open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Владивосток

**Владивосто́к** () у сахар Уæрæсейы скæсæны, Денджызгæрон крайы административон центр. Цæрынц дзы 606 мин адæймаджы (2020), горæтгæрон цæрæнуæттимæ — 1 милуан адæймагæй фылдæр. Владивосток у Дзæуджыхъæуы æфсымæрон сахартæй иу.

## Этимологи
Китайаг æвзагыл Владивосток хуыйны 海参崴 (дзурынц «хайшэньвэй» кæнæ «хайшэньвай»). Уый нысан кæны «трепанджы бакæлæны цур сахар».

## Владивосточы чи райгуырдис, уыдон
Владивосточы чи райгуырд, уыдонæй зындгонддæр систы америкаг актёр Юл Бриннер æмæ уæрæсейаг политик Борис Грызлов.

## Æддаг æрмæг
* Сахары официалон сайт 

## Фиппаинæгтæ

*
Тюмень

**Тюме́нь** () у сахар Уæрæсейы Тюмены облæсты, лæууы цæугæдон Турайы былтыл. Цæрынц дзы 807 мин цæрæджы (2020).

Тюмень нымад у Сыбыры фыццаг уырыссаг сахарыл.

## Фиппаинæгтæ

*
Кемерово

**Кемерово** () у сахар Уæрæсейы, Кемеровойы облæсты административон центр. Цæрынц дзы 553 мин ад. (2016).

## Фиппаинæгтæ

Категори:Кемеровойы облæсты сахартæ
Рязань

**Ряза́нь** () у сахар Уæрæсейы, Рязаны облæсты административон центр. Цæрынц дзы 537,6 мин ад. (2017).

## Кæс ноджы
* Зæронд Рязань

## Фиппаинæгтæ

*
Пензæ

**Пе́нзæ** () у сахар Уæрæсейы, Пензæйы облæсты административон центр. Цæрынц дзы 516,4 мин адæймаджы (2021).

## Фиппаинæгтæ

*
Новокузнецк

**Новокузне́цк** () у сахар Уæрæсейы Кемеровойы облæсты. Цæрынц дзы 549,1 мин ад. (2020).

## Фиппаинæгтæ

Категори:Кемеровойы облæсты сахартæ
Хабаровск

**Хаба́ровск** () у сахар Уæрæсейы, цæугæдон Амуры рахиз былыл. Хабаровск у Хабаровы крайы административон центр. Цæрынц дзы 616 мин адæймаджы (2020).

## Фиппаинæгтæ

*
Набережные Челны

**На́бережные Челны́** ( — «цæугæдоны дурын был») у сахар Уæрæсейы Тæтæрстаны, Тукайы районы административон центр. Цæрынц дзы 533 мин адæймаджы (2019).

## Фиппаинæгтæ

Категори:Тæтæрстаны сахартæ
Томск

**Томск** () у сахар Уæрæсейы, Томсчы облæсты административон центр. Цæрынц дзы 568,5 мин адæймаджы (2021).

## Фиппаинæгтæ

Категори:Томсчы облæсты сахартæ
Киров (Кировы облæст)

**Ки́ров** (1934-æм азы агъоммæ — **Вяткæ**) у сахар Уæрæсейы Кировы облæсты. Цæрынц дзы 448,5 мин цæрæджы (2005).

Киров лæууы цæугæдон Вяткæйы былыл. Уымæй Мæскуымæ у 896 километры.

## Фиппаинæгтæ

*
Липецк

**Ли́пецк** () у Уæрæсейы сахар, Липецчы облæсты административон центр. Цæрынц дзы 508,5 мин цæрæджы (2020).

## Фиппаинæгтæ

*
Чебоксар

**Чебокса́р**, вариант — *Чебоксартæ* (, ) у Уæрæсейы сахар Чувашийы Республикæйы, Волгæйы рахиз былгæрон, Дæллаг Новгород æмæ Хъазаны ’хсæн. Цæрынц дзы 442,6 мин адæймаджы (2005).

Чебоксарæн ис йæхи сахар-æмбæлццон — Новочебоксарск (125 мин адæймаджы бæрц). Иу сахарæй иннæмæ ацæуæн ис троллейбусæй дæр. 2008 азы уыд дыууæ сахары баиу кæныны тыххæй референдум, фæлæ уыцы референдумы Новочебоксарскы цæрджытæ схъæлæс кодтой баиуы ныхмæ.

Сахары бæрæгбон вæййы æрвылаз, мартъийы æртыккаг хуыцаубоны.

## Æфсымæрон сахартæ

## Фиппаинæгтæ

*
Брянск

**Брянск** () у сахар Уæрæсейы, Брянсчы облæсты административон центр. Цæрынц дзы 408,5 мин адæймаджы (2014).

## Фиппаинæгтæ

*
Тулæ

**Ту́лæ** () у Уæрæсейы сахар, Тулæйы облæсты административон центр. Цæрынц дзы 499 мин ад. (2012).

## Фиппаинæгтæ

*
Калининград

**Калинингра́д** () у Уæрæсейы сахар Калининграды облæсты. Цæрынц дзы 459,6 мин адæймаджы (2016).

## Нæмттæ
1255—1946 æзты сахар хуынди **[[Кёнигсберг]]** (нем. *Königsberg*), йæ польшæйаг ном у *[[Крулевец]]* (*Królewiec*), чехаг — *Краловец* (*Královec*), литоваг — *Каралячус* ().

thumb|right|Фервæзынгæнæг Чырыстийы аргъуан

## Фиппаинæгтæ

*
Магнитогорск

**Магнитого́рск** () у сахар Уæрæсейы Челябинсчы облæсты. Цæрынц дзы 416,7 мин адæймаджы (2005).

1989 азы сфыстмæ гæсгæ сахары цардысты 92 адæмы хатты минæвæртæ, уыдонæй: уырыс — 81,5%, тæтæр — 6,4%, украинæгтæ — 4,3%, башкир — 2,8%.

Магнитогорск лæууы цæугæдон Уралы дыууæ былыл, уыцы цæугæдон та Ази æмæ Европæйы ’хсæн арæныл нымад у. Уый руаджы Магнитогорск у азиаг дæр, европæйаг дæр.

right|thumb|Монумент «Фæсчъылдым — фронтæн»

## Фиппаинæгтæ

Категори:Челябинсчы облæсты сахартæ
Улан-Удэ

**Улан-Удэ** () у сахар Уæрæсейы, Бурятийы сæйраг сахар. Цæрынц дзы 380,9 мин адæймаджы (2006).

## Фиппаинæгтæ

*
Владимир (сахар)

**Влади́мир** (, ) у сахар Уæрæсейы, Владимиры облæсты административон центр. Цæрынц дзы 350 мин адæймаджы (2020).

Владимир у Уæрæсейы рагондæр сахартæй иу. 1157 азæй уыд Владимиры-Суздалы кънйазады сæйраг сахар. 1299 азæй уый уыдис митрополитты резиденци, уымæй Владимир баци уырыссаг кънйазæдты ахсджиагдæр сахартæй иу. XIV æнусы астæу кæддæры Владимиры дæлбар чысыл сахар Мæскуы стыхджын и, уыцы рæстæг Владимир æдых кæнын байдыдта.

1861 азы скуыста Владимир æмæ Мæскуыйы ’хсæн æфсæнвæндаг. 1866 азæй куыста донвæд.

## Фиппаинæгтæ

*
Категори:Уæрæсейы Зæрин цæг
Курган (сахар)

**Курган** () у Уæрæсейы сахар, Курганы облæсты административон центр. Цæрынц дзы 361,5 мин адæймаджы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Курганы облæсты сахартæ
Волжский

**Волжский** () у сахар Уæрæсейы Волгограды облæсты. Цæрынц дзы 308,5 мин адæймаджы (2006).

Волжский лæууы Волгæйы галиу былыл, Волгоградæй 20 километры æддæмæ.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Волгограды облæсты сахартæ
Череповец

**Черепове́ц** () у сахар Уæрæсейы Вологдæйы облæсты, цæугæдон Шекснайыл порт. Цæрынц дзы 312 мин адæймаджы (2021).

## Фиппаинæгтæ

Категори:Вологдæйы облæсты сахартæ
Чита

**Чита́** () у сахар Уæрæсейы, Фæсбайкалы крайы административон центр. Цæрынц дзы 350 мин адæймаджы (2021).

## Фиппаинæгтæ

Категори:Фæсбайкалы крайы сахартæ
Дæллаг Тагил

**Дæллаг Таги́л** () у сахар Уæрæсейы Свердловсчы облæсты. Цæрынц дзы 349 мин адæймаджы (2020).

## Фиппаинæгтæ

Категори:Свердловсчы облæсты сахартæ
Курск

**Курск** () у сахар Уæрæсейы Курсчы облæсты. Цæрынц дзы 443,2 мин адæймаджы (2016).

Сахар зындгонд сси Курсчы тох æмæ Курсчы магнитон аномалийы фæрцы.

Уæлдæр ахуырад Курсчы:
* Курсчы паддзахадон университет ;
* Техникон университет ;
* Медицинон университет ;
* Хъæууон хæдзарады академи;
* Менеджмент, экономикæ æмæ бизнесы институт ;
* Регионы финансон-экономикон институт;
* Регионы гом социалон институт.
1990-æм æзты райдиан байгом сты чырыстон академи æмæ гимназ.

## Фиппаинæгтæ

*
Вологдæ

**Во́логдæ** () у сахар Уæрæсейы, Вологдæйы облæсты административон центр. Цæрынц дзы 293,7 мин адæймаджы (2008).

## Фиппаинæгтæ

Категори:Вологдæйы облæсты сахартæ
Таганрог

**Таганро́г** () у Уæрæсейы сахар Ростовы облæсты. Цæрынц дзы 269,0 мин адæймаджы (2006). Хæстон намысы сахар у.

Сахар лæууы Азовы денджызы Таганроджы бакæлæны былыл, нымад у сывæллæтты денджызон курортыл.

Таганроджы чи райгуырдис, уыцы зындгонд адæмæй уæлдай кадджын у фыссæг Антон Чехов (1860–1904).

## Транспорт
1976-æм азы фæстæ Таганроджы уынгты цæуынц троллейбустæ, уыцы иу аз троллейбусты системæтæ скуыстой ма Уæрæсейы æндæр дыууæ сахары: Волгодонскы æмæ Дзæуджыхъæуы.

## Фиппаинæгтæ

*
Категори:Уæрæсейы порттæ
Стерлитамак

**Стерлитама́к** () у сахар Уæрæсейы Башкортостаны, Стерлитамачы районы административон центр. Цæрынц дзы 279,7 мин адæймаджы (2016).

## Истори
Бындурæвæрд 1766-æм азы. Статус 1782-æм азæй.

## Индустри
Сахары индустрийы сæйрагдæр у химион къабаз.

## Фиппаинæгтæ

*
Петрозаводск

**Петрозаво́дск** () у сахар Карелийы, уыцы республикæйы сæйраг сахар. Лæууы Онегæйы цады ныгуылæн былыл. Цæрынц дзы 277,1 мин адæймаджы (2016).

## Галерей

Railway_station_in_Petrozavodsk_in_2005.jpg|
Street_in_Petrozavodsk.jpg|
IMG 8011.jpg|
IMG 8044.jpg|


## Фиппаинæгтæ

*
Братск

**Братск** у сахар Уæрæсейы Иркутсчы облæсты, лæууы Братсчы донуаты былыл. Цæрынц дзы 225 мин адæймаджы (2021).

## Фиппаинæгтæ

Категори:Иркутсчы облæсты сахартæ
Дзержинск (Дæллаг Новгороды облæст)

**Дзержинск** у сахар Уæрæсейы Дæллаг Новгороды облæсты. Цæрынц дзы 233,1 мин адæймаджы (2016). У «сахар Дзержинск»-ы зылды административон центр. 1929 азы онг сахар хуындис **Растяпино**. Йæ ныртæккæйы ном ын радтой Феликс Дзержинскийы кадæн.

Ис дзы хахх Мæскуы — Дæллаг Новогороды æфсæнвæндаджы станцæ.

Цæугæдон Окайы галиу былгæроныл ис наулæууæн.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Дæллаг Новгороды облæсты сахартæ
Шахты

**Шахты** () у Уæрæсейы сахар Ростовы облæсты. Цæрынц дзы 230,2 мин адæймаджы (2020).

Шахты у Ростовы облæсты дыккаг стырдæр сахар (фæзуатмæ гæсгæ) æмæ æртыккаг (цæрджыты нымæцмæ гæсгæ).

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ростовы облæсты сахартæ
Комсомольск-Амурыл

**Комсомо́льск-Аму́рыл** () у сахар Уæрæсейы, Хабаровы крайы. Цæрынц дзы 241 мин цæрæджы (2021).

## Фиппаинæгтæ

Категори:Хабаровы крайы сахартæ
Кострома

**Кострома́** () у сахар Уæрæсейы, Костромайы облæсты административон центр. Цæрынц дзы 276,7 мин цæрæджы (2016).

## Фиппаинæгтæ

*
Категори:Уæрæсейы Зæрин цæг
Стыр Новгород

**Стыр Но́вгород** () у сахар Уæрæсейы, Новгороды облæсты административон центр (1944 азæй). Лæууы цæугæдон Волховы былтыл. Сахары цæрынц 216,7 мин адæймаджы (2007).

Астæузаман Стыр Новгород уыд уырыссаг паддзахады фыццаг сæйраг сахар, стæй Киевы фæстæ дыккаг ахджиагдæр сахар, Новгороды зæххы (уыимæ Новгороды республикæйы) сæйраг сахар, фæстæдæр сси Мæскуыйы кънйазады дæлбар (1478).

1611—1617 азты сахар уыд Швецийы оккупацийы. Швед æй бынтон мæгуырмæ æртæрдтой, сæ оккупаци кæрон сахары цæрджытæй цалдæр сæдæйы фылдæр нæ баззад. Дыккаг оккупаци уыди Фыдыбæстæйы Стыр хæсты заман — 1941-æм азы 15 августæй 1944-æм азы 20 январмæ, сахарыл уæд стыр зиан æрцыд æмæ йæ ногæй рацарæзтой.

## Фиппаинæгтæ

*
Зæронд Оскол

**Зæронд Оско́л** () у сахар Белгороды облæсты. Цæрынц дзы 217,4 мин адæймаджы (2005).

## Фиппаинæгтæ

Категори:Белгороды облæсты сахартæ
Грозна

**Грозна** (: «Сунжæйы сахар», ) у Уæрæсейы сахар, Цæцæны Республикæйы сæйраг сахар. Цæрынц дзы 291,7 мин адæймаджы (2017). Сахар лæууы цæугæдон Сунжæйы фæйнæфарс.

## Истори
Сахар райрæзтис, йæ бынаты цы Грознайы фидар уыдис, уыцы ран. Фидарæн та йæ бындур æрæвæрдта инæлар Ермолов 1818-æм азы. Службæ дзы кодтой Лев Толстой æмæ Михаил Лермонтов. 1893-æм азы Грознайы цур райдыдтой нефт къахын, æмæ сахар сси ахсджиаг индустрион центр.

Цæцæны быцæуы рæстæг сахар стыр зиан баййæфта (1994, 1996 æмæ 1999 азты). Ныр та йæ ногæй рацаразынц.

2007-æм азы мартъийæ сахары администрацийы хицау у Муслим Хучиев, политикон парти «Иугонд Уæрæсе»-йы Цæцæны хайады сæргълæууæг.

2008-æм азы октябры Грознайы байгом Европæйы стырдæр мæзджыт — «Цæцæны зæрдæ». Мæзджыт хæссы президент Ахмат Кадыровы ном. Мæзджыты аразынæн стыр æххуыс кодтой туркæгтæ: йæ къултæ сты туркаг мармæрæй æмбæрзт, мидæгæй дзы ис туркаг фирмæ «Устун Авизе»-йы конд 36 люстрæйы. Мæзджыт цы зæхх ахсы, уымæн йæ фæзуат у 14 гектары.

## Æфсымæрон сахартæ

## Фиппаинæгтæ

*
Прокопьевск

**Прокопьевск** () у сахар Кемеровойы облæсты. Цæрынц дзы 218,9 мин адæймаджы (2005).

## Фиппаинæгтæ

Категори:Кемеровойы облæсты сахартæ
Рыбинск

**Ры́бинск** у сахар Уæрæсейы Ярославлы облæсты. Цæрынц дзы 184,6 мин адæймаджы (2020).

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ярославлы облæсты сахартæ
Категори:Уæрæсейы Зæрин цæг
Благовещенск

**Благовещенск** () у Уæрæсейы сахар, Амуры облæсты административон центр. Цæрынц дзы 225,7 (2021) цæрæджы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Амуры облæсты сахартæ
Бийск

**Бийск** () у сахар Уæрæсейы Алтайы крайы. Цæрынц дзы 198,4 мин адæймаджы (2021).

Бийск сси Уæрæсейы фыццаг зонады сахартæй иу.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Алтайы крайы сахартæ
Якутск

**Яку́тск** (, ) у сахар Уæрæсейы, Якутийы сæйраг сахар. Цæрынц дзы 235,6 мин адæймаджы (2005), уый егъау республикæйы цæрджыты нымæцæй 22 % у.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Якутийы сахартæ
Псков

**Псков** () у Уæрæсейы рагондæр сахартæй иу, Псковы облæсты сæйраг сахар. Цæрынц дзы 200,1 мин адæймаджы (2005).

thumb|right|250px|Иоанн Развæдгæнæджы аргъуан (XII æнус)

## Фиппаинæгтæ

*
Каменск-Уральский

**Каменск-Уральский** () у сахар Уæрæсейы Свердловсчы облæсты. Цæрынц дзы 182,5 мин адæймаджы (2006).

## Фиппаинæгтæ

Категори:Свердловсчы облæсты сахартæ
Балашихæ

**Балаши́хæ** () у сахар Мæскуыйы облæсты. Цæрынц дзы 247 мин адæймаджы (2014).

## Фиппаинæгтæ

*
Категори:Мæскуыйы облæсты сахартæ
Сызрань

**Сы́зрань** () у сахар Уæрæсейы Самарæйы облæсты. Цæрынц дзы 167,1 мин адæймаджы (2020).

## Фиппаинæгтæ

Категори:Самарæйы облæсты сахартæ
Новочеркасск

**Новочеркасск** у сахар Уæрæсейы Ростовы облæсты. Цæрынц дзы 180 мин адæймагæй фылдæр. Новочеркассчы ис бирæ уæлдар ахуыргæнæндæттæ.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ростовы облæсты сахартæ
Подольск

**Подо́льск** () у сахар Уæрæсейы Мæскуыйы облæсты, Мæскуыйæ 16 километры æддæмæ. Цæрынц дзы 309,2 мин адæймаджы (2021).

## Фиппаинæгтæ

Категори:Мæскуыйы облæсты сахартæ
Химки

**Хи́мки**, вариант: *Химкæтæ* у сахар Уæрæсейы Мæскуыйы облæсты. Цæрынц дзы 250 мин адæймаджы (2024).

## Фиппаинæгтæ

Категори:Мæскуыйы облæсты сахартæ
Южно-Сахалинск

**Ю́жно-Сахали́нск** () у Уæрæсейы сахар, Сахалины облæсты административон центр. Цæрынц дзы 200 мин адæймаджы (2021).

## Фиппаинæгтæ

*
Находкæ

**Находкæ** () у Уæрæсейы сахар Денджызгæрон крайы. Цæрынц дзы 158,4 (2013) цæрæджы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Уæрæсейы порттæ
Категори:Японы денджызы порттæ
Категори:Денджызгæрон крайы сахартæ
Волгодонск

**Волгодо́нск** () у сахар Уæрæсейы Ростовы облæсты. Цæрынц дзы 171,4 мин адæймаджы (2020).

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ростовы облæсты сахартæ
Березники

**Березники́** кæнæ *Березниктæ* () у сахар Уæрæсейы Пермы крайы. Цæрынц дзы 137 мин адæймаджы (2021).

## Фиппаинæгтæ

Категори:Пермы крайы сахартæ
Салават

**Салава́т** () у сахар Уæрæсейы, Башкортостаны стырдæр индустриалон центртæй иу. Цæрынц дзы 150,5 мин адæймаджы (2020).

Сахары уынгты цæуынц автобустæ æмæ трамвайтæ.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Башкортостаны сахартæ
Миасс

**Миа́сс** () у сахар Уæрæсейы Челябинсчы облæсты. Цæрынц дзы 151,4 мин адæймаджы (2020).

## Фиппаинæгтæ

Категори:Челябинсчы облæсты сахартæ
Уссурийск

**Уссурийск** () у сахар Уæрæсейы Денджызгæрон крайы. Цæрынц дзы 173,6 мин адæймаджы (2020).

## Фиппаинæгтæ

Категори:Денджызгæрон крайы сахартæ
Рубцовск

**Рубцо́вск** () у сахар Уæрæсейы Алтайы крайы. Цæрынц дзы 139,5 мин адæймаджы (2021).

## Фиппаинæгтæ

Категори:Алтайы крайы сахартæ
Петропавловск-Камчатский

**Петропавловск-Камчатский** () у сахар Уæрæсейы, Камчаткæйы крайы административон центр, Сабыр фурды былыл ахсджиаг порт. Цæрынц дзы 179,0 мин адæймаджы (2011).

## Фиппаинæгтæ

*
Альметьевск

**Альме́тьевск** () у сахар Тæтæрстаны, Альметьевсчы районы административон центр. Цæрынц дзы 141,7 мин адæймаджы (2006).

## Фиппаинæгтæ

Категори:Тæтæрстаны сахартæ
Гуымы Хъæрмæдон

**Гуымы Хъæрмæдон** кæнæ **Гумы хъæрмæдон** () у Уæрæсейы сахар, Стъараполы крайы хуссары, Минеральные Водыйы агломерацийы. Цæрынц дзы 145,8 мин адæймаджы (2017). 2010-æм азы январæй Гуымы Хъæрмæдон у Цæгат Кавказы федералон зылды центр.

Стъараполæй Гуымы Хъæрмæдонмæ ис 196 километры. Гуымы Хъæрмæдонæн йе скæсæны æрбынат кодта Цæгат Кавказы стырдæр базар — «Предгорье» (зындгонд у куыд «Людмилæ»).

Гуымы Хъæрмæдонмæ хæстæг у хох Бестау (1401,2 м). Сахары арæны мидæг ис цалдæр хохы, уыдонæй зындгонддæр у Машук (993,7 м).

1903-æм азæй сахары цæуынц трамвайтæ. Ныртæккæ кусынц 8 маршруты, цæуыны мызд у 10 сомы (2010-æм азы 1 январæй).

Гуымы Хъæрмæдон зындгонд у йæ уæлдæр ахуыргæндæттæй, æдæппæт сты 17, æмæ дзы ахуыр кæнынц 40 мин студенты бæрц. Æппæты зындгонддæр у Гуымы Хъæрмæдоны паддзахадон лингвистикон университет.

Сахары этникон сконд, 2002-æм азы сфыстмæ гæсгæ, у ахæм:
* Уырыссæгтæ — 153 251 адæймаджы (75 %)
* Сомихæгтæ — 27 362 (13,4 %)
* Украинæгтæ — 4 405 (2,2 %)
* Грекъæгтæ — 4 029 (2,1 %)
* Азербайджайнæгтæ — 2 535 (1,2 %)
* Дзуттæгтæ — 1 333 человек (0,7 %)
* Кæсгæттæ — 1 138 (0,6 %)
* Вьетнамæгтæ — 1 045 (0,5 %)
* Ирæттæ — 986 (0,5 %)

## Фиппаинæгтæ

*
Первоуральск

**Первоура́льск** () у сахар Уæрæсейы Свердловсчы облæсты. Цæрынц дзы 132,7 мин адæймаджы (2005).

## Фиппаинæгтæ

Категори:Свердловсчы облæсты сахартæ
Одинцово

**Одинцо́во** () у сахар Мæскуыйы облæсты, Одинцовойы сахары зылды административон центр. Цæрынц дзы 138,8 мин адæймаджы (2013).

## Фиппаинæгтæ

Категори:Мæскуыйы облæсты сахартæ
Кисловодск

**Кислово́дск** (, , ) у сахар Стъараполы крайы. Цæрынц дзы 125,9  мин адæймаджы (2025).

## Националон сконд
Кисловодсчы цæрынц (2008): 

# Уырыс (70,0 %)
# Сомих (12,96 %)
# Хъæрæсе (10,15 %)

## Фиппаинæгтæ

Категори:Стъараполы крайы сахартæ
Новомосковск (Уæрæсе)

**Новомосковск** () у сахар Уæрæсейы Тулæйы облæсты. Цæрынц дзы 122,3 (2020) цæрæджы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Тулæйы облæсты сахартæ
Серпухов

**Серпухов** () у сахар Мæскуыйы облæсты. Цæрынц дзы 125,4 мин адæймаджы (2021).

## Фиппаинæгтæ

Категори:Мæскуыйы облæсты сахартæ
Хасавюрт

**Хасавю́рт** (, , ) у Уæрæсейы сахар Дагъистаны. Цæрынц дзы 145 мин адæймаджы (2020).

## Фиппаинæгтæ

*
Камышин

**Камышин** () у сахар Волгограды облæсты. Æфсæнвæндагон хахх «Тамбов — Камышин»-ы фæстаг станцæ.

Сахары цæрынц 118,5 мин адæймаджы (2008). 

Камышины æфсымæрон сахар у Опавæ () Чехийы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Волгограды облæсты сахартæ
Муром

**Му́ром** () у сахар Владимиры облæсты скæсæны, Уæрæсейы рагондæр сахартæй иу. Цæрынц дзы 104 мин адæймаджы (2025), цæрджыты нымæцмæ гæсгæ у облæсты æртыккаг стырдæр сахар. Ахсджиаг æфсæнвæндаджы æлхынцъ Мæскуыйæ Хъазанмæ хаххыл.

Сахар лæууы цæугæдон Окайы галиу былыл.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Владимиры облæсты сахартæ
Категори:Уæрæсейы Зæрин цæг
Назрань

**Назра́нь**, вариант: **Насран** () у сахар Уæрæсейы, Мæхъхъæлы Республикæйы стырдæр сахар. Цæрынц дзы 130,2  мин адæймаджы (2005).

2000-æм азы онг Назрань уыди Мæхъхъæлы сæйраг сахар, фæлæ уый фæстæ сæйраг сахар сси Магас.

## Фиппаинæгтæ

*
Невинномысск

**Невинномы́сск** () у сахар Уæрæсейы Стъараполы крайы. Цæрынц дзы 113,1 мин адæймаджы (2025). Невиномысск у химион индустрийы ахсджиаг центр.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Стъараполы крайы сахартæ
Орехово-Зуево

**Оре́хово-Зу́ево** () у сахар Уæрæсейы Мæскуыйы облæсты, Орехово-Зуевойы сахары зылды административон центр. Цæрынц дзы 117,9  мин адæймаджы (2021).

## Фиппаинæгтæ

Категори:Мæскуыйы облæсты сахартæ
Нефтекамск

**Нефтека́мск** () у сахар Уæрæсейы Башкортостаны. Цæрынц дзы 131,1 мин адæймаджы (2020).

## Фиппаинæгтæ

Категори:Башкортостаны сахартæ
Новошахтинск

**Новошахтинск** у сахар Уæрæсейы Ростовы облæсты. Цæрынц дзы 106,5 мин адæймаджы (2020).

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ростовы облæсты сахартæ
Ногинск

**Ноги́нск** () у сахар Мæскуыйы облæсты. Цæрынц дзы 103 мин адæймаджы (2021).

## Фиппаинæгтæ

Категори:Мæскуыйы облæсты сахартæ
Ног Уренгой

**Ног Уренго́й** () у Уæрæсейы Ямал-Ненецты автономон зылды. Цæрынц дзы 118 мин цæрæджы (2020).

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ямал-Ненецты автономон зылды сахартæ
Новокуйбышевск

**Новоку́йбышевск** () у сахар Уæрæсейы Самарæйы облæсты, Волгæйы галиу былыл. Цæрынц дзы 99,5 мин адæймаджы (2021).

Сахары экономикæйы бындур у нефты ракуыст æмæ нефтехими.

Троллейбусы маршруттæ сты 16.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Самарæйы облæсты сахартæ
Кызыл

**Кызы́л** () у сахар Уæрæсейы, Тывайы сæйраг сахар. Цæрынц дзы 109,1 цæрæджы (2006).

## Фиппаинæгтæ

Категори:Тывайы сахартæ
Ноябрьск

**Ноя́брьск** () у Ямал-Ненецты автономон зылды сахар.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ямал-Ненецты автономон зылды сахартæ
Ленинск-Кузнецкий

**Ленинск-Кузнецкий** у сахар Уæрæсейы Кемеровойы облæсты. Цæрынц дзы 109,3 мин адæймаджы (2005).

## Фиппаинæгтæ

Категори:Кемеровойы облæсты сахартæ
Сергиев Посад

**Се́ргиев Поса́д** () у сахар Уæрæсейы Мæскуыйы облæсты, Сергиев Посады сахары зылды административон центр. Цæрынц дзы 98,8 мин адæймаджы (2021).

## Фиппаинæгтæ

Категори:Мæскуыйы облæсты сахартæ
Категори:Уæрæсейы Зæрин цæг
Новотроицк

**Новотро́ицк** () у сахар Уæрæсейы Оренбурджы облæсты. Цæрынц дзы 83,6 мин адæймаджы (2020).

## Фиппаинæгтæ

Категори:Оренбурджы облæсты сахартæ
Ухта

**Ухта́** () у сахар Комийы Республикæйы. Цæрынц дзы 93,7 мин адæймаджы (2020).

## Фиппаинæгтæ

Категори:Комийы сахартæ
Элиста

**Элиста́**, вариант: *Елиста* (, ) у сахар Уæрæсейы, Хъалмыхъхъы сæйраг сахар. Цæрынц дзы 103,5 мин адæймаджы (2021).

## Фиппаинæгтæ

Категори:Хъалмыхъхъы сахартæ
Стыр Луки

**Стыр Лу́ки** () у сахар Уæрæсейы Псковы облæсты. Цæрынц дзы 92,8 мин адæймаджы (2017).

## Фиппаинæгтæ

Категори:Псковы облæсты сахартæ
Категори:Хæстон намысы сахартæ
Дербент

**Дербе́нт** (, *Darband* — «уынгæг кулдуар»;  — «дыууæ кулдуары»; ; ; ; ) у Уæрæсейы рагондæр сахартæй иу. Ис Дагъистаны. Цæрынц дзы 106,2 (2006) мин адæймаджы (2005).

## Галерей


Derbent wall.jpg|Дербенты уынд гæнахы сисæй
Derbent gate.jpg|Зæронд сахары кулдуар
Derbent winter.jpg|Дербенты гæнах зымæгон



## Фиппаинæгтæ

*
Артём (сахар)

**Артём** у сахар Уæрæсейы Денджызгæрон крайы. Цæрынц дзы 105,6 мин адæймаджы (2020).

## Фиппаинæгтæ

Категори:Денджызгæрон крайы сахартæ
Северск

**Се́верск** () у сахар Уæрæсейы Томсчы облæсты. Цæрынц дзы 106,5 цæрæджы (2020).

## Фиппаинæгтæ

Категори:Томсчы облæсты сахартæ
Жуковский (сахар)

**Жуко́вский** () у сахар Уæрæсейы Мæскуыйы облæсты. Цæрынц дзы 107,5 мин адæймаджы (2021).

## Фиппаинæгтæ

Категори:Мæскуыйы облæсты сахартæ
Глазов

**Гла́зов** () у сахар Удмуртийы. Цæрынц дзы 91,9 мин цæрæджы (2021).

## Фиппаинæгтæ

Категори:Удмуртийы сахартæ
Канск

**Канск** у сахар Уæрæсейы Красноярсчы крайы. Цæрынц дзы 88,9 мин адæймаджы (2020).

Сахар лæууы цæугæдон Каны цæугæдоны галиу былыл.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Красноярсчы крайы сахартæ
Адыгей

**Адыгей**, дыгуронау — *Адæгъе* у Уæрæсейы республикæ Цæгат Кавказы. Адыгейы алыварс Краснодары край у. Адыгейы сæйраг сахар у Майкъоп. Йæ президент у Асланчерий Тхакушинов.
Республикæйы фæзуат у 7,6 мин км².

## Цæрджытæ

## Фиппаинæгтæ

*
Орёл

**Орёл** () у сахар Уæрæсейы, Орёлы облæсты административон центр.

## Фиппаинæгтæ

*
Королёв (сахар)

**Королёв** () у сахар Мæскуыйы облæсты. Цæрынц дзы 171,6 мин адæймаджы.

thumb|right|200px|Королёвы бацæуæн

## Фиппаинæгтæ

Категори:Мæскуыйы облæсты сахартæ
Димитровград (Уæрæсе)

**Димитровград** у сахар Уæрæсейы Ульяновсчы облæсты. Цæрынц дзы 128,0 мин адæймаджы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ульяновсчы облæсты сахартæ
Железнодорожный (Балашихæ)

**Железнодорожный** у Балашихæйы микрорайон. Ис Уæрæсейы Мæскуыйы облæсты. 

## Фиппаинæгтæ

Категори:Балашихæ
Энгельс (сахар)

**Э́нгельс** () у сахар Уæрæсейы Саратовы облæсты, Энгельсы районы административон центр. Цæрынц дзы 192,0 мин адæймаджы.

Сахар хæссы философ æмæ æхсæнадон архайæг Фридрих Энгельсы ном. 1922-41 азты уый уыд Волгæйы Немыцы АССР-ы сæйраг сахар.

1965 азы егъау хид сбаста Энгельс Саратовимæ.

Сахар зындгонд у йæ троллейбусуадзæн заводæй, «Тролза».

## Фиппаинæгтæ

Категори:Саратовы облæсты сахартæ
Златоуст

**Златоу́ст** () у сахар Уæрæсейы Челябинсчы облæсты. Цæрынц дзы 190,3 мин адæймаджы, 98 адæмыхатты минæвæрттæ (уырыссæгтæ — 85,4%, тæтæйрæгтæ — 6,7%).

Златоустæй Челябинскмæ у 110 км, Мæскуымæ — 1941 км.

Златоуст у Уæрæсейы зæронддæр индустрион центртæй иу. 1857-æм азы Златоусты дæснытæ скодтой Уæрæсейы фыццаг æндон сармадзан.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Челябинсчы облæсты сахартæ
Октябрьский (сахар)

**Октя́брьский** у сахар Уæрæсейы Башкортостаны. Цæрынц дзы 114,1 мин адæймаджы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Башкортостаны сахартæ
Узбекистан

**Узбекиста́н** () у паддзахад Азийы, кæддæры Узбекистаны Советон Социалистон Республикæ. Йæ сæйраг сахар у Ташкент. 
Узбекистаны фæзуат у 447 400 км².

Узбекистанæн канд йæхицæн денджызмæ рацæуæн нæй, фæлæ йæ æппæт сыхаг бæстæтæн дæр афтæ.

thumb|400px|right|Узбекистаны административон дих

*
Мамсыраты Таймураз

**Мамсыраты Дзамбеджы фырт Таймураз** (райгуырдис 1954 азы 13 апрелы, Беслæны) у  Ирыстон æмæ Уæрæсейы политик, уыдис Цæгат Ирыстоны æртыккаг президент (2011-æм азæй — сæргълæууæг) 2005 азы 7 июнæй 2015 азы 5 июньмæ. У политикон парти «Иугонд Уæрæсе»-йы уæнг. 2015-æм азæй у Федерацийы Советы уæнг.

У бинонджын, ис ын æртæ чызджы æмæ иу фырт. Йæ сывæлæттæй дыууæ, фырт æмæ чызг, амынæттæй уыдысты Бесланы фыццæгæм скъолайы.

## Æддаг æрмæг
* Мамсыраты Таймуразы официалон сайт 
* Мамсыраты Таймуразы чиныг «Дæ мæсыг самай» иронау

Категори:Уæрæсейы регионты сæргълæуджытæ
Категори:Цæгат Ирыстоны политиктæ
Категори:XXI æнусы политиктæ
Таймураз
Категори:Беслæны чи райгуырдис, уыдон
Категори:СЦКП-йы уæнгтæ
7 июны

## Бæрæгбæттæ æмæ сæрмагонд бонтæ
* Дани, принц Йоахимы райгуырды бон
* Испани, Республикæйы бон
* Мальтæ, Хъизæмаргæнджыты бон
* Уæрæсе, Пъаты бон

## Цаутæ
* 1099 — Фыццаг Дзуары Балц; Иерусалимы æрхъулайы райдайæн
* 2005 — Республикæ Цæгат Ирыстон — Аланийы Парламент сфидар кодта Мамсыраты Таймуразы республикæйы сæргълæууæджы бынатыл

## Ацы бон райгуырдысты
* 1848 — Поль Гоген (Paul Gauguin), францаг нывгæнæг, график, скульптор, керамист æмæ пост-импрессионист 
* 1952 — Дарья Донцова, уырыссаг фыссæг.

## Ацы бон амардысты
* 1980 — Генри Миллер, америкаг фыссæг.

Категори:Бонтæ
13 апрелы

## Бæрæгбæттæ æмæ сæрмагонд бонтæ
* Уæрæсе: Уæлдæфныхмæ иргъæфы бон

## Цаутæ

## Ацы бон райгуырдысты
* 1954 — Мамсыраты Таймураз, Республикæ Цæгат Ирыстон — Аланийы сæргълæууæг.

## Ацы бон амардысты
* 1972 — Борис Курчатов (райгуырд&nbsp;1905), советон химик.
* 1605 — Борис Годунов, уырыссаг паддзах.

Категори:Бонтæ
Ног Бæтæхъойыхъæу

**Ног Бæтæхъойыхъæу** у хъæу Цæгат Ирыстоны Рахизфарсы районы. Бындурæвæрд æрцыдис 1921-æм азы.

## Зындгонд бæтæхъойыхъæуккæгтæ
* Уататы Бимболат — актёр, Цæгат Ирыстоны культурæйы министр (1994—2000).

## Фиппаинæгтæ

 

Категори:Рахизфарсы районы цæрæнрæттæ
15 апрелы

**15 апрелы**, иронау — **хуымгæнæны мæйы 15-æм бон** — азы 105-æм бон (даргъ азы 106-æм бон).

## Бæрæгбæттæ æмæ сæрмагонд бонтæ
* АИШ, Хъалонты бон.

## Цаутæ

## Ацы бон райгуырдысты
* 1912 — Ким Ир Сен (김일성) (ам. 1994), корейаг паддзахадон архайæг, Корейы Фæллойадон партийы генералон секретарь (1966—1994).
* 1941 — Роман Балаян, кинорежиссёр.
* 1944 — Джохар Дудаев, советон инæлар, хиномрайсæг республикæ Ичкерийы (Цæцæны) президент.
* 1949 — Аллæ Пугачёва, эстрадæйы зарæггæнæг.

## Ацы бон амардысты
* 1998 — Пол Пот (æцæг ном у Салот Сар) (р.&nbsp;1925), Камбоджæйы политик, «сырх кхмерты» фæтæг.

Категори:Бонтæ
Цæцæн

**Цæцæн**, **Цæцæны Республикæ** (, ) у Уæрæсейы республикæ Цæгат Кавказы, æрбынат кодта Мæхъхъæл, Цæгат Ирыстон, Стъараполы край æмæ Дагъистаны ’хсæн, хуссары та у æмарæн Гуырдзыстонимæ. Цæцæны сæйраг сахар у Грозна. Республикæйы сæргълæууæг у Рамзан Кадыров.

Республикæйы фæзуат у 16 мин км². Цæрынц дзы 1,5 милуан адæймаджы (2021), уыдонæй сахарты — 35,3%.

## Фиппаинæгтæ

*
14 апрелы

**14 апрелы**, иронау — **хуымгæнæны мæйы 14-æм бон** — азы 104-æм бон (даргъ азы 105-æм бон).

## Бæрæгбæттæ æмæ сæрмагонд бонтæ
* Бангладеш, бенгайлаг Ног аз.
* Анголæ, Фæсивæды бон.
* Бирмæ, Доны фестиваль.
* Сальвадор, Гаити, Гондурас, Венесуэлæ, Æппæтамерикаг бон.

## Цаутæ

## Ацы бон райгуырдысты
* 1527 — Абрахам Ортелиус (*Abraham Ortelius*) (ам. 1598), фламандиаг картограф, фыццаг географион атласы мыхуырæйуадзæг.
* 1629 — Христиан Гюйгенс (*Christiaan Huygens*) (ам. 1695), голландиаг математик, физик, механик æмæ астроном.
* 1695 — Пьетро Гварнери (*Pietro Guarneri*) (ам. 1762), италиаг скърипкæты мастер.
* 1744 (кæнæ 1745) — Денис Фонвизин (ам. 1792), зындгонд фыссæг, уырыссаг æвзагыл комедион жанры бындурæвæрæг («Недоросль», «Бригадир»).
* 1754 — Николай Румянцев (ам. 1826), граф, 1807 азæй 1814 азмæ Уæрæсейы фæсарæйнаг хъуыддæгты министр. Йæ библиотекæйы бындурыл фæзынд Ленины номыл библиотекæ Мæскуыйы.
* 1831 — Герхард Рольфс (*Gerhard Rohlfs*) (ам. 1896), Африкæйы немыцаг иртасæг.
* 1849 — Сергей Мосин (ам. 1902), æхсæг хæцæнгæрзты конструктор.
* 1939 — Эльжбета Чижевска (*Elźbieta Czyżewska*), польшæйаг киноактрисæ.
* 1942 — Валентин Лебедев, советон космонавт.

## Ацы бон амардысты
* 1910 — Михаил Врубель, уырыссаг нывгæнæг.
* 1917 — Людовик Лазарь Заменгоф, æвзаг эсперантойы бындуртæ чи æрымысыд, уыцы лæг.
* 1924 — Луис Салливан (*Louis Henri Sullivan*) (р.&nbsp;1856), америкаг архитектор, фыццаг арвысхъауджыты аразæг.
* 1930 — Владимир Маяковский (р.&nbsp;1893), уырыссаг советон поэт.

Категори:Бонтæ
Вашингтон

**Вашингтон** ():

## Адæм
* **[[Вашингтон, Джордж]]** — АИШ-ы фыццаг президент. 
* Вашингтон, Дензел — зынгæ америкæйаг актёр.

## Географион объекттæ
* **[[Вашингтон (сахар)|Вашингтон]]** — сахар, АИШ-ы сæйраг сахар. 
* **[[Вашингтон (штат)]]** — АИШ-ы штат бæстæйы ныгуылæн хайы, Сабыр фурды былгæрон.
* Вашингтон (сакъадах) — цад Мичиганы сакъадах.

### АИШ-ы зылдтæ
* Вашингтон — Айдахойы зылд.
* Вашингтон — Айовæйы зылд.
* Вашингтон — Алабамæйы зылд.
* Вашингтон — Арканзасы зылд.
* Вашингтон — Вермонты зылд.
* Вашингтон — Вирджинийы зылд.
* Вашингтон — Висконсины зылд.
* Вашингтон — Джорджийы зылд.
* Вашингтон — Иллинойсы зылд.
* Вашингтон — Индианæйы зылд.
* Вашингтон — Канзасы зылд.
* Вашингтон — Кентуккийы зылд.
* Вашингтон — Колорадойы зылд.
* Вашингтон — Миннесотæйы зылд.
* Вашингтон — Миссисипийы зылд.
* Вашингтон — Миссурийы зылд.
* Вашингтон — Мэны зылд.
* Вашингтон — Мэриленды зылд.
* Вашингтон — Небраскæйы зылд.
* Вашингтон — Нью-Йорчы зылд.
* Вашингтон — Огайойы зылд.
* Вашингтон — Оклахомæйы зылд.
* Вашингтон — Орегоны зылд.
* Вашингтон — Пенсильванийы зылд.
* Вашингтон — Род-Айленды зылд.
* Вашингтон — Цæгат Каролинæйы зылд.
* Вашингтон — Теннессийы зылд.
* Вашингтон — Техасы зылд.
* Вашингтон — Флоридæйы зылд.
* Вашингтон — Ютæйы зылд.
Арвысхъауæг

**Арвысхъауæг** у тынг бæрзонд хæдзар. Фыццаг арвысхъауджытæ уыдысты 10—12 уæладзыджы бæрзонд (Хоум Иншуренс Билдинг — The Home Insurance Building — Чикагойы). Фæлæ фæстæдæр уыдон систы тынг бæрзонд — ныртæккæ 150 метрæй ныллæгдæр чи сты, уыцы хæдзæртты арвысхъауджытæ нæ хонынц.

Цалдæр арвысхъауæджы лæууынц Уæрæсейы сæйраг сахары дæр, уыдонæй иу — Европæйы бæрзонддæр (268 метры, 61 уæладзыджы).

Мегаполисты зæххы аргъ у егъау, уый тыххæй арвысхъауджыты арæзтад у æфтиагджын.

## Æддаг æрмæг

* Арвысхъауджыты виртуалон музей 

Категори:Амаддзæгтæ
16 апрелы

**16 апрелы**, иронау — **хуымгæнæны мæйы 16-æм бон** — азы 106-æм бон (даргъ азы 107-æм бон).

## Бæрæгбæттæ æмæ сæрмагонд бонтæ
* Кубæ, Милицæйы бон.

## Цаутæ
* 1862 — АИШ-ы мидхæсты рæстæг цæгатæгты æфсад байстой Ног Орлеан.

## Ацы бон райгуырдысты
* 1931 — Дзаболаты Хазби, ирон поэт.

## Ацы бон амардысты
* 1822 — Дмитрий Левицкий (æцæг мыггаг Носов) (р.&nbsp;1735), нывгæнæг, педагог.
* 1828 — Франсиско Гойя, зындгонд испайнаг нывгæнæг æмæ гравёр.
* 1859 — Алексис де Токвиль (*Charles Alexis Henri Maurice Clérel de Tocqueville*) (р.&nbsp;1805), францаг фыссæг, историк, фæсарæйнаг хъуыддæгты министр.
* 1947 — Николай Коновалов (р.&nbsp;1885), актёр.
* 1954 — Фёдор Комиссаржевский (р.&nbsp;1882), театралон режиссёр æмæ нывгæнæг.
* 1979 — Анатолий Харлампиев, хъæбысхæст самбойы бындурæвæрæг.

Категори:Бонтæ
Æрыдоны семинар

thumb|right|300px|Æрыдоны семинар
**Æрыдоны семинар** (, официалон уырыссаг ном у **) байгом ис 1887-æм азы Гуырдзыстоны экзарх Павелы бардзырдмæ гæсгæ куыд дины училище. Уымæн радих кодтой хуыздæр зæххы хай. 1895-æм азы Уæрæсейы Сенаты бардзырдмæ гæсгæ йæ бындурыл арæзт æрцыдмс Дины миссионерон семинар. Уый хъуамæ райдыдтаид цæттæ кæнын, чырыстон дин ирæтты ’хсæн парахат чи кодтаид, ахæм ахуыргæнджыты.

Уыцы рæстæджы Ирыстоны уымæй уæлдæр, кадджындæр скъола нæ уыд. Семинары ахуыр кодтой Епхиты Тæтæри, Коцойты Арсен, Барахъты Гино, Малиты Геуæрги, Дзанайты Иван (Нигер) æмæ ирон интеллигенцийы æндæр бирæ хуыздæр минæвæрттæ.

1918-æм азы семинары мидæг байгом ис адæмон гимназ. Йæ фыццаг директор уыд Цогойты Алихан. 1957-æм азæй семинары æртæуæладзыгон хæдзары уыдис скъола-интернат. Абон йæ хуыздæр рæстæджытæ не ’рвиты, йæ бæстыхай капиталон æгъдауæй у цалцæггæнинаг.

2006-æм азы Цæгат Ирыстоны сæргълæууæг Мамсыраты Таймуразы уынаффæмæ гæсгæ кæддæры семинары хæдзар радтой растуырнæг еклезийы Стъараполы-Дзæуджыхъæуы епархимæ; интернатæн та аразынц ног бæстыхай Æрыдоны; скъоладзаутæ та æндæр скъолайы ахуыр кæнынц «дыккаг сменæйы», фæссихор.

## Ректортæ
* архимандрит Иоанн (Алексеев) (1887—1899)
* архимандрит Андроник (Никольский) (1899 — 1900)
* архимандрит Димитрий (Абашидзе) (1900 — 1902)
* архимандрит Сергий (Титов) (1902 — 1903)
* архимандрит Никодим (Кротков) (1903 — 1905)
* архимандрит Григорий (Вахнин) (1905 — 1905)
* архимандрит Арсений (Смоленец) (1905 — 1907)
* протоиерей Николай Диковский (1907 — 1909)
* архимандрит Иерофей (Померанцев) (1909 — 1911)
* архимандрит Пимен (Белоликов) (1911 — 1912)
* архимандрит Феодорит (Новиков) (1912 — 1918)

## Фиппаинæгтæ

*
Категори:Дин Цæгат Ирыстоны
Категори:Æрыдон
Заманхъул

**Заманхъул** кæнæ **Арыхъхъ**, раздæры ном: **Бердыхъæу** (, тюркаг æвзæгтæй «æвзæр цад») у Цæгат Ирыстоны Рахизфарсы районы хъæу. Заманхъулы цæрджытæй сæ фылдæр сты пысылмæттæ.

## Этимологи
Хъæуы ном Заманхъул у дыууæ хайæ арæзт: тюркаг дзырдтæ *яман*, ома, «æвзæр», *кюль* — «цад». Ахæм донуат уыдис Заманхъулы цæгаты хайы, кæд абон бахус, уæддæр. 

## Истори
Заманхъулæн уыдис иу-цалдæр номы: «Арыхъхъ», «Хъуысаты хъæу», «Берды хъæу», «Стыр Арыхъхъ» æмæ афтæ дарддæр. Мæхъхъæл æй абон дæр хонынц *Берд-юрт*, кæсæг æй хуыдтой *Берды къуадзæ*. Фæлæ рæстæджы цыдимæ Заманхъул ном ныффидар ацы хъæуыл.

Ахуыргæндтæм иу-цалдæр хъуыдыйы ис, ацы хъæуы бындур кæд æвæрд æрцыд, уый тыххæй. Иутæ зæгъынц — 1810 азы, иннæтæ — 1833 азы, чи та зæгъы — 1782 азы.

1782 азы æвæрд æрцыд Заманхъулы бындур — афтæ фыста ахуыргонд Карсанаты Темболат, уымæн æмæ, дам, Заманхъулы цæгатаг хайы ссардтон стыр дуры къæй уæлмæрдты, кæцыйыл фыст уыд 1782 аз. Æцæгæйдæр ис ахæм къæйдуртæ уæлмæрдты, фæлæ уыдон уый амонæг не сты, æмæ ам цардысты ирон адæм.

Цагъаты Анастасия куыд фыссы, уымæ гæсгæ, ам раздæр цардысты, цæугæцард чи кодта, ахæм адæм.

Архивты бæрæггæнæнтæм гæсгæ 1835 азы Хъуысаты Берд ныффыста, уыцы рæстæг Дзæуджыхъæуы коменданты хæстæ æххæстгæнæг дæлбулкъон И. А. Куриловмæ курдиат, цæмæй, абон Заманхъул цы зæххыл ис, уым радта хæхбæстæй ралидзæг адæмæн цæрыны бар. Уыцы гæххæтт æрвыст æрцыд Тифлисмæ, уæды рæстæг Кавказы æфсæддон хæйтты сæргълæууæг барон Розенмæ. Берд уайтагъд разыйы дзуапп райста Розенæй, æмæ Заманхъулы зæххытæм ралыгъдысты. 

Фыццаг ацы бæстыхай бацахстой Хъуысатæ, Дзгойтæ æмæ Кодзырты мыггæгтæ, уый фæстæ ардæм æрбалыгъдысты Хъæстуатæ, Сидахъатæ, Бæройтæ, Таутиатæ, Зæнджиатæ, Æгайтæ, Хъантемыратæ æмæ абон кæрæдзийы æмбаргæйæ, хæларæй цæрынц.

## Кæс ноджы
* Заманхъулы бæрзонд
* Зылын цырт
* Дурджынбæрзонд

## Фиппаинæгтæ

*
Категори:Арыхъхъы рæгътæ
Макартур, Дуглас

**Дуглас Макартур** (англ. *Douglas MacArthur*; 1880-æм азы 26 январы — 1964-æм азы 5 апрелы) уыд америкаг армийы инæлар. Корейаг хæсты рæстæг 1951 азы Макартуры фæндыди аппон хæцæнгæрзтæй спайда кæнын, æмæ уый тыххæй разæнгард кæнынæй йæ аиуварс кодтой.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Корейаг хæст
Категори:Инæлартæ
Категори:Литл-Рочы чи райгуырдис, уыдон
Ташкент

**Ташкент** (узб. *Toshkent*, *Тошкент*) у Узбекистаны сæйраг сахар, Астæуккаг Азийы стырдæр æмæ рæсугъддæр сахартæй иу. Цæрынц дзы 2,3 милуан адæймаджы.

1966 азы 26 апрелы Ташкентыл æрцыди стыр зæххæнкъуыст. Советон Цæдисы бирæ республикæтæ æмæ сахартæ æххуыс кодтой Узбекистаны сæйраг сахар ногæй рацæразынæн.

## Фиппаинæгтæ

*
18 апрелы

## Бæрæгбæттæ æмæ сæрмагонд бонтæ

## Цаутæ
* 1853 — Азийы фыццаг æфсæнвæндаг скуыста Индийы (Бомбей-Танна, 36 км). 

## Ацы бон райгуырдысты
* 1772 — Давид Рикардо, англисаг экономист, политикон экономийы классик (ам. 1823).

## Ацы бон амардысты
* 1955 — Альберт Эйнштейн, немыцаг физик, Ахастады теорийы автор, Нобелы премийы лауреат (1921).
* 2002 — Тур Хейердал (р. 1914), норвегиаг бæлццон æмæ антрополог, бирæ чингуыты автор.

Категори:Бонтæ
Попокатепетль

**Попокате́петль** (, ) у активон вулкан Мексикæйы. Йæ бæрзæнд у 5426&nbsp;м, уымæй уый у ацы бæстæйы дыккаг бæрзонддæр хох (Пико де Орисабойы фæстæ).

Категори:Мексикæйы вулкантæ
Индоевропæйаг æвзæгтæ

thumb|300px|Индоевропæйаг æвзæгты ахæлиу: тар кæрдæгхуыз — цæрджытæй фылдæр дзурынц индоевропæйаг æвзæгтыл; рухс кæрдæгхуыз — индоевропæйаг æвзагыл дзурынц цæрджытæй къаддæр хай, фæлæ у бæстæйы официалон æвзаг
**Индоевропæйаг æвзæгтыл** чи дзуры, уыдон цæрынц æппæт континентты дæр, æмæ сæ иумæйаг нымæц у 2,5 млрд адæймагæй фылдæр.

Индоевропæйаг æвзæгтæ равзæрдысты иу æвзагæй, кæцыйыл дзурæг адæм цардысты 8–10 мин азы агъоммæ. Кæм цардысты уыцы адæм уымæн зонад бæлвырд дзуапп нæма дæтты.

## Мыггаджы сконд
Индоевропæйаг мыггагмæ хауынц мæнæ ахæм æвзаджы къордтæ:
* албайнаг æвзаг
* анатолиаг æвзæгтæ
* балтаг æвзæгтæ
* бердзенаг æвзаг
* гермайнаг æвзæгтæ
* индоариаг æвзæгтæ
* ирайнаг æвзæгтæ
* итайлаг æвзæгтæ
* кельтаг æвзæгтæ
* ромайнаг æвзæгтæ
* славяйнаг æвзæгтæ
* сомихаг æвзаг
* тохайраг æвзæгтæ
Уыдонæй анатолиаг, тохайраг æмæ италикаг къордтæй æвзæгтыл ничиуал дзуры.

*
Стъæлха

**Стъæлха** кæнæ **хуыдзæхæра**, **тугсыгъдæггæнæн** (, ) у иуазыккон æмæ дыууæазыккон кæрдæгты мыггаг. Мыггагæй дыууæ хуызы сты рæзынгонд, цыппарæй æхсазмæ та — хъæддæг.

**Хъæддаг уырыдзы** — уидаджы ном.

## Афыст
Стъæлхайæн ис, сыджытмæ арф чи фæцæуы, ахæм стæвд æлхуийон уидаг. 

## Пайда
Салатон стъæлха æмæ хуымæтæг стъæлха сты рæзынгонд. Уыцы зайæгойы уидаджы ис бирæ инулин (сезоны тæмæн 75%). Уый тыххæй уыцы уидагæй пайда кæнынц куыд къофийы суррогатæй.

Рæзынгонд хуызты сыфтæ салаттæм бæззынц.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Галазты Æхсарбег

**Галазты Хадзымырзæйы фырт Æхсарбег** (райгуырдис 1929-æм аззы 15 октябры Хуымæллæджы хъæуы — амардис 2013-æм азы 10 апрелы) уыдис ахуыргонд, Ирыстоны æхсæнадон æмæ паддзахадон архайæг, Цæгат Ирыстоны фыццаг президент (1994—1998).

Галазы-фыртæн йæ фыд, 1905-æм азы гуырд Хадзымырзæ, 1938-æм азы репрессигонд æрцыдис, æмæ цалдæр азы фæстæдæр амардис лагеры. Фæстæдæр реабилитацигонд сси.

Галазты Æхсарбег каст фæци Цæгат Ирыстоны паддзахадон педагогон институт 1952-æм азы, уый фæстæ 1958-æм азы онг куыста уырыссаг æвзаг æмæ литературæйы ахуыргæнæгæй йæ райгуырæн хъæу Хуымæллæджы. 1958-æм азæй куыста Дзæуджыхъæуы, ахуырады системæйы. 1961-æм азæй 1975-æм азмæ уыдис Цæгат Ирыстоны ахуырады министр. 1976-æм азæй 1990-æм азмæ — Цæгат Ирыстоны паддзахадон университеты ректор.

Ис ын дыууæ фырты æмæ иу чызг.

## Æддаг æрмæг
* «Кавказский узел»: Галазов Ахсарбек Хаджимурзаевич 

Категори:Цæгат Ирыстоны политиктæ
Категори:Цæгат Ирыстоны ахуыргæндтæ
Категори:Уæрæсейы регионты раздæры сæргълæуджытæ
Категори:Хуымæллæджы чи райгуырдис, уыдон
Æхсарбег
1 июлы

## Бæрæгбæттæ æмæ сæрмагонд бонтæ
* 

## Цаутæ
* 2007 — Уæрæсейы Камчаткæйы облæст æмæ Корякаг автономон зылд баиу сты, ног регионы ном у Камчаткæйы край.
* Фæззæджы фæзынд Ирон æвзаджы æмбарынгæнæн дзырдуаты фыццаг чиныг.

## Ацы бон райгуырдысты
* 1822 — Нгуен Динь Тьеу (*Nguyen Dinh Chieu*) (ам. 1888), вьетнамаг поэт.
* 1915 — Саулохты Мухтар, поэт, тæлмацгæнæг  æмæ драматург, Гуырдзыстоны ССР-йы сгуыхт артист.
* 1980 — Гæззаты Владимир, футболон клуб «Аланийы» сæйраг тренер.

## Ацы бон амардысты
* 1905 — Гуырдзыбеты Блашка, ирон поэт, дыгуронау чи фыста, фыццаг ахæм поэт.
* 2009 — Людмила Зыкина, уырыссаг зарæг, ССРЦ-ы адæмон артисткæ (1973), Социалистон фæллойы герой (1987).

Категори:Бонтæ
31 октябры

## Бæрæгбæттæ æмæ сæрмагонд бонтæ
* 

## Цаутæ
* 2007 — Тольяттийы срæмыгъд автобус, 8 адæймаджы амардысты, 50 фылдæр фæцæф сты.

## Ацы бон райгуырдысты
* 

## Ацы бон амардысты
* 1939 — Отто Ранк, австриаг психолог (р.&nbsp;1884).
*

Категори:Бонтæ
Чиныг

**Чиныг**, дыгуронау: *киунугæ* у гæххæттын сыфты быд, кæцытыл фыссынц кæнæ мыхуыр кæнынц тексттæ. Нырыккон чингуытæ электронон хуызы дæр вæййынц.

Фыццаг мыхуыргонд чиныг ирон æвзагыл уыд «Цыбырæй катехизис», кæцы фæзынд 1798 азы Мæскуыйы.

Чингуытӕ дӕттынц адӕмӕн бирӕ зонындзинæдтæ.

Уый дæр кæс:
* Ирон æвзаджы æмбарынгæнæн дзырдуат

Категори:Чингуытæ
Ирон æвзаджы æмбарынгæнæн дзырдуат

2007 азы мыхуыры рацыдис ирон æвзаджы æмбарынгæнæн дзырдуаты фыццаг чиныг. Уый у фыццаг ахæм дзырдуат. Ацы æмбарынгæнæн дзырдуат сарæзтой Хуссар Ирыстоны зонадон-иртасæн институты æвзаджы хайады кусджытæ Гуккаты Дзатте, Дзадтиаты Гиуæрги, Тедеты Герас, Тъехты Федыр, Уанеты Владимир, Цхуырбаты Валентин æмæ Цхуырбаты Замирæ Гæбæраты Никъалайы сæргълæудæй.

Ацы æмбарынгæнæн дзырдуат у нормативон. Амоны, æппæт дзырдтæ нæ литературон æвзагæн бæззон кæй сты, кæцы стильмæ хауынц, кæм æмæ сæ куыд фæдзурынц, цавæр нысаниуджытæ сын ис. Дзырдуат ма нормативон уымæй у, æмæ амоны, дзырдтæ раст куыд фыссын хъæуы.

* Ирон æвзаджы æмбарынгæнæн дзырдуат : 4 томæй / Гæбæраты Никъалайы иумæйаг редакцийæ; Уæрæсейы зонæдты академи; Дзæуджыхъæуы зонадон центр; Хуссар Ирыстоны зонад-иртасæн институт. — М.: Наука, 2007. — ISBN 978-5-02-036243-7. 1 т. А&nbsp;—&nbsp;Æ. — 2007. — 510 ф. — ISBN 978-5-02-036244-4. 

## Æддаг æрмæг
* «Ирон æвзаджы æмбарынгæнæн дзырдуат»-ы тыххæй рецензи, дзырдуаты цалдæр фарсы æмæ йæ разныхас

Категори:Ирон æвзаг
Категори:Дзырдуаттæ
Категори:Чингуытæ алфавитмæ гæсгæ
Рыбинсчы донæвæрæн

**Рыбинсчы донуат** (), **Рыбинсчы денджыз** дæр æй хонынц, у аразгæ цад Волгæйыл.

Рыбинсчы донæлхынцъы арæзтад райдыдта 1935 азы, Шексна Волгæмæ кæм æфты, уыцы ран. Донуаты къус байдзæг и 1947 азмæ.

* Астæуккаг арф — 5,5 м, тæккæ арфдæр бынаттæ — 25-30 м.
* Фæзуат 4580 км².
* Бæрцуат 25,5 км³.
* Фæдæлдон: 3645 км² хъæд, 663 хъæуы, 1 сахар (Мологæ).
* Цæрынмæ æндæр ранмæ ацыдысты: 130 000 ад.
* Электростанцæйы хъомыс: 346 МВт.
* Порттæ: Череповец, Весьегонск.

## Æддаг æрмæг
* Дарвины номыл æрдзæвæрæны сайт
* «Время собирать камни» — статья о строительстве Рыбинского водохранилища.

Категори:Уæрæсейы донуæттæ
Категори:Волгæ
Ром (нысаниуджытæ)

* Италийы сæйраг сахар — **[[Ром]]**.
* Карз нозты хуыз — **[[ром (нозт)]]**.
* Ромы республикæ (510—27 нæ эрæйы агъоммæ)
* Ромы импери
Парагвай

**Парагва́й** (, ) у Хуссар Америкæйы паддзахад æнæ денджызмæ рацæуæн. Йæ сæйраг сахар у Асунсьон (йæ бындур сæвæрдтой испайнæгтæ 1537 азы).

Парагвайæн ис арæнтæ Боливиимæ, Аргентинæ æмæ Бразилиимæ.

Парагвайы цæрынц 6 милуан адæймагæй фылдæр.

1954-æм азæй 1989-æм азы онг Парагвайы æлдариуæг кодта æнувыд антикоммунист, диктатор Альфредо Матиауда Стресснер.

*
Верхотурье

**Верхотурье** у сахар Уæрæсейы Свердловсчы облæсты. Цæрынц дзы 7,6 мин адæймаджы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Свердловсчы облæсты сахартæ
Рунет

**Рунет** у, уырыссаг æвзагæй кæм пайда чындæуы, Интернеты ахæм хай.

Рунеты популярондæр сайттæ сты Mail.ru, Яндекс æмæ вКонтакте.

Кæс:
* Байнет
* Казнет
* Оснет

Категори:Интернет
Денджыз

**Денджыз** кæнæ **[[фурд]]** у Дунейы фурды хай, кæцыйæн ис сурзæхх кæнæ дæлдон рельефæй конд арæнтæ. Ис ахæм денджызтæ, кæцытæ сты æндæр денджызы хай (Эгейы денджыз у Зæххастæуы денджызы хай).

Денджызтæ ахсынц Зæххы къорийы фæзуаты 70,8%, денджызты фæрцы сурзæххы боныхъæд вæййы ромылдæр. Денджызтæ хъазынц егъау роль азот æмæ доны зилдух кæныны. Денджызтæ иртасынц океанографтæ.

## Денджызтæ фурдмæ гæсгæ
### [[Сабыр фурд]]

* Балийы денджыз
* Бандайы денджыз
* Беринджы денджыз
* Висаяны денджыз
* Мидæггаг Японы денджыз
* Скæсæн Китайы денджыз
* Бур денджыз
* Камотесы денджыз
* Кораллы денджыз
* Коройы денджыз
* Ног Гвинейы денджыз
* Минданаойы денджыз
* Молуччы денджыз
* Охотæйы денджыз
* Савуйы денджыз
* Самары денджыз
* Серамы денджыз
* Сибуяны денджыз
* Соломоны денджыз
* Сулавесийы денджыз
* Сулуйы денджыз
* Тасманы денджыз
* Фиджийы денджыз
* Филиппинты денджыз
* Флоресы денджыз
* Хальмахеры денджыз
* Хуссар Китайы денджыз
* Явæйы денджыз
* Японы денджыз

### [[Атлантикон фурд]]
* Азовы денджыз
* Балты денджыз
* Ирландийы денджыз
* Карибы денджыз
* Лабрадоры денджыз
* Мармæр денджыз
* Саргассты денджыз
* Цæгат денджыз
** Ваддены денджыз
* Зæххастæуы денджыз
** Адриатикæйы денджыз
** Альбораны денджыз
** Балеары денджыз
** Ионион денджыз
** Криты денджыз
** Леванты денджыз
** Лигурийы денджыз
** Тиррены денджыз
** Эгейы денджыз
* Сау денджыз

### [[Индийы фурд]]
* Андаманы денджыз
* Араббы денджыз
* Арафуры денджыз
* Сырх денджыз
* Лаккадивы денджыз
* Тиморы денджыз

### [[Цæгат Ихджын фурд]]
* Баренцы денджыз
** Печорæйы денджыз
* Баффины денджыз
* Урс денджыз
* Бофорты денджыз
* Скæсæн Сыбыры денджыз
* Гренландийы денджыз
* Карæйы денджыз
* Лаптевты денджыз
* Линкольны денджыз
* Норвегийы денджыз
* Чукоткæйы денджыз

### [[Хуссар фурд]]
* Амундсены денджыз
* Россы денджыз
* Уэдделлы денджыз
* Скошы денджыз
* Лазаревы денджыз
* Дейвисы денджыз
* Беллинсгаузены денджыз
* Моусоны денджыз
* Рисер-Ларсены денджыз
* Æмхæларады денджыз
* Космонавтты денджыз
* Сомовы денджыз

## Фиппаинæгтæ

*
Ртищево

**Ртищево** у сахар Уæрæсейы Саратовы облæсты, Саратовæй 214 километры цæгат-ныгуылæнырдæм. Цæрынц дзы 43,3 мин адæймаджы.

Сахары баззад, XIX æнусы арæзт чи ’рцыдысты, ахæм амаддзæгтæ. Уыдоны ’хсæн — æфсæнвæндагон вагзал Ртищево-I. XX æнусы райдиан аразт æрцыд Александр Невскийы мысæн аргъуан (йæ къам фен).

## Фиппаинæгтæ

Категори:Саратовы облæсты сахартæ
Сайфиддин Мирзозода

**Сайфиддин Мирзозода**, Таджикистаны Зонæдты Академийы уæнг. Уый сарæзта ягънобаг æвзагæн сæхи фыссынад таджикаг фыссынады бындурыл. Кæд ягънобаг æвзаг чысыл у, уæддæр йæ ахуыр кæнынц ягънобаг хъæуты сывæллæттæ фыццаг къласæй цыппарæм къласмæ, ис ыл сæрмагонд ахуыры чингуытæ.

## Æддаг æрмæг
* Amikeco.ru // О ягнобском языке

Категори:Таджикистаны ахуыргæндтæ
Æвзæгты номхыгъд дзурджыты нымæцмæ гæсгæ

40 милуан адæймагæй фылдæр кæуыл дзурынц, уыцы æвзæгтæ:

# Китайаг (Китай, Тайвань, Малайзи, Индонези, Сингапур, Таиланд, Вьетнам æмæ æндæртæ), 1&nbsp;212&nbsp;560&nbsp;000 адæймаджы.
# Араббаг (Мысыр, Алжир, Марокко, Ирак, Судан, Йемен, Сауды Арабб æмæ æнд.), 422 039 637
# Хинди (Инди, Хуссар Африкæ, Бангладеш, Йемен, Угандæ), 366&nbsp;000&nbsp;000
# Англисаг (АИШ, Стыр Британи, Канадæ, Австрали, Хуссар Африкæ, Ног Зеланди, Ирланди æмæ æнд.), 341&nbsp;000&nbsp;000
# Испайнаг (Мексикæ, Колумби, Аргентинæ, Испани, АИШ, Венесуэлæ, Перу, Чили, Кубæ, Эквадор æмæ æнд.), 322&nbsp;200&nbsp;000
# Бенгайлаг (Бангладеш, Инди, Араббы Иугонд Эмираттæ, Сауды Арабб), 207&nbsp;000&nbsp;000
# Португайлаг (Бразили, Португали, Франц, Парагвай, Хуссар Африкæ, АИШ, Инди, Канадæ æмæ æнд.), 176&nbsp;000&nbsp;000
# Уырыссаг (Уæрæсе, Украинæ, Хъазахстан, Узбекистан, Хъиргъиз, Белорусси, Латви, Молдовæ, Азербайджан, Эстони, Израиль, Гуырдзыстон, Герман æмæ æнд.), 167&nbsp;000&nbsp;000
# Япойнаг (Япон, АИШ, Бразили, Перу æмæ æнд.), 125&nbsp;000&nbsp;000
# Немыцаг (Герман, Австри, АИШ, Бразили, Польшæ, Хъазахстан, Уæрæсе, Канадæ, Аргентинæ æмæ æнд.), 100&nbsp;130&nbsp;000
# Францаг (Франц, Канадæ, Бельги, АИШ, Швейцари, Алжир, Итали æмæ æнд.), 78&nbsp;000&nbsp;000
# Корейаг (Хуссар Корей, КАДР, Китай, АИШ, Япон, Узбекистан æмæ æнд.), 78&nbsp;000&nbsp;000
# Явæйаг (Индонези, Малайзи, Суринам, Нидерландтæ æмæ æнд.), 75&nbsp;567&nbsp;550
# Телугу (Инди, Малайзи, Фиджи, Сингапур), 69&nbsp;666&nbsp;000
# Маратхи (Инди), 68&nbsp;022&nbsp;000
# Вьетнамаг (Вьетнам, АИШ, Камбоджæ, Норвеги, Лаос æмæ æнд.), 68&nbsp;000&nbsp;000
# Тамилаг (Инди, Шри-Ланка, Малайзи, Хуссар Африкæ æмæ æнд.), 66&nbsp;000&nbsp;000
# Италиаг (Итали, Аргентинæ, Франц, АИШ, Канадæ æмæ æнд.), 62&nbsp;000&nbsp;000
# Туркаг (Турк, Герман, Болгари, Цæгат Македони, Узбекистан, Нидерландтæ, Кипр, Румыни æмæ æнд.), 61&nbsp;000&nbsp;000
# Урду (Инди, Пакистан, Бангладеш æмæ æнд.), 60&nbsp;290&nbsp;000
# Панджаби (Пакистан, Инди, Канадæ, АИШ æмæ æнд.), 57&nbsp;129&nbsp;000
# Украинаг (Украинæ, Уæрæсе, Польшæ, Хъазахстан, Молдовæ, Канадæ, Венгри, Белорусси, АИШ æмæ æнд.), 47&nbsp;000&nbsp;000
# Гуджарати (Инди, Танзани, Угандæ, Стыр Британи æмæ æнд.), 46&nbsp;100&nbsp;000
# Тайаг (Таиланд, Сингапур), 46&nbsp;050&nbsp;000
# Польшæйаг (Польшæ, АИШ, Украинæ, Белорусси, Литва, Герман æмæ æнд.), 44&nbsp;000&nbsp;000

## Фиппаинæгтæ

*
IAST

**IAST** () у æхсæнадæмон стандарт санскриты мыртæ фыссынæн. Сфидар æй кодтой 1912 азы.

Категори:Алфавиттæ
Намиби

**Нами́би** () у Африкæйы паддзахад. Сæйраг сахар у Виндхук. Намибийы цæрынц 2,03 милуан адæймагæй фылдæр.

 

*
Владислав II Ягелло

**Владислав II Ягелло** кæнæ **Ягайло** (, 1351 — 1 июны 1434) — литвайаг (1382 — 1434) æмæ польшæйаг (1377 — 1434) къарол, Ягеллонты династийы бындурæвæрæг.

## Библиографи
* K. Szajnocha, «Jadwiga i Jagiełło 1374—1413», 1861, t. 1-4 (переиздание: Warszawa, 1974).
* J. Сarо, «Geschichte Polens» (2-я часть, Гота, 1863)
* M. Смирнов, «Ягелло-Яков-Владислав и первое соединение Литвы с Польшей» (Одесса, 1868, "Записки Новороссийского Университета")
* St. Smolka, «Kiejstut и Jagiełło» (Краков, 1888)
* F. Koneczny, «Jagiełło i Witold» («Przewodnik naukowy», 1892)
* A. Lewicki, «Powstanie Swidrygiełły» («Rozpr. Ак. Ит.», XXIX)
* J. Jakštas, Z. Ivinskis, S. Sužiedėlis, A. Šapoka, P. Šležas. «Jogaila», red. A. Šapoka, Kaunas, 1935.
* Sruogienė-Sruoga, Vanda, «Jogaila (1350-1434) », *Lituanus*, vol. 33 (4) (Winter 1987), p. 23-34.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Къаролтæ
Категори:Польшæйы истори
Категори:Литвайы истори
Мали

**Мали́** (, ), официалон ном у **Малийы Республикæ** (, ) у Африкæйы паддзахад. Цад Нигеры былгæрон. Сæйраг сахар у Бамако. Историйы сахар Тимбукту, у Малийы цæгаты.

Малийы цæрынц 16 милуан адæймагæй фылдæр.

*
ВикиКъæбиц

**ВикиКъæбиц** () у сæрибар файлты онлайн репозитори. Ис дзы нывтæ, зæлтæ, видеотæ æмæ æндæр медиа файлтæ. Йæ дарæг у фонд «Викимедиа».

Йæ файлтæй йын пайда кæнынц Викимедиайы æндæр проекттæ.
 
## Æрвитæнтæ
*ВикиКъæбиц

Категори:Википеди