open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Чакобса

**Чакобса** уыдис Цæгат-Ныгуылæн Кавказы парахатгонд сусæг æвзаг, пайда уымæй кодтой кæсгон (черкесаг) адæм. Уыдис ирон цуанон æвзаг æмæ абырджыты æвзæгтæн сæ кæсгон эквивалент.

XVIII æнусы бæлццон Якоб Рейнеггс фыста Ныгуылæн Кавказы парахатгонд æвзаг Сиковширы тыххæй (), æмæ дзы 18 ныхасы уымæй рафысста: Paphle 'цæст', Brugg 'сæр', Baetāŏ 'хъус', Wũp 'топп', Kaepe 'бæх', Ptschakoaentsche 'теуа', Ptschakokaff 'хъуг', Tkemeschae 'сагъ', Fogabbe 'фыс', Naeghune 'арт', Scheghs 'дон', Uppe 'сылгоймаг', Aelewsae 'саби', Paschae 'æхца', Naekuschae 'дзул', Schuwghae 'пæлæз', Schufae 'къумбил' and Tewrettgllo 'давын'.

Зындгонд америкæйæг лингвист, Кавказы æвзагтыл специалист Джон Коларуссо куыд фыссы, афтæмæй уыцы æвзагæн йе ’ндæр ном уыдис Шиквошир (), уымæй пайда кодтой кæсгон уæллаг къласы адæм — æлдæрттæ æмæ уæздæттæ — æмæ йæ мидис уыд фонемæты ивддзинады æмæ ныхæсты рад хæццæ кæныны.

Уыцы æвзагыл фысста зындгонд немыцаг бæлццон, ориенталист Юлиус Генрих Клапрот дæр. Уый йæ 1807-1808 Кавказы балцы уæвгæйæ куыд фыста, афтæ-иу кæсгон адæм сæ балцтæм цæугæйæ пайда кодтой цалдæр сусæг æвзагтæй, сæ иу хуындис *шакобше*, иннæ та *фаршибзе*. Сæ фыццаг, Клапротмæ гæсгæ, кæсгон æвзагмæ ницы бар дары, фæлæ йæхæдæг уымæй ницы ныхæстæ зоны. Сæ дыккаг та аразт у "ри", "фе" æмæ æндæр фонемæтæ кæсгон æвзагмæ тъыссынæй: афтæ кæсгон schah "сæр" æмæ tdl'e "къах" сысты дзы "irisch'chari" æмæ "arukqari".

Йæ чиныг «Кавказы дыууæдæс сусæджы» фыссæг Лео Нуссимбаум фыссы сусæг æвзаг *чакобсайыл*, галуанты æмæ абырджыты фидæрты кæйыл дзырдтой, ахæмыл, æмæ дæтты цалдæр ныхасы уыцы æвзагæй, уыдонæй йеддæмæ зонынадæн иу дæр зонгæ кæй нæу, уый зæгъгæйæ: shapaka 'бæх', amafa 'туг', ami 'дон', asaz 'топп', and ashopshka 'тæппуд'.

## Æрымысæггаг чакобса
Америкæйæг фыссæг-фантаст Фрэнк Герберт йæ чиныг «Дюнæ» фысгæйæ, æндæр митæй йеддæмæ, удцырын кодта Кавказы культурæйæ дæр: афтæ йæ чиныджы ис рагон сусæг æвзаг чакобса, æрмæст уæздæттæ, сусæг ордентæ æмæ Арракисы цæрджытæ кæй зонынц, ахæм.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Кавказы сусæг æвзæгтæ
Багапш, Сергей Василийы фырт

**Сергей Василийы фырт Багапш** (, ; райгуырдис 1949-æм азы 4 мартъийы Сухумы — амардис 2011-æм азы 29 майы Мæскуыйы) уыд советон партион æмæ абхазаг паддзахадон архайæг, 2005-æм азæй 2011-æм азы онг Республикæ Абхазы дыккаг президент. Архайдта Сухумы протестты 1989-æм азы абхазырдыгæй, æмæ дзы фæцæф. Хæдбар Абхаз куы фæзындис, уæдæй фæстæмæ куыста хицауады бæрнон бынæтты. 2004-æм азы фæстæ дыууæ хатты æвзæрст æрцыдис республикæйы президентæй. Уый президент куы уыдис, Уæрæсейы Федераци Республикæ Абхаз хæдбар паддзахадыл банымадта (2008). Йæ дыккаг æмгъуыды дæргъы фæрынчын рæуджыты ракæй æмæ 2011-æм азы амардис Мæскуыйы рынчындоны.

## Цардафыст
Сергей Багапш райгуырдис бирæсывæллонджын абхазаг бинонтæн 1949-æм азы 4 мартъийы Сухумы. Йæ фыды фыдыфыд — Раджап — мухадзыртæй æрыздæхтис фæстæмæ Туркæй Абхазмæ XX æнусы райдиан. Сергейæн йæ фыдыфыд Саид 1928-æм азы æрбынат кодта Джгердайы хъæуы.

Сухумы 10-æм абхазаг астæуккаг скъолайы фæстæ ахуыр кодта Гуырдзыстоны субтропикон хæдзарады институты, райста агрономы дæсныйад. Ахуыр куы кодта, куыста ма сæны заводы æмæ паддзахадон банчы инкассаторæй. Спорт уарзта, Советон Цæдисы адæмты спартакиадæмæ цыдис Абхазы баскетболон къорды капитанæй.

1973—74 азты службæ кодта советон æфсады, демобилизацийы фæстæ нысангонд æрцыдис фæскомцæдисы Абхазы обкомы инструкторæй.

Дарддæр куыста фæскомцæдис æмæ Гуырдзыстоны коммунистон партийы, уыд фæскомцæдисы Абхазы обкомы фыццаг секретарь (1980), стæй партийы Очамчырæйы райкомы фыццаг секретарь дæр. Абхазы национ змæлды фарс кæй лæууыд, уый тыххæй йæ йæ партион бынатæй айстой 1989-æм азы.

Сергей Багапшы ном хæссынц:

* Сухумы фæз (раздæры *Советон Цæдисы конституцийы фæз*);
* Сахар Очамчырæйы центрон фæз;
* Тамышæй Джгердамæ фæндаг.

## Фиппаинæгтæ

Категори:XXI æнусы политиктæ
Категори:XX æнусы политиктæ
Категори:Абхазы премьер-министртæ
Категори:Абхазы президенттæ
Категори:Зындгонд адæм алфавитмæ гæсгæ
Категори:СЦКП-йы уæнгтæ
Метъревели, Роин Викторы фырт

**Роин Викторы фырт Метъревели** (, райгуырдис 1939-æм азы 7 декабры Абастуманы) у гуырдзиаг ахуыргонд, историк, Гуырдзыстоны зонæдты академийы академик. Тбилисы паддзахадон университеты ректор. Тбилисы кадджын æмбæстаг.

## Цардафыст
1957-æм азы каст фæци астæуккаг скъола Кутаисы. Уыцы иу аз Тбилисы паддзахадон университеты историон факультетмæ бацыдис æмæ йæ каст фæци 1962-æм азы.

1965-æм азы бахъахъхъæдта кандидаты диссертаци XII æнусы Гуырдзыстоны тыххæй. Байдыдта ТПУ-ы лекцитæ кæсын. 1969-æм азы Роин Метревелийы равзæрстой Гуырдзыстоны историйы кафедрæйы сæргълæууæгæй.

Уыцы заман канд зонадон-педагогон куыст нæ кодта, фæлæ ма бирæ архайдта куыд æхсæнадон æмæ политикон кусæг. 1960-72 азты уыд Гуырдзыстоны фæскомцæдисы центрон комитеты секретарь, стæй та фыццаг секретарь. Гуырдзыстоны коммунистон партийы уыд организацион æмæ партион куысты хайады сæргълæууæг, уыцы партийы президиумы уæнгтæм кандидат.

1972-æм азæй уыд Гуырдзиаг советон энциклопедийы сæйраг редакторы хæдивæг.

1974-æм азы докторы диссертаци бахъахъхъæдта феодалон Гуырдзыстоны мидкъласон тохы тыххæй. 1986—1989 азты разамынд лæвæрдта А. С. Пушкины номыл Паддзахадон педагогон институтмæ. 1988-æм азæй бацыд Зонæдты академийы президиуммæ.

1991-æм азы 14 октябры Метревелийы снысан кодтой Тбилисы паддзахадон университеты ректорæй. Университетæн автономон статус ногæй куы фæзынд, уæд 1992-æм азы Метревелийы равзæрстой ректорæй, йæ дыккаг æмгъуыдмæ йæ равзæрстой 1997-æм азы. 2006-æм азы уый, университеты иннæ кусджытимæ, йæ куыстæй иппæрд æрцыд ног президент Саакашвилийы хъæппæрисæй.

1993-æм азæй у Гуырдзыстоны зонæдты академийы архайæг уæнг.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Историон зонæдты доктортæ
Категори:Самцхе-Джавахеты чи райгуырдис, уыдон
Къицъмаришвили, Эроси

**Эроси Къицъмаришвили** ( [*ероси къицъмарашвили*]; райгуырдис 1965-æм азы Рустауы сахары — амардис 2014-æм азы 15 июлы Тбилисы) уыд гуырдзиаг политик, 2012-æм азы майы онг — оппозицион «Гуырдзиаг партийы» лидертæй иу, Гуырдзыстоны минæвар Уæрæсемæ (2008), Базарадон-индустрион палатæйы президент (2004), амалхъом адæймаг, телеканал «Рустави-2» бындурæвæрæг æмæ хицау.

## Цардафыст
Эроси (Эрос) Къицъмаришвили райгуырдис 1965-æм азы Гуырдзыстоны ССР-йы сахар Рустауы.

1993-æм азы Къицъмаришвили байгом кодта телекомпани «Рустави-2».

2004-æм азы слæууыдис Гуырдзыстоны базарадон-индустрион палатæйы сæргъы. Уыцы иу рæстæг телеканалы хицау уыд.

2005-æм азы Къицъмаришвилийы бахъуыд йæ телеканалы акцитæ ауæй кæнын амалхъом Кибар Халвашийæн, кæцы Гуырдзыстоны кæддæры хъахъхъæнынады министр Иракъли Окруашвилийы æмтохгæнæг уыдис. 

Уыцы иу аз Къицъмаришвили ацыдис Америкæйы Иугонд Штаттæм, æмæ уым йæхи саудаджер кодта (йæ ныхæстæм гæсгæ, «сæйрагдæр гуырдзиаг базайрæгтæ америкаг базарм размæ кодта»).

2008-æм азы Къицъмаришвилийы снысан кодтой Уæрæсемæ минæварæй, йæ кандидатурæ рæгъмæ рахаста президент Саакашвили йæхæдæг. Фæстæдæр ацыдис оппозицимæ, сарæзта йæхи политикон иуæг «Гуырдзиаг парти», афæлвæрдта йæ райгуырæн Рустауы мэр суæвын, фæлæ 2014-æм азы æвзæрстыты фембылды.

Къицъмаришвилийæн уыдис æртæ сывæллоны. Уый уарзта теннис æмæ цыди альпинистон бæлцытæм.

2014-æм азы 15 июлы информацион агентæдтæ фехъусын кодтой, Къицъмаришвилийы мард йæ хæдтулгæйы мидæг кæй ссардтой йæ хæдзары цур, уый тыххæй. Йæ сæр уыд нæмыгæй цæф, марды цур уыдис дамбаца. Цæуы слест.

Политик Сабурталойы уæлмæрдты ныгæд и, паддзахады иннæ зынгæ архайджыты ингæнты ’хсæн.

## Фиппаинæгтæ

## Æддаг æрмæг

* Экс-посол Грузии в РФ Кицмаришвили найден мертвым в Тбилиси, РИА Новости — ria.ru, 15 июля 2014
* Оппонент Саакашвили покончил с жизнью при странных обстоятельствах

Категори:Гуырдзыстоны политиктæ
Категори:Тбилисы чи амардис, уыдон
Категори:Зындгонд адæм алфавитмæ гæсгæ
Категори:2014-æм азы чи амардис, уыдон
Категори:Рустауы чи райгуырдис, уыдон
Категори:1965-æм азы чи райгуырдис, уыдон
Бзыбь

**Бзыбь**, **Бзып** (, , зæронд ном у ) у цæугæдон Абхазы, райдайы Ныгуылæн Кавказы хæхты 2300 метры бæрзæндыл. Тымбыл кæны дон Стыр хохы хуссар къуылдымтæй, уый йеддæмæ ма хуссары æрдыгæй цы фæрссаг рæгътæ лæууы, уыдонæй — Гагрæйы рагъæй, Бзыбы рагъæй æмæ æндæртæй. Бзыбь æмæ Гегæ цы бынатты æмбæлынц, уым лæууы Гегæйы ком, дыууæ ’рдыгæй йыл æрхъула кодтой хæхтæ. Бзыбы йæ донæфтæнмæ ’ввахс рахизы фæзмæ æмæ дыууæ къабазæй кæлы Сау денджызмæ. Бзыбы донæфтæны лæууы æмном хъæу.

Цæугæдоны дæргъ у 110 километры, наудзыдæн нæ бæззы, йæ бассейны фæз у 1510 км². Бассейны чысыл фæзмæ нæкæсгæйæ, Бзыбь у тынг донарæх, уымæн æмæ Ныгуылæн Фæскавказ хицæн кæны къæвдаты уæлдай бæрзонд æмвæзæй. Дон кæлы нарæг комыл, уый æмбарын кæны доны æмвæзы дзæвгар дывæндытæ — 10-æй — 15 метры онг. 

Бирæ дзы ис фалер æмæ сауденджызон æргъай.

Юпшарæйы цæугæдоны донысæры, Бзыбы бассейнмæ кæцы цæуы, уæвы зындгонд уæлхох цад Рицæ. Цадмæ донбылгæронæй цæуы автомобилон фæндаг, хайонæй цæуы Бзыбы дæлвæзыл. Цæугæдон у доны туризмы зындгонд трассæ. 

Æртындæсæм километры Рицæмæ, Бзыбы цæугæдоны рахиз донбылыл уæвы карстæй конд Цъæх цад.


Файл:Bzyp.JPG|Бзыбы уæллаг гуылфæн
Файл:Bzyp 1.JPG
Файл:Bzyp 2.JPG
Файл:Castle near the Bzyb River.jpg|Галуаны хæлддзæгтæ Бзыбы цæугæдоны цур (С. М. Прокудин-Горскийы, 1905—1915-æм æзты)
Файл:2014 Droga w kierunku jeziora Rica, Most wiszący na rzece Bzyp (01).jpg|Хид


## Литературæ
* *Гидрология реки Бзыбь: (Инженерно-геологическое описание, сток воды и наносов)* / [Алавердашвили М. Ш., Григолия Г. Л., Квирквелия Б. Д. и др.]; Под ред. Г.Г. Сванидзе. — Тбилиси: Изд-во Тбил ун-та, 1981. — 144 с.
* Бзыбь // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1891. — Т. IIIa. — С. 657.

Категори:Абхазы цæугæдæттæ
Ибери (паддзахад)

**Ибе́ри** (, ) кæнæ **Ивери**, **Кавказы Ибери** уыдис нырыккон Гуырдзыстоны скæсæйнаг хайы чи уыдис, уыцы рагон паддзахады ном рагон грекъаг æмæ ромаг ратæдзæнтæм гæсгæ. XI-æм æнусы фыст гуырдзиаг азгайфыстытæ-иу Картлийы ном дæттынц ацы бæстæйæн, æмæ-иу æнхъæлынц йæ æстæузаманы Картлийы паддзахады рагондæр формæйыл. Иберийы ныгуылæн сыхæг уыди Колхидæйы паддзахад.

Ибери бындуравæрдæуыд йæ фыццаг паддзах Фарнавазæй, персайнаг дæлбарæй йæ хицауиуæг чи райдыдта æмæ адоны ныхмæ растад æрлæууын кæнгæйæ хæдбар кæнæ æрдæг-хæдбар сси. Уый фæстæ дзы хицауиуæг кодтой цалдæр династийы: Фарнавазидтæ, Арташесидтæ, Аршакидтæ æмæ Хосроидтæ, стæй та Багратионтæ.

Паддзахады сæйраг сахартæ æндæр æмæ æндæр азты уыдысты Армази, Цхета æмæ Тбилис.

IV-æм æнусы Ибери дзуарæфтыд сси Сыгъдæг Нинойы къухæй, паддзах Мириан III-ы хицауиуæджы рæстæджы æмæ чырыстон дин сси йæ паддзахадон дин.

VI-æм æнусы Иберийы хæдбардзинад сæттын райдыдта, персайнаг дæлбар паддзахадæй персайнаг провинци сси. 580-æм азы шаханшах Хормизд III, паддзах Бакур III-ы амæлæты фæстæ, Иберийы хæдбардзинад фæивар кодта æмæ Ибери сси Сасанидты империйы провинци, йæ сæры та уыд бæстыхицау — персайнаг марзпан.

VII-æм æнусы, византиæгты æмæ персайнæгты ’хсæн хæстыты рæстæджы, Византияйы импери персайнæгты асырдта æмæ Ибери сси Византияйы провинци, Иберийы сæрдары титул уыцы рæстæг хуындис куропалат, византиаг æгъдаумæ гæсгæ. Сæ фыццаг куропалат уыдис паддзах Гуарам I, Гуарамидты династийæ (Хосроидты къабаз).

645-æм азы Иберимæ араббæгтæ ныббырсыдысты æмæ куропалат Стефаноз II йæ византиаг дæлбардзинад ныууагъта æмæ сси араббаг Халифы дæлбар. 653-æм азы араббæгтæ сæ емиры Тбилисмæ нысан кæнын райдыдтой, уыцы рæстæгæй райдыд Тбилисы эмираты фæлтæр.

IX æнусы, бирæ хæстытæ æмæ политикон цауты фæстæ, ерыстау Ашот, Багратионты династийæ, æрлæмæгъ араббæгты ныхмæ рацыд æмæ фæуæлæхиз, æмæ ногæй йæхи Иберийы куропалатæй хонын райдыдта. Йæ фæдон, Адарнасе IV, 888-æм азы йæхи паддзахæй хонын райдыдта; паддзахиуæджы бар райста сомихаг паддзах Ашот I-ы къухæй. Йæ иннæ фæдон, Баграт III (975–1014), алыхуызæн политикон хинтæй æмæ æндæр мадзæлтæй, баиу кодта цалдæр бынæттон æлдарадтæ, кæцытæй æппæтæй ахсджиагдæр уыд Абхазы паддзахад, æмæ афтæ, 1008-æм азы, фæзынд иугонд Гуырдзыстоны паддзахад.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Историон бæстæтæ
Категори:Гуырдзыстоны истори
Астæузаман

**Астæуккаг æнустæ** кæнæ **Астæузаман** у Европæ æмæ Æввахс Хурыскæсæны историйы период Антиконады фæстæ æмæ Ног рæстæджы агъоммæ. Æмгъуыды азтæ сты 500—1500 (кæнæ 500—1800, хицæн историкмæ гæсгæ).

Астæузаман иртасæг зонад хуыйны медиевистикæ. Уæрæсейаг медиевистикæ Астæузаманы кæроныл нымайы XVI æнусы кæрон.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Истори
Камызяк

**Камызя́к** () у сахар Уæрæсейы Астраханы облæсты. Цæрынц дзы 15,8 мин адæймаджы (2021).

## Фиппаинæгтæ

Категори:Астраханы облæсты сахартæ
Уалыты Радик

**Уалыты Юрийы фырт Радик** у Уæрæсейы хъæбысæйхæцæг, Дунейы чемпионат хъæбысхæстæй (2021) бронзæйы призёр.

## Спорты æнтыстытæ
* Уæрæсейы чемпионат уæгъдибар хъæбысхæстæй 2019 — ;
* Дунейы чемпионат хъæбысхæстæй 2021 — .

## Æрвитæнтæ
* 

## Фиппаинæгтæ

Радик
Категори:Ирон хъæбысæйхæцджытæ
Категори:Уæрæсейы хъæбысæйхæцджытæ
Харабали

**Харабали́** () у сахар Уæрæсейы Астраханы облæсты. Цæрынц дзы 17,3 мин адæймаджы (2021).

## Фиппаинæгтæ

Категори:Астраханы облæсты сахартæ
Гуырдзыстоны Советон Социалистон Республикæ

**Гуырдзыстоны Советон Социалистон Республикæ** (**Гуырдзыстоны ССР**; ) Советон Цæдисы республикæтæй иу, Цæдисы сконды уыд 1936-æм азы 5 декабрæй 1991-æм азы 9 апрелы (де-факто) кæнæ 26 декабры (де-юре) онг.

1921—1936 азты йæ ном хуындис *Социалистон Советон Республикæ Гуырдзыстон* æмæ уыд Фæскавказы Социалистон Федеративон Советон Республикæйы ныгуылæн хай.

ГССР-йы хицауиуæг кодта йæ иунæг парти — Гуырдзыстоны коммунистон парти.

1991-æм азæй у хæдбар паддзахад — Гуырдзыстон.

## Фиппаинæгтæ

*
Категори:Гуырдзыстоны истори
Зонындзинæдты фонд

**Зонындзинæдты фонд** () у хæрзаудæн организаци Гуырдзыстоны, йæ бындурæвæрæг æмæ сæйраг меценат уыд Каха Бендукидзе. Кусы 2007-æм азæй.

Зонындзинæдты фонды сæйрагдæр дыууæ проекты сты хицæн Тбилисы сæрибар университет æмæ Гуырдзыстоны хъæууон хæдзарады университет.

Фонд ахуырады райрæзтæн снысан кодта 50 милуан доллæры бæрц.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ахуырад Гуырдзыстоны
Червлённая

**Червлённая**, вариант: *Червленæй* (*Чъерлон?*, *Черлон?*; , ) у станицæ Цæцæны Шелковскаяйы районы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Шелковскаяйы районы цæрæнрæттæ
Назраны дон

**Назраны дон**, вариант у *Насыраны дон* (, ) у Мæхъхъæлы цæугæдæттæй иу, Сунжæйы фæрсагдон. Йæ дæргъ у 29 километры.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Мæхъхъæлы цæугæдæттæ
Науыр

**Науыр**:
* Дæллаг Науыр — хъæу Цæцæны;
* Уæллаг Науыр — хъæу Цæцæны.

## Фиппаинæгтæ
Бекаайы тæрф

**Бекаайы тæрф** ( [], ливайнаг æвзаджы здæхтыл: []) у Ливаны скæсæны дæлвæз, бæстæйы хъæууон хæдзарады ахсджиагдæр район.

Тæрф у Бейрутæй 30 км æдде, рæгътæ Ливан æмæ Антиливаны ’хсæн. Йæ дæргъ у 120 км бæрц, уæрх — 16 км. Бæстыхъæд у зæххастæуденджызон, сæрд вæййы тæвд æмæ хус, зымæг та — уазæл, арæх уары мит.

Цæрджытæ рæзын кæнынц сæнæфсир æмæ æндæр культурæтæ. Регионы баззадис бирæ рагон заманы фенддæгтæ.

Категори:Ливаны географи
Бекаа

**Бека́а** ():

* Бекаайы тæрф — тæрф Ливаны;
* Бекаа (мухафазæ) — Ливаны провинци.
Усть-Джегутайы район

**Усть-Джегута́йы район** (, , , , ) у район Хъæрæсе-Черкесы. Йæ административон центр у Усть-Джегута.

## Фиппаинæгтæ

*
Фæскавказы ахуыргæнджыты семинар

**Фæскавказы ахуыргæнджыты семинар** () уыд Уæрæсейы империйы Хуссар Кавказы адæмтæн педагогон дæсныйад парахат кæныны ахсджиаг артдзæст, 4-азыккон сæрмагонд скъола, суинаг ахуыргæнджытæ кæм ахуыр кодтой, ахæм. Куыста 1876-æм азæй 1917-æм азы онг Гуры.

Фæскавказы (Гуры) ахуыргæнджыты семинар уыд дыккаг ахæм уагдон Гуырдзыстоны, фыццаг байгом и 1866-æм азы Тбилисы (1872-æм азæй Ахуыргæнджыты институт). Æртыккаг æмæ цыппæрæм ахæм ахуыргæнæндæттæ систы Кутаисы (1881) æмæ Сухумы (1915) ахуыргæнджыты семинартæ. 1878-æм азæй 1891-æм азы онг Фæскавказы ахуыргæнджыты семинары директор уыдис педагог, адæмон ахуырады зынгæ архайæг, фыссæг Дмитрий Семёнов (1834—1902).

Семёнов директор куы уыдис, семинары байгом кодтой азербайджайнаг хайад (1879-æм азы) — гуырдзиаг, сомихаг æмæ уырыссаг хайæдты фæстæ.

Семинары фыццаг азербайджайнаг рауагъдæттæ уыдысты Сафарали бек Велибеков Шушайæ, Теймур Байрамалибеков Ленкоранæй æмæ Мирза Халилов Нахичеванæй. Сафарали бек Велибеков баззадис семинары кусын, амыдта азербайджайнаг æвзаг. Гуры сарæзтæуыд фыццаг азербайджайнаг æвзаджы ахуыры чиныг скъолатæн.

Фæстæдæр Фæскавказы ахуыргæнджыты семинар райрæзти æмæ сси Гуры паддзахадон педагогон институт.

Семинар тынг ахсджиаг уыд ног азербайджайнаг æмæ иннæтæ адæмты интеллигенци байрæзынæн. Семинары рауагъдæтты ’хсæн уыдысты:
* Азад Амиров
* Важа Пшавела
* Джалил Мамедкулизаде
* Зульфугар Гаджибеков
* Муслим Магомаев
* Нариман Нариманов
* Алирза Расизаде
* Сафарали бек Велибеков
* Сулейман Сани Ахундов
* Узеир Гаджибеков
* Фиридун бек Кочарли
* Хъайтмазты Аслæмырзæ
* Якоб Гогебашвили

## Литературæ
* Антология педагогической мысли Азербайджанской ССР. Сост. А. А. Агаев, А. Ш. Гашимов. — Москва: Изд-во «Педагогика», 1989. — 592 с.: ил.
* Ф. А Сейидов. Горийская Семинария и ее выпускники. Баку. Издательство «Маариф», 1988. 230 стр.
* Шемистан Назирли. Поезд из Гори. Баку, 1998. 170 стр.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ахуырад Гуырдзыстоны
Категори:Кавказы истори
Гаджибеков, Узеир Абдул-Гусейн оглы

**Узеир Абдул-Гусейн оглы Гаджибеков** (; 6 [18] сентябры 1885, Агджабеди — 23 ноябры 1948, Баку) уыд азербайджайнаг советон композитор, дирижёр, музыкæзонæг, публицист, драматург, педагог, æхсæнадон архайæг. Советон Цæдисы адæмон артист (1938). Сталины премийы ll къæпхæны дыууæ хатты лауреат (1941, 1946).

Нырыккон Азербайджаны профессионалон музыкалон дæсныйады бындурæвæрæг, Азербайджаны ССР-йы Зонæдты академийы архайæг уæнг (1945), профессор (1940), Азербайджаны консерваторийы ректор (1928—1929, 1939—1948), Азербайджаны ССР-йы Композиторты цæдисы сæрдар (1938—1948). Коммунистон партийы уæнг 1938-æм азæй. Азербайджаны ССР-йы æмæ ныры Азербайджаны гимны автор. Пысылмон дунейы фыццаг оперæйы ныффыссæг.

Йæ ахуыр райдыдта медресейæ, стæй каст фæци дыуууæазыккон уырыссаг-тæтæйраг (азербайджайнаг) скъола. 1899-æм азæй 1904-æм азы онг ахуыр кодта Фæскавказы ахуыргæнджыты семинары азербайджайнаг хайады Гуры сахары. Гуры базыдта скърипкæ æмæ виолончель цæгъдын, базонгæ и суинаг композитор Муслим Магомаевимæ (зарæггæнæг Муслим Магомаевы фыдыфыд). Уый фæстæ цыппар азы дæргъы амыдта Гадрут æмæ Бакуйы скъолаты. 1905-æм азы куыста Бакуйы Биби-Эйбаты скъолайы, стæй «Саадат»-ы скъолайы, амыдта дзы азербайджайнаг æмæ уырыссаг æвзаг, математикæ, географи, истори. Уыцы иу рæстæг сси газет «Хаят»-ы тæлмацгæнæг, газет «Иршад»-ы дæр архайдта. 1911-æм азы ацыдис Мæскуымæ бæстондæр музыкалон ахуыр райсынмæ, стæй Бетъырбухмæ дæр, кæцыйы ахуыр кодта консерваторийы В. Калафатийы разамындæй (1914).

## Литературæ
* 
* 
* 
* 
* 

## Фиппаинæгтæ

Категори:СЦКП-йы уæнгтæ
Категори:Ленины ордены кавалертæ
Категори:Зындгонд адæм алфавитмæ гæсгæ
Категори:Публицисттæ алфавитмæ гæсгæ
Категори:Музыканттæ алфавитмæ гæсгæ
Категори:Композитортæ алфавитмæ гæсгæ
Категори:Азербайджаны композитортæ
Категори:Советон Цæдисы композитортæ
Категори:Азербайджаны дирижёртæ
Категори:Дирижёртæ алфавитмæ гæсгæ
Магас (Аланийы сæйраг сахар)

**Магас** (**Ма’ас**, **Маас**) уыд рагон Аланийы паддзахады сæйраг сахарæн йæ ном. Кæм ис уыцы сахар, уый археологтæ нæма сбæлвырд кодтой, сахары тыххæй бакæсæн и Византиаг азгайфыстыты æмæ фæсарæйнаг бæлццонты чингуыты.

Алани æмæ йæ сæйраг сахар манголты бабæрсты фæсты бирæ нæ ахаста, XIV æнусы кæронæй Магасы кой нал кæнынц.

Фыццаг хай Магасы тыххæй радзырдта Аль-Масуди X æнусы. 1239-æм азы та ацы сахар байста манголты æфсад, йæ сæргъы Мунке уыд, афтæмæй.

## Фиппаинæгтæ

## Литературæ

* *Minorsky V.* Caucasica III: The Alān Capital *Magas and the Mongol Campaigns // Bulletin of the School of Oriental and African Studies. — 1952. — Vol. 14, № 2. — P. 221—238.
* 
* Туаллагов А. А. «Магас» – столица Алании // ALANICA. Сборник избранных статей доктора исторических наук А.А. Туаллагова. К 50-летию со дня рождения.. — Владикавказ, 2017. — С. 526—560. — .
* Нарожный Е. И. Локализация города Магаса "продолжает оставаться дискуссионной, а, возможно, и никогда окончательно не решенной" // Apriori. Серия: Гуманитарные науки : журнал. — Краснодар: ИП Акелян Н. С., 2016. — № 4. — ISSN 2309-9208. Архивировано 12 апреля 2018 года.

Категори:Кавказы истори
Категори:Ирыстоны истори
Категори:Алантæ
Гирей (Краснодары край)

**Гире́й** () у сахарæнгæс посёлок Краснодары крайы Гулькевичийы районы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Краснодары крайы цæрæнрæттæ
Абазайы район

**Абазайы район** (, , , ) у район Хъæрæсе-Черкесы. Йæ административон центр у Инжич-Чукун.

## Фиппаинæгтæ

*
Абазаг

* Адæмы тыххæй кæс Абазаг адæм.
* Æвзаджы тыххæй кæс Абазаг æвзаг.
Абазаг æвзаг

**Абазаг æвзаг** () у абхазаг-адыгъейаг æвзæгтæй иу, абазаг адæмы мадæлон æвзаг. Абазаг æвзаг дих кæны дыууæ диалектыл — *тапантаг* æмæ *ашхараг*. 

Абазаг æвзаг у Хъæрæсе-Черкесы официалон æвзæгтæй иу. 

## Фиппаинæгтæ

Категори:Абхазаг-адыгаг æвзæгтæ
Категори:Уæрæсейы æвзæгтæ
Гиляны

**Гиляны** () у хъæу Цæцæны Ножай-Юрты районы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ножай-Юрты районы цæрæнрæттæ
Гуыдиаты Илья

**Гуыдиаты Александры фырт Илья** (райгуырдис 1993-æм азы 27 апрелы) у Цæгат Ирыстоны хъæбысæйхæцæг, олимпаг резервы спортивон скъолайы грекъаг-ромаг хъæбысхæсты тренер. Уæрæсейы спорты мастер.

2016-æм азы каст фæци Цæгат Ирыстоны паддзахадон педагогон институт, райста дзы физкультурæйы ахуыргæнæджы дæсныйад. Цы æрыгон спортсментæ хъомыл кæны, уыдон сæхи хорз æвдисынц æмæ Уæрæсейы турнирты исынц майдантæ.

Гуыдиаты Илья хорзæхджынгонд æрцыд Цæгат Ирыстон — Аланийы сæргълæууæджы Кады грамотæйæ (2020).

## Фиппаинæгтæ

Илья
Категори:Цæгат Ирыстоны хъæбысæйхæцджытæ
Категори:Ирон хъæбысæйхæцджытæ
Инцел

**Инцел** ( — арæзт у дыууæ англисаг дзырдæй «**in**voluntary» (ома *æнæбары*) æмæ «**cel**ibate»), уый хайæ лæппутæ никуы æмуат кæй æрцæуынц, сæхæдæг никуы ахастытæ вæййы ис чызджытимæ, æмæ нæдæр лæппутæн чызг курыны. 

Категори:Сексологи
Самачабло

**Самачабло** (, oма «Мачабелиты зæхх») — президент Гамсахурдиайы хъæппæрисæй Республикæ Хуссар Ирыстон гуырдзиагay цы номæй хонынц, ахæм астæуккаг заманы бынаты ном.

Саакашвили Гуырдзыстоны президент куы сси, уæдæй фæстæмæ гуырдзиаг хицауад арæхдæр пайда кодта *[[Цхинвалы регион]]*, зæгъгæ, ахæм номæй. Куыддæриддæр уа, Гуырдзыстоны административон картæйыл Хуссар Ирыстонæн бынат нæй, æмæ уыцы бæстæйы закъæттæм гæсгæ РХИ-ы фылдæр хай хъуамæ хауа Мидæггаг Картлийы мхаремæ, йæ административон центр Гуры, афтæмæй. Цæгат Ирыстон та, сæ хъуыдымæ гæсгæ, хъуамæ хуыйна æнæуи Ирыстон — цæмæй Хуссар Ирыстоны уæвынад ма бамбæрын кæна йæ номæй.

Хуссар Ирыстоны афтæ хуыйнæг *Самачабло* ныллæггæнæг номыл нымайынц.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Гуырдзыстоны истори
Фрейман, Александр Арнольды фырт

**Александр Арнольды фырт Фрейман** (райгуырдис 1879-æм азы Варшавæйы, Уæрæсейы империйы — амардис 1968-æм азы 19 январы Ленинграды, ССРЦ) уыд уæрæсейаг æмæ советон филолог-иранист. ССРЦ-ы Зонæдты академийы уæнг-корреспондент (1928), Ираны ЗА-йы уæнг-корреспондент (1944), Таджикаг ССР-йы зонæдты сгуыхт архайæг (1949). Советон ирайнаг æвзагзонынады бындурæвæрæг æмæ раздзог.

## Цардафыст
Каст фæци гимназ Варшавæйы. 1903-æм азы райста Бетъырбухы университеты скæсæйнаг æвзæгты факультеты фыццаг къæпхæны диплом, ахуыр кодта санскрит, персайнаг æмæ сомихаг æвзæгтæ, йæ ахуыргæнджыты ’хсæн уыдысты К.&nbsp;Г.&nbsp;Залеман, В. А. Жуковский, С. Ф. Ольденбург, Ф. И. Щербатский æмæ Н. Я. Марр. 1904—1906 стажировкæмæ ацыд Германы сахар Гисены университетмæ, ахуыр кодта рагон ирайнаг æвзæгтæ профессор Христиан Бартоломейы разамындæй. 

Петрограды (фæстæдæр Ленинграды) университеты куыста 1917—1950 азты. Амыдта дзы авестæйаг, рагон персайнаг, пехлевиаг æмæ ныры персайнаг æвзаг. 1919-æм азæй — профессор, 1938-æм азæй 1950-æм азы онг — ирайнаг филологийы кафедрæйы сæргълæууæг.

Ныгæд и Бетъырбухы Серафимы уæлмæрдты.

## Зонадмæ бавæрæн
Фрейман æртиссæдз азы дæргъы куыста иранистикæйы алыхуызон къабæзты. Йæ сæйрагдæр куыстытæ сты согъдаг, хорезмаг æмæ ирон æвзаджы тыххæй. 

1933-æм азы Таджикистаны ныгуылæны Фрейманы экспедици иртæста Муджы хохыл хæлддæгтæ, æмæ дзы ссардтой VIII æнусы согъдаг æлдариуæггæнæг Деваштичы архив. Уыцы текстты тæлмацты бындурыл райдыдта *«согъдаг иртасæнты ног дуг»*, скæсæнзонæг С. И. Баевскийы ныхæстæм гæсгæ.

Фрейман бацæттæ кодта, авторы мæлæтæй фæсты къухфыстыты хуызы чи уыд, уыцы В. Ф. Миллеры «Ирон-уырыссаг-немыцаг дзырдуат» (æртæ чиныгæй, 1927—1934). Дзырдуаты ис ахсджиаг æрмæджытæ ирон æмæ дыгурон диалекты тыххæй. Фрейман дзырдуатмæ бахæста дзæвгæр ног дзырдтæ дæр.

Рухс федтой йæ 100 куыстæй фылдæр. Мыхуырæй цыдысты канд Советон Цæдисы нæ, фæлæ Австри, Польшæ, Иран, Инди æмæ Чехословакийы дæр. Уый йеддæмæ ма бацæттæ кодта бирæ иранисттæ.

## Сæйрагдæр куыстытæ

* 
* 
* 

## Литературæ

* Исаев М. И. А. А. Фрейман и осетиноведение (1879—1968) // Осетинская филология. — Орджоникидзе, 1981. — Вып. 2. — С. 124—131.

## Æддаг æрмæджытæ

* Страница с краткой биографической справкой, фотографией и некоторыми отсканированными работами Фреймана на сайте Института восточных рукописей РАН
* Фотография, предоставленная в Encyclopædia Iranica С. И. Баевским
* Страница на сайте РАН

## Фиппаинæгтæ

Категори:Советон Цæдисы лингвисттæ
Категори:Лингвисттæ алфавитмæ гæсгæ
Категори:Бетъырбухы чи амардис, уыдон
Категори:Википеди:Викирардтæй йæ ратæдзæнтæ чи исы, ахæм уацтæ
Категори:1968-æм азы чи амардис, уыдон
Категори:Варшавæйы чи райгуырдис, уыдон
Категори:1879-æм азы чи райгуырдис, уыдон
Категори:Иранисттæ
Гæбуты Азæмæт

**Гæбуты Барисы фырт Азæмæт** (фæсномыг — **Джонни Рамонов**) у уæрæсейæг æмæ ирон фыссæг, юрист.

Гæбуты Азæмæт райгуырдис Дзæуджыхъæуы, 1985-æм азы. Каст фæци Цæгат Ирыстоны паддзахадон университеты юридикон факультет, стæй та аспирантурæ О. Е. Кутафины номыл МПЮУ. У юридикон зонæдты кандидат, кусы Мæскуыйы юристæй.

Йæ фыццаг уацаутæ нымыххуыр кодта дзæуджыхъæуаг журнал «Дарьял»-ы, фыста сæ æд фæсномыг Джонни Рамонов. Журналы интернет-версийы руаджы йæ уацмыстæ уыдысты интернеты ирон хайадæн дзуринæг цаутæ, æмæ цыл æрæх ныхас кодтой ирон форумтæ æмæ социалон хызты, афтæ рауад йæ радзырдтимæ «Реваз» (2009) æмæ «Аделинæ» (2008).

Радзырд «Реваз»-ы сатарикон формæйы æвдыст цæуы, фæсивады *ныхмæцæуыны* хъуыддагтыл министрады кусын кæмæн йæ бон у, ахæм нырыккон æвзонг дзæуджыхъæуаджы сатирикон хуыз. Гæбуйы-фырты ныхæстæм гæсгæ, ацы радзырд рухс куы федта, уый фæстæ министрады мидæггæг слест цæуын райдыдта:

Йе ’цæг номимæ мыхуырмæ цыд журналтæм: «Октябрь», «Дружба народов» æмæ Esquire Russia. 2018-æм азы сæрды рауагъдад «Эксмо» рауагъта йæ фыццаг роман «Уазал бон хуры бын». Чиныджы кой цæуы дыууæ Дзæуджыхъæуы цæрæг чызджытыл, Майæ æмæ Зæринæйыл.

Гæбуйы-фырт фыссы фыццаг цæсгомæй, æрæх пайда кæны фæсивæдон сленг, æлгъыстытæ æмæ ирон æвзагæй ист ныхæстæй..

## Премитæ
2009-æм азы «Неформат» премийы лонг-листмæ бацыд, 2011-æм азы та «Дебют» премийы лонг-листмæ. 2019-æм азы, æд йæ роман «Хуры бын уазал бон», бацыд преми «ФИКШН35»-ы шорт-листмæ, журнал GQ-мæ гæсгæ у Уæрæсейы фондз æппæты хуыздæр æвзонг фысджытæй сæ иу.

## Тæлмæцтæ
Йæ дыууæ радзырды, «Реваз» æмæ «Нæйы. Ды та?», тæлмæцгонд æрцыдысты эсперантойы æвзагмæ альманах Beletra Almanako-йы, 2011-æм азы. Англисаг æвзаджы рацыд йæ радзырд «Фырт» (2020-æм азы ноябрь).

## Фиппаинæгтæ

Категори:Уæрæсейы фысджытæ
Категори:Фысджытæ алфавитмæ гæсгæ
Категори:Зындгонд адæм алфавитмæ гæсгæ
Категори:Ирон фысджытæ
Хæдарцаты Махарбег

**Хæдарцаты Хазбийы фырт Махарбег** (райгуырд 1962-æм азы 2 октябры, Суададжы хъæуы) у советон, уæрæсейæг æмæ узбекистайнаг уагъдибар хъæбысæйхæцæг, дыууæ хатты олимпаг чемпион, фондз хатты дунейы чемпион, цыппар хатты Европæйы чемпион, бирæхаттон Советон Цæдисы чемпион. ССРЦ-йы сгуыхт спорты мастер (1986). Экономион зонæдты кандидат (1998). ЦИ АССР-ы сгуыхт физикон культурæйы кусæг (1990).

Спортивон карьерæйы фæстæ сси политик æмæ амалиуæгдар. Уыдис Паддзахадон думæйы VI хуынды депутат 2011-æм азы 21 декабрæй. Фæстæдæр (2014-æм азы 29 сентябры) сси сахар Дзæуджыхъæуы сæрдар, уыцы позици дардта 2019-æм азы онг.

## Цардафыст
1986 азæй 1995 азмæ фæуæлахиз 8 дунейы чемпионатты, уыцы рæстæджы рамбулдта 5 сыгъзæрин, 2 æвзист æмæ 1 бронзон хорзæхтæ.

1994 æмæ 1995 азты чемпионатты, æмæ 1996-æм азы Олимпиадæйы Атлантæйы, райста дыккаг бынæттæ, фыццаг та уыд инайнаг хъæбысæйхæцæг Расул Хадем.

1995-1999 азты уыд Цæгат Ирыстоны парламенты депутат.

2000-æм азы Олимпиадайы Сиднейы раздæхт спортмæ, фæлæ уæрæсейæг æмбырдгонд командæйы скондмæ бацæуын йæ бон нæ фæци. Хайад иста Узбекистаны тырысайы бын, фæлæ æрцахста æрмæстдæр 14-æм бынат йæ категорийы.

1993-æм азы у бæгæныфыцæн æмæ æнæалкоголон продукцийы завод Дарьялы генералон директор. Цæры Дзæуджыхъæуы, ис йæм йегъау галуан Уæллаг Фиагдоны дæр.

Йæ хистæр æфсымæр Хæдарцаты Аслан (1961—1990) дæр богал уыд, уыдис ССРЦ-йы æмбырдгонды уæнг, дунейы æртæхаттон чемпион, ССРЦ-йы сгуыхт спорты мастер æмæ ССРЦ-йы сгуыхт тренер. Амард автокатастрофæйы 1990-æм азы сæрды.

2014-æм азы 29 сентябры сси сахар Дзæуджыхъæуы сæрдар, уыцы позици дардта 2019-æм азы онг. 2021-æм азы парти «Иугонд Уæрæсе»-йæ ацыд.

## Цымыдисаг факттæ
Хæдарцаты Махарбег Олимпаг хъазтыты цыппар хатты хайад иста, æмæ алы хатт æндæр æмæ æндæр тырысаты бын: Сеул-1988 — ССРЦ, Барселонæ-1992 — Иугонд командæйы олимпаг тырыса, Атлантæ-1996 — Уæрæсе, Сидней-2000 — Узбекистан.

## Фиппæинæгтæ

## Æрвитæнтæ
* Махарбек Хадарцев на сайте ossetians.com
* Хадарцев, Махарбек Хазбиевич // Большая олимпийская энциклопедия: В 2 т. / Автор-составитель В. Л. Штейнбах. — М.: Олимпия Пресс, 2006. 
* Махарбек Хадарцев на сайте Федерации спортивной борьбы России 
* Сайт ОАО «Дарьял»
* Хадарцев, Махарбек Хазбиевич // Официальная страница депутата Государственной думы

Категори:Цæгат Ирыстоны парламенты депутаттæ
Категори:Иугонд Уæрæсейы уæнгтæ
Категори:Уæрæсейы амалхъом адæм
Категори:Олимпаг чемпионтæ хъæбысхæстæй
Махарбег
Категори:Уæрæсейы Федерацийы Паддзахадон думæйы депутаттæ
Сидахъты Зæлинæ

**Сидахъты Чермены чызг Зæлинæ** (; райгуырдис 1992-æм азы 23 мартъийы Дзæуджыхъæуы) у, Белоруссийы номæй чи хæцы, ахæм ирон равзæрды уагъдибар стилы ус-хъæбысæйхæцæг. У Белоруссийы национ æмбырдгонды уæнг, Дунейы чемпионатты дыууæ хаттон призёр.

Цæттæ йæ кодтой СДЮШОР (спортивон скъола) Минсчы. Уæзон категори: 55 кг-йы онг. Йæ хуыздæр æнтыст уыд дунейы чемпионаты дыккæгæм бынат. Йæ спортивон къæпхæн у æхсæнадæмон къласы спорты мастер.

## Æнтыстытæ
Бирæ хатты Белоруссийы чемпионаты уæлæхидзау, 2012-æм азы дунейы чемпионаты æвзист призер, Европæ æмæ дунейы кадетты æхсæн чемпион, Европæ æмæ дунейы юниорты æхсæн бирæхаттон призер, 2014-æм азы А. В. Медведы хорзæхты турниры уæлæхиздзау.

* 2011 Александр Медведы хорзæхы турнир — 
* 2011 «Киевы» турнир — 
* 2014 Турнир «Гран-при Иван Ярыгин» — 
* 2014 Александр Медведы хорзæхы турнир — 
* 2015 Александр Медведы хорзæхы турнир — 

## Политикон бакæстытæ
2020-æм азы протестты карз ныссæндыны фæстæ А. Лукашенкойы фарсы чи лæууынц, уыцы Беларусы спортивон архайджыты æргом фыстæгы бын йæ бафыст сæвæрдта.

## Фиппаинæгтæ

## Æрвитæнтæ
* «Мæ бæллиц у Рио-де-Жанейройы олимпиадæмæ бацæуын» (интервью)

Категори:Белоруссийы хъæбысæйхæцджытæ
Зæлинæ
Категори:Ирон хъæбысæйхæцджытæ
Плиты Жаннæ

**Плиты Уасилы чызг Жаннæ** (райгуырдис 1948-æм азы Цхинвалы) у советон æмæ уæрæсейæг композитор æмæ пианист. ЦИ АССР-ы сгуыхт артист (1989), Уæрæсейы Федерацийы паддзахадон премийы лауреат (2002), Хуссар Ирыстоны сгуыхт артист (2018).

У 7 симфонийы, 3 балеты, 4 концерты æмæ бирæ камерон, вокалон, инструменталон зæлвидыцы автор, фæлдыста кино, мультфильмтæ æнæ театралон сæвæрдтæн дæр зæлвидыц. 

## Цардафыст
Райгуырдис Хуссар Ирыстоны автономон облæсты Цхинвалы, йæ ныййæрджытæ уыдысты Ручъы комæй, нырыккон Дзауы районæй. Каст фæци Цхинвалы сывæлæтты зæлвидыцон скъола, 11 азы йын куы цыд, уæд куыста концертмейстерæй Хуссар Ирыстоны паддзахадон драмон театры. Ахуыр кодта Дзæуджыхъæуы аивадон ахуырдоны сæрмагонд фортепианойы хайады. Йæ педагог, Лалаева, Гергиты Валерийæн дæр амыдта. 

Ахуырдон каст куы фæци, уæд ахуырмæ бацыд Ленинграды консерваторимæ фортепианойы факультетмæ, йæ ахуыргæнæг дзы уыд профессор Д. Светозаров. Каст куы фæци, уæд ахуырмæ бацыд композицийы факультетмæ (ахуыргæнæг — профессор О. Евлахов). 

Архайдта бирæ престижон сфæлдыстадон конкурсты. Æмбулдта хорзæхтæ: Гран-при, оркестры зæлвидыцонты приз, дзыллæйы приз Æхсæнадæмон композиторты блиц-конкурс "Моцартæн нывонд", йæ оркестрон пьесæ "Sospeso"-йы тыххæй (Мæскуы, 2006). Рамбулдта II Дыууæ фортепианойæн сфæлдыстытты ахсæнадæмон конкурсы сæрмагонд приз йæ пьесæ "Мираж"-ы тыххæй (Токио, 1993) æмæ III Æппæтцæдисон композиторты конкурс йæ дыккаг симфонийы тыххæй (Мæскуы, 1976).

У анимацион фильм "Алæмæты уадындз"-æн зæлвидыцы автор (реж. М.Тумеля, Беларуси).

2002-æм азы йын радтой Уæрæсейы паддзахадон преми, балет "Арвæйдæн"-ы тыххæй, паддзахадон музыкалон театр Арвæйдæны сценæйы кæй сæвæрдтой, уыцы.

У Уæрæсейы аивады сгуыхт архайæг.

2018-æм азы зымæджы йын радтой Хуссар Ирыстоны сгуыхт артисты титул.

Ныртæккæ цæры Цхинвалы.

## Сфæлдыстад
* Симфония № 1
* Симфония № 2
* Симфония № 3
* Симфония № 4
* Симфония № 5
* Симфония № 6
* Симфония № 7
* Балет «Фатима»,
* Балет «Страсти по Эдему»,
* Балет «Небесное зеркало», (Государственная премия)
* Опера «Дети Солнца» (не поставлена),
* Мюзикл «Где-то поют осетинские парни»,
* Электроакустические фрески «Аланы»,
* Концерт для виолончели с оркестром № 1,
* Концерт для виолончели с оркестром № 2,
* Концерт для осетинской гармоники с оркестром,
* Концерт для виолончели и струнного оркестра,
* Хоровой диптих «Adagio» и «Allegro moderato»,
* Дуэт для виолончелей — попурри на кавказские темы,
* огромное количество камерных вокальных, камерных инструментальных, хоровых сочинений, музыка к спектаклям, фильмам.

## Æрвитæнтæ
* Надеюсь, что будут поставлены балет «Фатима» и опера «Дети Солнца». — Жанна Плиева

## Фиппаинæгтæ

Категори:Уæрæсейы композитортæ
Категори:Советон Цæдисы композитортæ
Категори:Композитортæ алфавитмæ гæсгæ
Категори:Музыканттæ алфавитмæ гæсгæ
Категори:Пианисттæ алфавитмæ гæсгæ
Категори:Зындгонд адæм алфавитмæ гæсгæ
Категори:1948-æм азы чи райгуырдис, уыдон
Жаннæ
Хъаныхъуаты Ларисæ

**Хъаныхъуаты Харитъоны чызг Ларисæ** (райгуырдис 1951-æм азы 11 июлы Дзæуджыхъæуы) у советон æмæ уæрæсейæг композитор, педагог, Республикæ Цæгат Ирыстон—Аланийы композиторты цæдисы ныхасы сæрдары хæдивæг. Уæрæсейы Федерацийы аивады сгуыхт архайæг (1993). ССРЦ-йы композиторты цæдисы уæнг 1975-æм азæй. 

У 3 симфонийы, 5 кантаты, бирæ хорон. вокалон, инструменталон циклты, камерон æмæ программон зæлвидыц, кино æмæ спектаклтæн зæлвидыцы автор.

## Цардафыст
Каст фæци Дзæуджыхъæуы зæлвидыцон ахуырдон, стæй та ахуырмæ бацыд Мæскуыйы консерваторимæ композицийы факультетмæ, Арам Хачатуряны къласмæ.

1975-æм азы сгуыхтæй каст фæци консерватори, йæ дипломон куыст уыд «Бæрæгбонон увертюрæ», æмæ уый æххæст уыд Мæскуыйы паддзахадон симфонион оркестрæй Дудараты Вероникæйы сæрдариуæджы бын, Мæскуыйы консерваторийы Стыр залы.

1975-æм азы райстой йæ ССРЦ-йы композиторты цæдисмæ.

1982—1985 азты ахуыр кодта Мæскуыйы консерваторийы аспирантурæйы, амыдта дзы профессор А. С. Леман.

Хъаныхъуаты Ларисæ уыдис бирæ æвзонг композиторты конкурсты жюрийы уæнг.

2004-æм азæй у директор æмæ аивадон сæргълæууæг уымæй арæзт Паддзахадон композицийы зæлвидыцон скъолайы сахар Дзæуджыхъæуы.

Цæры æмæ куысы Дзæуджыхъæуы.

## Хорзæхтæ
* УФ-ы сгуыхт аивады архайæг (1993)
* ЦИ АССР-ы сгуыхт аивады архæйæг (1986)
* I Æхсæнадæмон композиторты конкурс Берны лауреат (Швейцари, 1990)

## Фиппаинæгтæ

## Æрвитæнтæ
* Информация на сайте отдела краеведения Национальной научной библиотеки РСО-Алания

Категори:Советон Цæдисы композитортæ
Категори:Уæрæсейы композитортæ
Категори:Композитортæ алфавитмæ гæсгæ
Категори:Музыканттæ алфавитмæ гæсгæ
Категори:Зындгонд адæм алфавитмæ гæсгæ
Категори:Дзæуджыхъæуы чи райгуырдис, уыдон
Категори:1951-æм азы чи райгуырдис, уыдон
Ларисæ
Адырхаты Светланæ

**Адырхаты Дзантемыры чызг Светланæ** (райгуырдис 1938-æм азы 12 майы Хуымæллæджы) у зындгонд уæрæсейæг æмæ советон балеткафæг, балетмейстер, хореограф æмæ педагог. У ССРЦ-йы адæмон артист (1984) æмæ фыццаг ирон балеткафæг сылгоймаг.

## Цардафыст
Адырхаты Светланæ райгуырдис 1938-æм азы 12 майы Хуымæллæджы хъæуы. 

1946-æм азы, национ къорды уæнг уæвгæйæ, ахуырмæ бацыд Ленинграды хореографион ахуырдонмæ (абон у А. Я. Вагановайы номыл Уырыссаг балеты академи). Ахуыр кодта Варвара Мей (кæстæр кълæстæ) æмæ Елена Шипинæйы кълæстæм гæсгæ.

1955-æм азы каст куы фæци, уæд бацыд Челябинскы оперæ æмæ балеты театры труппæмæ. 1958-1960 азты кафта Одессæйы оперæ æмæ балеты театры. 1960-æм азы ралæууыд Мæскуыйы сценæйыл, Цæгат Ирыстоны АССР-ы литературæ æмæ аивады декæдæйы рæстæджы. Уый фæстæ йæ фæхуыдтой Стыр театрмæ, балет «Доныхъазты цад»-ы Одетта-Одиллийы парти хъазынмæ.

Уыдис Стыр театры солист 1988-æм азы онг. Архайдта Асаф Мессереры къласы. Позæ кодта йæ ахуыры чиныг «Классикон кафты уроктæ»-æн къамтæ исынмæ.

Театралон аивады институты балетмейстерон хайадмæ куы бацыд, уæд 1978-1981 азты амыдта дзы классикон кафты методикæ дæр. Диплом райста 1980-æм азы. 1991-1996 азты йæ лæг, кафæг Алексей Закалинскиимæ иумæ, саразта йæхи труппæ «Адырхаты Светланæйы балеты театр», æмæ йæ аивадон разæмонаг уыд. 1995-2001 азты классикон кафт амыдта Наталья Нестеровайы Ног гуманитарон университеты Хореографицы академийы.

1997 азæй у хореографион аивады архайджыты ассоциацийы сæрдар.

2001-æм азы Стыр театрмæ раздæхт, педагог-репетиторæй. Куыста дзы бирæ зындгонд артисттимæ, се ’хсæн Аннæ Антоничева, Екатеринæ Крысанова, Евгения Образцова, Анастасия Сташкевич, Анастасия Яценко, Анастасия Горячева, Мария Семеняченко æмæ æндæртæ.

2013-æм азæй у Стыр театры Балетон труппæйы аивадон ныхасы уæнг.

2001-æм азы Адырхаты Светланæйы ном радтой Дзæуджыхъæуы балетон скъола-студимæ.

2013-æм азы 27 октябры, 75 азы йын кæй сæххæст, уый номæн Стыр театры сценæйыл гала-концерт сæххæстæуыд.

### Бинонтæ
Адырхаты Светланæ моймæдзыд уыд кафæг, балетмейстер æмæ педагог Алексей Закалинскиймæ (1941-2009). 1969-æм азы цын чызг райгуырд, Фатимæ. 

## Хуындад æмæ хорзæхтæ

* I Æппæтцæдисон зæлвидыцон театр, ансамбль æмæ хорты (зæрджыты къордты) фестивалы преми
* Цæгат Ирыстоны АССР-ы сгуыхт артист (1960)
* Цæгат Ирыстоны АССР-ы адæмон артист (1963)
* УСФСР-ы сгуыхт артист (1974)
* УСФСР-ы адæмон артист (1984)
* Республикæ Хуссар Ирыстоны адæмон артист (2008)
* Фæллойгæнджыты Сырх Тырысайы орден (1976)
* Орден «Кады нысан» (1960)
* Орден «Ирыстоны кадæн» (2013)
* Орден «Кады нысан» (Хуссар Ирыстон) (2013)
* Хæлардзинады орден (Хуссар Ирыстон) (2018)
* II къæпхæны Орден «Фыдыбæстæйы раз сгуыхдзинæдты тыххæй»-йы майдан (2014)
* Майдан «Кадджын фæллойы тыххæй. 100 азы Ленины райгуырды фæстæ номæн»
* Майдан «Ирыстоны Намысæн»

Светланæ
Категори:Зындгонд ирæттæ
Категори:Хуымæллæджы чи райгуырдис, уыдон
Категори:Цæгат Ирыстоны АССР-ы адæмон артисттæ
Зæлинæ

**Зæлинæ** у ирон сылгоймаджы ном.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ирон сылгоймаджы нæмттæ
Балакены район

**Балакены район**, раздæры ном у **Белоканыйы район** (, ) у Азербайджаны районтæй иу. Районы административон центр у сахар Балакен.

Категори:Азербайджаны районтæ
Хъæбæлоты Зауыр

**Хъæбæлоты Ермачы фырт Зауыр** (райгуырдис 1992-æм азы 2 июны Уозречы) у ирон хъæбысæйхæцæг, Европæйы хъæзтыты чемпион (2019), Европæйы чемпионаты бронзæйы призёр (2018), Уæрæсейы æхсæнадæмон къласы спорты мастер, Хъæбæлоты Виталийы ’фсымæр.

## Æрвитæнтæ
* 

## Фиппаинæгтæ

Зауыр
Категори:Ирон хъæбысæйхæцджытæ
Волейбол

**Волейбо́л** () у дыууæ командæйы ’хсæн пуртийæ хъазт, олимпаг спорты хуыз.

Зындгонд адæмæй бирæтæ хъазыдысты волейболæй. Зæгъæм, Уæрæсейы Федерацийы фыццаг президент Борис Ельцин тынг уарзта волейбол, университеты ахуыр кæнгæйæ сси спорты мастер. Цæгат Ирыстоны спортсменкæ Таймæзты Зæринæ йæ спорты фæндаг райдыдта волейболæй.

Цæгат Ирыстоны æрыгон волейболисттæ сæхи хорз æвдисынц регионалон ерысты.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Спорт
2021-æм азы ноябрь

;2021-æм азы 30 ноябры
*  Парижы ацыд «Сызгъæрин пурти» раттыны мадзал. Хæрзиуæг æвдæм хатт райста Лионель Месси.
;2021-æм азы 29 ноябры
*  Стамбул тыхджын уаддымгæйы амæттаг фæци, йæ фæстиуджытæй цыппар адæймаджы фæмард сты, стыр зиан бахастæуы хæдзæрттæн.
*  Швецийы парламент ногæй равзæрста Андерссон Магдаленæйы хицауады сæрдарæй. Фондз боны размæ уый æвзæрст æрцыдис иу бонмæ, фæлæ йæ уыцы иу бон бахъуыд ацæуын коалицийы фехæлды фæстæ.
;2021-æм азы 28 ноябры
*  Къуыдаргомы зæххæнкъуыст, ничи фæцæф.
;2021-æм азы 26 ноябры
*  Хуссар Ирыстоны скусын кодтой электрон тыхы фӕстауӕрцон хахх.
;2021-æм азы 25 ноябры
*  Мæскуыйы амардис Сиукъаты Барис, бирæ хъæбысæйхæцджыты схъомылгæнæг, Советон Цæдисы сгуыхт тренер.
;2021-æм азы 24 ноябры
*  Шведаг премьер-министр Магдаленæ Андерссон куыстуæгъдæй ацыдис, цы бон æй равзæрстой, уæд. Уый сси бæстæйы фыццаг премьер сылгоймаг.
*  Хистæр кары сывæллæттæн ковиды ныхмæ вакцинæ регистрацигонд æрцыд Уæрæсейы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:2021-æм азы мæйтæ
Скифаг æвзæгтæ

**Скифаг æвзæгтæ** кæнæ **скифаг-сæрмæттаг æвзæгтæ** — рагон cкифтæ цы ирайнаг æвзæгтыл дзырдтой, уыдон.

## Литературæ
* *[[Тохтасьев, Сергей Ремиры фырт|Тохтасьев C. P.]]* Проблема скифского языка в современной науке // Ethnic Contacts and Cultural Excanges North and West of the Black Sea from the Greek Colonization to the Ottoman Conquest. Iași, 2005. P. 59-108.
* *Кулланда С. В.* Скифы: язык и этнос 

Категори:Ирайнаг æвзæгтæ
Категори:Мард æвзæгтæ
Эскобар, Пабло

**Пабло Эмилио Эскобар Гавириа** (; райгуырдис 1949-æм азы 1 декабры Рионегройы — амардис 1993-æм азы 2 декабры) уыдис колумбиаг наркотикты бирæгай уæйгæнæг. Уый зындгонд у куыд «дунейы стырдæр фыдгæнджытæй иу». Гæнæн и, æмæ уый уыдис дунейы историйы хъæздыгдæр къæрных, кæнæ та дыккæгæм — Амадо Каррильо Фуэнтесы фæстæ. 1989-æм азы журнал *Forbes* фехъусын кодта, зæгъгæ, дам, Эскобар у дунейы 7-æм хъæздыгдæр адæймаг, 25 миллиард долæры дарæг. 1986-æм азæй æнтыстджынæй архайдта Колумбийы политикæйы дæр.

Фехстой йæ Колумбийы пъæлицæйы кусджытæ Медельины сахары, йæ цæфтæй фæмард.

## Фиппаинæгтæ

## Литературæ
* 
* Медельин: Пабло Эскобар
* *Гай Гульотта, Джефф Лин.* Кокаиновые короли, 1989. // Перевод в журнале «Иностранная литература». — 1991. — № 3.

 
Категори:Колумбийы наркобаронтæ
Апшероны район

**Апшероны район** () у Азербайджаны районтæй иу. Районы административон центр у сахар Хырдалан.

Категори:Азербайджаны районтæ
Нукус

**Нуку́с** (, ) у сахар Узбекистаны, Каракалпакстаны сæйраг сахар.

Категори:Узбекистаны сахартæ
Уæллаг Алвани

**Уæллаг Алвани** () у хъæу Гуырдзыстоны Ахметъайы муниципалитеты.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ахметъайы муниципалитеты цæрæнрæттæ
Надукнари

**Надукнари** () у хъæу Гуырдзыстоны Ахметъайы муниципалитеты.

## Ирон мыггæгтæ
Цардысты дзы Хуыбиатæ, Мæргъитæ, Икъатæ, Хъæцмæзтæ, Кортиатæ, Чилæхсатæ, Цыхуырбатæ.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ахметъайы муниципалитеты цæрæнрæттæ
Дæкко

**Дæкко** у ирон нæлгоймаджы ном.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ирон нæлгоймаджы нæмттæ
Росбалт

**«Росбалт»** у Уæрæсейы информацион агентæдтæй иу, кусы 2001-æм азы январæй. Агентад у АФК «Система»-йы дæлбар.

2021-æм азы 15 октябрæй Уæрæсейы юстицийы министрады уынаффæмæ гæсгæ хаст æрцыдис фæсарæйнаг агентты номхыгъдмæ.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Уæрæсейы дзыллон хабархæссæг фæрæзтæ
Ададзæ

**Ададзæ** у ирон сылгоймаджы ном.

Ададзæ у 2020-æм азы киноныв «Разжимая кулаки», зæгъгæ, уый сæйраг хъайтары ном (роль хъазы актрисæ Агъуызарты Миланæ). Фильмы йæ хонынц *Адæ* дæр.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ирон сылгоймаджы нæмттæ
Лураг

* Адæмы тыххæй кæс Лураг адæм.
* Æвзаджы тыххæй кæс Лураг æвзаг.
Табасарайнаг адæм

**Табасара́йнæгтæ** () сты Кавказы цæрджытæ, сæ фылдæр хай цæры Дагъистаны. Уыдон дзурынц табасарайнаг æвзагыл. Табасарайнæгтæ сты пысылмæттæ.

## Ахæлиу
Табасарайнæгтæ цæрынц Дагъистаны Табасараны, Хивы æмæ Дербенты районты.

Категори:Дагъистаны адæмтæ
Категори:Кавказы адæмтæ
Кондик

**Конди́к** () у хъæу Дагъистаны Хивы районы. Хъæуы цæрынц 1,4 мин адæймаджы (2010 азы). 

## Фиппаинæгтæ

Категори:Хивы районы цæрæнрæттæ
Æрхы дон (Дзауы район)

**Æрхы дон** у чысыл цæугæдон Хуссар Ирыстоны Дзауы районы. Ис Тлигомы.

## Литературæ
* Цхуырбаты З.Д., Дзиццойты Ю.А. Хуссар Ирыстоны топоними. Уанеты Захары номыл Хуссар Ирыстоны зонад-иртасæн ин-т. — М.: Наукæ, 2013. I-æм том

Категори:Хуссар Ирыстоны цæугæдæттæ
Категори:Тлигом
Татарск

**Тата́рск** () у сахар Уæрæсейы Новосибирсчы облæсты.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Новосибирсчы облæсты сахартæ
Каргат (сахар)

**Карга́т** у сахар Уæрæсейы Новосибирсчы облæсты.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Новосибирсчы облæсты сахартæ
Лабытнанги

**Лабытна́нги** () у сахар æмæ порт Ямал-Ненецты автономон зылды.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ямал-Ненецты автономон зылды сахартæ
Сиукъаты Барис

**Сиукъаты Георгийы фырт Барис** (райгуырдис 1936-æм азы Присы — амардис 2021-æм азы 25 ноябры) — ирон хъæбысæйхæцæг, хъæбысхæсты тренер. Советон Цæдисы сгуыхт тренер.

Советон Цæдисы ЦСКА-йы хъæбысхæсты сæйраг тренер 1981-91 азты, Мæскуыйы облæсты сæйраг тренерæй ма куыста пенсиисæг куы уыд, уæд.

## Æддаг æрмæг
* Интервью Барисимæ 

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ирон хъæбысæйхæцджытæ
Барис
Категори:Уæрæсейы хъæбысæйхæцджытæ
25 ноябры

## Бæрæгбæттæ æмæ сæрмагонд бонтæ

## Цаутæ

## Ацы бон райгуырдысты

## Ацы бон амардысты
* 2021 — Сиукъаты Барис, бирæ хъæбысæйхæцджыты схъомылгæнæг, Советон Цæдисы сгуыхт тренер.

Категори:Бонтæ
Бенгайлаг

* Адæмы тыххæй кæс Бенгайлаг адæм.
* Æвзаджы тыххæй кæс Бенгайлаг æвзаг.
Мерсин

**Мерси́н** () у сахар Турчы, Мерсины провинцийы административон центр.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Турчы сахартæ
Кязи

**Кязи** (, ) у хъæу Мæхъхъæлы Дзæрæхы районы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Дзæрæхы районы хъæутæ
Тугъанты Батырбег

**Тугъанты Аслæнбеджы фырт Батырбег** (райгуырдис 1866-æм азы 4 июлы Дур-Дуры — амардис 1921-æм азы 19 июны) уыдис ирон фыссæг, революцион архайæг, драматург, юрист.

## Цардафыст
Тугъанты Батырбег райгуырдис 1866-æм азы Дур-Дуры хъæуы. Йæ фыд Аслæнбег службæ кодта паддзахы æфсæдты рæнхъыты, ссис инæлар-майор.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ирон фысджытæ
Батырбег
Байаты Дауыт

**Байаты Альберты фырт Дауыт** (райгуырдис 1997-æм азы 7 ноябры Дзæуджыхъæуы) у ирон хъæбысæйхæцæг, Уæрæсейы Федерацийы чемпион, Дунейы чемпион, Уæрæсейы æхсæнадæмон къласы спорты мастер.

## Æрвитæнтæ
* 

Дауыт
Категори:Ирон хъæбысæйхæцджытæ
Категори:Уæрæсейы æхсæнадæмон къласы спорты мастертæ
Категори:Уæрæсейы хъæбысæйхæцджытæ
Дакахли

**Дакахли́** ( *Muḥāfaẓah el Daqahliyah*) у провинци (мухафазæ) Мысыры. Йæ административон центр у Эль-Мансурæ.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Мысыры административон дих
Джексон, Майкл

**Майкл Джо́зеф Дже́ксон** (; райгуырдис 1958-æм азы 29 августы Гэрийы, Индианæ — амардис 2009-æм азы 25 июны Лос-Анджелесы, Калифорни) уыдис америкаг зарæггæнæг, зарджыты автор, музыкалон продюсер, кафæг, хореограф, актёр, сценарист æмæ амалиуæгдар. Преми «Грэмми» 15 хатты райста, нымад у поп-музыкæйы тæккæ æнтыстджын æххæстгæнæгыл, хонынц æй «Поп-музыкæйы къарол» дæр. Майкл Джексон стыр бавæрæн бахаста нырыккон музыкæ, кафт æмæ модæмæ.

## Цардафыст

Майкл Джексон райгуырдис чысыл сахар Гэрийы, штат Индианæ, уыд Джозеф æмæ Кэтрин Джексонты æвдæм сывæллон. Майкл рæзыди йæ æртæ хойы æмæ фондз æфсымæримæ, бинонтæ цардысты чысыл хæдзары, кæцыйы хицау куыста æндонуадзæн заводы. Йæ уагъд рæстæг Джозеф æрвыста, йе ’мбæлттимæ цы музыкалон къорд Falcons сарæзта, уый мидæг гитарæ цæгъдгæйæ. Джексонтæ уыд Иеговæйы æвдисæнтæй, Майклы мад аргъуанмæ цæуын байдыдта, лæппуйыл дыууæ азы куы цыдис, уæд. Джексонтæ диныл уыдысты тынг æнувыд, ахуыр кодтой Библи, æмбырдтæм цыдысты, гуырæнбонтæ нæ бæрæг кодтой. 1960-æм азты Джозеф сфæнд кодта йæ хистæр фыртты музыкалон коллектив саразын, уыцы къорды фыццаг уыдысты Джеки, Джермейн æмæ Тито. Майкл сæ репетицитæм кастис, фонд азы йыл цалынмæ нæ сæххæст, уæдмæ. Майкл æмæ Марлон къордмæ куы бацыдысты, сæ фыд къорды ном аивта æмæ йæ схуыдта The Jackson 5. Хистæр Джексон уарзта кæрз дисциплинæ, суанг ма йæ сывæллæтты нæмгæ дæр кодта. Майкл Джексон йæ рæстæг фылдæр æрвыста студиты, репетициты, уынгмæ рацæуын æмæ æндæр сывæллæттимæ ахъазын йæ сæрмæ нæ хаста. Астаздзыдæй сси къорды солисттæй иу.

## Дискографи
### Студийы конд альбомтæ

* *Got to Be There* (1972)
* *Ben* (1972)
* *Music &amp;amp; Me* (1973)
* *Forever, Michael* (1975)
* *Off the Wall* (1979)
* *Thriller* (1982)
* *Bad* (1987)
* *Dangerous* (1991)
* *HIStory: Past, Present and Future, Book I* (1995)
* *Invincible* (2001)

### Йæ амæлæты фæстæ рацыдысты

* *Michael* (2010)
* *Xscape *(2014)

## Чингуытæ

* 
* 

## Фиппаинæгтæ

## Æддаг æрмæг

* Официалон сайт

Категори:Зындгонд адæм алфавитмæ гæсгæ
Категори:Актёртæ алфавитмæ гæсгæ
Категори:Поэттæ алфавитмæ гæсгæ
Категори:Композитортæ алфавитмæ гæсгæ
Категори:Музыканттæ алфавитмæ гæсгæ
Категори:АИШ-ы зарæггæнджытæ
Категори:Википеди:Викирардтæй йæ ратæдзæнтæ чи исы, ахæм уацтæ
Категори:2009-æм азы чи амардис, уыдон
Категори:1958-æм азы чи райгуырдис, уыдон