open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Санахъоты Мурат

**Санахъоты Пётры фырт Мурат** (1937–2010) уыди Хуссар Ирыстоны ахуыргонд, историон зонæдты кандидат, профессор, Хуссар Ирыстон æмæ Болгарийы ’хсæн хæлæрдзинады æхсæнады сæрдар, куыста Хуссар Ирыстоны Уанеты Захары номыл зонад-иртасæн институты.

## Чингуытæ
Санахъоты Мурат у ахæм чингуыты автор:
* Советские историки в борьбе против буржуазных фальсификаторов истории народов СССР, 1988.
* Из истории боевого содружества русского и осетинского народов (XVIII — нач. XX вв.), 1987.
* Дружба, скрепленная в веках, 1983.
* Южная Осетия в период трех революций (1900—1921 гг.), 1981.
* Некоторые вопросы источниковедения истории осетинского народа, 1979.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ирон ахуыргæндтæ
Мурат
23 майы

## Бæрæгбæттæ æмæ сæрмагонд бонтæ
* Ямайкæ — Фæллойы бон.

## Цаутæ
* 1877 — Румынаг кънйазад расидта йæ хæдбардзинад Оттоманты империйæ.
* 1922 — Петрограды саразтой ногдзауты организаци.

## Ацы бон райгуырдысты
* 1733 — Франц Антон Месмер (*Franz Anton Mesmer*) (ам. 1815), австриаг дохтыр, психикæйы иртасæг.
* 1790 — Жюль Себастьен Сезар Дюмон-Дюрвиль (*Jules-Sébastien-César Dumont d’Urville*) (ам. 1842), Сабыр фурды францусаг иртасæг.

## Ацы бон амардысты

Категори:Бонтæ
22 майы

## Бæрæгбæттæ æмæ сæрмагонд бонтæ

## Цаутæ

## Ацы бон райгуырдысты
* 1808 — Жерар де Нерваль (*Gérard de Nerval*) (ам. 1855), францусаг поэт-романтик.
* 1813 — Рихард Вагнер (*Richard Wagner*) (ам. 1883), немыцаг композитор — «Тристан æмæ Изольдæ», «Нибелунгты къухдæрæн» æмæ «Лоэнгрин», уыцы оперæты автор.
* 1859 — сэр Артур Конан-Дойл, номдзыд англисаг фыссæг.

## Ацы бон амардысты

Категори:Бонтæ
Вагнер, Рихард

**Рихард Вагнер**, æххæст ном у **Вильгельм Рихард Вагнер** (; 1813-æм азы 22 майы, Лейпциг — 1883-æм азы 13 февралы, Венеци) — немыцаг композитор.

Йæ оперæтæ:
* «Тристан æмæ Изольдæ»,
* «Нибелунгты къухдæрæн», 
* «Лоэнгрин»,
* «Парсифаль».
Ныффыста бирæ æндæр музыкалон уацмысы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Композитортæ алфавитмæ гæсгæ
Категори:Германы композитортæ
Категори:XIX æнусы зындгонд адæм
Категори:Лейпциджы чи райгуырдис, уыдон
21 майы

## Бæрæгбæттæ æмæ сæрмагонд бонтæ

## Цаутæ
* 1712 — Бетъырбух сси Уæрæсейы сæйраг сахар.

## Ацы бон райгуырдысты
* 1471 — Альбрехт Дюрер (*Albrecht Dürer*), Сæндидзæны дуджы немыцаг нывгæнæг æмæ график («Апокалипсисы барджытæ» æмæ æнд.; амард&nbsp;1528).

## Ацы бон амардысты
* 1889 — Гастон Планте (*Gaston Planté*) (р. 1834), францусаг физик, 1860 азы фыццаг зды аккумулятор чи скодта, уый.

Категори:Бонтæ
20 майы

**20 майы**, иронау — **зæрдæвæрæны мæйы 20-æм бон** — азы 140-æм бон ( 141-æм бон).

## Бæрæгбæттæ æмæ сæрмагонд бонтæ
* Кубæ — Хæдбардзинады бон.
* Сауды Арабб — Хæдбардзинады бон.
* Хуссар Ирыстоны Зæрдылдарæн бон.

## Цаутæ
* 1498 — Португайлаг денджызы цæуæг Васко да Гама (*Vasco da Gama*) сси фыццаг европæйаг, Индимæ Африкæйы алфамбылай науыл чи æрбацыд, ахæм.

## Ацы бон райгуырдысты
* 1830 — Эктор Мало (*Hector Malot*) (ам. 1907), францаг фыссæг («Æнæ мыггаг», «Ромен Кальбри»).
* 1842 — Александр Воейков (ам. 1916), географ, уæрæсейаг климатологийы бындурæвæрæг.
* 1918 — Эдвард Льюис (*Edward B. Lewis*) (ам. 2004), америкаг генетик, Нобелы премийы лауреат (1995).
* 1921 — Вольфганг Борхерт (*Wolfgang Borchert*) (ам. 1947), немыцаг фыссæг.
* 1956 — Григорий Чхартишвили (*Борис Акунин*), фыссæг.

## Ацы бон амардысты

Категори:Бонтæ
Октябрыхъæу

**Октябрыхъæу** (, ) у Цæгат Ирыстоны Горæтгæроны районы административон центр.

Администрацийы сæргълæууæг у Уалыты Руслан.

## Географи
Октябрыхъæу лæууы цæугæдон Хуымæллæджы доны галиу былыл, хъæу Камбилеевкæйы цур.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Горæтгæроны районы цæрæнрæттæ
Мæнæу

**Мæнæу**,  () у иуазон кæрдæг, бирæ бæстæты (Уæрæсейы дæр) хъæууон хæдзарады у сæйраг хоры культурæ. Йæ хорæй кæнынц ссад, уымæй та дзул, макаронтæ, адджинæгтæ. Бæгæныйы иуæй-иу сорттæ дæр мæнæуæй кæнынц.

## Хуызтæ
* Гулуга — мæнæуы хуыз.

## Мæнæухоры конд
Мæнæухор фылдæр кæнынц Китай, Инди, АИШ æмæ Уæрæсейы. 



## Фиппаинæгтæ

Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Категори:Зайæгойтæ Библийы
Категори:Æфсирджынтæ
Транспорт

**Транспорт**

* Фæндаг
* Хид
* Маяк

* Автобус
* Метро
* Трамвай
* Троллейбус
* Хæдтæхæг
* Хæдтулгæ

*
Боцъотæ

**Боцъотæ** () сты ирон мыггаг. Боцъотæ цардысты Тырсыгомы (нырыккон Гуырдзыстоны).

## Кæс ноджы
* Боцуатæ

## Фиппаинæгтæ

*
17 майы

## Бæрæгбæттæ æмæ сæрмагонд бонтæ
* Норвеги, Нигери — Конституцийы бон.

## Цаутæ
* 1727 — Пётр II сси Уæрæсейы император.

## Ацы бон райгуырдысты

## Ацы бон амардысты

Категори:Бонтæ
18 майы

## Бæрæгбæттæ æмæ сæрмагонд бонтæ
* Гаити — Тырысайы бон.

## Цаутæ
* 1642 — Æвæрд æрцыдис Монреалы бындур.

## Ацы бон райгуырдысты
* 1525 — Джордж Гаскойн (*George Gascoigne*) (ам. 1577), англисаг поэт æмæ драматург.
* 1525 — Питер Брейгель хистæр (*Pieter Brueghel der Ältere*) (ам. 1569), фламандиаг нывгæнæг.
* 1692 — Джозеф Батлер (*Joseph Butler*) (ам. 1752), англисаг философ.
* 1778 — Эндрю Юр (*Andrew Ure*) (ам. 1857), англисаг экономист.

## Ацы бон амардысты
thumb|100px|Суворовы сурæт 
* 1800 — Александр Суворов, зындгонд уырыссаг æфсадфæтæг (р. 1730). 
* 1909 — Исаак Альбенис (*Isaac Manuel Francisco Albéniz*), испаниаг композитор (р. 1860).
* 1911 — Густав Малер (*Gustav Mahler*), австриаг композитор (р. 1860).
* 1967 — Серапион Вацадзе, гуырдзиаг нывгæнæг.
* 1972 — Борис Ананьев, советон психолог, Бетъырбухы психологты зонадон скъолайы бындурæвæрæг æмæ разамонæг.
* 1981 — Уильям Сароян (*William Saroyan*), америкаг фыссæг (р. 1908). 

Категори:Бонтæ
19 майы

## Бæрæгбæттæ æмæ сæрмагонд бонтæ

## Цаутæ

## Ацы бон райгуырдысты
* 1890 — Хо Ши Мин (*Hồ Chí Minh*) (амард 1969), Вьетнамы президент (1951—1969 азты дæргъы).

## Ацы бон амардысты
* 1895 — Хосе Марти, кубæйаг революционер æмæ фыссæг.
* 1912 — Болеслав Прус, польшæйаг фыссæг.

Категори:Бонтæ
16 майы

## Бæрæгбæттæ æмæ сæрмагонд бонтæ

## Цаутæ
* 1744 — Уæрæсейы императрицæ Екатеринæ II бауынаффæ кодта марыны тæрхонæй нал пайда кæнын.

## Ацы бон райгуырдысты
* 1882 — Хъантемыраты Алибег (ам. 1975), ирон барæг, бæхты дрессировкæгæнæг, УСФСР-ы адæмон артист, Цæгат Ирыстоны сгуыхт артист.
* 1887 — Игорь Северянин (йæ æцæг мыггаг у *Лотарев*) (ам. 1941), уырыссаг поэт.

## Ацы бон амардысты

Категори:Бонтæ
Хъантемыраты Алибег

**Хъантемыраты Тузары фырт Алибег** (**Алихан**) (райгуырдис Ирыстоны 1882-æм азы — амардис Дзæуджыхъæуы 1975-æм азы), ирон барæг, бæхты дрессировкæгæнæг, УСФСР-ы адæмон артист, Цæгат Ирыстоны сгуыхт артист.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Цирчы артисттæ алфавитмæ гæсгæ
Категори:Зындгонд ирæттæ
Алибег
Категори:Цæгат Ирыстоны АССР-ы адæмон артисттæ
15 майы

## Бæрæгбæттæ æмæ сæрмагонд бонтæ
* Австри — Хæдбардзинады бон.
* Корей — Ахуыргæнæджы бон.
* Япон — *Аои Матсури*, Мальвæйы фестиваль.
* Парагвай — Хæдбардзинады бон.
* Æхсæнадæмон Мыггаджы бон.
* Ирон æвзаг æмæ литературæйы бæрæгбон.

## Цаутæ
* 1618 — Немыцаг астроном Иоганн Кеплер (*Johannes Kepler*) раиртаста планетæты змæлды закъон.
* 1902 — Португали фæкъотыр и.
* 1935 — Скуыста Мæскуыйаг метройы фыццаг хахх.

## Ацы бон райгуырдысты
* 1891 — Михаил Булгаков — уырыссаг драмæтæ фыссæг 
* 1949 — Хуыдиаты Николай, советон футболист æмæ уæрæсейаг футболон тренер.
* 1990 — Дудиаты Аслан, «Аланийы» футболист, хъахъхъæнæг.

## Ацы бон амардысты

Категори:Бонтæ
14 майы

## Бæрæгбæттæ æмæ сæрмагонд бонтæ
* Гуырдзыстон — Тамароба, ус-паддзах Тамары мысæн бон.
* Израиль — Хæдбардзинады бон.
* Парагвай — Хæдбардзинады бон.
* Либерия — Интеграцийы бон.

## Цаутæ
* 1955 — Советон Цæдис, Албани, Болгари, Венгри, ГДР, Польшæ, Румыни æмæ Чехословаки бафыстой Варшавæйы бадзырд.
* 1993 — Литва, Словени æмæ Эстони систы Европæйы Советы уæнгтæ.

## Ацы бон райгуырдысты
* 1265 — Данте Алигьери (*Dante Alighieri*) (ам. 1321), италиаг поэт.
* 1316 — Карл IV (ам. 1378), гермайнаг къарол, Сыгъдæг Ромы Империйы император (йæ æлдариуæджы азтæ 1347—1378).
* 1727 — Томас Гейнсборо (*Thomas Gainsborough*) (ам. 1788), англисаг нывгæнæг.
* 1771 — Роберт Оуэн (*Robert Owen*) (ам. 1858), англисаг социалист-утопист.

## Ацы бон амардысты

Категори:Бонтæ
1265-æм аз

## Цаутæ
* 
## Райгуырдысты
* 14 майы — Данте Алигьери (*Dante Alighieri*) (ам. 1321), италиаг поэт.
## Амардысты
* 

Категори:1265
13 майы

## Бæрæгбæттæ æмæ сæрмагонд бонтæ
* Австрали, АИШ, Канадæ, Мексикæ, Нидерландтæ — Мады бон. 

## Цаутæ
* 1829 — Александр Пушкин ацыд Мæскуыйæ Кавказмæ, æфсадмæ.
* 1830 — Эквадор Стыр Колумбийæ рацыд æмæ йæхи схуыдта республикæ.
* 1836 — Уæрæсейы райдыдтой фыццаг æфсæнвæндаг аразын (Бетъырбухæй Павловскмæ).

## Ацы бон райгуырдысты
* 1851 — Лаза Лазаревич (ам. 1891), сербаг фыссæг.

## Ацы бон амардысты
* 1938 — Шарль Эдуард Гильом, францаг физик, Нобелы премийы лауреат.
* 1946 — Александр Бах, советон ахуыргонд, ССР Цæдисы Академийы академик, биохимик. Сарæзта ферментты теори.

Категори:Бонтæ
Тёрнер, Джозеф Мэллорд Уильям

**Джозеф Мэллорд Уильям Тёрнер** (англ. *Joseph Mallord William Turner*) (23 апрелы 1775 — 19 декабры 1851), бритайнаг нывгæнæг-романтик.

thumb|270px|Тёрнер. «Трафальгары хæст» (1822)

## Фиппаинæгтæ

Категори:Нывгæнджытæ алфавитмæ гæсгæ
Фæсполярон паддзахадон университет

**Н. М. Федоровскийы номыл Фæсполярон паддзахадон университет** () у дунейы тæккæ цæгатаг ахуыргæнæндæттæй иу. Лæууы сахар Норильсчы, Полярон зиллаччы фæстæ.

## Истори
Норильсчы индустриалон институты бындур æвæрд æрцыд 1961 азы.

## Æддаг æрмæг
* Фæсполярон паддзахадон университеты официалон сайт

Категори:Университеттæ алфавитмæ гæсгæ
Категори:Уæрæсейы университеттæ
Категори:Норильск
Филадельфи

**Филаде́льфи** () у АИШ-ы штат Пенсильванийы стырдæр сахар, бæстæйы зæронддæр сахартæй иу. Цæрынц дзы 1,5 милуан адæймаджы.

## Фиппаинæгтæ

*
Згъæртад

**Згъæртад** у тад згъæры къæртт. Згъæртадтæй уадзынц æмæ æфснайынц сыгъзæрин, æвзист, æрхуы æмæ æндæр згъæртæ.

Категори:Згъæркуыст
12 майы

## Бæрæгбæттæ æмæ сæрмагонд бонтæ

## Цаутæ

## Ацы бон райгуырдысты
* 1863 — Шарль Борд (*Charles Bordes La Roche-Corbon*) (ум. 1909), францаг композитор, педагог.
* 1874 — Яков Гаккель (ам. 1945), инженер, тепловозтæ æмæ хæдтæхджыты аразæг.

## Ацы бон амардысты
* 1884 — Бедржих Сметанæ (*Bedřich Smetana*), чехаг композитор, дирижёр, пианист (р.&nbsp;1824).
* 1935 — Пилсудский, Юзеф, польшæйаг паддзахадон архайæг, бæстæйы фыццаг сæргълæууæг.

Категори:Бонтæ
11 майы

## Бæрæгбæттæ æмæ сæрмагонд бонтæ
* Лаос — Конституцийы бон.

## Цаутæ
* 1927 — АИШ-ы фæзынди Киноаивæдты америкаг академи. 1931 азæй уый дæтты «Оскартæ».
* 2004 — Уæрæсе баиста европæйаг телеканал EuroNews-ы акциты 16%.
* 2010 — Дэвид Кэмерон у Стыр Британийы премьер-министр.

## Ацы бон райгуырдысты
* 1824:
** Жан Жером (*Jean-Léon Gérôme*) (ам. 1904), францаг нывгæнæг æмæ скульптор.
** Александр Лакиер (ам. 1870), барады историк æмæ литератор.
* 1861 — Николай Панов (ам. 1906), уырыссаг поэт.

## Ацы бон амардысты
* 1981 — Боб Марли (æнæхъæн ном *Роберт Неста Марли*, р. 1945), музыкант.

Категори:Бонтæ
Этник-радио

**«Этник-радио»** (*Ethnic Radio*) у 2006 азы фæлдыст интернетон радиостанцæты къорд, кæцытæ интернеты авæрд кæнынц музыкалон алæвæрдтæ.

«Этник-радио»-мæ ис гæнæн хъусын лæвар æмæ 24 сахаты æхсæвбоны, алæвæрдты хъуысы Уæрæсейы иуæй-иу дзыллæты (чувашæгты, удмуртæгты, марийæгты æмæ æндæрты) музыкæ æмæ зарджытæм.

Радиостанцæты нысан у алы бæстæты интернетæй чи пайда кæны, уыдон базонгæ кæнын Уæрæсейы дзыллæты хигъæдон музыкалон æгъдауимæ æмæ фадат раттын байхъусын уыцы дзыллæты адæмон музыкалон аивадмæ, кæцытæ сты дард сæ райгуырæн зæххытæй, кæнæ та бынтондæр нæ цæрынц Уæрæсейы.

Ацы интернетон нывæсты автор у Владислав Михайлов (Мæскуы).

## Кæс
* Osradio: фыццаг ирон радио интернеты

## Æрвитæн
* «Этник-радио»-йы сайт 

Категори:Интернет
Лондон

**Ло́ндон**, туркаг ирон вариант у *Лондра* ( ) у Стыр Британийы æмæ Англисы сæйраг сахар, Европæйы дынджырдæр сахартæй иу. Лæууы цæугæдон Темзæйыл. 

Лондоны ис бирæ фенддæгтæ: Вестминстеры моладзандон, фидар Тауэр, Сыгъдæг Пётры Аргъуан æмæ æндæртæ. Лондоны метрополитен у дунейы рагондæр.

Лондон бынат кæны нулон меридианы.

[left|thumb|300px|[Вестминстеры галуан цæугæдон Темзæйы хуссар былæй. Лондон, 2007-æм азы февраль.]]

## Фиппаинæгтæ

*
10 июны

## Бæрæгбæттæ æмæ сæрмагонд бонтæ
* 

## Цаутæ
* 1793 — Парижы скуыста дунейы фыццаг зоопарк.
* 1935 — Номсусæг алкоголикты æхсæнадæн йæ бындур æвæрд æрцыд.
* 1936 — Советон Цæдисы скуыста студи «Союзмультфильм».
* 1947 — Швецийы хæдтулгæуадзæн компани «Сааб» йæ фыццаг хæдтулгæ рауагъта.

## Ацы бон райгуырдысты
* 1509 — Жан Кальвин, аргъуаны швейцариаг реформатор, кальвинизмы бындурæвæрæг.

## Ацы бон амардысты
* 1605 — Фёдор Годунов, Борис Годуновы фырт.

Категори:Бонтæ
8 ноябры

## Бæрæгбæттæ æмæ сæрмагонд бонтæ
* 

## Цаутæ
* 

## Ацы бон райгуырдысты
* 1784 — Теодор Нарбут, литвайаг историк, мифологийы иртасæг. 
* 1868 — Феликс Хаусдорф, немыцаг математик, нырыккон топологийы бындурæвæрджытæй иу (ам. 1942).
* 1935 — Ален Делон, францаг актёр, продюсер, сценарист, режиссёр.

## Ацы бон амардысты

Категори:Бонтæ
21 июны

## Бæрæгбæттæ æмæ сæрмагонд бонтæ
* 

## Цаутæ
* 

## Ацы бон райгуырдысты
* 1935 — Франсуаза Саган, францаг фыссæг.
* 1935 — Нинель Шахова,телеуынынадон журналисткæ, программæ «Время»-йы культурон комментатор 1971—1992 (амардис 2005).
* 1958 — Собянин Сергей, Мæскуыйы мэр æмæ политикон архайæг.

## Ацы бон амардысты

Категори:Бонтæ
8 январы

**8 январы**, иронау **тъæнджы мæйы 8-æм бон** — азы 8-æм бон.

## Бæрæгбæттæ æмæ сæрмагонд бонтæ
* 

## Цаутæ
* 

## Ацы бон райгуырдысты
* 1935 — Элвис Пресли, америкаг актёр æмæ зарæггæнæг.

## Ацы бон амардысты

Категори:Бонтæ
11 июны

## Бæрæгбæттæ æмæ сæрмагонд бонтæ
* 

## Цаутæ
* 

## Ацы бон райгуырдысты
* 1857 — Антоний Грабовский, польшæйаг инженер-химик, поэт, йе ’мдзæвгæтæ фыста эсперантойыл.
* 1864 — Рихард Штраусс, немыцаг композитор.

## Ацы бон амардысты
* 1867 — Карл Отто Вебер, зындгонд немыцаг хирург.
* 1903 — Александр Обренович, Сербийы къарол. Амардтой йæ «Сау къух», зæгъгæ, ахæм организацийæ террористтæ.

Категори:Бонтæ
Курчатов, Игорь Василийы фырт

**Курчатов Василийы фырт Игорь** (12 январы 1903 — 7 февралы 1960) уыд сгуыхт советон физик, академик. Фыццаг советон атомон бомбæ чи саразта, уыцы лæг.

Курчатов цыппар хатты сси Сталины премийы лауреат (1942, 1949, 1951 æмæ 1954) æмæ та Ленины премийы лауреат (1957). Æртæ хатты радтой æм Социалистон Фæллойы Хъабатыры цытджын ном (1949, 1951 æмæ 1954).

## Фиппаинæгтæ

Категори:Советон Цæдисы физиктæ
Категори:Физиктæ алфавитмæ гæсгæ
69-æм аз

## Цаутæ
* 
## Райгуырдысты
*

## Амардысты
* 9 июны — Йæхи амардта Нерон, Ромаг империйы император.

Категори:69
9 июны

## Бæрæгбæттæ æмæ сæрмагонд бонтæ
* 

## Цаутæ
* 

## Ацы бон райгуырдысты
* 

## Ацы бон амардысты
* 69 — Йæхи амардта Нерон, Ромы империйы император.
* 1870 — Чарльз Диккенс, англисаг фыссæг.

Категори:Бонтæ
Австрали

**Австра́ли** ( ), официалон ном у **Австралийы Цæдис** () у дунейы æхсæзæм паддзахад йæ фæзуатмæ гæсгæ. Австралийы Цæдисы ис æнæхъæн Австралийы континент æмæ ма цалдæр сакъадахы, уыдонæй æппæты стырдæр у Тасмани.

Сæйраг сахар: Канберрæ.

## Административон дих

Австралийы ис 6 штаты, æртæ материкон æмæ цалдæр æддаг территорийы.

### Штаттæ
*  Ног Хуссар Уэльс ()
*  Квинсленд ()
*  Хуссар Австрали ()
*  Тасмани ()
*  Виктори ()
*  Ныгуылæн Австрали ()

### Материкон территоритæ
*  Цæгат территори ()
* Австралийы сæйраг сахары территори ()
* Джервис-Бейы территори ()

## Æддаг æрмæг
* Австралийы официалон сайт
* Австралиаг аборигенты æвзаджы хъахъхъæнынад 
* Къамтæ Австралийæ 

## Фиппаинæгтæ

*
Леонкавалло, Руджеро

**Руджеро Леонкавалло** (; 1857-æм азы 23 апрелы, Неаполь — 1919-æм азы 9 августы, Монтекатини-Терме) у италиаг композитор, цалдæр оперæйы автор.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Италийы композитортæ
Категори:Пианисттæ алфавитмæ гæсгæ
Категори:Неаполы чи райгуырдис, уыдон
Категори:Тосканæйы чи амардис, уыдон
14 июны

## Бæрæгбæттæ æмæ сæрмагонд бонтæ
* 

## Цаутæ
* 1985 — Европæйы фондз паддзахады Шенгены бадзырд бафыстой.

## Ацы бон райгуырдысты
* 1928 — Че Гевара, Латинаг Америкæйы зындгонд революционер.
* 1958 — Бзарты Руслан, ЦИПУ-йы профессор, историон зонæдты доктор, Ирыстоны истори иртасæг.

## Ацы бон амардысты
* 1837 — Джакомо Леопарди, италиаг поэт.
* 1886 — Александр Островский (райг.&nbsp;1823), уырыссаг драматург.
* 1982 — Доййаты Саханджери, ирон тæлмацгæнæг æмæ литератор.

Категори:Бонтæ
13 июны

## Бæрæгбæттæ æмæ сæрмагонд бонтæ
* 

## Цаутæ
* 922 — Волгæйы Булгари бæрæг кодта пысылмон динмæ бацæуыны официалон церемони. Ислам сси уыцы бæстæйы паддзахадон дин.
* 1373 — Англис æмæ Португали бафыстой цæдисон бадзырд.
* 1934 — Фашистон рæздзогтæ Гитлер æмæ Муссолини фембалдысты Венецийы.
* 1937 — Алексей Толстой газет «Известия»-йæн телефонæй радзуры статья «Фыдыбæстæ!» () троцкистон-бухаринаг къордæн (Тухачевский, Якир æмæ æндæртæ) тæрхон рахæссыны фæдыл. Фыссæг зæгъта: «Знæг базонынмæ бирæ ныхæстæ мæ нæ бахъæудзæн. Йæ цæстыты æцæгæлон æрттывдæй йæ базондзынæн».
* 1941 — 13 июнæй 14 июнмæ æхсæв Латви, Литва æмæ Эстонийæ байдыдтой адæм Сыбырмæ ласын, æдæппæт 130 мин адæймагæй фылдæр. 14 июны уыцы паддзахæдтæ бæрæг кæнынц куыд Коммунистон репресситы амæттæгты мысæн бон.
* 1948 — Бирмæ фехъусын кодта, коммунизм аразын кæй райдыдта, уый.
* 1958 — Китайы скуыста фыццаг эксперименталон аппон реактор.
* 1961 — Калугæйы Юрий Гагарин сæвæрдта фыццаг дур дунейы фыццаг Космонавтикæйы музейы фундаментмæ.

## Ацы бон райгуырдысты
* 1773 — Томас Юнг () (ам. 1829), англисаг физик, дохтыр æмæ астроном, рухсы уылæнон теорийы бындурæвæрджытæй иу.
* 1812 — Измаил Срезневский (ам. 1880), филолог-славист, этнограф, академик.
* 1831 — Джеймс Клерк Максвелл () (ам. 1879), шотландиаг физик, электромагнитон фæзы теорийы сфæлдисæг.

## Ацы бон амардысты

Категори:Бонтæ
12 июны

**12 июны**, иронау **хурхæтæны мæйы 12-æм бон** — азы 163-æм бон (даргъ азы 164-æм бон).

## Бæрæгбæттæ æмæ сæрмагонд бонтæ
* **[[Уæрæсейы бон]]**.
* Сахар Уфайы бындурæвæрды бон.
* Сахар Ижевсчы бындурæвæрды бон.
* Сахары бон Кемеровойы, Салаваты, Пензæйы, Пермы, Рославлы, Тамбовы, Ульяновсчы æмæ цæлдæр æндæр уæрæсейаг сахары.
* Филиппинтæ — Хæдбардзинады бон (1898).

## Цаутæ
* 1496 — Христофор Колумб йæ дыккаг балцæй раздахти.
* 1955 — Якутийы ссардтой алмаситы фыццаг дынджыр гуырæн.
* 1991 — Борис Ельцин ссис Уæрæсейы президент.
* 2000 — Цæцæны Республикæйы администрацийы сæргълæууæг сси Ахмат Кадыров.
* 2004 — Португалийы райдыдта футболы Европæйы чемпионат.

## Ацы бон райгуырдысты
* 1924 — Джордж Буш-хистæр (), АИШ-ы 41-æм президент.
* 1928 — Ричард Мортон Шерман (), америкаг композитор, зарджыты автор æмæ сценарист.
* 1929 — Аннæ Франк () (ам. 1945-æм азы), нацистты концлагеры ахæст, зындгонд сси йæ боныгæй.
* 1935 — Николь Берже () (ам. 1967-æм азы), францаг актрисæ.

## Ацы бон амардысты
* 1997 — Булат Окуджава, советон æмæ Уæрæсейы поэт, композитор, фыссæг.

Категори:Бонтæ
Бильбао

**Бильба́о** (, ) у сахар Испанийы, Баскæгты Бæстæйы стырдæр сахар.

[thumb|right|300px|[Гуггенхаймы музей Бильбаойы]]

## Фиппаинæгтæ

*
Кокойты Эдуард

**Кокойты Джабейы фырт Эдуард** (райгуырдис 1964-æм азы 31 октябры Цхинвалы) уыдис Хуссар Ирыстоны дыккаг президент.

Фæци Цхинвалы 5-æм скъола, уый фæстæ ахуыр кодта ХИППИ-ы физикон культурæйы факультеты. У спорты мастер. Куыста электромонтёрæй Цхинвалы. Гуырдзыстоны агрессийы рæстæджы (1989-1992) сарæзта йæхи хæцæг бригадæ. 1993—1997 азты куыста Мæскуыйы РЦИ-А-йæ депутат Чехойы-фырты æххуысгæнæгæй. Уый фæстæ нысангонд æрцыдис РХИ-ы минæварæй Уæрæсейы. Уым куыста 2001 азы онг. 2001 азы йæ равзæрстой РХИ-ы Президентæй.

Президенты бынатæй ацыдис 2011-æм азы 9 декабры, æвзæрстыты фæстæ. Ныртæккæ разамæнд дæтты политикон парти «Иудзинад»-æн.

Категори:Хуссар Ирыстоны политиктæ
Категори:Хуссар Ирыстоны президенттæ
Эдуард
Категори:Цхинвалы чи райгуырдис, уыдон
Сæтæлæг

**Сæтæлæг**,  у чысыл моллюск. Сæтæлджытæ цæрынц 2—5 азы, иуæй-иутæ та 30 азæй фылдæр.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Цæрæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Категори:Моллюсктæ
Нас

thumb|250px|Настæ
**Нас** у хуымæтæджы насы () дыргъ, хæргæ халсар.

Нас адæймаг базыдта тынг раджы, суанг нæ дуджы агъоммæ. Зайы Зæххы къорийы бирæ континентты. Уый хъæздыг у алыхуызон сæкæртæй, урсаджы элементтæй — пектинтæй, бирæ дзы ис хъæугæ витаминтæ: А, С, Е, В1, В2, В3, урсæгтæ, ферменттæ. Микроэлементтæ: кальций, магний, æфсæйнаг, фосфор, æрхуы, кобальт. Ахсджиаг хæринаг сты насы æппытæ дæр. Сæ мидæг дзæвгар ис урсæгтæ, витаминтæ С, Е, А, В.

Адæмон хосгæнджытæ насы æххуыс раджы базыдтой. Пайда дзы кодтой æмæ ныр дæр кæнынц рынчынтæн æмæ сывæллæттæн, цæмæй сæ буар низты ныхмæ фидардæр уа, уый тыххæй. Нас хорз ахъаз у хæлц тагъддæр æмæ бæстондæр атайыны хъуыддаджы, тъæнгты сæтцъар куы фехæлы, уæд уый ногæй йæ гаччы сбадын кæны, масты дзæкъул цыдæр низы аххосæй куы слæмæгъ вæййы, уæд æй фæхъæддыхдæр кæны. Йæ зæрдæ æмæ тугдадзинтæ кæмæн фæсахъат вæййынц, уымæн йæ зæнгтæ куы барæсийынц, уæд сын сæ рæсыд æрбадын кæны. Пайдайаг хæринаг у, йæ игæр æмæ йæ уыргтæ кæмæн фæриссынц, ахæм рынчынтæн, уæззау згъæртæй кæй буар фæхъæстæ вæййы, радиоактивон тынты азар кæй баййафы, уыдонæн. Чи йæ базыдта, уыдон насы донæй фæдзæбæх кæнынц сæ нервыты системæ. Уыцы доны агуывзæйыл ма иу лимоны æрдæг балæмар, бануаз æй æмæ дзы дæ хуыссæг фæарфдæр, фæдæргъвæтиндæр уыдзæн. Нас хорзырдæм фæзыны, æгæр хæрзхуыз чи у, йæ туджы æлхъывдад бæрзонд кæмæн у æмæ йæ гуыбын кæмæн фæхус вæййы, ахæм рынчынты хæрдыл æй куы бафтауай, уæд.

Насæн æрдз бахай кодта рæсугъд бур дидинджытæ. Адæймаг сæ, канд нывæфтыд кæй сты, уый тыххæй нæ зоны, фæлæ ма дзы пайда кæны низты ныхмæ дæр. Насы дидинджыты фых донæй цыфæнды хъæдгом дæр куы æхсай, уæд уый тагъддæр байгас вæййы. Ахæм донæй ма фæпайда кæнынц, сæкæрнизæй рынчынтæн сæ къæхты зындзæбæх хæлмæгтæ (*трофическая язва*) куы фæзыны, уæд уыдоны дæр.

Уæдæ æвæджиау хорз хостæ саразынц насæн йæ æппытæй дæр. Уыдонæй иу хуыйны тыквеол. Йæ архайд у, нæлгоймæгтыл чи фæзыны, ахæм уæззау низтæ простатит æмæ аденомайы ныхмæ. Канд тыквеол чи нуазы, уымæн нæ, фæлæ насы æппытæ хомæй кæнæ хусгондæй чи æхсыны, уыцы низджын нæлгоймæгтæн хорз ахъаз у сæ доныхуыпп цæмæй æнцондæрæй рацæуа, уымæн.

Насы æппытæй ма нырыккон медицинæ пайда кæны. Адæймаг дзы фервæзы уаццаг хуыз гуыбыны кæлмытæ — *бычья цепень*, *свиная цепень*, *карликовая цепень* æмæ *широкий лентец* кæй хонынц, уыдонæй.

## Нас ирон фынгыл
Хосæй уæлдай ма нас у адæймаджы фынджы фидауц дæр. Алчидæр æй адджынæн бахæры куыд духовкæйы, афтæ картофимæ аджы фыхæй дæр. Уæлдай хуыздæр ад фæкæны тебæйы мидæг сойы фыхæй дæр. Æмбал дзы нæй ирон æфсины къухæй конд лæппæг насджынтæн дæр, ахæм чъиритæй бæркадджын æмæ рæсугъд у ирон фынг.

## Кæс ноджы
* Куысыфтæг

## Фиппаинæгтæ

Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Категори:Халсæрттæ
Тыквеол

**Тыквеол** (Tycveolum) у насы æппытæй конд хос. Хъæздыг у каротиноидтæй, токоферолтæй, фосфолипидтæй, флавоноидтæй, ис дзы витаминтæ В1, В2, С, Р, РР, сойджын туагадтæ.

Йæ архайд у, нæлгоймæгтыл чи фæзыны, ахæм уæззау низтæ простатит æмæ аденомайы ныхмæ. Тыквеол хорз ахъаз у масты дзæкъул æмæ игæры низтæй.

Категори:Хостæ
Категори:Гепатопротектортæ
Кабул

**Кабу́л** (,  *Kābul*) у Афгъанистаны сæйраг сахар. Цæрынц дзы 4,2 милуан адæймагæй фылдæр.

## Фиппаинæгтæ

*
31 мартъийы

## Бæрæгбæттæ æмæ сæрмагонд бонтæ

## Цаутæ
* 2003 — Гергиты Валери сси ЮНЕСКО-йы Сабырдзинады артист. Уыцы хæрзиуаг Гергийы-фыртæн радтой Парижы.
* 2010 — Дыууæ срæмыгъды фæстиуæгæн дагъистайнаг сахар Хъызлары амардысты 12 адæймаджы, сæ фылдæр милицæйы кусджытæ, 29 бахаудысты рынчындонмæ.

## Ацы бон райгуырдысты
* 1939 — Звиад Гамсахурдиа, Советон Цæдисы фехæлды фæстæ Гуырдзыстоны фыццаг президент.
* 1971 — Павел Буре зындгонд хоккеист.
* 1989 — Джиголаты Дауыт, «Аланийы» футболист, дуаргæс.

## Ацы бон амардысты
* 1997 — Николай Байтеряков (р.&nbsp;1923), Удмуртийы адæмон поэт.

Категори:Бонтæ
Алеуты сакъадæхтæ

**Алеуты сакъадæхтæ** () у 150 сакъадахы рæгъ Сабыр фурды цæгаты. Сакъадæхтæй сæ фылдæр сты къæдзæхджын, сæ бæрзонддæр хох та у вулкан Чикалдин (2703 м).

1867-æм азы Алеуты сакъадæхтæй сæ фылдæр хай (уæрæсейаг Беринджы æмæ Æрхуы сакъадæхты йеддæмæ) фесты Америкæйы Иугонд Штатты дæлбар территори (ныр сты штат Аляскæйы хай).

Категори:Сабыр фурды сакъадæхтæ
Категори:Аляскæйы сакъадæхтæ
Сан-Франциско

**Сан-Франциско** (англисагау *San Francisco*) у АИШ-ы зынгæдæр сахартæй иу. Лæууы штат Калифорнийы, Сабыр фурды былыл. Сахары цæрынц 815 358 адæймаджы, уымæй у штаты цыппæрæм стырдæр сахар.

## Фиппаинæгтæ

*
Категори:Калифорнийы зылдтæ
7 августы

## Бæрæгбæттæ æмæ сæрмагонд бонтæ

## Цаутæ
* 2008 — Хуссар Ирыстоны хæст райдыдта.

## Ацы бон райгуырдысты
* 1954 — Гæззаты Валерæ, зындгонд уæрæсейаг футболист æмæ футболон тренер. Клуб «Спартак-Алани»-йы сæргълæууæгæй куы уыд, уæд йæ къухы бантыст йæ командæ Уæрæсейы чемпион скæнын (1995).
* 1966 — Джимми Уэйлс, Википедийы бындурæвæрæг æмæ Фонд Викимедиайы сæргълæууæг.

## Ацы бон амардысты
* 1921 — Александр Блок, уырыссаг поэт.
* 1941 — Рабиндранат Тагор (*Rabindranath Tagore*) (райг. 1861), индиаг фыссæг, философ, Нобелы премийы лауреат(1913).

Категори:Бонтæ
Гуам

**Гуа́м** (, ) у Сабыр фурды сакъадах, АИШ-ы дæлбар. Ис дзы америкаг хæстон базæ (ахсы сакъадахæн йæ иу æртыккаг хай) æмæ бирæ уазæгуаты, кæцыты япойнаг туристтæ улæфынц.

Категори:Сабыр фурды сакъадæхтæ
Заменгоф, Людвик Лазарь

**Людвик Лазарь Заменгоф** (; йæ уæрæсейаг гæххæттытæм гæсгæ *Лазарь Маркович Заменгоф*) уыд, æвзаг эсперанто чи æрымысыдис, уыцы лæг. Уый райгуырдис 1859-æм азы 15 декабры сахар Белосточы (ныр Польшæйы), амардис та 1917-æм азы 14 апрелы Варшавæйы. Йæ дæсныйадмæ гæсгæ уыд цæстыты хосгæнæг.

Лазары фыд куыста куыд немыцаг æвзаджы ахуыргæнæг, фæстæдæр уыимæ ма цензорæй: цензурæ кодта немыцаг æвзагыл æмæ та дзуттаг æвзæгтыл (идиш æмæ иврит) цæуæг периодикон мыхуыр. Йæ сабибонтæй Лазарь Заменгоф зыдта цалдæр æвзаджы, йæ мысинæгтæм гæсгæ йæ сæйраг æвзаг уыдис уырыссаг, фæстæдæр фылдæр польшæйагау дзурын байдыдта, йæ цотимæ дæр.

Гимназы фæстæ Лазарь ахуыр кодта Мæскуыйы (1879-1881) æмæ Варшавæйы (1881-1885), сси цæстыты дохтыр.

Йæ æрымыст æвзаджы афæлгæст рацыдис 1887-æм азы сæрды уырыссаг æвзагыл, уыцы чиныдж сæргонд уыдис «Доктор Эсперанто. Æхсæнадæмон æвзаг. Раздзырд æмæ ахуыры чиныг æххæстæй» (). Уыцы рауагъды фæстæ уыдысты польшæйаг, францаг æмæ немыцаг рауæгъдтытæ. Заменгофы фæсномыг «эсперанто» тагъд рæстæджы сси, уый цы æвзаг сарæзта, уымæн йæ ног ном.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Эсперантисттæ
Приморско-Ахтарск

**Приморско-Ахтарск** у сахар Уæрæсейы Краснодары крайы, Азовы денджызы былгæрон. Цæрынц дзы 32,4 мин адæймаджы (2005).

## Бæстыхъæд
* Тынг хъарм сæрд, июлы рæстæмбис температурæ у +22°С.
* Ахастон уымæлад ~ 60 %.
* Найæн сезон майæй сентябрмæ (доны температурæ +19°С — +25°С).

## Фиппаинæгтæ

Категори:Краснодары крайы сахартæ
Категори:Уæрæсейы порттæ
Къозонты Мураз

[frame|right|Къозонты Мураз [Мæскуыйы. 2008-æм азы декабры къам]]
**Къозонты Сандройы фырт Мураз** (райгуырдис 1936-æм азы Ручъы) у Анголæйы (Африкæ) Бенгелы университеты профессор, зындгонд полиглот. 2006-æм азы уый уыдис Хуссар Ирыстоны, фембæлдис паддзахадон университеты студенттимæ æмæ сын радзырдта йæ цардвæндаджы тыххæй, Африкæйы йæ куысты хабæрттæ. 2008-æм азы дæр æрбацыдис йæ райгуырæн бæстæ бабæрæг кæнынмæ.

Къозоны-фырт райгуырдис Дзауы районы Ручъы хъæуы. 1954-æм азы астæуккаг скъола каст куы фæцис, уæд фæлварæнтæ радта Сталиниры паддзахадон пединституты историон-филологион факультетмæ æмæ йæ каст фæцис иттæг хорз бæрæггæнæнтимæ. Цалдæр азы ахуыргæнæгæй бакуыста йæ райгуырæн хъæуы астæуккаг скъолайы, кодта фæскомцæдисон куыст. Уый фæстæ ацыдис Къахетмæ æмæ уым сахуыр кодта гуырдзиаг æвзаг хæрз цыбыр æмгъуыдмæ, стæй та ацыдис Бакомæ æмæ уым та сахуыр кодта азербайджанаг æвзаг.

Фæстæдæр ахуыр кæнынмæ бацыдис аспирантурæмæ Цæгат Ирыстоны, бахъахъхъæдта кандидатон диссертаци. Уый фæстæ редактор уыд ССР Цæдисы Зонæдты академийы журнал «Латинаг Америкæ»-йæн.

Уый бирæ азты дæргъы уацхæссæгæй фæкуыста Мыхуыры агентад «Новости»-йы (АПН). Ацы бынаты кусгæйæ уый арæх балцыты уыд дунейы алы бæстæты æмæ дзы мыхуырæн канд æрмæг не ’мбырд кодта, фæлæ ма прессæйæн дæр кодта анализ. Иу рæстæджы ма куыста тæлмацгæнæгæй Иугонд Нациты Организацийы (ООН). Тæлмац кодта испайнаг æвзагæй.

Къозоны-фырт у полиглот, зоны цалдæр фæсарæйнаг æвзаджы. Анголæйы, Бенгелы университеты та бирæ азты дæргъы лекцитæ кæсы португайлаг æвзагыл. Ам ссис профессор дæр.

Африкæйы уæвгæйæ Къозонты Мураз йæ сæйраг куысты æмрæнхъ дзæвгар азты дæргъы ахуыр кодта Индийæ Африкæмæ Аланты истори æмæ дзы ссардта археологион æрмæджытæ, кæцытæ æвдисæн сты, алантæ ацы бынаты кæй уыдысты, уымæн. Уыцы темæйы фæдыл Мураз ныффыста 12 иртасæн куысты æмæ дзы сæ иу мыхуыр уыд газет «Южная Осетия»-йы 2004-æм азы.

Муразæн Хуссар Ирыстоны паддзахадон университеты студенттимæ цы фембæлд уыд, уым уый æрдзырдта ацы уæлдæр ахуыргæнæндонмæ йæ уарзондзинады тыххæй, уымæн æмæ йæхæдæг дæр ахуыр кодта ам. Радзырдта ма ирон адæмы ивгъуыд æмæ абоны историйыл. Лæмбынæг ныхас кодта, æвзæгты куыд ахуыр кæны, уыцы методикæйыл, ома, куы дæ фæнда æвзæгтæ ахуыр кæнын, уæд æй цыбыр рæстæгмæ дæр сахуыр кæндзынæ æмæ студенттæн ацы хъуыддаджы бацамыдта йæ фæлтæрддзинад. Афтæ ма радзырдта Африкæйы аланты фыдæлты фæдтæ куыд агуырдта, уыцы куыстыты тыххæй.

Уый ма фæнд кæны Тибетмæ ацæуын, уымæн æмæ лæмбынæг ахуыр кæны теологи.

## Æддаг æрмæг
* Къозонты Муразы интервью. Журнал «Дарьял», 2001 

Категори:Африкæйы ахуыргæндтæ
Категори:Ирон ахуыргæндтæ
Категори:Полиглоттæ
Категори:Къозонтæ
Категори:Ручъы чи райгуырдис, уыдон
Грэмм, Лу

**Лу Грэмм** (; райгуырдис Рочестеры, Нью-Йорчы штаты) у америкаг рок-музыкант, къорд «Foreigner»-ы зарæггæнæг.

## Иунæгæй кæм зары, уыцы альбомтæ
* Ready or Not (1987)
* Foreigner in a Strange Land (1988)
* Long Hard Look (1989)
* The Best of the Early Years (1993)

## Фиппаинæгтæ

Категори:АИШ-ы рок-музыканттæ
Категори:Нью-Йорчы штаты чи райгуырдис, уыдон
Категори:1950-æм азы чи райгуырдис, уыдон
Полиглот

**Полиглот** (бердзенаг дзырдтæй *poly* «бирæ» æмæ *glotta* «æвзаг») у, бирæ æвзæгтæ чи зоны, ахæм адæймаг. 

Кæс: Къозонты Мураз, Антони Грабовски.

*
Гуырдзиаг æвзаг

**Гуырдзиаг æвзаг** ( ) у гуырдзиаг адæмы мадæлон æвзаг, Гуырдзыстоны официалон æвзаг.

## Диалекттæ
Гуырдзиаг æвзаджы ис цалдæр диалекты: картлиаг, къахеттаг, имеретаг, гуриаг, гуыдайнаг, рацъон, ачъайраг, хевсураг, тушаг æмæ æндæртæ.

Категори:Гуырдзиаг æвзаг
Категори:Картвелаг æвзæгтæ
Категори:Кавказы æвзæгтæ
Горькийы автомобилон завод

thumb|ГАЗ 69
**Горькийы автомобилон завод** («ГАЗ») у стыр куыстуат Уæрæсейы. Уадзы уазласæн æмæ рог хæдтулгæтæ.

Категори:Автомобилон куыстуæттæ
Категори:Уæрæсейы куыстуæттæ
Гасситы Знауыр

**Гасситы Никъалайы фырт Знауыр** (райгуырдис 1925-æм азы 17 мартъийы Цхинвалы — амардис 2016-æм азы 6 мартъийы Бузалайы) уыдис Республикæ Хуссар Ирыстоны парламенты сæрдар (2004—2009).

## Цардафыст
Гасситы Знауыр райгуырдис Цхинвалы, революционер Гасситы Никъалайы бинонты ’хсæн; йæ сывæллоны бонтæ арвыста Мæскуыйы, суанг ма скъолайы дæр уым ахуыр кæнын райдыдта. 1935-æм азы йæ бинонтæ раздæхтысты Цхинвалмæ. 2-æм астæуккаг скъола каст фæцис 1942-æм азы. Ахуыр кодта Хуссар Ирыстоны педагогон институты, райста дзы физикæ æмæ математикæйы ахуыргæнæджы дæсныйад. Фыдыбæстæйы Стыр хæсты рæстæг, 1942-æм азæй 1944 азы онг службæ кодта æфсады.

1947-æм азæй куыста ахуыргæнæгæй. 1951-æм азæй цардис Калачы, куыста дзы ахуыргæнæгæй, стæй ахуыр кодта политехникон институты хæххон факультеты. Уый каст куы фæцис, уæд кусын райдыдта Къуайсайы.

1963-æм азæй — партион куысты.

Фæкуыста бирæ бæрнон бынæтты, 1991-æм азы куыста Хуссар Ирыстоны мелиорацийы управленийы сæргълæууæгæй. Уыцы аз æй равзæрстой партийы облæстон комитеты фыццаг секретарæй, уыимæ разамынд лæвæрдта облæсты Сæйраг Советæн. Уыдис уыцы советы фыццаг æмæ дыккаг æрсидты депутат.

2004-æм азæй 2009-æм азмæ уыдис Хуссар Ирыстоны парламенты сæргълæууæг.


Ныв:Гассиев 2009.jpg|Гасситы Знауыр 2009-æм азы, Цхинвал
Ныв:Медоев и Гассиев 2009.jpg|Гасситы Знауыр æмæ Медойты Дмитри


## Фиппаинæгтæ

Категори:Хуссар Ирыстоны политиктæ
Знауыр
Категори:Ирæттæ Фыдыбæстæйы Стыр хæсты
Категори:Дзауы районы чи амардис, уыдон
Алайнаг епархи

**Алайнаг епархи** (**Аллон епархи** дæр) никуы уыд нæдæр уырыссаг, нæдæр грекъаг аргъуанты сконды. Уый уыд, йæ архайд XV æнусы фæудты XVI æнусы райдианы чи æрурæдта, Византияйы уыцы епархийы сконды. Раздæры Алайнаг Алчер Георги банысан кодта, зæгъгæ, Республикæ Хуссар Ирыстоны алыварс чи сæвзæрд, уыцы монон æмæ политикон уавæртæ Хуыцауы фæндонмæ гæсгæ æркодтой Алайнаг митрополи саразынмæ, ныры этапы Алайнаг епархийы фæлгæтты.

«*Бирæ рæстæджы дæргъы*, — загъта Алчер Георги, — *ничи скъуыддзаг кодта аргъуаны архайды хæдзарадон фарстатæ, уымæ гæсгæ ныртæккæ уыцы фарстатæ систы сæйраг проблемæ. Уыдон домынц аргъуанмæ лæмбынæг хъусдард аздахын æмæ паддзахады ’рдыгæй æххуыс бакæнын*».

Уырыссаг растуырнæг еклези Алайнаг епархи дихдзинадыл нымайы.

## Æддаг æрмæг
* Алайнаг епархийы официалон сайт 

## Фиппаинæгтæ

Категори:Дин Хуссар Ирыстоны
2 октябры

## Бæрæгбæттæ æмæ сæрмагонд бонтæ

## Цаутæ
* 2006 — Уæрæсейы транспорты министрад 24 сахатæй æрурæдта Гуырдзыстонимæ æфсæнвæндагон, денджызон, авиацион æмæ автомобилон бастдзинад.

## Ацы бон райгуырдысты

## Ацы бон амардысты

Категори:Бонтæ
Цоциты Барис

**Цоциты Елиозы фырт Барис** (райгуырдис 1957-æм азы 1 ноябры Стыркомы) у Хуссар Ирыстоны политик, уыдис гуырдзиаг-ирон хъаугъа æрбæстон кæныны фæдыл Æмхæццæ контролон къамисы Хуссар Ирыстоны хайы æмсæрдар, 2008-æм азы хæсты фæстæ та кусы куыд фæсконфликтон бадзæбæх кæныныл Хуссар Ирыстоны президенты æххастбарджын минæвар. Архайы арæнты делимитацийы фарстатыл дæр.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Хуссар Ирыстоны премьер-министртæ
Барис
Категори:Стыркомы чи райгуырдис, уыдон
Гаглойты Иринæ

**Гаглойты Юрийы чызг Иринæ** (райгуырдис 1959 азы 25 июны) у Республикæ Хуссар Ирыстоны мыхуыр æмæ информацийы хъуыддæгты министр (раздæры *Информаци æмæ мыхуыры паддзахадон комитет*), Æмхæццæ контролон къамисы уæнг.

2006-æм азы ноябры уый тынг фæцæф ис террористон срæмыгъды рæстæг.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Хуссар Ирыстоны политиктæ
Иринæ
Багаты Руслан

**Багаты Руслан** у Хуссар Ирыстоны Дзауы районы администрацийы сæргълæууæг.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Хуссар Ирыстоны политиктæ
Руслан
Дзаттиаты Руслан

**Дзаттиаты Георгийы фырт Руслан** (райгуырдис 22 ноябры 1936 азы Сталиниры) у историон зонæдты доктор, Абайты Васойы номыл Гуманитарон æмæ социалон иртасынæдты Цæгат Ирыстоны институты хистæр зонадон кусæг, историк, археолог.

## Фиппаинæгтæ

## Æрвитæнтæ
* Дзуринæгтæ. Дзаттиаты Руслан: «Афтæ мæм кæсы, æмæ уадиссаг ницыма уыдис мæ царды»… // ГТРК «Алания» (17.11.2016)
* Абон йӕ юбилей нысан кӕны археолог, историон зонӕдты доктор Дзаттиаты Руслан // ГТРК Ир (22.11.2021)
* Романтик археологии. Интервью газете «Республика»
* Руслан Дзаттиаты. Исследователь древности

Категори:Ирон ахуыргæндтæ
Категори:Цæгат Ирыстоны ахуыргæндтæ
Категори:Уæрæсейы историктæ
Руслан
Категори:Цхинвалы чи райгуырдис, уыдон
Козаты Галинæ

**Козаты Галинæ** у Хуссар Ирыстоны сгуыхт артисткæ.

Категори:Хуссар Ирыстоны сгуыхт артисттæ
Галинæ
Айзæлд FM

**«Айзæлд FM»** у Цхинвалы хæдбар æнæкоммерцион радиостанцæ. Йæ куыст райдыдта 2005 азы 10 ноябры.

Радиостанцæ йæ сæйраг хæс уыны уæвæг информацион вакуум баххæст кæныны, республикæ Хуссар Ирыстоны цы цаутæ цæуы, уыдон рæстæгыл æмæ объективонæй æвдисыны. Эфирон рæстæджы фылдæр хай æвдисдзысты, уырыссаг, фæсарæйнаг æмæ национ эстрадæйы хуыздæр репертуарæй арæзт чи æрцæуа, ахæм музыкалон æмæ хиирхæфсæн программæтæ. Редакцийы планты сты æрвылбонон ног хабæрттæ, ахсджиаг репортажтæ æмæ аналитикон программæтæ цæттæ кæнын æмæ сæ эфирмæ дæттын.

Радиостанцæ йæ куыст кæны æнæхъæн суткæйы дæргъы 107,4 FM тагъдады.

«Айзæлд FM» республикæйы æдде зындгонд сси 2006-æм азы, Гуырдзыстоны сæрмагонд службæтæ йæ алæвæрдтæ эфиры-иу ахуыссын кæнын куы райдыдтой, уæд.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Радио
Категори:Хуссар Ирыстон
Бестауты Светланæ

**Бестауты Къостайы чызг Светланæ** 1969 азæй 1974 азмæ хъазыд Гуырдзыстоны æмбырдгонд командæйы волейболæй. Нымад уыд хуыздæр хъазæгыл. Бæрзонд систа Ирыстоны кад. 1974-1975 азты хъазыд Советон Цæдисы æмбырдгонд командæйы. Бирæ фæсарæйнаг бæстæты равдыста йæ диссаджы æвзыгъддзинад. Уыд Венгрийы, Польшæйы, Латвийы æмæ æндæр бæстæты. Йæ хорз хъазты тыххæй хорзæхджын уыд бирæ грамотæтæ æмæ призтæй. Уый стыр кад уыд Ирыстонæн.

Категори:Ирон спортсментæ
Светланæ
Санахъоты Дауыт

**Санахъоты Джиуæры фырт Дауыт** (, райгуырдис Цхинвалы 1976-æм азы 14 декабры) у Республикæ Хуссар Ирыстоны Президенты цур адæймаджы барты фæдыл æххæстбарджын. Уымæй фылдæр Санахъойы-фырт у Республикæ Хуссар Ирыстоны кёкусинкай каратэ-дойы федерацийы президент. 2012-æм азы мартъийы æвзæрстыты рæстæг Санахъойы-фырт уыдис президенты бынатмæ кандидаттæй иу.

2012-14 азты куыста Хуссар Ирыстоны фæсарæйнаг хъуыддæгты министрæй.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Хуссар Ирыстоны политиктæ
Дауыт
Категори:XXI æнусы политиктæ
15 мартъийы

## Бæрæгбæттæ æмæ сæрмагонд бонтæ
* 

## Цаутæ
* 1493 — Колумбы экспедицийы дыууæ науы раздахтой Испанимæ.
* 1812 — Бындур сæвæрдæуы фыццаг уырыссаг хъæуæн Калифорнийы — Русская река.
* 1906 — Компании «Роллс-Ройс» регистрацигонд æрцыд.
* 1927 — ДнепроГЭСы арæзтад райдыдта.
* 1938 — Сауды Араббы ссардæуы фыццаг нефть.

## Ацы бон райгуырдысты
* 1890 — Делоне, Николайы фырт Борис (амард 1980), математик.
* 1912 — Минх, Григорийы фырт Николай (амард 1982), композитор. 
* 1930 — Годжыцаты Исахъ, зындгонд ирон артист.
* 1932 — Ежи Гофман, польшæйаг режиссёр æмæ сценарист.

## Ацы бон амардысты
* 1723 — Иоганн Христиан Гюнтер (*Johann Christian Günther*), немыцаг поэт (райгуырд&nbsp;1695).

Категори:Бонтæ
Кучиты Михаил

**Кучиты Юрийы фырт Михаил** (англисагау *Michael Kuchiev*) у техникон зонæдты доктор, атомон энергетикæ зындгонд иртасæг.

Кучиты Михаил цæры Австралийы, кусы Ног Хуссар Уэльсы университеты. Мыхуыры рауагъта бирæ иртасæн куыстытæ атомон энергийы ахсджиаг фарстатыл.

Михаил у атомон ихсæттæг «Арктикæйы» раздæры капитан Кучиты Юрийы фырт.

## Æддаг æрмæг
* Кучиты Михаилы фарс йæ университеты сайтыл 

Категори:Ирон ахуыргæндтæ
Категори:Австралийы ахуыргæндтæ
Михаил
Цæгат Корейы сахарты номхыгъд

**[[Цæгат Корей]]ы сахартæ** сты:

* Анджу (안주시, 安州市) 
* Вонсан (원산시, 元山市)
* Канге (강계시, 江界市) 
* Кимчхэк (김책시, 金策市) 
* Кэсон (개성시, 開城市) 
* Кэчхон (개천시, 价川市) 
* Манпхо (만포시, 滿浦市) 
* Мунчхон (문천시, 文川市)
* Нанпхо (남포시) 
* Пхёнсон (평성시, 平城市) 
* Пхеньян (평양) 
* Раджин (라진시, 羅津市) 
* Саривон (사리원시, 沙里院市) 
* Синпхо (신포시, 新浦市) 
* Синыйджу (신의주, 新義州市) 
* Сонним (송림시, 松林市) 
* Сунчхон (순천시, 順天市) 
* Танчхон (단천시, 端川市) 
* Токчхон (덕천시, 德川市) 
* Хамхын (함흥시, 咸興市) 
* Хесан (혜산시, 惠山市) 
* Хверён (회령시, 會寧市) 
* Хэджу (해주시, 海州市) 
* Хыйчхон (희천시, 熙川市) 
* Чхонджин (청진시, 淸津市) 
 
*
Ганæйы сахарты номхыгъд

**[[Ганæ|Ганæйы]] сахартæ:**

*Аккрæ
*Болгатангæ
*Кейп-Кост
*Кофоридвæ
*Кумаси
*Суньяни
*Тамале
*Хо

*
Польшæйы сахарты номхыгъд

**[[Польшæ|Польшæйы]] сахартæ**:

2006 азы Польшæйы уыд, сахары статус кæмæн и, 889 ахæм цæрæнуаты.

## 100 000 цæрæгæй фылдæр кæм и, уыцы сахартæ ([[2004]])

*
Словенийы сахарты номхыгъд

**[[Словени]]йы сахартæ:**

## 10 стырдæр сахары ([[2002]] азы нымæцтæ)
# Люблянæ — 258 873 цæрæджы
# Марибор — 93 847
# Целе — 37 834
# Крань — 35 587
# Веленье — 26 742
# Копер — 23 726
# Ново Место — 22 415
# Птуй — 18 339
# Трбовле — 16 290
# Нова Горицæ — 13 491

*
Пухаты Къоста

**Пухаты Къоста** (Коста Пухаев) уыдис Республикæ Хуссар Ирыстоны культурæйы министр (2006?). 2007-æм азы февралы йæ баивта Дзуццаты Тамерлан.

Ныртæккæ Пухайы-фырт кусы президенты администрацийы сæргълæууæджы фыццаг хæдивæгæй.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Хуссар Ирыстоны политиктæ
Къоста
Бæззаты Саурмæг

**Бæззаты Саурмæг** у Мæскуыйы алайнаг чырыстон аргъуаны сауджын. Уый райгуырд Гуырдзыстоны Рустауы сахары. Æфсады рæнхъыты куы баслужбæ кодта, уæд ахуыр кæнынмæ бацыд Харьковы хойраджы институтмæ. Фæлæ дзы бирæ нæ ацахуыр кодта, ныууагъта йæ æмæ бацыд Мæскуыйы дины семинармæ æмæ йæ каст фæцис фæсаууонмæ.

Категори:Ирыстоны сауджынтæ
Категори:Рустауы чи райгуырдис, уыдон
Саурмæг
Дыгъуызты Тенгиз

**Дыгъуызты Никъалайы фырт Тенгиз** (райгуырдис 1959-æм азы Сатихъары — амардис 2020-æм азы 28 ноябры) уыди газет «Рæстдзинад»-ы уацхæссæг, Хуссар Ирыстоны сгуыхт журналист.

## Цардафыст
Дыгъуызты Тенгиз райгуырди Хуссар Ирыстоны Сатихъары хъæуы. Астæуккаг скъолайы фæстæ ахуыр кодта Цæгат Ирыстоны паддзахадон университеты филологион факультеты ирон-уырыссаг хайады. 1983-2004 азты куыста газет «Рæстдзинад»-ы редакцийы, Цæгат Ирыстоны Фæллойы æмæ социалон рæзты министрады.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Хуссар Ирыстоны журналисттæ
Тенгиз
Категори:Сатихъары чи райгуырдис, уыдон
Бзарты Руслан

**Бзарты Сулейманы фырт Руслан** (райгуырдис 1958-æм азы 14 июны, Бакуйы) у ирон историк, æхсæнадон архайæг, ЦИПУ-йы профессор, историон зонæдты доктор, Республикæ Цæгат Ирыстон — Аланийы Æхсæнадон палатæйы уæнг.

Астæуккаг скъола каст фæци Бакуйы, уый фæстæ йæ бинонтимæ ралыгъдис Дзæуджыхъæумæ æмæ дзы бацыдис ЦИПУ-йы историон факультетмæ. Уый каст фæци 1980-æм азы, 1985-æм азы та — Мæскуыйы паддзахадон университеты аспирантурæ. 1985-æм азæй ныры онг кусы ЦИПУ-йы.

Бзарты Руслан у астæуккаг скъолатæн ахуыры чиныг «Ирыстоны истори»-йы автортæй иу (уыцы чиныг йемæ фыста Блиты Марк).

## Уацмыстæ
* История в осетинском предании. Дзæуджыхъæу, 1993.

Категори:Цæгат Ирыстоны историктæ
Категори:Историон зонæдты доктортæ
Категори:Бакуйы чи райгуырдис, уыдон
Категори:Зындгонд ирæттæ
Категори:Ирыстоны æхсæнадон архайджытæ
Руслан
Хомский, Ноам

**Аврам Ноам Хомский** кæнæ **Нoум Чомски** ( []; райгуырдис 1928-æм азы 7 декабры Филадельфийы) у зындгонд америкаг лингвист æмæ зынгæ политикон архайæг, генеративон лингвистикæйы бындурæвæрæг. Йæ политикон цæстæнгæсæй у анархо-синдикалист.

## Æддаг æрмæг
* Хомскийы сайт

## Фиппаинæгтæ

Категори:Лингвисттæ
Категори:Анархисттæ
Категори:АИШ-ы ахуыргæндтæ
Категори:АИШ-ы философтæ
Категори:Филадельфийы чи райгуырдис, уыдон
Дзау

**Дзау** () у Хуссар Ирыстоны стырдæр хъæу, Дзауы районы центр (Гуырдзыстоны конституцимæ гæсгæ Дзау у Мидæггаг Картлийы Дзауы районы административон центр).

## Истори
Дзауы тыххæй фыццаг документон ской нымад цæуы XVII æнусы фыццаг хайы. Дзауы историон хай дих кæны *Стыр Дзауыл* æмæ *Жижойтыл*. Стыл Дзауы цæрынц Санахъотæ æмæ Кæркуыстæ.

### Мыггæгтæ
Цардысты дзы Тедетæ, Джиотæ, Бигъуылатæ, Дзугатæ, Гаглойтæ, Бететæ, Тыджытæ, Цхуырбатæ, Хъоцытæ, Санахъотæ, Дзукъатæ, Плитæ, Гасситæ, Биазыртæ, Беджызатæ, Сиукъатæ, Гатыгкотæ, Гæбæратæ, Гæззатæ, Куымæриттатæ, Абайтæ, Пæррæстатæ, Челæхсатæ, Габаттæ, Хъуылымбегтæ, Котолитæ, Гæджитæ, Фæрниатæ, Уанетæ, Кæркуыстæ, Гуссалтæ, Икъотæ, Пухатæ, Бежантæ, Козатæ, Æрсойтæ, Харебатæ, Тыбылтæ, Соттитæ, Къæбыстæ, Кокойтæ, Хъæцлæутæ, Магкотæ, Къубалтæ, Томайтæ, Нанитæ, Цъæриттæ, Кæркуыстæ, Джергатæ, Дзанайтæ, Къомайтæ, Мæргъитæ, Карсантæ, Хуыбиатæ, Гуыззыттатæ, Саулохтæ, Бикойтæ, Джуссойтæ, Дзадтиатæ, Битетæ, Остъатæ, Гуыбатæ, Къуылыхтæ, Хъуылатæ, Козатæ, Къуымситæ, Дзидздзойтæ, Джабитæ, Гуыцмæзтæ, Готойтæ, Медойтæ, Цоцитæ, Габутæ, Слантæ, Дочитæ, Касатæ, Лагкотæ, Букылтæ, Хæбæлатæ, Къадзтæ, Хæныкъатæ, Хуыгатæ.

## Географи
Дзау лæууы цæугæдон Стыр Леуахийы рахиз былыл. Дзауы ис диссаджы улæфæн бынæттæ: Къроз æмæ æндæртæ.

## Цæрджытæ

## Фиппаинæгтæ

Категори:Дзауы районы сахартæ æмæ хъæутæ
*
Категори:Мидæггаг Картлийы цæрæнрæттæ
Хъайтмазтæ

**Хъайтмазтæ** кæнæ **Хъайтмæзтæ** () сты ирон мыггаг.

## Равзæрд
Хъайтмазтæй Гулийы чи цæры, уыдон Зæрæмæгæй балыгъдысты. Зæрæмæгмæ та Санибайæ æрцыдысты. Зæрæмæджы фæтуджджын сты Баситимæ, уæд сыстадысты æмæ Гулимæ балыгъдысты. Гулимæ чи ’рлыгъдис Хъайтмазтæй, уый Хазби хуынди. Хазбийы фырт та — Хъасай, Хъасайы фырт — Бæрæзг, Бæрæзджы фырт — Созырыхъо, Созырыхъойы фырт — Мурик. Цæуы йыл ныр цыппор азмæ æввахс.

## Фиппаинæгтæ

*
Зонкъар

**Зонкъар** () у хъæу Хуссар Ирыстоны Цхинвалы районы.

Ацы хъæуы ис донтымбылганæн цад, йæ дæргъ у 5 километры, йæ уæрх — 700 метры.

## Мыггæгтæ
Цардысты дзы Уалытæ, Чсиатæ, Къудухтæ.

## Фиппаинæгтæ

## Æрвитæнтæ
* Аивадон балцы Мамытаты Геннадиимӕ "Зонкъары хъӕумӕ"

Категори:Цхинвалы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Елтъура

**Елтъура** у хъæу Хуссар Ирыстоны Цхинвалы районы. 

## Мыггæгтæ
Цардысты дзы Гобозтæ, Табутæ (Мариамидзе), Сидæмонтæ (Сидамонидзе), Пухатæ, Чертхъотæ, Абайтæ, Сиукъатæ.

## Фиппаинæгтæ

## Литературæ
* 

Категори:Цхинвалы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Гуырдзыстон

**Гуырдзыстон** кæнæ **Гуырдзы** ( []) у Кавказы æрдæгпрезидентон республикæ. Йæ конституцимæ гæсгæ цы зæххытæ хъуамæ ахса, уыдон цæгаты æмарæн сты Уæрæсеимæ, скæсæны Азербайджанимæ, хуссары Сомихимæ æмæ Туркимæ æмæ ныгуылæны та сын ис Сау денджызмæ ахизæн. Фæлæ уыцы зæххытæй Хуссар Ирыстон æмæ Абхаз кæм сты, уыдонмæ йæ арм нæ дары. Хуссар Ирыстон ис Гуырдзыстоны сидт зæххыты астæуæй, Уæрæсейы æрдыгæй. Абхаз та ис йæ сидт зæххыты ныгуылæнæрдыгæй. Гуырдзыстоны хицауады сæйраг сахар у Тбилис (Калак), кæцы, иу милуанæй фылдæр цæрæгимæ, у бæстæйы стырдæр сахар. Йæ закъондæддæг тыхты сахар та у Кутаис. Гуырдзыстоны сидт зæххыты фæзуат у 69 700 квадратон километр, кæдонæй армдард сты 57 200. Цæры дзы 4,5 милуан адæймаджы. Кæд географион æгъдауæй Гуырдзыстоны фылдæр хай Азимæ хауы, уæддæр культурон, экономикон æмæ политикон æгъдауæй Европæмæ арæх цæуы хаст. Гуырдзыстон тырны НАТО æмæ ЕЦ-ы уæнг суын. 

1991-æм азы онг — Советон Цæдисы Гуырдзыстоны Советон Социалистон Республикæ.

Бæстæйы президент у Михаил Хъавелашвили.

## Географи
Гуырдзыстон бынат кæны Фæскавказы. Бæстæйы фæзуат у 69 700 км² (Абхаз æмæ Хуссар Ирыстон дæр нымайгæйæ). Гуырдзыстоны ис цалдæр стыргомау цæугæдоны — Къуар, Ингур, Рион æмæ æндæртæ.


Image:Satellite image of Georgia in May 2003.jpg|Гуырдзыстон космосæй
Image:VittfarneGeorgien 155.jpg|Сари
Image:Georgia, Khevi, Truso Valley - Villages of Abano and Zakagori.jpg|Тырсыгом
Image:Watch towers.jpg|Дартлойы хъæу, Тушет


## Истори
1800-æм азы уæды Гуырдзыстоны бæстæтæй иу барвæндонæй бацыдис Уæрæсейы империйы скондмæ. 1810-æм азы Имерет дæр бацæуын кодтой Уæрæсемæ. Гуырдзиаг зæххытæ баиу сты, фæлæ гуырдзиаг паддзахад ууыл фæци.

Фæстæдæр, Уæрæсейы революци куы æрцыдис, Гуырдзыстон расидти хæдбардзинад, цалынмæ Сырх Æфсад йæ нæ бакодта социалистон паддзахады скондмæ.

## Дин
Гуырдзыстоны цæрджыты фылдæр хай сты растуырнæг чырыстæттæ.

## Административон дих

Административон æгъдауæй Гуырдзыстоны сконд у ахæм:
* Автономон республикæтæ: Ачъар æмæ Абхаз.
* Провинцитæ (, [мхаре]): Гури, Имерет, Къахет, Дæллаг Картли, Цхета-Мтианет, Рацъ-Лечхум æмæ Дæллаг Сари, Мегрели æмæ Уæллаг Сари, Самцхе-Джавахет, Мидæггаг Картли
* Сæрмагонд статусы сахар: Тбилис (Калак).
Уыдонæй Абхаз у, йæ хæдбардзинад ын дыууæ паддзахады кæмæн банымадтой, ахæм ног паддзахад. Уыцы дихмæ гæсгæ Имерет, Цхета-Мтианети, Рацъ-Лечхум æмæ Дæллаг Сари æмæ Мидæггаг Картлимæ цы зæххытæ хауынц, уыдоныл лæууы æндæр ахæм паддзахад — Хуссар Ирыстон.

## Фиппаинæгтæ

*
Цæгат Ирыстоны гимн

**[[Цæгат Ирыстон]]ы гимн**.

Текст — Ходы Камал, мелоди — Цорионти Аркадий.

:Зæрин хур йæ тынтæ нывæнды фæлмæн 
:Нæ фыдæлты рагон уæзæгыл рæдауæй,
:Арвы бын калы фæрдыгау тæмæн 
:Ирыстон йæ адæмты фарнæй. 

:Заманты тарæй æрттивы зынгау
:Дæ уидаг, нæ Ивгъуыд, нæ Абон, нæ Фидæн. 
:Барвæс нæ куывдыл, Хуыцæутты Хуыцау, 
:Уастырджи, рафæлгæс, Табу Дæхицæн. 

:Кад æмæ радимæ фидæнмæ кæс,
:Амондæй абузæд ронгау дæ цард. 
:Амонд мысайнагау фидæнмæ хæсс, 
:Дæ кæстæр дын басгуыхæд кард æмæ уарт. 

:Фæлтæрæй фæлтæрмæ фæцæуæд дæ фарн, 
:Рын æмæ сонæй дæ хизæд хъысмæт. 
:Хистæры намыс, кæстæры æхсар 
:Хурау дын царды цырагъдарæг уæнт! 

:Кад æмæ радимæ фидæнмæ кæс, 
:Фарнимæ абузæд ронгау дæ цард. 
:Амонд мысайнагау фидæнмæ хæсс, 
:Уастырджи, рафæлгæс, Табу Дæхицæн.

Категори:Гимнтæ
Гимн
Пекин

**Пеки́н** ( «Цæгат сæйраг сахар»; официалон китайаг латинаг алфавитæй Běijīng; зæгъынц æй [], ) у Китайы сæйраг сахар, дунейы дыккаг стырдæр сахар Шанхайы фæстæ.

Цæрджыты нымæц: 11 милуаны бæрц (административон иуæджы та 17,5 милуаны).

## Галерей

Beijing-Tiananmen-28-Tor des himmlischen Friedens-gje.jpg
Beijing-Tiananmen-20-Menschen-gje.jpg
Beijing-Verbotene Stadt-Mittagstor-12-gje.jpg
Beijing-Lamakloster Yonghe-34-Halle der ewigen Harmonie-gje.jpg
Beijing-Konfuziustempel Kong Miao-14-gje.jpg
Beijing-Dao-Tempel Dongyue-076-gje.jpg
Beijing-Dao-Tempel Dongyue-086-gje.jpg
Beijing-Nationalmuseum-50-Avalokitesvara-Bodhisattva-Song-2012-gje.jpg


## Фиппаинæгтæ

*
Уæлхох Карабах

**Уæлхох Карабах**, вариант: **Уæлхох Хъарабах**, официалон ном у **Уæлхох Карабахы Республикæ** () кæнæ **Арцахы Республикæ** () у кæддæры социалистон Азербайджаны автономон регион, ныр та æнæбанымад паддзахад (йæ хæдбардзинад дунейы паддзахæдтæ нæма банымадтой). 

Уæлхох Карабах у СНГ-2-ы уæнг. 

Карабахы сæйраг сахар у Степанакерт. 

Арцахы Хъайтарæй иу сси ирон лæг Абайты Мырза (1995). 

## Сахартæ
Уæлхох Карабахы ис 10 сахары.

* **[[Степанакерт]]** () — сæйраг сахар
* Аскеран ()
* Бердзор ()
* Гадрут ()
* Карвачар ()
* Ковсакан ()
* Мартакерт ()
* Мартуни ()
* Миджнаван ()
* Шуши ()

## Фиппаинæгтæ

*
Категори:Æнæбанымад паддзахæдтæ