open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Удайы бакæлæн

**Удайы бакæлæн** () у донæфтæны бакæлæн Охотæйы денджызы, Хабаровсчы крайы былгæрон. Йæ дæргъ у 100 км-мæ æввахс, уæрх — 83 км-æй фылдæр, максималон æрфад у 36 м. Æрбаивылдтытæ сты æнæраст, æрдæгсуткæйон. 

Октябрæй июнмæ бакæлæны дон у ихæмбæрзт. Бакæлæнмæ кæлы цæугæдон Уда (уымæй йæ ном). Удæйы бакæлæнмæ бацæуæнты æрбынат кодтой Шантары сакъадæхтæ. Бакæлæны ис чысыл порт Чумикан (1344 цæрæджы).

Категори:Бакæлæнтæ алфавитмæ гæсгæ
Категори:Уæрæсейы бакæлæнтæ
Категори:Охотæйы денджызы бакæлæнтæ
Категори:Хабаровы крайы географи
Вахайнаг æвзаг

**Вахайнаг** кæнæ **вахаг æвзаг** (*Х̌ик зик* / *x̌ik zik*) у Памиры адæмтæй иу — вахайнæгты æвзаг. Æмбæлы Таджикистан æмæ Афгъанистаны ’хсæн арæны фæйнæфарс, цæугæдон Пянджы уæллаг кæлæны былтыл (историон провинци Ваханы территорийыл), стæй Пакистаны цæгатаг районты æмæ Скæсæн Памиры китайаг хайы (Синьцзян-Уйгуры автономон район). Æппæт дзурджыты нымæц у 50–75 мин адæймаджы (2005), уыдонæй Таджикистаны цæры 10–20 мин адæймаджы, Афгъанистаны 9–15 мины, Пакистаны — 20–30 мины, Китайы — 2–10 мины.

Вахайнаг æвзаг скæсæн-ирайнаг æвзæгты мидæг йæхæдæг аразы хицæн къорд. Ваханы фæиртасæн ис дыууæ ныхасыздæхты: уæллаг æмæ дæллаг. Китайы вахайнаг æвзагæн ис уæллаг ныхасыздæхты миниуджытæ. Пакистаны цæгаты цæрæг вахайнæгтæн ис хицæн ныхасыздæхт.

Пакистаны вахайнаг æвзагæй пайдагонд цæуы райдиан скъолайы ахуыры (латинаг алфавит). Пакистаны ма радиойæ вæййы алæвæрдтытæ вахайнаг æвзагыл.

Таджикистаны советон заман вахайнаг æвзагæн арæзт æрцыд алфавит кириллицæйы бындурыл, фæлæ практикон æгъдауæй уымæй пайдагонд нæ цæуы.

## Литературæ
* Lorimer D.L.R. The Wakhi Language. L., 1958;
* Пахалина Т. Н. Ваханский язык. М., 1975;
* Грюнберг А. Л., Стеблин-Каменский И. М. Языки восточного Гиндукуша. Ваханский язык. М., 1976;
* Пахалина Т. Н., Лашкарбеков Б. Б. Ваханский язык. // Языки мира. Иранские языки. Т. 3. М., 2000;
* Стеблин-Каменский И. М. Этимологический словарь ваханского языка. СПб., 1999.

Категори:Памираг æвзæгтæ
Категори:Ирайнаг æвзæгтæ
Памираг æвзæгтæ

**Памираг æвзæгтæ** сты, скæсæн-ирайнаг æвзæгты хуссар къордмæ чи хауы æмæ Памиры адæмтæ кæуыл дзурынц, æвзæгты уыцы ареалон къорд. Æмбæлынц Ныгуылæн Памиры (Хæххон Бадахшан). Ацы бæстæ уæрст у Таджикистан, Пакистан, Китай æмæ Афгъанистаны ’хсæн.

## Сконд
Цæгат памираг æвзæгтæ:

# Язгулямаг æвзаг
# Ванчаг æвзаг †

Хуссар памираг æвзæгтæ:

# Ишкашимаг æвзаг
# Сангличаг æвзаг
# Вахайнаг æвзаг

Шугънанаг-рушанаг æвзæгтæ:

# Шугънанаг æвзаг
# Рушанаг æвзаг
# Хуфаг æвзаг
# Бартанггаг æвзаг
# Сарыколаг æвзаг

Йидга-мунджанаг æвзæгтæ:

# Мунджанаг æвзаг
# Йидга

## Литературæ
* Языки и этнография «Крыши мира». СПб.: «Петербургское Востоковедение», 2005. — 112 с.
* Payne, John, "Pamir languages" in *Compendium Linguarum Iranicarum*, ed. Schmitt (1989), 417–444.

## Æддаг æрмæг
* Ethnolinguistic map of Tajikistan
* Ishkashimi story with English translation
* Ishkashimi-English Vocabulary List, also featuring words from other Pamir languages added for comparison
* English-Ishkashimi- Zebaki-Wakhi-Yazghulami Vocabulary
* A Short List of Yazghulami Words

*
Винницæ

**Ви́нницæ** () у сахар Украинæйы, Винницæйы облæсты административон центр.

## Фиппаинæгтæ

*
Ингилойæгтæ

**Ингилойæгтæ** () сты, Азербайджаны чи цæры æмæ гуырдзиаг æвзаджы ингилойаг диалектыл чи дзуры, гуырдзиаг адæмы уыцы субэтникон къорд.

XX æнусы райдианы ингилойæгты нымæц уыди 3 мины, 1999-æм азы та, Азербайджаны цы сфыст уыди, уый бæрæггæнæнтæм гæсгæ сæ нымæц у 14900 (сфысты хыгъд æрцыдысты куыд гуырдзиæгтæ).

Цы дин кæнынц, уымæ гæсгæ дих сты чырыстæттæ æмæ суннитон пысылмæттыл. Фыццæгтæ компактонæй цæрынц ацы хъæуты: Ках-Ингилой, Беюк Алатемир, Гах-Баш, Алибекли, Мешабаш, Зегем, Халаф-Тала, Гарамеша æмæ Гымыр (Гахы район), дыккæгтæ — хъæутæ Алиабад æмæ Мосулы (Загаталæйы район) æмæ Ититалайы хъæуы (Балакены район).

Категори:Гуырдзиаг адæм
Имеретæгтæ

thumb|300px|Имеретаг лæгты зæронд къам
**Имеретæгтæ**, , *мерет* () сты гуырдзиæгты этнографион къорд; цæрынц Гуырдзыстоны ныгуылæйнаг хайы, Имереты, дзурынц гуырдзиаг æвзаджы имеретаг диалектыл.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Гуырдзыстоны адæмтæ
Категори:Гуырдзиаг адæм
Венгриаг адæм

**Венгриæгтæ**, дыгур. *венгейрæгтæ*, вариант: *унгриаг* () сты Венгрийы бындурон адæм, финно-угораг адæмтæй иу.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Венгрийы адæмтæ
Категори:Румынийы адæмтæ
Днепр (сахар)

**Днепр** (, ; 2016-æм азы агъоммæ — **Днепропетровск**) у сахар Украинæйы, Днепропетровсчы облæсты административон центр.

## Фиппаинæгтæ

*
Садальский, Станислав Юрийы фырт

**Станислав Юрийы фырт Садальский** (; 1951-æм азы 8 августы, Чувашы АССР, Батыревойы район, хъæу Чкаловское) у советон æмæ уæрæсейаг актёр. УСФСР-ы сгуыхт артист (1991).

## Цардафыст
Станислав райгуырдис, скъолайы æмдзæрæны чи царди, уыцы ахуыргæнджыты бинонты ’хсæн. Йæ мад уыди географийы ахуыргæнæг, фыд та — физкультурæйы.

Цалынмæ ГИТИС-мæ нæ бацыди, уæдмæ Садальский куыста Ярославлы моторон заводы, зырнæйзилæджы ахуыргæнинагæй æмæ хъазыди, Мотораразджыты культурæйы галуаны цур чи уыди, уыцы драмон аивады къорды спектакльты.

1968-æм азы Станислав бацыди Театралон аивады паддзахадон институтмæ æмæ йæ каст фæци 1973-æм азы. 1973–1981-æм азты уый куыста театр «Современник»-ы. Уыцы театрæй куы ацыди, уæдæй рацыд 20 азы, афтæмæй фæстæмæ райдыдта хъазын театры сценæйыл. Йæ антрепризон спектакльтæ тынг цæуынц театрдзауты зæрдæмæ.

Кинойы активонæй хъазы 1971-æм азæй. Фылдæр ын уыди комедион æмæ характерон рольтæ. Актеры тæккæ æнтыстджыныл нымад у мæнæ ацы дыууæ фильмы рольтæ: телефильм «Место встречи изменить нельзя» æмæ киноныв «О бедном гусаре замолвите слово».

## Фысгæ сфæлдыстад
Станислав Садальскийæн рацыди биографион чиныг «Король скандала». Йæ рæстæджы ма акуыста журналистæй: «Экспресс-газета»-йы йын уыди хицæн рубрикæ — «Скандальские новости».

## Политикон архайд
2006-æм азы октябры, Уæрæсейы чи цæры, уыцы гуырдзиæгтыл хицауады ’рдыгæй контроль куы факарздæр ис, уæд Садальский балæвæрдта курдиат Гуырдзыстоны минæварадмæ, цæмæй йын лæвæрд æрцæуа уыцы паддзахады граждандзинад («гуырдзиаг адæмæн зын сахат феххуысы охыл»).

2007-æм азы февралы йын лæвæрд æрцыд Гуырдзыстоны Намысы орден æмæ паддзахады кадджын граждандзинад.
2007-æм азы декабры Гуырдзыстоны цы президентон æвзæрстытæ уыди, уым Садальский уыди Саакашвили Михаилы æууæнчы лæг (уырыс. *доверенное лицо*). Уыимæ актёр цæры æмæ кусы Уæрæсейы æмæ иудадзыг Гуырдзыстоны цæрынмæ цæуын нæ хъавы.

2008-æм азы августы хæсты рахæцыди Гуырдзыстоны фарс.

## Æддаг æрмæг

Категори:Актёртæ алфавитмæ гæсгæ
Категори:Уæрæсейы актёртæ
Категори:Чувашийы чи райгуырдис, уыдон
Зригæттæ

**Зригæттæ** кæнæ **Калотыхъæу** у хъæу Цæгат Ирыстоны Алагиры районы. 

## Мыггæгтæ
Цардысты дзы Калотæ æмæ Икъотæ.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Алагиры районы цæрæнрæттæ
Абайтыхъæу (Туалгом)

**Абайтыхъæу** () у хъæу Цæгат Ирыстоны Алагиры районы. Ис Захъхъагомы.

## Мыггæгтæ
Цардысты дзы Абайтæ, Беслехъотæ, Хуытитæ æмæ Цыбыртæ.

## Мæсгуытæ
* Абайты мæсыг

## Фиппаинæгтæ

Категори:Алагиры районы цæрæнрæттæ
Захъхъагом

**Захъхъагом** кæнæ **Захъхъа** () у ком Цæгат Ирыстоны Алагиры районы хуссары. Ис Туалгомы.

Туалгомы иннæ хъæутимæ абаргæйæ, Захъхъайы цæрджытæ уыдысты фосджындæр. Сæрвæттæ æмæ сæм уыгæрдæнтæ уыдис бирæ.

## Хъæутæ
* Абайтыхъæу
* Байыком
* Ботыхъæу
* Дзегътыхъæу
* Зригæттæ (*Калотыхъæу*)
* Дæллаг Пуриат æмæ Уæллаг Пуриат
* Суарх
* Хъесатыхъæу (*Захъхъа*, *Цъамел*)
** Ногхъæу (Хъесатыхъæуы сых)
* Хъорхъора

## Дæттæ
Захъхъагомы донмæ хауынц: Урсдон (Ресы хохæй), Тæхгæдон (Дзомагъы æфцæгæй), Сæрды дон, Стырдон, Чысыл дон, Суархы дон, Байыкомы дон, Саубыны дон, Ручъы дон, Пуриаты дон æмæ æндæр чысыл дæттæ.

## Фиппаинæгтæ

*
Зруггом

**Зруггом** кæнæ **Зруг** (, ) у ком Цæгат Ирыстоны Туалгомы, цæугæдон Зругдоны дæргъмæ. Зруджы культурон æмæ административон центр уыдис Хидыхъус. Ныртæккæ Зруггом æдзæрæг у.

## Географи
Хуссар Ирыстонмæ, Дзауы районы Леты хъæумæ хызтысты Дзедойы æфцæгыл. Мамысонмæ цыдысты Днуйы æфцæгыл, Халацъайы комыл, Джинатмæ та — Сайбаты рагъыл æмæ Æрчъигæнæны æфцæгыл. Зруджы комы ис Хаситы суар.

## Истори
Рагон хъобайнæгтæм Зруггом уыдис табуйаг бынат.

Зруггомы лæууы XI æнусы чырыстон аргъуан — Зруджы Майрæм кæнæ Хозиты Майрæм. 

## Хъæутæ
* Бирæгътыхъæу
* Гусалтæ
* Дзасых
* Зазитыхъæу
* Козатыхъæу (Козатæ)
* Къуыпп
* Нанитæ
* Потæ
* Таугазтыхъæу
* Фæзыхъæу
* Хаситæ
* Херхестæ
* Хидыхъус
* Хозитыхъæу

## Фиппаинæгтæ

## Литературæ
* Цагъаты Анастасия. Цæгат Ирыстоны топоними. II-æм хай. Дзæуджыхъæу, 1975.

*
Малиты Геуæрги

**Малиты Гæдойы фырт Геуæрги** (1886-æм азы 5 ноябры, Чырыстонхъæу — 1942-æм азы 27 майы) уыди дыгурон поэт, фыста ирон æвзаджы дыгурон диалектыл.

## Цæрæнбонтæ æмæ сфæлдыстад
[thumb|230px|Малиты Геуæргийы номарæн цырт [Дзæуджыхъæуы, Æрыгæтты сфæлдыстады хæдзары цур]]
Малийы-фырт райгуырдис 1886-æм азы 5-æм ноябры, Чырыстонхъæуы (ныр у сахар Дигорæ).
Фыста дыгуронау æмæ уырыссагау. 1917-æм азы Геуæрги уыди ирон революцион-демократон парти «Кермены» бындурæвæрджытæй иу. Малийы-фырты дисы бафтыдта национализацийы æгъатырдзинад, æмæ уый охыл ныууагъта политикон куыст æмæ 1920-æм азы æрыздæхтис йæ райгуырæн хъæумæ. 1923–1932-æм азты Гуылæры хъæуы куыста скъолайы директорæй. 1932-æм азы æрцардис Мустыздæхы. Уым куыста ахуыргæнæгæй æмæ йе ’мдугонтæ куыд дзырдтой, «цардис хæдæфсарм æмæ æнæзынгæ».

Уыцы азты дыгурон диалект нымад уыдис хæдбар æвзагыл, арæзт ын æрцыдис йæхи абетæ дæр, рауагъдæдты уагъд цыдысты чингуытæ æмæ æндæр мыхуыры æрмæг. 1934-æм азы Геуæргийы райстой Советон фысджыты цæдисмæ. 1935-æм азы рауагъдады рацыдис йæ чиныг «Ирæф» (гыццыл радзырдты æмæ поэтикон уацмысты æмбырдгонд).

Афтæ фыста Геуæргийы сфæлдыстады тыххæй зындгонд иранист æмæ ирзонæг Абайты Васо:

## Мæлæт
Поэт амардис 1942-æм азы зæрдæвæрæны мæйы 27 боны растгæнæн-фæллойгæныны лагеры. Йæ ингæн кæм ис, уый бæрæг нæу.

## Йæ байзæддæгтæ
Поэты кæстæр лæппу, Малиты Васо, райгуырдис йæ фыды ’рцахсты фæстæ, сси зындгонд ирон фыссæг æмæ поэт.

Васойы чызг Зæринæ сси зынгæ оперон зарæггæнæг.

## Æрвитæнтæ
* Малити Г. Федоги мæлæт. Малийы-фырты радзырд «Ирæф»-æй.
* Малиты Геуæргийы æмдзæвгæтæ дыгуронау æмæ иронмæ тæлмацæй.
* Хъодзаты Æхсар Малиты Геуæргийы тыххæй. Малиты Геуæргийы æмдзæвгæтæ ирон диалектмæ ивдæй
* Зарæджы баззад йæ ном. Малити Геуæрги

## Фиппаинæгтæ

Категори:Дыгурон поэттæ
Категори:Цæгат Ирыстоны поэттæ
Категори:Дигорæйы чи райгуырдис, уыдон
Геуæрги
Ахриев, Гапур Саиды фырт

**Ахриев Саиды фырт Гапур** (райгуырдис 1890-æм азы Фуртоуджы хъæуы Мæхъхъæлы — амардис 1920-æм азы 3 майы Бакуйы) уыд, советон хицæуады сæрвæлтау Кавказы чи хæцыди, ахæм зындгонд революционер. Коммунистон партийы уæнг 1919-æм азæй.

Райгуырд мæгуыр бинонты ’хсæн, фæлæ йæ къухы бантыст Мæскуыйы реалон училище æмæ коммерцийы институт каст фæуын. 1916-æм азы Ахриев æрцардис Дзæуджыхъæуы, уым Сергей Кировимæ фæхæстæг и.

Революцийы фæстæ Ахриев уыд Дзæуджыхъæуы советы уæнг. 1918-æм азæй — Терчы националон республикæйы адæмон комиссар. 1920-æм азæй — Мæхъхъæлы ревкомы сæргълæууæг.

Ахриевы номыл ис цалдæр уынджы Мæхъхъæл æмæ Цæцæны. Дзæуджыхъæуы Уалдзыгон уынгæн йæ фыццаг ном хуынди *Ахриевы уынг*, раивтой йæ 1990-æм азты.

## Литературæ
* Ахриев И. Г., Гапур Ахриев, Грозный, 1967.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Уæрæсейы революционертæ
Абана (Тырсыгом)

**Абана** () у ирон хъæу Гуырдзыстоны цæгаты. Ис Тырсыгомы. Лæууы цæугæдон Терчы былыл.

Абанайы уыди Тырсыгомы хъæусовет.

## Мыггæгтæ
Цардысты дзы Гуыдиатæ, Саппиатæ, Бызыккатæ, Цæболтæ æмæ Хъаратæ.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Тырсыгомы хъæутæ
Категори:Хъазыбеджы муниципалитеты цæрæнрæттæ
Ногхъæу (Тырсыгом)

**Ногхъæу** () у ирон хъæу Гуырдзыстоны цæгаты. Ис Тырсыгомы. Сæнайæ уырдæм 23 километры и.

## Мыггæгтæ
Къобы цардысты Абайтæ, Осиатæ, Тайсаутæ, Дзлиатæ.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Тырсыгомы хъæутæ
Категори:Хъазыбеджы муниципалитеты цæрæнрæттæ
Сион (Хъазыбеджы муниципалитет)

**Сион** () у хъæу Гуырдзыстоны цæгаты.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Хъазыбеджы муниципалитеты цæрæнрæттæ
Бендеры

**Бендеры** (, , ) у сахар æмæ цæугæдоны порт Приднестровьейы.

Категори:Приднестровьейы сахартæ
Дуймович, Давор

**Давор Дуймович** (; 1969-æм азы 20 сентябры — 1999-æм азы 31 майы) уыди югославиаг актёр.

Фылдæр зындгонд у, режиссёр Эмир Кустурицайы цы æртæ кинонывы ахъазади, уыдоны фæрцы: Мирза — «Папа в командировке» (1985), Перхан — «Время цыган» (1988) æмæ Бата — «Андеграунд» (1995). Кустурица йемæ базонгæ ис Сараевойы сахары, иу фæндаггæрон кафейы. Даворы фыд, уыцы ранмæ хæстæг цы базар уыди, уым куыста уæйгæнæгæй, лæппу та йын кодта æххуыс. Режиссёр æй æрбахуыдта киноныв «Папа в командировке»-ы ахъазынмæ.

1990-æм азты дыккаг æмбисы Дуймович уыди фыдæмхиц наркотиктæм æмæ киноты нал хъазыди. Фæлæ уыимæ, Баня-Лукæйы сахары цæргæйæ, Дуймович бавæрдта йæ хай ног паддзахады культурон политикæмæ — уый сарæзта, ног паддзахады культурæйæн ахъаз чи кæна, ахæм фонд.

Давор куы фæзиан ис, уæд йæ ном радтой культурон-информацион центрæн Баня-Лукæйы сахары.

Давор Дуймович хи æрцауыгъта дæргъвæтин депрессийы фæстиуæгæн.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Югославийы актёртæ
Категори:Сараевойы чи райгуырдис, уыдон
Доны хъазахъхъ

**Доны хъазахъхъæгтæ** (), дæллаг Доны чи цæры, хъазахъхъы уыцы хай.

## Кæс ноджы
* Хъобаны хъазахъхъ
* Терчы хъазахъхъ

Категори:Хъазахъхъаг адæм
Гуыркъуымтæ

**Гуыркъуымтæ** () у хъæу Цæгат Ирыстоны Алагиры районы. Ис Гуыркъуымтыкомы.

## Истори
Скæсæнæй фæндаг цæуы Гуыркъуымты хъæуыл. Цардысты дзы Бырнацты мыггаг цалдæр хæдзарæй. Сæ мæсыг ныфс æмæ рæсугъддзинад лæвæрдта канд хъæуæн нæ, фæлæ æгас комæн дæр. Хуымæтæджы не схуыдтой Гуыркъуымты ком ацы хъæуы номæй.

## Мыггæгтæ
Цардысты дзы Бырнацтæ.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Алагиры районы цæрæнрæттæ
Цæлыкк

**Цæлыкк** у хъæу Цæгат Ирыстоны Рахизфарсы районы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Рахизфарсы районы цæрæнрæттæ
Цæгат Ирыстоны административон дих

Цæгат Ирыстон дих кæны 8 районыл æмæ республикæйы дæлбарады сахар (Дзæуджыхъæу). 

## Фиппаинæгтæ

Категори:Цæгат Ирыстон
Тыбылтæ

**Тыбылтæ** кæнæ **Тыбылатæ** () сты ирон мыггаг.

## Равзæрд
Тыбылтæ цæрынц Мидæггаг Хуыцъейы (Тройтæ), ноджы ма дзы цæрынц Джиотæ, Хæбæлатæ, Гатыгкотæ. Раздæр дзы æрцардысты Тыбылтæ. Уыдон æрбалыгъдысты Дæллаг Хуыцъейæ, фæлæ Дæллаг Хуыцъемæ та Ольгинскæйæ æрлыгъдысты, уымы Тыбылаты æрвадæлтæ сты. Дæллаг Хуыцъейы æрцардысты дыууæ фыдыфырты: Тотротæ æмæ Гæбитæ, æртыккаг фыдыфырт Тройтæ та Мидæггаг Хуыцъемæ æрбалыгъдысты, уæды онг уым хъæд уыд. Æрцардысты дзы æмæ йæ слæгуын кодтой. Тройтæй чидæртæ алыгъдысты Къахетмæ.

## Фиппаинæгтæ

*
Æлбегатæ

**Æлбегатæ** (, ) сты ирон мыггаг. Æлбегтæ Садоны комæй ралидзгæ сты. Æлбегатæ та — Санибайы комæй. Æрвад не сты.

## Равзæрд
Æлбегатæ кæддæр рынæй фесæфтысты, баззади ма сæ иунæг лæг — Хетæг, зæгъгæ. Цæргæ та Хынцæджы кодтой. Æхсæв ыл бон нал кодта, бон та йыл изæр нал кодта, мыггаджы быныл баззадтæн, ныр ма цы кæндзынæн, зæгъгæ. Уæд адæмæн балæгъстæ кодта, æз уæ мæрдты уазæг æмæ мын мæ мæрдтæн рухсаг зæгъут. Адæм сæхи барæвдз кодтой. Мыггаджы хæдзæртты, Хетæджы хæдзары ма цы уыд, уыдон дæр барæвдз кодтой, æмæ йын йæ мæрдтæн рухсаг загътой.

Уæд-иу Хетæг ныхасы адæмимæ абадти, æмæ йæ хъæлдзæг дардтой адæм, фæлæ-иу ыл æхсæв бон нал кодта. Æмæ уæд ныхъхъуыды кодта, ныр мæнæн мæ цард ницыуал у, адæм мæм бынылзадæй дзурдзысты, фæлтау удæгасæй мæхи баныгæнон. Иу бон изæрмæ зæппадзмæ дуртæ фæкалдта. Мидæмæ бахызт, æмæ йæ æхсæв йæхиуыл самадта, ныхасмæ куы нал разынд, уæд адæм дис кодтой, цы фæци Хетæг, иу уынæг æй куынæуал и? Уæд иу хъæддзау радзырдта: æртæ боны размæ йæ кæй федта зæппадзмæ дуртæ калгæ.

Зæрæдтæ загътой, цæмæй ацæуой æмæ уыцы зæппадзы дуар бабæрæг кæной. Ацыдысты, æмæ зæппадзы дуар — амад. Адæмыл апырхи уыцы хъуыддаг. Иу дæр йæ хæдзары нал фæлæууыди. Кусæгæй, бадæгæй æрæмбырд сты уыцы зæппадзы дуармæ. Адæм дзурынц Хетæгмæ мидæмæ:

— Хетæг, цæмæн афтæ бакодтай, адæмæн уыцы зæрдæрыст цæмæн сарæзтай?

— Нæй, нæй, хорз адæм, æфсæрмы уæ кæнын, фæлæ мæнæн æндæр гæнæн нæй.

Уæд адæм уынаффæйыл схæцыдысты. Цæвиттон чызг æмæ, дам, лæппуйæ Хетæг æмæ Бæтæгаты чындз уарзæттæ уыдысты. Хетæг кæмдæр хæтæны уыди, афтæмæй чызджы Бæтæгатæн радтой, æмæ, дам, чызг хъæццулы йæхи батыхта æмæ къуыри адæммæ нæ ракаст. Стæй йæ лæг амарди. Æмæ алыг кодтой: уый æркæнæм. Кæд уымæ рацæуид Хетæг.

Хистæр лæгтæ худаистæй æрлæууыдысты Бæтæгаты дуармæ æмæ бахатыдысты цæмæй Госæда бацæуа зæппадзы размæ, бахата Хетæгмæ, кæд Хетæг зæппадзы дуæрттæ бакæнид æмæ рацæуид зæппадзæй. Бæтæгатæ загътой, мах ын афтæ куы зæгъæм, афтæ бакæ, зæгъгæ, уæд зæгъдзæни: Ай-гъай, базæронд дæн, мæ дарынæй сфæлмæцыдыстут æмæ мæ ныр зæрондæй моймæ дæттут, зæгъгæ. Фæлтау ын йæхицæн зæгъут.

Бацыдысты йæм адæм. Загътой йын. Госæда сразы, йæхи сфæлдыста. Адæм æрæмбырд сты. Разæй Госæда хъарæггæнгæ бацыд Хетæгмæ. Хетæг зæппадзы дуæрттæ бакодта. Рахызт зæппадзæй. Адæм æй æрхуыдтой йæ хæдзармæ.

Уыцы уарзондзинад сæ зæрдыл æрлæууыд Хетæг æмæ Госæдайæн, цæрынтæ байдыдтой, фыдæбæттæ фæсфæд æрæвæрдтой. Госæдайæн Бæтæгатæм цот нæ рауад, фæлæ йын ныр райгуырди цалдæр фырты æмæ Æлбегатæ уыдонæй смыггаг сты.

## Фиппаинæгтæ

## Æрвитæнтæ
* Индира Тедеева. Албеговы.

*
Тедетæ

**Тедетæ** (, ) сты ирон мыггаг.

## Равзæрд
Тедеты Рюричы радзырдмæ гæсгæ, раздæр Тедетæ цардысты Цæгат Иры, Тибы хъæуы. Тедетæ æмæ Биазыртæ нымад сты æцæг тугхæстæг æрвадæлтыл, Лалытæ та сын кæнгæ æрвадæлтæ сты. Тедетæ ма се ’рвадæлтыл нымайынц Реуазты. Тедетæ Хъемултайы коммæ бафтыдысты Дзауы комыл æмæ æрцардысты Пацъайы доны ратæдзæны Ерцъойы хъæуы, стæй Сохты доны раз Дыргъджыны æмæ Котантойы, афтæ ма Едиаты æмæ Къорсеуы. Бафтыдысты Къахетмæ дæр (Гуырдзыстон).

## Фиппаинæгтæ

## Æрвитæнтæ
* Индира Тедеева. Тедеевы.

*
Хæситæ

**Хæситæ** () сты ирон мыггаг.

## Кæс ноджы
* Хаситæ

## Литературæ
* Республикæ Хуссар Ирыстоны Закъон ирон мыггагон нæмтты тыххæй. Ирон мыггæгты иууон номхыгъд
* Гаглойты Зинæ. Ирон мыггæгтæ: Дзæуджыхъæу: Ир, 2005

*
Челæхсатæ

**Челæхсатæ** кæнæ **Челехсатæ**, **Чилæхсатæ** ( Келехсаевы, Челехсаевы, Чилахсаевы, ) сты ирон мыггаг.

## Равзæрд
Челæхсатæ Уæлладжыры Урсдоны хъæуы цардысты, стæй быдыры хъæутæм фæлыгъдысты, Чеселтгоммæ дæр Челæхсатæ афтыдысты Уæладжырæй.

## Фиппаинæгтæ

*
Регах

**Регах** у хъæу Цæгат Ирыстоны Алагиры районы. Ис Фаллагкомы. Цардысты дзы Джиотæ.

Регах у Фаллагкомы тæккæ бæрзонддæр хъæу. Хъæуы астæу XI — XIII æнусты арæзт Хуыцауы аргъуаны хæлд. Йæ цуры Алардыйы дзуар.

## Фиппаинæгтæ

## Литературæ
* 

## Æрвитæнтæ
* Фыдæлты уæзæгмæ. Регах.

Категори:Алагиры районы цæрæнрæттæ
Категори:Фаллагкомы хъæутæ
Лейпциг

**Ле́йпциг** (, ) у сахар Германы, Саксонийы стырдæр сахар. 

## Фиппаинæгтæ

*
Люблин

**Лю́блин** () у сахар Польшæйы скæсæны, Люблины воеводæйады административон центр.

## Фиппаинæгтæ

*
Кярдлæ

**Кярдлæ** (, ) у сахар Эстонийы, Хийумаайы сакъадахыл. Уыцы сакъадахон провинцийы административон центр. Сахары статус 1938-æм азæй. Ис дзы порт æмæ аэропорт.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Эстонийы сахартæ
Конфуций

**Конфу́ций** (; цардис нæ эрæйы агъоммæ 551—479 азты) уыдис китайаг философ. Йæ ахуырад тынг бандæвта Китай æмæ æппæт Скæсæны Азийы цивилизацийыл, уый ссис, фæстæдæр конфуциад кæй схуындæуыд, уыцы философион системæйы бындур.

Конфуцийы æцæг ном уыдис Кун Цю, фæлæ литературæйы йæ хонынц Кун-цзы, Кун Фу-Цзы (ома «ахуыргæнæг Кун») кæнæ Цзы — «Ахуыргæнæг».

Конфуций райгуырдис бонджын 63-аздзыд чиновник æмæ 17-аздзыд чызджы бинонты ’хсæн. Йæ фыд рæхджы амардис, бинонтæ тагъд рæстæджы æрбамæгуыр сты.

## Фиппаинæгтæ

## Æддаг æрмæг
* Конфуцийы амындтыты чиныг «Лунь Юй», фондз уырыссаг тæлмацы     
   

Категори:Китайы философтæ
Категори:Цюйфуйы чи райгуырдис, уыдон
Цюйфу

**Цюйфу́** () у сахары уезд Китайы (провинци Шаньдун). Цюйфу у Конфуцийы райгуырæн бæстæ.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Шаньдуны сахартæ
Шаньдун

**Шаньду́н** (, пиньинь *Shāndōng*) у провинци Китайы скæсæны.

## Фиппаинæгтæ

*
Цзинань

**Цзинань** (, пиньинь *Jǐnán*) у сахар Китайы, Шаньдуны провинцийы сæйраг сахар.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Шаньдуны сахартæ
Лодзь

**Лодзь** ( — «чема») у Польшæйы стырдæр сахартæй иу, Лодзы воеводæйады административон центр.

## Фиппаинæгтæ

*
Хийумаа

**Хи́йумаа** (,  — **Да́го**, **Дагё**) у Эстонийы дыккаг стырдæр сакъадах (Сааремаайы фæстæ). Йæ фæзуат у 965 км².

## Галерей


Tahkunan majakka.jpg|Маяк Хийумаайы
Talo Tammelan kylässä.JPG|Хæдзар Хийумаайы
Lammashaka.JPG|Хизæн
Sorven museo.JPG|Музей Хийумаайы



Категори:Эстонийы сакъадæхтæ
Категори:Балты денджызы сакъадæхтæ
Зеланди

**Зеланди**:
* Зеланди (сакъадах) () — Балты денджызы æппæты стырдæр сакъадах.
* Зеланди (регион) () — регион Данийы.
* Зеланди (провинци) () — Нидерландты провинци.
* Ног Зеланди () — архипелаг æмæ паддзахад.
Марсталь

**Марсталь** () у сахар Данийы. Æрбынат кодта Эрёйы сакъадахыл.

Категори:Данийы сахартæ
Желтугæйы республикæ

**Желтугæйы республикæ** (, *Желтухинская республика*) кæнæ Амуры Калифорни уыдис паддзахады миниуджытæ кæмæн уыди, ахæм хæдуынаффæ территори Маньчжуры (Китайы цæгаты) цæугæдон Желтугæйы (китайаг ном Мохэ) былгæрон.

Республикæ фæзынди, 1883-æм азы Желтугæйы сыгъзæрины хабæрттæы куы ныппырх сты, уæд. Сыгъзæринкъахджытæ багуылф кодтой уыцы ранмæ, сæ фылдæр уыдысты уырыссæгтæ, фæлæ æрбацыдысты китайæгтæ æмæ корейæгтæ дæр. Цæрæнран тагъд рæстæджы райрæзти: 1883-æм азы йæ царджыты нымæц уыдис 120, 1885-æм азы цардысты дзы 15 мин адæймаджы.

Фыдракæндтæ куы сарæх сты, Желтугæйы цæрджытæ сæ иумæйаг æмбырды равзæрстой сæхицæн президент — Карл Фоссе (Австри-Венгрийы æмбæстаг уыд). Фоссейы къухы бафтыд фыдракæндты нымæц фæкъаддæр кæнын.

1886-æм азы январы Китай Желтугæйы республикæмæ барвыста йе ’фсад.

Республикæ цы цыбыр æмгъуыд лæууыд, уый дæргъы ракъахтой дзы 500 пъуды (8 тоннæйы бæрц) сыгъзæрин.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Историон бæстæтæ
Категори:Азийы истори
Гуанчжоу

**Гуанчжо́у** (), европæйаг ном у **Канто́н** у сахар Китайы, Гуандуны провинцийы сæйраг сахар.

## Фиппаинæгтæ

*
Маньчжоу-го

**Маньчжоу-го** (*[[Маньчжур]]ы паддзахад*,  «Даманьчжоу-диго» — Маньчжуры Стыр Импери), 
уыд, Японы æфсæддон администраци кæй сарæзта, ахæм дæлбар паддзахад (импери) нырыккон Китайы цæгат-скæсæны. 1945-æм азы 19 августы сырхæфсæддонтæ Маньчжоу-гойы император Пу Ийы æрцахстой аэропорт Мукдены — йæ зæрды уыдис алидзын АИШ-ы æфсадмæ. 1949-æм азæй Маньчжоу-го бацыдис Китайы Адæмон Республикæйы скондмæ.

Нациты Лигæ Маньчжоу-гойы хæдбардзинад банымайыныл не сразы ис, æмæ уый охыл 1934-æм азы Японы импери рацыдис уыцы организацийæ. Уæды дунейы цы 80 паддзахады уыди, уыдонæй Маньчжоу-го банымадтой 23, се ’хсæн Советон Цæдис æмæ Герман.

Чи кæд банымадта Маньчжоу-го:
* Японы импери — 1932 16 сентябры
* Сальвадор — 1934 3 мартъийы 
* Ватикан — 1934 18 апреля (де-факто)
* Итали — 1937 29 ноябры
* Испани — 1937 2 декабры
* Герман — 1938 12 майы
* Венгри — 1939 9 января
æмæ æндæртæ.

Категори:Историон бæстæтæ
Категори:Китайы истори
Тыгъуыжыхъо Хъызбæч

**Тыгъуыжыхъо Хъызбæч** (; , Хаджи Хуз-бек, Казбич, Кизбеч; 1777-æм аз, Черкес — 1840-æм аз) уыд адыгъейы легендарон разамонæг Черкесы хæдбардзинады сæраппонд хæсты рæстæджы. Йæ мыггаг у зынгæ шапсуггаг Шеретлыхъойы æлдæрттæй.

Адыгъейаг фолклоры ис таурæгътæ, кæцыты Хъызбæч æвдыст у куыд хуыздæр тохгæнæджы дæнцæг. Зæронд уæвгæйæ æмæ бирæ цæфты фæстæ уый разамыдта черкесаг бæрджытæй Кавказы хæсты рæстæджы. Уымæн амардтой йæ фырттæй иууылдæр. Скодта хадз Меккæмæ. Амардис бирæ цæфты фыдæй.

## Цымыдисаг факттæ
Иртасджытæн ис ахæм хъуыдыйад æмæ Лермонтовы Казбич равзæрдис Хъызбæчы хынцмæ.

## Литературæ
* Черкесская энциклопедия. Мæскуы, 2006-æм аз 

Категори:Кавказы истори
Категори:Адыгъейаг адæм
Хадзы-Мурат

**Хадзы-Мурат** (. Амардис 1852-æм азы 5-æм майы) у  Имам Шамилы æртыккаг наиб, солыйы ханты æмдзидзи, райгуырд Хунзахъы (Дагъистан).

У хохæгты разамонджыты ’хсæн сæрæндæр æмæ зындгонддæртæй иу. У Лев Толстойы уац «Хадзымураты» персонаж.

Йæ фæндаг райдайы 1834-æм азы, йе ’мдзидзи Османы Дагъистан æмæ Цæцæны дыккаг имам Хамзатбеджы ныхмæ сусæгвæнды куы сархайдта, гъе уæд. Стæй та сси зынгæ фидауæг солиаг адæм æмæ Уæрæсейы æфсæдты ’хсæн. 1836-æм аз Хадзымурат азымджынгонд æрцыдис Шамилимæ сусæг бастдзинæдтæ кæй дардта, уымæй æмæ уый охыл инæлар Клюки-фон-Клугенауы бардзырдмæ гæсгæ йæ æрцахстæуыд, уый фæстæ йæ арвыстой Темырхъан-Шурамæ, фæлæ уырдыгæй алыгъдис, къæдзæхæй агæпп кодта, афтæмæй. Бирæ историктæ æнхъæлынц æмæ Хадзы-Мурат тох кодта Шамилы ныхмæ, фæлæ афтæ нæу. 

Уый уыд Шамилы наибтæй тæккæ хуыздæр æмæ йын лæггад кодта суанг йæ мæлæты онг.

Уырыссæгтæ йæм зæрдæхсайгæ ахаст кæй дарынц, уый уынгæйæ Хадзы-Мурат афæлвæрдта алидзын хæхбæстæм, фæлæ амардис хъазахъхъæгты ныхмæ тохы Нухайы хъæумæ ’ввахс (Азербайджан).

Хадзымурат уыд хохæгты разамонджытæй тæккæ легендарон æмæ хъæбатыр архайæг.

## Фиппаинæгтæ

## Æрмæг
* Л.Н. Толстой. "Хаджи-Мурат"  Скъолайон чиныгдоны  

Категори:Дагъистаны истори
Категори:Кавказы хæст
Категори:Хунзахъы районы чи райгуырдис, уыдон
Дагъистан æмæ Цæцæны имам

**Дагъистан æмæ Цæцæны имам** у титул, кæцы æвæрдтой адæмон-сæрибарон тохы дины разамонæгыл Кавказы хæсты рæстæджы. У Цæгат Кавказы эмирады æмæ Имамады уæлдæр архайæг.

## Имамтæ

* Дагъистаны фыццæгæм имам — Гази-Мæхæмæт. У Цæгат Кавказы имамады бындурæвæрæг.
* Дагъистаны дыккæгæм имам — Хамзатбег
* Дагъистан æмæ Цæцæны æртыккæгæм имам — Шамил. Уыди 1834-1859-æм азты дæргъы Цæгат Кавказы имамады сæргълæууæг. Йæ уацары æрцахсты фæстæ Имамад фехæлдис.
* Дагъистан æмæ Цæцæны цыппæрæм имам — Алыбег-Хадзы. Уыд 1877-æм азы Цæцæн æмæ Салатавийы растады разамонæг. Архайдта Имамад ногæй рацаразыныл.

Категори:Дагъистаны истори
Категори:Цæцæны истори
Категори:Мæхъхъæлы истори
Категори:Кавказы истори
Дахадаев, Магомед-Али

**Магомед-Али Дахадаев** (фæсномыг — **Махач**; 1882 — 1918) — XX æнусы райдианы Дагъистаны революцион архайæг.

## Цардафыст
Дахадаев райгуырдис солиаг хъæу Унцукулы, куырды бинонты ’хсæн.

1900-æм азы йæ къухы бафтыдис Бетъырбухы фæндæгты инженерты институтмæ бацæуын. 1905-æм азы Дагъистанмæ куы раздæхтис, уæд сси РСДРП-йы разамонджытæй иу, дыууæ хатты йæ æрцахстой, 1906-æм азы ноябры Дагъистанæй йæ ратардтой. 1910-æм азы Магомед-Али каст фæци институт æмæ 1916-æм азы онг куыста Майкъопы æфсæнвæндаджы инженерæй.

Февралы революцийы фæстæ сси Дагъистаны облæстон советы уæнг Темир-Хан-Шурайы (ныры Буйнакск). 1918-æм азы райдиан æрæмбырд кодта, Хæххон республикæйы æфсады ныхмæ чи тох кодта, уыцы сырхæфсæддонты къорд. 1918-æм азы 22 сентябры йæ æрцахстой урсæфсæддонтæ æмæ фехстой.

Махачы кадæн 1922-æм азы сахар Порт-Петровскæн радтой йæ фæсномыджы ном — Махачкала (ома «Махачы фидар, Махачы хъаллæ»).
Йæ ном ма хæссынц Дагъистаны Дахадаевы район, хутор Дахадаевкæ (раздæры хъæу Преображенское Дагъистаны) æмæ хъæу Махач-Аул (раздæры Джелал) Стъараполы крайы скæсæны.

## Литературæ
* Кашкаев Б. О., Хашаев X. М., Махач Дахадаев, Махачкала, 1957

## Æддаг æрмæг
* БСЭ: Дахадаев, Магомед-Али, портрет

Категори:Дагъистаны зындгонд адæм
Категори:Уæрæсейы революционертæ
Категори:Унцукулы районы чи райгуырдис, уыдон
Категори:Дагъистаны чи амардис, уыдон
Сахарæ

**Саха́рæ** ( — *aṣ-ṣaḥrāʼ al-kubrá*) у дунейы стырдæр тæвд æдзæрæгран. Йæ фæзуат у 9 милуан квадратон километры бæрц, уый ахсы Цæгат Африкæйы фылдæр хай, Сырх денджызæй Атлантикон фурды былгæронмæ. Уыцы территори йæ фæзуатмæ гæсгæ абæрæн и АИШ кæнæ Европæйы территориимæ.

Сахарæйы ис, йæ бæрзæнд 180 метры кæмæн у, ахæм бархантæ (змисы обæуттæ). Æдзæрæграны фылдæр хай змисджын нæу, фæлæ у, хамадæ кæй хонынц, ахæм — ома дурджын быдыр (Сахарæйы 70% бæрц).

Æдзæрæграны ном у араббаг дзырд «сахра»-йæ (), нысан кæны хуымæтæджы «æдзæрæгран». Сахарæйы чи цæры, уыдонæй фылдæр дзурынц араббагау (уыдоны ’хсæн, араббаг æвзаг дыккаг æвзаг кæмæн у, уыдон).

Сахарæйы цы паддзахæдтæ æххæстæй кæнæ хæйттæй и, сты ахæм:
* Алжир
* Ливи
* Мавритани
* Мали
* Марокко
* Мысыр
* Нигер
* Ныгуылæн Сахарæ (йæ фылдæр хай Марокко байста)
* Судан
* Тунис
* Чад

## Литературæ

* Michael Brett and Elizabeth Frentess. *The Berbers*. Blackwell Publishers, 1996.
* Charles-Andre Julien. *History of North Africa: From the Arab Conquest to 1830*. Praeger, 1970.
* Abdallah Laroui. *The History of the Maghrib: An Interpretive Essay*. Princeton, 1977.
* Richard W. Bulliet. *The Camel and the Wheel*. Harvard University Press, 1975. Republished with a new preface Columbia University Press, 1990.

Категори:Африкæ
Категори:Æдзæрæгрæттæ
Кекконен, Урхо

**Урхо Калева Кекконен** (, 1900-æм азы 3 сентябры, Пиэлавеси — 1986-æм азы 31 августы, Хельсинки) уыд Финляндийы зындгонд политик, уыцы бæстæйы æстæм президент.

Кекконены къухы бафтыд Советон Цæдисимæ хорз бастдзинад саразын, уый йæ бæстæйы экономикæйæн дæр фæахъаз кодта: рапарахат машинæаразæн, гæххæтуадзæн æмæ полиграфион индустри. Кекконен Финляндийы президенты бынаты куыста 25 азы дæргъы (1956—1982).

Кекконены дыууæ фæззон фырты дæр политиктæ систы. Сæ иу, Матти, уыд парламенты депутат, сæ иннæ, Танели, куыста дипломатæй.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Финляндийы президенттæ
Категори:Финляндийы премьер-министртæ
Категори:Пиелавесийы чи райгуырдис, уыдон
Халонен, Тарья

**Тарья Кааринæ Халонен** (; райгуырдис 1943-æм азы 24 декабры Хельсинкийы) у Финляндийы президент 2000-æм азы 1 мартъийæ 2012-æм азы 1 мартъийы онг, зындгонд политик, юрист. Уый сси Финляндийы фыццаг президент-сылгоймаг.

Тарья Халонен райгуырд Хельсинкийы кусджыты район Каллиойы. Каст фæци Хельсинкийы университет 1968-æм азы, райста дзы юристы диплом.

1971-æм азæй фæстæмæ у Финляндийы социал-демократон партийы уæнг. Финляндийы парламенты депутат 1979-æм азæй. 1987—1990 азты куыста æнæниздзинад хъахъхъæныны æмæ социалон иргъæфы министрæй, 1990—1991 — юстицийы министрæй, 1995—2000 — фæсарæйнаг хъуыддæгты министрæй.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Финляндийы президенттæ
Категори:Финляндийы министртæ
Категори:Финляндийы политиктæ
Категори:XXI æнусы политиктæ
Категори:Хельсинкийы чи райгуырдис, уыдон
Венесуэлæйы президентты номхыгъд

**[[Венесуэлæ]]йы президент** () у паддзахад æмæ хицауады сæрдар. Æвзæрынц æй 6 азы æмгъуыдмæ. 2009-æм азы февралы референдумы фæстиуæгæн аиуварсгонд æрцыд, президент дыууæ æмгъуыдæй фылдæр йæ бынаты уын бар чи нæ уагъта, уыцы раздæры закъон.

Венесуэлæйы ныры президент у Николас Мадуро.

## Венесуэлæйы президентты номхыгъд
# Кристобаль Мендоса, Хуан Эскалона, Бальтасар Падрон (1811—1812)
# Симон Боливар (1814—1815)
# Симон Боливар (1815—1830)
# Хосе Антонио Паес (1830—1835)
# Хосе Мария Варгас (1835—1836)
# Андрес Нарварте (1836—1837)
# Хосе Мария Карреньо (1837—1839)
# Карлос Сублетте (1837—1839)
# Хосе Антонио Паес (1839—1843)
# Карлос Сублетте (1843—1847)
# Хосе Тадео Монагас (1847—1851)
# Хосе Грегорио Монагас (1851—1855)
# Хосе Тадео Монагас (1855—1858)
# Педро Гуаль (1858)
# Хулиан Кастро (1858—1859)
# Педро Гуаль (1859)
# Мануэль Фелипе Товар (1859—1861)
# Педро Гуаль (1861)
# Хосе Антонио Паес (1861—1863)
# Хуан Крисостомо Фалькон (1863—1868)
# Мануэль Изеккиель Мануаль (1868)
# Гильермо Тель Вильегас (1868—1869)
# Хосе Тадео Монагас (1869—1870)
# Гильермо Тель Вильегас (1870)
# Антонио Гусман Бланко (1870—1877)
# Франсиско Линарес Алькантара (1877—1878)
# Хосе Грегорио Валера (1878)
# Антонио Гусман Бланко (1879—1884)
# Хоакин Креспо (1884—1886)
# Антонио Гусман Бланко (1886—1887)
# Гермогенес Лопес (1887—1888)
# Хуан Пабло Рохас Пауль (1888—1890)
# Раймундо Андуеса Паласио (1890—1892)
# Гильермо Тель Вильегас (1892)
# Хоакин Креспо (1892—1898)
# Игнасио Андраде (1898—1899)
# Сиприано Кастро (1899—1908)
# Хуан Висенте Гомес (1908—1935)
# Витторино Маркес Бустильос (1914-1922)
# Хуан Висенте Гомес (1922—1929)
# Хуан Батиста Перес (1929—1931)
# Хуан Висенте Гомес (1931—1935)
# Элеасар Лопес Контрерас (1935—1941)
# Исайас Медина Ангарита (1941—1945)
# Ромуло Бетанкур (1945—1948)
# Ромуло Гальегос (1948)
# Карлос Дельгадо Чальбо (1948—1950)
# Герман Суарес Фламерих (1950—1952)
# Маркос Перес Хименес (1952—1958)
# Вольфганг Ларрасабал (1958—1959)
# Эдгар Санабриа (1959)
# Ромуло Бетанкур (1959—1964)
# Рауль Леони (1964—1969)
# Рафаэль Кальдера (1969—1974)
# Карлос Андрес Перес (1974—1979)
# Луис Эррера Кампинс (1979—1984)
# Хайме Лусинчи (1984—1989)
# Карлос Андрес Перес (1989—1993)
# Рамон Хосе Веласкес (1993—1994)
# Рафаэль Кальдера (1994—1999)
# Уго Чавес Фриас (1999—2002)
# Диосдадо Кабельо (2002; вице-президент путчы рæстæг)
# Уго Чавес Фриас (2002—2007)
# Уго Чавес Фриас (2007—2013)
# Уго Чавес Фриас (2013-æм азы 10 январы — 2013-æм азы 5 мартъийы)
# Николас Мадуро (2013—2019)
# (де-факто) Николас Мадуро (2019-æм азæй нырмæ)

*
Категори:Президентты номхыгъдтæ
Сабанетæ

**Сабанетæ** () у сахар Венесуэлæйы Баринасы штаты. Сабанетæ у Уго Чавесы райгуырæн бæстæ. 

Категори:Венесуэлæйы сахартæ
Сьюдад-Боливар

**Сьюда́д-Боли́вар** () у сахар Венесуэлæйы, Боливары штат сæйраг сахар, æрбынат кодта цæугæдон Оринокойы рахиз былыл. Сахар хæссы зындгонд революционер Симон Боливары ном.

Ориноко йæ донæфтæнæй Сьюдад-Боливары онг (330 км) у стыр фурдон наутæн наудзæуæн.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Венесуэлæйы сахартæ
Турку

**Ту́рку** (, ) у сахар Финляндийы хуссар-ныгуылæны.

1812-æм азы онг Турку уыдис Финляндийы Стыр Кънйазады сæйраг сахар. Ныр дæр у Финляндийы æртæ стырдæр æмæ ахсджиагдæр сахарæй иу (æндæр дыууæ сты Хельсинки æмæ Тампере).

## Фиппаинæгтæ

*
Ныгуылæн Финлянди

**Ныгуылæн Финлянди** (, ) у Финляндийы кæддæры губернæ.

Губернæйы сконды ис ахæм провинцитæ:
* Хуссар Остерботни (, )
* Остерботни (, )
* Пирканмаа (, )
* Сатакунтæ (, )
* Астæуккаг Остерботни (, )
* Астæуккаг Финлянди (, )
* Хуссар-Ныгуылæн Финлянди (, )

## Æддаг æрмæг
* Официалон сайт  , , 

Категори:Финляндийы губернæтæ
Фалькон, Хуан Крисостомо

**Хуан Крисостомо Фалькон** (; 1820 27 январы — 1870 29 апрелы) уыдис Венесуэлæйы инæлар æмæ политик, уыцы бæстæйы 20-æм президент (1863-1868).

Йæ президентады дæргъы Венесуэлæ сси, мæлæтæй æфхæрд йæ закъæттæй бынтондæр чи аиуварс кодта, дунейы фыццаг ахæм паддзахад.

Венесуэлæйы штат Фальконæн йæ ном радтой Хуан Кристосомо Фальконы мысынæн.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Венесуэлæйы президенттæ
Боливар, Симон

**Симо́н Боли́вар** (йæ ном æххæстæй: *Simón José Antonio de la Santísima Trinidad Bolívar y Palacios Ponte Blanco*; райгуырдис 1783-æм азы Каракасы — амардис 1830-æм азы Сантæ-Мартæйы, Колумби) уыдис Хуссар Америкæйы зындгонд политикон архайæг. Йæ разамындæй Хуссар Америкæйы фæзындысты хæдбар паддзахæдтæ, Испанийы раздæры колониты зæххытыл. Уыд Стыр Колумбийы президент 1819-æм азæй 1830-æм азмæ.

Боливары ном хæссы Венесуэлæйы валютæ боливар, Боливары цъупп, паддзахад Боливи, сахар Сьюдад-Боливар æмæ бирæ æндæр цыдæртæ.

## Литературæ
* *Гусев В. И.* Горизонты свободы: Повесть о Симоне Боливаре. — М.: Политиздат. Пламенные революционеры, 1972. — 383 с., ил. То же. — 2-е изд. — 1980. — 358 с., ил.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Венесуэлæйы президенттæ
Категори:Стыр Колумбийы президенттæ
Категори:Перуйы президенттæ
Категори:Боливийы президенттæ
Категори:Венесуэлæйы революционертæ
Категори:Венесуэлæйы политиктæ
Эстфолл

**Э́стфолл** () у Норвегийы провинци (фюльке). Административон центр — Сарпсборг.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Норвегийы фюльке
Тюмены облæст

**Тюмены облæст** () у Уæрæсейы Федерацийы субъект Уралы федералон зылды. Облæсты административон центр у Тюмень.

## Фиппаинæгтæ

*
Амуры облæст

**Амуры облæст** () у Уæрæсейы Федерацийы субъект Дард Скæсæны. Йæ административон центр у сахар Благовещенск.

## Фиппаинæгтæ

*
Бад

**Бад** кæнæ **Бадыхъæу** у хъæу Цæгат Ирыстоны Алагиры районы. Ис Уæлладжыргомы. Бады хъæуæй Бæрзджын рагъыл къахвæндаг уыдис Буронмæ.

## Мыггæгтæ
Бадыхъæуы цардысты Дзасохтæ, Чехойтæ, Хапсæтæ, Губатæ, Дзусатæ, Хъайтмазтæ, Нартыхътæ.

## Фиппаинæгтæ

## Литературæ
* 
* Цагъаты Анастасия. Цæгат Ирыстоны топоними. II-æм хай. Дзæуджыхъæу, 1975.

Категори:Алагиры районы цæрæнрæттæ
Баддон

**Баддон** кæнæ **Бадон дон** у Цæгат Ирыстоны цæугæдон, Æрыдоны фæрсагдон.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Цæгат Ирыстоны цæугæдæттæ
Категори:Бады ком
Категори:Æрыдоны фæрсагдæттæ
Саксони-Анхальт

**Саксони-Анхальт** () у  Германы зæхх. Йæ сæйраг сахар у Магдебург.

## Фиппаинæгтæ

*
Магдебург

**Магдебург** () у сахар Германы, Саксони-Анхальты сæйраг сахар. 

## Фиппаинæгтæ

Категори:Саксони-Анхальты сахартæ
Саубын

**Саубын** у хъæу Цæгат Ирыстоны Алагиры районы. Лæууы цæугæдон Саубыны доны былыл.

Цардысты дзы Джиотæ æмæ Мамитæ.

## Фиппаинæгтæ

## Литературæ
* 

Категори:Алагиры районы цæрæнрæттæ
Категори:Фаллагкомы хъæутæ
Нарыдон

**Нарыдон** у цæугæдон Цæгат Ирыстоны, Туалгомы.

## Фæрсæгдæттæ
* Уарцъе дон

## Литературæ
* Цагъаты Анастасия. Цæгат Ирыстоны топоними. II-æм хай. Дзæуджыхъæу, 1975.

Категори:Цæгат Ирыстоны цæугæдæттæ
Категори:Алагиры районы цæугæдæттæ
Категори:Туалгомы цæугæдæттæ
Категори:Æрыдоны фæрсагдæттæ
Ручъы тъунел

**Ручъы тъунел** () у тъунел Цæгат æмæ Хуссар Ирыстоны ’хсæн. Тъунелы дæргъ у 3730 метры. Тъунелыл цæуы Транскамы фæндаг.

## Кæс ноджы
* Ручъы æфцæг

Категори:Хуссар Ирыстоны транспорт
Категори:Цæгат Ирыстоны транспорт
Категори:Ручъы ком
Ручъы æфцæг

**Ручъы æфцæг** кæнæ **Ручъы ’фцæг** () у æфцæг Цæгат Ирыстон æмæ Хуссар Ирыстоны арæныл.

Категори:Цæгат Ирыстоны æфцджытæ
Категори:Хуссар Ирыстоны æфцджытæ
Категори:Ручъы ком
Ручъы ком

**Ручъы ком** кæнæ **Рукъгом‎** у ком Хуссар Ирыстоны цæгаты. Ис Цъалагомы. 

Æмарæн цы кæмттимæ кæны, уыдон сты скæсæнæрдыгæй: Сыбагом æмæ Згъуыбир, хуссарварс — Тлигом æмæ Урсдзуаргом, ныгуылæнварс — Дзомагъгом æмæ цæгатварс та Захъхъагомимæ.

## Хъæутæ
* Астæуккаг Рукъ
* Дæллаг Рукъ
* Уæллаг Рукъ

## Хæхтæ
* Бæрзджыны хох
* Ресы хох
* Санахъоты Матейы бæрзæнд
* Саухох
* Сохс

## Цæугæдæттæ
* Æрхыбылы дон
* Ручъы дон
* Саухохы дон

## Литературæ
* 

## Æддаг æрмæг
* Хурзæрин // Мæргъиты Ирбег. Рукъгомы цымыдисаг истори 

## Фиппаинæгтæ

*
Категори:Хуссар Ирыстоны кæмттæ
Зругдон

**Зругдон** у цæугæдон Цæгат Ирыстоны, Туалгомы. Уый у Нарыдоны фæрсагдон.

Категори:Цæгат Ирыстоны цæугæдæттæ
Категори:Зруггом
Хуссар Финлянди

**Хуссар Финлянди** (, ) у Финляндийы кæддæры губернæ.

Категори:Финляндийы губернæтæ
Вьедмæ (сахар)

**Вьедмæ** () у сахар Аргентинæйы, Рио-Негройы провинцийы сæйраг сахар.

Категори:Аргентинæйы сахартæ
Мæлæтæй æфхæрд

**Мæлæтæй æфхæрд** у адæймаджы цард байсыны æфхæрд иуæй-иу фыдракæндтæ бакæныны тыххæй. Нырмæ 130 паддзахады мæлæтæй æфхæрд сæ закъæттæй аиуварс кодтой, уыдонæй фыццаг сси Венесуэлæ 1863-æм азы.

30 паддзахадæй фылдæры мæлæтæй æфхæрд у наркотиктæ хæлиугæнджытæн закъонмæ гæсгæ æфхæрд. Иран, Сингапур, Малайзи æмæ Филиппинты, адæймагмæ наркотиктæ бæрцæй иу чысыл куы разыны, уæд мæлæтæй æфхæрды тæрхон ын рахæссынц.

thumb|left|500px|Мæлæтæй æфхæрд нырыккон дунейы.<br />'''Легендæ:'''

## Æддаг æрмæг
* Досье // Минюст России / Смертная казнь 

## Фиппаинæгтæ

Категори:Барад
Категори:Мæлæт
Кордовæ (провинци, Аргентинæ)

**Кордовæ** () у провинци Аргентинæйы. Сæйраг сахар — Кордовæ.

## Фиппаинæгтæ

*
Росон

**Росон** () у сахар Аргентинæйы, Чубуты провинцийы сæйраг сахар.

Категори:Аргентинæйы сахартæ
Виндхук

**Ви́ндхук** (, , ) у Намибийы сæйраг сахар.

Категори:Намибийы сахартæ
Нигери

**Ниге́ри** () у Ныгуылæн Африкæйы паддзахад. Абуджæ у Нигерийы сæйраг сахар. Бæстæйы базарадон центр æмæ стырдæр сахар у Лагос.

Нигери у Африкæйы бæстæты ’хсæн сæйрагдæр нефты къахæг æмæ континенты стырдæр экономикæ (ÆМП-мæ гæсгæ).

*
Удмурти

**Удму́рти**, официалон ном у **Удмуртийы Республикæ** () у Уæрæсейы республикæ Волгæйы федералон зылды сконды. Удмуртийы сæйраг сахар у Ижевск.

## Этникон сконд
Республикæйы цæры сæдæ адæмыхаттæй фылдæр. Арæнтæм хæстæг удмуртаг æмæ уырыссаг хъæутæ æрбынат кодтой иу иннæйы фæстæ. Республикæйы хуссары ис марийаг, тæтæйраг æмæ чувашаг хъæутæ дæр. Æндæр адæмыхæттытæ цæрынц сахарты.

### Цæрджытæ

## Фиппаинæгтæ

*
Костромайы облæст

**Кострома́йы облæст** () у Уæрæсейы Федерацийы субъект Централон федералон зылды. Облæсты административон центр у Кострома.

## Фиппаинæгтæ

*
Красноярсчы край

**Красноярсчы край** () у Уæрæсейы Федерацийы субъект. Административон центр — Красноярск.

## Фиппаинæгтæ

*
Ирыхъæу (хъæу)

**Ирыхъæу** () у Цæгат Ирыстоны Горæтгæроны районы хъæу.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Горæтгæроны районы цæрæнрæттæ
Дымтæ

**Дымтæ**, вариант — *Дынтæ*, дыгуронау **Дунтæ** () у хъæу Цæгат Ирыстоны Æрæфы районы. Ис Уæллагкомы.

## Истори
Думти гъæу æвæрд æй дууæ километри идарддæр Къæмунти гъæуæй, æ хонсар-хорнигулæн æрдиги, Сонгути æма Харбиати уайгæ дæнттæ кæми фæййеу унцæ, уой уæллæй, æрдæгсакъадахи къулдунбæл. Гъæуæй 1—1,5 километри идарддæр, хорискæсæн æрдиги ес рагон уæлмæрдтæ, уоми ба дорæй даст цуппар обаййи. Уæлдæр ба хонсар-хорискæсæн æрдиги æвæрд адтæй рагон гъæу Ахсиаг. Еци гъæуи рагæй дæр цæрæг нæбал ес, сæ цæрæн хæдзæрттæ нийхалдæнцæ, ами рагон рæстæгути цардæй берæ адæм, фал си ка цардæй, уони ба некебал гъуди кæнуй. Æ цæргутæ раги кæддæр æрлигъдæнцæ Думти гъæумæ. Ахсиаги ма абони дæр æрдæг ихæлдтитæй лæууй муггаги мæсуг, фал, ке мæсуг адтæй, уой дæр неке зонуй. Уæллагкоми зилди цæргутæй сæ еуетæ еци мæсуг нимайунцæ Абисалти муггаги мæсугбæл...

Думти гъæуи рагон цæргути уавæртæ æма æгъдæуттæ адтæнцæ зилди иннæ цæргути хæццæ æнхузæн. Етæ дæр уони хузæн æвзурстонцæ зин цард. Цардæнцæ си берæ адæм, берæ муггæгтæ, фал сæ фулдæртæ фæллигъдæнцæ фæйнæ рæстæги дæргъи æндæр рауæнтæмæ медхонхи дæр, уæдта будури гъæутæ æма горæттæмæ, цæргæ ба ма си абони уалæнгæ байзадæй еугурæй 21 бийнонти (хæдзари).

## Мыггæгтæ
XIX æноси райдайæнæй фæстæмæ Думти гъæуи адтæй муггæгтæ: Абисалтæ, Байсонгъуртæ, Гизиктæ, Гокъотæ, Кудзойтæ, Къосиратæ, Тедтойтæ, Тобойтæ, Синдиртæ, Хъибизтæ, Хъулатæ, Цæгæратæ, Цомартатæ æма Чекойтæ, уæдта Гизойтæ æма Вагагтæ.

## Кæс ноджы
* Дæллаг Дым

## Фиппаинæгтæ

## Æрвитæнтæ
* Дымтæ. Фæрдгуытæ (23.10.2018 )
* Дымтæ I Фæрдгуытæ (11.01.2021)

Категори:Æрæфы районы цæрæнрæттæ
Категори:Дыгуронау фыст
Къамсхо

**Къамсхо** кæнæ **Къамцыхо** () у Цæгат Ирыстоны Алагиры районы хъæу. Ис Мамысонгомы.

## Истори
Лисрийы стыр хъугомыл фæндаг цæуы хæххон чысыл хъæу Къамцыхомæ. Йæ цæрджытæ Рæмонтæ æмæ Моураутæ царды фадæттæй ницæмæй цух уыдысты. Сæ хуымзæххытæ: Дзыхъхъы хуымтæ, Æддаг Мухкъо, Къамцыхойы адаг, Церекты хуым уыдысты сæ алыварс, Къамцыхойы, Хъæзджыны æмæ Сæгуытты суæрттæ — сæ цуры. Мамысонгомы дон сæ разы. Саудуры ком, Цыдийы рагъ, Уартау, Къамцыхойы адаг æмæ Цъыфтæ — сæ фосæн парахат хизæнтæ.

Рæмонты уыгæрдæн Саудуры фæз, Цъынауат, Хосгæрст æмæ Лæгæтгомы уыгæрдæн уыдысты хæстæг æмæ æнцонгуыст рæтты.

11-æм æфсады хæйттæ Мамысоны æфцæгыл Гуырдзыйы меньшевикты дæрæн кæнынмæ куы цыдысты, уæд ацы чысыл хъæуы 1921 азы 22 февралы Моурауты Бекамæ æхсæвиуат бакодта С. М. Киров.

## Мыггæгтæ
Цардысты дзы Рæмонтæ, Моураутæ.

## Фиппаинæгтæ
 

Категори:Алагиры районы цæрæнрæттæ
Нартыхъæу

**Нартыхъæу** () у хъæу Цæгат Ирыстоны Æрыдоны районы. 

## Истори
Нартыхъæуы куырттатæгтæ æрцардысты. Хъæуæн цæрæн бынатæн хай радтой Æрыдон æмæ Æрхоны хъазахъы зæххытæй. 1923 азы дзы цардис 163 хæдзары, сæйрагдæр Гусатæ, Томайтæ, Хъазиатæ, Годжиатæ, Тебиатæ, Къарджиатæ, Хъулатæ, Дулатæ, Цехъотæ æмæ иннæ мыггæгтæй.

## Фиппаинæгтæ

## Æрвитæнтæ
* ГТРК Алания // Артдзæст. Нартыхъæу

Категори:Æрыдоны районы цæрæнрæттæ
Нарт (нысаниуджытæ)

* Нартæ — нарты кадджыты сæйраг архайджытæ
* Нартыхъæу — хъæу Цæгат Ирыстоны
Абхазаг адæм

**Абхазæгтæ** () сты Кавказы цæрджытæ, абхаз-адыгъейаг адæмтæй иу, Абхазы бындурон адæм.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Абхазы адæмтæ
Категори:Кавказы адæмтæ
Грекъаг адæм

**Грекъæгтæ** кæнæ **грекъ**, **бердзен**, туркаг ирон вариант у *йунантæ* ( — эллинæгтæ) сты Гречъы бындурон адæм.

## Кæс ноджы
* Уырым

## Фиппаинæгтæ

Категори:Гречъы адæмтæ
Аквитани

**Аквитани** (, , , ) у Францы 26 регионтæй иу. Йæ сæйраг сахар у Бордо.

## Фиппаинæгтæ


Категори:Францы историон регионтæ
Сантæ-Крус-де-Тенерифе

**Сантæ-Крус-де-Тенерифе** () у сахар Испанийы, Канары сакъадæхтыл.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Канары сакъадæхты сахартæ
Центр — Луарæйы тæрф

**Центр — Луарæйы тæрф** (), 2015-æм азы онг — **Центр** () у Францы 26 регионтæй иу. Йæ сæйраг сахар у Орлеан.

## Фиппаинæгтæ

*
Кан (Норманди)

**Кан** () у сахар æмæ коммунæ Францы цæгаты, Дæллаг Нормандийы сæйраг сахар.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Нормандийы сахартæ
Каталайнаг адæм

**Каталайнæгтæ** () сты Испанийы адæм, Каталонийы бындурон адæм.

Категори:Испанийы адæмтæ
Волгограды облæст

**Волгограды облæст** () у Уæрæсейы Федерацийы субъект. Йæ административон центр у Волгоград.





## Фиппаинæгтæ
Сантьяго-де-Компостелæ

**Сантьяго-де-Компостелæ** () у сахар Испанийы, Галисийы административон центр.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Галисийы сахартæ æмæ хъæутæ
Виго

**Ви́го** ( , ) у сахар æмæ порт Испанийы цæгат-ныгуылæны. Ис Галисийы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Галисийы сахартæ æмæ хъæутæ
Галисиаг æвзаг

**Галисиаг æвзаг** (*Galego*) у ромайнаг æвзæгтæй иу. Дзурынц ыл Галисийы (Испанийы автономон æмбалад).

## Кæс
* Испанийы æвзæгтæ

Категори:Ромайнаг æвзæгтæ
Категори:Испанийы æвзæгтæ
Нарьян-Мар

**На́рьян-Мар** () у сахар Уæрæсейы, Ненецты автономон зылды административон центр.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Архангельсчы облæсты сахартæ
Категори:Ненецты автономон зылды цæрæнрæттæ
Тверы облæст

**Тверы облæст** () у Уæрæсейы Федерацийы субъект. Йæ административон центр, стырдæр сахар, культурæ æмæ индустрийы артдзæст у Тверь (409 мин цæрæджы).

Облæст сарæзтой 1935-æм азы, 1990-æм азы онг йæ ном уыдис *Калинины облæст* (йæ сæйраг сахары номмæ гæсгæ).

Цæрджыты нымæц у 1 361 006 адæймаджы (2002). Сæ фылдæр (92,5%) уырыссæгтæ. Облæсты ис карелаг адæмы рагон дæлкъорд (Тверы карелæгтæ), 14 мин адæймагæй фылдæр сты. Сахарты цæрынц сомихæгтæ, тæтæйрæгтæ æмæ æндæр адæмыхæттытæ.

## Фиппаинæгтæ

*
Ачхой-Мартан

**Ачхо́й-Марта́н** () у сахар Цæцæны, Ачхой-Мартаны районы административон центр. Сахары цæрынц 20,2 мин адæймаджы (2010). 

## Фиппаинæгтæ

Категори:Цæцæны сахартæ
Категори:Ачхой-Мартаны районы цæрæнрæттæ
Курчалой

**Курчало́й** () у сахар Цæцæны, Курчалойы районы административон центр.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Цæцæны сахартæ
Категори:Курчалойы районы цæрæнрæттæ
Акерсхус

**А́керсхус** () у Норвегийы провинци (фюльке) хуссар-скæсæны.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Норвегийы фюльке
Бускеруд

**Бу́скеруд** () у Норвегийы провинци (фюльке). Административон центр — Драммен.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Норвегийы фюльке
Уппланд

**Уппланд** () у Швецийы историон провинци.

Категори:Швецийы провинцитæ
Камбилеевкæ

**Камбилеевкæ** (, ) у стыр хъæу Цæгат Ирыстоны Горæтгæроны районы.

## Географи
Хъæу лæууы цæугæдон Хуымæллæджы доны рахиз былыл, Октябрыхъæуы цур.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Горæтгæроны районы цæрæнрæттæ
Дæллаг Ларс

**Дæллаг Ларс** () у Цæгат Ирыстоны хъæу. Ис Арвыкомы (Дайраны комы).

## Кæс ноджы
* Дудараты мæсыг

## Фиппаинæгтæ

Категори:Цæгат Ирыстоны цæрæнрæттæ
Ларс

**Ларс**:
* Дæллаг Ларс — хъæу Цæгат Ирыстоны;
* Уæллаг Ларс — хъæу Цæгат Ирыстоны.
Экажево

**Эка́жево** () у хъæу Мæхъхъæлы. Цæрынц дзы 25 мин адæймаджы (2009).

## Фиппаинæгтæ

Категори:Назраны районы цæрæнрæттæ
Ленкораны дæлвæз

**Ленкораны дæлвæз** кæнæ **Талышы дæлвæз** () у быдыр Азербайджаны. Æвæрд ис Азербайджаны хуссары, Къаспы денджыз æмæ Талышы хæхты ’хсæн.

Категори:Азербайджаны географи
Ченнаи

**Ченна́и** кæнæ **Ченна́й** (1996-æм азы онг — **Мадра́с**; , ) у Индийы хуссары сахар Бенгалы бакæлæны былгæрон, штат Тамилнады административон центр. Ченнай у Индийы цыппæрæм стырдæр сахар — Калькуттæ, Дели æмæ Мумбаийы фæстæ.

## Фиппаинæгтæ

*
Микроэкономикæ

**Микроэкономикæ** – зонад, кæцы ахуыр кæны экономикон агентты куыст кондадон, уарæн, фæлхасгæнæн æмæ ивын архайды.

Категори:Экономикæ
Гуыдан

**Гуыдан** (: [пшавлеби]) сты гуырдзиаг адæмы этнографион къорд. Цæрынц Гуырдзыстоны Душеты районы, цæугæдон Гуыданы Арагуийы бассейны, сахар Душеты, стæй Скæсæн Гуырдзыстоны иуæй-иу компактон цæрæнрæтты.

Дзурынц гуырдзиаг æвзаджы гуыдайнаг диалектыл. Гуыданы иумæйаг нымæц у 50 минæй цъус фылдæр.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Гуырдзиаг адæм
Категори:Гуырдзыстоны адæмтæ
Кастро, Сиприано

**Сиприано Кастро Руис** (; 1858-æм азы 12 октябры — 1924-æм азы 4 декабры) уыд Венесуэлæйы хæстон æмæ политикон архайæг, уыцы бæстæйы 37-æм президент (1899—1908). Уый сси фыццаг андаг хохаг, Венесуэлæйы президент чи сси, ахæм. Сиприанойы фæстæ 4 æндæр президенты уыдысты йæ штат Тачирæйæ.

Президент сси, уый кæй сæргъы уыдис, уыцы растады (*Revolución Liberal Restauradora*) фæстиуæгæн. Йе ’фсад Каракасмæ бацыд 1899-æм азы.

1908-æм азмæ Кастро сифилисæй фæрынчын æмæ ацыд Парижмæ, йæхи дзæбæх кæнынмæ. Уыцы рæстæг, Венесуэлæйы кæй ныууагъта йæ хæстæ æххæстгæнæгæй, уыцы Хуан Висенте Гомес йæхæдæг сси паддзахады президент. Кастро баззад æцæгæлон бæстæты, тых фæстæмæ байсынмæ хъавыд, фæлæ йын никуыуал бантыст. Уый фæмард 1924-æм азы сакъадах Пуэрто-Рикойы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Венесуэлæйы президенттæ