open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Валютæ

**Валютæ** у
# æхцайы системæ æмæ æхца
# фæсарæйнаг æхца
# балансы суммæ

## Валютæтæ

*  АИШ-ы доллар, $
*  евро, €
*  стерлингты фунт, £
*  юань
*  иенæ, ¥
*  рупи
*  Уæрæсейы сом
*  лари

*
Триалеты ирæттæ

thumb|right|Ирон адæмы æнгом цæрыны рæттæ Советон Цæдисы фехæлды агъоммæ. Хуссары сырх стъæлф у «Триалеты Ирыстон»
**Триалеты ирæттæ** сты Гуырдзыстоны Триалеты (Гурæй хуссарырдæм) цæрæг ирæттæ. 

Хуссар Ирыстоны ревком 1921-æм азы сидтис, цæмæй уыцы зæххытæ ирон автономимæ бацæуой, фæлæ уыцы проект нæ фæрæстмæ.

Ныртæккæ Триалеты Ирыстоны хъæутæ федзæрæг сты, сæ ирон цæрджытæй фылдæр хай ралыгъдысты Цæгат Ирыстонмæ 1990-æм азты райдианы (уыимæ Сомихы ууылты дæр). Æдæппæт ирон царджыты нымæц уыдис 38 минæй фылдæр.

Ныры Гуырдзыстоны, Триалеты рагъы цæгатæрдæм хъæуты цæрынц 13383 ироны (2002-æм азы сфыстмæ гæсгæ), уыимæ Гуры районы — 6405, Карелы районы — 2755, Хашуры районы — 744, Къаспы районы — 3479 адæймаджы. Хуссар фахсы хъæуты баззадис æрмæстдæр 942 ироны, уыимæ Боржомы районы — 719 адæймаджы.

## Кæс ноджы
* Гудзареты ком
* Къахеты ирæттæ

## Фиппаинæгтæ

Категори:Гуырдзыстоны ирæттæ
Ликанкабур

**Ликанка́бур** () — стратовулкан  Боливи æмæ Чилийы ’хсæн арæныл.

## Кæс ноджы
* Андты хæхты номхыгъд
* Андтæ
* Боливийы вулканты номхыгъд
* Чилийы вулканты номхыгъд

## Æрвитæнтæ
* Licancabur, tour 2003 

Категори:Андты хæхтæ
Категори:Андты вулкантæ
Категори:Боливийы хæхтæ
Категори:Боливийы вулкантæ
Категори:Чилийы хæхтæ
Категори:Чилийы вулкантæ
Асуфраль

**Асуфра́ль** () — стратовулкан  Колумбийы департамент Наринойы.

## Кæс ноджы
* Колумбийы вулканты номхыгъд
* Андты хæхты номхыгъд

## Æрвитæнтæ
* Global Volcanism Program 

Категори:Андты хæхтæ
Категори:Андты вулкантæ
Категори:Колумбийы хæхтæ
Категори:Колумбийы вулкантæ
Галерас

**Галерас** () — стратовулкан Хуссар Америкæйы Колумбийы территорийыл, гыццыл фалдæр сахар Пастойæ.

Вулканы бæрзæнд хæццæ кæны 4276 м, диаметр бындурыл 20 км фылдæр. Кратеры диаметр — 320 метры, йæ арфад — 80 метрæй фылдæр.

Геологты æмæ вулканологты иртæстытæм гæсгæ фæстаг 7 мин азы агъоммæ Галерасыл æрцыдис 6 егъау æмæ тынг бирæ чысыл сирвæзты. Афтиддæр XVI æнусы дæргъы ам регистрацигонд æрцыдис ссæдз сивæзтæй фылдæр. 1993-æм азы иртасæн куыстытæ æххæст гæнгæйæ вулканы кратеры фæмард 6 геологы (уыцы уысмы райдыдта вулканы сирвæзт). 2006-æм азы ноябры егъау сирвæзты тасæй тæрсгæйæ алфæмбылайон цæрæнрæттæй эвакуацигонд æрцыдысты аст мин цæрæгæй фылдæр.
Фæстаг сирвæзтытæ уыдысты 2008-æм азы январы, 2009-æм азы февралы, 2010-æм азы январы

## Кæс ноджы
* Андтæ
* Андты хæхты номхыгъд
* Колумбийы вулканты номхыгъд

## Фиппаинæгтæ

## Æрвитæнтæ
*GOES imagery of the 03 January 2010 eruption (CIMSS Satellie Blog)
*Galeras volcano website 
*Watch Galeras in realtime 
*Global Volcanism Program
*VolcanoWorld information 
*BBC on the November 2005 eruption.

Категори:Андты хæхтæ
Категори:Колумбийы хæхтæ
Категори:Колумбийы вулкантæ
Веласкес, Диего

**Диего Веласкес** (; райгуырдис 1599-æм азы 6 июны, Севилья — амардис 1660-æм азы 6 августы, Мадрид) у зындгонд испайнаг нывгæнæг-портретист, испайнаг «сыгъзæрин дуджы» зынгæдæр минæвæрттæй иу.

## Цардафыст
Веласкес райгуырдис 1599-æм азы 6 июны сахар Севильяйы, аргъуыд дзуттæгты бинонты ’хсæн. Ахуыр кодта Франсиско Эррерæ Хистар *(Francisco de Herrera)* æмæ Франсиско Пачекойæ *(Francisco Pacheco)*, уыцы Пачекойы чызг — Хуанæ Мирандæ — райста йæхицæн бинойнагæн (1618).

Веласкесы аивады фæрцы йе ’мдугонтæ цы хуызæн уыдысты, цы дарæс дардтой, уыдæттæ зонæм.

## Библиографи
* C. Justi, «Diego Velazquez und sein Jahrhundert» (Бонн, 1888, 2 т.);
* W. Stirling Maxwell, «Velazquez und seine Werke» (перев. с английского, Берлин, 1856)
* Paul Lefort, «Velazquez».
* Якимович А. Художник и дворец: Диего Веласкес. — М.: Советский художник, 1989. — 270 с. — ISBN 5-269-00014-8.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Испанийы нывгæнджытæ
Астæуккаг Ази

thumb|300px|Астæуккаг Ази Дунейы картæйыл
**Астæуккаг Ази** (, , , , ) у историон æмæ географион регион Централон Азийы ныгуылæны.

*
Доллæр (АИШ)

**АИШ-ы доллæр** (ISO&nbsp;4217 код: **USD**) у АИШ-ы официалон валютæ.

## Æддаг æрмæг
* АИШ-ы доллæр (Галерей)  

Категори:Америкæйы Иугонд Штаттæ
Категори:Валютæтæ
Категори:Доллæр
Стерлингты фунт

**Стерлингты фунт** (ISO&nbsp;4217 код: GBP) у Стыр Британийы официалон валютæ.

## Æддаг æрмæг
* Галерей  

Категори:Стыр Британи
Категори:Валютæтæ
Украинаг Википеди

thumb|Украинаг Википедийы логотип
'''Украинаг Википеди''' () у украинаг æвзагыл Википеди.

## Истори

### [[2004]]
* 30 январы — Атом.
* 4 апрелы — 1000 статьяйы; активаци.
* 15 ноябры — Вибрані статті: Логіка.

### [[2005]]
* 1 октябры — 20&nbsp;000 статьяйы.

### [[2006]]
* 15 октябры — 30&nbsp;000 статьяйы (Блок).
* 12 ноябры — 40&nbsp;000 статьяйы (Дзвоники персиколисті).

### [[2007]]
* 16 январы — 50&nbsp;000 статьяйы (Категорія:Об'єкти IC).
* 17 январы — Добрі статті.
* 17 майы — 60&nbsp;000 статьяйы (Коєлгінське родовище білого мармуру).
* 9 июны — Вибрані списки.
* 9 сентябры — 70&nbsp;000 статьяйы (Озеряни (Борщівський район)).

### [[2008]]
* 28 мартъийы — 100&nbsp;000 статьяйы (:uk:Гойтосир).

### [[2009]]
* 30 майы — 150&nbsp;000 статьяйы (:uk:Висиджування яєць); «Викимедиа Украина».

### [[2010]]
* 7 апрелы — 200&nbsp;000 статьяйы (:uk:Список країн за виробництвом вугілля).

## Фиппаинæгтæ

## Æрвитæнтæ
* Украинаг Википеди
* Ирон Википедийы тыххæй Украинаг Википедийы

Категори:Википедийы хайæдтæ
Категори:Украинаг æвзаг
Пушту

**Пушту́** кæнæ **пашто** ( ) у пуштунты æвзаг, Афгъанистаны паддзахадон æвзаг. Пушту у ирайнаг æвзæгтæй иу. 

Категори:Ирайнаг æвзæгтæ
Категори:Афгъанистаны æвзæгтæ
Мехмед II

**Мехмед II Байсæг (Фатих)** (محمد ثانى, ), йæ æндæр нæмттæ *Мехмед эль-Фатих*, *Цытджын Магомет*, *Магомет Байсæг* (райгуырдис 1432-æм азы 30 мартъийы, Эдирне — амардис 1481-æм азы 3 майы) — осмайнаг султан (хуындæджер) 1444—1446 æмæ 1451—1481 азты. Мурад II-æмы цыппæрæм фырт.

1453-æм азы байста Константинополь, æмæ уымæй сси зындгонд.

## Фиппаинæгтæ

Категори:1432-æм азы чи райгуырдис, уыдон
Категори:Эдирнейы чи райгуырдис, уыдон
Категори:Осмайнаг султантæ
Торчынаты Евгени

**Торчынаты Алексейы фырт Евгени** (райгуырдис 1956 азы 22 августы, Дзæуджыхъæуы — амардис 2003 азы 12 июлы, Бетъырбухы) уыдис уæрæсейаг динзонынады специалист; йæ раиртæстыты сæйраг къабæзтæ уыдысты синологи (китайзонынад), буддологи, Китайы философи æмæ культурæйы истори.

## Цардафыст
Евгени райгуырдис 1956 азы 22 августы Дзæуджыхъæуы. Райгуырдæй цъус фæстæдæр йæ бинонтæ ацыдысты цæрынмæ Саратовмæ.

1973-æм азы Торчыны-фырт каст фæцис 67-æм астæуккаг скъола æмæ бацыдис Бетъырбухы паддзахадон университеты скæсæйнаг факультетмæ, китайаг филологийы кафедрæмæ. 1978 азы ссис Дин æмæ атеизмы историйы паддзахадон музейы аспирант. 1981–1984-æм азты уый уыдис уыцы музейы кусæг. 1984 азы Торчыны-фырт райдыдта кусын ССРЦ-йы Зонæдты академийы Скæсæнзонынады институты Ленинграды хайадмæ. Уым ахуыргонд фæкуыста 10 азы.

1994-æм азы Торчынаты Евгени бахъахъхъæдта диссертаци ахæм темæйыл: «Даосизм. Историон-динзонынадон афысты фæлтæрæн». 1998-æм азы уый уыдис БПУ-йы философион факультеты дин æмæ динзонынады философийы кафедрæйы сæргъы. 1999-æм азæй Торчынон уыдисуыцы университеты философион факультеты философи æмæ культурологийы кафедрæйы сæргълæууæг.

Амардис Торчыны-фырт 2003-æм азы 12 июлы.

## Торчыноны номарæн бакæстытæ
2004-æм азы 20–21 февралы Бетъырбухы паддзахадон университеты уыдис Торчыноны номарæн фыццаг бакæстытæ «Динзонынад æмæ скæсæнзонынад»-ы темæйыл.

## Æрвитæнтæ
* Торчынты Евгенийы хи сайт
* Торчынаты Евгенийы зонадон бынты тыххæй. Автор — Е.А. Кий 

Категори:Уæрæсейы культурологтæ
Категори:Уæрæсейы синологтæ
Категори:Дзæуджыхъæуы чи райгуырдис, уыдон
Евгени
Категори:Бетъырбухы чи амардис, уыдон
Хихон

**Хихон** (, ) у сахар æмæ порт Испанийы цæгаты, Астурийы стырдæр сахартæй иу.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Испанийы сахартæ
Сатаней

**Сатаней** у кæсгон нарты кадджыты хъайтары ном. Эпосы ирон версийы уый у **[[Сатана]]**.

Сатаней у æнустæм рæсугъд, йæ фæлгонц нæ ивы. Уый у зондджын æмæ уынаффæтæ фæкæны æндæр нартæм.

Сатаней у нарт Сосрухъойы мад æмæ хъомылгæнæг.

Ирон нарты кадджытæй хъауджыдæр, Сатанейы лæг чи у, уый кæсгон кадджытæй бæрæг нæу. Йæ бинонты кой куы чындæуы, уæд йæ лæг хонынц куы Сое, куы Тлепш, куы Насрен-жаче, куы Уазырмес.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Нарты кадджытæ
Категори:Черкесаг мифологи
Картли

thumb|Картли
**Картли** () у историон регион Гуырдзыстоны центры.

Категори:Гуырдзыстоны историон регионтæ
Фæнсиуарæн

**Фæнсиуарæн** у ран (атагъа) Цæгат Ирыстоны Æрæфы районы цæгат-ныгуылæны.

## Литературæ
* Цагаева А. Дз. Топонимия Северной Осетии — Владикавказ: Ир, 2010 — с. 623.

Категори:Æрæфы район
Мирный (антарктикон станцæ)

[thumb|Уæрæсейы посты маркæ станцæ «Мирный» скусыны юбилейы тыххæй. [2006-æм аз]]
**Ми́рный** у Советон Цæдисы фыццаг антарктикон станцæ, ныр дæр кусы æмæ у æппæт уæрæсейаг станцæтæй сæйрагдæр.

Æппæт афæдзы дæргъы дæр кусы. Сæрды дзы цырынц 160—200 адæймаджы, зымæджы та — 40-50. Рæстæмбис уæлдафы температурæ у −11°C.

«Мирный»-ы станцæйæ ласынц артаг æмæ хойраг мидæггаг станцæмæ («Восток»).

Категори:Антарктикон станцæтæ
Антарктикон станцæты номхыгъд

thumb|Иртасæн станцæтæ Антарктикæйы кæмæ ис, уыцы паддзахæдтæ
Антарктикæйы ис бирæ иртасæн полярон станцæтæ æмæ базæтæ. Уым алыхуызон бæстæты ахуыргæндтæ иртасынц уыцы егъау регионы биологи, географии, геологи æмæ метеорологи.

Антарктикæйы тыххæй бадзырдмæ гæсгæ цыфæндыдæр бæстæйæн ис йæхи станцæтæ аразын хуссар уæрхады 60-æм градусæй хуссарырдæм.

## Станцæтæ

## Æрвитæнтæ
* Станцæты номхыгъд 

*
Категори:Номхыгъдтæ
Колыты Владислав

thumb|175px|Колыты Владислав
**Колыты Владимиры фырт Владислав** у Тæбæхсæуты Балойы номыл Цæгат Ирыстоны паддзахадон академион театры аивадон разамонæг, Цæгат Ирыстоны адæмон артист.

## Цардафыст
Колыты Владислав уыд ахуыргæнæг Цæгат Ирыстоны паддзахадон университеты аивæдты факультеты. 2007–2009 азты куыста Дзæуджыхъæуы бынæттон хиуынаффæйады администрацийы культурæйы управленийы. 2010-æм азæй у Куклаты театр «Сабийы» разамонæг.

## Цитатæ

## Фиппаинæгтæ

Категори:Цæгат Ирыстоны культурæйы архайджытæ
Владислав
Сывæллæтты æмæ фæсивæды паддзахадон театр «Саби»

**Сывæллæтты æмæ фæсивæды паддзахадон театр «Саби»** у театр Цæгат Ирыстоны сæйраг сахар Дзæуджыхъæуы. Сценæйыл дзы адæймаг актёрты бæсты фæархайынц куклатæ.

Спектакльтæ дзы æвæрд цæуынц ирон æмæ уырыссаг æвзагыл. Фæстаг цалдæр дæсазы дæргъы иронау æвæрд спектакльты нымæц кодта къаддæрæй къаддæр. Уыцы уавæры сæвзæрдæн театры раздæры разамонæг Цориты Нох скодта ахæм аргъ:

## Театры истори
Театры бындур æвæрд æрцыдис 1940-æм азы. Йæ саразыныл зæрдиагæй чи бакуыста, уыдон сты Боциты Барон, уырыссаг драмон театры актёр А.В. Дуганский æмæ йе ’мархайджытæ Е. Самсоненко æмæ М. Батаев, стыр энтузиаст К. Волкова, «Сабийы» фыццаг актёртæ З. Евстигнеева-Киселева, Е. Печуркина-Зубина, О. Терехова, Е. Ядыкина, Н. Дмитриева, В. Моргунов, нывгæнæг Е. Айвазов æмæ бирæ æндæртæ.

Райдианы уагдонæн уыдис уырыссаг куклаты театры статус, ома æппæт спектакльтæ дæр æвæрд цыдысты уырыссаг æвзагыл. Рæхджы æхзызгон бахъуыдис æвæрын пьесæтæ ирон театрдзаутæн, фæлæ республикæйы нæ уыдис иронау чи куыстаид, ахæм куклаты актертæ. Уый хынцгæйæ, 1956-æм азы Дзæуджыхъæуы аивæдты училищейы байгом чындæуыд, куклаты актёрты кæм ахуыр кодтой, ахæм студи. Йæ фыццаг 10 рауагъдоны систы ирон куклаты театры астæуцæджындз. Афтæмæй иу агъуысты кусын райдыдтой дыууæ труппæйы: ирон æмæ уырыссаг.

Æндæр æмæ æндæр азты театры куыстой режиссёртæ В. Ткаченко, Н. Терский, Цæлыккаты М., С. Федорович, Мæхъиты И., Дауыраты З., нывгæнджытæ Е. Айвазова, М. Лысов, О. Малтызова, Хетæгкаты М., Б. Митрофанов, А. Чеботарёв æмæ æндæртæ.

Куклаты драматургийы сæ фыццаг къахдзæфтæ чи акодта, уыдоны ’хсæн уыдысты Б. Боциев («Адæймаг æмæ Домбай»), Хъайырты В. («Ацæмæз»), Тебиаты М. æмæ Гайты М. («Дзеджы фырт Дзег»), Ю. Саратовский («Нарты Сослан»), Хъазыбегты К. («Нарты Батрадз»), Хæмыцаты Ц. («Амонды дидинæг»), Б. Кеворков («Кокули»), Дауыраты Х. («Æлгъыст мæсыг»), Кочысаты З. («Муртуз в космосе»), Цæлаккаты М. («Хæхты цот»), Бицъоты Т. («Хъазыбеджы таурæгъ»), В. Районов («Æхсар æмæ Æхсæрттæг») æмæ æндæртæ.

Бирæ азты дæргъы театры сæргъы уыдис Цориты Нох. 2010-æм азы ног разамонæгæй сфидар чындæуыд Колыты Владислав.

## Литературæ
* Северо-Осетинский республиканский театр «Саби»/сост. З.Л. Хугаева. Орджоникидзе, 1981.

## Æрвитæнтæ
* Театры раздæры разамонæг Цориты Нохы интервью

## Фиппаинæгтæ

Категори:Цæгат Ирыстоны театртæ
Категори:Куклаты театртæ
Категори:Цæгат Ирыстоны культурæйы уагдæттæ
Цориты Нох

**Цориты Агубечыры фырт Нох** у Цæгат Ирыстоны культурæйы архайæг, бирæ азты дæргъы уыдис Сывæллæтты æмæ фæсивæды паддзахадон театр «Саби»-йы сæргъы, 2010-æм азы йæ уыцы бынаты раивта Колыты Владислав.

Категори:Цæгат Ирыстоны культурæйы архайджытæ
Нох
Тарны хох

**Тарны хох** () у хох Магелланы донкъубалмæ æввахс Чилийы.

## Кæс ноджы
* Андты хæхты номхыгъд
* Чилийы вулканты номхыгъд

## Æрвитæнтæ
*Mount Tarn Description & Route in AndesHandbook  (in Spanish)
*Tarn ascent in blogger.com  (in Spanish)

Категори:Андты хæхтæ
Категори:Чилийы хæхтæ
Ритакубæ-Бланко

**Ритакубæ-Бланко** () — хох  Андты Колумбийы. Йæ бæрзæнд 5410 м.

## Кæс ноджы
* Андты хæхты номхыгъд

## Æрвитæнтæ
* Parque Nacional Natural El Cocuy  Info in Spanish about the National Park where the Ritacuba Blanco is located.
* Ritacuba Blanco on Andes site 

Категори:Андты хæхтæ
Категори:Колумбийы хæхтæ
Дарвины хох

**Дарвины хох** () — хох Хуссар Америкæйы Чилийы. Йæ бæрзæнд у 2488 метры.

## Кæс ноджы
* Андты хæхты номхыгъд
* Чилийы вулканты номхыгъд

## Æрвитæнтæ
* Mount Darwin, a climbers challenge and the highest peak in Tierra del Fuego

Категори:Андты хæхтæ
Категори:Чилийы хæхтæ
Невадо-дель-Руис

**Невадо-дель-Руис** () — тæккæ уæллоздæр архайгæ вулкан Андты Колумбийы территорийыл. Йæ скалд 1985-æм азы 13 ноябры ссис тæккæ дынджырдæр æрдзон катастрофæ Колумбийы. Уæд фæмард сты 25 000 адæймаджы. Сæйраг цæф æрцыдис хохæй 50 км фалдæр æвæрд сахар Армеройыл, уым 28 700 цæрæгæй фæмард сты 21 мины бæрц. 10 минутмæ Армеро Помпеийы хуызон бынсæфт бакодта. Вулканологтæ рагфæдзæхст кодтой адæмы, фæлæ сæ раздæры рагфæдзæхсттæ кæй никуы сæххæст сты, уымæ гæсгæ сыл ныр дæр ничиуал баууæндыдис.

Невадо-дель-Руисы сирвæзт бахаудта тæккæ мæлæтхæссæг вулканты сирвæзтытæм 5 номыримæ. Уырдæм ма хауынц Мон Пели, Этнæ, Кракатоæ æмæ æндæрты сирвæзтытæ.

## Кæс ноджы
* Андты хæхты номхыгъд
* Колумбийы вулканты номхыгъд

Категори:Андты хæхтæ
Категори:Андты вулкантæ
Категори:Колумбийы хæхтæ
Категори:Колумбийы вулкантæ
Доньйæ-Хуанæ

**Доньйæ-Хуанæ** () — стратовулкан Колумбийы департамент Нариньойы. Йæ бæрзæнд 4150 метры.

## Кæс ноджы
* Андты хæхты номхыгъд
* Колумбийы вулканты номхыгъд

## Æрвитæнтæ
* Global Volcanism Program

Категори:Андты хæхтæ
Категори:Андты вулкантæ
Категори:Колумбийы хæхтæ
Категори:Колумбийы вулкантæ
Порт-Вилæ

**Порт-Ви́лæ** (, ) у Вануатуйы сæйраг сахар.

Категори:Вануату
Невадо-дель-Уилæ

**Невадо-дель-Уилæ** () — тæккæ бæрзонддæр вулкан Колумбийы, æвæрд у департамент Уилæйы. Вулкан фынæй уыдис 500 азæй фылдæр, æмæ сейсмикон архайд æвдисын райдыдта 2007-æм азы. Уыцы азы 20 февралмæ регистрацигонд æрцыдысты 7000 минæй фылдæр чысыл сейсмикон цауы.
Сейсмикон тас уæллоз у департаменттæн Уилæ, Каукæ, Калдас, Валье-дель-Каукæ.

## Сирвæзтытæ
2007-æм азы 18 апрелы вулкан райхъал ис. Скалд расайдта лæбырдтыты рацыд цæугæдон Паезмæ, уыцы цауæй фæфылдæр доны æмвæз цæугæдон Магдаленæйы аллывæрсты. Амæттæгтæ нæ разынд, эвакуацигонд æрцыдысты 4000 мин адæймагæй фылдæр.

Невадо-дель-Уилæ ногæй райдыдта активондзинад æвдисын 2008-æм азы мартъийы. Бирæнымæцон вулканикон зæххæнкъуыстыты фæстæ 18 мартъийы колумбиаг хицауад расидт «бур» тасы æмвæз, фæстæдæр æй раивтой «оранжхуызыл» 29 мартъийы, уый дзуры ууыл æмæ сирвæзтмæ æнхъæлмæ кастысты хæстæгдæр бонты кæнæ къуыриты. Эвакуацигонд æрцыдысты бирæ адæм. 2008-æм азы 14 апрелы 23:08 æрцыд æртхутæджы скалд, уæд хицауад расидтис «сырх» тас æмæ æвакуаци скодта 13 000 — 15 000 адæймаджы хохы алфæмбылайæ. Тасы æмвæз та æртардæуыд фæстæмæ «оранжхуызмæ» 16 апрелы, вулканы активондзинад куы фæкъаддæр ис.

2008 -æм азы 21 ноябры 02:45 UTC æрцыдис ног сирвæзт, йæ амæттаг фесты 10 адæймагæй фылдæр, 12 000 æрцыдысты эвакуацигонд.

## Фиппаинæгтæ

## Кæс ноджы
* Андтæ
* Андты хæхты номхыгъд
* Колумбийы вулканты номхыгъд

Категори:Андты хæхтæ
Категори:Андты вулкантæ
Категори:Колумбийы хæхтæ
Категори:Колумбийы вулкантæ
Курская (станицæ)

**Курска́я** () у Стъараполы крайы станицæ, Курскаяйы районы административон центр æмæ уыцы районы стырдæр цæрæнран. Лæууы Хъуырæйы доны () былтыл, цæугæдоны номæй дæр хуыйны *Курская*. Станицæйы цæрынц 11,8 мин адæймаджы.

Æфсæнвæндаджы хæстæгдæр станцæ у Мæздæджы (45 км хуссарырдæм).

## Этникон сконд
Цæрджыты фылдæр хай сты уырыссæгтæ (хъазахъхъæгтæ), ис бирæ сомихæгтæ дæр (сыхагон хъæу Эдисси у сомихаг хъæу), цæрынц ма туркæгтæ, хъуымыхъхъæгтæ, кæсгæттæ, цæцæйнæгтæ.

## Æддаг æрвитæнтæ
* Станицæ æмæ районы сайт Kurskaya.info 

## Фиппаинæгтæ

Категори:Курскаяйы районы цæрæнрæттæ
Иенæ

thumb|250px|10 000 ¥
**Иенæ** (; ¥; ISO&nbsp;4217 код: **JPY**) у Японы официалон валютæ.

Категори:Япон
Категори:Валютæтæ
Тринидад

**Тринидад** ( — Æртæиууон):

* Тринидад — Карибы денджызы сакъадах.
* Тринидад — Кубæйы сахар.
* Тринидад — Боливийы сахар.
* Тринидад — Уругвайы сахар.
* Тринидад, Феликс Хуан — Пуэрто-Рикойы боксёр-профессионал, дунейы чемпион.
Качиньский, Лех

**Качи́ньский Лех Алекса́ндр** (; райгуырдис 1949-æм азы 18 июны Варшавæйы, Польшæйы — амардис 2010-æм азы 10 апрелы Смоленсчы облæсты, Уæрæсейы) — польшæйаг юрист æмæ политик, Варшавæйы мэр (2002—2005), 2005-æм азы октябрæй йæ амæлæты онг уыдис Польшæйы президент.

13 азы йыл куы цыдис, уæд 1962-æм азы йæ фаззон æфсымæр Ярославимæ ахъазыд сæйраг ролтæ сывæллæтты популярон фильмы «Мæй чи аскъæфта, уыцы дыууæйы тыххæй» ().

Ахуыр кодта Варшавæйы университеты юридикон факультеты, 1972-æм азы дзы райста магистры къæпхæн. 1979-æм азы бахъхъæхъæдта докторы диссертацы Гданьсчы университеты, уым куыста профессорæй 1990-æм азæй фæстæмæ.

1977-æм азæй фæстæмæ уыдис оппозициимæ баст, куыста профцæдис «Солидарность»-ы.

Йæ фаззон æфсымæр Ярославимæ 2001-æм азы сарæзта ног парти — «Бар æмæ рæстдзинад». Фæдылдзу азы рамбылдта Варшавæйы мэры бынатмæ æвзæрстыты. Йæ администрацийы уынаффæтæй иу уыдис йæ партийы хъæппæрисæй Варшавæйы фæзтæй иуæн Джохар Дудаевы ном радтын (2005-æм азы мартъийы).

2005-æм азы октябры æвзæрст æрцыдис Польшæйы президенты бынатмæ.

2010-æм азы 10 апрелы, Смоленскмæ тæхгæ-тæхын, йæ 1990-æм азы уагъд президентон хæдтæхæг асастис, куыд æнхъæл у, мигъы аххосæй. Хæдтæхæджы цы 97 адæймаджы уыдис, уыдон æппæтæй амардысты, семæ Лех Качиньский дæр.

Качиньскийы амæлæты фæстæ йæ хæстæ æххæст кæны Бронислав Коморовский, 1954-æм азы гуырд Польшæйы Сеймы сæрдар.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Польшæйы президенттæ
Категори:Польшæйы политиктæ
Категори:XXI æнусы политиктæ
Тринидад (сакъадах)

**Тринида́д** ( — «Æртæиуон») у стыр сакъадах Карибы денджызы, Венесуэлæйы былтæм æввахс. У хæдбар паддзахад Тринидад æмæ Тобагойы стырдæр хай, Стыр Британийы раздæры колони. Дæргъмæ у 80 км, уæрхмæ — 59 км.

1850-æм азы Тринидадыл ссардæуыд нефт. Нефт æмæ æрдзон газы амал кæныны хъуыддаг ныр дæр у экономикæйы бындур.

Стырдæр сахартæ сты Порт-оф-Спейн (Тринидад æмæ Тобагойы сæйраг сахар), Сан-Фернандо, Аримæ, Сент-Джозеф.

Категори:Тринидад æмæ Тобаго
Коморовский, Бронислав

**Бронислав Мария Коморовский** (; райгуырдис 1952-æм азы 4 июны Оборники-Слёнскейы) у Польшæйы политик, паддзахады æвзæрст президент (парти «Граждайнаг платформæ»), раздæры хъахъхъæнынады министр, 2007-æм азæй — Сеймы (парламенты) Маршал (сæрдар).

2010-æм азы 10 апрелæй æххæст кæны президенты хæстæ, раздæры президент Лех Качиньский авиакатастрофæйы фæмардис, æмæ уый тыххæй.

5 июлы куыд рабæрæг ис, Бронислав Коморовский æвзæрст æрцыдис Польшæйы президенты бынатмæ. Уымæн 4 июлы схъæлæс кодтой хъæлæсгæнджыты 53,01%.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Польшæйы политиктæ
Категори:Польшæйы президенттæ
Фаркаш, Берталан

**Бе́рталан Фа́ркаш** (; райгуырдис 1949-æм азы 2 августы, Дьюлахазæ) у Венгрийы фыццаг космонавт, Советон Цæдисы Хъæбатыр.

Фаркаш æмæ советон космонавт Валерий Кубасов космосмæ стахтысты космосы нау «Союз-36»-ы 1980-æм азы 26 майы. Орбитæйы баззадысты 7 боны æмæ 20 сахаты.

Космосмæ атахты фæстæ Фаркаш дарддæр кодта æфсæддон тæхæджы карьерæ.

Фаркашæн ис æртæ сывæллоны: дыууæ лæппуйы æмæ иу чызг.

Категори:Космонавттæ
Категори:Советон Цæдисы хъæбатыртæ
Категори:Венгрийы политиктæ
Категори:Сабольч-Сатмар-Береджы чи райгуырдис, уыдон
Бæлгъуыр

**Бæлгъуыр** — хæйрæджыты паддзах. Адæмон сфæлдыстады æвдыст цæуы мæстыгæр, мæтъæл æмæ фыдзондæй. Йæ фæлгонц ын хорз равдыста Брытъиаты Созырыхъо йæ уацмыс «Дзеджы фырт Дзеджы».

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ирон мифологи
Меняйло, Сергей Иваны фырт

**Сергей Иваны фырт Меняйло** (райгуырдис 1960-æм азы 22 августы, Цæгат Ирыстоны Алагиры) у Уæрæсейы политикон æмæ æхсæнадон архайæг, 2021-æм азы 9 апрелæй æххæст кæны Республикæ Цæгат Ирыстон — Аланийы сæргълæууæджы хæстæ.

## Цардафыст
Сергей Меняйло райгуырдис Алагиры, ирон-уырыссаг бинонты ’хсæн.

1983-æм азы каст фæци Къаспы Уæлдæр æфсæддон-денджызон училище, райста дзы индзылер-штурманы дæсныйад. Службæ кæнын райдыдта Цæгат флоты.

2004-æм азы 22 июны Уæрæсейы Федерацийы президенты барамындмæ гæсгæ Меняйло нысангонд æрцыд Новороссийсчы æфсæддон флоты базæйы штабы сæрдарæй, 2005-æм азы та — базæ æмæ гарнизоны командæгæнæг.

2007-æм азæй у вице-адмирал, Сауденджызон флоты командæгæнæджы хæдивæг.

2008-æм азы августы Сергей Меняйло активонæй архайдта Гуырдзыстон æрсабыр кæнынмæ æфсæддон-десантон кампанийы.

2010-æм азы Меняйлойы кандидатурæ æвæрд æрцыдис Уæрæсейы президенты раз Цæгат Ирыстоны сæргълæууæджы бынатмæ.

2014-æм азы 14 апрелы Меняйло сси Севастополы губернаторы хæстæ æххæстгæнæг æмæ уыцы бынаты куыста 2016-æм азы июлы онг.

2016-æм азы 28 июлы нысангонд æрцыдис УФ-йы президенты минæварæй Сыбыры федералон зылдмæ.

## Æддаг æрвитæнтæ
* Сайт Министерства обороны Российской Федерации
* Форпост в Геопорту  Красная звезда, 2008-æм азы 27 февралы 
* Осетины — Меняйло Сергей на сайте «Осетины»
* Высоты Сергея Меняйло  Красная звезда, 2009-æм азы 13 майы

## Фиппаинæгтæ

Категори:Уæрæсейы вице-адмиралтæ
Категори:Алагиры чи райгуырдис, уыдон
Конкорд

[thumb|250px|«Конкорд». [Хитроу, Лондон]]
«**Конкорд**» — уæлзæлон пассажирон хæдтæхæг.
thumb|left|
thumb|250px|
thumb|left|Кабинæ
Ладогæйы цад

**Ла́догæйы цад** кæнæ **Ладогæ** () у Европæйы стырдæр æдзæхх цад. Цады фылдæр хай хауы Уæрæсейы Ленинграды облæстмæ, æндæр хай та — Карелийы Республикæмæ (уый дæр Уæрæсейы сконды).

Ладогæ æрæмбырд кæны 32 цæугæдоны дон, уымæй та рацæуы æрмæстдæр иу — Нева. Нева æфты Балты денджызмæ.

Цады фæзуат у 17,6 мин км² (æд сакъадæхтæ — 18,1 мин км²); доны бæрцуат — 908 км³; цæгатæй хуссармæ дæргъ — 219 км.

Ладогæйы цадыл арæх сты штормтæ, стыр уылæнтæ. Цыдæриддæр цæугæдойнон науæн Ладогæйыл цæуæн нæй.

Фыдыбæстæйы Стыр хæсты рæстæг Ладогæйы ихыл уыдис, блокадæгонд Ленинград бæстæимæ чи баста, иунæг ахæм фæндаг (кæс Царды фæндаг).

thumb|left|300px|Ладогæйы цады картæ

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ленинграды облæсты цæдтæ
Категори:Карелийы цæдтæ
Пифагоры теоремæ

thumb|left|300px|a<sup>2</sup> + b<sup>2</sup> = c <sup>2</sup>
**[[Пифагор]]ы теоремæ** у евклидон геометрийы бындурон теоремæтæй иу.

## Бæлвырдгæнæнтæ
[thumb|left|300px|[Евклиды бæлвырдгæнæн ]]
[thumb|300px|[Чу-пейы бæлвырдгæнæн ]]

Категори:Геометри
Категори:Математикæ
9 апрелы

## Бæрæгбæттæ æмæ сæрмагонд бонтæ
* Боливи — Конституцийы бон.
* Гуырдзыстон — Чи фæмард, уыдоны мысæн бон; Хæдбардзинады бон.
* Финлянди — Финнаг æвзаджы бон (кæнæ Агриколæйы бон).

## Цаутæ
* 1799 — Англисаг химик Хемфри Дэви ссардта хъæлдзæггæнæн газы анестезийы миниуджытæ.
* 1928 — Турк сфидар кодта пысылмон дин куыд официалон дин.
* 1989 — Тбилисы митинг фæсырдæуы, йæ архайджытæй 19 фæмардысты — адæмы æнгомдзинад ахæм уыдис, æмæ сæ риутæ ныцъцъæл æрцыдысты.

## Ацы бон райгуырдысты

## Ацы бон амардысты

Категори:Бонтæ
Севастополы националон техникон университет

мини|Севастополы националон техникон университет
**Севастополы националон техникон университет** (, , ), СевНТУ, у Севастополы вуз, Хъырымы стырдæр техникон уæлдæр ахуырдон. Ахуыр кæны дзы 11 мин студентæй фылдæр.

Университет кусын райдыдта 1963-æм азы куыд Одессæйы политехникон университеты прибортæ аразæн институт. Хицæн паддзахадон университеты статус æмæ йæ ныры ном райста 1994-æм азы.

## Æддаг æрмæг
* СевНТУ-йы официалон сайт  

Категори:Ахуыргæнæндæттæ алфавитмæ гæсгæ
Категори:Университеттæ алфавитмæ гæсгæ
Категори:Украинæйы университеттæ
Категори:Уæрæсейы университеттæ
10 апрелы

**10 апрелы**, иронау — **хуымгæнæны мæйы 10-æм бон** — азы 100-æм бон ( 101-æм бон).

## Бæрæгбæттæ æмæ сæрмагонд бонтæ

## Цаутæ
мини|Польшæйы президенты хæдтæхæг
* 2010 — Смоленскмæ тæхгæ-тæхын, Польшæйы президенты хæдтæхæг асастис, специалисттæ куыд æнхъæлынц, мигъы аххосæй. Хæдтæхæджы цы 97 адæймаджы (Польшæйы ахсджиаг политикон æмæ æфсæддон архайджытæ) уыдис, уыдон сеппæт амардысты.

## Ацы бон райгуырдысты
* 1895&nbsp;— Всеволод Рождественский (ам. 1977), уырыссаг поэт.

## Ацы бон амардысты
* 1966&nbsp;— Ивлин Во, англисаг фыссæг.
* 2010 — Лех Качиньский, Польшæйы президент.

Категори:Бонтæ
Эдисси

**Эдисси́** (*Едессиа* кæнæ *Едессия* дæр фыссынц) у Стъараполы крайы Курскаяйы районы хъæу, уыцы районы дыккаг стырдæр цæрæнран. Лæууы цæугæдон Хъуырæйы доны былтыл. Цæры дзы 5,8 мин адæймаджы.

Районы центр — станицæ Курская — у Эдиссийæ 5 км ныгуылæнырдæм. Хæстæгдæр æфсæнвæндаджы станцæ — Мæздæг — у 45 км хуссарырдæм.

## Истори
Хъæуы бындур савæрдтой 1797-æм азы император Павелы барамындмæ гæсгæ. Уыцы барамындæй, сæхи куырдиатмæ гæсгæ дæсгай сомихаг бинонтæ ралыгъдысты ныры Дагъистан æмæ Азербайджаны зæххытæй Цæгат Кавказы быдыртæм.

Уымæ гæсгæ Эдиссийы цæрæг сомихæгтæ дзурынц тюркаг равзæрды æвзагыл (кæнæ, уымæй цы цалдæр фразæйы баззадис, уыдонæй пайда кæнынц).

Хъæуы ис агуыридурæй амад сомихаг аргъуан. Уый нымад у Стъараполы крайы зæронддæр сомихаг аргъуаныл (йæ ныры агъуыст у 1914-æм азы амад).

## Фиппаинæгтæ

Категори:Курскаяйы районы цæрæнрæттæ
Сом

[мини|[УСФСР|Советон Уæрæсейы сом, 1922-æм аз]]
**Сом** () у Уæрæсейы Федераци, Белорусси æмæ Приднестровьейы валютæты æнæофициалон ном ирон æвзаджы. Уымæй фылдæр Уæрæсейы сом у Абхаз æмæ Хуссар Ирыстоны сæйраг валютæ.

Ныхасæн сом ис тюркаг равзæрд. Уырыссаг сомы йеддæмæ ахæм ном ис æстæуккаг Азийы бæстæты валютæтæм: Хъиргъизы æмæ Узбекистаны. 2000-æм азæй фæстæмæ Таджикистаны валютæ дæр хуыйны сомони, фæлæ ацы ном тюркаг сомимæ хæццæ нæу — схуыдтой йæ таджикаг нацийы фыды номыл, Исмаил Саманийы.

Советон рæстæджы сом уыдис советон рублы официалон ном таджикаг, туркменаг, хъиргъизаг æмæ узбекаг æвзагты, æмæ уый йеддæмæ уымæй пайда кодтой тæтæйраг, башкираг æмæ Цæгат Кавказы æвзагты дæр, ирон æвзаг сæ нымады.

Нырыккон валютæты тыххæй кæс:
* Уæрæсейы сом
* Белоруссийы сом
* Хъиргъизы сом
* Приднестровьейы сом

Историон валютæты тыххæй та:
* Уæрæсейы империйы сом
* Советон Цæдисы сом

Категори:Валютæтæ
*
29 апрелы

## Бæрæгбæттæ æмæ сæрмагонд бонтæ

## Цаутæ
* 1879 — Александр Баттенберг (райг. 1857) сси Болгарийы кънйазады кънйаз.

## Ацы бон райгуырдысты

## Ацы бон амардысты
* 1870 — Хуан Крисостомо Фалькон-и-Саварсе, Венесуэлæйы 20-æм президент. Йæ президентады дæргъы мæлæтæй æфхæрд бæстæйы закъæттæй бынтондæр аиуварс чындæуыд.

Категори:Бонтæ
30 апрелы

## Бæрæгбæттæ æмæ сæрмагонд бонтæ
* Вьетнам — Уæлахизы бон.
* Мексикæ — Сывæллоны бон.
* Швеци — Къаролы бон.

## Цаутæ

## Ацы бон райгуырдысты
* 1967 — Филипп Киркоров, эстрадæйы зарæггæнæг, райгуырдис болгайраг зарæггæнæг Бедрос Киркоровы бинонтæм.

## Ацы бон амардысты

Категори:Бонтæ
Советон Цæдисы сом

thumb|1961-æм азы советон сом
**Советон Цæдисы сом** у Советон Цæдисы валютæ 1923-æм азæй 1991-æм азы 26 декабры онг. 1947-æм азы онг сомимæ æмзилдух кодта туман ().

Советон купюрæтæн сæ фылдæры дизайн скодта гравёр æмæ нывгæнæг Иван Дубасов.

Советон Цæдисы, 1924-æм азæй фæстæмæ æмæ суанг 1992-æм азы онг гæххæттын æхца йæ аргъ кæмæн 10 сомы онг уыдис, уагъта хæзнадон (казначейство) æмæ уыдон хуындысты Паддзахадон хæзнадоны билеттæ (Государственные казначейские билеты). Дæс сом æмæ уымæй фылдæр йæ аргъ кæмæн уыдис, уыдон та уагъта Паддзахадон банк æмæ сæ ном дæр уыдис Советон Цæдисы Паддзахадон банчы билеттæ (Билеты Государственного банка СССР).

Советон Цæдис куы фехæлдис, 1992-1995 азты советон сом-иу аиуварс кодтой зилдухæй. Уымæй чи ахицæн, ахæм фæстæг паддзахад сси Таджикистан (1995-æм азы 10 майы). Уæрæсе советон сомы зонæй рацыдис 1993-æм азы июлы (кæс Уæрæсейы сом).

## Постсоветон валютæтæ
* Азербайджаны манат
* Белоруссийы сом
* Гуырдзыстоны лари
* Латвийы лат
* Литвайы лит
* Молдавийы лей
* Сомихы драм
* Туркменийы манат
* Таджикистаны сомони
* Уæрæсейы сом
* Узбекистаны сум
* Украинæйы гривнæ
* Хъазахстаны тенге
* Хъиргъизы сом
* Эстонийы кронæ

### ''de facto''
* Абхазы апсар (Уæрæсейы сом)
* Приднестровьейы сом
* Уæлхох Карабахы драм (Сомихы драм)

Категори:Валютæтæ
Категори:Сом
Категори:Советон Цæдис
21 апрелы

**21 апрелы**, иронау **сыфтæры мæйы 21-æм бон**

## Бæрæгбæттæ æмæ сæрмагонд бонтæ

## Цаутæ
* 2007 — чилиаг спортсмен Гонсало Браво сарæхстис модификацигонд Судзуки Самурайыл (Suzuki SJ) вулкан Охос-дель-Саладойы фахсыл схизын 6688 м, æмæ афтæмæй сæвæрдта дунеон рекорд.

## Ацы бон райгуырдысты
* 1922 — Хуыгаты Геор, ирон драматург, «Андро æмæ Сандро», «Мæ усы мой», «Зæрдæйæн квартет» æмæ æндæр пьесæты автор.

## Ацы бон амардысты
* 1910 — Марк Твен, АИШ-ы зындгонд фыссæг.

Категори:Бонтæ
20 апрелы

## Бæрæгбæттæ æмæ сæрмагонд бонтæ
* Венесуэлæ, Хæдбардзинады декларацийы бон.
* Сьеррæ-Леоне, Республикæйы бон.
* Пысылмон дины пехуымпар Мæхæмæты райгуырæн бон (570).

## Цаутæ
* 1922 — Хуссар Ирыстоны автономон облæст сарæзтæуы.
* 1924 — Турчы Республикæйы конституци йæ тыхы бацыд.

## Ацы бон райгуырдысты
* 1808 — Наполеон III () (ам. 1873), Францы император 1852—1870 азты.
* 1889 — Адольф Гитлер (), Æртыккаг Рейхы фюрер, Дыккаг дунеон хæст чи райдыдта, уыцы адæймаг.

## Ацы бон амардысты

Категори:Бонтæ
12 апрелы

## Бæрæгбæттæ æмæ сæрмагонд бонтæ
* Авиаци æмæ космонавтикæйы æппæтдунеон бон.
* Уæрæсе — Космонавтикæйы бон.

## Цаутæ
* 1961 — Дунейы фыццаг тахт космосмæ æнтыстджынæй скодта Юрий Гагарин советон космосон нау «Восток»-æй.
thumb|150px|Гагарин

## Ацы бон райгуырдысты

## Ацы бон амардысты

Категори:Бонтæ
11 апрелы

**11 апрелы**, иронау — **хуымгæнæны мæйы 11-æм бон** — азы 101-æм бон (даргъ азы 102-æм бон).

## Бæрæгбæттæ æмæ сæрмагонд бонтæ
* Либери — Кувыны бон.

## Цаутæ

## Ацы бон райгуырдысты
* 146 — Луций Септимий Север (146—211) — ромаг император.

## Ацы бон амардысты
* 1034 — Роман III Аргир () сомихаг равзæрды Византийы автократор (император).
* 1976 — Александр Гладков (р.&nbsp;1912), драматург, фильм «Гусарская баллада»-йы сценарийы автор.
* 1977 — Жак Превер (р.&nbsp;1900), францаг поэт.
* 1987 — Примо Леви (р.&nbsp;1919), италиаг химик, фыссæг.
* 2007 — Курт Воннегут (р.&nbsp;1922), АИШ-ы фыссæг.

Категори:Бонтæ
Сомони

**Сомони** у Таджикистаны валютæ (код TJS).

Сомони зилдухмæ бацыдис 2000-æм азы 30 октябры Таджикистаны сомы бæсты. Иу сомони уæд ивгæ кодтой 1000 соммæ, ивд цыдис 2001-æм азы 1 апрелы онг.

Категори:Таджикистан
Категори:Валютæтæ
Хъиргъизы сом

**Сом** — (ISO 4217: KGS, 417) у Хъиргъизы валютæ. Уыцы бæстæйы парламент сфидар кодта ног валютæйы тыххæй уынаффæ 1993-æм азы 10 майы.

## Гæххæттын æхца

Категори:Хъиргъиз
Категори:Валютæтæ
Категори:Сом
Украинæйы гривнæ

thumb|100px|Гривнæ, ₴
**Украинæйы гривнæ** (, ) у Украинæйы æхцайы иуæг (валютæ). Йæ ISO&nbsp;4217 код у `UAH`. 

## Банкнотæтæ

Ныв:1 hryvnia 2006 front.jpg|1 гривнæ
Ныв:1 hryvnia 2006 back.jpg|1 гривнæ
Ныв:Ukraine-2005-Bill-2-Obverse.jpg|2 гривнæйы
Ныв:Ukraine-2005-Bill-2-Reverse.jpg|2 гривнæйы
Ныв:5 hryvnia 2005 front.jpg|5 гривнæйы
Ныв:5 hryvnia 2005 back.jpg|5 гривнæйы
Ныв:10-Hryvnia-2005-front.jpg|10 гривнæйы
Ныв:10-Hryvnia-2005-back.jpg|10 гривнæйы
Ныв:20-Hryvnia-2003-front.jpg|20 гривнæйы
Ныв:20-Hryvnia-2003-back.jpg|20 гривнæйы
Ныв:UkrainePNew-50Hryven-2004-donatedoy f.jpg|50 гривнæйы
Ныв:UkrainePNew-50Hryven-2004-donatedoy b.jpg|50 гривнæйы
Ныв:100 гривень, 2015 01.jpg|100 гривнæйы
Ныв:100 гривень, 2015 02.jpg|100 гривнæйы
Ныв:200 hryvnia 2007 front.jpg|200 гривнæйы
Ныв:200 hryvnia 2007 back.jpg|200 гривнæйы
Ныв:Ukraine-2006-Bill-500-Obverse.jpg|500 гривнæйы
Ныв:500 hryvnia 2006 back.jpg|500 гривнæйы


## Згъæрæхцатæ

Ныв:Kopek, 1992, Ukraine.jpg|1 капекк
Ныв:2-kopiyki-Ukraine.JPG|2 капеччы
Ныв:5-kopiyok-Ukraine.jpg|5 капеччы
|10 капеччы
Ныв:25-kopiyok-Ukraine.JPG|25 капеччы
Ныв:50-kopiyok-Ukraine.JPG| 50 капеччы
| 1 гривнæ («ОДНА ГРИВНЯ», аз)


Категори:Валютæтæ
Категори:Украинæйы экономикæ
Гривнæ (нысаниуджытæ)

* Украинæйы гривнæ — Украинæйы æхцайы иуæг;
* Киевы Уырысы гривнæ
* Гривнæ (фæлындæн)
** Мономахы гривнæ
Барастыр

**Барастыр**,  — ирон адæмы традицион уырнынады у Мæрдтыбæсты хицау. Уæлæуыл цыдæриддæр ис, уыимæ удæгас адæм дæр, уыдон сты Стыр Хуыцауы фæрцы. Чи амæлы, уыдон та бахауынц Мæрдтыбæстæм, Барастыры дæлбармæ. Барастырмæ стыр бартæ ис. Цалынмæ адæймаг амæла, уæдмæ йын йæ бæстæм фæндаг нæй, куы амæла, уæд та йын цардмæ фæстæмæ раздæхæн нал и.

Уым — Мæрдтыбæсты — алцыдæр ис Барастыры къухы. Уый зоны, уæлæуыл чи куыд фæцард, æмæ йын уымæ гæсгæ Мæрдтыбæсты тæрхон кæны, дзæнæтмæ йын æмбæлы, æви йæм зындоны хъизæмæрттæ æнхъæлмæ кæсынц. Уыцы хъуыддаджы йæ рæстзæрдæдæр æххуысгæнджытæ сты Мæрдтыбæсты дуаргæс ставдæнгуылдз Амултахъ æмæ æгъдауæвæрæг Аминон. Уыдоны фæрцы алцыдæр ис йæ уагыл.

Барастыр иузæрдион у Нартыл. Уæлдай тынгдæр та ауды æнахъомæй мард æнæхин сабитыл. Рæвдауы сæ. Уырызмæджы æнæном лæппуйæн та йæ бадæн ис Барастыры уæрагыл. Æмæ ма йæ суанг рæстæгмæ уæлзæхмæ дæр рауадзы. Кæсæм кадæджы:

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ирон мифологи
Днестргæроны сом

мини|Днестргæроны сом
мини|1 капекк
**Днестргæроны сом** (, , ; æнæофициалон код у `PRB`) у Днестргæроны валютæ.

Категори:Приднестровье
Категори:Валютæтæ
Категори:Сом
Белоруссийы сом

**Белоруссийы сом** () у Белоруссийы æхцайы иуæг (валютæ). Йæ ISO&nbsp;4217 код у **BYR**.


Ныв:Belarus-2000-Bill-1-Obverse.jpg| 1 сом
Ныв:Belarus-2000-Bill-1-Reverse.jpg| 1 сом
Ныв:Belarus-2000-Bill-5-Obverse.jpg| 5 сомы
Ныв:Belarus-2000-Bill-5-Reverse.jpg| 5 сомы
Ныв:Belarus-2000-Bill-10-Obverse.jpg| 10 сомы
Ныв:Belarus-2000-Bill-10-Reverse.jpg| 10 сомы
Ныв:Belarus-2000-Bill-20-Obverse.jpg| 20 сомы
Ныв:Belarus-2000-Bill-20-Reverse.jpg| 20 сомы
Ныв:Belarus-2000-Bill-50-Obverse.jpg| 50 сомы
Ныв:Belarus-2000-Bill-50-Reverse.jpg| 50 сомы
Ныв:100-rubles-Belarus-2000-f.jpg| 100 сомы
Ныв:100-rubles-Belarus-2000-b.jpg| 100 сомы
Ныв:Belarus-2000-Bill-500-Obverse.jpg| 500 сомы
Ныв:Belarus-2000-Bill-500-Reverse.jpg| 500 сомы
Ныв:1000-rubles-Belarus-2000-f.jpg| 1000 сомы
Ныв:1000-rubles-Belarus-2000-b.jpg| 1000 сомы
Ныв:5000-rubles-Belarus-2000-f.jpg| 5000 сомы
Ныв:5000-rubles-Belarus-2000-b.jpg| 5000 сомы
Ныв:10000-rubles-Belarus-2000-f.jpg| 10 000 сомы
Ныв:10000-rubles-Belarus-2000-b.jpg| 10 000 сомы
Ныв:20000-rubles-Belarus-2000-f.jpg| 20 000 сомы
Ныв:20000-rubles-Belarus-2000-b.jpg| 20 000 сомы
Ныв:50000-rubles-Belarus-2000-f.jpg| 50 000 сомы
Ныв:50000-rubles-Belarus-2000-b.jpg| 50 000 сомы
Ныв:100000-rubles-Belarus-2000-f.jpg| 100 000 сомы
Ныв:100000-rubles-Belarus-2000-b.jpg| 100 000 сомы


Категори:Беларусь
Категори:Валютæтæ
Категори:Сом
4 майы

## Бæрæгбæттæ æмæ сæрмагонд бонтæ
* Замби — Фæллойы бон.
* Китай — Фæсивæды бон.

## Цаутæ

## Ацы бон райгуырдысты
* 1904 — Умм Кульсум (), Мысыры зарæггæнæг (контральто), зарджыты автор, актрисæ.
* 1938 — Дзигоро Кано, дзюдойы бындурæвæрæг.

## Ацы бон амардысты

Категори:Бонтæ
Уæрæсейы сом

мини|10 Уæрæсейы сомы
**Уæрæсейы сом** () у Уæрæсейы Федераци валютæ. Йæ ISO&nbsp;4217 код у **RUB**.

мини|right|200px|Уæрæсейы сомы символ. XVII—XIX æнусы
мини|right|93px|Уæрæсейы сомы официалон символ.

## Банкнотæтæ

Категори:Валютæтæ
Категори:Сом
Категори:Уæрæсе
Ананьев, Борис Герасимы фырт

**Борис Герасимы фырт Ананьев** (райгуырдис 1907-æм азы 14 августы Дзæуджыхъæуы — амардис 1972-æм азы 18 майы Бетъырбухы) у советон психолог, Бетъырбухы психологты зонадон скъолайы бындурæвæрæг æмæ разамонæг. Йæ ахуыргæнинæгты ’хсæн ранымайæн ис зындгонд психологты Борис Ломов, А. Г. Ковалёв æмæ æндæрты.

Борис Ананьев райгуырдис сомихаг бинонты ’хсæн Дзæуджыхъæуы. Уый каст фæцис Хæххон педагогон институт 1928-æм азы. Бацыдис Мæгъзы институты аспирантурæмæ, сси педагогон зонæдты кандидат (1937), стæй педагогон зонæдты доктор (1939), разамынд лæвæрдта Ленинграды паддзахадон университеты психологийы кафедрæйæн (1944-æм азæй) æмæ уыцы университеты психологион факультетæн (1967—1972).

Ананьев 1949—1972 азты цы хæдзары цардис, уый сисыл æвæрд æрцыдис номарæн фæйнæг. Йæ ингæн у Серафимы уæлмæрдты Бетъырбухы цæгат-ныгуылæны.

## Сæйраг зонадон куыстытæ
* Психология педагогической оценки, 1935.
* Очерки психологии, 1945.
* Психология чувственного познания, 1960.
* Теория ощущений, 1961
* Очерки русской психологии XVIII—XIX веков, 1967.
* Человек как предмет познания, 1969.
* Психология и проблемы человекознания. МОДЭК, 2005.
* Избранные психологические труды, 1 и 2 тт. Педагогика, 1980.
* Человек как предмет познания. Питер, 2001.
* О проблемах современного человекознания. Питер, 2001.

## Литературæ
* Большой психологический словарь под ред. Б. Г. Мещерякова, В. П. Зинченко.
* Словарь по психологии под ред. А. В. Петровского и М. Г. Ярошевского.
* Логинова Н. А. Б. Г. Ананьев — выдающийся учёный в истории отечественной психологии. Алматы, 1999.
* Степанов С. Борис Герасимович Ананьев «Школьный психолог», 2000, № 20.
* Интервью с Е. П. Ильиным (включает воспоминания об Ананьеве) 

## Фиппаинæгтæ

Категори:Советон Цæдисы психологтæ
Категори:Психологтæ алфавитмæ гæсгæ
Категори:Дзæуджыхъæуы чи райгуырдис, уыдон
Категори:Бетъырбухы чи амардис, уыдон
Категори:Педагогон зонæдты доктортæ
Серафимы уæлмæрдтæ

**Серафимы уæлмæрдтæ** () у стыр уæлмæрдтæ Бетъырбухы, метройы станцæ «Старая Деревня»-мæ ’ввахс. Фыццаг ингæн дзы бавæрдæуыд 1905-æм азы. Уæлмæрдты ном у, йæ территорийыл цы Саровы Серафимы номыл аргъуан и, уый номæй.

Серафимы уæлмæрдты ис Ленинграды блокадæйы чи фæмардис, уыдоны 16 æфсымæрон ингæны. Æдæппæты блокадæйы амæттаг адæмы нымæц дзы 100 минæй фылдæр ис.

Номдзыд адæймæгты ингæнты ’хсæн Серафимы уæлмæрдты ис ахæмтæ:
* Константин Абрамов (1912—1998) — æфсæддон, Советон Цæдисы Хъæбатыр
* Константин Адашевский (1897—1987) — актёр
* Борис Ананьев (1907—1972) — психолог
* Вячеслав Балашов (1917—1990) — тæхæг, Советон Цæдисы Хъæбатыр
æмæ дæсгай æндæртæ.

## Æддаг æрмæг
* Энциклопедия Санкт-Петербурга 
* Сайт Серафимовского кладбища 
* Кладбища и могилы знаменитостей на Серафимовском кладбище 

Категори:Уæлмæрдтæ
Категори:Бетъырбух
28-æм аз

## Цаутæ
* Кушанты паддзахады фæзынд.

## Райгуырдысты

## Амардысты

Категори:28
26-æм аз

## Цаутæ
* Понтий Пилат нысангонд æрцыдис Иудейы прокуратор (кæнæ префект).

## Райгуырдысты

## Амардысты

Категори:26
49-æм аз

## Цаутæ

## Райгуырдысты

## Амардысты
* Ма Юань, китайаг инæлар.

Категори:49
786-æм аз

## Цаутæ
Болгарийы Фыццаг хатт ацы хатт ӕолуш ущ ежькшб кӕ ушьу шо ушьу ждеӕ аярӕ.
## Райгуырдысты

## Амардысты

Категори:786
1054-æм аз

## Цаутæ
* Константинополы патриарх Михаил Керуларий æмæ Ромы Папæ Лев IX фæбыцæу сты, æмæ уый фæстæ чырыстон дин дыууæ хайыл ныддих и — райдыдта католицизм æмæ растуырнæг дины хицæн историтæ.

## Райгуырдысты

## Амардысты

Категори:1054
1174-æм аз

## Цаутæ

## Райгуырдысты

## Амардысты
* 29 июны — Андрей Юрийы фырт Боголюбский, Владимир æмæ Суздалы кънйаз.
* 11 июлы — Амори I, Иерусалимы къарол.

Категори:1174
1223-æм аз

## Цаутæ
31 майы — Цæугæдон Калкæйы цур тох, монголаг æфсад ныппырх кодта уырыс æмæ половецы иумæйаг æфсад.

## Райгуырдысты

## Амардысты

Категори:1223
Чавчавадзе

**Чавчавадзе** кæнæ **Чъавчъавадзе** () — Къахеты кънйæзты мыггаг. Зындгонд сты XV æнусæй. Кънйæзты титул та æрфидар чындис Картли-Къахеты паддзах Константинæй лæвæрд грамотæйы 1726-æм азы, æмæ бавдыстæуыд, Иракли II 1783-æм азы Уæрæсеимæ цы трактат бафыста, ууыл æфтыд номхыгъды. XVI æнусы мыггаг адихтæ ис дыууæ къабазыл: хистæр — Хъуарелы æмæ Цъинандалийы.

## Мыггаджы минæвæрттæ
* Чавчавадзе, Гарсеван Реуазы фырт (1757—1811) — кънйаз, паддзах Иракли II-æмы инæлар-адъютант, йæ номæй Гуымы трактатыл йæ къух чи æрфыста, уый. Йæ фырт:
** Чавчавадзе, Александр Гарсеваны фырт (1784—1846) — кънйаз, Уæрæсейы инæлар æмæ гуырдзиаг поэт. Йæ цот:
*** Чавчавадзе, Нинæ Александры чызг — уырыссаг поэт æмæ дипломат Александр Грибоедовы бинойнаг.
*** Чавчавадзе, Екатеринæ Александры чызг (1816 — 1882) — Мегрелийы хицауиуæггæнæг (йе ’нæхъомыл фырт Никъалайы цур, 1853—1866), Мегрелийы суверен Давид I Дадианийы бинойнаг.
*** Чавчавадзе, Давид Александры фырт (1817—1884) — кънйаз, Уæрæсейы инæлар, Кавказы хæсты архайæг.
* Чавчавадзе, Арчил Гульбаты фырт (1841—1902) — кънйаз, Уæрæсейы инæлар, 1877—1878 азты уырысы-турчы хæсты хъайтар.
* Чавчавадзе, Захари Гульбаты фырт (1825—1905) — кънйаз, Уæрæсейы инæлар, 1877—1878 азты уырысы-турчы æмæ Хъырымы хæстыты хъайтар. Йæ фырт:
** Чавчавадзе, Александр Захарийы фырт (1870—1930) — кънйаз, Туземаг дивизийы Черкесы полчъы командир.
* Чавчавадзе, Иван Сульханы фырт (1826—1913) — кънйаз, Уæрæсейы инæлар, 1877—1878 азты уырысы-турчы æмæ Хъырымы хæстыты хъайтар.
* Чавчавадзе, Илья Григорийы фырт (1837—1907) — кънйаз, гуырдзиаг фыссæг æмæ æхсæнадон архайæг.
* Чавчавадзе, Николай Зурабы фырт (1830—1897) — кънйаз, Уæрæсейы инæлар, Кавказы хæсты архайæг.
* Чавчавадзе, Еленæ Никъалайы чызг — уырыссаг журналист, режиссёр, сценарист.
* Чавчавадзе, Тамарæ Ираклийы чызг (1896—1968) — гуырдзиаг актрисæ, Гуырдзыстоны адæмон артисткæ (1943).
* Чавчавадзе, Ясон Иваны фырт (1803—1857) — кънйаз, Уæрæсейы инæлар, Хъырымы æмæ Кавказы хæстыты архайæг.

Категори:Мыггæгтæ алфавитмæ гæсгæ
Категори:Гуырдзиаг мыггæгтæ
Категори:Гуырдзыстоны дворяйнаг мыггæгтæ
Категори:Уæрæсейы дворяйнаг мыггæгтæ
Категори:Чавчавадзе
Мате

мини|Мате
**Мате** (**парагвайаг цай** дæр) у цырынгæнæг нозт, бирæ кофеин дзы ис. Мате у Хуссар Америкæйы цалдæр паддзахады — уæлдайдæр Аргентинæ, Парагвай æмæ Уругвайы — популярондæр нозт, бынæттон культурæйы ахсджиаг хай.

Категори:Нозтытæ
Категори:Хуссар Америкæ
Джызæлдоны ГЭС

**Джызæлдоны гидроэлектростанцæ** у хæххон ГЭС Цæгат Ирыстоны Горæтгæроны районы ныгуылæны. Электростанцæ арæзт æрцыдис Уæрæсейы электрификацийы пъланмæ (ГОЭЛРО) гæсгæ, æмæ скуыста 1934-æм азы 29 июлы. Джызæлдоны гидроэлектрстанцæ у Уæрæсейы зæронддæртæй иу (Цæгат Кавказы — æппæты зæронд).

## Кæс ноджы
* Пурт

## Æддаг æрмæг
* Электростанцæйы афыст, схемæ æмæ къамтæ 

Категори:Уæрæсейы гидроэлектростанцæтæ
Категори:Цæгат Ирыстоны электростанцæтæ
Рæстдзинад (нысаниуджытæ)

* «Рæстдзинад» у Цæгат Ирыстоны æрвылбойнон газет ирон æвзагыл.
* «Рæстдзинад» — 1949—1951 азты Цхинвалы чи архайдта, уыцы сусæг национал-патриотон къорд.
* Рæстдзинад (философи)
Æмхъæлæсон

**Æмхъæлæсонтæ** алыхуызон сты хурхы уадындзты архайдмæ гæсгæ: уыдон æлвæст куы вæййынц æмæ куы фезмæлынц, хурхæй зыланг куы ссæуы, уæд равзæрынц **зылангон** æмхъæлæсонтæ /б, в, г, гъ/. Хурхы уадындзтæ куы нæ фезмæлынц, уæд та æрмæст сыбырттæй равзæрынц **æзылангонтæ** /к, къ, п, ч/ æмæ æндæртæ. Дыууæ къорды мыртæй цалдæр сæ кæрæдзиимæ аразынц къæйттæ /б-п, в-ф/ æмæ æндæртæ.

## Фиппаинæгтæ

*
Цавд

**Цавд** хуыйны, дыууæ кæнæ фылдæр-уæнгон дзырды йе та дзырдбасты искæцы уæнг хъæлæсы уагæй иртæст куы цæцæуы, уæд уый.

Ирон æвзаджы цавд фæхауы хицæн сæрмагонд дзырдтыл дæр (кæнæ сæрмагонд дзырд баиу вæййы æххуысгæнæг дзырдимæ), стæй дзырбæстытыл дæр.

Цавды хуызтæ сты:
* динамикон цавд, баст вæййы хъæлæсы тыхимæ;
* музыкалон (тоникон) цавд, бæрзонд хъæлæсы уагимæ баст (зындгонддæр дæнцæгтæ сты китайаг æмæ вьетнамаг æвзæгтæ, фæлæ Европæйы дæр уыцы хуызыл сæмбæлæн ис — шведаг æмæ сербаг æвзæгты);
* бæрцон (квантитативон) цавд иу уæнг иннæтæй фæхицæн кæны йæ хъæлæсоны дæргъватиндзинадæй.

Уырыссаг æвзаджы цавды æрдз дывæр у: динамикон æмæ бæрцон (цавд кæуыл хауы, уыцы хъæлæсонтæ иннæтæй абаргæ дыууæ хатты даргъдæр свæййынц).

## Цавды бынат
Уырыссаг æвзаджы цавд сæрибар у, кæцыфæнды уæнгыл дæр вæййы. Сомихаг æмæ францаг æвзаджы фæхауы æфстаг уæнгыл, финнаг æвзаджы — фыццаг уæнгыл, ироны — фыццаг кæнæ дыккаг уæнгыл.

Иумæйаг цавд кæуыл хауы, ахæм дзырдты къорд хуыйны акцентуалон комплекс (*æд_ку́сæн_дзаума*, *ни́чи_дзуры* æмæ афтæ дарддæр).

## Фиппаинæгтæ

Категори:Фонологи
Рæстдзинад (сусæг къорд)

**«Рæстдзинад»** — ахæм уыдис, 1949 азы ноябры Цхинвалы цыппар æвзонг лæуппуйы, сæ сæргъы Уанеты Владимир, афтæмæй цы сусæг патриотон организаци сарæзтой, уый ном. Æндæр уæнгтæ уыдысты Джиоты Зауыр, Гæбуты Хазби æмæ Гасситы Лев, фæстæдæр къордмæ бацыдис Бекъойты Георги (Гоги) дæр.

Къорды уæнгтæ ахуыр кодтой Ирыстоны истори æмæ культурæ, къухæй фыст листовкæтæ хæлиу кодтой уынгтыл.

Организацийы штаб уыдис Гæбуты Хазбийы хæдзары.

1951 азы августы къорды уæнгтæ иууылдæр ахст æрцыдысты. Бекъойты Георгийæн стæрхон кодтой 8 азы, Джиоты Зауыр, Гæбуты Хазби æмæ Гасситы Левæн — фæйнæ дæс азы, Уанеты Владимирæн та — 25 азы.

Сталины амарды фæстæ хъуыддæгтæм цыди ногæй каст, æмæ Советон Цæдисы Сæйраг тæрхондон къорды уæнгты сраст кодта.

«Рæстдзинад»-ы тыххæй документтæ рæцыдысты 2005 азы рауагъдад «Хуссар Алани»-йы, кæс: Уанеты В. «Адæм, уæ зæрдыл нæ дарут».

## Литературæ
*Уанеты В. «Адæм, уæ зæрдыл нæ дарут». Цхинвал, 2005.
*Бекъойты Гоги (Георги). Реабилетаци йæ хъæхъхъаг адимæ. // «Мах дуг», 2009/8, ф. 114-118.
*Косты Ингæ. «Æз куы æрыздæхон». // «Мах дуг», 2009/8, ф. 104-113.

Категори:Хуссар Ирыстон
Гречъы хæдбардзинадыл хæст

**Гречъы хæдбардзинадыл хæст** (æндæр ном — **Гречъы революци**; ) у грекъаг адæмы хотыхджын тох Османты империйæ хæдбардзинадыл. Райдыдта 1821-æм азы æмæ æнтыстджынæй фæци 1832-æм азы Константинополы фидыды бадзырдæй — уыцы документмæ гæсгæ Османты импери сразы ис Гречъы къаролад саразыныл. Уыцы цаутæй райдыдта нырыккон Гречъы истори.

1827-æм азæй хæсты бацархайдтой Европæйы «стырдæр паддзахæдтæ» — Стыр Британи, Франц æмæ Уæрæсе. Уæрæсейы империйы хæстонтæй уыцы хæсты фæмардысты дæс мины бæрц.

Официалон паддзахадон æххуысы йеддæмæ, уыцы æмæ æндæр европæйаг бæстæты хицæн цæрджытæ æрвыстой Грекъмæ æхца, хæцæнгæрзтæ, суанг ма сæхæдæг барвæндонæй тох кодтой грекъæгты фарс. Зындгонддæр дæнцæгтæй иу у англисаг поэт Джордж Гордон Байрон. Уый тох кодта растджыты фарс æмæ цæфтæй амардис 1824-æм азы.

Хæдбардзинад райсыны фæстæ Грекъ сси монархи, йæ сæргъы æрлæууыдис 17-аздзыд бавариаг уæздан Отто.

Растады райдайæн бон — 25 апрелы — Грекъ бæрæг кæнынц куыд Хæдбардзинады бон.

Категори:XIX æнусы хæстытæ
Категори:1821
Категори:1832
Категори:Европæйы истори
Категори:Гречъы истори
Гæтæгты Алан

**Гæтæгты Мараты фырт Алан** (райг. 1991-æм азы 23 январы) у уæрæсейаг футболист.

Алан райгуырдис Дзæуджыхъæуы. Фыццаг æй фæндыдис дуаргæс суын, уымæн æмæ йæ зæрдæмæ цыдис Заур Хаповы хъазт. Фæлæ уый фæстæ ссис Мæскуыйы «Локомотивы» æрдæгхъахъхъæнæг. Ныртæккæ  Динамо (Мæскуы)йы ис.

## Фиппаинæгтæ

 

Алан
Категори:Уæрæсейы футболисттæ
Категори:Дзæуджыхъæуы чи райгуырдис, уыдон
Категори:Футболисттæ алфавитмæ гæсгæ
Гимн

**Гимн** () у кадджын зарæг, паддзахадон символ герб æмæ тырысаимæ.

## Кæс
* Цæгат Ирыстоны гимн
* Хуссар Ирыстоны гимн

*
Эйяфьядлайёкюдль

**Эйяфьядлайёкюдль** (; []) — йæ асмæ гæсгæ Исландийы æхсæзæм  цъити. Æвæрд у  Исландийы хуссары, Рейкьявикæй 200 км скæсæнырдæм. Ацы цъитийы, æмæ ма сыхаг цъити Мюрдальсйёкудлы бын, ис коникон формæйы вулкан, хи ном йын нæй æмæ йæ фæхонынц цъитийы номæй — Эйяфьядлайёкюдль.

Цъуппы бæрзæнд 1666 м, цъитийы фæзуат 100 км² æввахс.

## Ном
*Eyjafjallajökull* нысан кæны «сакъадахон хæхты цъити»:
*  [ˈɛɪja] — сакъадах,
*  [fjatl̥] — хох,
*  [ˈjœkʏtl̥] — цъити.

[мини|200px|left|Эйяфьядлайёкюдль, [2010-æм азы 27 мартъийы]]

Категори:Исландийы вулкантæ
Категори:Исландийы цъититæ
Хетæгкаты Аслан

**Хетæгкаты Хъазыбеджы фырт Аслан** (райгуырдис 1972-æм азы 8 июны) у Цæгат Ирыстоны нывгæнæг.

1991-æм азы каст фæцис Дзæуджыхъæуы аивадон училище, уый фæстæ ахуыр кæнынмæ ацыдис ацыдис Бетъырбухмæ. Уым каст фæци профессор Андрей Мыльниковы монументалон нывгæныны æрмадз (1997). 1998-æм азæй у Уæрæсейы нывгæнджыты цæдисы уæнг.

## Æддаг æрмæг
* ArtRu.info: Хетагуров Аслан Казбекович  

Категори:Цæгат Ирыстоны нывгæнджытæ
Аслан
Челæхсаты Магрез

**Челæхсаты Ильяйы фырт Магрез** (райгуырдис 1940-æм азы 29 августы Чеселты) у ирон нывгæнæг, Советон Цæдисы нывгæнджыты цæдисы уæнг.

Каст фæци Цхинвалы аивадон училище, уый фæстæ ахуыр кодта Аивæдты æппæтуæрæсеон академийы (1968-1974), райста дзы театры нывгæнæджы дæсныйад.

## Æддаг æрмæг
* ArtRu.info: Келехсаев Магрез Ильич  

## Фиппаинæгтæ

Категори:Хуссар Ирыстоны адæмон нывгæнджытæ
Категори:Хуссар Ирыстоны нывгæнджытæ
Магрез
Категори:Чеселтгомы чи райгуырдис, уыдон