open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Кураг

**Кураг** () у хъæу Дагъистаны Агъулы районы. Хъæуы цæрынц 421 адæймаджы (2010 азы). 

## Фиппаинæгтæ

Категори:Агъулы районы цæрæнрæттæ
Тпиг

**Тпиг** () у хъæу Дагъистаны, Агъулы районы административон центр. Хъæуы цæрынц 2,8 мин адæймаджы (2018 азы). 

## Фиппаинæгтæ

Категори:Агъулы районы цæрæнрæттæ
Хив

**Хив** () у хъæу Дагъистаны, Хивы районы административон центр. Хъæуы цæрынц 2,6 мин адæймаджы (2018 азы). 

## Фиппаинæгтæ

Категори:Хивы районы цæрæнрæттæ
Сыкъаджын хъæндил

**Сыкъаджын хъæндил** (, ) — сасчыты къласмæ чи хауы, ахæм хъæндилты бинонад.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Сасчытæ
Бур хъæндил

**Бур хъæндил** кæнæ **майы хъæндил**,  (, ) — сасчыты къласмæ чи хауы, ахæм хъæндилты мыггаг.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Сасчытæ
Шаньси

**Шаньси́** () у провинци Китайы центры. Йæ административон центр у Тайюань.

## Фиппаинæгтæ

*
Цзилинь

**Цзили́нь** кæнæ **Гири́н** () у провинци Китайы цæгаты. Административон центр — Чанчунь.

## Фиппаинæгтæ

*
Хъæбуз

**Хъæбуз** кæнæ **хъæбыза** (, ) — сасчыты къорд.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Сасчытæ
Тъаран

**Тъаран** (, ) у кæсæгты хуыз.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Кæсæгтæ
Хэбэй

**Хэбэ́й** () у провинци Китайы. Йæ административон центр у Шицзячжуан.

## Истори

1928-æм азы агъоммæ провинцийы ном уыдис **[[Чжили]]**. Провинци сарæзтæуыд XVII æнусы, Китайы маньчжуртæ хи куы бакодтой, уæд. Чжили Пекины сахармæ хæстæг кæй уыдис, уыйадыл бынатбæрнон ын разамынд лæвæрдта комкоммæ уырдыгæй. 

1928-æм азы Гоминьданы тыхтæ куы фæуæлахиз сты, уæд паддзахады сæйраг сахар ахастæуыд Нанкинмæ, Чжилийæн та лæвæрд æрцыдис ног ном — *Хэбэй*.

## Фиппаинæгтæ

*
Æхгæдриу

**Æхгæдриу** кæнæ **тархъæнджын**, **астмæ** — хуыдуггæнæг низ:

* бронхæты æхгæдриу
* зæрдæйы æхгæдриу

## Фиппаинæгтæ
Æрттиваг

**Æрттиваг** кæнæ **стъалыйы лæх** (, ) — хъæндилты бинонад.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Сасчытæ
Къогъо

**Къогъо** кæнæ **[[дзынга]]** (, ) — дыбазырон сасчыты бинонад.

Антарктидæйы йеддæмæ къогъотæ цæрынц алы континентыл дæр. Цæгатаг зæххыты къогъотæ азы фылдæр хай нæ тæхынц, фæлæ цы цыбыр сæрд дзы вæййы, уый дæргъы тынг сбирæ вæййынц — иу карибуйæ (цæгатаг сагæй) бон фæнуазынц 300 мл онг туг.

Къогъотæ пырх кæнынц иуæй-иу хæцгæ низтæ, уыдоны ’хсæн тæфсæг (тæфсæджы къогъо).

## Фиппаинæгтæ

Категори:Сасчытæ
Дыбазыронтæ

**Дыбазыронтæ** (, ) сты сасчыты къорд.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Сасчытæ
Сасчытæ

**Сасчытæ** () сты бирæкъахджынты кълас. Сасчытæ иртасæн зонад хуыйны энтомологи. Энтомологтæм гæсгæ, дунейы ис, нырмæ афыстгонд чи æрцыдис, сасчыты 900 мин ахæм хуызы, æдæппæт та сты 2 милуан хуызмæ ’ввахс. Сæ бæрцмæ гæсгæ сты дунейы цæрæгойты стырдæр кълас, иу адæймагмæ хауы 300 милуан сасчы.

Саскæн ис хитин экзоскелет, сæрыл дыууæ антеннæйы, фасетон цæстытæ, æхсæз къахы.

## Фиппаинæгтæ

## Литературæ
* 
* 
* 
* 
* 

*
Усик, Александр Александры фырт

**Александр Александры фырт У́сик** (, , райгуырдис 1987-æм азы 17 январы Симферополы) у украинæйаг боксёр, дунейы чемпион.

Категори:Украинæйы боксёртæ
Категори:Симферополы чи райгуырдис, уыдон
Категори:Украинæйы спорты сгуыхт мастертæ
Дыдынбындз

**Дыдынбындз** кæнæ **дыдын** () — хæлынбазырджынты къордмæ чи хауы, ахæм иуæй-иу сасчыты ном.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Хæлынбазырджынтæ
Хъæддаг мыдыбындз

**Хъæддаг мыдыбындз** кæнæ **горабындз** (, ) — хæлынбазырджынты къордмæ чи хауы, ахæм сасчыты мыггаг.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Хæлынбазырджынтæ
Цæгатаг рувас

**Цæгатаг рувас** кæнæ **полярон рувас** (, ) у тугдзых сырд, рувæсты хуыз.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Цæрæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Категори:Куыдзхуызтæ
Дзуары хох

**Дзуары хох** у хохы цъупп Цæгат Ирыстоны. Ис Захъхъагомы, Ресы хохы фарсмæ.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Цæгат Ирыстоны хохы цъуппытæ
Хъалайы бæрзонд

**Хъалайы бæрзонд**, дыгурон: **Хъалай бæрзонд** у хохы цъупп Цæгат Ирыстоны. Ис Дыгургомы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Цæгат Ирыстоны хохы цъуппытæ
Тынты калак

**Тынты калак** — хъæуы ном Нарты кадджыты.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Нарты кадджыты географи
Куырыппы бæрзонд

**Куырыппы бæрзонд**,  у хохы цъупп Цæгат Ирыстоны. Йæ бæрзæнд у 867 метры.

## Картæ
* Американская карта Кавказа 1941 года
* Карта РККА Кавказа и южного Поволжья 5 км

## Фиппаинæгтæ

Категори:Цæгат Ирыстоны хохы цъуппытæ
Категори:Арыхъхъы рæгътæ
Категори:Нарты кадджыты географи
Алардыйы хуым

**Алардыйы хуым** — сæрмагонд зæххы хай, цы тыллæг-иу дзы æрзадис, уымæй кодтой хъæугуывд фадынæг дзуар æмæ цæсты низты бардуаг Алардыйы номыл. Дзуæрттæн-иу кæй рахицæн кодтой, ахæм зæххы хæйттæ раздæр уыдис Цæгат Ирыстоны æмæ Хуссар Ирыстоны алы хъæуы дæр.

## Кæс ноджы
* Дзуары хуымтæ

## Литературæ
* Дзадзиты А., Дзуццаты X., Хъараты С. Ирон адæмы этнографи æмæ мифологи. Цыбыр дзырдуат. Дзæуджыхъæу. 1994. — 284 с.

Категори:Ирон мифологи
Категори:Ирон æхсæнад
Арвы айдæн

**Арвы айдæн** — Сатанайы диссаджы «æрвон» айдæн ирон нарты кадджыты. Айдæнмæ кæсгæйæ, Сатана уыдта æрмæст зæххыл нæ, фæлæ уæлæрвты 
æмæ дæлзæххы дæр цыдæриддæр цæуы, уыдæттæ иууылдæр. 

## Литературæ
* Дзадзиты А., Дзуццаты X., Хъараты С. Ирон адæмы этнографи æмæ мифологи. Цыбыр дзырдуат. Дзæуджыхъæу. 1994. — 284 с.

Категори:Нарты кадджытæ
Дыгуры зæд

**Дыгуры зæд**, дыгур. **Дигори (и)зæд** кæнæ **Дигори Уасгерги** — дыгуры сæйраг зæдтæй иу. 

Адæмы таурæгътæм гæсгæ цæры Задæлескмæ ’ввахс, лæгæты, кæцы нымад цæуы йæ кувæндоныл дæр. Алы аз дæр-иу 15 январы, кувæндоны нывонд æрхæсгæйæ, райдыдтой бæрæгбоны куывдтæ, ахастой-иу æнæхъæн къуыри. Алы хæдзар дæр зæды номыл кодта кусарт — нæлфыс кæнæ уæрыкк æмæ комы бардуагæй куырдта, цæмæй скæна хорджын аз, фос бахиза низтæй æмæ кувæг адæмæн радта фарн æмæ æнæниздзинад.

## Литературæ
* Дзадзиты А., Дзуццаты X., Хъараты С. Ирон адæмы этнографи æмæ мифологи. Цыбыр дзырдуат. Дзæуджыхъæу. 1994. — 284 с.

Категори:Ирон мифологи
Владимировкæ (Гуырдзыстон)

**Владимировкæ** () у хъæу Гуырдзыстоны Ниноцъминдайы муниципалитеты. Хъæуы цæрынц 137 адæймаджы (2014).

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ниноцъминдайы муниципалитеты цæрæнрæттæ
Адыгъейаг

**Адыгъейаг**:
* Адæмы тыххæй кæс Адыгъейаг адæм.
* Æвзаджы тыххæй кæс Адыгъейаг æвзаг.
Дзуар

**Дзуар**, бирæон нымæц: **дзуæрттæ**:
* Дзуар — геометрион фигурæ;
* Дзуар — зæд, бардуаг ирон мифологийы;
* Дзуар — кувæндон.
* Дзуар — низ.
Весойлæгтæ

**Весойлæгтæ** кæнæ **ирæттæ** — сæ фылдæр Уæлладжыргом æмæ Куырттаты комæй рацæуæг камæн у, уыцы Мæздæггаг ирæтты иу хай. Мæздæджы фидармæ ’ввахс бындур æрæвæрдтой дыууæ хутæрæн (фæстæдæр сысты хъæутæ) — Дæллагхъæу (''Веселæй'') (бындур ын æрæвæрдта Уæлладжыры комæй ралидзæг мыггаг Хуыбецтæ 1896-æм азы) æмæ Уæллагхъæу (''Новогеоргиевскæй'') (бындур ын æрæвæрдтой Куыртаты комæй рацæуæг мыггыг Гуыриатæ æмæ Уæлладжыргомæй ралидзæг Гаситы мыггаг 1906-æм азы). 

## Кæс ноджы
* Ерастъы
* Цъайтæ

## Литературæ
* Дзадзиты А., Дзуццаты X., Хъараты С. Ирон адæмы этнографи æмæ мифологи. Цыбыр дзырдуат. Дзæуджыхъæу. 1994. — 284 с.

Категори:Ирон адæм
Паромы æфцæг

**Паромы æфцæг**, дыгуронау **Пароми æфцæг** у æфцæг Цæгат Ирыстоны. Ис Дыгургомы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Цæгат Ирыстоны æфцджытæ
Гибинони дон

**Гибинони дон** у цæугæдон Цæгат Ирыстоны Æрæфы районы, Æрæфы фæрсагдон.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Цæгат Ирыстоны цæугæдæттæ
Категори:Дыгургомы цæугæдæттæ
Суаны къæдзæх

**Суаны къæдзæх** (, ) у хохы цъупп Хъæрæсе-Черкесы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Хъæрæсе-Черкесы хохы цъуппытæ
Бадахшан (провинци)

**Бадахша́н** ( *Badaxšān*, ) у провинци Афгъанистаны цæгат-скæсæны. Йæ административон центр у Файзабад.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Афгъанистаны административон дих
Синд

**Синд** (; ; ) у провинци Пакистаны хуссары. Йæ административон центр у Карачи.

*
Кандагар (провинци)

**Кандага́р** () у провинци Афгъанистаны хуссары. Йæ административон центр у Кандагар.

Категори:Афгъанистаны административон дих
Гильменд

**Гильме́нд**:
* Гильменд — провинци Афгъанистаны.
* Гильменд — цæугæдон Афгъанистаны.
Гильменд (цæугæдон)

**Гильме́нд** (,  — *Хильменд*;  — *Хирменд*) у цæугæдон Афгъанистаны. Йæ дæргъ у 1 150 км. Бассейны фæзуат 500 000 км².

Категори:Афгъанистаны цæугæдæттæ
Гильменд (провинци)

**Гильме́нд** (, ) у провинци Афгъанистаны хуссары. Йæ административон центр у Лашкаргах.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Афгъанистаны административон дих
Талсæ

**Талсæ** () у Оклахомæйы дыккæгæм стырдæр сахар.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Оклахомæйы сахартæ
Балх (провинци)

**Балх** (; ) у провинци Афгъанистаны цæгаты. Йæ административон центр у Мазари-Шариф.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Афгъанистаны административон дих
Тахар

**Таха́р** (, ) у провинци Афгъанистаны цæгат-скæсæны. Йæ административон центр у Талукан.

Категори:Афгъанистаны административон дих
Нитрæ

**Ни́трæ** () у Словакийы сахар, Нитрæйы крайы административон центр.

## Æфсымæрон сахартæ

## Фиппаинæгтæ

Категори:Словакийы сахартæ
Дерри

**Де́рри** кæнæ **Лондонде́рри** (; ирл. *Doire*, или *Doire Cholm Chille*) у сахар Цæгат Ирландийы цæгат-ныгуылæны.

Категори:Цæгат Ирландийы сахартæ
Пешавар

**Пешавар** ( *Pēx̌awar*; ; [];  []) у сахар Пакистаны цæгаты. Провинци Хайбер-Пахтунхвайы административон центр.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Хайбер-Пахтунхвайы сахартæ
Кенхи

**Кенхи**:
* Кенхи — хъæу Цæцæны;
* Кенхи — цæугæдон Цæцæны.
Хъæрæгъæс (Кæсæг-Балхъар)

**Хъæрæгъæс** (, ) у хъæу Кæсæг-Балхъары Прохладнæйы районы. Цæрынц дзы 5,5 мин адæймаджы (2017).

## Фиппаинæгтæ

Категори:Прохладнæйы районы цæрæнрæттæ
Суар

**Суар**,  — цæххытæ æмæ микроэлементтæ кæм ис, уыцы дон кæнæ суадон.

## Кæс ноджы
* Мæстдон

*
Кенхи (хъæу)

**Шарой** () у Цæцæны хъæу. Ис Шаройы районы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Шаройы районы цæрæнрæттæ
Холам

**Холам** кæнæ **Хуæлæм**, **Хуæлам** () у æдзæрæг хъæу Кæсæг-Балхъары Цæрæчы районы.

## Картæ
* Топографическая карта Европейской России 2000 года 

## Фиппаинæгтæ

Категори:Цæрæчы районы цæрæнрæттæ
Эгикал

**Эгикал** кæнæ **Эгикхал** () у хъæу Мæхъхъæлы Дзæрæхы районы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Дзæрæхы районы хъæутæ
Дæвдæрæджы цъити

**Дæвдæрæджы цъити** (, ) у цъити Цæгат Ирыстоны æмæ Гуырдзыстоны.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Цæгат Ирыстоны цъититæ
Категори:Гуырдзыстоны цъититæ
Аки-Юрт

**Аки-Юрт** () у хъæу Мæхъхъæлы Мæлгъæвæджы районы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Мæлгъæвæджы районы хъæутæ
Вежарий

**Вежарий** (, ) у хъæу Мæхъхъæлы Мæлгъæвæджы районы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Мæлгъæвæджы районы хъæутæ
Нимроз

**Нимро́з** (, ) у провинци Афгъанистаны хуссар-ныгуылæны. Йæ административон центр у Зарандж.

Категори:Афгъанистаны административон дих
Кветтæ

**Кве́ттæ** ( — «фидар») у сахар Пакистаны. Провинци Белуджистаны административон центр.

Категори:Пакистаны сахартæ
Айнæгдур

**Айнæгдур** () у магмæйы хæххон мыггаг.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Хæххон мыггæгтæ
Сидахъатæ

**Сидахъатæ** (, ) сты ирон мыггаг.

## Зындгонд Сидахъатæ
* Сидахъаты Зауырбег — ирон хъæбысæйхæцæг.

## Фиппаинæгтæ

*
Сидаковы

**Сидаковы** — ирон мыггæгты уырыссаг вариант:

* Сидахъатæ
* Сидахътæ 

## Литературæ
* Тахъазты Харум. Мыггæгтæ иронау куыд дзурæм æмæ куыд фыссæм
Ногъайы район (Дагъистан)

**Ногъайы район** () у Дагъистаны районтæй иу. Ис республикæйы цæгаты. Районы административон центр у Терекли-Мектеб.

## Фиппаинæгтæ

*
Ногъайы район (Хъæрæсе-Черкес)

**Ногъайы район** (, ) у Хъæрæсе-Черкесы районтæй иу. Районы административон центр у Эркен-Шахар.

## Фиппаинæгтæ

*
Рутул

**Рутул** () у хъæу Дагъистаны, Рутулы районы административон центр. Хъæуы цæрынц 4,1 мин адæймаджы (2002 азы), уыдонæй фылдæр хай сты рутулаг адæмыхаттæй.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Рутулы районы цæрæнрæттæ
Даммам

**Даммам** кæнæ **Эд-Даммам** () у сахар æмæ порт Сауды Араббы скæсæны, Персы бакæлæны былгæрон. 

## Фиппаинæгтæ

Категори:Сауды Араббы сахартæ
Джамму æмæ Кашмир (штат)

**Джа́мму æмæ Кашми́р** (, , , ) у раздæры штат Индийы цæгаты. Штаты сæрдыгон сæйраг сахар у Сринагар, штаты зымæгон сæйраг сахар у Джамму.

Категори:Индийы штаттæ æмæ территоритæ
Пенджаб (Инди)

**Пенджа́б** (; ; ) у штат Индийы цæгаты. Штаты сæйраг сахар у Чандигар.

## Фиппаинæгтæ

*
Суацхур

**Суацхур** (, [шуацхвири]) у хъæу Хуссар Ирыстоны Цхинвалы районы.

## Мыггæгтæ
Цардысты дзы Куымæриттатæ.

## Фиппаинæгтæ

## Литературæ
* 

Категори:Цхинвалы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Ныгуылæн Бенгали

**Ныгуылæн Бенга́ли** ( *Pościm Bôngo*) у штат Индийы скæсæны. Штаты сæйраг сахар у Калькуттæ. Æндæр стыр сахартæ сты Хаорæ, Асансол, Дургапур, Силигури. Цæрджыты нымæц у 91,3 млн адæймаджы.

## Фиппаинæгтæ

*
Хайбах (Цæцæн)

**Ха́йбах** (, ) у хъæу Цæцæны. Ис Галанчожы районы. 
 

Категори:Галанчожы районы цæрæнрæттæ
Галанчож

**Галанчож** (, ) у хъæу Цæцæны, Галанчожы районы административон центр.

## Фиппаинæгтæ

 

Категори:Галанчожы районы цæрæнрæттæ
Мæлдзыг

**Мæлдзыг**,  () — хæлынбазырджынты къордмæ чи хауы, ахæм сасчыты бинонад.

*
Тыбылтыхъæу

**Тыбылтыхъæу** у хъæу Хуссар Ирыстоны Цхинвалы районы.

## Фиппаинæгтæ

## Литературæ
* 

Категори:Цхинвалы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Цхуырбатæ (хъæу)

**Цхуырбатæ** кæнæ **Шихантур** у хъæу Хуссар Ирыстоны Дзауы районы.

## Мыггæгтæ
Цардысты дзы Цхуырбатæ, Хуыгатæ, Тедетæ.

## Фиппаинæгтæ

## Литературæ
* 

Категори:Дзауы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Ассам

**Асса́м** (, ) у штат Индийы ныгуылæны. Штаты сæйраг сахар у Диспур.

## Фиппаинæгтæ

*
Одишæ

**Оди́шæ** (, , ), раздæры — **Ори́ссæ** у штат Индийы. Штаты сæйраг сахар у Бхубанешвар.

## Фиппаинæгтæ

*
Бахутæ

**Бахутæ** у хъæу Хуссар Ирыстоны Дзауы районы.

## Мыггæгтæ
Цардысты дзы Тедетæ.

## Литературæ
* 

## Фиппаинæгтæ

Категори:Дзауы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Гъуырымбела

**Гъуырымбела** у хъæу Хуссар Ирыстоны Цхинвалы районы 

## Мыггæгтæ
Цардысты дзы Гаглойтæ æмæ Чилæхсатæ.

## Фиппаинæгтæ

## Литературæ
* 

Категори:Цхинвалы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Уыдырны

**Уыдырны** кæнæ **уыдырн**, вариант: *цъутхæлттæхæссæг* (, ) у цармы низ.

## Кæс ноджы
* Уыдырныхос
* Хæрæджыхойраг

## Фиппаинæгтæ

Категори:Низтæ
Хæрæджыхойраг

**Хæрæджы хойраг** кæнæ **хæрæджыхойраг** () у иуæй-иу цармы низты ном.

## Кæс ноджы
* Уыдырны

## Фиппаинæгтæ

Категори:Низтæ
Кистинкæ

**Кистинкæ** (, ) у цæугæдон Гуырдзыстоны, Терчы рахиз фæрсагдон.

## Кæс ноджы
* Куырæйтты ком ()

## Фиппаинæгтæ

Категори:Гуырдзыстоны цæугæдæттæ
Категори:Терчы фæрсагдæттæ
Кибисы цъити

**Кибисы цъити** () у цъити Гуырдзыстоны. Ис Хъазыбеджы районы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Гуырдзыстоны цъититæ
Ахгæра

**Ахгæра** () у хохы рагъ Уæрæсе æмæ Гуырдзыстоны.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Мæхъхъæлы хæхтæ
Категори:Гуырдзыстоны хæхтæ
Саболокъ

**Саболокъ** кæнæ **Хизæнхох** у хохы цъупп Хуссар Ирыстоны. Ис Гудисгомы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Хуссар Ирыстоны хохы цъуппытæ
Цхетайы муниципалитет

**Цхетайы муниципалитет** () у муниципалитет (район) Гуырдзыстоны. Йæ административон центр у Цхета.

*
Духургишт

**Духургишт** (*Дорризт?*) (, ) у хъæу Мæхъхъæлы Дзæрæхы районы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Дзæрæхы районы хъæутæ
Къардиуысæр

**Къардиуысæр** уыдис хъæу Цæгат Ирыстоны, Терчы галиу был. Бындурæвæрд æрцыдис 1818-æм азы.

## Ирон мыггæгтæ
Цардысты дзы Кодзыртæ, Фидаратæ, Хъуысатæ.

## Фиппаинæгтæ

## Кæс ноджы
* Къардиуыхъæу
* Есенаты хъæу

Категори:Цæгат Ирыстоны цæрæнрæттæ
Категори:Цæгат Ирыстоны истори
Къайы хох

**Къайы хох** у хохы цъупп Цæгат Ирыстоны. Ис Цъæззиуы комæй Уыналгомы ’хсæн. Хохы бæрзæнд у 3064,8 метры.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Цæгат Ирыстоны хохы цъуппытæ
Хосхæрæн рагъ

**Хосхæрæн рагъ** у хохы рагъ Цæгат Ирыстоны. Ис Куырттаты комы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Цæгат Ирыстоны хæхтæ
Къуыдар (Лагодехы муниципалитет)

**Къуыдар** (, *Верхвис-Миндори*) у хъæу Гуырдзыстоны Лагодехы районы.

## Мыггæгтæ
Цардысты дзы Тедетæ, Багатæ, Нанитæ, Сиукъатæ, Костæ.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Лагодехы муниципалитеты цæрæнрæттæ
Категори:Къахеты ирæттæ
Булкъаты Михал

**Булкъаты Гаврилы фырт Михал** (райгуырдис 1928-æм азы Ахметъайы районы Чарекаулы хъæуы — амардис 1993-æм азы) у ирон фыссæг.

## Цардафыст
1943-æм азы Михал каст фæци Дуисы хъæуы астæуккаг скъола. Фæстæдæр йæ ахуыр адарддæр кодта Калачы, æфсæнвæндаджы инженерты институты эксплуатацион факультеты. Каст æй фæци 1953-æм азы. Райста, уæд бæллиццаг чи уыдис, ахæм дæсныйад — ссис æфсæнвæндаджы инженер.

## Æддаг æрмæг
* Осетия-Квайса / Обелиск в памяти народа
* iryston.tv / Булкъаты Михал | Судзаг æвзаг

Категори:Ирон фысджытæ
Категори:Къахеты ирæттæ
Михал
Категори:Ахметъайы муниципалитеты чи райгуырдис, уыдон
Чарекаул

**Чарекаул** () у хъæу Гуырдзыстоны Ахметъайы муниципалитеты. Цæрынц дзы 10 адæймаджы (2014).

## Мыггæгтæ
Цардысты дзы Булкъатæ, Хуыгатæ, Козатæ, Жижойтæ (Санахъотæ).

## Чарекаулы чи райгуырд, уыцы зындгонд адæм
* Булкъаты Михал

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ахметъайы муниципалитеты цæрæнрæттæ
Категори:Къахеты ирæттæ
Хванчъкъара (хъæу)

**Хванчъкъара** () у хъæу Гуырдзыстоны Амбролауры муниципалитеты. Цæрынц дзы 466 адæймаджы (2014).

## Фиппаинæгтæ

Категори:Амбролауры муниципалитеты цæрæнрæттæ
Дæйы хъæу (Кæсæг-Балхъар)

**Дæйы хъæу** кæнæ **Мыртазаты хъæу** (, ) у хъæу Кæсæг-Балхъары Терчы районы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Терчы районы цæрæнрæттæ
Къакъалиджын

**Къакъалиджын** («æнгузджын») кæнæ **Сиотыхъæу** у ирон хъæу Гуырдзыстоны Лагодехы районы.

## Мыггæгтæ
Цардысты дзы Уанетæ, Гæджитæ, Багатæ, Тедетæ, Цыхуырбатæ, Лалытæ, Джусойтæ.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Лагодехы муниципалитеты цæрæнрæттæ
Категори:Къахеты ирæттæ
Одет

**Одет** () у хъæу Гуырдзыстоны Боржомы районы. Ис Гудзареты комы.

## Мыггæгтæ
Цардысты дзы Санахъотæ, Абайтæ, Тыбылтæ, Битартæ, Мæхъитæ, Хуыбиатæ.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Боржомы муниципалитеты цæрæнрæттæ
Къозонтæ

**Къозонтæ** (, ) сты ирон мыггаг.

## Равзæрд
Къозонты фыдæл царди Ручъы, Стыр Леуахийы комы. Уыд ын æфсымæр Тома. Сæ нæмттæй равзæрди мыггæгтæ Къозонтæ æмæ Томайтæ. Мыггæгтæ куы сбирæ сты, уæд фæйнæрдæм лидзын байдыдтой. Чи сæ Боржомы районмæ алыгъд, чи та Карелы районмæ.

## Фиппаинæгтæ

*
Айдарово

**Айдарово** ( [гъвтисмшобели]) у хъæу Гуырдзыстоны Боржомы районы. 

## Мыггæгтæ
Цардысты дзы Цъæриттæ, Уалытæ, Джиотæ, Санахъотæ, Гасситæ, Дзæгъиатæ.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Боржомы муниципалитеты цæрæнрæттæ
Схъаздон

**Схъаздон** () у цæугæдон Цæгат Ирыстоны, Цъæйдоны фæрсагдон.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Цæгат Ирыстоны цæугæдæттæ
Категори:Цъæйы комы цæугæдæттæ
Дæргъæвсы зæппæдзтæ

**Дæргъæвсы зæппæдзтæ** ( — «*мæрдты сахар/горæт*») ис Цæгат Ирыстоны Дæргъæвсы. Уыйбæрц бирæ зæппæдзтæ Кавказы хæхтыл иу ран дæр нæй. Дæргъæвсы комплексы ис 95 зæппæдзы. Ахуыргæндты хъуыдымæ гæсгæ арæзт æрцыдысты ХV-ХVIII æнусты хæхбæсты-иу рын, емынæ куы фæзынд, уæд.

## Къамтæ

Файл:Могильники в Дергафсе.jpg|*Иван Липовой*. Дæргъæвсы уæлмæрдтæ (1890-тæ)
|Уæлмæрдты уынд (1926)
Файл:CH-NB - Russland, Nordossetien- Totenstadt, Nekropole - Annemarie Schwarzenbach - SLA-Schwarzenbach-A-5-04-258.jpg|*Аннемари Шварценбах*. (1934) 


## Кæс ноджы
* Сатай рагъ

## Литературæ
* 

## Фиппаинæгтæ

## Æрвитæнтæ
* Дæргъæвс. Хæзнагæс

Категори:Дæргъæвс
Категори:Ирыстоны истори
Вардеван

**Вардеван** () у хъæу Гуырдзыстоны Боржомы районы. 

## Мыггæгтæ
Цардысты дзы Санахъотæ, Тадтатæ.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Боржомы муниципалитеты цæрæнрæттæ
Митарб

**Митарб** кæнæ **Митъарб** ():
* Стыр Митарб — хъæу Гуырдзыстоны Боржомы муниципалитеты;
* Чысыл Митарб — хъæу Гуырдзыстоны Боржомы муниципалитеты.
Бакъуриан

**Бакъуриан** () у хъæу Гуырдзыстоны Боржомы муниципалитеты.

## Ирон мыггæгтæ
Цардысты дзы Джангобегтæ, Туатæ, Плитæ, Мæхъитæ, Диакъонтæ, Санахъотæ, Хетæгкатæ, Къозонтæ, Хъоротæ, Дзерантæ, Гæззатæ, Гаглойтæ, Томайтæ, Джыгкайтæ, Дзæгъиатæ, Бететæ, Бахъатæ, Тыбылтæ, Дзадтиатæ, Будзитæ, Тыджытæ, Кæркустæ, Битартæ.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Боржомы муниципалитеты цæрæнрæттæ
Чъима

**Чъима** (, ) у мæргъты дæлкъорд.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Мæргътæ
Бæласы сыст

**Бæласы сыст** (, ) — сасчыты уæлбинонад.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Сасчытæ
Æвзæнг

**Æвзæнг** кæнæ **Æвзæнгæ** (, ) у хъæу Кæсæг-Балхъары Цæрæчы районы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Цæрæчы районы цæрæнрæттæ
Хуландой

**Хуландой** (, ) у хъæу Цæцæны Шаройы районы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Шаройы районы цæрæнрæттæ
Хакмадой

**Хакмадой** (, ) у хъæу Цæцæны Шаройы районы.

Категори:Шаройы районы цæрæнрæттæ
Сакъобиано

**Сакъобиано** () у хъæу Гуырдзыстоны Ахметъайы муниципалитеты. Ис Пъанкъисы комы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ахметъайы муниципалитеты цæрæнрæттæ
Æртæдзыхон

**Æртæдзыхон** кæнæ **сæфсæг** — æртæ къуымы, æртæ тигъы кæмæн ис, ахæм кæрдзын.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ирон хæринæгтæ
Кæрдзын (хæринаг)

**Кæрдзын** — нартхор кæнæ хъæбæрхоры ссадæй конд хæринаг.

## Кæс ноджы
* Дзул

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ирон хæринæгтæ
Новокули

**Новокули** (, ) у хъæу Дагъистаны Новолакскоейы районы. Хъæуы цæрынц 2,4 мин адæймаджы (2010 азы).

## Фиппаинæгтæ

Категори:Новолакскоейы районы цæрæнрæттæ
Æхсинттæ

**Æхсинттæ** у нарæг Цæгат Ирыстоны. Ис Дыгургомы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Цæгат Ирыстоны кæмттæ
Категори:Дыгургом
Фæсфидар (ком)

**Фæсфидар** у ком Цæгат Ирыстоны Алагиры районы. Ис Бады комы.

## Литературæ
* Цагъаты Анастасия. Цæгат Ирыстоны топоними. II-æм хай. Дзæуджыхъæу, 1975 

Категори:Цæгат Ирыстоны кæмттæ
Категори:Бады ком
Фæсфидар

**Фæсфидар**:
* Фæсфидар — ком Цæгат Ирыстоны;
* Фæсфидар — хох Цæгат Ирыстоны.
Фæсфидар (хох)

**Фæсфидар** у хох Цæгат Ирыстоны. Ис Бады комы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Цæгат Ирыстоны хохы цъуппытæ
Тæхгæдон (Дæргъæвсы ком)

**Тæхгæдон** кæнæ **Тæхгæ дон** () у æхсæрдзæн æмæ цæугæдон æмæ Цæгат Ирыстоны Дæргъæвсы комы.

## Кæс ноджы
* Мидæгрæбыны æхсæрдзæнтæ

## Фиппаинæгтæ

Категори:Æхсæрдзæнтæ алфавитмæ гæсгæ
Категори:Цæгат Ирыстоны цæугæдæттæ
Категори:Цæгат Ирыстоны æхсæрдзæнтæ
Сонгуыты цъити

**Сонгуыты цъити**,  у цъити Цæгат Ирыстоны. Ис Уæллагкомы.

## Кæс ноджы
* Сонгуыты дон

## Фиппаинæгтæ

Категори:Цæгат Ирыстоны цъититæ
Сарий æфцæг

**Сарий æфцæг** () у æфцæг Кæсæг-Балхъар æмæ Гуырдзыстоны ’хсæн. 

## Этимологи
Сарий æфцæг = «сари» + «æфцæг».

## Фиппаинæгтæ

Категори:Кæсæг-Балхъары æфцджытæ
Категори:Гуырдзыстоны æфцджытæ
Хъахъа

(, ) — хъæндилты хуыз.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Хъæндилтæ
Категори:Дыгурон дзырдтæ
Æфсæндур

**Æфсæндур**, дыг. **Æфсæндор** у хохы цъупп Цæгат Ирыстоны, Стыр Дыгуры сæрмæ.

## Литературæ
* Цагъаты Анастасия. Цæгат Ирыстоны топоними. II-æм хай. Дзæуджыхъæу, 1975.

Категори:Цæгат Ирыстоны хохы цъуппытæ
Булунгу

**Булунгу** (, ) у хъæу Кæсæг-Балхъары Чегемы районы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Чегемы районы цæрæнрæттæ
Сабирабад

**Сабирабад** () у сахар Азербайджаны, Сабирабады районы административон центр. 

## Фиппаинæгтæ

Категори:Азербайджаны сахартæ
Сабирабады район

**Сабирабады район** () у Азербайджаны районтæй иу. Районы административон центр у сахар Сабирабад.

Категори:Азербайджаны районтæ
Галагайын

**Галагайын** () у хъæу Азербайджаны Сабирабады районы. Цæрынц дзы 7,5 мин адæймаджы (2018).

Категори:Азербайджаны цæрæнрæттæ
Исмаиллы

**Исмаиллы́** () у сахар Азербайджаны, Исмаиллыйы районы административон центр. Æрбынат кодта паддзахады цæгаты.

Категори:Азербайджаны сахартæ
Цори

**Цори**, вариант: *Цоры* () у хъæу Мæхъхъæлы Дзæрæхы районы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Дзæрæхы районы хъæутæ
Ломисы Уастырджи

**Ломисы Уастырджи** кæнæ **Ломисы дзуар**, **Ломисыдзуар** () ис Хады комы Дæллаг Млеты сæрмæ. Йæ бæрæгбон вæййы Кæрдæгхæссæны хæдфæстæ æртыццæджы. Кадджынæй йæ бæрæг кодтой амы цæрæг ирæттæ æмæ гуырдзыйæгтæ дæр. Цæгат Ирыстонмæ дзы чи æрлыгъд, уыдон дзуары бынæй æрхъуын рахастой æмæ сæхицæн Ломисы Уастырджийы кувæндон сарæзтой Бæлтайы сæрмæ.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Хады ком
Закаткъари

**Закаткари** () у хъæу Гуырдзыстоны Душеты муниципалитеты. Ис Хады комы.

Категори:Душеты муниципалитеты цæрæнрæттæ
Бедони

**Бедони** () у хъæу Гуырдзыстоны Душеты муниципалитеты. Ис Хады комы.

Категори:Душеты муниципалитеты цæрæнрæттæ
Рæсыдбадæн

**Рæсыдбадæн** (; ) у зайæгойты мыггаг.

Йæ сыфты йын чысыл тæвд доны бауадзынц, стæй йæ афтæмæй æвæрынц рæсыдыл æмæ йæ бабадын кæны æхсæвæй райсоммæ. Ардыгæй цæуы йæ ном *рæсыдбадæн*. Уый бадын кæны хуылфы рæсыд дæр, иттæг хорз у игæрæн.

## Иуæй-иу хуызтæ
* Зæнæджы хос
* Къæдзнизы хос

## Фиппаинæгтæ

Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Хъивалы айнæг

**Хъивалы айнæг** кæнæ **Хъивалы хох** у айнæг нарты кадджыты.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Нарты кадджыты географи
Полоцк

**По́лоцк** () у сахар Белоруссийы цæгаты, Полоцчы районы административон центр.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Витебсчы облæсты сахартæ
Себеж

**Се́беж** () у сахар Псковы облæсты, Себеж районы администратовон центр.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Псковы облæсты сахартæ
Невель

**Не́вель** () у сахар Псковы облæсты, Невелы районы администратовон центр.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Псковы облæсты сахартæ
Каменец-Подольский

**Каменец-Подольский** () у сахар Украинæйы Хмельницкийы облæсты.

Категори:Хмельницкийы облæсты сахартæ
Базыхъ

**Базыхъ** кæнæ **Уазыхъхъ** у донбеттырты мад, айнæджыйас, уæйыгæнгæс, карз ус.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Нарты кадджытæ
Донбеттыртæ

**Донбеттыртæ** — цæрынц фурдты æмæ денджызты доны бын. Се ’гъдæуттæй, сæ митæй сты нæртон адæмы æнгæс. Доны бын сын ис галуантæ æмæ сæм нартæй исчи куы бафты, уæд æй суазæг кæнынц. Афтæ уыд, Борæ сæм, цуангæнгæйæ, æхсæв æввахс куы бафтыд, уæд. Фæхуыдтой
йæ æмæ ма йын дыккаг бон йемæ æмбал дæр рарвыстой. Уый йын бацамоны дæлдон цæуыны сусæгдзинад.

Нартæ æмæ Донбеттырты ’хсæн ис хæстæгдзинад. Уырызмæг, Хæмыц æмæ Сатана сты сæ хæрæфырттæ: сæ мад Дзерассæ у Донбеттыры æртæ чызгæй иу. Нарты Сатана йе ’нæном лæппуйы хъомыл кæнынмæ радты Донбеттыртæм. Уырызмæг æмæ Хæмыц куы фæбыцæу вæййынц, чи сæ хистæр у, ууыл, уæд ын Уастырджи бацамоны мæсыг амайынмæ йæ мадырвадæлтæй æххуыс бацагурын. Æрмæст, цæмæдæр гæсгæ, Донбеттыртæ доны бынæй уæлзæхмæ цæуынц æхсæвыгон. Нарты фæткъуы давынмæ Дзерассæ йæ æртæ хоимæ цыд æхсæвыгон. Уырызмæгæн дæр мæсыг Донбеттыртæ амадтой æхсæвыгон.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Нарты кадджытæ
Борæ

**Борæ** — Сæуæссæйы æртæ фырты иу. Борæйæ равзæрд нарты æртæ мыггагæй иу. 

Борæ хæларæй цæры донбеттыртимæ. Уыдоны фæрцы фурды бынты цæугæ хуыскъмæ рахизы, æххуыс ын кæнынц цуан кæнгæйæ. Сæ амынд ныхасмæ сын куы фæхъусы, уæд йæ хъуыддæгтæ цæуынц. Фæлæ иуахæмы Донбеттыртæ Борæмæ дзурынц, дæ цæстытæ та гъеныр фæцъынд кæн, зæгъгæ, æмæ сæм уый нæ байхъуыста, афтæмæй фурды багæпп кодта, æмæ йæ фурды уылæнтæ аныхъуырдтой. Дæлимонтæ фурды ленк кодтой, æмæ йæ уыдон фæдæлдон кодтой. Уайтагъд æй сæ зындонмæ бахизæн дуар Сарыхъæрзæны балæууын кодтой. Фæлæ йæ Цæрддзумæ бакæнын сæ къухы нæ бафтыд. Борæ йæ фæринк кард цæрдæг фелвæста, йæ разæй сæ уым скъуымбил кодта. Сæ паддзахы сын Сивтæрхæгыл тар фынæйæ баййæфта, йæ даргъ рихитæй йын æртæ бур хъисы йæ кардæй æрдаста. Карддзæф куы фæци, уæд ын хъисхъуагæй дæлдзæх фæуæн нал уыд, æмæ Борæйы бар-æнæбары уæлдзæхмæ схаста. Уым Нартимæ Бæртæлæджы сæрыл Хæндыхъдзуйы æфсады фæцагъта.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Нарты кадджытæ
Сарыхъæрзæн

**Сарыхъæрзæн** — дæлимонты зындонмæ бахизæн.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Нарты кадджытæ
Хæндыхъдзу

**Хæндыхъдзу** — нартæ æмæ Бæртæлæджы иумæйаг знаг. Хæндыхъдзу Бæртæлæгимæ хæцы, йæхицæн дзы хъалондар кæны, йæ зæххытæ йын исы, йæ адæмы йын цæгъды. Бæртæлæг йæхи нарты уазæг бакодта, æххуыс сæ агуры. Фæрдыгдоны был Хæндыхъдзуимæ схæцыдысты, йе ’фсад ын скуынæг кодтой. Хæндыхъдзу фидыды алфæн йæ цыты уарт уым мæры æрсагъта æмæ уæдæй фæстæмæ Бæртæлæгæн йæхæдæг хъалондар сси.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Нарты кадджытæ
Бæртæлæг

**Бæртæлæг** — нарты Сæуæссæйы хæлар. 

Бæртæлæг æххуыс кæны Борæйæн гуымиртимæ хæсты. Уыцы хæсты Борæ фæмард, Арвы чызгæн та Бæртæлæджы хæдзары райгуырд фаззон дыууæ лæппуйы — Уæрхæг æмæ Уæрхтæнæг. Нæмттæ дæр сыл сæвæрдта Бæртæлæг: Уæрхæг уæрхмæ уæрх, бæзнмæ бæзджын кæй уыд, Уæрхтæнæг та бæзнмæ тæнæгдæр кæй уыд, уымæ гæсгæ.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Нарты кадджытæ
Арвы чызг

**Арвы чызг** кæнæ **Арвы рæсугъд** — Хуыцауы чызг. Цард Бæртæлæджы хæдзары. Уым ын Хуыцауы зондæй нартæй райгуырдис дыууæ фаззоны — Уæрхæг æмæ Уæрхтæнæг. Уæрхæг ын райгуырд фыццаг, æмæ Бæртæлæг зæрватыккæн зæгъы: «Табу Хуыцауæн, нартæ мыггагдзагъд нæ фесты. Фæтæх Хуыцаумæ æмæ йын зæгъ: хæрæфырт ын райгуырд». Дыккаг, Уæрхтæнæджы тыххæй дæр — афтæ. Æмæ сыл сæ конд æмæ уындмæ гæсгæ нæмттæ Уæрхæг æмæ Уæрхтæнæг дæр сæвæрдта, сырды æхсыры сæ ныннайын кодта Хуыцау йæхæдæг.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Нарты кадджытæ
Ростиславль

**Ростиславль**: 
* Ростиславль-Рязанский — рагон сахар Рязаны кънйазады.
* Ростиславль — Рославлы историон ном.
Бурхорали

**Бурхорали**, **Бурхоралы** кæнæ **Бурхор**, дыг. **Борхуарали** — ирон мифологийы хоры зайæгхалты æмæ тыллæджы бардуаг, хорæрзады бардуаг Хорæлдары фырт. Кувæг адæм Бурхоралийæ куырдтой, цæмæй хъæууонхæдзарадон куыстыты рæстæг æххуыс кæна хуым кæнын, тауын, похцийæ ласынмæ æмæ æнд. уымæн æмæ сæм афтæ каст, æмæ хорæрзады бардуаг Хорæлдар куы фена, йæ фырт куыд фæллой кæны, уый, уæд йæ фыртæн æмæ уыимæ, кæмæн æххуыс кодта, уыцы адæмæн дæр ратдзæн хорарæх, бирæ хор. Нарты кадджыты иуæй-иу хатт Бурхорали йæ фыд Хорæлдары сурæтимæ сиу вæййы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ирон мифологи
Категори:Нарты кадджытæ
Хорæлдар

**Хорæлдар** — ирон мифологийы хоры зайæгхалты æмæ хорæрцыды бардуаг. Нарты кадджыты Хорæлдар у Бурхоралийы фыд æмæ йæ арæх уыимæ иу дзуар фæхонынц. Хорæлдар у уæларвцæрджытæй, цæры Хуыцауы хæдзары. Адæмон фольклоры Хорæлдар Фæлвæра йын цы дыууæ галы (урс æмæ сау) балæвар кодта, уыдонæй бакодта Ирæн се ’ппæт хуымзæххытæ дæр.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ирон мифологи
Цæхæраджын

**Цæхæраджын** кæнæ **дзæхæраджын** — цæхæрайы сыфтæй конд чъири.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ирон хæринæгтæ
Чиуалтас

**Чиуалтас** кæнæ **Циуалтасæ** у ран Цæгат Ирыстоны Æрæфы районы цæгат-ныгуылæны.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Æрæфы район
Уаритыком

**Уаритыком** у ком Цæгат Ирыстоны Алагиры районы.

## Топонимтæ
* Фæскъæйтæ
* Ходы æфцæг

## Литературæ
* Хъайтыхъты Азæмæт. Сафайы рæхыс: Таурæгътæ, æмдзæвгæтæ, царды хабæрттæ. — Дзæуджыхъæу: Ир, 2008 — 271 ф.

Категори:Цæгат Ирыстоны кæмттæ
Владимир (Украинæ)

**Влади́мир** ( — **Володымыр**) у сахар Украинæйы Волыны облæсты. Йæ раздæры ном уыд **Владимир-Волынский** (1944-æм азæй 2021-æм азы декабры онг).

## Истори
Сахар хæссы кънйаз Владимир Святославы фырты ном, йæ кой фыццаг хатт кæны азгайфыст 988-æм азы. Астæузаманы ма зындгонд уыди йæ латинаг номæй дæр, Лодомери (*Lodomeria*), зæгъгæ. XI-XII æнусты уыдис Киевы Уырысы ахсджиагдæр сахартæй иу, Киев æмæ Черниговы æмсæр. XII æнусæй сси хицæн Волыны кънйазады сæйраг сахар, æлдариуæг дзы кодта Владимир Мономахы фырт Мстиславы фырт Изяслав.

Фыццаг дунеон хæсты фæстиуæгæн сахар дзырддаг фæци æртæ бæстæйы ’хсæн æмæ баззадис, хæдбардинад чи райста, уыцы Польшæйы. Цæрджыты фылдæр хай уыцы рæстæг уыдысты польшæйæгтæ æмæ дзуттæгтæ.

1939-æм азы, немыц Польшæмæ бырсын куы райдыдтой, сахар байстой советон æфсæддонтæ, æмæ уыцы азы ноябрæй уый бацыдис Украинæйы ССР-йы скондмæ. Тагъд рæстæджы цы Фыдыбæстæйы Стыр хæст райдыдта, уый дæргъы сахар ссæрибар кодтой æрмæстдæр 1944-æм азы 20 июлы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Волыны облæсты сахартæ
Рославль

**Ро́славль** () у сахар Уæрæсейы Смоленсчы облæсты.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Смоленсчы облæсты сахартæ
Фæскъæйтæ

**Фæскъæйтæ** у хохы цъупп Цæгат Ирыстоны. Ис Уариты комы. Йæ бæрзæнд у 2230,3 м.

## Литературæ
* Хъайтыхъты Азæмæт. Сафайы рæхыс: Таурæгътæ, æмдзæвгæтæ, царды хабæрттæ. — Дзæуджыхъæу: Ир, 2008 — 271 ф.

Категори:Цæгат Ирыстоны хохы цъуппытæ
Сынты бæрзонд

**Сынты бæрзонд** у хохы цъупп Цæгат Ирыстоны Алагиры районы. Йæ бæрзæнд у 1206,4 м.

## Картæ
* Военно-топографическая пятиверстная карта Кавказского края 1926 года

## Фиппаинæгтæ

Категори:Цæгат Ирыстоны хохы цъуппытæ
Суаргомы æфцæг

**Суаргомы æфцæг** у æфцæг Цæгат Ирыстоны. Ис Суаргомы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Цæгат Ирыстоны æфцджытæ
Дурæфтуан

**Дурæфтуан** у хохы цъупп Цæгат Ирыстоны. Ис Алагиры цур.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Цæгат Ирыстоны хохы цъуппытæ
Гомтæ (Оны муниципалитет)

**Гомтæ** (, **Гоми**) у хъæу Гуырдзыстоны Оны муниципалитеты.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Оны муниципалитеты цæрæнрæттæ
Цъалайы дон

**Цъалайы дон**:
* Цъалайы дон — цæугæдон Гуырдзыстоны;
* Цъалайы дон — цæугæдон Хуссар Ирыстоны.
* Цъалайы дон кæнæ Тъилиана — цæугæдон Хуссар Ирыстоны Цхинвалы районы æмæ Знауыры районы.
Урсдон (Къозы ком)

**Урсдон** у цæугæдон Хуссар Ирыстоны, Къозыдонйы фæрсагдон. 

## Литературæ
* Хуыгаты И. А. Къозы ком. — Цхинвал, Мыхуыры хæдзар, 2014, 96 ф.

Категори:Хуссар Ирыстоны цæугæдæттæ
Категори:Къозы ком
Стыр комы дон

**Стыр комы дон** у цæугæдон Хуссар Ирыстоны, Чеселты доны фæрсагдон. 

## Фиппаинæгтæ

Категори:Хуссар Ирыстоны цæугæдæттæ
Хуссар Ирыстоныл 40 азы

**Хуссар Ирыстоныл 40 азы** у хохы цъупп Хуссар Ирыстоны. Ис Чеселтгомы Зикъарайы ’фцæджы фарсмæ. Йæ бæрзæнд у 3600 м.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Хуссар Ирыстоны хохы цъуппытæ
Категори:Чеселтгом
Стыр ком

**Стыр ком** у ком Хуссар Ирыстоны. Ис Чеселтгомы.

## Кæс ноджы
* Стыр комы дон

## Литературæ
* 

Категори:Хуссар Ирыстоны кæмттæ
Категори:Чеселтгом
Туа

**Туа** у зæнг (къуылдым) Хуссар Ирыстоны. Ис Къозы комы. Къуылдымы бæрзæнд у 1740,3 метры.

## Фиппаинæгтæ

 

Категори:Хуссар Ирыстоны хохы цъуппытæ
Категори:Къозы ком
Тъыбат

**Тъыбат** кæнæ **Тъбат** ( — *Къважа*) у хъæу Гуырдзыстоны Оны муниципалитеты.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Оны муниципалитеты цæрæнрæттæ
Къæбæлты æфцæг

**Къæбæлты æфцæг** у æфцæг Хуссар Ирыстоны. Ис Чеселтгомы.

## Литературæ
* 

Категори:Хуссар Ирыстоны æфцджытæ
Категори:Чеселтгом
Фалер

**Фалер** кæнæ **балер**, **хъулон кæсаг**,  () — æргъайонты бинонадмæ чи хауы, ахæм кæсæгтæ.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Кæсæгтæ
Оран

**Ора́н** ( — *Wahran*) у Алжиры стырдæр сахартæй иу, Ораны вилайеты административон центр. Сахары цæрынц 1,56 млн адæймаджы.

Категори:Алжиры сахартæ
Зæгъойты æфцæг

**Зæгъойты æфцæг** у хох æмæ æфцæг Хуссар Ирыстоны. Ис Къозы комы. 

## Фиппаинæгтæ

 

Категори:Хуссар Ирыстоны хохы цъуппытæ
Категори:Хуссар Ирыстоны æфцджытæ
Категори:Къозы ком
Дзуары дон

**Папутра** у цæугæдон Хуссар Ирыстоны, Папутрайы фæрсагдон.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Хуссар Ирыстоны цæугæдæттæ
Категори:Къозы ком
Гелдерланд

**Ге́лдерланд** () у Нидерландты провинци. Гелдерланды цæрынц 2 млн адæймаджы (2015).

## Фиппаинæгтæ

*
Цæгат Брабант

**Цæгат Брабант** () у провинци Нидерландты хуссары. Цæрынц дзы 2,4 млн адæймаджы (2006).

## Фиппаинæгтæ

*
Дренте

**Дренте** () у Нидерландты провинци. Йæ административон центр у Ассен.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Нидерландты провинцитæ
Утрехт (провинци)

**У́трехт** () у Нидерландты провинци. Йæ административон центр у Утрехт.

## Фиппаинæгтæ

*
Барсуки

**Барсуки́** (, ) у хъæу Мæхъхъæлы Назраны районы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Назраны районы цæрæнрæттæ
Гази-Юрт

**Гази-Юрт** (, ) у хъæу Мæхъхъæлы Назраны районы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Назраны районы цæрæнрæттæ
Алкун

**Алкун** () у хъæу Мæхъхъæлы Сунжæйы районы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Мæхъхъæлы Сунжæйы районы цæрæнрæттæ
Яффæ

**Я́ффæ**, вариант: *Я́ффо* (, ) у Рагон Израилы ахсджиаг порттæй иу, абон у Тель-Авив — Яффæйы хай.

Категори:Израилы сахартæ
Судзаг битъына

**Судзаг битъына** () у кæрдæг зайæгой, битъынайы хуыз. 

## Фиппаинæгтæ

Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Категори:Хосгæнæн зайæгойтæ
Æрвдзæст

**Æрвдзæст** (, ) у зайæгойты мыггаг. 

## Фиппаинæгтæ

Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Хъуымис

**Хъуымис** (, ) у хъæу Хъæрæсе-Черкесы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Хъæрæсейы районы цæрæнрæттæ
Ранкете

**Ранкете** () у хохы цъупп Цæгат Ирыстоны Алагиры районы. Йæ бæрзæнд у 4050 м.

## Литературæ
* Цагаева А. Дз. Топонимия Северной Осетии — Владикавказ: Ир, 2010 — с. 623.

Категори:Цæгат Ирыстоны хохы цъуппытæ
Лæджджын комы дон

**Лæджджын комы дон** () у цæугæдон Цæгат Ирыстоны, Æрхоны доны фæрсагдон.

## Литературæ
* Цагъаты Анастасия. Цæгат Ирыстоны топоними. II-æм хай. Дзæуджыхъæу, 1975.

Категори:Цæгат Ирыстоны цæугæдæттæ
Категори:Æрхоны ком
Зруджы цад

**Зруджы цад**:
* Зруджы Ныгуылæн цад — цад Цæгат Ирыстоны Зруггомы;
* Зруджы Скæсæн цад — цад Цæгат Ирыстоны Зруггомы.
Æртæ Цымытийы

Цымыти, Хидыхъус æмæ Къадаты хонынц **Æртæ Цымытийы**.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Куырттаты ком
Зруджы Ныгуылæн цад

«**Зруджы Ныгуылæн цад**» () у цад Цæгат Ирыстоны. Ис Зруггомы. Цад денджызы æмвæзадæй лæууы 3020 метры бæрзæндæн.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Цæгат Ирыстоны цæдтæ
Категори:Зруггом
Псони

**Псони** кæнæ **Пшони** — Цæгат Ирыстоны Æхсæрты рагъы æппæты дæллаг кæрон ис стыр фæз. Уым раздæр уыд хъæу.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Уæлладжыргом
Æхсæрты рагъ

**Æхсæрты рагъ** кæнæ **Æхсæртырагъ** у хохы рагъ Цæгат Ирыстоны Уæлладжыргомы.

## Кæс ноджы
* Богазоны цъупп

## Фиппаинæгтæ

Категори:Цæгат Ирыстоны хæхтæ
Мармазет

**Мармазет** у хъæу Хуссар Ирыстоны Цхинвалы районы.

## Литературæ
* 

Категори:Цхинвалы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Оттатыхъæу

**Оттатыхъæу** у хъæу Хуссар Ирыстоны Цхинвалы районы. Ис Джеры комы.

## Мыггæгтæ
Цардысты дзы Бекъойтæ.

## Фиппаинæгтæ

## Литературæ
* 

Категори:Цхинвалы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Джеры ком

**Джеры ком** у ком Хуссар Ирыстоны Цхинвалы районы. Джеры ком зындгонд у Джеры дзуарæй. Дзуар ис хохы сæр. 

## Хъæутæ
* Æлбортыхъæу
* Джер
* Маралет
* Нипарет
* Оттатыхъæу
* Хъларс
* Хъуыриа
* Цъиара 
* Шелеур

## Кæс ноджы
* Джеры дзуар

## Фиппаинæгтæ

Категори:Хуссар Ирыстоны кæмттæ
Æлбортыхъæу

**Æлбортыхъæу**:
* Æлбортыхъæу — хъæу Хуссар Ирыстоны Дзауы районы;
* Æлбортыхъæу — хъæу Хуссар Ирыстоны Цхинвалы районы (Джеры комы).
Лæгæты хох

**Лæгæты хох** у хох Хуссар Ирыстоны. Ис Тлигомы.

## Литературæ
* 

Категори:Хуссар Ирыстоны хохы цъуппытæ
Категори:Тлигом
Уæллагфарс

**Уæллагфарс** () у хохы цъупп Цæгат Ирыстон æмæ Хуссар Ирыстоны арæныл. Хохы бæрзæнд у 3573 метры.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Цæгат Ирыстоны хохы цъуппытæ
Категори:Хуссар Ирыстоны хохы цъуппытæ
Категори:Тырсыгомы хæхтæ
Фæссырх цад

**Фæссырх цад** у хæххон цад Гуырдзыстоны Хъазыбеджы муниципалитеты. Ис Мынагомы.

## Кæс ноджы
* Сырхысæр

## Литературæ
* Цагаева А. Дз. Топонимия Северной Осетии — Владикавказ: Ир, 2010 — с. 623. 

Категори:Гуырдзыстоны цадтæ
Категори:Тырсыгомы цадтæ
Касатыхъæу

**Касатыхъæу** у хъæу Хуссар Ирыстоны Дзауы районы. Ис Дзомагъгомы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Дзауы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Сакъао

**Сакъао** () у хъæу Гуырдзыстоны Оны муниципалитеты.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Оны муниципалитеты цæрæнрæттæ
Лæгæтысæр

**Лæгæтысæр** у хохы цъупп Хуссар Ирыстон æмæ Гуырдзыстоны арæныл. Хохы бæрзæнд у 3687,1 метры.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Хуссар Ирыстоны хохы цъуппытæ
Категори:Тырсыгомы хæхтæ
Къæлæтджын

**Къæлæтджын** у хохы къулы ном. Ис Хуссар Ирыстоны Урстуалты.

## Литературæ
* Цхуырбаты З.Д., Дзиццойты Ю.А. Хуссар Ирыстоны топоними. Уанеты Захары номыл Хуссар Ирыстоны зонад-иртасæн ин-т. — М.: Наукæ, 2013. I-æм том

Категори:Хуссар Ирыстоны хæхтæ
Берд-Юрт

**Берд-Юрт** () у хъæу Мæхъхъæлы Сунжæйы районы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Мæхъхъæлы Сунжæйы районы цæрæнрæттæ
Ног Редант

**Ног Реда́нт** () у хъæу Мæхъхъæлы Мæлгъæвæджы районы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Мæлгъæвæджы районы хъæутæ
Ансалта

**Ансалта́** () у хъæу Дагъистаны Ботлихы районы. Хъæуы цæрынц 4,6 мин адæймаджы (2010 азы), уыдонæй фылдæр хай сты солиаг адæмыхаттæй.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ботлихы районы цæрæнрæттæ
Банайюрт

**Банайюрт** () у хъæу Дагъистаны Новолакскоейы районы. Хъæуы цæрынц 1,2 мин адæймаджы (2018 азы), уыдонæй фылдæр хай сты цæцæйнаг адæмыхаттæй.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Новолакскоейы районы цæрæнрæттæ
Актобе

**Актобе́**, 1999-æм азы онг — **Актюбинск** () у сахар Хъазахстаны, Актобейы облæсты административон центр.

## Фиппаинæгтæ

*
Хъæздон

**Хъæздон** уыдис хъæу Цæгат Ирыстоны. Ис Уæлладжыргомы, Æрыдоны галиу был. 

## Литературæ
* Цагаева А. Дз. Топонимия Северной Осетии — Владикавказ: Ир, 2010 — с. 623. 

Категори:Цæгат Ирыстоны цæрæнрæттæ
Категори:Уæлладжыргом
Цъуппсар

**Цъуппсар** кæнæ **цъупсар** у кæрдойы хуыз.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Тæдзæнтæ

**Тæдзæнтæ** у къæдзæх Хуссар Ирыстоны. Ис Чеселтгомы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Хуссар Ирыстоны хæхтæ
Категори:Чеселтгом
Амарант

**Амара́нт** кæнæ **æвдадзон** (, ) у иуазон кæрдæг зайæгойты мыггаг.

## Иуæй-иу хуызтæ
* Дæлдзæхæра

## Фиппаинæгтæ

Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Хорнæмыгон

**Хорнæмыгон** кæнæ **анис** (; ) у, аууондархуызты бинонадмæ чи хауы, ахæм зайæгой. 

## Фиппаинæгтæ

Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Стæгхос

**Стæгхос** кæнæ **къæдзойæг** (, ) у кæрдæг зайæгойты мыггаг.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Дыхайон зайæгойтæ

**Дыхайон** (**дыхайыг**) **зайæгойтæ** кæнæ **дыхайонтæ** (, ) у æмбæрзтмыггаг зайæгойтæ кълас.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Кæрдæф

**Кæрдæф** (; ) — чылауийы мыггагмæ чи хауы, ахæм чысыл бæлас.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Къоппасæр

**Къоппасæр** (, ) у бирæазон кæрдæг зайæгойты мыггаг.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Урсуидаг

**Урсуидаг** кæнæ **Урсбын** (; ) у, аууондархуызты бинонадмæ чи хауы, ахæм зайæгойты мыггаг. 

## Кæс ноджы
* Урсуырыдзы

## Фиппаинæгтæ

Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Чылауи (мыггаг)

**Чылауи** (; ) у зайæгойты мыггаг.

## Иуæй-иу хуызтæ
* Алтъами (*Prunus persica*)
* Æхсынцъы (*Prunus cerasifera*)
* Балгъодзы (*Prunus mahaleb*)
* Бур æхсынцъы (*Prunus vachuschtii*) 
* Гуырдзиаг бал (*Prunus avium*)
* Какон (*Prunus spinosa*)
* Кæрдæф (*Prunus dulcis*)
* Къæбырттæг (*Prunus padus*)
* Лаврбал (*Prunus laurocerasus*)
* Хуымæтæджы бал (*Prunus cerasus*)
* Чылауи (*Prunus domestica*)
* Чъерами (*Prunus armeniaca*)

Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Дæргънас

**Дæргънас** кæнæ **тъæпæннас** ( *Cucurbita pepo* subsp. *pepo*; ) у хуымæтæджы насы дæлхуыз.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Тъисси

**Тъисси** (, ) у хъæу Дагъистаны Цъумадайы районы. Хъæуы цæрынц 666 адæймаджы (2018 азы), уыдонæй фылдæр хай сты тъиндийаг адæмыхаттæй.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Цъумадайы районы цæрæнрæттæ
Джитъригæрдæг

**Джитъригæрдæг** кæнæ **джитърийы мой**, дыгур. *къомбохæг* (, ) у зайæгойты мыггаг. Мыггаджы иунæг хуыз у *Borago officinalis*.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Гергебилы район

**Герге́билы район** (, ) у Дагъистаны районтæй иу. Районы административон центр у хъæу Гергебиль.

## Фиппаинæгтæ

*
Дохиран

**Дохиран**  (, ) у зайæгой, скъæлдзойы хуыз.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Хæлуарæгæхсæр

**Хæлуарæгæхсæр** кæнæ **зæххы ’хсæр**, **зæхæхсæр**, **æхсæр-хъæдур** (, ) у, хъæдурхуызты бинонадмæ чи хауы, ахæм зайæгой.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Категори:Хъæдурхуызтæ
Митынгага

**Митынгага** (, ) у зайæгойты мыггаг.

Зайæгойы дыргътæ нæ бæззынц хæрынæн (расайы омын, сæрзилæн æмæ лæмæгъдзинад).

## Кæс ноджы
* Моймар

## Фиппаинæгтæ

Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Категори:Маргджын зайæгойтæ
Иухайон зайæгойтæ

**Иухайон зайæгойтæ** (, ) у æмбæрзтмыггаг зайæгойтæ кълас.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Тæрсджын

**Тæрсджын** () у хъæу Гуырдзыстоны Карелы муниципалитеты.

Цардысты дзы Хæбæлатæ, Кокойтæ, Гæззатæ, Æлбортæ.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Карелы муниципалитеты цæрæнрæттæ
Æвзæкъец

(; ) у кæрдæг зайæгой.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Категори:Зайæгойтæ дыгуронау
Туатыхъæу (Хуссар Ирыстон)

**Туатыхъæу** кæнæ **Дæллаг Къитъриули** у хъæу Хуссар Ирыстоны Ленингоры районы.

## Литературæ
* 

Категори:Ленингоры районы сахартæ æмæ хъæутæ
Туатыхъæу (Гуырдзыстон)

**Туатыхъæу** ( — [твауреби]) у хъæу Гуырдзыстоны Къаспы муниципалитеты. Ис Гуырдзыстон æмæ Хуссар Ирыстоны тæккæ арæныл. Цардысты дзы Туатæ.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Къаспы муниципалитеты цæрæнрæттæ
Джитърийымойхуызтæ

**Джитърийымойхуызтæ** (; ) — дыхайон зайæгойты бинонад.

## Кæс ноджы
* Джитъригæрдæг
* Кæфчытæ
* Марохкæн
* Уохъ
* Урусудз
* Цъахгæр
* Цъæх цъироба
* Цъæхдидин

## Фиппаинæгтæ

Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Категори:Зайæгойты бинонæдтæ
Тарбурдидин

**Тарбурдидин** кæнæ **бархæттæ** (, ) у зайæгойты мыггаг.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Имерхеу

**Имерхеу** () у хъæу Гуырдзыстоны Карелы муниципалитеты.

Цардысты дзы Гаглойтæ, Плитæ, Кокойтæ, Кобестæ, Бестаутæ, Цхуырбатæ, Уæлыгæстæ, Цыбыртæ, Чилæхсатæ, Лагкойтæ.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Карелы муниципалитеты цæрæнрæттæ
Осиаури (Ахметъайы муниципалитет)

**Осиаури** () у хъæу Гуырдзыстоны Ахметъайы муниципалитеты.

## Ирон мыггæгтæ
Цардысты дзы Багатæ, Цхуырбатæ, Хуыгатæ, Зассетæ, Хъазитæ.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ахметъайы муниципалитеты цæрæнрæттæ
Æхсæрдзæн (Хъуды ком)

**Æхсæрдзæн ** ис Гуырдзыстоны Хъуды комы Ганисы сæрмæ.

## Литературæ
* Цагаева А. Дз. Топонимия Северной Осетии — Владикавказ: Ир, 2010 — с. 623.

 

Категори:Гуырдзыстоны æхсæрдзæнтæ
Категори:Хъуды ком
Хъуды Майрæм

**Хъуды Майрæм** кæнæ **Хъуды Мады Майрæмы дзуар** у аргъуан Гуырдзыстоны Дзуарыхъæуы (Хъуды).

## Фиппаинæгтæ

Категори:Хъуды ком
Фæткъуыйы зæнг

**Фæткъуыйы зæнг** у зæнг (къуылдым) Хуссар Ирыстоны. Ис Къозы комы.

## Фиппаинæгтæ

 

Категори:Хуссар Ирыстоны хохы цъуппытæ
Категори:Къозы ком
Фæлурсзокъо

**Фæлурсзокъо** (, ) у маргджын зокъо, бындзмары хуыз.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Зокъотæ алфавитмæ гæсгæ
Категори:Маргджын зокъотæ
Бадырджан

**Бадырджан** (, ) у бирæазон кæрдæг зайæгой. 

## Фиппаинæгтæ

Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Категори:Куыдзы багангæстæ
Уæлыгæстæ

**Уæлыгæстæ** кæнæ **Уæлгæсатæ**, **Уæлгæстæ** () сты ирон мыггаг.

## Фиппаинæгтæ

*
Æнгуырстуанæг

**Æнгуырстуанæг** (, ) у кæрдæг зайæгойты мыггаг.

## Иуæй-иу хуызтæ
* Уиззайы сæр

## Фиппаинæгтæ

Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Куыдзыгага

**Куыдзыгага** (, ) у зайæгой, куыдзы багайы хуыз.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Категори:Куыдзы багангæстæ
Категори:Маргджын зайæгойтæ
Дурсæт

**Дурсæт** кæнæ **дурсæттаг**, **дурпырх** (, ) у кæрдæг зайæгойты мыггаг.

## Иуæй-иу хуызтæ
* Æхсæлыхуыз дурсæт (*Saxifraga juniperifolia*)

## Фиппаинæгтæ

Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Сæгъæхсирæг

**Сæгъæхсирæг** (, ) — хъæдурхуызты бинонадмæ чи хауы, ахæм зайæгойты мыггаг.

## Иуæй-иу хуызтæ
* Сæгъгæрдæг (*Galega officinalis*)
* Тæух (*Galega orientalis*)

## Фиппаинæгтæ

Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Категори:Хъæдурхуызтæ
Æхсæнпъæз

кæнæ **æхсæнпъæ**, **æхсæнпъаз**, **æхсæнпъа**, **æхсæмпъæз** (; ) у кæрдæг зайæгой.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Категори:Зайæгойтæ дыгуронау
Цъироба

(, ) у бирæазон кæрдæг зайæгой, зынтъырыйы хуыз.

## Кæс ноджы
* Цъæх цъироба

## Фиппаинæгтæ

Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Категори:Зайæгойтæ дыгуронау
Paris

**Paris**:

* Paris — Францы сæйраг сахар.
* Paris — тарнизыхосы латинаг ном.
Арсы гага

**Арсы гага** кæнæ **арсы хъус** (, ) у чысыл къутæрты мыггаг.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Цæнцъхæли

(, ) у æнусонцъæх кæнæ сыфтæркалæг зайæгойты мыггаг.

## Фиппаинæгтæ

## Литературæ
* Тахъазты Фидар. Дыгурон-уырыссаг дзырдуат — Дзæуджыхъæу: Аланыстон, 2003

Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Категори:Зайæгойтæ дыгуронау
Тарнизыхос

**Тарнизыхос** (, ) у бирæазон зайæгойты мыггаг.

## Кæс ноджы
* Моймар

## Фиппаинæгтæ

Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Категори:Маргджын зайæгойтæ
Арсыхъус

**Арсыхъус**,  (, ) у кæрдæг зайæгой, æстъоппæлæйы хуыз.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Æхсымæрзæ

**Æхсымæрзæ** (, ) у  къутæр, зайы Гуырдзыстоны æмæ Краснодары крайы. 

## Фиппаинæгтæ

Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Мату-Гросу

**Ма́ту-Гро́су** () у штат Бразилийы центры. Штаты сæйраг сахар у Куяба.

## Фиппаинæгтæ

*
Мараньян

**Маранья́н** () у штат Бразилийы цæгаты. Штаты сæйраг сахар у Сан-Луис.

## Фиппаинæгтæ

*
Гояс

**Гоя́с** () у штат Бразилийы. Штаты сæйраг сахар у Гояни.

## Фиппаинæгтæ

*
Бурцъиухуызтæ

**Бурцъиухуызтæ** (, ) сты мæргъты бинонад.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Мæргътæ
Куяви-Померанийы воеводæйад

**Куяви-Померанийы воеводæйад** () у воеводæйад (административон иуæг) Польшæйы цæгаты. Йæ административон центр у Быдгощ.

## Фиппаинæгтæ

*
Ныгуылæн Померанийы воеводæйад

**Ныгуылæн Померанийы воеводæйад** () у воеводæйад (административон иуæг) Польшæйы цæгат-ныгуылæны. Йæ административон центр у Щецин.

## Сахартæ




## Фиппаинæгтæ

*
Дæллаг Силезийы воеводæйад

**Дæллаг Силезийы воеводæйад** (, ) у воеводæйад (административон иуæг) Польшæйы хуссар-ныгуылæны. Йæ административон центр у Вроцлав.

## Фиппаинæгтæ

*
Люблины воеводæйад

**Люблины воеводæйад** () у воеводæйад (административон иуæг) Польшæйы скæсæны. Йæ административон центр у Люблин.

## Административон дих

## Фиппаинæгтæ

*
Варми-Мазурийы воеводæйад

**Варми-Мазурийы воеводæйад** () у воеводæйад (административон иуæг) Польшæйы цæгат-скæсæны. Йæ административон центр у Ольштын.

## Кæс ноджы
* Варми
* Мазури

## Фиппаинæгтæ

*
Шефа-Амр

**Шефа-Амр** кæнæ **Шефарам** (, Šafā ʻAmr, , Šəfarʻam) у сахар Израилы цæгаты.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Израилы сахартæ
Милоны хох

**Милоны хох** () у хохы цъупп Гуырдзыстоны. Ис Хиуы.

## Кæс ноджы
* Милон

## Фиппаинæгтæ

Категори:Гуырдзыстоны хæхтæ
Категори:Хиу
Æрси

**Æрси** (; ) у бирæазон кæрдæг зайæгой.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Гиенæтæ

**Гиенæ** () у тугдзых æхсырæйхæссæг цæрæгойты бинонад.

## Хуызтæ
* ;
* ;
* ;
* .

Категори:Цæрæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Житомир

**Жито́мир** () у сахар Украинæйы, Житомиры облæсты административон центр.

## Фиппаинæгтæ

*
Кохтлæ-Ярве

**Кохтлæ-Ярве** () у сахар Эстонийы цæгат-скæсæны.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Эстонийы сахартæ