open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ансари, Ануше

**Ануше́ Ансари́** (, райгуырд 1967-æм азы 12 сентябры Мешхеды) у АИШ-ы цæрæг персайнаг амалиуæггæнæг, фирмæ *[[Prodea Systems]]*-ы бындурæвæрæг æмæ сæргълæууæг. Зындгонд сси йæ космосмæ балцы фæстæ.

2004-æм азы Ануше æмæ йе ’фсымæр Амир цалдæр милуан доллæры балæвæр кодтой фонд X-Prize-мæ (уый фæстæ фонд хуыйны Ansari X-Prize). Фонды сæйраг нысан у космосон нау саразын.

Ансарийы рагæй фæндыди космосмæ тæхын æмæ йын 2006-æм азы ахæм фадат фæзынди. Уыцы аз 18 сентябры уый стахти Байконурæй æмæ уымæй сси фыццаг ирайнаг æмæ фыццаг пысылмон сылгоймаг космосы. Йæ тахт 29 сентябрмæ адаргъ и.

Категори:Космосон туристтæ
Категори:Мешхеды чи райгуырдис, уыдон
Донецк

**Доне́цк** (; ) у сахар Скæсæн Украинæйы, Донецчы облæсты административон центр.

## Фиппаинæгтæ

*
Туркаг æвзаг

**Туркаг æвзаг** (*Türkçe* , *Türk dili*) у туркаг адæмы æвзаг. Уый у тюркаг æвзæгтæй иу, Турчы иунæг официалон æвзаг.

*
Белоруссаг æвзаг

**Белоруссаг æвзаг** () у белоруссаг адæмы мадæлон æвзаг. Уый славяйнаг æвзæгтæй у.

*
Украинаг адæм

**Украинæгтæ** () сты славяйнаг адæм, Украинæйы бындурон адæм. Сæ фылдæр цæрынц Украинæйы, Уæрæсейы ис 2,943 милуаны украинаджы (2002). Стыр украинаг диаспорæтæ ма ис АИШ, Канадæ æмæ Бразилийы.

XX æнусы онг украинæгтæ нымад уыдысты уырыссаг адæмы дæлкъордыл, Уæрæсейы империйы хуыдтой сæ «чысылдæр уырыс» (), сæ хином та уыдис «русинтæ» (). Европæйы, уæлдайдæр Австри-Венгрийы, æрæх сæ хуыдтой «рутентæ» ().

Украинæгтæ сарæзтой хъæздыг æмæ хигъæдон национ культурæ. Сæ динмæ гæсгæ сты чырыстон (уыдонæй фылдæр — цалдæр растуырнæг еклезиты уæнгтæ), бирæтæ сты атеисттæ.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Славяйнæгтæ
Категори:Украинæйы адæмтæ
Категори:Уæрæсейы адæмтæ
Дæллаг Картли

**Дæллаг Ка́ртли** () у провинци (мхаре) Гуырдзыстоны хуссары. Крайы административон центр — Рустау.

Категори:Гуырдзыстоны регионтæ
Харьков

**Хáрьков** (; ) у Скæсæн Украинæйы стырдæр сахар, Харьковы облæсты административон центр.

## Фиппаинæгтæ

*
Хорватаг адæм

**Хорватæгтæ** () сты хуссар славяйнæгтæ, Хорватийы бындурон адæм. Уыдон дзурынц хорватаг æвзагыл.

Категори:Славяйнæгтæ
Категори:Хорватийы адæмтæ
Гривенская

**Гри́венская** () у Краснодары крайы станицæ. Цæрджыты нымæц: 4,7 мин адæймаджы (2006).

## Фиппаинæгтæ

Категори:Краснодары крайы цæрæнрæттæ
Загрос

**Загрос** () у нырыккон Ираны тæккæ стырдæр хæххон системæ. Йæ иуæй-иу къæдзæхкъабæзтæ æххæссынц Ирачы территоримæ.

## Географи
Загрос адæргъ ис 1500 километрæй фылдæрыл — провинци Курдистаны (Ирачы арæнгæрон) суанг, Ормузы донкъубалмæ, цыран Раззаг Ази æмæ Араббы æрдæгсакъадахы ’хсæн æрмæст 50 км. Хæхтæ айтыгъд сты цæугæдон Тигры дон-дон, стæй Персайнаг бакæлæны æмдæргъ. Загросы бæрзонддæр хох у 4400 метры бæрзæндæн æмæ æрбынат кодта сахар Исфаханмæ хæстæг. Ширазæй хуссардæр загросаг хæхтæ рæстæмбис нымадæй сты уыцы цъуппæй 1000 метры ныллæгдæр.

## Геологи
Геологион æгъдауæй Загрос у, Пиренейтæ, Альпæтæ, Карпаттæ, Балканы хæхтæ æмæ Эльбурсау миоцены чи фæзынди, ахæм æвзонг даргъджын хæхты системæ. Скæсæны Загросæй уыцы евразиаг рагъ дарддæр кæнынц Гиндукуш, Каракорум æмæ Гималайтæ. Ацы рагъ цы облæстытыл цæуы, уыдонæн сæ фылдæры арæх сты зæххæнкъуыстытæ.

Категори:Ираны хæхтæ
Скæсæныславяйнаг æвзæгтæ

thumb|275px|right|

**Скæсæныславяйнаг** æвзæгтæ сты славяйнаг æвзæгты хай.

### Скæсæныславяйнаг æвзæгтæ

* Рагон уырыссаг æвзаг(†)
** Рагон новгородаг диалект(†)
** Уырыссаг æвзаг
** Ныгуылæн уырыссаг фыссæн æвзаг(†)
*** Белоруссаг æвзаг
*** Украинаг æвзаг
**** Русинаг æвзаг

Категори:Славяйнаг æвзæгтæ
Ираны гимн

(«*Sorude Melliye Jomhuriye Eslâmiye Irân*») — Ираны Пысылмон Республикӕйы националон гимн. Музыкӕйы автор у Хасан Рияхи, ныхӕстӕ ныффыста авторты коллектив. Гимн сфидар кодтой 1990-ӕм азы. Уый размӕ гимнӕн пайда кодтой, аятолла Хомейнийы заман чи уыди, уыцы уацмысӕй.

## Текст

### Ирон тӕлмац
: Хӕрдмӕ Скӕсӕнӕй скасти Хур, 
: Ӕцӕгдзинадыл ӕууӕндджыты цӕстытӕ сты рухс. 
: Бахманы мӕй у нӕ Дины ӕрттывд.
: Дӕ ӕрвыстӕг, о Имам, нӕ Хӕдбард ӕмӕ Сӕрибары
: Тыххӕй тӕлмӕнгонд сты нӕ зӕрдӕты. 
: О Удхаргӕнджытӕ! Уе стыр койы зӕды дуджы хъусты: 
: У фидар ӕмӕ ӕнусон, 
: Ираны Пысылмон Республикӕ!

## Фиппаинæгтæ

## Æрвитæнтæ
* Ираны гимны инструменталон верси, RealAudio

Категори:Ираны паддзахадон символтæ
Хатльгримскиркья

**Хатльгримскиркья** ( — *Хатльгримуры аргъуан*) у Рейкьявичы лютеранаг аргъуан. Уый у Исландийы цыппæрæм бæрзонддæр бæстыхай.

Категори:Рейкьявик
Фриули — Венеци-Джули

**Фри́ули — Вене́ци-Джу́ли** (, , ) у Италийы административон регион. Административон центр — Триест.

## Фиппаинæгтæ

*
Триест

**Трие́ст** ( , , , ) у Италийы сахар, Фриули-Венеци-Джулийы административон центр. Ис Итали æмæ Словенийы тæккæ арæныл, Триесты бакæлæны былгæрон.

## Истори
Цалдæр æнусы дæргъы Триест уыди Австрийы (1867-æм азæй — Австри-Венгрийы) ахсджиагдæр порттæй иу, уыцы империйы фыццаг æфсæнвæндаг дæр баста Венæ æмæ Триест (1857). Уыцы заман уый уыди Хуссар Европæйы хъæздыгдæр сахартæй иу. Дзæвгар райтынг дзы аивад дæр.

Фыццаг дунеон хæсты фæстæ Триест бахауд Италийы скондмæ. 1918-1920 азты сахары хицауиуæг кодтой Итали æмæ Австри иумæ.

Кæд сахары цæрджытæй фылдæр хай италиæгтæ уыдысты, уæддæр Италийы сконды триестæгты цард нæ фæхуыздæр и. Стыр империйы сæйргадæр портæй уый сси арæнгæрон сахар, уый йеддæмæ Италийы бирæ хуыздæр æвæрд порттæ куы и.

Италийы йæ тыхы бацыд фашизм. Уыцы æууæлты стыхджын адæмты ’хсæн тынгад, 1920-æм азы 13-æм апрелы фашистты къорд басыгътой словенæгты æмбырдгæнæн хæдзар «Народни дом». Æнусы райдиан сахары цæрджытæй цæппæрæм хай чи кодтой, уыцы словенæгтæ сахарæй ацæуын байдыдтой.

Дыккаг дунеон хæсты фæстæ Триест æд алфамбылæйттæ сси Иугонд Нациты Организацийы дæлбар сæрмагонд статусы территори — Триесты Сæрибар Территори. Хицауиуæг дзы кодтой АИШ æмæ Стыр Британийы æфсæддонтæ. Æрмæст 1954-æм азы октябры Триесты Сæрибар Территори ныддих кодтой Итали æмæ Югославийы ’хсæн — Триест ногæй сси Италийы хай. Дыууæ паддзахады ’хсæн арæн ныффидар 1975-æм азы Осимойы бадзырдмæ гæсгæ, ныртæккæ у Словени æмæ Италийы ’хсæн арæн.

## Галерей

Stadtzentrum Triest.jpg
CastelloMiramare.jpg


## Фиппаинæгтæ

Категори:Фриули-Венеци-Джулийы сахартæ
Лужицæйæгтæ

**Лужицæйæгтæ**, **лужицæйы сербæгтæ**, **лужицæйы сорбæгтæ** (; ) сты славяйнаг адæм, Лужицæйы.

[thumb|left|300px|[Лужицæйы картæ]]

Категори:Славяйнæгтæ
Категори:Германы адæмтæ
Шамлу, Ахмад

**Ахмад Шамлу** (; райгуырдис 1925-æм азы 12 декабры, Тæхраны — амардис 2000-æм азы 24 июлы, Кереджы) — персайнаг поэт, прозаик, литературон критик æмæ тæлмацгæнæг. Уыди Нобелы премимæ номинанттæй иу. Шамлу у цалдæр поэтикон чиныджы автор. Йæ æрмдзæфы сæйраг миниуæг у урс æмдзæвгæ (ома æнæрифмæ поэзи). Ираны зындгонд сты, нырыккон литературæйы шедевртæй персайнаг æвзагмæ кæй раивта, йæ уыцы тæлмацтæ.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ираны поэттæ
Категори:Персайнаг поэттæ
Категори:Тæхраны чи райгуырдис, уыдон
Цæгат-Скæсæйнаг Итали

thumb|right|250px|Цæгат-Скæсæйнаг Итали
**Цæгат-Скæсæйнаг Итали** () у Италийы хай цæгат-скæсæны. 

## Сконд
* 22x20px|border Венето
* 22x20px|border Трентино — Альто-Адидже
* Фриули-Венеци-Джули
* Эмили-Романья

Категори:Италийы административон дих
Цæгат Норвеги

**Цæгат Норвеги**, **Нур-Но́рге** (, ) у Норвегийы 5 регионтæй иу. 

## Фюльке
*  Нурланн
*  Тромс
*  Финнмарк

Категори:Норвегийы административон дих
Нюнорск

**Ню́норск** ( — «ног норвегиаг») кæнæ **ног норвегиаг æвзаг** у Норвегийы дыууæ официалон фыссæн æвзæгтæй иу. Иннæ у Букмол. Æвзаджы стандарт сфæлдыста Ивар Аасен, XIX æнусы æмбисы. Йæ хæс уыд норвегиаг альтернативæ радтын даниаг æвзагæн, кæцыйæ уæд тынг архайдтой.

Норвегийы муниципалитеттæй 27% расидтой Нюнорск сæ официалон æвзагæй. Уыцы муниципалитетты цæры Норвегийы адæмы 12%.

Категори:Норвегиаг æвзаг
Букмол

**Бу́кмол** (*bokmål — «чингуыты ныхас»*) у Норвегийы 2 официалон фыссæн æвзæгтæй иу.

Категори:Норвегиаг æвзаг
Скæсæйнаг славяйнæгтæ

**Скæсæйнаг славяйнæгтæ** (, , ) — скæсæныславяйнаг æвзæгтыл чи дзуры, уыцы адæмтæ.

### Скæсайнаг славяйнæгтæ

* Уырыссæгтæ
**Поморæгтæ
**Липовайнæгтæ
**Хъазахъхъæгтæ
* Украинæгтæ
**Бойкæгтæ
**Гуцулæгтæ
**Лемкæгтæ 
**Полещукæгтæ
**Русинæгтæ
**Хъазахъхъæгтæ

* Белорусæгтæ
**Полещукæгтæ

Категори:Славяйнæгтæ
Кингстон (Ямайкæ)

**Ки́нгстон** (, ) у Ямайкæйы сæйраг сахар.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ямайкæйы сахартæ
Ираны экономикæ

**Ираны экономикæ** националон кондады бæрцмæ гæсгæ дунейы ахсы 15-æм бынат, æмæ Ныгуылæн Азийы, стæй ОПЕК-ы паддзахæдты ’хсæн у тæккæ стырдæр.

2007-æм азы ÆМП-йы бæрæггæнæнтæм гæсгæ Туркæй фæразæй ис, æмæ афтæмæй ссис æгас Пысылмон дунейы стырдæр экономикæ. 2007-æм йæ ÆМП-йы бæрцуат уыди $852,6 млрд, ÆМП-йы рæзт та — 5,8 %.

## Истори
1970-æм азты агъоммæ Иран фыццаджыдæр уыди аграрон бæстæ. 1970-æм азты райдианы хицауды сæрдар Амир-Аббас Ховейды кабинет ныгуылæйнаг, сæйрагдæр америкаг компаниты фæрцы кодта экономикæйы индустриализаци æмæ арæзта ирайнаг куыстад нырыкконгæнæн мадзæлттæ. Фæлæ ирайнаг æхсæнад кълæстæ æмæ сословитыл цæхгæр дихгонд кæй уыди, стæй 1978-æм азы карз политикон уавæр, кæй сæвзæрди, уый охыл «Урс революци» нæ радта, цы йын æнхъæлдтой, ахæм фæстиуджытæ. Ираны райдыдтой, бирæ адæм кæм архайдтой, ахæм куыстурæдтытæ, куыстады бæрæггæнæнтæ та цæхгæр æрхаудысты. 1979-æм азы февралы-апрелы уыди дугивæн рæстæг — æппæрст æрцыд сахы режим æмæ Пысылмон революцийы фæрцы сфидар чынди дингæнджыты тыхбар. Пысылмон республикæйы разамынд кæй расидти, уыцы ног экономикон курсы нысæнттæ уыдысты: Ираны экономикæ ныгуылæйнаг паддзæхæдты дæлбарадæй суæгъд кæнын æмæ бæстæгты куыдфылдæры куыстыл бафтауын.

1980-æм азты дæргъы Ираны экономикон рæзт къуылымпы кодта ирайнаг-иракаг хæст.

1990-æм азтæм, революцийы размæйы бæрæггæнæнтимæ абаргæйæ, Ираны цæрджыты нымæц фæдывæр ис, уыимæ ирайнæгты фылдæр хай сты æнахъомтæ. Бæстæгтæ райдыдтой ивылын хъæутæй сахартæм æмæ уый æвзæрырдæм фæбæрæг ис. XX æнусы Иран сси хæлцы продуктты стырдæр импортертæй иу.

Пысылмон революцийы æнæгуырысхойаг æнтыстытæй сты ахуырад æмæ æнæниздзинад хъахъхъæныны хъуыддаджы райрæзт. Ног хицауад бирæ æхца хардз кодта зонады къабазæн, цæмæй ныгуылæйнаг специалисттæ ивд æрцæуой хионтыл, стæй æнахуыргонддзинад сыскъуынынæн. Уыимæ ныртæккæ дæр ирайнаг экономикæйы егъаудæр проблемæтæй иу у æгуыстдзинады æмвæзад.

1990-æм азты активонæй райдыдта рæзын инфраструктурæ, фыццаджыдæр транспортон: Иран æмбæрзт æрцыд, хæрхъæд автомагистралты хызæй, фæлæ ныры онг ма, æхсæнвæндаджы транспортæй чи пайда кæны, уыдоны нымæц у хæрз гыццыл.

Рапарахат ис автомобильтæаразыны къабаз, стæй дырыс машинæаразынад. Цæмæй куыстады къабаз тагъддæр райрæза, уымæн хицауад активонæй кæны куыстуæтты приватизаци. 2000-æм азты нал фаг кодтой экономикæ ифтонг чи кæны, уыцы нефтгуысты хъарутæ æмæ уый охыл сæвзæрди электроэнергийы дефицит æмæ Иран райдыдта æлхæнын тынг бирæ бензин фæсарæнты. 2007-æм азмæ, бæстæйы цы хардзгонд чи цыди, уыцы бензины 40% уыди æрбаласгæ. Ахæм уавæр банывыл кæнынæн хицауад аразы алыхуызон мадзæлттæ.

*
Исландийы сахартæ

Исландийы сахартæ:

## > 100 000 адæймаджы

* Рейкьявик 

## 10 000 – 100 000 адæймаджы

* Акюрейри 
* Гардабайр 
* Хабнарфьордюр 
* Кеблавик 
* Коупавогюр

## 1 000 – 10 000 адæймаджы

* Акранес - 6 549 (SW)
* Álftanes - 2 455 (SW)
* Боргарнес - 2 000 (W)
* Dalvík - 1 936 (N)
* Эгилсстадир - 2 226 (E)
* Eskifjördur - 1 095 (E)
* Garður - 1 545 (SW)
* Гриндавик - 2 836 (SW)
* Хёбн - 2 122 (SE)
* Хусавик - 2 253 (N)
* Hveragerði - 2 300 (SW)
* Исафьордюр - 3 941 (NW)
* Кеблавик - ?? (SW)
* Mosfellsbær - 8 147 (SW)
* Нескёйпстадюр - 1 432 (E)
* Njarðvík - ?? (SW)
* Оулафсвик - 1 003 (W)
* Reyðarfjörður - 1 529 (E)
* Sandgerði - 1 757 (SW)
* Sauðárkrókur - 2 700 (N)
* Сельфосс - 6 253 (SW)
* Seltjarnarnes - 4 445 (SW)
* Сиглюфьёрдюр - 1 307 (N)
* Стиккисхоульмюр - 1 103 (W)
* Вестманнаэйяр - 4 040 (SW)
* Þorlákshöfn - 1 541 (SW)
* Vogar - 1 264 (SW)

## < 1 000 адæймаджы

* Bíldudalur - 175 (NW)
* Блёндюоус - 911 (N)
* Болунгарвик - 904 (NW)
* Breiðdalsvík - 153 (E)
* Búðardalur - 249 (W)
* Дьюпивогюр - 354 (E)
* Drangsnes - 61 (NW)
* Eyrarbakki - 594 (SW)
* Fáskrúðsfjörður - 674 (E)
* Flúðir - 363 (SW)
* Grundarfjörður - 951 (W)
* Hella - 753 (SW)
* Hellissandur - 391 (W)
* Hólar - 103 (N)
* Hólmavík - 381 (NW)
* Hvammstangi - 601 (N)
* Hvanneyri - 303 (W)
* Hvolsvöllur - 822 (SW)
* Kirkjubæjarklaustur - 114 (S)
* Laugardælir - ?? (SW)
* Mjóifjörður - 52 (E)
* Ólafsfjörður - 881 (N)
* Patreksfjörður - 622 (NW) 
* Reykholt - 205 (2 хъæутæ, W æмæ SW)
* Reykjahlíð - ?? (N)
* Сейдисфьордюр - 716 (E)
* Skagaströnd - ?? (N)
* Skógar - 25 (S)
* Stokkseyri - 487 (SW)
* Stöðvarfjörður - 230 (E)
* Вик - 279 (S)
* Vopnafjörður - 559 (E)

## Æддаг æрмæг
* Исландийы картæ

*
Бордо

**Бордо́** (, ) у стыр сахар Францы хуссар-ныгуылæны, Ног Аквитанийы административон центр.

## Фиппаинæгтæ

*
Лион

**Лион** () у Францы сахар, Овернь — Ронæ — Альпæты регионы сæйраг сахар.

## Фиппаинæгтæ

*
Кальмар (сахар)

**Ка́льмар** () у Швецийы сахар, Кальмары провинцийы сæйраг сахар. Æрбынат кодта Балты денджызы былгæрон.

Кальмары æфсымæрон сахарты ’хсæн ис Турчы порт Самсун.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Швецийы сахартæ
Категори:Кальмары сахартæ æмæ хъæутæ
Сандой

**Са́ндой** () у Фареры сакъадæхты сакъадах. Сакъадахыл цæрынц 1 494 адæймаджы. Йæ фæзуат у 125 км².

Категори:Фареры сакъадæхтæ
Сеутæ

**Се́утæ** ( ) у Испанийы автономон сахар æмæ æрдæганклав Африкæйы цæгаты. 
1580-æм азæй у Испанийы исбон. Йæ фæзуат у 18,5 км², цæрджыты нымæц — 75 мин адæймаджы. Марокко 1956-æм азы хæдбар куы сси, уæд ын рардæуыд Танжер, Тарфаяйы сектор æмæ Ифнийы территори, фæлæ Сеутæ æмæ Мелилья Испани ныууагъта йæхицæн. Анклав Мароккойæ хицæнгонд у Сеутæйы æмбонæй.

## Цæрджытæ æмæ æвзæгтæ
Сеутæйы ныртæккæ цæры 75276 адæймаджы. Испайнæгтæй уæлдай сахары ма цæрынц, араббаг, китайаг, индиаг æмæ дзуттаг уидæгтæ кæмæн ис, ахæм адæм.

Анклавы официалон æвзаг у испайнаг. Амы магрибæгтæм (магрибаг араббæгтæм) ма парахат у араббаг æвзаг.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Испанийы автономон æмбалæдтæ
Категори:Испанийы сахартæ
Астури

**Асту́ри** (, ), официалон ном у **Астурийы кънйазад** (, ) у Испанийы автономон æмбалад, бæстæйы цæгаты.

Астурийæн ис кънйазады статус уый тыххæй æмæ йæ кънйазы бон у æппæт Испанийы къаролы бынатмæ бацæуын.

Астурийы сæйраг сахар у Овьедо, йæ стырдæр сахар та — Хихон.

Бынæттон цæрджытæй милуаны ’рдæг дзурынц, испайнаг æвзагмæ хæстæг чи у, уыцы астуриаг æвзагыл, фæлæ уымæн ницы сæрмагонд статус ис.

## Фиппаинæгтæ

*
Овьедо

**Овьедо** (, , ) у сахар Испанийы цæгаты, Астурийы административон центр.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Испанийы сахартæ
Кастили-Ла-Манчæ

**Касти́ли-Ла-Манчæ** () у Испанийы автономон æмбалад, бæстæйы центры.

## Фиппаинæгтæ

*
Севилья

**Севи́лья** () у сахар Испанийы хуссары, автономон æмбалад Андалусийы сæйраг сахар.

## Фиппаинæгтæ

*
Сарагосæ

**Сараго́сæ** ( ) у сахар Испанийы цæгат-ыскæсæны, Арагоны сæйраг сахар.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Арагоны сахартæ
Исфахан (остан)

**Исфахан** ( — *Esfahân*)  у Ираны 31 остантæй иу, бæстæйы астæу. Йæ сæйраг сахар у Исфахан, Ираны æртыккаг стырдæр цæрæнран.

## Фиппаинæгтæ

*
Вианæ-ду-Каштелу

**Виа́нæ-ду-Каште́лу** (; ) у Португалийы сахар æмæ порт.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Португалийы сахартæ
Кристиансанн

**Кристианса́нн** () у сахар Норвегийы, Вест-Агдеры провинцийы административон центр, Хуссар Норвегийы стырдæр сахар.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Норвегийы сахартæ
Вест-Агдер

**Вест-Агдер** () у Норвегийы раздæры провинци (фюльке). Административон центр — сахар Кристиансанн.

## Административон дих
Вест-Агдеры коммунæтæ:
# Осераль
# Ауднедаль
# Фарсунд
# Флеккефьорд
# Хегебустад
# Кристиансанн
# Квинесдаль
# Линдеснес
# Люнгдаль
# Мандаль
# Манадаль
# Сирдаль
# Сёйне
# Сонгдален
# Веннеслæ

## Фиппаинæгтæ

Категори:Норвегийы раздæры провинцитæ
Мурси (автономон æмбалад)

**Мурси**, официалон ном у **Мурсийы Регион** ( ) у Испанийы автономон æмбалад.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Испанийы автономон æмбалæдтæ
Кастили æмæ Леон

**Кастили æмæ Леон** кæнæ **Кастили-Леон** () у автономон æмбалад Испанийы цæгат-ныгуылæны. Сæйраг сахар — Вальядолид.

## Фиппаинæгтæ

*
Вологдæйы облæст

**Вологдæйы облæст** () у Уæрæсейы Федерацийы субъект. Йæ административон центр у Вологдæ, облæсты стырдæр сахар та — Череповец (310 минæй фылдæр ад.).

## Фиппаинæгтæ
Хуссар Норвеги

**Хуссар Норвеги**, **Сёрланн** () у Норвегийы 5 регионтæй иу. 

## Фюльке
*22x20px|border Вест-Агдер
*22x20px|border Эуст-Агдер

Категори:Норвегийы административон дих
Пальмæ (сахар)

**Пальмæ-де-Майоркæ** (, ) у сахар Испанийы хуссары, Балеары сакъадæхты сæйраг сахар.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Испанийы сахартæ
Свуйной

**Свуйной** () у Фарерты сакъадæхтæй иу. Сакъадахыл цæрынц 52 адæймаджы. Йæ фæзуат у 27,1 км².

Категори:Фареры сакъадæхтæ
Нольсой (хъæу)

**Нольсой** (**Нольси**) (, []; ) у Фареры сакъадæхты хъæу. Ис Нольсойы сакъадахыл.

Категори:Фареры сакъадæхты сахартæ æмæ хъæутæ
Фуглой

**Фуглой** (; []/[]) у сакъадах Фарерты цæгат-ыскæсны. Сакъадахыл цæрынц 44 адæймаджы. 

## Хъæутæ
* Чирчæ
* Хаттарвуйк

Категори:Фареры сакъадæхтæ
Хестур

**Хе́стур** (; []) у Фарерты сакъадæхтæй иу.

Категори:Фареры сакъадæхтæ
Балеары сакъадæхтæ

**Балеары сакъадæхтæ** (, ) у испайнаг автономон æмбалад æмæ архипелаг Зæххастæуы денджызы.

Цыппар дынджыр сакъадахы: Майоркæ, Меноркæ, Ибицæ æмæ Форментерæ. Архипелаг у Испанийы автономон æмбалад æмæ провинци Пальмæйы. Официалон æвзæгтæ — каталайнаг æмæ испайнаг.

## Фиппаинæгтæ

*
Малагæ

**Ма́лагæ** () у сахар Испанийы хуссары, Малагæйы провинцийы административон центр.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Андалусийы сахартæ
Чирчæ

**Чирчæ** (, []; ) у фарераг хъæу. Ис Фуглойы сакъадахыл.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Фареры сакъадæхты сахартæ æмæ хъæутæ
Вестланн

**Вестланн** () у провинци (фюльке) Норвегийы ныгуылæны.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Норвегийы фюльке
Ругаланн

**Ру́галанн** () у фюльке Норвегийы ныгуылæны. Административон центр — сахар Ставангер.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Норвегийы фюльке
Мёре-ог-Румсдал

**Мёре-ог-Ру́мсдал** ( — **Мёре æмæ Румсдал**) у фюльке Норвегийы ныгуылæны. Административон центр — сахар Молде.

## Административон дих
Мёре æмæ Румсдалы коммунæтæ:
# Олесунн
# Эукра
# Эуре
# Аверёй
# Эйде
# Френа
# Фрей
# Гиске
# Йемнес
# Хальса
# Харам
# Харейд
# Херёй
# Кристиансунн
# Мидсунд
# Молде
# Нессет
# Нордаль
# Эрског
# Эшта
# Рёума
# Риндаль
# Санде
# Сандёй
# Скодье
# Смёла
# Стурдаль
# Странда
# Сула
# Сунндаль
# Сурнадаль
# Сюккюльвен
# Тингволль
# Ульстейн
# Ванюльвен
# Вестнес
# Вольда

## Фиппаинæгтæ

Категори:Норвегийы фюльке
Молде

**Мо́лде** () у Мёре-ог-Румсдалы провинцийы сахар æмæ муниципалитет.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Норвегийы сахартæ
Киркенес

**Ки́ркенес** (, , , ) у сахар Норвегийы цæгат-ыскæсæны.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Норвегийы сахартæ
Финнмарк

**Фи́ннмарк** (, , , ) у Норвегийы провинци (фюльке). Административон центр — сахар Вадсё.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Норвегийы фюльке
Ныгуылæн Норвеги

**Ныгуылæн Норвеги**, **Ве́стланн** () у Норвегийы 5 регионтæй иу. 

## Фюльке
*22x20px|border Мёре-ог-Румсдал
*22x20px|border Согн-ог-Фьюране
*22x20px|border Хордаланн
*22x20px|border Ругаланн

Категори:Норвегийы административон дих
Хордаланн

**Хо́рдаланн** () у Норвегийы раздæры провинци (фюльке). Административон центр — сахар Берген.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Норвегийы раздæры провинцитæ
Паровоз

[thumb|[Польшæйаг паровоз Pm36-2. Познань, 2004-æм аз]]
**Паровоз** кæнæ **уадæг** (тæфон локомотив) у, тæфон машинæйæ энерги чи исы, ахæм локомотив. Дзæвгар рæстæджы дæргъы паровозтæ уыдысты локомотивты сæйрагдæр хуыз. Иуæй-иу бæстæты паровозтæ ныр дæр архайынц æфсæнвæндæгтыл.

Паровозы аджы дон цæмæй фыца, уымæн арæхдæр сыгътой дурæвзалы. Фæлæ иуæй-иу ран пайда кодтой æндæр артагæй дæр — зæгъæм, Дзæуджыхъæуы æфсæнвæндагыл уыдысты нефты гуырæнтæ, æмæ уый тыххæй уыцы æфсæнвæндаджы паровозтæ тæвд кодтой нефтæй, асламдæр уыд.

Уæрæсейы ног паровозтæ уагъд цыдысты 1960-æм азы онг.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Локомотивтæ
Дзæуджыхъæуы æфсæнвæндаг

thumb|300px|Паровоз К (Чк), тип 39. Ахæмты уагъта Коломнæйы паровозтæаразæг завод Дзæуджыхъæуы æфсæнвæндагмæ
**Дзæуджыхъæуы æфсæнвæндаг** () уыди æнæпаддзахадон æфсæнвæндаг, кæцыйы фылдæр хай ныртæккæ у Цæгат Кавказы æфсæнвæндаджы сконды. Æфсæнвæндаг аразтой 1888-æм азæй 1918-æм азы онг (фæстæдæр йæ ном ын раивтой).

Дзæуджыхъæуы æфсæнвæндаг сбаста Ростов-Доныл æмæ Владикавказ (Дзæуджыхъæу), фæстæдæр уый бахæццæ Петровскмæ (Махачкала), Стъараполмæ, Царицынмæ (Волгоград). Уыцы егъау æфсæнвæндагон системæйы дæргъ уыди 2511 км (1913-æм азы), уыимæ дывæндагон фадгуытæ — 684 км, куыстой дзы 795 паровозы, 19&nbsp;525 товарон вагоны æмæ 827 пассажирон вагоны. Æфсæнвæндаджы сконды цы цыппар стыр æрмадзы куыстой, уыдон ныр дæр кусынц — уыдонæй иу у Дзæуджыхъæуы вагæттæ цалцæггæнæн завод.

Фæндагыл нефты гуырæнтæ кæй уыдысты, уый тыххæй Дзæуджыхъæуы æфсæнвæндагыл дурæвзалыйы бæсты паровозты артагæн нефт судзын байдыдтой.

Æфсæнвæндаг стыр ахъаз фæци регионы экономикон рæзтæн. Фæндаг цы цæрæнрæттыл цыди, уыдон райрæзыдысты æмæ фæстагмæ фесты сахартæ.

Фæндагæн специалисттæ цæттæ кæнынæн Дзæуджыхъæуы 1902-æм азæй кусы æфсæнвæндаджы техникум.

1918-æм азы сентябры Дзæуджыхъæуы æфсæнвæндаг æрцыди национализацигонд æмæ фæци Бастдзинады адæмон комиссарады дæлбар. Уыцы историон æфсæнвæндаджы хæххытæ ныртæккæ сты Цæгат Кавказы æфсæнвæндаджы æмæ, цæгаты, — Волгæйы цур æфсæнвæндаджы хай.

Категори:Уæрæсейы историон æфсæнвæндæгтæ
Демавенд

**Демавенд** кæнæ **Дамаванд** () у Эльбурсы (Ираны) стратовулкан.

Æрбынат кодта Ираны провинци Мазендераны территорийыл æмæ у бæстæйы тæккæ бæрзонддæр цъупп (денджызы æмвæзадæй 5610 метры уæлдæр).

Категори:Ираны хæхтæ
Джульфа (Иран)

**Джульфа** () у сахар Ираны цæгат-ныгуылæны, провинци Скæсæн Азербайджаны, Нахичеваны Автономон Республикæйы арæныл. Джульфа у йе ’мном шахрестаны административон центр. Цæры дзы 56 мин адæймаджы (2006).

Джульфа у Фæскавказы ахсджиаг базарадон æлхынцъ. Æрбынат кодта цæугæдон Араксы рахиз былгæрон æмæ, æфсæнвæндаг кæуыл цæуы, уыцы хиды фæрцы баст у, фаллаг фарс цы йе ’мном азербайджайнаг сахар ис, уыимæ. Афтæмæй Ираны æфсæнвæндæгтæ баст сты къалиу Нахичевань—Горадизимæ, æмæ уый фæрцы бæстæйæн ис æфсæнвæндаджы бастдзинад канд Азербайджанимæ нæ, фæлæ Сомихыстонимæ дæр.

Советон заман ССР Цæдис, Скæсæн Европæ æмæ Скандинавиимæ Иранæн цы уæргътæ зилдух кодтой, уыдон иууылдæр цыдысты Джульфайыл.

Категори:Скæсæн Азербайджаны сахартæ
Захедан

**Захеда́н** ( — *Zâhedân*) у сахар Ираны хуссар-ныгуылæны, æмæ провинци Систан æмæ Белуджистаны административон центр. Æрбынат кодта Пакистан æмæ Афгъанистанимæ паддзахадон арæнмæ хæстæг. Цæры дзы 580 мин адæймаджы (2005).

Захеданы цæрджытæй сæ фылдæр хай сты белуджаг адæмæй æмæ дзурынц белуджагау.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Систан æмæ Белуджистаны сахартæ
Керманшах

**Керманшах** ( [kermânšâh]) у сахар Ираны ныгуылæны, æмæ Керманшахы останы административон центр.

Керманшахы ис нефтгуысты завод (нефт цæуы уырдæм Нефтшахæй хæтæлвæды фæрцы), стæй дзы парахат сты текстилон æмæ сæкæргуысты индустри.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ираны сахартæ
Центрон остан

**Центрон остан** кæнæ **Меркези́** ( — *Ostān-e Markazi* «центрон остан») у Ираны 31 провинцийæ иу. Ис бæстæйы ныгуылæны. Йæ административон центр у сахар Эрак. Цæры дзы 1,4 млн адæймаджы, сæ фылдæр — персайнæгтæ æмæ азербайджайнæгтæ. Останы сæйраг сахартæ сты: Сейвх, Мехеллат, Хомеин, Делиджан, Тафреш, Аштиан, Шазанд (Сарбанд).

Центрон остан рахицæн чынди остан Мазендеранæй 1980-æм азы. 1986-æм азы останæй рахицæн кодтой провинци Тæхран.

Центрон останы хохджын ландшафт кæй ис, уый охыл дзы вæййы хус æмæ уазал зымæг.

Центрон останы ис 9 стыр университеты.

## Фиппаинæгтæ

*
Эрак

**Эрак** (Арак; ) кæнæ **Солтанбад** у сахар Ираны æмæ Центрон останы административон центр. Цæрджыты нымæц у 511 127 адæймаджы (2005).

## Бæстыхъæд
Эрачы бæстыхъæд у абаргæйæ уазал æмæ хус. Сæрдыгон дзы вæййы хъарм æмæ хус боныхъæд, фæззæджы — дымгæджын æмæ уазалгомау, зымæджы — уазал æмæ митджын, уалдзæджы та — ромыл.
Сæрды максималон температурæ у 35˚C, зымæджы уазалдæр темпетурæ у −25˚C.

## Истори
Эрачы бындур æвæрд æрцыд, чысыл сахар Даскерахы кæлддзæгтæ кæм уыди, уыцы ран. Даскерах дæрæнгонд æрцыд манголтæ Персимæ куы бабырстысты, уыцы рæстæг.

Нырыккон Эрачы истори райдыдта 200 азы размæ.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Центрон останы сахартæ
Горган

**Горган** кæнæ **Гиркани**, **Джурджан** ( «Бирæгъы зæхх») у сахар Ираны, стæй провинци Голестаны административон центр. Горган æрбынат кодта бæстæйы цæгаты, Къаспы денджызы былгæрон. Уый æмæ Тæхраны æхсæн ис 400 км æввахс. Цæрджыты нымæц — 241 177 адæймаджы (2005).

Рагзаманты сахар зындгонд уыди куыд *Гиркани* кæнæ *Хиркана*; фæстæдæр хуынди *Астрабад* кæнæ *Астерабад* (суанг 1937-æм азы онг). Стæй ма йын уыди ном *Тапаристан* (кæнæ *Табаристан*).

1384-æм азы дæрæнгонд æрцыд Тамерланæй, фæстæдæр — XVII æнусы хъæздыг цард кодта, фæлæ XVIII æнусы йæ хъæздыгад фæкъахыр. Уæрæсеимæ базар кæныны фæрцы сахары уавæр райдыдта хуыздæр кæнын. Астрабады порт æрбынат кодта сахаргонд Гязы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Голестаны сахартæ
Урми (цад)

**У́рми** ( — *Daryâche-ye Orumiye*) у, ратæдзæн кæмæй нæй, ахæм стыр цæхджын цад Ираны цæгат-ныгуылæны. Йæ дæргъ у 140 километры, йæ уæрх та — 55 км, фæзуат — 5200 км2. Цады дон ахæм цæхджын у, æмæ дзы кæсаг дæр нæй.

Регионы дыууæ æндæр стыр цадтæ сты Ван Турчы æмæ Севан Сомихы.

Цады сæрты сарæзтæуы хид.

Категори:Ираны цæдтæ
Категори:Цæхджын цæдтæ
Эребуни

thumb|300px|Эребунийы æмбонд, нырыккон реконструкци
**Эребуни** () у, нæ эрæйы агъоммæй VI æнусы йæ цæрджытæ кæй ныууагътой, ахæм рагон сахар Сомихы территорийыл Ереванмæ хæстæг. Эребуни уыд Урартуйы сахартæй иу, уыдис дзы фидар гæнах æд дурæй конд донуадзæн.

Эребуни æмæ Ереван æмхуызон кæй зæлынц, уый тыххæй Эребунийы сæвзæрды датæ арæх хонынц Ереваны бындурæвæрды датæ, кæд уыцы ран нæ эрæйы агъоммæ IV æнусæй нæ эрæйы III æнусы онг ницы цæрæнран уыд, уæддæр.

## Æддаг æрмæг
* Эребунийы гæнах  

Категори:Урарту
Ираны президент

**Ираны президент** — афтæ хуыйны, Иран 1979-æм азы монархи аппæрсты фæстæ республикæ куы сси, уæдæй фæстæмæ дзы цы паддзахадон бынат ис, уый.
Фылдæр бæстæтæй хъауджыдæр, ам президент нæу паддзахады сæргълæууæг. Ираны сæргълæууæг у, равзæрстæй амæлынмæ йæ бынатыл чи кусы, уыцы Ираны уæлдæр разамонæг. Ираны президент æххæст кæны минæварон функцитæ, стæй хицауады сæрдары функцитæ (уыцы бынат куы айстæуыд, уæдæй фæстæмæ). Ираны президентæн нæй бар æвзæрст цæуын фæд-фæдыл дыууæ æмгъуыдæй фылдæр.

## Ираны президенттæ

*
Ираны национ фронт

**Ираны национ фронт** (, кæнæ **Jebhe Melli**) у демократон, политикон оппозицион къорд. Йæ бындурæвæрджытæ сты Мохаммед Мосаддык æмæ националистон, либералон æмæ социалон-демократон политикон зондахастыл лæуд чи уыди, æндæр ахæм æнæдинон архайджытæ.

Цалдæр азы фронт хицауиуæг кодта, фæлæ 1953-æм азы путчы фæстæ парти тыхбарæй ацух кодтой æмæ дарддæр уыди оппозицийы.

Категори:Иран
Инженерты пысылмон æхсæнад

**Инженерты пысылмон æхсæнад** ( — *Jāme'-e eslāmī-ye mohandisīn*) у, консервативон альянс «Абадгаран»-ы сконды чи ис, уыцы ирайнаг политикон парти. Йæ бындур æвæрд æрцыд 1988-æм азы, ирайнаг-иракаг хæсты рæстæг. Партийы манифесты расидтæуыд «ныгуылæйнаг материализмæй Ираны культурæ бахизыны архайд», стæй Ираны пысылмæтты фæндон æвдисын æмæ æмбырдтæ сæрибарæй аразыны бартыл тох.

2005-æм азы президентон æвзæрстыты афон Инженерты пысылмон æхсæнад нæ рахæцыди Ахмадинежады фарс æмæ уый тыххæй бахъуыди аразын дыккаг тур, цыран Ахмадинежад фæуæлахиз ис йæ раздæры конкурент Али Лариджанийы æххуысы фæрцы.

Категори:Ираны политикæ
Лариджани, Али Ардашир

**Али Ардашир Лариджани** (; райгуырд 1958-æм азы Эн-Наджафы) у ирайнаг политикон архайæг, Пысылмон уынаффæгæнæн æмбырды сæргълæууæг (2008 азы 28 майæ). 2005-æм азы 14 августæй 2007-æм азы 20 актябрьмæ куыста Националон æдасдзинады Уæлдæр уынаффæдоны нымæрдарæй. Куыста ма Ираны Уæлдæр разамонæг аятолла Хаменеийы минæварæй Уынаффæдоны. Йæ бæрны уыдысты националон æдасдзинады сæйраг фарстаты фæдыл баныхæстæ (переговоры), уыимæ, аппон программæмæ чи хауы, уыдон дæр.

Лариджани архайдта Ираны президенты æвзæрстыты æмæ дзы бацахста æхсæзæм бынат (хъæлæсты 5,94%).

1994–2004 азты Али Лариджани уыди националон радиофидиуæн компани «Ираны пысылмон республикæйы хъæлæстæ»-йы президент.

Иу заман ма куыста Ираны культурæйы министрæй.

1980-æм азты Лариджани уыди Пысылмон революцийы хъахъхъæнджыты корпусы сæргъы.

Категори:Ираны министртæ
Категори:Ирачы чи райгуырдис, уыдон
Ираны националон æдасдзинады уæлдæр уынаффæдон

**Националон æдасдзинады уæлдæр уынаффæдон** () у, йæ сæргъы Нымæрдар кæмæн ис, Ираны Пысылмон Республикæйы уыцы æххæстгæнæн политикон оргæн. Ацы институт бындурæвæрд æрцыд 1989-æм азы рацарæзт Конституцийы 176-æм статьямæ гæсгæ. Юридикон æгъдауæй Уынаффæдоны сæргълæууæг у Ираны президент, фæлæ фæстаг уынаффæйы (ныхасы) бар Уынаффæдоны ис Уæлдæр разамонæгæн. Уæлдæр разамонæджы равзарынц нымæрдары амындмæ гæсгæ.
2007-æм азы 20 октябрæй Уынаффæдоны нымæрдарæй кусы Саид Джалили.

Категори:Иран
Ираны æфсæнвæндæгтæ

**Ираны æфсæнвæндæгтæ** () у Ираны Пысылмон республикæйы æфсæнвæндæгты паддзахадон компани-оператор. Тæфæйдзу фыццаг æфсæнвæндагон хахх Ираны байгом чынди 1914-æм азы сахартæ Тебриз æмæ Джульфайы ’хсæн, Уæрæсейы империйы арæнмæ хæстæг. 1916-æм азы æфсæнвæндаг фæзынди Систаны. Трансирайнаг æфсæнвæндаг кусын райдыдта 1939-æм азы. Уый баиу кодта Къаспы былгæроны порт Торкеман æмæ сахар Шапур (ныртæккæ — Бендер-Хомейни) Персайнаг бакæлæны былгæрон. Уыцы фæндагыл Фыдыбæстæйы Стыр хæсты рæстæг цыди æххуыс Советон Цæдисмæ ленд-лизмæ гæсгæ.

*
Сомихаг диаспорæ

thumb|370px|Сомихаг диаспорæйы ахæлиу дунейы. Тардæр хуызтæ æвдисынц, стырдæр сомихаг къордтæ кæм цæрынц, ахæм паддзахæдты
**Сомихаг диаспорæ** кæнæ **спюрк** () у сомихаг адæмы фылдæр хай, Сомих æмæ Уæлхох Карабахы æдде чи цæрынц, уыдон. Сомихæгтæ æдæппæт нымæц у 8—10 милуан адæймаджы, уыдонæй сомихаг паддзахæдты цæрынц 3,3 милуан æмæ 130 мин. Сомихаг диаспорæйы нымæц у 8 милуан адæймаджы бæрц.

Сомихаг диаспорæ фæзынди, сомихæн сæхи паддзахад куы дæрæнгонд æрцыд 1375-æм азы, уæд. Уыцы диаспорæ дзæвгар фæфылдæр XX æнусы сомихæгты геноциды фæстæ. Уæд бирæ сомихæгтæ ралыгъдысты Скæсæн Европæмæ, Балканы æрдæгсакъадахмæ, Æввахс Скæсæны бæстæтæм.

Сомихæгты стырдæр къорд (Сомихы фæстæ) цæры Уæрæсейы, сæ фылдæр — Цæгат Кавказ æмæ Мæскуыйы. Зынгæ сомихаг диаспорæ рагæй ис Цæгат Ирыстоны дæр; кусы дзы сомихæгты культурон æхсæнад «Эребуни», Дзæуджыхъæуы центры лæууы Сомихаг аргъуан.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Сомихаг адæм
Гернси

**Ге́рнси** () у сакъадах Ла-Маншы донкъубалы æмæ Стыр Британийы коронæйы хицауиуæг. Уый у Нормандаг сакъадæхты хай.

*
Сент-Питер-Порт

**Сент-Питер-Порт** (; ) у Гернсийы сæйраг сахар.

Категори:Гернси
Трёнделаг

**Трёнделаг** () у провинци (фюльке) Норвегийы. Йæ административон центр у Стейнхьер.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Норвегийы фюльке
Вадсё

**Ва́дсё** (, , ) у сахар Норвегийы цæгат-скæсæны, Финнмарчы провинцийы (фюлькейы) административон центр.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Норвегийы сахартæ
Сёр-Трёнделаг

**Сёр-Трёнделаг** () у Норвегийы раздæры провинци (фюльке). Административон центр — сахар Тронхейм.

Категори:Норвегийы раздæры провинцитæ
Вадуц

**Ваду́ц** () у Лихтенштейны сæйраг сахар.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Лихтенштейны сахартæ æмæ хъæутæ
Наваррæ (автономон æмбалад)

**Нава́ррæ** (, ) у автономон æмбалад Испанийы цæгаты.

## Фиппаинæгтæ

*
Люксембург (сахар)

**Люксембу́рг** (, , ) у Люксембурджы сæйраг сахар. 

## Фиппаинæгтæ

*
Уппсалæ

**Уппса́лæ** (, ) у Швецийы сахар, Уппсалæйы провинцийы административон центр.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Швецийы сахартæ
Уппсалæ (лен)

**Уппса́лæ** () у Швецийы лен. Йæ централон сахар у Уппсалæ.

## Фиппаинæгтæ

*
Николай II

**Николай II** (1868-æм азы 6 (18) майы, Царское Село — 1918-æм азы 17 июлы, Екатеринбург) уыд Уæрæсейы фæстаг император, Польшæйы паддзах æмæ Финляндийы кънйаз.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Уæрæсейы императортæ
Æртыккаг Рейх

**Æртыккаг Рейх** () кæнæ **нацистон Герман**,  **фашистон Герман**, **Германы рейх** (), **Стыр Германы рейх** () уыдис паддзахад (1933-æм азæй — 1945-æм азмæ) нырыккон Германы территорийыл. Æртыккаг Рейхы символ уыдис свастикæ. 

Уым уыдис дыууæ хицауиуæггæнæджы: фюрер Адольф Гитлер (1933-1945) æмæ президент Карл Дёниц (1945). 

Категори:Историон бæстæтæ
*
Цинциннати

**Цинцинна́ти** () у АИШ-ы саха. Ис Огайойы штаты хуссар-ныгуылæны.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Огайойы сахартæ
Куной

**Куной** () у сакъадах Фарерты цæгат-ыскæсæны, Калсой æмæ Боройы ’хсæн. Сакъадахыл цæрынц 134 адæймаджы. Йæ фæзуат у 35,5 км².

## Хъæутæ
* Куной
* Харалдссунд

Категори:Фареры сакъадæхтæ
Куной (хъæу)

**Куной** (, ) у фарераг хъæу æмæ муниципалитет Кунойы сакъадахыл.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Фареры сакъадæхты сахартæ æмæ хъæутæ
Скувой

**Скувой** () у Фарерты сакъадах. Сакъадахыл цæрынц 50 адæймаджы. Йæ фæзуат у 10 км².

## Хъæутæ
* Скувой

Категори:Фареры сакъадæхтæ
Стоура-Дуймун

**Стоура-Дуймун** (, []; ) у Фарерты сакъадах. Сакъадахыл цæрынц 7 адæймаджы. Йæ фæзуат у 2,7 км².

Категори:Фареры сакъадæхтæ
Скувой (хъæу)

**Скувой** () у фарераг хъæу Скувойы сакъадахыл.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Фареры сакъадæхты сахартæ æмæ хъæутæ
Пушкин (сахар)

**Пушкин** () у Бетъырбухы горæтгæрон. У муниципалон иуæг Бетъырбухы Пушкины районы сконды. Сахары раздæры ном — **Царское Село** — тæлмацкæнæн ис куыд *Паддзахы Хъæу*, сахар æппæты зындгонддæр у йæ музейон комплекс «Царское Село»-йæ (йæ сконды Екатеринæйы парк, Екатеринæйы Стыр галуан, Адмиралад, Империон лицей æмæ æндæр фенддæгтæ).

## Фиппаинæгтæ

Категори:Бетъырбухы горæтгæрæттæ
Кронштадт

**Кроншта́дт** у Бетъырбухы горæтгæрон, сахар-фидар æмæ порт Балты денджызы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Бетъырбухы горæтгæрæттæ
Арджир

**Арджир** кæнæ **Аргир** (, ) у фарераг хъæу, Торсхавны горæтгæрон.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Фареры сакъадæхты сахартæ æмæ хъæутæ
Торсхавн (коммунæ)

**Торсхавны коммунæ** () у коммунæ Стреймойы сакъадахы хуссары.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Фареры сакъадæхты коммунæтæ
Согн-ог-Фьюране

**Согн-ог-Фью́ране** () у Норвегийы раздæры провинци (фюльке). Административон центр — сахар Лейкангер.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Норвегийы раздæры провинцитæ
Тромс

**Тромс** (, ) у Норвегийы провинци (фюльке). Йæ административон центр уыд сахар Тромсё.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Норвегийы фюльке
Скæсæн Норвеги

**Скæсæн Норвеги**, **Э́стланн** (, ) у Норвегийы 5 регионтæй иу. 

## Фюльке
*22x20px|border Осло
*22x20px|border Акерсхус
*22x20px|border Эстфолл
*22x20px|border Бускеруд
*22x20px|border Вестфолл
*22x20px|border Телемарк
*22x20px|border Хедмарк
*22x20px|border Опланн

Категори:Норвегийы административон дих
Валлеттæ

**Валле́ттæ** (, ) у Мальтæйы сæйраг сахар.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Мальтæйы сахартæ
Лацио

**Ла́цио** (, , ) у Италийы административон регион. Регионы административон центр у Ром.

## Фиппаинæгтæ

*
Нишапур

**Нишапу́р** ( — *Neyšâbur*) у сахар Ираны цæгат-ыскæсæны. Ис Хорасан-Резавийы провинцийы.

## Фиппаинæгтæ

*
Калабри

**Кала́бри** (, , ) у административон регион Италийы хуссары.

## Фиппаинæгтæ

*
Сан-Марино (сахар)

**Сан-Марино** () у Сан-Маринойы сæйраг сахар.

Категори:Сан-Маринойы сахартæ
Ян-Майен

**Ян-Ма́йен** () у Норвегийы вулканон сакъадах Гренландийы æмæ Норвегийы денджызы ’хсæн. Йæ фæзуат у 373 км2, хæйттæй у цъитийæ æмбæрзт (114,2 км²).

Сакъадахыл лæууы активон вулкан Беренберг (2277 м).

*
Епископи

thumb|right|275px|Епископи Акротирийы картæйыл
**Епископи** () у Акротири æмæ Декелийы административон центр.

Епископийы æрбынат кодта Стыр Британийы æфсады Кипры штаб.

Кипры сакъадахыл ис, Стыр Британийы дæлбар чи сты, цалдæр ахæм территорийы ().

thumb|left|330px|Sovereign Base Areas, бритайнаг æфсады базæтæ Кипры

Категори:Акротири æмæ Декели
Категори:Кипр
Рудаки

**Абу Абдаллах Рудаки́** (; райгуырдис 860-æм азмæ ’ввахс, Панджруды, ныртæккæ Таджикистаны ис — амардис 941-æм азы) — поэт, персайнаг литературæйы бындурæвæрæг.

Нымад у персайнаг-таджикаг классикон поэзийы бындурæвæрæгæй. Æрыгон ма уыди, афтæмæй йæхицæн кад скодта куыд зарæггæнæг æмæ музыкант-рапсод. Таурæгъмæ гæсгæ, æрдзæй куырм рахаста, фæлæ уæддæр райста хорз схоластикон ахуыр, зыдта араббаг æвзаг. 40 азæй фылдæр уыди Бухарайы хицæуты цур поэтты къорды сæргъы. Афтæмæй сси стыр кад æмæ мулчы хицау. Йæ мæлæтæй чысыл раздæр йæ цæрæн бæстæйæ æрцыд тард æмæ амарди мæгуыргурæй.

Йæ литературон бынтæй нæм æрхæццæ сты минмæ æввахс дыууæрæнхъоны. Æнæхъæнæй аирвæзти хъасыдæ «Бæгæныйы мад» (933) æмæ автобиографион «Зæрыбонтыл одæ», стæй 40 цыппаррæнхъоны. Йæ иннæ уацмыстæ нæ дугмæ æххæстæй не ’рцыдысты — уыдонæй баззади æрмæст скъуыддзæгтæ.

Ныртæккæ Рудакийы ном хæссы Душанбейы сæйраг проспект.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Персайнаг поэттæ
Шиизм

**Шииттæ** ( [шиа] «фарсхæцджытæ, къорд, фракци, парти») у цалдæр пысылмон здæхты (шииттæ-дыууадæсонтæ, алавиттæ, друзтæ, исмаилиттæ æмæ æнд.) иумæйаг ном. Уыцы здæхтытыл хæст дингæнджытæм гæсгæ имам уæвыны, стæй уммæйы сæргъы уæвыны бар ис æрмæстдæр пехуымпар Мæхæмæты фæдонтæн. Фæлæ фылдæр хатт шииттæй хонынц уыдоны сеппæты нæ, фæлæ сæрмагондæй дыууадæсон шиитты (). Уыдон сæ нымæцмæ гæсгæ сты пысылмон дины дыккаг стырдæр здæхт (суннитты фæстæ). Ацы здæхты дингæнджытæм гæсгæ пехуымпар Мæхæмæты закъонон бындартæ сты айдагъ Али ибн Абу Талибы сæйраг хаххы фæдонтæ.

Ныртæккæ шиитты алыхуызон коммунæты дингæнджытæ цæрынц, зæгъæн ис æмæ æппæт пысылмон бæстæты. Шииттæ сты Ираны, Азербайджаны æмæ Ирачы цæрджыты фылдæр хай, стæй уыцы здæхтыл хæст сты бирæ адæймæгтæ Ливаны, Йемены, Бахрейны. Таджикистаны Хæххон Бадахшаны автономон облæсты цæрджыты фылдæр хай сты исмаилитаг шииттæ.

Уæрæсейаг шиитты нымæц у цъус. Уыдон сты: лекъæгты æмæ даргинæгты чысыл хай Дагъистаны, стæй нæ бæстæйы чи цæры, уыцы азербайджайнæгтæн сæ фылдæр.

Категори:Пысылмон дин
Хазары каганад

**Хазары** (**Хъазары**) **каганад** (650―969) ― у хазайраг цæугæцардгæнджытæ кæй бындур æрæвæрдтой, уыцы астæузаманон паддзахад.

## Хазары истори
### Хазары каганады бынатæвæрды тыххæй
Каганад контроль кодта Разкавказ, Дæллаг æмæ Астæуккаг Поволжье, нырыккон Цæгат-Ныгуылæн Хъазахстан, Скæсæн Европæйы хъæдбыдыртæ æмæ æндæр рæттæ.

Хазары каганады артдзæст æрбынат кодта нырыккон Дагъистаны былгæроны (Семендер), фæстæдæр та йæ бынат аивта нырыккон Астарханы цур чи уыди, уыцы сахар Итилмæ. Хазайрæгты дыууæ сæйраг сахарæн сæ бынæттæ нырмæ дæр бæрæг не сты. 

### Каганады паддзахадон дин æмæ хицауады тыххæй
Каганады истори йæхимæ здахы ахуыргæндты æргом йæ уникалондзинады фæрцы: каганад у, иудейаг дин паддзахадон кæм уыди, ахæм иунæг æнæдзуттаг паддзахад æнæхъæн историйы дæргъы. Каганады хицауиуæггæнæг элитæйы хай (бектæ ― Буланидтæ) суанг X æнусмæ — Каганады хæдбарады сæфты онг кодтой иудейаг дин. Хуымæтæг адæмы æхсæн иудаизм арф нæ ныффидар.

Цымыдисаг фактæй зыны Каганады политикон сконд: динон хицауад уыди каганты (рагон хазайраг мыггаг Ашинты байзæддæгты) къухты, фæлæ æцæг хицауиуæг кодтой бектæ. Йæ хæдбар историйы дæргъы Каганад хицауиуæг уыди бектæ-Буланидтæй, кагантæ та æрвыстой сæ тюркаг муртаккаг дин æмæ сæ паддзахады сын æгъдау лæвæрдтой цыма æрдæг-Хуыцауттæн. Уæдыккон азфысджытæ, дунеон динты минæвæрттæй уæвгæйæ, арæх-иу фиппайдтой æмæ Каганады мидæг алыхуызон конфесситы минæвæрттæ цардысты æнæ кæрæдзиимæ знагдзинадæй. Хазары каганад у дзуттаг æхсæнад кæм равзæрдис æмæ ныффидар, ахæм рæттæй иу. Уый минæвæрттæ Каганады сæфты фæстæ алыгъдысты Европæмæ æмæ бацыдысты ашкеназиты кондмæ.

### Каганады хæдзарад æмæ политикæйы тыххæй
Астæузаманон араббаг-персайнаг, славяйнаг, бердзейнаг, гуырдзиаг, сомихаг æмæ латинаг æвзагыл цы фыстæуыди, уыцы азфыстыты Каганад бæрæг æвдыст цæуы куыд Скæсæйнаг Европæйы паддзахад-гегемон. Каганады æддагон политикæйы бындур уыди сыхаг бæстæты байст: хазар кодтой стæрон бабырстæ Фæскавказ, Цæгат Кавказ, скæсæн-славяйнаг знæмты цæдисты зæххытæм æмæ алыхуызон цæугæцардгæнæг адæмыхæттытæм. Дæргъвæтин рæстæджы дæргъы тох кодтой арабимæ. Фæстæдæр Каганады æддагон политикæ арæзт цыди æхсæнадæмон базарады руаджы: Каганад æрбынат кодта сæйраг базарадон фæндæгты цур. Хазар джиппыуагътой сæхи æвзист æхца, фæлæ ацы фарста нырма у иртасинаг.

### Каганады сæфты тыххæй
Каганад куыд сæрибар паддзахад фесæфт 966-æм (æндæр бæрæггæнæнтæм гæсгæ — 969-æм) азы уырыссаг кънйаз Святославы балæбурды охыл. Уый фæстæ Хазары каганад цалдæр дæсазы дæргъы уыди дæлбар, стæй куыд политикон уæвæг ахицæн ис.

## Æрвитæнтæ
* Хазары  каганад 
* Кевин А. Брукы Хазайраг информацион центр
* Библиографи
* Европæйы быдыртæ астæузаманы. Том-4 
* Ричард Бурды Хазары картæтæ
* Л. Гумилёвы куыстытæ Хазары тыххæй
* Хазайраг информограф. Хазайраг историйы тыххæй сайт 

## Фиппаинæгтæ

Категори:Азийы истори
Категори:Европæйы истори
Категори:Историон бæстæтæ
Акротири æмæ Декели

thumb|right|300px|Акротири æмæ Декели Кипры картæйыл
**Акротири æмæ Декели** () сты территоритæ Кипры сакъадахыл, Стыр Британийы суверенитеты бын. Уыдон сты Стыр Британийы фæсденджызон территоритæ.

*
Категори:Кипр
Ныгуылæн Европæ

**Ныгуылæн Европæ** у Европæйы ныгуылæн хай. 

### Ныгуылæн Европæйы бæстæтæ

*  Австри
*  Бельги
*  Герман
*  Лихтенштейн
*  Люксембург
*  Монако
*  Нидерландтæ
*  Франц
*  Швейцари


Категори:Европæ
Гаагæ

**Га́агæ** () у сахар Нидерландты ныгуылæны, нидерландаг хицауады резиденци, Хуссар Голландийы сæйраг сахар.

## Фиппаинæгтæ

*
Телемарк

**Те́лемарк** () у Норвегийы провинци (фюльке). Административон центр — сахар Шиен.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Норвегийы фюльке
Атлантæ

**Атла́нтæ** () у Джорджийы сæйраг сахар æмæ стырдæр сахар.

## Фиппаинæгтæ

*
Абд аль-Кадир

**Абд аль-Кадир** (æххæст ном у *Сиди эль-хаджи Абд-эль-Кадер Удед-Магиддин*, ; райгуырдис 1808-æм азы 6 сентябры — амардис 1883-æм азы 26 майы Дамасчы) — араббаг эмир, Францы ныхмæ хæсты алжираг знæмты фæтæг, ахуыргонд, поэт.

У Ораны рагон æмæ номдзыд марабутаг мыггагæй рацæуæг. Ахуыр кодта Маскарæйы, йæ сæргъы аль-Кадиры фыд, номджын Сиди-эль-Магиддин, кæмæн уыди, уыцы динон скъола Хетнейы. Йæ æвæджиау курдиæттæ, диныл æнувыддзинад, ахуырдзинад æмæ гæрзарæхсты руаджы Абд аль-Кадир йе ’взонджы карæй уыдис хъуыстгонд.

Йæхи гуырысхогæнаг алжираг дейы цæстдардæй суæгъд уæвыны охыл аль-Кадир алыгъдис Мысырмæ. Уым лæг фыццаг хатт базонгæ ис европæйаг цивилизациимæ. Мысырæй аль-Кадир хадзыйы цыд акодта Меккæмæ æмæ сыздæхти йæ райгуырæн бæстæмæ эль-хадзыйы номимæ. Уыцы заман францæгтæ, туркæгты асургæйæ, бакодтой Алжир сæхи. Францæгты ныхмæ растадысты бирæ араббаг знæмтæ.

1832-æм азы ныгуылæйнаг Алжиры знæмтæй аль-Кадир æвзæрст æрцыд эмирæй æмæ сарæзта хæдбар паддзахад. Йæхи формалон æгъдауæй расидти Мароккойы хуындæджер Абд ар-Рахманы вассал æмæ  æмæ райста аль-муминины («уырнджыты хицау») титул.

1832-æм азы райдыдта иттæг карз æмæ тугкæлæн хæст францæгтимæ. Уый рæстæг Абд аль-Кадир бирæ хæттыты уыдис уæлахидзау, фæлæ æппынфæстагмæ фембылды ис: 1847-æм азы 22 декабры хи радта инæлар Ламорисьер æмæ Омайлаг герцоджы къухмæ, æмæ йæ арвыстæуыд Францмæ.

Францы йын сарæзтой фæлмæн æмæ кадджын цæстдард, æмæ афтæмæй дзы царди йæ хæстæджытимæ, цалынмæ йæ Наполеон Æртыккæгæм нæ рауагъта æмæ пенси снысан кодта, уæдмæ. 1852-æм азы 21 декабры уый ацыди цæрынмæ Бурсæмæ, фæстæдæр та — Дамаскмæ, цыран 1860-æмы сæрды сдзырдта, карз æлхъывд чи цыди, уыцы чырыстæтты сæрыл. Уæдæй фæстæмæ йæ цард уыди сабыр æмæ æнæхъыгдард. Æцæг, рæстæгæй-рæстæгмæ аль-Кадир араст-иу ис , кувынмæ. Иу хатт ма хадзыйы цыд акодта Меккæмæ, 1867-æм азы абæрæг кодта Дунеон равдыст Парижы, 1869-æмы ноябры та уыди Суэцы къанауы байгомы уазæг.

## Сфæлдыстад
Абд аль-Кадир ныффыста иттæг цымыдисаг динон-философон уацмыс, кæцы Дюга раивта араббагæй францагмæ ахæм сæргондимæ: «Rappel à l’intelligent; avis à l’indifférent» (Париж, 1858).

## Кæс ноджыдæр
* Абд аль-Кадиры растад

## Фиппаинæгтæ

Категори:Алжиры зындгонд адæм
Категори:Алжиры революционертæ
Абд аль-Кадиры растад

**Абд аль-Кадиры растад**, зæгъгæ, афтæ хуындæуы, 1832—1847 азты Алжиры, сæ сæргъы Абд аль-Кадир афтæмæй, Францы ныхмæ цы адæмон тох уыдис, уый.

Растадæн йæ разæууæл  уыдис уый æмæ 1830-æм азы францæгтæ уæды Алжир колонизаци кæнын кæй райдыдтой. Фыццаг растадысты провинци Ораны араббаг-бербераг знæмтæ 1832-æм азы майы. Растады фæтæгтæй иу сси Абд аль-Кадир. Уымæн бантысти баиу кæнын, уый размæ алыхуызон социалон къордтыл дихтæ чи уыдис, уыцы знæмты. Уыдон равзæрстой аль-Кадиры эмирæй. Растады рæстæг тохгæнджытæ сарæзтой паддзахад (эмират), сæ сæйраг сахар уыди Маскарæ, афтæмæй. Хæст уыдис иттæг карз æмæ тугкæлæн, францæгтæ цалдæр хатты фембылды сты æмæ 1834-æм азы февралы сфидар кодтой араббæгтимæ фидыды бадзырд.

1835-æм азы хæст ногæй райдыдта, фæлæ францæгтæ ныр дæр фембылды сты æмæ 1837-æм азы майы сфидар чындис фидыды ног бадзырд. Бадзырдмæ гæсгæ Франц разы уыдис, Ныгуылæн Алжиры фылдæр хайыл Абд аль-Кадиры тыхбар кæй æххæссы, уыимæ.

1837—1838-æм азты Абд аль-Кадиры эмираты хъомыс уыди йæ тæккæ тынгыл. Эмираты экономикæ уыди милитаристон, уымæн æмæ сæ хъуыди ныхкъуырд дæттын францæгты дарддæры ныббырстытæн. Тынг рæзыди хæстон индустри: сарæзтæуыд, æхсæргæрдтæ, топпытæ, сармадзантæ, топпыхостæ чи кодта, ахæм куыстуæттæ. Эмираты  æмрæнхъ сарæзтæуыд регулярон æфсад æмæ цалдæр хъахъхъæнæн хаххы.

Рæстæгмæ фидыды рæстæг Абд аль-Кадир скодта цалдæр реформæйы: административон (эмират дихгонд æрцыдис цалдæр облæстыл), экономикон, тæрхондæтты æмæ хъалонты. Паддзахад уагъта хи æхца.

1838-æм азы 18 октябры францæгтæ фехæлдтой 1837-æм азы фидыды бадзырд. Францаг æфсад хи бакодта Константинæйы сахар, 1843-æм азмæ та байста дынджыр феодалты гадзрахатты охыл слæмæгъ уæвæг эмираты фылдæр хай. Абд аль-Кадир бааууон ис, йæ хицæуттæ дæр францæгты ныхмæ тох чи кодта, уыцы сыхаг Мароккойы территорийыл. Фæлæ мароккойæгтæ дæр фембылды сты æмæ сын æндæр гæнæн нæ уыди æмæ феддæдуар кодтой аль-Кадиры сæ бæстæйæ.

1845-æм азы Алжиры райдыдта, йæ сæргъы фæсарæнтæй раздæхæг Абд аль-Кадир кæмæн уыди, уыцы ног растад.

1847-æм азы тохгæнджытæ дæрæнгонд æрцыдысты æмæ уыцы азы 22 декабры хи радта инæлар Ламорисьер æмæ Омайлаг герцоджы къухмæ, æмæ йæ арвыстæуыд Францмæ.

## Литературæ
* Луцкий В. Б. Новая история арабских стран. — М., 1966. — Гл. 13;
* Хмелева Н. Г. К вопросу о значении алжирского государства, возглавлявшегося Абд-аль Кадиром // Арабские страны. — М., 1966;
* Blunt W. Desert hawk. Abd el-Kader and the French conquest of Algeria. — L., 1947.

Категори:Алжиры истори
Категори:Францы истори
Суннизм

**Суниттæ** ( Ахль ас-Су́нна — суннæйы адæм) — афтæ хуындæуы, пысылмон дины здæхтытæй иу, йæ дингæнджыты нымæцмæ гæсгæ тæккæ парахатдæр чи у, уыдоны.

Шиитæгтæй хъауджыдæр суннитæтæм гæсгæ Али ибн Абу Талибы æмæ йæ фæдонтæн нæй пехуымпар Мæхæмæты бындар уæвыны айдагъон бар (). Уымæй уæлдай ма ацы дыууæ пысылмон здæхты фарсхæцджыты ’хсæн ис æндæр хъауджыдзинæдтæ (юридикон тæрхæттæ хæссыны принципты, бæрæгбонты, æндæрдинонтæм ахастдзинадмæ гæсгæ, ракуывдтыты æмæ æнд.).

Сунниттæ сты æппæт пысылмæтты 90%, сæ иумæйаг нымæц у 1,12 млрд адæймаджы.

Суннитты цæстæнгасмæ гæсгæ халифаты тыхбар хъуамæ уа, æгас уммæ кæй равзары, уыцы халифы къухы.

Категори:Пысылмон дин
Башибузуктæ

**Башибузуктæ** (; başı — сæр, bozuk — хæлд, дзырдæй-дзырдмæ: *сæрхæлд*) — афтæ хуыдтой, Османты империйы заман чи уыди, уыцы туркаг иррегулярон фистæгæфсады балтæ.

Башибузукты æххуырстой Османты паддзахады хæстæргомдæр знæмты ’хсæн, фылдæр Албанийы æмæ Чысыл Азийы.

Ацы æфсæддонтæн хицауадæй лæвæрд цыди хæцæнгæрзтæ æмæ хæлц, фæлæ мызд нæ истой. Башибузучы хотых уыди ахæм: æхсаргард, 3 метры дæргъæн арц, стæй иуæй-иутæн ма уыди дамбаца æмæ хъама.

Европæйы паддзахæдты ныхмæ хæстыты башибузуктæн сæ бон нæ уыди аккаг ныхкъуырд дæттын. Уыдоны сорганизаци æмæ бакоммæгæс кæнæн ницы амалæй уыди, суанг ма уый нæ бантысти, сæрмагондæй ууыл чи архайдта, уыцы европæйаг инæлартæн (францаг инæлар Юссуф, англисаг Битсон).

Башибузуктæй сабырцæрæг адæм цы стыгъдтытæ æмæ тыхмитæ æвзæрстой, уыдонæн кæрон скæнынæн туркаг регулярон æфсæдтæн-иу арæх бахъуыди сæ хæцæнгæрзтæ сын байсын.

Æххæстæй сæ æгъатырдзинад æмæ фыдмитæм æмхицдзинад уыдон равдыстой Болгарийы Апрелы растад ныссæсты рæстæг, стæй фæстаг уырыссаг-туркаг хæсты (1877–1878 азты).

Афтæмæй се ’нæхатырдзинады охыл башибузуктыл сбадти фидиссаджы гакк.

Категори:Османты импери
Категори:Турчы истори
Сумбæ (Фареры сакъадæхтæ)

**Сумбæ** (, ) у Фареры сакъадæхты хуссардæр хъæу.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Фареры сакъадæхты сахартæ æмæ хъæутæ
Сумбæ (коммунæ)

**Сумбæйы коммунæ** () у коммунæ Сууройы хуссары.

Категори:Фареры сакъадæхты коммунæтæ
Хорасан-Резави

**Хораса́н-Резави́** ( *Xorāsān-e Razāvi*, ) у Ираны остантæй иу, историон Хорасаны бæстæйы мидæггаг хай. Йæ сæйраг сахар — Мешхед.

## Фиппаинæгтæ

*
Бирмингем

**Би́рмингем** () у Англисы сахар, Ныгуылæн Мидлендсы административон центр.

*
Бристоль

**Бристоль** () у сахар-графад Англисы хуссар-ныгуылæны.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Англисы сахартæ
Самарæйы облæст

**Самарæйы облæст** () у Уæрæсейы Федерацийы субъект. Йæ административон центр у Самарæ.

## Фиппаинæгтæ
Пензанс

**Пензанс** (, ) у Корнуоллы сахар æмæ порт. Цæрынц дзы 20 255 адæймаджы (2001).

Категори:Англисы сахартæ
Категори:Корнуоллы сахартæ