open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Цæгат-Ныгуылæн федералон зылд

**Цæгат-Ныгуылæн федералон зылд** () у административон иуæг Уæрæсейы европæйаг хайы цæгаты. Зылды центр у Бетъырбух.

## Стырдæр сахартæ
* Бетъырбух
* Калининград
* Архангельск
* Череповец
* Мурмæнск
* Вологдæ
* Петрозаводск
* Сыктывкар
* Стыр Новгород
* Псков
* Северодвинск
* Ухта
* Великие Луки
* Гатчинæ
* Воркута
* Печорæ
* Котлас

## Зылды сконд

### Цæрджытæ
Цæгат-Ныгуылæн федералон зылды цæрынц 13 550 000 ад. Националон сконд:

# Уырыссæгтæ 12 002 788 ад. (85,89 %)
# Украинæгтæ — 377 456 ад. (2,7 %)
# Коми-зырянæгтæ — 267 607 ад. (1,91 %)
# Белорусæгтæ — 235 038 ад. (1,69 %)
# Тæтæр — 84 685 ад. (0,61 %)
# Карелæгтæ — 73 611 ад. (0,53 %)
# Сомих — 46 271 ад. (0,33 %)
# Азербайджайнæгтæ — 44 452 ад. (0,32 %)
# Дзутт — 43 836 ад. (0,31 %)
# Немыцæгтæ — 30 030 ад. (0,21 %)
# Финнæгтæ — 27 947 ад. (0,2 %)
# Чувашæгтæ — 26 608 ад. (0,19 %)
# Литовæгтæ — 21 027 ад. (0,15 %)
# Цигайнæгтæ — 18 790 ад. (0,13 %)
# Польшæйæгтæ — 17 684 ад. (0,13 %)

## Фиппаинæгтæ

Категори:Уæрæсейы Федерацийы федералон зылдтæ
Сыбыры федералон зылд

**Сыбыры федералон зылд** () у административон иуæг Уæрæсейы азиаг хайы. Зылды центр у Новосибирск.

Ныгуылæн Сыбыры стыр хай хауы æндæр зылдмæ — Уралы федералон зылды у.

## Стырдæр сахартæ
* Новосибирск
* Омск
* Красноярск
* Иркутск
* Барнаул
* Новокузнецк
* Кемерово
* Томск

## Зылды сконд

### Цæрджытæ
Сыбираг федералон зылды цæрынц 19 254 300 ад. Националон сконд:

# Уырыссæгтæ — 17 530 949 ад. (87,38 %)
# Бурятæгтæ — 427 721 ад. (2,13 %)
# Украинæгтæ — 373 075 ад. (1,86 %)
# Немыцæгтæ — 308 727 ад. (1,54 %)
# Тæтæр — 252 587 ад. (1,26 %)
# Тувайæгтæ — 239 929 ад. (1,2 %)
# Хъазахæгтæ — 123 914 ад. (0,62 %)
# Белорусæгтæ — 82 437 ад. (0,41 %)
# Хакасæгтæ — 73 130 ад. (0,36 %)
# Алтайæгтæ — 65 910 ад. (0,33 %)

## Фиппаинæгтæ

Категори:Уæрæсейы Федерацийы федералон зылдтæ
Уралы федералон зылд

**Уралы федералон зылд** () у Уæрæсейы административон иуæг. Зылды центр у Екатеринбург.

## Стырдæр сахартæ
* Екатеринбург
* Челябинск
* Тюмень
* Магнитогорск
* Златоуст
* Нижний Тагил
* Курган
* Ханты-Мансийск
* Сургут
* Нижневартовск
* Миасс
* Каменск-Уральский
* Нефтеюганск

## Зылды сконд

## Фиппаинæгтæ

Категори:Уæрæсейы Федерацийы федералон зылдтæ
Ульяновсчы облæст

**Ульяновсчы облæст** () у Уæрæсейы Федерацийы субъект. Йæ административон центр у Ульяновск. Облæст æмарæн у ацы субъекттимæ: Самарæйы облæст, Саратовы облæст, Пензæйы облæст, Мордови, Чуваши æмæ Тæтæрстан.

Облæсты 25 % æмбæрзт у хъæдæй.

Облæсты сæргълæууæг у Морозов Сергей.

## Цæрджытæ
Æдæппæт цæрджыты нымæц у 1 292 174 адæймаджы, уыдонæй 72,8% цæрынц сахарты.
Националон сконд 2002-æм азмæ гæсгæ:
* Уырыс — 1 004 588 (72,65 %)
* Тæтæр — 168 766 (12,2 %)
* Чувашæгтæ — 111 316 (8 %)
* Мордовæгтæ — 53 046 (3,63 %)
* Украинæгтæ — 15 588 (1,13 %)
* Азербайджанæгтæ — 5006 (0,36 %)
* Сомих — 4745 (0,34 %)
* Белорусæгтæ — 3891
* Немыц — 2963
* Цигæйнæгтæ — 2034
* Узбекæгтæ — 1228
* Башкирæгтæ — 1217
* Таджикæгтæ — 1057





## Фиппаинæгтæ

*
Гыбыттæ

**Гыбыттæ** уыдис хъæу Тырсыгомы, Суатъисы доны рахиз былыл. Ныртæккæ æдзæрæг у. Гыбыттæ уыдис Четойтыхъæуы хай.

## Литературæ
* Цагаева А. Дз. Топонимия Северной Осетии — Владикавказ: Ир, 2010 — с. 623.

Категори:Тырсыгомы хъæутæ
Хуссар Ирыстоны президенты æвзæрстытæ (2011)

2011-æм азы 13 ноябры Хуссар Ирыстоны цыдис президенты æвзæрстыты фыццаг тур.

Æдæппæт регистрацигонд æрцыдысты 17 кандидаты:
* Æлборты Игорь — Республикæ Хуссар Ирыстоны иргъæфы министры хæдивæг;
* Бæззаты Инал — РХИ-йы парламенты депутат;
* Бестауты Айвар — Республикон рынчындоны хайады сæргълæууæг;
* Бибылты Анатолий — РХИ-йы уæлвæткон уавæрты иувæрс кæныны фæдыл министр;
* Битеты Сергей — РХИ-йы юстицийы министрады сæйраг тæрхонон пъырыстыф;
* Гæбæраты Эдуард — РХИ-йы иргъæфы министрады артиллерийы сæргълæууæг; йæ кандидатурæ аиста Къæбысты Георгийы æххуысæн;
* Джыккайты Джемал — Республикон рынчындон диагностикæйы кабинеты сæрдар;
* Джиоты Аллæ — РХИ-йы ахуырады кæддæры министр (2002-2006 азты);
* Коцты Алан — спорты скъолайы ахуыргæнæг; йæ кандидатурæ аиста Бибилты Анатолийы æххуысæн;
* Къæбысты Георгий — Информаци, бастдзинад æмæ дзыллон коммуникациты паддзахадон комитеты сæрдар;
* Плиты Алан — РХИ-йы фæсарæйнаг хъуыддæгты министры хæдивæг;
* Тасойты Дмитрий — Социал-демократон змæлды рæздзог;
* Тедеты Сослан — РХИ-йы Мидхъуыддæгты министрады СОБР-ы командир;
* Хъотайты Алан — Цхинвалы мэры фыццаг хæдивæг;
* Челæхсаты Владимир — РХИ-йы парламенты депутат (III æмæ IV æвзæрсты);
* Цгъойты Мераб — РХИ-йы парламенты депутат;
* Цыхуырбаты Вадим — дзулфыцæн комбинаты директор.

Бюллетентæ джиппæй рацыдысты æппæт 17 кандидаты нæмттимæ, æмæ, йæ кандидатурæ чи аиста, уыцы æхсæз адæймаджы нæмттæ æвзæрстыты къамисы кусджытæ-иу ахахх кодтой къухæй.

Æвзæрстыты дыккаг турмæ 11 кандидатæй рацыдысты Джиоты Аллæ æмæ Бибылты Анатолий. Тур ахицæн ис 2011-æм азы 27 ноябры, æмæ дзы Джиоты Аллæ райста 56,74% хъæлæстæ. Æвзæрстыты официалон фæстиуæг нæма хъуыстгонд у. Конституци æмæ закъонмæ гæсгæ, æвзæрст президент йæ бармæ бацæуы æвзæрстыты фæстиуджытæ фехъусын кæныны фæстæ дæсæм боны.

## Æддаг æрмæг
* ИА «Рес»: Цхинвал æвзæрстыты агъоммæ

## Фиппаинæгтæ

Категори:Хуссар Ирыстоны истори
Категори:Хуссар Ирыстоны политикæ
17 октябры

## Бæрæгбæттæ æмæ сæрмагонд бонтæ
* Республикæ Цæгат Ирыстон — Аланийы бон
* Малави — Мадæлты бон

## Цаутæ

## Ацы бон райгуырдысты

## Ацы бон амардысты
* 1849 — Фредерик Шопен, зындгонд польшæйаг композитор æмæ пианист, романтизмы минæвар музыкæйы.
* 2011 — Манфред Герлах, Германы Демократон Республикæйы Паддзахадон советы фæстаг сæрдар.

Категори:Бонтæ
13 ноябры

## Бæрæгбæттæ æмæ сæрмагонд бонтæ
* Куырмыты æппæтдунеон бон

## Цаутæ
* 1945 — Францы Шарль де Голль æвзæрст æрцыдис Рæстæгмæ хицауады сæрдар.
* 2011 — Хуссар Ирыстоны президенты æвзæрстытæ. Регистрацигонд æрцыдысты 17 кандидаты.

## Ацы бон райгуырдысты

## Ацы бон амардысты
* 1948 — Александр Вишневский (р. 1874), Уæрæсейы дохтыр-хирург, академик.
* 1985 — Александр Покрышкин, тæхæг, æртæ хатты Советон Цæдисы Хъæбатыр.

Категори:Бонтæ
20 октябры

## Бæрæгбæттæ æмæ сæрмагонд бонтæ
* Статистикæйы æппæтдунеон бон

## Цаутæ

## Ацы бон райгуырдысты
* 1972 — Дмитрий Аленичев, советон æмæ Уæрæсейы футболист.

## Ацы бон амардысты
* 2011 — Муаммар Каддафи, Ливийы паддзахадон æмæ æфсæддон архайæг, Ливийаг Джамахирийы фактон сæргълæууæг бирæ азты дæргъы.

Категори:Бонтæ
7 октябры

## Бæрæгбæттæ æмæ сæрмагонд бонтæ

## Цаутæ

## Ацы бон райгуырдысты
* 1952 — Владимир Путин, Уæрæсейы политикон архайæг, бæстæйы дыккаг президент (2000-2008).
* 1953 — Бæззаты Андрей (Скиф), Бетъырбухы цæрæг ирон нывгæнæг.

## Ацы бон амардысты
* 2011 — Рамиз Алия, Албанийы политикон архайæг, уыцы бæстæйы разамонæг 1982-æм азæй 1992-æм азы онг.

Категори:Бонтæ
5 октябры

## Бæрæгбæттæ æмæ сæрмагонд бонтæ
* Ахуыргæнджыты æппæтдунеон бон

## Цаутæ

## Ацы бон райгуырдысты
* 1950 — Владимир Уваров, Дзæуджыхъæуы Вахтанговы номыл Уырыссаг академион театры разамонæг, Республикæ Цæгат Ирыстон — Аланийы парламенты депутат, политикон парти «Иугонд Уæрæсе»-йы уæнг.
* 1976 - Рамзан Кадыров, Цæцæны Республикæйы сæргълæууæг (2007-æм азæй); Уæрæссейы Хъæбатыр (2004).

## Ацы бон амардысты
* 1933 — Николай Юденич. Урс Æфсады инæлар.
* 2011 — Стив Джобс (р. 1955), корпораци Apple-ы бындурæвæрджытæй иу æмæ йæ раздæры генералон директор.

Категори:Бонтæ
Димитровы уынг

**Димитровы уынг** () нымад у Дзæуджыхъæуы зæронддæр уынгыл. Йæ ныры ном ыл сæвæрдтой 1964-æм азы 3 сентябры, болгайраг коммунист Георгий Димитровы кадæн. Уый та уыдис Кырджалийы горæтимæ æфсымæрон бастддзинæдтæ аразыны фæдыл (уыцы-иу рæстæг Кырджалийы байгом кодтой Ирыстонæй æрвыст Къостайы бюст æмæ Орджоникидзейы ном радтой сахары уынгтæй иуæн).

## Фиппаинæгтæ

Категори:Дзæуджыхъæуы уынгтæ
Бæззаты Андрей

**Бæззаты Константины фырт Андрей** (аивадон фæсномыг — **Скиф**; райгуырдис 1953-æм азы 7 октябры Везуры) у Бетъырбухы цæрæг нывгæнæг.

Ахуыр кодта Кировы хъæуы скъолайы, стæй Тугъанты Махарбеджы номыл Цхинвалы аивадон училищейы. Уый фæстæ ахуыр кæнынмæ ацыдис Ленинградмæ (ныры Бетъырбух) æмæ дзы каст фæцис Бетъырбухы аивæдты академи 1985-æм азы.

Фæстаг 25 азы дæргъы цы куыстытæ скодта, уыдон хæццæ кæнынц 500-мæ.

## Æддаг æрмæг
* Налдыхъуаты Залина. Ахорæнтæ — йæ уды нуæрттæ

Категори:Зындгонд адæм алфавитмæ гæсгæ
Категори:Бетъырбухы зындгонд адæм
Категори:Уæрæсейы нывгæнджытæ
Категори:Дзауы районы чи райгуырдис, уыдон
Андрей
Гæззаты Владимир

**Гæззаты Валерийы фырт Владимир** (райгуырдис 1980-æм азы 1 июлы Дзæуджыхъæуы) у уæрæсейаг футболон тренер, Футболон клуб «Аланийы» сæйраг тренер 2011-æм азæй цалдæр сезоны дæргъы. 2014-æм азы кусынмæ ацыдис Хъазахстанмæ, ныртæккæ разамынд дæтты Костанайы «Тоболы» футболисттæн (2018-æм азæй).

Зындгонд тренер Гæззаты Валерийы фырт.

Владимир
Категори:ФК «Аланийы» тренертæ
Категори:Дзæуджыхъæуы чи райгуырдис, уыдон
Категори:Футболон тренертæ
Категори:Ирон футболисттæ
Блиты Марк

**Блиты Максимы фырт Марк** (райгуырдис 1929-æм азы Быдыры Дæргъæвсы, амардис 2011-æм азы 21 ноябры) у Кавказы истори иртасæг.

1947-æм азы каст фæци хъæууон скъола, 1951-æм азы та — Цæгат Ирыстоны паддзахадон педагогон институты историон факультет. 

1956-æм азы Мæскуыйы паддзахадон университеты каст фæци ССР Цæдисы историйы капитализмы дуджы кафедрæйы аспирантурæ. Историон зонæдты кандидат сси, афтæмæй Мæскуыйæ сыздæхт йæ фыдыуæзæгмæ æмæ 1958—1963 азты разамынд лæвæрдта Цæгат Ирыстоны зонадон-иртасæг институты историйы хайадæн. 1964-æм азы кусын райдыдта педагогон институты — ныры ЦИПУ-йы. 1967-æм азы Мæскуыйы университеты бахъахъхъæдта докторы диссертаци «Уырыссаг-ирон ахастытæ (XVIII æнусы 40-æм азтæ — XIX æнусы 30-æм азтæ)». 1969—1974 азты профессор Блиты Марк уыди ЦИПУ-йы историон факультеты декан, 1980-æм азæй нырмæ та иудадзыг лæууы ССР Цæдисы историйы революцийы агъоммæйы заманы кафедрæйы сæргъы (1992-æм азæй фæстæмæ хуыйны *Уæрæсейы историйы æмæ Кавказ иртасыны кафедрæ*). 

Блиты Марк ЦИПУ-йы мидæг Цæгат Ирыстон — Аланийы историйы æмæ археологийы институтæн у йæ бындурæвæрæг æмæ йæ директор. 

Бзарты Русланимæ у астæуккаг скъолатæн ахуыры чиныг «Ирыстоны истори»-йы автор.

## Æддаг æрмæг
* Бзарты Руслан. Ахуыргонд æмæ æхсæны кусæг (журнал «Мах дугæй») 

## Фиппаинæгтæ

Категори:Зындгонд адæм алфавитмæ гæсгæ
Категори:Зындгонд ирæттæ
Категори:Цæгат Ирыстоны ахуыргæндтæ
Категори:Быдыры Дæргъæвсы чи райгуырдис, уыдон
Марк
Ирландиаг адæмон музыкæ

thumb|right|250px|Ирландиаг музыканттæ
**Ирландиаг адæмон музыкæ** у ирландиаг адæмы традицион музыкæ. У бирæхуызон: авдæны æмæ фынджы зарджытæ, цадæг инструменталон композицитæ æмæ рог кæфтытæ, æмæ дзы дзæвгар бынат ахсы ритм æмæ мелодийы нюансты æмæ вариациты пайдакæнынад.  Традицион ирландиаг кафты музыкæ йæхимæ ’фтауы рилтæ (сæ музыкалон бæрц у 4/4), джигæтæ (сæ тæккæ арæхдæр бæрц у 6/8) æмæ хорнпайптæ. XIX-æм æнусæй райдайгæйæ Ирландийы мидæг популярон сси полькæ, кæцыйы æрбахастой кафыны ахуыргæнджытæ æмæ Европæйæ чи æрыздæхтысты, уыцы салдæттæ. Сеты кæфтытæ æнхъæлгæйæ кафынц Ирландийы XVIII-æм æнусæй фæстæмæ. Уымæй фæстæдæр куыд шотландиаг  страспейы кафты вариант Ирландийы фæзынди мазуркæ.

XX-æм æнусы райдыдта ирландиаг традицийы ногæй æвзæрынад: популярон систы аккордеон æмæ концертинæ, æххæст кодтæуыдысты ирландиаг степы æмæ кейлийы кафыны ерыстæ, кæцыты арæх талас кодтой ахуырадон системæ æмæ патриотон организацитæ. Популярон сси шан-нос (, «зæронд стиль»), зарджытæ æмæ кæфтыты  зæронд стильмæ гæсгæ цагъд.

Белфасты артистты фестивалы 1792-æм азы Эдвард Бантинг сцæттæ кодта традицион ирландиаг  мелодиты æмæ зарджыты фыццаг æмбырдгонд, кæцы рауагъта 1796-æм азы. Томас Мур, ирландиаг поэт, арæх пайда кодта Бантингы куыстытæй йæ зынгæ æмбырдгонд «Ирландиаг Мелодитæ»-йы, кæцы фыццаг рауагъд æрцыдис 1807-æм азы.

Ирландиæгты АИШ-мæ иугуыр эмиграцийы руаджы, ирландиаг музыкæ разагъды сси Америкæйы, уырдыгæй та — дунейы æппæт рæтты; гастрольты чи уыдысты, уыцы музыканттæ, сæхи радæй, сæ цæгъдыны стильмæ æфтыдтой проамерикæйаг ивддзинæдтæ.

## Ноджы ма кæс
* Ирландийы музыкæ

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ирландийы музыкæ
Дзæуджыхъæу (аэропорт)

**Дзæуджыхъæуы аэропорт** (*Аэропорт «Владикавказ»*) у Цæгат Ирыстоны граждайнаг аэропорт Беслæнæй скæсæнæрдæм.

## Æддаг æрмæг
* Аэропорт «Владикавказ» – в ожидании новых линий 
* Aviapages.ru 

Категори:Уæрæсейы аэропорттæ
Категори:Цæгат Ирыстоны транспорт
Категори:Дзæуджыхъæуы транспорт
Дананг (аэропорт)

**Æхсæнадæмон аэропорт Дана́нг** () у Дананджы сахары æхсæнадæмон аэропорт.

Категори:Вьетнамы аэропорттæ
Категори:Дананг
Курганы облæст

**Курганы облæст** () у Уæрæсейы Федерацийы субъект Уралы федералон зылды хуссары. Йæ административон центр у Курган. Облæст æмарæн у ацы субъекттимæ: Свердловсчы облæст, Тюмены облæст, Челябинсчы облæст æмæ Хъазахстан.

Облæсты сæргълæууæг у Вадим Шумков.

## Цæрджытæ
Æдæппæт цæрджыты нымæц у 911 000 адæймаджы, уыдонæй 60,3% цæрынц сахарты.
Националон сконд 2002-æм азмæ гæсгæ:
* Уырыс — 932 600 (91,5 %)
* Тæтæр — 20 900 (2,0 %)
* Башкирæгтæ — 15 300 (1,5 %)
* Хъазахæгтæ — 14 800 (1,5 %)
* Украинæгтæ — 11 200 (1,1 %)

## Административон дих
350px|left|thumb|Курганы облæсты административон дих
Курганы облæсты ис 24 районы æмæ 9 сахары.

### Сахартæ
# Далматово
# Катайск
# Курган
# Куртамыш
# Макушино
# Петухово
# Шадринск
# Шумихæ
# Щучье





## Фиппаинæгтæ

*
Ненецты автономон зылд

**Ненецты** **автономон зылд** () у Уæрæсейы Федерацийы субъект Цæгат-Ныгуылæн федералон зылды цæгаты. Йæ административон центр у Нарьян-Мар  (19 820 ад.).

Зылды сæргълæууæг (губернатор) у Игорь Фёдоров.

## Цæрджытæ
Æдæппæт цæрджыты нымæц у 42 344 адæймаджы, уыдонæй 67,2% цæрынц сахарты. Националон сконд 2002-æм азмæ гæсгæ:
* Уырыс — 25 942 (62,4 %)
* Неннæгтæ — 7 754 (18,7 %)
* Коми — 4 510 (10,9 %)
* Украинæгтæ — 1 312 (3,2 %)
* Белоруссæгтæ — 426 (1,0 %)

## Фиппаинæгтæ

*
Дзутты автономон облæст

**Дзутты автономон облæст** кæнæ **Дзуттыты автономон облæст** (; , *йидише автономэ гэгнт*) у Уæрæсейы Федерацийы субъект Дард Скæсæны. Йæ административон центр у Биробиджан.

## Цæрджытæ
Æдæппæт цæрджыты нымæц у 176 567 адæймаджы, уыдонæй 67,2% цæрынц сахарты. Националон сконд 2002-æм азмæ гæсгæ:
* Уырыс — 171 697 (89,9 %)
* Украинæгтæ — 8 483 (4,4 %)
* Дзуттæгтæ — 20 900 (2,0 %)





## Фиппаинæгтæ

*
Сохъуыртыхъæу

**Сохъуыртыхъæу** кæнæ **Сохъуыртæ** () у хъæу Гуырдзыстоны цæгаты. Ис Хъудыкомы.

Цардысты дзы: Сохъуыртæ æмæ Дзанайтæ.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Хъуды комы хъæутæ
Категори:Хъазыбеджы муниципалитеты цæрæнрæттæ
Хицæн ком

**Хицæн ком** у ком Тырсыгомы цæугæдон Хицæн комы доны дæргъмæ (Десы доны фæрсагдон).

## Суартæ
* Æрхы быны суар
* Бæхты хæрæн
* Бибойы суар
* Дыууæдоны астæуты суар
* Тымбыл хъæды суар
* Хицæн комы суар

## Хизæнуæттæ
* Æрнæг
* Гора
* Дзутты хизæн
* Кæртау
* Къæйæфтуан
* Стыр хуссар
* Хицæн комы тъæпæн
* Цæуты хуссар

## Хæхтæ
* Дзыхъхъы къуылдым

## Литературæ
* Цагаева А. Дз. Топонимия Северной Осетии — Владикавказ: Ир, 2010 - с. 623. 

Категори:Тырсыгомы кæмттæ
Покрышкин, Александр Иваны фырт

**Покрышкин Иваны фырт Александр** (1913-æм азы 19 мартъийы Новониколаевск — 1985-æм азы 13 ноябры Мæскуы) у тæхæг-ас, фыццаг æртæ хатты Советон Цæдисы хъæбатыр. Авиацийы маршæл (1972).

## Æддаг æрмæг
* Указ Президиума Верховного Совета СССР «О присвоении звания Героя Советского Союза начальствующему составу Военно-Воздушных сил Красной Армии» от 24 мая 1943 года // Ведомости Верховного Совета Союза Советских Социалистических Республик : газета. — 1943. — 31 мая (№ 20 (226)). — С. 1

Категори:Новосибирсчы чи райгуырдис, уыдон
Категори:Мæскуыйы чи амардис, уыдон
Категори:Советон Цæдисы хъæбатыртæ
Есы ком

**Есы ком** у ком Тырсыгомы, цæугæдон Есы комы доны дæргъмæ, Абанайæ хуссарырдыгæй.

## Æфцджытæ
* Есы комы æфцæг

## Суартæ
* Гиоргийы суар
* Дарæнты быны суар
* Долæйы суар
* Къæйсыдзы быны суар
* Питойы суар
* Цæгаты суар
* Цъæх цад

## Хизæнуæттæ
* Дарæнты сæр
* Дудары хæдзары къуылдым
* Къæйсыдзтæ
* Лæгæты ком
* Лæгæты сæр
* Рындзы хуссар
* Сæнджын (*[[сæнк]]* + *джын*)
* Сычъигæрдæджджыны къуылдым
* Тынгæрзтæ
* Хæлд цына
* Хуырджын

## Литературæ
* Цагаева А. Дз. Топонимия Северной Осетии — Владикавказ: Ир, 2010 — с. 623. 

Категори:Тырсыгомы кæмттæ
Хъобаны культурæ

frame|right|Хъобаны ссарæггæгтæй иу, роны æргъæвæг
**Хъобаны культурæ** (1100-400 азтæ нæ эрæйы агъоммæ) у æрæджы бронзæйы æнусы культурæ, Цæгат æмæ Центрон Кавказы. Фыццаг ссарæггæгтæ ссардтой Цæгат Ирыстоны хъæу Хъобаны цур XIX æнусы. Фæстæдæр Хъобаны культурæйы мигæнæнтæ ссардæуыд ныры Цæцæн æмæ Абхазы террторийыл дæр.

Хъобаны культурæ баст у Колхидæйы культурæимæ.

## Æддаг æрмæг
* Хъобаны культурæйы тыххæй Паддзахадон эрмитажы сайты  

*
Хъазахаг адæм

**Хъазахæгтæ** кæнæ **хъазах** () сты тюркаг равзæрды адæм, дзурынц хъазахаг æвзагыл. Сæ фылдæр хай цæры Хъазахстаны, Китайы, æмæ Узбекистаны.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Хъазахстаны адæмтæ
Категори:Тюркаг адæмтæ
Проне

**Проне**, варианттæ сты *Æртæ Пронейы*, *Пронетæ* ():
* Астæуккаг Проне — цæугæдон Хуссар Ирыстоны Знауыры районы
* Ныгуылæн Проне — цæугæдон Хуссар Ирыстоны Знауыры районы 
* Скæсæн Проне — цæугæдон Хуссар Ирыстоны Знауыры районы

## Фиппаинæгтæ
Æлборты Игорь

**Æлборты Игорь** у Республикæ Хуссар Ирыстоны иргъæфы министры хæдивæг

2011-æм азы уыдис Хуссар Ирыстоны президенты бынатмæ кандидаттæй иу. Æвзæрстыты агъоммæ йæ кандидатурæ аиста Хъотайты Аланы æххуысæн (уый та райста хъæлæсты 9,62%).

## Фиппаинæгтæ

Игорь
Категори:Хуссар Ирыстоны политиктæ
Бæззаты Инал

**Бæззаты Ермачы фырт Инал** у Хуссар Ирыстоны парламенты депутат.

2011-æм азы уыдис Хуссар Ирыстоны президенты бынатмæ кандидаттæй иу.

Инал
Категори:Хуссар Ирыстоны политиктæ
Бестауты Айвар

**Бестауты Айвар** у Хуссар Ирыстоны Республикон рынчындоны хирургийы хайады сæргълæууæг, уæлдæр къæпхæны дохтыр.

1978-ӕм азы уый каст фӕцис Цӕгат Ирыстоны медицинон институт, уыцы азӕй фӕстӕмӕ куыста Хуссар Ирыстоны республикон рынчындоны хирургӕй. 

2011-æм азы уыдис Хуссар Ирыстоны президенты бынатмæ кандидаттæй иу. Æвзæрстыты агъоммæ йæ кандидатурæ аиста Тасойты Дмитрийы æххуысæн (уый та райста хъæлæсты 9,1%).

Амардис 2018-ӕм азы майы.

## Фиппаинæгтæ

Айвар
Категори:Хуссар Ирыстоны политиктæ
Категори:Хуссар Ирыстоны дохтыртæ
Джыккайты Джемал

**Джыккайты Вахтангы фырт Джемал** (райгуырдис 1948-æм азы Гуырдзыстоны Боржомы районы Сырххъæуы) у Хуссар Ирыстоны Республикон рынчындон диагностикæйы кабинеты сæрдар. 2011-æм азы уыдис Хуссар Ирыстоны президенты бынатмæ кандидаттæй иу.

1996-æм азæй 2006-æм азы онг куыста РХИ-йы æнæниздзинад хъахъхъæныны министрæй.

## Æддаг æрмæг
* ИА «Рес»: Джыккайты Джемалы биографи 

Джемал
Категори:Хуссар Ирыстоны политиктæ
Категори:Боржомы муниципалитеты чи райгуырдис, уыдон
Къæбысты Георгий

**Къæбысты Георгий** у Хуссар Ирыстоны политик, куыста информаци, бастдзинад æмæ дзыллон коммуникациты паддзахадон комитеты сæрдарæй. 2011-æм азы уыдис Хуссар Ирыстоны президенты бынатмæ кандидаттæй иу.

Ныртæккæ Къæбысты Георги бады ахастоны, аххосджын цæуы æхгæд акционерон æхсæнад «Остелеком»-ы кусгæйæ йæ æххæстбартæ кæй уæлдæр кодта, уый тыххæй.

## Фиппаинæгтæ

Георгий
Категори:Хуссар Ирыстоны политиктæ
Челæхсаты Владимир

**Челæхсаты Степаны фырт Владимир** у РХИ-йы парламенты III æмæ IV æвзæрсты депутат. 2011-æм азы уыдис Хуссар Ирыстоны президенты бынатмæ кандидаттæй иу.

Владимир
Категори:Хуссар Ирыстоны политиктæ
Бибылты Анатолий

**Бибылты Ильяйы фырт Анатолий** (райгуырдис Цхинвалы, 1970-æм азы 6 февралы) у Хуссар Ирыстоны 4-æм президент, политик æмæ æфсæддон архæйæг, раздæр парламенты сæрдар.

1992-æм азы каст фæцис Рязаны уæлдæр уæлдæфон-десантон командыгæнæг училище, ахуыры дæргъы йæхи хорз равдыста спорты.

1992-æм азы Псковы десанты дивизийы сконды архайдта сабыргæнæг операцийы Хуссар Ирыстоны.

1994-1996 уыдис РХИ-йы иргъæфы министрады сæрмагонд ротæйы командир.

1996-1998 азты куыста Киевы.

1998-æм азæй 2008-æм азы онг службæ кодта, Хуссар Ирыстоны цы цыппарфарсыг сабыргæнæг тыхтæ уыдысты, уыдоны Цæгат Ирыстоны батальоны.

## 2011-æм азы æвзæрстытæ
2011-æм азы уыдис Хуссар Ирыстоны президенты бынатмæ кандидаттæй иу, фыццаг туры райста æппæты фылдæр хъæлæстæ (25,44%) æмæ дыккаг турмæ рацыдис.

Бибылты Анатолийы фарс президенты æвзæрстыты хæцыдысты раздæры архайгæ президент Кокойты Эдуард, политикон парти «Иудзинад» æмæ коммунистон парти. Æвзæрстыты фыццаг туры фæстæ Бибылы-фырты фарс слæууыдысты иуæй-иу раздæры кандидаттæ дæр, уыдоны ’хсæн Хъотайты Алан.

## 2017-æм азы æвзæрстытæ
Президенты æвзæрстыты фæдыл 2017 азы Бибылы-фырт архайгæ президент Тыбылты Леонидыл фæуæлахиз æмæ райста хъæлæсты 54,8 %. 

## Фиппаинæгтæ

Анатолий
Категори:Хуссар Ирыстоны политиктæ
Категори:Хуссар Ирыстоны президенттæ
Хъотайты Алан

**Хъотайты Шотайы фырт Алан** (райгуырдис Монастъеры 1973-æм азы 15 мартъийы) у Цхинвалы мэры фыццаг хæдивæг.

2011-æм азы уыдис Хуссар Ирыстоны президенты бынатмæ кандидаттæй иу æмæ æвзæрстыты фæстиуæгæн райста цыппæрæм бынат. Æвзæрстыты дыккаг туры Бибылты Анатолийы фарс слæууыд.

## Цардафыст
Хъотайты Алан райгуырдис Монастъеры (Цхинвалы районы). Йæ фыд, Хъотайты Иваны фырт Шота — агроном; мад, Хасситы Георгийы чызг Залдуз — хæдзаргæс. Æфсымæртæ: Хъотайты Олег; Хъотайты Аслан — ОМОН МВД РФО-йы батальоны командиры хæдивæг, дæлбулкъон; Хъотайты Беслан — ОМОН МВД РФО-йы оперативон радгæс, капитан; Хъотайты Сослан — ОМОН МВД РФО-йы ротæйы командиры хæдивæг, хистæр летейнант; Хъотайты Руслан — РФО-йы Арæнгæрон службæйы инспектор, хистæр летейнант.

1979 азæй 1989 азмæ ахуыр кодта Цхинвалы æнæркаст сывæллæтты æмæ сидзæр сывæллæтты скъола-интернаты.

Каст фæци ХИПИ-йы филологон факультет 1994-æм азы. Зоны ирон, уырыссаг æмæ гуырдзиаг æвзæгтæ.

1994-1995 азты куыста ахуыргæнæгæй Цхинвалы скъола-интернаты.

1996 азы — Цхинвалы сахары Адæмон депутаты цæдисы депутат.

1996-2002 азты куыста Хуссар Ирыстоны дзулфыцæн комбинаты.

2002 азæй нырмæ горæт Цхинвалы администрацийы сæргълæууæджы фыццаг хæдивæг, апрелы мæйы 2008 азæй Республикæ Хуссар Ирыстоны уагæвæрдмæ гæсгæ нысангонд æрцыд ацы бынатмæ.

2004 азæй — Хуссар Ирыстоны Республикон политикон партии «Иудзинад»-ы уæнг. Хуссар Ирыстоны адæмы тохы сæрибар æмæ хæдбардзинады охыл кæддæриддæр Хъотайты лæппу уыд йæ райгурæн бæстæйы хъахъхъæнджыты фыццаг рæгъты. 2005 азы йæхи æнæбавгъаукæнгæ райгуырæн бæстыйы сæрвæлтау архайды тыххæй Республикæйы Президенты бардзырдæй Хъотайты Алан Шотайы фырт хорзæхджынгонд æрцыд «В ознаменовании 15-летия Республики Южная Осетия»-йы майданæй.

Хъотайты Шотайы фырт Аланæн ис бинойнаг. Хъомыл кæны чызг æмæ лæппуйы.

## Æддаг æрмæг
* Хъотайты Аланы программæ 

## Фиппаинæгтæ

Алан
Категори:Хуссар Ирыстоны политиктæ
Категори:Цхинвалы районы чи райгуырдис, уыдон
Плиты Алан

**Плиты Солтаны фырт Алан** (райгуырдис Цхинвалы 1972-æм азы 21 сентябры) у Республикæ Хуссар Ирыстоны фæсарæйнаг хъуыддæгты министры хæдивæг. 2011-æм азы уыдис Хуссар Ирыстоны президенты бынатмæ кандидаттæй иу, райста æппæт хъæлæсты 0,86%.

Плиты Алан райгуырдис Цхинвалы, каст фæцис астæуккаг скъола №6, стæй ахуыр кодта Хуссар Ирыстоны паддзахадон университеты историон факультеты.

1999-æм азæй 2008-æм азы августы онг Плиты Алан уыдис Хуссар Ирыстоны быцæу æрсабыр кæныны фæдыл Æмхæццæ контролон къамисы уæнг.

2003-æм азы уый уыдис Адæмон партийы бындурæвæрджыты ’хсæн æмæ уыцы партийы советы уæнг, фæлæ 2009-æм азы, парламентон æвзæрстыты агъоммæ, Адæмон партийы рæнхъытæй рацыдис.

## Фиппаинæгтæ

Алан
Категори:Хуссар Ирыстоны политиктæ
Тасойты Дмитрий

**Тасойты Дмитрий** у Хуссар Ирыстоны социал-демократон змæлды рæздзог. 2011-æм азы уыдис Хуссар Ирыстоны президенты бынатмæ кандидаттæй иу.

Дмитрий
Категори:Хуссар Ирыстоны политиктæ
Тедеты Сослан

**Тедеты Викторы фырт Сослан**, РХИ-йы Мидхъуыддæгты министрады СОБР-ы командир. 2011-æм азы уыдис Хуссар Ирыстоны президенты бынатмæ кандидаттæй иу, райста æппæт хъæлæсты 1,14%.

## Фиппаинæгтæ

Сослан
Категори:Хуссар Ирыстоны политиктæ
Цгъойты Мераб

**Цгъойты Ильяйы фырт Мераб** (райгуырдис 1950-æм азы 15 февралы Ленингоры районы Джуарисубаны хъæуы — амардис 2016-æм азы 9 январы Цхинвалы) уыдис Хуссар Ирыстоны парламенты депутат, Коммунистон партийы уæнг, 2012-æм азæй куыста республикæй прокурорæй.

2011-æм азы уыдис Хуссар Ирыстоны президенты бынатмæ кандидаттæй иу, фæлæ йæ кандидатурæ аиста æвзæрстыты агъоммæ.

## Фиппаинæгтæ

Мераб
Категори:Хуссар Ирыстоны политиктæ
Категори:Хуссар Ирыстоны премьер-министртæ
Категори:Ленингоры районы чи райгуырдис, уыдон
Цыхуырбаты Вадим

**Цыхуырбаты Шотайы фырт Вадим** у Цхинвалы дзулфыцæн комбинаты директор, Хуссар Ирыстоны парламенты депутат, политикон парти «Иудзинад»-ы уæнг.

2011-æм азы уыдис Хуссар Ирыстоны президенты бынатмæ кандидаттæй иу, райста æппæт хъæлæсты 9,88%, ома 11 кандидаты ’хсæн æртыккаг бынат баиста.

## Фиппаинæгтæ

Вадим
Категори:Хуссар Ирыстоны политиктæ
Сæкæрниз

**Сæкæрниз** () у эндокринон низты къорд, уымæй рынчын чи у, уыдонæн гормон инсулин нæ фаг кæны æмæ уый тыххæй разыны гипергликеми.

Цæгат Ирыстоны сæкæрнизæй рынчынты нымæц у 17 минæй фылдæр. Се ’хсæн 100 сывæллæттæ æмæ фæсивæд.

## Литературæ
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* *Фадеев П. А.* Сахарный диабет в деталях диагностики и лечения. — М.: «Эксмо», 2016. — 304 с.
* Ягудина Р. И., Куликов А. Ю., Аринина Е. Е. Фармакоэкономика сахарного диабета второго типа // М.: OOO «Медицинское информационное агентство», 2011. — 352С.

## Æддаг æрмæг
* Сæкæрниз: нæхи дзы куыд бахъахъхъæнæм 

## Фиппаинæгтæ

Категори:Эндокринологи
Категори:Низтæ
Джуарисубан

**Джуарисубан** у хъæу Хуссар Ирыстоны Ленингоры районы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ленингоры районы сахартæ æмæ хъæутæ
Мирбо, Октав

**Октав Мирбо** (; райгуырдис 1848-æм азы 16 февралы Тревьеры, Францы — амардис 1917-æм азы 16 февралы Парижы) уыдис францаг фыссæг, романист, драматург, публицист, Гонкуры академийы уæнг.

### Библиографи
* *Le Calvaire* (1886)
* *L'Abbé Jules* (1888).
* *Sébastien Roch* (1890).
* *Dans le ciel* (1892-1893).
* *Les Mauvais bergers* (1897).
* *Le Jardin des supplices* (1899).
* *Le Journal d'une femme de chambre* (1900).
* *Les affaires sont les affaires* (1903).
* *Farces et moralités*  (1904).
* *La 628-E8* (1907).
* *Le Foyer* (1908).
* *Dingo* (1913).
* *Contes cruels* (1990).

### Æрвитæнтæ
* Société Octave Mirbeau 

## Фиппаинæгтæ

Категори:Францы фысджытæ
Категори:Кальвадосы чи райгуырдис, уыдон
Уæрæсейы Хъæбатырты номхыгъд (Хуссар Ирыстон)

Ацы номхыгъды сты Уæрæсейы Федерацийы гарзджын тыхты службæгæнджытæ, кæцытæ райстой Уæрæсейы Хъæбатыры кадджын ном 2008-æм азы Хуссар Ирыстоны хæсты архайды тыххæй.

Гом равзæрæнтæм гæсгæ конд номхыгъд, уæвæн и, æмæ æххæст нæу.

Цъæх фоныл фыст сты, кадджын ном фæсмæлæт чи райста, уыцы Уæрæсейы Хъæбатыртæ.

## Æдаг æрмæг

* Офицеры штурмового авиационного полка удостоены высших наград России (Ставропольский край)
* ЛИПЕЦКИЕ ЛЕТЧИКИ ТОРЖЕСТВЕННО ОТМЕТИЛИ 90-ЛЕТИЕ СО ДНЯ СОЗДАНИЯ В ГОРОДЕ АВИАГАРНИЗОНА
* В Псковской области прошел прием в честь десантников-участников конфликта на Кавказе
* «Весь день по нам били САУ»
* Два воронежца стали Героями России
* Родители погибшего в Южной Осетии солдата из Оренбуржья получили "Золотую Звезду"
Категори:2008-æм азы Хуссар Ирыстоны хæсты архайджытæ
Категори:Уæрæсейы Хъæбатырты номхыгъдтæ
Джвари

**Джвари** ():
* Джвари — моладзандон Гуырдзыстоны
* Джвари — сахар Гуырдзыстоны
Мазуркæ

[thumb|150px|right|Мазуркæ [1845-æм азы]]
**Мазуркæ** () — польшæйаг адæмон кафт.

Кафты ном равзæрдис Мазовийы цæрджытæй — мазуртæй, кæцытæн фæзынд ацы кафт. Музыкалон бæрц у 3/4 кæнæ 3/8, темп у рог. Арæх æмæ цырд акценттæ, кæцытæ рацæуынц дыккаг кæнæ æртыккаг такты хаймæ. XVII-æм æнусы мазуркæ бафтыд польшæйаг зæхкусджыты кæфтыты нымæцмæ. XIX-æм æнусы рапарахат у куыд балон кафт Европæйы бæстыты.

Æцæгæй, ном «мазуркæ» пайда кæны æртæ адæмон польшæйаг кафты нысанкæнынмæ. Сæ фыццаг у **мазур**. **[[Оберек]]** у мазуры хуыз алы дыккаг такты æртыккаг хайыл акцентимæ. **[[Куявяк]]** у лирикон музыкæ, йæ æртæхайынад у вальсы хайынадмæ ’ввахс; у мæты кæнæ мысæны кафт.

Мазуркæ ахсы зынгæ бынат польшæйаг музыкалон культурæйы аразынады процессы. Мазуркæ классикон музыкæйы æндæртæй фылдæр баст у Ф. Шопены номимæ, кæцы ныффыста 60&nbsp;мазуркæйы фылдæр.

Уырыссаг музыкæйы бæрæг сты уыцы композитортæ, мазуркæтæ кæцытæ фыстой: Михаил Глинка, Пётр Чайковский, Анатолий Лядов, Александр Скрябин, Александр Глазунов.

Композитор Пуни балет «Конёк-горбунок»-æн музыкæ куы фыста, уæд фæстаг архайды йæхи мазуркæйæн пайда кодта зарæг «Жил-был у бабушки серенький козлик»-æй.

Категори:Кæфтытæ
Категори:Польшæйаг адæмон кæфтытæ
Денали

**Дена́ли** () кæнæ **Мак-Кинли** () у хохы цъупп Америкæйы Иугонд Штатты, штат Аляскæйы, Цæгат Америкæйы æппæты бæрзонддæр хохы цъупп. Йæ бæрзæнд у 6 196 метры.

Категори:АИШ-ы хæхтæ
Уæлхæдзарау хох

**Уæлхæдзарау хох** у хохы цъупп Гуырдзыстоны Тырсыгомы. Ис Суатъисы комы.

Категори:Тырсыгомы хæхтæ
Акъуаты Зауыр

**Акъуаты Уырызмæджы фырт Зауыр** у Мæскуыйы ирон национ культурæйы скъола «Арт»-ы аивадон разамонæг, Республикæ Цæгат Ирыстон — Аланийы сгуыхт артист.

## Фиппаинæгтæ

Зауыр
Категори:РЦИ — Аланийы сгуыхт артисттæ
Категори:Дзæуджыхъæуы чи райгуырдис, уыдон
Сут

**Сут** у хохы цъупп æмæ хизæнуæтты ном Гуырдзыстоны Тырсыгомы. Хохы бæрзæнд у 2996 метры.

## Литературæ
* Цагаева А. Дз. Топонимия Северной Осетии — Владикавказ: Ир, 2010 — с. 623. 

Категори:Тырсыгомы хæхтæ
Хъеуа дон

**Хъеуа дон** кæнæ **Хъеууа** у цæугæдон Гуырдзыстоны Тырсыгомы, Десхуайы фæрсагдон. Цæугæдоны донæфтæн ис Суардены.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Тырсыгомы цæугæдæттæ
Суатъисы ком

**Суатъисы ком** у ком Тырсыгомы, цæугæдон Суатъисы доны дæргъмæ.

## Кæмттæ
* Елойты ком
* Касаты ком
* Магъалты ком
* Хæрисджыны ком

## Хæхтæ
* Дагъ
* Джимарайы хох
* Майлийы хох
* Сырххох
* Уæлхæдзарау хох

## Цæугæдæттæ
* Дзуары комы дон
* Зерчъенты дон
* Сау цъитийы дон
* Суатъисы дон
* Уæлхæдзарау цъитийы дон

## Хизæнуæттæ
* Арæнты бынтæ
* Æлдары бадæн
* Æрдынаутæ
* Æхсæны хуым
* Барийы стан
* Бæлæгъау
* Бесæты уыгæрдæн
* Богъ-богъгæнæн цъупп
* Бур фидар
* Дудийы дзыхъхъытæ
* Дзæнхъайы фæтæн
* Дзуары ком
* Дзуары къултæ
* Зерчъентæ
* Карсты хъæлæстæ
* Кæрчыты адæгтæ
* Кæсгон хуым
* Кæфойау
* Комкоммæ адаг
* Къахыры бын
* Къуым
* Лæгъз фæтæн
* Лæппуты хуссар
* Пъепъойы дарæн
* Ривæддоны фæтæн
* Сæрвасæнтæ
* Скъæппæджджынтæ
* Станты фæтæн
* Стыр фæз
* Сыгъдтæ
* Уазал суадон
* Уастырджийы фæтæн
* Уæлгæвдæсæуттæ
* Уæрæх ком
* Уискайы уыгæрдæн
* Фæлгуыртæ
* Фæсгора
* Хæйрæджыты адæгтæ
* Хæристы фæтæн
* Хæсгæ хос
* Хицæн къуылдым
* Хуыскъадаг
* Хъæды хуссар
* Чысыл цæгæттæ

## Хуымтæ
* Дзуары сæр
* Дзыхъхъы хуым
* Комы хуымтæ
* Ксийы зылын къуылдым
* Куазты хуым
* Куырæйттæ
* Куыцырийы хуым
* Къулы хуым
* Уастырджийы хуымтæ
* Уæлвæзтæ
* Фаллаг хуымтæ
* Фæсзæнг
* Фæсцыртытæ
* Хæлд хуым
* Хæстæг хуым
* Хуыскъæлджын
* Хъæуы сæр хуымтæ
* Хъугомрæбынтæ
* Хъуыдыры хуымтæ
* Цырты хуссар

## Уыгæрдæнтæ
* Æвзагау
* Астæуккæгтæ
* Æхсырджынтæ
* Галуаны цуртæ
* Гуыдиаты уыгæрдæн
* Дзыхъхъытæ
* Кæлмджын къæдзæх
* Кæнгæ фæндаджы былтæ
* Комы цæгæттæ
* Куыдзвæдгуытæ
* Къуымæллæггаты фæтæн
* Ласæны сæртæ
* Магъалты фæтæн
* Никъайы карст
* Рувасы хуынкъ
* Стыр дзыхъхъы бын
* Тамаджынтæ
* Хæлды уыгæрдæн
* Худисæны бын
* Хурхæтæн
* Хуыдзыхаутæ
* Цырты фæтæн

## Литературæ
* Цагаева А. Дз. Топонимия Северной Осетии — Владикавказ: Ир, 2010 — с. 623. 

Категори:Тырсыгомы кæмттæ
Плиты Нодар

**Плиты Артёмы фырт Нодар** (райгуырдис 1948-æм азы 10 июлы Гуырдзыстоны Боржомы районы Сырххъæуы) у ирон кафæг, Уæрæсейы Федерацийы сгуыхт артист, Цæгат Ирыстон—Аланийы адæмон артист. 1986—1993 уыдис Гуырдзыстоны адæмон кафты ансамблы артист.

## Æддаг æрмæг
* Плиты Нодары интервью 
* Sarmat TV // Нодар Плиев

## Фиппаинæгтæ

Нодар
Категори:Боржомы муниципалитеты чи райгуырдис, уыдон
Категори:РЦИ — Аланийы адæмон артисттæ
Категори:Хуссар Ирыстоны адæмон артисттæ
Рухсдзуар

**Рухсдзуар** у хохы цъупп æмæ хъæды ном. Ис Цæгат Ирыстоны Джызæлы цур. Хохы бæрзæнд у 1170 метры.

## Картæ
* Карта РККА юга России

Категори:Цæгат Ирыстоны хохы цъуппытæ
Тедеты Астамур

**Тедеты Анатолийы фырт Астамур** (райгуырдис Цхинвалы 1978-æм азы 13 январы) у юридикон зонæдты доктор, Паддзахадон университет Экономикæйы уæлдæр скъолайы цур ЮНЕСКО-йы кафедрæйы сæргълæууæджы хæдивæг.

1999-æм азы æнтыстджынæй каст фæцис Академион барадон университеты юридикон факультет. Дыккаг курсæй куыста газеты, уыдис Краснодары крайы æхсæнадон-политикон газет «Анапа»-йы журналист æмæ юрисконсульт. 1997-99 азты сарæзта йæхи газет æмæ йын разамынд лæвæрдта. 2002-æм азæй у журнал «Российский налоговый курьер»-ы зонадон редактор.

Тедеты Астамур у 11 чиныджы æмæ 20 статяйæ фылдæры автор, фыста информацион æмæ финансон барадыл, электрон коммерцийы уаг дæттыныл, электрон банчы фиддонтыл.

## Æддаг æрмæг
* Тедеты Астамуры профиль Экономикæйы уæлдæр скъолайы сайты  

Категори:Уæрæсейы юристтæ
Астамур
Категори:Цхинвалы чи райгуырдис, уыдон
Тедеты Эльбрус

**Тедеты Сосланы фырт Эльбрус** (райгуырдис Ногиры 1974-æм азы 5 декабры) у зындгонд хъæбысæйхæцæг, Олимпаг хъæзтыты чемпион (2004), дунейы æртæ хатты чемпион (1995, 1999, 2002), Украинæйы парламенты депутат Регионты партийæ.

1993-æм азæй фæстæмæ цæры Киевы, у Украинæйы æмбæстаг. 2004-æм азæй у Украинæйы Спортивон хъæбысхæсты ассоциацийы президент.

Эльбрусы хистæр æфсымæр у Уæрæсейы æмбырдгонд командæйы сæйраг тренер Тедеты Дзамболат.

## Æддаг æрмæг
* «Ирон адæм»: Тедеты Эльбрус къорд уацы 
* Тедеты Эльбрусы досье

Категори:Украинæйы Уæлдæр радæйы депутаттæ
Категори:Украинæйы хъæбысæйхæцджытæ
Категори:Ногиры чи райгуырдис, уыдон
Эльбрус
Категори:Ирон хъæбысæйхæцджытæ
Категори:Украинæйы ирæттæ
Категори:Олимпаг чемпионтæ хъæбысхæстæй
Тедеты Зæлинæ

**Тедеты Константины чызг Зæлинæ** у Хуссар Ирыстоны паддзахадон университеты уырыссаг æвзаджы кафедрæйы сæргълæууæг, доцент, Республикæ Хуссар Ирыстоны уырыссаг æвзаг æмæ литературæйы ахуыргæнджыты ассоциацийы президент.

Тедеты Зæлинæ каст фæци Хуссар Ирыстоны педагогон институт, уый фæстæ та — Тбилисы Пушкины номыл педагогон институты аспирантурæ, уым бахъахъхъæдта кандидатон диссертаци уырыссаг æвзаг ахуыр кæныны методикæйыл, сси филологон зонæдты кандидат.

У политикон парти «Иудзинад»-ы уæнг.

## Фиппаинæгтæ

Зæлинæ
Категори:Хуссар Ирыстоны филологтæ
Сырххъæу (Боржомы муниципалитет)

**Сырххъæу** кæнæ **Бердзеныхъæу** (, **Цъителсопели** — «сырх хъæу»)  у хъæу Гуырдзыстоны Боржомы районы. Ис Гудзареты комы. 

Цардысты дзы Джыккайтæ, Плитæ, Мæхъитæ, Осиатæ, Къозонтæ. Ныртæккæ æдзæрæг у.

## Ам райгуырдысты
* Плиты Нодар (1948) — ирон кафæг.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Боржомы муниципалитеты цæрæнрæттæ
Цыхуырбаты Тамерлан

**Цыхуырбаты Сергейы фырт Тамерлан** (райгуырдис 1962-æм азы 25 январы Цхинвалы) у Цхинвалы цæрæг нывгæнæг, Хуссар Ирыстоны нывгæнджыты цæдисы сæрдар.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Хуссар Ирыстоны нывгæнджытæ
Категори:Цхинвалы чи райгуырдис, уыдон
Категори:1962-æм азы чи райгуырдис, уыдон
Тамерлан
Кæрдзыны дон

**Кæрдзыны дон** у Цæгат Ирыстоны цæугæдæттæй иу, Хуымæллæджы доны къабаз.

## Литературæ
* Цагъаты Анастасия. Цæгат Ирыстоны топоними. II-æм хай. Дзæуджыхъæу, 1975.

Категори:Цæгат Ирыстоны цæугæдæттæ
Хъæнидон

**Хъæнидон** (*[[Хъæни]]* + *дон*) у цæугæдон Цæгат Ирыстоны, Гæналдоны галиу фæрсагдон.

## Литературæ
* Цагъаты Анастасия. Цæгат Ирыстоны топоними. II-æм хай. Дзæуджыхъæу, 1975.

Категори:Цæгат Ирыстоны цæугæдæттæ
Къæйты ком

**Къæйты ком** у ком Цæгат Ирыстоны, Лисырийæ хуссарырдыгæй, цæугæдон Къæйты комы доны дæргъмæ.

## Кæс ноджы
* Къæйты комы цъити

## Литературæ
* Цагъаты Анастасия. Цæгат Ирыстоны топоними. II-æм хай. Дзæуджыхъæу, 1975.

Категори:Мамысонгом
Категори:Цæгат Ирыстоны кæмттæ
Кумраны къухфыстытæ

[thumb|Кумраны къухфыстытæй иу сыф. Æвдыст цæуы [Амманы музейы]]
**Кумраны къухфыстытæ** (Мард денджызы тыхтæттæ) — 1947-æм азæй фæстæмæ Кумраны лæгæтты цы бирæ къухфыстытæ ссардæуыд, уыдоны иумæйаг ном. Ссарæггæгты иртæстытæ куыд равдыстой, уыцы къухфыстыты хай фыст æрцыдис Кумраны æмбалады нæ эрæйы агъоммæ 250-æм азæй 68-æм азы онг.

Кумраны тыхтæттæй фылдæр фыст сты уираг æвзагыл (ивритыл), се ’хсæн ис арамейаг æмæ грекъаг æвзæгтыл дæр фыстытæ. Сæйрагдæр фыссæн æрмæг у пергамент, иуæй-иу хатт та папирус, ис æрхуыйы сыфтыл конд фыстытæ дæр. Сæ аппмæ гæсгæ тексттæ дих кæнынц æртæ къордыл: Библийы тексттæ (29% бæрц), апокрифтæ æмæ псевдоэпиграфтæ, Кумраны æмбалады литературæ.

## Кумраны къухфыстыты тексттæ
* Перевод многих кумранских рукописей на русский язык
* Кумраны къухфыстытæ цифронгондæй 
** Храмовый свиток
** Свиток Исайи
** Свиток войны
** Комментарий на Аввакума
** Устав общины
* Амусин, И. Д. ''Кумранский Фрагмент Молитвы Вавилонского Царя Набонида'' 
* Амусин, И. Д. ''Кумранский комментарий на Осию (4QpHosb II)''
* Подробный список содержания всех 39 томов The Discoveries in the Judaean Desert.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Чингуытæ алфавитмæ гæсгæ
Категори:Дины литературæ
Категори:Библеистикæ
Категори:Рагон чингуытæ
Категори:Израилы истори
Категори:Библийы къухфыстытæ
Категори:Дзуттаг литературæ
Койне

**Койне́** ( «иумæйаг грекъаг», кæнæ , «иумæйаг диалект») у грекъаг æвзаджы формæ, кæцы фæзындис æмæ рапарахат ис фæсклассикон антикон дуджы. Койне сси Гречъы фыццаг уæлрегионон диалект, стæй Ромы империйы æппæт скæсæйнаг хайы æхсæнадæмон æвзаг (лингва-франка).

Койне уыдис, Ног Фæдзæхсты чингуытæ цы æвзагыл фыст æрцыдис, уыцы æвзаг дæр.

## Литературæ
* Randall Buth, *[http://www.biblicalulpan.org/Sound_files/PRONSYS1_US.pdf : Koine Greek of Early Roman Period] *
* Abel, F.-M. *Grammaire du grec biblique*.
* Andriotis, Nikolaos P. *History of the Greek Language*.
* Smyth, Herbert Weir, *Greek Grammar*, Harvard University Press, 1956. ISBN 0-674-36250-0
* Cornybeare, F.C, and Stock, St. George. *Grammar of Septuagint Greek: With Selected Readings, Vocabularies, and Updated Indexes*.
* Allen, W. Sidney, *Vox Graeca: a guide to the pronunciation of classical Greek — 3rd ed.*, Cambridge University Press, 1987. ISBN 0-521-33555-8

## Фиппаинæгтæ

Категори:Мард æвзæгтæ
Категори:Индоевропæйаг æвзæгтæ
Ренуар, Пьер Огюст

**Пьер Огюст Ренуар** (; 1841-æм азы 25 февралы, Лимож — 1919-æм азы 2 декабры, Кань-сюр-Мер) у францаг нывгæнæг график æмæ скульптор, импрессионисттæй иу.

## Галерей


Renoir - The Two Sisters, On the Terrace.jpg|*Sur la terrasse*, (1881)
Renoir11.jpg|*La Grenouillère*, (1868)
Renoir15.jpg|*Jeune fille assise*, (1883)



## Фиппаинæгтæ

Категори:Францы нывгæнджытæ
Категори:Лиможы чи райгуырдис, уыдон
Сыгъдæг Еленæйы сакъадах, Зæрдæвæрæны сакъадах æмæ Тристан-да-Кунья

**Сыгъдæг Еленæйы сакъадах, Зæрдæвæрæны сакъадах æмæ Тристан-да-Кунья** () у Стыр Британийы фæсденджызон территори, Атлантикон фурды, Африкæмæ хæстæг.

*
Тедеты Рюрик

**Тедеты Къостайы фырт Рюрик** (**Скифирон**) (1938–1991) у зындгонд ирон поэт, фыссæг æмæ ахуыргонд.

Райгуырдис Хуссар Ирыстоны Къуылыхты хъæуы. Каст фæци Хъорнисы астæуккаг скъола, Кæсæг-Балхъары паддзахадон университеты историон-филологон факультет æмæ Мæскуыйы паддзахадон университеты аспирантурæ. Куыста уырыссаг æвзаг æмæ литературæйы ахуыргæнæгæй, Кæсæг-Балхъары æмæ Цæгат Ирыстоны районты газетты, Гуырдзыстоны Фысджыты цæдисы Хуссар Ирыстоны хайады референтæй, Хуссар Ирыстоны æмæ Гуры пединститутты уырыссаг æмæ фæсарæйнаг литературæйы ахуыргæнæгæй, чиныгуадзæн «Ирыстон»-ы редакторæй, Хуссар-Ирыстоны зонадон-иртасæг институты хистæр зонадон кусæгæй. Скифирон уыди иудадзыг агурыны, сгарыны фæндагыл лæуд. Уыцы миниуæг æм уыд сæрысуангæй йæ царды фæстаг бонтæм .

Скифироны æмдзæвгæты фыццаг æмбырдгонд «Уадындз» рацыди 1965-æм азы Цхинвалы. Æмдзæвгæтæй уæлдай ма фыста уацаутæ, радзырдтæ, критикон уацтæ. У дыууæтомон стыр куыст «Коста в жизни»-йы автор. Фыццаг том рацыди 1984-æм азы Цхинвалы, дыккаг та — 1989-æм азы, уый дæр Цхинвалы.

Йæ поэтикон чингуыты сæйрагдæртæ сты «Лирикæ» (Цхинвал, 1973), «Лирикæ-2» (Цхинвал, 1980).

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ирон поэттæ
Категори:Хуссар Ирыстоны поэттæ
Категори:Хуссар Ирыстоны ахуыргæндтæ
Категори:Дзауы районы чи райгуырдис, уыдон
Рюрик
Ирзонынад

**Ирзонынад** у ирон адæмы истори, æвзаг, мифологи æмæ фольклор иртасæг зонæдты къорд.

Цæгат Ирыстоны ирзонынады артдзæст у Цæгат Ирыстоны гуманитарон æмæ социалон иртæстыты институт.

Хуссар Ирыстоны ирзонынадыл архайды фылдæр хай конд у Хуссар Ирыстоны Уанеты Захары номыл зонадон-иртасæн институты.

Категори:Ирон æхсæнад
Дзуары ком

**Дзуары ком** у ком Цæгат Ирыстоны Туалгомы, Згъилæй хуссарырдыгæй, цæугæдон Дзуары комы доны дæргъмæ.

Категори:Мамысонгом
Категори:Цæгат Ирыстоны кæмттæ
Хуыры ком

**Хуыры ком**:
* Хуыры ком — ком Уæлладжыргомы;
* Хуыры ком — ком Туалгомы;
* Хуыры ком — ком Чеселтгомы.
Къозы ком (Цæгат Ирыстон)

**Къозы ком** кæнæ **Къодзы ком** у ком Цæгат Ирыстоны Туалгомы, цæугæдон Къозы комы доны дæргъмæ.

## Литературæ
* Цагъаты Анастасия. Цæгат Ирыстоны топоними. II-æм хай. Дзæуджыхъæу, 1975.

Категори:Мамысонгом
Категори:Цæгат Ирыстоны кæмттæ
Уарцъе дон

**Уарцъе дон** () у цæугæдон Цæгат Ирыстоны Алагиры районы, Нарыдоны фæрсагдон.

## Литературæ
* Цагъаты Анастасия. Цæгат Ирыстоны топоними. II-æм хай. Дзæуджыхъæу, 1975.

Категори:Цæгат Ирыстоны цæугæдæттæ
Категори:Туалгомы цæугæдæттæ
Цъæййаг рагъ

**Цъæййаг рагъ** кæнæ **Садоны рагъ** () у хохы рагъ Цæгат Ирыстоны, Алагиры æмæ Æрæфы районы.

## Литературæ
* Цагъаты Анастасия. Цæгат Ирыстоны топоними. II-æм хай. Дзæуджыхъæу, 1975.

Категори:Цæгат Ирыстоны хæхтæ
Категори:Цъæйы ком
Уыналдон

**Уыналдон** у цæугæдон Цæгат Ирыстоны Уæлладжыры комы. У Æрыдоны рахиз фæрсагдон. Йæ донæфтæн ис хъæу Дæллаг Уыналы цур.

## Литературæ
* Цагаева А. Дз. Топонимия Северной Осетии — Владикавказ: Ир, 2010 — с. 623. 

Категори:Цæгат Ирыстоны цæугæдæттæ
Категори:Æрыдоны фæрсагдæттæ
Гуыдан (нысаниуджытæ)

* Гуыдан — гуырдзиаг адæмы субэтникон къорд
* Гуыдан — бæстæ Гуырдзыстоны
* Гуыдан — хъæу Гуырдзыстоны
Джиоты Вероникæ

**Джиоты Романы чызг Вероникæ** у Уæрæсейы оперон зарæггæнæг, сопрано. У Цæгат Ирыстон — Аланийы сгуыхт артист, Хуссар Ирыстоны сгуыхт артист, æхсæнадæмон конкурсты лауреат. 2006-æм азæй у Новосибирсчы оперæ æмæ балеты театры солисткæ.

## Цардафыст
Вероникæ райгуырдис Цхинвалы. 2000-æм азы каст фæцис Дзæуджыхъæуы аивæдты училище. 2005-æм азы каст фæцис Бетъырбухы паддзахадон консерватори.

Йæ мой у Новосибирсчы филармонийы Камерон оркестры сæйраг дирижёр Алим Шахмаметьев.

## Æддаг æрмæг
* Адæмы Ныхас // Джиоты Вероникæ 
* Джиоты Вероникæйы интервью 

## Фиппаинæгтæ

Вероникæ
Категори:Цхинвалы чи райгуырдис, уыдон
Категори:РЦИ — Аланийы сгуыхт артисттæ
Категори:Хуссар Ирыстоны сгуыхт артисттæ
Коцты Станислав

**Коцты Яковы фырт Станислав** (райгуырдис Куртайы хъæуы 1954-æм азы 7 апрелы) у Хуссар Ирыстоны V æвзæрсты парламенты сæрдар.

Цхинвалы астæуккаг скъола №6 каст фæуыны фæстæ ахуыр кодта Хуссар Ирыстоны паддзахадон педагогон институты истори æмæ англисаг æвзаджы факультеты. 1978-æм азæй амыдта Уæрæсейы истори пединституты студенттæн. 1991-94 азты ахуыр кодта Бакуйы Политологи æмæ социалон иртасæнты институты.

1989-æм азы кусын байдыдта партийы Хуссар Ирыстоны обкомы — партийы контролы комитеты, стæй та идеологийы хайады.

1990-æм азæй 1999-æм азы онг уыдис Хуссар Ирыстоны информаци æмæ мыхуыр министр.

1993-æм азы мартъийæ ныры онг у Хуссар Ирыстоны коммунистон партийы разамонæг.

Æвзæрст æрцыдис республикæйы парламентмæ цалдæр хатты: I, III, IV æмæ V æвзæрстыты депутат. 1999-2004 æмæ 2009-æм азæй фæстæмæ у парламенты сæрдар (2004-2009 уыцы бынаты куыста Гасситы Знауыр).

## Фиппаинæгтæ

Категори:СЦКП-йы уæнгтæ
Станислав
Категори:Цхинвалы районы чи райгуырдис, уыдон
Категори:Хуссар Ирыстоны парламенты депутаттæ
Вышлова, Ольгæ Александры чызг

**Вышлова Ольгæ Александры чызг** (райгуырдис 1946-æм азы 30 ноябры), у зындгонд журналист, 1990-2010 азты газет «Северная Осетия»-йы сæйраг редактор, Уæрæсейы Федерацийы культурæйы сгуыхт архайæг.

## Æддаг æрмæг
* Осетия-Квайса // От Ольги Берггольц до Ольги Вышловой  

Категори:Цæгат Ирыстоны журналисттæ
Категори:1946-æм азы чи райгуырдис, уыдон
Хъуыссæтæ

**Хъуыссæтæ** () сты ирон мыггаг. Цардысты Тырсыгомы.

## Фиппаинæгтæ

*
Хурджын был

**Хурджын был** () у Болгарийы Бургасы облæсты егъаудæр змисджын пляжы дæргъмæ курортон комплекс, ис дзы 200 уазæгуæттæй фылдæр. Административон æгъдауæй у Несебыры хъæубæстæйы сконды. Хурджын былæй хуссарæрдæм у сахар Несебыр, цæгатæрдæм та — сахар Свети-Влас.

## Галерей

Bulgaria-Sunny_Beach-01.jpg
Bulgaria-Sunny_Beach-04.jpg
Bulgaria-Sunny_Beach-05.jpg
Bulgaria-Sunny_Beach-07.jpg
Bulgaria-Sunny_Beach-08.jpg
Bulgaria-Sunny_Beach-09.jpg
Bulgaria-Sunny_Beach-10.jpg


Категори:Болгарийы курорттæ
Категори:Сау денджызы курорттæ
Дудгæ

**Дудгæ**, вариант: *дудаг*, кæнæ **[[хъыцъы]]**,  (; ) у цæхæрадоны популярон зайæгой, йæ сыфты бон у хæрдмæ метры фылдæр æрзайын. Ацы хæрзад кæрдæг уарзон у алы кары адæймагæн дæр, бирæ культурæты Европæ æмæ Азийы. Базарты тæрхæджытæй дæр уымæн нæ цух кæны сæрдæй-зымæгæй. Хæрынмæ у фæлмæн, донджын. Хæрынц æй салаттимæ, бафтауынц æй дзидза æмæ кæсаджы алыхуызон хæринæгтыл.

Адæмон хосгæнджытæ дудгæйæ пайда кæнынц цинга æмæ туджы низты ныхмæ. Дзæбæх дзы кæнынц сывæллæтты низтæ золотухæ, диатез, хæлмæгтæ. Хæфгæнæг хъæдгæмттæн дзы аразынц сæрдгæ хос царвимæ.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Категори:Судзагхæлттæ
Категори:Хъацæнтæ (хæринаг)
Кæрвæдз

**Кæрвæдз** ( *Hordeum vulgare* subsp. *hexastichon*, ) у æфсирон зайæгой, сисчы дæлхуыз. 

## Литературæ
* 

Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Категори:Æфсирджынтæ
Къæйты комы дон

**Къæйты комы дон** у цæугæдон Цæгат Ирыстоны Алагиры районы, Мамысондоны фæрсагдон. Йæ донæфтæн ис Хълиаты цур.

## Литературæ
* Цагъаты Анастасия. Цæгат Ирыстоны топоними. II-æм хай. Дзæуджыхъæу, 1975 

Категори:Цæгат Ирыстоны цæугæдæттæ
Категори:Мамысонгомы цæугæдæттæ
Лйа (хъæу)

**Лйа** у Цæгат Ирыстоны Алагиры районы хъæу.

## Истори
Тъеплейы цъуппы бын, Гуыркъуымты комы рæбинаг хъæу Лйайы цардысты Еналдытæ. Ардæм сырдджын адæгтæ æмæ къæдзæхтæ сæхимæ хуыдтой Нары кæмтты цуанонты. Лйайы доны цъитиджын тæгтæ, карз суар, уазал суадæттæ, хæхты сыгъдæг уæлдæф уыдысты цæрджыты æнæниздзинады хостæ.

### Мыггæгтæ
Цардысты дзы Еналдытæ.

## Фиппаинæгтæ

## Литературæ
* 

Категори:Алагиры районы цæрæнрæттæ
Иугонд Уæрæсе

**«Иугонд Уæрæсе»** () у Уæрæсейы авд политикон партийæ иу. Парти фæзындис 2001-æм азы æмæ ссис Уæрæсейы стырдæр парти. Партийæн разамынд дæтты Владимир Путин, Уæрæсейы архайгæ премьер-министр.

## Цæгат Ирыстон
Цæгат Ирыстоны сæргълæууæг Мамсыраты Таймураз у «Иугонд Уæрæсе»-йы уæнг.

## Æддаг æрмæг
* «Иугонд Уæрæсе» Лентапедийы 
* Официалон сайт 
* Партийы фракци Паддзахадон думæйы 

## Фиппаинæгтæ

Категори:Уæрæсейы политикон партитæ
Категори:Консервативон партитæ
Рæстаг Уæрæсе

**«Рæстаг Уæрæсе»** () у Уæрæсейы авд политикон партийæ иу. Партийы ахаст у социалистон. Разамынд ын дæтты Николай Левичев, партийы бындурæвæрæг у Сергей Миронов.

«Рæстаг Уæрæсе» фæзындис 2006-æм азы октябры æртæ партийы (Уæрæсейы Царды парти, «Фыдыбæстæ» æмæ Уæрæсейы Пенсионерты парти) баиугондæй. Фæстæдæр партийы скондмæ бацыдысты ма цалдæр политикон организацийы.

5-æм æвзæрсты Паддзахадон думæйы «Рæстаг Уæрæсе»-йæн уыдис 38 бынаты, 2011-æм азы æвзæрстыты фæстиуæгæн уыцы нымæц фæфылдæр кæндзæнис.

## Æддаг æрмæг
* «Рæстаг Уæрæсе» Лентапедийы 

Категори:Уæрæсейы политикон партитæ
Категори:Социал-демократон партиитæ
Категори:Галиу-центрон партитæ
Категори:Социалистон интернационал
Категори:Политикон партитæ алфавитмæ гæсгæ
Æгъзæллаг

**Æгъзæллаг** кæнæ **згъæллаг** (; ) у æфсирон зайæгой, сысджыйы хуыз. Æгъзæллаг у хæмпæлгæрдæг.

Категори:Æфсирджынтæ
Категори:Хæмпæлгæрдæджытæ
Галуантæ (нысаниуджытæ)

* Галуан — агъуыст
* Галуантæ — ирон мыггаг
* Галуантæ — хъæу Хуссар Ирыстоны
Зым

**Зым**,  кæнæ *дзумаргъ*, *зумаргъ* (; , *кавказская горная индейка*) у мæргъты хуыз. Цæры Кавказы хæхты. Йæ буары дæргъ у 50-60 сантиметры бæрц, йæ уæз та — 1,6-2,4 кг.

## Этимологи
Зым = зым маргъ.

## Нæмттæ
Цуанон æвзагыл: *зараг*, *дзиццы*.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Мæргътæ
Æргъай

**Æргъай**,  (, ) у кæсæгты мыггаг.

## Хуызтæ
* *[[Salmo aphelios]]*
* *[[Salmo balcanicus]]*
* *[[Salmo carpio]]*
* *[[Salmo cenerinus]]*
* *[[Salmo cettii]]*
* *[[Salmo dentex]]*
* *[[Salmo ezenami]]*
* *[[Salmo farioides]]*
* *[[Salmo ferox]]*
* *[[Salmo fibreni]]*
* *[[Salmo ischchan]]*
* *[[Salmo letnica]]*
* *[[Salmo lumi]]*
* *[[Salmo macedonicus]]*
* *[[Salmo marmoratus]]*
* *[[Salmo nigripinnis]]*
* *[[Salmo obtusirostris]]*
* *[[Salmo ohridanus]]*
* *[[Salmo pelagonicus]]*
* *[[Salmo peristericus]]*
* *[[Salmo platycephalus]]*
* *[[Salmo rhodanensis]]*
* *[[Salmo salar]]*
* *[[Salmo schiefermuelleri]]*
* *[[Salmo stomachicus]]*
* *[[Salmo taleri]]*
* *[[Salmo trutta]]*
* *[[Salmo visovacensis]]*
* *[[Salmo zrmanjaensis]]*

Категори:Кæсæгтæ
Саубыны дон

**Саубыны дон** (*[[Саубын]]* + *дон*) у цæугæдон Цæгат Ирыстоны, Захъхъайы доны фæрсагдон.

## Литературæ
* Цагъаты Анастасия. Цæгат Ирыстоны топоними. II-æм хай. Дзæуджыхъæу, 1975 

Категори:Цæгат Ирыстоны цæугæдæттæ