open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Москитон былгæрон

**Москитон былгæрон** () у мискитойаг адæмы номæн хуынд æрдзон бæстæ Централон Америкæйы Карибы денджызы былгæрон. Бирæ рæстæг (1655—1860) æм бритайнаг интерестæ хъахъхъæнæг хицæн паддзахад уыди, фæлæ йæ 1894 азы байста Никарагуæйы хицауад. 1960 азы Æхæснадæмон юстицийы тæрхондон Москитон былгæроны цæгатаг хай радих кодта Гондурасæн. Москитон былгæроны фылдæр хай баззæд Никарагуæйы. Регионы стырдæр сахар у Блуфилдс, Атлантикон Цæгаты автономон регионы центр.

## Цæрджытæ

Москитон былгæроны цæрынц Никарагуæйы 118 мин адæймаджы, уыдонæй 57% сты мискито, 22% креолтæ (африкаг-европæйаг къайæдты байзæддæгтæ), 15% метистæ (индейаг-европæйаг), 4% сумойаг адæм (индейаг), 1% гарифунæйаг адæм (индейаг-африкаг), 0,5% чинтæ æмæ 0,5% рамæйæгтæ (индейаг).

Бынæттон цæрджытæн сæвзæрди хигъæдон культурæ; дзурынц, испайнаг æвзаджы йеддæмæ, англисаг æвзаджы здæхтытыл, мискитойаг, сумойаг æмæ æндæр æвзæгтыл.

## Туризм
Блуфилдсæй 70 километры æдде чи сты, уыцы Нартхоры сакъадæхтæ (Корн сакъадæхтæ) æппæлинаг курорт сты.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Никарагуæйы географи
Ног Орлеан

**Ног Орлеан** (,  ) у Луизианæйы стырдæр сахар.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Луизианæйы сахартæ
Къухамындтыты æвзаг

thumb|Францаг къухамындтыты æвзаджы демостраци, мивдисæг «фæрсын». Фразæтæ «Фæрсын дæ», «Фæрсыс мæ», «Фæрсы сæ».

**Къухамындтыты æвзаг** кæнæ **жестты æвзаг** у, къуырма адæм цы ’взагæй пайда кæнынц, уый. Зæлты æвзæгты хуызæн, къухамындтыты æвзаджы дæр ис, хицæн нысаниуæг кæмæн нæй, ахæм чысылдæр элементтæ (фонемæты хуызæн сæ схуыдтой хиремæтæ, бердзенаг дзырдæй χείρ «арм»). Уыцы элементты ’хсæн канд къухамындтытæ (жесттæ) не сты, фæлæ цæсгомы æнгас дæр и.

Къухамындтыты æвзæгтæ зæлты æвзæгтимæ баст не сты. Зæгъæм, Герман æмæ Австрийы дзурынц иумæйаг немыцаг æвзагыл, фæлæ дзы ис дыууæ фæйнæхуызон къухамындтыты æвзаджы. Уыимæ уырыссаг къухамындтыты æвзаг францаг æмæ америкаг къухамындтыты æвзæгтæм хæстæг у, ис сæм иумæйаг уидаг — аббат де л’Эпейы (Abbé de l’Epée) къухамындтыты системæ.

Къухамындтыты æвзæгтæ къуырма сывæлæттæн ахуыр кæнынц сæрмагонд ахуыргæндæтты. Къуырма адæймаг, æндæр къуырматимæ куы нæ дзуры, уæд, гæнæн ис, æмæ бынтон æгомыг байрæзы. Уый тыххæй ахæм адæймæгтæн тынг ахсджиаг у, сæ хуызæн зонгæтæ сæм куыд уой æмæ сæхицæн сæрмагонд ахуырад куыд райсой, уый.

XX æнусы Сандинистты революцийы фæстæ Никарагуæйы цалдæр азы дæргъы фæзынд æмæ стыхджын ног къухамындтыты æвзаг — Никарагуæйы къухамындтыты æвзаг. Уый иртасынц дунейы лингвисттæ, æвзаг куыд фæзыны, уый базонынæн.

*
Никарагуæйы къухамындтыты æвзаг

**Никарагуæйы къухамындтыты æвзаг** () у къухамындтыты (жестты) æвзаг, кæцы Никарагуæйы ныгуылæны сæрмагонд скъолайы къуырма сывæлæтты ’хсæн йæхæдæг сæвзæрд, æрдзон æгъдауæй. Уыцы æвзагæн дунейы лингвисттæ стыр цымыдис дарынц, уый тыххæй æмæ сæ уырны, ног æвзаджы фæзынд иртасын кæй сæ къухы бафтыд, уый.

1970-ты азты агъоммæ Никарагуæйы къуырматы иудзинад нæ уыд. Къуырматæ хуымæтæджы къухамындтытæй пайда кодтой, æнæ грамматикæ. Стæй, къуырматы скъола куы фæзынди æмæ цалдæр сæдæ сывæллоны дзы куы ’рæмбырд сты, уæд чысылгай сæхи æвзаг сæвзарын кодтой. Уыцы æвзаджы фыццаг æмæ арфдæр иртасæг уыд Джуди Шепард-Кегл АИШ-æй (ныр кусы Хуссар Мэны университеты).

Никарагуæйы къухамындтыты æвзаг ссарыны агъоммæ ног æвзаджы равзæрд иртастой пиджинтæ æмæ креолаг æвзæгты æрмæгыл, кæд креолаг æвзæгтæ æндæр æвзæгты бындурыл фæзынынц, уæддæр. Ацы хатт та æвзаг фæзынд, уый размæ адæм бынтондæр кæм нæ дзырдтой, уыцы ран.

## Литературæ
*Kegl, J.  1994.  The Nicaraguan Sign Language Project: An Overview.  Signpost.   vol.7, no. 1, Spring, pp. 24-31.
*Senghas, R., and J. Kegl.  1994a.  Social Considerations in the Emergence of Idioma de Signos Nicaragüense (Nicaraguan Sign Language).  Signpost.  vol.7, no. 1, Spring, pp. 40-46. 
*Senghas, R., and J. Kegl.  1994b. Soziale Gesichtspunkte bei der Herausbildung der Nicaraguanishen Gebärdensprache. Das Zeichen,  no. 29, September, pp. 288-293. [German translation of Senghas and Kegl (1994a)]
*Kegl, J.  2000.   Is it soup yet? Or, When is it Language?  In the Proceedings of the Child Language Seminar 1999.  City University, London.
*Kegl, J. 2002.  Language Emergence in a Language-Ready Brain: Acquisition Issues.  In Morgan, G. and Woll, B., Language Acquisition in Signed Languages. Cambridge University Press, pp. 207-254.
*Kegl, J.  2004.  Language Emergence in a Language-Ready Brain: Acquisition Issues. In Jenkins, Lyle, (ed), Biolinguistics and the Evolution of Language. John Benjamins. 
*Kegl, J. (in press). The Case of Signed Languages in the Context of Pidgin and Creole Studies. In Singler, J. and Kouwenberg, S. (eds.), The Handbook of Pidgin and Creole Studies.  London: Blackwell's Publishers.

Категори:Къухамындтыты æвзæгтæ
Категори:Никарагуæйы æвзæгтæ
Ла-Бокæ

**Ла-Бокæ** () у Буэнос-Айресы 48 сыхтæй () иу. Йæ фыццаг цæрджытæй бирæтæ уыдысты италиаг сахар Генуяйæ.

Ла-Бокæ зындгонд у куыд радикалон политикæйы артдзæст. Аргентинæйы конгрессы фыццаг социалист Альфредо Паласиос æвзæрст уыд ацы сыхæй 1935 азы.

## Галерей

File:Buenos Aires - La Boca - 200807d.jpg|
File:Buenos Aires-La Boca-P2070003.JPG|
File:Buenos Aires - La Boca - Caminito - 200807j.jpg|
File:Caminito4.jpg|


Категори:Буэнос-Айрес
Дзæуджыхъæуы троллейбус

[thumb|240px|Дыккаг маршруты троллейбус [Тельманы уынг|Тельманы уынджы]]
[thumb|240px|Дыккаг маршруты троллейбус [Ватутины уынг|Ватутины уынджы, центрон базармæ ’ввæхс]]
**Дзæуджыхъæуы троллейбус** — троллейбусон транспорты системæ Дзæуджыхъæуы, куыста 1977-æм азæй 2010-æм азы онг.

## Истори
1960-æм азты сахары администраци бауынаффæ кодта, автобусон æмæ трамвайон системæтæ сахары цæрджыты ласынæн кæй фаг не сты, уый. 1969 азы райдыдтой троллейбусон депо аразын Гастеллойы уынджы,  заводмæ ’ввахс.

Пъланмæ гæсгæ троллейбус хъуамæ скуыстаид 1975 азы, фæлæ системæйы объекттæ цæттæ уыдысты æрмæст 1976 азы, уыцы аз троллейбустæ дæр æрбарвыстæуыд. Троллейбусты шофыртæн практикæ уыди Астраханы. Фыццаг троллейбус уынгты рацыди 1976 азы 29 декабры. 1977 азы 1 февралæй регулярон ранывæзтмæ гæсгæ цæуынц ныры онг.

Джызæлмæ дæр хъуамæ цыдаид Дзæуджыхъæуы троллейбус, фæлæ уыцы пълан нæ фæрæстмæ. Цы цæджындзтæ сæвæрдæуыд, уыдон 1999 азы ракъахтой æмæ арвыстой Цхинвалмæ — уым троллейбусон хыз ногæй скусын кæнын.

Кæддæры 6 маршрутæй Дзæуджыхъæуы баззадис æрмæст маршрут №2. 2010-æм азы 9 августæй фæстæмæ уый дæр нал кусы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Троллейбусон системæтæ
Троллейбус
Берген

**Бе́рген** ( ) у сахар æмæ коммунæ Норвегийы ныгуылæны, паддзахад дыккаг стырдæр сахар (Ослойы фæстæ).

## Фиппаинæгтæ

Категори:Норвегийы сахартæ
Окоталь

**Окоталь** () у Никарагуæйы сахар, Нуэва-Сеговийы сæйраг сахар. Окоталы цæры 211 233 адæймаджы (2005). 

## Фиппаинæгтæ

Категори:Никарагуæйы сахартæ
Смит, Евгения

**Евгения Смит** (уый дæр *Евгения Драбек Сметиско*; 1899 — 1997 азы 31 январы) уыд АИШ-ы цæрæг нывгæнæг, зындгонд сси йæ чиныгæй — «Уæрæсейы Анастасия Николайы чызджы автобиографи» (). Уыцы чиныджы Смит фыста, уый Николай II-ы чызг Анастасия кæй у. Императоры сывæллæттæ сæхи чи хуыдтой, ахæмтæ уыдысты дæсгæйттæ, фæлæ Евгения Смит æмæ Аннæ Андерсон сты уыдонæй зындгонддæр.

## Литературæ
* Евгения Смиты тыххæй сайт  
* Анастасияйы номæн претендентты тыххæй сайт   
* *Autobiography of HIH Anastasia Nicholaevna of Russia*, New York: Speller, 1963. (ISBN 1-125-90647-2)
* Peter Kurth. *Anastasia: The Life of Anna Anderson*, Pimlico, 1995. (ISBN 0-7126-5954-4)
* Jan Bondeson. *The Great Pretenders: The True Stories behind Famous Historical Mysteries*, W. W. Norton Co., New York, 2004. [ISBN 0-393-01969-1]

Категори:Мæнгномрайсджытæ
Андерсон, Аннæ

**Анастасия Чайковская** (æмкъайады *Манахан*), **Аннæ Андерсон** дæр (райгуырды бон бæрæг нæу, фæзиан 1984 азы 4 февралы Шарлоттсвиллы, штат Вирджини, АИШ), фæстаг Уæрæсейы император Николай II-ы чызг Анастасия йæхи чи хуыдта, уыцы цалдæр сылгоймæгтæй зынгонддæр.

Иу версимæ гæсгæ Чайковская æцæгæй уыд польшæйаг *Францискæ Шанцковскæ*, Берлины рамудзæн æрмæг уадзæг заводы кусæг. Йæ амæлæты боны фæстæ ДНК-анализ сбæлвырд кодта, сылгоймаг Шанцковскиты мыггагмæ æнæмæнг хæстæгдзинад кæй дары, уый. Анастасия Чайковская йæ царды стыр хай арвыста рынчындæтты, уыд психикон рынчын. Уый чи зыдта, загътой-иу, польшæйаг зæхкусæгæн тынг хорз йæхи дарын зоны, зæгъгæ.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Мæнгномрайсджытæ
Карамидас, Алинæ

**Алинæ Карамидас** (йæ дыккаг мойы мыггаг), «Нана Алинæ» дæр (; ? — 1969, Хуссар Африкæйы Республикæ) мæнгномрайсæг, йæхи хуыдта император Николай II-ы чызг (бæлвырдæй нæ загъта, уыдонæй чи уыд, фæлæ æнхъæлдæуы Мария). Æцæг, æндæр мæнгномрайсджыты хъауджыдæр йæ хабар никуы схъæр кодта, æрмæст сусæгæй радзырдта сыхагон сывæллæттæм, паддзахы чызг кæй у, уый. Йæ царды хабæрттæ ничи зыдта, ницы бæлвырдгæнæн гæххæттытæ йæм уыди, стæй пъæлицæйæ-иу тынг тарсти.

Йæ амæлæты фæстæ, кæмæн паддзахы чызджы кой кодта, уыцы сывæллæттæй иу, Габриэль-Луис Дюваль, «Нана Алинæйы» хъуыддаг айхъуысын кодта. Фæндыди йæ, цæмæй сылгоймаджы стджытæй ДНК-анализ дæр скæной, фæлæ уымæл боныхъæды аххосæй биологон æрмæг сси нæбæзгæ. Алинæ Карамидасы сæргæхц раиртасыны фæдыл ахуыргæндтæ рахæстой хатдзæг, уый, дам, княжнæ Марияйы хуызæн у, фæлæ бæлвырд зæгъын ницы уыд сæ бон.

Фæстæдæр, 2007-æм азы июлы æцæг Марияйы буары байзæддаг Уралы ссæрдæуы, Романовы мыггаджы æндæр стæгдартæм ’ввæхс. Уымæн бæлвырдгæнæн разынди ДНК-анализ дæр.

## Литературæ
* «Принцесса в моей семье?» Статья об Алине 
* Пропавшая принцесса 
* Gabriel-Louis Duval «Princess in the family?» NY, 2004

Категори:Мæнгномрайсджытæ
Цæцæйнаг æвзаг

**Цæцæйнаг æвзаг** () у цæцæйнаг адæмы мадæлон æвзаг.

Цæцæйнаг æвзаг у нахаг æвзæгтæй иу. Цæцæйнаг æвзагæй пайда кæнынц Цæцæны Республикæйы æмæ Дагъистаны Хасавюрты районы.

2002-æм азы сфысты бæрæггæнæнтæм гæсгæ æвзагыл дзурджыты нымæц у 1 360 000 адæймаджы.

*
Категори:Уæрæсейы æвзæгтæ
Монтевидео

**Монтевиде́о** () у Уругвайы сæйраг сахар. Лæууы цæугæдон Ла-Платæйы былыл.

## Фиппаинæгтæ

*
Къоста (нысаниуджытæ)

* Хетæгкаты '''Къоста''' — зынгæ ирон фыссæг, поэт, публицист, нывгæнæг æмæ нывгæрдæг.
* **[[Къоста (ном)|Къоста]]** — ирон нæлгоймаджы ном.
Акюрейри

**Акюрейри** () у сахар Исландийы цæгаты. Уый у Исландийы дыккæгæм стырдæр цæрæгджын бæстæ æмæ паддзахады цыппæрæм стырдæр сахар.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Исландийы сахартæ
Годафосс

**Годафосс** (; «*Хуыцауы æхсæрдзæн*») у Исландийы æхсæрдзæн, Акюрейрийы фарсмæ. Йæ бæрзæнд у 12 м.

Категори:Исландийы æхсæрдзæнтæ
23 январы

**23 январы**, иронау **тъæнджы мæйы 23-æм бон** — азы 23-æм бон.

## Цаутæ
* 1556 — Шэньсийы зæххæнкъуыст: 830 мин адæймаджы бæрц амардысты.
* 1950 — Иерусалим сси Израилы сæйраг сахар.
* 2005 — Украинæйы президент Виктор Ющенко бæстæйы сæргъы æрлæууыд.

## Ацы бон райгуырдысты
* 1840 — Эрнст Аббе () (ам. 1905), немыцаг физик-оптик.
* 1846 — Николай Умов (ам. 1915) физик-теоретик.
* 1862 — Давид Гильберт () (ам. 1943), немыцаг математик.
* 1991 — Гæтæгты Алан — Динамо (ФК, Мæскуы)-йы футболист.

## Ацы бон амардысты
* 1989 — Сальвадор Дали (), испайнаг нывгæнæг-сюрреалист (р.&nbsp;1904).
* 1993 — Евгений Винокуров (р.&nbsp;1925), уырыссаг поэт.
* 1998 — Ральф Кирстен () (р.&nbsp;1930), немыцаг режиссёр.

Категори:Бонтæ
Æлборты Феликс

**Æлборты Шалвæйы фырт Феликс** (1935-æм азы 8 сентябры, Цхинвал — 2005-æм азы 28 июны) уыдис зындгонд ирон композитор.

1956-æм азы каст фæци Тбилисы музыкалон скъола, 1963-æм азы та — Тбилисы консерватори æмæ райста композиторы дæсныйад. 1961-æм азы сси Паддзахадон ансамбль «Симд»-ы сæргълæууæг æмæ сæйраг дирижёр. 1963 азы йæ хъуыдымæ гæсгæ Цхинвалы арæзт æрцыд музыкалон училищæ (абон хæссы йæ ном) æмæ сси йæ сæргълæууæг. 1979-æм азæй фæстæмæ куыста ма Хуссар Ирыстоны зонадон-иртасæн институты.

1990-æм азы Феликс сси Цæгат Ирыстоны гуманитарон æмæ социалон иртасæнты институты сæйраг архайæг. 1998-æм азæй фæстæмæ та — Цæгат Ирыстоны Паддзахадон ансамбль «Алан»-ы музыкалон разамонæг. 

Композитор, ахуыргонд æмæ æхсæнадон кусæг, Уæрæсейы композиторты цæдисы уæнг, Цæгат Ирыстон, Хуссар Ирыстоны æмæ Гуырдзыстоны ССР-ы аивады сгуыхт архайæг, лæвæрд ын æрцыд Г. Свиридовы номыл майдан — Æлборты Феликс ма уыимæ куыста адæмон аивады фарстатыл. 

Бирæ азты дæргъы концерттæ лæвæрдта куыд дирижёр, пианист, органист. Йе стыр курдиат æмæ йæ уæздандзинад æй скодтой адæмæн уарзон. Уæлдай зынгонд æмæ зæрдæмæдзæугæ сты йæ уацмыстæ кинонывтæ «Ах, любовь», «Во всём виновата Залина»-йы, оперæ «Фатимæ», бакуыста «Мæхæмæты зарæг»-ыл, бирæ зарджытæ æмæ цæгъдтытæ æрæмысыд ирон фæндырæн. Уымæй уæлдай ма ныффыста Хуссар Ирыстоны гимн. Стыр куыст бакодта ирон адæмы музыкалон аивады фарстатыл, йæ бындурыл рацыд чиныг «Музыкальная культура осетин». 

Феликс бирæ скодта Ирыстоны музыкалон аивыды райрæзтæн. Йæ цард снывонд кодта йæ уарзон Ир æмæ йæ уарзон сфæлдыстадæн. 2005-æм азы уæззау низ æмæ æвирхъау мæлæт ын аскъуыдтой йæ цард, фæлæ йæ аивад æмæ йæ ном рох нæ уыдзысты.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Композитортæ алфавитмæ гæсгæ
Категори:Дирижёртæ алфавитмæ гæсгæ
Категори:Пианисттæ алфавитмæ гæсгæ
Категори:РЦИ — Аланийы аивæдты сгуыхт архайджытæ
Категори:Цхинвалы чи райгуырдис, уыдон
Феликс
Кёнигсберг

**Кёнигсбе́рг** () уыдис Скæсæн Пруссийы сæйраг сахар 1945-æм азы онг. Потсдамы конферецимæ гæсгæ Кёнигсберг Уæрæсемæ ацыд. Абон Кёнигсберг у Калининград, Калининграды облæсты сæйраг сахар.

Категори:Калининград
Виарайи

**Виарайи** (**Вийарайи**) (, []; ) у Фареры сакъадæхты æппæты цæгатагдæр хъæу. Цæрджыты нымæц: 342 адæймаджы (2005).

Категори:Фареры сакъадæхты сахартæ æмæ хъæутæ
Гоген, Поль

**Эже́н Анри́ Поль Гоге́н** ( ; райгуырдис 1848-æм азы 7 июны — амардис 1903-æм азы 8 майы) у номдзыд францаг нывгæнæг-импрессионист.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Францы нывгæнджытæ
Категори:Парижы чи райгуырдис, уыдон
Азоры сакъадæхтæ

**Азоры сакъадæхтæ** кæнæ **Азортæ** () иумæ сты Португалийы архипелаг Атлантикон фурды.

## Этимологи
*Азортæ* равзæрдис португайлаг дзырд *Açor*-æй (хъæрццыгъа).

## Фиппаинæгтæ

*
Троллейбус

[thumb|240px|Дыккаг маршруты троллейбус [Тельманы уынг|Тельманы уынджы, 2008 аз]]
thumb|250px|right|Дунейы фыццаг троллейбус, 1882 аз
**Троллейбус** () у æнæрельс транспортон фæрæз, электрон тыхæй змæлгæ, ток та æддаг гуырæнæй исы. Троллейбустæ кусынц дыууæтелон контактон хызæй, аккумулятор дæр дзы вæййы. Контактон хызы ток у æнæивгæ, йæ тынгад у 550 вольты.

Дунейы троллейбусон системæтæй сæ фылдæр сты Уæрæсейы.

Дзæуджыхъæуы троллейбустæ цæуынц 1976 азæй, уыцы иу аз троллейбусон системæтæ скуыстой æндæр Уæрæсейы сахартæ Волгодонск æмæ Таганроджы.

Категори:Транспорт
Хъаныхъуаты Бола

**Хъаныхъуаты Дударыхъойы фырт Бола** (*Хъазыбеджы хох*; 1869, Хъобан — 1922, станицæ Майскæй Кæсæг-Балхъары) уыд номдзыд ирон богал. Йæ ас уыд 2,27 метры æмæ йæ уæз уыд 214 кг. 

## Фиппаинæгтæ

## Литературæ
* Баскаты Уырызмæг «Фæлмæнзæрдæ æмæ цæугæ хох уыд Бола» // Рæстдзинад — № 228 (25234) | 17.12.2020  — Ф. 4.

## Æрвитæнтæ
* Хъаныхъуаты Бола | Адӕмон (25.04.2023)

Бола
Категори:Хъобаны чи райгуырдис, уыдон
Категори:Кæсæг-Балхъары чи амардис, уыдон
Категори:Ирон спортсментæ
Африкæйы Сыкъа

**Африкæйы Сыкъа** (, геэз የአፍሪካ ቀንድ, ), **Сомалийы æрдæгсакъадах** дæр æй хонынц, у цæгат-скæсæйнаг Африкæйы регион, Адены бакæлæны хуссар былгæроныл. У Африкæйæн йæ скæсæндæр бынат.

Астæузаманы араббаг автортæ Африкæйы Сыкъа хуыдтой *Биляд аль-Барбар* (ома, «Берберты бæстæ»).

Регионмæ хауынц Джибути, Сомали, Эритрей æмæ Эфиопи.

Регионы фæзуат у 2 милуан км², цæрынц дзы 90,2 млн адæймаджы (сæ фылдæр Эфиопийы — 75 млн).

Африкæйы Сыкъайы регион у дæргъвæтин кризисы бæстæ. Уый у дунейы тæккæ мæгуырдæр æмæ тæссагдæр регионтæй иу. 1982—1992 азты хæст æмæ стонгæй дзы амардысты 2 млн адæймаджы бæрц.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Африкæйы географи
5 январы

**5 январы**, иронау **тъæнджы мæйы 5-æм бон** — азы 5-æм бон.

## Бæрæгбæттæ æмæ сæрмагонд бонтæ

## Цаутæ
*
## Ацы бон райгуырдысты
* 1932 — Раисæ Горбачёва, Советон Цæдисы президент Михаил Горбачёвы бинойнаг (ам. 1999 азы).
* 1932 — Умберто Эко (), италиаг фыссæг, философ, историк-медиевист.
* 1938 — Хуан Карлос I, Испанийы къарол.

## Ацы бон амардысты
* 1589 — Екатеринæ Медичи (), Францы ус-къарол (р.&nbsp;1519 азы).
* 2002 — Вадим Шефнер, уырыссаг поэт æмæ фыссæг-фантаст.

Категори:Бонтæ
Кергелен

**Кергелены сакъадæхтæ**, **Кергелены архипелаг** () у сакъадæхты къорд (иу стыр сакъадах æмæ 200 чысылдæр сакъадахы) Индийы океаны. Кергелен у Францы фæсденджызон территори, Францы Хуссар æмæ Антарктикон территориты хай.

Æппæт архипеладжы сурзæххы фæзуат у 7215 км², ома Цæгат Ирыстонæй чысыл къаддæр. Йæ сæйраг сакъадахы фæзуат та — 6675 км².

1772-æм азы февралы сакъадæхтæ ссардта францаг иртасæг Ив-Жозе Кергелен.

Кергелены ис «Германы салдаты тæккæ хуссардæр ингæн», 1940-æм азы уым амардис немыцаг хæстон наудзог.

[thumb|right|300px|[Порт-о-Франсэ]]

*
Категори:Францы сакъадæхтæ
Ӕ

***' (гыццылæй: ***') у кириллицæйы дамгъæ. Пайда дзы кæны æрмæст ирон æвзаг, æмæ дзы нысан кæны гоммæ æввахс раззаг æнæтымбылгонд хъæлæсон /æ/. Ирон алфавиты у дыккаг дамгъæ æмæ ис А æмæ Б-йы æхсæн.

Кириллаг Ӕ-йæ XIX æнусы райдианы фыццаг спайда кодта Андреас Шёгрен. Йæ равзæрæн уыд латинаг Æ, кæцы йæхæдæг равзæрд латинаг **[[A (латиницæ)|A]]** æмæ **[[E (латиницæ)|E]]-йы** лигатурæйæ.

## Кодтæ
Уникоды номыртæ:

## Кæс ноджы
* Латинаг Æ

Категори:Ирон æвзаг
Вандергрифт, Александер

**Александер Вандергрифт** (, 1887-æм азы 13 мартъийы — 1973-æм азы 8 майы) уыд зындгонд АИШ-ы æфсæддон, Гвадалканалы тохы хъæбатыр. Фæстæдæр уыди денджызон фистæгæфсады 18-æм командæгæнæг.

Денджызон фистæгæфсады афицерты скъола каст фæуыны фæстæ, архайдта, «бананты хæстытæ» АИШ-ы кæй хонынц, уыцы лæбурдтыты, уыимæ Никарагуæйы былгæроныл дæр. Лæггад кодта Веракрусы оккупацийы рæстæг Мексикæйы.

1914-æм азы декабры арвыст æрцыдис Гаитимæ, архайдта дзы дæргъватин оккупацийы (1915-1934) рæстæг.

Дыккаг дунеон хæсты рæстæг бирæ архайдта Сабыр фурды хæстон операциты, 1944 азæй 1946 азмæ уыд денджызон фистæгæфсады командæгæнæг. 1949 азы пенсимæ ацыдис.

## Фиппаинæгтæ

Категори:АИШ-ы инæлæрттæ
Категори:Шарлотсвиллы чи райгуырдис, уыдон
Диас, Адольфо

**Адольфо Диас** (; райгуырдис 1875 кæнæ 1877-æм азы Костæ-Рикæйы — амардис 1964-æм азы Костæ-Рикæйы сахар Сан-Хосейы) уыд Никарагуæйы 54-æм æмæ 61-æм президент — 1911-æм азы 9 майæй 1917-æм азы 1 январы онг æмæ 1926-æм азы 14 ноябрæй 1929-æм азы 1 январы онг. Кусын райдыдта куыд АИШ-ы компани «La Luz y Los Angeles Mining Company»-йы нымæрдар. Уыцы компани Никарагуæйы скæсæны къахта сыгъзæрин.

Куыд АИШ-ы компанийы нымæрдар, уый, АИШ-ы интерестæй, баххуыс кодта либералон президент Хосе Сантос Селайæ раппарынæн. Селайæ АИШ-æн тынг æнæуынон фæци, Япон æмæ Германæн Никарагуæйы каналы саразыны пълан куы разæвардта, уæд.

Диас президент куы сси, уæд æй бахъуыди пайда кæнын АИШ-ы денджызон фистæгæфсады æххуысæй Бенхамин Селедоны либералон сыстады ныхмæ. Диасы хицауады хъахъхъæнынады министр Луис Менæ дæр растджыты фарсмæ рацыд. АИШ-ы денджызон фистæгæфсад 1912-æм азы октябры растджыты балты ныссæста, Бенхамин Селедон та фехстæуыд. Уыцы цауæй 70 фæстæмæ сандинисттæ радтой Селедонæн «сæрибары сæрвæлтау хъизæмаргæнæг» æмæ «национ хъæбатыры» ном.

Америкаг æфсæддонтæ уыцы рæстæгæй фæстæмæ Никарагуæйы баззадысты дæс азмæ, бынæттон цæрджыты тынг тыхсын кодтой. Уыцы æххуысæн Диас афтæ бузныг уыди æмæ 1914-æм азы бафыста Брайан-Чаморройы бадзырд — уымæ гæсгæ АИШ æнустæм райста Никарагуæйы зæххыл дыууæ фурды ’хсæн канал аразыны эксклюзивон бар, стæй кæмфæндыдæр йæ æфсæддон базæтæ аразыны бар. Уыцы бадзырд АИШ-ы дæр схуыдтой стигъаг æмæ хынджылæггæнæг. Йæ президентон æмгъуыд куы фæци, Диас цалдæр азы дæргъы АИШ-цы царди.

1926-æм азы уый раздæхти Никарагуæмæ æмæ та ногæй сси президент. Ног либералон сыстад афтæ тынг фæрæстмæ æмæ гыццыл ма баззæд Манагуæ ныддарынæн. Фæлæ АИШ-ы къухы бафтыд быцæуы фæрстæ бадзурын кæнын. Уæд либералон командæгæнджытæй иу, Аугусто Сандино, ахæм бадзырдыл не сразы æмæ сыстад адарддæр кæнынмæ расидти. Сандино æнтыстджынæй тох кодта хицауады æфсад æмæ АИШ-ы денджызон фистæгæфсады ныхмæ, дæрæн кодта америкаг компаниты мулк, уымæй бирæ азты дæргъы нымад уыдис Никарагуæ æмæ æнæхъæн Карибы регионы хъæбатыр.

Диас та, йæ дыккаг æмгъуыд куы фæцис, уæд сызгъæрин къахыныл-иу чысыл ацархайдта, стæй ацыдис АИШ-ы цæрынмæ. Царди Нью-Йорчы, Майамийы æмæ Ног Орлеаны, стæй ралыгъдис Костæ-Рикæмæ, æмæ уым амардис 1964-æм азы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Никарагуæйы президенттæ
Лонгйир

**Ло́нгйир** (**Лонгъир**, **Лонгйирбюен**) () у Шпицбергены (Норвегийы провинци) стырдæр сахар æмæ административон центр.

1943-æм азы 8 сентябры цæрæнран ныппырх кодта гермайнаг линкор «Шарнхорст», хæсты фæстæ йæ ногæй рацарæзтой.

Иугонд Нациты Организацийы уынаффæмæ гæсгæ Лонгйиры цæуы дунейы нæмгуыты æфснайæны арæзтад. Егъау нæмгуыты æфснайæн къæдзæхы мидæг хъахъхъæндзæн ахджиагдæр хъæууонхæдзарадон культурæты нæмгуытæ, дунейы алы бæстæйæн дæр дзы рахицæн кæндзысты хайад. Уыцы æфснайæн бахъæудзæн, дунейыл исты егъау бæллæх куы æрцæуа (æрвдуры хауын, аппон хæст, фурды æмвæзад бæрзонддæр кæнын), уæд.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Норвегийы сахартæ
Категори:Шпицберген
Карденас, Адан

**Адан Карденас дель Кастильо** (; райгуырд Гранадæйы 1836 азы — 1916) уыд Никарагуæйы политик æмæ дохтыр. Президенты бынаты уыд 1883 азы 1 мартъийæ 1887 азы 1 мартъийы онг. Уыд Консервативон партийы уæнг.

Æрыгон куы уыди, дæс азы дæргъы царди Европæйы, ахуыр кодта Генуяйы æмæ Пизæйы (Итали), райста дзы дохтыры дæсниад. 1862 азы раздæхт Никарагуæмæ.

Карденасы бинойнаг уыд Гертрудис Мартинес Солорсано, Никарагуæйы 36-æм президент Томас Мартинес Герреройы чызг.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Никарагуæйы президенттæ
Категори:Никарагуæйы Гранадæйы чи райгуырдис, уыдон
Русинаг адæм

**Русинæгтæ** () у хохы цæрæг скæсæйнаг-славяйнаг этникон къорд. Уыдон дзурынц русинаг æвзагыл (иуæй-иу хатт нымад у уырыссаг кæнæ украинаг æвзаджы диалектыл).

Русинæгты этнологион статус у дайуаг. Украинæйы ныгулæны, русинæгты стыр хай кæм цæры, уыдон нымад сты украинаг адæмы дæлкъордыл, кæд русинæгтæй алчидæр ууыл разы нæу, уæддæр. Словакийы та русинæгтæ нымад сты хицæн адæмыл, ис сæм чысылдæр адæмы сæрмагонд статус. Венгри æмæ Словаки русинæгтæн дæттынц «фæсарæйнаг æмбæстонты» статус, уымæй фæзыны уыцы бæстæтæм æнцонæй бацæуыны фадат.

Украинæйы русинæгтæ тырнынц автономимæ. 1991 азы 1 декабры Фæскарпаты облæсты цæрджытæй 78% схъæлæс кодтой, цæмæй облæст уа «сæрмагонд хиуынаффæйады территори»; Украинæ, кæд уыцы референдумæй йæхæдæг хæдбар сси, йæ Фæскарпаты фæстиуæг игнор кæны, облæсты статус ивынмæ нæ хъавы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Украинæйы адæмтæ
Категори:Словакийы адæмтæ
Категори:Венгрийы адæмтæ
Категори:Польшæйы адæмтæ
Категори:Славяйнæгтæ
Сандур

**Сандур** () («эмисы был») у Фарерты хъæу. Ис Сандойы сакъадахы хуссары.

Категори:Фареры сакъадæхты сахартæ æмæ хъæутæ
Галиси

**Галиси** (, ) у автономон æмбалад Испанийы цæгат-хурныгуылæны. Йæ сæйраг сахар у Сантьяго-де-Компостелæ.

## Фиппаинæгтæ

*
Конан Дойль, Артур

Сэр **А́ртур Игне́йшус Ко́нан Дойл** (**Дойль**) (; 22 майы 1859, Эдинбург, Шотланди — 7 июлы 1930, Кроуборо, Сассекс) уыд шотландаг æмæ англисаг хосгæнæг æмæ фыссæг.

Йæ номдзыддæр уацмыстæ сты детективон радзырдтæ Шерлок Холмсы тыххæй, профессор Челленджеры тыххæй зонадон-фантастикон чингуытæ. Фæлæ фыссæг йæхæдæг йæ детективтæ нæ уарзта.

## Библиографи
### Уацмыстæ Шерлок Холмсы тыххæй
* *[[Сырх-сырхид этюд]]* (Study in Scarlet)
* *[[Цыппар лæгты нысан]]* (The Sign of the Four)
* *[[Шерлок Холмсы цаутæ]]* (The Adventures of Sherlock Holmes)
* *[[Æрымысинæгтæ Шерлок Холмсы тыххæй]]* (The Memoirs of Sherlock Holmes)
* *[[Баскервильты егар]]* (The Hound of the Baskervilles)
* *[[Шерлок Холмсы æрыздæхт]]* (The Return of Sherlock Holmes)
* *[[Йæ фæстаг салам]]* (His Last Bow)
* *[[Тасы тæрф]]* (The Valley of Fear)
* *[[Шерлок Холмсы афыссæн чиныг]]* (The Case-Book of Sherlock Holmes)

## Фиппаинæгтæ

Категори:Стыр Британийы фысджытæ
Категори:Англисаг фысджытæ
Категори:Эдинбурджы чи райгуырдис, уыдон
Сан-Карлос (Никарагуæ)

**Сан-Карлос** () у Хуссар Никарагуæйы сахар, Рио-Сан-Хуаны департаменты сæйраг сахар. Сан-Карлосы цæры 12174 адæймаджы (2005), цы сахары алфамбылай адæм цæрынц, уыдонимæ 37461.

Сан-Карлос лæууы, Никарагуæйы цадæй Сан-Хуаны цæугæдон кæм ракæлы, уыцы ран. Гæнæн ис æмæ уыцы ран цæудзæн, Атлантикон æмæ Сабыр фурдты чи сбæдтзæн, уыцы Никарагуæйы къанау.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Никарагуæйы сахартæ
Никарагуæйы цæугæдæтты номхыгъд

Никарагуæйы цæугæдæттæй сæ фылдæр æфтынц Карибы денджызмæ.

* Коко бæстæйы цæгаты у Централон Америкæйы даргъдæр цæугæдон, ууыл цæуы Гондурасимæ паддзахадон арæн.
* Сан-Хуан у ахсджиагдæр цæугæдæттæй иу, ууыл цæуы Костæ-Рикæимæ паддзахадон арæны стыр хай. Цæугæдон Никарагуæйы цад бæтты Карибы денджызимæ, бирæ пълантæм гæсгæ ууыл цæудзæн Никарагуæйы къанауы фæндаг.
* Типитапæйы цæугæдон бæтты Косиболькæйы цад æмæ Манагуæйы цад. 
* Рио-Эскондидо Карибы денджызмæ æфты сахар Блуфилдсы цур, у бæстæйы сæйраг фæндаг ныгуылæн æмæ скæсæйнаг былгæрæтты ’хсæн.

Æндæр ахсджиаг цæугæдæттæ сты:
* Рио-Амакæ
* Рио-Бамбанæ
* Рио-Бокай
* Рио-Кукалайæ
* Рио-Куринвас
* Рио-Мико
* Рио-Папатурро
* Рио-Принсаполькæ
* Рио-Сикиæ
* Рио-Тумæ
* Рио-Вавæ

## Фиппаинæгтæ

*
Сан-Хуан (цæугæдон)

**Сан-Хуан** () у наудзæуæн цæугæдон Никарагуæйы хуссары, у Никарагуæ æмæ Костæ-Рикæйы ’хсæн паддзахадон арæны хай. Цæугæдон Никарагуæйы цадæй ракæлы æмæ Атлантикон фурды Карибы денджызмæ æфты. Цæугæдоны дæргъ у 192 км.

XIX æнусы, Калифорнийы сыгъзæрин тæфсæг куы уыди, Сан-Хуаныл мингай адæм цыдысты АИШ-ы скæсæйнаг былгæронæй ныгуылæнмæ. Ацы наудзæуæн маршруты саразæг уыдис Корнеллиус Вандербильт, Америкæйы хъæздыгдæр траспортон «къаролтæй» иу, «Accessory Transit Company»-йы хицау.

Категори:Никарагуæйы цæугæдæттæ
Категори:Костæ-Рикæйы цæугæдæттæ
Чад (нысаниуджытæ)

* Централон Африкæйы паддзахады тыххæй кæс **[[Чад (паддзахад)]]**.
* Африкæйы стыр цады тыххæй кæс **[[Чад (цад)]]**.
Масатепе

**Масатепе** () у чысыл сахар Никарагуæйы Масайæйы департаменты. Цæрынц дзы 28,7 мин адæймаджы (уыдонæй 12,3 мин, сахары алфамбылай цы хъæутæ ис, уыдоны). 

Цæрджытæй сæ фылдæр католиктæ сты, фæлæ ис дзы Иегъовæйы æвдисæнты стыр æхсæнæд дæр — масатепейаг адæмæй 30% уыцы диныл хаст сты.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Никарагуæйы сахартæ
Чаморро, Виолетæ

**Виоле́тæ Ба́рриос То́ррес де Чамо́рро** (; райгуырд 1929-æм азы 18 октябры Ривасы — амардис 2025-æм азы 14 июны Сан-Хосейы) у Никарагуæйы хистæр фæлтæры политик, 1990—1997 азты уыцы паддзахады президент. Уый æвзæрст куы æрцыд, уымæй сси Никарагуæйы фыццаг ус-президент æмæ Цæгат Америкæйы дыккаг (уый размæ Гаитийы ма уыди ус-президент).

Виолетæ Чаморро у хъæздыг зæхджын никарагуæйаг мыггаджы минæвар, йæ мыггагæй XIX æнусы дæр цалдæр президенты æмæ дæсгай политиктæ уыд. Ахуыр кодта АИШ-ы, фæлæ йæ фыды низы аххосæй раздæхти Никарагуæмæ 1947 азы.

Сомосаты клан хицауиуæг куы кодта, Виолеттæ Чаморро уыд оппозицион журналист. Куыста газет «Ла-Пренсæ»-йы. Сандинисттæ куы фæуæлахиз сты, уæд дæр Чаморро разы нæ уыд, цалынмæ йæхæдæг президент сси, уæдмæ. Зæгъæн и, æмæ нырыккон Никарагуæйы фыццаг президент уыд, Сомосаты диктатурæ æмæ сандинистты революцион хицауады фæстæ.

Виолетæ Чаморро сарæзта йæхи фонд (*Fundación Violeta Barrios de Chamorro*), уыцы организаци æххуыс кæны ныхасы сæрибарæн, суинаг журналисттæ разæнгард кæны, тох кæны мæгуырдзинады ныхмæ.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Никарагуæйы президенттæ
Категори:Никарагуæйы журналисттæ
Категори:Чаморро
Атлантикон фурд

**Атлантикон фурд** кæнæ **Атлантикон океан** у дунейы стырдæр фурд Сабыр фурды фæстæ. Йæ фæзуат у 106,4 млн км². 

## Этимологи
Атлантикон фурды ном баст у рагон грекъаг ныхасимæ æмæ нысан кæны «Атласы хæхты денджыз».
 
## Паддзахæдтæ
Атлантикон фурды был (æнæ мидæггаг денджызтæ) ис 50 паддзахæдты:

Анголæ, Антигуæ æмæ Барбудæ, Аргентинæ, Багамы сакъадæхтæ, Барбадос, Бенин, Бразили, Стыр Британи, Венесуэлæ, Габон, Гаити, Гайанæ, Гамби, Ганæ, Гвиней, Гвиней-Бисау, Гренадæ, Доминикæ, Доминиканæйы Республикæ, Ирланди, Исланди, Испани, Кабо-Верде, Камерун, Канадæ, Конгойы Демократон Республикæ, Кот-д’Ивуар, Кубæ, Либери, Мавритани, Марокко, Намиби, Нигери, Норвеги, Португали, Республикæ Конго, Сан-Томе æмæ Принсипи, Сенегал, Сент-Китс æмæ Невис, Сент-Люси, Суринам, АИШ, Сьеррæ-Леоне, Того, Тринидад æмæ Тобаго, Уругвай, Франц, Экваториалон Гвиней, Хуссар Африкæйы Республикæ.

## Фиппаинæгтæ

*
Коринто

**Коринто** () у чысыл сахар Сабыр фурды былгæрон Никарагуæйы Чинандегæйы департаменты. Йæ бындур ын сæвæрдтой 1863, æмæ йæ ном райста бердзенаг порт Коринфы номæн.

Коринто у Никарагуæйы сæйраг денджызон порт. Ис дзы контейнерон терминал, кæлæг уæргътæ райсыны фадат æмæ æндæр хъæугæ фадæттæ. У бензины импортæн Никарагуæмæ сæйраг фæндаг.

Коринтойы портмæ бирæ хатты лæбурдтой АИШ-ы æфсæддонтæ. Фыццаг хай АИШ-ы интересты хъахъхъæнæг денджызон фистæгæфсæддонты къорд былмæ рахызтысты 1896 азы 2 майы.

1983 азы АИШ-ы æфсæддонтæ æнæзакъонæй срæмыгътой 3,2 млн галлоны (12 млн литры бæрц) артаг.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Никарагуæйы сахартæ
Категори:Никарагуæйы порттæ
Сомоса Портокарреро, Анастасио

**Анастасио Сомоса Портокарреро** (райгуырдис 1951-æм азы 18 декабры Майамийы) у Никарагуæйы фæстаг диктатор Анастасио Сомоса Дебайле æмæ йæ АИШ-æй хаст ус Хоуп Портокарреройы хистæр фырт. Сомосаты фæткмæ гæсгæ хъуамæ йæ фыды фæстæ хицауиуæг райстаид, фæлæ революци тагъддæр æрцыдис.

Ахуыр кодта Гарварды, хæстон дæсниад райста Стыр Британийы.

Анастасио Сомоса Портокарреро зылынгонд у, кæй цы балы къамандыгæнæг уыд, уый адæймаджы бартæ бирæ кæй хæлдта, ууыл. Революци куы ссыгъди, уымæн йæхи идейæ уыд растæг адæмы сæрмæ, сахарты мидæг, бомбæтæ калын. Национ Гварди, йæ разæнгардæй, амардта 30 мин адæймаджы бæрц.

Æндæр Сомосатимæ Анастасио дæр алыгъдис фæсарæнмæ, цардис Лондоны, Парижы, Гватемалæйы. Æндæр Сомосатæ Никарагуæмæ раздæхын куы байдыдтой, уæд Анастасио Сомоса Портокарреройы дæр фæндыди æрбацæуын, фæлæ ныры онг йæ фыдыбæстæ нæ бабæрæг кодта. Уыцы пъланты тыххæй 2000-æм азы æргомæй загъта сандинистон раздзог Даниэль Ортега: «Ахæм визит тæссаг у. Ис ма бирæ адæм, амарын æй кæй фæнды, ахæм». Йæ фыды амардтой 1980 азы, революцийы уæлахизæй æрмæст иу азы фæстæ.

Усæн райста сальвадораг Марисæ Селаско Оберхольцеры (Marisa Celasco Oberholzer), уый та йын ныййардта иу чызг — Хоуп Сомоса Селаско (Hope Somoza Celasco), æндæр ратæдзæнтæм гæсгæ Анастасиойæн ма ис дыууæ фырты.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Сомоса
Категори:Никарагуæйы политиктæ
Категори:Майамийы чи райгуырдис, уыдон
Портокарреро, Хоуп

**Хоуп Портокарреро** (; 1929 — 1991 5 октябры) уыд Никарагуæйы «фыццаг леди», Анастасио Сомоса Дебайлейы ус æмæ Анастасио Сомоса Портокарреройы мад.

Хоуп Портокарреро Дебайле райгуырд Тампæйы (Флоридæ, АИШ). Йæ фыдæлты ’хсæн уыд испайнæгтæ, францусæгтæ æмæ немыцæгтæ. Уыцы фыдæлтæй иу, Роберто Сакасæ Сарриæ, уыд Никарагуæйы 44-æм æмæ 46-æм президент.

Колледж каст фæци Нью-Йорчы.

Йæ лæгæн ныййардта фондз сывæллоны: Анастасио, Хулио, Каролинæ, Карлæ æмæ Робертойы. Дыккаг хатт куы смой кодта хъæздыг сальвадораг Бальдоккийæн, уымæн дæр ныййардта фырт — Арчи.

Хоуп Сомосæ уæззау низæй амард Флоридæйы 1991 азы 5 октябры.

## Æддаг æрмæг
* Хоуп æмæ йæ лæджы къамтæ

Категори:Сомоса
Категори:Хицæуиуæггæнджыты устытæ
Ленинграды блокадæ

**Ленинграды блокадæ** () у Ленинграды хæстон блокадæ немыцаг, финнаг æмæ испайнаг (Æрвхуыз дивизи) æфсæдтæй 1941-æм азы 8 сентябрæй азæй 1944-æм азы 27 январы онг, ома 872 боны дæргъы. Блокадæйы дæргъы фæмардысты милуан адæймагæй фылдæр (уыдонæй уазал æмæ стонгæй — 632 253 цæрæджы), стыр зиан æрхастæуыд культурон æмæ индустрион объекттæн.

1941-æм азæй 1942-æм азмæ зымæг уыдис рæстæмбис бæрæггæнæнтæй бирæ карздæр. Зæгъæм, 1942-æм азы рæстæмбис температурæ уыдис −18,7 °С, кæд æмæ 1743—2010 азты рæстæмбис у −8,3°С. Артаг нæ фаг кодта, æмæ цæрджытæ тынг фæхъизæмар кодтой уазалæй дæр. Трамвайты системæ нал куыста, æмæ адæм-иу дæсгæйттæй фæмардтой куыстæй сæхимæ цæугæйæ. Уыцы зымæг уыдис æппæт блокадæйы тæккæ зындæр рæстæг.

1943-æм азы 18 январы тугкæлæн тохы фæстæ сырхæфсæддонты къухы бафтыдис ссæрибар кæнын Ладогæйы хуссар был. Уыцы сурзæххы гæппæл, йæ уæрх уыдис айдагъ 8-11 км, сбаста Ленинград «стыр зæххимæ» æмæ бирæ фæхуыздæр кодта сахары уавæр, фæлæ блокадæ æппындæр аистæуыд æрмæст афæдзы фæстæ — 1944-æм азы январы.

## Фиппаинæгтæ

*
Категори:Дыккаг дунеон хæст
Хиремæ

**Хиремæ** (бердзенаг дзырдæй  «арм») у хицæн нысаниуæг кæмæн нæй, къухамындтыты æвзаджы ахæм чысылдæр элемент (фонемæйы хуызæн). Уыцы элементты ’хсæн канд къухамындтытæ (жесттæ) не сты, фæлæ цæсгомы æнгас дæр и.

Категори:Къухамындтыты æвзæгтæ
Ирон

* Адæмы тыххæй кæс **[[Ирон адæм]]**.
* Æвзаджы тыххæй кæс **[[Ирон æвзаг]]**.
* Ирон адæмы субэтникон къорды тыххæй кæс **[[Ирон (субэтникон къорд)]]**
* Ирон æвзаджы диалекты тыххæй кæс **[[Ирон диалект]]**
Ясберень

**Ясберень** () у сахар Венгрийы Яс-Надькун-Сольночы провинцийы.

## Истори
Ясберень уыд ясты сæйраг сахар.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Венгрийы сахартæ
Фонсека Амадор, Карлос

**Карлос Фонсека Амадор** (; 1936-æм азы 23 июны — 1976-æм азы 7 ноябры) уыд никарагуæйаг революционер, «Национ Ссæрибары Сандинистон Фронты» бындурæвæрджытæй иу, профессор, революцион змæлды теоретик.

Фонсека райгуырд Матагальпæйы, Никарагуæйы цæгат-ныгуылæны. Йæ фыд, Карлос Фаусто Амадор, уыд бонджын къофигæнджыты мыггагæй. Цалынмæ йæ фырт астæуккаг скъоламæ цæуын байдыдта, нæ базыдта, йæ фыд кæй у, уый. Фонсекайы мад уыдис мæгуыр гæрзтæхсæг сылгоймаг Хустинæ Фонсека (), Амадорæй басывæрджын æнæкъайадæй. Карлос Фонсека йæ мады тынг уарзта, уымæн цыт кодта. Кæд æмæ испайнаг традицимæ гæсгæ йæ ном хъуамæ фыстаид *Амадор Фонсека* (фыды мыггаг, уый фæстæ та мады мыггаг), йæхи фыста æдзух куыд *Фонсека Амадор* (мады мыггаг фыццаг бынаты).

Леоны университеты куы ахуыр кодта, бацыд Никарагуæйы социалистон партимæ (); йемæ чи ахуыр кодта, уыдон дæр разæнгард кодта уыцы партимæ бацæуынмæ.

1956 азы 21 сентябры Леоны, кадджын изæры рæстæг, Ригоберто Лопес Перес диктатор Анастасио Сомосайы амарыны фæлвæрд акодта. Ригобертойы уыцы бынаты фехстой, Сомоса та, 1936 азæй бæстæйæн хицауиуæг чи кодта, цалдæр боны фæстæ цæфтæй амард Панамæйы рынчындоны. Фыдракæнды æмархайджыты агуыргæ, Национ Гвардийы службæгæнджытæ æрцæхстой политикон змæлдты фæсивæд. Фонсека дæр, кæд марæджы бынтон нæ зыдта, бахауд ахæстонмæ, фæбадти дзы дыууæ мæйы бæрц.

1976 азы 7 ноябры Карлос Фонсекайы, уæд Сандинистты Фронты генералон секретарь куы уыди, амардтой. Йæ сæр æмæ йæ къухтæ алыг кодтой æмæ Манагуæмæ ’рбаластой, Анастасио Сомосайы (кæстæры) бардзырдмæ гæсгæ. Æртæ азы фæстæ сандинисттæ фæуæлахиз сты, Сомоса та бæстæйæ ралыгъд АИШ-мæ.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Никарагуæйы политиктæ
Категори:Социалисттæ
София

**Софи́я** () у Болгарийы сæйраг сахар (1879-æм азæй фæстæмæ) æмæ Европæйы Цæдисы стырдæр сахартæй иу. Цæрынц дзы 2 милуан адæймаджы бæрц, уыдонæй официалон æгъдауæй регистрацигонд — 1 317 мин. Болгарийы индустрийы æхсæзæм хай у Софияйы. Сахар у бæстæйы ахсджиагдæр æфсæнвæндæджы æлхынцъ.

Софийы сахары кмет (мэр) 2009-æм азы ноябрæй у Йорданкæ Фандыкова (), у Болгарийы премьер-министр Бойко Борисовы æмпартион (парти ГЕРБ-æй).

## Æфсымæрон сахартæ

* border|20px Бетъырбух (Уæрæсе)
* border|20px Алжир (Алжир)
* border|20px Анкара (Турк)
* border|20px Афинæтæ (Грекъ)
* border|20px Берлин (Герман)
* border|20px Братиславæ (Словаки)
* border|20px Брюссель (Бельги)
* border|20px Будапешт (Венгри)
* border|20px Варшавæ (Польшæ)
* border|20px Киев (Украинæ)
* border|20px Лондон (Англис)
* border|20px Питтсбург (АИШ)
* border|20px Прагæ (Чехи)
* border|20px Тель-Авив (Израиль)
* border|20px Хельсинки (Финлянди)
* border|20px Мадрид (Испани)
* border|20px Париж (Франц)

## Фиппаинæгтæ

*
Сандинисттæ

right|180px
**Сандинисттæ** (**Национ Ссæрибары Сандинистон Фронт** (аббр. *НССФ*, , аббр. *FSLN*) у Никарагуæйы радикалон галиу политикон парти. Хуыйны никарагуæйаг революционер Аугусто Сандинойы номæн.

Партийы бындур 1961-æм азы сæвæрдтой радикалон студенттæ. Дæргъвæтин рæстæг партийы сæйраг нысан уыд Сомосаты диктаторты династийы ныхмæ тох кæнын. Уыцы архайд 1979 азы æнтыстджынæй фæци, фæстаг диктатор Анастасио Сомоса Дебайлейы бахъуыди бæстæйæ ралидзын, фæстæдæр æй амардтой Парагвайы.

1979—1990 азты сандинисттæ хицауиуæг кодтой Никарагуæйы. Уыдоны хъуыди сæ тох дарддæр кæнын — бæстæйы хъæдты архайдтой *Contras*, рахиз партизантæ.

Партийы разамонæг бирæ азты дæргъы у Даниэль Ортега, уый у Никарагуæйы нырыккон президент.

Категори:Политикон партитæ алфавитмæ гæсгæ
Категори:Никарагуæйы истори
Баренцбург

**Баренцбург** (, ) у Шпицбергены стырдæр сахар, Лонгйиры фæстæ.

## Цæрджытæ

Цæрынц дзы уæрæсейæгтæ æмæ украинæйæгтæ, æдæппæт 500 адæймаджы бæрц. Къахынц дзы дурæвзалы компани «Арктикуголь»-æн.

Шпицбергены сæрмагонд статусмæ гæсгæ йе ’рдзон хæзнатæ дзы къахæн и цалдæр бæстæйæн, уый тыххæй Советон Цæдис (æмæ ныртæккæ Уæрæсе) дзы активонæй къахы æвзалы.

thumb|left|250px|

Категори:Уæрæсейы цæрæнуæттæ фæсарæнты
Категори:Норвегийы сахартæ
Категори:Шпицберген
12 январы

**12 январы**, иронау **тъæнджы мæйы 12-æм бон** — азы 12-æм бон.

## Бæрæгбæттæ æмæ сæрмагонд бонтæ
* Уæрæсейы Федерацийы прокуратурæйы кусджыты бон

## Цаутæ
*
## Ацы бон райгуырдысты
* 1628 — Шарль Перро (), францаг аргъаугæнæг.
* 1737 — Джон Хэнкок, Америкаг революцийы фæтæг, Хæдбардзинады деклараци фыццаг чи бафыста, уый.
* 1903 — Игорь Курчатов, сгуыхт советон физик, академик. Фыццаг советон атомон бомбæ чи саразта, уыцы лæг.
* 1982 — Фæрниаты Ирбег, спорты сгуыхт мастер, уæгъдибар хъæбысхæсты Европæйы чемпион (2000)

## Ацы бон амардысты

Категори:Бонтæ
7 январы

**7 январы**, иронау **тъæнджы мæйы 7-æм бон** — азы 7-æм бон.

## Бæрæгбæттæ æмæ сæрмагонд бонтæ
* Цыппурс (Чырыстийы Райгуырды бæрæгбон) юлийы къæлиндармæ гæсгæ.

## Цаутæ
* 2008 — Мæскуыйы скуыста метрополитены ног станцæ — Строгино.

## Ацы бон райгуырдысты

## Ацы бон амардысты

Категори:Бонтæ
6 январы

**6 январы**, иронау **тъæнджы мæйы 6-æм бон** — азы 6-æм бон.

## Бæрæгбæттæ æмæ сæрмагонд бонтæ

## Цаутæ
* 1992 — Уæлхох Карабахы Республикæ йæ хæдбардзинад расидти.

## Ацы бон райгуырдысты
* 1865 — Николай Марр, уæрæсейаг æмæ советон Кавказы иртасæг, филолог, историк, этнограф æмæ археолог (ам. 1934 азы).
* 1938 — Адриано Челентано, Италиаг киноактёр, зарæггæнæг, режиссёр.

## Ацы бон амардысты

Категори:Бонтæ
Болгарийы административон дих

**[[Болгари]]** унитарон республикæ у. Йе сконды ис 28 облæсты (), кæцытæ 264 сыхбæстæмæ () дихгонд сты.

Облæстыты нæмттæ сты сæ сæйраг сахары номмæ гæсгæ. София у Софияйы сахары облæст () æмæ Софияйы облæсты () сæйраг сахар.

*
Облæст

**Облæст**, бирæон нымæц: **облæстытæ** () у административон-территорион иуæг Белорусси, Болгари, Таджикистан, Уæрæсе, Узбекистан, Украинæ, Хъазахстан æмæ Хъиргъизы.

Революцийы агъоммæ Уæрæсейы империйы облæстытæ уыдысты губернæты æмбар, фæлæ кодтой сæ æрмæст арæнтæм хæстæгдæр территоритыл. Облæсты сæргълæууæг уыд æмрæстæджы граждайнаг æмæ æфсæддон разамынды хицау. Ныры Цæгат Ирыстоны зæххытæ уыцы административон дихкæнынадмæ гæсгæ уыдысты Терчы облæсты.

## Облæстыты номхыгъдтæ
### Уæрæсейы империйы
* Уæрæсейы империйы облæстытæ

### [[Советон Цæдис]] æмæ йæ фехæлды фæстæ фæзынæг паддзахæдты
* Советон Цæдисы облæстытæ
* Уæрæсейы облæстытæ
* Украинæйы облæстытæ
* Белоруссийы облæстытæ
* Хъиргъизы облæстытæ
* Хъазахстаны облæстытæ
* Узбекистаны облæстытæ
* Таджикистаны облæстытæ

### Болгарийы
* Болгарийы облæстытæ.

Категори:Административон иуæгтæ
Дуглас (сакъадах Мэн)

**Дуглас** (; ) у сакъадах Мэны сæйраг сахар.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Мэны сакъадах
Бухарест

**Бухаре́ст** () у Румынийы сæйраг сахар, бæстæйы фыццаг цæрджыты нымæцмæ гæсгæ. Бухаресты æмæ йæ алфамбылай цæрæнрæтты цæрынц 2,4 млн адæймаджы. 

Сахар ацы номæй зындгонд у 1459-æм азæй — азгайфыст куыд дзуры, турчы ныхмæ арæзт фидар дзы уыдис. Дыууæ сæдæ азы фæстæ сси Валахийы сæйраг сахар. 1862-æм азæй — Румынийы сæйраг сахар.

Бухаресты бæстыхъæд у ромыл континенталон.

## Фиппаинæгтæ

*
Гомелы облæст

**Гомелы облæст** () у Белоруссийы хуссар-скæсæны административон иуæг. Йæ сæйраг сахар у Гомель (бæстæйы дыккаг стырдæр сахар).

Облæсты цæрынц 1 млн 476 мин адæймаджы, уыдонæй се ’ртыккаг хай хъæуты.

Облæсты ис æвзалы, нефт æмæ торфы гуырæнтæ.

## Фиппаинæгтæ

*
Баскæгты Бæстæ

**Баскæгты Бæстæ** (, ) у историон бæстæ æмæ автономон æмбалад Испанийы цæгаты.

## Фиппаинæгтæ

*
Манагуæ (департамент)

**Манагуæ** (*Departamento de Managua*) у Никарагуæйы департаменттæй иу. Йæ фæзуат у 3672 км², цæрынц дзы 1 млн 380 мин адæймаджы (2005 азы сфыстмæ гæсгæ). Департаменты сæйраг сахар у Манагуæ.

## Департаменты хъæубæстæтæ
# Сан-Худас
# Сьюдад-Сандино (Сандинойы номæн)
# Эль-Крусеро
# **[[Манагуæ]]**
# Матеаре
# Сан-Франсиско-Либре
# Сан-Рафаэль-дель-Сур
# Тикуантепе
# Типитапæ
# Вилья-Карлос-Фонсекæ (Карлос Фонсекайы номæн)

## Фиппаинæгтæ

Категори:Никарагуæйы департаменттæ
Сомото

**Сомо́то** ( — нысан кæны «хъæзты ком») у Никарагуæйы сахар, департамент Мадрисы сæйраг сахар (1936 азæй). Сомотойы цæры 40 мин адæймаджы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Никарагуæйы сахартæ
14 январы

**14 январы**, иронау **тъæнджы мæйы 14-æм бон** — азы 14-æм бон.

## Бæрæгбæттæ æмæ сæрмагонд бонтæ
## Цаутæ
* 1953 — Иосип Броз Тито Югославийы президент сси.
* 1969 — АИШ-ы 15 хæдтæхæджы фесæфтысты, 27 службæгæнæджы фæмардтой, хæдтæхджытæ хæссæг нау «Энтерпрайз» куы ссыгъди Гавайаг сакъадæхтæм ’ввæхс, уæд.
* 1972 — Маргрете II Данийы троныл сбадти.
* 1996 — Жоржи Сампайю Португалийы президент сси.

## Ацы бон райгуырдысты
* 1920 — Люк-Петер Кромбэ (, бельгиаг нывгæнæг (ам. 2005 азы).
* 1924 — Владлен Бахнов, фыссæг æмæ сценарист (ам. 1994 азы).
* 1936 — Алексей Леонтьев, уæрæсейаг психолог æмæ лингвист (ам. 2004 азы).
* 1951 — Сагкаты Валери, ирон зарæггæнæг, зарджыты автор, поэт æмæ композитор, Цæгат æмæ Хуссар Ирыстоны адæмон артист.

## Ацы бон амардысты
* 1867 — Жан Огюст Доминик Энгр, францаг нывгæнæг, XIX æнусы европæйаг академизмы нымаддæр фæтæг.

Категори:Бонтæ
15 январы

**15 январы**, иронау **тъæнджы мæйы 15-æм бон** — азы 15-æм бон.

## Бæрæгбæттæ æмæ сæрмагонд бонтæ
* Википедийы бон — уыцы бон 2001 азы скуыста Википедийы фыццаг верси.

## Цаутæ
* 1992 — Европæйаг Цæдис Словени æмæ Хорватийы хæдбардзинадыл сразы.
* 1993 — АИШ-ы телеканал NBC равдыста «Санта-Барбарæйы» фæстаг (2137-æм) сери.

## Ацы бон райгуырдысты
* 1794 — Александр Грибоедов, уырыссаг фыссæг («Горе от ума»; ам.&nbsp;1829 азы).
* 1850 — Михаил Эминеску (), зындгонддæр румынаг поэт-романтик (ам.&nbsp;18891889 азы).
* 1869 — Станислав Выспяньский (), польшæйаг поэт, драматург, нывгæнæг (ам.&nbsp;1907 азы).
* 1872 — Коцойты Арсен, ирон аив прозæйы бындурæвæрджытæй иу, тæлмацгæнæг (ам. 1944 азы).

## Ацы бон амардысты
* 1911 — Каролинæ Коронадо (), испайнаг поэтессæ (р.&nbsp;1821 азы).
* 1919 — Розæ Люксембург () æмæ  Карл Либкнехт (), Германы коммунистон змæлды активон архайджытæ.
* 2009 — Дудараты Вероникæ, зындгонд уæрæсейаг дирижёр Дудараты мыггагæй, Уæрæсейы симфонион оркестрæн разамынд лæвæрдта (райгуырд 1916 азы Бакуйы).

Категори:Бонтæ
16 январы

**16 январы**, иронау **тъæнджы мæйы 16-æм бон** — азы 16-æм бон.

## Бæрæгбæттæ æмæ сæрмагонд бонтæ

## Цаутæ
* 1556&nbsp;— Испанийы къарол Карл&nbsp;I (зындгонд у куыд Сыгъдæг Ромы империйы император Карл&nbsp;V) йе ’лдариуæгæй сфæлмæцыд æмæ йæ бынатмæ йæ фырт Филиппы&nbsp;II сбадын кодта.
* 1920&nbsp;— АИШ-ы хус закъон йæ тыхы бацыд.
* 1979&nbsp;— сæдæгай адæймæгтæ фæмардысты Ираны провинци Хорасаны тыхджын зæххæнкъуыстæй.

## Ацы бон райгуырдысты
* 1991 — Годжысаты Георгий, «Аланийы» футболист, размæбырсæг.

## Ацы бон амардысты
* 2001 — Лоран-Дезире Кабила (), Конгойы Демократон Республикæйы президент.

Категори:Бонтæ
17 январы

**17 январы**, иронау **тъæнджы мæйы 17-æм бон** — азы 17-æм бон.

## Бæрæгбæттæ æмæ сæрмагонд бонтæ

## Цаутæ
* 1966 — АИШ-ы стратегион бомбæкалæн хæдтæхæг B-52 Испанийы сæр йæхи ныццæвта иннæ хæдтæгыл. Катастрофæйы фæмардысты авд адæймаджы. Бомбæкалæны цы термоядерон бомбæтæ уыдысты, уыдонæй иу Зæххастæуы денджызмæ æрхаудта, æмæ йæ ссардтой æрмæст дыууæ мæйы фæстæ.

## Ацы бон райгуырдысты
* 1917 — Матео Максимов, цигайнаг фыссæг, пастор, цигайнаг æвзагмæ Ног Фæдзæхсты тæлмæцгæнджытæй иу (ам.&nbsp;1999 азы).

## Ацы бон амардысты

Категори:Бонтæ
Нуук

**Нуук** кæнæ **Нук** (,  — **Готхоб**) у Гренландийы сæйраг сахар.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Гренландийы сахартæ
18 январы

**18 январы**, иронау **тъæнджы мæйы 18-æм бон** — азы 18-æм бон.

## Бæрæгбæттæ æмæ сæрмагонд бонтæ

## Цаутæ
* 1778 — Джеймс Кук ссардта Гавайаг сакъадæхтæ æмæ сæ схуыдта *Сандвичы сакъадæхтæ*.
* 1943 — Сырх Æфсад ратыдта Ленинграды блокадæйы, уайтæгъд Ладогæйы цады былгæрон сарæзтой фæндаг. Блокадæгæнæг тыхтæ бынтондæр расырдæуы æрмæст 1944 январы.

## Ацы бон райгуырдысты
* 1867 — Рубен Дарио (), Никарагуæйы зындгонддæр поэт (ам. 1916 азы).

## Ацы бон амардысты
* 1855 — Андрей (Андерс Иоганн) Шёгрен () (р. 1794 азы Финляндийы), уæрæсейаг филолог, историк, этнограф, ирон алфавит сарæзта æмæ ирон æвзаджы фыццаг зонадон грамматикон сфыст рауагъта.
* 1862 — Джон Тайлер (), АИШ-ы дæсæм президент.
* 2009 — Григорий Виеру, молдаваг поэт.

Категори:Бонтæ
20 январы

**20 январы**, иронау **тъæнджы мæйы 20-æм бон** — азы 20-æм бон.

## Бæрæгбæттæ æмæ сæрмагонд бонтæ

## Цаутæ
* 1320 — Владислав I Локетек Польшæйы къарол сси, уый йæ бæстæ иу кодта Тевтойнаг ордены ныхмæ хæцынмæ.
* 1942 — Сырх Æфсад ссæрибар кодта Можайск.
* 1944 — Сырх Æфсад ссæрибар кодта Новгород.
* 1961 — Джон Кеннеди сси АИШ-ы 35-æм президент.
* 2001 — Джордж Буш к. сси АИШ-ы 43-æм президент.
* 2009 — Барак Обама сси АИШ-ы 44-æм президент.

## Ацы бон райгуырдысты
* 1920 — Федерико Феллини (), италиаг кинорежиссёр (ам. 1993 азы).
* 1922 — Януш Пшимановский (), польшæйаг фыссæг, поэт æмæ публицист (амард 1988 азы).
* 1937 — Минтимер Шаймиев (), Тæтæрстаны президент 1991 азæй фæстæмæ.

## Ацы бон амардысты
* 1479 — Хуан II () (р.&nbsp;1397), Арагоны къарол (1458—1479), Наваррæйы къарол (1425—1479).

Категори:Бонтæ
22 январы

**22 январы**, иронау **тъæнджы мæйы 22-æм бон** — азы 22-æм бон.

## Бæрæгбæттæ æмæ сæрмагонд бонтæ

## Цаутæ

## Ацы бон райгуырдысты

## Ацы бон амардысты
* 1901 — Виктория, Стыр Британийы ус-паддзах, йæ дуджы символ (р.&nbsp;1819 азы).
* 1919 — Карл Олоф Ларсон (), шведаг нывгæнæг (р.&nbsp;1853 азы).
* 1973 — Линдон Джонсон, АИШ-ы 36-æм президент (р. 1908-æм азы).
* 2008 — Клод Пирон (), зындгонд швейцариаг лингвист, психолог æмæ публицист, зынгæ эсперантист, эсперантойыл æмдзæвгæтæ æмæ радзырдты автор.

Категори:Бонтæ
21 январы

**21 январы**, иронау **тъæнджы мæйы 21-æм бон** — азы 21-æм бон.

## Бæрæгбæттæ æмæ сæрмагонд бонтæ

## Цаутæ

## Ацы бон райгуырдысты

## Ацы бон амардысты
* 1924 — Владимир Ленин (æцæг мыггаг *Ульянов*), политикон æмæ паддзахадон архайæг, марксизмы дарддæргæнæг, Советон Цæдисы бындурæвæрæг (р.&nbsp;1870).
* 1950 — Джордж Оруэлл (), англисаг фыссæг, фантаст æмæ публицист.

Категори:Бонтæ
19 январы

**19 январы**, иронау **тъæнджы мæйы 19-æм бон** — азы 19-æм бон.

## Бæрæгбæттæ æмæ сæрмагонд бонтæ
## Цаутæ
* 1992 — Хуссар Ирыстоны цæрджытæй 99 % схъæлæс кодтой Гуырдзыстонæй фæиппæрд уæвынæн.

## Ацы бон райгуырдысты
* 1798 — Огюст Конт (), францаг философ, Социологийы бындурæвæрæг (ам.&nbsp;1857 азы).

## Ацы бон амардысты
* 1629 — Аббас I (شاه عباس بزرگ), Ираны сах (р.&nbsp;1571).
* 2009 — Цагъаты Анастасия, лингвист, ирон æвзаг иртасæг.
Категори:Бонтæ
Сухум

**Суху́м** (;  *«Ахъуа»*) у Абхазы сæйраг сахар. Лæууы Сау денджызы былыл. Сахары зæронддæр уынгыл нымад у Мухадзырты донбыластæрд.

## Цæрджытæ
Сухумы цæры (2003): 

* Абхаз (56,3%)
* Уырыс (16,9%)
* Сомих (12,7%)
* Гуырдзы (4,2%)
* Бердзен (1,5%)

## Фиппаинæгтæ

*