open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Халацъа

**Халацъа**  кæнæ **Халасхох** ()  у хохы цъупп Кавказы, Хуссар æмæ Цæгат Ирыстоны арæныл. Хохы бæрзæнд у 3938 метры.

## Кæс ноджы
* Халацъагом

## Æддаг æрмæг
* Халасхохы уынд цæгатырдыгæй (Мамысоны комæй). Эдуард Манукянцы конд къам.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Цæгат Ирыстоны хохы цъуппытæ
Категори:Хуссар Ирыстоны хохы цъуппытæ
Къозыхох

**Къозыхох** кæнæ **Къодзы хох‎** () у хохы цъупп Кавказы, Хуссар æмæ Цæгат Ирыстоны арæныл. Хохы бæрзæнд у 3687 метры.

## Фиппаинæгтæ

## Æддаг æрмæг
Къозыхохы уынд Мамысоны комæй æмæ уыцы ранæй дæр уæрæхдæр панорамæ. Эдуард Манукянцы конд къамтæ.

Категори:Цæгат Ирыстоны хохы цъуппытæ
Категори:Хуссар Ирыстоны хохы цъуппытæ
Категори:Къозы ком
Морæх

**Морæх** у æфцæг Хуссар Ирыстоны Дзауы районы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Хуссар Ирыстоны æфцджытæ
Фавр де Вожла, Клод

**Клод Фавр де Вожла** (, 1585—1650) уыди Францаг академийы «уæнг-бындурæвæрæг», разамынд лæвæрдта академион дзырдуат аразджытæн. Вожла уыди XVII æнусы францаг классицизмы æгъдауæвæрджытæй иу. Клод уыдис Антуан Фавры фырт.

Йæ куыст «Мæ фиппайæнтæ францаг æвзаджы тыххæй»-йы (, 1647) Вожла тырны францаг æвзаг ссыгъдæг æмæ суæздан кæнынмæ. Йе ’гъдæуттæ Вожла райста, «галуанон æхсæнадмæ» () æмæ «тæккæ зындгонддæр фысджытæм» фæтчиагыл нымад чи уыди, ахæмтæ.

Вожлайы уацмыстæ систы цæвиттойнаг. Суанг Корнель дæр рæстытæ кодта йæ трагедитæ Вожламæ гæсгæ. Клод ма у Квинт Курцийы тæлмацгæнæг — афтæмæй райдыдтой йæ лингвистикон иртасæнтæ.

«Фиппайæнтæ» мыхуыры рацыдысты 1884-æм азы.

Уæрæсейы Вожлайы куыстытæ тынг сахадыдтой литературон æвзаджы теоретиктæ Тредиаковский æмæ Ломоносовыл.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Францы фысджытæ
Категори:Францаг академийы уæнгтæ
Гез де Бальзак, Жан-Луи

**Жан-Луи Гез де Бальзак** (; 1597 азы 31 май Ангулемы — 1654 азы 18 февраль, фæзиан дæр уыцы сахары) уыди францаг фыссæг.

## Цардафыст
Гез де Бальзак уыдис Ангулемы сахары сæргълæууæджы фырт. Ахуыр кодта иезуитты коллежы, фæстæдæр та — Лейдены университеты. Уым Гез æмхиц уыдис Теофиль де Виоимæ. 1621æм азы араст ис Ромы сахармæ кардинал Ла Валеттимæ, куыд йæ нымæрдар, афтæ. Раст Италийы де Бальзак райдыдта кусын йæ зындгонддæр уацмыс — «Фыстæджытыл». 1623-æм азы Паризмæ куы раздæхтис, уæд ссис тынг зындгонд, армдарæн ын кодта, къаролы паддзахадон уынаффæгæнæг æмæ Францы историографæй йæ чи снысан кодта, уыцы Ришельё. Уыди мадам де Рамбуйейы салонмæ цæуаг. Де Бальзак уыдис Францы академийы фыццаг уæнгтæй иу (1634, 28-æм къæлæтджын).

## Сфæлдыстад
Йæ «Фыстæджыты» (фр. *Lettres*, сæ иу хай мыхуыргонд æрцыдис 1624-æм азы, иннæтæ — йæ мæлæты фæстæ) фæрцы Гез де Бальзак тынг бандæвта францаг литературæйыл. Йæ хайбавæрд национ прозæмæ ис абарæн, Малерб поэзимæ цы хай бахаста, уыимæ.

«Фыстæджытæ» скадджын сты канд Францы нæ, фæлæ Европæйы æндæр бæстæты дæр.

Уымæй уæлдай ма де Бальзак у къорд æндæр уацмысы автор. Уыдоны ’хсæн сты: Людовик XIII-æмы панегирик «Паддзах» (фр. *Le prince*, 1631), теологион трактат «Чырыстон Сократ» (*Le Socrate chrètien*, 1652), политикон трактат «Аристипп, кæнæ Кæрты тыххæй» (*Aristippe ou De la Cour*; мыхуыргонд æрцыдис авторы амæлæты фæстæ, 1658-æм азы), памфлет «Чъебре» (*Le Barbon*, 1648), латинаг æмдзæвгæты æмбырдгонд «Tres libri carminorum» (1650).

## Фиппаинæгтæ

Категори:Францы фысджытæ
Категори:Францаг академийы уæнгтæ
Категори:Ангулемы чи райгуырдис, уыдон
Хасавюрты район

**Хасавюрты район** у Дагъистаны районтæй иу. Ис Дагъистаны центры, Цæцæны арæныл. Районы административон центр у Хасавюрт.

## Фиппаинæгтæ

*
Буйнакск

**Буйна́кск** (, , , , ) у сахар Дагъистаны, Буйнакскы районы административон центр.

## Фиппаинæгтæ

*
Гуниб

**Гуниб** () у хъæу Дагъистаны, Гунибы районы административон центр.

Гуниб бынат кæны Гунибы платойыл, 172 км Махачкалайæ, йæ бæрзæнд у 1500 м. æввахс.

Гунибы æрдзон фидар уыдис имам Шамилы фæстаг ныфс; уырыссаг æфсад уый байстой 1859-æм азы 25 августы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Гунибы районы цæрæнрæттæ
Ботлих

**Бо́тлих** () у хъæу Дагъистаны, Ботлихы районы административон центр.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ботлихы районы цæрæнрæттæ
Ведено

**Ведено́** () у хъæу Цæцæны, Веденойы районы административон центр.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Веденойы районы цæрæнрæттæ
Эльбрус

**Эльбрус**, нарты кадджыты — **Цатыбæрзонд** дæр, дыгуронау — **[[Уарп]]** (, ; ) у хохы цъупп Кавказы, Кæсæг-Балхъар æмæ Хъæрæсе-Черкесы арæныл (уыцы дыууæ республикæты тырысатыл дæр Эльбрусы профиль ис). Эльбрус у Уæрæсе æмæ Европæйы æппæты бæрзонддæр хохы цъупп.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Кавказы хæхтæ
Категори:Хъæрæсе-Черкесы хохы цъуппытæ
Категори:Кæсæг-Балхъары хохы цъуппытæ
Категори:Вулкантæ алфавитмæ гæсгæ
Категори:Уæрæсейы вулкантæ
Лузофонтæ

**Лузофо́нтæ** (грекъаг дзырд «*лузос*»-æй, «лузитайнаг», ома Ромы провинци Лузитанимæ чи хауы, ахæм; Лузитани у Португалийы антикон ном) сты, португайлаг æвзаг официалон кæм у, уыцы бæстæты (Бразили, Португали, Анголæ, Мозамбик, Скæсæн Тимор æмæ иннæтæ) цæрджыты ном.
Лузофони у фондзсæдæазыкон Португалийы колониалон империйы фæстиуæг.

Категори:Португайлаг æвзаг
Англофонтæ

**Англофонтæ** (,  «англисаг» æмæ *фонос* «зæл») уæрæх нысаниуæджы сты англисагау дзурджытæ, фыццаджыдæр, англисаг æвзаг мадæлон кæмæн у, уыдон. Англофонты иумæйаг нымæц у 380 милуаны, дыккаг æвзаг нымайгæйæ — 510 милуаны.

Канадæйы æхсæнады ацы дзырд пайдагонд цæуы йæ уынгæгдæр нысаниуæджы, æмæ ам нысан кæны, англисаг æвзаг мадæлон кæмæн у, уыцы канадæйæгты. 2001-æм азы Канадæйы цы сфыст уыдис, уый бæрæггæнæнтæм гæсгæ Канадæйы англофонтæ сты æппæт æмбæстонтæй 59,2%, франкофонтæ — 23,7%, аллофонтæ (ома нæдæр англисаг, нæдæр францаг æвзаг мадæлон кæмæн у, уыдон) — 17,1%.

Категори:Англисаг æвзаг
Орчъосан

**Орчъосан** у хъæу Хуссар Ирыстоны Ленингоры районы. Орчъосан у Хуссар Ирыстоны хуссайраг хъæу. Ис Гуырдзыстон æмæ Иры тæккæ арæныл.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ленингоры районы сахартæ æмæ хъæутæ
Бадзыгат

**Бадзыгат**, вариант: *Бадзыгатæ* () у хъæу Хуссар Ирыстоны Дзауы районы. Ис Тлигомы. Бадзыгаты хъæу денджызы æмвæзадæй лæууы 1850 метры бæрзæндæн.

## Мыггæгтæ
Бадзыгаты цардысты Мæргъитæ.

## Фиппаинæгтæ

## Литературæ
* Мæргъиты Ирбег «Бадзыгат» // Хурзæрин №2 (14.01.06)

## Æрвитæнтæ
* Ирыстоны алæмæтон къуымтæ. Бадзыгат (29.11.2020)
* «Хъæуæй хъæумæ» (Бадзыгат). Бестауты Валентинайы алӕвӕрд. (04.11.2024)

Категори:Дзауы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Категори:Тлигомы хъæутæ
Æгъуызартæ

**Æгъуызартæ**, дыгуронау *Æгъузартæ* () сты ирон мыггаг.

## Фиппаинæгтæ

*
Лиффорд

**Лиффорд** (, ) у сахар Ирландийы, Донеголы графады административон центр.

Категори:Ирландийы сахартæ
Ольстер

**Ольстер** (, , ) у провинци Ирландийы цæгаты (4 провинцитæй иу).

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ирландийы провинцитæ
Коннахт

**Ко́ннахт** (, ) у провинци Ирландийы ныгуылæны. 

Категори:Ирландийы провинцитæ
Манстер

**Манстер** (, ) у провинци Ирландийы хуссар-ныгуылæны. 

Категори:Ирландийы провинцитæ
Мендосæ (сахар)

**Мендосæ**, **Мендозæ** () у Аргентинæйы сахар, провинци Мендосæйы административон центр.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Аргентинæйы сахартæ
Вальпараисо

**Вальпараи́со** () у сахар æмæ порт Чилийы, Вальпараисойы регионы административон центр. Цæрынц дзы 296 мин адæймаджы (2017). 

## Фиппаинæгтæ

*
Мæхъхъæлдон

**Мæхъхъæлдон** (, ) у цæугæдон Мæхъхъæлы хуссары, Терчы рахиз фæрсагдон.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Мæхъхъæлы цæугæдæттæ
Категори:Терчы фæрсагдæттæ
Мæхъхъæлон

**Мæхъхъæлон**:
* Адæмы тыххæй кæс Мæхъхъæлон адæм.
* Æвзаджы тыххæй кæс Мæхъхъæлон æвзаг.
Гадеа, Ильдæ

**Ильдæ Гадеа Акоста** (, 1925-æм аз 21 мартъийы, Лимæ, Перу — 1974-æм аз, Гаванæ, Кубæ) — Перуйы экономист æмæ революционер, буржуазон парти АПРА-йы архайæг, Че Геварайы фыццаг ус, базонгæ йемæ Гватемалæйы. Рикардо Гадеайы хо. Тагъд раивта йæ апристон цæстæнгас марксизммæ, уый тынг разынди Че Геварайыл дæр.

Чындзы ацыдис 1955-æм азы 8 августы, ахицæн сты 1959-æм азы 22 майы.

## Литературæ
* Кормье Ж., Гевара Гадеа И., Гранадо Хименес А. Че Гевара. Ростов н/Д.: Феникс, 1997.
* Лаврецкий И. Р. Эрнесто Че Гевара. М.:ЦК ВЛКСМ-ы рауагъдад «Æрыгон гварди», 1972. («Зындгонд адæмы цард»): 1973, 1978.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Перуйы революционертæ
Категори:Че Гевара
Тæтæйраг адæм

**Тæтæйрæгтæ** кæнæ **тæтæр** () сты тюркаг равзæрды адæм, дзурынц тæтæйраг æвзагыл. Сæ фылдæр хай цæры Уæрæсейы, Тæтæрстан æмæ Башкортостаны. 

Сæ динмæ гæсгæ тæтæйрæгты фылдæр хай сты пысылмæттæ.

Тæтæйраг цæрджытæ 50 минæй фылдæр кæм ис, ахæм Уæрæсейы регионтæ сты:

## Фиппаинæгтæ

Категори:Уæрæсейы адæмтæ
Категори:Тюркаг адæмтæ
Армхи

**Армхи**:
* Армхи кæнæ Мæхъхъæлдон — цæугæдон Мæхъхъæлы;
* Армхи — хъæу Мæхъхъæлы.
Баскаг адæм

**Баскæгтæ** () сты Баскæгты Бæстæйы бундурон адæм, дзурынц баскаг æвзагыл (ахибаргонд æвзаг).

Категори:Испанийы адæмтæ
Категори:Францы адæмтæ
Дзуттаг адæм

**Дзуттæгтæ**, **дзутт** кæнæ **уирæгтæ**, , *дзиуитт* ( Yehudim) сты Æввахс Скæсæны адæм. Бирæ дзуттæгтæ цæрынц АИШ, Европæ, Уæрæсе æмæ Латинаг Америкæйы.

Кавказы регионты ’хсæн бирæ дзуттæгтæ цардысты Дагъистан æмæ Гуырдзыстоны, сæ фылдæр хай фæсарæнмæ ацыдысты 1990-æм азты.

## Фиппаинæгтæ

*
Араббаг адæм

**Араббæгтæ** кæнæ **арабб** (, ʿarabi), Ныгуылæн Ази æмæ Цæгат Африкæйы чи цæры, уыцы семитаг адæм.

## Фиппаинæгтæ

*
Инджынтæ

**Инджынтæ** у хъæу Цæгат Ирыстоны Алагиры районы. Ацы рагон хъæу хуыссы Уæлладжыры комы, Урсдоны цæугæдоны был. Ныр дзы ис иу хæдзар цæрæгой.

## Цæрджытæ
* 1780-æм аз — 22 кæрты.
* 1914-æм аз — 12 кæрты — 25 нæл. / 29 сыл.
* 1925-æм аз — 3 кæрты — 11 нæл. / 10 сыл. | 21 ад.

## Мыггæгтæ
Цардысты дзы Цæрукъатæ, Зембаттæ, Хъайыртæ, Черчестæ, Быгъуылтæ, Тæбæхсæутæ, Тъоротæ, Гоццатæ, Ханайтæ.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Алагиры районы цæрæнрæттæ
Чысайнæгтæ

**Чысайнæгтæ** кæнæ **чысан** (), Хуссар Ирыстоны Ленингоры район æмæ Цхинвалы районы чи цæры, уыцы ирæттæ. Уыдон дзурынц чысайнаг ныхасыздæхтыл. Чысан цæрынц Чысангом, Лехурагом, Медзыдагом æмæ Чысыл Леуахийы комы.

## Литературæ
* Дзиццойты Юри. Чысайнаг ныхасыздæхты цыбыр афыст. — Цхинвал, «Хуссар Алани», 2008.

Категори:Ирон адæм
Хъазыбеджы муниципалитет

**Хъазыбеджы муниципалитет** кæнæ **Хъазыбеджы район**, **Сæнайы район** () у муниципалитет (район) Гуырдзыстоны цæгаты. Йæ административон центр у Сæна (Хъазбеги).

## Фиппаинæгтæ

*
Хуссар Ирыстоны административон дих

Хуссар Ирыстон дих кæны 4 районыл æмæ республикæйы дæлбарады сахар:

Хуссар Ирыстоны районтæ:
# Дзауы район;
# Знауыры район;
# Цхинвалы район;
# Ленингоры район.

Республикæйы дæлбарады сахар: Цхинвал.

*
Лехура

**Лехура** () у цæугæдон Хуссар Ирыстоны Ленингоры районы æмæ Гуырдзыстоны.

Категори:Хуссар Ирыстоны цæугæдæттæ
Категори:Гуырдзыстоны цæугæдæттæ
Местиа

**Ме́стиа** () у сахарæнгæс посёлок Гуырдзыстоны. У Местиайы муниципалитеты административон центр. Цæрынц дзы суанæгтæ — гуырдзиаг адæмы субэтникон къорд.

Раздæры ном — *Сетъи* ().

## Фиппаинæгтæ

Категори:Местиайы муниципалитеты цæрæнрæттæ
Ушгули

**Ушгули** () у Местиайы муниципалитеты æмбалад, кæны 5 дихы: Жибиани, Чвибиани, Ламджуриши, Чажаши æмæ Мурхъмели. Цæрынц дзы суанæгтæ — гуырдзиаг адæмы субэтникон къорд.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Местиайы муниципалитеты цæрæнрæттæ
Ерманыдон

**Ерманыдон** () у цæугæдон Хуссар Ирыстоны Дзауы районы.

Ерманыдон йæ райдайæн исы Лæгъзцъитийы хохæй (3877 м).

## Фæрсæгдæттæ
* Бырытъаты дон
* Гнугъы дон
* Уæлвæзауы дон
* Фидарыфарсы дон

## Фиппаинæгтæ

Категори:Хуссар Ирыстоны цæугæдæттæ
Джинатдон

**Джинатдон** () у цæугæдон Цæгат Ирыстоны Алагиры районы, Туалгомы. Уый у Захъхъайы доны фæрсагдон.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Цæгат Ирыстоны цæугæдæттæ
Гранмæ (яхтæ)

**Гранмæ** ( — «стыр мад») у, 1956-æм азы кубæйаг революционертæ рахызтысты Кубæйы былгæронмæ кæмæй рахызтысты, уыцы моторджын яхтæ.

## Истори
«Гранмæ» у 18-метрон яхтæ, арæзт æрцыдис 1943-æм азы æмæ йæ бæрц уыдис 12 адæймагыл нымад. 1956-æм азы 10 октябры фæсаууонмæ æлхæд æрцыд кубæйаг диссидентты къордæй Фидель Кастройы фарслæуджытæй 15 мин мексикæйаг доллæрæй америкаг компани «Schuylkill Products Company, Inc». Фæстæдæр 25 ноябры «Гранмæ» рацыд Мексикæйы порт Туспанæй æмæ 2 декабры сакъадах Кубæмæ бахæццæ кодта 82 адæймаджы. Уыдонимæ уыдысты Эрнесто Че Гевара, Камило Сиэнфуэгос, Рауль Кастро æмæ Кубæйы революцийы æндæр архайджытæ. Сакъадахмæ рахизгæйæ сæ уайтагъд ссардтой Кубæйы диктатор Фульхенсио Батисты æфсæдтæ. Фиделы къорды баззадис 12 адæймаджы, æнæуый та фервæзтысты 17-æй. Ныр яхтæ «Гранмæ» у Революцийы Музейы хай.

Яхтæйы ном æвæрд æрцыдис:

* Гранмæ (газет) Кубæйы коммунистон партийы официалон газет.
* Гранмæ (провинци) Кубæйы провинцтæй иу.
* Сахар Баямойы (Bayamo) университет провинци Гранмæйы.
* Национ парк Десембарко-дель-Гранмæ, революционерты рахызты бынат.

Категори:Кубæйы истори
Категори:Кубæйы революци
Категори:Че Гевара
Ришельё, Арман Жан дю Плесси

**Арман Жан дю Плесси, герцог де Ришельё, Кардинал Ришелье**, фæсном — «Сырх кардинал» (; райгуырдис 1585-æм азы 9 сентябры Парижы — амардис 1642-æм азы 4 декабры Парижы) уыдис Францы кардинал, аристократ æмæ паддзахадон архайæг. 1616-æм азæй кардинал Ришелье уыдис паддзахадон нымæрдар, 1624-æм азæй йæ амæлæты бонмæ — хицауады сæргълæууæг («къаролы сæйраг министр»).

## Цардафыст
Ришелье райгуырдис Парижы, Сент-Эсташы приходы, Булуайы уынджы. Æргъуыд æрцыдис 1586-æм азы 5 майы, йæ райгуырдæй æрдæгаз куы рацыдис, уæд («йæ тæнтъихæг, лæмæгъ» æнæниздзинады тыххæй). Дю Плесси де Ришельейы бинонтæ сæ уидæгтæм гæсгæ уыдысты Пуатуйы аристократтæ. Фыд — Франсуа дю Плесси де Ришелье — къарол Генрих III-æмы хицауиуæджы заман уыдис зынгæ паддзахадон архайæг; 1585-æм азы 31 декабры ссис Сыгъдæг Уды ордены рыцарь. Францы ацы ордены рыцарьтæ нымадæй уыдысты 140 адæймаджы — 90 мыггаджы минæвæрттæ.

Мады ном хуындис Сюзаннæ де Ла Порт. Ришельейы дыууæ натлиа фыды () уыдысты Францы дыууæ маршæлы — сæ нæмттæ йын чи радтой, уыцы Арман де Гонто-Бирон æмæ Жан д’Омон. Натлиа мад йын уыдис йæ фыдымад Франсуазæ де Ришелье (йæ чызгон мыггаг уыдис Рошешуар).

Ришелье каст фæцис Наваррæйы коллеж. 1607-æм азы 17 апрелы йын рардæуыдис Люсоны алчеры цытном. 1607-æм азы 29 октябры Сорбоннæйы бахъахъхъæдта теологийы докторы къæпхæн. 1608-æм азы 21 декабры ссис Люсоны епископад хицау. 1614-æм азы йæ равзæрстæуыдис Генералон штатты депутат дингæнджыты номæй. Кæрты йæм хъус æрдардæуыдис æмæ 1615-æм азы, Людовик XIII Аннæ Австриаджы куы ракуырдта, уый фæстæ йæ снысан чындæуыдис æрыгон ус-къаролы динон удæмбал (уырыс. *духовник*).

Сбунтгæнæг принц Кондеимæ æнтыстджын баныхæсты фæстæ Ришелье ссис регент-ус-къарол Мария Медичийы цалдæр уынаффæгæнджытæй иу. 1616-æм азы ноябры йæ снысан кодтой паддзахадон нымæрдарæй. 1617-æм азы 19 майы Ришелье ссис ус-къарол-мады советы сæргълæууæг. 1618-æм азы 7 апрелы герцог Люины интригæты фыдæй Ришелье æрвыст æрцыдис Авиньонмæ, фæлæ фаворит иуварсгонд куы æрцыдис, уæд уый фæстæмæ æрыздæхтис кæртмæ.

1624-æм азæй йæ амæлæты бонмæ Ришелье уыдис Людовик XIII-æмы цур хицауады сæргъы. 1629-æм азы 29 декабры кардинал, Йæ Паддзахдзинады инæлар-лейтенанты титул райсгæйæ, афардæг ис Италимæ æфсадæй командæ кæнынмæ, цыран равдыста йæ хæстон архæстдзинад æмæ базонгæ ис Мазариниимæ.

Ришелье йæ политикæйы бындурыл нымадта Генрих IV-æмы программæ æххæст кæнын: паддзахад фидар кæнын æмæ йæ централизаци кæнын, дингæнджыты секулярон хицауиуæджы дæлбар кæнын, центры æлдариуæг провинцитыл, аристократон оппозици иуварс кæнын, Европæйы континентыл Испани æмæ Австрийы гегемонийы ныхмæ архайын.

Ришельейы паддзахадон архайды сæйраг фæстиуæг уыдис асолютизмы ныффидары хъуыддаг Францы.

Фидарзæрдæ, хынцæгзонд, æмæ хатгай æнæхатыры онг тызмæг чи уыдис, уыцы кардинал хицауиуæг кодта лæмбынæг, дардмæуынаг æмæ цырддзастæй, æмæ-иу исты тæссаг уавæр куы бафиппайдта, уæд-иу æй не ’руадзыныл рагацау бацархайдта.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Францы кардиналтæ
Категори:1585-æм азы чи райгуырдис, уыдон
Категори:Парижы чи райгуырдис, уыдон
Категори:Парижы чи амардис, уыдон
Категори:1642-æм азы чи амардис, уыдон
Суботицæ

**Су́ботицæ** (, ) у сахар Сербийы цæгаты, Воеводинæйы дыккаг стырдæр сахар (Нови-Сады фæстæ).

1542-æм азæй 1686-æм азы онг Суботицæ уыдис Османты империйы сконды. Уый фæстæ бахаудта Австрийы империмæ.

Абон сахары цæрджыты нымæцæй æртыккаг хай сты венгриæгтæ, уыдонæй иуæй-иутæ дзурынц венгриаг æвзагыл.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Сербийы сахартæ
Элистанжи

**Элистанжи** () у хъæу Цæцæны Веденойы районы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Веденойы районы цæрæнрæттæ
Веденойы район

**Веденойы район** () у район Цæцæны хуссар-скæсæны.

## Фиппаинæгтæ

*
Шарой

**Шарой** () у хъæу Цæцæны Шаройы районы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Шаройы районы цæрæнрæттæ
Команданте

**Команданте** () у æфсæддон чин, æмбæлы, испайнаг æвзаг цы бæстæты рапарахат ис, уыцы бæстæты (иуæй-иу хатт у «комендант», «командир», зæгъæм, хæдтæхæджы командир). Испанийы æфсады ацы чин нымад у майоры чиныл, Венесуэлæйы æфсады — дæлбулкъоныл. Фыццаг Испанийы æфсады ацы номæй хуыдтой капитаны ротæйы хистæры — куы-иу райста рæстæгмæ хистæры бартæ дыууæ кæнæ фылдæр ротæйыл æмæ сæ командиртыл.

Кубæйы революцийы рæстæг 1956-1959 азты — уæлдæр чин растджыты æхсæн, уыдон барæй кæрæдзийæн майорæй уæлдæр чинтæ нæ лæвæрдтой. Тæккæ зындгонддæр уыдонæй — Фидель Кастро, Че Гевара, Камило Сьенфуэгос. Командантæйы ном хаста Гвиней-Бисауы президент Жуан Бернарду Виейра. Чин команданте нымад у уæлдæр чиныл Колумбийы æфсæдты.

Категори:Кубæйы истори
Категори:Кубæйы революци
Категори:Че Гевара
Лепрозори

**Лепрозори** (*leprosus* — хъотырæй рынчын, хъотырджын  — хъотыр) — хъотырджынты кæм дзæбæх кæнынц, ахæм сæрмагонд бынат, йæ куыст у хъотырæй рынчынты рабæрæг кæнын, адæмæй ахицæн кæнын æмæ сæ дзæбæх кæнын. Лепрозоритæ арæзт æрцæуынц хъæууон бынæтты. Лепрозорийы мидæг вæййы стационар, амбулатори æмæ эпидемиологион хæйттæ. Рынчынтæн лæвæрд æрцæуынц цæрæнбынæттæ, вæййы сын зæххыл кусыны æмæ æрмгуыст кæныны фадæттæ. Йæ низмæ гæсгæ рынчын арвиты ам цалдæр мæйæ — бирæ азтæм. Лепрозорийы кусджытæ дæр фæцæрынц лепрозорийы рынчынты цæрæнбынæттæй дих кæнынц бæлæстæй æмæ æндæр исты ахæмтæй. 

Иуæй-иу бæстæты (зæгъæм, Бразилийы, Индийы æмæ æнд.) рынчынты сæ бæрцы тыххæй лепрозоритæм не ’рвитынц фæлæ сæ дзæбæх кæнынц æнæуый рынчындæтты.

## Æрвитæнтæ

* Лепрозорий в БСЭ 
* Больные лепрой перестали быть отверженными
Итум-Кали

**Итум-Кали** () у хъæу Цæцæны, Итум-Калийы районы административон центр. Лæууы цæугæдон Аргъуныл.

## Галерей

Mosque in Itum-Kale.jpg|
Itum-Kale fortress.jpg| 
Itum-Kale tower.jpg| 
FORTRESS.jpg| 


## Фиппаинæгтæ

Категори:Итум-Калийы районы цæрæнрæттæ
Итум-Калийы район

**Итум-Калийы район** (, ) у район Цæцæны хуссары-ныгуылæны.

### Хъæутæ

## Фиппаинæгтæ

*
Кизилюрт

**Кизилюрт** () у Дагъистаны сахар, Кизилюрты районы административон центр.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Дагъистаны сахартæ
Балтимор

**Ба́лтимор** () у сахар АИШ-ы скæсæны, Мэриленды стырдæр сахар.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Мэриленды сахартæ
Кизилюрты район

**Кизилю́рты район** (, ) у Дагъистаны районтæй иу. Йæ административон центр у сахар Кизилюрт.

## Фиппаинæгтæ

*
Гнугъгом

**Гнугъгом** (*[[Гнугъ]]* + *ком*) у ком Хуссар Ирыстоны Цхинвалы районы. 

## Гнугъгомы хъæутæ

* Болататыхъæу 
* Гнугъ
* Гозо
* Дисиджын
* Къуылдым
* Лацъаур
* Суартæ
* Сулаур
* Фæрæз

## Æддаг æрмæг
* Гнугъгомы æрдз æмæ бæстыхæйттæ. ИА «Рес»

Категори:Хуссар Ирыстоны кæмттæ
Зæрæмæджыхох

**Зæрæмæджыхох** у хохы цъупп Цæгат Ирыстоны Алагиры районы.

## Æддаг æрмæг
Зæрæмæджыхохы уынд (Эдуард Манукянцы ист къамтæ):
* хуссарæй, Мамысоны комæй (рахизырдыгæй дыккаг цъупп),
* хуссарæй, æрмæст уыцы цъупп.

Категори:Цæгат Ирыстоны хохы цъуппытæ
Бейни

**Бейни** () у хъæу Мæхъхъæлы Дзæрæхы районы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Дзæрæхы районы хъæутæ
Пруссийы зонæдты академи

**Пруссийы зонæдты академи** (нем. *Preußische Akademie der Wissenschaften*) (ноджы ма йæ хуындæуы **Берлины зонæдты академи**) у, 1700-æм азы 11 июлы Берлины сахары йæ бындур кæмæн сæвæрдæуыдис, уыцы Академи. Ацы уагдон саразыны тыххæй барамынд сфидар кодта Пруссийы курфюрст Фридрих I. Йæ сарæзтыл разæнгардæй бацархайдта, йæ фыццаг президент чи ссис, уыцы Лейбниц. Академийы фыццаг ном уыдис Бранденбурджы курфюрсты Зонадон æхсæнад (нем. *Kurfürstlich Brandenburgische Societät der Wissenschaften*). Ном æрхъуыдыгæнæг уыдис Лейбниц. Къарол не сразы ис Академийы архайдæн æхцайæ æввонг кæнын, фæлæ уый бæсты ратта йын къæлиндартæ мыхуыр кæныны монополон бар Бранденбурджы.

1701-æм азы Фридрих ссис Пруссийы къарол, æмæ уымæ гæсгæ аивдæуыдис Академийы ном — **Пруссийы къаролады зонадон æхсæнад** (нем. *Königlich Preußische Sozietät der Wissenschaften*). Зонадон иртасæнтæ аразынæн Æхсæнадæн лæвæрд æрцыдис обсерватори (1709), анатомион театр (1717), ботаникон дыргъдон (1718).

1710-æм азы сфидар чындæуыдис академийы уагæвæрд (йæ тыхы уыдис 1830-æм азы онг). Бирæ рæстæджы дæргъы æхсæнады зонадон репутаци уыдис ныллæг. Уымæн йæ аххосæгтæй иу уыдис уый, æмæ йын æхца фаг хицæнгонд кæй нæ цыдис.

1744-æм азы, Фридрих II-æм уæдмæ къарол уыдис, афтæмæй уагдонæн рардæуыдис ног ном — **Къаролады зонæдты академи** (нем. *Königliche Akademie der Wissenschaften*). Дзæвгар фæхуыздæр ис йæ финансон уавæр, фæуæрæхдæр чындис йæ къабæзтæ, уагдонæн рардæуыдис лаборатори. (1753). Академийы куысты архайынæн, стæй йын разамынд дæттынæн æрбахуындæуыдис раззагкълассон ахуыргæндты. XIX æнусы Пруссийы Академи уыдис авторитетджын зонадон уагдон.

XX æнусы, нацистты хицауиуæджы заман, Академийы кусджытæ расæмæ гæсгæ æрцыдис «сыгъдæггонд». Хæсты фæстæ йæ бындурыл сарæзтæуыдис **Германы зонæдты академи** (нем. *Deutsche Akademie der Wissenschaften*, 1946), 1972-æм азы та йын ногæй аивдæуыдис йæ ном æмæ ссис **ГДР-ы зонæдты академи** (нем. *Akademie der Wissenschaften der DDR*). Германы баиуы фæстæ уагдон хуындæуы **Берлин-Бранденбурджы зонæдты академи** (1992).

## Академийы зындгонд уæнгтæ
Готфрид Вильгельм Лейбниц — 1700

Дмитрий Кантемир — 1714

Леонард Эйлер — 1741

Пьер Луи де Мопертюи — 1742

Жан Лерон Даламбер — 1745

Шарль Луи де Монтескьё, фæсарæйнаг уæнг — 1746

Дени Дидро, фæсарæйнаг уæнг — 1751

Иоганн Генрих Ламберт — 1763

Иммануил Кант — 1786

Вольтер —1750-æм азмæ æввахс

Готхольд Эфраим Лессинг, фæсарæйнаг уæнг — 1769

Александр фон Гумбольдт — 1786

Фридрих Шлейермахер — 1810

Братья Гримм, Якоб и Вильгельм — 1840

Карл Густав Якоб Якоби — 1844

Карл Вейерштрасс — 1856

Герман Гельмгольц, уæнг-корреспондент — 1857; фæсарæйнаг уæнг — 1870; æцæг уæнг — 1871

Теодор Моммзен — 1857

Фердинанд Георг Фробениус — 1893

Макс Планк — 1894

Карл Шварцшильд — 1912

Альберт Эйнштейн — 1914

Макс фон Лауэ — 1919

Отто Ган — 1924

Категори:Националон академитæ
Эйфелы мæсыгыл фыст 72 номы (номхыгъд)

**Эйфелы мæсыгыл фыст 72 номы** (номхыгъд) у Эйфелы мæсыджы фыццаг уæладзыджы кæй ныффыстæуыдис, XVIII–XIX æнусты уыцы тæккæ зæнгæдæр францаг ахуыргæндтæ æмæ инженерты номхыгъд; ис дзы 72 номы. Нæмттæ гравировкæгонд æрцыдысты фыццаг балконы бын мæсыджы æппæт цыппар фарсыл XX æнусы райдианы.

Иухатт мæсыг куы ахуырстой, уæд нæмттæ фесты зын бакæсæн, æмæ уымæн номхыгъд 1986–1987 азты æрцыдис реставрацигонд.

Категори:Парижы фенддæгтæ
Исаты Мæхæмæт

**Исаты Измаилы фырт Мæхæмæт** (, иронау йæ мыггаг фыста куыд Исати; 1928-æм азы 5 мартъийы, Лескены хъæу — 2011-æм азы 20 июны, Мæскуы) у Уæрæсейы æвзагиртасæг, иранистикæ, интерлингвистикæ æмæ этнолингвистикæйы специалист.

## Цардафыст
Каст фæцис Ленинграды университет. Ахуыргонд фылдæр зындгонд у куыд иранист, ирон æвзаджы дыгурон диалект иртасæг. Ацы темæйыл ныффыста бирæ иртасæн куыстытæ. Ноджы ма уый архайы къорд æндæр фарстайыл: социолингвистикæ, этнолингвистикæ, Уæрæсейы æвзæгты кæрæдзийы ’хсæн архайд. Исайы-фырт уыдис бирæ ахæм темæтыл фыст куыстыты сæргълæууæг.

Исаты Мæхæмæт ма у эсперантойы цалдæр ахуыргæнæн чиныджы автор. 1979–1989 азты уый уыдис Советон эсператистты ассоциацийы сæргъы. Йæ зонадон сæргълæудæй хъахъхъæд æрцыдысты эсперантологийыл фыст диссертацитæ.

1990–1997 азты Исайы фырт куыста, «Уырыссаг æвзаг национ скъолайы» (уырыс. «Русский язык в национальной школе»), зæгъгæ, уыцы журналы сæйраг редакторæй.

Йæ фæстаг азты дæргъы куыста куыд Уæрæсейы зонæдты академийы Æвзагзонынады институты сæйраг зонадон кусæг.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Уæрæсейы лингвисттæ
Категори:Иранисттæ
Категори:Эсперантисттæ
Категори:Лескены чи райгуырдис, уыдон
Категори:Мæскуыйы чи амардис, уыдон
Губерман, Игорь Миронович

**Игорь Мироны фырт Губерман** (1936 азы 7 июлы, Харьков) у уырыссаг поэт, дзуттаг адæмыхаттæй; популярон ссис йæ афористон æмæ сатирикон цæппаррæнхъонты (гариктæ) фæрцы.

## Цардафыст
Игорь Губерман райгуырдис 1936-æм азы 7 июлы Харьковы сахары. Скъола каст фæуыны фæстæ бацыдис Мæскуыйы бастдзинады фæндæгты паддзахадон университетмæ (уырыс. *Московский государственный университет путей сообщения*; МИИТ). 1958-æм азы инженер-электричы дипломимæ фæцис каст ацы ахуырдон. Цалдæр азы фæкуыста йæ дæсныйадмæ гæсгæ, æмæ уыциу рæстæг фыста литературон уацмыстæ.

1950-æм азты кæрон базонгæ ис, фыццаг самиздатон журналтæй иу — «Синтаксис» чи мыхуыр кодта, уыцы А. Гинзбургимæ, стæй къорд æндæр сæрибаруарзæг философтæ, литератортæ æмæ нывгæнджытимæ. Уæды заман Губерман фыста зонадон-популярон чингуытæ, фæлæ куыд дарддæр, афтæ фылдæр куыста диссидентон æмдзæвгæтыл. Йæ «æнæофициалон» сфæлдыстады фыссæг пайда кодта фæсномыгтæй (зæгъæм, И. Миронов, Абрам Хайям).

1979-æм азы Губерманы æрцыдис ахст, стæрхон йын чындис ахæстоны фондз азы фæбадын. Бахаудис лагерьмæ. Уым кодта боныджы фыстытæ. Фæстæдæр, хасты уæвгæйæ, литератор ацы боныгты бындурыл ныффыста чиныг «Тезгъотæ барачы алфамбылай» («Прогулки вокруг барака», 1980; мыхуыргонд æрцыдис 1988-æм азы). 1984-æм азы поэт æрыздæхтис Сыбырæй. Дæргъвæтин рæстæджы дæргъы Губерманæн нæ уыдис фадат сахары пропискæ скæнын æмæ ссарын йæхицæн куысты бынат.

1987-æм азы Игорь Губерман афтыдис фæсарæнмæ, 1988-æм азæй фæстæмæ цæры Иерусалимы. Арæх вæййы Уæрæсейы, фæархайы, чиныгкæсджыты ’хсæн популярон чи у, уыцы поэтикон изæрты.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Уырыссаг поэттæ
Категори:Харьковы чи райгуырдис, уыдон
Икитос

**Икитос** () у сахар Перуйы скæсæны, цæугæдон Амазонкæйы былыл. 

## Фиппаинæгтæ

Категори:Перуйы сахартæ
Сьеррæ-Маэстрæ

**Сье́ррæ-Маэ́стрæ** () у хохы рæгъ Кубæйы хуссар-скæсæны.

Категори:Кубæйы хæхтæ
Арагуæ

**Арагуæ** () у Венесуэлæйы 23 штаттæй иу. Æрбынат кодта паддзахады цæгаты. Штаты сæйраг сахар у Маракай.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Венесуэлæйы штаттæ
Маракай

**Маракай** () у сахар Венесуэлæйы цæгаты, Арагуæйы штаты сæйраг сахар.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Венесуэлæйы сахартæ
Люцерн

**Люцерн** (, ) у сахар Швейцарийы, Люцерны кантоны административон центр.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Швейцарийы сахартæ
Тачирæ

**Тачирæ** () у Венесуэлæйы 23 штаттæй иу. Штаты сæйраг сахар у Сан-Кристобаль.

Категори:Венесуэлæйы штаттæ
Сули

**Сули** () у Венесуэлæйы 23 штаттæй иу. Æрбынат кодта паддзахады цæгат-ныгуылæны. Штаты сæйраг сахар у Маракайбо.

Категори:Венесуэлæйы штаттæ
Туспан (Веракрус)

**Туспан** () у сахар æмæ муниципалитет Мексикæйы, (штат Веракрусы).

## Фиппаинæгтæ

Категори:Мексикæйы сахартæ
Категори:Веракрусы муниципалитеттæ
Дзаболаты Хазби

**Дзаболаты Дударыхъойы фырт Хазби** (1931-æм азы 16 апрелы, Цæгат Ирыстоны Алагиры районы Ногхъæу — амардис 1969-æм азы 28 январы) уыдис ирон поэт.

## Цардафыст
Каст фæцис йæ райгуырæн хъæуы астæуккаг скъола. 1951–1954 азты службæ кодта Советон Æфсады, демобилизацийы фæстæ 1956-æм азы онг куыста геологон-сгарæн къорды Садоны, 1956-æм азæй 1960-æм азы онг та уыдис Буроны æрзæткъахæны шахтёр.

1960-æм азы Дзаболы-фырт бацыдис Горькийы номыл Литературон институтмæ. Каст æй фæцис 1965-æм азы.

Амардис Дзаболаты Хазби трагикон хуызы 1969-æм азы 28 январы.

## Сфæлдыстад
Поэты уацмысты фыццаг æмбырдгонд «Хæс» рацыдис 1960-æм азы. Дзаболаты Хазби литературæмæ куы æрбацыдис, уæдмæ йæм уыдис уæнгдыхæй фæллойгæнæджы стыр фæлтæрддзинад, æмæ уымæн йæ фыццаг чиныджы стыр бынат бацахста фæллойы темæ, æрзæткъахджытæ æмæ геологты куыст. Йæ дыккаг æмбырдгонд «Артдзæст» рацыдис 1963-æм азы. Йæ чиныджы сæйраг мотивтæ сты адæймаджы уды сыгъдæгдзинад, уарзт, хæс. 1967-æм азы мыхуырæй рацыдис поэты ног чиныг «Къахуынæр».

Фыссæг Хъодзаты Æхсар ахæм аргъ скодта Хазбийы сфæлдыстадæн:

Хазби ма тæлмац кодта зындгонд уырыссаг æмæ советон поэтты æмдзæвгæтæ.

## Хазбийы æмдзæвгæ
::**Сылгоймаг**
:Æрбахызт хъазты фæзмæ худгæ
:Æмæ цырен хъæрахст фæдæлдзæх,
:Æваст æмдзæгъдгæнæг лæппутæ
:Къуыхцытæй райдыдтой мæнгæмдзæгъд...

:Тырныдтой рохбаст риутæ размæ,
:Дымстæй хъæрзыдта къаба рындзыл...
:Къуызæгау усджын лæгтæ фарстой:
:«Цымæ кæй чызг у уый... кæй чындз у?..»

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ирон поэттæ
Хазби
Категори:Быдыры Ногхъæуы чи райгуырдис, уыдон
Категори:1931-æм азы чи райгуырдис, уыдон
Категори:1969-æм азы чи амардис, уыдон
Неукен (провинци)

**Неукен** () у провинци Аргентинæйы. Æрбынат кодта Патагонийы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Аргентинæйы провинцитæ
Неукен

**Неуке́н** ():

* Неукен (сахар) — сахар Аргентинæйы;
* Неукен (провинци) — провинци Аргентинæйы;
* Неукен (цæугæдон) — цæугæдон Аргентинæйы.
Дар-эс-Салам

**Дар-эс-Сала́м** (; , *Dār as-Salām*) у Танзанийы æппæты стырдæр сахар.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Танзанийы сахартæ
Неукен (сахар)

**Неуке́н** () у Аргентинæйы сахар, Неукены провинцийы административон центр.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Аргентинæйы сахартæ
Чегем (сахар)

**Чегем**, дыгурон вариант *Цегæн* () у сахар Кæсæг-Балхъары, Чегемы районы административон центр.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Кæсæг-Балхъары сахартæ
Категори:Чегемы районы цæрæнрæттæ
Чегем

**Чегем**:

* Чегем — сахар Кæсæг-Балхъары;
* Чегем — цæугæдон Кæсæг-Балхъары.
Асы

**Асы** кæнæ **Балхъар**, , *Асси* (, ) у асиаг адæмы историон бæстæ, нырыккон Кæсæг-Балхъары хуссайраг æмæ ныгуылæйнаг хай.

Асыйы рельеф у хæххон, йæ æппæты бæрзонддæр хох у Эльбрус. Стырдæр цæугæдæттæ сты Малхъ, Пахсæн, Чегем, Цæрæк.

## Асыйы æхсæнæдтæ
* Æвзæнг ()
* Малхъар ()
* Пахсæны æхсæнад ()
* Хуæлæм ()
* Дзеге ()

## Галерей


Elbrus North 195.jpg|Эльбрус
Dykhtau.jpg|Дыхтау
Adyrsu canyon.jpg|Адырсу
Chegem River 1.JPG|Чегем



## Кæс ноджы
* Хъæрæсе
* Малхъар

## Фиппаинæгтæ

*
Ораньестад (Арубæ)

**Ораньестад** ( — «оранжхуыз сахар») у Арубæйы административон центр.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Арубæ
Тикси

**Ти́кси** () у посёлок æмæ порт Якутийы цæгаты.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Якутийы цæрæнрæттæ‎
Нарткала

**Нарткала́** ( — «Нарты сахар») у сахар Кæсæг-Балхъары, Æруаны районы административон центр.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Кæсæг-Балхъары сахартæ
Категори:Æруаны районы цæрæнрæттæ
Арты Зæхх

**Арты Зæхх** кæнæ **Зынг Зæхх** () у архипелаг Хуссар Америкæйы. Йæ фæзуат у 73 753 км².

## Фиппаинæгтæ

*
Порт-оф-Спейн

**Порт-оф-Спейн** () у Тринидад æмæ Тобагойы сæйраг сахар.

Категори:Тринидад æмæ Тобагойы сахартæ æмæ хъæутæ
Ардæ (цæугæдон)

**А́рдæ** () кæнæ **А́рдас** () у цæугæдон Болгарийы хуссары æмæ Гречъы скæсæны. Æфты Марицæмæ.

Ардæйыл лæууынц сахартæ: Рудозем, Кырджали, Маджарово. Ардæйыл ис æртæ донмарæны — «Кырджали», «Студент Кладенец» æмæ «Ивайловград» — æмæ электростанцæтæ, уыдоны ’хсæн Кырджалийы ГЭС.

[thumb|left|300px|Ардæйы астæуккаг цыд, сахар [Маджаровомæ ’ввахс Хасковойы облæсты]]

Категори:Болгарийы цæугæдæттæ
Категори:Гречъы цæугæдæттæ
Макиавелли, Никколо

**Никколо Макиавелли** (; 1469-æм азы 3 майы, Флоренци — 1527-æм азы 21 июны, Флоренци) уыдис италиаг хъуыдыгæнæг, фыссæг, политикон архайæг (ахста паддзахадон нымæрдары бынат Флоренцийы). Уыдис тыхджын паддзахадон хицауиуæджы фарслæууæг æмæ йæ бафидар кæнынæн, Макиавеллимæ гæсгæ, ис спайдагæнæн цыфæнды мадзæлттæй. Ахæм цæстæнгас философ равдыста йæ номдзыд чиныг «Паддзах»-ы (итал. *Il Principe*; мыхуыргонд æрцыдис 1532-æм азы).

## Фиппаинæгтæ

Категори:Италиаг фысджытæ
Категори:Флоренцийы чи райгуырдис, уыдон
Мосцицкий, Игнаций

**Игна́ций Мосци́цкий** (варианттæ: **Игнатий**, **Игнацы**, **Мостицкий**, **Мосьцицкий**; ; райгуырдис 1867-æм азы 1 декабры, Межаново, Цеханувы повят — амардис 1946-æм азы 2 октябры, Версуа, Швейцари) уыдис Польшæйы паддзахадон архæйæг, Польшæйы президент (1926–1936) æмæ химик ахуыргонд, æрхъуыдыгæнæг, Польшæйы химион индустрийы саразджытæй иу.

## Цардафыст
[thumb|left|[Пилсудский, Юзеф|Юзеф Пилсудский, Игнаций Мосцицкий æмæ Казимир Бартель. 1926-æм азы&nbsp;4&nbsp;июны]]
Игнаций райгуырдис 1867-æм азы, 1863-æм азы Польшæйы цы растад уыдис, уый архайæджы бинонты ’хсæн. Скъола каст фæцис Варшавæйы, уый фæстæ 1891-æм азы йæ ахуыр кæронмæ ахæццæ кодта политехникон институты Ригæйы сахары.

1897-æм азы уый уыдис ассистент университеты Фрибурджы (Швейцари). Уым Мосцицкий куыста азоты туагад амал кæныны ног мадзæлттыл, иртæста нефтгуыст, нефт сыгъдæггæнын æмæ æндæр проблемæтæ. 1920–1926 азты уый куыста Политехникон институты Львовы сахары: уыдис физикон хими æмæ техникон электрохимийы профессор, стæй ректор 1925/1926 ахуыры азы.

Мосцицкий у Тарновæйы азоты баиугæндты фабричы бындурæвæрæг. Фабрикæ кæм æрбынат кодта, уыцы квартал ныртæккæ хæссы ахуыргонды ном.

## Политикон архайд
1892-æм азæй Мосцицкий уыдис Польшæйаг социалистты фæсарæйнаг цæдисы уæнг. Майы фæфæлдæхты (1926 аз) фæстæ Юзеф Пилсудскийы рекомендацимæ гæсгæ æвзæрст æрцыдис Польшæйы президентæй æмæ 1926-æм азы 1 июнæй æххæст кодта уыцы хæстæ.

1939-æм азы сентябры советон æфсæдтæ Польшæйы скæсæйнаг зæххытæм куы бацыдысты, уæд Мосцицкийы бахъуыдис бафснайын йæ сæр æмæ уый охыл алыгъдис Румынимæ. Уым хæсты кæронмæ æрцыдис тыхурæд (уырыс. был интернирован) æмæ 25 сентябры уый радта йæ президенты бынат инæлар Болеслав Веняве-Длугошевскийæн. Фæлæ ууыл не сразы сты Францы хицауад æмæ бадомдтой, цæмæй президенты бынат бацахса Владислав Рачкевич. Игнаций Мосцицкий сæххæст кодта уыцы домæн.

1939-æм азы декабры Мосцицкий йæ бинонтимæ æрбынæттон ис Швейцарийы. Уым арвыста Дыккаг дунеон хæсты азтæ.

Йæ марды буар  кæм уыдис, уыцы урнæ рахастæуыдис Варшавæмæ 1993-æм азы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Польшæйы химиктæ
Категори:Польшæйы президенттæ
Категори:Польшæйы чи райгуырдис, уыдон
Категори:Швейцарийы чи амардис, уыдон
Брытъиаты Созырыхъо

**Брытъиаты Ауызбийы фырт Созырыхъо** (райгуырдис 1892-æм азы 28 декабры, Куырттаты комы Дæллагхъæу — амардис 1961-æм азы 11 майы) уыдис ирон фыссæг.

Брытъиаты Ауызбийы фырт Созырыхъо райгуырдис Куырттаты комы Дæллагхъæуы. Октябры революцийы размæ Созырыхъо каст фæцис реалон училище Дзæуджыхъæуы.

Цæгат Ирыстоны Советон тыхбары ныффидары фæстæ Созырыхъо уыдис бынæттыл хицауиуæг организаци кæныны хъуыддаджы инструктор, бирæ рæстæджы дæргъы куыста республикæйы газет «Рæстдзинад»-ы редакцийы. 1932-æм азы уый бацыдис Ленинграды паддзахадон университеты филологион факультетмæ, æмæ йæ каст фæуыны фæстæ (1937) активон куыст кодта Хуссар Ирыстоны зонадон-иртасæн институты; фæстæдæр та ахста газет «Коммунист»-ы редакторы хæдивæджы бынат.

1939-æм Брытъиаты Созырыхъо рацыдис цæрынмæ Цæгат Ирыстонмæ. Ам уыдис Цæгат Ирыстоны зонадон-иртасæн институты кусæг, чиныгуадзæны директор.

Терминологион къамисы куы куыста, уæд активонæй архайдта ирон æвзаджы терминологийы унификацийыл. Нарты эпосы комитеты нымæрдар уæвгæйæ, Созырыхъо уыдис нарты кадджыты æмиугонд текст мыхуырмæ цæттæгæнджытæй иу (эпос мыхуырæй рацыдис 1946-æм азы). Брытъиайы-фырт бирæ бафыдæбон кодта ирон адæмон аргъæуттæ мыхуыры рауадзыныл.

Созырыхъойы уацтæ фыццаг хатт рухс федтой 1916 азы. Йæ уацхъуыдтæ Хетæгкаты Къостайы тыххæй, ирон адæмы хъизæмар царды тыххæй мыхуыргонд цыдысты газет «Терек»-ы.

Брытъиаты Созырыхъо уыдис аргъæуттæ фыссæг. Фыста ирон æмæ уырыссаг æвзагыл. Йæ аргъæутты бындур уыдысты фольклорон мотивтæ. Брытъиайы-фырты аргъæуттæ бирæ хæттыты рацыдысты хицæн чингуытæй ирон, уырыссаг, гуырдзиаг, украинаг æвзæгтыл Ленинграды, Киевы, Дзæуджыхъæуы æмæ æндæр сахарты.

Созырыхъо ирон æвзагмæ раивта А. С. Пушкины («Капитанская дочка» æмæ æнд.) къорд уацмысы, Фадеевы «Разгром» æмæ «Молодая гвардия», Бичер Стоуы «Хижина дяди Тома» æмæ æндæртæ.

Йæ æнтыстджын литературон архайды тыххæй Брытъиаты Созырыхъо хорзæхджынгонд æрцыдис Кады нысаны орденæй.

Амардис фыссæг 1961-æм азы 11 майы.

Категори:Ирон фысджытæ
Категори:Ирон драматургтæ
Категори:Ирон журналисттæ
Созырыхъо
Категори:Куырттаты комы Дæллагхъæуы чи райгуырдис, уыдон
Вилья, Панчо

**Хосе́ Дороте́о Ара́нго Ара́мбула** (,  1878-æм азы 5 июны —  1923-æм азы 23 июлы , фылдæр хъуыстгонд уыд куыд «**Франси́ско Ви́лья**» () кæнæ «**Па́нчо Ви́лья**» () уыдис растджыты раздзогтæй иу Мексикæйы революцийы рæстæг.

## Цардафыст
Райгуырдис мæгуыр зæхкусджыты хæдзары.  1912-æм азы  Паскуаль Ороскойы контрреволюцион растады рæстæг сæмбырд кодта бæхджынты бал, æмæ хицауады æфсæдтимæ архайдта растад басæттыныл.  Хицауы бартæ йæхимæ инæлар Уэрта куы райста, уæд Вилья райдыдта растад хицауады ныхмæ æмæ сарæзта Цæгатон дивизи, уый архайдта Чиуауæйы æмæ Коауилæйы. Уæртæйы режим куы æрхаудта уæд Эмилиано Сапатаимæ цæдисы райдыдта тох Каррансы хицауадимæ, 1914-æм азы декабры йе ’фсад бацахста Мехико, фæлæ йæ 1915-æм азы январы ныууагъта.

1916-æм азы 9 мартъийы Вилья балимæ АИШ-ы арæнтыл ахызтир æмæ ныххаудта сахар Колумбусыл, штат Нью-Мексикойы, æмæ расайдта АИШ-ы æфсæдты ныббырст. Уый фæстæ тох кодта Каррансы хицауадимæ æмæ АИШ-ы бабырсгæ æфсæдтимæ иумæ. АИШ-ы æфсæддонтæн сæ бон нæ бацис æрцахсын æмæ сæ маст райсын Вильяйæ 1917-æм азы фæстæмæ раздæхтысты.

1920-æм азы  Вилья бафидыдта Мексикæйы президент Адольфо Уэртоимæ æмæ ныууагъта революцион тох. 1923-æм азы æхст æрцыдис йæхи хæдтулгæйы сахар Идальго-дель-Паррал штат Чиуауæйы æмæ фæмард.

## Цымыдисаг хабæрттæ
* Америкæйы хæстонты, кæй къухы нæ бафтыдис Панчо Вильяйы ныддæрæн кæнын, уыдысты Джон Першинг æмæ Джордж Паттон.
* Вильяйы мæлæты, кæнæ царды тыххæй мексикаг адæм скодтой зарæг «Кукарачæ», ацы зарæг зыдтой Советон Цæдисы дæр.

## Литературæ
* И. Лаврецкий «Панчо Вилья». Жизнь замечательных людей, Молодая гвардия, 1962 г.

## Æрвитæнтæ
* Вильяйы цардафыст
* Вильяйы цардафыст Encyclopædia Britannica

## Фиппаинæгтæ

Категори:Мексикæйы революционертæ
Коауилæ

**Коауилæ** () у штат Мексикæйы цæгат-скæсæны. Штаты сæйраг сахар у Сальтильо.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Мексикæйы штаттæ
Куэнкæ (Эквадор)

**Куэ́нкæ** () у сахар Эквадоры, Асуайы провинцийы административон центр.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Эквадоры сахартæ
Веракрус (штат)

**Веракру́с** () у штат Мексикæйы. Штаты сæйраг сахар у Халапæ-Энрикес.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Мексикæйы штаттæ
Ла-Пас (Хуссар Дæллаг Калифорни)

**Ла-Пас** () у сахар Мексикæйы, штат Хуссар Дæллаг Калифорнийы сæйраг сахар.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Мексикæйы сахартæ
Эсперантойы академи

**Эсперантойы академи** () у, эсперантойы æвзаджы нормæтæ фидар чи кæны, уыцы хæдбар организаци. Йæ функцитæ сты: æвзаджы мидæг фæтчиаг чи ссис, уыцы дзырдтæ регистраци æмæ официалон кæнын.

Академи мыхуыры уадзы, æвзаджы ногдзинæдтæ фиксацигонд кæм æрцæуынц, ахæм документтæ. Уыдон сты, «Эсперантойы бындуртæ», зæгъгæ, уыцы документы уæлæмхасæнтæ.

Эсперантойы академийы уæнгтæ сты 45, равзæрынц сæ 9 азы æмгъудмæ.

## Æддаг æрмæг
* Эсперантойы академийы сайт

Категори:Эсперанто
Категори:Организацитæ
Сталинграды Мадоннæ

thumb|300px|right|Сталинграды Мадоннæ
**Сталинграды Мадоннæ** ― ахæм ном райста немыцаг хæстон дохтыры ныв. Курт Ройбер (1906-æм азы зæрдæвæрæны мæйы 26-æм бон, Кассель — 1944-æм азы тъæнджы мæйы 20-æм бон, Елабугæ) уыцы ныв скодта советон географион картæйы фæстаг фарсыл æвзалыйæ, 1942 азы цыппурсы мæйы 24-25 боны æхсæвы, æрхъулайы куы бахаудтой уæд Сталинграды хæстæмбæлд кæронмæ фæцæйхæццæ кодта.

## Йæ сарæзты истори
«Сталинграды Мадоннæ» сныв кодта немыцаг хæстон дохтыр (хæсты размæ уыд сауджын) Курт Ройбер. Уый уыд Цыппурсы æхсæв 1942 азы, григорийы къæлиндармæ гæсгæ, советон географион картæйы гæбазыл. 

Уыцы рæстæгмæ немыцаг-фашистон æфсæдтæ æд хицау инæлар Паулюсимæ (тъæнджы мæйы 30 боны фæстæ, инæлар-фельдмаршал). Сырх æфсады æрхъуламæ бахаудтой, ноджы ма сæ цагъта зымæгон уазал рæстæг. Вермахты æфсæддонтæн сæ тых басаст. Мæлæтæй фервæзын æнхъæл нал уыдысты. Салдæттæн æмæ афицертæн сæ хъару æмæ сæ ныфс уыди саст, æмæ ма æрмæстдæр хъуыды кодтой сæ сæртæ куыд аирвæзын кæной, ууыл. Уыцы уæззау цардæвзарæнтæ æвдыст сты нывы.

## Афыст
Ныв конд у советон географион картæйы фæстаг фарсыл. Нывы ис бадæг сылгоймаг (Мады Майрæм), йæ хъæбысы сывæллон бады, æмбæрзы йæ стыр кæлмæрзæнæй. Мады сæр æркъул сывæллоны сæрмæ, йæ цæстытæ сты æхгæд. Рахиз къухæй хъахъхъæнæгау хæцы сывæллоныл æмæ йæ йæ риумæ æлхъивы, галиу къух æмбæрзт у кæлмæрзæнæй.

Нывы алы фарс немыцаг æвзагæй фыст: «Licht. Leben. Liebe. Weihnachten im Kessel. Festung Stalingrad» — «Рухс. Цард. Уарзондзинад. Цыппурсы æрхъулайы. Гæнах Сталинград».

## Нывы дарддæры хъысмæт
Тъæнджы мæйы 13 боны, 1943 азы ныв «Сталинграды Мадоннæ» æрхъуылайы раласта фæстаг хæдтæхæджы цæф булкъон. Уыцы бынат, кæм уыд фыст ныв, къуырийы фæстæ ныппырх бомбæты бын. (Курт Ройбер уыцы рæстæджы уыд æфсæдты рынчындоны).

Фæстæдæр «Сталинграды Мадоннæ» радтой, кайзер Вильгельмы ном чи хæссы, уыцы аргъуанмæ Берлины, æмæ ныр дæр уым ис. 

«Сталинграды Мадоннæйы» ныв сси Германы Бундесверы хицæн санитарон батальоны эмблемæ. 1990 азы «Сталинграды Мадоннæйыл» бафтыдтой дзуæрттæ. Дзуæрттæ йыл бафтыдтой æртæ европайаг иерархы, кæмæн сæ горæттæ хæсты рæстæджы уыдысты тынг хæлд. Уыдон уыдысты: Ковентрийы англиканон соборы сауджын, Берлины алчер æмæ Вольск æмæ Саратовы архиепископ Пимен (Хмелевский).

Нывы къопи ныр дæр ис Волгограды, Сыгъдæг Никъалайы номыл Католикон аргъуаны, æмæ йын католиктæ диссаджы кад æмæ аргъ кæнынц.

## Æддаг æрмæг
* Сталинградская мадонна. («Независимая газета», 22 февраля 2000)
* Сталинградская Мадонна («Русская Германия», №51/2009) 

Категори:Нывтæ
Категори:Фыдыбæстæйы Стыр хæст
Кота-Кинабалу

**Ко́та-Кинаба́лу** ( []), 1968-æм азы агъоммæ — *Джесселтон* () у сахар Малайзийы, Сабахы штаты сæйраг сахар.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Малайзийы сахартæ
Тибсыли

**Тибсыли** у æдзæрæг хъæу Цæгат Ирыстоны Алагиры районы. Ис Туалгомы. 

Цардысты дзы Гаджитæ, Цъебатæ, Беритæ.

## Фиппаинæгтæ

## Литературæ
* 

Категори:Алагиры районы цæрæнрæттæ
Эль-Кувейт

**Эль-Куве́йт** кæнæ **Кувейт** () у Кувейты сæйраг сахар.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Кувейты сахартæ
Нумеа

**Нуме́а** () у Ног Каледонийы сæйраг сахар.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ног Каледони
Категори:Океанийы сæйраг сахартæ
Палау

**Пала́у** (, , ), официалон ном у **Палауы Республикæ** (, , ) у паддзахад Сабыр океаны.

*
Папеэте

**Папеэте** (, ) у Францы Полинезийы сæйраг сахар.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Францы Полинези
Категори:Океанийы сæйраг сахартæ
.pf

**.pf** у Францы Полинезийы уæллаг æмвæзады паддзахадон домен.

pf
Гал (сахар)

**Гал** (, ) у сахар Абхазы хуссар-скæсæны, Галы районы административон центр.

Категори:Абхазы сахартæ
Вифлеем

**Вифлее́м** ( *Bayt Laḥm* — «дзидзайы хæдзар»,  *Bēṯ Leḥem* — «дзулы хæдзар») у Палестинæйы паддзахады сахар. Ис Цæугæдон Иорданы Ныгуылæн Былы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Палестинæйы паддзахады сахартæ
Категори:Библийы рæттæ
Цæугæдон Иорданы Ныгуылæн Был

**Цæугæдон Иорданы Ныгуылæн Был** () у Палестинæйы автономийы ныгуылæн хай.

Категори:Палестинæ (паддзахад)
Категори:Палестинæ
Харт, Армандо

**Армандо Энрике Харт Давалос** (, райгуырдис  1930-æм азы 13 июны - 26 November 2017) — Кубæйы политикон архайæг, 26 июлы змæлды уæнг æмæ Кубæйы революцийы архайæг, ахуырады министр (1959—1965-æм æзты) æмæ культурæйы министр (1976—1997-æм æзты). Аиде Сантамариайы лæг æмæ Селия Харты фыд.

Категори:Кубæйы революционертæ
Уазайы хох

**Уазайы хох**, варианттæ: *Уаз*, *Уазы къуыпп*, дыгуронау **Уазай хонх** () у хохы цъупп Цæгат Ирыстоны Æрæфы районы.

## Уазайы хох мифологийы
Кадджытæм гæсгæ, у зæдты бадæн, сæ тæрхондон. Уырдæм уæларвæй æртæхынц зæххон хъуыддæгтыл уынаффæ кæнынмæ.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Цæгат Ирыстоны хохы цъуппытæ
Категори:Нарты кадджыты географи
Дæллаг Баджин

**Дæллаг Баджин** () у хъæу Хуссар Ирыстоны Ленингоры районы. Ис Дзимыргомы.

Дæллаг Баджин уыдис Баджины фæзы астæуты цы дон цæуы, уый бæрзонд фарсыл, цардысты дзы Бедойтæ æмæ Битъæртæ.

## Фиппаинæгтæ
 

## Литературæ
* 

Категори:Ленингоры районы сахартæ æмæ хъæутæ
Цъурта

**Цъурта** () у хъæу Хуссар Ирыстоны Ленингоры районы.

## Литературæ
* 

Категори:Ленингоры районы сахартæ æмæ хъæутæ
Ларгуис

**Ларгуис** у хъæу Хуссар Ирыстоны Ленингоры районы, цæугæдон Цъуртайы дон Чысандонмæ кæм бакæлы, уыцы ран. Ларгуисы баззадысты моладзандоны амæддзæгтæ.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ленингоры районы сахартæ æмæ хъæутæ
Баджин

**Баджин** кæнæ **Баджын**:
* **[[Дæллаг Баджин]]** — хъæу Хуссар Ирыстоны Ленингоры районы;
* **[[Уæллаг Баджин]]** — хъæу Хуссар Ирыстоны Ленингоры районы.
Къора

* Къора — хъæу Цæгат Ирыстоны Дыгуры районы;
* Къора — хъæу Цæгат Ирыстоны Куырттаты комы;
* Къора — хъæу Цæгат Ирыстоны Уæлладжыргомы;
* Къора — хъæу Хуссар Ирыстоны Ленингоры районы.
Курта

* Курта — хъæу Хуссар Ирыстоны Цхинвалы районы;
* Курта — хъæу Хуссар Ирыстоны Ленингоры районы.
Къуыдар

**Къуыдар** кæнæ **къуыдайрæгтæ** (, ), Хуссар Иры Къуыдаргомы чи цæрынц, уыцы ирæттæ. Уыдон дзурынц къуыдайраг ныхасыздæхтыл.

Фæстæг азты Цæгат Ирыстоны уыцы номæй райдыдтой хонын æппæт ирæтты, къуыдар-дзауаг ныхасыздæхты чи дзурынц, дзауæгты нымайгæйæ; Хуссар Иры та афтæ хонынц æрмæст Къуыдаргомы цæрджыты.

Категори:Ирон адæм
Категори:Къуыдаргом
Аргайл æмæ Бьют

**Арга́йл æмæ Бьют** (, , ) у зылд Шотландийы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Шотландийы зылдтæ
Магальянес

**Магальянес**:

* Магальянес æмæ Чилийы Антарктикæ — Чилийы регион;
* Магальянес — Чилийы провинци.
Бæхвæндаг

**Бæхвæндаг** у æфцæг Цæгат Ирыстонæй Хуссар Ирыстоны ’хсæн.

## Литературæ
* Цхуырбаты З.Д., Дзиццойты Ю.А. Хуссар Ирыстоны топоними. Уанеты Захары номыл Хуссар Ирыстоны зонад-иртасæн ин-т. — М.: Наукæ, 2013. I-æм том

Категори:Цæгат Ирыстоны æфцджытæ
Категори:Хуссар Ирыстоны æфцджытæ
Къозы æфцæг

**Къозы æфцæг** кæнæ **Къодзы æфцæг**, **Æфцæджы бæрзонд** у æфцæг Цæгат Ирыстон æмæ Хуссар Ирыстоны арæныл.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Цæгат Ирыстоны æфцджытæ
Категори:Хуссар Ирыстоны æфцджытæ
Категори:Къозы ком
Къозыдон

**Къозыдон** кæнæ **Стыр дон**, **Цъалайы дон** ( — [гъарула]) у цæугæдон Хуссар Ирыстоны Дзауы районы, Рионы фæрсагдон.

## Фæрсагдæттæ
* Ликъуана
* Папутра

## Фиппаинæгтæ

Категори:Хуссар Ирыстоны цæугæдæттæ
Категори:Гуырдзыстоны цæугæдæттæ
Категори:Къозы ком
Категори:Рионы фæрсагдæттæ
Гнугъы хох

**Гнугъы хох**, бынæттон цæрджытæ хонынц æй **Сау хох** (, ) у хохы цъупп Хуссар Ирыстоны; Дзауы, Цхинвалы æмæ Ленингоры районты арæнтæ кæм æмбырд кæнынц, уым. Хохы бæрзæнд у 3284 метры.

## Фиппаинæгтæ

 

Категори:Хуссар Ирыстоны хохы цъуппытæ
Тырсыйы æфцæг

**Тырсыйы æфцæг** кæнæ **Тырсыйы ’фцæг** () у æфцæг Цæгат Ирыстон æмæ Гуырдзыстоны арæныл, Захъхъагомæй Тырсыгомы ’хсæн.

## Литературæ
* Цагъаты Анастасия. Цæгат Ирыстоны топоними. II-æм хай. Дзæуджыхъæу, 1975

## Фиппаинæгтæ

Категори:Цæгат Ирыстоны æфцджытæ
Категори:Гуырдзыстоны æфцджытæ
Цъуртайы дон

**Цъуртайы дон** () у цæугæдон Хуссар Ирыстоны Ленингоры районы, Чысандоны фæрсагдон.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Хуссар Ирыстоны цæугæдæттæ
Эсватини

**Эсвати́нийы Къаролад** (, ), 2018 азы онг — **Сва́зиле́нды Къаролад** () у паддзахад Африкæйы хуссары.

*
Порт-Луи

**Порт-Луи** ( []) у Маврикийы сæйраг сахар.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Маврикийы цæрæнрæттæ
Коломбо

**Коло́мбо** (, , ) у Шри-Ланкайы де-факто сæйраг сахар.

Категори:Шри-Ланкайы сахартæ
Хайнань

**Xайна́нь** (; пиньинь Hǎinán) у сакъадах æмæ провинци Китайы хуссары.

## Фиппаинæгтæ

*
Категори:Китайы сакъадæхтæ
Хъелы æфцæг

**Хъелы æфцæг** () у æфцæг Хуссар Ирыстоны.

## Кæс ноджы
* Хъелы дон
* Хъелы хох
* Хъелы цад

## Литературæ
* Цхуырбаты З.Д., Дзиццойты Ю.А. Хуссар Ирыстоны топоними. Уанеты Захары номыл Хуссар Ирыстоны зонад-иртасæн ин-т. — М.: Наукæ, 2013. I-æм том

Категори:Хуссар Ирыстоны æфцджытæ
Хайкоу

**Хайкоу** () у сахары зылд Китайы хуссары, Хайнаны провинцийы административон центр.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Китайы сахартæ
Шри-Джаяварденепура-Котте

**Шри-Джаяварденепура-Котте** (, ) у Шри-Ланкайы официалон сæйраг сахар (1982 азæй).

Категори:Шри-Ланкайы сахартæ
Уналашкæ

**Унала́шкæ** (, , алеут. *Iluulux̂*) у сахар АИШ-ы штат Аляскæйы. Сахар æрбынат кодта Амакнак æмæ Уналашкæйы сакъадæхты.

Уналашкæйы сакъадах ссардта Витус Беринджы экспедици 1741-æм азы. Фæстæдæр сакъадахы цы цæрæнран фæзындис, уый сси Уырыссаг Америкæйы компанийы ахсджиагдæр базæ. 1867-æм азы 18 октябры сахар, куыд æппæт колони дæр, радтой АИШ-æн.

Уналашкæ у АИШ-ы хъæздыгдæр кæсагахсæг порттæй иу.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Аляскæйы сахартæ
Тхимпху

**Тхимпху́** (, ) у Бутаны сæйраг сахар.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Бутаны сахартæ
Хошимин

**Хошими́н** (, , *Pré Nokor*) у сахар Вьетнамы хуссары, паддзахады стырдæр сахар.

1887-æм азæй 1901-æм азы онг уыдис Францаг Индокитайы сæйраг сахар.

## Транспорт
Сахары ис æхсæнадæмон аэропорт Таншоннят – Вьетнамы стырдæр.

## Фиппаинæгтæ

*
Хъæдласæн (хох)

**Хъæдласæн** кæнæ **Хъæлласæны хох** (, ) у хохы цъупп Хуссар Ирыстон æмæ Гуырдзыстоны арæныл, Тырсыгомæй Урстуалты ’хсæн. 

**Десы Хъæдласæн** — Хъæдласæны скæсæйнаг хайы ном.

## Кæс ноджы
* Хъæдласæны дон

## Фиппаинæгтæ

Категори:Хуссар Ирыстоны хохы цъуппытæ
Категори:Тырсыгомы хæхтæ
Дили

**Ди́ли** (, ) у Скæсæн Тиморы сæйраг сахар.

Категори:Скæсæн Тиморы цæрæнрæттæ