open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Черчесты Станислав

**Черчесты Саламы фырт Станислав** (райгуырдис 1963-æм азы 2 сентябры, Алагир, Цæгат Ирыстон, ССРЦ) у Уæрæсейы футболон тренер, раздæры советон æмæ Уæрæсейы дуаргæс. Ирыстоны футболон скъолайы хъомылгæнинаг, Советон Цæдисы æмæ Уæрæсейы иугонд футболон командæйы дуаргæс (1990–2002). Уæрæсейы Федерацийы спорты сгуыхт мастер (2003). Уый уыд Мæскуыйы «Спартачы» тренер 2008-æм азы агъоммæ. 2011-æм азы 27 сентябрæй 2013-æм азы маймæ  куыста футболон клуб «Терчы» сæйраг тренерæй. 

2015-æм азы 6 октябры польшæйаг клуб «Legia Warszawa»-йы  сæйрæг тренер сси. Уыцы клубы сарæзта йæ фыццаг «сыгъзæрин дубль», рамбылдта Польшæйы чемпионат æмæ Польшæйы хъалац иумæ. 2016-æм азы 1 июны клуб ныууагъта.

2016-æм азы августæй у Уæрæсейы футболон æмбырдгонды сæйраг тренер.

Черчесы-фырт у усджын. Ис ын чызг æмæ лæппу: Мадинæ æмæ Станислав. Йæ фырт Станислав у Мæскуыйы «Динамо»-йы дуаргæс.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Уæрæсейы спорты сгуыхт мастертæ
Категори:Футболон тренертæ
Категори:ФК «Аланийы» хъазджытæ
Станислав
Категори:Советон Цæдисы футболисттæ
Категори:Футболисттæ алфавитмæ гæсгæ
Шведаг æвзаг

**Шведаг æвзаг** кæнæ **швециаг æвзаг** () у Швецийы де-факто официалон æвзаг æмæ шведаг адæмы мадæлон æвзаг.

Шведаг æвзаг у Финляндийы дыууæ официалон æвзагæй иу, цалдæр былгæрон коммунæты у сæйраг æвзаг. Шведаг æвзаг уыд ахуырад æмæ культурæйы æвзаг Финляндийы, уый тыххæй финнаг литературæйы классиктæ (зæгъæм, Топелиус) фыстой шведагау — æмæ сæ финляндиаг скъоладзаутæ ныр ахуыр кæнынц финнагмæ тæлмацтæй.

## Фиппаинæгтæ

*
Канадæ

**Кана́дæ** (, ) у Цæгат Америкæйы паддзахад, дæс провинци æмæ æртæ территорийæ арæзт. Ис континенты цæгат хайы, æмæ æмарæн у æрмæст АИШ-имæ, хуссары æмæ ныгъуылæны. Уый йеддæмæ ма йæ доны территоритæ æндзæвынц Дани (Гренланди) æмæ Францы (Сен-Пьер æмæ Микелон) доны территоритыл. Йæ сæйраг сахар у Оттавæ, стырдæр та Торонто. Канадæ, йæ фæзуатмæ гæсгæ у дунейы дыккаг стырдæр бæстæ. Цæры дзы 35 милуан цæрæгмæ æввахс. Канадæйы экономикæ у дунейы размæцыддæр экономикæтæй иу, æмæ дзы бындурон бынат ахсынц æрдзон ресурстæ.

Канадæ у парламентарон системæйыл æрмдаргæ конституцион монархи (къаролад). Ус-къарол Елызаветæ Дыккаг у сæ сæргълæууæг. Канадæ у дунейы æппæтдæр этникон хæццæ æмæ бирæкультурон бæстæйыл нымад, ахæм сси йе стыр иммиграцийы тыххæй, Зæххы къорийы адæмыхаттытæй дзы алыхуызоны ссарæн дæр ис.

Канадæ у дывзагон бæстæ, англисаг æмæ францаг æвзæгтæ сты официалон æвзæгтæ. Канадæйы экономикæ у , бæстон у йæ æрдзон ресурстыл æмæ сæудæджерадыл (уæйкæнад) (сæрмагондæй АИШ-имæ, кæцыимæ Канадæ æмдзыгуыр цæдис кæны колонитæ ма куы уыди æмæ Конфедераци куы сæвзæрд, гъеуæдæй-фæстæмæ).
 
Францаг иртасæг, Сен-Малойы райгуыргæ (ныгæд дæр уым æрцыд, мæгуыр) Жак Картьейæ бындурæвæрд 1534 азы, Канадæ исы йæ гуырæн францаг колонийæ, нырыккон Квебечы сахары бынаты уыд æмæ дзы цардысты бынæттон дзыллæтæ, бæгуыдæр. Англисы колонизацийы периоды фæстæ æртæ бритайнаг колонийы цæдисæй (айразмæ Ног Францы территоритæ кæдон уыдысты) райгуырди канадæйаг конфедераци. Канадæйы хæдбардзинад Иугонд Къароладæй ахицæн ис уæздан æмæ сабыр процессæй 1867-æй — 1982-мæ. 

Нырдуджы Канадæ у федеративон паддзахад, æххæстдзыд 10 провинцийæ æмæ 3 территорийæ. Францаг æвзагыл дзурджытæ фылдæр кæм цæрынц, уыцы провинци у Квебек.

Канадæ у НАТО-йы уæнг.

## Этимологи
Бæстæном Канадæ цæуы *kanata* ныхасæй, кæцы нысан кодта «хъæу», «цæрæнуат», ирокезты æвзагыл, Жак Картье цы фыццаг аборигенон знæмтæ федта æрдæгсакъадах Гаспейы 1535-æм азы, уыдон, куы йын амыдтой фæндаг Стадаконæйы хъæумæ. Картье фæстæдæр æуцы ныхасæй спайда кодта канд сæрмагонд хъæуы схонгæ нæ, фæлæ ма йæ алыварс цы зæххытæ уыд, бынæттон фæтæг Доннаконæйы дæлбар, уыдоны. 1545-æм азæй европæйаг картæтæ æмæ чингуытæ амыдтой ацы регион æмæ Сыгъдæг Лаврентийы цæугæдоны былтæ «Канадæ» ныхасæй. Стæй ма æуцы ном аххæссыд, Британийы Империйæ фæткдаргæ, æндæр территоритыл дæр Цæгат Америкæйы.

## Административон дих

Канадæйы ис 10 провинцийы æмæ 3 территорийы. Провинцитæн ис фылдæр автономи, территоритимæ абæргæйæ.

### Провинцитæ (ныгуылæнæй скæсæнырдæм)
*  Британийы Колумби
*  Альбертæ
*  Саскачеван
*  Манитобæ
*  Онтарио
*  Квебек
*  Нью-Брансуик
*  Принц Эдуарды сакъадах
*  Ног Шотланди
*  Ньюфаундленд æмæ Лабрадор

### Территоритæ (ныгуылæнæй скæсæнырдæм)
*  Юкон
*  Цæгат-Ныгуылæн территоритæ
*  Нунавут

## Канадæйы ирæттæ
Торонтойы цæрынц бирæ ирæттæ.

 

*
Пуэрто-Рикойы хæдбардзинады парти

мини|250px|рахиз|'''Пуэрто-Рикойы хæдбардзинады парти (PIP)'''

**Пуэрто-Рикойы хæдбардзинады парти** (исп. *Partido Independentista Puertorriqueño*, англ. *Puerto Rican Independence Party*) у Пуэрто-Рикойы æртæ стырдæр политикон партийæ иу. Йæ ном куыд зæгъы, партийы сæйраг нысан у Пуэрто-Рикойы хæдбардзинад (ныртæккæ ацы сакъадах у АИШ-ы дæлбар территори).

Пуэрто-Рикойы хæдбардзинады парти у Социалистон Интернационалы уæнг. Партийы президент Рубен Берриос Мартинес у Социалистон Интернационалы цытджын сæргълæууæг. Партийы генералон секретарь у Хуан Далмау.

Категори:Пуэрто-Рико
Категори:Политикон партитæ алфавитмæ гæсгæ
Пуэрто-Рико

**Пуэ́рто-Ри́ко** () у Карибы денджызы сакъадах, АИШ-ы дæлбар территори. Пуэрто-Рикойы сæйраг сахар у Сан-Хуан.

Пуэрто-Рикойы хæдбардзинады парти тох кæны, Пуэрто-Рико цæмæй хæдбар паддзахад суа, ууыл.

Категори:Сакъадæхтæ алфавитмæ гæсгæ
*
Гуццаты Агуыбе

**Гуццаты** (**Гудцаты**) **Куыцийы фырт Агуыбе** (райгуырдис 1880-æм азы Дзæуджыхъæуы — амардис 1959-æм азы Лондоны) уыдис зынгæ ирон барæг. Уый бирæ куыста фæсарæнты. Фыццаг хатт фæсарæнты уыдис Вильяме Труццийы цирчы труппæимæ 1908-æм азы.

Уый бакуырм ис æмæ амардис Лондоны 1968-æм азы, 88 азы йыл куы цыди, уæд.

## Æддаг æрмæг
* Ossetians.ru // Гудцов Агубе Куциевич (1880-1968)

## Фиппаинæгтæ

Категори:Цирчы артисттæ алфавитмæ гæсгæ
Категори:Зындгонд ирæттæ
Агуыбе
Бутаты Фатимæ

**[[Бутаты Аслæнбег|Бутаты Асланбеджы]] чызг Фатимæ** (райгуырд 1907-æм азы 1 декабры Салыгæрдæны — амард 1992 азы) уыд зындгонд физик. Йæ куыстытæй сæ фылдæр баст уыдысты бæстæ хъахъхъæныны фарстатимæ, æдасдзинадимæ æмæ дæргъвæтин рæстæг уыдысты сусæггаг.

## Куыстытæ
*Бутаева Ф. А., Фабрикант В. А. О резонансном излучении разряда в смеси ртути и аргона // Известия АН СССР. Сер. физическая. 1945, т. IX, № 3.
*Бутаева Ф. А., Фабрикант В. А. Влияние параметров разряда на интенсивность линий 1850 и 2537 Å в люминесцентных лампах // Известия АН СССР. Сер. физическая. 1949, т. XIII, № 2.
*Бутаева Ф. А., Фабрикант В. А. Исследования при помощи люминесцирующих зондов в области 500—1200 Å // Журнал технической физики, 1956, т. 26.
*Бутаева Ф. А., Фабрикант В. А. Чувствительность люминофоров для люминесцентных ламп в коротковолновом ультрафиолетовом излучении // Известия АН СССР. Сер. физическая, 1957, т. 21, № 4.
*Фабрикант В. А., Бутаева Ф. А. Оптика среды с отрицательным коэффициентом поглощения // Сб. «Экспериментальные и теоретические исследования по физике». — АН СССР, 1959.

## Æддаг æрмæг
* Къусраты Анатолий Бутаты Фатимæйы тыххæй. Радиобакаст
* У истоков создания лазера. Бутаты Фатимæйы биографи 

Фатимæ
Категори:Ирон ахуыргæндтæ
Категори:Салыгæрдæны чи райгуырдис, уыдон
Категори:Физиктæ алфавитмæ гæсгæ
Плиты Иссæ

**Плиты Алыксандыры фырт Иссæ** (1903-æм азы 12 (25) ноябры, Зæронд Бæтæхъойыхъæу — 1979 азы 6 февралы) уыдис советон инæлар. Дыууæ хатты ссис Советон Цæдисы хъæбатыр æмæ Манголы Адæмон Республикæйы хъæбатыр дæр. У ирон кадджындæр хæстонтæй иу. Æфсады службæ кодта 1922 азæй.

Плиты Иссæ йæ хъæбатырдзинады тыххæй бирæ хæрзиуджытæй хорзæхгонд æрцыдис. Се ’хсæн Ленины æхсæз ордены, Сырх Тырысайы æртæ ордены, Суворовы фыццаг къæпхæны дыууæ ордены, Кутузовы фыццаг къæпхæны орден.

1985-æм азы Дзæуджыхъæуы байгом ис йæ хæдзар-музей. 

## Цардафыст
Иссæ райгуырд 1903 азы 25 ноябры Бæтæхъойыхъæуы зæхкусæджы хæдзары. Йæ фыд Алыксандр, ацæргæ лæг уæвгæйæ, исты бакусыны охыл ацыд Канадæмæ æмæ уым 1908-1912 азты фæкуыста шахтæты. Цыдæр æхцатæ сæрвыста йæ мадæн.

1918 азы уалдзæджы Иссæ каст фæцис Дзæуджыхъæуы реалон училище. 

1922 азы 1 мартъийы Иссæ бацыд Кавказаг Сæрмагонд æфсады къордмæ. Уым йæхи хъæппæрисджынæй кæй равдыста, уымæ гæсгæ йæ ахуырмæ арвыстой Ленинграды бæхджын æфсады училищемæ.

Иттæг хорз бæрæггæнæнтимæ дзы куы бакаст, уæд æй 1926 азы снысан кодтой Краснодары хæххон адæмты бæхджын æфсады скъолайы ахуырдзауты командирæй. 1930 азы дарддæр йæ ахуыр ахæццæ кодта Фрунзейы номыл æфсæддон Академийы. Академийы фæстæ Иссæ нысангонд æрцыд Киевы æфсæддон зылды 2-аг бæхджын корпусы 5-æм дивизийы оперативон къорды хицауæй.

1936 азы йæ арвыстой Манголимæ. Улан-Баторы цæттæ кодта афицерты кадртæ. Бæстæйы разамынд Иссæйы схорзæхджын кодта Сæууон стъалыйы орденæй. 1939 азы булкъон Плиты И.А. снысан кодтой 6-æм бæхджын дивизийы 32-æм полчъы командирæй. Йæ полкъимæ архайдта Ныгуылæн Белоруссийы хæстон стæры, йæхи дзы равдыста дæсны разамонæгæй, æмæ йæ айстой Генералон штабы æфсæддон Академимæ.

[thumb|left|300px|Плиты Иссæйы цырт [Дзæуджыхъæуы]]

## Æддаг æрмæг
* ПТРК «Алани» Абон Плиты Иссæйыл сæххæст уыдаид 107 азы

## Фиппаинæгтæ

Категори:Советон Цæдисы хъæбатыртæ
Категори:Ирæттæ Фыдыбæстæйы Стыр хæсты
Категори:Инæлартæ
Иссæ
Категори:Зæронд Бæтæхъойыхъæуы чи райгуырдис, уыдон
Категори:Зындгонд ирæттæ
Мамсыратæ

**Мамсыратæ** (, , ) сты ирон мыггаг.

## Зынгæ Мамсыратæ
* Мамсыраты Хадзы-Умар — Советон инæлар, Советон Цæдисы Хъæбатыр.
* Мамсыраты Таймураз — Республикæ Цæгат Ирыстон — Аланийы сæргълæууæг.
* Мамсыраты Темырболат — ирон поэт.

## Æддаг æрмæг
* Sputnik-ossetia.ru // Почему Мамсуровы ушли в Турцию, и как они стали Темурленк?

## Фиппаинæгтæ

*
Магас (Мæхъхъæл)

**Мага́с** () у Уæрæсейы сахар, Мæхъхъæлы сæйраг сахар 2002-æм азæй. Цæрынц дзы 12,1 мин адæймаджы (2020). Сахары æрбынат кодта республикæйы хицауад.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Мæхъхъæлы сахартæ
Таджикистан

**Таджикиста́н** (), официалон ном у **Таджикистаны Республикæ** () у паддзахад Азийы, кæддæры советон социалистон республикæ, Узбекистан, Хъиргъиз, Китай æмæ Афгъанистаны 'хсæн. Йæ сæйраг сахар у Душанбе. Цæрынц дзы 7 163 506 адæймаджы (2005).

*
Дриатæ

**Дриатæ** (, ) сты ирон мыггаг.

## Равзæрд
Хуссар Иры, Орчъосаны цæрæг Дриаты Шамил куыд зæгъы, уымæ гæсгæ Елойтæй бирæтæ сæхи фыссынц Дриатæй. Уый та уый адыл рауад æмæ, иу чидæр Елойтæй йæ туджджынтæй йæхи бахизыны охыл балыгъд Дриатæй иу хæдзармæ, бавнæлдта сын сæ рæхысмæ æмæ сæ ракуырдта, цæмæй йæ йæ туджджынтæн марын ма бауадзой.

Дриатæй бирæтæ сæ мыггаг фыссынц Меладзе.

## Фиппаинæгтæ

*
Уæрæсейы импери

**Уæрæсейы импери** (), **Уæрæсе** дæр, уыди Уæрæсейы паддзахады ном 1721 азæй 1917 азы Февралы революцийы онг. Уæрæсейы импери расидти паддзах Пётр I, Цæгаты Стыр хæсты фæстæ.

Уæрæсейы импери йæ фæзуатмæ гæсгæ уыди, дунейы историйы цы паддзахæдтæ уыди, уыдонæй се ’ртыккаг (Манголты æмæ Британийы империты фæстæ).

Уæрæсейы фыццаг император уыд Пётр I.

## Уæрæсейы императортæ
* Пётр I — 1682–1725
* Екатеринæ I — 1725–1727
* Пётр II — 1727–1730
* Аннæ — 1730–1740
* Иван VI — 1740–1741
* Елизаветтæ — 1741–1762
* Пётр III — 1762
* Екатеринæ II — 1762–1796
* Павел I — 1796– 1801
* Александр I — 1801–1825
* Николай I — 1825–1855
* Александр II — 1855–1881
* Александр III — 1881–1894
* Николай II — 1894–1917.

thumb|250px|right|Пётр I, Уæрæсейы паддзахады 14-æм паддзах æмæ Уæрæсейы фыццаг император
thumb|250px|Уæрæсейы импери 1914 азы
thumb|250px|Пётры чызг Елизаветæ, Уæрæсейы императрицæ
[250px|thumb|right|Сенат æмæ Синоды бæстыхай [Бетъырбухы]]

## Фиппаинæгтæ

*
Молдовæ

**Молдо́вæ** кæнæ **Молда́ви** (), официалон ном у **Молдовæйы Республикæ** () у Европæйы паддзахад, кæддæр уыдис ССРЦ-ы республикæ.

*
Албани

**Алба́ни** () у паддзахад Хуссар Европæйы, Балканы æрдæгсакъадахыл. Цæрджытæй сæ фылдæр хай сты албайнæгтæ, ис цигайнæгтæ дæр. Сæ динмæ гæсгæ албайнæгтæй сæ фылдæр сты пысылмонтæ, бæстæ у Организаци Пысылмон конференцийы уæнг.

Албайнæгтæй иу милуаны бæрц кусынц фæсарæны. Уыдон цы ’хца сæхимæ æрвитынц, у Албанийы цæрджыты ахсджиаг æфтиаг.

## Административон дих

*
Андоррæ

**Андо́ррæ** (, , ) у Европæйы паддзахад Испани æмæ Францы ’хсæн.

*
Бразили

**Брази́ли** (), йæ официалон ном у **Бразилийы Федеративон Республикæ** () у Хуссар Америкæйы стырдæр паддзахад, дунейы фæндзæм стырдæр паддзахад (куыд фæзуатмæ гæсгæ, афтæ цæрджыты нымæцмæ гæсгæ дæр). Йæ фидæны экономикон уæзмæ гæсгæ Бразили хауы БРИК-мæ, дунейы суинаг цыппар тыхджындæр экономикæйы номхыгъдмæ.

Бразили у федеративон паддзахад, йæ сконды ис 26 штаты æмæ федералон зылд.

Бразилæгтæ æвзарынц президент æмæ вице-президент алы 4 азы. Фæстаг æвзæрстытæ уыдысты 2016-æм азы 31 августы. Бæстæйы ныры президент у Мишел Темер.

1889-æм азы онг Бразили уыдис импери.

*
Категори:Португалийы раздæры колонитæ
Беларусь

**Белару́сь** кæнæ **Белору́сси**, **Белорусс** ( ) у паддзахад Скæсæн Европæйы, Советон Цæдисы республикæ йæ фехæлды онг. Ныртæккæ Белорусси у Цæдисон паддзахад æмæ ХПÆ-йы ы уæнг.

Административон цæстæнгасæй Белорусси дихгонд у 6 облæстыл, ис ма дзы сæрмагонд статусы сахар — Минск (бæстæйы сæйраг сахар). Бæстæйы президент у Александр Лукашенко.

## Административон дих

Административон æгъдауæй Белорусси сконд у ахæм:
* Областытæ: Бресты, Витебсчы, Гомелы, Гроднойы, Минсчы, Могилёвы.
* Сæйраг сахар: Минск.

## Фиппаинæгтæ

*
Аргентинæ

**Аргентинæ** () кæнæ **Аргентинæйы Республикæ** (*República Argentina*) у дунейы 8-æм стырдæр паддзахад, Хуссар Америкæйы хуссары. У 23 провинцийы æмæ сæйраг сахары федераци. Бæстæйы сыхæгтæ сты Чили, Боливи, Парагвай, Бразили æмæ Уругвай. Хуссар-ныгуылæнæй Аргентинæйы æхсынц Атлантикон фурды дæттæ.

## Æвзæгтæ
Кæд паддзахадон æвзаг испайнаг у æмæ алчидæр зоны, Аргентинæйы цæрджытæй се ’рдæг сты италиаг эмигрантты байзæддæгтæ, уыдонæй иуæй-иутæ дзурынц, сæ фыдæлттæ цы æвзæгтыл дзырдтой, уыдоныл. Кæс: Италийы æвзæгтæ.

Испайнаг æвзаг паддзахадон кæмæн у, уыцы бæстæты ’хсæн Аргентинæ у сæ тæккæ стырдæр, йæ фæзуатмæ гæсгæ.

## Цæрджытæ
Аргентинæйы цæрынц 42,6 милуан адæймагæй фылдæр æмæ рæзы.

Аргентинæ у континенты размæдзыддæр бæстæтæй иу, йæ цæрджыты райрæзты индексмæ гæсгæ у Хуссар Америкæйы дыккаг хуыздæр. Фæлæ уæддæр экономикон кризисты аххосæй аргентинæйæгтæ, уæлдæйдæр сæ бонджындæртæ, сæ бæстæйæ ацæуынц — æмæ ныртæккæ сæ милуанмæ ’ввæхс цæрынц АИШ, Испани, Чили æмæ æндæр бæстæты. Уыцы иу рæстæг бæстæмæ æрбацыдысты цæрынмæ адæм Боливи, Парагвай, Уругвай æмæ æндæр бæстæтæй, кæддæры Советон Цæдисы фехæлды фæстæ дæр мингай раздæры советон граждантæ бафтыдтой Аргентинæмæ. Фæсарæйнаг цæрджыты ’хсæн 77% сты сыхагон бæстæтæй æмæ Перуйæ, æдæппæт фæсарæйнæгты нымæц у 1,8 милуаны.

### Адæмыхæттытæ
Цæрджытæй сæ фылдæр хай сты италиаг эмигрантты байзаддæгтæ (50%), испайнæгтæ (30%), баскæгтæ (10%) æмæ æндæртæ.

## Административон дих

Аргентинæйы ис 23 провинцийы æмæ автономон сæйраг сахар:
# Федералон сæйраг сахар Буэнос-Айрес
# Буэнос-Айрес (провинци)
# Катамаркæ
# Чако
# Чубут
# Кордовæ
# Корриентес
# Энтре-Риос
# Формосæ
# Хухуй
# Ла-Пампæ
# Ла-Риохæ
# Мендосæ
# Мисьонес
# Неукен
# Рио-Негро
# Сальтæ
# Сан-Хуан
# Сан-Луис
# Сантæ-Крус
# Сантæ-Фе
# Сантьяго-дель-Эстеро
# Арты Зæхх, Антарктидæ æмæ Хуссар Атлантикæйы сакъадæхтæ
# Тукуман

## Фиппаинæгтæ

*
Антигуæ æмæ Барбудæ

**Анти́гуæ æмæ Барбу́дæ** () у сакъадахон паддзахад Карибы денджызы.

## Административон дих

*
Боливи

**Боли́ви** (, , , ) у Хуссар Америкæйы паддзахад.

[thumb|left|300px|[Ла-Пас (Боливи)|Ла-Пас]]
[thumb|left|300px|[Уюни (цæхбын зæхх)|Уюни]]
thumb|left|300px|Боливийы картæ

*
Чили

**Чи́ли** (, ), официалон ном у **Чилийы Республикæ** () у паддзахад Хуссар Америкæйы, Сабыр фурды былы дæргъмæ фурд æмæ Андты ’хсæн, раздæры Испанийы колони. Чилийæн ис арæн Перу, Боливи æмæ Аргентинæимæ. Фурды былы дæргъ Чилийы у 6,4 мин километрæй фылдæр.

Чилийы у цæгатæй хуссармæ тынг ивæзт (4300 км), æмæ уымæ гæсгæ ис дзы тынг алыхуызон бæстыхъæд. Бæстæйы цæгаты у дунейы сурдæр æдзæрæгран Атакамæ, хуссарырдæм у фæлмæн бæстыхъæды таг, хуссары та — уазал территоритæ, мит арæх кæм фæуары.

## Истори
Чили йæхи хæдбар расидтис 1810-æм азы, фæлæ бынтондæр ссæрибар уын йæ къухы нæ бафтыдис 1818 азы онг. Сабыр фурды чи уыдис, уыцы хæсты фæрцы Чили йæ нырыккон цæгаты зæххытæ йæхи бакодта (уæдмæ уыдысты Перу æмæ Боливийы территори), уыцы рæстæгæй хæст кæнæ быцæу бæстæйы никуы уыдис, уыцы регионы иннæ бæстæтæй хъауджыдæр. Æрмæст 1973—1990, 17 азы дæргъы, дзы æлдариуæг кодта инæлар Пиночет, йæ заманы дунейы тугмондагдæр диктатортæй иу.

Чили у Хуссар Америкæйы сабыр æмæ хъæздыгдæр паддзахæдтæй иу. Йæ политикон æнæзмæстдзинад æмæ экономикон сæрибардзинад раппæлинагыл нымад уыдысты, цалынмæ 2019-мæ азы дзы милуангай адæм протестмæ нæ рацыдсты, уæдмæ. Протесттæ адаргъ сты дыууæ азмæ æмæ фесты конституцийы реформæйыл.

## Цæрджытæ
Чилийы цæрынц 16,3 милуан адæймаджы (2007 азы аргъгонд).

## Дин
Чилиæгтæн сæ фылдæр сты католиктæ (70%). Протестантон еклезиты чырыстон уырнджытæ (лютерантæ, æвдæм боны адвентисттæ, методисттæ æмæ æндæртæ) сты 15%, Иеговæйы æвдисæнтæ — 1%, атеисттæ æмæ агностиктæ сты 8%.

Дины сæрибарадзинад хъахъхъæд у закъонтæй, паддзахад ницы еклезиимæ баст у.


Файл:Mapa administrativo de Chile.png|Чилийы административон картæ. Урс квадрат у бæлвырдгæнинаг арæн Аргентинæимæ
Файл:Pueblo de San Pedro de Atacama 2013-09-21 11-52-31.jpg|Атакамæ
Файл:Chile-tsunami-20100227-NCTR-wave-propagation-small.ogv|Цунами, 2010


## Фиппаинæгтæ

*
Гонконг

**Гонко́нг** (Сæрмагонд административон район Гонконг) у автономон территори Китайы хуссары. Бирæ азты дæргъы Гонконг уыд Стыр Британийы колони, фæлæ 1997-æм азы раздæхти Китайы дæлбармæ.

## Фиппаинæгтæ

*
Исланди

**Исла́нди** () у Цæгат Европæйы паддзахад, Европæ æмæ Гренландийы ’хсæн. Уый у НАТО-йы уæнг. Исландийы сæйраг сахар у Рейкьявик.

## Транспорт

## Музыкæ

## Цæрджытæ

## Фиппаинæгтæ

*
Индонези

**Индоне́зи** ( ), официалон ном у **Индонезийы Республикæ** () у сакъадахон паддзахад Ази æмæ Океанийы.

*
Кувейт

**Куве́йт** ( — *al-Kuwayt*) у паддзахад Æввахс Хурыскæсæны. Йæ сæйраг сахар у Эль-Кувейт.

*
Мексикæ

**Ме́ксикæ** ( ), официалон ном у **Мексикæйы Иугонд Штаттæ** () у Цæгат Америкæйы паддзахад. Йæ сæйраг сахар у Мехико.

### Административон дих

Мексикæйы дих кæны 32 иуæгыл (31 штаты æмæ сæйраг сахар).

*
Монако

**Мона́ко** (), официалон ном у **Монакойы кънйазад** () у Европæйы паддзахад.

right|thumb|Монако

*
Ног Зеланди

**Ног Зела́нди** (, ) у сакъадахон паддзахад хуссар Океанийы, Стыр Британийы кæддæры колони.

*
Сан-Марино

**Сан-Мари́но** () у Европæйы чысыл паддзахæдтæй иу.

left|thumb|Сан-Маринойы картæ

*
Сьеррæ-Леоне

**Сье́ррæ-Лео́не** (, ) у паддзахад Ныгуылæн Африкæйы, Атлантикон фурды былыл. Йæ сæйраг сахар у Фритаун.

*
Суринам

**Сурина́м** ( , ), официалон ном у **Суринамы Республикæ** (, ) у паддзахад Хуссар Америкæйы. Цæрынц дзы 472 мин адæймаджы бæрц.

Суринамæн ис арæнтæ Гайанæимæ ныгуылæны, Францы Гвианæимæ скæсæны æмæ Бразилиимæ хуссары. Цæгаты та — Атлантикон фурды былгæрон.

Суринам у Хуссар Америкæйы тæккæ чысылдæр паддзахад. Цæрджыты фылдæр хай цæрынц фурдмæ хæстæг, егъау фæзуат хуссары у æдзæрг хъæдтæ æмæ саваннæ.

Суринам экватормæ хæстæг у, æмæ уый тыххæй дзы ис тропикон бæстыхъæд. Уæлдæфы температурæ бонæй-бонмæ, сезонæй-сезонмæ, зæгъæн ис, æмæ нæ ивы. Афæдзы дæргъы ис дыууæ къæвдаджын сезоны: декабрæй февралмæ æмæ апрелæй августы астæумæ.

frame|right|Суринамы картæ

## Фиппаинæгтæ

*
Тувалу

**Тува́лу** (,  []) у сакъадахон паддзахад Сабыр океаны. Йæ сæйраг сахар у Фунафути.

*
Ватикан

**Ватика́н** (, ) у дунейы æппæты гыццылдæр паддзахад, йе ’ппæт территори у Ромы сахары мидæг.

*
Бенин

**Бени́н** () у паддзахад Ныгуылæн Африкæйы. Цæрынц дзы 60 адæмыхаттæй фылдæр.

thumb|right|250px|Бенины административон дих

*
Ботсванæ

**Ботсва́нæ** () у Хуссар Африкæйы паддзахад, Хуссар Африкаг Республикæйы цæгатаг сыхаг. Кæддæры Стыр Британийы протекторат **Бечуаналенд** сси хæдбар 1966 азы.

Бæстæйы бирæ адæм нæ цæры, фæлæ æрдзон хæзнатæй у тынг хъæздыг. Уый æмæ йæ политикон стабилондзинады фæрцы Ботсванæ у Сау Африкæйы хъæздыгдæр паддзахæдтæй иу.

мини|350px|1905 азы конд Хуссар Африкæйы картæ. Бечуаналенд ма иу бæстæ уыди

## Географи
Ботсванæ у дунейы 45-æм стырдæр паддзахад, йæ фæзуат у 600,4 мин км², ома стырдæр паддзахæдты номхыгъды лæууы Украинæйы фæстæ. Уыимæ хæстæг фæзуæттæ и АИШ-ы штат Техасæн æмæ сакъадахон бæстæ Мадагаскарæн.

Ботсванæйы фылдæр хай (70%) у æдзæрæгран Калахари.

*
Босни æмæ Герцеговинæ

**Бо́сни æмæ Герцегови́нæ** (, ) у паддзахад Хуссар Европæйы, Балканы æрдæгсакъадахыл. Йæ сæйраг сахар у Сараево.

Дейтоны бадзырдтæм гæсгæ Босни æмæ Герцеговинæйы территори дихгонд у æртæ хайыл: Босни æмæ Герцеговинæйы Федераци, Сербийы Республикæ æмæ Брчкойы Зылд.

*
Централон Африкæйы Республикæ

**Централон Африкæйы Республикæ** (ЦАР) (, ) у Централон Африкæйы паддзахад, æнæ денджызмæ бацæуæн. Йæ сыхаг бæстæтæ сты Судан, Демократон Республикæ Конго, Республикæ Конго, Камерун æмæ Чад. Дунейы мæгуырдæр паддзахæдтæй иу.

Республикæйы цæрынц 4,4 милуан адæймаджы бæрц. Сæ нымæцмæ 1,5% æфты алы аз дæр. Астæуккаг царды дæргъ у æрмæст 44 азы.

Паддзахады бындуæвæрæгыл нымад у Бартелеми Богандæ. Фыццаг президент уыд Давид Дако. Дакойы йæ бынатæй рацух кодта Жан-Бедель Бокассæ, дунейы историйы зындгонддæр диктатортæй иу. Суанг йæ фыдгулты дзидза дæр хордта. Бокассæйы аппæрстой францаг десантæгтæ 1979 азы сентябры.

*
Хорвати

**Хорва́ти** ( ), официалон ном у **Хорватийы Республикæ** () у паддзахад Хуссар Европæйы, Балканы æрдæгсакъадахыл. Йæ сæйраг сахар у Загреб. Хорвати у Европæйы Цæдис æмæ НАТО-йы уæнг.

## Административон дих

Хорвати у унитарон республикæ. Йе сконды ис 20 жупанийы (зылды) æмæ сæйраг сахар Загреб.

*
Сент-Винсент æмæ Гренадинтæ

**Сент-Винсент æмæ Гренадинтæ** () у паддзахад Карибы денджызы.

thumb|right|200px|Сент-Винсент æмæ Гренадинты картæ

*
Науру

**Нау́ру** () у Сабыр фурды паддзахад, йæ фæзуат 21,3 км² кæмæн у, ахæм кораллон сакъадахыл. Науруйы цæрынц 14 мин адæймаджы. Бæстæйы хæдбардзинад расидтæуыд 1968-æм азы.

Науру у дунейы чысылдæр хæдбар республикæ, дунейы чысылдæр сакъадахон паддзахад æмæ Европæйы æдде дунейы чысылдæр паддзахад.

1999-æм азæй Науру у Иугонд Нациты Организацийы уæнг.

*
Кабо-Верде

**Ка́бо-Ве́рде** ( , ; раздæры ном — **Кæрдæгцъæх бырынчъы сакъадæхтæ**, **Кæрдæгхуыз Сынæджы Сакъадæхтæ**) у паддзахад Атлантикон океаны.

## Фиппаинæгтæ

*
Категори:Португалийы раздæры колонитæ
Ямайкæ

**Ямайкæ** () у сакъадахон паддзахад Карибы денджызы.

thumb|300px|Ямайкæйы картæ

Категори:Сакъадæхтæ алфавитмæ гæсгæ
*
Комортæ

**Комо́ртæ** (, ), официалон ном у **Коморты Цæдис** (, ) кæнæ **Коморты сакъадæхтæ** у сакъадахон паддзахад Индийы фурды.

*
Кучы сакъадæхтæ

**Кучы сакъадæхтæ** (, ) у Сабыр океаны архипелаг.

[thumb|250px|right|Сакъадах [Атиуы былгæрон къæдзæхтæ]]
[thumb|250px|right|Атолл [Аитутакийы лагунæ]]
thumb|250px|right|Тропикон хъæд
thumb|250px|Кучы сакъæдæхты парламент (кæддæры уазæгдон)

*
Категори:Сабыр фурды сакъадæхтæ
Конгойы Демократон Республикæ

**Конгойы Демократон Республикæ** () у паддзахад централон Африкæйы.

*
Кубæ

**Ку́бæ** ( ), официалон ном у **Кубæйы Республикæ** (), æнæофициалон ном у **Сæрибардзинады Сакъадах** у Карибы денджызы сакъадахон паддзахад.
 
Кубæйы ном Советон Цæдисы æмæ уый фæстæ Уæрæсæйы Федерацийы дæр фыццаджы у **Сæрибардзинады Сакъадах** æмæ, уыцы бæстæйы ном фæхъусгæйæ, цæстыты раз æрлæууынц Фидель Кастройы æмæ Че Геварайы нæмттæ æмæ сурæттæ.

## Административон дих

Кубæ у унитарон паддзахад. Йæ территори дих кæны 14 провинцийыл æмæ сæрмагонд муниципийыл — сакъадах Хувентуд.

*
Чад

**Чад** (, ) у Централон Африкæйы паддзахад. Йæ цæгат сыхаг бæстæ у Ливи, хуссар — Централон Африкæйы Республикæ, скæсæн — Судан, ныгуылæн — Камерун, Нигери æмæ Нигер. Чад хæссы стыр цады ном.

Раздæры Францы колони, Чад хæдбар сси 1960-æм азы. Уый фæстæ бирæ азты дæргъы дзы цыдис мидхæст.

Чады стырдæр сахар у йæ сæйраг сахар Нджаменæ.

Чад у дунейы мæгуырдæр паддзахæдтæй иу.

*
Камбоджæ

**Камбо́джæ** (), официалон ном у **Камбоджæйы Къаролад** ( — *Preăh Réachéanachâkr Kâmpŭchea*) у паддзахад Азийы хуссар-ыскæсæны.

*
Колумби

**Колу́мби** ( ) у Хуссар Америкæйы паддзахад. Колумбийы сæйраг сахар у  Богота.

*
Ганæ

**Га́нæ** () у паддзахад Ныгуылæн Африкæйы Атлантикон фурды былыл. Колонион рæстæджы хуындис *Сызгъæрин Был*. XVI æнусы, ам цы сызгъæрин къахтой, уый уыдис дунейы къахинæгты дæсæм хай.

Зындгонд сси, мидæггаг Ганæйы регионты цы ашантиаг адæм цæрынц, уыдоны тох Британийы империйы ныхмæ XIX æнусы.

Сæ динмæ гæсгæ Ганæйы цæрджытæй 68,8% сты чырыстæттæ.

Ганæ у Африкæйы хъæздыгдæр бæстæтæй иу. Уый экспорт кæны сызгъæрин, какао, хъæд, кæсаг, бокситтæ, алюминий, марганы æрзæт, алмаситæ.

*
Камерун

**Камеру́н** (,  ), официалон ном у **Камеруны Республикæ** (, ) у унитарон республикæ центрон æмæ ныгуылæн Африкæйы. Йæ сыхæгтæ сты Нигери ныгуылырдыгæй, Чад цæгат-скæсæнырдыгæй, Централон Африкæйы Республикæ скæсæнырдыгæй, хуссарырдыгæй та — Габон, Конгойы Республикæ æмæ Экваториалон Гвиней. Хуссар-скæсæны Камерунæн ис денджызмæ бацæуæн — Атлантикон фурды Гвинейы бакæлæнмæ.

Бæстæ хонынц «Африкæйы миниатюрæ», уый тыххæй æмæ тынг алыхуызон у æрдзæй, культурæйæ, ландшафтæй. Ис дзы денджызы былгæрæттæ, æдзæрæгран, саваннæ, къæвда-хъæдтæ, хæхтæ. Бæстæйы бæрзонддæр хох у Камеруны хох (4040 м).

Камеруны цæрынц дыууæ сæдæйæ фылдæр алыхуызон адæмтæ, æвзагон æмæ культурон къордтæ. Камерун зындгонд сси йæ хигъæдон музыкæйæ, уæлдайдæр макоссæ æмæ бикутси стилтæй, æмæ йæ æнтыстджын футболон командæйæ. Официалон æвзæгтæ сты англисаг æмæ францаг, уый тыххæй æмæ Камеруны зæххытæ кæддæр уыдысты Стыр Британи æмæ Францы дæлбар.

Европæйæгтæ (португайлаг денджыздзаутæ) Камеруны былгæронмæ ’рбацыдысты XV æнусы. Ссардтой дзы тынг бирæ креветкæтæ — æмæ бæстæ дæр афтæ схуыдтой, *Рио-душ-Камаронш*, ома «креветкæты цæугæдон». Креветкæ ахсын ныр дæр у Камеруны ахсджиагдæр куыстытæй иу.

1884-æм азы Камерун сси Германы империйы колони, фæлæ Фыццаг дунеон хæсты фæстиуæгæн колони дихгонд æрцыд Стыр Британи æмæ Францы ’хсæн. Камеруны зæххытæ хæдбардзинад куы райстой, уæд бæстæ хуынди *Камеруны Федералон Республикæ*, 1972-æм азæй фæстæмæ — *Камеруны Иугонд Республикæ*, 1984-æм азæй та хуымæтæджы *Камеруны Республикæ*.

Камерун, Африкæйы иннæ паддзахæдтимæ абаргæйæ, у стабилон æмæ æдас. Уый фæрцы бæстæмæ гуылф кæнынц лигъдæттæ. Ахæм цæрджыты нымæц у 97 мины бæрц, уыдонæй фылдæр ЦАР æмæ Чадæй. Камеруны мидæг ма карзгомау сты Камеруны, англисагау æмæ францагау дзурдыжыты ’хсæн, стæй чырыстæттæ æмæ пысылмæтты ’хсæн ахастдзинæдтæ.

## Фиппаинæгтæ

*
Доминиканæйы Республикæ

**Доминиканæйы Республикæ** кæнæ **Доминиканон Республикæ** () кæнæ **Доминиканæ** у Карибы денджызы паддзахад.

## Фиппаинæгтæ

*
Скæсæн Тимор

**Скæсæн Тимор** (**Тимор-Лешти** кæнæ **Тимор-Лесте**; , ) у паддзахад Азийы. 

*
Категори:Португалийы раздæры колонитæ
Экваториалон Гвиней

**Экваториа́лон Гвине́й** ( , , ), официалон ном у **Экваториалон Гвинейы Республикæ** ( , , ) у паддзахад Централон Африкæйы, Камерун æмæ Габоны ’хсæн. 

*
Габон

**Габо́н** (), официалон ном у **Габоны Республикæ** () у Африкæйы ныгуылæны паддзахад Атлантикон фурды былгæрон (былы дæргъ 885 км).

Габон хæдбар паддзахад сси 1960 азы. Уыцы рæстæгæй нырмæ æрмæст дыууæ адæймаджы уыдысты йæ президенттæ: Леон Мба (1961—1967) æмæ Альбер-Бернар Бонго (1973 азы райста пысылмон дин æмæ уæдæй нырмæ хуыйны эль-Хадж Омар Бонго).

## Экономикæ
Габон у Сау Африкæйы хъæздыгдæр æмæ стабилондæр паддзахæдтæй иу. Ис дзы æрдзон газ æмæ нефты гуырæнтæ, уран, марган. Уæй кæны нефт (экспорты 80%), хъæд, марган, уран, æфсæйнаг — экспорт у 7 млрд доллæры аргъ (2007 азы). Ахсджиагдæр æлхæнджытæ сты АИШ (33%), Китай (16%) æмæ Франц (9%).

Импорты аргъ 2007 азы уыд 2,1 млрд доллæры. Габон æлхæны индустрион товартæ æмæ хойрæгтæ Франц (28%), АИШ (19%) æмæ Бельгийæ (6%).

## Фиппаинæгтæ

*
Гренадæ

**Гренадæ** ( ) у сакъадахон паддзахад Карибы денджызы. 
thumb|left|Гренадæйы картæ

*
Гвиней-Бисау

**Гвине́й-Биса́у** () у Ныгуылæн Африкæйы паддзахад.

*
Категори:Португалийы раздæры колонитæ
Гайанæ

**Гайанæ** (, зæлы /ɡaɪˈænə/ or /ɡiːˈɑːnə/), кæддæры **Бритайнаг Гайанæ**, у Хуссар Америкæйы цæгат-скæсæйнаг паддзахад, Атлантикон фурды былгæрон. Гайанæйы сыхаг бæстæтæ сты Венесуэлæ (скæсæны), Бразили (хуссары) æмæ Суринам (ныгуылæны). Бæстæйы фылдæр хай у дайуаг (дзырддаг) — уыцы территоритæм хъавынц Венесуэлæ æмæ Суринам — Венесуэлæйы мыхуыргонд картæтæ скæсæйнаг Гайанæйы территори цæугæдон Эсекибойы онг æвдисынц куыд Венесуэлæйы хай.

## Истори
Гайанæйы зæхх ссардтой испайнаг денджызы цæуджытæ XV æнусы, фæлæ сæ зæрдæмæ нæ фæцыди. Фæстæдæр Нидерландтæ æмæ Британийы импери ерыс кодтой бæстæ бацахсыныл, рамбылдтой бритайнæгтæ — 1814 азы бæстæ фæци сæ империйы дæлбар.

1834 азы, цагъайрад куы аивтой, негртæ сæкæры плантацитæй ацыдысты сæхи цард кæнынмæ. Цæмæй чидæр зæххы куыст дарддæр кæна, бритайнæгтæ байдыдтой Индийæ æзæхх мæгуыр адæм ласын. Уымæй Гайанæйы этникон сконд тынг фæхъулон и.

1966 азы 26 майы Гайанæ Стыр Британийæ хæдбар сси. 1970 азæй у республикæ, бритайнаг Нациты Æмхæлæрады уæнг.

1978-æм азы дуне Гайанæйы тыххæй базыдта æбуалгъ хабары фæдыл: иуахæмы ноябры джунглийы амардысты 918 адæймаджы, иууылдæр АИШ-ы гражданинтæ. Уыдон уыдысты советондзаст организаци «Адæмты аргъуан»-ы уæнгтæ. Иу версимæ гæсгæ уыдон иу бон сæ раздзог Джим Джонсы хъæппæрисæй банæзтой марг. Уыцы дзыллон амарды æууæлтæ ныр дæр бæлвырдгонд не ’рцыдысты. Иуæй-иу комментатортæ æнхъæл сты, æмæ «Адæмты аргъуан»-ы посёлочы цæрджыты амардтой АИШ-ы сæрмагонд службæтæ. Советон консул куыд радзырдта, афтæмæй организацийы уæнгты фæндыди Советон Цæдисы æрцæрын, фæлæ Уазал Хæсты заман уый уыдаид стыр скандал. Æцæгæй цы æрцыди уыцы бон, уый зын рабæрæг кæнæн ис.

## Цæрджытæ
thumb|left|Гайанæйы æрыгæттæ Джорджтауны уынджы
Ныр цæрджыты 43,5 % сты индийæгтæ, 30,2 % — негртæ, 16,7 % — метистæ æмæ мулаттæ, 9,1 % — индейæгтæ (бындурон цæрджыты байзæддæгтæ), 0,4 % — æндæртæ (2002 азы сфыстмæ гæсгæ). Сæ динмæ гæсгæ дæр афтæ алыхуызон сты: ис дзы бирæ индуисттæ, чырыстæттæ æмæ пысылмæттæ. Гайанæ у Пысылмон Конференцийы цæстдарæг уæнг.

Йæ культурæмæ гæсгæ Гайанæ у Карибы денджызы англисагау дзурæг бæстæтæм (зæгъæм, Ямайкæ, Тринидад æмæ Тобаго) хæстæг. Бæстæйы цæрджытæ денджызмæ хæстæг районты цæрынц (уыдонæй æртыккаг хай — сæйраг сахары), мидæгон территоритæ та лæууынц æнæвнæлдæй, ис дзы хъæддаг царды æппæлинаг алыхуызонад.

Гайанæ у Хуссар Америкæйы иунæг паддзахад, мæлæты тæрхон кæм ма рахæссынц, ахæм. Гомосексуализм дзы фыдракæндыл нымад у æмæ, уымæй кæй фæзылын кæнынц, уыцы нæлгоймæгтæн рахæссынц цæрæнбонмæ ахæстоны фæбадыны тæрхон.

## Экономикæ
2005 азы уæрæсейаг компани «Русский алюминий» байгом кодта Джорджтауны йæ къантор. 2006 азы та уыцы компани бынæттон хицауадимæ бадзырдта Гайанæйы бокситты къахæнтæ приватизацийы тыххæй бадзырд, уыцы бадзырдмæ гæсгæ къахæнты 90% байсдзæн уæрæсейаг компани.

[thumb|Гайанæ Бразилиимæ чи сбæтдзæн, ахæм ног [хид (арæзтад)|хиды арæзтад. 2008 азы къам]]

## Фиппаинæгтæ

*
Эфиопи

**Эфио́пи** (), официалон ном у **Эфиопийы Федеративон Демократон Республикæ** () у Скæсæн Африкæйы паддзахад, хауы Африкæйы Сыкъайы регионмæ. Йæ сæйраг сахар у Аддис-Абебæ. Парламентон республикæ.

Цæрджыты нымæцмæ гæсгæ Эфиопи ахсы дунейы 13-æм бынат, цæрынц дзы 108 милуан адæймаджы. Уыдонæй кæсын-фыссын зонынц æрдæгмæ ’ввæхс. Сахарты цæрынц æрмæстдæр 21%, иннæтæ кæнынц хъæууон хæдзарады куыст — рæзын кæнынц къофи, бæмбæг, æфсирджынтæ, картоф.

Дæргъвæтин мидхæсты фæстиуæгæн 1993-æм азы Эфиопийæ ахицæн ног паддзахад — Эритрей, æмæ уый тыххæй Эфиопийæн нал и денджызмæ бацæуæн. Æхсæнадæмон базар кæнынæн бæстæ пайда кæны æнæбанымад паддзахад Сомалиленды порттæй. Афтæмæй у дунейы тæккæ бирæцæрæгджын паддзахад, денджызмæ бацæуæн кæмæ нæй, уыдоны ’хсæн.

## Æддаг æрмæг
* Абиссинийы истори 
* Эфиопийы нæуæг историйыл æрмæджытæ 

*
Фиджи

**Фи́джи** (, ,  / ) у паддзахад Сабыр фурды архипелагтæйы иуыл.

Фиджийы цæрджытæй 57,2 % (475 739 адæймаджы) сты фиджиаг адæмыхаттæй, бындурон цæрджытæ, 37,5 % (313 798 адæймаджы) та — фиджи-индийæгтæ. Англисаг æмæ фиджиаг сты бæстæйы официалон æвзæгтæ, индийæгты ’хсæн бирæтæ дзурынц ма хиндустанийы, хиндиаг æвзаджы диалектыл (Фиджийы хинди дæр æй хонынц). Фиджийы цæрæг индийæгты нымæц хауы эмиграцийы аххосæй.

Сæ динмæ гæсгæ Фиджийы цæрджытæ сты чырыстон (64,5 %, уыдонæй методисттæ — 35 %, католиктæ — 9 %, «Хуыцыауы æмбырды» уæнгтæ — 6 %, æвдæм боны адвентисттæ — 4 %, æндæр чырыстæттæ — 11 %), индуисттæ — 27,9 %, пысылмæттæ — 6,3 %, сикхæгтæ — 0,3 % (2007-æм азы сфыстмæ гæсгæ).

*
Гаити

**Гаитийы Республикæ** (, ) у сакъадахон паддзахад Карибы денджызы.

2010-æм азы 12 январы бынæттон рæстæгмæ гæсгæ 17 сахаты Гаитийыл æрцыдис катастрофон зæххæнкъуыст. Йæ эпицентр уыдис сæйраг сахар Порт-о-Пренсы цур. Милуаны ’рдæг адæймаджы бæрц амардысты уыцы зæххæнкъуыстæй.

right|thumb|Гаитийы картæ

*
Гондурас

**Гондура́с** ( ) у паддзахад Централон Америкæйы. Йæ сæйраг сахар у Тегусигальпæ.

Паддзахады экономикæйы бындур у хъæууон хæдзарад.

*
Хуссар Корей

**Хуссар Корей**, официалон ном у **Корейы Республикæ** () у паддзахад Азийы, Цæгат Корейы ’хсæн. Хуссар Корейы сæйраг сахар у Сеул.

## Хуссар Корейы стырдæр сахартæ

## Экономикæ
Хуссар Корей у дунейы ахсджиагдæр науаразæг (уыцы базары 45% ахсы). Китаймæ хæстæг у, æмæ китайаг базары хорз уæй кæны корейаг товартæ (хæдтулгæтæ æмæ а. д.).

*
Кени

**Ке́ни** ( ) у Скæсæн Африкæйы паддзахад Индийы океаны былыл. Колони ма куы уыдис, йæ ном хуындис *Британийы Скæсæны Африкæ*, Кени та у бæстæйы астæу цы дынджыр хох лæууы, уый ном (кæс Кенийы цъупп, 5199 м).

Кенийæгтæй 22 % цæрынц сахарты. Нæлгоймæгты 90 % æмæ сылгоймæгты 80 % зонынц кæсын æмæ фыссын (2003).

Сæ динмæ гæсгæ кенийæгты фылдæр хай сты чырыстон диныл хаст (протестанттæ 45 %, католиктæ 33 %), бæстæйы ис пысылмæттæ дæр (10 %) æмæ бынæттон динты уырнджытæ (10-12 %).

thumb|right|250px|Кенийы картæ
250px|thumb|Кенийы провинцитæ

## Истори
Урсдзарм бритайнæгтæ æрцардысты Кенийы мидæг раны, кæцы зындгонд сси куыд Урс Уæлвæз (ныры Кенийы Центрон провинци, Найроби æмæ Кенийы цъуппы ’хсæн бæстæ). Урс фермерты нымæц хæццæ кодта 30 минмæ, уыдон фæхъæздыг сты къофи æмæ цай кæнынæй. 1950-тæм азты Мау-мауы растады фæстиуæгæн уыцы фермерты бахъуыдис бæстæйæ ацæуын.

Кенийы райгуырдис АИШ-ы президент Барак Обамайы фыд, уымæй кенийæгтæ тынг сæрыстыр сты. 2008-æм азы 4 ноябры уыдис уылæфæн бон Кенийы, цæмæй кенийаг адæм Обамайы президентады фæдыл бæрæгбон æрвитой.

*
Ливан

**Лива́н** (, *Lubnān*) у паддзахад Æввахс Хурыскæсæны Зæххастæуы денджызы былгæрон. Ливаны сæйраг сахар у Бейрут.

Ливаны зæхныв у хæххон, адæмæн цæрæн ис æрмæстдæр денджызы былгæрон æмæ ма, бæстæйы скæсæны цы Бекаайы тæрф ис, уым.

*
Лесото

**Лесо́то** (, сесото *Lesotho*) у Хуссар Африкæйы паддзахад.

## Кæс ноджы
* Басутоленд

*
Цæгат Македони

**Цæгат Македо́ни** (, ), официалон ном — **Цæгат Македонийы Республикæ** (, ) у паддзахад Хуссар Европæйы, Балканы æрдæгсакъадахыл.  Йæ сæйраг сахар у Скопье. 

thumb|300px|right|Македонийы картæ

*
Мальдивтæ

**Мальдивтæ**, официалон ном у **Мальдивты Республикæ** () у паддзахад Индийы фурды.

*
Маршаллы Сакъадæхтæ

**Маршаллы Сакъадæхтæ** () у сакъадахон республикæ Сабыр фурды.

*
Ливи

**Ли́ви** () у Цæгат Африкæйы паддзахад.

## Цæрджытæ
Æдæппæтæй цæрджыты нымæц у 6,46 млн адæймаджы (июль, 2009). Афæдзон бафтыд — 2,1 %.

Ливийы цæрæгад иугъæдон у, йæ фылдæр хай сты араббæгтæ.

*
Микронезийы Федеративон Штаттæ

**Микроне́зийы Федеративон Штаттæ** () у Океанийы паддзахад.

*
Малайзи

**Мала́йзи** ( ) у паддзахад Азийы хуссар-ыскæсæны. Малайзийы сæйраг сахар у Куалæ-Лумпур.

*
Мьянмæ

**Мья́нмæ** (), раздæры ном у **Би́рмæ** у Азийы паддзахад. Æрбынат кодта Индийы фурды былтыл.

*
Марокко

**Маро́кко** (, *al-maḡrib*, ) у паддзахад Африкæйы цæгат-ныгуылæны.

*
Ниуэ

**Ниу́э** ( []; ), зæронд ном у *Са́видж* () у Океанийы сакъадах æмæ бæстæ.

right|thumb|200px|Картæ

*
Панамæ

**Пана́мæ** кæнæ **Панама́** ( ) у Централон Америкæйы паддзахад. Йæ сæйраг сахар у Панамæ.

## Кæс ноджы
* Панамæйы зæхкъубал

*
Перу

**Перу́** (, , аймарæ *Piruw*), официалон ном у **Перуйы Республикæ** (, , аймарæ *Piruw Suyu*) у паддзахад Хуссар Америкæйы.

*
Уругвай

**Уругва́й** () у Хуссар Америкæйы паддзахад. Уругвайы сæйраг сахар у Монтевидео. Æппæт бæстæйы цæрджыты нымæц у 3,3 млн адæймаджы. Рæстæмбис царды дæргъ у 73 азы (нæлгоймæгтæ) æмæ 80 азы (сылгоймæгтæ). Уругвайæгты 92 % цæрынц сахарты.

Уругвайы сæйрагдæр экспорты товартæ сты дзидза, пырындз, цæрмттæ, къуымбил. Сæйрагдæр æлхæнджытæ сты Бразили (18,7 %), Китай (8,5 %), Аргентинæ (7,3 %), Герман (6,5 %), Мексикæ (4,9 %), Нидерландтæ (4,5 %), Уæрæсе (4,4 %).

Уругвай импорт кæны нефт æмæ нефты продукттæ, индустрион гæрзтæ, химион продукци, хæдтулгæтæ, гæххæтт, пластик. Сæйргадæр уæйгæнджытæ — Аргентинæ (19,6 %), Бразили (17,9 %), Китай (11,0 %) æмæ АИШ (9,7 %).

*
Норвеги

**Норве́ги** ( ), официалон æгъдауæй **Норвегийы Къаролад** (, ), у Цæгат Европæйы конституцион паддзахад. Ис Скандинавийы ныгъуылæны. Æмарæн у Швеци, Финлянди æмæ Уæрæсеимæ. Уый йеддæмæ, хуссары, доныл æмарæн у Даниимæ. Йæ сæйраг сахар у Осло. Норвегийы территорийы фæзуат у 385 207 квадратон километр, æмæ дзы цæры 5 милуан адæймаджы. Æнгомадмæ гæсгæ у Европæйы æппæты æдзæрæгдæр бæстæтæй дыггаг.

Норвеги у НАТО-йы уæнг.

## Фиппаинæгтæ

*
Конгойы Республикæ

**Конгойы Республикæ** (, китуба *Repubilika ya Kongo*, ) у паддзахад Африкæйы.

*
Швейцари

**Швейца́ри** (, , , ), официалон ном у **Швейцарийы конфедераци** (, , , ) у паддзахад Европæйы. Швейцарийы сæйраг сахар у Берн.

*
Туркменистан

**Туркмениста́н** кæнæ **Туркмени** () у азиаг паддзахад, Советон Цæдисы кæддæр республикæ.

[thumb|right|300px|Туркмен йæ [теуаимæ. 1915 азы агъоммæ]]
thumb|300px|Туркменистан

*
Заир

**Заиры Республикæ** () уыд Африкæйы паддзахад 1971-æм азæй — 1997-æм азы онг (нырыккон Конгойы Демократон Республикæйы территорийыл).

*
Цæгат Кипр

**Цæгат Кипр** (; официалон ном — Цæгат Кипры туркæгты (туркаг) Республикæ, ) у, йæхи 1983-æм азы чи расидти æмæ Кипры сакъадахы æртыццаг (цæгатаг) хай чи ахсы, уыцы æнæбанымад паддзахад. 1975–1983-æм азты йын уыди ном Цæгат Кипры туркæгты Федеративон Паддзахад ().

Цæгат Кипры хæдбардзинад банымадта, ИНО-йы къорд резолюцимæ гæсгæ уыцы территори æнæзакъонæй оккупаци чи кæны, айдагъд уыцы Турк. Æхсæнадæмон барадмæ гæсгæ Кипры Республикæ у, 1974-æм азы онг йе скондмæ чи хауди, æгас уыцы территорийы сувереннон хицау.

Цæгат Кипры цæрджыты нымæц у 200 мин адæймагмæ æввахс. Фæзуат — 3355 кв. км. (къаннæг эксклав Коккинæ нымайгæйæ).

Цæгаткипрæгты фылдæр хай сты туркæгтæ. Уыдон дихгонд сты дыууæ коммунæйыл: бынæттон кипраг туркæгтæ æмæ, Туркæй чи æрлыгъди, уыцы чысылазиаг (анатолиаг) туркæгтæ. Цæгат Кипры ма ис бынæттон грекъæгтæ æмæ марониттæ кæм цæрынц, ахæм анклав.

Цæгат Кипры сæйраг сахар у Никосийы (, ) сахары цæгатаг хай.
Цæгат Кипры туркæгты Республикæ Кипры иннæ хайæ хицæнгонд у буферон зонæйæ. Дыууæ хайы чи хицæн кæны, уыцы хахх («Кæрдæгцъæх хахх» — ) хъахъхъæны ИНО-йы сæрмагонд гæрзифтонг тыхтæ.

*
Судан

**Суда́н** (), официалон ном у **Суданы Республикæ** ( *Jumhūriyyat as-Sūdān*) у Африкæйы паддзахад. Йæ фæзуатмæ гæсгæ у дунейы 10-æм стырдæр паддзахад. Суданæн ис Сырх денджызмæ бацæуæн. Паддзахады территорийыл цæуы Нил. Бæстæйы сæйраг сахар у Хартум.

Дæргъвæтин мидхæсты фæстиуæгæн Хуссар Судан сси автономи, цалдæр азы фæстæ 2011-æм азы 9-15 январы дзы уыдис хæдбардзинады тыххæй референдум, æмæ 2011-æм азы 9 июлы фæстæмæ сси ног хæдбар паддзахад.

## Фиппаинæгтæ

*
Сингапур

**Сингапу́р** (, , ,  *Ciŋkappūr*), официалон ном у **Сингапуры Республикæ** (, пиньинь: Xīnjiāpō Gònghéguó, малай.: Republik Singapura;  *Ciŋkappūr Kudiyarasu*) у сакъадахон сахар-паддзахад Азийы хуссар-скæсæны. Сингапуры фæзуат у æрмæстдæр 600 кв. км, бæрзонддæр бынат — 163,3 м.

*
Днестргæрон

**Днестргæрон** кæнæ **Приднестровье**, официалон ном у **Днестргæрон Молдаваг Республикæ** (, , ) у *de facto* Европæйы хæдбар паддзахад, фæлæ Иугонд Нациты Организацийы уæнгты ’хсæн Приднестровьейы хæдбардзинадыл ничи сразы, нымайынц æй Молдовæйы хайыл.

Приднестровье у СНГ-2-йы уæнг, ис ын бастдзинæдтæ Хуссар Ирыстонимæ. Советон Цæдисы фехæлды фæстæ чи фæзындысты, уыцы æнæбанымад æмæ хæйттæй банымад паддзахæдты ’хсæн Приднестровьейæн уыдис стырдæр экономикæ æмæ цæрджыты нымæц (Донецчы Адæмон Республикæйы фæзынды агъоммæ).

## Фиппаинæгтæ

Категори:Æнæбанымад паддзахæдтæ
*
Сауды Арабб

**Сауды Арабб** () у араббаг къаролад Араббы æрдæгсакъадахыл. У Араббаг Паддзахæдты Лигæйы, Пысылмон Конференци æмæ ОПЕК-ы уæнг.

Сауды Араббы дунейы нефты фæстауæрцæй цыппæрæм хай (24%) у.

Пысылмон дины сыгъдæг бынæттæ Меккæ æмæ Мединæ сты Сауды Араббы, уый тыххæй Сауды Арабб ма хонынц «дыууæ мæзджыты бæстæ» дæр. Алы аз дæр Меккæмæ æрбацæуынц 2 милуан адæймаджы бæрц.

## Сахартæ

Сауды Араббы царджыты 88% сты сахайрæгтæ. Йæ стырдæр æмæ сæйраг сахар у Эр-Рияд (7,1 млн адæймаджы).

## Фиппаинæгтæ

*
Таиланд

**Таила́нд** (), официалон ном у **Таиланды Къаролад ** ( ) у паддзахад Азийы хуссар-скæсæны. Таиланды сæйраг сахар у Бангкок.

*
Серби æмæ Черногори

**Серби æмæ Черногори** — 1992—2006 азты уыд Серби æмæ Черногорийы иугонд паддзахад.

Категори:Историон бæстæтæ
Сенегал

**Сенега́л** ( ) у Ныгуылæн Африкæйы паддзахад, Францы раздæры колони. Бæстæ у быдыр, бæрзæндтæ 500 метрæй уæлдæр не сты.

Сæ динмæ гæсгæ сенегалæгтæ сты пысылмæттæ (94 %), чырыстæттæ дæр и — 5 % бæрц.

Адæмы 70 % цæрынц хъæууон районты.

*
Тунис

**Туни́с** (, ) у паддзахад Африкæйы цæгаты (афтæ хуынд Магрибы паддзахæдтæм хауы).

Тунисы зæххыл уыдысты финикиаг сахартæ, уыдонæй зындгонддæр у Карфаген. VII æнусы уым æрцардысты араббæгтæ.

*
Силенд

**Си́ленды кънйазад** () у виртуалон микропаддзахад Цæгат денджызы.

*
Анголæ

**Анго́лæ** ( ), официалон ном у **Анголæйы Республикæ** () — Африкæйы паддзахад. Сæйраг сахар — Луандæ.

рахиз|мини|200px|Анголæйы провинцитæ

*
Категори:Португалийы раздæры колонитæ
Бурунди

**Буру́нди** (, ) у паддзахад Африкæйы центры.

thumb|right|250px|Бурундийы картæ

*
Мадагаскар

**Мадагаска́ры Республикæ** ( , ) у сакъадахон паддзахад Индийы фурды ныгуылæн хайы. Мадагаскар у дунейы цыппæрæм стырдæр сакъадах, йæ фæзуат у 587 мин квадратон километры. Паддзахадмæ хауы, Африкæйы скæсæйнаг былмæ ’ввахс цы чысыл сакъадæхтæ ис, уыдонæй цалдæр. Æдæппæт бæстæйы цæрджыты нымæц хæццæ кæны 20 милуанмæ, сæ адæмыхатмæ гæсгæ сты малагасиаг адæмы алыхуызон дæлкъордтæ, ис Хуссар Азийæ æрбацæуæг адæм дæр.

Мадагаскары ис уникалон æрдз. Дунейы цæрæгойтæ æмæ зайæгойты 5% ис Мадагаскары, уыдонæй 80% ис ссарæн æрмæст уыцы сакъадахыл. Тæккæ зындгонд мадагаскайраг цæрæгой у лемур.

Мадагаскары ис 5 климæтон (бæстыхъæды) зонæйы. Уыдонæй тæккæ карздæр у сакъадахы хуссайраг был: ис дзы сыгъд æдзæрæгран.

Мадагаскары сæйраг æвзæгтæ сты малагасиаг æмæ францаг. Уыдонæй уæлдай ма официалон статус ис англисаг æвзагæн дæр. Сакъадахы цæрджытæ сты æмхæццæ негроидон-монголоидон расæйон къорды. Се ’взагмæ гæсгæ, мадагаскайрæгтæ сæ сакъадахмæ æрбацыдысты, нырыккон Индонези кæм и, уыцы ранæй. Мадагаскайрæгтæ иу адæмыхатт не сты, фæлæ дих кæнынц 18 знæмыл.

[thumb|right|200px|[Лемур национ парчы]]
thumb|right|200px|Мадагаскары провинцитæ: 1. Антананариву, 2. Анцерананæ, 3. Фианаранцуæ, 4. Махадзангæ, 5. Туамасинæ, 6. Тулиарæ

## Истори
XVIII-XIX æнусты Мадагаскар уыдис иугонд хæдбар паддзахад (ууыл кæс Имеринæ).

1896-æм азы Франц тыххæй байста Мадагаскар æмæ йæ йæ колони скодта. Æрмæст 1960-æм азы Мадагаскар ногæй сси хæдбар паддзахад.

## Æддаг политикæ
### Мадагаскары Республикæйы минæварæдтæ
* Бельги
** Брюссель (минæварад)
* Герман
** Берлин (минæварад)
* Итали
** Ром (минæварад)
* Стыр Британи
** Лондон (минæварад)
* Уæрæсе
** Мæскуы (минæварад)
* Франц
** Париж (минæварад)
** Марсель (генералон консулад)
** Сен-Дени, Реюньон (генералон консулад)

#### Цæгат Америкæ
* АИШ
** Вашингтон (минæварад)
* Канадæ
** Оттавæ (минæварад)

#### Африкæ
* Алжин
** Алжир (минæварад)
* Эфиопи
** Аддис-Абебæ (минæварад)
* Ливи
** Триполи (минæварад)
* Маврикий
** Порт-Луи (минæварад) 
* Сенегал
** Дакар (минæварад)
* ХАР
** Претори (минæварад)
** Кейптаун (генералон консулад)

#### Ази
* Китай
** Пекин (минæварад)
* Япон
** Токио (минæварад)

*
Хуссар Африкæйы Республикæ

**Хуссар Африкæйы Республикæ** (, ) у паддзахад Африкæйы. Йæ сæйраг сахар у Претори; йе стырдæр сахартæ сты Йоханнесбург, Дурбан æмæ Кейптаун, Кейптауны бады Националон Æмбырд (парламент).

*
Сомали

**Сомали́** (,  — *aṣ-Ṣūmāl*) у Африкæйы паддзахад, хауы Африкæйы Сыкъайы регионмæ. Мидхæсты аххосæй дихгонд у æппынкъаддæр æртæ хицæн хайыл.

*
Хъырымы ханад

**Хъырымы ханад** () — Хъырымы æрдæгсакъадахыл 1441 азæй 1783 азы онг чи уыдис, уыцы паддзахад. Фехæлдис, Уæрæсейы импери æмæ Османты империйы æхсæн тох куы скарз ис, уæд.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Историон бæстæтæ
Категори:Хъырым
Германы Демократон Республикæ

**Германы Демократон Республикæ** кæнæ **ГДР** (), арæх æй хонынц **Скæсæн Герман** дæр, уыдис Уазал хæсты заманы паддзахад централон Европæйы æмæ Варшавæйы бадзырды организацийы уæнг. Фæзындис Дыккаг дунеон хæсты фæстæ, 1949-æм азы, раздæры Æртыккаг Рейхы Советон оккупацион зонæйы. 

1990-æм азы 3 октябры бацыдис Германы Федеративон Республикæйы скондмæ.

## Галерей

Potsdamer Platz 1945.jpg|
Berlinermauer.jpg|Берлины сис
Straatbeeld Oostberlijn 1983.jpg|
Marx-engels-platz.jpg|


Категори:Историон бæстæтæ
Категори:Германы истори
Зимбабве

**Зимба́бве** ( ), официалон ном у **Зимбабвейы Республикæ** (, 1980-æм азы онг — **Хуссар Родези**) у Хуссар Африкæйы паддзахад.

*
Серби

**Се́рби** ( ) у паддзахад Хуссар Европæйы, Балканы æрдæгсакъадахыл. Сербийы сæйраг сахар у Белград.

Сербиимæ æмарæн сты: цæгатырдыгæй — Венгри; скæсæнырдыгæй — Болгари æмæ Румыни; хуссарырдыгæй — Македони æмæ Албани; ныгуылæнырдыгæй — Черногори, Хорвати æмæ Босни æмæ Герцеговинæ. Æдæппæт арæнты дæргъ у 2027 км.

Сербийы сæйрагдæр цæугæдон у Дунай, кæцыйы бассейнмæ хауы бæстæйы фæзуаты 92,4%. Дунайы былгæрон лæууы Сербийы сæйраг сахар Белград дæр.

*
Черногори

**Черного́ри** (  — «сау хох») у паддзахад Хуссар Европæйы, Балканы æрдæгсакъадахыл. Йæ сæйраг сахар у Подгорицæ.

Черногори у уæрæсейаг туристты ’хсæн популярон бæстæ, ис дзы денджыз, бирæ фенддæгтæ, хорз бæстыхъæд, стæй уырдæм бацæуынæн уæрæсейæгты нæ хъæуы визæ.

## Уымæй фылдæр кæс
* Котор
* Цетине
* Черногорийы кънйазад
* Черногорийы къаролад

## Галерей

Kotor Bay1.JPG|Которы бакæлæн
Kotor bay2.jpg|Которы бакæлæн


*
Вануату

**Вануа́ту**, официалон ном у **Вануатуйы Республикæ** (, , ) у паддзахад Сабыр океаны, Меланезийы.

*
Речь Посполитæ

**Речь Посполи́тæ** (, ныг.-уырыс. *Рѣч Посполита*) уыдис Польшæ æмæ Литвайы федеративон паддзахад.

[thumb|left|Речь Посполитæ [XVII æнус|XVII — XVIII]]

Категори:Историон бæстæтæ
Тринидад æмæ Тобаго

**Тринида́д æмæ Тоба́го** () у сакъадахон паддзахад Атлантикон фурды, Венесуэлæйы былгæронæй цæгатырдæм дæс километры æдде. 1962-æм азы онг уыд Стыр Британийы колони.

Паддзахады сконды ис цалдæр сакъадахы, уыдонæй стырдæртæ — Тринидад æмæ Тобаго.

1850-æм азы Тринидадыл ссардæуыд нефт. Нефт æмæ æрдзон газы амал кæныны хъуыддаг ныр дæр у экономикæйы бындур.

right|Тринидад æмæ Тобагойы картæ|thumb|300px
thumb|300px|right|Тобагойы был

*
Манголы Адæмон Республикæ

**Манголы Адæмон Республикæ** () — уыдис социалистон паддзахад Централон Азийы (1924 — 1992).

Категори:Историон бæстæтæ
Категори:Манголы истори
Палестинæ (паддзахад)

**Палестинæйы паддзахад** () у паддзахад Æввахс Хурыскæсæны. Палестинæйы паддзахад дих кæны дыууæ хайыл: Газæйы Сектор æмæ Цæугæдон Иорданы Ныгуылæн Был.

*
Категори:Æнæбанымад паддзахæдтæ
Стыр Сомих

**Стыр Сомих** (, ) уыдис сомихаг адæмы рагон паддзахад, Евфратæй Къуармæ, Къаспы денджызæй Урмийы цадмæ. Уыцы паддзахад уыдис 600 азы бæрцы дæргъы, нæ эрæйы агъоммæ 190-æм азæй 428-æм азы онг. 301-æм азæй бæстæйы официалон дин уыдис чырыстонад.

Категори:Сомихы истори
Категори:Историон бæстæтæ
Самоæ

**Хæдбар Паддзахад Самоæ** (, ) у паддзахад Сабыр фурды.
thumb|250px|right|Картæ

Категори:Самоæ
Сан-Томе æмæ Принсипи

**Демократон Республикæ Сан-Томе æмæ Принсипи** () у паддзахад сакъадахы Африкæйы фарсмæ. Йæ сæйраг сахар у Сан-Томе. Йæ фæзуатмæ гæсгæ Сан-Томе æмæ Принсипи у Африкæйы чысылдæр паддзахад Сейшелаг сакъадæхты фæстæ.

*
Категори:Португалийы раздæры колонитæ
Шотланди

**Шотла́нди** (, , ) уыдис Цæгат Европæйы хæдбар къаролад. Абон Шотланди у Стыр Британийы автономон хай. Йæ сæйраг сахар у Эдинбург.

thumb|right|250px|Гæнах Стерлинг
[thumb|right|[Гуккайы дидинæг у Шотландийы символ]]

## Æвзæгтæ
Шотландийы ис æртæ официалон æвзаджы: англисаг, шотландиаг гэлаг, англо-шотландиаг.

## Шотландийы чи райгуырд, уыцы зындгонд адæм
* Артур Конан-Дойл 

*
Британийы импери

**Британийы импери** () уыдис историйы æппæтæй стырдæр паддзахад.

thumb|left|upright|Ус-къарол Елизаветæ I.
[thumb|center|upright=2|right|Бритайнаг импери [1897 азы.]]

Категори:Историон бæстæтæ