open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Гамсун, Кнут

**Кнут Гамсун** (; 1859—1952) у норвегиаг фыссæг; Нобелы премийы лауреат (1920 аз). Йæ æцæг ном — Кнуд Педерсен ().

## Цардафыст
Гамсун райгуырдис 1859-æм азы 4 августы. Уыди хъæууон хуыйæг Педер Педерсены цыппæрæм сывæллон. Бинонтæ цардысты мæгуырæй. Кнут фарастаздзыдæй куыста йæ фыдыфсымæры къанторы. Фæстæдæр райдыдтой йæ бæлццоны царды азтæ (1873-æм азæй). Хæтгæ царды рæстæг Гамсун раивта цалдæр куысты, иу заман та цасдæр рæстæг фæци Америчы. Фыссын Кнут райдыдта 17-аздзыдæй. Йæ фыццаг чиныг (Den Gaadefulde. En kjærlighedshistorie fra Nordland) рухс федта 1877-æм азы.

1888-æм азы Гамсун æрбынат кодта Копенгагены. 1890-æм азы мыхуыры рацыди, кад ын чи скодта, уыцы новаторон психологион роман «Стонгдзинад» (норв. Sult). 1890-æм æмæ 1900-æм азты Гамсун уыди дунейы тæккæ популярондæр модернист-фысджытæ æмæ драматургтæй иу. Уыди иттæг зындгонд, йæ уацмыстæ йын бирæ хæттыты кæм ратæлмац кодтой, уыцы Уæрæсейы дæр.

1898-æм азы Гамсун ракуыдрта Берглиот Бехы. Иумæ фæцардысты аст азы. 1909-æм азы фыссæг æрхаста ног ус — актрисæ Мари Андерсены. Смой кæныны фæстæ Мари ныууагъта йæ карьерæ æмæ царди Гамсунимæ йæ амæлæты онг.

[thumb|left|[Синдинг, Кристиан|Кристиан Синдинг, Гуннар Хейберг æмæ Кнут Гамсун (Хенрик Лунд, 1926-æм аз)]]
1918-æм азы Гамсунтæ балхæдтой Нёрхольмы хæдзар, цыран фæцардысты сæ фæстаг бонтæм.
1920-æм азы Гамсуны схорзæхджын кодтой литературæйы Нобелы премийæ, «Сыджыты сой» (норв. Markens Grøde), зæгъгæ, уыцы бæстон романы тыххæй.

Германы Гитлер хицауиуæг йæ къухмæ куы райста, стæй фæстæдæр, Дыккаг дунеон хæсты рæстæг дæр æдзух немыцаг культурæ пропагандæ чи кодта æмæ англосаксаджы ныхмæ чи дзырдта, уыцы Гамсун æргомæй слæууыди нацисттæ æмæ Квислингы режимы фарс. Уый тыххæй йæ, хæст фæуыны фæстæ, радтой тæрхонмæ куыд гадзрахатæй рацæуæг, афтæ. Фыссæг хызт æрцыд ахастоны бамидæг кæнынæй, карджын кæй уыди, уый охыл, фæлæ уæддæр æй фæивар кодтой. Хæсты фæстæ Гамсун цасдæр рæстæг фæцарди зæрæдты хæдзары, 1950-æм азы та сыздæхти Нёрхольммæ.

Йæ фырт Арилд хæцыди бархионты 5-æм дивизи SS «Wiking»-ы () рæнхъыты Скæсæны фронты.

## Уацмыстæ
Гамсун ныффыста романтæ (30-æй фылдæр), уацаутæ, пьесæтæ, радзырдтæ, публицистон чингуытæ, æмдзæвгæтæ.
* «Стонгдзинад» («Голод», 1890)
* «Мистеритæ» («Мистерии», 1892)
* «Редактор Люнге» («Редактор Люнге», 1892)
* «Ног æвзартæ» («Новые всходы», 1893)
* «Пан» («Пан», 1894)
* «Виктория» («Виктория», 1898)
* «Фæззыгон стъалыты бын» («Под осенними звёздами», 1906)
* «Бенони» («Бенони», 1908)
* «Сусæгæй цæгъдæг хæтæнхуаг» («Странник, играющий под сурдинку», 1909)
* «Æнусы хъæбултæ» («Дети века», 1913)
* «Сегельфоссы хъæу» («Местечко Сегельфосс», 1915)
* «Сыджыты сой» («Соки земли», 1917)
* «Цъайгæрон сылгоймæгтæ» («Женщины у колодца», 1920)
* «Фæстаг сæргонд» («Последняя глава», 1923)
* «Дзæгъæлдзæуджытæ» («Бродяги», 1927)
* «Майрæмты мæй» («Август», 1930)
* «Цард та цæуы» («А жизнь идёт», 1933)
* «Цæг æхгæд æрцæуы» («Кольцо замыкается», 1936)
* «Зайæгхалæй æмбæрзт къахвæндæгтыл» («По заросшим тропам», 1949)

## Æрвитæнтæ
* Гамсуны дыууæ радзырды (ирон тæлмац)

Категори:Норвегийы фысджытæ
Категори:Литературæйы Нобелы премийы лауреаттæ
Джавахишвили, Иване Александры фырт

**Иване Александры фырт Джавахишвили** (; 1876 азы 11 (23) апрелы — 1940 азы 18 ноябры; Тбилис) — гуырдзиаг историк, Советон Цæдисы Зонæдты Академийы академик, йæ ном чи хæссы, уыцы ахуырдон — Тбилисы университеты бындурæвæрæг.

## Ахуыргонды цардафыст æмæ куыстыты тыххæй
Райгуырдис гуырдзиаг кънйæзты бинонты. Каст фæци Бетъырбухы университеты скæсæйнаг æвзæгты факультет (1899). 1901–1902 азты стажировкæ кодта Берлины университеты. 1902-æм азæй сомихаг-гуырдзиаг филологийы кафедрæйы приват-доцент.

Йæ ахуыргæнæг Н.Я. Марримæ архайдта Синаймæ кусæн балцы. Уым ахуыргæндтæ иртæстой раггуырдзиаг къухфыстытæ.

1905-æм азы Джавахишвили ныффыста куыст «Политикон æмæ социалон архайд Гуырдзыстоны XIX æнусы», 1908-æм азы та сфæлдыста, гуырдзиаг историон зонады тынг чи сахадыдта, йæ уыцы сæйраг фæллой — «Гуырдзиаг адæмы истори» (фæстаг 4-æм том рацыди 1949-æм азы, ахуыргонды амæлæты фæстæ). «Истори» фыссынимæ æмрæстæджы арæзта бирæ чингуытæ фæрссаг дисциплинæтыл æмæ ратæдзæнтæиртасæн зонадыл (источниковедение): «Историйы нысæнттæ, ратæдзæнтæ æмæ методтæ раздæр æмæ ныр», т. 1—4, 1916—26; «Раггуырдзиаг историон литературæ», 1916; «Гуырдзиаг нумизматикæ æмæ метрологи», 1925; «Гуырдзиаг палеографи», 1926; «Гуырдзиаг дипломатикæ», 1926.

1917–1918 азты Джавахишвили уыди Тбилисы университет байгом кæныныл тохы активондæр архайджытæй иу. 1919-æм азы йæ равзæрстой университеты дыккаг ректорæй, æмæ уыцы бынатыл фæкуыста 1926-æм азы онг, цалынмæ, йæ не суæгъд кодтой, марксист кæй нæ уыди, уый тыххæй.

Уыцы азты ма уыциу рæстæг уыди Гуырдзыстоны историон-этнографион æхсæнады сæрдар (1925-æм азмæ).

1920-æм азты кæрон — 1930-æм азты ныффыста ахæм чингуытæ: «Гуырдзыстоны барады истори» (т. 1—2, 1928—29), «Гуырдзыстоны экономикон истори» (т. 1—2, 1930—1934), «Гуырдзиаг музыкæйы историйы сæйраг фарстатæ» (1938).

1937-æм азæй йæ амæлæты онг ахуыргонд куыста Шота Руставелийы номыл Музейы директорæй æмæ Цхетайы археологион экспедицийы сæргълæууæгæй.
Джавахишвили уыди Фæллойы Сырх Тырысайы ордены кавалер. Йæ амæлæты фæстæ та йæ саккаг кодтой Сталины премийæ (1947).

Ахуыргонд ныгæд æрцыд Тбилисы паддзахадон университеты парчы. 

Джавахивилийы ном хæссы Тбилисы паддзахадон университет, стæй Гуырдзыстоны Зонæдты Академийы цур Историйы институт.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Гуырдзыстоны ахуыргæндтæ
Категори:Тбилисы чи райгуырдис, уыдон
Категори:Тбилисы чи амардис, уыдон
Рагсомихаг æвзаг

**Грабар** (; дзырдæй-дзырдмæ тæлмац: *фæсгæ, фыссыны*), кæнæ **классикон сомихаг æвзаг** — сомихаг æвзаджы тæккæ рагондæр фысгæ формæ.

Грабары фыццаг æвдисæйнæгтæ ахæссæн ис нæ эрæйы V æнусмæ, сомихаг рухстауæг Месроп Маштоц сомихаг алфивит куы скодта, уæдмæ.

Литературон æвзаджы нысаниуæг йын уыдис суанг XIX æнусы райдианмæ, цалынмæ Хачатур Абовян йæ уацмыстæ нæ райдыдта фыссын уæдыккон адæмон æвзагыл.

Бирæ антикон æмæ астæузаманон авторты уацмыстæ махмæ æрхæццæ сты æрмæст грабармæ тæлмацгондæй.

Категори:Сомихаг æвзаг
Верн, Жюль

**Жюль Габриэ́ль Верн** (; райгуырдис 1828-æм азы 8 февралы Нанты — амардис 1905-æм азы 24 мартъийы Амьены) у францаг географ æмæ фыссæг. Йæ уацмыстæ ахъаз кодтой зонадон фантастикæйы райрæзты.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Францы фысджытæ
Хуссар федералон зылд

**Хуссар федералон зылд** () у Уæрæсейы европæйаг хайы цалдæр хуссар регионы чи иу кæны, ахæм административон иуæг. Зылды администраци у Ростов-Доныл сахары. Зылды стырдæр сахар у Краснодар.

## Зылды сконд
### Республикæтæ
* Адыгей
* Хъалмыхъхъ

### Крайтæ
* Краснодары

### Облæстытæ
* Астраханы
* Волгограды
* Ростовы

### Цæрджытæ
Хуссар федералон зылды ныры территорийыл 2002-æм азы цардысты 13 798 404 ад. (9,45 % Уæрæсейы цæрджыты). Националон сконд:
* уырыссæгтæ 11 878 мин. ад. (86,1 %)
* сомихæгтæ  433 мин. ад. (3,1 %)
* украинæгтæ  330,8 мин. ад. (2,4 %)
* хъазахæгтæ  195,9 мин. ад. (1,4 %)
* хъалмыхъхъæгтæ 164,7 мин. ад. (1,2 %)
* тæтæйрæгтæ 146,7 мин. ад. (1,1 %)
* адыгейæгтæ  123,9 мин. ад. (0,9 %)
* белорусæгтæ 69,7 мин. ад. (0,5 %)
* грекъæгтæ 52,3 мин. ад. (0,4 %)
* туркæгтæ 50 мин. ад. (0,4 %)
* немыцæгтæ 46,6 мин. ад. (0,3 %)
* цæцæйнæгтæ 44,9 мин. ад. (0,3 %)
* цигайнæгтæ 39,4 мин. ад. (0,3 %)
* гуырдзиæгтæ 35,8 мин. ад. (0,3 %)
* азербайджайнæгтæ 31,3 мин. ад. (0,2 %)

## Фиппаинæгтæ

Категори:Уæрæсейы Федерацийы федералон зылдтæ
Ориенталистикæ

**Ориенталистикæ** ( — «скæсæн»; **скæсæнзонынад** дæр) у, Скæсæны бæстæты истори, экономикæ, литературæ, æвзæгтæ, аивад, дин, философи, этнографи, стæй æрмæгон æмæ монон культурæйы æвдисæйнæгтæ чи иртасы, уыцы зонадон дисциплинæты æмдзыгуыр.

Иуæй-иу хатт ацы æмбарынадмæ ма хæссынц, Африкæйы бæстæтæ иртасæн дисциплинæтæ, хатгай та сæ ахæссынц хицæн къабазмæ — африканистикæмæ.

Категори:Гуманитарон зонæдтæ
Саргсян, Серж Азаты фырт

**Саргсян (Саркисян) Азаты фырт Серж** (, 1954-æм азы 30 июны, Степанакерт, Уæлхох Карабахы Автономон Бæстæ) у Сомихы президент (2008-æм азæй).

## Фиппаинæгтæ

Категори:Сомихы президенттæ
Категори:XXI æнусы политиктæ
Кочарян, Роберт Седрачы фырт

**Кочарян, Седрачы фырт Роберт** (,1954-æм азы 31 августы, Степанакерт, Уæлхох Карабахы Автономон Бæстæ) у Сомихы дыккаг президент (1998-æм азы  30 мартъийæ 2008-æм азы 9 апрельмæ), Уæлхох Карабахы Республикæйы фыццаг президент.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Сомихы президенттæ
Категори:Степанакерты чи райгуырдис, уыдон
Категори:XXI æнусы политиктæ
Рейне

**Рейне** () у хъæу Норвегийы цæгаты. Ис Нурланны провинцийы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Норвегийы сахартæ
Нурланн

**Ну́рланн** (**Ну́рланд**) () у провинци Норвегийы цæгаты, Атлантикæйы донбылы. Йæ административон центр у сахар Будё.

## Фиппаинæгтæ

*
Ленинграды облæст

**Ленинграды облæст** () у Уæрæсейы Федерацийы субъект Цæгат-Ныгуылæн федералон зылды.

## Фиппаинæгтæ

*
Африканистикæ

**Африканистикæ** у, Африкæйы адæмты æмæ бæстæты истори, экономикæ, литературæ, æвзæгтæ, аивад, дин, философи, этнографи, стæй æрмæгон æмæ монон культурæйы æвдисæйнæгтæ чи иртасы, уыцы зонадон дисциплинæты æмдзыгуыр.

Уæрæсейы зонадон традицимæ гæсгæ африканистикæмæ хауы, Сахарæйы хуссардæр цы африкæйаг бæстæтæ ис, уыдон (ома Африкæйы араббаг бæстæтæ иртасы ориенталистикæ).
Астæузаманты Африкæ иртасынмæ дынджыр хай бахастой араббаг ахуыргæндтæ, сæудæджергæнджытæ æмæ бæлццæттæ, зæгъæм, Аль-Масуди, Аль-Идриси, Ибн Хальдун, Африкайаг Лев æмæ æндæртæ. Уыдон балцы уыдысты Цæгат, Ныгуылæн æмæ Скæсæн Африкæйы. Сæ куыстытæ, мидафрикæйаг фысгæ æрмæг кæй нæй, уый охыл нымад сты астæузаманы Африкæйы историйы тыххæй зонæнты иунæг ратæдзæнтæ.

Ног заманы Африкæ иртасыны хъуыддаг баст уыди, европæйæгтæ континетмæ куыд æгъдауæй æмæ куыд арф цыдысты, уыимæ. 1795-æм азы сарæзтæуыд Лондоны географион æхсæнад, 1821-æм азы та — Парижы географион æхсæнад. Уыдон дæр зынгæ хайбавæрд бахастой Африкæ иртасыны хъуыддагмæ.

Уæды заманы зынгонддæр бæлццæттæ уыдысты М. Парк, Д. Ливингстон, Г. Барт, Г. Швейнфурт, Р. Кайе, А. Булатович.

XIX æнусы кæронæй Европæйы университетты (Берлины университеты 1887-æм азæй фæстæмæ) æмæ сæрмагонд скъолаты (колониалон администрацийæн кадртæ чи цæттæ кодта, уыдоны) райдыдтой ахуыр кæнын африкæйаг æвзæгтæ.

## Уæрæсейы африканистикæ
Уæрæсейы Федерацийы суинаг африканисттæ ахуыр кæнынц мæнæ ацы ахуырдæтты:
* Мæскуыйы паддзахадон университеты цур Ази æмæ Африкæйы бæстæты институт.
* Фæсарæйнаг хъуыддæгты министрады университет МГИМО.
* Бетъырбухы паддзахадон университеты скæсæны факультет.
æмæ иуæй-иу æндæрты.

Бæстæйы сæйрагдæр иртасæн центр у Уæрæсейы зонæдты академийы Африкæйы институт.

Категори:Африкæ
Категори:Гуманитарон зонæдтæ
О (Норвеги)

**О** () у хъæу Норвегийы цæгаты. Ис Лофотены сакъадæхтыл.

Категори:Норвегийы сахартæ
Категори:Нурланн
Лофотены сакъадæхтæ

**Лофоте́ны сакъадæхтæ** () у Норвегийы денджызы архипелаг Норвегийы цæгат-ныгуылæны. Архипеладжы фæзуат у 1,227 км². Цæрынц дзы 24 500 ад. 

thumb|right|300px|Лофотены сакъадæхтæ
thumb|right|300px|Лофотены сакъадæхтæ

Категори:Норвегийы сакъадæхтæ
Категори:Нурланн
Москенес

**Москенес** () у коммунæ Норвегийы. Йæ административон центр у хъæу Рейне.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Нурланн
Будё

**Бу́дё** () у сахар Норвегийы цæгаты, Нурланны административон центр æмæ Цæгат Норвегийы дыккæгæм стырдæр сахар (Тромсёйы фæстæ).

## Фиппаинæгтæ

Категори:Норвегийы сахартæ
Категори:Нурланн
Норвегийы денджыз

**Норвегийы денджыз** у денджыз Цæгаты Ихджын океаны кæроны, Скандинавийы æрдæгсакъадах, Исланди æмæ Ян-Майены ’хсæн.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Цæгат Ихджын фурды денджызтæ
Категори:Норвегийы денджызтæ
Суахили

**Суахи́ли** (суахилиагау: kiswahili) у бантуйаг æвзæгтæй сæ иууыл стырдæр, стæй Африкæйы континенты тæккæ зынгæдæр æвзæгтæй иу. У бирæхуызон этникон къорды ’хсæн бастдзинады фæрæз æмæ уый охыл ахæлиу ис Скæсæн æмæ Центрон Африкæйы территорийыл (Индийы фурды былгæронæй Конгойы Демократон Республикæйы центрон облæстытæм, æмæ Сомалийæ Мазамбикмæ).

Суахили у паддзахадон æвзаг ахæм бæстæты: Танзанийы, Кенийы Республикæйы æмæ Угандæйы. Æвзагæй ма парахатæй пайда кæнынц Руандæйы, Бурундийы, Замбийы, Малавийы, Коморы сакъадæхты æмæ Мадагаскары.

Æндæр æмæ æндæр бæрæггæнæнтæм гæсгæ суахилийыл куыд мадæлоныл дзурынц 2,5–5 милуан адæймаджы. Ноджы 50–70 милуан адæймаджы пайда кæнынц суахилийæ куыд дыккаг æмæ æртыккаг æвзагæй.

## Классификаци
Дж. Гринбергы генетикон классификацимæ гæсгæ бантуйаг æвзæгтæ хаст сты нигейраг-конгойаг бинонты бенуэ-конгойаг къордмæ.
М. Гасприйы мидклассификацимæ гæсгæ суахили хауы G42-къордмæ:
Бантоидон/Хуссайраг/Нарæг (Къаннæг) банту/Центрон/G.

## Цымыдисаг зонинæгтæ
Суахили у иунæг ахæм африкæйаг æвзаг, Африкæйы Цæдисы кусæн æвзаджы статус лæвæрд кæмæн уыди (2004-æм азæй фæстæмæ).

*
Категори:Руандæйы æвзæгтæ
Категори:Бурундийы æвзæгтæ
Категори:Кенийы æвзæгтæ
Категори:Танзанийы æвзæгтæ
Категори:Угандæйы æвзæгтæ
Танзани

**Танза́ни** (,  ), официалон ном у **Иугонд Танзанийы Республикæ** (, ) у Скæсæн Африкæйы паддзахад Индийы океаны былыл.

*
Касабланкæ

**Касабланкæ** (, *Эд-Дар-эль-Бейда* — «урс хæдзар», , ) у Мароккойы стырдæр сахар æмæ паддзахады сæйраг порт. 

## Фендтаджытæ
* Сахары сæйраг фендтаг у Хассан II-ы стыр мæзджыт; уыцы мæзджыты дзылат у дунейы стырдæр. 
* Касабланкæйы 1976-æм азæй кусы Хассан II-ы университет.

## Фиппаинæгтæ

*
Фатеры цæрæг (фильм, 1976)

**«Фатеры цæрæг»** (, ) у, режиссёр Роман Поланский кæй систа, уыцы киноныв. Ист æрцыдис фыссæг Роланд Топоры романмæ гæсгæ.

## Сюжет
Бонзонгæ адæймаг, къанторы кусæг Трелковский сфæнд кодта йæ цæрæн бынат аивын æмæ æрбынат кæнын ног хæдзары. Уый охыл баххуырста фатер, фыд-зæрдæ цæрджытæ кæм ис, ахæм фатерджын хæдзары.
Фыццаг хатт хæдзармæ куы æрбацыди, уæд æм дуаргæс сылгоймаг фæхабар кодта, уыцы фатеры айразмæйы цæрæг йæхи рудзынгæй кæй æрæппæрста.

Трелковский æрцардис хæдзары æмæ куыд дарддæр, афтæ фылдæр зонгæ кодта йæхи амарæг сылгоймаджы царды хабæрттимæ. Æппынфæстагмæ Трелковский йæхи афтæ дарын райдыдта, цæмæй уыцы æнамонд æрыгон сылгоймаджы хуызæн уа, куыд йæ бакастмæ гæсгæ, афтæ йæ кæнонтæм гæсгæ. Балхæдта парик, къаба, былтæахорæн помадæ, æмæ изæры йæ хæдзары иунæгæй уæвгæйæ-иу скодта уыцы дарæс. Боны фæстагмæ нæлгоймаг бамбæрста йæ сыхбæстæ фыд-зæрдæ адæм кæй сты, æмæ райдыдта сæ азымы дарын сылгоймаджы мæлæтæй.

Кинонывы кæроны Трелковский йæхи раппары рудзынгæй.

## Ролтæ хъазыдысты
* Роман Полански — *Трелковски*
* Изабель Аджани — *Стеллæ*
* Мелвин Дуглас — *месье Зи*
* Джо Ван Флит — *мадам Диоз*
* Бернар Фрессон — *Скоп*
* Лиля Кедрова — *мадам Гадерян*
* Флоранс Бло — *мадам Зи*
* Шелли Уинтерс — *консьержкæ*
* Жозиан Баласко — *службæгæнæг*
* Мишель Блан — *Скопы сыхаг*

## Хорзæхтæ
* **[[1976]] - [[Канны кинофестиваль]]**
** Пальмæйы зыгъзæрин къалиу - Роман Поланский
* **[[1976]] - Преми [[Сезар (кинопреми)|«Сезар»]]**
** Нывгæнæджы хуыздæр куыст - Пьер Гюффруа

Категори:Фильмтæ алфавитмæ гæсгæ
Портуньол

**Портуньол** (, , иннæ нæмттæ: , , дзырдæй-дзырдмæ: «арæйнаг, арæнгæроны» кæнæ *misturado* дзырдæй-дзырдмæ: «хæццæ») у, испайнагау дзурæг æмæ португайлагау дзурæг территориты (ареалты) ’хсæн арæнгæрæтты цы хæццæгонд дзурыны æвзагæй пайда кæнынц, уый.

## Æнæуый зонинæгтæ
Портуньол у уырыссаг-украинаг суржик æмæ уырыссаг-белоруссаг трасянкæйы ромайнаг аналог.

Категори:Испайнаг æвзаг
Категори:Португайлаг æвзаг
Рулофс, Сандрæ

**Сандрæ Элизабет Рулофс** (; райгуырди 1968-æм азы 23 декабры, Тернёзен, Нидерландтæ) у Гуырдзыстоны президент Михаил Саакашвилийы ус. 2008-æм азы январæй ис æм дыууæ граждандзинады — нидерландаг æмæ гуырдзыстойнаг.

## Цардафыст
Уæлдæр ахуыр райста фæсарæйнаг æвзæгты институты Брюсселы æмæ адæймаджы барты Æхсæнадæмон институты Страсбурджы.

Михаил Саакашвилиимæ базонгæй ис 1993-æм азы, Страсбурджы, адæймаджы барты Æхсæнадæмон институты, цыран касти курс «Адæймаджы бартæ». Фæстæдæр, уыцы азы, Сандрæ æрцарди Нью-Йорчы, цыран куыста Колумбийы университеты æмæ нидерландаг бартæхъахъхъæнæг фирмæйы.

1996-æм азы æрыгон бинонтæ æрцыдысты цæрынмæ Гуырдзыстонмæ. Уым Сандрæ куыста Сырх Кырысы Æхсæнадæмон комитеты æмæ Нидерландты къаролады консулады сахар Тбилисы.

1999–2003 азты Сандрæ Рулофс куыста францаг æвзаджы уазæг-лекторæй Тбилисы паддзахадон университеты.

Йæ мадæлон нидерландаг æвзагæй уæлдай ма Сандрæ Рулофс зоны гуырдзиаг, францаг, англисаг, немыцаг æмæ уырыссаг æвзæгтæ.

Михаил Саакашвилийæ Сандрæйæн райгуырд дыууæ фырты: Эдуард æмæ Никъолоз.

Сандрæ Рулофс ныффыста, мыхуырæй 2005-æм азы чи рацыд, уыцы чиныг «Гуырдзыстоны фыццаг леди. Идеалисткæйы радзырд».

Категори:Гуырдзыстоны политиктæ
Окситани

**Окситани** ( ) у, окситайнаг æвзагыл кæм дзурынц, уыцы зæххыты иумæйаг ном.

Æмбарынæдтæ «Окситани» æмæ «окситайнаг æвзаг» сты ретронимтæ. Уыдонæй пайда кæнын райдыдтой XIX æнусы — афтæ рахуыдтой, хайыг «о» («да»), дзырд «òc»-æй кæм фæдзурынц, уыцы рагон ромайнаг æвзæгты къорд.

## Географи
Окситанимæ хауынц ахæм зæххытæ:
* Францы хуссар: Прованс, Дром-Вивере, Овернь, Лимузен, Гиень, Гасконь æмæ Лангедок.
* Италийы Альпæты окситайнагау кæм дзурынц æмæ окситайнаг æвзагæн 1999-æм азы официалон статус кæм лæвæрд æрцыд, уыцы кæмттæ. Пьемонты цыппæрдæс комы провинцитæ Кунео æмæ Турины, стæй Лигурийы хицæн хъæутæ (провинци Импери) æмæ иу хъæу (Гуардия-Пимонтезе) административон регион Калабрийы (провинци Козенцæ).
* Испанийы Пиренейты Араны комы, цыран 1987-æм азы окситайнаг сси официалон æвзаг.

*
Арайнаг æвзаг

**Арайнаг æвзаг** () у гаскойнаджы диалект (ромайнаг æвзæгты къордмæ хауæг окситайнаг æвзаджы вариант; æмбæлы Францы хуссары).
Дзурынц ыл ком Валь-д’Араны Испанийы. Район Валь-д’Араны йын ис официалон статус æмæ 1984-æм азæй фæстæ йæ ахуыр кæнынц скъолаты.
Комы цæрджыты сæ 90% æмбарынц æй, сæ 65% та — дзурынц арайнагау.

Арайнæгты сæ фылдæр хай ма æнцонæй дзурынц каталойнаг, испайнаг æмæ францаг æвзæгтыл.

Категори:Ромайнаг æвзæгтæ
Категори:Испанийы æвзæгтæ
Мосарабаг æвзаг

**Мосарабаг æвзаг** ( ;  [муса́раби]; равзæрди араббагæй:  [муста`риб], «сараббаг уæвæг, арабизацигонд, дзырдæй-дзырдмæ: «араббагæй арæзт») — ибериаг-ромайнаг æвзæгтæй иу; кæддæр æмбæлыди, араббæгтæ Пиренейы æрдæгсакъадахы цы хайыл æрфидар сты, уым.

Ацы æвзаг ныридæгæн сыскъуыди, растдæр зæгъгæйæ та батади тугхæстæг йын чи уыди, уыцы испайнаг æмæ португайлаг æвзæгты фалдзусы.

Мосарабаг æвзаг уыди мосарабæгты мадæлон æвзаг. Мосарабæгтæ, зæгъгæ, ахæм номæй хонынц, Пиренейы æрдæгсакъадахыл араббæгтæ сæ армы бын цы территоритæ дардтой, уыдоныл кæддæры цæрæг чырыстон ромайнæгтæ. Уыдонæй бирæтæ, кæд æмæ чырыстæттæй баззадысты, уæддæр райстой бирæ скæсæйнаг æгъдæуттæ, цардыуаг, зыдтой араббаг æвзаг, суанг ма уый иуæй-иутæн сси мадæлон. Уыцы æууæлты фæстиуæгæн мосарабаг æвзаджы сахадыдта араббаг лексикæ æмæ грамматикæйы тæваг. Мосарабæгтæ сæ ромайнаг æвзагыл фыссынæн пайда кодтой араббаг алфавитæй.

Реконкистæйы рæстæг мосарабаг æвзаджы уавæр кодта лæмæгъæй лæмæгъдæр: дзурыны фæрæзæн фылдæр пайда кодтой испайнаг æмæ португайлаг æвзæгтæй, фыссыны та — латинагæй.

## XI æнусы текстæй скъуыддзаг

Категори:Ромайнаг æвзæгтæ
Мистраль, Фредерик

**Фредерик (Фредери) Мистраль** (, ; райгуырдис 1830-æм азы 8 сентябры, Майаны — амардис 1914-æм азы 25 мартъийы) — провансайлаг поэт æмæ филолог.

## Цард æмæ сфæлдыстады афыст
Къорд къаннæг пьесæйы окситайнагау сфæлдисыны фæстæ Мистраль ныффыста, чиныгкæсджытæ æхсызгонæй кæуыл сæмбæлдысты æмæ Францы академийы преми чи райста, йæ уыцы номдзыд хъæууон поэмæ «Мирей» («Miréio», 1859-æм азæй францаг тæлмацимæ). Фæстæдæр автор сюжеты бындурыл сарæзта, Шарль Гуно музыкæ кæуыл ныффыста, уыцы оперон либретто («Mireille»).

Поэмæйы æвзаг æвæрд æрцыд окситайнаг æвзаджы литературон нормæйы бындурæн.

Литератор ма ныффыста ахæм уацмыстæ: поэмæ «Calendeau, pou é mo nouveau» (1867), æмдзæвгæты æмбырдгонд «Lis isclo d’or» (1875), æмдзæвгæтæй фыст уацау «Nerto» (1884), трагеди «Reino Jano» (1890), поэмæ «Pouèmo dóu Rose» (1897), æмдзæвгæты чиныг «Oulivado» (1912) æмæ æндæртæ. Фредерик Мистраль у окситайнаг æвзаджы æмбарынгæнæн дзырдуаты автор. Ацы дзырдуат («Lou Tresor dou félibrige» — «Фелибрижы хæзнадон», 1879—1886) у окситайнаг æвзаджы хъæздыг æмбырдгонд.

Мистраль уыди, «Revue félibrienne»-йы саразджытæй иу. Ацы мыхуыры оргæн тох кодта Провансы хæдбындур æгъдæуттæ бахъахъхъæныл.

## Премитæ æмæ хорзæхтæ
Мистралы 1904-æм азы схорзæхджын кодтой литературæйы Нобелы премийæ — «Адæмы зæрдæ рæстæй чи æвдисы, уыцы уацмысты ног æмæ оригиналондзинады тыххæй».

## Æрвитæнтæ
* Фредерик Мистраль: цардафыст (уырыссагау), хуызистытæ
* Цардафыст, йæ æмдзæвгæты уырыссаг тæлмацтæ

## Фиппаинæгтæ

Категори:Францы поэттæ
Абовян, Хачатур

**Хачатур Аветисы фырт Абовян** (; райгуырдис 1809-æм азы 15 октябры, Канакер — 1848-æм азы 14 апрелы æвæд сæфт фæкодта) — зындгонд сомихаг фыссæг, нырыккон сомихаг æвзаг æмæ ног сомихаг литературæйы бындурæвæрæг, педагог, этнограф, рухстауæг.

Абовяны роман «Сомихы цæфтæ» литературæмæ бауагъта нырыккон сомихаг æвзаг, уый агъоммæ сомихагау чи фыста, уыдон пайда кодтой æвзаджы рагон формæйæ, грабарæй.

Абовян ма хорз зыдта курдаг æвзаг, курдаг адæмы цардыуæг æмæ фольклор. Æппæт уыдæтты тыххæй фыста уырыссагау, Тифлисы газет «Кавказ»-ы чи мыхуырæй цыдысты, йæ уыцы уацты.

Ереваны паддзахадон педагогон университет хæссы Хачатур Абовяны ном.

## Фиппаинæгтæ

## Æддаг æрмæг

Категори:Сомихаг фысджытæ
Категори:Этнографтæ
Валь-д’Аран

**Валь-д’Ара́н** (**Араны ком**) (, , арайн. *Val d’Aran*) у Каталонийы район (комаркæ). 

## Фиппаинæгтæ

Категори:Льейдæйы районтæ
Лозницæ

**Лозницæ** () у сахар æмæ муниципалитет Сербийы ныгуылæны.

Категори:Сербийы сахартæ
Монтобан

**Монтоба́н** (, ) у, Тарн æмæ Гароннæ, зæгъгæ, уыцы францаг департаменты сæйраг сахар. Æрбынат кодта Тулузæйæ 50 км цæгатырдæм æддæдæр, цæугæдæттæ Тарн æмæ Тексу кæм баиу вæййынц, уым.
Цæрджыты нымæц — 54421 адæймаджы (2004).

## Истори
Сахары бындур æрæвæрдта 1144-æм азы граф Альфонс Иордан Тулузæйаг æмæ йын радта, уым хæстæг цы «урс хох» (лат. Mons Albanus) ис, уый ном.

Монтобаны ахадындзинад фæфылдæр ис XVI æнусы Динон хæстыты рæстæджы — уæд сахар уыди гугенотæгты артдзæст Францы хуссар-скæсæны. 1621-æм азы йæ æнæ æнтыстытæй хъула кодта къаролы æфсад.

## Фенддæгтæ
Фенддæгты хсæн бафиппайæн ис:
* Тарны цæугæдоныл хид (XIV æнусы райдиан);
* Энгры зындгонд ныв «Людовик XIII-æмы ардбахæрд» кæм ис, уыцы аргъуан;
* Алчеры галуан (XVII æнус); бæстыхайæ скодтой зындгонддæр монтобайнаг Энгры куыстыты музей.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Францы сахартæ
Энгр, Жан Огюст Доминик

**Жан Огюст Доминик Энгр** (; 1780-æм азы 29 августы – 1867-æм азы 14 январы) — францаг нывгæнæг, XIX æнусы европæйаг академизмы нымаддæр фæтæг.

## Цардафыст
Нывгæнæг райгуырдис сахар Монтобаны, Францы хуссар-скæсæны 1780-æм азы 29 августы. Ахуыр кодта Тулузæйы фидауцы аивæдты академийы. Каст æй куы фæци, уæд ацыди Парижмæ æмæ 1797-æм азы сси Жак-Луи Давиды ахуыргæнинаг. 1806–1820 азты Энгр царди æмæ ахуыр кодта Ромы, уый фæстæ афтыди Флоренцимæ. Уым фæци цыппар азы. 1824-æм азы Жан Огюст раздæхти Парижмæ æмæ байгом кодта нываивады скъола.
1835-æм азы нывгæнæг ацыди фæстæмæ Роммæ, Францы академийы директорæй кусынмæ.

1841-æм азæй йæ царды фæстаг бонтæм царди Парижы.

Фæзиан ис 1867-æм азы 14 январы. Ныгæд æрцыд Парижы уæлмæрдтæ Пер-Лашез-ы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Францы нывгæнджытæ
Категори:Монтобаны чи райгуырдис, уыдон
Хуссар-Пиренейтæ

**Хуссар-Пиренейтæ** (, , гаскойн. *Mieidia-Pirenèus*) у регион Францы хуссары.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Францы регионтæ
Испанийы æвзæгтæ

thumb|350px|'''Испанийы æвзæгтæ'''
Испани у полиэтникон бæстæ. Уым кастилиæгтæй фæстæмæ ма цæрынц каталойнæгтæ, галисиæгтæ, баскæгтæ, окситайнæгтæ, астуриæгтæ, арагойнæгтæ, валенсиæгтæ. Уыдоны иу хай дзурынц сæ мадæлон æвзæгтыл (кæм фылдæр, кæм къаддæр). Валенсиæгтæ дзурынц каталойнаг æвзаджы диалектыл (йæ официалон ном — валенсиаг æвзаг). Каталойнаг æвзагыл ма дзурынц Балеары сакъадæхты.

Франкойы режимы заман бæстæйы чысыл этникон къордтæ цыдысты тыхассимиляцигонд, фæлæ уæддæр уыцы адæмты æвзæгтæ нæ сыскъуыдысты, иуæй-иутæн та фæстаг цалдæр дæс азы дæргъы райтынг ис æндидзыны дуг.
Фæлæ Испанийы ис, æбæллиццаг хъысмæт кæмæн разынди, ахæм æвзæгтæ. Зæгъæн ис æмæ ныридæгæн сыскъуыди арагойнаг æвзаг. Арагойнагау ма дзурынц æрмæст цалдæр хъæуы.

Ассимиляци тынг фæбæрæг ис провинци Наваррæйы цæрæг баскæгтæм, фæлæ Баскæгты бæстæйы баскаг æвзагæн ис фидар позицитæ.

Испанийы зынгæ ахæлиу сты араббаг æмæ бербераг æвзæгтæ — Африкæйы Испанийæн цы дыууæ сахары ис, уыдоны, стæй бæстæйы стырдæр сахарты бирæты. Уымæй фылдæр бæстæмæ æрбацæуынц бирæ румынаг кусджытæ, Румыни Европæйаг Цæдисмæ куы бацыд, уыцы рæстæгæй, — уыдон дзурынц румынагау. Европæйы хъæздыгдæр адæм Испанийы хуссар былгæронмæ æрбацæуынц-иу сæ фæллад уадзынмæ, уыдонæй иуæй-иутæ дзы æдзух цæрынц, фæзыны сæм иувзагон цæрæнрæттæ, суанг иу чысыл финнаг цæрæгран дæр.
Салерно

**Сале́рно** () у Тиррены денджызы былыл сахар æмæ порт Хуссар Италийы, Салернойы провинцийы административон центр.

Цæрджыты нымæц — 140580 адæймаджы (2007).

Уым парахат сты экономикæйы ахæм къабæзтæ: машинæаразынад, згъæркуыст, химион, текстилон, хойраджы индустри.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Кампанийы сахартæ
Тулузæ

**Тулу́зæ** (, ) у сахар Францы хуссары. Уый у Окситанийы сæйраг сахар.
Цæрджыты нымæц — 450 832 адæймаджы (2008).

## Фиппаинæгтæ

Категори:Окситанийы сахартæ
Францаг адæм

**Францæгтæ** () сты Францы бындурон адæм. Уыдон дзурынц францаг æвзагыл.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Францы адæмтæ
Скопье

**Ско́пье** (, , ) у Цæгат Македонийы сæйраг сахар.

## Фиппаинæгтæ

*
Коммунæ (Франц)

**Коммунæ** (, равзæрди латинаг *communia*-йæ — иумæйагдзинад) у Францы тæккæ бинагдæр структурон æмвæзады (Париж, Марсель æмæ Лионы коммунæтæй фæстæмæ) административон-территориалон иуæг.

Коммунæтæ кæрæдзийæ хъауджы кæнынц сæ цæрджыты бæрцмæ гæсгæ. Зæгъæм, коммунæтæ сты куыд бирæмилуанон Париж, афтæ, дæс адæймаджы йеддæмæ кæм нæ цæры, ахæм хъæу.

Стыр францаг революцийы агъоммæ коммунæтæ нæ уыди. Сæ функциты иу хай æххæст кодтой аргъуаны приходтæ (æдæппæтæй уыдысты 60000 бæрц).

2004-æм азы райдианмæ Францы уыди 36782 коммунæйы, уыдонимæ 36568 — метрополийы æмæ 214 — фæсденджызы территоритыл.

Метрополийы коммунæйы рæстæмбис фæзуат у 14,88 кв. км.

Алы коммунæйы ис мэр æмæ муниципалон уынаффæдон.

*
Капан

**Капан** (, ) у Сомихы сахар, марз Сюничы сæйраг сахар.

Капаны футболон клубы ном у Гандзасар

## Æфсымæрон сахартæ
* 22x20px|border Борисов, Белорусси
* 22x20px|border Глендейл, АИШ

Категори:Сомихы сахартæ
Руан

**Руа́н** (, ) у сахар Францы цæгаты, Нормандийы æмæ Денджызгæрон Сенæйы сæйраг сахар.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Нормандийы сахартæ
Турин

**Тури́н** ( ,  ) у сахар Италийы цæгат-ныгуылæны. Уый у Пьемонты административон центр. Турин у паддзахады цыппæрæм стырдæр сахар Ром, Милан æмæ Неаполы фæстæ.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Турины метрополитенаг сахары коммунæтæ
*
Тирасполь

**Тира́споль** (, , ) у Приднестровьейы сæйраг сахар.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Приднестровьейы сахартæ
Категори:Молдовæйы сахартæ
Гелаты моладзандон

thumb|right|300px|Гелаты моладзандон
**Мады Майрæмы моладзандон Гелаты** (Кутаисы цур) — Гуырдзыстоны тæккæ зынгæдæр астæузаманон моладзандон. Динон æмæ культурон царды артдзæст. XVI æнусы дыккаг æмбисæй 1814-æм азы онг уыди католикосы резиденци. 1994-æм азы хаст æрцыд, ЮНЕСКО-йы дæлбазыр чи ис, уыцы Дунеон хæзнадонмæ.

Моладзандоны бындур æрæвæрдта Дауыт Аразæг 1106-æм азы. Йæ амæлæты фæстæ йын ам скодтой йæ зæппадз. Моладзандоны сæйраг аргъуан кæронмæ арæзт æрцыд 1125-æм азы, стæй уый фæстæ ма фондз азы йæ фæлыстой, æгас Фæскавказы хуыздæрыл нымад чи у, уыцы мозаикæйæ. Уæды заманты моладзандон уыди Гелаты академийы цæрæнран.

XIII æнусы моладзандоны ансамбльмæ бафтыдæуыд Сыгъдæг Никъала æмæ Сыгъдæг Георгийы аргъуантæ, стæй æртææддæгуæлæ дзæнгæрæгдон.

Моладзандоны къулнывтæ арæзт цыдысты æндæр æмæ æндæр дугты — XII æнусæй XVIII æнусмæ. Уыдонæй уæлдай цымыдисагдæр сты паддзæхты нывтæ.

Раздæр моладзандоны уыди бирæ зынаргъ иконæтæ æмæ практикон аивады дзаумæттæ, фæлæ сæ советон заман уырдыгæй райстой æмæ байуæрстой музейтыл.

Категори:Моладзандæттæ алфавитмæ гæсгæ
Категори:Гуырдзыстоны моландзандæттæ
Соловьёв, Леонид Василийы фырт

**Леонид Василийы фырт Соловьёв** (1906–1962) — советон уырыссаг фыссæг, сценарист, Ходжа Насреддины тыххæй дилогийы автор.

## Цардафыст
Леонид Соловьев райгуырдис 1906-æм азы 6 (19) августы Ливаны сахар Триполийы. Йæ фыд уыди Императоры Палестинæйы православон æхсæнады цæгат-сириаг скъолаты инспекторы æххуысгæнæг.

1909-æм азы бинонтæ рацыдысты фæстæмæ Уæрæсемæ, уырдыгæй та 1921-æм азы афтыдысты Кокандмæ (сахар Узбекистаны).

1923-æм азы Соловьев райдыдта фыссын газет «Туркестаны рæстдзинд»-ы («Туркестанская правда»). Уым фæкуыста сæрмагонд уацхæссæгæй суанг 1930-æм азмæ.

1924–1925-æм азты Ферганайы облæстмæ балцыты рæстæг Соловьев æмбырд кодта æмæ иртæста фольклорон æрмæг. Уыцы азты уый сæмбырд кодта, 1930-æм азы, «Ленин и творчество народов Востока», зæгъгæ, уыцы æмбырдгондмæ хаст чи æрцыди, ахæм зарджытæ æмæ таурæгътæ. Иуæй-иу дзурджытæм гæсгæ ацы уацмыстæ сты æцæг фольклор нæ, фæлæ литературон мистификаци — сæ автор у Леонид Соловьев йæхæдæг.

1930-æм азы Соловьев æрцыди Мæскуымæ æмæ бацыди Кинематографийы институты сценарон факультетмæ. Каст æй фæци 1932-æм азы.

1932-æм азы рухс федта йæ фыццаг чиныг — уацау «Кочевье». Ныхас дзы цæуы цæугæцардгæнджыты цæрдтыты тыххæй революцийы азты. Дыууæ азы фæстæ мыхуыры рацыди йæ уацаутæ æмæ радзырдты æмбырдгонд «Уæлахиздзауы» балц.

1939-æм азы мыхуыргонд æрцыд чиныг «Сабырад халæг» («Возмутитель спокойствия»). Уый у Соловьевы тæккæ зындгонддæр уацмыс «Ходжа Насреддины тыххæй уацау»-ы фыццаг хай. 1935-æм азы фыссæджы сценаримæ гæсгæ ист æрцыд фильм «Конец полустанка» (Межрабпомфильм). В.С. Витковичимæ иумæ ныффыстой сценаритæ ахæм кинонывтæн: «Насреддин Бухарайы» (1943) и «Насреддины хабæрттæ» (1944).

Фыдыбæстæйы Стыр хæсты рæстæг Соловьев куыста газет «Красный флот»-ы æфсæддон уацхæссæгæй. Йæ фронтон радзырдтæ æмæ очерктæ бацыдысты цалдæр æмбырдгондмæ — «Стыр фæлварæн» (1943) æмæ «Севастополы дур» (1944). «Иван Никулин — уырыссаг матрос» (1943), зæгъгæ, уыцы уацаумæ гæсгæ фыссæг сарæзта, 1944-æм азы æмном киноныв кæуыл систой, уыцы сценари.

1946-æм азы сентябры Соловьевы æрцахстой æмæ бамидæг кодтой ахæстоны. Азымджын æй кодтой, террористон акт цæттæ кæнынæй. Рауагътой йæ 1954-æм азы июны. Афтæмæй лагерты фæци аст азы.

Йæ «Ходжа Насреддины тыххæй уацау»-ы дыккаг хай — роман «Зæрдæскъæфт принц» («Очарованный принц») ныффыстæуыд лагеры æмæ 1950-æм азы кæронмæ уыди цæттæ.
1954-æм азæй Леонид Соловьев царди Ленинграды. 1956-æм азы «Лениздат»-ы фыццаг хатт мыхуыры рацыди «Ходжа Насреддины тыххæй уацау» дыууæ чиныгæй. Уацмыс тынг фæцыди чиныгкæсджыты зæрдæмæ.

Соловьев нæ ныууагъта йæ куыст кинематографийы къабазы — 1950-æм азты кæроны ныффыста, 1959-æм азы киноныв «Шинель» кæуыл систой, уыцы сценари (Николай Гоголы уацмысмæ гæсгæ).

1961-æм азы мыхуыргонд цæуын райдыдтой, «Книга юности», зæгъгæ, йæ уыцы ног уацмысы хæйттæ (хицæн чиныгæй уацмыс рацыдис 1963-æм азы; йæ ном хуынди «Из „Книги юности“»).

Фыссæг фæзиан ис 1962-æм азы 9 апрелы Ленинграды. Ныгæд æрцыдис уæлмæрдтæ «Красненькое»-йы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Советон Цæдисы фысджытæ
Категори:Советон Цæдисы сценаристтæ
Приштинæ

**При́штинæ** (, ) у сахар Балканты, Сербийы конституцимæ гæсгæ уый у Косово æмæ Метохийы административон центр. Косовойы закъондæттынадмæ гæсгæ Приштинæ у Косовойы Республикæйы сæйраг сахар.

Категори:Сербийы сахартæ
Категори:Косовойы сахартæ
Крагуевац

**Кра́гуевац** () у Сербийы сахар, Шумадийы зылды административон центр. Уый у паддзахады цыппæрæм стырдæр сахар. Крагуевац у индустриалон æмæ зонадон центр.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Сербийы сахартæ
Озургет

**Озургет** () — сахар Гуырдзыстоны ныгуылæны. Сахары статус йын ис 1840-æм азæй. 1934–1989-æм азты цæрæнран хуынди *Махарадзе* (Филипп Махарадзейы номæн). 2014-æм азы бæрæггæнæнтæм гæсгæ цæрджыты нымæц у 14 785 адæймаджы.

Озургет æрбынат кодта цæугæдон Натанебийы былгæрон. Сахарыл цæуы автофæндаг Батум—Самтредиа.

Гуырдзыстоны æфсæнвæндаджы хахх Самтредиа—Батумæй Озургетмæ цæуы 18 км дæргъæн æфсæнвæнаджы къалиу.

Сахары ис бæстæзонæн музей æмæ драмон театр.

2006-æм азы онг Озургеты уыди троллейбусты хыз.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Гуырдзыстоны сахартæ
Цæгат Америкæ

**Цæгат Аме́рикæ** (**Америк**, **Амырык**; , , , ) у континент. Йæ фæзуат у 24,709,000 км².

## Цæгат Америкæйы паддзахæдтæ æмæ территоритæ
;Хæдбар паддзахæдтæ 
* Антигуæ æмæ Барбудæ
* Багамтæ
* Барбадос
* Белиз
* Гаити
* Гватемалæ
* Гондурас
* Гренадæ
* Доминикæ
* Доминиканæйы Республикæ 
* Канадæ
* Костæ-Рикæ
* Кубæ
* Мексикæ
* Никарагуæ
* Панамæ
* Сальвадор
* Сент-Люси
* Сент-Винсент æмæ Гренадинтæ
* Сент-Китс æмæ Невис
* АИШ
* Тринидад æмæ Тобаго
* Ямайкæ
;Дæлбар территоритæ
* Америкæйы Виргины сакъадæхтæ
* Ангилья
* Арубæ
* Бермудтæ
* Британийы Виргины сакъадæхтæ
* Гваделупæ
* Гренланди
* Кайманы сакъадæхтæ
* Клиппертон
* Мартиникæ
* Монтсеррат
* Навассæ
* Нидерландты Антилы сакъадæхтæ
* Пуэрто-Рико
* Сен-Бартельми
* Сен-Мартен
* Сен-Пьер æмæ Микелон
* Тёркс æмæ Кайкос

*
Джвари (моладзандон)

thumb|right|300px|Джварийы моладзандон
**Джвари** (, дзырды тæлмац: *дзуар*, *кырыс*) у гуырдзиаг моладзандон æмæ аргъуан къæдхæхрагъыл, Цхетайы цур цæугæдæттæ Къуар æмæ Арагуи кæм баиу вæййынц, уым. Таурæгъмæ гæсгæ уыцы ран сыгъдæг апостолæмсæр Нинæ самадта дзуар. Моладзандон уыцы бынаты æнæмæнг лæууыди VII æнусы райдианмæ.

Джвари, йæ архитектурон формæтæм гæсгæ, у архитектурæйы шедевртæй иу, æмæ Гуырдзыстоны æвдисæйнæгтæй фыццаг ахæм, ЮНЕСКО-йы Дунеон хæзнадонмæ хаст чи æрцыди.

Михаил Лермонтов йæ поэмæ «Мцыри»-йы уыцы моладзандоны кой кæны.

Категори:Гуырдзыстоны моландзандæттæ
Ходжа Насреддин

thumb|right|250px|Ходжа Насреддин
**Ходжа Насреддин** кæнæ **Молло Насреддин** у скæсæйнаг фольклоры сатирикон персонаж. Ходжайы тыххæй зындгонд сты мингай анекдоттæ Астæуккаг Ази æмæ Хæстæг Скæсæны, йæ хабæртты кой фехъусæн ис æгас евроазиаг континенты алы рæтты, суанг Китайы дæр.

Йæ удысконды баиу сты куыд хинæйдзаг, куырыхон æмæ хъазаг адæймаджы миниуджытæ, афтæ æнæхин æмæ æнæнтысты æууæлтæ.

Йæ ном зындгонд ссис анекдотты фæрцы. Фæстæдæр Ходжайыл фыст æрцыди æнæхъæн романтæ æмæ уацаутæ (П. Миллины «Насреддин æмæ йæ бинойнаг», Гафур Гулямы «Балы аппæй конд хæрдоджытæ» æмæ æнд.). Уырыссагау чи кæсы, уыдоны ’хсæн зындгонддæр у Леонид Соловьёвы дилоги «Ходжа Насреддины тыххæй уацау» (йе сконды ис дыууæ романы — «Сабырад халæг» æмæ «Зæрдæскъæфт принц»). Ацы чиныг тæлмацгонд æрцыд дунейы дæсгай æвзæгтæм, æмæ нымад у Ходжайы тыххæй фыст уацмысæй сæ хуыздæртæй иуыл.

Категори:Адæмон сфæлдыстад
Алани (паддзахад)

**Алани** кæнæ **Аланыстон** уыдис аланты астæузаманы паддзахад. X æнусæй зындгонд уыдис йæ сæйраг сахар Магас.

916-æм азы алантæ Византийæ чырыстон дин райстой. XIV æнусы Алани фехæлд мангол-тæтæры бырсты аххосæй.

Аланты байзæддæгтыл нымад сты ирæттæ æмæ ястæ.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Алантæ
Категори:Кавказы истори
Категори:Историон бæстæтæ
Ирайнаг адæмтæ

thumb|right|300px|Ирайнаг адæмты ахæлиу
**Ирайнаг адæмтæ** сты ирайнаг æвзæгтыл дзурæг адæмтæ.

## Ирайнаг адæмтæ
* персайнæгтæ
* таджикæгтæ
* курдæгтæ
* пуштунтæ
* белуджи
* талышæгтæ
* татæгтæ
* ирæттæ
* ягънобæгтæ

*
Мехико

**Ме́хико** () у Мексикæйы сæйраг сахар, дунейы стырдæр сахартæй иу. Уый у паддзахады политикон, экономикон, индустриалон æмæ культурон центр.

## Фиппаинæгтæ

*
Симферополь

**Симферо́поль** (, , ) у Хъырымы Автономон Республикæйы сæйраг сахар.

## Фиппаинæгтæ

*
Ниш

**Ниш** () у Сербийы сахар, Нишавæйы зылды сæйраг сахар.

Категори:Сербийы сахартæ
Колумб, Христофор

**Христофо́р Колу́мб** (, , ; райгуырдис 1451-æм азы 29 октябры Генуяйы — амардис 1506-æм азы 20 майы Вальядолиды) у испайнаг денджызы цæуæг. 1492-æм азы Колумб ссардта Америкæ.

## Колумбы балцытæ

Ныв:Columbus1.PNG|Фыццаг балц
Ныв:Columbus2.PNG|Дыккаг балц
Ныв:Columbus3.PNG|Æртыккаг балц
Ныв:Columbus4.PNG|Цыппæрæм балц


## Фиппаинæгтæ

Категори:Денджыздзаутæ
Категори:Генуяйы чи райгуырдис, уыдон
Категори:Вальядолиды чи амардис, уыдон
Курдистан

**Курдиста́н** () у, цæрджыты ’хсæн курдæгтæ фылдæр хай (абсолютонæй кæнæ абаргæйæ) кæм сты, Евразийы хуссар-ныгуылæны уыцы этногеографион облæст (бæстæ). Терминæй фыццаг хатт спайда чынди XII æнусы — уæд нысан кодта ныртæккæйы Ирайнаг Курдистаны иу хай (Ардалан). Ныры дуджы Курдистанæй хонынц ахæм территори: цæгатаг уæрхад — 34 æмæ 40 градусы ’хсæн, скæсæйнаг дæргъад — 38 æмæ 48 градусты ’хсæн; ныгуылæнæй скæсæнмæ облæст адæргъ ис 1000 километрыл, цæгатæй хуссармæ та у 300–500 км дæргъæн. Курдистаны иумæйаг фæзуат у 450 мин кв. километрмæ ’ввахс (Турчы — 200 мин кв. километрæй фылдæр, Ираны — 160 мин кв. километрæй фылдæр, Ирачы — 75 мин кв. км, Сирийы — 15 мин кв. км).

Курдистан у курдæгты фыдыбæстæ, уым цæрынц адæмы фылдæр хай, фæлæ ис бирæгомау ахæм курдæгтæ, Курдистанмæ нæ хауæг зæххытыл чи цæры. Цалдæр сæдæ мин курдаджы цæры Ираны скæсæны, провинци Хорасаны, милуанмæ ’ввахс цæры раздæры Советон Цæдисы территорийыл, Израилы цæрынц, курдæгтимæ чи сæмхæццæ ис, уыцы 150 мин дзуттаджы, милуанмæ ’ввахс цæрынц эмиграцийы — уыдонæй фылдæр хай Ныгуылæн Европæйы (сæйраджыдæр Германы), фæлæ ис ахæмтæ, АИШ-ы, стæй Америкæйы æндæр бæстæты æмæ Австралийы чи цæры.

Иннæрдыгæй та Курдистаны территорийыл цæрынц æндæр адæмыхæттыты минæвæрттæ: араббæгтæ, туркæгтæ, персайнæгтæ, сомихæгтæ, азербайджайнæгтæ æмæ ассирийæгтæ; XX æнусы æмбисы онг Курдистаны цардис дзæвгар ахæм дзуттæгтæ, фæстæдæр Израилмæ чи сэмиграци кодта. 

*
Категори:Ирредентизм
Рабат

**Раба́т** () у Мароккойы сæйраг сахар. Лæууы Атлантикон фурды былыл.

## Фиппаинæгтæ

*
Марракеш

**Марра́кеш** () у Мароккойы æртыккаг стырдæр сахар (Касабланкæ æмæ Рабаты фæстæ), паддзахады хуссар-ныгуылæны.

Категори:Мароккойы сахартæ
Кавказ

**Кавка́з** у геополитикон регион Европæ æмæ Азийы арæныл; Сау денджыз, Азовы денджыз æмæ Къаспы денджызы ’хсæн. Йæ фæзуатæй (400 мин кв. км бæрц) стыр хай ахсынц хæхтæ. 

Кæд æмæ Кавказы хуссар арæныл нымад цæуы Советон Цæдисы кæддæры хуссар арæн, Турк йæхи скæсæйнаг регионтæ дæр кавказаг регионтыл нымайы, ууыл дзурæг у Хъарсы университет, кæцы хæссы Кавказы университеты ном ().

## Кавказы паддзахæдтæ æмæ бæстæтæ
### [[Цæгат Кавказ]]ы бæстæтæ

* 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 

### [[Фæскавказ]]ы бæстæтæ

* 
* 
** 
* 
** 
* 
* 

*
Новгороды облæст

**Новгоро́ды облæст** () у Уæрæсейы Федерацийы субъект. Йæ фæзуат у 54 501 км², цæрджыты нымæц — 622 430 адæймаджы (2014).

Новгороды облæсты сæйраг сахар у Стыр Новгород.

## Фиппаинæгтæ

*
Асиаг адæм

**Асыйæгтæ** кæнæ **асиæгтæ**, **асы** (иууон нымæц: иронау — **асиаг**, дыгуронау — **æссон**; нырыккон ном — **балхъайрæгтæ**; хином — *таулула* «хохæгтæ») сты Цæгат Кавказы цæрджытæ, Кæсæг-Балхъары бындурон адæм. Уыдон дзурынц хъæрæсейаг-балхъайраг æвзагыл. Балхъайрæгты фылдæр хай цæрынц Уæрæсейы (108 мины бæрц), сты Кæсæг-Балхъары титулон адæмыхæттытæй иу, уыцы республикæйы цæрджытæй 11,6%.

1944-æм азы 8 мартъийы æппæт асиаг (балхъайраг) адæм ралидзын кодтой Хъазахстан æмæ Астæуккаг Азимæ (уæлдайдæр Хъиргъизмæ). Фæстæмæ раздæхыны фадат сын фæзындис æрмæстдæр 1957-æм азы. 3 мины бæрц балхъайрæгтæ ныр дæр цæрынц Хъазахстаны.

## Зындгонд асыйæгтæ (балхъайрæгтæ)
* Абай Шаханов
* Казим Мечиев
* Хъайсын Кулиев

## Кæс ноджы
* Асы

## Фиппаинæгтæ

*
Категори:Уæрæсейы адæмтæ
Категори:Тюркаг адæмтæ
Каракас

**Кара́кас** ( ) у Венесуэлæйы сæйраг сахар. Каракас æрбынат кодта бæстæйы цæгаты, Карибы денджызмæ æввахс (фынддæс километры бæрц), Кордильерæ-де-ла-Костæйы хохы. Агломерацийы цæрджыты нымæц хæццæ кæны 5 милуанмæ.

*
Библи

**Библи** (Сыгъдæг Фыст) () у чырыстонады сыгъдæг текстты æмбырдгонд. Библи у дыууæ хайæй арæзт: Рагон Фæдзæхстæй æмæ Ног Фæдзæхстæй. Евангели у Ног Фæдзæхсты хай.

## Ирон тæлмацтæ
Библийы чингуыты иуæй-иу тæлмацтæ ирон æвзагыл уагъд цыдысты 1848-æм азæй. Ног Фæдзæхсты фыццаг æххæст тæлмац рухс федта 1993-æм азы.

Библийы æппæт текст ирон æвзагмæ раивтой æрмæстдæр Иегъовæйы æвдисæнтæ. Фæлæ, чырыстон еклезитæй сæ фылдæр цы Библийы текстæй пайда кæнынц, уыимæ æмхуызон нæу.

## Кæс ноджы
* Атан æмæ Аман (Адам æмæ Евæ)
	
## Фиппаинæгтæ

*
Категори:Чингуытæ алфавитмæ гæсгæ
Категори:Чырыстон дин
Луандæ

**Луа́ндæ** () у Анголæйы сæйраг сахар.

## Кæс ноджы
* Анголæйы сахарты номхыгъд

## Фиппаинæгтæ

*
Филиппинтæ

**Филиппи́нтæ** ( ;  ), официалон ном у **Филиппинты Республикæ** ( ,  ) у сакъадахон паддзахад Сабыр фурды. Ис Азийы хуссар-скæсæны. Сæйраг сахар — Манилæ.

*
Фолкленды сакъадæхтæ

**Фолкленды (Мальвины) сакъадæхтæ** (, ) сты архипелаг Атлантикон фурды хуссар-ныгуылæны.

*
Стэнли (Фолкленды сакъадæхтæ)

**Стэнли** () кæнæ **Порт-Стэ́нли** (), **Пуэрто-Аргентино** () у Фолкленды сакъадæхты сæйраг сахар.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Фолкленды сакъадæхтæ
Флоренци

**Флоре́нци** ( [], ) у сахар Италийы, Тосканæйы сæйраг сахар. У Италийы Сæндидзæны райгуырæн бæстæ.

Лæууы цæугæдон Арнойы былыл.

## Фиппаинæгтæ

*
Æнæбанымад паддзахæдтæ

## Æнæбанымад паддзахæдты номхыгъд
### Къордтæй банымад паддзахæдтæ, кæцытæ контрол кæнынц сæ территоритæ факттæм гæсгæ
* Абхаз. Гуырдзыстоны конституцимæ гæсгæ Абхаз у йæ автономон республикæ. 1992-æм азæй де-факто уый у хæдбар. Банымад у Уæрæсе, Никарагуæ, Науру æмæ Тувалуйæ.  .
* Тайвань. Китайы юрисдикцимæ гæсгæ Тайвань у йæ хай, фæлæ ныртæккæ 23 паддзахады уый банымайынц..
* Косово. Сербийы конституцимæ гæсгæ у автономон край Косово æмæ Метохийы хай. 2008-æм азы уый сси хæдбар. Ныр рæстæджы 57 паддзахады уый банымайынц.
* Цæгат Кипр. Кипры юрисдикцимæ гæсгæ у йæ хай. Турк æмæ Нахичеваны Автономон Республикæ уый банымайынц .
* Хуссар Ирыстон. Гуырдзыстоны конституцимæ гæсгæ у йæ хай. 1992-æм азæй де-факто уый у хæдбар. 2008-æм азы августæй фæстæмæ  Уæрæсе, Венесуэлæ, Никарагуæ, Науру, Тувалуйæ банымад у.

### Æнæбанымад паддзахæдтæ, кæцытæ факттæм гæсгæ контрол кæнынц сæ территориты фылдæр хай
#### Раздæры ССРЦ-ы территори
* Приднестровьейы Молдаваг Республикæ (1990-æм азæй), Молдовæйы юрисдикцимæ гæсгæ у Молдовæйы хай.
*  Уæлхох Карабахы Республикæ (1991-æм азæй), Азербайджаны конституцимæ гæсгæ у Азербайджаны хай.

#### [[Сомали]]йы территори
* Сомалиленд (1991-æм азæй). Бынат кæны Сомалийы цæгат-ныгуылæны.

### Æнæбанымад паддзахæдтæ, кæцытæ сты оккупацигонд
* Ныгуылæн Сахарæ
* Палестинæ

### Кæронмæ нæ банымад паддзахæдтæ-[[ИНО]]-йы уæнгтæ
* Израиль. Пысылмон æмæ араббаг паддзахæдты фылдæр хай Израилы нæ банымайынц (ныртæккæ 24). Фæлæ Мысыр, Иордани æмæ Турк уый банымайыц
* КАР
* Кипр
* КАДР
* Республикæ Корей нæ цæуы нымад КАДР-æй

## Фиппаинæгтæ

*
Сих Лютфаллайы мæзджыт

thumb|right|250px|Сих Лютфаллайы Мæзджыт
thumb|right|250px

**Сих Лютфаллайы Мæзджыт** ( — *masjed-e sheykh lotf-ollah*) — дынджыр мæзджыт сахар Исфаханы артдзæсты, Имамы æхсæнвæзы скæсæнырдыгæй. Амаддзаг у Сефевидты дуджы персайнаг архитектурæйы зынгæдæр æвдисæйнæгтæй иу. Мæзджыт арæзт цыди 17 азы дæргъы (1602–1619 азты) Аббас Фыццаджы барамындмæ гæсгæ. Архитектор — Мохаммад Реза Исфахани.

Категори:Мæзджыттæ алфавитмæ гæсгæ
Категори:Исфахан
Категори:Ираны мæзджыттæ
Категори:Ираны архитектурæ
Аджеми Нахчивани

**Аджеми ибн Абубекр**, фæсномыгæй — **Нахчивани** (Нахичевайнаг) (, ; XII — XIII æнустæ) — астæузаманон скæсæйнаг архитектор; куыста ныртæккæйы Азербайджаны территорийыл. Уыди Нахичеваны архитектурон скъолайы бындурæвæрæг. Йæ фæлдыстыты ’хсæн: Юсифа ибн-Кусеиры уæлингæн цырт, Момин Хатуны мавзолей, мæзджыт Нахчиван-Джума.

Категори:Азербайджаны архитектортæ
Категори:Ираны архитектортæ
Категори:Нахичеваны чи райгуырдис, уыдон
Категори:Архитектортæ алфавитмæ гæсгæ
Мешхед

**Мешхе́д** ( — *Mašhad*) — сахар Ираны цæгат-скæсæны, Хорасан-Резавийы провинцийы административон центр. Цæрджыты нымæц — 2,5 милуан адæймагæй фылдæр (ацы нымæцмæ гæсгæ цæрæнран у бæстæйы дыккаг сахар). Сахар æмæ сахаргæрæтты иумæйаг фæзуат у 27000 квадратон километрæй фылдæр.
Мешхед æрбынат кодта Ираны сæйраг сахар Тегеранæй 90 км æддæдæр. Сахармæ хæстæг ис хæхбæстæ Хезер-Дарре æмæ Гаре-Даг, денджызы æмвæзадæй 980 метрæй бæрзонддæр.

## Истори
Мешхед у шииттæн табуйаг сахар. Уым ис, Ираны пысылмæттæн уæлдай табуйаг чи у, уыцы Имам Резайы мавзолей. Æрвылаз Мешхедмæ æрцæуынц 20 милуан динбæлццон (паломник) æмæ туристмæ ’ввахс.

Мешхедæн йæ историйы дæргъы уыди ахсджиаг политикон, культурон æмæ динон артдзæсты нысаниуæг. 818-æм азы, Тусмæ хæстæг, Санабады хъæуы фæзиан шиитты 8-æм имам Али бен Муса ар-Рида (Ираны йæ хонынц — Имам Реза), халиф ал-Мамунæйы сиахс. Таурæгъмæ гæсгæ, марджы фæрцы йæ амардта Багдады тæккæ популярондæр халифтæй иуы, Харун Ар-Рашиды фырт. Резайы хъизæмайраг амарды бынат (араббагау — машхад) табуйаг у пысылмæттæн, уæлдайдæр шииттæн. Йæ мардæвæрæны бынаты цасдæр рæстæг фæстæ сарæзтæуыд Имам Резайы мавзолей. Фæстæдæр, сахар Тусы фехæлды дуджы, Синабады хъæу райдыдта рæзын æмæ стырдæр кæнын, æмæ фæстагмæ сси сахар Мешхед. Фыццаг хатт дзырд «машхад»-æй сахары номæн спайда кодта X æнусы географ ал-Мукаддаси. Араббаг бæлццон Ибн Баттутæ та XIV æнусы фыста «сахар Машхад ар-Рида»-йы тыххæй.

*
Нахичевань

**Нахичева́нь** ( — *Нахчыван*) у Азербайджаны сахар, Нахичеваны Автономон Республикæйы сæйраг сахар.

## Зынгонд царджытæ
* Аджеми Нахчивани, астæузаманы архитектор.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Азербайджаны сахартæ
Лимæ

**Лимæ** () у Перуйы сæйраг сахар. Лæууы Сабыр фурды былыл.

## Фиппаинæгтæ

*
Исфахан

**Исфаха́н** ( — *Esfahān*) у Ираны æртыккаг стырдæр сахар Тæхран æмæ Мешхеды фæстæ.

## Фиппаинæгтæ

*
Имам Резайы мавзолей

**Имам Резайы мавзолей** (зæппадз) () у имам Резайы зæппадз, æндæр аргъуыцаг имамты зæппæдзтæ, музей, чиныгдон, уæлмæрдтæ, мæзджыт æмæ цалдæр æндæр амаддзаджы кæй сконды ис, ахæм архитектурон комплекс сахар Мешхеды (Иран). Мавзолей у динбалцытæ æмæ туризмы артдзæст. Æрвылаз уырдæм æрцæуынц 15–20 милуан адæймаджы.

Ираны закъæттæм гæсгæ зæппадзмæ бацæуыны бар ис æрмæст пысылмæттæн.

Категори:Мавзолейтæ
Категори:Ираны архитектурæ
Категори:Мешхед
Сремски-Карловци

**Сремски-Карловци** (, , ) у сахар Сербийы Воеводинæйы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Сербийы сахартæ
Стыр Иран

thumb|350px|right|Стыр Иран
**Стыр Иран** ( — *Iran-e bozorg*,  — *Iranzamin*), кæнæ «Ираны (Ирайнаг) культурон континент» — афтæ хонынц, ирайнаг культурæйы тыхджын тæваг кæмæ хъардта, уыцы историон регион. Стыр Иран æххæсы цалдæр ныртæккон паддзахад æмæ регионыл: Иран, Фæскавказы республикæтæ, Централон Ази, Афгъанистан, Пакистан æмæ Курдистаныл.

Стыр Ираны концепци нæу баст нырыккон паддзахæдты арæнтимæ, æмæ йын ис айдагъ культурон-историон нысаниуæг.

Категори:Ираны истори
Категори:Ирредентизм
Ханчжоу

**Ханчжо́у** (;  ) у Китайы сахар, Чжэцзяны провинцийы сæйраг сахар.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Китайы сахартæ
Имамы мæзджыт

thumb|right|250px|Имамы мæзджыт
**Имамы мæзджыт** ( — *masjed-e emam*), раздæры ном: Сихы мæзджыт — сахар Исфаханы стырдæр мæзджыт. Æрбынат кодта Имамы æхсæнвæзы хуссарварс. Аразын æй райдыдтой 1611-æм азы, кæронмæ арæзт æрцыд — 1641-æмы.

Мæзджыты къултæ фæлыст сты уникалон нывтæй, мозаикæйæ, орнаментæй, араббаг нывæфтыдтæй. Амаддзаджы иумæйаг фæзуат у 20000 кв. м.

Дзылаты бæрзæнд — 42 м, сæйраг куполы та — 52 метры.

Категори:Мæзджыттæ алфавитмæ гæсгæ
Категори:Исфахан
Категори:Ираны мæзджыттæ
Категори:Ираны архитектурæ
Мечиев, Казим Беккийы фырт

**Кязим Беккийы фырт Мечиев** (; 1859 — 1945-æм азы 15 мартъийы) — балхъайраг поэт, балхъайраг литературæйы бындурæвæрджытæй иу.

## Цардафыст
Кязим Мечиев райгуырдис уæлхох балхъайраг хъæу Шыкыйы, ныртæккæйы Кæсæг-Балхъары Цæрæчы районы территорийыл. Йæ фыд Бекки уыдис хуымæтæг æрмгусæг — адæм æй хорз зыдтой йæ къухдæсныйы руаджы. Уыди йын аст сывæллоны. Кязим æрдзæй рахаста къуылых, фæлæ уæддæр йе ’фсымæрты æмрæнхъ æххуыс кодта йæ фыдæн куырдадзы. Уымæй уæлдай ма суинаг фыссæг, фыццаг бынæттон эфендимæ, фæстæдæр хæстæгдæр æмæ стырдæр хъæу Æвзæнджы (Безенгийы), ахуыр кодта араббаг æвзаг æмæ чингуытæ кæсын. Уый фæстæ Кязим адарддæр кодта йæ ахуыр Лескены медресейы. Ам йæ ахуыры сæр уыдысты шариаты бындуртæ, пехуымпарты цардафыстытæ, пысылмон дины истори. Медресейы ма райста географи æмæ астрономийы райдайæн зонæнтæ, базонгæ ис араббаг поэзиимæ, сахуыр кодта скæсæйнаг стихамад. Сахуыры фæстæ Кязим сыздæхти йæ райгуырæн хъæумæ æмæ райдыдта фæстæмæ кусын куырдадзы. Мечиев, дингæнаг адæймаг уæвгæйæ, нæ ныууагъта кæсын дины чингуытæ æмæ скæсæйнаг поэтты уацмыстæ.

Йæ царды дæргъы Кязим æртæ хатты скодта хадзы, уыди балцыты Хæстæг Скæсæны.

1944-æм азы балхъайраг адæм депортацигонд æрцыд Астæуккаг Азимæ. Йæ адæмимæ ахастæуыд Кязим Мечиев дæр.

Фыссæг фæзиан ис æцæгæлон бæсты 1945-æм азы 15 мартъийы, Хъазахстаны Талды-Курганы облæсты. Ныгæд дæр уым æрцыд. 1999-æм азы йæ мард раластой Кæсæг-Балхъармæ æмæ баныгæдтой Налцыччы.

## Æддаг æрмæг
* Казим Мечиевы æмдзæвгæтæ уырыссаг æвзагмæ тæлмацгондæй 

Категори:Балхъайраг поэттæ
Категори:Уæрæсейы поэттæ
Хой (сахар)

**Хой** () — сахар Ираны цæгат-ныгуылæны, провинци Ныгуылæн Азербайджан, Урмийы цадæй цæгатдæр. Хойы шахрестаны административон центр. Цæрджыты нымæц — 182 мин адæймаджы. Сахайрæгты фылдæр хай сты азербайджайнæгтæ, уыдонæй уæлдай ма уым цæрынц курдæгтæ.

Экономикæйы бындурон къабаз у хъæууон хæдзарад: дыргъ æмæ хоргуыст.

Хой у хъæды индустрийы ахсджиаг артдзæст.

Категори:Ныгуылæн Азербайджаны сахартæ