open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Цакъотæ

**Цакъотæ** () сты дыгурон мыггаг.

## Равзæрд
Цакъоты мыггаг райдайæны цардысты Уæхъæцы. Сæ райдиан Астан уыд. Астан кæцæй æрцыд, уый ничи зоны. Астанæн уыд æртæ фырты. Иу дзы хуынд Дзапар, иннæ та Глон, æртыккаджы ном нæ хъуыды кæнынц. Цардысты иумæ. Астан Мæхческы сæрмæ сарæзта мæсыг. Уæд Дзапар йæ фыдимæ цæуылдæр фæбыцæу æмæ Гуырдзымæ алыгъд æмæ йæ мыггаг Дзапартæй ссис.

Глон æмæ иннæ æфсымæртæн цы цæуæт рацыд, уыдонæй алчи йæхи номыл мыггаг скодта, æмæ Цакъотæ, Охъазтæ, Тауаситæ, Цохътæ, Гæуистæ, Налойтæ, Скъодтатæ, Цъебойтæ æмæ Дзапартæ сты Астантæй. Æрвадиуæг кæнынц абон дæр. Таурæгъмæ гæсгæ, ацы мыггаджы фыдæл хуынд Цакъо æмæ уыд Астаны аст фыртæй сæ иу, цард йæ фыд æмæ йе ’фсымæртимæ Уæхъæцы. Цакъо куы слæг, уæд ахицæн, æмæ йæ номæй мыггаг скодта — Цакъотæ. Уæхъæцæй дарддæр ма Цакъотæ цардысты Задалескъы æмæ Мæздæджы.

## Фиппаинæгтæ

## Литературæ
* Республикæ Хуссар Ирыстоны Закъон ирон мыггагон нæмтты тыххæй. Ирон мыггæгты иууон номхыгъд
* Гаглойты Зинæ. Ирон мыггæгтæ: Дзæуджыхъæу: Ир, 2005

*
Хъни

**Хъни**,  (, ) у къутæр-бæлас. Зайы Цæгат Африкæйы æмæ Астæуккаг Хурыскæсæны.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Хуыбарц

**Хуыбарц** у зайæгойы ном.

Ухатмæ хæстæг ис Хуыбарцджын къуылдым.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Хасанья

**Хасанья́** (, ) у хъæу Кæсæг-Балхъары. Цæрынц дзы 10,8 мин адæймаджы (2010).

## Фиппаинæгтæ

Категори:Кæсæг-Балхъары цæрæнрæттæ
Заюково

**Заю́ково** (, ) у хъæу Кæсæг-Балхъары Пахсæны районы. Цæрынц дзы 11,7 мин адæймаджы (2020).

## Фиппаинæгтæ

Категори:Пахсæны районы цæрæнрæттæ
Арвы нæмыг

**Арвы нæмыг** кæнæ **æрвдур**, **æрвон дур** — зæхмæ чи æрхауы, ахæм космосон буар.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Арвы нæмгуытæ
Категори:Планетологи
Категори:Геологи
Æрмыдзыд

**Æрмыдзыд** — йæхи-иу тыхджын мыггаджы дæлбар чи бакодта, ахæм æдых, чысыл мыггаг рагон Ирыстоны.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ирыстоны истори
Категори:Ирон æхсæнад
Æфсызæлдар

**Æфсызæлдар** кæнæ **мыдыбындзыты мад** у мыдыбындзыты мад.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Мыдыбындзытæ
Биробиджан

**Биробиджа́н** (, ) у Уæрæсейы сахар, Дзутты автономон облæсты сæйраг сахар. Цæрынц дзы 70,4 мин цæрæджы (2021).

## Фиппаинæгтæ

Категори:Дзутты автономон облæсты сахартæ
Этоко

**Это́ко** ( — «*[[цъыф]]ы дæлвæз*») у хъæу Кæсæг-Балхъары Золкæйы районы. Цæрынц дзы 832 адæймаджы (2017), уыдонæй сæ фылдæр сты кæсгæттæ.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Золкæйы районы цæрæнрæттæ
Бæстыхъæд

**Бæстыхъæд** кæнæ **арвыхъæд**, **климæт** у бæрæг бынаты боныхъæдæн арæхдæр цы миниуджытæ вæййы, уыдон.

## Фиппаинæгтæ

*
Кингстаун

**Кингстаун** () у Сент-Винсент æмæ Гренадинты сæйраг сахар. Цæрджыты нымæц: 16,5 мины бæрц.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Сент-Винсент æмæ Гренадинтæ
Переславль-Залесский

**Пересла́вль-Зале́сский** () у сахар Уæрæсейы Ярославлы облæсты. Цæрынц дзы 39,1 мин адæймаджы (2017).

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ярославлы облæсты сахартæ
Категори:Уæрæсейы Зæрин цæг
Переяславль

**Переясла́вль**:

* Переяславль-Залесский — Переславль-Залесскийы рагон ном (Ярославлы облæсты сахар).
* Переяславль-Рязанский — Рязаны ном 1778-æм азы онг.
* Переяславль-Русский — Переяслав-Хмельницкийы рагон ном (Киевы облæсты сахар).
Энтре-Риос

**Энтре-Риос** () у провинци Аргентинæйы цæгат-скæсæны. Административон центр — Парана.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Аргентинæйы провинцитæ
Марган

**Марган** кæнæ **марганец** (*Manganum* — **Mn**) у химион элемент, æвзистхуыз згъæр.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Химион элементтæ
Категори:Згъæртæ
Категори:Фæлдзæуæн згъæртæ
Урс дзæнхъа

thumb|right|250px|Урс дзæнхъа
**Урс [[дзæнхъа]]** () — здыйы туаггонд (кæнæ барийы оксид) кæмæн ис, уыцы авг.

## Фиппаинæгтæ

*
Бари

**Бари**:

* Бари — химион элемент ().
* Бари — сахар Италийы ().
* Бари — метрополитенаг сахар Италийы.
Бари (элемент)

**Ба́ри** (*Barium* — **Ba**) у химион элемент, элементты периодон системæйы ахсы 56-æм бынат.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Химион элементтæ
Дзæнхъа

**Дзæнхъа** кæнæ **дзæгъгъа** (, ) у минерал, дзæнхъадуры æгъуыз, рухсдзыд хуыз.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Минералтæ алфавитмæ гæсгæ
Сырх хъæлæрдзы

**Сырх хъæлæрдзы** () у хъæлæрдзыйы хуыз. Йæ къудзиты бæрзæнд хæццæ кæны 1–2 метрмæ. 

Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Категори:Гагадыргътæ
Категори:Мыдхæссæг зайæгойтæ
Азот

**Азо́т** (*Nitrogenium* — **N**) у химион элемент, æнæтæф газ, элементты периодон системæйы ахсы 7-æм бынат.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Химион элементтæ
Категори:Газтæ
Категори:Æнæзгъæртæ
Цъыфдзасты назгæрдæг

**Цъыфдзасты назгæрдæг** (, ) у бирæазон кæрдæг зайæгой, назгæрдæджы хуыз.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Гæбы

**Гæбы** кæнæ **джыбы**,  (, ) у бирæкъахджынты цæрæгойты дæлкълас.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Хæлуарæгæнгæстæ
Бирæкъахджынтæ

**Бирæкъахджынтæ** кæнæ **уæнгонкъахонтæ**, **уæнгонкъахджынтæ** (, ) у цæрæгойты тип.

## Фиппаинæгтæ

*
Фосы булкъ

**Фосы булкъ** (, ) у, къабускайы мыггагмæ чи хауы, ахæм зайæгой. Фосы булкъ у хуыдырбулчъы дæлхуыз.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Бындзхор

**Бындзхор** кæнæ **дыдынхор** (, ) у стыр тугдзых маргъ. 

## Фиппаинæгтæ

Категори:Мæргътæ
Хилджытæ

**Хилджытæ**, вариант: *хилæгой* (, ) сты цæрæгойты кълас.

## Фиппаинæгтæ

*
Хуымы мыст

**Хуымы мыст** (, ) — æхсынджыты къордмæ чи хауы, ахæм цæрæгойты дæлбинонад.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Цæрæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Цæхæрахор

**Цæхæрахор** кæнæ **хъугдæй** (; ) у сасчыты бинонад.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Сасчытæ
Хъугдæй

* Хъугдæй кæнæ цæхæрахор — саск.
* Хъугдæй кæнæ сæгъдуцæг — маргъ.
Даргъбырынчъытæ

**Даргъбырынчъытæ** (, ) сты сасчыты бинонад.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Сасчытæ
Маньчжур

**Маньчжур**, вариант: **Манчжури**, **Мандзур** (, ) у историон бæстæ Китайы цæгат-скæсæны.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Китайы истори
Категори:Азийы историон бæстæтæ
Хæмпæлы гæнгæлы

**Хæмпæлы гæнгæлы** у зайæгой. Дзауаг ныхасздæхты йæ бирæ рæтты хонынц **[[сæгъыгæнгæлы]]**. 

## Литературæ
* Дзабиты 3арбег. Ирон адæмон хостæ. — Дзæуджыхъæу: Ир, 1995 — 201 ф.

Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Хосгæнæг

Рынчынты дзæбæхгæнджытæн адæмон медицинæйы ис иумæйаг ном — **хосгæнæг**. Цæгат Ирыстоны ма пайда кæнынц дзырд «**[[лечыр]]**»-æй (). Нырыккон ирон æвзаджы пайда кæнынц термин «**дохтыр**»-æй ().

## Фиппаинæгтæ

Категори:Медицинæ
Сындзджын дурвæткъуы

**Сындзджын дурвæткъуы** (,  кæнæ *Боярышник колючий*) у къутæр-бæлас, дурвæткъуыйы хуыз.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Бæхы хъæдур

**Бæхы хъæдур** (,  кæнæ *Боб конский*) у, хъæдурхуызты бинонадмæ чи хауы, ахæм зайæгой. Бæхы хъæдур у хъæдурхосы хуыз.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Категори:Хъæдурхуызтæ
Бирæгъхъæдур

**Бирæгъхъæдур** (, , ) у, хъæдурхуызты бинонадмæ чи хауы, ахæм зайæгойты мыггаг.

## Иуæй-иу хуызтæ
* Æхсæдæнтæ (*Lupinus perennis*)

## Фиппаинæгтæ

Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Категори:Хъæдурхуызтæ
Куыдзы æрыскъæф

**Куыдзы æрыскъæф** (; , *Лебеда собачья*) у бирæазон кæрдæг зайæгой.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Сау тута

**Сау тута** (, ) у бæлас, тутайы хуыз.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Керта

,  кæнæ **циркуль** ( — зылд, зиллакк) у зиллакхахгæнæн мигæнæн.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Барæн гарзæгтæ
Теуа

**Теуа** () у дысæфтæгон цæрæгойты мыггаг.

Категори:Дысæфтæгонтæ
Æргъайонтæ

**Æргъайонтæ** (, ) сты кæсæгты бинонад.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Кæсæгтæ
Дысæфтæгонтæ

**Дысæфтæгонтæ** кæнæ **саджилсæфтæгджынтæ**, **къайсæфтæгджынтæ** (, ) сты æхсырæйхæссæг цæрæгойты къорд.

## Фиппаинæгтæ

*
Æхсырæйхæсджытæ

**Æхсырæйхæсджытæ**, иууон нымæц:  **æхсырæйхæсгæ**, **æхсырæйхæссæг** (, ) — йæ лæппынты æхсырæй чи хæссы, уыцы цæрæгойты кълас.

## Фиппаинæгтæ

*
Гайахуызтæ

**Гайахуызтæ** () сты æхсырæйхæсгæ цæрæгойты инфрæкъорд.

## Фиппаинæгтæ

*
Хæлуарæг

**Хæлуарæг,**  () у бирæкъахджынты цæрæгойты къорд.

Категори:Хæлуарæгæнгæстæ
Саухæлуарæг

**Саухæлуарæг** (, ) у хæлуарджыты хуыз.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Хæлуарæгæнгæстæ
Хихджын зайæгойтæ

**Хихджын зайæгойтæ** кæнæ **хихджынтæ** (; ) сты зайæгойты хайад.

## Фиппаинæгтæ

*
Урс бæрз

**Урс бæрз** (, ) у зайæгой, бæрзы хуыз. 

## Фиппаинæгтæ

Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Хæлуарæгæнгæстæ

**Хæлуарæгæнгæстæ** кæнæ **хæлуарæгхуызтæ** (, ) сты бирæкъахджынты цæрæгойты кълас.

## Фиппаинæгтæ

*
Куыдзхуызтæ

**Куыдзхуызтæ** () у хомхорты къордмæ чи хауы, ахæм цæрæгойты бинонад.

## Фиппаинæгтæ

*
Абхаз (инæлар-майор)

**Абхаз**, **Апхадз**, **Апхадзи** ( — **Абхазов Иван Николайы фырт**; 1764—1832) у Уæрæсейы империйы æфсады инæлар-майор. 1830-æм азы сæрды йæ ’фсæдты акодта Тæгиаты ныхмæ стæры, фæззæджы та сæрмагондæй бацыди Дæллаг Хъобанмæ — хъæу ныппырх кодта, адæмы ратардта быдырмæ. 

## Фиппаинæгтæ

Категори:Уæрæсейы империйы инæлар-майортæ
Альдровандæ

**Альдрова́ндæ** ( — итайлаг ахуыргонд Альдровандийы мыггагмæ гæсгæ) у саскхор зайæгойты мыггаг. 

Зайы доны бын, сæрибарæй дзы фæленк кæны. Уидæгтӕ йын нæй. Йæ сыфтæ рæбынæй сты лыстæг, фæлæ кæронмæ ’ввахс æваст ауæрæх вæййынц, дыууæ æрдæгдымбыл хайы сæ рауайы.

Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Сæкæры цæхæра

**Сæкæры цæхæра** (; ) у техникон культурæ, цæхæрайы дæлхуыз.

## Литературæ
* 

Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Сæкæры хъæз

**Сæкæры хъæз** () — æфсирджынты бинонадмæ чи хауы, ахæм зайæгой.

## Литературæ
* 

Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Категори:Æфсирджынтæ
Æфсирджынтæ

**Æфсирджынтæ**, **æфсирджын хортæ**, **хоргæрдæджытæ**, **тыллæг**, **хорæфсирджынтæ** () сты зайæгойты бинонад.

Уыцы зайæгойтæ тынг ахсджиаг сты адæмæн, систы калориты сæйраг ратæдзæн. Бæстæмæ гæсгæ ахсджиагдæр сты пырындз, нартхор, мæнæу, кæнынц дзы кастæ, ссад, сæкæр. Хъæддагæй зайгæ æфсирджынтæ (кæрдæг) у хизгæ фосы сæйрагдæр хæринаг.

## Фиппаинæгтæ

*
Цъыфындзæр

**Цъыфындзæр** () у цъыфдзаст Цæгат Ирыстоны. Ис Хæрисы комы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Цæгат Ирыстоны географи
Категори:Дыгургом
Барц

**Барц** —  иуæй-иу æхсырæйхæсгæ цæрæгойты бæрзæйыл хъуынтæ, хъистæ.

Категори:Цæрæгойты анатоми
Фыр

**Фыр** () у дысæфтæгон цæрæгойты мыггаг.

**Фыркъа** — фыры лæппын, **далыс** — иу афæдз кæуыл цæуы, ахæм фыры лæппын.

Категори:Дысæфтæгонтæ
Фыс

**Фыс** (, ) у дысæфтæгон цæрæгой, фыры хуыз.

**Уæрыкк** кæнæ **уæр** — фысы лæппын.

*
Хуырæндæле

**Хуырæндæле** у Тырсыгомы хай. Ис Хъасарайæ Базилæны ’хсæн.

## Литературæ
* Цагаева А. Дз. Топонимия Северной Осетии — Владикавказ: Ир, 2010 — с. 623.

Категори:Тырсыгомы географи
Къаболаты Валери

**Къаболаты Владимиры фырт Валери** (райгуырдис 1958-æм азы 11 октябры Хæтæлдоны, Алагиры районы ЦИАССР, УСФСР, ССРЦ) — амалиуæгдар, æхсæнадон архайæг. Мæскуыйы ирон æхсæнады Советы сæрдар (националон-культурон æхсæнадон организаци) 2004 азæй 2015 азмæ. Организаци РКНК-йы (Кавказы адæмты Уæрæсейы Конгресс) æмсæрдар. Фонд «Благотворец»-ы бындурæвæрджытæй иу.

## Цардафыст
Къаболаты Валодяйы фырт Валери райгуырд 1958 азы 11 октябры Хæтæлдоны, Цæгат Ирыстоны Алагиры районы Советон æфсады афицеры хæдзары. Каст фæци горæт Орджоникидзейы 50-æм скъола сызгъæрин майданимæ, 1982 азы та — Мæскуыйы разамынды институт æмæ сси «инженер-экономист по организации управления». У экономикон зонæдты кандидат (йæ диссертаци бахъахъхъæдта 2005 азы, темæ «Демографический потенциал и занятость населения в условиях экономического развития Республики Северная Осетия-Алания»).

1982 азæй 1988 азмæ куыста УСФСР Минавтотрансы хайады цалдар позицитыл: 
техникон цæстдарды отделы радгæс механикæй, инженер-технологæй, автоколоннæйы сæргълæууæгæй, пъланон-кондады отделы хицауæй, куыстуаты сæйраг инженерæй, кондандон иугонды сæйраг инженерæй. 

1988 азæй абоны онг у амалиуæгдар. Кодта арæзтадон куыстытæ, уагъта металлоконструкцитæ, девелопмент æмæ консалтингы куыст кодта, хъæууон-хæдзарадон хайады стæй æхсæнадон хæлцады архæйдта. 

1994 азы æвзæрст æрцыд Мæскуыйы ирон æхсæнады Советы уæнгæй, 2004 азы та — Советы сæргълæууæгæй. Ацы бынатмæ æвзæрст æрцыд фондз хатты æмæ йæ ныууагъта 2015 азы, фæлæ баззад Советы хуымæтæг уæнгæй. 

90-æм уæззау азты Батырты Ким, Хæблиаты Владислав æмæ Къаболаты Валери сарæзтой фонд «Благотворец», кæцы æхцайы фæрæзты руаджы æххуыс кодта пенсионертæн, иунæгæй чи баззад æмæ Мæскуыйы чи цард, уыдонæн (æппæт адæмы хæтты æмбæстæгтæн). Фонд куыста 2017-æм азы сентябры онг.

Советы сæргълæууæгæй куы куыста, уæд сарæзта материалон преми (1 000 доллæры) алы студентæн дæр, Ирыстонæй чи уыд æмæ институт сырх дипломыл каст чи фæци.

Ис ын бинонтæ: йæ бинойнаг Къаболаты Маринæимæ схъомыл кодта фондз сывæллоны, сæ цоты цот сты цыппар.

## Æддаг æрмæг
* Мæскуыйы ирон æхсæнады Советы куысты тыххæй (видео) 
* Радиоинтервью Къаболаты Валериимæ  . ВестиFM, 2013-æм азы 30 сентябры.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Уæрæсейы амалхъом адæм
Категори:Мæскуыйы ирон æхсæнад
Валери
Сагрындз

**Сагрындз** у къæдзæх Цæгат Ирыстоны. Ис Дзывгъисы сæрмæ.

## Литературæ
* Цагъаты Анастасия. Цæгат Ирыстоны топоними. II-æм хай. Дзæуджыхъæу, 1975.

Категори:Цæгат Ирыстоны хæхтæ
Хæныггом

**Хæныггом** у ком Цæгат Ирыстоны Алагиры районы, цæугæдон Хæныггомы доны дæргъмæ.

## Литературæ
* Цагъаты Анастасия. Цæгат Ирыстоны топоними. II-æм хай. Дзæуджыхъæу, 1975. 

Категори:Цæгат Ирыстоны кæмттæ
Скъурфгомы дон

**Скъурфгомы дон** у цæугæдон Цæгат Ирыстоны Куырттаты комы.

## Литературæ
* Цагъаты Анастасия. Цæгат Ирыстоны топоними. II-æм хай. Дзæуджыхъæу, 1975.

Категори:Цæгат Ирыстоны цæугæдæттæ
Категори:Куырттаты комы цæугæдæттæ
Къозы цад

**Къозы цад** () у цад Хуссар Ирыстоны. Ис Куеды комы. 

## Литературæ
* 
* Хуыгаты И. А. Къозы ком. — Цхинвал, Мыхуыры хæдзар, 2014, 96 ф.

Категори:Хуссар Ирыстоны цæдтæ
Категори:Къозы ком
Цъæх цад (Къуыдаргом)

**Цъæх цад** у цад Хуссар Ирыстоны. Ис Къуыдаргомы Теделетмæ ’ввæхс.

## Литературæ
* 

Категори:Хуссар Ирыстоны цæдтæ
Категори:Гуырдзыстоны цадтæ
Цъоисдон

**Цъоисдон** () у цæугæдон Хуссар Ирыстон, Хъæргæнагдоны фæрсагдон. 

## Фиппаинæгтæ

Категори:Хуссар Ирыстоны цæугæдæттæ
Æрдызты хъæу

**Æрдызты хъæу** кæнæ **Æрдызт** у Астæуккаг Къозы сых. Цардысты дзы Гæджитæ, Жæхойтæ, Козатæ.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Дзауы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Категори:Къозы ком
Урс арс

**Урс арс** () у стыр тугдзых цæрæгой, арсы хуыз.

Категори:Æрсытæ
Астæуккаг хъæу

**Астæуккаг хъæу** уыдис хъæу Тырсыгомы, Мынайы хай.

## Литературæ
* Цагаева А. Дз. Топонимия Северной Осетии — Владикавказ: Ир, 2010 — с. 623. 

Категори:Тырсыгомы хъæутæ
Фыр (стъалыгуппар)

**Фыр** (, ) у зодиакалон стъалыгуппар.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Стъалыгуппæрттæ
Хъæдæргъæвæн

**Хъæдæргъæвæн** у бынат æмæ фæндæг Куырттаты комы. Ис Дзывгъисмæ ’ввæхс.

## Литературæ
* Цагъаты Анастасия. Цæгат Ирыстоны топоними. II-æм хай. Дзæуджыхъæу, 1975 

Категори:Куырттаты ком
Цъунары цад

**Цъунары цад** () у цад Хуссар Ирыстоны Цхинвалы районы. Ис Къостайыхъæумæ (Цъунармæ) ’ввæхс. 

## Фиппаинæгтæ

Категори:Хуссар Ирыстоны цæдтæ
Марданты рагъ

**Марданты рагъ** у хохы рагъ Хуссар Ирыстоны. Ис Къусджытæй Урсдзуары комы ’хсæн.

## Литературæ
* Цхуырбаты З.Д., Дзиццойты Ю.А. Хуссар Ирыстоны топоними. Уанеты Захары номыл Хуссар Ирыстоны зонад-иртасæн ин-т. — М.: Наукæ, 2013. I-æм том

Категори:Хуссар Ирыстоны хæхтæ
Дзылаты мæсыг

**Дзылаты мæсыг** () уыдис рагон пысылмон мæсыг (дзылат) Цæгат Ирыстоны. Ис Елхотмæ ’ввæхс.

## Кæс ноджы
* Тæтæртупп
* Дзылаты ком

## Литературæ
* Цагъаты Анастасия. Цæгат Ирыстоны топоними. II-æм хай. Дзæуджыхъæу, 1975 

Категори:Цæгат Ирыстоны истори
Категори:Пысылмон дин Цæгат Ирыстоны
Хъелы дон

**Хъелы дон**:
* Хъелыдон кæнæ Чысандон — цæугæдон Хуссар Ирыстоны;
* Хъелы дон — цæугæдон Гуырдзыстоны.
Тæхсал

**Тæхсал** кæнæ **тæхсæл** (, ) у, хомхорты къласмæ чи хауы, ахæм чыcыл цæрæгойты мыггаг.

## Кæс ноджы
* Мыстулæг

## Фиппаинæгтæ

Категори:Цæрæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Дзылаты ком

**Дз(ы)латы ком** () у æрх (арыхъхъ) Цæгат Ирыстоны. Ис Елхотмæ ’ввæхс.

## Кæс ноджы
* Дзылаты мæсыг

## Литературæ
* Цагъаты Анастасия. Цæгат Ирыстоны топоними. II-æм хай. Дзæуджыхъæу, 1975 

Категори:Цæгат Ирыстоны географи
Категори:Цæгат Ирыстоны кæмттæ
Категори:Цæгат Ирыстоны æрхытæ
Дзылат (арæзтад)

**Дзылат** кæнæ **азанхъæргæнæн** (; ; ) — мæсыг пысылмон архитектурæйы.

## Кæс ноджы
* Мæзджыт

## Фиппаинæгтæ

Категори:Пысылмон архитектурæ
Сæухизгæнæны дон

**Сæухизгæнæны дон** у цæугæдон Гуырдзыстоны Тырсыгомы, Терчы фæрсагдон.

## Литературæ
* Цагаева А. Дз. Топонимия Северной Осетии — Владикавказ: Ир, 2010 — с. 623. 

Категори:Тырсыгомы цæугæдæттæ
Категори:Терчы фæрсагдæттæ
Сæдгæрсыф

**Сæдгæрсыф** — ирон кадджыты хосгæнæн зайæгой.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ирон мифологи
Æртхурон (чъири)

**Æртхурон**, вариант: *хургуыдын* () у ирон ритуалон чъири.

## Æртхуроны конд
Бæрæгбæтты кувинæгтæн цы хойраг кодтой ирон дингæнæг адæм, уыдоны æхсæн бæрæг кадджындæр уыд æртхурон. Æртхурон дзаджджын стыр уæливыхæн йæ цъайраг уыди æлутоны хорты ссæдтæй конд. Æлутоны хортæ задысты хæхбæсты хуссарварс хъугæмтты æртыгай хуызтæй, æмæ сæ хуыдтой æртæхурон хортæ. Æртæхурон хортыл нымад цыдысты хъæбæрхоры, сырх мæнæуы æртыгай хуызтæ, æмæ задысты хургом хъугæмтты, Хуыцау æмæ зæдты нæмттыл конд хуыздæр хуымты. Сырх мæнæуы ссадæй кондæн æвдулæн уыд хъæбæрхоры ссад, хъæбæрхорæй конд хыссæйæн та æвдулæн дардтой мæнæуы ссадæй нуарджындæры æмæ хæрзаддæры тыххæй. 

Æртхуроны дзаджджинагæн ахстой сæрд сæрмагонд цыхт-гуымбыл фысты æхсырæй æмæ йæ хæндыджы æвæрдтой бæрзы къæбæлимæ Ногбонмæ. Хъæбæр цыхт хафтой кардæй, насхафæнæй æмæ йæ хæрзаддæрæн æссæстой нартхоры кæнæ хъæбæрхоры ссадæй фых цымгæимæ. æртхуроны дзаджджинагмæ æфтыдтой хæрзаддæрæн нывондаг кусартæй конд сдад фиуы лыстæг кæрстытæ, æхсæры æппыты лыстæг хост æмæ цъамалæджы мыггæгтæ. Æртхуронæн арынджы йе скæнынæй артыл йе сфыцынмæ хъуыди фылдæр хъусдард æмæ арæхст. Æвзаргæ сугтæй йын кодтой иугæндзоны сабыр арт, æмæ фыхти æнæ уæлдай сыгъдтæй, хъулæттæй бур-бурид, стæй йæ сæрстой бæрæгбоны сæрмагонд царвæй фæлмæндæрæн, адджындæрæн. 

## Литературæ
* Айларты Измаил. Ирон фарн: Ирон адæмы цардыуаг æмæ æгъдæуттæ. — Дзæуджыхъæу: Гасситы Викторы номыл рауагъдадон-полиграфион куыстуат, 2012 — 392 ф.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ирон хæринæгтæ
Куыдзæппарæн æрх

**Куыдзæппарæн æрх** () у чысыл цæугæдон (къада) Цæгат Ирыстоны, Хуымæллæджы доны  фæрсагдон.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Цæгат Ирыстоны цæугæдæттæ
Пырындз (зайæгой)

**Пырындз** () — æфсирджынты бинонадмæ чи хауы, ахæм зайæгойты мыггаг, хоры культурæ.

Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Категори:Æфсирджынтæ
Стъалы

**Стъалы**, дыгур. (**æ**)**стъалу** у стыр газон къори. Стъалыты æрфыты цæуынц аппон реакцитæ. Арвы æппæты æрттивагдæр стъалы у Сириус (Хуры фæстæ).

*
Хохы дзуар

**Хохы дзуар** кæнæ **Тербаты дзуар** у дзуар Цæгат Ирыстоны Алагиры районы. Ис Гуыркъуымтыкомы Тъæбæгъæумæ ’ввæхс.

Æвдыст цæуы куыд аграрон дзуар. Уæлдай кадджын у Иры хæхбæсты. Хохы дзуар дæтты хоры тыллæг. Хъахъхъæны фос низтæй æмæ хъæддаг сырдтæй. Адæммæ куы смæсты вæййы, уæд рауадзы их æмæ сын сæ хуымтæ ныццæгъды; рауадзы тæрккъæвдатæ æмæ ракæлынц лами дурзæйтæ, ралæбырынц хохы фæхсътæ. Афтæ нымадтой, зæггæ, Хохы дзуар цæры Гуыркъуымтæгомы, йæ кувæндоны, уæлæуæз, хæхты. Сæрд йæ кувæндоны кодтой куывд. Æргæвстой уæрыкк æмæ табу кодтой бæлвырд фæтк æмæ æгъдаумæ гæсгæ.

## Фиппаинæгтæ

## Æрвитæнтæ
* Хохы дзуар. Мидис

Категори:Ирон мифологи
Категори:Гуыркъуымтыком
Мадымайрæм (Гуыркъуымтыком)

**Мадымайрæм** кæнæ **Майрæмы кувæндон** у кувæндон Цæгат Ирыстоны Алагиры районы. Ис Гуыркъуымтыкомы Тъæбæгъæумæ ’ввæхс.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ирон мифологи
Категори:Гуыркъуымтыком
Йайы сыфтæ

**Йайы сыфтæ** — ирон кадджыты цавæрдæр зайæгойы сыфты ном. Даредзанты Ростъом сæ кæнын кæны йæ фырт Зураппы æфцæджы, цæмæй сæ уыдонмæ гæсгæ базона.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ирон мифологи
Æрхон (хох)

**Æрхон** у хохы цъупп Цæгат Ирыстоны Алагиры районы. Йæ бæрзæнд у 4158,5 м.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Цæгат Ирыстоны хохы цъуппытæ
Майрæмы кувæндон

**Майрæмы кувæндон**:
* Майрæмы кувæндон — кувæндон Гуыркъуымтыкомы;
* Майрæмы кувæндон — кувæндон Тырсыгомы.
Хуыры ком (Туалгом)

**Хуыры ком** у ком Цæгат Ирыстоны. Ис Туалгомы.

## Дæттæ
* Зымæгондон

## Литературæ
* Цагъаты Анастасия. Цæгат Ирыстоны топоними. II-æм хай. Дзæуджыхъæу, 1975 

Категори:Мамысонгом
Цъыгъуйы рагъ

**Цъыгъуйы рагъ** у æфцæг Гуыркъуымтыкомæй Захъхъагомы ’хсæн.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Цæгат Ирыстоны æфцджытæ
Категори:Захъхъагом
Категори:Гуыркъуымтыком
Хуцъайы дон

**Хуцъайы дон** у цæугæдон Цæгат Ирыстоны Туалгомы.

## Литературæ
* Цагъаты Анастасия. Цæгат Ирыстоны топоними. II-æм хай. Дзæуджыхъæу, 1975 

Категори:Цæгат Ирыстоны цæугæдæттæ
Категори:Туалгомы цæугæдæттæ
Саргъау тигъ

**Саргъау тигъ** у хохы цъупп Цæгат Ирыстоны. Ис Тоборзайы сæрмæ.

## Литературæ
* Цагъаты Анастасия. Цæгат Ирыстоны топоними. II-æм хай. Дзæуджыхъæу, 1975.

Категори:Цæгат Ирыстоны хохы цъуппытæ
Дзуары комы цъити

**Дзуары комы цъити** у цъити Цæгат Ирыстоны. Ис Гуыркъуымтыкомы Хохы дзуармæ ’ввæхс.

## Литературæ
* Цагъаты Анастасия. Цæгат Ирыстоны топоними. II-æм хай. Дзæуджыхъæу, 1975.

Категори:Цæгат Ирыстоны цъититæ
Категори:Гуыркъуымтыком
Чонкуыры къуыбыр

**Чонкуыры къуыбыр** у къуыбыр Цæгат Ирыстоны. Ис Зилгæйы цур.

## Литературæ
* Цагъаты Анастасия. Цæгат Ирыстоны топоними. II-æм хай. Дзæуджыхъæу, 1975

Категори:Цæгат Ирыстоны хæхтæ
Сæлавыр

**Сæлавыр** кæнæ **сæлабыр**,  (, ) у, хомхорты къласмæ чи хауы, ахæм чыcыл цæрæгойты мыггаг.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Цæрæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Къурупа

**Къурупа**, **кърупа**, **касаг** — алыхузон культурæты цъæл кæнæ æнæхъæн нæмгуытæй конд хæлцадон продукт.

## Кæс ноджы
* Елцык
* Лæхурæг

## Фиппаинæгтæ

*
Хæрдмæдзог цъиу

**Хæрдмæдзог цъиу** кæнæ **хæрдмæдзу**, **гоппой цъиу**, **джиго-цъиу**, **джигоцъиу**, **ныгъуыли** () у чысыл мæргъты бинонад.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Мæргътæ
Къуырмагарк

**Къуырмагарк** (; ) у мæргъты хуыз. 

## Фиппаинæгтæ

Категори:Мæргътæ
Сындзы уасæг

**Сындзы уасæг** кæнæ **хъæддаг карк** (; ) у мæргъты хуыз. 

## Фиппаинæгтæ

Категори:Мæргътæ
Куырммыст

**Куырммыст** кæнæ **куырм мыст** () — æхсырæйхæсгæ цæрæгойты бинонад.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Цæрæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Донзæххонтæ

**Донзæххонтæ** кæнæ **амфибитæ** (, ) сты цæрæгойты кълас.

## Фиппаинæгтæ

*
Уасæг

**Уасæг**, бирæон нымæц: **уасджытæ** () у карчы нæл.

## Этимологи
Ацы дзырд цæуы ирон æвзагæй — «уасын».

## Фиппаинæгтæ

Категори:Кæрчытæ
Уæллаг Цæразонтæ

**Уæллаг Цæразонтæ** — Зæрæмæджы чи цардысты, уыцы Цæразонтæ.

## Мыггæгтæ
* Абойтæ
* Куыдзæгтæ
* Мамыттæ
* Сихъотæ
* Тегкатæ
* Хъайтмазтæ

## Фиппаинæгтæ

Категори:Цæразонтæ
Цæгат Йоркшир

**Цæгат Йоркшир** кæнæ **Норт-Йоркшир** () у графад Англисы цæгаты. Цæрынц дзы 1 153 400 адæймаджы (2017). Йæ административон центр у Норталлертон. 

## Фиппаинæгтæ

*
Саффолк

**Са́ффолк** кæнæ **Су́ффолк** () у графад Англисы скæсæны. Цæрынц дзы 757 000 адæймаджы (2017). Йæ административон центр у Ипсуич.

## Фиппаинæгтæ

*
Хуссар Йоркшир

**Хуссар Йоркшир** кæнæ **Саут-Йоркшир** () у графад Англисы. Цæрынц дзы 1 393 400 адæймаджы (2017). Йæ административон центр у Барнсли. 

## Фиппаинæгтæ

Категори:Англисы графадтæ
Йоркшир

**Йо́ркши́р** () у историон графад Англисы цæгаты. Йæ административон центр у Йорк. 

Категори:Англисы историон графадтæ
Категори:Англисы графадтæ
Дзондзоли

**Дзондзоли** кæнæ **джонджули**, **джонджоли** (, ) у чысыл бæлæсты хуыз, зайы Кавказы. 

## Фиппаинæгтæ

Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Куыдзысындз

**Куыдзысындз** у зайæгойы ном. 

## Литературæ
* Дзабиты 3арбег. Ирон адæмон хостæ. — Дзæуджыхъæу: Ир, 1995 — 201 ф.

Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Тарбур арс

**Тарбур арс** кæнæ **морæ арс** () у стыр тугдзых цæрæгой, арсы хуыз.

Категори:Æрсытæ
Луцк

**Луцк** () у сахар Украинæйы цæгат-ныгуылæны, Волыны облæсты административон центр.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Волыны облæсты сахартæ
Кривой Рог

**Кривой Рог** ( — «зылын сыкъа») у сахар Украинæйы Днепропетровсчы облæсты, Кривой Роджы районы административон центр.

## Фиппаинæгтæ

*
Витебск

**Ви́тебск** () у сахар Белоруссийы, Витебсчы облæсты административон центр æмæ æппæт бæстæйы ахсджиагдæр сахартæй иу.

## Фиппаинæгтæ

*
Брест

**Брест** (, рагон уырыс. *Берестье*, ) у сахар Белоруссийы, Бресты облæсты административон центр æмæ æппæт бæстæйы ахсджиагдæр сахартæй иу.

## Фиппаинæгтæ

*
Æрх

**Æрх**, бирæон нымæц: **æрхытæ** () — къæвда æмæ митдæттæй сырæзгæ даргъ æмæ арф æххæл.

## Кæс ноджы
* Арыхъхъ

Категори:Дæлвæзтæ
Лырцы дон

**Лырцы дон** у цæугæдон Цæгат Ирыстоны. Ис Дæргъæвсы комы, Джимарайы цур.

## Литературæ
* Цагъаты Анастасия. Цæгат Ирыстоны топоними. II-æм хай. Дзæуджыхъæу, 1975.

Категори:Цæгат Ирыстоны цæугæдæттæ
Лырцы цъити

**Лырцы цъити** у цъити Цæгат Ирыстоны Горæтгæроны районы.

## Кæс ноджы
* Лырцы дон

## Литературæ
* Цагъаты Анастасия. Цæгат Ирыстоны топоними. II-æм хай. Дзæуджыхъæу, 1975.

Категори:Цæгат Ирыстоны цъититæ
Къуыбыры сæр

**Къуыбыры сæр** у хохы цъупп Цæгат Ирыстоны. Ис Уæллаг Хъæнийы сæрмæ.

## Литературæ
* Цагъаты Анастасия. Цæгат Ирыстоны топоними. II-æм хай. Дзæуджыхъæу, 1975.

Категори:Цæгат Ирыстоны хохы цъуппытæ
Чысы дон

**Чысы дон**:
* Чысы дон — цæугæдон Туалгомы;
* Чысы дон — цæугæдон Уæлладжыргомы.
Тæмисчъы ком

**Тæмисчъы ком** у ком Цæгат Ирыстоны Алагиры районы. Ис Уæлладжыргомы.

## Дæттæ
* Тæмисчъы дон

## Литературæ
* Цагъаты Анастасия. Цæгат Ирыстоны топоними. II-æм хай. Дзæуджыхъæу, 1975 

Категори:Цæгат Ирыстоны кæмттæ
Категори:Уæлладжыргом
Дигъон

**Дигъон** ( — **Дигъоми**) у хъæу Гуырдзыстоны, Тбилисы хай. Хъæу лæууы цæугæдон Дигъоны доны былыл.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Тбилисы цæрæнрæттæ
Дигъоны дон

**Дигъоны дон** () у цæугæдон Гуырдзыстоны, Къуары рахиз фæрсагдон. 

## Фиппаинæгтæ

Категори:Гуырдзыстоны цæугæдæттæ
Арахвети

**Арахвети** () у хъæу Гуырдзыстоны Душеты муниципалитеты. Ис Хады комы.

Категори:Душеты муниципалитеты цæрæнрæттæ
Дыууæдонастæу (Хъобангом)

**Дыууæдонастæу** — Хъобаны дон æмæ Гæналдон кæм баиу вæййынц, уыцы бынат. Ам 1830-æм азы æрцыд тугкалæн хæст ир æмæ паддзахы æфсæдты ’хсæн. Æфсады сæргъы уыд инæлар Абхазов — ирон таурæгътæ æмæ зарджыты *Абхадз*.

## Кæс ноджы
* Мыхы бырынкъ

## Фиппаинæгтæ

Категори:Хъобангом
Самашки

**Сама́шки** () у хъæу Цæцæны Ачхой-Мартаны районы. Цæрынц дзы 12,3 мин адæймаджы (2017).

## Фиппаинæгтæ

 

Категори:Ачхой-Мартаны районы цæрæнрæттæ
Бæхты Лæппары рагъ

**Бæхты Лæппары рагъ** кæнæ **Бæхтылæппарæг** у хохы рагъ Цæгат Ирыстоны Алагиры районы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Цæгат Ирыстоны хæхтæ
Сарат

**Сарат** кæнæ **æвзисты нитрат** (, *ляпис*) у буаргъæд, æвзист æмæ азоты туагады цæхх.

## Ирон хос
Хъæдгомыл ма æвæрдтой сарат. Уый йын калдта йе ’взæр фыд, хæлдта йæ. Уымæ гæсгæ ма йæ хуыдгой **хæлæнхос** дæр. «Хъæдгом мæнггас куы кæна, уæд ыл хатт сарат кæнын бахъæуы». Саратæй ма пайда кодтой стæгхъæнтæ сыгъдæг кæнынæн дæр, уый йын калдта йæ цъæлфыд.

## Географи
Дзырд «сарат» æмбæлы куыд бынаты ном, афтæ Цæгат Ирыстоны Хъобангомы — *Сараты хъæд*. Æмбæлы ма Чермены зарæджы варианттæй иуы: «Сараты хъæд залымджын, сыфджын. Æдылы Тлатты Чермен скодта галджын æмæ фысджын». Зарæджы ныхæстæм гæсгæ, сарат уыд цавæрдæр минерал, кæнæ кæрдæджы ном, уый арæх уыд, Сараты хъæд кæй хуыдтой, уым.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Нитраттæ
Категори:Æвзисты иугæндтæ
Категори:Ирон хостæ
Хъабахъ

**Хъабахъ** () у даргъ хъил, марды кадæн мысан æхсынæн.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ирыстоны истори
Удæвдз

**Удæвдз** кæнæ **стъили** у фугæнгæ чысылгомау музыкалон инструмент. 

Арæзтой йæ уагъылыйы талайæ æмæ уыдис дыууæ хуызы: иу хæтæлджын æмæ дыууæ хæтæлджын. Цалынмæ ирон адæммæ хъандзал фæндыр нæ фæзындис, уæдмæ кафыдысты стъилийы цагъдмæ.

## Удæвдз нарты кадджыты
Нарты кадджыты диссаджы уадындз, йæхæдæг йæхи æгъдауæй алы зарджытæ чи кодта, ахæм. Уæларвон куырд Куырдалæгон Уæрхæджы фырттыл куы сæвæрдта нæмттæ: Æхсар æмæ Æхсæртæг, уæд ын номæвæрæджы лæварæн радта Удæвдз йæ куырдадзы фæтыгæй, болат æндонæй арæзт. Удæвдз Нарт сæвæрдтой сæ фынгыл, æмæ сын кодта диссаджы зарæг уадындз хъæлæсæй: «Айс æй, аназ æй, Хуыцауы хæларæй, Айс æй, аназ æй, — ронджы нуазæн!»

## Фиппаинæгтæ

Категори:Музыкалон инструменттæ
Категори:Ирон музыкалон инструменттæ
Гуылус

**Гуылус**, вариант: *глус*  у дзывыры хъæдын хæцæн.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Хъæууон хæдзарад
Пхёнчхан

**Пхёнчха́н** () у зылд æмæ сахар Хуссар Корейы цæгаты. Уезды цæрынц 40,4 мин адæймаджы (2015).

## Истори
2018-æм азы Пхёнчханы уыдысты Зымæгон Олимпаг хъазтытæ.

Категори:Хуссар Корейы сахартæ
Топп

**Топп**, вариант: *марæнхъæд* — даргъхæтæлон зынгæхсгæ хæцæнгарз.

## Цуанон æвзаг
Ирон диалект: *бирæгъмарæн*, *лæдзæг*, *мигæнæн*, *хæтæл*, *хъæргæнæг*; дыгурон диалект: *æхснирсæг*, *сирдикъах*, *тахъана*, *тахъина*.

## Топпытæ
* Ерæдзыпп
* Хъыримаг

## Фиппаинæгтæ

*
Марæнхъæд

**Марæнхъæд**:

* Марæнхъæд — зайæгой;
* Марæнхъæд кæнæ топп — зынгæхсгæ хæцæнгарз.
Клинцы

**Клинцы́** () у сахар Уæрæсейы Брянсчы облæсты. Цæрынц дзы 62,8 мин адæймаджы (2017).

## Фиппаинæгтæ

Категори:Брянсчы облæсты сахартæ
Сонæ æмæ Луарæ

**Сонæ æмæ Луарæ** () у департамент Францы скæсæны. Йæ административон центр у Макон.

Департамент ахсы кæддæры провинцитæ Бургунди æмæ Брессы зæххытæ.

## Фиппаинæгтæ

*
Бургунди — Франш-Конте

**Бургунди — Франш-Конте** () у регион Францы. Йæ сæйраг сахар у Дижон.

## Фиппаинæгтæ

*
Ног Аквитани

**Ног Аквита́ни** (, ) у регион Францы хуссар-ныгуылæны. Йæ сæйраг сахар у Бордо.

## Департаменттæ

## Фиппаинæгтæ

*
Мундзух (хох)

**Мундзух** () у хохы цъупп Хуссар Ирыстон æмæ Гуырдзыстоны арæныл. Хохы бæрзæнд у 2685 метры.

## Кæс ноджы
* Мундзух

## Фиппаинæгтæ

Категори:Хуссар Ирыстоны хохы цъуппытæ
Категори:Гуырдзыстоны хæхтæ
Уæллаг Франц

**Уæллаг Франц** ( — **О-де-Франс**) у регион Францы цæгаты. Йæ сæйраг сахар у Лилль.

## Фиппаинæгтæ

*
Дижон

**Дижо́н** () у сахар Францы, Бургунди — Франш-Контейы административон центр.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Францы сахартæ
Гессен

**Ге́ссен** () у Германы зæхх. Йæ сæйраг сахар у Висбаден.

## Фиппаинæгтæ

*
Рейнланд-Пфальц

**Рейнланд-Пфальц** () у Германы зæхх. Йæ сæйраг сахар у Майнц.

## Фиппаинæгтæ

*
Саар

**Саа́р** () у Германы зæхх. Йæ сæйраг сахар у Саарбрюккен.

## Фиппаинæгтæ

*
Бремен (зæхх)

**Сæрибар ганзæйаг сахар Бремен** () у Германы зæхх. Йæ сæйраг сахар у Бремен.

*
Цæхджын цад (Хуссар Ирыстон)

**Цæхджын цад** () у цад Хуссар Ирыстоны. Ис Дзимыргомы. 

Сырхы хохæн йæ дæлвæччи хуссар-ныгуылæнварс 2780 м бæрзæндыл ис дыууæ къаннæг цады. Ацы цæдтæй дæллаг цадты хицæн ном ма дзимырæгтæ хуыдтой «Цæхджын цад».

## Фиппаинæгтæ

Категори:Хуссар Ирыстоны цæдтæ
Луарæйы Бæстæтæ

**Луарæйы Бæстæтæ** (, **Пеи-де-ла-Луар**) у регион Францы. Йæ сæйраг сахар у Нант.

## Фиппаинæгтæ

*
Дортмунд

**До́ртмунд** (, ) у сахар Германы ныгуылæны. Дортмунд у Цæгат Рейн-Вестфалийы стырдæр сахартæй иу.

## Фиппаинæгтæ

*
Хъызлары район

**Хъызлары район** () у Дагъистаны район. Йæ административон центр у Хъызлар.

## Фиппаинæгтæ

*
Гимры

**Гимры́** () у хъæу Дагъистаны Унцукулы районы. Гимры у Имам Шамилы райгуырæн хъæу.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Унцукулы районы цæрæнрæттæ
Унцукулы район

**Унцукулы район** (, ) у Дагъистаны район. Йæ административон центр у Шамилькала.

## Фиппаинæгтæ

*
Арктикæ

**Арктикæ** ( — «сыл арс») — Цæгат полярон зиллаччы фале цы бæстæ ис, уый. Арктикæйы фæзуат у 21 — 27 милуан км².

*
Хуыргарк

**Хуыргарк** (; ) у мæргъты мыггаг. 

## Фиппаинæгтæ

Категори:Мæргътæ
Висбаден

**Ви́сба́ден** () у Германы сахар, Гессены административон центр.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Гессены сахартæ
Табасараны район

**Табасараны район** (, ) у район Дагъистаны хуссары. Йæ административон центр у Хучни.

## Фиппаинæгтæ

*
Зариноных

**Зариноных** кæнæ **Ноных** у чысыл аргъуан Цæгат Ирыстоны Хилачъы комы. Ис Андиатыхъæуы цур.

## Литературæ
* Цагъаты Анастасия. Цæгат Ирыстоны топоними. II-æм хай. Дзæуджыхъæу, 1975.

Категори:Ирон мифологи
Категори:Цæгат Ирыстоны аргъуантæ
Категори:Хилачъы ком
Хъыппи

**Хъыппи** (, ) у æдзæх доны кæсаг.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Кæсæгтæ
Къæдздым

**Къæдздым** () у бирæкъахджынты цæрæгойты къорд.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Хæлуарæгæнгæстæ
Уæлæмæсыг

**Уæлæмæсыг** у мæсыг Цæгат Ирыстоны Цъæззиуы. 

## Кæс ноджы
* Мады Майрæмы кувæндон

## Фиппаинæгтæ

Категори:Цæгат Ирыстоны мæсгуытæ
Категори:Хилачъы ком
Харбызты рагъ

**Харбызты рагъ** у къуылдым Цæгат Ирыстоны. Ис Заманхъулы цур.

## Картæ
* Военно-топографическая пятиверстная карта Кавказского края 1877 года

## Литературæ
* Цагъаты Анастасия. Цæгат Ирыстоны топоними. II-æм хай. Дзæуджыхъæу, 1975.

Категори:Цæгат Ирыстоны хæхтæ
Категори:Арыхъхъы рæгътæ
Хæдмæлхор

**Хæдмæлхор**,  (, ) у стыр тугдзых маргъ. Йæ буары дæргъ у 60—70 сантиметры бæрц.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Мæргътæ
Сыкъафындз

**Сыкъафындз** () у æнæкъайсæфтæгджын цæрæгойты бинонад.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Æнæкъайсæфтæгджынтæ
Сугъахъ

**Сугъахъ** (; ) у дысæфтæгон цæрæгой.

## Кæс ноджы
* Совахъ

## Фиппаинæгтæ

Категори:Дысæфтæгонтæ
Совахъ

**Совахъ** кæнæ **собахъ** — дыгурон диалекты цавæрдæр хъæддаг цæрæгойы ном (сæгуыт, антилопæ).

## Кæс ноджы
* Сугъахъ

## Фиппаинæгтæ

Категори:Дысæфтæгонтæ
Категори:Дыгурон дзырдтæ
Мендосæ (провинци)

**Мендосæ** () у провинци Аргентинæйы ныгуылæны. Сæйраг сахар — Мендосæ.

Категори:Аргентинæйы провинцитæ
Сан-Хуан (провинци, Аргентинæ)

**Сан-Хуан** () у провинци Аргентинæйы ныгуылæны, Чилийы арæныл. Йæ административон центр у Сан-Хуан.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Аргентинæйы провинцитæ
Чако

**Ча́ко** () у провинци Аргентинæйы цæгаты. Йæ административон центр у Ресистенси.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Аргентинæйы провинцитæ
Сальтæ (провинци)

**Сальтæ** () у провинци Аргентинæйы цæгат-ныгуылæны. Йæ административон центр у Сальтæ.


File:Salta-Square2.jpg
File: Cable Car to the Cerro San Bernardo - Salta - Argentina.jpg
File: Tren a las nubes cruzando Viaducto la Polvorilla.jpg
File: Argentine vineyard and mountains..jpg
File:Tour to the Quebrada de las Conchas.jpg
File: Quebrada de las Flechas - Argentina.jpg
File:Iruya 1.jpg
File: Salinas Grandes 052.JPG
File:Cachi 01.jpg
File:Camino a Cachi.jpg


## Фиппаинæгтæ

Категори:Аргентинæйы провинцитæ
Сантьяго-дель-Эстеро

**Сантьяго-дель-Эстеро:**

* Сантьяго-дель-Эстеро (провинци)
* Сантьяго-дель-Эстеро (сахар)
Диксон (Красноярсчы край)

**Ди́ксон** () у Красноярсчы крайы сахарæнгæс посёлок, Цæгат Ихджын фурды порт. Диксон у Уæрæсейы æппæты цæгатдæр цæрæнран.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Таймыры Долганты-Ненецты районы цæрæнрæттæ
Категори:Уæрæсейы порттæ
Бакъоты хох

**Бакъоты хох** у хохы цъупп Кавказы. Ис Хилачъы комы. Йæ бæрзæнд у 3505 м.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Цæгат Ирыстоны хохы цъуппытæ
Категори:Хилачъы ком
Цъæззиуы ком

**Цъæззиуы ком** у ком Цæгат Ирыстоны. Ис Алагиры районы.

## Дæттæ
* Цъæззиуы дон

## Хæхтæ
* Æрхон
* Бакъоты хох
* Цъæззиу

Категори:Цæгат Ирыстоны кæмттæ
Габысаты мæсгуытæ

**Габысаты мæсгуытæ** — мæсгуытæ Цæгат Ирыстоны Куырттаты комы, Цымытийы сæрмæ.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Цæгат Ирыстоны мæсгуытæ
Категори:Куырттаты ком
Категори:Габысатæ
Алыккаты мæсыг

**Алыккаты мæсыг** ис Цæгат Ирыстоны Дæргъæвсы комы, Дæргъæвсы зæппæдзты сæрмæ.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Цæгат Ирыстоны мæсгуытæ
Категори:Дæргъæвсы ком
Категори:Алыккатæ
Уациллайы хох

**Уациллайы хох** у хохы цъупп Кавказы. Ис Цæгат Ирыстоны Горæтгæроны районы. Хохы бæрзæнд у 2781,4 метры. 

## Кæс ноджы
* Тыбауы хох

Категори:Цæгат Ирыстоны хохы цъуппытæ
Куырттайы мæсыг

**[[Куыртта]]йы мæсыг** кæнæ **Куыртта æмæ [[Тæга]]йы мæсыг** ис Цæгат Ирыстоны Куырттаты комы, Уæлæсыхы. Мæсыджы бæрзæнд у 15 метры.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Цæгат Ирыстоны мæсгуытæ
Категори:Куырттаты ком
Стыр уыгæрдæнтæ

**Стыр уыгæрдæнтæ** у къуылдым Цæгат Ирыстоны. Ис Дæллаг Зæрæмæджы цур, Æрыдон æмæ йæ галиу къабаз кæм баиу сты, уым.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Цæгат Ирыстоны хæхтæ
Алхъацатæ

**Алхъацатæ** кæнæ **Æлхъацатæ** () сты ирон мыггаг.

## Фиппаинæгтæ

*
Лазартæ

**Лазартæ** (, ) сты ирон мыггаг.

## Мыггаджы равзæрд
Рагзаманты Уæлладжыры комы цардысты дыууӕ ӕфсымӕры – Лазар ӕмӕ Ӕлбор. Фӕтуджджын сты ӕмӕ сӕ фыды хӕдзарӕй фӕцыдысты. Ӕлборы йӕ хъысмӕт ахуыдта Кавказы хохы рагъы иннӕ фарсмӕ — Хуссар Ирыстонмæ, уым Ӕлборӕй рацыд Ӕлборты мыггаг, сты Лазартимӕ ӕрвадӕлтӕ. Лазар та ӕрбынат кодта Цӕгат Ирыстоны Куырттаты комы. Уым сӕвӕрдта бындур хъӕуӕн, фӕстӕдӕр ӕй схуыдтой Хохы Къора.

## Номдзыд адæм
* Лазарты Амырхан, Солтæнбеджы фырт — æхсæнадон иугонд «Лазартæ»-йы сæрдар.
* Лазарты Аслæнбег, Дзамболаты фырт (1872–1944) — Дзæуджыхъæуы æфсæнвæндагы станцæйы хицау, Ирыстоны фыццаг “Социалистон фæллойы хъæбатыр”.
* Лазарты Барис, Æхсарбеджы фырт — экономикон зонæдты кандидат.
* Лазарты Эльвирæ, Тамерланы чызг — историон зонæдты кандидат.

## Фиппаинæгтæ

## Æддаг æрмæг
* Лазартæ I Мыггаджы бæлас // «Осетия-Ирыстон» (20.07.2021)

*
Мамыттæ

**Мамыттæ** кæнæ **Мамыттатæ**, **Мамытатæ** () сты ирон мыггаг.

## Равзæрд
Зæрæмæджы æппæты разæй Мамыттæ æрцардысты. Кæмдæр хос карстой æмæ сæ иу аг цыхцыры бын бавæрдта. Агмæ кæлмытæ ныббырыдысты. Уыдон талынджы æрцыдысты уыгæрдæнæй, кусарт акодтой, аджы йæ бафтыдтой æмæ йæ сфыхтой. Хæринагæй куы бахордтой, уæд фæцагъды сты. Æрмæст ма дзы фервæзт иу сывæллон. Уый уыди йæ мады хъæбысы. Мад та барысчъи дардта æмæ дзидза нæ хордта. Уый руаджы уыдон аирвæзтысты. Зæрæмæджы ничиуал и, уый куы базыдтой, уæд æм Нузалæй балыгъдысты Азаутæ æмæ Фидаратæ.

Ус лæппуйы йæ цæгатмæ фæхаста — Цъæймæ, æмæ йæ уым схъомыл кодта. Йæ ном лæппуйæн Мамытт хуынди. Мамытт куы байрæзт, уæд абырæг рауад. Кæсæгæн адæм уæй кодта. Цы бинонтæ-иу уæй кодта, уыдонæн-иу сæ уæлкъæсæр хæмыцырихийы гуцъула сæвæрдта. Иу хæдзары уæлкъæсæр та Мамытт хæмыцырихи авæрдта. Уыдонæн сæ ног чындз уынгмæ ракаст. Уый кæрдæг федта, æмæ йæ хæдзары бинонтæн загъта. Бинонты хистæр хæмыцырихийы цъылын йæхи уæлкъæсæр сæвæрдтой Мамыттæн. Æмæ изæрæй кæсæг Мамыттæн йæхи бинонты ахастой. Уæд Мамытт Цъæйæ ралыгъд Зæрæмæгмæ. Уыцы лæгæй рацыд Мамытты мыггаг.

## Фиппаинæгтæ

*
Кванджу

**Кванджу́** ( ) у Хуссар Корейы стырдæр сахартæй иу. Цæрынц дзы 1 477 780 адæймаджы (2014).

## Фиппаинæгтæ

Категори:Хуссар Корейы сахартæ
Соннам

**Сонна́м** (, Seongnam-si) у сахар Хуссар Корейы цæгат-ныгуылæны. Цæрынц дзы 994 271 адæймаджы (2012).

Категори:Хуссар Корейы сахартæ
Чхонджу

**Чхонджу́** (, Cheongju) у сахар Хуссар Корейы, Чхунчхон-Пуктойы сæйраг сахар. Цæрынц дзы 838 689 адæймаджы (2014).

## Фиппаинæгтæ

Категори:Хуссар Корейы сахартæ
Чханвон

**Чханво́н** (, Changwon) у сахар Хуссар Корейы, Кёнсан-Намдойы сæйраг сахар. Цæрынц дзы 1 070 199 адæймаджы (2015).

## Фиппаинæгтæ

Категори:Хуссар Корейы сахартæ
Блитæ

**Блитæ** кæнæ **Блиатæ** () сты ирон мыггаг.

## Равзæрд
Блитæ равзæрдысты Цырыхаты мыггагæй. Сæ фыдæл уыд Цырыхаты Бли, цард быдыры Дæргъæвсы. Йæ цæуæт райстой мыггаг йæ номæй æмæ хæссынц Блиты мыггаг.

## Фиппаинæгтæ

*
Сувон

**Суво́н** (; Suwon-si) у сахар Хуссар Корейы цæгат-ныгуылæны. Цæрынц дзы 1 170 878 адæймаджы (2013).

## Фиппаинæгтæ

Категори:Хуссар Корейы сахартæ
Къубалтæ

**Къубалтæ**, дыгур. **Къобалтæ** () сты ирон мыггаг.

## Фиппаинæгтæ

*
Огъуатæ

**Огъуатæ** () сты ирон мыггаг.

## Равзæрд
Æрбафтыдысты Дыгургоммæ, Æхсæумæ Кæсæгæй. Цасдæр рæстæджы фæстæ Æхсæуæй фæлыгъдысты Стыр Дыгурмæ, ам дæр бирæ нæ фæцардысты, алыгъдысты Мæздæгмæ.

## Фиппаинæгтæ

*
Мады Майрæмы кувæндон (Куырттаты ком)

**Мады Майрæмы кувæндон** ис Цæгат Ирыстоны, Цъæззиу æмæ Хилачъы комы астæу.

Мады Майрæмы кувæн бон вæййы фыццаг къуырисæры хурхæтæны мæйы. Уырдæм кувынмæ цыдысты Калотæ, Быгъуылтæ, Андиатæ, Гуытъиатæ, Хæрисджын, Къорайы хъæутæй, стæй Куырттаты комæй. Уыцы кувæндонмæ адæм фылдæр куывтой сæ сывæллæтты тыххæй.

Кувæндоны цур, къæдзæхы сæрыл хохаг дурæй амад мæсыг. Уыцы мæсыг æмæ кувæндон адæм хонынц «Уæлæмæсыг» Мады Майрæмы кувæндон.

Кувæндон ногæй рацарæзтой 1905 азы æмæ дзы уæд цы фыстытæ ныууагътой, уыдон æй аргъуанмæ феввахсдæр кодтой.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ирон мифологи
Категори:Хилачъы ком
Аленкер

**Аленкер** () у муниципалитет Португалийы.

## Этимологи
Адæмон этимологимæ гæсгæ йæ фæстæг ном уыдис Alankerk, гермайнаг (свеваг кæнæ вандайлаг) æвзагтыл нысæнгæнгæ «аллон фидар» кæнæ «аллон аргъуан». Йæ тырысайы дизайныл ис алано, алантимæ кæй хæстæг кæнынц, уыцы куыдзы хуыз.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Португалийы сахартæ
Чилæхсатæ (хъæу)

* Чилæхсатæ кæнæ Дыууæдонастæу — хъæу Хуссар Ирыстоны Дзауы районы;
* Чилæхсатæ — хъæу Хуссар Ирыстоны Цхинвалы районы, Къуернеты сых;
Хъазитæ (хъæу)

**Хъазитæ** кæнæ **Хъазиты хъæу** уыдис Хуссар Ирыстоны Дзауы районы хъæу.

## Кæс ноджы
* Хъазиты хох

## Фиппаинæгтæ

Категори:Дзауы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Хъазитæ

**Хъазитæ** кæнæ **Хъазиатæ** (, ) сты ирон мыггаг.

## Фиппаинæгтæ

*
Куыдзæгтæ (хъæу)

**Куыдзæгтæ** уыдис хъæу Цæгат Ирыстоны Адайы комы. 

## Картæ
* Карта Стрельбицкого 1871 года. Кавказ

## Литературæ
* 

Категори:Алагиры районы цæрæнрæттæ
Зылды мæсыг

**Зылды мæсыг** кæнæ **Зылд**, **Уæйгуыты мæсыг** ис Хуссар Ирыстоны, Гæлуатæ æмæ Ходзы хъæуы ’хсæн цы уæлхох дурджын быдыр ис — Хуыртæ, уый астæу, Гæлуаты хъæумæ хæстæгдæр, тæккæ айнæг былы сæрмæ. 

## Фиппаинæгтæ

## Æддаг æрмæг
* Международное информационное агенство Южная Осетия Сегодня // Зылды мæсыг. Мæргъиты Ирбег

Категори:Хуссар Ирыстоны мæсгуытæ
Категори:Урстуалтæ
Æрхыхох

**Æрхыхох** у хохы рагъ Хуссар Ирыстоны Ленингоры районы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Хуссар Ирыстоны хæхтæ
Мидæгком

**Мидæгком** у ком Хуссар Ирыстоны. Ис Къуыдаргомы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Къуыдаргом
Дзедойы дон

**Дзедойы дон** кæнæ **Жедойы дон** у цæугæдон Хуссар Ирыстоны Дзауы районы, Джоджорайы фæрсагдон.

## Æрфыст
Дзедойы дон кæлы Дзедойы хохы рæбынæй æмæ хауы Рионы донмæ, тæккæ Оны сахары рæзты. Йæ дыууæ фарсы зæххытæ дæр райдианæй хауынц Хуссар Иры Дзауы районы Кировы хъæусоветмæ.

## Литературæ
* 
* 

Категори:Хуссар Ирыстоны цæугæдæттæ
Бицъотæ

**Бицъотæ** (,  ბიწოშვილი, ბიჭაშვილი) сты ирон мыггаг.

## Фиппаинæгтæ

## Æрвитæнтæ
* Фамильный куывд Бицоевых

*
Хосдзаутæ (мыггаг)

**Хосдзаутæ**, дыгур. **Хуасдзаутæ** ( *Хосцаевы*, *Хосдзаевы*, *Хосдзаовы*) сты ирон мыггаг.

## Фиппаинæгтæ

*
Битетæ

**Битетæ** ( *Битеевы*, *Битиевы*, ) сты ирон мыггаг.

## Фиппаинæгтæ

*
Гиотæ

**Гиотæ** () сты ирон мыггаг.

## Кæс ноджы
* Джиотæ

## Фиппаинæгтæ

*
Хъалатæ

**Хъалатæ** () сты ирон мыггаг.

## Истори
Раджы кæддæр Хъалатæй иу æфсымæр фæтуджджын æмæ ралыгъд йæ цæрæн бынат Тырсыйы комæй. Фыццаг йæхи æрæмбæхста йæ туджджынтæй Уæлладжыры комы Тури æмæ Мызуры, стæй уырдыгæй фæлыгъд Дыгурмæ æмæ æрцард Фæрæскъæтты. Уым Хъала бинонтæ æркодта, стæй алыгъд Уæллагкоммæ æмæ æрцард Гæлиаты.

## Фиппаинæгтæ

## Литературæ
* 
* 
* 

*
Цæргæстæ (мыггаг)

**Цæргæстæ** кæнæ **Цæргæсатæ** () сты ирон æмæ дыгурон мыггаг.

## Истори
Хъарабугъатæ, Таймазтæ æма Хъантемуртæ равзурдæнцæ Цæргæсати муггагæй. Хъарабугъа, Таймаз æма Хъантемур адтæнцæ Цæргæсати Цæргæси æртæ фурти, райгурдæнцæ Дигори коми Къуссуй гъæуи. Сæ лæгти карæмæ ку исхъæрттæнцæ æнсувæртæ, уæд уоститæ ракурдтонцæ, хецæнтæй æрцардæнцæ æма сæ муггæгтæ сæхе нæмттæбæл искодтонцæ. Уотемæй Къуссуй гъæуи фæззиндтæнцæ, уæлдæр ке кой кæнæн, еци æртæ муггаги.

Кæд Цæргæси æртæ фурти сæ муггæгтæ сæхе нæмттæбæл искодтонцæ, уæддæр сæ еумæйаг муггаг ба худтонцæ сæ фидæ Цæргæси муггагбæл — Цæргæсатæбæл. Æнсувæртæ дæр æма уони цæуæт, сæ байзайæггæгтæ кæронмæ дæр сæхе нимадтонцæ æлдæрттæ Цæргæсати муггагæй, еци муггагæй сæхе иннæ адæмтæй бæрзонддæр кодтонцæ.

## Фиппаинæгтæ

*
Мецъитæ

**Мецъитæ** кæнæ **Мецъытæ** () сты ирон мыггаг.

## Равзæрд
Уыдысты Зæнджиатæй. Абысалтæ цардысты Уæллагкомы. Сæ иу бæгъæмсæрæй Сындзыхъæумæ æрбафтыд. Уæд Зæнджиатæй Куыцыкк æрбацыди Мызурæй. Бадтысты Хъуыбадты уазæгдоны. Абысалтæй Дзанхот разылд æмæ бадзырдта Куыцыккмæ, мæ къухыл мын дон æркæн, зæгъгæ. Куыцыкк куы нæ рахаста дон, уæд æй уый ныццавта. Уый фæстæ йæ Куыцыкк амардта. Уырдыгæй Куыцыкк фæстæмæ ралыгъд. Уæдмæ Хъуыбадтæ фæфæдис кодтой, цæмæй Куыцыккы амардтаиккой. Уый фæдыл сæ фыдæлы ном Мецъи кæй хуынд, уымæ гæсгæ систы Мецъитæй, сæ мыггаг аивтой.

## Фиппаинæгтæ

*
Хъусхæмайхуæ

**Хъусхæмайхуæ** () уыдис хъæу Цæгат Ирыстоны Æрæфы районы. 

## Литературæ
* 

Категори:Æрæфы районы цæрæнрæттæ
Æвзæндаг

**Æвзæндаг** (*æвзонг* + *дуаг*/*[[дауæг]]*) у кувæндон (стыр дур) Куырттаты комы Къорайы сæрмæ.

Æвзæндаджы бæрæгбон вæййы Джеоргуыбайы фæстæ фыццаг къуырисæры.

## Таурæгъ
Æвзæндаг уыди лæг. Царди кувæндон кæм и, гъе уым. Иу комæй иннæ коммæ чидæриддæр цыди, уый уыцы-иу бауазæг кодта, иу фæндаггон дæр нæ раздæхта. Фæлæ йæм иу æнаккаг лæг алы бон дæр цыди Урсдонæй, хæрынмæ. Æмæ дзы куы сфæлмæцыди, уæд Хуыцаумæ скуывта, цæмæй йæ фæцæфдур кæна. Æмæ йæм адæм куы фæкувынц, уæд афтæ фæзæгьынц: «Фæндаг нын ратт, фæндаджы бар дæумæ и».

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ирон мифологи
Категори:Куырттаты ком
Хъæрæуы рагъ

**Хъæрæуы рагъ** у хохы рагъ Цæгат Ирыстоны. Ис Цъамадмæ ’ввæхс.

## Литературæ
* Цагъаты Анастасия. Цæгат Ирыстоны топоними. II-æм хай. Дзæуджыхъæу, 1975.

Категори:Цæгат Ирыстоны хæхтæ
Цъыфтæ

**Цъыфтæ** у Цъæйы сыхтæй иу. Ис Цъæйы комы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Алагиры районы цæрæнрæттæ
Категори:Цъæйы ком
Дзускуатæ

**Дзускуатæ** кæнæ **Дзускатæ** () сты ирон мыггаг.

## Фиппаинæгтæ

*
Рыныбардуаг

**Рыныбардуаг** кæнæ **Рыны бардуаг**, **Ныры бардуаг** — раздæр-иу Ирыстоны арæх чи фæзынд æмæ ахæлиу, уыцы рынты бардуаг ирон мифологийы. Ирон адæм куыд æнхъæлынц, афтæмæй Рыныбардуаг у æвирхъау цæрæгой, нæй йын бæлвырд хуыз. Хицæн æууæлтæ æмæ сæрмагонд миниуджытæй хайджын кæй у, уымæ гæсгæ йын нæй бæлвырд кувæн бон кæд иуæй-иу хъæуты йæ номыл кувæндæттæ ис, уæддæр. (Æрмæст Цъамады хъæубæстæ иннæ хъæутæй хъауджыдæр алы аз дæр Рыныбардуаджы номыл кодтой куывд æмæ йын æргæвстой нæл фыс йæ кувæндоны, хъæумæ ’ввахс). Æмтгæй райсгæйæ, æгас Ирыстоны Рыныбардуагæн табу кодтой æмæ дзуары фæтк æмæ æгъдаумæ гæсгæ куывтой æрмæстдæр уæд, æмæ-иу адæмыл рын куы сыстад, куы ахæлиу.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ирон мифологи
Цуанон æвзаг

**Цуанон æвзаг** кæнæ **цуанæтты æвзаг** — цуаны кæмæй пайда кæнынц, ахæм хицæн æвзаг, цуанон терминтæ дзы хуынд цæуынц фæсномыгæй. Зæгъæм, ирон цуанæттæ хъæддаг хуыйы бæсты дзырдтой «ссырджын», арсы хуыдтой «зылынвад», саджы «сыкъаджын» æмæ аф.д. Цуанæтты æвзаг дæр бирæ æндæр магион мадзæлтты хуызæн фæзынд цуан фæрæстмæ кæныны тыххæй: фæсномыг ныхасы руаджы ирон цуанæттæ хъавыдысты сæ фæндтæ Æфсатийæ æмæ, цуан цы сырдтыл кодтой, уыдонæй басусæг кæнын.

## Лексикæ

## Фиппаинæгтæ

## Литературæ
* Т.Т. Камболов. Очерк истории осетинского языка — Владикавказ, Ир, 2006. 454 с.

Категори:Ирон æвзаг
Категори:Кавказы сусæг æвзæгтæ
Дала фæндыр

**Дала фæндыр** у дыууæ кæнæ æртæтæнон музыкалон инструмент.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ирон музыкалон инструменттæ
Ирон хъандзал фæндыр

**Ирон хъандзал фæндыр** — ирон фæндыр, кавказаг хъандзал фæндыры хицæн хуыз. 

Ирон цардыуаджы æмбæлын райдыдта XIX æнусы æмбисæй фæстæмæ; ома, адæмон дæснытæ, ирон музыкæйы хицæндзинæдтæ хынцгæйæ, ирон фæндырыл уырыссаг фæндыры зæлрæнхъ æвæрын куы байдыдтой, уæдæй фæстæмæ. Ирон хъандзал фæндыры æххæст куыз арæзт фæцис XIX æнусы кæронмæ. Бирæ рæстæджы дæргъы ирон хъандзал фæндыр нымад уыдис «сылгоймаджы» музыкалон инструментыл. Фæндырæй цæгъдын цы ирон чызг зыдта, уымæн-иу йæ ныййарджытæ стырдæр ирæд агуырдтой.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ирон музыкалон инструменттæ
Уадындз

**Уадындз**,  — ирон флейтæты хицæн хуыз, æппæты рагондæр æмæ арæхдæр æмбæлгæ музыкалон инструменттæй иу. 

Нарты эпосы Ацæмæзы диссаджы флейтæ, удæгас æмæ æнæуд æрдзыл-иу магион хуызы чи ахадыдта, уый номхуындæй уыдис уадындз. 

Арæзтой йæ иуæй-иу къутæр бæлæсты зæнгæй; фæстæдæр фæзындысты топпы хæтæлæй конд уадындзтæ.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ирон музыкалон инструменттæ
Мигъдæу

**Мигъдæу** — ирæттæ, уæлдайдæр та Уæлладжыргомы цæрæг ирæттæ кæмæн табу кодтой, ахæм дзуар. Мигъдæу у æрвон дæтты «хицау». Тæрккъæвдатæ-иу куынæуал æнцадысты кæнæ-иу хус рæстæг куы скодта, уæд-иу Мигъдæумæ куывтой. Хорæрзадыл аудæг дзуæрттæн-иу цы куывдтæ кодтой, уым-иу Мигъдæуы номыл æнæмæнг уыдис сæрмагонд сидт.

Мигъдæуы дзуар ис Уæлладжыргомы Цъамады хъæуы сæрмæ.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ирон мифологи
Фидиуæг (музыкалон инструмент)

**Фидиуæг** у сигналон фугæнгæ инструмент; раздæр-иу иумæйаг цуаны рæстæг чи хъуыдис, ахæм дзаума. 

Арæзтой йæ галы кæнæ дзæбидыры сыкъайæ; акодтой-иу дзы 2-4 хуынчъы, равзæрдис-иу дзы цалдæр алыхуызон цъæхснаг зæлы, цуанæттæ сæ пайда кодтой кæрæдзимæ бæрæг сигналтæ дæттынæн.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ирон музыкалон инструменттæ
Уасæн

**Уасæн** — ирон флейтæты хицæн хуыз, æхситгæнæн флейтæ цалдæр хуынкъимæ. 

Арæзтой йæ иуæй-иу къутæр бæлæсты зæнгтæй.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ирон музыкалон инструменттæ