open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Социалон информацийы агентад

**АНО «Социалон информацийы агентад»** — уæрæсейаг информацион агентад, гражданты социалон бæрнон архайды рухс кæныны специализаци цы кæны, уый. Кусы Мæскуыйы куыд автономон нæкоммерцион организаци 1994-æм азæй фæстæмæ. Йæ сæргълæууæг у журналист Тополева-Солдунова Еленæ. Организаци æмбырд кæны æмæ мыхуыры уадзы граждайнаг инициативæты тæххæй информаци, нæкоммерцион организацитæ, хæрзгæнæг фондтæ, инициативон къордтæ æмæ социалон амалиуæгдарты куысты тыххæй. У Уæрæсейы зæронд æмæ егъау дзыллон информацийы фæрæзтæ ацы фадыджы.

## Истори
Агентад бындурæвæрд æрцыд 1994-æм азы Мæскуыйы хæрзгæнæг фондтæ «Адæймаджы уд» æмæ «Алкоголизм æмæ наркоманийæн Нæ», педагогон иугонд «Арвырон» æмæ æмвæндон къорды хъæппæрисæй.

1994-æм азæй «Социалон информацийы агентад» æххæст кæны уагъдон архайд: уадзы чингуытæ, брошюртæ, æрмæджыты æмбырдгæндтæ, информацион-аналитикон бюллетеньтæ æмæ æндæр электроно æмæ мыхуыргонд рауæгъдтытæ граждайнаг инициатвæты секторæн актуалон темæты фæдыл. 

2003-æм азæй МПУ-йы журналистикæйы факультеты периодикон мыхуыры кафедрæимæ разæнгардæй æмкусы, социалон ДзИФ-ы парахаткæныны тыххæй тымбыл стъолтæ æххæст кæнгæйæ.

2009-æм азы агентад сæххæст кодта конференци «НКО-йæн æууæнчы фæуæлдæркæнынад: уæрæсейаг æмæ ’хсæнадæмон фæлтæрæн».

## Архайд
Организацийы бындурон архайд у ног хабæрттæ æмæ аналитикон æрмæджыты рауагъд. СИА-йы хызы мидæг ис егъау нæкоммерцион организацитæ, Уæрæсейы 20 регионы цы кусынц, уый. Агентад йæхи архайды здæхты арæнты алыхуызон лæггæдтæ дæтты: рафыст формæйыл кæны æрвылбоны æмæ алкъуырион дайджестытыл, æххæст кæны ног хабæртты тематикон арвыстытæ, заказмæ гæсгæ ног хабæртты æмæ тематикон дайджестытæ цæттæ кæны. Агентады æмкусджытæ социалон организацитæн PR-лæггæдтæ дæттынц, иугæндзон æххæст кæнынц тематикон семинартæ æмæ тренингтæ.

Социалон информацийы агентад цалдæр дæлхайадон проекттæ дæр дары, æмауæдз фадгуыты цы кусынц, уый: æртыккаг секторы æнæ юридикон гоймаг профессионалтæн практикон ресурс «НКО: парахаткæнынады закъæттæ», хæрзгæнæг фондты бæрæггæнæнты базæ «Афтæ æнцонæй», бинонты сидзæрады профилактикæйы портал «Нæ сывæлæттæ», корпоративон ответственности тыххæй сайт «Бизнесы социалон бæрн», партнёрон æхсæнадон ахуыр кæныны проект «Социалон технологиты хъæрмуат».

## Фиппаинæгтæ

## Æрвитæнтæ
* Социалон информацийы агентад  — организацийы официалон сайт.

Категори:Социалон амалхъомады организацитæ
Категори:Социалон амалхъомад Уæрæсейы
Уæгъдибар дебют

**«Уæгъдибар дебют»** () — социалон æмæ коммерцион проект. У театр-студи, кæцыйы хъазынц раздæры ахæстытæ.

## Истори
Театр организацигонд æрцыд 2010-æм азы проект «Ахæстытæн æххуыс» æмæ фонд «Уираг хæрзгæнæг комитет»-ы разамонæг Аркади Барановскийæ «Раздæхт»-ы базæйы, раздæры ахæстыты социалон-психологикон реабилитацийы митæ кæцы кæны. Исдуг театр коммерцион архайд рагхыгъд нæ кодта, фæлæ фæстæдæр социалон амалхъомады фадыджы архайын сфæндгонд æрцыд, барвæндон фиддоны системæ «Pay What You Want»-ыл — æхцæ бавæрд кэшбокстыты мидæг уадзын гæнæн уыд. Афтæмæй, æнтысаг уыд æхца бамбырд кæнын æмкусджытæн куыстмызды бафидынмæ.

Театры реперуары ис æртæ спектатклы: «Фыстæгæй фыстæгмæ», «Реалондзинады цурты» (Евгений Клюевы пьесæйыл) æмæ «Маскæты этюдтæ» (Аркадий Аверченкойы фæлдисæндты мотивты гæсгæ æмæ Даниил Хармсы Тэффи). «Уæгъдибар дебют» авæрдта спектакльтæ Мæскуыйы алыхуызон сценатыл (Розовскийы театры дæр нымайгæйæ, «Никитский кулдуæртты цур» театры дæр).

## Фиппаинæгтæ

## Æрвитæнтæ
* Телеканал Russia Today-йы документалон фильм
* Программæ PROнас театр «Уæгъдибар дебют» æмæ проект «Сæндидзæн»-ы тыххæй

Категори:Социалон амалхъомады организацитæ
Категори:Социалон амалхъомад Уæрæсейы
Горький Хостел

ÆБÆ **«Горький Хостел»**, **Gorkiy Hostel** — уæрæсейаг хицæн компани. У фæсивæдон аслам æмдзæрæнты (хостелты) хыз. Организаци алыг кæны Уæрæсейы фæсивадон туризмы ахъаззаг проблемæтæй сæ иу куыд социалон амалхъомад проект: аслам отельтæ æмæ хостелты парахатгонд хызы нæуæвыны æнæ ахъаззаг материалон хæрдзты балцы цæуын кæцы гæнæн дæтты.

## Истори

### Горький Хостел
Компани бындурæвæрд æрцыд 2011-æм азы Дæллаг Новгороды æвзонг амалиуæгдартæ Екатеринæ Смирнова æмæ Вячеслав Архипов — регионалон нысаниуæджы фæсивæдон оргинизациты разамонджытæй, Дæллаг Новгороды европæйаг хуызы фыццаг аслам уазæгдзæрæны баконд кæцытæ сфæнд кодтой. Ацы хостелæн равзæрстой сахары центры Стыр Покровскæй уынджы агуыст. «Горький Хостел»-ы ном райстой Максим Горькийæ номæн, Дæллаг Новгород бирæ рæстæг кæимæ ассоциацигонд уыд. 

Уазæгдзæрæн байгом уыд 2011-æм азы, цыппар иумæйаг номыры бафтаугæйæ (14-бынæттон, 10-бынæттон, 8-бынæттон æмæ 2-бынæттон), кухнæ, сахайраг телефон æмæ æнæфидгæ Wi-Fi-имæ улæфтуаты дæр. Хостелы иумæйæг хуылфас сыстади 40 адæймаджы.

Амалиуæгдартæ стартапмæ бавæрд кодтой æрмæст хицæн æхца, банктæй кредиттæ дæр. Инвестициты иумæйаг бæрц 1,5 млн ₽ сыстади. Фыццаг афæдзы дæргъы дæргъы компани убыточной уыд, фæлæ дыккаг азы хи хардзæмбæрзтыл æрцыд.

### Адджын Хостел
2013-æм азы компани рамбылдта регионалон социалон программæты фонд «Нæ фидæн»-ы социалон амалиуæгдарты æппæтуæрæсеон конкурс æмæ райста æнæпроцентон æфстау 6,2 млн ₽ 7 азы æмгъуыдмæ. Уымæй уæлдай, организацийæн хорзæх раттой грантæй 300 000 ₽ бæрцы Дæллаг Новгороды облæсты чысыл амалхъомады æххуыс æмæ парахаткæнынады министрадæй. Ацы æхцæйæ дыккаг уазæгдзæрæнæн баконд уыд, 2014-æм азы Кожевенный фæрсуынджыл кæй фехст æрцыд æмæ райста концептуалон ном «Адджын Хостел» ().

### Цæхджын Хостел
2015-æм азы æууæлыл компанийæ æртыккаг хостелы баконд цæуы. Ацы уазæгдзæрæнæн йæ кусæг ном у «Цæхджын Хостел» ().

## Фиппаинæгтæ

## Æрвитæнтæ
* Горький Хостел  — официалон сайт.

Категори:Уæрæсейы компанитæ
Категори:Социалон амалхъомады организацитæ
Категори:Социалон амалхъомад Уæрæсейы
Хъæлдзæг пренык

**«Хъæлдзæг пренык»** () — уæрæсейаг хойраджы компани. У кæрдзынфыцæн Тольяттийы, имбирджын печенийы фыццаг ахадæг Уæрæсейы.

## Истори
Компани бындурæвæрд æрцыд 2010-æм азы Самарæйы облæсты бухгалтер Сания Фёдоровайæ.

Исдуг Уæрæсейы имбирджын печенийы ахадæг фирмæтæ нæ уыдысты. Ацы продукци тынгдæр импортгонд цыди Польшæ æмæ Швецийæ æмæ уыди зынвадат æлхæнджытæн. 

2010-æм азы Сания Фёдорова бакуыста Уæрæсейы ахæм кæрдзынфыцæны аразыны фыццаг проект æмæ æххуыс райста Самарæйы облæсты администрацийæ. Æрдæгавтоматизацигонд кондад кусджытæй уæлдæр квалификаци нæ домдта, æмæ æмкусджыты нымæцæй  фылдæр хай (90 %-мæ æввахс) сты инвалидтæ, пенсиисджытæ, аууон æмæ фæсаууон ахуырады формæты студенттæ..

2011-æм азы проект «Хъæлдзæг пренык» рамбулæг сси æппæтуæрæсеон проектты ерыс «Социалон амалиуæгдар»-ы, кæцы организацигонд æрцыд фонд «Нæ фидæн»-æй . Куыстуат уадзы иу мæйы имбирджын печенийы 2 тоннæйы бæрц. Печени «Хъæлдзæг пренык» уæй вæййы 400 дуканиты Самарæйы облæсты, уыйеддæмæ Пензæйы, Саратовы æмæ Ульяновскы. Имбирджын печенийы аргъ Самарæйы фæкъаддæр ис 3 хатты фирмæйы куысты райдæйæнæй фæстæмæ. 

## Фиппаинæгтæ

Категори:Уæрæсейы компанитæ
Категори:Социалон амалхъомады организацитæ
Категори:Социалон амалхъомад Уæрæсейы
Зверева, Наталия Иваны чызг

**Зверева Наталия Иваны чызг** () у уæрæсейаг менеджер, фонд «Нæ фидæн»-ы регионалон социалон программæты директор.

## Цардафыст
1992-æм азы каст фæци Пайдагæнæн биотехнологийы институт Мæскуыйы, райста дзы экономисты дæсныйад, стæй ахуыр кодта Уæрæсейы экономикон университеты Плехановы номыл. 1993-æм азæй 1996-æм азы онг куыста акционерон æхсæнад «НИКойл»-ы сæйраг бухгалтеры бынаты, фæстæдæр уыдис Экономикæ æмæ финансты департаменты директор. 2005-2007-æм азты куыста банк «Уралсиб»-ы инвестицион тæссæгты службæйы.
2007-æм азы сси Вагит Алекперовæй арæзт регионалон социалон программæты фонд «Нæ фидæн»-ы сæргълæууæг. Фонд сси Уæрæсейæн йæ сæрмагонд фондты фыццæгтæй иу, кæцы æххуыс кæны инвалидтæ, стыр бинонтæ æмæ сидзæрдæтты хъомылгæнинæгтæн сæхи бизнес саразын..

2012-æм азæй фæстæмæ у Уæрæсейы Сæудæджерадон-индустрион палатæйы социалон бизнес æмæ амалхъомады рæзты фарстатыл Координацион советы Сæргълæууæджы Хæдивæг.

Зверевайы уацтæ публикацигонд цыдысты «Эксперт»-ы журналы, «Ведомости»-йы газеты æмæ «Частный корреспондент»-ы дæр. Хайад иста министрты кабинет æмæ Дмитрий Медведевимæ амалгæнджыты фембæлды.. Хорзæхгонд æрцыд «Аргъауæг Даниил Мæскуыйаджы Сыгъд. Аргъуаны фæллойы сæрæппонд»-ы () майданæй.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Социалон амалиуæгдартæ
Категори:Социалон амалхъомад Уæрæсейы
Baisikeli Ugunduzi

**Baisikeli Ugunduzi** у коммерцион социалон амалиуæг, уæй кæны велосипедтæн бахъуаджы хæйттæ Дæлсахарæйы Африкæйы регионы *Baisikeli Ugunduzi* нысан кæны «ног *кæнæ* инновацион велосипедтæ» суахилаг æвзагыл. Компанийы бындур æвæрд æрцыдис 2011 азы. Йæ иу бындурæвæрæг — Бен Митчел — у инженер, ныртæккæ ахуыр кæны Мичиганы технологиты университеты, зонæдты кандидаты къæпхæнмæ (PhD). Иннæ бындурæвæрæг у Джон Гершенсон, Мичиганы технологиты университеты профессор. Baisikeli Ugunduzi сæйраг къантор у сахар Киталейы (Кени). Нымад у социалон амалиуæгыл уый тыххæй æмæ базармæ равæры, ласæн велосипедтыл цы адæм архайынц (*бодабода* сæ хонынц), уыдоны цард фæхуыздæр кæнынæн товартæ.

## Æхцаввонгад
Baisikeli Ugunduzi райста 100 мин доллæры фонд USAID-æй. Уый йеддæмæ компани бацахста фыццаг бынат Центрон Мичиганы университет цы ерыс арæзта, уый мидæг, æмæ дзы райста 30 мин доллæры æмæ 10 мин доллæры куыд «тæккæ хуыздæр социалон амалиуæг» (Best Social Venture)

## Продукт
Компанийы фыццаг продукт сси эластикон материалæй конд цалхы камерæ, схуыдтой йæ «Милеле» *Милеле* нысан кæны «æнустæм» суахилаг æвзагыл. Ацы камерæ у хъæбæр æмæ йæ бон нæу ахуынкъ уæвын. Уадзынц æртæ хъæбæрдзинады къæпхæны «милеле» камерæтæ.

## Базар
Дæлсахарайы Африкæйы цæрынц, сæ арвылбоны мызд велосипедæй чи фæкусы, ахæм 5 милуан адæймагæй фылдæр. Уыдон иуæй-иу хатт сæ æфтиаджы цыппæрæм хай сафынц бахъуаджы хæйттæм, арæхдæр — камерæтæм. Традицион камерæйы аргъ у æртæ доллæрмæ ’ввæхс, «милелейы» аргъ та у дæс доллæры, фæлæ йæ бон у фондз азмæ цæуын.

## Æндæр проекттæ велосипедты тыххæй
* Bamboo Bike Project
* Bikes Not Bombs
* Bikes to Rwanda
* Cardboard bicycle
* Pedaling to Freedom
* With My Own Two Wheels
* World Bicycle Relief

## Æддаг æрмæг
* Компанийы официалон фарс

## Фиппаинæгтæ

Категори:Социалон амалхъомад
Категори:Кени
Хорзы импульс

**Преми «Хорзы Импульс» ** – æрвылазон уæрæсейаг преми, бындурæвæрд æрцыд Регионалон социалон программæты фонд «Нæ фидæн»-ы тыхамæлттæй. Хорзæхгонд цæуы Уæрæсейы социалон амалхъомады райрæзтмæ æмæ раразæнгардмæ уæлдай бавæрдтыты тыххæй. Сæ къухты сын æй ныссадзынц социалон амалиуæгдæртæн, журналисттæн æмæ дзыллæйæн информаци парахатгæнæг фæрæзтæн. Уымæй уæлдай ма дзы ратонын бантысы паддзахадон структурæты разамонджытæн дæр. 

## Фидæны аззайæг
Преми равзæрдæуыд 2011-æм азы, йæ нысан у цыбыр æмæ лæмбынæг —  фыдыбæстаг социалон амалиуæгдарты фæразæнгарддæр кæнын æмæ паддзахады цæст раздæхын социалон амалхъомады райрæзты фарстатæм Уæрæсейы. .  Фыццаг хорзæхгæндтæ æрхыгъд сты 2012-æм азы. 

2014-æм азы преми хорзыл банымадтой  Дмитрий Медведев, Сергей Нарышкин, æмæ Валентина Матвиенко].  Иумæйаг хорзæхгæнинаг фонд ссис 2 милуан 400 мин сомы бæрц. 

С 2015-æм азæй преми хорзæхгонд цæуы 7 номинацийы. . 

Премийы æхсæнадон цæдисмæ бахаудтой Регионалон социалон программæты фонд «Нæ фидæн»-ы бындурæвæрæг амалиуæгдар Вагит Алекперов, Волоколамсчы митрополит Иларион (Алфеев), эстрадон зарæггæнæг  Лев Лещенко, Арктикæ иртасæг Артур Чилингаров æмæ æндæртæ.

Æртæ азмæ премийæ хорзæхгонд æрцыдысты дæсгай æмæ дæсгай удгоймæгтæ, уымæй дæр Уæрæсейы фылдæр регионæй.
## Премийы лауреаттæ
### 2012-æм аз
2012-æм азы премимæ балæвæрдæуыд 194 номинанты, æртындæс дзы бахаудтой хорзæхгондты номхыгъдмæ. Зæгъæм, преми радтой «Фермерты скъолайæн», уый у хъæууон-хæдзарадон амалхъомады уæнг, раноггæныны курсытæ дзы цæуынц æдзæсгом æрыгæттæ æппæт Уæрæсейæ. Раст уыцы аз ма преми райстой коломенскоейаг фабрик-музей Коломенаг пастила»-йы бындурæвæрджытæ. Рацарæзтой незаманты цы уырыссаг адджинаг конд цыд, уый, æмæ сæ куыстуаты спайда кодтой цыбыргонд фадæттимæ адæмæй. . Хорзæхгонд æрцыд компани «Либерти» дæр, Уæрæсейы бирæ ахæм компанитæ нæй, кæдон парахат кæнынц инвалидты туризм.

### 2013-æм аз
В 2013-æм азы иу номинацийы году в одной из номинаций («Хуыздæр корпоративон программæ социалон амалхъомады») фæуæлахиз «АГР»-ы æмæ авиокомпаини «Северсталь»-ы иумæйаг проект,  йæ нысан уыдис регионы социалон амалхъомад чысыл æмæ æмбисон бизнесы сферæты райрæзын кæнын. .
### 2014-æм аз
2014-æм азы номинацийы «Хуыздæр фæсивæдон проект социалон амалхъомады» лауреаттæ систы мæскуыйæгтæ Антон Кучумов æмæ Максим Попов. Дыууæ амалиуæгдары дæр бавдæлыдысты æмæ воркаут рапарахат кодтой кæрæдзимæ нæ кæсгæйæ. Фыццаг бынат та номинацийы «Сæрмагонд бавæрд социалон амалхъомады райрæзты» райста петербургаг Алексей Маврин Уæрæсейы зæрæдтæн егъаудæр пансионатты хыз «Опека» чи сарæзта, раст уый.

## Фиппаинæгтæ

## Æрвитæнтæ

* Статья в краевой государственной газете «Наш Красноярский край»
*  Социальный предприниматели Архангельска претендуют на премию «Импульс добра»
* Югра удостоена премии «Импульс добра» 
* В Москве вручили «Импульс добра» 

Категори:Социалон амалхъомад Уæрæсейы
Masarang

Фонд **Masarang** () у æнæкоммерцион организациты æхсæнадæмон къорд, конд æрцыдис социлон æмæ экологин фарстатæ лыг кæнынмæ социалон амалхъомады принципты бындурыл..

## Организаци
Фонды бындур чи сæвæрдта у нидерландаг микробиолог, эколог æмæ цæрæгойты бартæ хъахъхъæнæг Вилли Смитс ().

Къорды фыццаг организаци регистрацигонд æрцыдис Индонезийы 2001-æм азы, сакъадах Сулавесийы цæгаты. Фæстæдæр фæзындысты нидерландаг хайад (2010-æм азы) æмæ та Гонконгы хайад (, 2011).

Организацийы нысан у алыварс ардз хъахъхъæнын æмæ бынæттон цæрджыты бартæ æмæ гæнæнтæ фæуæрæх кæнын.

2015-æм азы барæггæнæнтæм гæсгæ фонды хъæппæрисæй ныссагътой милуан бæласæй фылдæр Сулавесийы цæгаты. Уымæй фæфылдæр уарынтæ, фæхуыздæр сты хъæууон хæдзарады æууæлтæ, фæзындысты ног кусæн бынæттæ..

## Пальмон сæкæры завод Масаранг

Организацийы сæйрагдæр проект сси Пальмон сæкæры завод Масаранг (). Заводы цæуы сæкæры пальмæйы () раконд. Ахæм пальмæтæ фæсæдзынц хъæдтæ сног кæныны мадзæлты рæстæг. Ахæм пальмæйæ исынц адджынгæнæн æмæ биоартаг.

Заводы архайд у фонды æфтиаджы сæйрагдæр равзæрæн. Куыстуат архайы экологион принциптыл, пальмæйы дон хъарм кæны хæстæг электростанцæ цы пар кæны, уымæй. Уый фæкъаддæр кодта хъæд цæгъдыны практикæ, уый тыххæй æмæ традицион раконды пайда кодтой сугæй. Куыд фехъусын кæнынц, афтæ завод дæтты куыст 6 мин фермерты мыггæгтæй фылдæрæн æмæ цæгъдынæй хъахъхъæны 200 мин кв. м. хъæд..

Пальмæйы сæкæры завод байгом кодта Индонезийы президент Сусило Бамбанг Юдойоно.

## Фиппаинæгтæ

## Æрвитæнтæ
* Официалон сайттæ:
** Гонконг: masarang.hk.
** Индонези: masarang.or.id.
** Нидерландтæ: masarang.nl.

Категори:Æнæкоммерцион организацитæ алфавитмæ гæсгæ
Категори:Социалон амалхъомад Индонезийы
Категори:Экологион организацитæ
Категори:Социалон амалхъомады организацитæ
Sun Cruise Resort & Yacht

**Sun Cruise Resort & Yacht** — уазæгдон сахар  Чондончжины (), Республикæ Корейы.

У тематикон отель круизон науы стилы, фæлæ æрбынат кодта сурзæххы. Йæ дæргъад у 165 метры (541 футы), бæрзондад 45 метры (148 футы), нымад цæуы ахæм хуызтæй фыццагыл .

Амад у къæдзæхы сæрыл æмæ уый тыххæй уæлвонг у денджызы уæлхъус. Афтæмæй туристтæм кæсы цыма нау ныссагъди тæнæг ран. Ацы уазагдоны комплекс самайгæйæ (кæцы ссис фенинаг), Чондочжин райста фылдæр популярондзинад Корейы ’хсæн æмæ æгас дунейы дæр.

Отелы ис 211 номыры, уыйхыгъд апартаменттæ; ис дзы æхсæз рестораны, кæцыты хорз уынынц корейаг æмæ европæйаг хæринагæй, æмæ уыдон дарддæр уæлхæдзары зилгæ бар, кæцыйæ гом у горизонтмæ панорамон уынд. Спортивон агъуысттæй нымайæн ис гольфы быдыр, волейболон фæзыг æмæ фитнес-клуб. Уыййеддæмæ — караоке-бар æмæ бассейн денджыздонимæ. Отелы цур æрбынат кодта ландшафтон дыргъдонимæ парк, цад æмæ фæлгасæн фæзыг рухсдзыд пъолимæ.

Уыйхуызæн тематикон отель «Титаник» гом у Турчы (Анталийы) 2003-æм азы .

## Фиппаинæгтæ

## Æрвитæнтæ
* Официалон сайт  
* The hotel that’s ship shape! South Korean holiday destination that is designed to look like a cruise liner 
* Необычный отель Sun Cruise Resort & Yacht, Южная Корея  

Категори:Курорттæ
Алфавит (нысаниуджытæ)

* **[[Алфавит]]**:
** **Алфавит** (абетæ, дамгъуат) — фыссынады фонетикон хуыз, кæцыйæн ис стандартон, алфавитон кæй хуындæуы, ахæм дамгъæты (нысанты) рæнхъæвæрд.
** Дамгъуаты мидæг рæнхъæвæрд йæхæдæг (цæв., *алфавитмæ гæсгæ сортгæнæн*).
** Фрейзеры Алфавит — 1915-æм азы протестантон миссионер Джеймс Фрейзерæй лисуйы æвзагæн арæзт алфавит.
** Эсперантойы алфавит — эсперантойы æвзаджы алфавит.

* **Алфавит** (зæронд уырыссаг) — бæрæгуат, дзырдуат, энциклопеди
** Боровковы алфавит — 1827-æм азы арæзт декабристты биографион бæрæгуат.
** Бен-Сирæйы алфавит — астæузаманы анонимон текст, Бен-Сирæйæ фыстыл кæй нымадтой.

* **[[Алфавит (математикæ)|Алфавит]]** — математикон логикæ æмæ дискретон математикæйы арæх пайдагондцæугæ хæрхады синоним.

* **[[Алфавит (информатикæ)|Алфавит]]** — информатикæйы нысантæ кæнæ нымæцты кæройнаг хæрхад.
Иберо-Америкæ

**Ибе́ро-Аме́рикæ** () — бæрæггæнæн, кæцы нысан кæны Европæйы æмæ Латинаг Америкæйы испайнаг- æмæ португайлагдзургæ паддзахæдтæ.

Термин ист у Иберийы (Пиренейы) æрдæгсакъадахы номæй, кæцыйыл сты Испани æмæ Португали. Афтæ сæ схуыдтой уымæн æмæ XVI-XVII æнусты испайнæгтæ æмæ португайлæгтæ бабырстой Централон æмæ Хуссар Америкæйы зæххытæм.

## Истори

Иберо-Америкæйы истори байдыдта испайнаг æмæ португайлаг конкистадорты балцытæй Хуссар Америкæйы бæстæмæ.

* 1499 аз — Америго Веспуччи æмæ Алонсо де Охеда байгом кодтой Америкæйы континент.
* 1523 аз — Испани сфидар кодта æфсæдтон базæ Ямайкæйы.
* 1531 аз — Франсиско Писарро Перумæ бабырста æмæ Инкты Импери ныппырх кодта.
* 1536 аз — Испайнаг ногæрцæуджытæ бындур сæвæрдтой Буэнос-Айресæн.
* 1539 аз — Мехикойы байгом ис Ног Дунейы фыццаг мыхуыргæнæн.
* 1551 аз — Мехико æмæ Лимæйы бындурæвæрд æрцыдысты Латинаг Америкæйы фыццаг университеттæ.
XVI-XVII æнусты Испани Централон Америкæйы æмæ Хуссар Америкæйы зæххытæ баиу кодта иу империйы. 

## Иберо-Америкæйы паддзахæдтæ
* Испайнагдзургæ паддзахæдтæ: (400 милуан адæймагæй фылдæр)
:  Аргентинæ 38 747 000
:  Боливи 9 182 000
:  Венесуэлæ 26 749 000
:  Гватемалæ 12 599 000
:  Гондурас 7 205 000
:  Доминиканæйы Республикæ 8 895 000
:  Испани 47 116 000
:  Колумби 45 600 000
:  Костæ-Рикæ 4 401 000
:  Кубæ 11,269,000
:  Мексикæ 107,029,000
:  Никарагуæ 5 487 000
:  Панамæ 3 232 000
:  Парагвай 6 158 000
:  Перу 27 968 000
:  Пуэрто-Рико 3 955 000
:  Сальвадор 6 881 000
:  Уругвай 3 463 000
:  Чили 16 295 000
:  Эквадор 13 228 000

* Португайлагдзургæ паддзахæдтæ: (200 милуан адæймагæй фылдæр)
:  Бразили 196 342 592
:  Португали 10 495 000

* Каталайнагдзургæ паддзахæдтæ:
:  Андоррæ 69 150

## Æддаг æрмæг
* Иберо-Америкæйы паддзахæдты организацийы фарс

Категори:Латинаг Америкæ
Категори:Испанийы истори
Сервилло, Тони

**Тони Сервилло** (; райгуырдис 1959-æм азы 25 январы Афраголæйы, Кампанийы) — итайлаг киноактёр, оперон æмæ драмон театрты режиссёр.

Италийы кинематографы дæргъвæтин æмæ æнтыстджын карьерæйы фæстæ Тони Сервилло 2000-æм азты кæроны зындгонд ссис дунейы киноуарзджытæн, нырыккон итайлаг тæккæ зынгæдæр режиссёрты кинонывты кæй ахъазыдис, уый фæрцы — Паоло Соррентинойы «Изумительный»-йы (Джулио Андреоттийы роль) æмæ Маттео Гарронейы «Гоморра»-йы (мафиози Франкойы роль). Дыууæ кинонывы дæр номинацигонд æрцыдысты Сыгъзæрин пальмæ къалиумæ (Каннæйы кинофестивалы сæйраг приз).

Актеры стыр æнтыстыл банымайæн ис зæронд фыссæг æмæ плейбой Джеп Камбарделлойы роль П. Соррентинойы киноныв «Великая красота»-йы. Йæ ацы куысты тыххæй Тони райста Европæйы киноакадемийы преми.

Тони Сервиллойы сфæлдыстады иннæ фарс у оперæты æвæрд. Йæ режиссёрон куыстытæй зынгæдæртæ сты Доменико Чимарозайы оперæ «Отчаявшийся муж», Людвиг Ван Бетховены (дыууæ дæр æвæрд æрцыдысты Сан-Карлойы оперон театры Неаполы) æмæ Модест Мусоргскийы «Борис Годунов», 2003-æмы ма Рихард Штраусы «Ариадна в Наксосе»-йы кæм сæвæрдта, уыцы театр Сан-Карлушы (Лиссабон).

## Фиппаинæгтæ

Категори:Италийы актёртæ
Искандер, Фазиль Абдулы фырт

**Фазиль Абдулы фырт Искандер** (; райгуырдис 1929-æм азы 6 мартъийы — 2016-æм азы 31 июлы, Переделкино, Мæскуы) у Абхазы зындгонддæр фысджытæй иу, советон æмæ уæрæсейаг прозаик æмæ поэт. Фыссы уырыссаг æвзагыл.

Фазиль райгуырдис сахар Сухумы. Йæ фыд, ирайнаг адæмыхаттæй, революцийы размæ уыдис агуыридургæнæн заводы хицау. 1938 азы йæ ратардтой Советон Цæдисæй, æмæ уæдæй фæстæмæ Искандер æй никуы федта. Хъомыл æй кодтой йæ абхазаг мады æрвадæлтæ Чегемы хъæуы (Абхазы).

Сыгъзæрин майданимæ каст фæцис уырыссаг скъола Сухумы. Бацыдис Библиотекон институтмæ Мæскуыйы, æмæ æртæ азы дзы куы фæахуыр кодта, уæд йæхи раивын кодта Горькийы номыл Литературон институтмæ (каст æй фæцис 1954 азы).

1954–1956 азты куыста журналистæй Курсчы æмæ Брянсчы. 1956 азы ссис Паддзахадон рауагъдады (Госиздат) Абхазы хайады редактор. Фæкуыста дзы 1990-æм азтæм. 1990-æм азты райдианы æрцардис Мæскуыйы.

Йæ æмдзæвгæты фыццаг чиныг «Хæххон къахвæндæгтæ» («Горные тропы») рацыдис Сухумы 1957 азы. 1950-æм азты кæроны мыхуыр кæнын райдыдта журнал «Юность»-ы.

Прозаикон уацмыстæ фыссын райдыдта 1962 азы. Чиныгкæсæг дзыллæтæ йæ ном базыдтой 1966 азы, йæ уацау «Созвездие Козлотура» журнал «Новый мир» куы ныммыхуыр кодта, уæд.

Фыссæджы сæйраг чингуытæ фыст сты хицæнхуыз жанры: эпопей-роман «Чегемаг Сандро» («Сандро из Чегема»), эпос (радзырдты цикл) «Чикы сабибонтæ» («Детство Чика»), фæсномыг уацау «Кроликтæ æмæ æлхъивгæлмытæ» æмæ æнд.

Фазилы бирæ уацмысты сюжет райхæлы, йæ сабидуджы зынгæ хай кæм арвыста, уыцы Чегемы хъæуы.

1979 азы Фазиль Искандер архайдта æнæцензурæ альманах «Метрополь»-ы (мыхуыргонд дзы æрцыдис йæ уацау «Стыр сексы чысыл гигант»).

Фыссæгæн куыд æхсæнадон архайæгæн уыдис авторитет — иу æмæ дыууæ хатты нæ радзырдта чысылнымæц адæмты сæрыл. 1989 азы оппозицийы тыхты номæй æвзæрст æрцыдис Советон Цæдисы Уæлдæр Советы 12-æм æрсидты депутатæй (Абхазы АССР-æй).

Ныртæккæ цæры Мæскуыйы, æмæ у Мæскуыйы абхазæгты диаспорæйы хистæр.

## Бинонтæ
Ус ракуырдта 1960 азы. Йæ бинойнаг у поэтессæ Антонинæ Хлебникова. Ис сын фырт æмæ чызг. 2011 азы уалдзæджы сбæрæг кодтой сыгъзæрин чындзæхсæв, æмæ уый фæдыл мыхуыры рауагътой се ’мдзæвгæты иумæйаг чиныг «Мит æмæ сæнæфсир».

## Фиппаинæгтæ

Категори:Уырыссаг фысджытæ
Джавахишвили, Михаил

**Михаил Джавахишвили** (; 1880-1937) уыдис гуырдзиаг фыссæг.

Категори:Гуырдзыстоны ахуыргæндтæ
Категори:Гуырдзыстоны зындгонд адæм
Категори:Гуырдзиаг фысджытæ
Категори:Марнеулы муниципалитеты чи райгуырдис, уыдон
Лакъами

**Лакъами** — хъæбæрхоры зад-иу балуæрстой, сызмæстой-иу æй цыхтызмæст æмæ йæ цыхты æвæрд ныккодтой мæнæуы ссады хыссæйы мидæг, уый фæстæ-иу æй къæйыл сарыдтой дыууæрдыгæй дæр, стæй йæ арты сфыхтой.

## Литературæ
* Къарджиаты Бекызæ. Ирон æгъдæуттæ. Хъодзаты Æхсары редакцигондæй. Дзæуджыхъæу, 1991

Категори:Ирон хæринæгтæ
Гуандун

**Гуандун** (; пиньинь *Guǎngdōng*) у провинци Китайы хуссары. Административон центр — Гуанчжоу.

## Фиппаинæгтæ

*
Залиаг калм

**Залиаг калм** (варианттæ: *зариаг*, *залмиаг*) — ирон адæмон сфæлдыстады — æнахуыр стыр æмæ тæссаг калм.

## Кæс ноджы
* Кæфхъуындар

## Фиппаинæгтæ

## Литературæ
* Ирон æвзаджы æмбарынгæнæн дзырдуат : 4 томæй / Гæбæраты Никъалайы иумæйаг редакцийæ ; Уæрæсейы зонæдты академи ; Дзæуджыхъæуы зонадон центр ; Хуссар Ирыстоны зонад-иртасæн институт. — М. : Наука, 2010. II-æм том, 486 ф.

Категори:Ирон мифологи
Дæллагхъæу (Мæхъхъæл)

**Дæллагхъæу** (, ) у хъæу Мæхъхъæлы Назраны районы, Цæгат Ирыстоны арæныл.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Назраны районы цæрæнрæттæ
Импрессионизм

**Импрессиони́зм** ( — «тæлмæн») — аивады здæхт, æппæтæй ирддæр йæхи рарвыста францаг хуызфыссынады XIX æнусы 70 — 90-æм азты.

## Истори
1870-æм азы æрыгон нывгæнджыты къорд рахицæн ис Францаг академийæ æмæ сарæзта йæхи æхсæнад - ахæм зондахастимæ, зæгъгæ, официалон нывкæнынады традицитæ дуджы домæнтæн дзуапп нал дæттынц. Аивады историмæ бацыдис импрессионизмы номимæ. Афтæ йæ рахуыдтой, æхсæнады фыццаг равдысты Клод Монейæн цы ныв уыдис («Тæлмæн. Хурыскаст», фр. *Impression, soleil levant*), уымæ гæсгæ.

*
Аминон

**Аминон** — Мæрдты бæсты тызмæг дуаргæс ирон нарты кадджыты. Мæрдты бæстæм бацæуæн уыдис æрмæстдæр хур аныгуылыны размæ. Аминон — сылыстæг удгоймаг – Мæрдты дунейы паддзах Барастыры бардзырдмæ гæсгæ гом кæны Мæрдты бæсты æфсæн дуæрттæ.

## Литературæ
* Дзадзиты А., Дзуццаты X., Хъараты С. Ирон адæмы этнографи æмæ мифологи. Цыбыр дзырдуат. Дзæуджыхъæу. 1994. — 284 с.

Категори:Ирон мифологи
Категори:Нарты кадджытæ
Ерæдзыпп

**Ерæдзыпп** кæнæ **йерæдзыпп** — раджы заманы стыр кадджын чи уыдис, ахæм сампалджын топп.

## Кæс ноджы
* Хъыримаг

## Фиппаинæгтæ

Категори:Топпытæ
Категори:Ирыстоны истори
Хъыримаг

**Хъыримаг** () — раджы заманы кадджын чи уыдис, ахæм топп.

## Кæс ноджы
* Ерæдзыпп

## Фиппаинæгтæ

Категори:Топпытæ
Категори:Ирыстоны истори
Цоппай

**Цоппай** у ирон адæмы кафыны æмæ зарыны хицæн фæтк æрвдзæфы алыварс, стæй хус рæстæг сыхаг хъæутыл кафгæ æмæ заргæйæ зилыны æгъдау. Цоппай дыууæ хуызы дæр баст сты æрвнæрды бардуаг Уациллаимæ.

Цоппай фæзынди XV æнусы.

## Кæс ноджы
* **Алай-цоппай** — ритуалон зарæджы базард цоппайгæнгæйæ.

## Фиппаинæгтæ

## Æрвитæнтæ
* Фыдæлты уæзæгмæ. Цоппайы æгъдау (17.01.2017)
* Адæмы сфæлдыстад адæмы хæзна. Бæхфæлдисæн. Цоппай.  (12.10.2019)

Категори:Ирон кæфтытæ
Уакка

**Уакка**, вариант **Уагка** у ирон нæлгоймаджы ном.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ирон нæлгоймаджы нæмттæ
Месенайы хох

**Месенайы хох** кæнæ **Месена**, дыгуронау **Месенай хонх** у хохы цъупп Цæгат Ирыстоны. Ис Дыгургомы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Цæгат Ирыстоны хохы цъуппытæ
Къайсауртæ

**Къайсауртæ** ( [къаишаурни]) у хъæу Гуырдзыстоны цæгаты. Ис Хады комы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Душеты муниципалитеты цæрæнрæттæ
Ахметов, Серик Ныгметы фырт

**Ахметов Ныгметы фырт Серик** (; райгуырдис 1958-æм азы 25 июны Темиртауы) у Хъазахстаны премьер-министр 2012-2014 азты.

Категори:Хъазахстаны политиктæ
Категори:Хъазахстаны премьер-министртæ
Категори:Темиртауы чи райгуырдис, уыдон
Сæлдар

**Сæлдар** у хохы цъупп Цæгат Ирыстоны. Ис Дыгургомы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Цæгат Ирыстоны хохы цъуппытæ
Хуыджыры

**Хуыджыры** кæнæ **Хуыджер** у æрсытæ æмæ хъæддагхуыты бардуаг, Æфсатийы кæстæр æфсымæр.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ирон мифологи
Сакъитæ

**Сакъитæ** () сты дыгурон мыггаг.

## Равзæрд
Сакъитæ, Зуратæ æмæ Гагозтæ сæхи хонынц Хорцетæй, кæрæдзийы нымайынц хæстæг æфсымæртыл. Сæ фыд Хорце раздæр цард Кæсæджы, Малхъы доны был. Уырдыгæй йæ цæрæнбынат раивта Дыгургоммæ, Æхсæуыхъæумæ. Ам ын райгуырд цыппар фырты: Сакъи, Зура, Есе æмæ Гагоз. Есе алыгъд Мæздæгмæ, иннæ æфсымæртæ баззадысты Æхсæуы. Сæ фыды амæлæты фæстæ байуæрстой æмæ сæхи нæмттæм гæсгæ схуыдтой сæ мыггæгтæ: Сакъитæ, Зуратæ æмæ Гагозтæ. Уыдон дæр Æхсæуы бирæ нæ фæцардысты, алыгъдысты Мæздæгмæ. Зурайæн уыд дыууæ фырты: Омар æмæ Налухъ. Налухъы, дам, йæ мад ныййардта хуым кæрдгæйæ мæкъуылы рæбын æмæ, дам, куы сыстыр, уæддæр æм дзырдтой «Бæкъуæл» (дыгуронау Мæкъуыл), æмæ афтæмæй сæ мыггаг ссис Бæкъуæлтæй.

## Зындгонд адæм
* Сакъиты Эльбрус, Борисы фырт — газет «Дигорæ»-йы сæйраг редактор.

## Фиппаинæгтæ

## Литературæ
* 
* 
* 

*
Галбындз

**Галбындз** кæнæ **[[дзынга]]** (, ) — йæ къуыдыргæлмытæ цæрæгойы цармы кæмæн хъомыл кæнынц, ахæм дыбазырон сасчыты бинонад.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Сасчытæ
Тæнæг

**Тæнæг** кæнæ **луаси**,  у мæнæуы ссадæй конд тæнæг кæрдзын.

## Кæс ноджы
* Лауыз

## Фиппаинæгтæ

Категори:Хæринаг
Сахълæу

**Сахълæу** у ирон нæлгоймаджы ном.

## Литературæ
* Гаглойты Зинæ. Ирон мыггæгтæ: Дзæуджыхъæу: Ир, 2005, 359 ф.

Категори:Ирон нæлгоймаджы нæмттæ
Долыгъы ком

**Долыгъы ком** у ком Цæгат Ирыстоны Æрæфы районы.

## Кæс ноджы
* Долæгъ (Долæгъи æфцæг)

## Фиппаинæгтæ

Категори:Æрæфы район
Гипперт, Йост

**Йост Гипперт ** (//; райгуырдис 1956-æм азы 12 мартъийы Винц-Нидервенигерны — ныр у Хаттинген). Йост у гермайнаг лингвист æмæ кавказолог, Франкфурты Иоганн Вольфганг Гётейы университеты Империаг Æвзагзонынады институы абаргæ æвзагзонынады профессор æмæ фыссæг.

## Цардафыст
thumb|Бернард Оуттиер, Йост Гипперт, Винфрид Бёдер
1972-æм азы каст фæци Эссены Лейбницы номыл гимназ (Leibniz-Gymnasium). 1972-æм азæй 1977-æм азмæ Марбург æмæ Берлины университеты абаргæ æвзагзонынад, индиаг иртасын, япойнаг иртасын æмæ китайаг иртасын ахуыр скодта. Ахуыры фæстæ 1977-æм азы йæ диссертаци мыхуыры рауагъта. Йæ темæйы диссертаци уыдис индоевропæйаг æвзагты инфинитивон формæ аразыны синтаксис.

1997-æм азы Сулхан-Саба Орбелианийы номыл Тбилисы педагогон университеты кадджын профессор сси.

## Æхсæнадæмон проекттæ
* 2012: “Georgian National Corpus” Project (Volkswagen Foundation)
* 2011: “Khinalug Documentation Project” (Volkswagen Foundation)
* 2010: LOEWE Research Unit “Digital Humanities” (State of Hesse)
* 2010: “Corpus Caucasicum” Project (Google Inc., US $ 49,600)
* 2009: “Aché Documentation Project” (Volkswagen Foundation)
* 2009: “RELISH” Project (DFG)
* 2008: “Old German Reference Corpus” Project (DFG)
* 2006: “The Sociolinguistic Situation of Present-Day Georgia” Project (Volkswagen Foundation)
* 2003: “Endangered Caucasian Languages in Georgia” Project (Volkswagen Foundation)
* 1999: “Caucasian Languages and Cultures: Electronic Documentation” Project (Volkswagen Foundation)

## Публикацитæ
* 1977: Zur Syntax der infinitivischen Bildungen in den indogermanischen Sprachen. (Europäische Hochschulschriften, 21/3) , 360 pp.; Frankfurt a/M, Bern, Las Vegas: Lang 1978. Doktor-Dissertation
* 1990: Iranica Armeno-Iberica. Studien zu den iranischen Lehnwörtern im Armenischen und Georgischen. (Mayrhofer, Manfred [Hrsg. / ed.]), (Veröffentlichungen der Kommission für Iranistik, 26 / Sitzungsberichte der phil.-hist. Klasse der ÖAdW, 606) , XXIII, 451 + 389 pp.; Wien: Österreichische Akademie der Wissenschaften 1993. Habilitationsschrift
* 2007: Gippert, Jost / Sarjveladze, Zurab / Kajaia, Lamara: The Old Georgian Palimpsest Codex Vindobonensis georgicus 2. Edited by Jost Gippert in co-operation with Zurab Sarjveladze and Lamara Kajaia. (Monumenta Palaeographica Medii Aevi, Series Ibero-Caucasica, 1) , 368 pp.; Turnhout: Brepols 2007.
* 2008: Gippert, Jost / Schulze, Wolfgang / Aleksidze, Zaza / Mahé, Jean-Pierre: The Caucasian Albanian Palimpsests of Mount Sinai (Monumenta Palaeographica Medii Aevi / Series Ibero-Caucasica, 2) , 2 vols., XXIV+530 pp.; Turnhout: Brepols 2009.
* 2010: Gippert, Jost / Schulze, Wolfgang / Aleksidze, Zaza / Mahé, Jean-Pierre: The Caucasian Albanian Palimpsests of Mount Sinai. Vol. III: The Armenian Layer, edited by Jost Gippert. (Monumenta Palaeographica Medii Aevi / Series Ibero-Caucasica, 2-3) , 220 pp.; Turnhout: Brepols 2010.

## Фиппаинæгтæ

## Æддаг æрмæг
* Jost Gippert’s website

Категори:Германы ахуыргæндтæ
Категори:Иранисттæ
Категори:Хаттингены чи райгуырдис, уыдон
Лыци

**Лыци** — Хуссар Иры таурæгътæм гæсгæ уым уыд нарты ныхас. Чи зоны, Лæц у, хъæу Куырттаты комы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Нарты кадджытæ
Бичерахты Лазæр

**Бичерахты Федыры фырт Лазæр **(1882-æм азы 15 ноябры, Бетъырбух — 1952-æм азы 22 июны, Дорнштадт, Герман) уыдис ирон равзæрды уæрæсейаг афицер, Фыццаг дунеон хæсты æмæ Уæрæсейы мидхæсты æрхайæг.

## Цардафыст
Бичерахты Лазæр райгуырдис 1882-æм азы 15 ноябры дыгурон равзæрды хъазахъхъаг афицеры бинонты. Каст фæци фыццаг реалон училище Бетъырбухы æмæ Алексейы æфсæддон училище Мæскуыйы. Службæ кодта фыццаг Хæххон-Мæздæггаг полчъы (1911-1915). 1915-1918 азты лæггад кодта инæлар Баратовы экспедицион корпусы Персы æмæ уыди Терчы хъазахъхъаг балы сæргълæууæг. Хорзæхджын æрцыд Сыгъдæг Георгийы 4-æм æмæ 3-æм къæпхæны ордентæй, Георгийы хæцæнгарзæй æмæ Сыгъдæг Владимиры 4-æм къæпхæны орденæй кæрдтæ æмæ бантимæ.

1918-æм азы райдианы Персы сарæзта англисæгтæн лæггад чи кодта, ахæм бал иу мин адæймаджы бæрцæй. 1918-æм азы июлы ацы бал порт Энзелийы фæстæ денджызæй Бакумæ рацыдис æмæ туркаг-азербайджайнаг æфсадæй горæт чи хъæхъхъæдта, уыцы æфсады скондмæ бацыди.

Хайæд иста Бакуйы коммунæйы хицæуады раппæрсты (1918-æм азы 31 июлы) æмæ Центрокаспийы Диктатурæйы хицæуады æрæвæрæны. Уый фæстæ Лазæр снынан уыд æфсæдты сæйрæг командæгæнæгæй. Августы райдийæны Бакумæ рацыдис инæлæр Денстервилы чысыл англисаг бал.

Туркаг-азербайджайнæг æфсæдтæ Бакумæ цæуын куы райдыдтой, уæд Бичерахы-фырт йæ балимæ фæстæмæ Дагъистанмæ ацыдис, æмæ уым райста Дербент æмæ Петровск-Порт (нырыккон Махачкала). 1919-æм азы январы Бичерахы-фырты бал Батуммæ арвыстой æмæ 1919-æм азы апрелы йæ ауагътой. Йе сконд æмæ мулк УХХТ-ы баххæст кæнынмæ арвыстой.

1920-æм азы фæсарæнмæ алыгъдис Стыр Британимæ. 1928-æм азæй цардис Германы.

Амардис 1952-æм азы Дорнштадты, Ульмы цур.

## Литературæ
* Безугольный А. Ю. Генерал Бичерахов и его Кавказская армия. 1917-1919. — Мæскуы: Центрполиграф, 2011. — (Россия забытая и неизвестная. Золотая коллекция). — 416 с. — ISBN 978-5-227-02536-4.

## Фиппаинæгтæ

Лазæр
Категори:Зындгонд адæм алфавитмæ гæсгæ
Категори:Ирон æфсæддонтæ
Сон Джэ-ги

**Сон Джэги** (, 1967-æм азы 11 сентябры Тэгуйы — 2013-æм азы 26 июлы) уыдис хуссаркорейаг бархъахъхъæнæг æмæ æмбæстон активист, либерализм æмæ антифеминизмы философ. 2008-æм азы бындур æрæвæрдта «Корейы нæлгоймæгты ассоциацийæн».

2013-æм азы 26 июлы амæрдта йæхи хидæй гæпп кæнгæйæ.

Категори:Политиктæ алфавитмæ гæсгæ
11 сентябры

## Бæрæгбæттæ æмæ сæрмагонд бонтæ

## Цаутæ

## Ацы бон райгуырдысты
* 1967 — Сон Джэ-ги, уыдис хуссар корейаг бархъахъхъæнæг æмæ æмбæстон активист, либерализм æмæ антифеминизмы философ.

## Ацы бон амардысты

Категори:Бонтæ
Республикæ Хуссар Ирыстоны Сæудæджерадон-индустрион палатæ

**Республикæ Хуссар Ирыстоны Сæудæджерадон-индустрион палатæ**, **РХИ-йы СИП** () у Хуссар Ирыстоны нæкоммерцион оганизаци.

2016-æм азы 10 мартъийæ йæ президент у Джуссойты Василий.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Хуссар Ирыстон
Баскаг æвзаг

**Баскаг æвзаг **(*Euskara*) у баскаг адæмы æвзаг. Баскæгтæ цæрынц Баскæгты Бæстæйы. Йæ иу хай ис Испанийы цæгат-скæсæны, иннæ — Францы хуссар-ныгуылæны. У ахибаргонд æвзаг æмæ нæ хауы нæдæр индоевропæйаг, нæдæр кæцыфæнды æндæр зындгонд æвзæгты бинонтæм. Йæ генетикон уидæгтæ бæрæг нæма сты. Традицимæ гæсгæ ахуыргæндтæ хæссынц палеоиспайнаг æвзæгты нымадмæ, кæнæ та æнæклассификацигонд палеоевропæйаг æвзæгты къордмæ.

Баскаг æвзагыл дзурджыты нымæц у 800 000 адæймаджы бæрц, сæ фылдæр (700 мин адæймаджы) цæрынц Баскæгты Бæстæйы, уыдонæй фылдæр хай (500 000) та — йæ испайнаг хайы. 

Баскаг æвзагæн ис бирæ диалекттæ, æмæ уыдон кæрæдзийæ тынг хицæн кæнынц. Иумæйаг литературон æвзаг сæ бындурыл сарæзта лингвист Кольдо Мичилена 1960-æм азты. Протобаскаг æвзаджы реконструкцийыл бакуыстой Мичелена, А. Товар æмæ Л. Траск.

## Истори æмæ æддаг хæстæгдзинады гипотезæтæ
Баскаг æвзаджы æппæт алыварслæуджытæ сты ромайнаг æвзæгтæ, фæлæ йæхæдæг у ахибаргонд æвзаг æмæ уыцы æвзæгтимæ бастдзинад йын нæй. Уый у, индоевропæйæгты æрцыды онг Европæйы цы æвзæгтæ уыдис, уыдонæн фæстаг баззайæг æвзаг. 

Æрæджы дæр ма афтæ хъуыды кодтой, æмæ, баскаг æвзагыл цы фыстытæ уыдис, уыдонæй рагондæр у ромаг сахар Ирунья-Велеяйы къæхтыты кæй ссардтой, уыдон, æмæ сæ ныффыстой III-æм æнусы нæ эрæйы размæ. 

Баскаг æвзаджы фыццаг чиныг у æмдзæвгæты æрбырдгонд «*Linguae Vasconum Primitiae*», кæй æрцыд мыхуырмæ 1545-æм азы.

Баскаг æвзагæн иу зындгонд æвзæгты бинонтимæ дæр бастдзинад нæй. Ис дзы æнхъæлц, æмæ аквитайнаг æвзагимæ баст у. Æндæр гипотезмæ гæсгæ баскаг æвзаг у сино-кавказаг макробинонты зæронд æрвад.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Евразийы æвзæгтæ
Категори:Испанийы æвзæгтæ
Категори:Францы æвзæгтæ
Мæргъиты Ирбег

**Мæргъиты Тугъаны фырт Ирбег** у Хуссар Ирыстоны зонад-иртасæн институты Этнологийы хайады зонадон кусæг, бирæ уацты автор.

## Куыстытæ
;2003
* Тлигом // «Фидиуæг» №5 (2003)
* Уанелгом. «Ванельское ущелье» // «Хурзæрин» №№33-34 (15.05.03)
;2004
* Рагон хъæлдзæг ныхæстæ // «Хурзæрин» №8 (28.01.04)
* Хæхбæсты картоф // «Хурзæрин» №19 (06.03.04)
* Джермугъы сусæг маст (легендæ) // «Хурзæрин» №43 (29.05.04)
* Æнæмбæлон хъуыддаг хуыцаумæ дæр хъыг кæсы // «Хурзæрин» №57 (17.06.04)
* Мæргъитæ æмæ се рвадæлты равзæрды историйæ // «Хурзæрин» №47 (12.07.04)
;2005
* Джермугъы дзуар // «Хурзæрин» №51 (02.06.05)
* Адæймаг æмæ æрдз // «Хурзæрин» №57 (23.06.05)
* Халоны куывд // «Хурзæрин» №48 (22.07.05)
;2006
* Бадзыгат //  «Хурзæрин» №2 (14.01.06)
* Сæнонæгы аргъау //  «Хурзæрин» №4 (21.01.06)
* Тлийы комы топоними // «Хурзæрин» №8 (08.02.06)
* Уанелы Мыкалгабыртæ // «Хурзæрин» №51 (05.06.06)
;2007
* Пухаты мыггаджы историйæ // «Хурзæрин» (31.01.07)
* Дзассохты мыггаг Хуссары // «Хурзæрин» №27 (11.04.07)
* Джермугъы бæрæгбон // «Хурзæрин» №45 (14.07.07)

## Æддаг æрмæг
* Мæргъиты Ирбегимæ интервью  (31.08.2013)
* Вышла в свет вторая часть книги «Из истории ущелий Осетии» (09.07.2019)
* "Баулӕфӕм иумӕ" Цгъойты Аринӕ ӕмӕ Мӕргъиты Ирбег. (30.05.2021)

Категори:Хуссар Ирыстоны ахуыргæндтæ
Ирбег
Фыццæгæм май

thumb|Фыццагæм май кæм бæрæг кæнынцы, уыцы бæстæтæ æвдыст сты цъæх хуызæй
**Фыццæгæм май** кæнæ **Фæллойгæнджыты дунеон æмзæрдæдзинады бон**, нырыккон Уæрæсейы зонгæ дæр куыд **Уалдзæг æмæ фæллойы бæрæгбон** у æхсæнадæмон социалистон бæрæгбон.

## Бæрæгбоны равзæрд
1886-æм азы 1 майы Чикагойы кусджытæ расидтысты куыстурæд 15-сахатон кусгæ боны ныхмæ æмæ æрдомдтой фабрикæты хицæуттæй 8-сахатон кусгæ бонмæ рахизын. Демонстрацитæ уагъд цыдысты цыппар боны дæргъы. Уый фæстиуæгæн ахст æрцыдысты æмæ стæрхон кодтой сæдæгай митинггæнджытыл, амардтой 6 кусæджы æмæ цæфтæ та фесты 50.

1889-æм азы 2-æм Интернационалы 1-æм Конгресс Парижы рахаста уынаффæ, цæмæй фыццæгæм май нымад æрцæуа æппæт бæстæты пролетариты æмзæрдæдзинады дунеон бонæй æмæ 8-сахатон кусгæ боны тохы дунеон бонæй.

Категори:Бæрæгбæттæ
Мзиугом

**Мзиугом** кæнæ **Æмзиугом** у ком Хуссар Ирыстоны Дзауы районы. Æмарæн кæны Чеселтгом, Урсдзуары ком, Къусджытæ æмæ Хуыцъейы зылдимæ.

## Хъæутæ
* Мзиу

## Хæхтæ
* Дзамура
* Джетæйы фæлгæсæн

## Цæугæдæттæ
* Мзиуыдон

## Литературæ
* Цхуырбаты З.Д., Дзиццойты Ю.А. Хуссар Ирыстоны топоними. Уанеты Захары номыл Хуссар Ирыстоны зонад-иртасæн ин-т. - М.: Наукæ, 2013. I-æм том

## Æддаг æрмæг
* Мæргъиты Ирбег. Мзиугом æмæ йæ алфæмблайы хъæутæ 

Категори:Хуссар Ирыстоны кæмттæ
Мзиуыдон

**Мзиуыдон** кæнæ **Æмзиуыдон** у цæугæдон Хуссар Ирыстоны Дзауы районы, Стыр Леуахийы фæрсагдон.

## Фæрсагдæттæ
Фæрсæрдыгæй йæм хауынц ахæм чысыл дæттæ: Дзамурайы дон, Гæлæутыдон æмæ æндæртæ.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Хуссар Ирыстоны цæугæдæттæ
Бичерахтæ

**Бичерахтæ** () сты дыгурон мыггаг.

## Литературæ
* Республикæ Хуссар Ирыстоны Закъон ирон мыггагон нæмтты тыххæй. Ирон мыггæгты иууон номхыгъд
* Гаглойты Зинæ. Ирон мыггæгтæ: Дзæуджыхъæу: Ир, 2005

*
Хæныкъатæ (хъæу)

**Хæныкъатæ** кæнæ **Хæныкъаты хъæу**, **Астæуккаг Згъуыбир** у хъæу Хуссар Ирыстоны Дзауы районы, Згъуыбиры хай.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Дзауы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Рыныкъæф

**Рыныкъæф** кæнæ **Ренненкампф Павел Яковы фырт** (, ; райгуырдис 1790-æм азы 9 мартъийы — амардис 1857-æм азы 8 декабры Бетъырбухы) уыдис Уæрæсейы империйы инæлар Эстляндийы губернæйы немыцаг равзæрды дворянтæй, Хъырымы хæсты архайæг. 

Ирыстоны уæлдай зындгонд у уымæн æмæ уый 1830-æм азы бабырста Хуссар Ирмæ, арт бандзæрста Чеселтгомыл. Йæ ныхмæ стыр æхсар равдыстой Хъолайы мæсыг хъахъхъæнджытæ, Коцты Бегайы разамындæй.

Фæстæдæр 1844-æм азы декабры Ренненкампф йæ бынатæй уагъд æрцыдис æмæ йæ зылын кодтой коррупцийы тыххæй. Фæлæ фæстæдæр уый ногæй бахъуыди империйы Венгриаг кампани æмæ Хъырымы хæсты, йæ цинтæ йын фæстæмæ радтой æмæ ма цалдæр азы дæргъы фæслужбæ кодта. Амардис 67-аздзыдæй.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Уæрæсейы империйы инæлæрттæ
Тордарсон, Фридрик

**Фридрик Тордарсон** (; 1928-æм азы 7 мартъийы — 2005-æм азы 2 октябры) уыдис исландиаг лингвист æмæ Ослойы университеты профессор. 

Тордарсон райгуырдис Исландийы, ахуыр кодта классикон филологи Ослойы. 1965-æм азы амонæны бар райста æмæ ахуыр кæнын райдыдта латинаг, грекъаг æмæ индиаг æвзæгтæ. 1994-æм азы профессоры титул систа.

Классикон æвзагты йеддæмæ Тордарсон ахуыр кодта Кавказы æвзæгтæ, сæйрагдæр гуырдзиаг æмæ ирон æвзаг, æмæ уыцы æвзæгтыл зындгонд эксперт сси. Йæ къухæй мыхуырмæ ацыд ирон æвзаджы грамматикæ англисаг æвзагыл. Уыд бирæтомон Encyclopædia Iranica-йы автортæй иу.

## Библиографи
* Ossetic Grammatical Studies. Wien: Verlag der österreichischen Akademie der Wissenschaften, 2009. ISBN 9783700165644
* An article on Ossetic grammar  (English) by Fridrik Thordarson

## Фиппаинæгтæ

Категори:Исландийы ахуыргæндтæ
Категори:Иранисттæ
Категори:Ирон æвзаг иртасджытæ
Категори:Исландийы чи райгуырдис, уыдон
Хъалдеры ком

**Хъалдеры ком** у ком Цæгат Ирыстоны. Ис Къамсхойы цур.

## Литературæ
* Цагъаты Анастасия. Цæгат Ирыстоны топоними. II-æм хай. Дзæуджыхъæу, 1975.

Категори:Мамысонгом
Категори:Цæгат Ирыстоны кæмттæ
Адайы комы рагъ

**Адайы комы рагъ** у хæхты рагъ Цæгат Ирыстоны. Ис Зæрæмæгæй цæгатырдыгæй.

## Литературæ
* Цагъаты Анастасия. Цæгат Ирыстоны топоними. II-æм хай. Дзæуджыхъæу, 1975.

Категори:Цæгат Ирыстоны хæхтæ
Уаскъада

**Уаскъада** кæнæ **Уæскъада** у хохы цъупп Цæгат Ирыстоны. Ис Уæлладжыргомы.

## Кæс ноджы
* Мæцкъуыджыны цъупп

## Картæ
* Карта РККА юга России 1941 года

## Фиппаинæгтæ

Категори:Цæгат Ирыстоны хохы цъуппытæ
Мусуæттæ (цъити)

**Мусуæттæ**, дыгуронау **Мосуæттæ** () у цъити Цæгат Ирыстоны. Ис Хæрисы комы.

## Литературæ
* Цагъаты Анастасия. Цæгат Ирыстоны топоними. II-æм хай. Дзæуджыхъæу, 1975.

Категори:Цæгат Ирыстоны цъититæ
Категори:Дыгургом
Днепр

**Днепр** (, , ) у Европæйы цыппæрæм стырдæр цæугæдон. Днепры былтыл лæууынц бирæ сахартæ, уыдоны ’хсæн: Смоленск, Могилёв, Киев, Днепр, Запорожье, Херсон.

## Этимологи
Иу теоримæ гæсгæ, Днепры ном равзæрд скифаг дзырдæй *Dan-Apr* (арф дон).

Категори:Смоленсчы облæсты цæугæдæттæ
Категори:Белоруссийы цæугæдæттæ
Категори:Украинæйы цæугæдæттæ
Куырæйттæ (нысаниуджытæ)

**Куырæйттæ**, иууон нымæц — **куырой**:

* Куырой — агъуыст;
* Куырæйттæ — хъæу Садонгомы;
* Куырæйттæ — ком Мамысонгомы.
Дуарау

**Дуарау** у хохы цъупп Цæгат Ирыстоны Æрæфы районы.

## Литературæ
* Цагъаты Анастасия. Цæгат Ирыстоны топоними. II-æм хай. Дзæуджыхъæу, 1975.

Категори:Цæгат Ирыстоны хохы цъуппытæ
Категори:Æрæфы район
Суби

**Суби** у хъæд Цæгат Ирыстоны. Ис Бызыхъæуæй Тæмисчъы ’хсæн. Суг дзы бирæ ис, зайы дзы æхсæр, цым, хъæддаг кæрдо, ис дзы уыгæрдæнтæ дæр.

## Литературæ
* Цагъаты Анастасия. Цæгат Ирыстоны топоними. II-æм хай. Дзæуджыхъæу, 1975.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Цæгат Ирыстоны хъæдтæ
Дур-дуры ком

**Дур-дуры ком** кæнæ **Æргæсгæ** у ком Цæгат Ирыстоны Дыгуры районы. 

## Литературæ
* Цагъаты Анастасия. Цæгат Ирыстоны топоними. II-æм хай. Дзæуджыхъæу, 1975

Категори:Дыгуры район
Категори:Цæгат Ирыстоны кæмттæ
Елиайы ком

**Елиайы ком**, дыгуронау **Елиай ком** у ком Цæгат Ирыстоны. Ис Дыгургомы.

## Литературæ
* Цагъаты Анастасия. Цæгат Ирыстоны топоними. II-æм хай. Дзæуджыхъæу, 1975.

Категори:Цæгат Ирыстоны кæмттæ
Категори:Дыгургом
Къæрæуы дон

**Къæрæуы дон**, дыгуронау **Къæрæуи дон** у цæугæдон Цæгат Ирыстоны Æрæфы районы, Хæрисыдоны галиу фæрсагдон.

## Литературæ
* Цагъаты Анастасия. Цæгат Ирыстоны топоними. II-æм хай. Дзæуджыхъæу, 1975.

Категори:Цæгат Ирыстоны цæугæдæттæ
Категори:Дыгургомы цæугæдæттæ
Къозоты æфцæг

**Къозоты æфцæг** у æфцæг Уæллагкомæй Скъæтты комы ’хсæн.

## Кæс ноджы
* Саккаты æфцæг

## Литературæ
* Цагъаты Анастасия. Цæгат Ирыстоны топоними. II-æм хай. Дзæуджыхъæу, 1975.

Категори:Цæгат Ирыстоны æфцджытæ
Категори:Дыгургом
Бубыхох

**Бубыхох** у хохы цъупп Хуссар æмæ Цæгат Ирыстоны арæныл. Хохы бæрзæнд у 3245 метры.

## Литературæ
* Дзагуырты Тембол. Географийы терминон дзырдуат уырыссаг æмæ ирон æвзæгтыл. Цæгат Ирыстоны АССР-ы паддзахадон рауагъдад — Орджоникидзе, 1941.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Цæгат Ирыстоны хохы цъуппытæ
Категори:Хуссар Ирыстоны хохы цъуппытæ
Гулудор

**Гулудор** кæнæ **Гулу дор**, **Къæрæугомы хох** () у хохы цъупп Цæгат Ирыстоны. Хохы бæрзæнд у 4364,3 метры.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Цæгат Ирыстоны хохы цъуппытæ
Категори:Гуырдзыстоны хæхтæ
Рæмонты Сослан

**Рæмонты Людвичы фырт Сослан **(райгуырд 1991-æм азы 1 январы Цхинвалы) у ирон хъæбысæйхæцæг, 2014-æм азы дунейы чемпион. 

2016-æм азы ссис Олимпаг чемпион уæгъдибар хъæбысхæстæй 65 кг уӕзы категорийы, Олимпиадæйы фӕстаг бон финалон тохы басаста азербайджайнаг Тогрул Асгаровы 11-0 хыгъдӕй. 

Лæггад кæны Уæрæсейы хотыхджын тыхты, ис ын капитаны цин.

## Спортивон æнтыстытæ

### Уæрæсейы чемпионатты ралæудтытæ
* Уæрæсейы чемпионат уæгъдибар хъæбысхæстæй, 2016-æм аз — ;
* Уæрæсейы чемпионат уæгъдибар хъæбысхæстæй, 2015-æм аз — ;
* Уæрæсейы чемпионат уæгъдибар хъæбысхæстæй, 2014-æм аз — ;
* Уæрæсейы чемпионат уæгъдибар хъæбысхæстæй, 2013-æм аз — ;
* Уæрæсейы чемпионат уæгъдибар хъæбысхæстæй, 2012-æм аз — ;

Категори:Ирон хъæбысæйхæцджытæ
Сослан
Категори:Олимпаг чемпионтæ хъæбысхæстæй
Таймазты Артур

**Таймазты Барисы фырт Артур **(райгуырдис 1979-æм азы 20 июлы, Ногир, Цæгат Ирыстон) у зындгонд ирон уæгъдибар хъæбысæйхæцæг, 3 хатты (2004, 2008 æмæ 2012-æм азы) Олимпион хъæзтыты чемпион.

2016-æм азы йæ кандидатурæ бахаста Уæрæсейы Федерацийы Паддзахадон думæмæ депутатты æвзæрстытæм парти «Иугонд Уæрæсе»-йæ.

Артур
Категори:Цæгат Ирыстоны политиктæ
Категори:Ирон хъæбысæйхæцджытæ
Категори:Ногиры чи райгуырдис, уыдон
Категори:Олимпаг чемпионтæ хъæбысхæстæй
Æгъуызарты Тамерлан

**Æгъуызарты Кимы фырт Тамерлан** (1963-æм азы 14 июны, Алагир, Цæгат Ирыстоны АССР — 2016-æм азы 19 февралы, Мæскуы, Уæрæсе) уыдис Ирыстоны æмæ Уæрæсейы паддзахадон архайæг, Республикæ Цæгат Ирыстон — Аланийы сæргълæууæг 2015-æм азы 13 сентябрæй 2016-æм азы 19 февралмæ.

Уыдис юридикон зонæдты кандидат æмæ профессор. Цæгат Ирыстоны Уæлдæр тæрхондоны сæрдар 1999-2011-æм азты, Уæрæсейы VI æрсидты Паддзахадон думæйы депутат парти «Иугонд Уæрæсе»-йæ.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Цæгат Ирыстоны политиктæ
Категори:Цæгат Ирыстоны парламенты депутаттæ
Категори:Цæгат Ирыстоны сæргълæуджытæ
Категори:Зындгонд адæм алфавитмæ гæсгæ
Тамерлан
Категори:Алагиры чи райгуырдис, уыдон
Категори:Мæскуыйы чи амардис, уыдон
Категори:Уæрæсейы Федерацийы Паддзахадон думæйы депутаттæ
Дзасохты Алыксандр

**Дзасохты Сергейы фырт Алыксандр** (райгуырдис 1934-æм азы 3 апрелы, Дзæуджыхъæуы) у ирон, советон æмæ уæрæсейаг паддзахадон æмæ партион архайæг, дипломат, Цæгат Ирыстоны дыккаг президент (1998—2005 азты). Уый йеддæмæ уыдис Советон Цæдисы уæлрадон æмæ æххæстбарджын минæвар Сирийы (1986—1988 азты), СЦКП-йы ЦК-ы Политбюройы уæнг (1990-1991).

2011-æм азæй у Уæрæсейы æхсæнадæмон хъуыддæгтыл советы уæнг.

Категори:Цæгат Ирыстоны политиктæ
Категори:СЦКП-йы уæнгтæ
Алыксандр
Овернь — Ронæ — Альпæтæ

**Овернь-Ронæ — Альпæтæ** () у регион Францы хуссар-скæсæны. Йæ сæйраг сахар у Лион.

## Фиппаинæгтæ

*
Битарты Вячеслав

**Битарты Зелимханы фырт Вячеслав** (райгуырдис 1961-æм азы 21 февралы Уæллаг Садоны) у ирон æмæ уæрæсейаг бизнесмен æмæ паддзахадон архайæг. 2016-æм азы 15 сентябрæй у Республикæ Цæгат Ирыстон — Аланийы сæргълæууæг.

Категори:Цæгат Ирыстоны сæргълæуджытæ
Категори:Цæгат Ирыстоны политиктæ
Вячеслав
Категори:Садоны чи райгуырдис, уыдон
Гуыриаты Сергей

**Гуыриаты Мараты фырт Сергей** (райгуырдис 1971-æм азы 21 октябры Дзæуджыхъæуы) у ирон равзæрды зындгонд уæрæсейаг экономист, ахуыргонд, экономикон зонæдты доктор æмæ физикон-математикон зонæдты кандидат. 2004-æм азæй 2013-æм азмæ уыдис Уæрæсейы экономикон скъолайы ректор. 2013-æм азы, йæ офисы джигулы фæстæ, алыгъдис Францмæ.

2015-æм азæй у Реконструкцийы æмæ тынгады европæйæг банчы (*EBRD*) сæйраг экономист. 

## Фиппаинæгтæ

Сергей
Категори:Зындгонд ирæттæ
Категори:Уæрæсейы экономисттæ
Цæголты Ким

**Цæголты Македоны фырт Ким** (1930-æм азы 13 январы Чырыстонхъæу — 2015-æм азы 11 октябры Мæскуы) уыдис советон æмæ уæрæсейаг хæстон æмæ паддзахадон архайæг, педагог æмæ профессор, философон зонæдты доктор, инæлар-майор.

Ким
Категори:Зындгонд адæм алфавитмæ гæсгæ
Категори:Дигорæйы чи райгуырдис, уыдон
Категори:Мæскуыйы чи амардис, уыдон
Уырысыфикаци

thumb|150px|right|Литоваг куывдытæ кириллаг алфавитыл. Мыхуыргондæуыд 1866-æм азы. Латинаг алфавит уыцы азты иваргонд уыд.
**Уырысыфикаци** у культурон ассимиляцийы ахæм хуыз, исты бæстæйы кæнæ адæмы цæрджытæ, бархи кæнæ тыхмийæ, се 'взаг æмæ культурæ уырыссаг æвзаг æмæ культурæмæ куы ивынц.

Тыхмион уырысыфикаци бынат иста XIX-æм æнусы Уæрæсейы империйы бирæ рæтты, æппæтæй фылдæр йыл архайдтой раздæры Речь Посполитæйы (Польшæ æмæ Литвæ) æмæ Финляндийы.

Уырысыфикацийы сæйраг мадзæлттæ уыдысты куыд æвзагон политикæйы, афтæ динон æмæ ахуырадон дæр. Афтæ Литвæ æмæ Польшæйы хæлдтой католикон аргъуæнттæ æмæ сæ бынаты растуырнон-иутæ амадтой, ивар кодтой латинаг алфавиты пайда кæнынад, æмæ бынатон æвзæгтæ ахуырадон сферæйæ истой.

Категори:Уырыссаг æвзаг
Категори:Культурон ассимиляци
Категори:Уæрæсейы империйы политикæ