open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Черновцыйы облæст

**Черновцыйы облæст** () у облæст Украинæйы ныгуылæны. Административон центр — Черновцы.

## Фиппаинæгтæ

*
Æрцыхъæдтæ

**Æрцыхъæдтæ** — сагътой сæ-иу Ногбоны æхсæвы размæ скъæтты дуæрттыл, рудзгуытыл. Сындзджын кæй уыдысты, уымæ гæсгæ, дам, хæдзары фос хъахъхъæнынц сæ бæркадсафæг æбæрæг тыхтæй. Сындзытæй тæрсгæйæ уыдон сæ ныфс нæ бахæсдзысты дуæртты æмæ рудзгуыты зыхъхъырты мидæмæ балæсын. Уæлдай тынгдæр та сæ фосæн тарстысты æцæгæлон куырысмæдзæуæгæй.

## Литературæ
* Арвы дуар. Ирон мифологи æмæ цардыуаджы дзырдуат. Чиныг сарæзта Цгъойты Хазби. – Дзæуджыхъæу, «ИР», 2005 – 232 с.

Категори:Бæрæгбоны æгъдæуттæ
Категори:Этнографи
Æрхъуын

**Æрхъуын** — дзуары бынæй хæсгæ фæтыг – исты уаз дзаума: æвзист нуазæн, кæнæ æндæр исты ахæм табуйаг, суанг дзуары къулæй æфтыд дзæнхъа дур, къæртт дæр. Æндæр хъæуы, комы дзуары бынат, кувæндон скæнынæн.

## Литературæ
* Арвы дуар. Ирон мифологи æмæ цардыуаджы дзырдуат. Чиныг сарæзта Цгъойты Хазби. – Дзæуджыхъæу, «ИР», 2005 – 232 с.

Категори:Этнографи
Категори:Кувæндæттæ
Æрфæн

**Æрфæн** — Нарты кадджытæм æрвон бæхты мыггагæй, уыд Нарты хистæр Уырызмæджы æмбисонды бæхы ном. Уый хонынц зæххон бæхты фыдæл, уымæй, дам, равзæрдысты.

Ирд æхсæвы арвы астæу иу кæронæй иннæмæ цы урсбын фæтæн тæлм фæзыны, уый дæр ирон адæм хонынц «Æрфæны фæд».

«Сырдоны кадæг æнусмæ Нарты Уæхтæнæгыл» нын зæгъы:
 Кадджытæм гæсгæ, уый у зæххон бæхты фыдæл.

Æрфæн Уырызмæгæн балцы у йæ æнцой, зын сахаты – йæ хорз уынаффæгæнæг, тохы – йæ хæстон æмбал. Дзуры адæймаджы æвзагæй, зоны арв æмæ Зæххы ’хсæн хæтæнтæ. Тæхы маргъау дæр. У хъаруджын æмæ фæразон, уадæмдых. Бирæ хæрзты бацыд Уырызмæгæн. Хоны ма йæ **Хъулон** дæр.

## Литературæ
* Арвы дуар. Ирон мифологи æмæ цардыуаджы дзырдуат. Чиныг сарæзта Цгъойты Хазби. – Дзæуджыхъæу, «ИР», 2005 – 232 с.

Категори:Нарты кадджытæ
Категори:Мифологион цæрæгойтæ
Æртхурон

**Æртхурон** – арты бардуаг, буары цармы низтæ æрвитæг. 

Кадджыты ма æвдыст цæуы курæгæй, цæмæй Стыр Хуыцау адæмæн радта хъæздыгдзинад æмæ амонд. Ногбон æхсæв скæнынц сæрмагонд ритуалон чъири, хонынц æй зынг – арты бардуаджы номæй Æртхурон, зæгъгæ (дыгуронау та уыцы чъири хуыйны *родзингæ*, иудзырдæй, уый дæр баст у арт-рухсимæ). Æртхурон конд вæййы æрмæстдæр бинонтæн. Æцæгæлоны раз æрæвæрыны бар дзы нæй, нæ фæтчы. Æртхурон у рагон ирон арт-зынджы дины æгъдæуттæй ма цы мынæг фæдтæ баззадис, уыдонæй иу.

## Ногбоны гуыдын — Æртхурон
Æфсинтæ йæ егъау хурдзалхы хуызæн уæрæх ныззилынц. Скæнынц æй ног азы Хур цытджын скæнынæн, сæ къонайы арт æмæ Хуры иудзинады фидардзинадæн. Хур у царддæттæг, æмæ йæ минæвар æдзухдæр сæ къонайы куыд уа, цардыхос сын куыд хæсса, уый нысанæн. Хуымæтæджы йын не скувынц:

Хуымæтæджы йæ бур нæ хонынц, хуымæтæджы йæ Хуры хуызæн нæ кæнынц. Хурæн, артæн куывтой нæ фыдæлтæ. Æртхуроны æвæрд ис бинонты фидæн. Йæ хуылфы йын-иу бакодтой æвзист æхца, хоры нæмыг, фыды мур æмæ æндæртæ. Скувыны фæстæ-иу æй бинонтæ цал уыдысты, уал хайы куы акодтой, уæд-иу йæ карсты кæмæн цы разынд, уымæ гæсгæ цинæнхъæл уыд йæ фидæнæй: æхцаимæ – уыдзæн æхцаджын, хоры нæмыгимæ –хорджын, фыды муримæ – фосджын.

## Литературæ
* Арвы дуар. Ирон мифологи æмæ цардыуаджы дзырдуат. Чиныг сарæзта Цгъойты Хазби. – Дзæуджыхъæу, «ИР», 2005 – 232 с.

Категори:Бардуæгтæ
Категори:Бæрæгбоны æгъдæуттæ
Æртгæнæнтæ

**Æртгæнæнтæ** — ног мæрдджынты æгъдау, æххæст æй фæкæнынц Ногбоны фæстæ фыццаг сабаты.

Райсомæй раджы сыхæгтæй исчи ног мæрдджынты кæрты дуармæ арт скæны. Сыхæгтæй чи куыд раздæр сысты, афтæ арты цурмæ бацæуы. Артмæ сугтæ чи бахæссы, ахæмтæ дæр вæййы, уый мардæн удыбæстæ уыдзæн, зæгъгæ. Хистæр, арты цур чи уа, уыдонæн раарфæ кæны, абонæй фæстæмæ ацы кæрты дуармæ бирæ азты ахæм арт куыд нæуал фенæм, Хуыцау уый саккаг кæнæд, зиан рухсаг уæд, йæ зынджы хай макæд ахуыссæд, зæгъгæ. Аходæнафон куы свæййы, уæд мæрдджынтæ, цы хæрд æмæ нозт сцæттæ кодтой, уыдон рахæссынц, хистæр сæ ныххæлар кæны, æмæ дзы саходынц. Æртгæнæнты æгъдау амоны уый, æмæ ралæууыд тъæнджы мæй: уыдзæни уазал рæстæджытæ æмæ, хæдзарæй цы бинойнаг фæхъуыд, уый макæд суазал уæд, мæнæ йæ арты хай, æмæ, йæ алыварс чи ис, уыдоны куыд тавы, уыдоны куыд хъарм кæны, уый дæр афтæ тавæд, афтæ хъарм кæнæд.

## Литературæ
* Ирон æгъдæуттæ. Чиныг сарæзта Агънаты Гæстæн. Рецензенттæ Ходы Камал æмæ Чеджемты Геор. – Дзæуджыхъæу, «Урсдон», 1999 – 176 с.

Категори:Этнографи
Категори:Марды фæдыл æгъдæуттæ
Æрраби

**Æрраби** — Ирон адæмон сфæлдыстады Зондабийы ныхмæвæрд фæлгонц. 

Иумæ архайынц аргъæутты æмæ цыбыр хабæртты. Æрраби кæны зыгъуыммæ хъуыддæгтæ, Зондаби йын сæ раст кæны, уый фæрцы ирвæзы фыдбылызтæй. Фæлæ хатт йæхи митæ дæр куырмæхстау фæрæстмæ вæййынц.

## Литературæ
* Арвы дуар. Ирон мифологи æмæ цардыуаджы дзырдуат. Чиныг сарæзта Цгъойты Хазби. – Дзæуджыхъæу, «ИР», 2005 – 232 с.
Норртелье

**Норртелье** () у сахар Швецийы. Ис Стокгольмы провинцийы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Швецийы сахартæ
Оттенбю

**Оттенбю** () у хъæу Швецийы, Эланды сакъадахыл.

Категори:Кальмары сахартæ æмæ хъæутæ
Боргхольм

**Боргхольм** () у сахар Швецийы, Боргхольмы коммунæйы административон центр. Ис Эланды сакъадахыл.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Швецийы сахартæ
Категори:Кальмары сахартæ æмæ хъæутæ
Симрисхамн

**Симрисхамн** () у сахар Швецийы хуссары, лен Сконейы. Уый у Симрисхамны коммунæйы административон центр.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Сконейы цæрæнрæттæ
Категори:Швецийы сахартæ
Оулу

**О́улу** ( ), **У́леаборг** ( ) у сахар Финляндийы цæгат-ныгуылæны, Цæгат Остроботнийы административон центр.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Финляндийы сахартæ
Уæллаг Цъæй

**Уæллаг Цъæй** кæнæ **Мидæггаг хъæу**, **Мидæггагхъæу** у хъæу Цæгат Ирыстоны Алагиры районы. Ис Цъæйы комы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Алагиры районы цæрæнрæттæ
Категори:Цъæйы ком
Дæллаг Цъæй

**Дæллаг Цъæй** у хъæу Цæгат Ирыстоны Алагиры районы. Ис Цъæйы комы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Алагиры районы цæрæнрæттæ
Категори:Цъæйы ком
Абайтыхъæу (Цъæйы ком)

**Абайтыхъæу** у хъæу Цæгат Ирыстоны Алагиры районы. Ис Цъæйы комы.

Цардысты дзы Абайтæ.

## Фиппаинæгтæ

## Литературæ
* 
* Цагъаты Анастасия. Цæгат Ирыстоны топоними. II-æм хай. Дзæуджыхъæу, 1975 

Категори:Алагиры районы цæрæнрæттæ
Категори:Цъæйы ком
Абайтыхъæу

**Абайтыхъæу**:
* Абайтыхъæу — хъæу Цæгат Ирыстоны Алагиры районы, Туалгомы;
* Абайтыхъæу — хъæу Цæгат Ирыстоны Алагиры районы, Цъæйы комы.
Ровинь

**Ро́винь** (, ) у сахар Хорватийы Истрийы æрдæгсакъадахы. Ис Истрийы жупанийы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Хорватийы сахартæ
Царциаты калак

**[[Царциатæ|Царциаты]] калак** кæнæ **Едысы калак** у астæузаманы хъæууат Едысы.

## Литературæ
* 

## Æрвитæнтæ
* Царциатӕ чи уыдысты, уый рабӕрӕг кӕныны нысанӕн Едысы хъӕуы уагъд цӕуынц археологон къӕхтытӕ. (20.08.2022)
* «Ирыстоны культурон бынтӕ». Археологион куыстытӕ Царциаты калачы. Сабанты Мадинайы алӕвӕрд. (06.10.2022)
* Мыхуыры рацыд историон зонæдты доктор Дзаттиаты Русланы чиныг «Царциаты калак» (10.05.2024)

Категори:Едыс
Меридæ (Венесуэлæ)

**Меридæ** (, æххæст ном у *Santiago de los Caballeros de Mérida*) у сахар Венесуэлæйы ныгуылæны, штат Меридæйы сæйраг сахар.

Цæрынц дзы 204 879 адæймаджы. Фæзуат — 59,39 км². Посты индекс — 5101. Телефонон код — 0274.

Алы аз февралы Меридæйы вæййы культурæйы æхсæнадæмон фестиваль Ферия дель Соль.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Венесуэлæйы сахартæ
Ферия дель Соль

[thumb|200px|Фæзуат ''Toros Román Eduardo Sandia'', [Меридæ (Венесуэлæ)|Меридæ]]

**Ферия дель Соль** (: «Хуры бæрæгбон»; кæнæ **Carnaval Taurino de América**: «Америкæйы Галы карнавал») у культурæйы æхсæнадæмон фестиваль, вæййы алы аз дæр февралы, Меридæйы.

Категори:Венесуэлæйы бæрæгбæттæ
Меридæ (штат)

**Ме́ридæ** () у штат Венесуэлæйы ныгуылæны. Штаты сæйраг сахар у Меридæ.

Категори:Венесуэлæйы штаттæ
Меридæ

**Мери́дæ**:
* Меридæ (Испани) — сахар Испанийы.
* Меридæ (Юкатан) — сахар Мексикæйы.
* Меридæ (штат Венесуэлæйы) — штат Венесуэлæйы.
* Меридæ (Венесуэлæ) — сахар Венесуэлæйы.
Стрёмстад

**Стрёмстад** () у сахар Швецийы ныгуылæны, лен Вестрæ-Гёталанды. Уый у Стрёмстады коммунæйы административон центр.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Швецийы сахартæ
Амальфи

**Ама́льфи** () у сахар Италийы. Ис Кампанийы регионы.

## Æддаг æрмæг
* Amalfi Guide : Amalfi to Live
* Moving on the Coast : Bus and Boat Timetable 

## Фиппаинæгтæ

Категори:Кампанийы сахартæ
Запорожьейы облæст

**Запорожьейы облæст** () у облæст Украинæйы. Административон центр — Запорожье.

### Районтæ

## Фиппаинæгтæ

*
Мелитополь

**Мелито́поль** () у сахар Украинæйы Запорожьейы облæсты, Мелитополы районы административон центр.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Запорожьейы облæсты сахартæ
Хъалмыхъхъ

**Хъалмыхъхъ**, **Хъалмыхъхъы Республикæ** (, ) у субъект Уæрæсейы Федерацийы.

## Фиппаинæгтæ

*
Ивановойы облæст

**Ивановойы облæст** () у Уæрæсейы Федерацийы субъект Централон федералон зылды. Йæ административон центр у сахар Иваново.

Облæсты фæзуат у 23 900 км², ома Уæрæсейы облæстыты ’хсæн чысылдæртæй у. Цæрынц дзы 1073 мин адæймаджы, сæ фылдæр хай — уырыссæгтæ. 

Бæстыхъæд у ромыл континенталон.

## Фиппаинæгтæ

*
Курус

**Курус** (**куруш**; ) у Турчы æвзист æхцайы традицион ном. Курустæ уагъд цыдысты 1687-æм азæй фæстæмæ, ныгуылæн бæстæты та сæ хуыдтой *пиастртæ*.

Ныртæккæ 1 **курус** = 0,01 турчы лирæйы.


Ныв:1kr obverse.png|1 курус
Ныв:1kr reverse.png|1 курус
Ныв:5kr obverse.png|5 курусы
Ныв:5kr reverse.png|5 курусы
Ныв:10kr obverse.png|10 курусы
Ныв:10kr reverse.png|10 курусы
Ныв:25kr obverse.png|25 курусы
Ныв:25kr reverse.png|25 курусы
Ныв:50kr obverse.png|50 курусы
Ныв:50kr reverse.png|50 курусы


Категори:Валютæтæ
Категори:Турк
Де-Мойн

**Де-Мойн** ( ) у сахар АИШ-ы, Айовæйы сæйраг сахар.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Айовæйы сахартæ
Галаудур

**Галаудур** у хохы цъупп Хуссар Ирыстоны. Йæ бæрзæнд у 3230 метры.

## Литературæ
* 

Категори:Хуссар Ирыстоны хохы цъуппытæ
Таджикаг адæм

**Таджикæгтæ** (, ) сты ирайнаг адæмтæй иу, Таджикистаны бындурон адæм.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Таджикистаны адæмтæ
Категори:Афгъанистаны адæмтæ
Категори:Ирайнаг адæмтæ
Царциаты къæдзæх

**[[Царциатæ|Царциаты]] къæдзæх** у къæдзæх Хуссар Ирыстоны, Стырфæзмæ хæстæг.

Категори:Хуссар Ирыстоны хæхтæ
Царциаты къуылдым

**Царциаты къуылдым** ис Хуссар Ирыстоны, Брытъатмæ хæстæг.

## Литературæ
* Цхуырбаты З.Д., Дзиццойты Ю.А. Хуссар Ирыстоны топоними. Уанеты Захары номыл Хуссар Ирыстоны зонад-иртасæн ин-т. - М.: Наукæ, 2013. I-æм том

Категори:Хуссар Ирыстоны хæхтæ
Алханчурт

**Алханчурт** у хъæу Цæгат Ирыстоны Горæтгæроны районы.

## Кæс ноджы
* Алханчурты къанау

## Фиппаинæгтæ

## Литературæ
* 

Категори:Горæтгæроны районы цæрæнрæттæ
Первомайский (Цæгат Ирыстон)

**Первомайский** у Цæгат Ирыстоны Горæтгæроны районы хъæу.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Горæтгæроны районы цæрæнрæттæ
Пседах

**Пседах** () у хъæу Мæхъхъæлы Мæлгъæвæджы районы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Мæлгъæвæджы районы хъæутæ
Насыр-Корт

**Насыр-Корт** () у раздæры хъæу Мæхъхъæлы. Абон у Назраны административон зылд.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Назрань
Челиатгом

**Челиатгом** у ком Хуссар Ирыстоны. Ис Урстуалты.

## Истори
Таурæгъмæ гæсгæ, Челиаты фыццаг æрцардысты Абай æмæ Дзукъа, ралыгъдысты Куырттаты комæй. Абай æмæ Дзукъа уыдысты æфсымæртæ.

## Фиппаинæгтæ

*
Мацхара

**Мацхара**, æндæр вариант у **Машхара** () у хъæу Хуссар Ирыстоны Дзауы районы.

Цардысты дзы Козатæ, Зæгъойтæ, Багатæ. Машхара у Козаты мыггаджы хъæу. Хуссар Ирыстоны Козаты стыр хай рацæугæ у Машхарайы хъæуæй. Ныр у æдзæрæг, фæлæ дзы раздæры хæдзæртты къулты фрагменттæ ныр дæр ис.

## Фиппаинæгтæ

## Литературæ
* 

## Æрвитæнтæ
* «Хъæуæй хъæумæ». Бестауты Валентинайы алӕвӕрд.
* Аивадон балцы Мамытаты Геннадиимӕ "Машхарайы хъӕумӕ"
* Аивадон балцы Мамытаты Геннадиимӕ "Дӕллаг Джеры хъӕу"

Категори:Дзауы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Сохтæ

**Сохтæ** () у хъæу Хуссар Ирыстоны Дзауы районы.

## Мыггæгтæ
Цардысты дзы Остъатæ.

## Литературæ
* 
* 

## Фиппаинæгтæ

Категори:Дзауы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Смоленсчы облæст

**Смоленсчы облæст** () у Уæрæсейы Федерацийы субъект. Йæ административон центр у сахар Смоленск.

## Смоленсчы облæсты сахартæ
Смоленск, Велиж, Вязьмæ, Гагарин, Демидов, Десногорск, Дорогобуж, Духовщинæ, Ельня, Починок, Рославль, Рудня, Сафоново, Сычёвкæ, Ярцево.

## Смоленсчы облæсты чи райгуырдис, уыдон
* Гагарин Юрий (1934–1968)
* Глинка Михаил (1804–1857)
* Исаковский Михаил (1900–1973)
* Нахимов Павел (1802–1855)
* Никулин Юрий (1921–1997)
* Папанов Анатолий (1922–1987)
* Пржевальский Николай (1839–1888)
* Твардовский Александр (1910–1971)
* Касаткина Людмилæ (1925–2012)

## Фиппаинæгтæ

*
Избербаш

**Изберба́ш** () у сахар Дагъистаны, Къаспы денджызы былгæрон. Сахары цæрынц 51,2 мин адæймаджы (2009 азы), уыдонæй фылдæр хай сты даргинаг адæмыхаттæй (64,85%).

## Фиппаинæгтæ

Категори:Дагъистаны сахартæ
Зындон (ирон мифологи)

**Зындон** — æппæты дарддæр æхгæд къуым мæрдты бæсты ирон мифологийы. Йæ дæгъæл ис Барастырмæ. Мæрдтæ зындоны æфхæрд цæуынц паддзах Барастыры бардзырдмæ гæсгæ, уæлæуыл, æгас уæвгæйæ, цы тæригъæдты бацыдысты, уыдон хынцгæйæ.

Мæрдты бæстæйы иу хай, фыдгæнджытæ кæдæм бахауынц, уый. Уым сæ тæригъæдтæ фыдтухитæй фидынц. Чи дзы йæ къахæй ауыгъд у, чи – йæ цонгæй, чи – йе 'взагæй, чи та йæ хурхæй, сæ быны дойнаг дуртæ цырынæй судзынц. Уæлæуыл цы бирæ æвзæрдзинæдтæ фæкодтой, уыдон Мæрдты бæсты зындзинæдтæй фидынц: афæдз сæ кæмæн æртæ боны, кæмæн къуыри, кæмæн фылдæр – ахæм хъизæмар æвзарын тæрхонгонд у Мæрдты хицау Барастырæй. Уымæй уæлдай ма, уæлæуыл мæрдтæй йæхи чи куыд æвзæр дардта, ахæм, фæсмонгонды цардæй æрвитынц сæ рæстæг Мæрдты бæсты.

Категори:Ирон мифологи
Мæрдты бæстæ (ирон мифологи)

**Мæрдты бæстæ** — ирон адæймаджы уырнынадмæ гæсгæ Æцæг дуне. Адæймаг, дам, зæххыл цæры рæстæгмæ, уымæй дæр хъизæмары цардæй, фæлварæны хуызæн, æмæ уыцы фæлварæны йæхи чи куыд равдиса, ахæм хъысмæт ын уыдзæн йæ æнæфæугæ царды Мæрдты бæсты. Йæхи уæлæуыл, зæххон царды чи куыд равдыста, уымæ гæсгæ Мæрдты бæсты цы уавæрты сты, уый ирдæй æвдыст цæуы кадæг «Сослан Мæрдты бæсты»-йы. Ацы кадæг у царды философи, кæд ныхас мæрдтыл цæуы, уæддæр стыр ахъаз у цард бирæвæрсыгæй хуыздæр банкъарынæн, адæймагæн йæ митæ æмæ йæ хъуыддæгтæн раст аргъ скæнынæн.

Мæрдты бæсты хицау у Барастыр, йæ дуаргæс ставдæнгуылдз; Амултахъ, ног мæрдты Барастыры раз чи æрлæууын кæны, æмæ сын тæрхон кæимæ кæны, уый – Аминон. Мæрдты бæстæм Хуыцауы æвастæй фæндаг удæгасæй бацæуыны бар никæмæн ис. Æрмæст дзы Нарты Сослан дыууæ хатты уыд удæгасæй йæ тыхы фæрцы æмæ йын иу хатт фæстæмæ раздæхын Барастыры фæрцы бантыст, иннæ хатт та – йæ мард ус Бедухайы. Мæрдты бæстæйы ис авд дæлдзæхы, Зындон, Дзæнæт, Дзæнæты суадон, Цъæх нæу, Цæхæрадон, Зындоны цад, дæлимонты бынат, дæлимонты зындон æмæ æндæртæ. Мæрдты бæстæй фæстæмæ раздахæн нæй. Æрмæст дзы Уырызмæджы æнæном лæппу æмæ Хæмыц рæстæгмæ рацæуынц æмæ та баздæхынц. 

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ирон мифологи
Каспийск

**Каспи́йск** () у сахар Дагъистаны, Къаспы денджызы былгæроныл. Сахары цæрынц 83,4 мин адæймаджы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Дагъистаны сахартæ
Лекъаг æвзаг

**Лекъаг æвзаг** (*лезги чІал*) у лекъаг адæмы мадæлон æвзаг, Дагъистаны паддзахадон æвзæгтæй иу.

Категори:Лекъаг æвзæгтæ
Категори:Дагъистаны æвзæгтæ
Категори:Азербайджаны æвзæгтæ
Фæсбайкалы край

**Фæсбайкалы край** () у Уæрæсейы Федерацийы субъект. Административон центр — Чита.

## Фиппаинæгтæ

*
Энклитикæ

**Энклитикæ** (греч. *enklitike*, ацы грекъаг дзырдæй: *enklino* — «(æз) тасындзæг кæнын») у, цавдон дзырды фæстæ чи лæууы æмæ йемæ иу цавдон комплекс чи аразы, ахæм  дзырд.

## Кæс ноджыдæр
* Клитикæ
* Проклитикæ

Категори:Морфологи (лингвистикæ)
Проклитикæ

**Проклитикæ** (греч. *proklino*, ацы греъкаг дзырдæй: *enklino* — «(æз) размæ тасын кæнын») у, цавдон дзырды размæ чи лæууы æмæ йемæ иу цавдон комплекс чи аразы, ахæм  дзырд.

## Кæс ноджыдæр
* Клитикæ
* Энклитикæ

Категори:Морфологи (лингвистикæ)
Филипп де Коммин

**Филипп де Коммин** ( кæнæ *Philippe de Commines*; райгуырдис 1447-æм азмæ æввахс, Фландри — амардис 1511-æм азы 18 октябры) уыдис францаг дипломат æмæ историк, къаролтæ Людовик XI æмæ Карл VII-æмы уынаффæгæнæг. Нымад у нырыккон историографийы бындурæвæрджытæй иуыл; у, фыццаг францаг мемуарты (мысинæгты) автор.

## Цардафыст
Филипп де Коммин райгуырдис 1447-æм азы, йæ бинонтæ уыдысты Фландрийы бæстæгтæ. Æхсарджын Карлмæ службæ кæнынмæ æрцыдис 1464-æм азы. 1467-æм азы йын лæвæрд æрцыдис рыцары ном. Уыцы азы Филипп бацыдис герцоджы æввахсдæр адæймæгты къордмæ æмæ сси йæ æууæнкджын уынаффæгæнæг. 1468-æм азы Коммин алыгъдис Людовик XI-æмы ’рдæм.

## Мемуартæ
Йæ мемуартыл Коммин кусын райдыдта 1489-æм азы, Вьенны архиепископ Анджело Катойы курдиат æххæстгæнгæйæ. Коммины мысинæгтæ дихгонд сты дыууæ хайыл: фыццаджы ис 6 чиныджы æмæ дзы дзырдæуы Æхсарджын Карлы æмæ Людовик XI-æмы хицауиуæджы тыххæй, дыккаджы ис 2 чиныджы æмæ дзы æвдыст æрцыдис Карл VIII-æмы балц Италимæ.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Бельгийы политиктæ
Эйфель, Гюстав

**Алекса́ндр Гюста́в Э́йфе́ль** (; райгуырдис 1832-æм азы 15 декабры, Дижон — амардис 1923-æм азы 28 декабры, Париж) уыдис францаг инженер, æндон конструкцитæ проектгæныны специалист. Йæ ном дардыл айхъуыстис, Парижы 1889-æм азы равдыстмæ цы згъæрын мæсыг куы сарæзта, уый фæстæ. Уыцы згъæрын мæсыг рахуыдтой йæ номæй æмæ ныртæккæ нымад у XIX æнусы фенддагдæр техникон амаддзæгтæй иу.

## Кæс ноджыдæр
* Эйфелы мæсыг

## Фиппаинæгтæ

Категори:Францы инженертæ
Категори:Дижоны чи райгуырдис, уыдон
Опус Деи

**Опус Деи** (лат. *Opus Dei — [[Хуыцау]]ы хъуыддаг, æххæст ном — Сыгъдæг Дзуары прелатурæ æмæ Opus Dei*) у Католикон Еклезийы персоналон прелатурæ.

Организацийы бындур æвæрд æрцыдис Мадриды 1928-æм азы 2 октябры католикон сауджын сыгъдæг Хосемария Эскрива де Балагерæй.

1930-æм азы 14 февралы райдыдта йæ апостолон куыст сылгоймæгтимæ, 1943-æм азы 14 февралы Хосемария сауджынтæн сарæзта Сыгъдæг Дзуары сауджынты æхсæнад.

«Опус Деи»-йы нысан у уырнджытæн ахъаз кæнын, цæмæй уыдон, хуымæтæг зæххон хъуыддæгтæ кæнгæйæ, æнкъарой сыгъдæгдзинад се ’рвылбоны царды.

Прелатурæйы штаб-фатер ис Ромы, ацы уынджы: Viale Bruno Buozzi, 73.

Категори:Католикон еклези
Адыгэ псалъэ

**Адыгэ псалъэ** (кæсгонау: *Кæсгон ныхас, дзырд*) у, Кæсæг-Балхъары мыхуыры чи цæуы, уыцы æхсæнадон-политикон газет кæсгон æвзагыл. Газеты фæрстыл æвдыст цæуынц, республикæйы чи вæййы, уыцы ахсджиаг æхсæнадон, политикон, культурон æмæ спортивон цаутæ.

Газет цæуы къуыри 5 хатты. Формат — А2. Тираж — 10200 экземплярмæ æввахс.

Газеты бындурæвæрджытæ сты Кæсæг-Балхъары парламент æмæ хицауад.

Газет цæуы 1921-æм азæй. Йæ фыццаг ном уыдис «Сырх Кæсæг», 1957-æм азæй — «Ленин гъуэгу» (Ленинон фæндаг). Газет йæ ныртæккæй ном райста 1992 азы.

## Æрвитæнтæ
* Газеты сайт 

Категори:Кæсæг-Балхъары газеттæ
Категори:Газеттæ кæсгон-черкесаг æвзагыл
Заман (газет, Кæсæг-Балхъар)

**Заман** () у, Кæсæг-Балхъары мыхуыры чи цæуы, уыцы æхсæнадон-политикон газет хъæрæсейаг-балхъайрагау æвзагыл. Газеты фæрстыл æвдыст цæуынц, республикæйы чи вæййы, уыцы ахсджиаг æхсæнадон, политикон, культурон æмæ спортивон цаутæ.

Газет цæуы 1924-æм азæй. Йæ фыццаг ном уыдис «Карахалк» («Сау адæм»), 1931-æм азæй — «Ленинчи жол» (Ленинон фæндаг). 1944-æм азы, депортацийы азарæй, газеты куыст аскъуыдис. 1957-æм азы балхъайрæгтæ фæстæмæ сæ райгуырæн бæстæм куы сыздæхтысты, уæд газет ногæй райдыдта цæуын ахæм номимæ: «Коммунизмге жол» («Коммунизммæ фæндаг»). Газет йæ ныртæккæй ном райста 1992 азы.

Газет цæуы къуыри 5 хатты. Формат — А2. Тираж — 3850 экземпляры.

Газеты бындурæвæрджытæ сты Кæсæг-Балхъары парламент æмæ хицауад.

## Æрвитæнтæ
* Газеты сайт 

Категори:Кæсæг-Балхъары газеттæ
Категори:Газеттæ хъæрæсейаг-балхъайраг æвзагыл
Къарачай

thumb|right|300px
**Къарачай** (хъæрæсейаг-балхъайрагау нысан кæны *[[Хъæрæсе]]*) у, Хъæрæсе-Черкесы мыхуыры чи цæуы, уыцы æхсæнадон-политикон газет хъæрæсейаг-балхъайраг æвзагыл. Газеты фæрстыл æвдыст цæуынц, республикæйы чи вæййы, уыцы ахсджиаг æхсæнадон, политикон, культурон æмæ спортивон цаутæ.

Газеты тираж у 8200 экземпляры.

Газеты бындурæвæрджытæ сты Хъæрæсе-Черкесы парламент æмæ хицауад.

Газет цæуы 1924-æм азæй. Йæ фыццаг ном уыдис «تاولو جاشاو/Tavlu Çašav» («Хæххон цард»), 1929-æм азæй — «Tavlu Çarlьla» («Хохаг мæгуыртæ»). 1944-æм азы, депортацийы азарæй, газеты куыст аскъуыдис. 1957-æм азы хъæрæсейæгтæ фæстæмæ сæ райгуырæн бæстæм куы сыздæхтысты, уæд газет ногæй райдыдта цæуын. 1965-æм азы хуыйнын райдыдта афтæ: «Ленинни байрагъы» («Ленинон тырыса»). Газет йæ ныртæккæйы ном райста 1991-æм азы.

Категори:Хъæрæсе-Черкесы газеттæ
Категори:Газеттæ хъæрæсейаг-балхъайраг æвзагыл
Фатимæ (сахар)

**Фа́тимæ** () у сахар Португалийы; æвæрд ис Сантарены зылды. Цæры дзы 10 мин адæймаджы (2001). Сахар у чырыстон чырыстон  артдзæстытæй иу. Афтæ скадджын ис, 1917-æм азы Мады Майрæмы дзы кæй фæзындис, уый руаджы (кæс: Фатимæйы æртæ Сусæгдзинады).

## Фенддæгтæ
2007-æм азы Фатимæйы сахары грекъаг архитектор Александросæ Томбазисайы проектмæ гæсгæ сарæзтæуыд Сыгъдæг Æртæиуоны аргъуан. Йæ фæлгонцы ис растуырнæг византиаг архитектурон аивады элементтæ дæр.

## Æфсымæрон сахартæ

## Фиппаинæгтæ

Категори:Цæрæнрæттæ алфавитмæ гæсгæ
Категори:Португалийы сахартæ
Категори:Динбалцыты артдзæстытæ
Касатæ

**Касатæ** (, ) сты ирон мыггаг.

## Равзæрд
Касатæ Мынамæ Уæлладжыры комæй алыгъдысты, уым кæй фæтуджджын сты, уый адыл. Чи ралыгъди, уыдон æрлæууыдысты Четырсы. Иутæ дзы уым æрбынат кодтой, иннæтæ та Мынайы коммæ ацыдысты, æртыккæгтæ та — Хиумæ. Хиуы сæ хуыдтой Чкареулитæ.

## Фиппаинæгтæ

*
Бигъуылатæ

**Бигъуылатæ** кæнæ **Бигъуылтæ** () сты ирон мыггаг.

## Фиппаинæгтæ

*
Мостолес

**Мостолес** () у сахар æмæ муниципалитет Испанийы. Bc Мадриды автономон æмбалады.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Испанийы сахартæ
Категори:Мадриды муниципалитеттæ
Селенæ

**Селенæ Кинтанилья-Перес** (**Селенæ**) (; Лэйк-Джексон, Техас, 1971-æм азы 16 апрелы — Корпус-Кристи, Техас, 1995-æм азы 31 мартъийы) уыдис мексикаг-америкаг зарæггæнæг (*«Теханойы музыкæйы ус-паддзах»*), кафæг, модель, дизайнер æмæ актрисæ.

## Дискографи

;Хæдбар студион альбомтæ 
* *Selena Y Los Dinos* (1984)
* *The New Girl in Town* (1985)
* *Alpha* (1986)
* *Munequito De Trapo* (1987)
* *And The Winner Is...* (1987)
* *Preciosa* (1988)
* *Dulce Amor* (1988)

;Студийы альбомтæ (EMI)
* *Selena* (1989)
* *Ven Conmigo* (1990)
* *Entre A Mi Mundo* (1992)
* *Live!* (1993)
* *Amor Prohibido* (1994)
* *Dreaming of You* (1995)

## Фиппаинæгтæ

Категори:АИШ-ы зарæггæнджытæ
Категори:Техасы чи райгуырдис, уыдон
Категори:Техасы чи амардис, уыдон
Астероид

[thumb|200px|Астероид [951 Гаспрæ]]
**Астероид** у Хуры системæйы чысыл æрвон буар, планетæйы хуызæн у.

Термин *астероид* амоны «стъалынгæс» — .

Категори:Астрономи
*
951 Гаспрæ

thumb|200px|Астероид 951 Гаспрæ
thumb|200px|Астероид 951 Гаспрæ

**951 Гаспрæ** у астероид. Григорий Неуймин ссардта ацы астероид 1916-æм азы 30 июлы.

Гаспрæ у курортон сахар Хъырымы, Ялтæмæ ’ввахс.

Категори:Астероидтæ
30 июлы

## Бæрæгбæттæ æмæ сæрмагонд бонтæ
* 
## Цаутæ
* 1916 — Григорий Неуймин 951 Гаспрæ ссарын.

## Ацы бон райгуырдысты
*

## Ацы бон амардысты
* 1957 — Франк Паис, Кубæйы революционер, националон хъайтар.

Категори:Бонтæ
Неуймин, Григорий Николайы фырт

**Григорий Николайы фырт Неу́ймин** (1886-æм азы 3 январы, Тбилис — 1946-æм азы 17 декабры) у уырыссаг æмæ советон астроном.

1944-46 азты лæууыдис Пулковойы обсерваторийы сæргъы.

## Астероидтæ
Григорий Неуймин ссардта 63 чысылдæр планетæйы, уыдонæй иу у 951 Гаспрæ.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Уæрæсейы астрономтæ
Категори:Советон Цæдисы астрономтæ
Категори:Тбилисы чи райгуырдис, уыдон
Таншоннят

**Таншоння́т** (, ) у Хошимины æхсæнадæмон аэропорт.

Категори:Вьетнамы аэропорттæ
Донгхой (аэропорт)

**«Донгхой»** у Донгхойы граждайнаг аэропорт.

Категори:Вьетнамы аэропорттæ
Категори:Куангбинь
Гули

**Гули** у хъæу Цæгат Ирыстоны Алагиры районы. Ис Куырттаты комы.

## Мыггæгтæ
Цардысты дзы Къаболатæ, Хъайтмазтæ, Гугкатæ, Хуыдзиатæ. Æндæр ратæдзæнтæм гæсгæ Гулийы цардысты Арысхантæ, Гугкатæ, Къаболатæ, Кцойтæ, Хъайтмазтæ, Хуызмиатæ, Хуыдзиатæ.

## Цæрджытæ
* 1780-æм аз — 26 кæрты.
* 1883-æм аз — 23 кæрты — 119 нæл. / 117 сыл.
* 1914-æм аз — 26 кæрты — 195 нæл. / 158 сыл.
* 1925-æм аз — 3 кæрты — 10 нæл. / 6 сыл. / 16 ад.

## Фиппаинæгтæ

## Литературæ
* 

## Æрвитæнтæ
* Легенды Куртатинского ущелья. Гули.
* c.Гули,рассказывает Астемир Кцоев

Категори:Алагиры районы цæрæнрæттæ
Тадж-Махал

**Тадж-Махал** (, ) у мавзолей-мæзджыт Индийы сахар Агрæйы, Джамнæйы цæугæдоны былгæрон. Сарæзтæуыд Стыр Моголты император Сах-Джаханы бардзырдмæ гæсгæ, аргæ-арын чи амардис, йæ уыцы ус Мумтаз-Махалы ном ссарынæн. Фæстæдæр ам ныгæд æрцыдис Сах-Джахан йæхæдæг дæр.

Тадж-Махал («Тадж» дæр æй хонынц) нымад у архитектурон стиль Мугалы хуыздæр дæнцæгыл. Ацы стилы баиу сты персайнаг, индиаг æмæ пысылмон архитектурæйы æууæлтæ. 1983-æм азы Тадж-Махал ссис  объект («Индийы цы пысылмон аивадон  ис æмæ æгас дунейы зæрдæскъæфт чи кæны, уыцы шедевртæй иу»).

Кæд æмæ мавзолейы урс мармæрæй конд купол у йæ тæккæ зындгонддæр компенент, уæддæр Тадж-Махал структурон æгъдауæй у иууон комплекс. Агъуыст райдыдтой аразын 1632-æм азы æмæ 1653-æм азы уыдис цæттæ. Йæ аразыныл куыстой мингай аразджытæ æмæ æрмгусджытæ. Арæзтадæн разамынд лæвæрдта, императоры контролы бын чи уыдис, уыцы Ахитекторты совет. Йе сконды уыдысты Абд уль-Карим Мамур Хана, Макрамат Хана æмæ Устад Ахмад Лахаури. Фылдæр историографион ратæдзæнты сæйраг дизайнерæй нымад у Лахаури.

Мавзолейы мидæг æвæрд ис дыууæ зæппадзы — сахы æмæ йæ усы мардæвæрæнтæ. Æцæг, сæ дыууæ дæр ныгæд сты, зæппæдзтæ кæм сты, уым, æрмæст зæххы бын. Тадж-Махал у фондзкуполджын амаддзаг, 74 метры бæрзæндæн (æд платформæ), йæ æппæт къуымты ис фæйнæ иу дзылаты.

Категори:Æппæтдунеон исбон
Категори:Мавзолейтæ
Категори:Пысылмон архитектурæ
Категори:Индийы архитектурæ
Топикæ (Канзас)

**Топи́кæ** () у сахар АИШ-ы, Канзасы сæйраг сахар.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Канзасы сахартæ
Хъуысаты Тимур

**Хъуысаты Владимиры фырт Тимур** (райгуырдис 1979-æм азы 23 сентябры Беслæны) у уæрæсейаг тележурналист, репортёр, Уæрæсейы Федерацийы журналистты цæдисы уæнг; 2010-æм азы июлæй у ПТРК «Алани»-йы директор.

## Цардафыст
1996-æм азы каст фæцис Дзæуджыхъæуы А.В. Луначарскийы номыл 5-æм гимназ (профилон предмет уыдис англисаг æвзаг), 2001-æм азы та Цæгат Ирыстоны паддзахадон университеты æхсæнадæмон журналистикæйы хайад.

4-æм курсы студент уæвгæйæ, Хъуысайы-фырт ссис, Уæрæсейы Федерацийы президенты стипенди исыны гом конкурсы уæлахиздзау æмæ уый фæрцы 2000–2001-æм ахуырадон азы уыдис Вестминстеры университеты стажёр.

Практикон журналистикæйы къабазы Тимур активонæй кусын райдыдта 17-аздзыдæй. 1997-æм азы йæ райстой Паддзахадон информацион агентад «Иринформ»-мæ. Уым Хъуысайы-фырт бацæттæ кодта мин репортажæй фылдæр республикон æмæ федералон телеканалтæн.

2002-æм азы слæууыдис республикæйы хицауады пресс-центры сæргъы, 2004-æм азы цалдæр мæйы дæргъы уыдис Цæгат Ирыстоны президент æмæ хицауады администрацийы информацион-аналитикон управленийы констультант. Уыцы аз æй снысан кодтой ПТРК «Алани»-йы сæрдары хæдивæгæй (информацион программæты директор).

2005-æм азы фæззæджы, Еврокъамисæн Уæрæсейы цы минæварад ис, уым æй фæхуыдтой Евроцæдисмæ стажировкæ кæнынмæ.

2006-æм азы райдыдта кусын телеканал «Russia Today»-йы. Уым слæууыдис Цæгат Кавказы корпункты сæргъы. Æмрæстæджы ма 2007–2008-æм азты уыдис «ЦИПУ-йы ТВ»-йы («ТВ СОГУ») сæргълæууæг æмæ разамынд лæвæрдта ног телеканалы аппаратон-студион комплексы проект кæныныны куыстытæн.

2008-æм азы сыздæхтис ПТРК «Алани»-мæ æмæ дзы райдыдта кусын директоры хæдивæджы бынаты (информацион программæты службæйы хицау).

2010-æм азы июлы Хъуысаты Тимуры снысан кодтой Æппæтуæрæсеон паддзахадон телерадиокомпанийы Цæгат Ирыстоны филиал ПТРК «Алани»-йы директорæй.

## Хæрзиуджытæ
* Тимурæн ис ÆАÆ «ОРТ»-йы генералон директор Игорь Шабдурасуловы (1999) æмæ ОРТ-йы корхызæджы хайады хицау Александр Веригины (2000) арфæйы фыстæджытæ.
* 2001-æм азы ссис, Цæгат Ирыстон-Аланийы хицауад æрвылаз кæмæй хорзæхджын кæны, «Фæсивæдон политикæйы рæзтмæ хайбавæрды тыххæй», зæгъгæ, уыцы премийы лауреат (номинаци «Фæсивæды проблемæты равдыст»).
* Хуссар Ирыстоны президент Кокойты Эдуарды 2008-æм азы 25 декабры Барамындмæ гæсгæ Хъуысайы-фыртæ схорзæхджын кодтой Республикæ Хуссар Ирыстоны Хæлардзинады орденæй.
* 2010-æм азы февралы йын лæвæрд æрцыдис, «ТЭФИ-Регион 2009», зæгъгæ, уыцы Æппæтуæрæсеон телеуынынадон конкурсы сæрмагонд приз.

Категори:Журналисттæ алфавитмæ гæсгæ
Категори:Уæрæсейы журналисттæ
Категори:Цæгат Ирыстоны журналисттæ
Тимур
Facebook

**Facebook** («Фейсбу́к») у популярон социалон хыз.

## Æрвитæнтæ
* Facebook

## Фиппаинæгтæ

Категори:Социалон хызтæ
Агуырды системæ

**Агуырды системæ**

## Агуырды системæтæ
* Google
* Яндекс
* Rambler
* Baidu

## Æрвитæнтæ
### Google
* www.google.com 
* www.google.ru (уырыссаг сайт)
### Яндекс
* www.yandex.ru 
* www.yandex.ua  (украинаг сайт)
* www.yandex.kz (хъазахъаг сайт) 
* www.yandex.by (белоруссаг сайт)
* ya.ru
### Rambler
* www.rambler.ru

*
Крукшенк, Джордж

**Джордж Крукшенк** (; райгуырдис 1792-æм азы 27 сентябры — амардис 1878-æм азы 1 февралы) уыдис XIX æнусы дæсныдæр сатирикон-политикон карикæтуристтæй æмæ чингуытæн нывтæ кæнджытæй иу. Йæ цæрæнбонты дæргъы нывтæ скодта 850 чиныгæй фылдæрæн.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Стыр Британийы нывгæнджытæ
Категори:Карикатуристтæ
Категори:Лондоны чи райгуырдис, уыдон
Категори:1792-æм азы чи райгуырдис, уыдон
Категори:1878-æм азы чи амардис, уыдон
Цигайнаг адæм

**Цигайнæгтæ** (хином — **ромæ**) у цалдæр хæстæг этникон къорды иумæйаг ном. Сæ фылдæр цæрынц Хуссар Европæйы, Ныгуылæн Азийы æмæ Америкæйы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Адæмыхæттытæ алфавитмæ гæсгæ
*
Категори:Уæрæсейы адæмтæ
Категори:Болгарийы адæмтæ
Темрюк

**Темрю́к**, дыгурон вариант у *Темурухъ* () у сахар Краснодары крайы. Сахар æрбынат кодта цæугæдон Хъобаны былгæроныл.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Краснодары крайы сахартæ
Хабаровы край

**Хабаровы край** () у Уæрæсейы Федерацийы субъект. Административон центр — Хабаровск.

## Фиппаинæгтæ

*
Кунæ

**Ку́нæ** () у Хорватийы раздæры валютæ (1994—2022). ISO&nbsp;4217 код у **HRK**.

## Æддаг æрмæг
* Katalog suvremenog hrvatskog novca 

Категори:Хорватийы экономикæ
Категори:Валютæтæ
Швейцарийы франк

right|200px
**Швейцарийы франк** у Швейцарийы официалон валютæ. Йæ ISO 4217 код у **CHF**.

Категори:Швейцари
Категори:Франктæ
Категори:Валютæтæ
Архыз

**Архы́з** (, , ) у хъæу Хъæрæсе-Черкесы Зеленчукскаяйы районы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Зеленчукскаяйы районы цæрæнрæттæ
Зеленчукская

**Зеленчу́кская** () у станицæ Хъæрæсе-Черкесы, Зеленчукскаяйы районы административон центр.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Зеленчукскаяйы районы цæрæнрæттæ
Кастро (Чили)

**Кастро** () у сахар Чилийы. Ис Чилоэйы сакъадахыл.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Чилийы сахартæ
Берёзовский (Свердловсчы облæст)

**Берёзовский** () у сахар Уæрæсейы Свердловсчы облæсты, Екатеринбурджы сахар-æмбæлццон.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Свердловсчы облæсты сахартæ
Уæллаг Хъæни

**Уæллаг Хъæни** у хъæу Цæгат Ирыстоны Горæтгæроны районы. 

## Мыггæгтæ
Цардысты дзы Цырыхатæ, Хасыгатæ, Кокуатæ, Пухатæ, Джимитæ, Æлбегатæ, Санатæ, Кочысатæ, Гагиатæ, Маматæ. Æндæр ратæдзæнтæм гæсгæ Уæллаг Хъæнийы цардысты Цырыхатæ, Дзгойтæ, Кокуатæ, Маматæ, Гадзиатæ, Пухатæ, Хасыгатæ, Зыхъуатæ.

## Æрвитæнтæ
* Иу бон хъæу Хъæнийы цардæй
* Фæрдгуытæ. Хъæни
* Хъæни азæй-азмæ кæны афтид

## Фиппаинæгтæ

Категори:Горæтгæроны районы цæрæнрæттæ
Категори:Санибагом
Актёрты студи

**Актёрты студи** () у профессионалон актёртæ, театралон режиссёртæ æмæ драматургты организаци. Æрбынат кодта Нью-Йорчы сахары, мæнæ ацы адрисыл: 432 West 44th Street, Манхэттен. Йæ бындур æрæвæрдтой 1947-æм азы 5 октябры Элиа Казан, Шерил Кроуфорд, Роберт Льюис æмæ Аннæ Соколова. 1951-æм азы студийы сæргъы æрлæууыдис Ли Страсберг. Уый йын разамынд лæвæрдта суанг йæ амæлæтмæ 1982-æм азы.

Студи фыццагдæр зындгонд ссис, цы актёрон техникæйы методæй пайда кодта, уый руаджы. Уыцы метод æрхъуыды чындис 1930-æм азты æмæ йæ бындуры уыдис Станиславскийы системæ.

Райдианы студийы уæнгтæ æмбырд кодтой театр «Принцессæ»-йы, фæлæ 1955-æм азы уыдон хи айстой пресвитерон еклезийы раздæры бæстыхаймæ æмæ ныронг бынат кæнынц ам. 1965-æм азы студи Ныгуылæн Голливуды (Калифорни) байгом кодта йæ иунæг филиал — Ныгуылæйнаг актерты студи.

1994–2005-æм азты студи кодта æмгуыст Ног скъолайы университетимæ (Нью-Йорк).

## Студийы хъуыстгонд рауагъдонтæ
Йæ бирæазон историйы дæргъы студийы бацархайдтой бирæ номдзыд адæймæгтæ — актёртæ, режиссёртæ, сценаристтæ:

## Æрвитæнтæ
* Актерты студийы официалон сайт
* телералæвæрд ''«Актёрты студийы мидæг»'' 

Категори:Нью-Йорк
Категори:Актерты Организацитæ
Категори:Манхэттен
Прохладнæ

**Прохладнæ**, вариант: **Даргъхъаллæ**, дыгурон вариант: **Даргъ-Хъаллæ** (, ) у сахар Кæсæг-Балхъары, Прохладнæйы районы административон центр. Лæууы цæугæдон Малхъы галиу былыл. 

## Фиппаинæгтæ

Категори:Кæсæг-Балхъары сахартæ
Уæллагхъæу

**Уæллагхъæу** кæнæ **Хахол** () у хъæу Цæгат Ирыстоны Мæздæджы районы. 

## Истори
Хъæу фæзындис 1906-æм азы, йæ бындур ын сæвæрдтой Куырттаты комæй ралидзæг ирæттæ.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Мæздæджы районы цæрæнрæттæ
Киевскæй

**Киевскæй** () у хъæу Цæгат Ирыстоны Мæздæджы районы. 

## Фиппаинæгтæ

Категори:Мæздæджы районы цæрæнрæттæ
Чысыл Мæлгъæвæг

**Чысыл Мæлгъæвæг** кæнæ **Мæлгъæвæг** () у хъæу Цæгат Ирыстоны Мæздæджы районы.

## Фиппаинæгтæ
 

Категори:Мæздæджы районы цæрæнрæттæ
Хъæрæсейаг

**Хъæрæсейаг**:
* Адæмы тыххæй кæс Хъæрæсейаг адæм.
* Æвзаджы тыххæй кæс Хъæрæсейаг-балхъайраг æвзаг.
Зилгæ кафт

**Зилгæ кафт** кæнæ **тымбыл кафт** () у ирон адæмон кæфтытæй иу. Кавказаг лезгинкæйы ирон национ вариант у.

Ацы кафт у зын, хъæуы дзы стыр сæрæндзинад.

Лæппу-иу куы фæзынд, уæд-иу чызджытæй иу рагæпп кодта размæ, лæппуйы йæ фæдыл сайгæйæ. Кафтæн йæ мидис уый мидæг ис, æмæ хъæрццыгъа (лæппу) ахсы бæлоны (чызг).

## Фиппаинæгтæ
Лæппуйæн худинаг уыдис:
# Чызгæн йæ къабайы фæдджийыл фæлæууын;
# Чызгмæ чъылдым саразын.

## Æддаг æрмæг
; Видеофыстытæ
* Фольклорон ансамбль «Фарн». Сыбайаг хъазты зилгæ кафт. Ансамблы разамонæг — Дзаттиаты Уагка. Фрагмент видеозаписи этнографической реконструкции народных танцев кон. XIX — нач. XX в. в с. Нижний Сба Урс-Туальского общества Южной Осетии.

Категори:Ирон кæфтытæ
Километр

**Километр** (цыбыргондæй **км**, **km**) — уæрæхгонд метрмæ хаттон дæрддзæгы барыны иуæг.

1 **км** = 1000 м = 0,621 милы = 1094 ярды = 3281 футы.

Юникоды километрæн ис сæрмагонд символ ㎞, квадратон километры символ — ㎢, кубон километры — ㎦; уымæ нæ кæсгæйæ ацы симвлотæй пайда кæнынæн рекомендаци нæ дæттынц

## Фиппаинæгтæ

Категори:Дæрддзæг барыны иуæгтæ
Хашуры муниципалитет

**Хашуры муниципалитет** () у муниципалитет (район) Гуырдзыстоны. Йæ административон центр у Хашур.

## Фиппаинæгтæ

*
Бацбийæгтæ

**Бацбийæгтæ** кæнæ **цъова-тушæгтæ** (,  кæнæ ) сты чысыл адæм, мæхъхъæлон адæмы хæстæджытæ, цæрынц Гуырдзыстоны.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Гуырдзыстоны адæмтæ
Категори:Мæхъхъæлы истори
Годо, Антуан

**Антуа́н Годо́ ** (; райгуырдис 1605 азы 24 сентябры, Дрёйы — амардис 1672 азы 21 апрелы, Вансы) уыдис францаг поэт æмæ дины кусæг, уыдис Францаг академийы фыццаг уæнгтæй иу.

## Цардафыст æмæ сфæлдыстад
Францаг æвзаджы дзырдуатыл куыстыты уæлдай Годо фыста галантон æмдзæвгæтæ. Конрары æмбал æмæ тугхæстæг уæвгæйæ, уый арæх-иу бауайаг уыд, популярон кæм уыдис, уыцы Рамбуйейы салонмæ. Уым ын радтой фæсном «Nain de Julie» (Юлияйы карлик). 1636-æм азы Ришельё йæ снысан кодта Грасы епископæй, æмæ уæдæй фæстæмæ мадригалты бæсты фыссын райдыдта псаломтæ.

## Сфæлдыстады ахадындзинад
Годо æгас ма уыдис, афтæ йæ ном уыдис хъуыстгонд, фæлæ францаг литературæйы манерджын салонон поэзийы культ куы фæцис, уæд йе сфæлдыстады популярондзинад бамынæг ис. Ныртæккæ йæ æмдзæвгæтæ цымыдисаг сты æрмæст литературæйы историктæн. Годо æмæ йе ’мсис æмбæлтты стилыл арæхстджынæй фæхудтис цыргъзонд Сент-Эвремон йæ уацмыс «Академистты комеди»-йы.

## Уацмыстæ
* «Oeuvres poétiques» (1660–63),
* «Paraphrase des épîtres canoniques» (1640),
* «Discours sur les oeuvres de Malherbe» (1629)

æмæ æндæртæ.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Францаг поэттæ
Категори:Францы поэттæ
Категори:Францаг академийы уæнгтæ
Хъалнæгътæ

**Хъалнæгътæ** у хъæу Цæгат Ирыстоны Æрæфы районы. Ис Дыгургомы.

## Истори
Гъæу æвæрд æй Айгомуги донæн æ рахес фарс, Уæхъæци гъæумæ хæстæг. Гъæуи фиццаг цæргутæ сæ хæдзæрттæ исаразтонцæ тегъæбæл, Хонсари ци минкъий æндзæр адтæй гъæуи буни, уой ба аурстонцæ хумзæнхитæн. Се ’гуæрдæнтæ, уæдта сæ фонси хезнитæ ба адтæнцæ гъæумæ идард Уорс хонхи рæбунти. Уонæн сæ устурдæртæ — Тумæн, Цъахти хæра, Кафуни адагæ, будури ба — Саугъæди æрдозæ. Паддзахи фæндаг æма Айгомуги дон гъæумæ хæстæг ке адтæнцæ, алли афони дæр сæмæ уæрдун ке зилдæй, уомæ гæсгæ Хъалнæгъти гъæуи цæргутæн сæ царди уавæртæ Хонсарварс синхаг гъæути цæргутæй адтæнцæ дзæвгарæ хуæздæр.

## Мыггæгтæ
Цардысты дзы Мæрзойтæ, Сагкатæ, Цохътæ.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Æрæфы районы цæрæнрæттæ
Категори:Дыгуронау фыст
Окона

**Окона**:
* Дæллаг Окона - хъæу Хуссар Ирыстоны Знауыры районы;
* Уæллаг Окона - хъæу Хуссар Ирыстоны Знауыры районы.
Дæллаг Окона

**Дæллаг Окона** () у хъæу Хуссар Ирыстоны Знауыры районы.

Категори:Знауыры районы сахартæ æмæ хъæутæ
Таранджелозы кувæндон

**Таранджелозы кувæндон**, адæмы куыд уырныд, сырæзтис Хуыцау Батрадзы мардыл цы æртæ цæссыджы æрæппæрста, уыдонæй иуæй. Уæлдай кадджындæр у Тырсыйы æмæ Тибы. Таранджелозы кувæндон ис Тырсыгомы Четойтыхъæумæ ’ввахс. Йæ бæрæгбон йын фæкæнынц Куадзæнæй æртæ къуырийы фæстæдæр хуыцаубоны. 

## Кувæндоны равзæрд
Нарты хъæбатыртæй иу Батрадз — куы фæмард, уæд Хуыцау æрæппæрста æртæ цæссыджы. Уыдон кæм æрхаудысты, уым арæзт æрцыд æртæ кувæндоны: Реком, Мыкалгабыр æмæ Таранджелоз. Таранджелоз у хорарæх æмæ хосарæхы бардуаг. Йæ кувæндон ис Тырсыгомы, хохы сæр. 

## Бæрæгбон
Алы аз дæр майы мæйы Тырсыгомы Таранджелозы номыл кодтой бæрæгбæттæ. Амы цæрджытæм уыдис уæлдай кадджын, нымадтой йæ комы дзуарыл. Йæ кувæндон ис бæрзонд хохы сæр, Четойты хъæумæ ’ввахс. Дзуары бынмæ иу æрæмбырд сты Тырсыгомы цæрджытæ, стæй Тырсыгомæй æндæр кæмттæм алидзæг адæм, аргæвстой иу цалдæр уæрыччы æмæ бæлвырд фæтк æмæ æгъдаумæ гæстæ табугæнгæйæ, Таранджелозæй куырдтой, цæмæй ратта стыр хорæрзад, дзаджджын кæрдæг, æнæниздзинад æмæ амонд кувæг адæмæн сæхицæн, æмæ сæ байзæддæггæн фидæны, фосы бахъахъхъæна алыхуызон низтæй.

Таранджелозæн табу кодтой Ирыстоны иуæй-иу æндæр рæтты дæр, зæгъæм: Тиб (Мамысонгом) æмæ Ерманы хъæубæстæ (Хуссар Ирыстон).

## Литературæ
* Ирон æгъдæуттæ. Чиныг сарæзта Агънаты Гæстæн. Рецензенттæ Ходы Камал æмæ Чеджемты Геор. – Дзæуджыхъæу, «Урсдон», 1999 – 176 с.
* Этнография и мифология осетин. Дзадзиев А.Б., Дзуцев Х.В., Караев С.М. Краткий словарь. – Владикавказ, 1994 – 284 с.

## Æрвитæнтæ
* Осетия-Ирыстон // Таранджелос. Мидис

Категори:Кувæндæттæ
Категори:Ирон мифологи
Категори:Тырсыгом
Ачъайрæгтæ

**Ачъайрæгтæ** (), Ачъары чи цæры, уыцы гуырдзиаг адæмы субэтникон къорд.

Категори:Гуырдзиаг адæм
Уæллаг Окона

**Уæллаг Окона** () у хъæу Хуссар Ирыстоны Знауыры районы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Знауыры районы сахартæ æмæ хъæутæ
Сунженская

**Су́нженская** () у станицæ Стъараполы крайы Кочубейы районы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Кочубейы районы цæрæнрæттæ
Софи Эллис-Бекстор

**Софи Мишель Эллис-Бекстор** (, 1979-æм азы 10 апрелы, Хаунслоу, Лондон, Англис) у англисаг зарæггæнæг.

## Альбомтæ
* Read My Lips (2001)
* Shoot from the Hip (2003)
* Trip the Light Fantastic (2007)
* Make a Scene (2011)
* Wanderlust (2014)
* Familia (2016)
* Hana (2023)
* Perimenopop (2025)

## Фиппаинæгтæ

Категори:Стыр Британийы музыканттæ
Категори:Англисаг зарæггæнджытæ
Худайбердины уынг (Стерлитамак)

**Худайбердины уынг** () у уынг Стерлитамачы. Йæ дæргъ у 5,11 км.

## Кæс ноджы
* Стерлитамак
* Ленины проспект (Стерлитамак)

Категори:Уынгтæ алфавитмæ гæсгæ
Категори:Стерлитамак
Эль-Байдæ

**Эль-Байдæ**, вариант: *Эль-Бе́йдæ* ( ) у Ливийы стырдæр сахартæй иу.

Категори:Ливийы сахартæ
Кировабад

* 22x20px|border|Азербайджан Сахар Гандзайы ном (1935—1991)
* 22x20px|border|Таджикистан Посёлок Пянджы ном (1936—1963)
Терк (сахар)

**Терк** () у сахар Кæсæг-Балхъары, Терчы районы административон центр. Цæрынц дзы 19,5 мин адæймаджы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Кæсæг-Балхъары сахартæ
Категори:Терчы районы цæрæнрæттæ
5 майы

## Бæрæгбæттæ æмæ сæрмагонд бонтæ
* 

## Цаутæ
* 

## Ацы бон райгуырдысты
* 

## Ацы бон амардысты
*

Категори:Бонтæ
Къибирты Тимур

**Къибирты Тимур** (райгуырдис 1955-æм азы 15 февралы Шепетовкæйы) у, ирон уидæгтæ кæмæн ис, ахæм нырыккон уырыссаг поэт; йе ’цæг ном у *Дзопойты Юрийы фырт Тимур*, фæсномыгæн райста йæ фыдымады мыггаг.

## Цардафыст
Къибирты Тимур райгуырдис советон æфсады афицеры бинонты ’хсæн, Украинæйы сахар Шепетовкæйы. Йæ мад куыста ахуыргæнæгæй астæуккаг скъолайы.

Тимур каст фæцис Мæскуыйы облæсты паддзахадон университеты (уырыс. *Московский государственный областной университет*; МОПИ) историон-филологион факультет.

Æндæр æмæ æндæр азты Къибирты Тимур уыдис рауагъд «Пушкин»-ы сæйраг редактор, телекомпани НТВ-йы, радиостанцæ «Культурæ»-йы кусæг.

1995-æм азæй Тимур у уырыссаг Пен-клубы уæнг, 1997-æм азы ссис журнал «Литературное обозрение»-йы редакцион советы уæнг.

## Тæлмацгæнæджы архайд
Къибирты Тимур  фæрцы уырыссаг æвзагмæ ратæлмац къодта ирон поэт Хъодзаты Æхсары бирæ æмдзæвгæтæ.

## Æрвитæнтæ
* Хъодзаты Æхсары поэмæ «Дыууадæстæнон» Къибирты Тимуры тæлмацæй.
* Къибирты Тимуры интервью. «Независимая газета», 1997 (Гусалты Барисы ирон тæлмац)

## Фиппаинæгтæ

Категори:Уæрæсейы поэттæ
Категори:Уырыссаг поэттæ
Тимур
Грекъаг

**Грекъаг** кæнæ **бердзейнаг**, **бердзенаг**:
* Адæмы тыххæй кæс Грекъаг адæм.
* Æвзаджы тыххæй кæс Грекъаг æвзаг.
Дзæм-дзæмы дон

**Дзæм-дзæм**, *Дзæм-дзæмы дон* (арабб. زمزم‎‎) у, Меккæйы сахары мæзджыт аль-Хæрамы территорийыл чи ис, уыцы цъай. Таурæгъмæ гæсгæ ацы суадон Измаилы мад Хаджарæн (Агарæн) бацамыдта архангел Гавриил.

## Дзæм-дзæмы дон ирон таурæгъты
Дзæм-дзæмы доны кой ис ирон таурæгъты дæр.

## Литературæ
Арвы дуар. Ирон мифологи æмæ цардыуаджы дзырдуат. Чиныг сарæзта Цгъойты Хазби. – Дзæуджыхъæу, «ИР», 2005

Категори:Меккæ
Категори:Нарты кадджытæ
Даргъомы дон

**Даргъомы дон**, дыгур. **Даргъони дон** у цæугæдон Цæгат Ирыстоны Æрæфы районы цæгат-ныгуылæны.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Цæгат Ирыстоны цæугæдæттæ
Кæсагджын (цæугæдон)

**Кæсагджын**, дыгуронау **Кæсалггун** у цæугæдон Цæгат Ирыстоны Æрæфы районы. Ис дзы дыууæ цæугæдоны: 

* Стыр Кæсагджын, дыг. *Стур Кæсалггун*;
* Чысыл Кæсагджын, дыг. *Минкъий Кæсалггун*.

## Литературæ
* Цагъаты Анастасия. Цæгат Ирыстоны топоними. 1975

Категори:Цæгат Ирыстоны цæугæдæттæ
Уиреуцъала

**Уиреуцъала** кæнæ **Уирисхеу**, **Шеубан** ( [шеубани]) у Хуссар Ирыстоны Дзауы районы хъæу.

## Мыггæгтæ
Цардысты дзы Хуыгатæ, Багатæ, Танделатæ, Цхуырбатæ, Жажитæ, Гæджитæ. 

## Фиппаинæгтæ

Категори:Дзауы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Бестаутыхъæу

**Бестаутыхъæу**:
* Бестаутыхъæу — хъæу Хуссар Ирыстоны Дзауы районы;
* Бестаутыхъæу  — хъæу Хуссар Ирыстоны Цхинвалы районы.
Бестаутыхъæу (Дзауы район)

**Бестаутыхъæу** кæнæ **Бестаутæ**, **Сембул** (, [шембули]) у хъæу Хуссар Ирыстоны Дзауы районы. Ис Къуыдаргомы.

## Мыггæгтæ
Цардысты дзы Бестаутæ.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Дзауы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Бзитхъæу

**Бзитæ** кæнæ **Бзитхъæу**, **Бзиты хъæу** () у хъæу Хуссар Ирыстоны Дзауы районы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Дзауы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Астæуккаг Къоз

**Астæуккаг Къоз** у Хуссар Ирыстоны Дзауы районы хъæу.

## Сыхтæ
* Æрдызты хъæу кæнæ Æрдызт  
* Зассеты хъæу
* Къалаты хъæу

## Фиппаинæгтæ

Категори:Дзауы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Категори:Къозы ком
Ахсиаг

**Ахсиаг** у хъæу Цæгат Ирыстоны Æрæфы районы. Ис Уæллагкомы. Ныртæккæ æдзæрæг у.

Категори:Æрæфы районы цæрæнрæттæ
Уæллаг Саниба

**Уæллаг Саниба** у хъæу Цæгат Ирыстоны Горæтгæроны районы.

## Фиппаинæгтæ

## Æрвитæнтæ
* Уæллаг Саниба I Фæрдгуытæ (15.11.2021)

Категори:Горæтгæроны районы цæрæнрæттæ
Фыййагдон (хъæу)

**Фыййагдон** кæнæ **Фиййагдон**, **Фыййаджыбыл** у быдираг хъæу Цæгат Ирыстоны Æрыдоны районы.

Фыййаджыбылы цардысты Гæрисатæ, Гутынатæ, Гаппуатæ, Гайттатæ, Чъерджиатæ, Фæрниатæ, Созанатæ, Гуыбиатæ.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Æрыдоны районы цæрæнрæттæ
Уæллаг Дуан

**Уæллаг Дуан** () у хъæу Хуссар Ирыстоны Знауыры районы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Знауыры районы сахартæ æмæ хъæутæ
Дуан

**Дуан**, вариант: **Дæллаг Дуан** () у хъæу Гуырдзыстоны Карелы муниципалитеты. Ис Гуырдзыстон æмæ Хуссар Ирыстоны тæккæ арæныл. 

## Фиппаинæгтæ

Категори:Карелы муниципалитеты цæрæнрæттæ
Брэдбери, Рэй

**Рэймонд Дуглас «Рэй» Брэдбери** (; райгуырдис 1920-æм азы 22 августы, Уокиган, штат Иллинойс, АИШ — 2012-æм азы 5 июны) у зындгонд америкаг фыссæг-фантаст, «Марсы хроникæтæ» æмæ æндæр уацмысты автор.

## Фиппаинæгтæ

Категори:АИШ-ы фысджытæ
Категори:Иллинойсы чи райгуырдис, уыдон
Швабийы Альб

**Швабийы Альб** () у хохмассив Германы хуссары, федералон зæхх Баден-Вюртемберджы. Швабийы Альб у, кæмттæй лыггонд чи у, ахæм хæххон плато.

Йæ тæккæ бæрзонддæр цъупп у хох Лемберг (1015 м).

Категори:Германы хæхтæ
Миссисипи

**Миссисипи**:

* Миссисипи (цæугæдон) — цæугæдон АИШ-ы.
* Миссисипи (штат) — штат АИШ-ы.
Мæзджыт аль-Хæрам

thumb|right|300px|Мæзджыт аль-Хæрам
**Мæзджыт аль-Хæрам** (, *Тобæгонд мæзджыт*) у пысылмон динмæ гæсгæ сæйраг мæзджыт. Æрбынат кодта Сауды Араббы сахар Меккæйы. Йæ мидкæрты ис Чабæ.

Категори:Мæзджыттæ алфавитмæ гæсгæ
Категори:Сауды Араббы мæзджыттæ
Категори:Меккæ
Лескены дон

**Лескены дон**, дыгуронау **Лескени дон** у цæугæдон Цæгат Ирыстон æмæ Кæсæг-Балхъары, Терчы  фæрсагдон.

Категори:Цæгат Ирыстоны цæугæдæттæ
Категори:Кæсæг-Балхъары цæугæдæттæ
Категори:Терчы фæрсагдæттæ
Категори:Æрæфы районы цæугæдæттæ
Тляратæ (Тляратæйы район)

**Тляра́тæ** () у хъæу Дагъистаны, Тляратæйы районы административон центр.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Тляратæйы районы цæрæнрæттæ
Бисмарк (Цæгат Дакотæ)

**Бисмарк** () у сахар АИШ-ы, Цæгат Дакотæйы сæйраг сахар.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Цæгат Дакотæйы сахартæ
Гранд-Форкс

**Гранд-Форкс** () у сахар АИШ-ы цæгаты, Цæгат Дакотæйы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Цæгат Дакотæйы сахартæ
Курдаг адæм

**Курдæгтæ** () сты ирайнаг адæмтæй иу. Сæ фылдæр хай цæры Турк, Иран, Ирак æмæ Сирийы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Турчы адæмтæ
Категори:Ираны адæмтæ
Категори:Ирачы адæмтæ
Категори:Сирийы адæмтæ
Категори:Ирайнаг адæмтæ
Дзампатæ

**Дзампатæ** () сты ирон мыггаг.

Рацыдысты Хуссар Ламардонæй Дæргъæвсы комы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Дзампатæ
Дзаттиатæ

**Дзаттиатæ** кæнæ **Дзадтиатæ** () сты ирон мыггаг.

## Кæс ноджы
* Дзантиатæ

## Фиппаинæгтæ

*
Дзæгъойтæ

**Дзæгъойтæ** кæнæ **Зæгъойтæ** () сты ирон мыггаг.

## Кæс ноджы
* Дзæгойтæ ()

## Фиппаинæгтæ

*
Ламардон

* Хуссар Ламардон — хъæу Цæгат Ирыстоны Горæтгæроны районы;
* Цæгат Ламардон — хъæу Цæгат Ирыстоны Горæтгæроны районы;
* Ламардон — хъæу Хуссар Ирыстоны Дзауы районы.
Мудзух

**Мудзух** кæнæ **Мудзых**, **Мундзух** () у хъæу Хуссар Ирыстоны Ленингоры районы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ленингоры районы сахартæ æмæ хъæутæ
Гæлуатæ (хъæу)

**Гæлуатæ** кæнæ **Уæллаг [[Къабузтæ]]** () у хъæу Хуссар Ирыстоны Дзауы районы. Ис Урстуалты.

## Мыггæгтæ
Цардысты дзы Гæлуатæ.

## Фиппаинæгтæ

## Литературæ
* Цхуырбаты З.Д., Дзиццойты Ю.А. Хуссар Ирыстоны топоними. Уанеты Захары номыл Хуссар Ирыстоны зонад-иртасæн ин-т. — М.: Наукæ, 2013. I-æм том

## Æддаг æрмæг
* Таурæгътæ. Гæлуаты куывд уаддзæджы тыххай

Категори:Дзауы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Дудайтæ

**Дудайтæ** (, ) сты ирон мыггаг.

## Истори
Дудайты мыггаг равзæрд Дудиаты мыггагæй. Дыууæ мыггагæй бирæтæ ацы хъуыдыйыл разы не ’сты. Фæлæ ма абон дæр Дудайтæй чындзы чи ацæуы, уымæ фæдзурынц Дудаон нæ, фæлæ Дудиан. Уый та ууыл дзурæг у, æмæ сæ фыццаг мыггаг Дудиатæ кæй уыд. Дудиатæ цардысты Уæлладжыры комы. Иуахæмы Дудиатæй дыууæ æфсымæрæн сæ хойы аскъæфтой Хъарадзаутæй чидæртæ. Æфсымæртæ æскъæфджыты асырдтой, амардтой скъæфæджы æмæ сæ хойы ракодтой. Кæй фæтуджджын сты, уый тыххæй алыгъдысты Хуссар Ирмæ, æрцардысты Урстуалты, фæлæ уым дæр тарстысты сæ туджджынтæй, æввахс сæм кæй уыдысты, уый тыххæй æмæ алыгъдысты Гыццыл Леуахийы коммæ, æрбынат кодтой Цъипоры хъæуы. Ацы хъæуы цардысты Туатæ. Ам сын хизæнуæттæ кæй нæ фаг кодта, уый тыххæй алыгъдысты Мерийы хохы хуссар фарсмæ. Куыд фылдæр кодтой, афтæ лыгъдысты Медзыдайы комы æндæр æмæ æндæр хъæутæм: Махис, Бихъар, Саукъодахджын, Гомтæ æмæ а.д.

Дудайтæ ма цæрынц Цхинвалмæ æввахс хъæу Дменисы дæр. 1920 азы гуырдзиаг меньшевикты Хуссар Ирмæ æрбабырсты рæстæджы Махисы Дудайтæй бирæтæ алыгъдысты Цæгат Ирмæ. 1952-æм азы та æрцæрын кодтой раздæр мæхъхъæл кæм цардысты, уырдæм. Ам цардысты къухæй дæснытæ Дудайты Чъебо, Зено, Цикъуын. Уыдон арæзтой дурæй цыртытæ, хъæдæрмæгæй та — алыхуызон мигæнæнтæ. Дудайтæн æрвадæлтæ ис Кæсæджы, зонынц, сæ фыдæлтæ ирæттæ кæй уыдысты, уый. Дудайтæ ис Цæцæн æмæ Мæхъхъæлы дæр.

Дудайтæ, Дудиатæ æмæ Хохатæ нымад сты хæрз æрвадæлтыл, се ’хсæн чызг куырд нæ цæуы.

## Фиппаинæгтæ

## Литературæ
* Республикæ Хуссар Ирыстоны Закъон ирон мыггагон нæмтты тыххæй. Ирон мыггæгты иууон номхыгъд
* 
* 

*
Æхсæйнаг Сыба

**Æхсæйнаг Сыба** кæнæ **Сыба** () у Хуссар Ирыстоны Дзауы районы хъæу.

Цардысты дзы Абайтæ, Зоратæ, Осиатæ.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Дзауы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Учкекен

**Учкеке́н** () у хъæу Хъæрæсе-Черкесы, Чысыл Хъæрæсейы районы административон центр.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Чысыл Хъæрæсейы районы цæрæнрæттæ