open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Аласа

**Аласа** — чысыл уæвгæйæ тынг фæразон æмæ тыхджын чи у, ахæм бæхы мыггаг кадджыты æмæ таурæгъты. Зæгъæм, кадæг «Уырызмæджы æнæном лæппу»-йы Уырызмæджы номхæссæн бæх Æрфæнæй дæр йæ фырты Аласа-бæх разыны фидардæр æмæ фæразондæр, арф миты цæугæйæ, æмæ йæ Уырызмæг разæй ауадзы, абонæй фæстæмæ кæстæрæн разæй цæуын худинаг мауал уæд, зæгъгæ. 

## Фиппаинæгтæ

Категори:Нарты кадджытæ
Уæрхтæнæг

**Уæрхтæнæг** у Уæрхæджы ’фсымæр.

Нарты астæу фæцард зæронды онг æнæ усæй. Нарты фæсивæд бауынаффæ кодтой: «Уæрхтæнæгæн байзæддаг нæй, нæй йын бындар, æмæ йын ус ракурæм. Кæд нæ коммæ нæ бакæса, уæд та йæ дуртæй амарæм». Уæрхтæнæг цард Тæлæгты быдыры, сразы ус ракурыныл. Уалынмæ сын лæппу райгуырд, æмæ йыл ном сæвæрдтой Сыбæлц. Сыбæлц Хуры чызг Адæдзæйы куы ракуырдта, уæд ын йæ фыд Уæрхтæнæгæн Хур радта згъæр хæдон. Згъæр та ахæм згъæр уыди, æмæ йе ’фцæгготæй заргæ кодта, йæ риутæй — хъырнгæ, йæ дыстæй æмдзæгъд, йæ фæдджитæй та — кафгæ. Иуахæмы йын æй Соппары æртæ фырты байстой, йе рагъæй та йын дыууæ гæрзы рауагътой. Йæ фырт Сыбæлц уый куы базоны, уæд Соппары фыртты амары, Уæрхтæнæджы згъæр байсы, йæ рагъæй йын цы дыууæ гæрзы рауагътой, уыдон ын йæ фæсонтыл æрæвæрдта, нымæтын ехсæй сæ ракъуырдта æмæ, фыццаг куыд уыдис йæ фыд, афтæ фестад. 

Уæрхæг æмæ Уæрхтæнæг тохы бацыдысты дæлимонтимæ. Дæлимонтæ сыл фæтых сты æмæ сæ дæлдзæхмæ акодтой.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Нарты кадджытæ
Алæф

**Алæф** у сохъхъыр уæйыг Æфсæроны хъал фырт. 

Нартæ Зилахары сарæзтой стыр симд, ахæм симд, æмæ зæхх сæ быны рызти. Симды Нарты гуыппырсартæй иу дæр нæ уыди, — нæдæр Уырызмæг, нæдæр Сослан, нæдæр Батрадз. Алæф сæм хохæй бынмæ касти æмæ загъта: «Цон, æмæ Нарты симдмæ ныццæуон, хорз фæсимон, фæхынджылæг кæнон Нарты фæсивæдæй æмæ сын сæ дзаумæттæ схæссон».

Бæргæ йын дзырдта йæ фыд Æфсæрон: «Уæ макæ, ма ацу, Нарты гуыппырсартæй дын исчи исты фыдбылыз сараздзæн — уыдонæй арв нæрын куы нæ уæнды. Фæлæ нæ байхъуыста фырт йæ фыды зондамындмæ. Ныццыд Нарты симдмæ тулдз къала бæласимæ. Симы, уæдæ цы, хъал Алæф æмæ Нарты фæсивæдæй кæмæн йæ къух бамур кæны, кæмæн йæ фæрстæ балхъивы. Хъæрзынц Нарты фæсивæд, фæлæ сæ уæддæр кæм уадзы. Изæры йæ фыдмæ хъæлдзæгæй куы сыздæхт, уæд æм уый дзуры: «Æнхъæлдæн, саудзагъд æмæ къуыпных лæппу уым нæ уыди!».

Дыккаг бон дæр та Нарты симды балæууыд Алæф. Уыцы рæстæджы Хæмыцы фырт Батрадз бадти хохы сæр цъитийыл, йе ’ндон уазал кодта. Касти уырдыгæй æмæ уыдта, Зилахары цытæ цæуы, уый. Æмæ хæххон цæргæсау йæхи раскъæрдта. Симды æрхæцыд Алæфыл. Симгæ-симын ын йæ къахыл фæлæууыд æмæ йын йæ цонг скъуырдта. Атæбæкк ис Алæфы къах, йæ цонг та æлвæсгæ фæкодта. Лæгъзтæ кæнын байдыдта Батрадзæн, суадз мæ, зæгъгæ. Батрадз ма йæ араууæрд-баууæрд кодта иу чысыл, карчы цъиуы куыд араууæрд-баууæрд кæнай, афтæ, стæй йæ суагъта.

Алæфы æрдæгмардæй Æфсæрон адагæй галтыл куы сласын кодта, уæд æрфарста йæ фыды, цæмæй афтæ тыхджын у Батрадз, зæгъгæ. Уый йын загъта: Куырдалæгонæн йæхи кæй байсæрын кодта, уый тыххæй. Алæф дæр ссыд уæларв Куырдалæгонмæ йæхи сæрынмæ. «Батрадз æндон уыд, фæлæ ды басудздзынæ æмæ тæригъæд дæ», — зæгъы йын Куырдалæгон, фæлæ уый нæ сæтты. Куырдалæгон бирæ дзурын нæ уарзта, бавæрдта Алæфы куынцгомы æмæ йæм куынц сарæзта. Куыддæр æм арт бахæццæ, афтæ йæ дзыхыдзаг ныхъхъæр кодта, басыгъдтæн, зæгъгæ. Куырдалæгон ма йæм æртыскæнæй бæргæ фæлæбурдта, фæлæ дзы сыгъдæтты йеддæмæ ницыуал баззади. Куырдалæгон сыгъдæттæ райста æмæ сæ æнæдзургæйæ бырæттæм акалдта.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Нарты кадджытæ
Хорческæ

**Хорческæ** у Хуры чызг, хуртæ йæ дæллагхъуыртæй худынц. Уацары уыд базырджын æвдсæрон уæйыг Хъæндзæргæсмæ. Батрадз æй суæгъд кæны æмæ йæ йæ фыд Хæмыцы бинойнаг скæны. 

## Фиппаинæгтæ

Категори:Нарты кадджытæ
Ацæ

**Ацæ** — нарты кадджыты персонаж. 

Нарты Алæгаты Ацæйæн уыдис æртæ фырты. Кæстæр Ацæмæз. Ацæ куы амард, уæд æфсымæртæ уарыныл ныллæууыдысты. Уаргæ-уарын нæ фидыдтой æмæ авд Ныхасмæ рахастой сæ хъуыддаг. Фæстагмæ сæ уарæг уыдис Мæгуырæг. Уый стæрхон кодта: фос — хистæр фырттæн, æнусон сыгъзæрин уадындз та — кæстæрæн.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Нарты кадджытæ
Хыз

**Хыз** у Челæхсæртæджы фыд. Нарты сыхаг, хъæздыг æмæ тыхджын сыхаг.

## Кæс ноджы
* Хызы фидар

## Фиппаинæгтæ

Категори:Нарты кадджытæ
Кæхцгурæг

**Комахсæн** – сылгоймагæн-иу лæппу куы райгуырдис æмæ-иу цоты фыццаг куы нæ уыдис (ирон æхсæнады цоты фыццаг хъуамæ чызджы фыды хæдзары райгуырдаид), уæд-иу ацыдис йæ ныййарджыты хæдзармæ æмæ-иу дзы фæцис Кæхцгæнæнты онг. Бæрæгбоны хæд размæ-иу сылгоймаг йæ сывæллонимæ æрбаздæхтис йæ мойы хæдзармæ, йемæ-иу æрбаласта йæ хæстæджыты лæвæрттæ йæ фыртæн æмæ йæ ныййарджыты хардзы хай хъæугуывдæн ссад, цыхт, уæныг кæнæ нæл фыс.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ирон æхсæнад
Культурон хъайтар

**Культурон хъайтар** – мифологион персонаж, йæ номимæ баст сты, адæммæ арт, кусæнгæрзтæ, цуаны хотыхтæ, культурæйы предметтæ, исты зонындзинæдтæ, бæлвырд социалон уагæвæрд, магион æмæ къайадон æгъдæуттæ æмæ æнд.ах. куыд фæзындысты, уый. 

## Ирон культурæйы
Ирон нарты кадджыты культурон хъайтартæ сты: 
* Уæрхæг — кæд æгас нарты фыццагфыдæл, рагфыдæл нæу, уæддæр у æппæты хъомысджындæр нарты мыггаг Æхсæртæггаты рагфыдæл; 
* Сатана — нарты сахуыр кодта бæгæны æхсидын; 
* Сослан — уæларвцæрджытæ йын балæвар кодтой хоры мыггæгтæ, дзывыр æмæ донгуырой; 
* Сырдон — сарæзта дыууадæстæнон фæндыр; 
* Ацæмæзы фыд — уæларвцæрджытæ йын балæвар кодтой удæвдз (диссаджы уадындз).

## Фиппаинæгтæ

Категори:Мифологион архетиптæ
Комы дзуæрттæ

**Комы дзуæрттæ** — табу сын кодтой хицæн кæмтты кæнæ æхсæнæдты цæрджытæ. Комы дзуæрттæм нымад цæуынц: Реком, Мыкалгабыртæ, Таранджелоз, Дыгуры зæд, Фацбадæн, Ходы дзуар, Джеры дзуар æмæ æнд.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ирон мифологи
Быценон

**Быценон** у Хæмыцы ус, æмæ æндонриу Батрадзы мад. 

Хæмыц æм Нарты хæрзæджытимæ курынмæ куы ныццыд, уæд сæ Быцентæ хорз федтой, стæй, Сослан къухылхæцæг уыд æмæ иу афон бар ракуырдта, мæ хойы фенон, зæгъгæ. Рацыдис уатмæ. Уым амæй-ай рæсугъддæр чызджытæ рæнхъ лæууынц. Арфæ сын ракодта Сослан, стæй сæ фæрсы: «Адонæй мæ хо кæцы у?», — зæгъгæ. «Мæнæ дæ чындз», — зæгъгæ, йæм гобæтты æхсæнæй хæфс куы фелвæстой, уæд сын исдуг хъазын æнхъæл уыд, фæлæ йæ куы баууæндын кодтой, сæ чындзыл æцæгдæр хæфсы цъар ис, ууыл, уæд æддæмæ рауади æмæ йе ‘мбæлттæм хъæрæй дзуры: «Хæмыц нырмæ дæр æнæ усæй уымæн баззади, æмæ хынджылæггаг уыди, ныр Нарты хæрзæджыты дæр фæхудинаг кодта. Алчи уæ йæ бæхыл сбадæд, æмæ цом нæ хæдзæрттæм.»

Быцентæ бавдæлдысты æмæ Хæмыцæн йæ саргъы къуыдырæй æфтаугæты ’хсæн сæвæрдтой уыцы хæфс, æмæ афтæмæй æнкъардæй рараст кодта уый дæр сæхимæ. Йæ бæх куы бафснайдта, уæд йæ саргъ сæргуыбыр æмæ уæнтæхъилæй агъуыстмæ бахаста, къуыммæ йæ баппæрста æмæ мæстæлгъæдæй йæ сынтæджы бафæлдæхт. Хæмыц куы афынæй, уæд хæфс саргъæй ралæст æмæ фестадис чызг — арвы рухс, зæххы фидауц, ахæм чызг: йæ дзыккутæ йæ уæхсчытыл æрпырх сты æмæ фадхъултæм хæццæ кодтой; сæ рухсæй агъуыст ныррухс ис, цыма йæ царыл хур февзæрд, уыйау. Хæмыц фехъал ис æмæ дзуры чызгмæ: «Цы зæд, цы дуаг дæ?» «Зæд дæр нæ дæн æмæ дуаг дæр, фæлæ дæн, Быцентæй цы чызджы ракуырдтай, уый. Бон мын хæфсы цъарæй ралæсæн нæй, æхсæв та — хæфсы цъары фæлæууæн».

Чызг æхсæвæй бонмæ, сæдæ лæгæн къахæй-къухмæ цыдæриддæр хъæуы фæлыстæй, уый кæрдгæ дæр æмæ хуыйгæ дæр бакодта. Дыккаг æхсæв дæр та — афтæ. Дыууæ сæдæ лæджы фаг куы сцæттæ кодта, уæд зæгъы Хæмыцæн: «Ныр бавдæл æмæ сæ Нартæн байуар, сæ хуыздæртæ — чи куыд мæгуырдæр у — афтæмæй, нал уыдзæн, зæгъгæ, уымæй ма тæрс: æз цæмæ бавналон, уымæн сæвидийæн нæй!». 

Хæмыц йæ усыл æрхъæцмæ нæ хъæцыд, æмæ-иу кæдæм цыдаид, уырдæм æй йемæ хаста. Суанг Нарты Ныхасмæ дæр. Сырдоны фыдбылыз уый цыдæрхуызы базыдта æмæ Ныхасы загъд ракъахта. Уый фæрцы йын Хæмыцæн бауайдзæф кæныны фадат фæци: «Кæсут-ма Хæмыцмæ — кæд æрхаста Быценоны йемæ разагъды Нарты стыр Ныхасмæ». Хæмыц ма Сырдоны тугомынтыл бæргæ фæкодта, фæлæ уыцы уайдзæфы фæстæ Быценонæн Хæмыцимæ цæрæн нал уыд — Быцентæ уайдзæфæй мæлгæ кодтой, æмæ йæхи сæхимæ æрхæссын кодта. Уым ын зæгъы: «Æртæ хорздзинады бакæнинаг дын уыдтæн, фæлæ дзы ныр иу сæххæст кæнын йеддæмæ мæ къухы нал бафтдзæн... Ныр дын цы зæгъон, уымæ хъус: дæуæй мæнмæ ис нæлгоймаджы гуырдз. Мæхи дзидзийæ куы схъомыл уыдаид, уæд ын дунетыл æмбал нæ разындаид: кард æй нæ карстаид, фат дзы нæ хызтаид. Фæлæ ма цы, гъа! Æрбадар дæ уæнтæ, æмæ дын гуырдз уырдæм ныуулæфон... Ацу æмæ-иу æй Сатанайæн радзур, уый дын зæгъдзæн, йæ къæртт кæнын афон кæд уыдзæн, уый».

Афон куы æрцыд, уæд Сатана Хæмыцы сынкъ акъæртт кодта, æмæ дзы сырх зынгæй рагæпп кодта æрдæгæй уæлæмæ — æндон, уырдыгæй дæлæмæ — болат, ахæм лæппу — Батрадз æмæ асхъиудта денджызмæ.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Нарты кадджытæ
Дзигло

**Дзигло** — афтæ хонынц уæйгуытæ нæртон адæмы, фылдæр та: *Хæххон дзигло*.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Нарты кадджытæ
Богъаз

**Богъаз** — æлдар Борæтæй нарты кадджыты. Йæ цæхæрадоны зади фæткъуы бæлас, æмæ-иу лæвæрдта, æвдадзы хос чи уыд, ахæм дыргътæ. Иуæй-иу кадджыты та йæ хонынц **Бурон-æлдар**, æмæ йын йæ фæткъуыйы дыргъ давынмæ Донбеттыры чызг цæуы цæллаг рувасы хуызы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Нарты кадджытæ
Бедуха

**Бедуха** у Нарты Сосланы ус, Хызы фырт Челæхсæртæджы чызг. Сослан æй куырдта, фæлæ йын æй йæ фыд нæ лæвæрдта, уæд ын æй уый Алæгаты стыр куывды сæ быцæу, чи хуыздæр акафдзæнис, зæгъгæ, уым амбылдта. Хызы фырт мæстæйдзагæй фестади, абадтис йæ бæхыл æмæ афардæг йæ хæдзармæ — Хызы фидармæ. Фæсайдта Челæхсæртæг йæ дзырд. Сослан сфæнд кодта Хызы фидар басæттын, Бедухайы тыхæй байсын. 

## Фиппаинæгтæ

Категори:Нарты кадджытæ
Сæлимæт

**Сæлимæт** у Сырдоны чызг. 

Иу кадæджы йæм усгуртæ æрбацыдысты, æмæ дзы Сырдон афтæ тынг феппæлыд, æмæ йын æгæр æппæлд фæци. Дзургæ-дзурын æй сывæрджын дæр ма рахуыдта, ома, хъуг уæй куы фæкæнынц, уæд æй æлхæнæг, заинаг у, уымæй фæфæрсы. Заинаг хъуг та зынаргъдæр у — йæ родимæ уæйгонд цæуы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Нарты кадджытæ
Насран-æлдар

**Насран-æлдар** — нæртон Ацæты мыггаджы хæрæфырт. Йæ усы йын Мысыры æлдар куы аскъæфы, уæд йæ фæдисæтты æхсæн сты суанг хæйрæджытæ, уæйгуытæ æмæ зæдтæ дæр.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Нарты кадджытæ
Мысыры æлдар

**Мысыры æлдар** у тыхгæнæг, Нарты знæгтæй. 

Насран-æлдары усы аскъæфта. Нарт афæдис кодтой, фæлæ йæ басæттынæн ницы фæрæз ардтой. Уæд сæ Мысыры æлдар лæгæй-лæгмæ хæсты æрцагуырдта, не ’фсæдты цæмæн цæгъдæм, зæгъгæ. Насран-æлдар фæтарст, æмæ йæ бæсты Ацæмæз ацыд. Мысыры æлдаримæ афтæ бирæ фæхæцыдысты æмæ фаттæй кæрæдзийы сыхырнайы хуызæн скодтой. Афтæ æртæ боны. Æхсæвы-иу Мысыры æлдары, Насран-æлдарæй цы ус аскъæфта, уый сдзæбæх кодта. Усмæ ахæм миниуæг уыд, æмæ-иу мæлæг адæймагыл дæр йæ къухтæ куы ахастаид, уæд-иу адзæбæх. Афтæ бакодта æрдæгмард Ацæмæзæн дæр æлдары сусæгæй. Мысыры æлдарæн та йæ мæлæт уыд æрмæстдæр йемæ райгуыргæ кардæй, æмæ йæ Ацæмæз уымæй амардта.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Нарты кадджытæ
Челæхсæртæг

**Челæхсæртæг** кæнæ **Хызы фырт Челæхсæртæг** у нарты кадджыты персонаж, Хызы фырт. Цæры Хызы фидары бæрзонд хохыл, ис ын кæнгæ базыртæ, æмæ дæлæмæ ратæхы. 

Челæхсæртæджы чызг Бедухайы Сослан авд азы фæкуырдта, фæлæ йын æй йæ фыд нæ лæвæрдта. Нæ йын æй радта, Алæгаты стыр куывды йын æй кафыны ерысы куы рамбылдта, уæд дæр. Æмæ йæм Сослан æфсадимæ Хызы фидармæ балæбурдта. Хæсты Челæхсæртæгæн Сослан цирхъæй йæ сæры фахс æрдавта. Хызы фырт уæларвмæ Куырдалæгонмæ ссыд, æрхуы сæры фахс скæнын кодта. Сæ хæцæн бон та куы æрцыд, уæд Сослан Хуыцаумæ скуывта, цæмæй ахæм хур скæна, æмæ цæгæр сæр тъæппытæ куыд хауа, æрхуы сæр зынг куыд кæна. Æрцыд йæ куывд, æмæ Хызы фырт Челæхсæртæгæн йе ’рхуы сæры фахс сзынг ис, æмæ йын йæ сæры магъз басыгъта. Афтæмæй уыцы ран амард.

Хызы фырт Челæхсæртæг Нартимæ хæларæй цард, фæлæ йыл æууæнк нæ уыд, йæ дзырдæн хицау нæ уыд. Арæхдзау Нарты куывдæй тæргайæ куы ацыд, уæд дæр йæ раздахыны тыххæй Сосланæн Бедуха-рæсугъдæй зæрдæ бавæрдта æмæ йæ фæсайдта.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Нарты кадджытæ
Гуымиргомы æлдар

**Гуымиргомы æлдар** — Нарты знаг, тыхæй, зондæй сыл нæ тых кæны æмæ сыл уæд хинæй разилын сфæнд кæны. Сæ хæрзæджыты сын фæхуыдта Гуымиргоммæ. Уым сæ цæлы фынгыл срасыг кодта æмæ сæ ахæстоны бамидæг кодта. Уæрхæг æмæ Уæрхтæнæджы та акæнын кодта йе ’рхуы мæсыгмæ æмæ сæ мæсгæны ныппæрстой. Сæ сæрыл сын къæй ныффæлдæхтой. Йæ æфсады раздзог Уæдæрæджы йын кæй амардтой, уый тыххæй сæ йæ маст хъуамæ райстаид. Фæлæ уый йæ къухы нæ бафтыд. Нартæ та уыцы уавæрæй дæр раирвæзтысты, гуымир æфсады ныддæрæн кодтой, Гуымир-æлдары та Уæрхтæнæг æрхуы мæсыджы сæрæй рахста, æмæ ныппырх ис. Гуымиргомы адæм, стæй æлдары цагъайрæгтæ фервæзтысты сæ тыхгæнæгæй æмæ риуыдзаг сулæфыдысты. 

Гуымиргомы æлдар бадт уырынгæздыхт, сыгъдæг пылыстæгæй арæзт къæлæтджыныл, йæ уæхсчытыл дардта тинты кæрц..

## Фиппаинæгтæ

Категори:Нарты кадджытæ
Балсæг

**Балсæг** кæнæ **Барсæг**, **Малсæг** у уæларвы цæрæг зæд. Нарты кадджыты йын ис чызг æмæ æмбисонды Цалх. Бар цæуыл дары æмæ йæм цы бартæ ис, уый бæрæг нæу. Сосланимæ фæхæрам вæййы йæ чызджы сæрыл æмæ йæм йæ Цалхы рауадзы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Нарты кадджытæ
Урал

**Ура́л** () у Уæрæсейы географион регион. Ис Скæсæн Европæйы фæзбыдырæй æмæ Ныгуылæн Сыбыры фæзбыдыры ’хсæн.

*
Урал (нысаниуджытæ)

**Урал**:

* **[[Урал]]** — географический регион.
* Уралы хæхтæ кæнæ **Урал** — хæххон системæ.
* Урал — цæугæдон.
Урал (цæугæдон)

**Ура́л** (, , ) у стыр цæугæдон Евразийы, тæдзы Уæрæсейы æмæ Хъазахстаны. Цæугæдоны дæргъ у 2428 км. Урал æвзæры Уралтауы рагъæй.

Категори:Къаспы денджызмæ кæлæг цæугæдæттæ
Категори:Оренбурджы облæсты цæугæдæттæ
Категори:Челябинсчы облæсты цæугæдæттæ
Категори:Башкортостаны цæугæдæттæ
Категори:Хъазахстаны цæугæдæттæ
Маарду

**Ма́арду** () у сахар æмæ муниципалитет Эстонийы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Эстонийы сахартæ
Гуыппырсартæ

**Гуыппырсартæ** кæнæ **Нарты гуыппырсартæ** — Нарты разагъды адæм: Уырызмæг, Хæмыц, Сослан, Батрадз, Айсана, Сæууай, Мæргъуыдз, Арæхдзау, Сыбæлц æмæ иннæтæ. 

Нæртон гуыппырсартæ сты сæ адæмы ныфс æмæ сæрхъуызой — зын æмæ тæссаг уавæрæй сæ чи фервæзын кæны, ахæмтæ. Нарты гуыппырсартæ цæуынц афæдз балцыты, стæрты. Суанг уæларвмæ дæр. Рæстдзинад агурæг, хъару æмæ æхсар равдисынмæ. Ничи сыл уæлахиз кæны. Хæларæй цæрынц уæларвон зæдтимæ, се знæгтæ сты уæйгуытæ æмæ тыхгæнæг адæмтæ. Алыхуызон тохты фæмард вæййынц Хæмыц, Сослан æмæ Батрадз. Иннæтæ, сæ сæргъы Уырызмæг, афтæмæй бирæ тыхгæнджыты тых басастой. Нал сын уыд, сæ тых кæимæ бавзæрстаиккой, ахæм. Æмæ сæ уæд арвы кæлæн, зæххы фыдæх Сырдон Хуыцауы ныхмæ сардыдта. Уыцы æнæмдых тохы æрцыд се сæфт Нарты гуыппырсартæн дæр æмæ æппæт Нартæн дæр.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Нарты кадджытæ
Лæгты дзуар

**Лæгты дзуар** – ирон сылгоймæгтæ афтæ хуыдтой **[[Уастырджи]]йы** дзуары, йе ’цæг номæй хонын сын нæ фæтчыд, нæ сын уыд Уастырджийы бæрæгбæтты æмæ куывдты уæвын æмæ архайыны бар дæр.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ирон мифологи
Уасхо

**Уасхо** – Арвыкомы цæрæг бирæ ирон адæмæй бирæты–тæгиаты хæрзгæнæг дзуар, кувæндон ын уыдис Хъæнийы фарсмæ. Алы аз дæр-иу тæгиаты мыггæгты минæвæрттæ æрæмбырд сты Уасхо дзуары бын. Кусарт-иу акодтой æмæ-иу дзуарыл сæхи бафæдзæхсгæйæ, ард бахордтой, нырæй фæстæмæ Арвыкомы цæрæг тæгиаты æппæт мыггæгты ’хсæн кæй хъахъхъæндзысты хæлардзинад æмæ кæй цæрдзысты æнгом бинонты цардæй.

## Кæс ноджы
* Уасхойы бæрзонд

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ирон мифологи
Даредзанты Домбай

**Даредзанты Домбай** у Даредзанты æфсымæртæй иу.

Иузаманы сæ дыргъдонмæ уæйгуытæ — авд æфсымæрæй фæцахуыр сты. Уæд сæм Даредзанты Домбай рацыд æмæ сæ марынтæ байдыдта. Фæлæ та сыл-иу сæ сæртæ фæстæмæ аныхæстысты. Даредзантæм уæйгуытæй чындз уыдис. Уый йын загъта, сæр куы акъуырыс, уæд ыл-иу уайтагъд фæнык акæн. Домбай афтæ бакодта æмæ уæйгуыты фæцагъта.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Даредзанты таурæгътæ
Цоциты Резо

**Цоциты Мичелы фырт Резо** (райгуырдис 1906-æм азы Ортъеуы хъæуы — амардис 1983-æм азы) у ирон прозаик, тæлмацгæнæг æмæ драматург.

## Цардафыст
Йæ сывæллоны бонтæ арвыста фыййауæй, цыдис æххуырсты. Ног цардарæзт Резойæн радта сахуыр кæныны фадат. Сæхи хъæуы райдайæн скъолайы ахуыр кæнгæйæ, фæсивæдон газет «Мах фæлтæр»-мæ фыста уацхъуыдтæ. 1926 азы Цоцийы фырт кусын райдыдта газет «Хурзæрин»-ы типографийы, фæстæдæр æй сæвзæрстой фæскомцæдисы Цхинвалы райкомы секретарæй, 1929 азы та йæ сæвæрдтой фæскомцæдисон газет «Ленинон» редакторæй.

Резо каст фæци Мæскуыйы журналистикæйы институт æмæ куыста облæстон газеты редакторы хæдивæгæй, журнал «Фидиуæджы» редакторæй æмæ æндæр бæрнон бынæтты. Йæ фыццаг аивадон уацмыс «Уæ дуг æндæр у» мыхуыры фæзынд 1930 азы, йæ фыццаг чиныг «Балц Дагъыстанмæ» — 1938 азы. Цоцийы фырт ныффыста дыууæ романы «Бæллиц» æмæ «Амонд», уацаутæ «Сæуæхсид», «Мæлæтæй тыхджындæр» æмæ бирæ радзырдтæ. Рацыдысты хицæн чингуытæй. Ис æм Лениныл фыст цалдæр уацмысы дæр: «Цæргæсыл фембæлд», «Мавзолей» æмæ æндæртæ. Æнтыстджынæй архайдта драматургийы дæр. Сценæйы æвæрд æрцыдысты йæ пьесæтæ: «Хæхты тох», «Нæ уынджы бæрæгбон», «Комулæфт», «Хурыскасты размæ».

## Фиппаинæгтæ

## Литературæ
* Писатели Осетии / ред. Д.Т. Калоева — Владикавказ: Ир, 2015 — 544 с.

Резо
Категори:Ирон фысджытæ
Фюн

**Фюн** () у Данийы æртыккæгæм стырдæр сакъадах (Зеланди ӕмӕ Веннсюссель-Тийы фӕстӕ). Фӕзуат — 2984,56 км². Цæрджытæ — 476 191 адӕймаджы (2023). Сӕйраг сахар у Оденсе.

Категори:Данийы сакъадæхтæ
Тамар (Даредзанты таурæгътæ)

**Тандет-Тундеты чызг буц Тамар** у Даредзанты Амраны усаг. 

Амран Æхсон уæйыджы аст сæры куы ахауын кодта, уæд дзы уый куырдта, цæмæй йын йæ фарæстæм сæр ныууагътаид. Уæйыджы фæндоныл Амран не сразы, æмæ йæ уæд уæйыг ралгъыста: «Уæдæ Тандет-Тундеты чызг буц Тамар цалынмæ усæн дæ къухы бафта, уалынмæ дæ тых мауал уæд!». 

Амран Тамары нæ зоны, фæлæ йæ агуры, цæмæй йæ тых фæстæмæ йæхимæ æрцæуа, уый тыххæй. Тамар та зыдта, Амран йæ мойаг кæй у, уый, æмæ йæм æнхъæлмæ каст. Æртæ æфсымæры йæ агурæг Тандет-Тундеты Калакмæ куы æрбахæццæ сты, уæд дæр сæ фыццагдæр йæхæдæг базыдта. Амран æм къæртайы донимæ сусæгæй йæ къухдарæн сæрвыста. Тамар йæ къухтæ куы æхсадта, уæд къухдарæн йе ’нгуылдзыл абадти. Тамар та йын йæ сæры хъуынтæй иу æрду рарвыста. Амран æй йæ сæрыл куы æрбатыхта, уæд йæ хъару йæ бынаты абадти.

Тамар йæхæдæг йæхи æххуысæй йæхи аскъæфын кодта. Фæдисæттæ сæ цæмæй ма раййафой, уымæн мадзæлттæ дæр йæхæдæг аразы. Зонынджын уыд Тамар. Йæ ныхас цæуаг у, æмæ сæ фæдисæттæ куы æрбацæйæййæфтой, уæд уым йæхицæн фестын кодта æртæ æддæгуæлæ бæстыхай, йæ цыппар фисыны — цыппар мæсыджы. Уыцы агъуыст сæ рæстæгмæ бахъахъхъæдта фæдисæттæй. Семæ хæсты Бадри æмæ Мысырби, стæй сауджыны къухæй Амран куы фæмард вæййынц, уæд сауджыныл дæр уый зондæй фæтых вæййынц. Уый райгас кæны мардæгасгæнæн суадоны донæй æртæ æфсымæры дæр, æмæ Амранимæ Йамоны хойы хæдзары уыдис сæ диссаджы чындзæхсæв

## Фиппаинæгтæ

Категори:Даредзанты таурæгътæ
Тамар (нысаниуджытæ)

**Тамар**:
* Тамар — Гуырдзыстоны ус-паддзах.
* Тамар — Даредзанты таурæгъты хъайтар.

## Кæс ноджы
* Тамарæ
Джеры дзуар

**Джеры дзуар** – адæмы психикон низтæй дзæбæхгæнæг дзуар иры мифологийы, цæры бæрзонд хохы сæр Джеры хъæумæ ’ввахс (Хуссар Ирыстоны). Афтæ нымадтой, зæгъгæ, нывонд (нæл фыс) æрхæссыны æмæ иу къорд магион архайды фæстæ рынчын хъуамæ æнæмæнг фæдзæбæх уа. Кæд æмæ-иу хъуыддаг афтæ нæ рауадис, уæд та-иу цасдæр рæстæджы фæстæ æргæвстой ног нывонд æмæ-иу ногæй фæтк æмæ æгъдаумæ гæсгæ кодтой магион архайд.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ирон мифологи
Айсана

**Айсана** у нарты кадджыты хъайтары ном, Уырызмæг æмæ Сатанайы фырт.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Нарты кадджытæ
Саумæрон Бурдзæбæх

**Саумæрон Бурдзæбæх** у нарты кадджыты хъайтары ном, Айсанайы ус.

Саумæрон Бурдзæбæх ахæм мæсыджы бадти, æмæ йын йæ сæр цæст нæ уыдта, æмæ ахæм лæгæн куымдта, мæсыгæн йæ бынæй йæ сæрмæ йæ хъæр кæмæн фехъуыстаид. Бирæ усгуртæ йæм фæцыдис, фæлæ йæм дзы никæй хъæр сыхъуыстис, æмæ-иу цавддуртæ фестадысты. Айсанайы хъæр дæр æм не сыхъуыст, æмæ уæд йæ бæх ныууасыд. Мæсыджы цъуппæн бæхы уастæй йæ тигъ æркалди. Саумæрон Бурдзæбæх Айсанайы йæ бæхы уастæй базыдта æмæ йæм æрцыд йæ мæсыджы сæрæй. Уый рагацау зыдта, Айсана йæ хъысмæт кæй у, рахызт мæсыгæй æмæ йæ мойаджы фæсарц бабадт. Айсана Саумæрон Бурдзæбæхы рахаста уырдыгæй æмæ цæрынмæ æрцыдысты Нарты хъæумæ.

Саумæрон Бурдзæбæх æвæджиау хорз сылгоймаг уыд. Сосланы ус Айсанайæн йæ уайдзæфы фæстæ хуымæтæджы нæ загъта: «Цы дын стон, исты мын Саумæрон Бурдзæбæхы куынæ æрхастай?». Æмæ йæ уыцы ныхасы фæстæ æрхаста. Саумæрон Бурдзæбæхмæ ис зæлдаг кæлмæрзæн. Галиуæрдæм æй куы разилы, уæд тыхгæнджытæ цавддуртæ фестынц, рахизæрдæм æй куы фæзилы, уæд та — лæгтæ.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Нарты кадджытæ
Тогус-æлдар

**Тогус-æлдар** — Насран-æлдар æмæ Ацæмæз Мысыры æлдармæ куы алæбурынц, Насран-æлдары ус байсынмæ, уæд фæндагыл сæ разы æрлæууы Тогус-æлдар, денджызыл ахизын сæ нæ уадзы, æмæ йæ Ацæмæз амары.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Нарты кадджытæ
Дæлимонтæ

**Дæлимонтæ** — хæрам, фыдæх хæссæг тыхты минæвæрттæ сты авд дæлдзæхы цæрæг дæлимонтæй, уæлзæхх цæрæг уæлимонтæм: хæйрæджытæ, зинтæ, уæйгуытæ æмæ ма суанг дауджытæ дæр. Уыдонæй йæхи хъахъхъæны ирон адæймаг, цæмæй йæм ма фæфыдæх уой, ууыл архайы, æмæ сын сæ ном ссары, дауджытæй фæстæмæ иннæтæм кувгæ нæ кæны. Дæлимонтæ цæрынц Авд дæлдзæхы, зинтæ — доны малты, туацъæты, цъымараты; хæйрæджытæ — хæхты цъассыты, æрхыты, хибар рæтты, дауджытæ — уæлзæхх. Иутæн дæр дзы фенæн нæй. Уынынц, дам, сæ гæдытæ, бирæгътæ æмæ дæснытæ, æнкъарынц сæ иуæй-иу цæрæгойтæ, уæлдайдæр — бæхтæ.

Дæлимонты паддзах у Елызбар. Кадæг «Сослан Косеры куыд ракуырдта»-йы йæ хонынц æлдар. Ис ын æртæ чызджы, æмæ æртæйы дæр устытæн хъары Сосланæн. Дæлимонтæн ис æвæджиауы диссаджы бæх Дзындз-Аласа. Нæртон адæм сæм схæссынмæ радтынц сæ байрæгтæ. Хорз бæхтæ сæ рауайы, фæлæ бирæгъæй тынг тæрсынц. Дæлимонтæм ис дыууæ зæронд дзабыры. Уыдон дæ къæхтыл бакъуыр æмæ Хуыцаумæ скув, кæм дæ фестын фæнды, уый тыххæй, æмæ уым фестдзынæ. Уыдоны фæрцы Сослан Авд дæлдзæхæй раирвæзт.

Дæлимонтæ архайынц Нартæн фыд ракæныныл. Уыцы хъуыддаджы сын æххуыс кæнынц зинтæ. Уыдон фæуæлахиз сты Уæрхæг æмæ Уæрхтæнæгыл æмæ сæ дæлдзæхмæ ахастой. Уыдон Сырдоны ардыдæй амарынц Сосланы бæхы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Нарты кадджытæ
Арæхдзау

**Арæхдзау** у Бедзенæджы фырт. 

Йæ æцæг фыд уыд Дæллаг Нартæй — Борæтæй, йæ мад та Уæллаг Нартæй — Алæгатæй. Кадæг «Бедзенæджы фырт чысыл Арæхдзау»-ы кæсæм: «Дæллаг Нартæн лæппу райгуырди. Уæллаг Нартæн та — чызг. Дыууæ дæр иу æхсæв. Лæппу-иу авдæнæй сбырыди æмæ-иу ноггуырд чызгмæ бахъуызыд æмæ-иу æхсæв-бонмæ йемæ фæци. Уый адыл гыццыл чызгыл йæ авдæнбæттæнтæ нал æххæссыдысты. Дис кодтой, уæдæ нæ чызг цæмæй дæнгæл кæны, зæгъгæ. Уалынмæ чызгæн лæппу райгуырди — йæ коцора сыгъзæрин, ахæм. Сатанамæ фæуадысты: «Нæ чысыл чызг лæппу куы ныййардта». «Быны хъæр уæ рацæуæд! Уый уæ Дæллаг Нартæ куы фехъусой, уæд уæ фæндырты фæцæгъддзысты», — загъта Сатана æмæ сын бацамыдта, сывæллонæй куыд фервæзой, уый. Алæгаты аххæрæджы кæрон ныллыг кодтой, уымæй лагъз сарæзтой æмæ сывæллоны уым нывæрдтой, тæлытæ йыл бакодтой, стæй йæ фурды баппæрстой.

Быдыры кæмдæр царди Бедзенæг-æлдар: уыди æнæзæнæг лæг. Фос æм бирæ уыди, уыдис æм ноджы кæфахсджытæ. Иубон куы уыди, уæд кæфахсджытæ сæмбæлдысты лагъзыл æмæ йæ доны былмæ раппæрстой. Схастой йæ Бедзенæг-æлдармæ. Сæфтыдтой лагъзы сæр æмæ дзы лæппу систой. Æмæ йæ æлдар йæхицæн бахъомыл кодта.

Арæхдзауæй ахæм гуырд рауад, æмæ Нарты хуыздæртыл дæр, Батрадзæй фæстæмæ (кадæг «Хæмыцы фырт Батрадз æмæ Деденæджы (Бедзенæджы) фырт Арæхдзау»), уæлахиз кодта. Фæхæрам сæм уа, уый сæ нæ фæндыд, æмæ йæм дзы уæлдай ныхас ничи кодта. Сослан та у йæ номæвæрæг — афтæ бафæндыд Бедзенæджы. Йæ бæх Уырызмæджы Хъулонæй у тыхджындæр, йæ хæцæнгæрзтæ йын Нарты рагъæнтæй иу дæр нæ уромы, æртонынц сæ. Балæвар ын сæ кодта йе схæссæг фыд Бедзенæг. Бæх у асткъахыг æмæ цыппæрхъусыг. Æмбисонд йæ кард, йæ хъæргæнæг хæстмондагæй цъæх арт уадзы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Нарты кадджытæ
Градарæ

**Градарæ** () у коммунæ Италийы. Ис Пезаро æмæ Урбинойы провинцийы.

## Кæс ноджы
* Градарæйы гæнах (*Castello di Gradara*)

## Фиппаинæгтæ

Категори:Пезаро æмæ Урбинойы коммунæтæ
Лолланн

**Ло́лланн** () у сакъадах Данийы хуссары. Фӕзуат — 1242,86 км². 

Категори:Данийы сакъадæхтæ
Веннсюссель-Ти

**Веннсюссель-Ти** () кæнæ **Цæгат Ютландийы сакъадах** () у стыр сакъадах Данийы цæгаты. Фӕзуат — 4685 км². 

Категори:Данийы сакъадæхтæ
Пезаро æмæ Урбино

**Пе́заро æмæ Урби́но** () у провинци Италийы. Ис Маркейы регионы. 

*
Парабоч

**Парабоч** () у посёлок Цæцæны Шелковскаяйы районы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Шелковскаяйы районы цæрæнрæттæ
Харьковское (Цæцæн)

**Ха́рьковское** () у хъæу Цæцæны Шелковскаяйы районы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Шелковскаяйы районы цæрæнрæттæ
Дзылæу

**Дзылæу** — Нарты фыдæл Сæуæссæйы æртæ фыртæй астæуккаг. «Дзылæу — цæхæрцæст», — афтæ йæ хоны кадæг. 

Иу бон, цуан кæнгæйæ, сау хъæды астæу цъæх нæуу æрдузы йæ цæст æрхæцыд дыууæ нæл сагыл. Дыууæ нæл саджы сбыцæу сты, — гуыппытæ кæнгæ кæрæдзи айстой æмæ пыхсыты тынг стыхстысты. Бæласы саггомы фæфидар сты. Афтæмæй сыл Дзылæу йæхи рауагъта, цъиусурау се ’ккой абадт. Сбæттынмæ сæ хъавыди, фæлæ сагтæ фыр тæсæй бæлас атыдтой æмæ Дзылæуы се ’ккой ахастой. 

Нарты зæххæй йæ ахастой æмæ уæйгуыты зæххыл фыццаг быруйы сæрты басæррæтт ластой, фæлæ дыккаджы сæрты нал афæрæзтой æмæ йæ цуры дзыхълæуд фæкодтой. Дзылæу сæ сæрты размæ атахти, йæхи ныццавта æмæ бауадзыг. Уæйгуыты хо йæм æрхызт, йæ хъæдгæмттæм ын базылд, сагахсæн хыз ын радта. Дзылæу дыууæ саджы æрцахста. Сæхъис бæндæнæй сын сæрбос скодта, æмæ йæ уæйгуыты хо, йе ‘фсымæртæй йын тæрсгæйæ, Нартмæ рарвыста.

Æфсæрон уæйгуыты хо æмæ Дзылæу кæрæдзийы зæрдæмæ фæцыдысты. Уæйгуытæ йын æй æнæсхæцгæ кæй нæ ратдзысты, уый зыдта Дзылæу, æмæ йæ фæстæдæр йе ’фсымæр Болатбæрзæимæ аскъæфтой. Уæйгуытæ сæ базыдтой æмæ сæ фæдисы расырдтой. Семæ схæцыдысты, æмæ уыцы тохы фæмард вæййы Дзылæу.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Нарты кадджытæ
Фермо (провинци)

**Фе́рмо** () у провинци Италийы. Ис Маркейы регионы. 

Категори:Маркейы провинцитæ
Агридженто

**Агридже́нто** (, ) у Италийы сахар, Агриджентойы провинцийы административон центр.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Сицилийы сахартæ
Агридженто (провинци)

**Агридже́нто** (, ) у провинци Италийы. Ис Сицилийы регионы.

Категори:Сицилийы провинцитæ
Трапани (провинци)

**Тра́пани** (, ) у провинци Италийы. Ис Сицилийы регионы.

Категори:Сицилийы провинцитæ
Таубате

**Таубате́** () у муниципалитет Бразилийы. Ис Сан-Паулуйы штаты.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Сан-Паулуйы муниципалитеттæ
Сузану

**Сузану** () у муниципалитет Бразилийы. Ис Сан-Паулуйы штаты.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Сан-Паулуйы муниципалитеттæ
Граватаи

**Граватаи** () у муниципалитет Бразилийы. Ис Риу-Гранди-ду-Сулы штаты.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Риу-Гранди-ду-Сулы муниципалитеттæ
Сарыколаг æвзаг

**Сарыколаг æвзаг** у Памиры æвзæгтæй иу, сарыколæгты æвзаг. Æмбæлы Китайы Синьцзян-Уйгуры автономон районы Ташкурган-Таджикаг автономон уезды.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Китайы æвзæгтæ
Категори:Памираг æвзæгтæ
Категори:Ирайнаг æвзæгтæ
Олеандр

**Олеа́ндр** () у маргджын зайæгойты монотипон мыггаг. Ис ын дæргъæццон сыфтæ æмæ сырх, мæтæгхуыз кæнæ урс дидинджытæ.

Категори:Маргджын зайæгойтæ
Æрвдидинæг (мыггаг)

**Æрвдидинæг** () у кæрдæг зайæгойты мыггаг.

Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Кавказаг сæгъысыф

**Кавказаг сæгъысыф** () у къутæр, сæгъысыфы хуыз.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Рæсугъд стæгхос

**Рæсугъд стæгхос** кæнæ **рæсугъд дельфиниум** () у кæрдæг зайæгой, стæгхосы хуыз.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Линней, Карл

**Карл Линне́й**, **Карл фон Линней** (, , , ; райгуырдис 1707-æм азы 23 майы Росхульты — амардис 1778-æм азы 10 январы Уппсалæйы) у зындгонд шведаг æрдзиртасæг (ботаник, зоолог, минералог), таксономист æмæ медик.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Швецийы ботаниктæ
Категори:Швецийы зоологтæ
Категори:Швецийы медиктæ
Хъазæнты цау

**«Хъа́зӕнты цау»** () у америкæйаг компьютерон-анимацион комедион мультфильм 1995 азы йӕ сфӕлдыстой, Pixar Animation Studios студиӕй сыст уыди ӕмӕ студи Walt Disney Pictures адӕмы цӕстмӕ ауагътой. Уи у фыццаг мультфильм кӕцы ӕххӕстӕй компьютерон-анимациӕй конд ӕрцыди. Аивд амонӕг (режиссер) Джон Лассетер, продюсертӕ — Бонни Арнольд ӕмӕ Ральф Гуггенхейм сценартыл кӕцы ныффыста Джосс Уидоном, Эндрю Стэнтон, Джоэлем Коэн ӕмӕ Алеком Соколов сюжет Лассетер, Стэнтон, Пит Доктер ӕмӕ Джо Рэнфт. Сӕйраг рольтӕ зӕлын кодтой Том Хэнкс, Тим Аллен, Дон Риклс, Джим Варни, Уоллес Шон, Джон Ратценбергер, Энни Поттс, Р. Ли Эрми, Джон Моррис, Лори Меткалф ӕмӕ Эрик фон Деттен.

Архайд цӕуы дунейы, кӕцыйы хъазӕнтӕ сыгас уӕйынц, адӕймаг сӕ ку на уыны, уӕд. Сюжет ӕвдисы ахаст незаманы-ковбойон куклаимӕ Вуди ӕмӕ ног кулайы космикон рейнджеры Баззы Лайтеры. Вуди уӕд парахат кӕны зӕрдӕхсайд 

Баззмӕ, йӕ хицау Энди ку скодта уый уарзон хъӕзӕнӕй, уӕд.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Мультфильмтæ алфавитмæ гæсгæ
Резекне

**Ре́зекне** (, ) у сахар Латвийы, Резекнейы крайы административон центр. 

## Фиппаинæгтæ

Категори:Латвийы сахартæ
Юрмалæ

**Ю́рмалæ** () у сахар æмæ курорт Латвийы. 

## Фиппаинæгтæ

Категори:Латвийы сахартæ
Штральзунд

**Штра́льзунд** () у сахар Германы цæгаты. Ис Мекленбург-Раззаг Померанийы. 

## Фиппаинæгтæ

Категори:Мекленбург-Раззаг Померанийы сахартæ
Лорьян

**Лорья́н** (, ) у Францы сахар. Ис Морбианы департаменты.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Бретаны сахартæ
Тукумс

**Ту́кумс** () у сахар Латвийы, Тукумсы крайы административон центр. 

## Фиппаинæгтæ

Категори:Латвийы сахартæ
Винтертур

**Ви́нтерту́р** () у сахар Швейцарийы. Ис Цюрихы кантоны.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Швейцарийы сахартæ
Лугано

**Луга́но** (, ) у сахар Швейцарийы хуссары. Ис Тичинойы кантоны.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Швейцарийы сахартæ
Бар-ле-Дюк

**Бар-ле-Дюк** () у сахар Францы, Мёзы департаменты административон центр.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Гранд-Эсты сахартæ
Санкт-Галлен

**Санкт-Га́ллен** () у сахар Швейцарийы, Санкт-Галлены кантоны административон центр.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Швейцарийы сахартæ
Бове

**Бове́** () у Францы сахар, Уазæйы департаменты административон центр.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Уæллаг Францы сахартæ
Динь-ле-Бен

**Динь-ле-Бен** (, ) у сахар Францы, Уæллаг Провансы Альпæты департаменты административон центр.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Прованс — Альпæтæ — Æрвхуыз донбылы сахартæ
Санкт-Галлен (кантон)

**Санкт-Га́ллен** (, *St. Gallen*, ) у кантон Швейцарийы. Йæ сæйраг сахар у Санкт-Галлен.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Швейцарийы кантонтæ
Юра (кантон)

**Юра́** (; ; ; ) у кантон Швейцарийы. Йæ сæйраг сахар у Делемон.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Швейцарийы кантонтæ
Паленси (провинци)

**Пале́нси** () у провинци Кастили æмæ Леоны. Йæ административон центр у Вальядолид.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Кастили æмæ Леоны провинцитæ
Хапарандæ

**Хапарандæ** (, ) у сахар Швецийы цæгат-скæсæны. Ис Швеци æмæ Финляндийы тæккæ арæныл.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Швецийы сахартæ
Реган

**Реган** (, ) у кæрдæг зайæгойты мыггаг.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Торнио

**Торнио** (, , ) у Финляндийы сахар. Ис Лапландийы регионы, Финлянди æмæ Швецийы тæккæ арæныл.

## Æфсымæрон сахартæ

## Фиппаинæгтæ

Категори:Финляндийы сахартæ
Хуымæтæджы пекан

**Хуымæтæджы пекан** () — æнгузты бинонадмæ чи хауы, ахæм зайæгой.

Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Къуыллыфгæрдæг

**Къуыллыфгæрдæг** кæнæ **къуыллыпгæрдæг** (, ) у саскхор зайæгойты мыггаг.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Оранж

**Ора́нж** (, ) у сахар Францы хуссары. Ис Воклюзы департаменты.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Прованс — Альпæтæ — Æрвхуыз донбылы сахартæ
Dryas

***Dryas*** — иуæй-иу цæрдуд организмты латининаг ном:

* *[[Хуыргаркгæрдæг|Dryas]]* — зайæгойты мыггаг;
* *[[Dryas iulia|Dryas]]* — гæлæбуты монотипон мыггаг.
Попаян (сахар)

**Попая́н** () у сахар Колумбийы, Каукæйы департаменты административон центр.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Колумбийы сахартæ
Нокс (зылд, Теннесси)

**Нокс** () у Теннессийы зылд. Йæ административон центр у Ноксвилл.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Теннессийы зылдтæ
Питалито

**Питалито** () у сахар Колумбийы. Ис Уилæйы департаменты.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Колумбийы сахартæ
Сантæ-Мартæ

**Сантæ-Мартæ** () у сахар Колумбийы, Магдаленæйы департаменты административон центр.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Колумбийы сахартæ
Цæгаты Коронæ

thumb|right|300px|Цæгаты Коронæ
**Цæгаты Коронæ** () у Цæгаты æрдæгтымбылæджы стъалыгуппар.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Стъалыгуппæрттæ
Чызг (стъалыгуппар)

**Чызг** () у экваториалон зодиакалон стъалыгуппар.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Стъалыгуппæрттæ
Цомахъ (стъалыгуппар)

**Цомахъ**, вариант: **Домбай** () у зодиакалон стъалыгуппар.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Стъалыгуппæрттæ
Къæдздым (стъалыгуппар)

**Къæдздым** () у зодиакалон стъалыгуппар.

Категори:Стъалыгуппæрттæ
Эридан (стъалыгуппар)

**Эридан** () у Хуссар æрдæгтымбылæджы стъалыгуппар.

Категори:Стъалыгуппæрттæ
Кассиопейæ (зайæгой)

**Кассиопейæ** () у дидинæгджын зайæгойты мыггаг.

Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Эрикæ (зайæгой)

**Э́рикæ** () у æнусонцъæх зайæгойты мыггаг.

Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Хуымæтæджы къæмдзыг

**Хуымæтæджы къæмдзыг** () у иуазон зайæгой, къæмдзыджы хуыз.

Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Шенген

**Шенге́н** () у Люксембурджы хъæу.

## Кæс ноджы
* Шенгены бадзырд

## Фиппаинæгтæ

Категори:Люксембурджы цæрæнрæттæ
Доныхъаз (стъалыгуппар)

**Доныхъаз** кæнæ **Хъаз** () у Цæгат æрдæгтымбылæджы стъалыгуппар.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Стъалыгуппæрттæ
Вегæ

**Ве́гæ** (**Лирæйы α, α Lyr**) у Лирæйы стъалыгуппары æппæты æрттивагдæр стъалы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Стъалытæ алфавитмæ гæсгæ
Кæфхъуындар (нысаниуджытæ)

**Кæфхъуындар** («дракон»):

* Кæфхъуындар — иуæй-иу мифологион уæвджыты иумæйаг ном.
* Кæфхъуындар — цæрæгой.
* Кæфхъуындар — стъалыгуппар.
Бетави (æвзаг)

**Бетави** кæнæ **батаваг æвзаг** (*basè Betawi, basa Betawi*) у австронезиаг æвзæгтæй иу.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Индонезийы æвзæгтæ
Порт-Харкорт

**Порт-Харкорт** (, ) у сахар Нигерийы, Риверсы штаты административон центр.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Нигерийы сахартæ
Кумаси

**Кума́си** () у сахар Ганæйы, Риверсы штаты административон центр.

Категори:Ганæйы сахартæ
Индонезиаг æвзаг

**Индонезиаг æвзаг** (*Bahasa Indonesia*) у австронезиаг æвзæгтæй иу.

Категори:Индонезийы æвзæгтæ
Ишкашимаг æвзаг

**Ишкашимаг æвзаг** (*škošmi zəvůk*) у Памиры æвзæгтæй иу, ишкашимæгты мадæлон æвзаг.

## Æддаг æрмæг
* 
* Grierson G. A. Ishkashmi, Zebaki, and Yazghulami, an account of three Eranian dialects. (1920)
* English-Ishkashimi- Zebaki-Wakhi-Yazghulami Vocabulary
* Т. Н. Пахалина. «Памирские языки»
* «Ishkashimi: A Father’s Language. How a Very Small Language Survives» Katja Müller, Elisabeth Abbess, Daniel Paul,Calvin Tiessen, and Gabriela Tiessen

Категори:Таджикистаны æвзæгтæ
Категори:Памираг æвзæгтæ
Категори:Ирайнаг æвзæгтæ
Парачи

**Парачи** у ирайнаг æвзæгтæй иу. Дзурынц ыл Афгъанистаны Каписæйы провинцийы.

Категори:Афгъанистаны æвзæгтæ
Категори:Ирайнаг æвзæгтæ
Каписæ

**Капи́сæ** ( — *Kāpisā*, ) у провинци Афгъанистаны. Йæ административон центр у Махмудраки.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Афгъанистаны административон дих
Илоканаг æвзаг

**Илока́наг æвзаг** (илока́но, ило́ко) у филиппинаг æвзæгтæй иу, илокты мадæлон æвзаг.

Категори:Филиппинты æвзæгтæ
Кокосы сакъадæхтæ

**Кокосы сакъадæхтæ** кæнæ **Ки́линг** () у Австралийы æддаг территори.

## Фиппаинæгтæ

*
Кабул (провинци)

**Кабу́л** () у провинци Афгъанистаны. Йæ административон центр у Кабул.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Афгъанистаны административон дих
Вахан (Афгъанистан)

**Ваха́н** () у район Афгъанистаны цæгат-скæсæны, Бадахшаны провинцийы. Йæ административон центр у Хандуд.

Категори:Бадахшаны районтæ
Кахамаркæ

**Кахама́ркæ** ( , , ) у сахар Перуйы, Кахамаркæйы регионы административон центр.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Перуйы сахартæ
Крапинæ-Загорьейы жупани

**Крапинæ-Загорьейы жупани** () у Хорватийы жупани (провинци). Йæ административон центр у Крапинæ.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Хорватийы жупанитæ
Красноуфимск

**Красноуфи́мск** () у сахар Свердловсчы облæсты.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Свердловсчы облæсты сахартæ
Туринск

**Тури́нск** () у сахар Свердловсчы облæсты.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Свердловсчы облæсты сахартæ
Таураге

**Таураге** (, ) у Литвайы сахар, Таурагейы зылды административон центр.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Литвайы сахартæ
Неринга

**Неринга** () у сахар æмæ курорт Литвайы ныгуылæны. 

## Фиппаинæгтæ

Категори:Литвайы сахартæ
Утенæ

**Уте́нæ** () у Литвайы сахар, Утенæйы зылды административон центр.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Литвайы сахартæ
Каунасы зылд

**Ка́унасы зылд** () у Литвайы зылд. Йæ административон центр у Каунас.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Литвайы административон дих
Тайаг æвзаг

**Тайаг æвзаг** ( []) у тай-кадайаг æвзæгтæй иу, тайаг адæмы мадæлон æвзаг.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Тай-кадайаг æвзæгтæ
Категори:Таиланды æвзæгтæ
Кхмераг æвзаг

**Кхмераг æвзаг** (ភាសាខ្មែរ / ខេមរភាសា) у мон-кхмераг æвзæгтæй иу, кхмерæгты мадæлон æвзаг.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Камбоджæйы æвзæгтæ
Сорани

**Сорани́** кæнæ **центрон курдаг диалект** () у курдаг диалекттæй иу.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ирайнаг æвзæгтæ
Гуарани (æвзаг)

**Гуарани́** ( — «адæмы/адæймæгты æвзаг») у индейаг æвзæгтæй иу.

Категори:Аргентинæйы æвзæгтæ
Категори:Боливийы æвзæгтæ
Категори:Бразилийы æвзæгтæ
Категори:Парагвайы æвзæгтæ
Баже

**Баже** () у муниципалитет Бразилийы. Ис Риу-Гранди-ду-Сулы штаты.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Риу-Гранди-ду-Сулы муниципалитеттæ
Бретойнаг æвзаг

**Бретойнаг æвзаг** () у кельтаг æвзæгтæй иу, бретойнаг адæмы мадæлон æвзаг.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Кельтаг æвзæгтæ
Категори:Францы æвзæгтæ
Вьетнамаг æвзаг

**Вьетнамаг æвзаг** (*tiếng Việt*) у мон-кхмераг æвзæгтæй иу, вьетты мадæлон æвзаг.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Вьетнамы æвзæгтæ
Тар фэнтези

**Тар фэнтези** () у аивадон уацмысты дæлжанр, кæцы æфтауы хорроры æмæ готикæйы элементтæ. Архайд дзы цӕуы традицион фэнтезийы антуражы.

**Номы равзӕрд**

Дзырд «Тар фэнтази» фыццаг хатт фæзынд 1973 азы куыд чысыл фанзины ном.  1980-æм азты райдианы америкаг рауагъдадтæ райдыдтой пайда кæнын ацы терминæй, цæмæй æрбангом кæной аудитори.  1987 азы Джек Уильямсон сбæрæг кодта тар фэнтази куыд мистикон литературæйы хицæн хуыз.  Æмæ 1991 азы июны журнал Locus-ы рубрикæйы фыссæг Фарен Миллер жанр снысан кодта куыд радзырд хоррор æмæ готикон элементтимæ, æвæрд фӕткон фантастикон уавæры.

Категори:Фэнтези
Ле-Пюи-ан-Веле

**Ле-Пюи́-ан-Веле́** (, ) у Францы сахар, Уæллаг Луарæйы департаменты административон центр.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Францы сахартæ
Удмуртаг æвзаг

**Удму́ртаг æвзаг** () у удмуртаг адæмы мадæлон æвзаг, финнаг-угораг æвзæгтæй иу. Дзурынц ыл 255 877 адæймаджы, сæ фылдæр Удмуртийы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Финнаг-угораг æвзæгтæ
Марийаг æвзаг

**Марийаг æвзаг** () у марийаг адæмы мадæлон æвзаг, финнаг-угораг æвзæгтæй иу. 

## Диалекттæ
* Уыгæрдæны марийаг æвзаг
* Хæххон марийаг æвзаг
* Цæгат-ныгуылæн марийаг æвзаг

## Фиппаинæгтæ

Категори:Финнаг-угораг æвзæгтæ
Цъахураг æвзаг

**Цъахураг æвзаг** (*ЦӀаӀхна миз*) у цъахураг адæмы мадæлон æвзаг, Дагъистаны æвзæгтæй иу. 

## Фиппаинæгтæ

Категори:Лекъаг æвзæгтæ
Категори:Дагъистаны æвзæгтæ
Категори:Азербайджаны æвзæгтæ
Татаг æвзаг

**Татаг æвзаг** (*зухун тати*, *zuhun tati*, *zuban tati*, *parsi*) у ирайнаг æвзæгтæй иу, татаг адæмы æвзаг.

Категори:Ирайнаг æвзæгтæ
Категори:Азербайджаны æвзæгтæ
Категори:Дагъистаны æвзæгтæ
Хъазахаг æвзаг

**Хъазахаг æвзаг** (кирил. *қазақ тілі*, *қазақша*; лат. *qazaq tılı*, *qazaqşa,* арабб. *قازاق ءتىلى، قازاقشا*) у тюркаг æвзæгтæй иу, хъазахаг адæмы æвзаг.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Тюркаг æвзæгтæ
Мангойлаг æвзаг

**Мангойлаг æвзаг** (; ) у мангойлаг адæмы æвзаг. 

## Фиппаинæгтæ

*
Чувашаг æвзаг

**Чувашаг æвзаг** () у чувашаг адæмы æвзаг, хауы тюркаг æвзæгты къордмæ.

## Фиппаинæгтæ
 

Категори:Тюркаг æвзæгтæ
Категори:Уæрæсейы æвзæгтæ
Кавказаг æвзæгтæ

**Кавказаг æвзæгтæ** сты Кавказы автохтонон æвзæгты иугонд.

## Сконд
* Абхазаг-адыгаг æвзæгтæ‎
* Картвелаг æвзæгтæ‎
* Нахаг-дагъистайнаг æвзæгтæ‎

## Кæс ноджы
* Кавказы æвзæгтæ

*
Македойнаг æвзаг

**Македойнаг æвзаг** (*македонски јазик*) у македойнаг адæмы мадæлон æвзаг. Уый у хуссар къорды славяйнаг æвзаг. 

Категори:Славяйнаг æвзæгтæ
Категори:Цæгат Македонийы æвзæгтæ
Албайнаг æвзаг

**Албайнаг æвзаг** (*Gjuha shqipe* []) у албайнаг адæмы мадæлон æвзаг. 

## Фиппаинæгтæ

Категори:Албанийы æвзæгтæ
Категори:Цæгат Македонийы æвзæгтæ
Блэкпул

**Блэ́кпул** (, ) у сахар Стыр Британийы. Ис Ланкаширы графады.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Англисы сахартæ
Саамаг æвзæгтæ

**Саамаг æвзæгтæ** (*sámegiella*) сты саамаг адæмы мадæлон æвзаг, финнаг-угораг æвзæгтæй иу. 

## Диалекттæ
* Инари-саамаг æвзаг
* Йоканьгæйаг-саамаг æвзаг
* Кеми-саамаг æвзаг
* Кильдинаг саамаг æвзаг
* Колтта-саамаг æвзаг
* Луле-саамаг æвзаг
* Пите-саамаг æвзаг
* Уме-саамаг æвзаг
* Хуссар саамаг æвзаг
* Цæгат саамаг æвзаг

Категори:Финнаг-угораг æвзæгтæ
Категори:Норвегийы æвзæгтæ
Категори:Уæрæсейы æвзæгтæ
Категори:Финляндийы æвзæгтæ
Категори:Швецийы æвзæгтæ
Ижораг æвзаг

**Ижораг æвзаг** (*ižorin kēli*) у ижораг адæмы æвзаг. Дзурынц ыл 123 адæймаджы, сæ фылдæр — Ленинграды облæсты.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Финнаг-угораг æвзæгтæ
Тибетаг æвзаг

**Тибе́таг æвзаг** () у сино-тибетаг æвзæгтæй иу.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Сино-тибетаг æвзæгтæ
Категори:Китайы æвзæгтæ
Малаялам

**Малая́лам** (മലയാളം — *malayāḷaṁ*) у дравидиаг æвзæгтæй иу. Дзурынц ыл Индийы хуссар-ныгуылæны (Кералæйы æмæ Лакшадвипы). Æдæппæт дзурджыты нымæц у 35,7 милуаны бæрц.

Категори:Индийы æвзæгтæ
Категори:Дравидиаг æвзæгтæ
Лагич

**Лагич** кæнæ *Лахидж* (, ) у сахарæнгæс посёлок Азербайджаны Исмаиллыйы районы.

Категори:Азербайджаны цæрæнрæттæ
Амхараг æвзаг

**Амхараг æвзаг** ( ) у семитаг æвзаг, Эфиопийы паддзахадон æвзаг.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Эфиопийы æвзæгтæ
Оромо (æвзаг)

**Оромо** (*Afaan Oromoo, Oromiffa*) у кушитаг æвзæгтæй иу.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Эфиопийы æвзæгтæ
Категори:Кенийы æвзæгтæ
Тагалаг æвзаг

**Тага́лаг æвзаг** кæнæ **тагалог** (*Tagalog* []) у филиппинаг æвзæгтæй иу.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Филиппинты æвзæгтæ
Цъахур

**Цъахур** () у хъæу Дагъистаны Рутулы районы. Хъæуы цæрынц 476 адæймаджы (2010 азы), уыдонæй фылдæр хай сты цъахураг адæмыхаттæй.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Рутулы районы цæрæнрæттæ
Или-Хъазахаг автономон зылд

**Или́-Хъазахаг автономон зылд** (, , ) у автономон зылд Синьцзян-Уйгуры автономон районы. Йæ административон центр у Кульджа.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Китайы автономон зылдтæ
Категори:Синьцзян-Уйгуры автономон район
Аклан

**Аклан** () у Филиппинты провинци. Йæ административон центр у Калибо.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Филиппинты провинцитæ
Панай

**Пана́й** () у Филиппинты сакъадæхтæй иу. Йæ фæзуат у 12 011 км2.

Категори:Филиппинты сакъадæхтæ
Категори:Сабыр фурды сакъадæхтæ
Себуанаг æвзаг

**Себуа́наг æвзаг** кæнæ **себуа́но** у филиппинаг æвзæгтæй иу.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Филиппинты æвзæгтæ
Малайаг æвзаг

**Мала́йаг æвзаг** () у австронезиаг æвзæгтæй иу.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Малайзийы æвзæгтæ
Категори:Индонезийы æвзæгтæ
Категори:Брунейы æвзæгтæ
Категори:Сингапуры æвзæгтæ
Африкаанс

**Африка́анс** ( []) у гермайнаг æвзаг, Хуссар Африкæйы Республикæйы официалон æвзæгтæй иу.

## Кæс ноджы
* Африканертæ
* Буртæ

## Фиппаинæгтæ

Категори:Гермайнаг æвзæгтæ
Категори:Хуссар Африкæйы æвзæгтæ
Непалаг æвзаг

**Непа́лаг æвзаг** кæнæ **непа́ли** (नेपाली) у индоариаг æвзæгтæй иу. Дзурынц ыл Непалы æмæ Индийы Сиккимы штаты. Æдæппæт дзурджыты нымæц у 15 милуаны бæрц.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Непалы æвзæгтæ
Категори:Индийы æвзæгтæ
Категори:Индоариаг æвзæгтæ
Майтхили

**Майтхили** (मैथिली *maithilī*) у индоариаг æвзæгтæй иу. Дзурынц ыл Индийы Бихары штаты æмæ Непалы. Æдæппæт дзурджыты нымæц у 22 милуаны бæрц.

Категори:Индийы æвзæгтæ
Категори:Непалы æвзæгтæ
Категори:Индоариаг æвзæгтæ
Териберкæ (хъæу)

**Тери́беркæ** () у хъæу Мурмансчы облæсты Колæйы районы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Мурмансчы облæсты цæрæнрæттæ
Колæйы район

**Колæйы район** () у Мурмансчы облæсты муниципалон район. Йæ административон центр у Колæ.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Мурмансчы облæсты районтæ
Облучье

**Облу́чье** (, ) у сахар Дзутты автономон облæсты.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Дзутты автономон облæсты сахартæ
Агадир

**Агади́р** (, ) у сахар Мароккойы, Сус — Массайы регионы административон центр. 

## Фиппаинæгтæ

Категори:Мароккойы сахартæ
Йорубæ (æвзаг)

**Йо́рубæ** (*Èdè Yorùbá*) у нигер-конголезаг æвзæгтæй иу, Нигерийы паддзахадон æвзаг.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Нигерийы æвзæгтæ
Категори:Бенины æвзæгтæ
Категори:Тогойы æвзæгтæ
Хаухæ

**Хаухæ** (,  []) у сахар Перуйы, Хаухæйы провинцийы административон центр.

Категори:Перуйы сахартæ
Баринас

**Бари́нас** () у сахар Венесуэлæйы, Баринасы штаты сæйраг сахар.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Венесуэлæйы сахартæ
Риверæ (сахар)

**Риверæ** () у Уругвайы сахар, Риверæйы департаменты административон центр. Ис Уругвай æмæ Бразилийы тæккæ арæныл.

## Æфсымæрон сахартæ

Категори:Уругвайы сахартæ
Гекконтæ

**Гекко́нтæ** () сты гæккуыриты бинонад.

Категори:Цæрæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Ансоатеги

**Ансоа́теги** () у Венесуэлæйы 23 штаттæй иу. Штаты сæйраг сахар у Барселонæ.

Категори:Венесуэлæйы штаттæ
Ла-Гуайрæ

**Ла-Гуайрæ** () у сахар Венесуэлæйы, Ла-Гуайрæйы штаты сæйраг сахар.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Венесуэлæйы сахартæ
Талышаг Википеди

thumb|Талышаг Википедийы логотип
**[[:tly:|Талышаг Википеди]]** () у Википедийы хайад талышаг æвзагыл. Кусын райдыдта 2023-æм азы августы. 2024-æм азы майы уавæрмæ гæсгæ Талышаг Википедийы ис 7500 статьяйæ фылдæр.

## Кæс ноджы
* Талышаг æвзаг

Категори:Википедийы хайæдтæ
Категори:Талышаг æвзаг
Апуре

**Апу́ре** () у Венесуэлæйы 23 штаттæй иу. Штаты сæйраг сахар у Сан-Фернандо-де-Апуре.

Категори:Венесуэлæйы штаттæ
Латвиаг æвзаг

**Латвиаг æвзаг** (*latviešu valoda*) у латвиаг адæмы мадæлон æвзаг. Дзурынц ыл 1,5 милуан адæймаджы.

*
Категори:Латвийы æвзæгтæ
Энарейтæ

**Энарейтæ** () сты скифаг андрогинон уæныкæсджытæ. Баст уыдысты Артимпасæйы культимæ. Энарейтæ уыдысты æхсызгон политикон бынаты æмæ скифаг дзыллæйы тынг цыт сын уыди, уымæн æмæ сæрмагонд курдиат Артимпасæйæ райстой, афтæ нымæд цыдысты. Энарейтæ дардтой сылон дарæстæ, æххæст кодтой сылгоймаджы фæтк æмæ дзырдтой сылгоймаджы хуызы. 

Скифаг дин афтаудта шаманизм æмæ дæсныфæрсын, табу кодтой æрдз æмæ зæдтæн, аргъуантæ сын нæ уыди. 

Энарейтæ архайд фæткон скифаг дæсныфæрсджытæй хицæн уыди.

Скифаг шаманизм уыдысты ритуалтæ, кæцытæ йæхимæ æфтаудта религиозон экстазмæ бацыд гæнæйы аххуысимæ. Ныры дуджы иртасджытæ дзурынц, цыма энарейтæ, æвæццæгæн, аххæст кодтой фæткытæ шаманты хуызæн иннæ културты.

Геродот сæ сылæгæс хуыз æмбарын кæны, сæ хабарæй, цыма скифтæ, кæцытæ бастигътой Афродитæ Уранияйы аргъуан Акселоны æмæ сæ цæуæг фæлтæртæ сæйгæ кæндзысты «сылгоймаджы низæй».

Ритуалон бардыст кодтой кӕннод хуымӕтӕджы хиуыл кодтой ӕрдон бастӕй, уый бӕрӕг нӕу. Псевдо-Гиппократы фысджытӕ ӕнхъӕлынц цыма энарейтӕ хъазтой пассивон рол хордзон сексы нӕлгоймаджимӕ.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Скифаг мифологи
Ла-Гуайрæ (штат)

**Ла-Гуайрæ** (), раздæры ном у **Варгас** () у Венесуэлæйы 23 штаттæй иу. Штаты сæйраг сахар у Ла-Гуайрæ.

Категори:Венесуэлæйы штаттæ
Трухильо (штат)

**Трухи́льо** () у Венесуэлæйы 23 штаттæй иу. Штаты сæйраг сахар у Трухильо.

Категори:Венесуэлæйы штаттæ
Амасонас (Перуйы департамент)

**Амасо́нас** () у департамент Перуйы цæгаты. Йæ административон центр у сахар Чачапояс.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Перуйы департаменттæ
Акхисар

**Акхисар** () у сахар æмæ район Турчы Манисæйы провинцийы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Турчы сахартæ
Хунин (департамент)

**Хунин** (, ) у Перуйы департамент. Йæ административон центр у сахар Уанкайо.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Перуйы департаменттæ
Хъалмыхъхъаг æвзаг

**Хъалмыхъхъаг æвзаг** (*хальмг келн*; []) у хъалмыхъхъаг адæмы æвзаг.

## Фиппаинæгтæ

*
Бородино (сахар)

**Бородино́** () у сахар Красноярсчы крайы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Красноярсчы крайы сахартæ
Боготол

**Богото́л** () у сахар Красноярсчы крайы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Красноярсчы крайы сахартæ
Сантанæ-ду-Ливраменту

**Сантанæ-ду-Ливраменту** () у Бразилийы муниципалитет. Ис Риу-Гранди-ду-Сулы штаты, Бразили æмæ Уругвайы тæккæ арæныл.

## Æфсымæрон сахартæ

## Фиппаинæгтæ

Категори:Риу-Гранди-ду-Сулы муниципалитеттæ
Хатангæ (хъæу)

**Ха́тангæ** () у хъæу Уæрæсейы Красноярсчы крайы. 

## Фиппаинæгтæ

Категори:Таймыры Долганты-Ненецты районы цæрæнрæттæ
Таймыры Долганты-Ненецты район

**Таймыры Долганты-Ненецты район** () у Красноярсчы крайы муниципалон район. Йæ административон центр у Дудинкæ.

## Фиппаинæгтæ

*
Свирск

**Свирск** () у сахар Уæрæсейы Иркутсчы облæсты.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Иркутсчы облæсты сахартæ
Киренск

**Ки́ренск** () у сахар Уæрæсейы Иркутсчы облæсты, Киренсчы районы административон центр.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Иркутсчы облæсты сахартæ
Железногорск-Илимский

**Железного́рск-Или́мский** () у сахар Уæрæсейы Иркутсчы облæсты.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Иркутсчы облæсты сахартæ
Авейру (зылд)

**Аве́йру** () у зылд Португалийы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Португалийы административон дих
Сантарен (Португали)

**Сантарен** ( []) у сахар Португалийы, Сантарены зылды административон центр.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Португалийы сахартæ
Прая-Гранди (Сан-Паулу)

**Прая-Гранди** () у муниципалитет Бразилийы. Ис Сан-Паулуйы штаты.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Сан-Паулуйы муниципалитеттæ