open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Киль (сахар)

**Киль** () у Германы сахар, Шлезвиг-Гольштейны сæйраг сахар. 

## Фиппаинæгтæ

Категори:Шлезвиг-Гольштейны сахартæ
Едыс

**Едыс** (, ) у Хуссар Ирыстоны Дзауы районы хъæу. Ис Урстуалты.

## Истори
Едысы, æвæццæгæн, XV æнусы æрцардысты Беджызатæй дыууæ æфсымæры. Уыдон æрлыгъдысты Цæгат Ирыстонæй Дæргъæвсы комæй Хынцæджы хъæуæй. Æрбаййæфтой йæ æдзæрæгæй. Йæ хъæдты уæлвæзты бирæ уыд алыхуызон сырдтæ æмæ мæргътæ. Ивгъуыд æнусы æстайæм азты дæр ма Едысы цардысты 25 хæдзары, — фыста «Рæстдзинад»-ы газеты Беджызаты Амилбар — Беджызатæ уыдысты 7 хæдзары, Басатæ — 3, Дзестæ — 3, Дзукъатæ — 2, Мамиатæ — 2, Мæхъитæ — 2 æмæ Гугкатæй — 1 хæдзар. Едысы æппæт Урстуалтæн уыд хъæууон совет, астæуккаг скъола, аргъуан. Сæ сæйраг бæрæгбон — Тбау-Уацилла.

## Мыггæгтæ
Цардысты дзы Беджызатæ, Дзестæ, Дзукъатæ, Гугкатæ, Басатæ, Мæхъитæ, Мамитæ, Æлбегатæ.

Беджызатæ Едысмæ бафтыдысты æппæт мыггæгтæй раздæр Тæгиаты комы Цæгат Хынцæгæй. Мамиатæ Едысмæ афтыдысты Нары комæй. Дзукъатæ æмæ Мæхъитæ Едысмæ балыгъдысты Челиаты комæй.

## Зындгонд едысæгтæ
* Беджызаты Чермен (1898—1937) — ирон фыссæг
* Дзесты Куыдзæг (1905—1981) — ирон фыссæг

## Къамтæ
thumb|300px|Едысы ныхас|альт=|æнæ

## Фиппаинæгтæ

## Литературæ
* 
* Цгъойты Хазби. Урстуалтӕ  // «Рæстдзинад», №182, 2019 азы 8 октябрь
* 

## Æрвитæнтæ
* Хъӕуӕй хъӕумӕ. Едыс

*
Йеллоунайф

**Йеллоунайф** () у Канадæйы сахар, Цæгат-Ныгуылæн территориты административон центр. Æрбынат кодта Цагъайрæгты Стыр цады был.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Канадæйы сахартæ
Нью-Брансуик

**Нью-Брансуик** (, ) у провинци Канадæйы скæсæны. Йæ сæйраг сахар у Фредериктон, йæ стырдæр сахар у Монктон.

## Фиппаинæгтæ

*
Саратовы облæст

**Саратовы облæст** () у Уæрæсейы Федерацийы субъект. Йæ административон центр у Саратов.

## Фиппаинæгтæ
Киров

**Ки́ров**:

* Киров, Мироны фырт Сергей&nbsp;— Уæрæсейы революционер, советон хицауады архайæг.
* Киров — Кировы облæсты административон центр 
* Киров (Хуссар Ирыстон) — хъæу Хуссар Ирыстоны Дзауы районы
Ла-Пас

**Ла-Пас** (, ), æххæст ном у **Нуэ́стрæ-Сеньо́рæ-де-Ла-Пас** () у Боливийы сахар æмæ паддзахады *de facto*-йы сæйраг сахар, Ла-Пасы департаменты административон центр.

## Фиппаинæгтæ

*
Пуэрто-Бакерисо-Морено

**Пуэрто-Бакерисо-Морено** () у Эквадоры сахар, Галапагосы провинцийы сæйраг сахар.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Эквадоры сахартæ
Асунсьон

**Асунсьо́н** (, æххæст ном у *Nuestra Señora Santa María de la Asunción*) у Парагвайы сæйраг сахар.

## Фиппаинæгтæ

*
Кито

**Ки́то** () у Эквадоры сæйраг сахар æмæ йæ политикон, экономикон æмæ культурон центр.

## Фиппаинæгтæ

*
Пунтæ-Аренас

**Пу́нтæ-Аре́нас** () у Чилийы сахар. Уый у Магальянесы провинцийы æмæ Магальянес æмæ Чилийы Антарктикæйы административон центр.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Чилийы сахартæ
Категори:Чилийы коммунæтæ
Плачидо, Микеле

**Микеле Плачидо** (; райгуырдис 1946 азы) у италиаг актёр æмæ кинорежиссёр. Зындгонд сси италиаг мафийы тыххæй телесериал «Спрут»-ы (1984–1989) ахъазыны фæстæ.

## Цардафыст
Микеле Плачидо райгуырдис 1946-æм азы 19 майы сахар Асколи-Сатриано. Æфсады баслужбæйы фæстæ Плачидо куыста Ромы пъæлицæйы. Фæстæдæр бацыдис Драмон аивады академимæ. 1969-æм азы ахъазыдис сценæйыл фыццаг роль.

1972-æм азæй райдыдта хъазын кинойы.

Æгас дунейы Плачидо популярон сси, телесериал «Спрут»-ы комиссар Коррадо Каттанийы ролы куы ахъазыдис (цыппар сезоны), уæд.

1990-æм азæй Плачидо йæхæдæг райдыдта æвæрын кинонывтæ.

Микеле Плачидойæн ис æхсæз сывæллоны дыууæ усæй. Хистæр чызг Виолантæ Плачидо у актрисæ.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Актёртæ алфавитмæ гæсгæ
Категори:Режиссёртæ алфавитмæ гæсгæ
Категори:Италийы актёртæ
Категори:Италийы кинорежиссёртæ
Категори:Апулийы чи райгуырдис, уыдон
Категори:1946-æм азы чи райгуырдис, уыдон
Сурам

**Сурам** () у сахарæнгæс цæрæнран (посёлок) Гуырдзыстоны; у зындгонд курорт.

Сурам æрбынат кодта, Гуырдзыстон ныгуылæн æмæ скæсæн хайыл чи дих кæны, уыцы Лихы рагъы хуссарварс. Баст у районы центр Хашуримæ æфсæнвæндаджы фæрцы. Астæузаманы (XII–XIII), стратегион Сурамы æфцæгмæ хæстæг чи уыди, уыцы цæрæнранæй скодтой дынджыр фидар. Уыцы фидар ныронг у уыцы регионы сæйрагдæр фенддæгтæй иу.

Уыцы фидар саразыны тыххæй таурæгъ радзырдта йæ уацмысы фыссæг Даниэл Чонкадзе (1830–1860), фæстæдæр чиныгмæ гæсгæ режиссёр Сергей Параджанов систа киноныв «Сурамы фидары тыххæй таурæгъ» (1984).

XII—XV æнусты Сурамы хицæуттæ уыдысты, сæхицæн мыггаг Сурамели чи райста, уыцы ерыстаутæ. XVII—XVIII азты фидар рацарæзтæуыд æмæ пайдагонд цыди Гиви Амилварийæ персы ныхмæ хæстæмбæлдтыты, фæстæдæр амаддзаг уыди Уæрæсейы æфсады базæ уырысы-турчы хæсты (1768–1774-æм азты).

Гуырдзыстон Уæрæсейы империйы скондмæ бацæуыны (1801) фæстæ Сурам парахат кæнын райдыдта куыд курорт.

1926-æм азæй Сурам у сахарæнгæс цæрæнран.

Сурамы фенддæгтæй иу у Мады Майрæмы æмæ Сыгъдæг Георгийы аргъуантæ.
Цæрæнраны ис цалдæр санаторийы.

Советон заман Сурамы уыди авджы тарæйы, сæны æмæ консервгæнæн заводтæ. Посёлочы ма амал кодтой дзæнхъадур.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Хашуры муниципалитеты цæрæнрæттæ
Магальянес æмæ Чилийы Антарктикæ

**Магальянес æмæ Чилийы Антарктикæ** () у регион Чилийы хуссары.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Чилийы регионтæ
Сурамы æфцæг

**Сурамы æфцæг** () у, Стыр æмæ Чысыл Кавказ иу чи кæны, уыцы Сурамы хохрагъы æфцджытæй иу; ис ныртæккæйы Гуырдзыстоны территорийыл. У ацы рагъы тæккæ ныллæгдæр æфцæг (денджызы æмвæзадæй у 949 метрæй бæрзонддæр).

Æфцæгыл цæуы автомобилон соса æмæ æфсæнвæндаг (Хашур—Зестъапонийы фæндаджы иу хай). 1933-æм азы Сурамы æфцæджы æфсæнвæндаг æрцыд электрификацигонд æмæ йыл Советон Цæдисы фыццаг хатт спайда чынди электровозтæй.

Категори:Гуырдзыстоны æфцджытæ
Себоргæ

**Себоргæ** () у хъæу Италийы, регион Лигурийы хуссар-ныгуылæны.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Империйы провинцийы коммунæтæ
Цæллаты Вадим

**Цæллаты Рамазаны фырт Вадим** (1976-æм азы 17 июны Дигорæйы) у Уæрæсейы актёр, Цæгат Ирыстоны адæмон артист, Цæгат Ирыстоны Парламенты депутат (2017).

## Цардафыст
2002-æм азы каст фæци Борис Щукины номыл Театралон институт (Ю.М. Авшаровы курс).

2002-æм азæй фæстæмæ у Таганкæйы театры актёр.

## Фильмты ранымад
* 2001-æм аз — *Домбайы хай* ()
* 2002-æм аз — *Намысы кодекс* ()
* 2002-æм аз — () — *Арби*
* 2003-æм аз — *Антикиллер 2* — *Нисим*
* 2005-æм аз — *Горыныч æмæ Виктория* — *Бизнесмен*
* 2005-æм аз — () — *Трофим Кондратьев*
* 2006-æм аз — () — *Мурад*
* 2006-æм аз — *Утёсов. Цæрæнбонтау даргъ зарæг* ()
* 2006-æм аз — ()
* 2007-æм аз — *Диверсант. Хæсты кæрон* () — *Даур*
* 2008-æм аз — *Шультес* — *Пашæ*
* 2009-æм аз — *Сырх урсыл* ()
* 2009-æм аз — *Мæскуы, æз уарзын дæу!* () 
* 2009-æм аз — Олимпиус инферно — *Вахо*
* 2009-æм аз — *Уардитæ Эльзæйæн* () 

## Фиппаинæгтæ

## Æрвитæнтæ
* Цæллаты Вадим сайт Ruskino.ru-йы 
* Цæллаты Вадимы цардвæндаг 

Категори:Актёртæ алфавитмæ гæсгæ
Категори:Уæрæсейы актёртæ
Категори:Ирон актёртæ
Категори:Цæгат Ирыстоны парламенты депутаттæ
Вадим
Неаполитанаг æвзаг

**Неаполитанаг æвзаг** (, ) у италиаг æвзаджы диалект. Парахат у Хуссар Италийы, Кампанийы, цæгат Калабрийы, стæй Апулийы цæгатаг æмæ центрон хайы.

Неаполитанаг æвзаг у фылдæр классикон итайлаг оперæты æвзаг. Сæрмагондæй, номдзыд зарæг «O sole mio!» зарынц неаполитанагау:

Категори:Ромайнаг æвзæгтæ
Категори:Италийы æвзæгтæ
Бонифачо

**Бонифа́чо** (, ) у сахар æмæ коммунæ Корсикæйы сакъадахы хуссары, хауы Францы департамент Хуссар Корсикæмæ.

Цæрджыты нымæц у 2700 адæймаджы (1999).

Бонифачойы цæрджыты хуыйнынц бонифачойæгтæ (Bonifaciens).

## Фиппаинæгтæ

Категори:Корсикæйы сахартæ
Апеннины æрдæгсакъадах

**Апеннины æрдæгсакъадах** ( — Италийы æрдæгсакъадах; ноджы Penisola appenninica) у Европæйы дынджырдæр æрдæгсакъадæхтæй иу, æрбынат кодта континенты хуссары æмæ йæ æхсы Зæххастæуы денджыз.

Æрдæгсакъадахыл æрбынат кодтой Италийы фылдæр хай, стæй Сан-Маринойы Республикæ æмæ теократон паддзахад Ватикан.

Æрдæгсакъадахы фæзуат у 149 мин км², йæ дæргъ у 1100 километрмæ æввахс, уæрх та — 130–300 км.
Цæгаты Апеннины æрдæгсакъадах æмарæн у Паданы быдыримæ, ныгуылæны йæ былтæ æхсы Тиррены денджыз, скæсæны — Адриатикæйы денджыз, хуссары та — Ионион денджыз.

## Кæс ноджы
* Апеннинтæ

Категори:Æрдæгсакъадæхтæ алфавитмæ гæсгæ
Категори:Италийы географи
Къостайыхъæу (Хуссар Ирыстон)

**Къостайыхъæу** кæнæ **Цъунар** () у хъæу Хуссар Ирыстоны Цхинвалы районы.

## Этимологи
Цъунары цæрджытæ сæхи Нарæй ралидзгæ хонынц, сæ хъæуы ном та (адæмон этимологимæ гæсгæ) хонынц «Цъус Нар» = *Цъунар*.

## Инфраструктурæ
* Администраци
* Культурæйы галуан
* Хæтæгкаты Къостайы номыл Культурæ æмæ улæфыны парк
* Астæуккаг скъола
* Адæмон театр

## Дин
* Майрæмкуадзæны аргъуан

## Мыггæгтæ
Цардысты дзы Хетæгкатæ, Хаситæ, Джиотæ, Мамитæ, Лохтæ, Бигъуылатæ, Гæбæратæ, Костæ, Тегкатæ, Хуыбиатæ, Хацыртæ, Гоцъитæ, Мæлдзыгатæ, Чсиатæ, Гуццатæ, Гуыззыттатæ, Чилæхсатæ, Джусойтæ, Бæзатæ, Саулохтæ, Бациатæ, Тедетæ, Тыджытæ, Кобестæ, Тыбылтæ, Цхуырбатæ, Тъаратæ, Быцентæ, Гаглойтæ, Æлбортæ, Уазæгтæ, Бекъойтæ, Хъобантæ, Хуыгатæ, Сабантæ, Плитæ, Томайтæ.

## Фиппаинæгтæ

## Литературæ
* 

Категори:Цхинвалы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Лабæ (цæугæдон)

**Лабæ** (абазагау амоны «лæдзæг») у цæугæдон Цæгат Кавказы, у Хъобаны цæугæдоны галиу фæрсагдон. Гуыры, дыууæ доны — Стыр æмæ Чысыл Лабæ кæм баиу кæнынц, уым. Ацы дыууæ доны та гуырынц Стыр Кавказы Сæйраг рагъы цæгатвахсыл.

Посёлок Мостовскойы дæлдæр цæугæдоныл цæуы Адыгей æмæ Краснодары крайы ’хсæн административон арæн.

Лабæйы дæргъ (Стыр Лабæимæ) у 347 км, Чысыл Лабæимæ баиуæй донæфтæны онг — 214 км. Бассейны фæзуат у 12 500 км². Донæфтæнмæ хæстæг былтæ сты уырдыгаив, доны цыд у сабыр.

Лабæмæ дон цæуы цалдæр хуызы: митæй, цъитийæ æмæ къæвдайæ.
Лабæ дон ныссæлы декабры кæрон, фæлæ æрвылаз нæ, стайы та февралы кæрон — мартъийы райдиан.
Сæйраг фæрсагдæттæ сты Чамлык (рахиз) æмæ Фарс (галиу).

Лабæйы донæй пайдагонд цæуы донхæрæгæн.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Краснодары крайы цæугæдæттæ
Категори:Адыгейы цæугæдæттæ
Категори:Хъобаны фæрсагдæттæ
Сербаг Краинæйы Республикæ

**Сербаг Краинæйы Республикæ** () уыд сербаг адæмы рагон æнæбанымад паддзахад Хорватийы.

Сербаг Краинæйы Республикæйы хыцауад лигъдонады нымайы Хуссар Ирыстоны æмæ Абхазы хæдбарад.

## Фиппаинæгтæ


*
Книн

**Книн** () у Хорватийы сахар. 1991-æм азæй—1995-æм азы онг Книн уыдис Сербаг Краинæйы Республикæйы сæйраг сахар.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Хорватийы сахартæ
Дохæ

**Дохæ** () у Катары сæйраг сахар. Цæрынц дзы 340 мин адæймаджы.

## Фиппаинæгтæ

*
Брайтон

**Бра́йтон** () у сахар Англисы хуссары, Скæсæн Сассексы стырдæр сахар.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Англисы сахартæ
Рованиеми

**Ро́ваниеми** (; ,  æмæ **, ) у Финляндийы сахар, Лапландийы регионы административон центр.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Финляндийы сахартæ
Шекспир, Уильям

**Уи́льям Шекспи́р** (; райгуырдис 1564-æм азы Стратфорд-Эйвоныл, Англисы — амардис 1616-æм азы уым дæр) — англисаг драматург æмæ поэт, дунейы разагъддæр драматургæй иу, æппын къаддæр 17 комедийы, 10 хроникæйы, 11 трагедийы, 5 поэмæйы æмæ 154 сонеты циклы автор.

## Шекспиронтыл нымад чи сты, уыцы пьесæтæ

# Рæдыдты комеди (1623 — фыццаг рауагъд)
# Тит Андроник (1594 — фыццаг рауагъд, Шекспиры автордзинад у дайуаг)
# Ромео æмæ Джульеттæ (1597 — фыццаг рауагъд)
# Сæрдыгон æхсæвы фынæй (1600 — фыццаг рауагъд)
# Венециаг сæудæджер (1600 — фыццаг рауагъд)
# Ричард III (пьесæ) (1597 — фыццаг рауагъд)
# Мера за меру (1623 — фыццаг рауагъд)
# Къарол Иоанн (1623 — фыццаг рауагъд)
# Генрих VI (1594 — фыццаг рауагъд)
# Ричард II (рауагъдæуыд 1595-æм азы агъоммæ)
# Генрих IV (1598 — фыццаг рауагъд)
# Уарзондзинады дзæгъæл тыхархайд (1598 — фыццаг рауагъд)
# Куыд ды фæнды (1623 — фыццаг рауагъд)
# Дыууадæсæм æхсæв (1623 — фыццаг рауагъд)
# Юлий Цезарь (1623 — фыццаг рауагъд)
# Генрих V (1600 — фыццаг рауагъд)
# Много шума из ничего (1600 — фыццаг рауагъд)
# Винздораг æгæнонтæ (1602 — фыццаг рауагъд)
# Гамлет (1603 — фыццаг рауагъд)
# Всё хорошо, что хорошо кончается (1623 — фыццаг рауагъд)
# Отелло (фыццаг рауагъд — 1622 г.)
# Къарол Лир (1608 г. — фыццаг рауагъд)
# Макбет (фыццаг рауагъд — 1623 г.)
# Антоний æмæ Клеопатрæ (фыццаг рауагъд — 1623 г.)
# Кориолан (1608)
# Перикл (1609 — фыццаг рауагъд)
# Троил æмæ Крессидæ (1609 — фыццаг рауагъд)
# Уад (1623 — фыццаг рауагъд)
# Цимбелин (1623 — фыццаг рауагъд)
# Зымæгон аргъау (1623 — иунæг баззайæг рауагъд)
# Укрощение строптивой (1623 — фыццаг рауагъд)
# Дыууæ веронæйæгтæ (1623 — фыццаг рауагъд)
# Генрих VIII (1623 — фыццаг рауагъд)
# Афинаг Тимон (1623 — фыццаг рауагъд)

## Фиппаинæгтæ

Категори:Англисаг фысджытæ
Аджрам, Нэнси

**Нэнси Набиль Аджрам** (; латинаг ныффыст у *Nancy Ajram*; райгуырди 1983-æм азы 16-æм майы сахар Бейруты) — у ливайнаг зарæггæнæг, зары араббаг æвзагыл.

У тынг популярон араббæгты ’хсæн (ныридæгæн ауæй чынди 30 милуан къопийæ фылдæр), стæй æндæр регионты (арæх æй хонынц Æввахс Скæсæны зарæггæнджытæй тæккæ зындгондæр). У алыхуызон конкурстæ æмæ хорзæхты лауреат. Æнæуый дæр у бынæттон базары Coca-Cola-йы «Компанийы цæсгом».

Йæ музыкæйы миниуджытæ сты рог электрон аранжировкæтæ кæнæ лирикон мотивтæ араббаг традицион инструменттæй спайда. Уагъд цæуынц видеоклиптæ, кæцытæ уайтагъд бахауынц алыхуызон араббаг музыкалон телеуынæн каналтæм.

2008-æм азы октябры смой кодта 34-аздзыд ливайнаг стоматологмæ.

## Дискографи
* محتجال — Mihtagalak — «Хъæуыс мæ» (1998)
* شيل عيونك عني — Sheel Oyoonak Anni — «Ма мæм кæс» (2001)
* يا سلام — Ya Salam — «Куыд хорз у» (2003)
* آه و نص — Ah W Noss — «О, афтæ» (2004)
* يا طبطب … ودلع — Ya Tabtab…Wa Dallaa — «Кæд аххосджын дæн» (2006)
* شخبط شخابيط — Shakhbat Shakhabit — «Мах ныв кæнæм» (2007)
* بتفَكّر في إيه؟ — Betfakkar Fi Eih? — «Цæуыл мæт кæныс?» (2008)

Альбом Shakhbat Shakhabit æмæ йæ видеоклипты сери сæрмагондæй конд сты сывæллæттæн.

## Æрвитæнтæ
* Официальнон сайт 
* Дыккаг официалон сайт 

Категори:Ливаны зарæггæнджытæ
Категори:Араббаг музыкæ
Категори:Бейруты чи райгуырдис, уыдон
Касландзиа, Ахрæ Эдуарды фырт

**Ахрæ Касландзиа** (райгуырд 1981-æм азы сахар Сухумы; йæ ном абхазагау нысан кæны «къæдзæх») у Уæрæсейы зарæггæнæг, цæры Мæскуыйы.

## Йæ цард æмæ сфæлдыстады тыххæй
Сухумы скъола каст фæци тынг æнтыстджынæй. 1998-æм азы æрцыди Дзæуджыхъæумæ. Ахуыр кодта Цæгат Ирыстоны паддзахадон медицинон академийы. Йæ фыццаг зарджытæ фыссын райдыдта Ирыстоны.

Сценæйыл зарын райдыдта 2006-æм азы. Йæ дебют уыди, «Студентон уалдзæг», зæгъгæ, уыцы конкурсы йæхи фыст зарæг куы азарыди, уæд.

Йæ фыццаг профессионалон ныффыст зарæгæн йæ ном уыди «Морæ цæстытæ» ().
2007-æм азы академийы каст фæци сырх дипломимæ  æмæ райста сывæллæтты хирурджы квалификаци.

## Дискографи
*2006 — Карие глаза (Морæ цæстытæ)
*2008 — Главные слова (Сæйраг ныхæстæ)

## Æрвитæнтæ
* Ахрæйы гастролтæ Волгограды облæсты 
* Ахрæйы тыххæй «Российская газета-йы» 

Категори:Уæрæсейы зарæггæнджытæ
Категори:Сухумы чи райгуырдис, уыдон
Италиаг адæм

**Италиæгтæ** () сты Италийы бындурон адæм. Уыдон дзурынц италиаг æвзагыл.

## Кæс ноджы
* Сицилиæгтæ

Категори:Италийы адæмтæ
Категори:Францы адæмтæ
Ла-Платæ (сахар)

**Ла-Пла́тæ** () у Аргентинæйы сахар, Буэнос-Айресы провинцийы административон центр.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Аргентинæйы сахартæ
Баия-Бланкæ

**Баия-Бланкæ** () у Аргентинæйы сахар, Буэнос-Айресы провинцийы хуссар-скæсæны.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Аргентинæйы сахартæ
Рио-Гальегос

**Рио-Гальегос** () у Аргентинæйы сахар, Сантæ-Крусы провинцийы сæйраг сахар.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Аргентинæйы сахартæ
Претори

**Прето́ри** (, ) у Хуссар Африкæйы Республикæйы сæйраг сахар.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Хуссар Африкæйы сахартæ
Найроби

**Найро́би** [] () у Кенийы сæйраг сахар æмæ ацы бæстæйы стырдæр сахар цæрджыты нымæцмæ гæсгæ. Æдæппæт дзы цæрынц 4,4 милуан адæймаджы 2019-æм азы сфыстмæ гæсгæ, сахармæ хæстæг цы æндæр цæрæнрæттæ ис, уыдонимæ цæрджыты нымæц дæс милуанмæ схæццæ вæййы.

Найроби æрбынат кодта Кенийы хуссар-астæуккаг хай, лæууы денджызы æмвæзадæй 1795 метры бæрзæндыл (абарынæн Дзæуджыхъæу у уымæй мин метры дæлдæр). Бæрзондыл кæй лæууы, уый тыххæй йæ боныхъæд у ромыл, рæстæмбис температурæ у 22-26 градусы хъарм афæдзы алы мæй дæр. Апрел æмæ майы арæх фæуары къæвда.

Сахары бындур сæвæрдтой бритайнаг колонизатортæ 1899-æм азы, раздæр цъымара кæм уыд, ахæм бынаты, Угандæйы денджызырдæм æфсæнвæндаг куы аразтой, уæд. Тагъд рæстæджы сахар сси Момбасæйæ ахсджиагдæр æмæ Кенийы сæйраг сахары бынат бацахста 1907-æм азы.

Найроби у Африкæ æмæ æппæт дунейы ахсджиагдæр сахартæй иу. Уым ис Иугонд Нациты Организацийы дыууæ дæлхайады — UN Environment æмæ UNON (ИНО-йы Найробийы офис). Кусы дзы ахсджиаг биржæ NSE, Африкæйы цыппæрæм уæйты нымæцмæ гæсгæ. Найробийы кусынц цалдæр университеты, уыдонæй стырдæр æмæ зæронддæр у Найробийы университет, уым ахуыр кæнынц 80 мин студентæй фылдæр.

2021-æм азы Найробийæн радтой Африкæйы хуыздæр сахары кадджын ном.

## Фиппаинæгтæ

*
Краков

**Кра́ков** () у сахар Польшæйы хуссары, Чысыл Польшæйы воеводæйады административон центр.

## Фиппаинæгтæ

*
Порт-Эллен

**Порт-Эллен** (, ) у Шотландийы гыццыл сахар (облæст Аргайл æмæ Бьюты).

Категори:Шотландийы сахартæ
Окленд (Ног Зеланди)

**О́кленд** (, ) у Ног Зеландийы стырдæр сахар. Лæууы Цæгат сакъадахыл.

## Фиппаинæгтæ

*
Окленд

**Окленд**:

* Окленд (Ног Зеланди) (*Auckland*) — Ног Зеландийы стырдæр сахар.
* Окленд (Калифорни) (*Oakland*) — АИШ-ы сахар (штат Калифорни).
Каталайнаг æвзаг

**Каталайнаг æвзаг** (*català*) у ромайнаг æвзæгтæй иу. Дзурынц ыл Андоррæ, Испани, Итали æмæ Францы.

## Кæс ноджы
* Испанийы æвзæгтæ
* Валенсиаг æвзаг

Категори:Ромайнаг æвзæгтæ
Категори:Испанийы æвзæгтæ
Скай

**Скай** (, ) у Мидæггаг Гебридты стыр сакъадах, Шотландийы облæст Хайленды. 1992-æм азæй фæстæмæ Скайы сакъадах Шотландиимæ баст у хидæй.

Сакъадахы фæзуат у 1656 км2, цæрынц дзы 9200 адæймаджы.

Сакъадахы экономикæйы сæйрагдæр къæбæзтæ сты туризм, хъæууон хæдзарад, кæсаг ласын æмæ виски уадзын.

## Галерей

File:Old Man of Storr.JPG|Къæдзæх *Зæронд лæг*
File:KiltRock.JPG|Былгæрон къæдзæхтæ
File:Scotland Skye PointNeist.jpg|Сынæг Нейст
File:Tianavaig.jpg|


Категори:Шотландийы сакъадæхтæ
Дыууæдонастæу

**Дыууæдонастæу** кæнæ **Додонастæу**, **Чилæхсатыхъæу**, **Чилæхсатæ** у хъæу Хуссар Ирыстоны Дзауы районы. Ис Чеселтгомы.

## Мыггæгтæ
Цардысты дзы Челæхсатæ, Дзидздзойтæ.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Дзауы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Теделет

**Теделет** у хъæу Хуссар Ирыстоны Дзауы районы.

## Сыхтæ
* Пинаты хъæу — цæрынц дзы Танделатæ, Хуыбежтæ, Бестаутæ, Нартыхтæ, Таймæзтæ;
* Куышеты хъæу — цæрынц дзы Танделатæ;
* Бестауты хъæу — цæрынц дзы Бестаутæ, Гæджитæ, Диакъонтæ, Танделатæ; 
* Жалиты хъæу — цæрынц дзы Танделатæ, Цухитæ;
* Сауиты хъæу — цæрынц дзы Танделатæ, Гæджитæ.

## Фиппаинæгтæ

## Литературæ
* 

Категори:Дзауы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Карелаг адæм

**Карелæгтæ** (, ) сты финнаг-угораг адæм. Карелæгтæ цæрынц Уæрæсе æмæ Финляндийы.

## Кæс ноджы
* Тверы карелæгтæ

## Фиппаинæгтæ

Категори:Уæрæсейы адæмтæ
Категори:Финляндийы адæмтæ
Тъбет (Цхинвалы район)

**Тъбет** у хъæу Хуссар Ирыстоны Цхинвалы районы.

Тъбетæй чысыл æдде, Зары фæндаг кæм райдайы, уыцы ран æрбынат кодта мемориалон комплекст «Сыгъд удты музей», 2008-æм азы чи фæмард, уыдоны мысæн бынат.

## Мыггæгтæ
Цардысты дзы Джиотæ, Гулитæ, Гаглойтæ, Плитæ, Галуантæ, Кокойтæ, Бикойтæ, Тасойтæ, Чилæхсатæ, Костæ, Бибылтæ, Елбачитæ, Цхуырбатæ, Цæритаттæ, Битетæ, Еналдытæ, Бететæ, Дыгъуызтæ.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Цхинвалы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Финнаг адæм

**Финнæгтæ** кæнæ **финнтæ** () сты Финляндийы бындурон адæм. Уыдон дзурынц финнаг æвзагыл. Финнæгтæ цæрынц Швеци, АИШ, Канадæ, Уæрæсе, Эстони æмæ Норвегийы.

Финнаг адæмы минæвар Андреас Шёгрен уыдис, ирон æвзаг зонадон цæстæнгасæй фыццаг чи иртæста, уыдонæй иу. Шёгрен кириллицæйы бындурыл сарæзта ирон алфавит, нырыккон ирон алфавиты фыццаг верси. Шёгрены ном хæссы Дзæуджыхъæуы уынгтæй иу.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Финляндийы адæмтæ
Категори:Уæрæсейы адæмтæ
Категори:Швецийы адæмтæ
Синагур

**Синагур** у хъæу Хуссар Ирыстоны Дзауы районы.

Цардысты дзы Джусойтæ, Бестаутæ, Гаджитæ (Гæджитæ), Танделтæ, Бæззатæ, Деканоидзетæ.

## Фиппаинæгтæ

## Литературæ
* 

Категори:Дзауы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Курессааре

**Ку́рессааре** () у Эстонийы сахар. Æрбынат кодта Сааремаайы сакъадахыл.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Эстонийы сахартæ
Нарвæ

**На́рвæ** () у сахар Эстонийы. Ис Эстони æмæ Уæрæсейы тæккæ арæныл, Ивангороды сахармæ ’ввæхс.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Эстонийы сахартæ
Эстойнаг адæм

**Эстойнæгтæ** () сты Эстонийы бындурон адæм. Уыдон дзурынц эстойнаг æвзагыл.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Эстонийы адæмтæ
Категори:Уæрæсейы адæмтæ
Ивангород

**Иванго́род** (, ) у сахар Ленинграды облæсты ныгуылæны, Эстонийы арæны фарсмæ.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ленинграды облæсты сахартæ
Категори:Кингисеппы районы цæрæнрæттæ
Литоваг адæм

**Литовæгтæ** () сты Литвайы бындурон адæм. Уыдон дзурынц литоваг æвзагыл.

## Дин
XIV æнусмæ литовæгты фыдæлтæ уыдысты муртаттæ. Литва сси католикон 1387-æм азы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Литвайы адæмтæ
Категори:Уæрæсейы адæмтæ
Матвиенко, Валентинæ Иваны чызг

**Матвиенко (Тютина) Иваны чызг Валентинæ** (райгуырд 1949-æм азы 7 апрелы Шепетовкæйы сахары, Украинæйы) куыста Бетъырбухы губернатор æмæ сахары хицауады сæрдарæй 2003-æм азæй 2011-æм азы онг.

2011-æм азы сентябры Матвиенко нысангонд æрцыдис Уæрæсейы Федералон æмбырды Федерацийы Советы сæрдарæй. Уый у, Уæрæсейы цы бæрнон бынæттæ сылгоймæгтæ амæй размæ истой, уыдонæй æппæты уæлдæр.

## Æддаг æрмæг
* Валентина Матвиенко Лентапедийы

Категори:Уæрæсейы политиктæ
Категори:Шепетовкæйы чи райгуырдис, уыдон
Лужков, Юрий Михаилы фырт

**Лужков, Михаилы фырт Юрий** (райгуырдис 1936-æм азы 21 сентябры Мæскуыйы — амардис 2019-æм азы 10 декабры Мюнхены) уыдис Мæскуыйы дыккаг мэр (1992—2010).

## Фиппаинæгтæ

## Æддаг æрмæг
* Юрий Лужков в Лентапедии
* Литературные произведения Юрия Лужкова 
* Мэр, спортсмен и пчеловод. Биография Юрия Лужкова

Категори:Мæскуыйы мэртæ
Бырытъат

**Бырытъат**, вариант: **Брытъат** кæнæ **Сланты хъæу** у хъæу Хуссар Ирыстоны Дзауы районы. Ис Урстуалты. Цæрынц дзы 6 адæймаджы (2015).

Цардысты дзы Букылтæ, Хуыгатæ, Слантæ.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Дзауы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Куырттат

**Куырттат** () у хъæу Цæгат Ирыстоны Горæтгæроны районы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Горæтгæроны районы цæрæнрæттæ
Бæлта

**Бæлта** (, ) у хъæу Цæгат Ирыстоны, Дзæуджыхъæуы горæтгæрон. Лæууы цæугæдон Терчы галиу былыл, Арвыкомы фæндагыл.

## Цæрджытæ

## Фиппаинæгтæ

Категори:Цæгат Ирыстоны цæрæнрæттæ
Кæсæг

thumb|right|Кæсæджы герб
**Кæсæг** (, ) у кæсгон адæмы историон бæстæ, нырыккон Кæсæг-Балхъары хай. 

## Истори
Кæсæг дих кодта дыууæ хайыл: 
* **Стыр (Ыстыр) Кæсæг** кæнæ **Биаслантæ**
* **Чысыл Кæсæг** кæнæ **Челæхсанатæ**

## Фиппаинæгтæ

Категори:Кæсæг-Балхъары истори
Категори:Кавказы истори
Тинмут

**Тинмут** (, []) у сахар Англисы. Ис Девоны графады хуссары. 

## Фиппаинæгтæ

Категори:Англисы сахартæ
Тæтæрстан

**Тæтæрстан** кæнæ **Тæтæрстаны Республикæ** () у Уæрæсейы Федерацийы субъект. Тæтæрстаны сæйраг сахар у Хъазан. 

## Фиппаинæгтæ
Цыми

**Цыми** (, ) у Цæгат Ирыстоны хъæу. Ис Арвыкомы (Дайраны комы). Лæууы цæугæдон Терчы галиу былыл, Арвыкомы фæндагыл.

## Сыхтæ
* Дæллаг Цыми кæнæ Багиры хъæу, Дæллагхъæу
* Уæллаг Цыми кæнæ Стыр Цыми

## Кæс ноджы
* Цымийы фæз

## Фиппаинæгтæ

## Æддаг æрмæг
* Цымийы къам 

Категори:Цæгат Ирыстоны цæрæнрæттæ
Липовайнæгтæ

thumb|right|300px|Липовайнæгты дины церемони
**Липовайнæгтæ** (, ) сты рагон дины фæдонтæ () мыггагæй уырыссаг. Уыдон цæрынц Румыни (сæ фылдæр хай уым), Болгари æмæ Украинæйы. Нымæцæй сты 30-100 мин адæймаджы.

Категори:Уырыссаг адæм
Категори:Славяйнæгтæ
Псковы облæст

**Псковы облæст** () у Уæрæсейы Федерацийы субъект. Йæ административон центр у Псков.

## Фиппаинæгтæ
Тырсыгом

**Тырсыгом** кæнæ **Тырсы** (, ) у ком Гуырдзыстоны. Ис Хъазыбеджы районы. Тырсыгомы хъæусовет уыдис Абанайы хъæуы.

Йæ алыварс сты: хурыскæсæнырдыгæй — Хиуы ком, хурныгуылæнырдыгæй — Урстуалтæ, цæгатæрдыгæй — Куырттаты ком, Дæргъæвсы ком, хуссарырдыгæй — Хъудыком, хуссар-хурыскæсæнырдыгæй — Къоб. 

Тырсыгомы ис Таранджелозы кувæндон.

## Ирон мыггæгтæ
Цардысты дзы: Абайтæ (Осиатæ, Тайсаутæ), Ардзинтæ, Æгкацатæ, Бæтатæ, Бæциатæ, Бекъойтæ, Берозтæ, Бидыхтæ, Боцуатæ, Булацатæ, Быдартæ, Бызыккатæ, Гайтæ, Гæбулатæ, Гутнатæ, Гуыдиатæ, Дзæхатæ, Дзакъатæ, Дзанæгатæ, Дзантиатæ, Дзлиатæ, Елойтæ, Закатæ, Зачиатæ, Зæгъæгатæ, Кæлутæ, Кæсойтæ, Калмантæ, Калотæ, Касатæ, Кобылтæ, Кокайтæ, Кцойтæ (Коцатæ), Къуыдзиатæ, Къуымæллæггатæ, Магкатæ, Мамиатæ, Мырыкатæ, Мысостатæ (Бырнацтæ), Плитæ, Сæлбитæ, Самбегатæ, Самтæ, Саппиатæ, Саудзæццатæ, Саулохтæ, Сухитæ, Такъæтæ, Татратæ, Туатæ, Тхостатæ, Уртатæ, Фидаратæ, Хæмыцатæ, Хъазитæ, Хъалæгатæ, Хъаратæ, Хъуыссæтæ, Хъыргъатæ, Цæболтæ, Цæллаггатæ, Четойтæ.

## Галерей


Truso 42.jpg|Четырсы уынд
Truso (4).jpg|Терк
Truso.jpg|Мæсыг Четырсы (Фаллагхъæуы)
עמק טרוסו 4.jpg|Тырсыгомы уынд
თრუსოს ტრავენტინები 47.jpg|Десы ком
Truso (7).jpg|Окрохъана
Джимара.jpg|Джимара
Tower in Truso valley.jpg|Четойтыхъæуы мæсыг
Georgia, Khevi, Suatisi Valley - Village Suatisi.jpg|Суатъисы ком
Georgia, Truso Valley - Village Zakagori and environs (photo by Nino Narozauli, 2007).jpg|Четойтыхъæуы уынд
עמק טרוסו.jpg|Хъасара
Burmashig.jpg|Бурмæсыг



## Фиппаинæгтæ

*
Нузал

**Нузал** у рагон хъæу Цæгат Ирыстоны Алагиры районы. Лæууы цæугæдон Æрыдоны былыл. Бындурæвæрд æрцыдис 1272-æм азы.

Нузалы цардысты Мзоктæ, Алæджыхъотæ, Тотитæ.

## Истори
Нузал у Уæлладжыры комы рагондæр хъæутæй иу — Цæразонты зæхх, Дауыт Сосланы райгуырæн бæстæ, Ос-Бæгъатыры цæрæн хъæу.

## Кæс ноджы
* Нузалы аргъуан

## Фиппаинæгтæ

Категори:Алагиры районы цæрæнрæттæ
Уæллаг Зджыд

**Уæллаг Зджыд** () у хъæу Цæгат Ирыстоны Алагиры районы. 

## Фиппаинæгтæ

## Литературæ
* 
* Цагъаты Анастасия. Цæгат Ирыстоны топоними. II-æм хай. Дзæуджыхъæу, 1975.

Категори:Алагиры районы цæрæнрæттæ
Зынцъар

**Зынцъар** () у хъæу Цæгат Ирыстоны Алагиры районы. Ис Уæлладжыргомы.

## Истори
Бызæй чысыл мидæгдæр Æрыдоны доны рахиз былыл дæргъæццон уæлвæзы йæхи айтыгъта Зынцъары хъæу. Ис дзы æмбисонды дыргъы цæхæрадæттæ. Ацы чысыл уæлвæз раджы заманы уыдис Урсдоны комы цæрджыты уæрдæтты бынат. Быдырæй-иу цы хоры къæрмæг кæнæ лыстæг товартæ æмæ хæдзары дзаумæттæ баластой, уыдон-иу цалынмæ хæрдмæ æккойæ, бæх кæнæ хæрæгуаргъæй хастой, уæдмæ-иу уыдысты алкæмæн йæ уæрдоны. Сæрдæй, зымæгæй алкæмæн йæ уæрдон уыдис ацы уæлвæзы. Цæмæй сæ цæлхытæ ма хус кодтаиккой, уый тыххæй-иу сæ бамбæрзтой кæрдæгæй кæнæ цъыхырытæй. Бирæтæн уыдис æмбæрзт уæрдондæттæ. Фæстагмæ дзы фæзындис цæрджытæ.

Сæ хуымзæххытæ: Æхсины хуым, Булахъхъы хуссар, Ханайты хуымтæ. Сæ уыгæрдæнтæ æмæ сæ фосхизæнтæ Цæрукъаты зæхх, Алардыйы фæз, Черчесты зæхх, Хъæрæуы рагъ æмæ Мадзаты зæххытæ — æнæбары æфсæстой цæрджыты.

## Цæрджытæ
* 1914-æм аз — 21 кæрты — 57 нæл. / 56 сыл.
* 1925-æм аз — 22 кæрты — 65 нæл. / 67 сыл. / 132 ад.

## Мыггæгтæ
Цардысты дзы Хъайттатæ, Уататæ, Дзидздзойтæ, Кæсæбитæ, Уырымтæ, Бицъотæ, Пагæтæ, Черчестæ, Цæрукъатæ, Ханайтæ.

## Фиппаинæгтæ

## Æрвитæнтæ
* Зынцъар | Фæрдгыутæ (17.02.2020) Зынцъар I Фæрдгуытæ (17.08.2020)

Категори:Алагиры районы цæрæнрæттæ
Хъесатыхъæу

**Хъесатыхъæу** кæнæ **Захъхъа**, **Цъамел** дæр ма йæ хуыдтой Цъамелы фæзмæ гæсгæ () у хъæу Цæгат Ирыстоны Алагиры районы. Ис Захъхъагомы.

Уыдис дзы скъола æмæ хъæусовет. Сæ фарсмæ, Цъамелы фæзы лæууыд Захъхъайы аргъуан кæнæ Цъамелы фæзы аргъуан.

## Мыггæгтæ
Цардысты дзы Хъесатæ.

## Сыхтæ
* Ногхъæу

## Фиппаинæгтæ

Категори:Алагиры районы цæрæнрæттæ
Бирæгъзæнг

* Дæллаг Бирæгъзæнг — хъæу Цæгат Ирыстоны Алагиры районы;
* Уæллаг Бирæгъзæнг — хъæу Цæгат Ирыстоны Алагиры районы;
* Бирæгъы зæнг — зайæгой.
Рассвет

**Рассвет** у Цæгат Ирыстоны Æрыдоны районы хъæу. 

## Истори
1935-1936 азты Рассветмæ алыгъдысты Зруджы æмæ Джинаты цæрджытæ.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Æрыдоны районы цæрæнрæттæ
Цымыти (Æрыдоны район)

**Цымыти** () у хъæу Цæгат Ирыстоны Æрыдоны районы. 

## Фиппаинæгтæ

Категори:Æрыдоны районы цæрæнрæттæ
Ольгинскæ

**Ольгинскæ** (раздæры ном: **Уæтæр**) () у хъæу Цæгат Ирыстоны Рахизфарсы районы.

## Истори
Бындурæвæрд æрцыдис 1859 азы, Ирыхъæуы адæмы сæ цæрæнбынæттæй куы рарвыстой, цæмæй зæххы куыст кæной, уæд. Хъæу раздæр хуындис Уæтæртæ, цалынмæ йæ 80-æзты Ольгинскæйыл (æхсин Ольгæйы номмæ гæсгæ) нæ аивтой, уæдмæ.

Ольгинскæйы фыццагдæр цæрджытæ уыдысты Гæздæнтæ, Дзгойтæ, Æрчъеккатæ æмæ æнд.

## Географи
Лæууы цæугæдон Хуымæллæджы доны галиу былыл, Черменыхъæуы цур.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Рахизфарсы районы цæрæнрæттæ
Калугæйы облæст

**Калугæйы облæст** () у Уæрæсейы Федерацийы субъект. Йæ административон центр у Калугæ. Облæст æмарæн у ацы субъекттимæ: Мæскуыйы облæст, Тулæйы облæст, Брянсчы облæст, Смоленсчы облæст, Орёлы облæст.

Облæсты 46 % æмбæрзт у хъæдæй. Хъæууон хæдзарады зæххытæ та сты 1350 мин га (æмвæзады 44 %), уыимæ хуымгонд зæххытæ —  32 %.

Облæсты индустрийы сæйрагдæр къабаз у згъæры куыст æмæ машинæарæзтад (æппæт индустрион раконды 42,7 %, 2004-æм азы). Облæсты ис фæсарæйнаг компаниты заводтæ: Volkswagen (2007-æм азæй), PSA Peugeot Citroën, Volvo Cars (2009-æм азæй), Samsung Electronics.

## Фиппаинæгтæ

*
Цымыти (Алагиры район)

**Цымыти** у рагон ирон хъæу Куырттаты комы, Уæллаг Фыййагдонмæ ’ввахс. Ныры рæстаджы дзы дыууæ мыггаджы йеддæмæ ничи цæры. Административон цæстæнгасæй Цымыти хауы Алагиры районы Фыййагдоны хъæууон цæрæнранмæ.

## Истори
Фыстытæм гæсгæ, 1854-æм азы Цымытийы уыдис 53 хæдзары æмæ 434 цæрæджы. Цымыти уыдис Куырттаты комы стырдæр æмæ рæсугъддæр хъæутæй иу. Иннæ хъæуты хуызæн Цымытийы ис бирæ историон æмæ культурон цыртдзæвæнтæ: мæсгуытæ, гæнахтæ, зæппæдзтæ, кувæндæттæ.

Мыггæгтæн сæ фылдæрæн уыдис мæсгуытæ: Габысатæм, Цæгæратæм, Æгкацатæм, Басатæм, Талханатæм, Гаппуатæм, Елуатæм, Цехъотæм, Мамыхъатæм, Гуымецъатæм, Дзускуатæм æмæ Хъаратæм — фæйнæ иу.

Хъæуы ис дыууæ уæлмæрды, ныр дæр ма æнæхъæн чи у, ахæм зæппæдзтæ. Кувынмæ хъæуы цæрджытæ дзы баззадис, уыдонмæ — Тыхосты, стæй Дзиридзуары кувæндæттæм.

### Мыггæгтæ
Цардысты дзы Æгкацатæ, Басатæ, Бибуатæ, Бызыккатæ, Бугъатæ, Габысатæ, Габпуатæ, Гæбæккатæ, Дзускатæ, Елуатæ, Зæйттатæ, Къарджиатæ, Мамыхъатæ, Талханатæ, Хæбæлатæ, Дзтиатæ, Хъæрæцатæ, Хæмыцатæ, Хъазиатæ, Хъаратæ, Шотатæ, Цæгæратæ.

## Къамтæ

Файл:Аулъ Цимити.jpg|*Иван Липовой*. Цымыти æмæ Габысаты мæсгуытæ (1890-тæ)
Ныв:Tsymyti Towers.jpg|Цымытийы уынд
Ныв:Cymyti.jpg|Цымытийы мæсгуытæ. Дæлейы фенæн ис Уæллаг Фыййагдоны хæдзæрттæ 


## Æрвитæнтæ
* Фыдæлты уæзæгмæ. Куырттатаг хабæрттæ
* ГТРК Алания // Рох: Цымыти

## Кæс ноджы
* Хæлгъон

## Фиппаинæгтæ

Категори:Алагиры районы цæрæнрæттæ
Тменыхъæу

**Тменыхъæу** () у хъæу Цæгат Ирыстоны Горæтгæрон районы. 

Хъæу кæны æртæ дихы — **Астæуккаг Тменыхъæу**, **Дæллаг Тменыхъæу** æмæ **Уæллаг Тменыхъæу**.

## Мыггæгтæ
Цардысты дзы Æлбегатæ, Таутиатæ, Дзарасатæ, Дзæхатæ, Цырыхатæ, Самбегатæ, Хуызмиатæ, Салтамытатæ, Царахатæ, Гозойтæ, Кодзыртæ, Быгъуылтæ.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Горæтгæроны районы цæрæнрæттæ
Категори:Санибагом
Фарныхъæу

**Фарныхъæу** () у Цæгат Ирыстоны Рахизфарсы районы хъæу. 

## Фиппаинæгтæ

## Æрвитæнтæ
* Артдзӕст. Фарн
* Фарныхъæу. Комæй-коммæ (29.06.2018)
* Фарныхъæу. Хуыдиаты Эльбрус I Фæрдгуыта (03.06.2025)

Категори:Рахизфарсы районы цæрæнрæттæ
Хурыхъæу

**Хурыхъæу** () у хъæу Цæгат Ирыстоны Мæздæджы районы. 

## Кæс ноджы
* Хурыхъæуы цад

## Фиппаинæгтæ

Категори:Мæздæджы районы цæрæнрæттæ
Хуымæллæг (хъæу)

**Хуымæллæг** () у хъæу Цæгат Ирыстоны Рахизфарсы районы. 

## Ам райгуырдысты
Хуымæллæджы 1929-æм азы райгуырдис æмæ 1952-1958 азты куыста ахуыргæнæгæй Цæгат Ирыстоны фыццаг президент Галазты Æхсарбег.

## Фиппаинæгтæ

## Æрвитæнтæ
* Хуымæллæг. Комæй-коммæ (21.09.2018)
* Дневная студия. Селение Хумалаг - юбиляр. (23.10.2020)
* Хуымæллæг. Бызыккаты Феликс I Фæрдгуытæ (05.05.2025)

Категори:Рахизфарсы районы цæрæнрæттæ
Хъахъхъæдур

* Хъахъхъæдур кæнæ **Даргъ-Къох** — быдыры хъæу Цæгат Ирыстоны Кировы районы;
* Хъахъхъæдур кæнæ **Уæллаг Хъахъхъæдур** — хохы хъæу Цæгат Ирыстоны Горæтгæроны районы;
** Дæллаг Хъахъхъæдур кæнæ **Фæзыхъæу** — хохы хъæу Цæгат Ирыстоны Горæтгæроны районы.
Гæлиат

**Гæлиат**, дыгуронау **Гæлиатæ** () у хъæу Цæгат Ирыстоны Æрæфы районы. Ис Уæллагкомы.

## Истори
Гъæу æвæрд æй зилди гъæутæн сæ цæгатварс, Сонгути дони рахес фарс, Узи тегъи фæсте, Уорс хонхи буни. Сæ цæрæг хæдзæрттæ адтæнцæ уæлиндзæсæртæ, сæ фæрстæ ба — дорæй даст. Адтæй си галауантæ еуæй-еу рагон цæргутæн, уæдта цæрæн æма тугъдон мæсгутæ. Абони уалæнгæ ма еци мæсгутæй хуæздæр уавæри байзадæнцæ: Цæрати мæсуг — Цирохси сæри, Гæдзаути мæсуг — гъæуæн æ хонсар фарси бæрзонд тегъæбæл, Езети мæсуг — хонсарæрдиги, гъæумæ ци над æрцæуй, уой фарсмæ мæскъи. Лæгъуздæр уавæри ба ма æрæййафтан Битути мæсуги, уой бунат ба æй Гæдзаути мæсуги буни тегъæбæл. 

Мæсгутæй алкæбæл дæр ес рагон таурæхътæ. Уонæй еу таурæхъмæ гæсгæ, Къодоти мæсуг ке хонунцæ, е, дан, Къодоти нæ адтæй, фал адтæй Цæрати. Цæратæ ’й исдастонцæ, Къодотæ ба си æрцардæнцæ, халери незæй Цæрати муггаги адæм сæ еугурдæр ку фæццæгъдуни æнцæ, уæд. Таурæхъ лæмбунæгæй финст æрцудæй аци æрмæги Къодотæ æма Цæрати муггæгти хæццæ. Гæдзаутæ æма Езети мæсгутæ ке хонунцæ, уонæн дæр, дан, сæхе нæ адтæнцæ, фал, ке адтæнцæ, уой ба бæлвурдæй абони неке зонуй. Цуппæрæймаг мæсуг ба æцæгæй дæр адтæй Баделиати Баделий фурт Битуй, æма, уой байзайæггæгтæ Битутæ гъæуæй будурмæ ку фæллигъдæнцæ, уæд син сæ хæдзæртти æрцардæнцæ Зæгæлти бийнонтæ, æма ма си абони дæр цæрунцæ, сæ хестæрти цæуæтæй ка исæнтæстæй, уони цæуæти цæуæт — Зæгæлти Геуæргий (Уæркий) фурттæ Зоря æма Матвей сæ бийнонти хæццæ.

Гæлиати гъæуæн æ хорнигулæнæрдиги Узи къулдунбæл ес берæ рагон циртдзæвæнтæ: обæйттæ æма циртитæ, дзиуарæ, уæдта Авд дзиуарей ковæндонæ. Гъæуи ма уонæй уæлдай адтæй ковæндæнттæ: гъæумæ хæстæг — Фæрон æма Цæгатæрдигæй иннæ Къулдуни бæрзондбæл ба — Нæл изæди ковæндонæ. Гъæуи алли фарс дæр ма ес никкидæр рагон уæлмæрдтæ æма обæйттæ, уæдта ковæндæнттæ.

Гæлиати гъæуи туххæй ахургонд В.Ф. Миллер финста: 

## Муггæгтæ
Таурæхътæ, уæдта 1886 æма 1913-аг æнзти æрфинстити бæрæггæнæнтæмæ гæсгæ Гæлиатæ æма Цирохси гъæути цардæнцæ муггæгтæ: Абæгатæ, Арсæгтæ, Бæлæутæ, Бесолтæ, Бериатæ, Битутæ, Габистæ, Гæдзаутæ, Гамахартæ, Гæлæбутæ, Гагкотæ, Гапбатæ, Гасинтæ, Гибизтæ, Годизтæ, Гокъотæ, Гугæлтæ, Гуссаутæ, Дзилихтæ, Дзалатæ, Езетæ, Зæгæлтæ, Зохъотæ, Кацантæ, Коцойтæ, Къодотæ, Мæрзойтæ, Миндзайтæ, Мулукатæ, Мулдзугкатæ, Медойтæ, Охъазтæ, Саууойтæ, Салхъазантæ, Толастæ, Хъалатæ, Хъазибегтæ æма Цæратæ.

## Фиппаинæгтæ

## Æрвитæнтæ
;Видео
* Ирыстоны хæхбæстæ. Гæлиат.
* Галиат 4K (28.06.2019)
* Гæлиат I Фæрдгуытæ (28.09.2020)
;Къамтæ
* Липовый Иван — Дигория. Аул Голиат. (1890) 
* Ossetian architecture — Галиатский некрополь

Категори:Æрæфы районы цæрæнрæттæ
Категори:Дыгуронау фыст
Хъобан

**Хъобан** () у хъæу Цæгат Ирыстоны Горæтгæроны районы. 

## Истори
Хъобаны цур 1869-æм азы цы бронзæйæ конд мигæнæнтæ ссардæуыд, уыдоны фæдыл уыцы рагон культурæ схуыдтой Хъобаны культурæ.

### Мыггæгтæ
Хъобаны цардысты Хъаныхъуатæ, Хуыдиатæ, Тылаттатæ, Алыккатæ, Цæруатæ, Дзампатæ, Дзуццатæ, Тæтæратæ, Биджелтæ, Бекмырзатæ, Апатæ, Отаратæ.

## Фиппаинæгтæ

## Æрвитæнтæ
* Хъобан нымад æрцыдис республикæйы хуыздæр хъæутæй иуыл (05.08.2019)
* Хъобан | Фæрдгуытæ (28.03.2022)
* Балц Хъобангоммæ I Фыдæлты уæзæгмæ (16.03.2023)
* Хъобан. Къомайты Альберт I Фæрдгуытæ (28.07.2025)

*
Категори:Горæтгæроны районы цæрæнрæттæ
Фыдхуыз (хъæу)

**Фыдхуыз** кæнæ **Редант** у хъæу Цæгат Ирыстоны, Дзæуджыхъæуы горæтгæрон.

## Истори
Дзæуджыхъæуы фидарæй Мæздæджы ’хсæн фæндагыл арæзт цыд хæстон фидæрттæ, хуыдтой сæ редуттæ. Æвæццæгæн, Дзæуджыхъæуы сæрмæ Редант дæр уымæн афтæ хуыйны.

## Фиппаинæгтæ

## Литературæ
* 

Категори:Цæгат Ирыстоны цæрæнрæттæ
Къора (Дыгуры район)

**Къора** () у хъæу Цæгат Ирыстоны Дыгуры районы, хъæу Къора-Урсдоны хай.

Цардысты дзы Хъаратæ, Хъайтыхътæ, Къусыратæ, Тандутæ, Бзартæ, Гогитæ, Джерджытæ, Агънатæ, Тепсыхъотæ, Темыратæ, Темыртæ, Чекойтæ, Чехойтæ, Цæгæратæ, Айлартæ, Елеуртæ.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Дыгуры районы цæрæнрæттæ
Урсдон (Дыгуры район)

**Урсдон ** у хъæу Цæгат Ирыстоны Дыгуры районы.

## Мыггæгтæ
Цардысты дзы Сохтæ, Лолатæ, Медойтæ, Æгъуызартæ, Созайтæ, Зуратæ, Муритæ, Гегуытæ, Байсæгъуыртæ, Зæгæлтæ, Гегатæ, Мæрзойтæ, Годзойтæ, Махъотæ, Джызыгтæ, Беритæ, Хуырымтæ, Цæргæстæ, Еналдытæ, Хъалатæ, Битиутæ, Абойтæ, Добатæ, Хъæцлæутæ, Дзайныхътæ, Малитæ, Боцитæ, Дзугкойтæ, Батыртæ, Гаматæ.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Дыгуры районы цæрæнрæттæ
Къодахджын

**Къодахджын** () у хъæу Цæгат Ирыстоны Алагиры районы.

Йæхи администраци хъæуæн нæй, хауы Майрæмададжы администрацимæ.

Бындурæвæрд æрцыдис 1917-æм азы.

Иугæндзон цæрджыты ’хсæн бирæтæ сты дыууæ ирон мыггагæй: Битъæртæй æмæ Хъариатæй. Дæллаг сыхы цæрынц, Хуссар Ирыстонæй чи ралыгъд, ахæм бинонты цалдæр хæдзары.

Къодахджынæй цы ком райдайы, уым 1930-æм азты хъæды куыст кодтой, уыдис дзы ахæстыты лагерь æмæ суанг æфсæнвæндаг дæр.

## Кæс ноджы
* Къодахджыны дон

## Фиппаинæгтæ

Категори:Алагиры районы цæрæнрæттæ
Гуысыра

**Гуысыра** () у хъæу Цæгат Ирыстоны Алагиры районы. 

Цардысты дзы Хæдарцатæ, Гуыриатæ, Куыдзиатæ, Гуытъиатæ, Дзодзыккатæ, Есиатæ, Быгъуылтæ.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Алагиры районы цæрæнрæттæ
Комгæрон

**Комгæрон** () у Цæгат Ирыстоны Горæтгæроны районы хъæу.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Горæтгæроны районы цæрæнрæттæ
Кæрдзын

* **[[Кæрдзын (хæринаг)]]** — хæринаг
* **[[Кæрдзын (хъæу)]]** — хъæу Цæгат Ирыстоны
Черменыхъæу

**Черменыхъæу**, раздæры вариант — *Мæцæхъойы хъæу?* (, ) у стыр хъæу Цæгат Ирыстоны Горæтгæроны районы. Лæууы цæугæдон Хуымæллæджы доны рахиз былыл, Ольгинскæйы цур. Хъæуы цæрынц ирæттæ æмæ мæхъхъæлæттæ. 

## Фиппаинæгтæ

## Литературæ
* 

Категори:Горæтгæроны районы цæрæнрæттæ
Мэн

**Мэн, Мен** ():
* **[[Мэн (штат)]]** () — АИШ-ы штат.
* **[[Мэн (сакъадах)]]** () — Ирландийы денджызы сакъадах, Стыр Британийы коронæйы зæхх.
Мæцутæ

**Мæцутæ** () у хъæу Цæгат Ирыстоны Æрæфы районы. 

## Истори
Аци æрдозæ æвæрд æй Дигори æртæ комей астæу Нари гъæумæ хæстæг, Айгомуги æма Ирæфи уайгæ дæнтти æхсæн. Æ йасæ уодзæнæй фондз десятиней бæрцæ. Æрдози ес рагон уæлмæрдтæ, обæйттæ æма циртдзæвæнтæ, фал си кæци адæми хæттитæ æвæрд æрцудæнцæ, уæдта сæ ка байвардта, етæ ба кæронмæ бæрæггонд нæма æрцудæнцæ.

Нарти адæмæн, дан, Мæцути æрдози адтæй Устур нихæс, ами Нарти адæм унаффитæ æма тæрхонтæ федар кодтонцæ, ардигæй цудæнцæ балцитæмæ дæр. Мæцути æрдози Нарти Сосланæн адтæй уолæфæн бунат, къела, æ бæхæн саргъ æма æ куййæн тæгæна (дортæй арæзт). Сосланæн, дан, æ къæхтæ дæр Ойнони цалх ами ралух кодта. Еци цалх ма хонунцæ Балсæги, кенæ Барсæги цалх дæр. Еци цалх адтæй, æнæ устур бæлахæй кæмæй нæ райервазтайдæ лæг, уæхæн цалх. Нарти Сослани дæр еци Ойнони цалх рамардта. Æ мард ба, дан, æвæрд æй æхецæн даст обаййи Мæцути æрдози. Адæмтæй абони дæр беретæ æууæндунцæ, æнгъæл æнцæ, цума æцæгæйдæр Нарти Сослани мард аци обаййи æвæрд æй, уотæ.

Нари гъæуи рагон цæргутæ Нарти Сослани изæди бунати исæвардтонцæ, кувдтитæ ин кодтонцæ анз еу хатт сæрди мæйи Мæцути æрдози, Сослани обаййи цори. Кувди бунат фæстæдæр Нари адæм Мæцутæй сæ гъæумæ хæстæгдæр раййивтонцæ. Дууæ синхей æхсæн дзиуарæ исаразтонцæ. Еци дзиуари ихæлддзæгтæ абони дæр фæййинун æнгъезуй.

Мæцути æрдозæ Дигоргоми рагон цæргути царди медæгæ ахæста политикон æма социалон æгъдауæй устур бунат. Куд Дигори коми гъæути центр, уомæ гæсгæ ардæмæ рæстæгæй-рæстæгмæ æмбурд кодтонцæ гъæути æвзурст лæгтæ. Ами еци лæгтæ рахæссиуонцæ знæгтæй сæхе багъæуай кæнуни туххæй, уæдта царди уавæртæ фæххуæздæр кæнуни туххæй унаффитæ, тоггинтæ си федаун кодтонцæ, тæрхон кодтонцæ цардихалгутæн.

Мæцути æрдози бундорон цæрæг некæд адтæй, фал си скъола арæзт ку æрцудæй, ку си райгон кодтонцæ бастдзийнади къанторæ, тукан, тукæнтти скълæдтæ, уæдæй фæстæмæ си рæстæгмæ цæридæ æма цæрунцæ скъолай ахургæнгутæ, скъоладзаутæ, уæдта иннæ уагдæнтти косгутæ.

Мæцути æрдози берæ адæмтæ зонунцæ, фал æй хуæздæр ба базудтонцæ, 1987 анзи уоми сагъд ку æрцудæй циртдзæвæн Устур Фидибæсти тугъди 1941-1945 æнзти Дигори коми гъæути цæргутæй немуцаг фашистти нихмæ тохгæй æ цард ка равардта, еци фондз сæдей бæрцæ æригон фæсевæдæн, уæд. Циртдзæвæн игон кæнуни бони Мæцути æрдозæмæ æрцудæнцæ берæ адæмтæ Иристони гъæутæй, нæ бæсти алли рауæнтæй. Аци циртдзæвæн адæми цæсти кадгин æй. Ами Дигоргоми гъæути фæсевæди æхсæн цæуй гъомбæлдзийнади куст. Алли анз дæр 9-аг Майи Уæлахези Бони ардæмæ æрæмбурд унцæ фæсевæд, скъоладзаутæ. Фæсевæд ардигæй ранæхстдæр унцæ Æфсади рæнгъитæмæ. Киндзи хунди дæр циртдзæвæнбæл лæхъуæн æма кизгæ байвæрунцæ деденгутæ.

Дигори комæй кадæр фæццæуй æндæр рауæнмæ кенæ ба и коммæ ка æрбацæуа, уонæн сæ фæндаг фæууй циртдзæвæни цорти, æма имæ æнæ баздæхгæ нæ фæуунцæ — сæ къохтæ ибæл байвæрунцæ, фæззæгъунцæ син: «Рохсаг...»

## Фиппаинæгтæ

Категори:Æрæфы районы цæрæнрæттæ
Категори:Дыгуронау фыст
Цæгат территори

**Цæгат территори** () у федералон территори Австралийы цæгаты.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Австралийы административон дих
Згъил

**Згъил** () у Цæгат Ирыстоны Алагиры районы хъæу. Ис Мамысонгомы.

## Истори
Мамысонгомы рæбинаг хъæу Згъилы фыццаг æрцæрæгыл нымад уыдис Уæлладжыры комы Нæзыджынæй балидзæг Челды. Бирæ рæстæджы хъал Челдытæ, комы цæрджытæй сæхи бæрзонддæр кæныныл архайгæйæ, сæхи хуыдтой Цæразонтæй. Хъæу азæй азмæ рæзти. Челдытæ фылдæрæй фылдæр кодтой. Фæстагмæ сыл бафтыдис Моураутæй, Кæмæдзатæй æмæ Дзугатæй фæйнæ хæдзарвæндаджы.

Челдыты 2 мæсыджы æмæ Моурауты мæсыг уыдысты сæ зæрдæдарæн фидæрттæ.

Хъæуы цæрæн фадæттæ, Мамысонгомы æппæт хъæутимæ абаргæйæ, уыдысты бирæ фадатджындæр. Згъилы хъугом, Джебетъайы, Суары фæзы, Хориты, Хъыцойты, Лæгъуызты æмæ Басоты хуымтæ уыдысты сæ бæркадхæссæг. Сæ сæрвæттæ: Къубалæджы фæз, Къозы ком, Джебетъайы ком, Згъилы фæз æмæ Бебеты ком уыдысты цалдæр хъæуы фаг.

Хæстæг æмæ æнцонгуыст уыдысты сæ уыгæрдæнтæ: Худисæн, Хъæбæрхал, Хæрисджын, Къозыком, Додонастæу, Булкъатæ æмæ Джебетъа.

Æмбисонд сты Згъилы суæрттæ; Къубалæджы суарыл саразæн ис куырой, уымæй уæлдай Къартайы, Згъилы æмæ Сæгуытты суæртты хæрзаддзинад дардыл у хъуыстгонд.

Хъæу æвæрд у лæгъз быдыры. Цæст не ’ххæссы йæ хуымзæххытыл, йæ сæрвæттæ æмæ уыгæрдæнты стыр фæзтыл, сугджын адæгтыл æмæ кæрдæгджын кæмттыл.

Сæ фосхизæнты, сæ хосгæрстыты, сæ бирæ зæххытыл алы куыстыты рæстæг сæ цуры уыдысты хæрзад æмæ хæрзхъæд Бубы дон, Къозы дон, Зымæгон дон æмæ Уилæн дурты дон. Згъилы комы, Дзуары комы æмæ Бебеты комы дæттæ. Се ’ппæт баиу сты Згъилы раз æмæ сæ равзæрд Мамысонгомы дон. Згъилыл уыдис сæ фæндаг Мамысоны, Булкъаты, Хъефселты, Къозы æмæ Зымæгон æфцджытыл фистæгæй кæнæ саргъы бæхыл цæуæг адæмæн.

Хъæуæн йæ ныхмæ, Мамысоны доны рахиз фарс, ис стыр уæлмæрд. Уæлладжыры æмæ Туалгæмтты æппæт хъæуты уæлмæрдтæй хицæн кæны йæ цыртытæй. Ам ис 2-3 метры бæрзæндæн цъæх къæйтæй цыртытæ. Фылдæр ингæнтыл ис фæлдæхт стыр къæйтæ. Цыртытыл фыст нæй, кæд æмæ кæмæн сагъд æрцыдысты, уый.

## Мыггæгтæ
Цардысты дзы Челдытæ, Моураутæ, Дзугатæ, Кæмæдзатæ.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Алагиры районы цæрæнрæттæ
Категори:Туалгом
Дæллаг Ерман

**Дæллаг Ерман**, **Тыбылатыхъæу** дæр у хъæу Хуссар Ирыстоны Дзауы районы, Урстуалты. Цæрынц дзы 21 адæймаджы (2015).

Цардысты дзы Тыбылатæ, Саулохтæ æмæ Битартæ.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Дзауы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Стыр Леуахи

**Стыр Леуахи** (, ) у цæугæдон Хуссар Ирыстоны æмæ Гуырдзыстоны, Къуары фæрсагдон. Йæ дæргъ у 98 километры. Цæугæдоны цыд у тагъд æмæ гуылфæг.

Згъуыбиргомы Стыр Леуахийы ном у **Згъуыбиры дон**.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Хуссар Ирыстоны цæугæдæттæ
Категори:Гуырдзыстоны цæугæдæттæ
Ерцъойы цад

**Ерцъойы цад** у цад Хуссар Ирыстоны. Ис Къуыдаргомы. Хонынц æй **Цъоны цад** дæр.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Хуссар Ирыстоны цæдтæ
Категори:Дзауы район
Хиу

**Хиу** ( [хеви]) у историон æмæ географион регион Гуырдзыстоны цæгаты. Цæрынц дзы хиуæгтæ (гуырдзиаг адæмы субэтникон къорд) æмæ ирæттæ.

## Кæс ноджы
* Хъазыбеджы муниципалитет

*
Клайпедæ

**Кла́йпедæ** (, ) у Литвайы æртыккаг стырдæр сахар. Цæрынц дзы 148 мин адæймаджы (2018).

## Фиппаинæгтæ

*
Каунас

**Ка́унас** (рагон , *Ковно*, , , ) у Литвайы дыккаг стырдæр сахар. Цæрынц дзы 355 550 адæймаджы (2008).

## Фиппаинæгтæ

*
Корнаг æвзаг

**Корнаг æвзаг** (*Kernowek*, ) у кельтаг æвзæгтæй иу.

## Æддаг æрмæг
Ferdinand, Siarl (2013). Brief History of the Cornish language, its Revival and its Current Situation. ''E-Keltoi'', Vol. 2, 2 Dec. pp.&nbsp;199–227 

Категори:Кельтаг æвзæгтæ
Категори:Корнуолл
Литоваг æвзаг

**Литоваг æвзаг** (*lietuvių kalba*) у литоваг адæмы мадæлон æвзаг. Дзурынц ыл 3 милуан адæймаджы.

*
Категори:Литвайы æвзæгтæ
Тамарес

**Тамарес** (, ) у хъæу Хуссар Ирыстоны Цхинвалы районы.

## Мыггæгтæ
1989-æм азы сфыстмæ гæсгæ хъæуы цардысты 574 ироны (цæрджыты 49%), сæ нымæц дзæвгæр фæкъаддæр и 1991-æм азы фæстæ. Цардысты дзы Тыбылтæ, Чилæхсатæ, Джиотæ, Тедетæ, Туатæ, Зæгъойтæ, Дзабитæ, Хъоцытæ, Бестаутæ, Хетæгкатæ (Хетагури), Цхуырбатæ, Джусойтæ, Тыджытæ, Елбачитæ (Елбакидзе), Гаглойтæ, Габойтæ, Хъуылымбегтæ, Цоцитæ, Мæргъитæ, Æлбортæ, Лалытæ, Гæбæратæ, Гасситæ, Гæззатæ, Гуыцмæзтæ, Котолитæ, Къæбултæ, Санахъотæ, Битетæ, Бететæ, Хуыгатæ, Битартæ, Къæбыстæ, Цыбыртæ, Зассетæ, Галуантæ, Кобестæ, Къудухтæ, Козатæ.

2008-æм азы хæсты фæстиуæгæн хъæуы бæстыхæйттæ басыгъдысты æмæ æрцыдысты пырхгонд.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Цхинвалы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Рукъ

**Рукъ** () у Ручъы комы хъæуты иумæйаг ном:

* Уæллаг Рукъ
* Астæуккаг Рукъ
* Дæллаг Рукъ

Категори:Дзауы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Цъинагар

**Цъинагар**, ног ном: **Æмдзæрин** у хъæу Хуссар Ирыстоны Ленингоры районы.

## Истори
1991 азы 28 апрелы гуырдзиаг гæрзифтонгтæ Гуры районы Бершуеты хъæуы æрдыгæй æрбацыдысты Цъинагары хъæумæ. Фос атæрын сæ фæндыдис, æмæ фехстой фыййауы. Æхстыты хъæрмæ æрбацыдысты хъæуы фæсивæд уæзласæн машинæйыл. Гуырдзиаг абырджытæ сæ куы ауыдтой, уæд сыл нæмыг нызгъæлстой машинæйы гуыффæмæ. Фæдисонтæй цалдæр цæф фесты, авдæй та фæмардысты: Бибылты Гиви, Хуыбылты Отар, Мæргъиты Отар, Хуыбылты Зауыр, Чертхъоты Славик, Дудайты Тенгиз æмæ Хуыбылты Таймураз. Уæдæй фæстæмæ æрвылаз 28 апрелы хъæуы цæуы гуырдзиаг агрессийы амæттæгты мысæн мадзал.

## Литературæ
* 

## Æддаг æрмæг
* Хурзæрин // Цъинагар
* Цъинагары конд къамтæ, 2014-æм азы август. ИА «Рес»

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ленингоры районы сахартæ æмæ хъæутæ
Ерцъо

* **[[Ерцъойы цад]]** — цад Хуссар Ирыстоны 
* **[[Ерцъо (хъæу)|Ерцъо]]** — хъæу Хуссар Ирыстоны
Исламабад

**Исламаба́д** (, ) у Пакистаны сæйраг сахар. Цæрынц дзы 1 875 000 адæймаджы.

## Фиппаинæгтæ

*
Чъех

**Чъех** () у хъæу Хуссар Ирыстоны Цхинвалы районы.

## Кæс ноджы
* Чъехы нарæг

Категори:Цхинвалы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Уанел

**Уанел** () у хъæу Хуссар Ирыстоны Дзауы районы. Ис Цъалагомы.

## Мыггæгтæ
Цардысты дзы Гаглойтæ, Соттитæ, Цæбитæ, Плитæ, Тыбылтæ, Деметæ, Мардантæ, Хъæцлæутæ.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Дзауы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Орлеан

**Орлеа́н** () у Францы сахар æмæ коммунæ, Луарейы департаменты æмæ Центр — Луарæйы тæрфы административон центр.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Францы сахартæ
Монпелье

**Монпелье́** (, ) у сахар Францы хуссары, Эройы департаменты административон центр.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Окситанийы сахартæ
Биарриц

**Биарриц** (,  кæнæ *Miarritze*) у сахар Францы хуссар-ныгуылæны.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ног Аквитанийы сахартæ
Хъуды ком

**Хъуды ком** ( кæнæ *Кудское ущелье*) у, бирæ ирæттæ кæм цардис, уыцы ком Гуырдзыстоны цæгаты.

Хъуды комы хъæутæ (сæ фылдæр федзæрæг сты): 
* Ганис,
* Гудауыр, 
* Дзуарыхъæу, 
* Ерæто,
* Ерхот,
* Сохъуыртыхъæу,
* Уæлвæз, 
* Фаллагхъæу

## Хъуды мыггæгтæ
Хъуды комы цардысты:

* Уæлвæз: Кокайтæ, Дзыуатæ, Дзиуатæ, Бызыккатæ, Цæллаггатæ, Бурдзиатæ æмæ Дулатæ;
* Сохъуыртыхъæу: Сохъуыртæ æмæ Дзанайтæ;
* Дæллаг Ганис: Дзестелтæ, Хъоротæ, Гæдиатæ, Битартæ æмæ Тогъуызатæ.
* Уæллаг Ганис: Гæдиатæ, Рубайтæ, Кодзыртæ æмæ Хъабантæ;
* Ерхот: Хъабантæ æмæ Рубайтæ;
* Дзуарыхъæу (Хъуд): Рубайтæ æмæ Самтæ;
* Фаллагхъæу: Цæболтæ, Такъæтæ (Кочоратæ), Такатæ æмæ Цгъойтæ;
* Фæзыхъæу: Гæдиатæ;
* Дæллаг Ерæто: Гæдиатæ;
* Астæуккаг Ерæто: Цгъойтæ æмæ Рубайтæ;
* Уæллаг Ерæто: Рубайтæ æмæ Дзанайтæ.

## Галерей


Xydi_kom.jpg|Хъуды ком. Астæуæй кæлы Арагуийы дон
Aragvi Canyon, Gudauri, Georgia.jpg|Дзимыры рагъы уынд Арвыкомы фæндагæй
Gudauri (30).jpg|Сырхыты хох
Georgian way -ს 3-.jpg|«Млеты гакъæттæ» Арвыкомы фæндагыл



## Кæс ноджы
* Хъуды абырджытæ

## Фиппаинæгтæ

*
Винограднæй

**Винограднæй** () у Цæгат Ирыстоны Мæздæджы районы хъæу. 

## Фиппаинæгтæ

Категори:Мæздæджы районы цæрæнрæттæ
Павлодольскæй

**Павлодольскæй** () у Цæгат Ирыстоны Мæздæджы районы станицæ. 

frame|left|Посты хайад æмæ Сбербанк

## Фиппаинæгтæ

Категори:Мæздæджы районы цæрæнрæттæ
Арагуи

**Арагуи** кæнæ **Арагуы** () у цæугæдон Гуырдзыстоны, Къуары галиу фæрсагдон. 

## Фæрсæгдæттæ
* Гудауры дон
* Комы дон
* Хъелы дон

## Фиппаинæгтæ

Категори:Гуырдзыстоны цæугæдæттæ
Категори:Хъуды комы цæугæдæттæ
Згъуыбир

**Згъуыбир** () у Хуссар Ирыстоны Дзауы районы хъæу.

1900-æм азы Згъуыбиры хъæуы райгуырдис ирон фыссæг æмæ революционер Хъуылаты Созырыхъо (репрессигонд æрцыдис 1937-æм азы).

## Мыггæгтæ
Згъуыбиры цардысты Саулохтæ æмæ Хæныкъатæ.

## Фиппаинæгтæ

thumb|left|300px|Згъуыбир

Категори:Дзауы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Хъемулта

**Хъемулта** () у хъæу Хуссар Ирыстоны Дзауы районы.

## Мыггæгтæ
Цардысты дзы Багатæ, Гусалтæ, Коцтæ, Биазыртæ, Хуыбецтæ, Цыхуырбатæ.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Дзауы районы сахартæ æмæ хъæутæ