open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ганди, Соня

**Соня Ганди** (, ; райгуырд 1946-æм азы 9 декабры Италийы сахар Лузианæйы) — Индийы зындгонддæр политиктæй иу, Индийы националон конгрессы раздзог (1998—2017/2019—2022), Индийы раздæры премьер-министр Раджив Гандийы идæдз ус.

Райгуырд Италийы куыд Соня Антония Майно (йæ гæххæттытæм гæсгæ Эдвиге Антония Альбинæ Майно, ). Йæ ныййарджытæ — Антонио æмæ Паола Майно. Соняйы фыд Дыккаг дунеон хæсты рæстæг советон уацары бахауд. Уый фæстиуæгæн стыр нымд кодта уæрæсейаг истори æмæ культурæйæн, æмæ уый охыл йе ’ртæ чызгæн радта уырыссаг нæмттæ. Антонио фæмард 1983-æм азы, Соняйы мад æмæ йæ дыууæ хойы ныр дæр цæрынц Италийы, Орбассанойы цур.

1965-æм азы Соня Майно æрбацыд Кембриджмæ англисаг æвзаг ахуыр кæнынмæ. Уым базонгæ кодта йæ суинаг лæгимæ — уый ахуыр кодта Кембриджы университеты. 1968-æм азы уыдон скодтой чындзæхсæв Нью-Делийы, уый фæстæ Соня æрцарди йæ лæджы мад Индирæ Гандийы хæдзары. Индирæ Ганди уыд Индийы премьер-министр 1966—1977 æмæ 1980—1984 азты.

1970-æм азы Соняйæн райгуырд фырт — Рахул, 1971-æм азы та — чызг Приянкæ.

Индирæ Гандийы фæндыди, цæмæн йæ фæдыл йæ кæстæр фырт Санджая Ганди цæуа. Раджив Ганди уæд граждайнаг авиацийы тæхæгæй куыста. 1980-æм азы та, Санджай куы фæмард, Раджив активонæй политикон архайдыл ныллæуыд. Йæ мад куы фæмардтой 1984-æм азы, уый сси бæстæйы премьер-министр.

## Литературæ
Соня Гандийы тыххæй ис цалдæр чиныджы:
* S. R. ET AL. BAKSHI (1998) *Sonia Gandhi, The President of AICC* South Asia Books. ISBN 81-7024-988-0
* Rupa Chaterjee (1999) *Sonia Gandhi: The Lady in Shadow* Butala. ISBN 81-87277-02-5
* C. Rupa, Rupa Chaterjee (2000) *Sonia Mystique* South Asia Books. ISBN 81-85870-24-1
* Moro, Javier "El sari rojo" (Ed. Seix Barral, 2008) "Il sari rosso" (Il Saggiatore, 2009)

## Æддаг æрмæг
* Соня Гандийы сайт 
* Индийы националон конгрессы партион сайт

[frame|left|Соня Ганди æмæ [Уæрæсейы президент Дмитрий Медведев официалон фембæлды рæстæг (2008-æм азы декабрь)]]

## Фиппаинæгтæ

Категори:Индийы политиктæ
Категори:XXI æнусы политиктæ
Гарибальди, Джузеппе

**Джузе́ппе Гариба́льди** (; 1807-æм азы 4 июлы — 1882-æм азы 2 июны) — зындгонд политикон æмæ хæстон архайæг, италиаг адæмы хъæбатыр. Италийы растад куы фембылды, уый Хуссар Америкæмæ ралыгъта æмæ уым дæр зындгонд сси куыд Уругвайы мидхæсты активон архайæг. Уругвайы уый разамынд лæвæрдта Италиаг легионæн, стæй ногæй раздæхти Италимæ йæ тох дарддæр кæнынмæ.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Италийы политиктæ
Прис

**Прис** () у хъæу Хуссар Ирыстоны Цхинвалы районы. Ис дзы дыууæ Присы: **Ирон Прис** æмæ **Гуырдзиаг Прис**.

## Мыггæгтæ
Цардысты дзы Туатæ, Дриатæ, Къудухтæ, Гæриатæ, Бестаутæ, Бесатæ, Сиукъатæ, Кокойтæ, Тыджытæ, Дзабитæ, Бæгъиатæ.

## Кæс ноджы
* Присы хох (Присы бæрзæндтæ)

## Фиппаинæгтæ

Категори:Цхинвалы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Тырныауз

**Тырныа́уз** () у сахар Кæсæг-Балхъары, Эльбрусы районы административон центр. Цæрынц дзы 20 566 адæймаджы (2018).

## Фиппаинæгтæ

Категори:Кæсæг-Балхъары сахартæ
Категори:Эльбрусы районы цæрæнрæттæ
Пахсæн

**Пахсæн** кæнæ **Бакса́н**, **Бахсæн** ():

* Пахсæн — сахар Кæсæг-Балхъары;
* Пахсæн — цæугæдон Кæсæг-Балхъары.

## Фиппаинæгтæ
Азнауртæ (хъæу)

**Азнауртæ** кæнæ **Æмзоратæ** (, ) у Кæсæг-Балхъары Лескены районы административон центр.

Хъæу лæууы Лескены доны рахиз былыл, уымæй Налцыккмæ 32 км ис.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Лескены районы цæрæнрæттæ
Лескены район

**Лескены район** () у Кæсæг-Балхъары район. Йæ административон центр у Азнауртæ (Анзорей).

## Лескены районы цæрæнрæттæ
* Азнауртæ (Æмзоратæ)
* Аргуыдан
* Дыккаг Лескен
* Ерохъæ
* Ташлы-Тала
* Уæллаг Лескен
* Уозрек
* Хатутæ
* Хъогъалухътæ

## Фиппаинæгтæ

*
Карелийы Республикæ

**Каре́лийы Республикæ** (*Каре́ли, Ка́рьялæ*; , , кæнæ *Karjalan respubliekku*, , ) у Уæрæсейы республикæ Цæгат-Ныгуылæн федералон зылды. Республикæйы сæйраг сахар у Петрозаводск ().

Йæ фæзуатмæ гæсгæ Карели Уæрæсейы Федерацийы субъектты ’хсæн ахсы 20-æм бынат (172,4 мин км²). Карелийы фæзуатæй фылдæр хай ахсы хъæд (паддзахадон хъæды резерв, æдæппæт 148 мин км², ома республикæйы 85%).

Куыд сыхаг Финляндийы, афтæ Карелийы дæр ис тынг бирæ цадтæ. Уыдон ахсынц республикæйы фæзуаты 14%. Цадты нымæц у 60 мины бæрц, уыдонæй стырдæртæ сты Ладогæйы æмæ Онегæйы цадтæ — Европæйы дынджырдæртæ.

## Фиппаинæгтæ
Бари (сахар)

**Бари** () у сахар æмæ порт Италийы хуссар-скæсæны, Апулийы сæйраг сахар.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Апулийы сахартæ
Умбри

**У́мбри** () у Италийы административон регион.

## Фиппаинæгтæ

*
Ног рæстæджы Ганзæйы бонтæ

**Ног рæстæджы Ганзæйы бонтæ** () у, Ног рæстæджы Ганзæйы цæдисмæ цы сахартæ бацыдысты, уыдоны æрвылазон æхсæнадæмон фестиваль. Фыццаг ахæм фестиваль уыдис 1980-æм азы Зволлейы (Нидерландтæ). 2009-æм азы Ног рæстæджы Ганзæйы бонтæ бафысым кодта Стыр Новгород.

Категори:Ганзæ
Категори:Фестивальтæ
Лебедев, Герасим Степаны фырт

**Лебедев Степаны фырт Герасим** (; райгуырдис 1749-æм азы, Ярославлы — амардис 1817-æм азы, Бетъырбухы) уыд Уæрæсейы фыццаг индолог, лингвист, театралон архайæг, тæлмацгæнæг æмæ музыкант-виолончелист. Лебедевы хъæппæрисæй Бетъырбухы скуыста, индиаг фыссынадæй чингуытæ уадзæн кæм уыд, Европæйы фыццаг ахæм типографи. Калькуттæйы куы цардис (1787—1797), сси зындгонд куыд бенгайлаг драматурги цырынгæнæг.

[thumb|left|Афишæ. [Бенгайлаг æвзаг]]
Лебедевы къухфыстытæй фылдæр хай мыхуыргонд не ’рцыдис æмæ нæм не бахæццæ ис.

1817-æм азы 27 июлы Лебедев амардис, мыхуыр кæм кодта, йæ уыцы хæдзары. Ныгæд æрцыдис Стыр Охтæйы уæлмæрдты, фæлæ йæ ингæн бæрæг нал у.

thumb|«Скæсæн Индийы диалектты грамматикæ», Лебедевы чиныг

## Литературæ
* Антонова К. А. К истории русско-индийских культурных связей. Из тетрадей Г. С. Лебедева (1795—1797 гг.) // Исторический архив. — 1956. — № 1. — С. 156—195.
* Воробьёв-Десятовский В. С. Русский индианист Г. С. Лебедев (1749—1817) // Очерки по истории русского востоковедения. — М.: 1956. — Т. 2. — С. 36-73.
* Воробьёва-Десятовская М. И. Становление индологии в России // История отечественного востоковедения до середины XIX века. — М.: Наука, 1990. — С. 318—421.
* Гамаюнов Л. С. Из истории изучения Индии в России (К вопросу о деятельности Г. С. Лебедева) // Очерки по истории русского востоковедения. — М.: 1956. — Т. 2. — С. 74-117.
* Gamayunov L. S. Gerasim Lebedev: the founder of Russian Indology // Central Asian Review. — 1963. — № 11.
* Das Gupta R. K. G. S. Lebedeff: the founder of the Bengali theatre // Indian Literature. — 1963.
* Гхош Ч. Р. Герасим Лебедев. — Калькота: рауагъды аз амынд нæу. — 120 с.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Уæрæсейы индологтæ
Категори:Уæрæсейы виолончелисттæ
Категори:Уæрæсейы тæлмацгæнджытæ
Категори:Уæрæсейы лингвисттæ
Категори:Индийы лингвисттæ
Категори:Калькуттæйы зындгонд адæм
Категори:Ярославлы чи райгуырдис, уыдон
Категори:Бетъырбухы чи амардис, уыдон
Вестерноррланд

**Ве́стерноррланд** () у провинци (лен) Швецийы цæгаты. Йæ административон центр у Хернёсанд.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Швецийы административон дих
Перуджæ

**Перуджæ** (, ) у Италийы сахар, Умбрийы сæйраг сахар.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Умбрийы сахартæ
Медельпад

**Ме́дельпад** () у Швецийы историон провинци.

Категори:Швецийы провинцитæ
Сконе

**Сконе** (Skåne):
* Сконе (æрдæгсакъадах) — Швецийы æрдæгсакъадах;
* Сконе (лен) — Швецийы лен;
* Сконе (провинци) — Швецийы историон провинци.
Къохат

**Къохат** у Хуссар Ирыстоны Цхинвалы районы хъæу. 

## Мыггæгтæ
Цардысты дзы Куымæриттатæ, Къæбултæ, Слантæ, Сабантæ, Джиголатæ.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Цхинвалы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Вестфолл

**Ве́стфолл** () у Норвегийы провинци (фюльке). Административон центр — сахар Тёнсберг.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Норвегийы фюльке
Медельин

**Медельи́н** ( ) у Колумбийы дыккаг стырдæр сахар. Медельины бындур сæвæрдæуыд 1616-æм азы йе ’мном цæугæдоны былгæрон; фыццаг уыд æрзæткъахджыты цæрæнран æмæ хуынди *Сан-Лоренсо-де-Абуррæ*, 1675-æм азæй та — *Вилья-де-Нуэстрæ-Сеньора-де-ла-Канделария-де-Медельин*.

Медельин хонынц «Колумбийы индустрион сæйраг сахар», стæй «Хæхты сæйраг сахар», «Дидинджыты сахар», «Диссаджы хъæу», «Æвзист къус» æмæ «Æнусон уалдзæджы сахар». Уыцы фæстаг ном ын радтой йæ бæстыхъæдæй — сахар æрбынат кодта хохы (1500 м) æмæ уый тыххæй дзы æдзух вæййы зæрдæмæдзæугæ уазалгомау боныхъæд.

XX æнусы дæргъы Медельин зындгонд сси куыд наркотик уæйгæнджыты къорд «Медельины картелы» артдзæст. Картелы раздзог Пабло Эскобары куы фехстой 1993-æм азы декабры, уæдæй нырмæ Медельины фыдкад сæфы.

Медельин у, метройы системæ кæм и, Колумбийы иунæг ахæм сахар.

## Фиппаинæгтæ

*
Росарио

**Росарио** () у Аргентинæйы æртыккаг стырдæр сахар.

Росарио у Эрнесто Че Геварайы райгуырæн сахар.

## Фиппаинæгтæ

*
Хернёсанд

**Хернёсанд** () у сахар Швецийы цæгаты, Вестерноррланды административон центр.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Швецийы сахартæ
Сундсвалль

**Сундсвалль** () у сахар Швецийы цæгаты, провинци Медельпады.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Швецийы сахартæ
Гвишиани, Джермен Михаилы фырт

**Джермен Михаилы фырт Гвишиани** (1928-æм азы 24 декабры, Ахалцихе — 2003-æм азы 18 майы) — советон философ æмæ социолог, философон зонæдты доктор, профессор, академик (1979), Советон Цæдисы Паддзахадон премийы лауреат. СЦКП-йы уæнг 1951-æм азæй.

Гвишиани зындгонд сси уый тыххæй æмæ уый бирæ азты дæргъы разамынд лæвæрдта Системон иртасæнты æппæтцæдисон институтæн.

## Бинонтæ
Гвишиани уыд НКВД-ы инæлар Гвишиани Максимы фырт. Йæ хо Лаурæ Харадзе (ам. 1987) уыд Евгений Примаковы фыццаг ус (1951-æм азæй). Гвишианийы ус Людмилæ уыд Алексей Косыгины чызг, уыдонæн райгуырд чызг æмæ лæппу.

## Фиппаинæгтæ

## Æддаг æрмæг
* «Воспоминания о Д. М. Гвишиани» // Газета студсовета МИЭПП 
* Московские могилы: Гвишиани Дж. Мих. 

Категори:Советон Цæдисы философтæ
Категори:Советон Цæдисы социологтæ
Категори:Ахалцихейы чи райгуырдис, уыдон
Закарян, Абеты чызг Лусине

**Лусине Закарян** (1937-1992) — советон сомихаг зарæггæнæг.

Лусине Закарян райгуырд Ахалцихейы сахары Гуырдзыстоны, музыкалон традицитæ кæмæн уыд, ахæм бинонты ’хсæн. 1952-æм азы йæ бинонтимæ ралыгъди Ереванмæ. Уым каст фæци музыкалон скъола, стæй, 1962-æм азы, Ереваны паддзахадон консерватори.

Лусине Закарян уыди Сомихы ССР-ы адæмон артисткæ, стæй Сомихы ССР-ы паддзахадон премийы лауреат.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Сомихы зарæггæнджытæ
Категори:Ахалцихейы чи райгуырдис, уыдон
Кургинян, Сергей Ерванды фырт

**Сергей Ерванды фырт Кургинян** (, Мæскуы) — советон æмæ уæрæсейаг аналитик, политолог æмæ театралон режиссёр, цалдæр чиныджы автор. Зындгонд сси телеуынынады проекттæ «Рæстæджы тæрхон» () æмæ «Историон процесс»-ы архайдæй.

Категори:Зындгонд адæм алфавитмæ гæсгæ
Категори:Уæрæсейы театралон режиссёртæ
Категори:Уæрæсейы политологтæ
Айвазян, Агаси Семёны фырт

**Айвазян Семёны фырт Агаси** (, 1925-æм азы 23 мартъийы, Абастумани — 2007-æм азы 21 ноябры, Ереван) — сомихаг фыссæг, кинорежиссёр æмæ сценарист. Сомихы ССР-ы аивæдты сгуыхт архайæг (1982).

Айвазян райгуырд Абастуманы (Ахалцихемæ хæстæг хæххон курорт). Каст фæци Тбилисы аивæдты академи, куыста сомихаг мыхуыры Тбилисы, уый фæстæ ралыгъд Ереванмæ. Уым куыста газет «Гракан терт»-ы, уыд журнал «Экран»-ы редактор, 1991-æм азæй уыд газет «Айутюн»-ы редактор.

## Æддаг æрмæг
* Биографи  
* Рецензия на книгу «Евангелие от Авлабара»  

## Фиппаинæгтæ

Категори:Сомихы актёртæ
Категори:Сомихы сценаристтæ
Категори:Сомихы режиссёртæ
Категори:Сомихы редактортæ
Категори:Сомихы фысджытæ
Мерабишвили, Вано Сергейы фырт

**Вано Мерабишвили** (; райгуырдис 1968-æм азы Удейы хъæуы) — у Гуырдзыстоны политикон æмæ æфсæддон архайæг, 2004-æм азæй фæстæмæ мидхъуыддæгты министр.

## Æддаг æрмæг
* Вано Мерабишвили Лентапедийы 

Категори:Гуырдзыстоны политиктæ
Кобуладзе, Серго

**Серго Соломоны фырт Кобуладзе** (; 1909—1978) — советон гуырдзиаг нывгæнæг, чингуытæн графикæ æмæ театртæн декорацитæ дæр чи цæттæ кодта, ахæм. Гуырдзыйы ССР-ы адæмон нывгæнæг (1958-æм азæй), Фæллойы Сырх Тырысайы орденæй хорзæхджынгонд.

Райгуырдис Ахалцихейы сахары. 1930-æм азы каст фæци Тбилисы аивæдты академи. 1938-æм азæй куыста уыцы академийы ахуыргæнæгæй (1957-æм азæй — профессор).

Серго Кобуладзе скодта Шота Руставелийы поэмæйæн иллюстрацитæ (1935-1937), Шекспиры иуæй-иу трагедитæн, «Игоры æфсадыл ныхас»-æн (1939).

[thumb|Кобуладзейы конд ныв Советон Цæдисы посты маркæйыл. [Тариэл доны цур бады. 1966-æм аз]]

## Фиппаинæгтæ

Категори:Гуырдзыстоны нывгæнджытæ
Категори:Советон Цæдисы нывгæнджытæ
Категори:Ахалцихейы чи райгуырдис, уыдон
Украинаг

* Адæмы тыххæй кæс Украинаг адæм.
* Æвзаджы тыххæй кæс Украинаг æвзаг.
Португайлаг

**Португайлаг**:
* Адæмы тыххæй кæс Португайлаг адæм.
* Æвзаджы тыххæй кæс Португайлаг æвзаг.
Стыр Лабæ

**Стыр Лабæ** гуыры Пшиш-хохы (3790 м) цъититы, Хъæрæсе-Черкес æмæ Абхазы арæныл.
Стыр Лабæмæ кæлынц цалдæр фæрсагдоны. Рахиз фæрсагдон Пхия гуыры Закын-Сырты хохы (3097 м) цъитийы, галиу фæрсагдæттæ сты: Санчаро, Макера, Мамхурц, Дамхурц, Закан (гуыры Кавказы Сæйраг рагъы цъититы), Бескес.

Стыр Лабæйы былгæрон æрбынат кодтой цалдæр хъæуы æмæ станицæйы. Станицæ Каладжинскаяйы цур цæугæдæттæ Стыр æмæ Чысыл Лабæ баиу сты æмæ иугонд цæугæдон хуыйны Лабæ.

Категори:Хъæрæсе-Черкесы цæугæдæттæ
Категори:Краснодары крайы цæугæдæттæ
Чысыл Лабæ

**Чысыл Лабæ** (, ) гуыры Цахвоа-хохы (3345 м) цъититы Краснодары крайы территорийыл (Кавказы биосферон æрдзæвæрæн). Станицæ Каладжинскаяйы цур цæугæдæттæ Стыр Лабæ æмæ Чысыл Лабæ баиу кæнынц æмæ иугонд цæугæдон хуыйны Лабæ.

Категори:Краснодары крайы цæугæдæттæ
Алжир (сахар)

**Алжи́р** (, *Madīnat al-Jazā'ir*, , ) у Алжиры стырдæр цæрæнран æмæ сæйраг сахар. Сахары цæрынц 3,9 милуан адæймагæй фылдæр.

*
Гёталанд

thumb|150px|right|Гёталанд
**Гёталанд** (, [Йёталанд]) у Швецийы 3 зæххытæй иу, паддзахады хуссары.

## Сконд

 
*Блекинге
*Бохуслен
*Дальсланд
*Готланд
*Халланд
*Сконе
*Смоланд
*Вестергётланд
*Эланд
*Эстергётланд


50px|Блекинге
51px|Бохуслен
50px|Дальсланд
50px|Готланд
50px|Халланд

50px|Сконе
50px|Смоланд
50px|Вестергётланд
50px|Эланд
50px|Эстергётланд


Категори:Швецийы административон дих
Борджынис

**Борджынис** () у хъæу Хуссар Ирыстоны Дзауы районы.

## Мыггæгтæ
Цардысты дзы Бететæ æмæ Тыбылтæ.

## Фиппаинæгтæ

## Æрвитæнтæ
* «Хъæуæй хъæумæ». Бестауты Валентинайы алӕвӕрд. (Борджнис)

Категори:Дзауы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Ерман

**Ерман** кæнæ **Æртæ Ерманы**:
* Астæуккаг Ерман — хъæу Хуссар Ирыстоны Дзауы районы;
* Дæллаг Ерман — хъæу Хуссар Ирыстоны Дзауы районы; 
* Уæллаг Ерман — хъæу Хуссар Ирыстоны Дзауы районы.
Баскунчак

**Баскунча́к** у цæхджын цад Астраханы облæсты Ахтубинсчы районы. Йæ фæзуат у 115 кв. км.

Цадмæ хæстæг æрбынат кодтой дыууæ сахарæнгæс посёлочы: Уæллаг æмæ Дæллаг Баскунчак.

VIII æнусæй Баскунчакы къахынц цæхх. Уыцы сыгъдæг цæхх (99,8% NaCl) у нырыккон Уæрæсейы афæдзы къахынадæй 80% (1,5—5 млн тоннæйы).

Категори:Цæхджын цæдтæ
Категори:Астраханы облæсты цæдтæ
Æвзæнджы сис

**Æвзæнджы сис** ( — **Безенгийы сис**) у Стыр хохы тæккæ бæрзонддæр хохмассив; йæ дæргъ у 12 км, хауы Кæсæг-Балхъары территоримæ. Æвзæнджы цъитийы уæле æрбынат кодтой, «сис» чи аразынц, уыцы цъуппытæ: Ляльвер (4350 м), Гестолæ (4860 м), Катын-Тау (4974 м), Сæйраг Джангитау (5085 м), Скæсæн Джангитау (5038 м), Шота Руставелийы цъупп (4859 м), Ныгуылæн Шхарæ (5057 м) æмæ Сæйраг Шхарæ (5068 м).

Æвзæнджы сис у популярон альпинистты ’хсæн.

Категори:Кавказы рæгътæ
Категори:Кæсæг-Балхъары хæхтæ
Алазан

**Алаза́н** (*Алазандон*, *Алазаны дон*; , , ) у цæугæдон Гуырдзыстоны скæсæны æмæ Азербайджаны ныгуылæны; йæ иу хайæ аразы ацы дыууæ паддзахады ’хсæн арæн. Ныртæккæ кæлы Мингечауры донуатмæ, раздæр та уыди Къуары галиу фæрсагдæттæй стырдæр.

Алазаны дæргъ у 391 км; донæмбырды фæзуат у 10800 км². Дон гуыры Кавказы сæйраг рагъы хуссарвæхстыл.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Азербайджаны цæугæдæттæ
Категори:Гуырдзыстоны цæугæдæттæ
Алазаны тæрф

**Алазаны тæрф** () у географион район Гуырдзыстоны æмæ Азербайджаны; æрбынат кодта Стыр Кавказы хуссарвахсы рæбынты цæугæдæттæ Алазан æмæ Агричайы дон-дон. Йæ бæрзæнд у денджызы æмвæзадæй 200–450 метрæй уæлдæр.

Уыцы ран, гуырдзиæгтæ (уыдонимæ ингилойæгтæ) æмæ азербайджайнæгтæй фæстæмæ, цæрынц солиæгтæ, ирæттæ, цахурæгтæ, рутулæгтæ, уырыссæгтæ, удинæгтæ (Зинобианы хъæу).

Категори:Гуырдзыстоны географи
Категори:Азербайджаны географи
Иорæ

**Иорæ** кæнæ **Иори** (, ) у цæугæдон Фæскавказы; кæлы Кавказы Сæйраг рагъы хуссарвæхстыл скæсæйнаг Гуырдзыстоны æмæ, Мингечауры донуатмæ кæм бакæлы, уыцы Азербайджаны территорийыл. Цалынмæ донмарæн нæ сарæзтæуыд, уæдмæ Иорæ калди Алазаны донмæ рахизырдыгæй.

Цæугæдоны дæргъ у 320 км, бассейны фæзуат у 4650 кв. км.

Иорæйы дæтты иу хай каналыл кæлы Тбилисы донуатмæ.

Категори:Гуырдзыстоны цæугæдæттæ
Категори:Азербайджаны цæугæдæттæ
Ацабет

**Ачабет** ():
* Уæллаг Ацабет — хъæу Хуссар Ирыстоны Цхинвалы районы
* Дæллаг Ацабет — хъæу Хуссар Ирыстоны Цхинвалы районы
Хеит

**Хеит** () у хъæу Хуссар Ирыстоны Цхинвалы районы.

## Фиппаинæгтæ

## Литературæ
* 

Категори:Цхинвалы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Стъараполы уæлвæз

**Стъараполы уæлвæз** () у географион район Разкавказы астæуты. Йæ бæрзонддæр бынат у 831 м. У дихтæгонд хицæн фынгæнгæс хæхтыл цæугæдæтты атагъатæ æмæ адæгты фæрцы. Цæгатырдыгæй æмарæн у Хъуым-Манычы къуырфимæ.

Административон æгъдауæй уæлвæзы фылдæр хай у Стъараполы крайы, хæйттæй та — Краснодары крайы.

Стъараполы дæлвæзы фылдæр хай у хуымгонд.

Уæлвæзыл ис цалдæр сахары: Армавир, Стъарапол, Невинномысск, Гуымы Хъæрмæдон, Гуым, Минвод æмæ Светлоград.

thumb|center|650px|Сахар ''Минеральные Воды''-йы панорамæ; 2008-æм азы сæрд

Категори:Стъараполы крайы географи
Категори:Цæгат Кавказ
Категори:Уæрæсейы уæлвæзтæ
Аграханы æрдæгсакъадах

**Аграханы æрдæгсакъадах** дæлæвæрд æрдæгсакъадах Къаспы денджызы былгæрон, Дагъистаны.
Административон æгъдауæй хауы Махачкалайы горсоветмæ.

Æрдæгсакъадахы фæзуат у 212 км², йæ дæргъ у 50 км, уæрх та — 8 км. Денджызы æмвæзадæй у 20 метрæй бæрзонддæр. Ныгуылæнырдыгæй йæ æхсы Аграханы бакæлæн. Цæгатырдыгæй йæм хæстæг ис сакъадах Чечень — кæрæдзийæ хицæн сты нарæг донкъубалæй.

Категори:Æрдæгсакъадæхтæ алфавитмæ гæсгæ
Категори:Дагъистаны географи
Мингечауры донуат

**Мингечауры донуат** у донуат Азербайджаны паддзахады. Арæзт æрцыд энергетикæ, хъæууон хæдзарад, доны транспорты хъæуындзинæдтæ æххæст кæнынæн, стæй Къуары дæллаг кæлæны донивылдтытæн кæрон скæнынæн. Мингечауры донуаты гуырынц Уæллаг Карабахы (172 км) æмæ Уæллаг Ширваны каналтæ.

Донуат сарæзтæуыд, Къуары доныл Мингечауры ГЭС куы арæзтой, уæд. Донуаты фæзуат у 605 км².

Категори:Донуæттæ
Категори:Азербайджаны донуæттæ
Пиренейы æрдæгсакъадах

**Пиренейы æрдæгсакъадах** (йе ’ндæр ном — *Ибери, Иберийы æрдæгсакъадах*; порт., исп., галис., астур. *Península Ibérica*, , , , ) у æрдæгсакъадах Европæйы хуссар-ныгуылæны. Йæ былтæ æхсынц Зæххастæу денджыз, Атлантикон фурд æмæ Бискайы бакæлæн.

Пиренейы æрдæгсакъадах у, Европæйы цы æртæ стырдæр æрдæгсакъадахы (Пиренейы, Апеннины æмæ Балканы) ис, уыдонæй тæккæ хуссардæр æмæ ныгуылæндæр.

Ныртæккæйы заман Пиренейы æрдæгсакъадахыл æрбынат кодтой ахæм паддзахæдтæ: Испани (фæзуаты 85%), Португали, Андоррæ, Франц æмæ, Стыр Британийы дæлбар чи у, уыцы Гибралтар.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Æрдæгсакъадæхтæ алфавитмæ гæсгæ
Категори:Испанийы географи
Категори:Португалийы географи
Къаспы дæлвæз

**Къаспы дæлвæз** у, Къаспы денджызы цæгатаг былгæрæттыл чи æрбынат кодта, уыцы дæлвæз.

## Географион ран
Къаспы дæлвæзимæ цæгатырдыгæй æмарæн у Иумæйаг Сырт, ныгуылæнырдыгæй — Волгæйы дæлвæз æмæ Ергени, скæсæнырдыгæй — Уралы уæлвæз æмæ Устюрт. Дæлвæзы фæзуат у 200 мин кв. километрмæ æввахс. Денджызы æмвæзадæй у 149 метрæй бæрзонддæр, дæлвæзы хуссайраг хай у фурды æмвæзадæй дæлдæр (−28 м).

Къаспы дæлвæз у лæгъз уырдыгаив уæлцъар: куыдхæстæгдæр денджызмæ, афтæ цадæггай къул кæны. Дæлвæзыл ис цалдæр къуылдымы — Индеры хæхтæ, Стыр Богдо, Чысыл Богдо æмæ æндæртæ.

Къаспы дæлвæзыл кæлынц ахæм цæугæдæттæ: Урал, Волгæ, Терк, Хъуым æмæ æндæртæ. Чысыл цæугæдæттæ (Стыр æмæ Чысыл Узень, Уил, Сагиз) сæрдыгон бахуыскъ вæййынц æмæ фæхицæнтæ вæййынц цалдæр агауыл. Уыдонæй та рауайы цадтæ — Камыш-Самарæйы цадтæ, Сарпайы цадтæ.

## Геологион сконд
Къаспы дæлвæз кæм æрбынат кодта, уым ис цалдæр дынджыргомау тектоникон структурæйы (Къаспы синеклизæ, Ергенийы фæхæрд, Ногъайы æмæ Терчы къуырфытæ).

## Бæстыхъæд æмæ зайæгойтæ
Бæстыхъæд у хус, континенталон. Рæстæмбис температурæ: январы −14° цæгаты, æмæ −8° хуссары (денджызгæрон); июлы та уыцы рæтты: +22°, +23°. Баддзæгтæ: хуссар-скæсæны — 150–200 мм, цæгат-ныгуылæны — 350 мм-ы онг. Арæх вæййы хус дымгæтæ.

Къаспы дæлвæзы арæх æмбæлынц цæхдзæстытæ.

## Экономикон ахадындзинад
Дæлвæзæй пайдагонд цæуы хизæнуатæн.

Волгæ-Ахтубæйы поймæйы дарынц бахчатæ, кæнынц дыргъ æмæ халсары куыст.

Дæлвæзы цы Къаспы нефтгазджын провинци ис, уым амал кæнынц нефт æмæ æрдзон газ. Цадты та амал кæнынц цæхх (Баскунчак, Эльтон æмæ æнд.).

## Фиппаинæгтæ

Категори:Уæрæсейы географи
Категори:Хъазахстаны географи
Сардаг æвзаг

**Сардаг æвзаг** (*сардинаг* кæнæ *сардиниаг*) у Италийы сакъадах Сардинийы парахат чи у, уыцы ромайнаг æвзаг.

Сардаг æвзаг равзæрдис, Сардинийы чи æмбæлыдис, латинаг æвзаджы уыцы диалекттæй. Уый тынг раджы æрцыдис хибаргонд æндæр ромайнаг идиомтæй. Сардаг æвзагæн ис ахæм æууæлтæ, бирæ æндæр ромайнаг æвзæгтæй сæ чи хицæн кæнынц.

Ис ын Европæйы цæдисы регионалон æвзаджы статус.

Категори:Ромайнаг æвзæгтæ
Категори:Италийы æвзæгтæ
Талышы хæхтæ

**Талышы хæхтæ** ( Kuhāe Tālesh, , ома «талышаг хæхтæ», талышаг адæмы номæй) сты, æхсæнхæххон агаутæй хицæнгонд чи сты, уыцы æртæ къæдзæхы: *Сæйраг донхатæн рагъ*, *Пештары* æмæ *Буровары рæгътæ*. Æрбынат кодтой Азербайджаны хуссар-скæсæны тæккæ кæрон æмæ Ираны арæйнаг районты.

Сæ дæргъ у 100 км, бæрзонддæр цъуп — 2477 метры (хох Кюмюркёй).

Талышы хæхты скæсæнвахс зайынц субтропикон уæрæхсыфджын хъæдтæ, 600 метры бæрзæндыл сæ раивынц тæрсытæ, уæлхох ран та — уыгæрдæн; хæхты ныгуылæнвæхстыл зайынц ксерофитон æмбæлæдтæ.

Талышы хæхты территорийыл æрбынат кодта Гирканы национ парчы иу хай. Ацы парк сарæзтæуыд 2003-æм азы æмæ дзы зайы кайнозойон эрæйы реликтон хъæд.

Скæсæны Талышы хæхтæ Къаспы денджызы ’хсæн ис Ленкораны дæлвæз, Чысыл Кавказы хохмассивтæй та сæ хицæн кæны Муганы быдыр. Хуссары æмæ ныгуылæны Талышы хæхтæ сты æмарæн Ираны уæлвæзы æндæр массивтимæ.

Административон æгъдауæй Талышы хæхтæ æвæрд сты Азербайджаны ацы районты: Ленкораны, Леричы, Масаллыйы æмæ Ярдымлыйы.

## Галерей


Ныв:Lerik Azerbaijan 01.JPG
Ныв:Lerik Azerbaijan 03.JPG
Ныв:Lerik Azerbaijan 02.JPG
Ныв:Masalli08.jpg
Ныв:Masalli05.jpg
Ныв:Masalli01.jpg



## Уымæй фылдæр кæс
* Талышаг адæм
* Талышаг-Муганаг Автономон Республикæ

## Фиппаинæгтæ

Категори:Азербайджаны хæхтæ
Категори:Ираны хæхтæ
Категори:Чысыл Кавказ
-стан

**–стан (–стон)** у бирæ бæстæты нæмттæ кæмæй фæуд кæнынц, ахæм фæсæфтуан. Йæ ратæдзæн у индоевропæйаг уидаг *stā- «лæууын» æмæ персайнаг æвзаджы амоны «бынат, бæстæ». Нырыккон персайнаг æмæ таджикаг æвзæгты ацы фæсæфтуанæй (-*истан* /-*истон*) фæпайда кæнынц топонимтæ аразгæйæ.

Ацы дзырдаразæн хай ис бирæ бæстæты æмæ регионты нæмтты, уæлдайдæр Централон Азийы æмæ Индийы субконтиненты. Уымæн ис объективон аххосаг — уым раджы заманты парахатæй пайда кодтой персайнаг æвзагæй.

Ирон æвзаджы æмбæлынц дзырдтæ Иры**стон**, Гуырдзы**стон** æмæ Сомихы**стон** (арæхдæр Сомих).

## Паддзахæдтæ
* Афгъанистан;
* Хъиргъиз (Кыргызстан);
* Пакистан;
* Таджикистан;
* Туркменистан (Туркмени);
* Узбекистан;
* Хъазахстан.

## [[Уæрæсейы Федераци]]йы регионтæ
* Башкортостан (Башкири);
* Дагъистан;
* Ирыстон;
* Тæтæрстан.

## [[Иран]]ы провинцитæ
* Голестан;
* Курдистан;
* Лурестан;
* Регистан;
* Систан æмæ Белуджистан;
* Такестан (Такистан);
* Хузестан.

## [[Пакистан]]ы штаттæ
* Белуджистан;
* Вазиристан.

## Æндæр регионтæ
* Аваристан — солиæгты бæстæ Дагъистаны.
* Балтистан — Кашмиры регион.
* Бантустан — Хуссар Африкæйы Республикæйы аборигенон цæрджытæн XX æнусы дыккаг æмбисы цы резервацитæ сарæзтæуыд, уыдоны иумæйаг ном.
* Айастан [] — афтæ хонынц сомих сæ бæстæ; ирон æвзаджы æмбæлынц нæмттæ Сомих æмæ *Сомихыстон*.
* Индостан — æрдæгсакъадах Евразийы хуссары.
* Каракалпакстан — Узбекистаны сконды чи ис, уыцы республикæ; каракалпакты бæстæ.
* Кафиристан — Афгъанистаны историон регион (1896-æм азы онг), ныртæккæ йæ ном у Нуристан. 
* Курдистан — сæ цæрджыты фылдæр хай курдæгтæ кæмæн сты, Турчы, Сирийы, Ирачы æмæ Ираны арæйнаг районтæ.
* Лезгистан — лекъ кæм цæрынц, Хуссар Дагъистаны æмæ Цæгат Азербайджаны бæстæйы æнæофициалон ном.
* Нуристан — 2001-æм азы кæй сарæзтæуыд, Афгъанистаны уыцы провинци.
* Раджастан — Индийы штат.
* Регистан — 1) иуæй-иу скæсæйнаг сахарты сайраг фæзтæ (зындгонд у Самарканды сахары регистан); 2) уыцы ном хæссы Ираны зындгонд регион.
* Табаристан — IX—XII æнусты чи уыдис, Ираны уыцы провинци.
* Туркестан — Астæуккаг Азийы раздæры ном уырыссаг æвзаджы.

Категори:Фæсæфтуантæ
Иразиев, Эльдар Изамутдины фырт

**Эльдар Изамутдины фырт Иразиев** (; 1981-æм азы 13 октябры, Дæллаг Дженгутайы хъæу, Дагъистаны АССР, ССРЦ) у дагъистайнаг юморист, КВН-ы хъазæг, режиссёр æмæ сценарист.

## Йæ цард æмæ сфæлдыстад
### Йе ’рыгон бонтæ
Эльдар Иразиев райгуырдис 1981-æм азы 13 октябры Дагъистаны сахар Буйнаксчы хъуымыхъхъаг бинонты ’хсæн. Йæ мыггаг у Дæллаг Дженгутайы хъæуæй (Дагъистаны Буйнаксчы район. 1998-æм азы Эльдар каст фæци Буйнаксчы цыппæрæм астæуккаг скъола. Уый фæстæ бацыдис Дагъистаны паддзахадон педагогон университеты Буйнаксчы филиалмæ, барады факультетмæ, уым фæцахуыр кодта 2003-æм азы онг.

### Сфæлдыстадон фæндаг
Сценæмæ фыццаг хатт рацыдис 2000-æм азы, студент уæвгæйæ. Актёр уæвын æй нæ фæндыди, уый тыххæй æмæ актёры дæсныйад райсыныл никуы хъуыды кодта æмæ бацыд барады факультетмæ æрмæст исты уæлдæр ахуырад райсыны охыл. Фæлæ йæ сабийы бонты йæм разынди актёры курдиат.

Фыццаг йæ ныййарджытæ уыдысты йæ актёрон архæйды ныхмæ, фæлæ йæ ахсджиаг хъавд куы базыдтой, уæд йæ фæндтимæ сразы сты. 

Алыхуызон рæстæджы Эльдар хъазыдис КВН-ы цалдæр командæты: «Буйнакскаг проект» (), Дагъистаны æмбырдгонд командæ æмæ Грознайæ «Цæцæны фæд» ().

Уыдонæй уæлдай ма архайдта ахæм проектты:
* «Разные истории по-любому», 
* «Разные истории по-любому 3», 
* «Ва-ба-бай шоу», 
* «Островок +»,
* «Горцы от ума». 

Ноджы ма архайдта телеканалы ТНТ-йы проектты «Окна» æмæ «Смех без правил». 2008-æм азы та сериал «Фæдысмуд Гуровы ног цард»-ы () ахъазыдис эпизодон ролы. Ныр та архайы проектыл «Горцы от ума. Том 2».

Йæхи загъдау, продюсер ын нæй. Рекламон роликтæ æмæ комедитæн сценаритæ фыссы йæхæдæг. Æмгуыст кæны КВН-ы раздæры хъазæг Хадзымурат Набиевимæ æмæ ансамбль «Лезгинка»-йы раздæры солист Юсуп Омаровимæ.

Æххæстметражон фильмтæн сценаритæ фыссынæл бавналдта, спонсорты æххуысмæ æнхъæлмæ кæсын дзæгъæлы у, уый куы бамбæрста, уæд. 
Иу интервьюйы Иразиев йæхæдæг куыд зæгъы, 

Фильм сисынæн хъæуы бирæ ’хца. Æмæ кæм æй райсон? Нæ чиновниктæй иу капекк дæр ракурæн нæй. Æз мæхæдæг ме ’мбæлттимæ кæддæр фæлвæрдтон. Уыдон нын загътой, зæгъгæ, Дагъистанæн уый нæ хъæуы.

Йæ фыццаг режиссёрон куыстытæй иу у (Руслан Хангишиевимæ иумæ) скетч-шоу «Горцы от ума».

Æнæхъæн Уæрæсейы зындгонд сси ТНТ-йы телеканалы «Смех без правил»-ы проекты йæ архайды фæстæ (Юсуп Омаровимæ дуэты). Сæ «Дуэт Ивановы» рацыди æрдæгфиналмæ.

### Фильмографи
«Фæдысмуд Гуровы ног цард» (, 2008) — æвзæргæнæг.

### Йæхи бизнес
Ныртæккæ, комедийы проектты архайды йеддæмæ, кæны йæхæдæг бизнес мобилон бастдзинад сферæйы.

## Бинонтæ
Бинонтæ йын нæма ис.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Дагъистаны артисттæ
Категори:КВН
Кермен (газет)

**«Кермен»** у ирон æвзагыл фыццаг большевикаг газет.

Рацæйцыди 1920—21-æм азты. Сси ног ирон литературæйы сæйраг газет Цæгат Ирыстоны зæххыл советон хицауиуæджы æрæвæрæны фæстæ. Газеты мыхуыр кодтой сæ уацмыстæ Гæдиаты Цомахъ, Барахъты Гино, Æлборты Барис æмæ æндæртæ.

Газеты редакторæй куыста зынгæ æхсæнадон архайæг æмæ журналист Бутаты Хъазыбег, фæстæдæр æй раивта Барахъты Гино.

1923-æм азæй фæстæмæ цæуы газет «Рæстдзинад», кæцы хæссы газет «Кермены» традицитæ.

Категори:Цæгат Ирыстоны мыхуыр
Категори:Цæгат Ирыстоны газеттæ
Категори:Газеттæ ирон æвзагыл
Хъуымыхъхъаг æвзаг

**Хъуымыхъхъаг æвзаг** (*къумукъ тил*) у хъуымыхъхъаг адæмы мадæлон æвзаг, дзурынц ыл Дагъистаны быдырон хайы æмæ цæгаты хохрæбын, Цæцæны цæгаты æмæ Цæгат Ирыстоны Мæздæджы районы. Хауы тюркаг æвзæгты кыпчакаг къордмæ (уырдæм ма хауынц хъæрæсейаг-балхъайраг, ногъайаг æмæ æндæр æвзæгтæ). Дзурджыты нымæц у 450—500 мин адæймагмæ ’ввахс.

Хъуымыхъхаг у Дагъистаны æхсæз литературон æвзагæй иу. Ацы рæттæм Уæрæсейы империимæ баиуы агъоммæ хъуымыхъхъаг æвзаг уыди Дагъистаны адæмты ’хсæн дзурыны фæрæз. Хъуымыхъхъаг æвзагыл цæуы газет «Ёлдаш».

## История
Хъуымыхъхъаг æвзаджы периодизаци нæма сбæлвырд ис. Иуæй-иу ахуыргæндтæм гæсгæ уый равзæрдис манголы бабырсты агъоммæ (XIII-æм æнусы агъоммæ).

## Лингвистикон характеристикæ

## Фыссынад
1928-æм азы онг хъуымыхъхъ пайда кодтой араббаг алфавитæй. 1927-æм азæй фæстæмæ ’мæ 1938-æм азы онг сæ фыссынад уыдис латинаг бындурыл.

1938-æм азæй фæстæмæ æмæ ныры онг пайда кæнынц кириллон графикон бындурыл хъуымыхъхъаг алфавитæй:

### Фонологион бæрæггæнæнтæ
Æвзаджы ис 8 хъæлæсоны — *а*, *е*, *ы*, *и*, *о*, *оь*, *у*, *уь*, ис дзы ноджы æртæ æвдисæйнагмæ гæсгæ ныхмæвæрæн (рæнхъ, сисæн, лабилизаци). Иуæй-иу дзырдты (фылдæр æрбайсгæ чи сты, ахæмты) вæййы хъæлæсон *ə*.

#### Уæнг
Уæнджы сæйраг хуыз у CVC, ноджы ис ахæм хуызы уæнгтæ: V, VC, CV, VCC, CVCC.

### Морфологи

#### Æвзаджы морфологион хуыз
Дзырд кæнæ морфемæйы райдианы хъæлæсонты иугæнæн нæй. 

#### Морфологион категориты сконд æмæ мидис
Ис 10 ныхасы хайы — номдар, миногон, нымæцон, номивæг, мивдисæг, фæрсдзырд, бæттæг, хайыг, æвастхъæр æмæ фæсдзырд.

Хъуымыхъхъаг æвзаджы нæй грамматикон æрд. Бирæон нымæц арæзт цæуы, -лар (-лер), зæгъгæ, ахæм фæсæфтуаны фæрцы.

Æвзаджы ис æхсæз хауæны.

#### Дзырдарæзты бындурон фæрæз
Дзырдарæзты бындурон фæрæз у аффиксалон, вæййы дæр дзырдиукæнынад.

## Диалекттæ
Хъуымыхъхъаг æвзаджы ис ахæм диалекттæ:
* бойнахъаг,
* хасавюртаг,
* кайтаггаг,
* дæлхæххон,
* теркаг.

Иннæтæй хицæн лæууы кайтаггаг диалект. Иуæй-иу диалектты зыны кавказаг æвзæгты тæваг: цæвиттон, ис дзы «кавказаг» абруптивон æмхъæлæсонтæ.

Нырыккон литературон хъуымыхъхъаг æвзаг арæзт æрцыдис хасавюртаг æмæ бойнахъаг диалектты бындурыл.

## Библиографи
* Дмитриев Н. К., Грамматика кумыкского языка, М.— Л., 1940; 
* Гаджиева Н. З., Кумыкский язык, в сборнике: Младописьменные языки народов СССР, М.— Л., 1959; 
* Русско-кумыкский словарь, М., 1960; , 
* Магомедов А. Г., Кумыкский язык, в кн.: Языки народов СССР, т. 2, М., 1966. 

## Æрвитæнтæ

* Дагъистаны хъуымыхъхъаг æвзагыл чи цæуы, уыцы газет «Ёлдаш»  (фæстаг номырты архив) 
* Хъуымыхъхъаг æвзаг сайт «Языки народов России»-йы 
* Хъуымыхъхъаг æвзаджы дæнцæг (текст æмæ аудио)
* Уырыссаг-хъуымыхъхъаг дзырдуат (1960)  (DjVu, tiff)

## Фиппаинæгтæ

Категори:Дагъистаны æвзæгтæ
Категори:Тюркаг æвзæгтæ
Марке

**Ма́рке** () у Италийы административон регион.

## Фиппаинæгтæ

*
Молизе

**Моли́зе** () у Италийы административон регион. Йæ административон центр у Кампобассо.

## Фиппаинæгтæ

*
Капри

**Ка́при** () у Италийы сакъадах Тиррены денджызы.

Категори:Италийы сакъадæхтæ
Стыр Ростов

**Стыр Росто́в** кæнæ **Росто́в** () у сахар Уæрæсейы Ярославлы облæсты, цад Неройы былгæрон. Уый у Ростовы районы административон центр. Ростовы æфсæнвæндаджы станцæ хуыйны **Ростов-Ярославский** (Мæскуыйæ 224 км).

Стыр Ростов у Уæрæсейы рагондæр сахартæй иу. Азфыстытæ кæнынц йæ кой 862-æм азы тыххæй тексты. Археологтæ цы хъæдырмæг ссардтой, уымæ гæсгæ хъæдын амæддзæгтæ Ростовы уыдысты 963-æм азы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ярославлы облæсты сахартæ
Категори:Уæрæсейы Зæрин цæг
Ростов (нысаниуджытæ)

**Ростов**:
* Стыр Ростов — Ярославлы облæсты сахар.
* Ростов-Доныл — Ростовы облæсты сахар.
Алтайы край

**Алта́йы край** () у Уæрæсейы Федерацийы субъект Сыбыры федералон зылды.

## Фиппаинæгтæ

*
Сан-Ремо

**Сан-Ремо**, **Санремо** (, ) у Италийы сахар, Лигурийы хуссар-ныгуылæны.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Лигурийы сахартæ
Импери (провинци)

**Импери** () у провинци Италийы. Ис Лигурийы регионы.

Категори:Лигурийы провинцитæ
Сан-Себастьян

**Сан-Себастьян** кæнæ **Донóсти** (, ) у сахар Баскæгты Бæстæйы, Гипускоæйы провинцийы административон центр.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Баскæгты Бæстæйы сахартæ
Кермен (парти)

**Революцион-демократон адæмон парти «Кермен»** у ирон партион организаци. Парти фæзынди 1917-æм азы сæрды Терчы облæсты Дзæуджыхъæуы зылды (ныр у Цæгат Ирыстон). Фæстæдæр парти бафтыдис РКП(б)-йы скондмæ.

Дзæуджыхъæуы ис Керменистты уынг.

## Архайд
### Ном
Партийы ном равзæрди Тылаттаты Чермены номæй (*Кермен* у ацы номы дыгурон хуыз), XIX-æм æнусы райдианы æлдæрттимæ чи тох кодта, уыцы адæмон хъайтарæй.

### Партийы бындурæвæрджытæ
Партийы бындурæвæрджытæ сты революцион интеллигенцийы минæвæрттæ. Уыдысты хуымæтæг адæмæй: Гибизты Дебола, Хъесаты Къолка, Гоститы Андрей, Созаты Тарас, поэттæ Малиты Гиуæрги æмæ Æбаты Шамил. 

Партийы фыццаг къорд архайын райдыдта Дыгуры Чырыстонхъæуы (ныр у сахар Дигорæ), стæй та ахæм къордтæ фæзындысты Цæгат Ирыстоны æндæр хъæуты дæр.

1917-æм азы 1-æм (14-æм) октябры сарæзтæуыд партийы ЦК, йæ сæргъы Гибиз-фырт. 
Иу азы фæстæ партийы уæнгты нымæц сси мин адæймагмæ ’ввахс. 

С. М. Киров, Н. Буачидзе, Мамсыраты Саханджери, М. Орахелашвили, Цæголты Георги æмæ Джатиаты Алыксандры разамындæй парти скодта цалдæр репрессивон мадзалы æмæ Терчы бæстæйы райдыдта тыхджын агитацион-организацион куыст Урс Æфсады ныхмæ.

### Партийы бындурон политикон домæнтæ
Æлдæрттæ æмæ Бадилаты ликвидаци, сæ зæххы конфискаци æмæ къласон æнæмсæрдзинады аиуварс. Революцийы æппæт фарстатæ *[[керменисттæ]]* лыг кодтой большевиктимæ. 

### Революцион тох
Керменистты руаджы цы тохгæнæг зæхкусджыты балтæ сарæзтæуыд, уыдон тох кодтой Терчы облæсты контрреволюцийы ныхмæ. Керменисттæй бирæтæ тохгæнгæйæ фæмардысты, уыдоны ’хсæн партийы бындурæвæрджытæ: Гибизты Дебола, Гоститы Андрей, Хъесаты Къолка, Цæголты Георги.

## РКП(б)-имæ баиу
1918-æм азы апрелы мæйы парти баиу чындæуыд большевиктимæ. Уый фæстæ сарæзтæуыди РКП(б)-йы ирон зылды организаци «Кермен». 
С. М. Киров 1920-æм азы нымадта æмæ парти уыди большевикон, фæлæ Ирыстоны уавæртыл фидаугæ.

## Литературæ
* Цæгат Ирыстоны АССР-ы истори, [т. 2] - Советон дуг, Орджоникидзе, 1966, фф. 21-26, 45.
* Тотоев М. С., Цæгат Ирыстоны революцион змæлды историйы тыххæй очерк (1917-1920), Орджоникдзе, 1957.

## Ноджы ма кæс
* Кермен (газет)

## Æрвитæнтæ
* Парти «Кермен»  

## Фиппаинæгтæ

*
Категори:Политикон партитæ алфавитмæ гæсгæ
Кермен

**Кермен**:

* Кермен — ирон газет (1920-1921);
* Кермен — ирон политикон парти;
* Кермен (ирон диалектыл *Чермен*) — ном;
* Кермен — сахар Болгарийы.
Тель-Авив

**Тель-Ави́в — Яффæ** кæнæ **Тель-Авив** () у Израилы дыккаг стырдæр сахар.

## Фиппаинæгтæ

*
Тибет

**Тибет** ( — вайли: *bod*, ) у Централон Азийы регион, Тибеты уæлвæзы. Тибеты сæйраг сахар у Лхасæ.
## Кæс
* Тибеты автономон район

Категори:Китайы географи
*
Терчы хъазахъхъ

**Терчы хъазахъхъ** () у уырыссаг адæмы этникон дæлкъорд, Терк æмæ йæ иуæй-иу фæрсагдæтты былгæрæттыл чи цæры, хъазахъхъы уыцы хай.

XVI æнусы уыдон цардысты Теркæй хуссарырдæм, фæлæ фæстæдæр ралыгъдысты цæугæдоны галиу былгæронмæ, цæгатырдæм.

Фыццаг дунеон хæст куы райдыдта, Терчы хъазахъхъаг æфсады рæнхъыты уыдис 260 мин адæймаджы бæрц (пайда кодтой 2,1 млн дæсæтины зæхх).

Советон дуджы, 1921-æм азы мартъийы 70 мины бæрц теркаг хъазæхъхъæгтæ депортацигонд æрцыдысты.

## Кæс
* Хъобаны хъазахъхъ

## Æрвитæнтæ
* Терчы хъазахъхъаг æфсæддон æхсæнады официалон сайт 

Категори:Хъазахъхъаг адæм
Категори:Кавказы адæмтæ
Даккæ

**Да́ккæ** () у Бангладешы сæйраг сахар. Цæрынц дзы 7 млн адæймаджы.

## Фиппаинæгтæ

*
Калькуттæ

**Кальку́ттæ** (2001-æм азмæ официалон ном — **Колкатæ**, , ; ) у Индийы дыккаг стырдæр сахар, штат Ныгуылæн Бенгалийы сæйраг сахар.

Колкатæ у, трамвайтæ кæм цæуынц, Индийы иунæг ахæм сахар.

## Фиппаинæгтæ

*
Валенси (Венесуэлæ)

**Валенси** () у сахар Венесуэлæйы цæгаты, штат Карабобойы сæйраг сахар.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Венесуэлæйы сахартæ
Карачи

**Кара́чи** (, ) у порт Пакистаны æмæ паддзахады æппæты стырдæр сахар. Исламабад цалынмæ арæзт не ’рцыдис, Карачи уыдис Пакистаны сæйраг сахар дæр. Ныртæккæ дæр уый баззадис бæстæйы экономикон центр.

Карачи æмæ йæ алфамбылай цæрæнрæттæ иумæ ахсынц дунейы цыппарæм бынат куыд стырдæр аггломераци (æндæр саргъгæндтæм гæсгæ — 13-æм).

## Фиппаинæгтæ

*
Голестан

**Голеста́н** ( — *Golestân*) у Ираны 31 остантæй иу. Йæ сæйраг сахар — Горган.

## Фиппаинæгтæ

*
Усть-Каменогорск

**Усть-Каменого́рск** (, ) у сахар Хъазахстаны, Скæсæн Хъазахстаны облæсты административон центр.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Скæсæн Хъазахстаны облæсты сахартæ
Тибеты автономон район

**Тибеты автономон район** (; *Bod rang skyong ljongs*; ) у автономон регион Китайы ныгуылæны.

## Фиппаинæгтæ

*
Хормозган

**Хормозга́н** ( — *Hormozgân*) у Ираны остантæй иу, ис паддзахады хуссары, денджызгæрон. Йæ сæйраг сахар — Бендер-Аббас.

Остан Хормозганмæ хауынц Персы бакæлæны 14 сакъадахы, уыдонæй сакъадах Киш у зындгонд курорт.

Хормозган у ахсджиаг экономикон район. Ис дзы 11 порты, 5 мидæг аэропорты, 3 æхсæнадæмон аэропорты. Размæцыд хъæууон хæдзарад дæтты, æндæр продуктты ’хсæн, æппæт Ираны провинцитæй фылдæр лимонтæ. Ираны цы кæсаг ласынц, уымæй 30% — Хормозганы.

## Фиппаинæгтæ

*
Семнан (остан)

**Семна́н** ( — *Ôstâň-e Śemnân*) у Ираны остантæй иу. Йæ сæйраг сахар — Семнан. 

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ираны административон дих
Банда-Ачех

**Банда-Ачех** () у Ачехы провинцийы сæйраг сахар (Индонезийы ныгуылæны).

## Фиппаинæгтæ

Категори:Индонезийы сахартæ
Эсенч, Тевфик

**Тевфик Эсенч** (; , *Zayśua Tevfik*; 1904-æм аз, Хаджи-Осман, Турк — 1992-æм азы 7 октябры) уыди, йæ мадæлон убыхаг æвзаг чи зыдта, фæстаг ахæм адæймаг. Уыди, убыхаг æвзаг чи иртæста, уыцы ахуыргæндтæ Жорж Дюмезиль, Г. Г. Фогт æмæ М. А. Кумаховы информант. Абхазаг фыссæг Баграт Шинкубайы роман «Последний из ушедших»-ы сæйраг геройы прототип.

## Цардафыст
Тевфик райгуырдис Хаджи-Османы хъæу Турчы. Хъомыл æй кодта, Цæгат Кавказы Убыхы бæстæйы чи райгуырдис æмæ канд йæ мадæлон убыхаг æвзаг хорз чи зыдта нæ, фæлæ убых Османты империмæ æрвыст куыд æрцыдысты, уыцы хабæрттæ иттæг хорз чи хъуыды кодта, йæ уыцы фыдыфыд Ибрагим.

Цалынмæ Стамбулмæ граждайнаг службæмæ нæ ацыди, уæдмæ Эсенч уыди йæ райгуырæн хъæуы администрацийы сæргълæууæг. Стамбулы йын фæци фадат æмгуыст кæнын францаг лингвист æмæ мифолог Жорж Дюмезилимæ. Эсенч ын радзырдта бирæ хабæрттæ канд æвзаджы тыххæй нæ, фæлæ ма йæ адæмы мифологи, культурæ æмæ æгъдæутты тыххæй.

Тевфик Эсенч йæ мадæлон æвзагæй уæлдай ма хорз дзырдта туркау, стæй зыдта черкесаг æвзаджы хакучинаг диалект.

Эсенчы цыртыл ис ахæм фыст: «Ам ныгæд ис Тевфик Эсенч, убыхаг æвзаг чи зыдта, уыцы фæстаг адæймаг».

Жорж Дюмезиль æмæ Тевфик Эсенч сты, «Le verbe oubykh» (1975), зæгъгæ, убыхаг æвзаджы тыххæй ацы куысты æмавтортæ.

Категори:Турчы зындгонд адæм
Категори:Кавказы æвзæгтæ
Венесуэлæйы бакæлæн

**Венесуэлæйы бакæлæн** (; Колумбийы йæ хонынц *Golfo de Coquivacoa*) у Карибы денджызы хуссары бакæлæн, Венесуэлæйы былгæронмæ хæстæг. Денджызæй йæ хицæн кæнынц æрдæгсакъадæхтæ Гуахирæ æмæ Парагуанæ.

Бакæлæны дæргъ у 231 км, уæрх — 98 км бацæуæны цур. Йæ хуссары бакæлæн баст у цад Маракайбоимæ — æмæ уый тыххæй бакæлæнæн ис егъау транспортон ахадындзинад. Цады мидæг æмæ йæ алфамбылай къахынц нефт, бакæлæныл та уыцы нефт ласынц фæсæрæнтæм.

Бакæлæны былтæ сты ныллæг, хуымгонд не сты уый тыххæй æмæ сыджыт у змисджын.

Венесуэлæйы бакæлæн европæйæгтæ ссардтой 1499-æм азы.

Категори:Бакæлæнтæ алфавитмæ гæсгæ
Категори:Венесуэлæйы бакæлæнтæ
Категори:Колумбийы бакæлæнтæ
Ног Гранадæ

**Ног Грана́дæ** () уыдис Испанийы вице-къаролад Хуссар Америкæйы, нырыккон паддзахæдтæ Венесуэлæ, Колумби, Панамæ æмæ Эквадоры зæххытæ чи иу кодта, ахæм. Вице-къаролад фæзындис 1718-æм азы, адих æй кодтой Перуйы вице-къароладæй. Ног административон иуæджы сæйраг сахар ссис Богота (Колумбийы ныры сæйраг сахар).

Вице-къаролад фехæлдис 1821-æм азы, креолтæ испайнаг æлдариуæджы ныхмæ куы сыстадысты, уæд. Йæ зæххытыл фæзындис хæдбар Стыр Колумбийы паддзахад, уый та фæстæдæр (1831-æм азы) ныддих и цалдæр хицæн паддзахадыл (уыдонæй стырдæртæ — Венесуэлæ æмæ Колумби).

Категори:Испанийы истори
Категори:Колумбийы истори
Категори:Венесуэлæйы истори
Категори:Эквадоры истори
Категори:Панамæйы истори
Венесуэлæйы гимн

**Зарæг ''Gloria al Bravo Pueblo*** («Æхсарджын адæмæн — кад») сси [[Венесуэлæ]]йы паддзахадон гимн [[1881-æм аз]]ы [[25 майы]] президент [[Антонио Гусман Бланко]]йы барамындмæ гæсгæ. Йæ тексты автор у дохтыр æмæ журналист Висенте Салиас (Vicente Salias), композитор — Хуан Хосе Ландаэта (Juan José Landaeta).

== Гимны текст ==
::*'— Coro —**
::''Gloria al bravo pueblo''
::''que el yugo lanzó,''
::''la Ley respetando''
::''la virtud y honor.''
::&nbsp;

:**— I —**
:''¡Abajo cadenas!''
:''Gritaba el Señor;''
:''y el pobre en su choza''
:''libertad pidió.''
:''A este santo nombre''
:''tembló de pavor''
:''el vil egoísmo''
:''que otra vez triunfó.''
:&nbsp;
:&nbsp;

:**— II —**
:''Gritemos con brío ''
:''¡Muera la opresión!''
:''Compatriotas fieles,
:''la fuerza es la unión;''
:''y desde el empíreo,''
:''el Supremo Autor''
:''un sublime aliento''
:''al pueblo infundió.''
:&nbsp;
:&nbsp;

:**— III —*'
:*Unida con lazos*
:*que el cielo formó,*
:*la America toda
:*existe en nación; *
:*y si el despotismo*
:*levanta la voz*
:*seguid el ejemplo*
:*que Caracas dió.*
:&nbsp;
:&nbsp;

Категори:Венесуэлæ
Категори:1881-æм азы зарджытæ
Категори:Испайнаг æвзагыл зарджытæ
Мидæггаг Картли

**Мидæггаг Ка́ртли** (, []) у провинци (мхаре) Гуырдзыстоны. Йæ административон центр у Гур.

Гуырдзыстоны закъæттæм гæсгæ ацы административон иуæджы скондмæ хауы Хуссар Ирыстоны фылдæр хай дæр, кæд æмæ Тбилисы хицæуадæн дзы тых нæй, уæддæр.

2016-æм азы Мидæггаг Картлийы цардысты 263 800 адæймаджы (æнæ Хуссар Ирыстоны зæххытæй).

*
Астæуккаг Ерман

**Астæуккаг Ерман**, **Æхсæйнаг хъæу** дæр (, ) у хъæу Хуссар Ирыстоны Дзауы районы, Урстуалты.

Цардысты дзы Фæрниатæ, Хъоротæ æмæ Туатæ.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Дзауы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Уæллаг Ерман

**Уæллаг Ерман** кæнæ **Мидæггаг Ерман**, **Мидæггаг хъæу** (, ) у хъæу Хуссар Ирыстоны Дзауы районы, Урстуалты.

Цардысты дзы Джелдытæ, Хъоротæ æмæ Габутæ.

## Фиппаинæгтæ

## Литературæ
* 

Категори:Дзауы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Гудзабар

**Гудзабар**, вариант: **Гуджабар** () у хъæу Хуссар Ирыстоны Цхинвалы районы, Цхинвалы горæтгæрон.

## Мыггæгтæ
Цардысты дзы Æлбортæ, Æрсойтæ, Абайтæ, Бæзатæ, Багатæ, Бекъойтæ, Бететæ (Бетешвили), Биазыртæ, Болататæ, Букылтæ, Гæбæратæ (Габарашвили), Габитæ, Габойтæ, Гаглойтæ, Гобозтæ, Годжыцатæ, Гуыззыттатæ, Джиголатæ, Джиотæ, Джыгкайтæ, Дзахотæ, Дзебысатæ, Дыгъуызтæ, Елбачитæ (Елбакидзе), Елдзартæ, Зæгъойтæ, Касатæ, Козатæ, Кокойтæ, Костæ, Къалатæ, Къусратæ, Лæууойтæ, Лолатæ, Мæргъитæ, Мæхъитæ (Макъишвили), Нанитæ, Плитæ, Пухатæ, Санахъотæ, Тасойтæ, Тедетæ, Туатæ, Тъератæ (Терашвили), Уалытæ (Валишвили), Уанетæ, Уырыгатæ, Хæбæлатæ, Хаситæ, Хацыртæ, Хетæгкатæ, Хуритæ, Хуыбецтæ, Хуыбиатæ, Хъæцмæзтæ, Хъазитæ, Хъуылымбегтæ, Цæбитæ, Цхуырбатæ, Чехойтæ.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Цхинвалы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Шинкуба, Баграт

**Шинкуба Василийы фырт Баграт** (; 1917-æм азы 12 майы, Кодоры зылд, Члоуы хъæу — 2004-æм азы 25 февралы, Сухум) уыди абхазаг фыссæг, поэт, политик. 1958–1979-æм азты куыста Абхазы АССР-ы Уæлдæр Советы Сæрдарæй. Уымæй уæлдай зындгонд у куыд историк æмæ лингвист, абхаз-адыгаг æвзæгтæ æмæ абхаз-адыгаг адæмтæ иртасæг.

## Литературон сфæлдыстад
Баграт Шинкуба у бирæ зындгонд уацмысты автор, уыдоны ’хсæн: роман «Последний из ушедших» (ныхас дзы цæуы, XIX æнусы Туркмæ чи алыгъди æмæ æцæгæлон бæсты туркæгты астæу чи батади, уыцы убыхаг адæмы тыххæй; сæйраг геройы прототип у убыхагау чи дзырдта, уыцы фæстаг адæймаг Тевфик Есенч), поэмæ «Песнь о скале», бирæнымæц æмдзæвгæтæ (уыдоны ’хсæн, æгас Абхазы хъуыстгонд чи у, уыцы «Калыбельная махаджиров»).

## Хорзæхтæ
Шинкуба уыди Социалистон Фæллойы Хъайтар æмæ Дмитрий Гулиайы номыл премийы лауреат.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Абхазы фысджытæ
Категори:Абхазы историктæ
Категори:Абхазы лингвисттæ
Трабзон

**Трабзо́н** (раздæры ном у **Трапезу́нд**; , , *Trapezunta*) у сахар æмæ порт Турчы цæгаты, Сау денджызы былыл.

## Фиппаинæгтæ

*
Ялтæ

**Ялтæ** (, , ) у сахар Хъырымы Сау денджызы былтыл.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Хъырымы сахартæ
Категори:Ялтæйы горсовет
Медзырсхеу

**Медзырсхеу** кæнæ **Медзырысхеу** ():

* Стыр Медзырсхеу — хъæу Гуырдзыстоны Гуры муниципалитеты.
* Чысыл Медзырсхеу — хъæу Гуырдзыстоны Гуры муниципалитеты.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Гуры муниципалитеты цæрæнрæттæ
Къостайыхъæу (Цæгат Ирыстон)

**Къостайыхъæу** () у Цæгат Ирыстоны Æрыдоны районы хъæу. 

## Истори
Къостайыхъæуы раздæры ном уыд **Хетæг**. Ардæм лидзын байдыдтой Уæлладжыры ком Тиб, Нар æмæ Захъхъайы зылдтæй.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Æрыдоны районы цæрæнрæттæ
Ферганайы тæрф

**Ферганайы тæрф** (, , ) у географион регион Астæуккаг Азийы, Узбекистаны, Таджикистаны æмæ Хъиргъизы территорийыл. XVIII—XIX-æм æнусты тæрф уыди Коканды ханады артдзæст; 1876-æм азы тæрфы территори бацыдис Уæрæсейы империйы скондмæ (куыд Ферганайы облæст).

Ферганайы тæрф у Астæуккаг Азийы тæккæ бæзнагдæр æмæ адæмарæхдæр хай.

Категори:Хъиргъизы географи
Категори:Узбекистаны географи
Категори:Таджикистаны географи
Рио-Негро (провинци)

**Рио-Негро** () у провинци Аргентинæйы центры.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Аргентинæйы провинцитæ
Парижы стыр мæзджыт

[thumb|Стыр мæзджыты [дзылат (арæзтад)|дзылат]]
**Парижы стыр мæзджыт** () у мæзджыт Парижы. Сарæзтæуыд, Францы колониты пысылмон цæрджытæй Фыццаг дунеон хæсты Германы ныхмæ чи хæцыди, уыдонæн бузныг зæгъыны нысанæн.

Категори:Мæзджыттæ алфавитмæ гæсгæ
Категори:Париж
Категори:Францы мæзджыттæ
Убыхаг æвзаг

**Убыхаг æвзаг** (*a-t<sup>w</sup>axə, t<sup>w</sup>aχəbza*) у, абхаз-адыгаг бинонтæм чи хауы, ахæм мыггагыскъуыд æвзаг. Убыхагау дзырдтой убыхæгтæ, фæстаг убыхагау дзурæг адæймаг Тевфик Есенч фæзиан Турчы 1992-æм азы.

Убыхаг æвзагыл чи дзырдта, уыцы адæмы цæрыны сæрысуангон зонæ уыди Кавказы сауденджызон былтæ.

1860-æм азты, Кавказы хæсты фæстæ убыхæгты фылдæр хай Уæрæсейы хицауадæй æрцыдысты æрвыст Туркмæ; Кавказы чи баззади, уыдон та батадысты уыцы регионы æндæр бынæттон адæмты ’хсæн.

Убыхаг æвзаг хъуыстгонд у йæ уникалон фонетикæйæ — ис дзы 84 æмхъæлæсоны (уыдонæй цыппар мыры æмбæлынц æрмæст æрбайсгæ дзырдты) æмæ дыууæ хъæлæсон мыры (дæргъвæтин «а» æмæ цыбыр «а»).

thumb|300px|right|

Категори:Абхазаг-адыгаг æвзæгтæ
Категори:Кавказы æвзæгтæ
Категори:Турчы æвзæгтæ
Категори:Мард æвзæгтæ
Бартанггаг æвзаг

**Бартанггаг æвзаг** (bartangi ziv) у Памиры æвзæгтæй иу; æмбæлы Бартанджы цæугæдоны былтыл æрбынатгæнæг цалдæр хъæуы. Дзурджыты нымæц у 3000 адæймаджы. Фыссынад ын нæй.

## Библиографи
* Payne, John R. 1989. Pamir Languages. Rüdiger Schmitt (ed.). Compendium Linguarum Iranicarum. Wiesbaden: Ludwig Reichert. 417-44.
* Соколова В.С. Бартангские тексты и словарь. Издательство АН СССР, Москва, 1960.

Категори:Таджикистаны æвзæгтæ
Категори:Памираг æвзæгтæ
Категори:Ирайнаг æвзæгтæ
Гулиа, Дмитрий

**Гулиа Иосифы фырт Дмитрий** () (1874-æм азы 9 (21) февраль, Уарчæйы хъæу — 1960-æм азы 7 апрель, Агудзерæйы хъæу, Абхазы АССР) уыди абхазаг фыссæг, Абхазы адæмон поэт (1937), абхазаг фысгæ литературæйы бындурæвæрæг.

Райгуырдис мæгуыр зæхкусæджы бинонты ’хсæн. Куы райгуырди, уæд ын радтой ном Гач, фæлæ фæстæдæр, йæ бинонтæ растуырнæг дин куы райстой, уæд йæ ном раивта Дмитрийæ. Хæрз сывæллон ма уыди, афтæ йæ бинонтæ иннæ гумаг абхазæгтау æрвыст æрцыдысты Туркмæ, фæлæ йæ фыдæн бантыстис рарвитын йæ бинонты фæстæмæ йæ райгуырæн бæстæм.

Дмитрий ахуыр кодта ахуыргæнджыты семинары Гуры сахары. Фæстæдæр акуыста ахуыргæнæгæй.

1892-æм азы К.Д. Мачаварианиимæ иумæ сарæзтой абхазаг алфавит.

Йе ’мдзæвгæты фыццаг æмбырдгонды поэт равдыста йе ’нæуынондзинад, абхазаг адæмы æфхæрджыты ныхмæ, æргомæй фыста йæ адæмы ирд æмæ амондджын фидæнмæ кæй бæллы.

1921-æм азы Гулиа сарæзта фыццаг абхазаг театралон къорд. Уыцы къорды сæргълæууæг Дмитрий уыдис йæхæдæг. Уымæй уæлдай ма Гулиа уыдис фыццаг абхазаг газет «Апсны»-йы редактор.

Дмитрий Гулиа у абхазаг адæмы æвзаг, истори, этнографийы тыххæй чингуыты автор.

Ахуыргонд ныгæд у Сухумы сахары центры, йæ номыл Музей-хæдзары кæрты.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Абхазы фысджытæ
Гренобль

**Грeнобль** () у сахар æмæ коммунæ Францы хуссар-скæсæны. 

## Фиппаинæгтæ

Категори:Францы сахартæ
Сумы

**Су́мы** () у сахар Украинæйы, Сумыйы облæсты административон центр.

## Фиппаинæгтæ

*
Стырдон

;Цæгат Ирыстон
* Стырдон кæнæ Джызæлдон — цæугæдон Цæгат Ирыстоны
* Стырдон — цæугæдон Цæгат Ирыстоны, Захъхъайы доны фæрсагдон

;Хуссар Ирыстон
* Стырдон кæнæ Джоджора — цæугæдон Хуссар Ирыстоны
* Стырдон кæнæ Къозыдон — цæугæдон Хуссар Ирыстоны
* Стырдон кæнæ Тлидон — цæугæдон Хуссар Ирыстоны
* Стырдон кæнæ Урсдзуары дон — цæугæдон Хуссар Ирыстоны