Абазаг адæм

**Абазаг адæм**, **абазæгтæ** () — Кавказы автохтонон адæмтæй иу, хауы абхазаг-адыгаг адæмтæм. Сæ цæрæнтæ фылдæр сты Хъæрæсе-Черкесы Республикæйы. Нымад сты европеоидон расæйы понтиаг дæлтипыл.

## Иумæйаг бæрæггæнæнтæ
Ныры дуджы цæрынц Уæрæсейы Федерацийы, æппæты тыгуырдæрæй Хъæрæсе-Черкесы 13 хъæуы. Уымæй уæлдай ма цалдæр диаспорæйы ис Хæстæг Скæсæны.

Этнонимон ном **абаза** (абазгтæ), стæй ацы этникон къордмæ хауæг знæмты кой цæуы антикон авторты сфæлдыстады суанг нæ дуджы агъоммæ V-æм æнусæй. Зæгъæм, рагбердзенаг историк Геродот (V-æм æнус нæ д.а.) йæ рагдунейы картæйы Сау денджызы былгæрæттыл цæрæг знæмты астæу, коракстæ æмæ колхтимæ бацамыдта абасгты знæм дæр. Абазаг æвзаг иртасæг Генко А.Н. уый фæдыл фыста:

Нырыккон абазæгтæн сæ историон ратæдзæн у ныры Абхазы территори. Уыимæ лингвистикон æгъдауæй дæр абазæгтæ тæккæ хæстæгдæр сты абхазæгтæм, фæлæ дзæвгар у сæ адыгаг хайбавæрд дæр, кæсгæтты æндæвдады фæстиуæгæн. Уымæ гæсгæ сæ культурæйы абхазаг элементтæ адыгæгтæй дзæвгар къаддæр сты.
Абазæгтæ сæ динмæ гæсгæ пысылмæттæ — сунниттæ сты.

Уæрæсейы федерацийы кусы абазаг-абхазаг этносы райрæзты æхсæнадæмон иугонд, йæ централон офис Бетъырбухы; Черкесск стæй Сухумы хайæдтимæ. Организацийы президент — Экзеков Мусса Хабалы фырт — амалгæнæг, меценат, æхсæнадон архайæг.

## Нымæц
Абазæгты нымæц районтæм гæсгæ 2010-æм азы афысты:

Абазæгты нымæц цæрæнрæтты 2010-æм азы Æппæтуæрæсеон афысты бæрæггæнæнтæм гæсгæ:
; Хъæрæсе-Черкес

; Стъараполы край:

; Мæскуы:
* сахар Мæскуы 318

### Диаспорæ
Абазаг диаспорæйы фылдæр хай ис ацы бæстæты: — Турк, Мысыр, Сири, Иордани æмæ Ливаны. Диаспорæйы бæлвырд нымæц бæрæг нæу, фæлæ æппæты лоялондæр цæстæнгасмæ гæсгæ 100 минмæ хæццæ кæны. Уыимæ паддзахадон бæрæггæнæнтæм гæсгæ 1858-æм азæй 1864-æм азы онг Туркмæ мухадзыртæй фæцыд 50 мин абазаджы, кавказаг мухадзырты рæстæг та райгуырæн бæстæ ныууагътой 100-150 мин адæймаджы. Фæлæ уыцы адæмы байзæддæгтæ фылдæр ассимиляцигонд æрцыдысты, уыимæ æрмæст турк æмæ араббæгты æхсæн нæ, фæлæ ма иннæ мухадзырты астæу — адыг æмæ абхазтæ раисты.

## Æвзаг
Абазæгтæ дзурынц цæгат-кавказаг абхазаг-адыгъейаг къорды абазаг æвзагыл. Уый та йæхæдæг дих кæны дыууæ диалектыл — *тапантаг* æмæ *ашхараг*. Фыссынад — кириллицæйы бындурыл. Уæрæсейаг абазæгты фылдæр хай уымæй уæлдай зонынц кæсгон-черкесаг æмæ уырыссаг æвзæгтæ.

## Тапанта
Абазæгты иу хай йæхи хоны *t’apanta* æмæ уый, æвæццæгæн, цæуы ирон *тъæпæнтæ*-йæ.

## Галерей

Абазины во дворе Мусы Табулова.jpg|Абазæгтæ XIX-æм æнусы
Знатный абазин Карачаево-Черкесия. Фотограф Ф.Ордэн. 1897 г.jpg|Уæздан абазаг 
Свадьба в ауле Дарыкъва-кыт. Сер. XIX в.jpg|Хъæу Дарыква-кыты чындзæхсæв. XIX-æм æнусы астæу
Абазинки из знатных фамилий а. Бибаркт (совр. Эльбурган).jpg|Хъæу Бикбаты (нырыккон Эльбурган) уæздан мыггæгтæй абазаг сылгоймæгтæ
Абазинские тамги.jpg|Абазаг тамгъатæ


## Фиппаинæгтæ

## Литературæ
* 
* 
*  
* Надежда Емельянова, Мусса Экзеков. Абазанский Ренессанс. Книга 1. Наперекор стихиям. — М., ИД «Граница», 2020. — 415 с., илл. Худ. О. В. Граблевская — ISBN 978-5-9933-0222-5.

## Æрвитæнтæ
* В. Б. Виноградов. Средняя Кубань. Земляки и соседи. Абазины
* Абазино-Абхазская национальная сеть «Abazashta.com» 
* Союз абазинской молодёжи «Шарпны»
* Международное объединение содействия развитию абазино-абхазского этноса «Алашара».
* Михаил Тхайцухов о самоназвании «Абаза» 
* Надежда Емельянова, Мусса Экзеков. В СТРАНЕ АБАЗА
* Мусса Экзеков, Надежда Емельянова. По обе стороны Большого Кавказа. Том 1. Абазины и черкесский вопрос.
* Всемирный абхазо-абазинский конгресс — Мы объединяем абхазов и абазин по всему миру.

Категори:Уæрæсейы адæмтæ
Категори:Кавказы адæмтæ
Категори:Абхазы адæмтæ
Категори:Хъæрæсе-Черкес