open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Æхсар

**Æхсар** — Æртæ Нартæй иу – æхсарджын æмæ зонынджын мыггаг Æхсæртæггатæй, Уæрхæджы фырт, Æхсæртæджы халдих фаззон, йæ кæстæр.

## Æхсар Нарты кадджытæм гæсгæ
Æхсар райгуырдис фыццаг кæркуасæны, Æхсæртæг та — дыккаг кæркуасæны, Бонвæрноны скастмæ. Уæрхæг йæ лæппуты райгуырды боны фарнæн скодта нæртон куывд сырды фыдæй. Æрхуыдта уæларвæй Куырдалæгоны, фурдæй — Донбеттыры, Нартæй та — Борæйы æмæ æндæрты. Дыууæ фаззоныл буц нæмттæ сæвæрдта уæларв Куырдалæгон. Æхсар æмæ Æхсæртæг та сыл уымæн сæвæрдта, æмæ Æхсар, хистæр æфсымæр, уыд æхсарджын, Æхсæртæг та, кæстæр æфсымæр — Æхсарæй æхсарджындæр.
Номæвæрæджы лæварæн Куырдалæгон радта Уæрхæгæн удæвдз йæ куырдадзы фæтыгæй, болат æндонæй арæзт. Уайтагъд айрæзтысты Æхсар æмæ Æхсæртæг: бон рæзтысты уылынг, æхсæв та – уыдисн. Сарæзтой сæхицæн фаттæ æмæ æрдынтæ æмæ арвыл маргъ тæхын нæ уагътой — æрмийæ-иу æй æрæппæрстой. Айхъуыст дунейыл, зæгъгæ, Нарты Уæрхæгæн рахъомыл хъæбатыр фырттæ.

Уыдон-иу æхсæв Нарты цæхæрадоны иумæ хъахъхъæдтой æвæджиау фæткъуы бæласы иунæг сыгъзæрин фæткъуы, адæмæн æлутон хос чи уыд æмæ бахъахъхъæнын кæй нæ фæрæзтой, уый. Æфсымæртæ йæ хъахъхъæнгæ та хъуамæ кодтаиккой радыгай. Æмбисæхсæвмæ — Æхсæртæг, уырдыгæй бонмæ — Æхсар. Æхсæвæр куы бахордтой, уæд ын Æхсæртæг загъта:

Æхсар сразы ис æмæ æрхуыссыд. Æмбисæхсæв фехъал ис æмæ дзуры Æхсæртæгмæ; 

Фæлæ йæ Æхсæртæг сыстын нæ бауагъта — фæтæригъæд кодта йæ хуыссæгхъæлдзæг æфсымæрæн æмæ хуыснæг æртæ æхсинæджы уый федта, уый сæ фехста фатæй. Стæй цæф маргъы фæдыл цæуын дæр уый сфæнд кодта, йæ туджы æртæхтимæ зæлдаг кæлмæрзæны. Æхсар дæр йæмæ араст ис. Фæлæ денджызы был фæхицæн вæййынц æмæ ам æвæстагæй йæ мæлæт æрцæуы йе ’фсымæры къухæй, Æхсæртæг ыл йæ ус Донбеттырты чызг Дзерассæйы бафхæрынæй кæй фæдызæрдыг, уый фыдæй. Афтæмæй та Æхсар уыд уæздан æмæ æгъдауыл хæст. Дзерассæимæ-йæ чындзимæ иумæ мусонджы æхсæвы куы баззадысты, уæд æм йе ’ргом нæ лæвæрдта, кæд æй уый Æхсæртæг æнхъæл уыд, уæддæр. «Хуыссын афон куы æрцыд, уæд Æхсар йæ нымæт Дзерассæйы бын бакодта, Æхсæртæджы нымæт та сæ уæлæ ныккодта æмæ цæмæй кæрæдзимæ хæстæг нæ уыдаиккой, уый тыххæй йæ кард фелвæста æмæ йæ сæ дыууæйы астæу нывæрдта», — зæгъы кадæг.

## Литературæ
* Арвы дуар. Ирон мифологи æмæ цардыуаджы дзырдуат. Чиныг сарæзта Цгъойты Хазби. – Дзæуджыхъæу, «ИР», 2005 – 232 с.

Категори:Æхсæртæггатæ
Категори:Нарты кадджытæ
Категори:Нарты хъайтартæ
Къахетæгтæ

**Къахетæгтæ** () сты гуырдзиаг адæмы этнографион къорд. Цæрынц Гуырдзыстоны Къахеты.

Категори:Гуырдзиаг адæм
Категори:Гуырдзыстоны адæмтæ
Пицундæ

**Пицу́ндæ** (, ) у сахар Абхазы Гагрæйы районы.

Категори:Абхазы сахартæ
Æхсæнадон фæлтæр

**Æхсæнадон фæлтæр** () – хонынц ахæм æхсæнадон къордтæ, кæдон кæрæдзийæ хицæн кæнынц, традицион æхсæнады сын хуымæтæг барад (æгъдæуттæ) цы бартæ æмæ хæстæ ныффидар кодтой, уыдонæй.

Фæлтæртæ æвдисынц æхсæнады дих иерархион системæтыл; уыцы системæтæм цы фæлтæртæ хауынц, уыдон кæрæдзийæ хицæн кæнынц сæ равзæрдмæ (мифологион кæнæ легендарон), се ’хсæнадон уавæрмæ æмæ сæ привилегитæм (уæлдай барлæвæрдтæм) гæсгæ. Ирон традицион æхсæнады бæрæг дардтой уæлдæр æвæрд æхсæнадон фæлтæртæ – бадилатæ, æлдæрттæ, цæргæсатæ, гагуатæ, уæзданлæгтæ æмæ дæлдæр æхсæнадон фæлтæртæ – адæмы хæттытæ, фæрссаг лæгтæ, хехестæ, хизантæ, кæвдæсардтæ, хъумайæгтæ æма цагъартæ.

## Кæс ноджы
* Æлдæрттæ
* Уæздæттæ 
* Фæрссаг лæгтæ
* Кæвдæсард

## Литературæ
* Этнография и мифология осетин. Дзадзиев А.Б., Дзуцев Х.В., Караев С.М. Краткий словарь. – Владикавказ, 1994 – 284 с.

Категори:Ирон æхсæнад
Æфцæджы дзуар

**Æфцæджы дзуар** – тызмæг хæххон дуаг, кæмтты æмæ æфцджыты æлдар. 

Йæ зæрдæйы уагимæ баст уыдис хæхбæсты фарн. Алы комы дæр Æфцæджы дзуары номыл уыдис цалдæргай кувæндоны дуры цæндтæ. Фæндаггон адæм дзуары бынмæ хастой æртæ чъирийы, арахъхъ, фæлæ арæхдæр æвæрдтой мысайнаг – лыстæг æхца кæнæ хъуымацы гæппæлтæ. Бастой-иу сæ дзуармæ хæстæг къутæртыл кæнæ чысыл бæласыл.

## Литературæ
* Этнография и мифология осетин. Дзадзиев А.Б., Дзуцев Х.В., Караев С.М. Краткий словарь. – Владикавказ, 1994 – 284 с.

Категори:Ирон уырнынæдтæ
Категори:Дауджытæ
Æфсæрон

**Æфсæрон** — сохъыр уæйыг. Нарты кадджыты цæры уæлхох ран. 

Адæмон сфæлдыстад иртасджытæ йæ хонынц авдсæрон. Æвæццæгæн, растдæр уыдзæн, йæ ном ын æфсæримæ куы бабæттæм, уæд. Ома, стыр æфсæрджын. Куыд фæсохъыр, уый тыххæй та нын бæлвырд дзуры кадæг «Батрадз æмæ Сохъыр уæйыг Æфсæроны фырт Алæф». Йæ фырт хъал Алæф Нарты симдмæ цæуынвæнд куы скодта, цон хорз фæсимон, фæхынджылæг кæнон Нарты фæсивæдæй æмæ сын сæ дзаумæттæ схæссон, зæгъгæ, уæд ын афтæ зæгъы: 

## Литературæ
* Арвы дуар. Ирон мифологи æмæ цардыуаджы дзырдуат. Чиныг сарæзта Цгъойты Хазби. – Дзæуджыхъæу, «ИР», 2005 – 232 с.

Категори:Нарты кадджытæ
Æфсин

**Æфсин** — ирон адæммæ къонайы артдзæсты сылгоймаг бардуаг. 

Уый аудыны фæрцы зынг нæ хуыссы къонайы артдзæсты. Бинонты хъæрмуд, цæрдхуыздзинад, цардбæллондзинад æмæ суанг сæ фæрныгад дæр уымæй аразгæ у. Уый номæй нæлгоймаг фырбуцæн хоны йæ цардæмбалы.

## Æфсины куывд

## Литературæ
* Арвы дуар. Ирон мифологи æмæ цардыуаджы дзырдуат. Чиныг сарæзта Цгъойты Хазби. – Дзæуджыхъæу, «ИР», 2005 – 232 с.
* Ирон æгъдæуттæ. Чиныг сарæзта Агънаты Гæстæн. Рецензенттæ Ходы Камал æмæ Чеджемты Геор. – Дзæуджыхъæу, «Урсдон», 1999 – 176 с.

Категори:Ирон уырнынæдтæ
Категори:Дауджытæ
Категори:Бардуæгтæ
Æфсарм

**Æфсарм** — хи дарыны æгъдæуттæ ирон традицион æхсæнады æмæ бинонты ’хсæн.

Æвдисынц кад æмæ æгъдау кæнын. Зæгъæм: кæстæртæ — хистæртæн, чындз — йæ мойы хæстæджытæн, сиахс — йæ бинойнаджы хионтæн, æхсæнад — саударæг усæн æмæ афтæ дарддæр.

## Литературæ
* Этнография и мифология осетин. Дзадзиев А.Б., Дзуцев Х.В., Караев С.М. Краткий словарь. — Владикавказ, 1994. 284 с.

Категори:Ирон æхсæнад
Æхсырфæмбæлттæ

**Æхсырфæмбæлттæ** – ирон бæрæгбоны æмæ чындзхасты фынджы æгъдæуттæй иу; нуазæн (арахъхъ кæнæ бæгæны), æртæ чъирийы, сæ сæрыл физонæг – кусарты æртæ фæрсчы; æвæрынц сæ фынджы хистæры раз скувынмæ, фыццаг сидт ракæнынмæ.

## Литературæ
* Этнография и мифология осетин. Дзадзиев А.Б., Дзуцев Х.В., Караев С.М. Краткий словарь. – Владикавказ, 1994 – 284 с.

Категори:Фынджы æгъдæуттæ
Категори:Бæрæгбæттæ
Æфсадагъ

**Æфсадагъ** — Фыццаг æртæ уæйыгæй — æртæ æфсымæрæй хистæр.

Таурæгъ «Уæйгуытæ» зæгъы:

## Кæс ноджы
* Уæйгуытæ
* Ирон мифологи

## Литературæ
* Арвы дуар. Ирон мифологи æмæ цардыуаджы дзырдуат. Чиныг сарæзта Цгъойты Хазби. – Дзæуджыхъæу, «ИР», 2005 – 232 с.

Категори:Ирон мифологи
Категори:Мифологион персонажтæ
Категори:Уæйгуытæ
Æстдæссион саг

**Æстдæссион саг** — мифологион æстдæссыкъаджын саг. Æстдæссион, йæ дыууæ сыкъайы, бæласы къалиутау, фæйнæрдæм æстдæс къабазы кæмæн ауадзынц, ахæм саг.

## Саг ирон мифологийы
Ирон адæмон сфæлдыстады хъæддаг сырдтæй уæлдай уарзондæр, хæлардæр, лæгъздæр, рæвдаугæдæр ныхæстæй фæдзурынц саджы тыххæй. Рæвдз, хъуыддаджы адæймагæй дæр фæзæгъынц, саглæг у, зæгъгæ, æлвæст (лæппуйæ та – сагартæн). Фæлæ таурæгъгæнджытæ се ’ргом тынгдæр здæхтой сагæн йæ сæрмæ. Хуыдтой йæ сæрджын саг, æстдæссион (æстдæссыкъаджын) саг. 

## Æстдæссион саг ирон мифологийы
Æстдæссион саг арæх æмбæлы ирон адæмон сфæлдыстады, уæлдайдæр та Нарты кадджыты. Кадæг «Сослан мæрдты бæсты»-йы кæсæм:

Саг, уæлдайдæр та æстдæссион саг, нæ рагфыдæлтæм дæр кадджын кæй уыд, уымæн æвдисæн у ацы къамы саджы фæлгонц, нæ азнымады размæ VI æнусы йæ сыгъдæг сыгъзæринæй скодта скифаг æрмдæсны. Ахуыргæндтæ йæ хонгæ дæр кæнынц Сыгъзæрин саг. Ссардтой йæ Хъобаны зæххыл Костромайы обауы. 2600 азы бæрц ыл цæуы, фæлæ йæ хуыз нæ аивта, тæмæнтæ калы. Йæ кæнæг дзы æвдисы саджы сонт, рæвдз фезмæлд, уды хъару, тæрæмондзинад. Йе ’ргом здахы йæ фæлгонцмæ, уæлдайдæр та – йæ æстдæс сыкъайы æвæрдмæ. У агæпп кæнынæввонг.

## Литературæ
* Арвы дуар. Ирон мифологи æмæ цардыуаджы дзырдуат. Чиныг сарæзта Цгъойты Хазби. – Дзæуджыхъæу, «ИР», 2005 – 232 с.

Категори:Ирон мифологи
Категори:Мифологион сырдтæ
Бабугент

**Бабуге́нт** () у хъæу Кæсæг-Балхъары Цæрæчы районы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Цæрæчы районы цæрæнрæттæ
Кæсгон

**Кæсгон**:
* Адæмы тыххæй кæс Кæсгон адæм.
* Æвзаджы тыххæй кæс Кæсгон-черкесаг æвзаг.
Дубна

**Дубна́** () у зонады сахар Мæскуыйы облæсты цæгаты. Цæрынц дзы 74,5 мин адæймаджы (2021).

## Фиппаинæгтæ

Категори:Мæскуыйы облæсты сахартæ
Латвиаг адæм

**Латвиæгтæ** () сты Латвийы бындурон адæм, дзурынц латвиаг æвзагыл.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Латвийы адæмтæ
Нахаг æвзæгтæ

**Нахаг æвзæгтæ** сты нахаг-дагъистайнаг æвзæгты къорд.

## Сконд
thumb|300px|right|
* цæцæйнаг æвзаг;
* мæхъхъæлон æвзаг;
* бацбийаг æвзаг.

*
Интернет Украинæйы

**Уанет** у, украинаг æвзагæй кæм пайда чындæуы кæнæ сайтты тематикæ Украинæимæ баст кæм у, Интернеты ахæм хай.

Украинæйы интернетæй чи пайда кæны, уыдонæй фылдæр цæрынц Киевы æмæ йæ цуры — æртæ милуан адæймагæй фылдæр. Æндæр интернетизацигонд регион у Хъырым (дыууæ милуан пайдагæнджытæй фылдæр). 2009-æм азы Украинæйы цæрджытæй 9 милуаны бæрц пайда кæнынц интернетæй, уыдонæй 1,75 — тагъд интернетæй.

## Популярон сайттæ
# google.com.ua
# vkontakte.ru
# mail.ru
# odnoklassniki.ru
# yandex.ru

Категори:Интернет
Категори:Украинæ
Мадзар

**Мадзар** () уыдис хазайраг (VIII æнусæй) æмæ Сызгъæрин Ордайы (XIII — XVI æнусы) сахар Цæгат Кавказы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Хазайраг сахартæ
Категори:Сызгъæрин Ордайы сахартæ
Гуыбец (нысаниуджытæ)

* **Гуыбец** кæнæ **[[дагъистайнæгтæ]]** — Дагъистаны чи цæры, уыцы адæмтæ.
* **[[Гуыбец]]** () — Дагъистаны адæмтæй иу. 
* **Гуыбец** () — Дагъистаны хохаг районты чи цæры, уыцы адæмтæ.

## Фиппаинæгтæ
Паланæ

**Пала́нæ** () у сахарæнгæс посёлок Уæрæсейы Камчаткæйы крайы, Корячы зылды административон центр.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Камчаткæйы крайы цæрæнрæттæ
Зæхх

**Зæхх**, дыгуронау *Зæнхæ* у Хурæй дардмæ æртыккæгæм планетæ Хуры системæйы.

## Гидрофсерæ
Гидросферæ (раг. грекъ. Yδωρ — «дон» æмæ σφαῖρα — «тымбыл, къори») Зæххы æппæт донон æмбырдты хæрх. 

Зæххы уæлцъарыл тæнгъæд доны уæвынад у стыр уникалон миниуæг, кæцы нын хицæн кæны нæ планетæ Хуры системæйы æндæр обекттæй. Доны фылдæр хай у фурдты æмæ денджызты конд, бирæ цъусдæр та цæугæдæтты, цадты æмæ зæххы бын цы дæттæ ис, уым. Ноджы ма бирæ дон æмбырдæуы атмосферæйы, æврæгъты æмæ доны пъары хуызы. 

Доны иу хай ма лæуудæуы хъæбæр уагы, цъититы, митын сывæлдæгæй æмæ æнусон сæлды формæйы, криосферæ кæнгæйæ. Æгас доны уæз Дунейон фурды у 1,35·1018 тоннæйы, кæнæ та 1/4400 Зæххы массæйæ. Зæххыл цы дон ис, уымæй æрмæст 2,5% у æдзæх æмæ бæззы нуазынæн, иннæ — цæхджын. æдзæххдоны фылдæр хай, иу-70% бæрц, ис цъититы æмæ иххæхты.

Тæнгъæд дон Зæххыл, æвæццæгæн, 4 миллиард азы размæ фæзынд. 

Фурдты æмбисбарст цæхджынад у — цæххы 35 граммæ ’ввахс, денджызы доны иу литрæн. Ацы цæххыты уæрæх хай уæгъд уыди вулканты скæлдтыты, кæнæ та ист æрцыд фурдæн йæ бын чи сформæ кодта, ахæм хæххон мыггæгты æрсатæггонд срæмыгъдтæй.

[мини|right|[Меркурий (планетæ)|Меркурий, Бонвæрнон, Зæхх æмæ Марс]]
[мини|right|Фыццаг Зæххы фотографи ([1967-æм азы 8 августы, Lunar Orbiter V)]]

## Фиппаинæгтæ

Категори:Хуры системæйы планетæтæ
Google

**Google** («Гу́гл») у популярон агуырды системæ.

## Æрвитæнтæ
* www.google.com 
* www.google.ru (уырыссаг сайт)

*
Кристианстад

**Кристианстад** () у Сконейы провинцийы сахар, Кристианстады коммунæйы административон центр.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Сконейы цæрæнрæттæ
Категори:Швецийы сахартæ
Лунды коммунæ

**Лунды коммунæ** () у Сконейы провинцийы коммунæ. Йæ административон центр у Лунд.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Сконейы коммунæтæ
Ческе-Будеёвице

**Че́ске-Бу́деёвице** (, ) у сахар Чехийы хуссары, Хуссар Чехийы крайы административон центр.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Хуссар Чехийы крайы сахартæ
Старошведское

**Старошведское** (*рагон шведаг*) (, ) у шведаг хъæу Украинæйы Херсоны облæсты. Абон у Змеевкæйы хъæуы хай. 

## Фиппаинæгтæ

Категори:Херсоны облæсты цæрæнрæттæ
Категори:Швецийы истори
Яндекс

**Я́ндекс** у популярон агуырды системæ Уæрæсе, Украинæ, Белорусси æмæ Хъазахстаны.

## Персоналон сервистæ
* '''Почта''' — электронон пост.
* **[http://my.ya.ru Я.ру] ** — блогты сервис.
* '''Фотки''' — фото-хостинг.
* '''Народ'''
* '''Карты'''
* '''Деньги'''  — Æхцаты сервис.
* '''Открытки''' 
* '''Закладки'''  — Бæрджытæ.
* '''Подписки'''
* '''Лента''' — онлайны RSS-ридер.
* '''Мои находки'''
* '''Мой Круг''' — социалон хыз.
* '''Ответы'''  — Дзуæппытæ.

## Æрвитæнтæ
* www.yandex.ru 
* www.yandex.ua  (украинаг сайт)
* www.yandex.kz (хъазахъаг сайт) 
* www.yandex.by (белоруссаг сайт)
* www.yandex.com.tr (туркаг сайт)
* ya.ru

*
Аттикæ (перифери)

**Аттикæ** () у облæст (перифери) Гречъы хуссар-скæсæны.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Гречъы периферитæ
Хёганес

**Хёганес** () у сахар Швецийы Сконейы провинцийы, Хёганесы коммунæйы административон центр.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Сконейы цæрæнрæттæ
Категори:Швецийы сахартæ
Жупани

**Жупа́ни** () у Хорватийы бындурон административон-территориалон иуæг. Йæ сæргъы лæууы жупан. Ныртæккæ Хорвати дихгонд у 20 жупанийыл (Загребы сахарæй фæстæмæ).

*
Категори:Административон иуæгтæ
Ромайнаг æвзæгтæ

thumb|400px|Ромайнаг æвзæгтæ Европæйы
400px|thumb|Ромайнаг æвзæгты ахæлиу:

**Ромайнаг æвзæгтæ** сты индоевропæйаг æвзæгты мыггаджы къорд. Ромайнаг æвзæгтæм хауынц францаг, италиаг, испайнаг, португайлаг, румынаг, провансайлаг, сардаг, каталайнаг, реторомайнаг, латинаг (мард æвзаг) æ.æнд.

*
Сыгъдæг Георгийы кафедралон собор (Дзæуджыхъæу)

thumb|300px|right|Сыгъдæг Георгийы кафедралон аргъуан
**Фæхъизæмаргæнæг Уæлахиздзау Георгийы кафедралон собор (аргъуан)** у православон аргъуан Дзæуджыхъæуы. У Дзæуджыхъæу æмæ Махачкалайы епархийы сæйраг собор.

## Истори
Дзæуджыхъæуы сахарсоветы уынаффæмæ гæсгæ (№249, 1991 азы 30 август) æнæмгъуыдæй пайда кæнынæн Дзæухъыхъæуы территорийыл радих чындис зæххы хай, цæмæй дзы арæзт æрцæуа Фæхъизæмаргæнæг Уæлахиздзау Сыгъдæг Георгийы собор Дзæуджыхъæуы территорийыл. Собор аразын райдыдтой 1996-æм азы 18 октябры.

Бындурæн райстæуыд, XX æнусы райдиан Дзæуджыхъæуы чи уыдис, уыцы кафедралон собор. Аргъуан амайыны сæйраг куыстытæ конд æрцыдысты 2003-æм азмæ.

## Клир
 — Цæгат Ирыстоны православон аргъуанты  протоиерей Василий Шауэрман, иерей Александр Пикалёв, иерей Остъаты Тимофей.

## Соборы адрис
362003, РЦИ-А, Дзæуджыхъæу, Барбашовы уынг, 38. Тел.: 8-8672-75-65-65.

Категори:Фенддæгтæ алфавитмæ гæсгæ
Категори:Дзæуджыхъæуы аргъуантæ
Категори:Дзæуджыхъæу æмæ Аланийы епархи
Категори:Дин Ирыстоны
Сержень-Юрт

**Сержень-Юрт** () у хъæу Цæцæны Шалийы районы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Шалийы районы цæрæнрæттæ
Ног Фæдзæхст

**Ног Фæдзæхст** (, Kainē Diathēkē) у, Сыгъдæг Фыст кæнæ Библи кæй хуындæуы, уыцы чиныджы хай. Библийы фыццаг хай хуыйны Рагон Фæдзæхст.

## Ног Фæдзæхсты сконд
[thumb|300px|[Апостол Павелы дыккаг фыстæг коринфæгтæм|Коринфæгтæм дыккаг фыстæджы хай (11:33-12:9). II æнусы папирус, грекъаг дамгъæтæ]]
Ног Фæдзæхст арæзт у 27 чиныгæй.

Ног Фæдзæхсты фыццаг цыппар чиныджы хуыйнынц «Евангели» («Евангели» бердзенагау амоны «фарны уац»). Уыцы чингуыты ныхас цæуы Йесо Чырыстийы райгуырдыл, йæ зæххон цард æмæ архайдыл, йæ мæлæтыл æмæ райгасыл.
Чырыстон Аргъуан куыд фæзындис æмæ райдианы куыд царди, чырыстон уырнындзинад дунейыл куыд æнхъæвзта, ууыл та дзурæг у Ног Фæдзæхсты иннæ чиныг — «Апостолты хъуыддæгтæ».

Ног Фæдзæхсты чингуыты фылдæр хай (21 чиныджы) сты фыстæджытæ. Ныффыстой сæ Йесойы апостолтæ. Уырнджытæн амындтытæ, суанг уæды заман аргъуантæм куыддæрты цы фæливæнтæ æмæ мæнгахуырæдтæ баирвæзт, уыдон хурмæ рахæссын — уый уыцы чингуытæн у сæ сæйраг мидис.

Ног Фæдзæхсты æмæ æппæт Библийы фæстаг чиныг у Иоанны æргомады чиныг. Афтæ уымæн хуыйны, æмæ дзуры, йæ ныффыссæгæн, апостол Иоаннæн, Хуыцау цы раргом кодта, уыдæттыл. Хуыцау Иоаннæн æргом кæны, рæстæджы кæрон цы хъуамæ æрцæуа, уый — дунейы абон цы фыдæх паддзахиуæг кæны, уымæн Хуыцау сæвæрдзæни кæрон.

Ног Фæдзæхст ныффыстæуыди нæ дуджы I-æм æнусы, грекъаг æвзаджы уæлдиалектон формæйыл — уæды заманы уыцы æвзаг (зындгонд у куыд *[[койне]]* дæр) уыдис æхсæнадæмон бастдзинæдты æвзаг Зæххастæуы денджызы регионы скæсæйнаг былтыл æмæ Æввахс Хурыскæсæны бæстæты.

Дыууæ мин азмæ Ног Фæдзæхсты текст тæлмацгонд æрцыд дунейы сæдæгай æвзæгтæм. Бирæ сты ахæм æвзæгтæ, кæцытыл Евангели сси фыццаг чиныг.

## Ирон тæлмацтæ
Ирон æвзагыл Ног Фæдзæхсты хицæн чингуытæ (цыппар Евангелийы) фыццаг хатт джиппы рауагътой 1848-æм азы. Уæдæй фæстæмæ ирон æвзагмæ тæлмацгонд цыдысты Евангелитæ дæр æмæ Ног Фæдзæхсты иннæ чингуытæ дæр. 1993-æм азы Библийы тæлмацы институт ирон æвзагыл рауагъта фыццаг æнæхъæн Ног Фæдзæхст (сты дзы Евангелиты революцийы агъоммæйы тæлмац, иннæ чингуытæ та — Байаты Гаппойы тæлмацæй). Ног Фæдзæхсты æндæр ирон тæлмац 1994-æм азы рауагъта Евангелийы чырыстæтты-баптистты аргъуанты цæдис.

2004-æм азы Библийы тæлмацы институты мыхуырæй рацыдис Ног Фæдзæхсты ног тæлмац. Ацы рауагъд у Ног Фæдзæхст æнæхъæнæй нырыккон ирон литературон æвзагмæ тæлмацы фыццаг фæлтæрæн. Йæ разныхасы куыд дзырдæуы, афтæмæй «тæлмацгæнджытæ тырныдтой бердзенаг тексты ныхæсты равæрд æмæ хъуыдыйæдты арæзт бафæзмынмæ нæ, фæлæ йын йæ хъуыды зæгъынмæ».

## Фиппаинæгтæ

## Æрвитæнтæ
* Матфейы Евангели
* Иоанны сыгъдæг Евангелийæ

Категори:Ног Фæдзæхст
Категори:Библи
Категори:Чырыстон дин
Æрæфитæ

**Æрæфитæ** — Нарты симды нæмттæй иу — ногбонты дзыллон дыууæддæгуæлæ кафт.

Кафыдысты йæ Ногбон æхсæв æртыты алыварс. Кафты архайдтой æрмæстдæр 30-45 аздзыд хъаруджын, цæрдæг æмæ арæхстджын нæлгоймæгтæ. Кафгæ-кафын кодтой заргæ дæр. Æддæгуæлæ кæфтыты архайын стыр кадыл нымад уыдис. Гуырысхойаг нæу, рагзаманты ритуалон равдыстан бæлвырд сакралон функцитимæ кæй уыдис, уый. XIX æнусы 1870-æм азты цæрджытæй ма чидæртæ кæнынц Æрæфитæйы æртæддæгуæлæ варианты кой дæр.

## Литературæ
* Этнография и мифология осетин. Дзадзиев А.Б., Дзуцев Х.В., Караев С.М. Краткий словарь. – Владикавказ, 1994 – 284 с.

Категори:Ирон æгъдæуттæ
Категори:Ирон кæфтытæ
Хань (адæм)

**Хань** кæнæ **ханæгтæ** ( кæнæ ) сты Китайы бындурон адæм, Зæххы стырдæр адæм.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Китайы адæмтæ
Сыгъдæг Мады Майрæмы Иры аргъуан

200px|thumb|right|Аргъуаны зымæгон уынд
200px|thumb|right|Иры аргъуан сæрды
**Сыгъдæг Мады Майрæмы Иры аргъуан** кæнæ **Ирыхъæуы аргъуан‎** у Дзæуджыхъæуы рагондæр растуырнæг аргъуан.

## Истори
Аргъуаны бындур 1815-æм азы æрæвæрдта Иры динон консистори æмæ 50 азæй фылдæры дæргъы йæм кувынмæ чи цыдис, уыдон уыдысты Дзæуджыхъæуы фидары æппæт растуырнæг цæрджытæ. 1823-æм азы аргъуаны хъæдын агъуысты бæсты сарæзтæуыд дурæй конд ног бæстыхай. 1824-æм азы 24 мартъийы аргъуаны агъуыст æрцыдис аргъуыд. Аргъуан у, Дзæуджыхъæуы фидары территорийыл цы бæстыхæйттæ уыдис, уыдонæй иунæг æнæхæлдæй баззайæг.

## Аргъуан советон заманы
Советон заманы, сæдæгай æмæ мингай аргъуантæ æмæ моладзандæттæ куыд сафтой, афтæ хъавыдысты Сыгъдæг Мады Майрæмы Иры аргъуан дæр ныззаууат кæнын. 1929-æм азы сфæнд чындис аргъуан фехалын, фæлæ аргъуандзаутæ, бæрнджын сауджын æмæ клириктæ йæ бахызтой фыдвæндгæнджытæй. Афтæмæй дыууæ азы дæргъы йæм ничи ныхылдис. Фæлæ 1931-æм азы ногæй æрхъавыдæуыд аргъуан фехалын. Æппынфæстаг 1931-æм азы аргъуан горæххæсткомы бæрны бачындис. 1940-æм азæй 1993-æм азы онг йæ агъуысты куыста Хетæгкаты Къостайы номыл литературон музей.

## Аргъуан ныртæккæйы рæстæджы
1993-æм азы аргъуан растуырнæг еклезийы бæрны куы фæцис, уæд дзы райдыдта бæстон цалцæг. Ныртæккæ аргъуан у архайгæ, регулярон æгъдауæй дзы цæуы аргъуыдтытæ. Аргъуаны табуйаг дзаума у Мады Майрæмы Мæздæджы иконæ.

Аргъуаны кæрты цы улæмæрдтæ ис, уым ныгæд сты Дзæуджыхъæу æмæ Ирыстоны бирæ зынгæ адæймæгтæ, уыдоны ’хсæн — Хетæгкаты Къоста, Байаты Гаппо, Абайты Васо æмæ æндæртæ.

## Аргъуаны адрис
362007, Цæгат Ирыстон–Алани, Дзæуджыхъæу, Войковы уынг, 22. Тел. 8(8672) 75-32-14, 54-98-67.

## Æддаг æрмæг
* Найфонты Фатимæ. Иры аргъуаны историйæ. // «Мах дуг», 1990, №8

## Фиппаинæгтæ

Категори:Фенддæгтæ алфавитмæ гæсгæ
Категори:Дзæуджыхъæуы аргъуантæ
Категори:Дзæуджыхъæу æмæ Аланийы епархи
Категори:Дин Ирыстоны
Илиайы аргъуан (Дзæуджыхъæу)

**Хуыцауы пехуымпар Илиайы аргъуан** у растуырнæг аргъуан Дзæуджыхъæуы. Æрбынат кодта Мещанты уæлмæрдты территорийыл. Аргъуаны Армдарæджы бон бæрæг кæнынц 2 августы.

## Истори
Мещанты уæлмæрдты территорийыл  арæзтад райдыдта 1888-æм азы æмæ ахаста авд азы. Аргъуангонд хаудис Константин æмæ Еленæйы аргъуанмæ (уырыс. Константино-Еленинский храм) (ацы аргъуаны иконостас ныр дæр ма æфснайд у Илиайы аргъуаны). Арæзтадæн разамынд лæвæрдта Константин æмæ Еленæйы аргъуаны  фыд Василий Жуков. 1895-æм азы июлы сахары инженер Фёдор Ковалёв фехъуысын кодта, аргъуангонды арæзтад кæй фæцис, уый, æмæ 11 августы Дзæуджыхъæу æмæ Мæздæджы алчер Владимиры (Синьковский) раарфæйы фæстæ ногарæзт кувæндон ныххæлар чындис растуырнæг æгъдаумæ гæсгæ.

ССР Цæдисы цур чи уыдис, уыцы Уæрæсейы растуырнæг еклезийы хъуыддæгты фæдыл советы уынаффæмæ (25.09.48) гæсгæ аргъуангонд рацарæзтæуыд æмæ йын лæвæрд æрцыдис аргъуаны статус. Реставрацигонд æрцыдис протоиерей Григори Гончаровы бафыдæбоны руаджы.

## Аргъуаны табуйаг дзауматæ
Аргъуаны ис Мæздæджы Мады Майрæмы  иконæйы .

Аргъуаны кæрты ис бынæттон аргъуыцаг  Анастасияйы (Андреева) аргъуангонд.

## Клир
Протоиерей Василий Шауэрман — Цæгат Ирыстоны растуырнæг аргъуанты , Илиайы аргъуаны бæрнджын сауджын.

* Иерей Леонид Болтенков
* Иерей Георги Хворостьянов
* Иеромонах Иосиф (Березов)
* Диакъон Димитри Кондратьев

## Цымыдисаг факттæ
Илиайы аргъуан советон заманы паддзахады ’рдыгæй æлхъывд нæ цыдис, æмæ афтæмæй нæ сæхгæдæуыд. Аргъуан уыдис Дзæуджыхъæуы иунæг растуырнæг кувæн бынат.

## Аргъуаны адрис
362 008, Республикæ Цæгат Ирыстон — Алани, Дзæуджыхъæу, Дзержинскийы уынг, 70. 

Категори:Фенддæгтæ алфавитмæ гæсгæ
Категори:Дзæуджыхъæуы аргъуантæ
Категори:Дзæуджыхъæу æмæ Аланийы епархи
Категори:Дин Ирыстоны
Хъиб

**Хъиб**, вариант: *Хъиба* кæнæ **Гезе** () у хъæу Гуырдзыстоны цæгаты. Ис Рацъы.

## Кæс ноджы
* Гезейы æфцæг

## Фиппаинæгтæ

Категори:Оны муниципалитеты цæрæнрæттæ
Цъиуæра

**Цъиуæра**, **Цъиора** кæнæ **Рехуат**, вариант: *Рохуат* (; [чъиора]) у хъæу Гуырдзыстоны цæгаты. Ис Рацъы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Оны муниципалитеты цæрæнрæттæ
Кэмерон, Дэвид

**Дэвид Уильям Дональд Кэ́мерон** у Стыр Британийы премьер-министр (уыцы бынатмæ бацыдис 2010-æм азы 11 майы), Стыр Британийы Консервативон партийы разамонæг.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Стыр Британийы премьер-министртæ
Категори:Стыр Британийы политиктæ
Категори:XXI æнусы политиктæ
Новолакскоейы район

**Новолакскоейы район** (, раздæры *Аухы район*) у Дагъистаны районтæй иу. Æрбынат кодта Дагъистаны ныгуылæны. Районы административон центр у Новолакское.

## Фиппаинæгтæ

*
Ешилькёй

**Ешилькёй** кæнæ **Сан-Стефано** (, , ) у сых Стамбулы.

Категори:Стамбул
Ахты

**Ахты́** () у хъæу Дагъистаны хуссары, Ахтыйы районы административон центр. Лæууы цæугæдон Самуры былыл.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ахтыйы районы цæрæнрæттæ
Цæрæчы район

**Цæрæчы район** () у район Кæсæг-Балхъары. Йæ административон центр у Хъасхъатау.

## Хъæутæ
* Аушигер
* Æвзæнг (*Безенги*)
* Бабугент
* Герпегеж
* Жемтала
* Зарагиж
* Карасу
* Уæллаг Балхъар
* Уæллаг Жемтала
* Хъасхъатау

## Фиппаинæгтæ

*
Емтланд (лен)

**Е́мтланд** () у лен Швецийы цæгат-ныгуылæны. Йæ централон сахар у Эстерсунд.

## Фиппаинæгтæ

Емтланд
Эстерсунд

**Эстерсу́нд** () у сахар Швецийы, лен Емтланды административон центр.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Швецийы сахартæ
Хельсингборг

**Хельсингборг** (, ) у сахар Швецийы Сконейы провинцийы, Хельсингборджы коммунæйы административон центр.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Сконейы цæрæнрæттæ
Категори:Швецийы сахартæ
Хельсингборджы коммунæ

**Хельсингборджы коммунæ** () у коммунæ Швецийы Сконейы провинцийы. Йæ административон центр у Хельсингборг.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Сконейы коммунæтæ
Вестерос

**Вестеро́с** () у сахар Швецийы центры, Вестманланды провинцийы административон центр. Æрбынат кодта цад Меларен былыл.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Швецийы сахартæ
Леты æфцæг

**[[Лет]]ы æфцæг** () у æфцæг Хуссар Ирыстоны Дзауы районы.

Категори:Хуссар Ирыстоны æфцджытæ
Елхъантæ (хъæу)

**Елхъантæ** () у хъæу Хуссар Ирыстоны Дзауы районы.

## Мыггæгтæ
Цардысты дзы Багатæ.

## Фиппаинæгтæ

## Литературæ
* 

Категори:Дзауы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Мзиу

**Мзиу** кæнæ **Æмзиу** у хъæу Хуссар Ирыстоны Дзауы районы. Ис Мзиугомы.

## Сыхтæ
Хъæу дих кæны 4 сыхыл:
* Пишитæ
* Тъотъотæ
* Еландытæ
* Гæбæратæ

## Фиппаинæгтæ

Категори:Дзауы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Ход (Хуссар Ирыстон)

**Ход**  у хъæу Хуссар Ирыстоны Цхинвалы районы.

## Мыггæгтæ
Цардысты дзы Бекъойтæ, Ходтæ, Кокойтæ, Къæбултæ, Тыбылтæ, Джиотæ, Тасойтæ, Гæбæратæ, Тедетæ, Хацыртæ, Мæлдзыгатæ, Гоцъитæ, Цхуырбатæ, Лалытæ, Хъабантæ, Козатæ, Чилæхсатæ, Бæзатæ.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Цхинвалы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Стырком

**Стырком** (, [дидхеви]) у хъæу Хуссар Ирыстоны Цхинвалы районы.

Категори:Цхинвалы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Берула

**Берула** () у хъæу Хуссар Ирыстоны Цхинвалы районы.

## Мыггæгтæ
Цардысты дзы Хуыбылтæ (Хубулури), Касатæ, Мамитæ, Чилæхсатæ, Козатæ, Кокойтæ, Къæбултæ.

## Фиппаинæгтæ

## Литературæ
* 

Категори:Цхинвалы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Алхасен

**Алхасен** (, [ахалшени]) у хъæу Хуссар Ирыстоны Знауыры районы.

## Литературæ
* 

Категори:Знауыры районы сахартæ æмæ хъæутæ
Хслит

**Хслит**, **Æхслит** дæр (, [схлити]) у хъæу Хуссар Ирыстоны Знауыры районы.

## Фиппаинæгтæ

## Литературæ
* 

Категори:Знауыры районы сахартæ æмæ хъæутæ
Уддевалла

**Уддевалла** () у сахар Швецийы. Ис Вестрæ-Гёталанды провинцийы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Швецийы сахартæ
Аргвис

**Аргвис** () у хъæу Хуссар Ирыстоны Цхинвалы районы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Цхинвалы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Нул

**Нул** () у хъæу Хуссар Ирыстоны Знауыры районы. Сыхагон хъæу Аунеуимæ кодта иу гуырдзиаг анклав Хуссар Ирыстоны. Гуырдзыстоны хицауад йæ дæлбар территоритыл цы сфыст скодта 2002-æм азы, уымæ гæсгæ хъæуы цардысты 507 адæймаджы, уыдонæй 94% гуырдзиæгтæ. 2008-æм азы Августаг хæсты агъоммæ цæрджыты раластой Гуырдзыстонмæ.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Знауыры районы сахартæ æмæ хъæутæ
Вестервик

**Вестервик** () у сахар Швецийы, Вестервичы коммунæйы административон центр.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Швецийы сахартæ
Нючёпинг

**Ню́чёпинг** () у сахар Швецийы, Сёдерманланды провинцийы административон центр. Æрбынат кодта Балты денджызы былгæроныл.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Швецийы сахартæ
Оны муниципалитет

**Оны муниципалитет** () у муниципалитет (район) Гуырдзыстоны цæгаты. Йæ административон центр у Он.

*
Теладжын

**Теладжын** ( [телагина]) у хъæу Хуссар Ирыстоны Цхинвалы районы.

## Мыггæгтæ
Цардысты дзы Мæргъитæ, Букылтæ, Цæндиатæ.

## Литературæ
* 

## Фиппаинæгтæ

Категори:Цхинвалы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Дуалитæ

**Дуалитæ** (, [двалианткъари]) у хъæу Хуссар Ирыстоны Цхинвалы районы. Ис Ардисы хъæуы бынмæ Медзыдайы донæн скæсæн фарс.

## Литературæ
* 

Категори:Цхинвалы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Ардис

**Ардис** () у хъæу Хуссар Ирыстоны Цхинвалы районы. Ардисы хъæу ис Дуалиты хъæуы сæрмæ хурскæсæн фарс, уæлвæз фæтæн быдыргонды.

## Мыггæгтæ
Цардысты дзы Хуыбылтæ. Куыд зæгъынц амы цæрджытæ, афтæмæй æрбафтыдысты Дзауы районы Чысыл Гуфтайы хъæуæй. Сæ фыдæл уыд Джиойы кæстæр æфсымæр Хуыбыл. Гуфтайы сын хуым зæххытæ нал фаг кодта æмæ æрцардысты ацы бынаты. Сæ фыдæл Хуыбылы номæй сæ мыггаг рахуыдтой Хуыбылтæ.

## Топонимтæ
Хъæуы ис ахæм микротопонимтæ: Cырдджын ком, Цъæнутджын, Къæйджын хох, Къахыры æфцæг, Бæхтулæн, Дугъы фæз æмæ æндæртæ.

## Фиппаинæгтæ

## Литературæ
* 

Категори:Цхинвалы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Адзысæр

**Адзысæр** («Адзы сæр») кæнæ **Мамытатыхъæу** () у хъæу Хуссар Ирыстоны Цхинвалы районы.

## Мыггæгтæ
Цардысты дзы Мæргъитæ, Джиголатæ, Мамытатæ, Дудайтæ, Быцентæ, Хъазитæ, Туатæ, Куыдзетæ, Уалытæ.

## Фиппаинæгтæ

## Литературæ
* 

Категори:Цхинвалы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Чъареб

**Чъареб** () у хъæу Хуссар Ирыстоны Цхинвалы районы.

## Литературæ
* 

## Фиппаинæгтæ

Категори:Цхинвалы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Дисеу

**Дисеу** () у хъæу Хуссар Ирыстоны Цхинвалы районы.

## Мыггæгтæ
Сиукъатæ (Шикашвили), Табутæ (Мариамидзе), Мæргъитæ (Маргишвили), Гæбæратæ (Габарашвили).

## Фиппаинæгтæ

## Литературæ
* 

Категори:Цхинвалы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Ерхот

**Ерхот** у хъæу Гуырдзыстоны цæгаты. Ис Хъудыкомы.

## Мыггæгтæ
Цардысты дзы Хъабантæ æмæ Рубайтæ.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Хъуды комы хъæутæ
Категори:Хъазыбеджы муниципалитеты цæрæнрæттæ
Абреу

**Абреу** кæнæ **Антъоныхъæу** () у хъæу Хуссар Ирыстоны Ленингоры районы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ленингоры районы сахартæ æмæ хъæутæ
Бехъмар

**Бехъмар** () у хъæу Хуссар Ирыстоны Знауыры районы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Знауыры районы сахартæ æмæ хъæутæ
Атоци

**Атоци** () у хъæу Гуырдзыстоны Карелы муниципалитеты. Ис Гуырдзыстон æмæ Хуссар Ирыстоны тæккæ арæныл. 

## Фиппаинæгтæ

Категори:Карелы муниципалитеты цæрæнрæттæ
Ионча

**Ионча** () у хъæу Хуссар Ирыстоны Знауыры районы, Гуырдзыстоны арæныл.

## Литературæ
* 

Категори:Знауыры районы сахартæ æмæ хъæутæ
Уистæ (Балтайы хъæуы администраци)

**Уистæ** кæнæ **Цънелис**, **Тъалчъы Цънелис**, **Тъалкъы Цънелис** () у хъæу Хуссар Ирыстоны Знауыры районы, Гуырдзыстоны арæныл.

## Дих
* Бекъойты хъæу
* Гаглойты хъæу
* Æлборты хъæу
* Дзерантæ

## Фиппаинæгтæ

Категори:Знауыры районы сахартæ æмæ хъæутæ
Гандза

**Гандза́** () у Азербайджаны дыккаг стырдæр сахар. Æрбынат кодта паддзахады ныгуылæны.

*
Уæллаг Бирæгъзæнг

**Уæллаг Бирæгъзæнг** () у хъæу Цæгат Ирыстоны Алагиры районы. 

Уæллаг Бирæгъзæнджы аргъуаны ис алайнæг сыгъдæджыты иконæтæ, къултыл — фыстытæ аргъуаны славяйнаг æмæ ирон æвзагыл. Мидæгæй аргъуан сныв кодтой Цæгат Ирыстоны сгуыхт нывгæнджытæ Уалыты Захар æмæ Хетæгкаты Аслан сæ æрыгон æххуысгæнджытимæ. Аргъуан байгом и 2009-æм азы.

Бирæгъзæнджы цур цæуы «Теремок», зæгъгæ, ахæм сидзæр сывæллæтты хъæуы арæзтад. Уым цæрдзысты стыр мыггæгтæ сæ кæнгæ сывæллæттимæ.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Алагиры районы цæрæнрæттæ
Дæллаг Бирæгъзæнг

**Дæллаг Бирæгъзæнг** () у хъæу Цæгат Ирыстоны Алагиры районы. 

## Фиппаинæгтæ

Категори:Алагиры районы цæрæнрæттæ
Лейкангер

**Лейкангер** () у сахар æмæ коммунæ Норвегийы. Ис Вестланны провинцийы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Норвегийы сахартæ
Тирæ (сахар)

**Тирæ** кæнæ **Фирæ** () у сахар Гречъы.

Категори:Гречъы сахартæ
Карелы муниципалитет

**Карелы муниципалитет** () у муниципалитет (район) Гуырдзыстоны. Йæ административон центр у Карел.

*
Къусрет

**Къусрет** () у хъæу Хуссар Ирыстоны Цхинвалы районы.

## Мыггæгтæ
Цардысты дзы Тедетæ, Уалытæ, Тыджытæ, Тыбылтæ, Къадзтæ.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Цхинвалы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Тира

**Тира**:
* Тира (сакъадах) (*Санторини* дæр) — Гречъы сакъадах Эгейы денджызы;
* Тира (сахар) — сахар Гречъы;
* Тира (Израиль) (, ) — сахар Израилы.
Гудзарет

**Гудзарет** () уыдис ирон хъæу Гуырдзыстоны Боржомы районы. Ис Гудзареты комы.

## Ирон мыггæгтæ
Цардысты дзы Плитæ, Джыккайтæ, Мæхъитæ, Колытæ, Гуццатæ, Къажтæ, Костæ, Тыбылтæ, Томайтæ, Битартæ, Осиатæ, Турмантæ, Калотæ, Саулохтæ, Чехойтæ, Гаглойтæ, Лалытæ.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Боржомы муниципалитеты цæрæнрæттæ
Шоколад

**Шоколад** у какаойæ конд адджынаг æмæ адджын нозты ном.

[thumb|left|[Лиотар, Жан Этьен|Ж. Э. Лиотар. «Шоколады чызг»]]

[thumb|[Ацтек æмæ какаойы хъæдур]]

Категори:Нозтытæ
Постмодернизм

**Постмодернизм** ( — фæсмодернизм)

### Хицæндзинæдтæ
* Синкретизм (эклектикæ)
* Ирони
* Нæ уæвын  метанарратив

## Литературæ
* Умберто Эко
* Жан Франсуа Лиотар

## Фиппаинæгтæ

*
Категори:Нырыккон аивад
Хъуарелы муниципалитет

**Хъуарелы муниципалитет** () у муниципалитет (район) Гуырдзыстоны скæсæны. Йæ административон центр у Хъуарел.

## Фиппаинæгтæ

*
Кедигора

**Кедигора** () у хъæу Хуссар Ирыстоны Ленингоры районы.

Кедигорайы райгуырдис Сабанты Григорий, Советон Цæдисы хъæбатыр, Фыдыбæстæйы Стыр хæст куы фæци, уый бынæттон колхозы сæрдарæй куыста 1962-æм азы онг.

## Литературæ
* 

Категори:Ленингоры районы сахартæ æмæ хъæутæ
Алеу

**Алеу** () у хъæу Хуссар Ирыстоны Ленингоры районы.

## Сыхтæ
* Æхсæйнаг Алеу
* Дæллаг Алеу

## Фиппаинæгтæ

## Литературæ
* 

Категори:Ленингоры районы сахартæ æмæ хъæутæ
Тъбет (Ленингоры район)

**Тъбет** () у хъæу Хуссар Ирыстоны Ленингоры районы.

Категори:Ленингоры районы сахартæ æмæ хъæутæ
Сагол

**Сагол** у æдзæрæг хъæу Цæгат Ирыстоны Алагиры районы. Ис Туалгомы.

## Истори
Тоборзайæ бирæ нæй Цмийаг комы рæбинаг хъæу Саголмæ. Йæ цæрджытæ Балатæ æмæ Хуырымтæ ницы хъуаг уыдысты. Цардысты хæларæй. Цмийаг комы доны райдайæн æмæ хæрзад суадæттæ — сæ цуры.

Тоборза æмæ Саголы хуымзæххытæ уыдысты Хуыскъæлджын, Айсанайы адаг, Балайы, Æлгъысты æмæ Цынаты хуымтæ.

Сæ фосрæгъæутты сын сойджын кæрдæгæй æфсæстой Цмийы æмæ Саголы кæмттæ, Стыр Хуссар, Куыройы фыдтæ æмæ Дуры кæрт.

Дыууæ хъæуы хосцух нæ уагътой Сосойы æмæ Бырнацты уыгæрдæнтæ, Саджилтæ, Цхисалгъат, Уæллаг дзуары фæз, Фыдфыцæн, Дурджыны зæнг æмæ Саджджын къул.

Суг амал кодтой Къасарайы, Тоборзайы æмæ Саголы хъæдтæй.

## Мыггæгтæ
Цардысты дзы Балатæ, Хуырымтæ.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Алагиры районы цæрæнрæттæ
Ног Афон

**Ног Афо́н** (, , ) у сахар Абхазы Гудаутæйы районы.

Категори:Абхазы сахартæ
Категори:Гудаутæйы районы цæрæнрæттæ
Жинвали

**Жинвали** кæнæ **Зинон** () у Гуырдзыстоны Душеты муниципалитеты хъæу.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Душеты муниципалитеты цæрæнрæттæ
Велур

**Велур** () у хъæу Хуссар Ирыстоны Ленингоры районы.

## Литературæ
* 

Категори:Ленингоры районы сахартæ æмæ хъæутæ
Нагомеу

**Нагомеу** кæнæ **Тыджытæ** () у хъæу Хуссар Ирыстоны Ленингоры районы хуссары.

## Æрвитæнтæ
* Аивадон балцы Мамытаты Геннадиимӕ "Тыджыты хъӕумӕ"

## Фиппаинæгтæ

## Литературæ
* 

Категори:Ленингоры районы сахартæ æмæ хъæутæ
Тыджытæ

**Тыджытæ** (, *Тиджиевы*; ) сты ирон мыггаг.

## Равзæрд
Тыджытæ цардысты Уæлладжыры комы Дагомы. Сæ фыдæлы фыдæл Уæлладжыры коммæ Тæтæрæй æрбалыгъд. Уым фæцардысты, стæй фæтуджджын сты æмæ Хуссар Ирмæ алыгъдысты. Æрцардысты Чеселтгомы Майрæм æмæ Дыууæдонастæу. Тыджыты ’рвадæлтæ сты Цъæхилтæ æмæ Карсантæ.

## Фиппаинæгтæ

*
Ткуарчал

**Ткуарчал** (, , **Ткварчели**) у сахар Абхазы, Ткуарчалы районы административон центр.

Ткуарчал сарæзтæуыд цалдæр цæрæнраны баиу кæнынæй, уыдонæй стырдæр уыд шахтёрты посёлок Акармара. Цæгат Кавказы дурæвзæлы къахыны ахсдижагдæр центр уыдис. Хæсты заман 413-бонон æртыхст мысынæн хæссы *хъæбатыр сахары* ном Абхазы. 1992-93 азты цы гуырдзиаг-абхазаг хæст цыдис, уый дæргъы тынг фæхæлддзæг æмæ дзæвгæр федзæрæн. Ныртæккæ зындгонд сси куыд сахар-æндæрг, æмæ уый тыххæй уырдæм цæуын райдыдтой, æдзæрæг рæттæм чи лæбурынц, уыцы туристтæ æмæ «сталкертæ».

Сахары рельеф афтæ у æмæ дзы ис дыууæ иппæрд хайы — уæллаг сых æмæ дæллаг сых. Бæстис сæ канатон фæндаг æмæ, 232 къæпхæнæ кæмæ ис, ахæм даргъ асинæй. Ткварчалы алфамбылай ис хæхтæ, уымæй рацæуæн ис æрæмстдæр иу фæндаджы ууылты.

Сахары бæстыхъæд у субтропикон: сæрд у хъарм (июлы рæстæмбис температурæ у +28&nbsp;°C), зымæг та тызмæг нæу (январы рæстæмбис температурæ +8&nbsp;°C); уаргæ бирæ кæны, 2000 мм афæдз. Сахар лæууы цæугæдон Аалдзгайы (советон дуджы картæтыл сæ хуыдтой Галидзга), уый кæлы Сау денджызмæ. Сахармæ ’ввахс ис Гупы æхсæрдзæн, бынæттон фенддаг.

1989-æм азы сфыстмæ гæсгæ, сахары цæрджыты нымæц уыдис 21 744 адæймаджы, уыдонæй 9202 абхазаджы (42,3 %), 5321 уырыссаджы (24,5 %), 5086 гуырдзиаджы (23,4 %) æмæ 337 сомихаджы (1,5 %). 2003-æм азмæ цæрджытæй баззадысты æрмæстдæр 4786; 2011-æм азы дзы цардысты 5013 адæймаджы, уыдонæй абхаз 66,5 % (3334 ад.), гуырдзы/мегрелæгтæ — 17,4 % (871 ад.), уырыс — 9,7 % (487 ад.), украинæгтæ — 1,3 % (65 ад.), сомихæгтæ — 1,1 % (54 ад.), грекъ — 0,4 % (19 ад.).

## Фиппаинæгтæ

Категори:Абхазы сахартæ
Мидæггаг Челиат

**Мидæггаг Челиат** кæнæ **Уæллаг Челиат**, **Токотæ** () у хъæу Хуссар Ирыстоны Дзауы районы.

Цардысты дзы Мæхъитæ.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Дзауы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Фæзы Челиат

**Фæзы Челиат**, æндæр варианттæ сты: **Фæзыхъæу**, **Фæз**, **Дæллаг Челиат**, **Дзукъатыхъæу** у хъæу Хуссар Ирыстоны Дзауы районы.

Цардысты дзы Дзукъатæ.

## Литературæ
* 

## Фиппаинæгтæ

Категори:Дзауы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Хъола

**Хъола** () у хъæу Хуссар Ирыстоны Дзауы районы. Ис Чеселтгомы.

## Мыггæгтæ
Цардысты дзы Костæ.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Дзауы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Саумæсыг

**Саумæсыг** у хъæу Хуссар Ирыстоны Дзауы районы.

## Литературæ
* 
* Цхуырбаты З.Д., Дзиццойты Ю.А. Хуссар Ирыстоны топоними. Уанеты Захары номыл Хуссар Ирыстоны зонад-иртасæн ин-т. — М.: Наукæ, 2013. I-æм том

Категори:Дзауы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Го

**Го** (;  **вэйци**,  **бадук**) у уæлыстъол логикон хъазт.

Категори:Хъæзтытæ
Цъамад (нысаниуджытæ)

* Цъамад — хъæу Цæгат Ирыстоны Алагиры районы;
* Цъамад — хъæу Хуссар Ирыстоны Дзауы районы.
Дзалабет

**Дзалабет** (къуыдайраг варианттæ сты: *Джалабет*, *Жалабет*) кæнæ **Сæндæттæ** () у хъæу Хуссар Ирыстоны Дзауы районы.

## Сыхтæ
* Джусойты сых кæнæ Рæбын (цардысты дзы Джусойтæ)
* Джиоты сых (цардысты дзы Джиотæ, Гæджитæ æмæ Танделтæ)
* Багаты сых (цардысты дзы Багатæ, Бестаутæ, Джусойтæ, Джиотæ æмæ Танделтæ)

## Фиппаинæгтæ

## Литературæ
* 

Категори:Дзауы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Сачхерейы муниципалитет

**Сачхерейы муниципалитет** () у муниципалитет (район) Гуырдзыстоны. Йæ административон центр у Сачхере.

## Фиппаинæгтæ

*
Осиаури

**Осиаури** ():
* Осиаури () — хъæу Гуырдзыстоны Ахметъайы муниципалитеты;
* Уæллаг Осиаури () — хъæу Гуырдзыстоны Хашуры муниципалитеты;
* Дæллаг Осиаури () — хъæу Гуырдзыстоны Хашуры муниципалитеты.
Уæллаг Осиаури

**Уæллаг Осиаури** () у хъæу Гуырдзыстоны Хашуры муниципалитеты.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Хашуры муниципалитеты цæрæнрæттæ
Къуцъахта

**Къуцъахта** () у хъæу Гуырдзыстоны Ахметъайы муниципалитеты. Ис Пъанкъисы комы.

Къуцъахтайы райгуырдис ирон поэт Асаты Реуаз.

## Ирон мыггæгтæ
Цардысты дзы Асатæ, Бедойтæ, Дзодзитæ.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ахметъайы муниципалитеты цæрæнрæттæ
Кавказзонынад

**Кавказзонынад** у, Кавказы бæстæты æрмæгон æмæ монон культурæйы æвдисæйнæгтæ, стæй йæ истори, экономикæ, литературæ, æвзæгтæ, аивад, дин, философи, этнографи чи иртасы, уыцы зонадон дисциплинæты æмдзыгуыр.

## Зындгонд кавказзонджытæ
* Абайты Васо
* Бзарты Руслан
* Тахъазты Фидар

Категори:Кавказ
Категори:Кавказзонынад
Ирон Википеди

frame|right|Ирон Википедийы логотип
**Ирон Википеди** — бирæвзагон энциклопедион проекты хай у. 

Уыцы проекты нысан у æххæст энциклопеди ирон æвзагыл саразын.

Ирон Википеди скуыста 2005-æм азы 28 февралы. 2011-æм азы октябры уавæрмæ гæсгæ Ирон Википедийы ис 8 мин статьяйæ фылдæр.

## Статистикæ
* 5000-æм уац (Дæллаг Австри) 2010‎-æм азы 24 февралы 
* 8000-æм уац (Санибагом) 2011‎‎-æм азы 2 октябры 
* 13000-æм уац (Уарзиаты Вилен) 2021‎‎-æм азы 13 мартъийы
* 14000-æм уац (Цæголты Георги) 2021‎‎-æм азы 8 сентябры
* 15000-æм уац (Маймули) 2022‎‎-æм азы 29 январы
* 20000-æм уац (Мæхæмæт) 2025‎‎-æм азы 9 мартъийы

## Æрвитæнтæ
* Википедия на осетинском языке открыта!  
* «Википедия полезна для каждого участника». Снова о проекте os.wikipedia.org // Ossetia.ru, 2005-æм азы июль. 
* Южная Осетия и осетинская Википедия: актуальное интервью // Ironau.ru, 2005-æм аз. 
* Электронная энциклопедия на осетинском языке становится реальностью!  // Iriston.ru, 2006-æм аз. 
* О болгарской неделе в осетинском разделе 
* Очень громко об осетинском разделе Википедии // О семинарах и выступлении на ТВ 2009-æм азы мартъи. 
* Телеканал «Вести-Алания». Запись интервью Вячеслава Иванова в телепередаче «Пятница»  
* Электронная энциклопедия по-осетински  // «Народы Кавказа», № 4/2009. 
* В Осетинской Википедии пять тысяч статей // Ossetia.ru, 2010-æм азы февраль. 

## Фиппаинæгтæ

Категори:Википедийы хайæдтæ
Категори:Ирон æвзаг
Малда

**Малда** () у хъæу Хуссар Ирыстоны Знауыры районы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Знауыры районы сахартæ æмæ хъæутæ
Джриа

**Джриа**, вариант **Дзриайы хъæу** () у хъæу Гуырдзыстоны Сачхерейы муниципалитеты. Ис Гуырдзыстон æмæ Хуссар Ирыстоны тæккæ арæныл. 

## Фиппаинæгтæ

Категори:Сачхерейы муниципалитеты цæрæнрæттæ
Эстонийы кронæ

**Эстонийы кронæ** () у Эстонийы националон валютæ (1992-æм азы 20 июны — 2010-æм азы 31 декабры). ISO&nbsp;4217 код у **EEK**. 1 кронæ = 100 центы ().

1 кронæ = 0,0639 €

### Банкнотæтæ

## Фиппаинæгтæ

Категори:Эстони
Категори:Кронæтæ
Категори:Валютæтæ
Худжанд

**Худжа́нд** (, , , ) у рагон сахар Таджикистаны. Уый у Согъды облæсты административон центр. Æрбынат кодта паддзахады цæгаты.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Таджикистаны сахартæ
Зары къæдзæх

**Зары къæдзæх** кæнæ **Зары хох** у хохы цъупп Хуссар Ирыстоны Цхинвалы районы. Йæ бæрзæнд у 1734,4 метры.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Хуссар Ирыстоны хохы цъуппытæ
Стальский, Сулейман

**Сулейма́н Ста́льский** (æцæг мыггаг — **Гасанбеков**, ; райгуырдис 1869 азы 18 майы — амардис 1937 азы 23 ноябры) уыдис лекъаг поэт, лекъаг литературæйы бындурæвæрджытæй иу, Дагъистаны адæмон поэт.

## Цардафыст
Сулейман Стальский райгуырдис Дагъистаны, Ашага-Сталы хъæуы (ацы цæрæнраны номæй равзæрдис йæ фæсномыг Стальский, лекъагау *CтIал Сулейман*), Касумкентмæ хæстæг, мæгуыр зæхкусæджы хæдзары. Йæ мад амардис Сулейман хæрз сывæллон ма куы уыдис, уæд, æмæ лæппуйы 7 азы кармæ хъомыл кодта сæ сыхаг ус. Сывæллоныл 11 азы нæма сæххæст, афтæмæй амардис йæ фыд. Æртындæс азы йыл куы сæххæст, уæд сидзæр лæппу райдыдта æххуырсты цæуын. Куыста Бакуйы нефтцъирæнты, Самарканды сахары æфсæнвæндæгтыл, уыдис æххуырст кусæг хъæздгуыты хæдзæртты.

Æмдзæвгæтæ Сулейман фыссын райдыдта, куы рахъомыл, уæд. Йæ фыццаг зарæг «Булæмæргъ» фыст æрцыдис 1900-æм азмæ æввахс. Революцийы фæстæ йæ æмдзæвгæтæ мыхуыргонд цæуын райдыдтой газетты, 1927-æм азы та Мæскуыйы рацыдис, йæ цалдæр уацмысы кæдæм бахастæуыд, уыцы «Лекъаг поэтты æмбырдгонд».

1934-æм азы ДАССР-ы ЦÆК радта Сулейман Стальскийæн Дагъистаны адæмон поэты ном. Советты æппæтдагъистанон X-æм съезды йæ равзæрстой Дагъистаны ЦÆК-ы уæнгæй. 1936-æм азы ССР Цæдисы Централон Æххæстгæнæг комитет схорзæхджын кодта Стальскийы Ленины орденæй.

Сулейман Стальскийы æмдзæвгæтæ тæлмацгонд æрцыдысты Советон Цæдисы бирæ адæмты æвзæгтæм. Уырыссагмæ тæлмацæй мыхуыргонд уыдысты газеттæ «Правда» æмæ «Известия».

## Фиппаинæгтæ

Категори:Поэттæ алфавитмæ гæсгæ
Категори:Уæрæсейы поэттæ
Категори:Советон Цæдисы поэттæ
Категори:Лекъаг поэттæ
Категори:Дагъистаны зындгонд адæм
Категори:Сулейман-Стальскийы районы чи райгуырдис, уыдон
Клапрот, Юлиус

**Юлиус Генрих Клапрот** (; райгуырдис 1783 азы 11 октябры, Берлин — амардис 1835 азы 28 августы, Париж) — зындгонд немыцаг скæсæниртасæг (ориенталист), бæлццон æмæ полиглот. Йæ фыд уыдис химик Мартин Клапрот.

Йæ сабибонты йæм рабæрæг ис æвзæгтæ ахуыр кæнынмæ арæхстдзинад. 1802-æм азы мыхуыры рацыдис йæ фыццаг уацмыс «Asiatisches Magazin». 1805-æм азы йæ равзæрстой Императоры Зонæдты академийы (Бетъырбух) уæнгæй.

Клапрот архайдта граф Ю. А. Головкины Китаймæ минæварон балцы (маньчжуйраг хицæуттæ æрвыстлæгты Манголæй дарддæр нæ бауагътой). Манголæй куы æрыздæхтис, уæд 1807–1808 азты цыдис балцы Кавказы. Уым Клапрот æмбырд кодта статистикон æмæ этнографион æрмæг. Æмбырдгонд зонадон бæрæггæнæнтыл куы бакуыста, уæд 1812 азы æрыздæхтис Берлинмæ, 1815 азæй та иудадзыг цардис Парижы. А. фон Гумбольдты рекомендацийы фæрцы Клапротæн Пруссийы къаролæй лæвæрд æрцыдис профессоры ном æмæ мызд, стæй Парижы цæрыны æмæ зонадон куыст кæнын бар.

Юлиус Клапрот ма тæлмац кодта рагон япойнаг поэзи.

## Клапроты сæйраг куыстытæ
* Leichenstein auf dem Grabe der Chinesischen Gelehrsamkeit des Herrn Joseph Hager. Halle: Waisenhausdruckerei 1811. 
* Abhandlung über die Sprache und Schrift der Uiguren. Hamburg: Buske, 1985. Unveränd. Nachdr. d. Ausg. Paris, Königl. Druckerei, 1820. Mit e. Vorw. von Wolfgang-Ekkehard Scharlipp. 
* Kurilen oder Aino. Bochum: Adami, 1984, [Nachdr. d. Ausg.] Schubart, Paris, 1823. 
* Asia polyglotta" (Paris 1823, nebst Sprachatlas 
* Tableaux historiques de l’Asie. Paris 1823, 4 Bde. mit Atlas. 
* Chrestomathie mandchoue, 1828; 
* Collections d’antiquités égyptiennes. Paris 1829. 
*Examen critique des travaux du feu M. Champollion sur les hiéroglyphes. Paris 1832. 
* Aperçu général des trois royaumes, traduit de l’original japonais-chinois. Paris 1833. 
* Mémoires relatifs à l’Asie. Paris 1834, 2 Bde. 
* Lettre à M. le baron A. de Humboldt sur l’invention de la boussole. Deutsche Übersetzung von Armin Wittstein: Julius Klapproth’s Schreiben an Alexander von Humboldt über die Erfindung des Kompasses. Leipzig: Weigel 1885.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Скæсæниртасджытæ
Категори:Берлины чи райгуырдис, уыдон
Категори:Парижы чи амардис, уыдон
Фæрниатæ

**Фæрниатæ** (, ) сты ирон мыггаг.

## Мыггаджы тыххæй
Фæрниаты тыххæй ис ахæм таурæгъ: Куырттаты комы цардысты бирæ уæлдæр Дзывгъисæй (Хилакъмæ хæстæг). Стæй дыууæ æфсымæрæн цæмæдæр сæ мыггагимæ цыдæр хыл рауад, æмæ уырдыгæй ралыгъдысты. Фæндагыл дзы иу фæмард, æмæ иннæ та Дзывгъисæй гыццыл уæлдæр æрцард. Уæд æм Гутнаты хистæртæ бацыдысты æмæ йæ бафарстой, чи дæ, цы дæ, цы ми кусыс ам, зæгъгæ. Æмæ сын йæ цард радзырдта. Уæд ын Гутнатæ ахæм дзырд радтой: райсомæй, дам, хуры аныгуылдмæ цы кæрдæг ныккæрдай, гъе уыцы зæхх дæу фæуæд, зæгъгæ. Уый дæр кæрдын райдыдта. Æмæ ацыди кæрдгæ æмрæнхъ нæ, фæлæ  уыцы зæххæн йæ алыварс. Хур аныгуылд, æмæ ма йын дзы хæрзгыццыл баззад, фæлæ йын йæ цæвæг райстой. Æмæ уæд йæхæдæг зæххыл бахауд, æмæ дыууæ кæроны баиу кодта. Гутнатæн дæр сæ бон ницыуал баци, æмæ йын уыцы зæхх радтой. 

Гъе уыцы Фæрнионæй рацыд, Цæгат Ирыстоны цы Фæрниатæ цæрынц, уыцы къорд сæ мыггагæй. Ис ма Фæрниатæ Дыгурмæ дæр, æмæ Хуссар Ирыстоны дæр.

## Фиппаинæгтæ

## Æрвитæнтæ
* Фамильный куывд Фарниевых (Дзуарикау 1996 год)

*
Бозат

**Бозат** () у хъæу Турчы скæсæны, Хъарсы провинцийы, Сарыхъамысмæ хæстæг.

## Ирон мыггæгтæ
Цардысты дзы Хосонтæ, Цъæхилтæ, Мырыкатæ, Кодзыртæ, Рубайтæ.

## Бозаты чи райгуырд, уыцы зындгонд адæм
* Цъæхилты Йахйа

## Фиппаинæгтæ

Категори:Хъарсы цæрæнрæттæ
Категори:Турчы ирæттæ
Монастъер

**Монастъер** ():
* Монастъер (Цхинвалы район) — хъæу Хуссар Ирыстоны Цхинвалы районы;
* Монастъер (Ленингоры район, Алеурайы ком) — хъæу Хуссар Ирыстоны Ленингоры районы (Алеурайы комы);
* Монастъер (Ленингоры район, Лехурагом) — хъæу Хуссар Ирыстоны Ленингоры районы (Лехурагомы).
Рубаи

**Рубаи** (æндæр нæмттæ: *дубайти*, *таране*) у цыппаррæнхъон æмдзæвгæ; Скæсæн æмæ Астæуккаг Азийы парахатæй кæмæй пайда кæнынц, лирикон поэзийы ахæм формæ. Ацы поэтикон строфайы ратæдзæныл нымад у ирайнæгты рагон адæмон сфæлдыстад. Фысты хуызы рубаитæ ис IX—X æнусæй.

Мидисмæ гæсгæ рубаи у философион лирикæ.

Æмдзæвгæ арæзт у цыппар рæнхъæй. Уыдон рифмæгонд цæуынц ахæм хуызы: *ааба* (стæмдæр хатт — *аааа*), ома рифмæгонд цæуынц фыццаг, дыккаг æмæ цыппæрæм рæнхъ.

Рубаи цы метрæй арæзт цæуы, уый хуыйны аруз.

Тæккæ зындгонддæр рубаифысджытæ сты Омар Хайям, Мехсети Гянджеви, Абу Абдаллах Рудаки æмæ Захириддин Бабур.

Ирон æвзагмæ Омар Хайямы рубаитæ тæлмац кодта поэт Дзасохты Музафер. Йæхæдæг ма фыссы оригиналон цыппаррæнхъонтæ.

## Æрвитæнтæ
* Ирон цыппаррæнхъонтæ. Автор — Дзасохты Музафер
* Омар Хайямы рубаитæ Дзасохты Музаферы тæлмацы

Категори:Поэзийы жанртæ
Категори:Поэзи
Категори:Строфикæ
Категори:Араббаг-персайнаг метрикæ
Категори:Персайнаг литературæ
Категори:Астæузаманы литературæ
Шов

**Шов**, вариант: **Шоф** () у хъæу Гуырдзыстоны цæгаты. Ис Рацъы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Оны муниципалитеты цæрæнрæттæ
Гъобийы æфцæг

**Гъобийы æфцæг**, дыгуронау **Гъобий æфцæг** () у æфцæг Цæгат Ирыстоны Æрæфы районы.

## Литературæ
* Цагъаты Анастасия. Цæгат Ирыстоны топоними. II-æм хай. Дзæуджыхъæу, 1975.

Категори:Цæгат Ирыстоны æфцджытæ
Хъивон

**Хъивон**, дыгуронау **Гъевонæ**:
* Хъивон — æфцæг Цæгат Ирыстоны
* Хъивон — хох Цæгат Ирыстоны
Донгхой

**Донгхой** () у сахар Вьетнамы, Куангчийы провинцийы административон центр.

Категори:Вьетнамы сахартæ
Хьютаун

**Хьютаун** (, ) у Силлийы сакъадæхты хъæу. Цæрынц дзы 1068 адæймаджы.

Категори:Корнуоллы сахартæ
Мæдзаска

**Мæдзаска** кæнæ **Мадзаскæ** у æдзæрæг хъæу Цæгат Ирыстоны Æрæфы районы. Ис Дыгургомы, Къуссуйы цур.

Цагъаты Анастасияйы куысты «Цæгат Ирыстоны топонимийы» *Мадзаскæ* у хизæны ном.

## Фиппаинæгтæ

## Литературæ
* 

Категори:Æрæфы районы цæрæнрæттæ
Куангбинь

**Куангби́нь** () у Вьетнамы раздæры провинци. Йæ административон центр у Донгхой.

## Фиппаинæгтæ

*
Амасья

**Ама́сья** (, ) у сахар Турчы цæгаты, Амасьяйы провинцийы административон центр. Амасья уыдис Понты паддзахады сæйраг сахар.

Категори:Турчы сахартæ
Пойразлы

**Пойразлы** () у дыгурон хъæу Турчы. Ис Йозгаты провинцийы, Богъазлыйанмæ хæстæг.

Уым цæрынц: Гæгулатæ, Дæгуйтæ, Дзансохтæ, Дзæрæстæ, Золойтæ, Мæрзойтæ, Тайсаутæ, Сехъотæ, Таухъазахтæ, Хекъилатæ, Цæрикъатæ æмæ æндæртæ.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Йозгаты цæрæнрæттæ
Категори:Турчы ирæттæ
Хъайтыхътæ

**Хъайтыхътæ** () сты ирон мыггаг.

## Зындгонд Хъайтыхътæ
* Хъайтыхъты Азæмæт (1923—2016) — фыссæг.

## Фиппаинæгтæ

*
Адайыкомыдон

**Адайыкомыдон**, вариант: **Адайы комы дон** () у цæугæдон Цæгат Ирыстоны Алагиры районы. Адайыкомыдоны былыл лæууынц Уæллаг Зæрæмæг æмæ Дæллаг Зæрæмæг.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Цæгат Ирыстоны цæугæдæттæ
Категори:Æрыдоны фæрсагдæттæ
Категори:Адайы ком
Бежантыхъæу

**Бежантыхъæу** ( — *Бежаанткъари*) у хъæу Хуссар Ирыстоны Ленингоры районы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ленингоры районы сахартæ æмæ хъæутæ
Ахалдаба (Хуссар Ирыстон)

**Ахалдаба** () у хъæу Хуссар Ирыстоны Ленингоры районы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ленингоры районы сахартæ æмæ хъæутæ