open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Æфсæнæрзæт

**Æфсæнæрзæт** у æрдзон буаргъæдтæ, сæ мидæг æфсæйнаг кæмæн ис æмæ уыцы æфсæйнаг ратайæн кæмæй ис, ахæмтæ. Ис магнетитон, гематитон, лимонитон, сидеритон æмæ æндæр æфсæнæрзæты хуызтæ.

Дунейы цы сгæрст æфсæнæрзæт ис, уый 160 миллиард тоннæмæ хæццæ кæны — уый мидæг ис 80 миллиард тоннæйы сыгъдæг æфсæйнаг. Дунейы фылдæр æрзæт ис Украинæйы, фæлæ се ’рзæт афтæ хорз нæу — уымæ гæсгæ фылдæр æфсæйнаг ис Бразили æмæ Уæрæсейы.

Сгæрст æфсæнæрзæт дунейы бæстæты:
* Украинæ — 19%
* Уæрæсе — 16%
* Китай — 13%
* Бразили — 13%
* Австрали — 11%
* Инди — 4%
* АИШ — 4%
* Æндæртæ — 20%

Æппæт дунейы сгæрст æфсæйнаг æрзæты мидæг:
* Уæрæсе — 18%
* Бразили — 18%
* Австрали — 14%
* Украинæ — 11%
* Китай — 9%
* Инди — 5%
* АИШ — 3%
* Æндæртæ — 22%

2003-æм азы фылдæр æфсæнæрзæт чи экспорт кодта:
* Австрали — 186,1 милуан тоннæйы.
* Бразили — 184,4 млн. т.
* Инди — 55 млн. т.
* Канадæ — 27,1 млн. т.
* ХАР — 24,1 млн. т.
* Украинæ — 20,2 млн. т.
* Уæрæсе — 16,2 млн. т.
* Швеци — 16,1 млн. т.
* Хъазахстан — 10,8 млн. т.
Æдæппæт экспортгонд æрцыд 580 млн. т.

2003-æм азы фылдæр æфсæнæрзæт чи импорт кодта:
* Китай — 148,1 милуан тоннæйы.
* Япон — 132,1 млн. т.
* Хуссар Корей — 41,3 млн. т.
* Герман — 33,9 млн. т.
* Франц — 19,0 млн. т.
* Стыр Британи — 16,1 млн. т.
* Тайвань — 15,6 млн. т.
* Итали — 15,2 млн. т.
* Нидерландтæ — 14,7 млн. т.
* АИШ — 12,5 млн. т.

Категори:Пайдаджын æрзæттæ
Ног цард

**«Ног цард»** уыд ирон æвзагыл дыккаг газет (фыццаг ирон газет — «Ирон газет» — мыхуыры рацыдис 1906 азы), рауагътой йæ Ирон рауагъдадон æхсæнад Калачы. Уыцы æхсæнады правлени бахатыд бынæттон хицауадмæ ног ирон газет рауадзыны тыххæй. Газет рауадзынæн бар сын радтой 1907 азы 13 февралы. Тбилисы (Калачы) ирон газет «Ног цард»-ы фыццаг номыр рацыд 1907 азы 6 мартъийы.

Газет джиппы уагъд дæр нæма æрцыдис, афтæ бынæттон газет «Исари» («Фат») ныммыхуыр кодта ахæм хъусынгæнинаг: «*Тæргæйтты мæйы фыццаг бонæй рафыссæн ис Тифлисы ирон газет «Ног цард»-æн, кæцы цæудзæй къуыри дыууæ хатты. Газеты аргъ у: афæдзмæ — 4 сомы*». Ирон æвзагыл ацы газет уыди дыккаг. Газет «Ног цард»-ы фыццаг номыры тираж уыди 400 экземпляры, фæстæдæр тиражы нымæц схызтис 1800 экземплярмæ.

Фыццаг номырæй æвддæсæм номырмæ газеты редактор уыди Тедеты Бетъре, уый фæстæ Цхуырбаты Тадиоз. Редколлегийы уæнгтæ уыдысты ахуыргæнджытæ Хъоцты Бидзина, Тыбылты Алыксандр, Джиоты Никъала, Козаты Димитр, студент Абайты Уано, æфсæнвæндаджы управленийы кусæг Томайты Хъæлцыхъо. Газетæн скодтой сæрмагонд рубрикæтæ: хицауады бардзырдтæ, литературæ, æхсæнадон-политикон фарстатæ, хроникæ, Уæрæсейы æмæ Ирыстоны цард, мыхуыр, литературон критикæ æмæ библиографи, фельетонтæ, лекцитæ, театр æмæ аивад, медицинæ, хъæууон хæдзарады фарстатæ æмæ а. д. Мыхуыры ног оргæн карз тох расидтис зианхæссæг рагон æгъдæутты ныхмæ (туг исыны æгъдау, ирæд æмæ æнд.).

Газет «Нор цард»-ы мыхуыргонд æрцыдысты фыццаг хатт, Къостайы цензурæ мыхуыр кæнын цы æмдзæвгæтæ нæ уагъта, уыдон: «Салдат», «Додой», «Арс æмæ бирæгъ», «Уайдзæф». Фæстæдæр Гæдиаты Секъайы радзырд «Айссæ».

Газет арæх мыхуыр кодта, ирон ахуыргæнджыты корреспонденцитæ. 

## Ирæд исыны ныхмæ «Ног цард»-ы тох
Ирон адæмæн мыггагон трагеди уыди ирæд исыны æгъдау. «Ног цард» карз тох расидт йæ ныхмæ. Ирæд исыны фæдыл газеты цы уацтæ æрцыди мыхуыр, уыдонæй ахадгæдæр уыди Кочысаты Розæйы публицистикон æрмæг «Ирон чызджытæм», кæцы мыхуыргонд æрцыд «Ног цард»-ы 13-æм номыры. «*Чызгмæ йæ ныййарджытæ кæсынц, исты пайда сæм кæмæй æрбацæуа, ахæм дзаума цыма у, уый цæстæй. Чызджы нæ бафæрсгæйæ, равзарынц, фылдæр мулк кæмæй æрбассивой, ахæм [[усгур]]. Афтæмæй [[чындз]]ы ацæугæйæ, сылгоймаг бахауы ахæм уавæры æмæ йæм бинонтæй алчидæр йæ ныфс бахæссы зæгъынмæ: „Стыр ирæд дыл бафыстам æмæ æнæрынцойæ кус“*» æмæ дарддæр: «*Адæм сæрибардзинады тыххæй сæ туг куы калынц æмæ мæлынц талынг ахæстæтты, уæд нæ алчидæр йæ фыдмæ афтæ бадзурын нæ уæнды: „Уæ, мæ фыд, æз дæ хъæбул дæн, æмæ мæ цагъæйраджы уæй ма кæн“. Хъуамæ нæ алчидæр йе ’гады тыххæй йæ ныййарджытæм бауæнда уыцы ныхæстæ, æмæ ныууадзын кæнæм ирæды æгъдау*».

Розæйы фæстæ газеты мыхуыргонд æрцыдис Тменаты Елбыздыхъойы уац «Ирæды тыххæй». Автор лæмбынæгæй æргом кæны ирæды экономикон æфсæнттæ æмæ къласон характер, ацы темæйы фæдыл.

## Литературæ
* Четиты Рубен. Ирон мыхуыры фыццаг фæлварæнтæ. // «Рæстдзинад», 1997 азы 14 январы

Категори:Ирон мыхуыр
Категори:Ирон литературæ
Категори:Газеттæ ирон æвзагыл
Цыхуырбаты Тадиоз

**Цыхуырбаты Тадиоз**, ирон æхсæнадон архайæг æмæ рухстауæг, газет «Ног цард»-ы дыккаг редактор (æвддæсæм номырæй фæстæдæр). Цардис Тбилисы (Калачы).

Категори:Зындгонд ирæттæ
Тадиоз
Чеджемты æфсымæртæ

thumb|240px|Чеджемты æфсымæртæ: Бечмырзæ, Торбег æмæ Тугьан
**Чеджемты æфсымæртæ** уыд зилгæйаг æртæ лæппуйы, Фыдыбæстæйы Стыр хæсты хъæбатырæй чи фæмардысты, уыдон.

Лæппутæ сæ фыдимæ алы куыстытæ кодтой, сæ иунаег хо та сахуыр кодта трактористы курсыты æмæ зæрдæрайгæйæ куыста лæгты æмрæнхъ трактористæй, комбайнёрæй. Цоты хистæр Бечмырзæ йæ цард баиу кодта Сугъараты Маркаимæ. Рацыд сын дыууæ лæппу æмæ дыууæ чызджы. Ныр цæрдзыстæм куы загьтой, уæд ныннæрыд Фыдыбæстæйы Стыр хæст. Чеджемты хæдзарæй уыцы тугкалæн хæстмæ алы рæстæджы афæндараст кодтой æртæ хæстоны: Бечмырзæ, Торбег æмæ Тугъьаны.

Бæргæ сæ афæндараст кодтой, фæлæ сæ иу дæр фæндараст нæ фæци: Бечмырзæ æбæрæгæй фесæфт 1944 азы, кæм ныгæд ис, уый абон дæр бинонтæ нæ зонынц. Торбег фæмард 1944 азы Орёлы, Тугъан та, Мæлгъæвæджы рагъыл цы тугкалæн хæст цыд 1942 азы, уым мæлæтдзаг цæф фæци аэмæ Грознайы госпитæлы амард.

Хъæуæй æмæ районы хицауадæй рох не сты Чеджемты æфсымæртæ. Сæ ном хæссы Зилгæйы уынгтæй иу.

Категори:Ирæттæ Фыдыбæстæйы Стыр хæсты
Категори:Чеджемтæ
Тедеты Бетъре

**Тедеты Гулийы фырт Бетъре** (райгуырдис 1877-æм азы Дзауы — амардис 1937-æм азы) у ирон æхсæнадон æмæ рухстауынадон архайæг, газет «Ног цард»-ы фыццаг редактор. 

## Цардафыст
Тедеты Бетъре райгуырд 1877 азы Дзауы зæхкусæджы хæдзары. Хъæуы райдайæн скъолайы фæстæ лæппуйы йæ ныййарджытæ ахуыр кæнынмæ арвыстой Калакмæ. Ам ахуыргæнджыты институт каст фæци 1895 азы æмæ кусын райдыдта Калачы Бегляровы реалон ахуыргæнæндоны. Дыууæ азы фæстæ ам ахуыргæнæг-хъомылгæнæгæй кусынмæ бацыд Михайловскмæ горæтон æрмдæсныйады скъоламæ. 1918 азы сси йæ директоры хæдивæг ахуыры хайады.

Бетъре Калакмæ ахуыр кæнынмæ куы ацыд, уæдæй суанг 1921 азмæ цард уым. Разæнгардæй архайдта ирон интеллигенцийы арфæйаг хъæппæристы,
зæрдиагæй бакуыста «Ирон рауагъдады æхсæнад» саразыныл, уыд йæ иудадзыгон уæнг. Ацы æхсæнад сарæзта ирон адæмон театр дæр, æмæ дзы суфлер та уыд Бетъре. Æхсæнады стырдæр æнтыст уыд, ирон æвзагыл газет уадзын кæй райдыдта, уый. «Ног цард», йæ редактор Тедеты Бетъре, афтæмæй тынг зæрдиагæй архайдта ирон адæмы ’хсæн культурæ тауыныл, æрмæджытæ мыхуыр кодта мæгуыр адæмы цардыуаджы ахсджиаг фарстатыл, хурмæ хаста бонджынты æмæ бынæттон хицауады æдзæсгом митæ, карзæй дзырдта дины æмæ зианхæссæг æгъдæутты ныхмæ. Реакци йæ тæккæ карзыл куы уыд, уæд газет ахæм ныфсджын разынд æмæ ныммыхуыр кодта Цомахъы тохмæсидæг æмдзæвгæтæ «Адæм», «Тохы хъæр», «Фæдис».

Тедеты Ветъре 1921—1933 азты уыд Хуссар Ирыстоны зонадон-литературон æхсæнады сæрдар, Гуырдзыстоны зонадон кусджыты секцийы центрон бюройы уæнг. Хуссар Ирыстоны Ревкомы бардзырдмæ гæсгæ йæ 1921 азы снысан кодтой Хуссар Ирыстоны рухсады комиссарæй, 1923—1930 азты уыд рухсады комиссары хæдивæг, куыста æндæр бæрнон бынæтты.

Бетъремæ уыд музыкалон зæрдæргъæвддзинад дæр. Цхинвалы педтехникумы сарæзта зарæггæнджыты къорд, разамынд сын лæвæрдта йæхæдæг. Бирæ хъару бахардз кодта Хуссар Ирыстоны зарæггæнджыты æмæ кафджыты ансамбль саразыныл дæр. Тыбылты Алыксандримæ иумæ куыстой ирон адæмæн иу литературон æвзагыл, ног графикæйыл, растфыссыны æгъдæуттæ сфидар кæныныл, ирон скъолатæ байгом кæныныл, терминтæ сфидар кæныныл, ирон национ театр, зарæггæнджыты æмæ кафджыты ансамбль саразыныл. Царды, литературæйы, аивад æмæ æвзагзонынады ахсджиаг фарстатыл йæ уацтæ мыхуыр кодта газеттæ «Ног цард»-ы, «Хурзæрин»-ы, «Большевикон цард»-ы, «Рæстдзинад»-ы, «Ленинон»-ы, журналтæ «Æфсир»-ы, «Фидиуæджы», Хуссар Ирыстоны зонадон-иртасæг институты æмбырдгæндты.

## Æддаг æрмæг
* Дарьял. Мадина Бетеева: У истоков периодической печати Осетии. К 100-летию выхода газеты «Ног цард»

## Фиппаинæгтæ

Категори:Зындгонд ирæттæ
Категори:1877-æм азы чи райгуырдис, уыдон
Категори:Дзауы чи райгуырдис, уыдон
Категори:1937-æм азы чи амардис, уыдон
Бетъре
Хостыхъоты Ханджери

**Хостыхъоты Ханджери** (райгуырдис 1917-æм азы Хъæдгæроны — амардис 2006-æм азы) уыд Фыдыбæстæйы Стыр хæсты архайæг.

## Цардафыст
Æнæ фыдæй баззадис, аст азы йыл куы сæххæст, уæд. Фæлæ сæрæн лæппу йæ мады сидзæргæсы хуызы цæрын нæ бауагъта. Ханджери кодта æппæт куыстытæ дæр. Уыдис  æнæзивæг, цæрдæг æмæ фæллойуарзаг лæппу. Уыдис зараг æмæ кафаг лæппу. Уый тыххæй йæ хистæртæ æмæ æмгæрттæ дæр фылдæр уарзтой. Скъолайы та фыццаг уыдис ахуырмæ. Хорз æнтыстдзинæдтæ æвдыста физкультурæйæ.

Дæс къласы каст фæуыны фæстæ ахуыр кæнынмæ бацыдис Дзæуджыхъæуы фистæгæфсæддон училищемæ æмæ йæ æнтыстджынæй каст фæцис 1938-æм азы. Лæвæрд ын æрцыд лейтенанты цин.

Уалынмæ райдыдта Финнаг хæстон кампани æмæ дзы Ханджери архайдта куыд взводы командир. Æрыгон командир уыцы хæсты бахсыст удыхъæдæй æмæ буарæй. Æмæ дарддæр службæ кодта æфсады рæнхъыты Литвайы.

Фыдыбæстæйы Стыр хæст куы райдыдта, уæд та Ханджерийы бахъуыдис хæцгæ-хæцын фæстæмæ здæхын. Афтæмæй схæццæ ис Хъырыммæ. Уым уæззау хæстыты цы стыр лæгдзинад æмæ хъæбатырдзинад равдыста, уый тыххæй хорзæхджынгонд æрцыд «Æхсардзинады тыххæй» майданæй, стæй та фыццаг Сырх Стъалыйы орденæй.

Хостыхъоты Ханджерийы фæндæгтæ ацыдысты Украинæйыл, хæцыдис Польшæйы, Болгарийы, Румынийы территоритыл. Фæстагмæ архайдта Чехословаки ссæрибар кæныны хæстыты. Польшæ ссæрибар кæныны хæстыты йæ хъæбатырдзинады тыххæй хорзæхджынгонд азрцыд Сырх Стъалыйы дыккаг орденæй.

Чехословакийы цæгатаг хайы хъæды æмбæхст уыдис егъау æфсæддон хæйтты иугонд. Уыдон хъавыдысты Прагæ срæмудзынмæ. Фæлæ сын сæ фыдвæнд фехæлдтой размæбырсæг советон хæстонтæ. Æрхъула сыл кæнгæйæ, советон æфсæдцонтæ уацары райстой мингай фашистон салдæтты. Æмæ ам Ханджери хорзæхджынгонд æрцыд æртыккаг орденæй. Уыимæ йын лæвæрд æрцыд Сталины арфæйы фыстæг.

Стыр Уæлахизы бон Ханджерийы æрыййæфта Берлины. Ам ын лæвæрд æрцыд хистæр лейтенанты цин дæр.

Фыдыбæстæйы Стыр хæст куы ахицæн, уæд Ханджери дæр ссыди йæ райгуырæн Ирыстонмæ. Æрцард Бирæгьзæнджы. Æдзæллаг уавæры уыдис уыцы хъæуы колхоз. Хъуыдис æй къахыл слæууын кæнын. Ханджерийы равзæрстой сæрдарæй. Æмæ та ацы ран дæр Ханджери равдыста стыр лæгдзинад. Уыдис хорз, арæхстджын разамонæг æмæ уый фæрцы колхозонты бон бацис цыбыр рæстæгмæ уавæр банывыл кæнын.

Хæсты ветеран ма уый фæстæ дæр бирæ рæстæг фæфæллой кодта адæмон хæдзарады. Стыр хъомыладон куыст кодта кæстæр фæлтæрты ’хсæн.

Ханджери йæ хъæубæсты ’хсæн кадджын лæгыл нымад у. 2005-æм азы йыл сæххæст 86 азы.

Рынчын у. Æртыхстысты йыл йæ хæстон хъæдгæмттæ. Арæхдæр хуыссæны вæййы. Йæ бинонтæ йын сарæзтой куывд. Куывды рæстæг Ханджери, гаджидау зæгьыны бар æм куы ’рхауд, уæд стыр арфæ ракодта йæ чындз Быдтаты Мæдинæтæн. Тынг хорз зилы хæсты æмæ фæллойы ветеранмæ.

Ханджерийæн ис хорз кæстæртæ — цот æмæ цоты цот, тынг уарзынц сæ зæронд дадайы. Йæ цуры сты æмæ сæ йæ зæрдæ райы. 

Категори:Ирæттæ Фыдыбæстæйы Стыр хæсты
Ханджери
Категори:Хъæдгæроны чи райгуырдис, уыдон
Гæбæраты Юри

thumb|right|Гæбæраты Юри
**Гæбæраты Константины фырт Юри** у газет «Хурзæрин»-ы сæйраг редактор, нывгæнæг, публицист, политик.

2007-æм азы чиныгуадзæн «Ир» рауагъта Гæбæрайы-фырты чиныг «Урс Кувæндон», уый райста критикты æппæлд.

Юрийы уарзондæр митæй у хъæдæрмæгыл нывæфтауын.

## Æддаг æрмæг
* Гæбæраты Юрийы хъæдæрмæгæй куыстытæ

## Фиппаинæгтæ

Категори:Сæйраг редактортæ
Юри
Категори:Хуссар Ирыстоны политиктæ
Хурзæрин (газет)

**«Хурзæрин»** у Хуссар Ирыстоны сæйраг газет ирон æвзагыл. Йæ сæйраг редактор у Гæбæраты Юри. Газет цæуы 1924-æм азы 1 январæй къуыри фондз хатты.

2011-æм азы газеты тираж у 1500 экземпляры бæрц.

## Æддаг æрмæг
* Газеты сайт

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ирон мыхуыр
Категори:Хуссар Ирыстоны газеттæ
Категори:Газеттæ ирон æвзагыл
Джиоты Аллæ

**Джиоты Аллæ Алексейы чызг** (Алыксандры чызг дæр фыссынц; райгуырдис 1949-æм азы Цхинвалы) у раздæры Хуссар Ирыстоны ахуырады министр, президенты бынатмæ кандидат. Советон Цæдисы ахуырады отличник, Уæрæсейы Федерацийы сгуыхт ахуыргæнæг.

Одессæйы паддзахадон университет 1974-æм азы каст фæуыны фæстæ кусын райдыдта Цхинвалы 2-æм астæуккаг скъолайы, сси уыцы скъолайы директор æмæ уыцы бынаты куыста 2002-æм азы онг. 2002—2006 азты уыдис Хуссар Ирыстоны ахуырады министр.

Йæ архайды тыххæй 2007-æм азы 5 февралы байгом чындæуыд уголовон хъуыддаг, Уæрæсейы Федерацийы Уголовон Кодексы 285-æм статьйы цы фыдракæнд сфыст у, уый ракæныны фæдыл. Тæрхондоны йын рахастой 2 азы æмæ 2 мæйы дзырдæй тæрхон æмæ 120 мин сомы ивæр.

## Президенты бынатмæ æвзæрстытæ 2011-æм азы
Джиоты Аллæ уыдис 2011-æм азы президенты бынатмæ æвзæрстыты 17 сфидаргонд кандидаттæй иу, æвзæрстытæм куы цыдис, йæ фарс хæцыдысты Тедеты Дзамболат æмæ Анатолий Баранкевич. Фыццаг туры 11 кандидаты ’хсæн уый рацыдис дыккаг турмæ Бибылты Анатолийимæ æмæ та дыккаг туры райста 56,74% хъæлæстæ. Хуссар Ирыстоны Централон Æвзарæн Къамис Джиоты Аллæйы банымадта президенты æвзæрстытæ рамбулгæ кандидатыл æмæ йын радта официалон протокол, кæцыйы фыст ис, зæгъæ, уый у Хуссар Ирыстоны æвзæрст президент. 

Республикæ Хуссар Ирыстоны цы фæлхатгæ æвзæрстытæ æрцыдысты, уыдоны Джиоты Аллæйæн хайад исыны бар нæ уыд. Уыцы рæстæг йæ фарс чи фæлæууыд, уыдоны ’хсæн уыдис Мæскуыйы ирон æхсæнады советы сæрдар Къаболаты Валери.

2012-æм азы 23 майы Хуссар Ирыстоны президент Тыбылты Леонид снысан кодта Джиоты Аллæйы хицауады сæрдары хæдивæгæй.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Хуссар Ирыстоны ахуырады кусджытæ
Категори:Хуссар Ирыстоны политиктæ
Категори:Хуссар Ирыстоны министртæ
Аллæ
Категори:Цхинвалы чи райгуырдис, уыдон
Дзуарыхъæу (быдыры)

**Дзуарыхъæу** () у хъæу Алагиры районы, Куырттаты комы райдианы. Бындурæвæрд æрцыдис 1906-æм азы.

## Мыггæгтæ
Цардысты дзы Бæрæзгатæ, Бесатæ, Богъатæ, Гæздæнтæ, Гæлæбатæ, Дзобелатæ, Куыдзиатæ, Хъариатæ, Чъерджиатæ, Тæтæратæ, Цопанатæ, Сырдонатæ, Гæрисатæ, Фæрниатæ, Кцойтæ, Тохтиатæ, Хæдарцатæ.

## Фиппаинæгтæ

## Æрвитæнтæ
* ГТРК Алания // Документальный фильм "Дзуарыхъæу"

Категори:Алагиры районы цæрæнрæттæ
Иран (хъæу)

**Иран** у хъæу Цæгат Ирыстоны Кировы районы, Кæсæг-Балхъары арæныл. Бындурæвæрд æрцыдис 1927-æм азы.

## Этимологи
Иран = *иу* + *ран*. Æндæр версимæ гæсгæ хъæуы ном равзæрдис дзырдбаст «йæ ран», зæгъгæ, уымæй.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Кировы районы цæрæнрæттæ
Лескен

**Лескен**, вариант: **Лесчен**Мамсыраты Дæбе. Уацмыстæ æртæ томæй. Т. 1. Радзырдтæ. Орджоникидзе. 1965 у стыр хъæу Цæгат Ирыстоны Æрæфы районы. Лæууы цæугæдон Лескены доны былыл. Бындурæвæрд æрцыдис 1864-æм азы.

## Цæрджытæ

## Æрвитæнтæ
* ГТРК Алания // Аланийы райсом. Уазджытæ — Текъаты Артур, Бетърозты Аслæнбег (08.09.2020)

## Фиппаинæгтæ

*
Ставд Дуртæ

**Ставд Дуртæ** кæнæ **Ставддуртæ**, дыгуронау **Ставд Дортæ** () у стыр ирон хъæу Цæгат Ирыстоны Кировы районы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Кировы районы цæрæнрæттæ
Толдзгун

**Толдзгун** («тулдзджын») у хъæу Цæгат Ирыстоны Æрæфы районы. Йæ посты индекс у 363506.

Лæууы цæугæдон Стыр Кæсагджыны былыл.

## Мыггæгтæ
Биазæртæ, Будайтæ, Габетæ, Гобетæ, Малитæ, Тагъатæ, Темуртæ, Хæмицатæ, Хортитæ.

## Фиппаинæгтæ

## Æрвитæнтæ
* Осетия-Ирыстон // Толдзгун I Фæрдгуытæ (23.11.2020)

Категори:Æрæфы районы цæрæнрæттæ
Црау

**Црау**, вариант: **Цырау**,  у Алагирæй ныгуылæны ’рдæм хъæу.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Алагиры районы цæрæнрæттæ
Суадаг

**Суадаг** (*сау* + *[[адаг]]*) у ирон хъæу Цæгат Ирыстоны Алагиры районы, Хетæджы къохмæ ’ввахс. Лæууы цæугæдон Суададжы доны былыл.

Суададжы администрацийы сæргълæууæг — Хæдарцаты Руслан.

## Фиппаинæгтæ

## Æрвитæнтæ
* Артдзӕст. Суадаг

Категори:Алагиры районы цæрæнрæттæ
Сырх Дыгур

**Сырх Дыгур**, дыгуронау **Сурх Дигорæ** у хъæу Цæгат Ирыстоны Æрæфы районы. Йæ цæрджыты нымæц у 2018 адæймаджы, уыдонæй фылдæр дзурынц дыгуронау.

Хъæуæн йæ бындур сæвæрдтой 1931-æм азы Дыгургомæй ралидзæг адæм.

## Фиппаинæгтæ

## Æрвитæнтæ
* Осетия-Ирыстон // Сырх-Дыгур | Фæрдгуытæ

Категори:Æрæфы районы цæрæнрæттæ
Хæтæлдон

**Хæтæлдон** у Алагирæй скæсæны ’рдæм хъæу, Суадаг æмæ Дзуарыхъæуы ’хсæн.

Лæууы цæугæдон Хæтæлдоны былыл.

## Фиппаинæгтæ

## Æрвитæнтæ
* ГТРК Алания // Артдзӕст. Хаталдон

Категори:Алагиры районы цæрæнрæттæ
Хæзныдон (хъæу)

**Хæзныдон**, дыгуронау: **Хæзнидон** у хъæу Цæгат Ирыстоны Æрæфы районы.

## Истори
Хъæуы раздæры нæмттæ сты: **Хъарадзаутыхъæу**, дыгуронау: **Хъарадзаутигъæу** ().

## Фиппаинæгтæ

Категори:Æрæфы районы цæрæнрæттæ
Мах, Ярослав

**Ярослав Мах** (*Jaroslav Mach*) (райгуырдис 1921-æм азы 24 апрелы Злины крайы — амардис 1972-æм азы) у чехаг режиссёр æмæ сценарист.

## Æддаг æрмæг
* IMDb // Jaroslav Mach

## Фиппаинæгтæ

Категори:Чехийы режиссёртæ
Категори:Чехийы сценаристтæ
Категори:Злины крайы чи райгуырдис, уыдон
Делакруа, Эжен

**Фердина́н Викто́р Эже́н Делакруа́** (; райгуырдис 1798 азы 26 апрелы — амардис 1863 азы) у францаг нывгæнæг æмæ график.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Францы нывгæнджытæ
Категори:Валь-де-Марны чи райгуырдис, уыдон
Колхоз

**Колхо́з** (уырыс. акроним: «**кол**лективное **хоз**яйство» — «**колл**ективон **хæдз**арад» — **колхæдз**) у коллективон хъæууон хæдзарад. Советон Цæдисы колхозтæ фæзындысты коллективизацийы рæстæг.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Советон Цæдисы истори
Категори:Хъæууон хæдзарад
Мицкевич, Адам

**Ада́м Берна́рд Мицке́вич** (, , ; райгуырдис 1798-æм азы 24 декабры нырыккон Белоруссийы территорийыл — амардис 1855-æм азы 26 ноябры Константинополы) у польшæйаг поэт æмæ сæрибаргæнæн змæлды архайæг.

Мицкевичы уацмыстæ тæлмацгондæй мыхуырæй цыдысты ирон æвзагыл. Нымад у польшæйаг романтизмы зынгæдæр æртæ поэттæй иуыл.

Мицкевичы мысæн монумент ис Уæрæсейы дæр — лæууы Бетъырбухы центры, польшæйаг гимназы раз.

## Чингуытæ
* Dzieła. Wydanie narodowe, t. 1-16, Warszawa, 1949—1955
* Dzieła wszystkie, t. 1, 4, Warszawa, 1969-72
* Собр. соч., т. 1-5, Москва, 1948-54
* Избр. произв. М. — Л., 1929
* Стихотворения. Поэмы. Москва, 1968.

## Монументтæ Мицкевичæн

Warsaw mickiewiczowi.jpg|Варшавæ
St._Anne's_Church_in_Vilnius_2005_(2).jpg|Вильнюс
Lwów - Kolumna Mickiewicza 02.jpg|Львов
Pomnik Adama Mickiewicza Poznań.jpg|Познань


## Фиппаинæгтæ

Категори:Польшæйаг поэттæ
Категори:Польшæйы зындгонд адæм
Категори:Стамбулы чи амардис, уыдон
Категори:Гроднойы облæсты чи райгуырдис, уыдон
26 ноябры

## Бæрæгбæттæ æмæ сæрмагонд бонтæ

## Цаутæ
* 1394 — Сеул сси Корейы сæйраг сахар.
* 1924 — Стыр хурал расидти Монголийы Адæмон Республикæ æмæ сфидар кодта уыцы паддзахадæн йæ конституци. 1924-æм азы конституцимæ гæсгæ Монголи сси дунейы дыккаг социалистон паддзахад.
* 1965 — Франц скусын кодта йæ фыццаг æмбæлццон — «Asterix».
* 2009 — Газет «Эр-Рияд» куыд фехъуысын кодта, афтæмæй Сауды Араббы чи уыди, уыцы тæрккъæвдаты фыдæй фæмарди 48 адæймаджы. Чи фæмард, уыдоны ’хсæн уыдысты цалдæр пысылмон уырнджытæ, хадзы чи æрбацыдысты, уыдонæй.

## Ацы бон райгуырдысты
* 1894 — Норберт Винер, математик, кибернетикæйы бындурæвæрджытæй иу.

## Ацы бон амардысты
* 1855 — Адам Мицкевич, зынгæ польшæйаг поэт.

Категори:Бонтæ
28 ноябры

## Бæрæгбæттæ æмæ сæрмагонд бонтæ

## Цаутæ

## Ацы бон райгуырдысты
* 1820 — Фридрих Энгельс, философ, коммунизмы идеологийы бындурæвæрæг.
* 1880 — Александр Блок, уырыссаг поэт (ам. 1921).

## Ацы бон амардысты
* 1859 — Вашингтон Ирвинг (*Washington Irving*) (райг.&nbsp;1783), америкæйаг фыссæг.

Категори:Бонтæ
27 ноябры

## Бæрæгбæттæ æмæ сæрмагонд бонтæ

## Цаутæ
* 1095 — Ромаг папа Урбан II расидта Фыццаг дзуары балц. 

## Ацы бон райгуырдысты
* 1960 — Гæззаты Юри, футболон тренер.

## Ацы бон амардысты

Категори:Бонтæ
27 майы

## Бæрæгбæттæ æмæ сæрмагонд бонтæ
* Æппæтуæрæсеон Библиотекæты бон.

## Цаутæ
* 1703 — Пётр æмæ Павелы гæнахæн йæ бындур сæвæрдтой Невайы дельтæйы. Уыцы цау Бетъырбухы бындурæвæрды боныл нымад у.

## Ацы бон райгуырдысты

## Ацы бон амардысты

Категори:Бонтæ
28 майы

## Бæрæгбæттæ æмæ сæрмагонд бонтæ

## Цаутæ
* 1905 — Уæрæсейы флоты сæфт сакъадах Цусимæйы цур.
* 1918 — Сомих йæ хæдбардзинад расидта.
* 1964 — Палестинæйы сæрибаргæнæн организаци скуыста. 

## Ацы бон райгуырдысты
* 1779 — Томас Мур, англисаг поэт.
* 1903 — Иосиф Уткин (ам. 1944), советон поэт.
* 1938 — Леонардо Фавио (*Leonardo Favio*), аргентинæйаг режиссёр. 

## Ацы бон амардысты

Категори:Бонтæ
Пётр æмæ Павелы гæнах

**Пётр æмæ Павелы гæнах** (уырыссагау *Петропавловская крепость*) лæууы Бетъырбухы тæккæ астæу, у сахарæн йæ фыццаг арæзтад. Райдыдтой йæ аразын 1703-æм азы 27 майы — æмæ уыцы бон нымад у Бетъырбухы бындурæвæрды бон. Уæд цыди Стыр Цæгатаг хæст, æмæ исдуг гæнах уыд ахадгæ хъахъхъæныны мадзæл Швецийы ’фсады ныхмæ. Фæлæ азтæ куы цыдысты, гæнахæн йæ хæстон нысаниуæг фæкъаддæр и.

Бирæ азты дæргъы Пётр æмæ Павелы гæнах уыд политикон ахæстон.

Ныр гæнах сси музей. Алы бон дæр гæнахы сисæй ахсынц сармадзанæй, æмбисбон куы у, уæд.

Категори:Бетъырбух
Категори:Гæнахтæ
26 майы

## Бæрæгбæттæ æмæ сæрмагонд бонтæ

## Цаутæ
* 1991 — Президенты æвзæрстытæ Гуырдзыстоны. Уыцы æвзæрстыты руаджы Звиад Гамсахурдиа сси официалон президент.

## Ацы бон райгуырдысты

## Ацы бон амардысты
* 1976 — Мартин Хайдеггер, немыцаг философ.

Категори:Бонтæ
Европæйы Цæдисы æвзæгтæ

**Европæйы Цæдисы æвзæгтæ** сты, Европæйы Цæдисы территорийыл кæмæй пайда кæнынц, ахæм æвзæгтæ. Æдæппæт сты 60 кæнæ уымæй фылдæр.

## ЕЦ-ы официалон æвзæгтæ
Æппæт ЕЦ-ы æвзæгтæй официалон æгъдауæй пайда кæнынц мæнæ ахæмтæй:

* англисаг æвзаг
* бердзенаг æвзаг
* болгайраг æвзаг
* венгриаг æвзаг
* даниаг æвзаг
* ирландиаг æвзаг (2007 1 январы фæстæ)
* испайнаг æвзаг
* италиаг æвзаг
* латвиаг æвзаг
* литоваг æвзаг
* мальтæйаг æвзаг
* немыцаг æвзаг
* нидерландаг æвзаг
* польшæйаг æвзаг
* португайлаг æвзаг
* румынаг æвзаг
* словакаг æвзаг
* словенаг æвзаг
* финнаг æвзаг
* францаг æвзаг
* хорватаг æвзаг
* чехаг æвзаг
* шведаг æвзаг
* эстойнаг æвзаг

Европæйы Цæдисы официалон æвзæгтæ сты æмбар. Фæлæ чысылдæр æвзæгтыл чи дзуры, уыдон хъаст кæнынц, чысыл æвзæгтæм бирæ документтæ кæй никуы тæлмацгонд æрцæуынц, уый тыххæй. Фактон куыст европæйаг инстанциты цæуы англисаг æмæ францаг æвзæгтыл.

2005-æм азы æппæт официалон тæлмæцты аргъ уыдис 800 милуан евройы. Азæй азмæ уыцы аргъ рæзы.

## Æддаг æрмæг
* Отчёт «Евробарометр» 54 - ''Europeans and Languages'' (PDF)  
* Три страны ЕС бойкотировали международную встречу из-за плохого перевода 

Категори:Европæйы Цæдис
Категори:Номхыгъдтæ
Категори:Æвзæгтæ
31 майы

## Бæрæгбæттæ æмæ сæрмагонд бонтæ
* Æппæтдунеон тамако дымыныл тобæйы бон

## Цаутæ
* 1884 — америкаг дохтыр, вегетариандзинады парахатгæнæг Джон Харви Келлог райста нартхоры тъыфылты тыххæй патент.

## Ацы бон райгуырдысты
* 1048 — Омар Хайам, персайнаг поэт, астроном, математик æмæ философ (ам. 1131).
* 1557 — Фёдор I, Уæрæсейы паддзах (ам. 1598).
* 1773 — Людвиг Тик (*Ludwig Tieck*), немыцаг фыссæг.
* 1819 — Уолт Уитмен, америкаг поэт.

## Ацы бон амардысты
* 1809 — Франц Йозеф Гайдн, австриаг композитор.

Категори:Бонтæ
30 майы

## Бæрæгбæттæ æмæ сæрмагонд бонтæ
* Хæстыты чи фæмард, уыдоны мысæн бон АИШ-ы.

## Цаутæ
* 1805 — Новочеркасскæн йæ бындур æвæрд æрцыд.
* 1982 — Испани НАТО-мæ бацыд.

## Ацы бон райгуырдысты
* 1263 — Невайаг Александр (*Александр Невский*), уырыссаг кънйаз.
* 1265 — Данте Алигьери (*Dante Alighieri*) (ам. 1321), италиаг поэт.
* 1672 — Пётр I, Уæрæсейы фыццаг император, Бетъырбухы бындурæвæрæг.

## Ацы бон амардысты

Категори:Бонтæ
29 майы

## Бæрæгбæттæ æмæ сæрмагонд бонтæ

## Цаутæ

## Ацы бон райгуырдысты
* 1917 — Джон Кеннеди, АИШ-ы 35-æм президент.

## Ацы бон амардысты

Категори:Бонтæ
Дунайы кънйазæдтæ

thumb|300px|Теодор Аманы ныв «Кънйазæдты баиугæнд» (1857)
**Дунайы кънйазæдтæ** () сты, XIII æнусы Дунайы былтыл чи фæзынди, уыцы дыууæ паддзахады (Молдави æмæ Валахи) иумæйаг ном. 1862-æм азмæ уыдон фесты ног паддзахад Румынийы бындур. Румынийы уыцы цау зындгонд у куыд «Чысылдæр бауигонд» (), «Стыр баиугонд» та хонынц, 1918-æм азы Румынийы скондмæ Трансильвани æмæ Буковинæ куы бацыдысты, уыцы цау.

Категори:Европæйы истори
Куыдзиатæ

**Куыдзиатæ** () сты ирон мыггаг.

## Равзæрд
Куыдзиаты мыггагæй рацыди æртæ æфсымæры: Найфон, Уæлæсых æмæ Тымбыл. Уыдон цуанæй сæхи дардтой. Найфон йе ’фсымæртæй байуæрста. Цот ын рацыд: Хæдарц, Хуыдзи, Куыдзи, Борси, Бзи, Къаца. Уыдонæй алкæй номыл дæр фæзынд мыггаг. Ацы мыггæгтимæ Куыдзиатæ сæхи æрвад хонынц, фæлæ ныр кæрæдзийæ чызджытæ хæссынц.

## Кæс ноджы
* Хуыдзиатæ

## Фиппаинæгтæ

*
Хъубта

**Хъубта** кæнæ **Хъупта**, **Бæрз** у хъæу Хуссар Ирыстоны Цхинвалы районы, кæддæры Куыдзеты мыггаджы хъæу. Ныр бирæ азты дæргъы æдзæрæг у.

## Истори
Хъæуы ном Хъупта кæцæй равзæрдис, уый ничи зоны.

Цæмæй Цхинвалæй Хъуптамæ бацæуай, уый тыххæй фæндаг цæуы ахæм хъæутыл: Еред, Уанат, Хъуыриа, Белот, Сацхенет, Зонкъар, Ацъырсхеу, Цъипор, Самбиат æмæ дарддæр бахæццæ уыдзынæ Хъуптамæ.

Цхинвалæй Хъуптамæ фæндаг никуы ничи сбарста. Æмæ йын сбарæн дæр куыд ис, кæд æмæ Зонкъарæй мидæмæ къахвæндаджы йеддæмæ хуыздæр фæндаг нæй. Цыдысты дзы къахæй æмæ бæхтыл. Æввæхсты нымайгæйæ Цхинвалæй Хъуптамæ хъуамæ уа сæдæ километрæй фылдæр. Иннæ фæндаг та цыдис Бендеры рæгътыл, Медзыдагомыл æмæ хызти Тбилисы ’рдæм. Фæлæ ацы дыккаг фæндагыл дæр галуæрдон æдæрсгæ нæ цыдис, къул рæтты йе ’нцой лæууын хъуыдис.

Хъупта у сыгъдæг хæхбæстæ, нæй дзы фæзтæ. 1930-æм азты ма дзы чи царди, уыдонæн сæ хæдзæрттæ уыдысты зæй рацæуæнæй æдас рæтты. Тынг къул бæстæ бæрзонд рæгътимæ кæй уыдис, уымæ гæсгæ дзы зæйтæ цыдис арæх.

Цæрджытæн сæ сæйраг куыст уыдис фосы куыст. Алы хæдзары дæр уыдис бирæ фос, хъом, алкæмæ дæр 8-10 хъуджы, кусæг фос. Зæххы куыст кодтой тынг чысыл. Уалдзæг-иу дыгай хæдзæрттæй сæ галтæ иумæ баифтыгътой æмæ дзывыр-гутонæй хуым кодтой. Сæ хуымтæ уыдысты иууылдæр къул рæтты. Хъацæнтæ баласæн сæм нæ уыдис, æмæ азæй-азмæ мæгуыр кодта хуымзæхх. Таугæ та кодтой æрмæст хъæбæрхор æмæ картоф. Халсартæ сæм нæ зади. Хизæнуæттæ æмæ уыгæрдæнтæ сын уыдис тынг бирæ. Хойрагæй сын цы нæ фаг кодта, уый æлхæдтой урсагæй, цыхт æмæ царвæй. Сабаты, сихормæ ’ввахс, дæ бæхыл бавæр уаргъ, урсæгтæ æмæ араст у Цхинвалы базармæ. Ныххæццæ уыдзынæ хуыцаубоны базары афонмæ. Ауæй кæн дæ уæййæгтæ, балхæн, цы дæ хъæуы, уыдон, уыимæ, æнæмæнг, бæхыуаргъ хойраг (къада куырæйттæ сæхимæ уыдис) æмæ та фæстæмæ дæ фæд-фæд къуырисæры райсомæй уæхимæ уыдзынæ. Фос дæр афтæ кодтой уæймæ.

Нæ сæм уыдис дыргъдæттæ дæр, фæлæ хуссарвæрсты хъæд уыдис æмыдзаг алыхуызон хъæддаг дыргътæй. Уыдонимæ тынг бирæ кæрдотæ, фыццаг митрауарды фæстæ тагъд чи арæгъæд вæййы, ахæмтæ: тамачъи, нымæткъуы, цъуй æмæ æндæртæ. Хъæдтæ дзы уыдис, зæйтæ кæм нæ цыдис ахæм рæтты.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Цхинвалы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Уанетæ

**Уанетæ** (, ) сты ирон мыггаг.

## Кæс ноджы
* Уанитæ

## Фиппаинæгтæ

*
Гаглойтæ

**Гаглойтæ** (, ) сты ирон мыггаг, рацыдысты Къусджыты хъæуæй.

## Зындгонд Гаглойтæ
* Гаглойты Владимир — фыссæг.
* Гаглойты Юри — ахуыргонд.
* Гаглойты Роберт — ахуыргонд.
* Гаглойты Федыр — фыссæг.
* Гаглойты Иринæ — политик.

## Фиппаинæгтæ

*
Занзибары хæст

thumb|Султаны галуан хæсты фæстæ
**Занзибары хæст** (англисагау *Anglo-Zanzibar War*) у дунейы историйы цыбырдæр хæст, йæ дæргъад уыдис 45 минуты бæрц. Хæст райдыдта æмæ фæци 1896 азы 27 августы райсомæй Стыр Британийы уæлахизæй.

Британийы фарсæй уыцы хæсты фæмардысты 100 салдаты, Занзибары фарсæй та 500 адæймаджы бæрц.

Категори:XIX æнусы хæстытæ
Тменатæ

**Тменатæ** () сты ирон мыггаг.

Тменаты мыггаджы сæрæвæрæн, йæ тæккæ райдиан цæуы Тменæй (уымæн йæ мыггаг ничи зоны). Тмен райгуырд Хохы Дæргъæвсы, уым схъомыл, сарæзта хæдзар æмæ цардис. Рауадис дзы таурæгъты дзуринаг цуанон. Куыд фæзæгъынц, цъиуы цæст дзы нæ ивгъуыдта, ахæм дардмæ уынаг æмæ рæстдзæвин цуанон уыдис.

Тменæн уыдис цыппар æфсымæры: Дзуц, Цæкул, Хуыгист æмæ Огой. Уыдонæй фæстагмæ равзæрдысты ахæм мыггæгтæ: Дзуццатæ, Цæкулатæ, Хуыгистатæ, Огъуатæ æмæ йæхи номæй та — Тменатæ. Ацы мыггæгтæ абон дæр ма æрвадиуæг кæнынц, сæхи хонынц æфсымæртæ æмæ хотæ. Кæрæдзийæ чызджытæ нæ хæссынц, уымæн æмæ сæ уидаг иу у.

## Зынгæ Тменатæ
* Тменаты Витали — историк
* Тменаты Дзантемыр — химик, профессор
* Тменаты Ахметкæ — булкъон, Фыдыбæстæйы Стыр хæсты архайæг
* Тменаты Мурат — хæсты æмæ фæллойы ветеран
* Тменаты Алексей — Дзæуджыхъæуы 42-æм скъолайы директор
* Тменаты Еленæ — артисткæ
* Тменаты Валодя — кæддæры Владимиры облæсты Ковровы районы фыццаг секретарь
* Тменаты Ирбег — хъæууонхæдзарадон зонæдты доктор
* Тменаты Тамерлан — дзюдоист 

## Æддаг æрмæг
* Тменатæ. «Рæстдзинад»-æй ист стыр статья

*
Гæбæратæ

**Гæбæратæ**, дыгур. **[[Гæбæйратæ]]** (, , ) сты ирон мыггаг.

Гæбæраты кувæндон — Лалисайы дзуар, ис Залдайы хъæуы. Йæ бæрæгбон вæййы уалдзæджы, Куадзæны фæстæ дыккаг майрæмбоны.

## Фиппаинæгтæ

*
Галуантæ

**Галуантæ** ( *Галуановы*, *Галавановы*, ) сты ирон мыггаг.

## Фиппаинæгтæ

*
Янаев, Геннадий Иваны фырт

**Геннадий Янаев** (райгуырд 1937-æм азы 26 августы — амардис 2010-æм азы 24 сентябры) у советон политик æмæ æхсæнадон архайæг. Фæскомцæдисы уæнг 1963 азæй. 1990 азы декабрæй Янаев уыд Советон Цæдисы вице-президент.

1991 азы Янаев активонæй архайдта августон путчы. Уый тыххæй йæ бацахстой. 1994 азы Янаев æрцыд амнистигонд.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Советон Цæдисы политиктæ
Категори:Политбюройы уæнгтæ
Категори:ГКЧП
Категори:Перевозы районы чи райгуырдис, уыдон
Табутæ

**Табутæ** (, ) сты ирон мыггаг. Цæрынц Цхинвалы, Тбилисы, Знауыры районы хъæу Гуиргуинайы æмæ Дзæуджыхъæуы.

## Равзæрд
Хуссар Иры Елтъурайы хъæуы цы Табутæ цæры, уыдонæн сæ иуы зæнæг хонынц сæхи Мариамидзетæй. Цæвиттон, Табутæй иу лæгæн уыд гуырдзиаг бинойнаг. Лæг амард, зæнæг хъомыл кодта сæ гуырдзиаг мад, йæ ном хуынд Мариам. Сæ сыхæгтæ сæм-иу дзырдтой Мариамы фырттæ, æмæ уый адыл сæ мыггаг ссис Мариамидзе. Елтъурайы цы Джирквалидзетæ цæры, уыдонæн та сæ раздæры мыггаг уыд Абайтæ.

## Зындгонд Табутæ
* Табуты Сослан, физикон-математикон зонæдты кандидат. ЦИПУ каст фæуыны фæстæ (2000) кусы математик æмæ программистæй

## Фиппаинæгтæ

*
Хорантæ

**Хорантæ** () сты ирон æмæ дыгурон мыггаг.

## Равзæрд
Хоранты мыггаг дæр равзæрд Доныфарсы Гагуаты мыггагæй. Сæ фыд Хоран уыд æлдар Гагуайы фырт, царди Доныфарсы. Ус ракуырдта, йæ фыдæй рахицæн æмæ йæ мыггаг йæхи номæй — Хорантæй схуыдта. Афтæмæй Доныфарсы хъæуы фæзынд Хоранты мыггаг. Бирæтæ сæ фæлыгъд быдырыхъæутæм.

Дзæуджыхъæуы цæрæг Хоранты Даукуыйы фырт Осмæны таурæгъмæ гæсгæ та, Хоран уыд Ос-Бæгъатыры къабазæй равзæргæ, Челейы фырты фырт Мисинæй. Мисин цард Уæлладжыры комы, Уæллаг Уыналы. Хоранæн уым уыд иунæг фырт — Генардухъ, уымæн та дыууæ фырты: сæ иу Айдарухъ, иннæйы ном ничи хъуыды кæны. Айдарухъы фырт Нæуæг Уыналæй ралыгъд Дыгуры коммæ æмæ æрцард Доныфарсы. Хоранты мыггагæй равзæрдысты Сехинатæ æмæ Ганаты мыггæгтæ. Шехинатæ фыццаг цардысты Кæсæджы, Озречы хъæуы, уый фæстæ сæ бирæтæ æрцарди Хутихъæуы (Лескены).

## Фиппаинæгтæ

## Æрвитæнтæ
* Хорантæ: равзурди истори

*
Гæздæнты Еленæ

**Гæздæнты Агуыбейы чызг Еленæ** (фæзиан 2007-æм азы августы) уыд РЦИ-Аланийы Национ зонадон библиотекæйы директор, уыцы бынаты куыста 30 азæй фылдæр.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Цæгат Ирыстоны ахуырады кусджытæ
Еленæ
Фонемæ

**Фонемæ** ( «зæл») у æвзаджы æппæты цыбыр зæлон иуæг, морфемæтæ базонæн æмæ сæ иу иннæмæй хицæнгæнæн кæй фæрцы ис, ахæм. Морфемæтæ сты фонемæтæй конд, куыд сæ лыстæгдæр хæйттæй. Иу фонемæ иннæмæй куы аивай дзырды мидæг, æндæр дзырд уыдзæн: „цæф“ æмæ „тæф“, „дон“ æмæ „бон“, „цом“ æмæ „цот“ æмæ афтæ дарддæр.

Фонемæ баиу кæны цалдæр зæлы (аллофоны). Зæгъæм, иронау [t] æмæ [tj] сты иу фонемæйы аллофонтæ, уырыссагау та — дыууæ хицæн фонемæйы (уый æвдисынц дзырдтæ *бить/бит*, *шесть/шест*).

Ирон æвзаджы системæйы ис 35 фонемæйы. Уыдонæй та 7 хъæлæсоны, 2 æрдæгхъæлæсоны æмæ 26 æмхъæлæсоны. Уыцы фонемæтæй æвзаджы æппæт хъæздыгдзинад аразгæ у.

Фонемæтæ лингвистикæмæ бакодта Хъазаны æвзагзонынадон скъолайы минæвар польшæйаг равзæрды ахуыргонд Иван (Ян) Бодуэн де Куртенэ XIX æнусы кæрон.

Жестты æвзæгты дæр сæхи фонемæтæ ис, хонынц сæ хиремæтæ.

Категори:Фонологи
Республикæ Цæгат Ирыстон-Аланийы Ленины номыл Фæсивæды коммунистон цæдис

**Республикæ Цæгат Ирыстон-Аланийы Ленины номыл Фæсивæды коммунистон цæдис** у советон Фæскомцæдисы хъуыддаджы дарддæргæнæг.

Категори:Цæгат Ирыстон
Ногир

**Ногир** (*ног* + *[[Ирыстон|Ир]]*) у хъæу Цæгат Ирыстоны Горæтгæроны районы, Дзæуджыхъæуы горæтгæрон.

Лæууы цæугæдон Терчы галиу былыл.

## Истори
1921-æм азы Хуссар Ирыстоны цæрджытæ Дзæуджыхъæуы цæгатварс бындур æрæвæрдтой Ногиры хъæуæн. Паддзахы рæстæг дзы уыд æфсæддон пъалигон. Хонын сæ райдыдтой Пъалигоны цæрджытæ. Æмæ, уæд 1928 азы цæрджытæ Ныхасмæ æрбамбырд сты, хъуамæ сæ хъæуыл ном сæвæрдтаиккой.

## Номдзыд ногирæгтæ
* Дзесты Куыдзæг (1905—1981), ирон фыссæг æмæ тæлмацгæнæг.
* Таймазты Артур — номдзыд ирон спортсмен, æртæ хатт олимпаг чемпион.
* Таймазты Тимур — номдзыд ирон спортсмен, олимпаг чемпион.
* Цыбырты Христофор (1908—1975), ахуырады архайæг, ЦИПУ-йы ректор.
* Хуыгаты Доменти — æхсæнадон архайæг, Ногиры бындурæвæрæг.
* Хуыгаты Геор — драматург.
* Хуыгаты Хазби — советон цæдисы хъæбатыр.
* Наниты Валодя — зындгонд ирон фæндырдзæгъдæг.

## Фиппаинæгтæ

## Æрвитæнтæ
* Ногир /// Фæрдгуытæ
* Национальный фонд. Документальный фильм "Ногир" (полная версия)

Категори:Горæтгæроны районы цæрæнрæттæ
Советон Цæдисы Коммунистон парти

**Советон Цæдисы Коммунистон парти** (**СЦКП**; уырыссагау *КПСС*) — бирæ азты дæргъы уыд Советон Цæдисы иунæг политикон парти, дынджырдæр коммунистон организацитæй иу. 

Августы путчы фæкъуыхцыйы фæстæ партийы архайд лæууын конд æрцыдис.

СЦКП-йы фæсивæдон хайады ном уыд Фæскомцæдис.

Категори:Политикон партитæ алфавитмæ гæсгæ
Категори:Советон Цæдис
Категори:СЦКП
8 апрелы

## Бæрæгбæттæ æмæ сæрмагонд бонтæ
* Хуссар Ирыстоны Конституцийы бон.
* АИШ: Астрономийы бон.

## Цаутæ
* 1605 — Шведаг къарол Карл XI сахар Оулуйы бындур сæвардта. Ныр уыцы сахар Финляндийы у.

## Ацы бон райгуырдысты
* 1605 — Испанийы къарол Филипп IV ().
* 1798 — Дионисиос Соломос (ам. 1857), бердзенаг поэт.
* 1917 — Александр Дихтяр, уæрæсейаг нывгæнæг. 

## Ацы бон амардысты
* 1973 — Пабло Пикассо, испайнаг нывгæнæг, скульптор, график, керамист æмæ дизайнер (р. 1881-æм азы).

Категори:Бонтæ
Къусраты Анатоли

**Къусраты Анатоли** (райгуырдис 1953-æм азы 14 февралы Громы хъæуы) у зындгонд ирон ахуыргонд, математик, Дзæуджыхъæуы зонадон центры сæргълæууæг.

## Зонадон къæпхæнтæ
# Физикон-математикон зонæдты кандидат (фидаргонд æрцыдис 1979 азы 23 майы).
# Физикон-математикон зонæдты доктор (фидаргонд æрцыдис 1987 азы 17 апрелы).
# Хистæр зонадон кусæг (фидаргонд æрцыдис 1989 азы 12 сентябры).
# Профессор (фидаргонд æрцыдис 1991 азы 4 октябры).
# Соросы профессор (фидаргонд æрцыдис 1994 азы 1 сентябры).

## Фиппаинæгтæ

Категори:Цæгат Ирыстоны ахуыргæнджытæ
Категори:Зындгонд ирæттæ
Анатоли
Знауыры район

**Знауыры район** у Хуссар Ирыстоны чысылдæр район республикæйы хуссар-скæсæны. Районы центр у Знауыр.

## Цæрджытæ

## Знауыры районы хъæутæ
* Алхасен
* Арчънет
* Аунеу
* Балта
* Бехъмар
* Гобозтыхъæу
* ‎Гъаристау
* ‎Дæллаг Окона
* Дзагъина
* Дидмуха
* Зиулет
* Ионча
* Исахъыхъæу
* Калет
* Лопъан
* Малда
* Мугут
* Набачъеу
* Нагутни
* Нул
* Принеу
* Терегуан
* Тигъуа
* Сунис
* Уахтъана
* Уæллаг Дуан
* ‎Уæллаг Окона
* Хслит
* Хундисубан
* Хъорнис
* Цънелис
* Цъорбис

## Æддаг æрмæг
* Знауыры районы картæ æмæ къамтæ (2011-æм азы сæрд) 

## Фиппаинæгтæ

*
Фæскомцæдис

thumb|Фæскомцæдисоны риуылдаргæ нысан
**Ленины номыл Фæсивæды Коммунистон Цæдис** (**Фæскомцæдис**; уырыс. *Комсомол*) арæзт æрцыдис 1918 азы. 1918 аз уыдис революции фæстæ фыццаг аз. Уыцы зын рæстæджы фæсивæды съезд скæнын стыр хабар уыди. Съезды архайдтой 176 делегаты. Владимир Ленин дæр съезды райста хайад.

## Цæгат Ирыстон—Аланийы фæскомцæдисонтæ
Кæс: Республикæ Цæгат Ирыстон-Аланийы Ленины номыл Фæсивæды коммунистон цæдис.

Категори:Советон Цæдис
Политикæ

**Политикæ**

* Политикон парти
* Цæгат Ирыстоны политикæ
** Республикæ Цæгат Ирыстон-Аланийы Ленины номыл Фæсивæды коммунистон цæдис
* Хуссар Ирыстоны политикæ
* Советон Цæдисы политикæ
** Советон Цæдисы коммунистон парти
** Фæскомцæдис
* Политологи

*
Цæгæратæ

**Цæгæратæ** () сты ирон мыггаг.

## Равзæрд
Цæгæратæ раздæр цардысты Куырттаты комы, фæлæ раджы кæддæр алыгъдысты Садоны коммæ, Зджыды хъæумæ. Уым фæцардысты бирæ рæстæг. Зджыдæй арæх цыдысты Дыгургоммæ, Уæллагкомы хъæутæм. Ам сын бирæ зонгæтæ æмæ лымæнтæ уыд. Уæллагкоймæгтæ дæр арæх бæрæг кодтой Зджыды Цæгæраты. Иу рæстæджы Цæгæратæй иу æрыгон лæппу царди Дымты Абетæм, куыд сæхи бинойнаг, афтæ. Дымты хъæуы Абеты дыууæ æфсымæры ’хсæн æрцыд хъаугъа. Æфсымæртæ Цæппо æмæ Саламон байуæрстой. Цæппойæн уыд фондз чызджы, лæппу йын нæ уыд. Саламонæн та уыд фондз фырты. Саламон загъта Цæппойæн, цæмæй йæ хæдзар радтаид амæлæты фæстæ Саламоны лæппутæй иуæн. Цæппо йе ’фсымæры ныхас банымадта æфхæрдыл, æмæ йæ зæрдыл æрлæууыд йæ рагон лымæн Зджыды хъæуккаг Цæгæраты лæппу. Æркодта йæ Дымтæм æмæ йын загъта: «Мæ фондз чызгæй дæ зæрдæмæ чи фæцæуа, уый ракур, мæ хæдзар дæу уыдзæн, куы амæлон, уæд». Цæгæраты лæппу сразы. Чызджытæй иуы ракуырдта æмæ цард Абеты Цæппойы хæдзары. Райгуырд сын фырт Гацыр. Гацыры мыггаг ныффыстой Абетæй. Гацыр куы слæг ис, уæд ракуырдта Бекмæрзты Гудзийы. Райгуырд сын дыууæ фырты: Микъо æмæ Даниел. Фæстæдæр Микъо ралыгъд Салугæрдæнмæ (ныры Алагирмæ). Ам сæ мыггаг раивтой сæхи раздæры мыггагмæ — Цæгæратæм.

## Зындгонд Цæгæратæ
* Цæгæраты Максим (1916-1990), ирон фыссæг.
* Цæгæраты Гиго (1923-1997), ирон поэт, фыссæг.
* Цæгæраты Созырыхъо (1902-1996), ирон кадæггæнæг.
* Цæгæраты Глеб, Цæгат Ирыстоны артист.
* Цæгæраты Валерий, нывгæнæг.

## Фиппаинæгтæ

*
Цæгойтæ

**Цæгойтæ** () сты ирон мыггаг.

## Фиппаинæгтæ
* Гаглойты Зинæ. Ирон мыггæгтæ: Дзæуджыхъæу: Ир, 2005, 219-æм ф.

*
Цæголтæ

**Цæголтæ** () сты ирон мыггаг.

## Равзæрд
Кудзойтæ кæцæйдæр лæппу æрхастой дзæкъулы. Лæппу слæг ис, ус ын ракуырдтой. Уæд быдырмæ ралыгъдысты, æмæ йæ номæй мыггаг рацыд. Дзæкъулы цы лæппу æрхастой, уый хуынд Цæгол æмæ йæ цæуæт Цæголтæй систы.

## Фиппаинæгтæ

*
Социологи

**Социологи** (латинаг дзырдæй socius «дзыллæ» æмæ бердзенаг дзырдæй λóγος «амынд») у дзыллæйы цард чи иртасы, ахæм зонад.

## Социологийы къабæзтæ
* **[[Мыггаджы социологи]]**
* **[[Фæллойы социологи]]**
* **[[Экономикон социологи]]**
æмæ æндæртæ.

## Кæс
* Ахаст
* Демографи
* Дзыллæ
* Политологи
* Психологи
* Социалон тых
* Социализаци
* Социометри
* Соционикæ
* Статистикæ
* Философи

## Æддаг æрмæг
* Социология, психология, управление.
* Общество. Политика. Экономика.
* Экономика, социология, менеджмент. 
* Социология в библиотеке журнала Скепсис.

## Зындгонд социологтæ


image:Emile Durkheim.jpg|Émile Durkheim
image:Karl Marx.jpg|Karl Marx
image:Vilfredo pareto.jpg|Vilfredo Pareto
image:Simmel 01.JPG|Georg Simmel
image:Max Weber 1894.jpg|Max Weber


*
6 апрелы

## Бæрæгбæттæ æмæ сæрмагонд бонтæ
* Грекъ, Хæдбардзинады бон (1821-æм азæй).

## Цаутæ
* 1909 — Уæрæсе æмæ Турк бадзырдтой Болгарийы хæдбардзинады тыххæй. Дунейы картæйыл ногæй фæзынди болгайрæгты паддзахад.

## Ацы бон райгуырдысты
* 1836 — Николай Склифосовский (ам. 1904), зындгонд уæрæсейаг хирург. Йæ ном хæссы Мæскуыйы хуыздæр рынчындæттæй иу.

## Ацы бон амардысты
 
* 1520 — Рафаэль Санти (*Raffaello Santi*), зынгæ италиаг нывгæнæг æмæ архитектор (райг.&nbsp;1483).
* 1528 — Альбрехт Дюрер (*Albrecht Dürer*), немыцаг нывгæнæг æмæ график (райг.&nbsp;1471). 
* 1829 — Нильс Хенрик Абель, норвегиаг математик (райг.&nbsp;1802).
* 1918 — Саввæ Мамонтов, уырыссаг амалхъом æмæ хæрзгæнæг (райг. 1841).
* 1971 — Игорь Стравинский, зынгæ уырыссаг композитор (райг.&nbsp;1882).
* 1992 — Айзек Азимов (*Isaac Asimov*), америкаг фыссæг-фантаст, зонады парахатгæнæг, биохимик (райг.&nbsp;1920).
* 2005 — Ренье III, Монакойы кънйаз.

Категори:Бонтæ
5 апрелы

## Бæрæгбæттæ æмæ сæрмагонд бонтæ

## Цаутæ
* 1614 — Индейаг фæтæджы чызг Покахонтас сси англисаг адæймаг Джеймстауны ус.
* 2006 — Ирон Википедийы фæзынди 1500-æм статья. Уый уыдис Хъуптайы тыххæй статья.

## Ацы бон райгуырдысты
* 1823 — Николай Берг (ам. 1884), поэт, тæлмацгæнæг, историк.
* 1827 — Джозеф Листер (*Joseph Lister*) (ам. 1912), англисаг хирург, антисептикæйы парахатгæнæг.

## Ацы бон амардысты
* 1887 — Иван Крамской, уырыссаг нывгæнæг, бирæ историон нывты æмæ портретты автор, аивадон критик (райг.&nbsp;1837).
* 1975 — Чан Кайши, Китайы политикон æмæ хæстон архайæг (райг.&nbsp;1887). 
* 1977 — Юрий Завадский, советон актёр æмæ режиссёр, Советон Цæдисы адæмон артист, педагог, профессор, алыхуызон премиты лауреат (райг.&nbsp;1894).
* 2005 — Сол Беллоу, америкаг фыссæг, Нобелы премийы лауреат (1976).

Категори:Бонтæ
Мыггаг

**Мыггаг** – хæстæджыты стыр къорд.

Ирæттæн алы мыггаг дæр хуыйны йæ рагфыдæлы номæй, фæлæ, йæ рагфыдæлы ном чи нæ хаста, ахæм мыггæгтæ дæр уыдис.

## Кæс ноджы
* Ирон мыггæгтæ

Категори:Æхсæнад
1 майы

**1 майы**, иронау **зæрдæвæрæны мæйы 1-æм бон** — азы 121-æм бон (даргъ азы 122-æм бон).

[thumb|240px|[Индиаг профцæдисты федерацийы афишæ, 1 майы демонстрацимæ хонæг]]

## Бæрæгбæттæ æмæ сæрмагонд бонтæ
* Литва, Мады бон.
* Уæрæсе, Уалдзæг æмæ фæллойы бæрæгбон.
* Хъазахстан, Хъазахстаны адæмы иудзинады бон.

## Цаутæ
* 1899 — Германы фæзынди футболон клуб «Айнтрахт» (Франкфурт).
* 1948 — Фæзынди ног корейаг паддзахад — КАДР.

## Ацы бон райгуырдысты
* 1827 — Жюль Бретон (*Jules Breton*) (ам. 1906), францаг нывгæнæг.
* 1862 — Марсель Пруст (*Eugene Marcel Prévost*) (ам. 1941), францаг фыссæг.

## Ацы бон амардысты
* 1873 — Давид Ливингстон, Африкæйы англисаг иртасæг. 
* 1904 — Антонин Дворжак (*Antonín Dvořák*), чехаг композитор (р. 1841).

Категори:Бонтæ
2 майы

## Бæрæгбæттæ æмæ сæрмагонд бонтæ
* Бирмæ — Зæхкусæджы бон.

## Цаутæ
* 1935 — Советон Цæдис æмæ Франц бафыстой кæрæдзимæ æххуыс кæныны тыххæй бадзырд.
* 1968 — Скуыста Израилы телеуынынад.

## Ацы бон райгуырдысты
* 1729 — Екатеринæ II (ам. 1796), Уæрæсейы императрицæ (æлдариуæг кодта 1762—1796 азты).
* 1859 — Джером Клапкæ Джером (*Jerome Klapka Jerome*) (ам. 1927), англисаг фыссæг-юморист.
* 1935 — Валентин Лавров, фыссæг.
* 1948 — Владимир Маторин, оперон зарæггæнæг (бас), Большой театры солист, Уæрæсейы адæмон артист. 
* 1950 — Лу Грэмм (*Lou Gramm*), америкаг рок-музыкант, къорд «Foreigner»-ы зарæггæнæг. 
* 1953 — Гергиты Валери, дирижёр, Мариинский театры аивадон разамонæг.

## Ацы бон амардысты
* 1519 — Леонардо да Винчи (*Leonardo da Vinci*) (р. 1452), италиаг нывгæнæг, скульптор, архитектор, ахуыргонд æмæ инженер.

Категори:Бонтæ
Абхаз

**Абха́з** (, ) у хæдбар паддзахад, Гуырдзыстоны кæддæры автономи, ис Кавказы Цæгат-ныгуылæн хай — Сау денджызы былыл. Йæ сæйраг сахар у Сухум.

Абхазы хæдбардзинад базыдтой Уæрæсе (2008-æм азы 26 августы), Никарагуæ (2008-æм азы 5 сентябры), Венесуэлæ (2009-æм азы 10 сентябры) æмæ Науру (2009-æм азы 15 декабры), стæй Хуссар Ирыстон, Днестргæрон æмæ Уæлхох Карабах. 2008-æм азæй фæстæмæ Абхаз, цы территори йæхи хоны, уый контроль кæны æппæтæй.

Абхазы ныры президент у Рауль Хaджимба (2014-æм азы сентябрæй). Абхазы президент 2011-æм азы 26 сентябрæй уыдис Александр Анкваб, Сергей Багапшы амарды фæстæ уый æххæст кодта президенты хæстæ.

## Географи
Республикæйы фæзуат у 8,6 мин квадратон километры.

Ныгуылæнæй скæсæны ’рдæм йæ территорийы астæуккаг дæргъ у 160 километры, хуссарæй цæгаты ’рдæм та — 54 километры. Денджызгæрæтты дæргъ у 210 километры.

Хæхтæ ахсынц йæ территорийы 64% — Кавказы сæйраг хохрагъ, Бзыбь, Чхалтæ, Кодоры хæхтæ. Иууыл бæрзонддæр хох у Домбай-Ульген (4046 м). Ис дзы лæгæттæ: «Ног Афон», «Митджын», Арбаикайы æфцæгыл лæгæт-сæрсæфæн — дунейы иууыл арфдæр лæгæт (1860 метры).

Цæугæдæттæ: Псоу, Бзыбь, Гумиста, Кодор, Алдзга, Ингур æмæ æндæртæ.

Цæдтæ: Рицæ, Амткел, Инкит, Голубое, Бебеисир.

Абхазы территорийы 55 процентæй фылдæрыл зайы хъæд (тулдз, тæрс, фатхъæд, сабæлут, соцъи æмæ наз). Денджызгæрæтты зайынц субтропикон зайæгойтæ.

## Бæстыхъæд
Абхазы бæстыхъæд у уымæл, субтропикон, денджызгæрæтты январы астæуккаг температурæ вæййы +4... +7 градусы, хæхты — +2... -2 градусы, июлы та +22... +24 градусы. Къæвдатæ дзы афæдз æруары 1300–2400 миллиметры.

## Цæрджытæ
Абхазы цæрджытæ нымæц — 320 мин адæймагæй фылдæр (2001 азы зонæнтæм гæсгæ). Цæрынц дзы абхазæгтæ, сомихæгтæ, уырыссæгтæ, гуырдзиæгтæ (сæ фылдæр мегрелтæ), грекъæгтæ, эстойнæгтæ, немыцæгтæ, польшæйæгтæ æмæ æндæр нациты минæвæрттæ. Сахарты цæрджыты нымæц хизы 50 процентæй фылдæрмæ. Сæ динмæ гæсгæ 60% сты чырыстæттæ, 16% пысылмæттæ.

## Кæс ноджы
* Абхазаг алфавит
* Абхазы сахарты номхыгъд
* Абхазаг негртæ

## Æддаг æрмæг
* Абхазы президенты официалон сайт 

## Фиппаинæгтæ

*
Категори:Æнæбанымад паддзахæдтæ
Пъамидор

**Пъамидор** кæнæ **[[бадырджан]]** () у дыргъ. Уымæй кæнынц бирæ хæринæгтæ.

Пъамидоры ном равзæрд италиаг номæй *pomo d’oro* «сыгъзæрин фæткъуы», уый тыххæй æмæ фыццаг Америкæйæ ласт пъамидортæ уыдысты бур. Йæ ацтекаг ном уыд *матль*, уымæй равзæрди францаг ном дæр — *tomate* (томат).

## Кæс ноджы
* Пъырыпъыф

## Фиппаинæгтæ

Категори:Халсæрттæ
Категори:Куыдзы багангæстæ
Милошевич, Слободан

**Слободан Милошевич** (; 1941-æм азы 20 августы — 2006-æм азы 11 мартъийы) — Югославийы президент (1989—1997), уыцы паддзахады фехæлды фæстæ Сербийы президент (1997—2000).

2001 азæй Милошевич бадтис ахæстоны Гаагæйы, зылын æй кодтой хæстон фыдракæндтæ æмæ геноциды тыххæй. Тæрхоны процесс йæ кæронмæ не ’рхæццæ — 2006-æм азы 11 мартъийы Милошевич амардис Гаагæйы трибуналы ахæстоны зæрдæйы низæй. Йæ амæлæты агъоммæ кæддæры президент куырдта, цæмæй йæ арвитой Мæскуымæ — ахæстоны дохтыртыл æууæнк ын нал уыд; фæлæ йæ нæ ауагътой, уый рæсттæрхонæй алидзынмæ хъавы, зæгъгæ, ахæм аххосæй.

## Æддаг æрмæг
* Милошевичы кадæн сайт уырыссагау

## Фиппаинæгтæ

Категори:Зындгонд адæм алфавитмæ гæсгæ
Категори:Пожаревацы чи райгуырдис, уыдон
Категори:Гаагæйы чи амардис, уыдон
Категори:Югославийы президенттæ
Категори:Сербийы президенттæ
Категори:XX æнусы политиктæ
Категори:Социалисттæ
Дакар

**Дакар** () у Сенегалы сæйраг сахар, лæууы Цъæх æрдæгсакъадахыл. Цæрынц дзы дыууæ милуан адæймагæй фылдæр (2001).

## Фиппаинæгтæ

Категори:Сенегалы сахартæ
Тунис (сахар)

**Тунис** (, ) у Тунисы сæйраг сахар. Лæууы Зæххастæуы денджызы былгæроныл.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Тунисы сахартæ
Каир

**Каир** (, *al-Qāhira* — «уæлахизджын») у Мысыры сæйраг сахар æмæ Африкæйы æппæты стырдæр сахар. Цæугæдон Нилы былтыл лæууы.

## Фиппаинæгтæ

*
Антананариву

**Антананари́ву** () у Мадагаскары сæйраг сахар, уыцы сакъадахон паддзахады мидæггаг уæлвазы. XIX æнусы уый уыди паддзахад Имеринæйы сæйраг сахар.

## Фиппаинæгтæ

*
Лилонгве

**Лило́нгве** (, ) у Малавийы сæйраг сахар (1974-æм азæй). Цæрынц дзы 597 мин адæймаджы (2003).

## Фиппаинæгтæ
 

Категори:Малавийы сахартæ
Гаглойты Роберт

**Гаглойты Роберт** (райгуырдис 1946 азы 3 августы) у Хуссар Ирыстоны ахуыргонд, кусы Хуссар Ирыстоны Уанеты Захары номыл зонад-иртасæн институты директорæй, у Хуссар Ирыстоны парламенты депутат æмæ Æмхæццæ контролон къамисы уæнг.

## Æддаг æрмæг
* Цардафыст ИА «Рес»-ы сайты 

Категори:Хуссар Ирыстоны ахуыргæндтæ
Категори:Зындгонд ирæттæ
Роберт
Гаглойты Юри

**Гаглойты Юри** у Хуссар Ирыстоны ахуыргонд, кусы Хуссар Ирыстоны Уанеты Захары номыл зонад-иртасæн институты.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Зындгонд ирæттæ
Юри
Джиоты Мурат

**Джиоты Кузьмайы фырт Мурат** (райгуырдис 1955-æм азы 1 октябры Бузалайы хъæуы) у Хуссар Ирыстоны ахуыргонд, историон зонæдты кандидат, бирæ азты дæргъы куыста Хуссар Ирыстоны Уанеты Захары номыл зонад-иртасæн институты. Ныртæккæ у Хуссар Ирыстоны æддаг бастдзинæдты министр.

## Цардафыст
Джиоты Мурат райгуырдис 1955-æм азы 1 октябры Дзауы районы Бузалайы хъæуы.

1977-æм азы каст фæцис Хуссар Ирыстоны паддзахадон педагогон институты историон факультет. 1977—1981 ахуыр кодта Мæскуыйы паддзахадон университеты аспирантурæйы. 1981-æм азы бахъæхъхъæдта кандидатон диссертаци.

Уый фæстæ 1989-æм азы онг Джиойы-фырт куыста Хуссар Ирыстоны зонад-иртасæн институты. Йæ зонадон интерестæ сты ирон адæмы истори æмæ культурæ, нарты кадджытæ.

1990—1993 уыд Хуссар Ирыстоны парламенты депутат, 1994-æм азæй куыста хицауады. 1999—2001 уыд æвзæрстыты комитеты сæрдар.

2002-æм азæй у æддаг бастдзинæдты министр.

Ис ын бинонтæ, у дыууæ фырты фыд.

## Æддаг æрмæг
* Мурат Джиоев в Лентапедии 

Категори:Хуссар Ирыстоны министртæ
Мурат
Категори:Бузалайы чи райгуырдис, уыдон
Дзиццойты Юри

**Дзиццойты Альберты фырт Юри** (райгуырдис 1961-æм азы 6 июны Цхинвалы) у Хуссар Ирыстоны ахуыргонд, кусы Хуссар Ирыстоны Уанеты Захары номыл зонад-иртасæн институты.

## Æддаг æрмæг
* Дзиццойты Юрийы цыбыр биографи 

Юри
Категори:Цхинвалы чи райгуырдис, уыдон
Категори:Хуссар Ирыстоны филологтæ