open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Нук

**Нук** — хъæдæйконд, къахт донуайæнæн, цæхдарæнæн, луарæнтæ айзæрынæн фосæн. 

## Кæс ноджы
* Куыройы нук
* Цæхдарæны нуктæ
* Цыхцырæг

## Литературæ
* Айларты Измаил. Ирон фарн: Ирон адæмы цардыуаг æмæ æгъдæуттæ. — Дзæуджыхъæу: Ир, 1996. 522 ф.

Категори:Цардуавæр
Валлийаг адæм

**Валлийæгтæ** () сты кельтаг адæм, Уэльсы бындурон адæм.

Категори:Стыр Британийы адæмтæ
Ньюки

**Ньюки** (, ) у Корнуоллы сахар æмæ порт. Цæрынц дзы 19 562 адæймаджы (2001).

## Фиппаинæгтæ

Категори:Англисы сахартæ
Категори:Корнуоллы сахартæ
Девон (графад)

**Девон** () кæнæ **Девоншир** () у графад Англисы хуссар-ныгуылæны. Цæрынц дзы 1 135 000 адæймаджы (2007). Йæ административон центр у Эксетер. 

## Фиппаинæгтæ

*
Валлийаг æвзаг

**Валлийаг æвзаг** ( [kəmˈraːiɡ],  [ə ɡəmˈraːiɡ]) у валлийаг адæмы мадæлон æвзаг, дзурынц ыл Уэльсы.

Категори:Кельтаг æвзæгтæ
Эксетер

**Эксетер** () у Англисы сахар, Девонширы графады административон центр.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Англисы сахартæ
Джакартæ

**Джака́ртæ** (, ) у Индонезийы сæйраг сахар æмæ паддзахады æппæты стырдæр сахар.

## Экономикæ
Джакартæ у паддзахады стырдæр индустриалон центр (27 мины куыстуатæй фылдæр).

## Фиппаинæгтæ

*
Сантæ-Крус (провинци, Аргентинæ)

**Сантæ-Крус** ()  у провинци Аргентинæйы хуссары.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Аргентинæйы провинцитæ
Цюрих

**Цю́рих** () у сахар Швейцарийы цæгат-ыскæсæны, Цюрихы кантоны административон центр.

## Фиппаинæгтæ

*
Квуйвуйк

**Квуйвуйк** (, []) у Фареры сакъадæхты хъæу. Ис Стреймойы сакъадахы ныгуылæны.

Категори:Фареры сакъадæхты сахартæ æмæ хъæутæ
Гоасадалур

**Гоасадалур** (, []) у фарераг хъæу Воары сакъадахыл.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Фареры сакъадæхты сахартæ æмæ хъæутæ
Сакраменто (Калифорни)

**Сакраме́нто** () у Калифорнийы сæйраг сахар.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Калифорнийы сахартæ
Остин (Техас)

**О́стин** ( []) у сахар АИШ-ы хуссар-ныгуылæны, Техасы сæйраг сахар.

## Фиппаинæгтæ

*
Патагони

thumb|right|200px|Патагони
**Патагони** () у географион регион Хуссар Америкæйы хуссары, Рио-Колорадойы цæугæдонæй хуссарырдыгæй. 

## Галерей

Glaciar Perito Moreno (Argentina).jpg|
Base del Cerro Catedral en Bariloche. (Patagonia Argentina) 01.JPG|
Ushuaia6a (js).jpg|Ушуая
Cavalli Al Pascolo Ai Piedi Del Massiccio Del Fitz Roy, Patagonia.jpg|Фицройы хох
Lago Gral. Carrera 01.JPG|Цад Буэнос-Айрес (Чили)


*
Айран

**Айран** (, , ) у туаг æхсыры мыггаг, æмбæлы тюркаг æмæ кавказаг адæмтæм. Фæкæнынц æй туаг æхсыры бактеритæй. Фæйнæ хуызы конд айранæн гæнæн ис æмæ уа сойады æндæр æмæ æндæр бæрц.

Категори:Нозтытæ
Олимпи (Вашингтон)

**Оли́мпи** () у Вашингтоны сæйраг сахар.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Вашингтоны сахартæ
Гонолулу

**Гонолу́лу** (, ) у штат Гавайийы сæйраг сахар.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Гавайийы сахартæ
Франкфорт (Кентукки)

**Франкфорт** () у сахар АИШ-ы, штат Кентуккийы сæйраг сахар.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Кентуккийы сахартæ
Луисвилл

**Луисвилл** ( , ) у сахар АИШ-ы, штат Кентуккийы стырдæр сахар.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Кентуккийы сахартæ
Куалæ-Лумпур

**Куа́лæ-Лу́мпур** (, джави:كوالا لومڤور) у Малайзийы сæйраг сахар æмæ паддзахады æппæты стырдæр сахар.

## Фиппаинæгтæ

*
22 апрелы

## Бæрæгбæттæ æмæ сæрмагонд бонтæ

## Цаутæ

## Ацы бон райгуырдысты
* 1870 — Владимир Ленин (æцæг мыггаг у *Ульянов*), политикон æмæ паддзахадон архайæг, марксизмы дарддæргæнæг, Советон Цæдисы бындурæвæрæг (ф.&nbsp;1924).

## Ацы бон амардысты

Категори:Бонтæ
Улюкаев, Алексей Валентины фырт

**Улюкаев Валентины фырт Алексей** (райгуырдис 1956-æм азы 23 мартъийы Мæскуыйы) — Уæрæсейы паддзахадон архайæг, ахуыргонд-экономист. Уæрæсейы Централон банчы сæрдары фыццаг хæдивæг (2004-æм азæй). Экономикон зонæдты доктор.

## Æддаг æрмæг
* Биография на сайте ''Центрального банка РФ''.
* Биография на сайте ''Кафедры финансов и кредита ЭФ МГУ'' .  — 07.01.2009.
* Информация об А.В. Улюкаеве на образовательном портале «''Экономика. Социология. Менеджмент''».  — 07.01.2009.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Уæрæсейы экономисттæ
Батумы ботаникон парк

thumb|right|250px|Сау денджызы уынд паркæй
**Батумы ботаникон парк** (**бæласдон**) () у Гуырдзыстоны стырдæр ботаникон парк, йæ фæзуат у 111 га. Ис Батумæй 9 км æддæдæр, æфсæнвæндаджы станцæ Кæрдæгцъæх сынæджы () цур.

Батумы ботаникон парчы бындур æрæвæрдта уæрæсейаг ботаник æмæ географ Андрей Николаевич Краснов (инæлар П.Н. Красновы æфсымæр) 1880-æм азы, официалон æгъдауæй та байгом чынди 1912-æм азы 3 ноябры. Йæ сæйрагдæр нысаныл Краснов нымадта ахæм: хæдзарады бæзгæ субтропикон зайæгойты уымы бæстыхъæдыл сфæлтæрын кæнын æмæ сæ райдайын зайын кæнын Уæрæсейы хуссар районты.

Гуырдзыстоны Советон тыхбар куы сфидар ис, уæддæр парк дарддæр рæзыд. ССР Цæдисы хицауады 1925-æм азы 30 июлы уыннафæмæ гæсгæ Батумы ботаникон парк нымад æрцыд, Сау денджызы былгæрон субтропикон культурæтæ (цайгæрдæг, цитрусонтæ æмæ æнд.) чи рæзын кæндзæн, паддзахады уыцы бындурон зонадон уагдоныл.

[thumb|right|250px|[Дзелква]]

XXI æнусы райдианы парчы уыди 9 флористон *хайады*:

* Фæскавказы уымæл субтропиктæ,
* Ног Зеландийы,
* Австралийы,
* Гималайты,
* Скæсæн Азийы,
* Цæгат Америкæйы,
* Хуссар Америкæйы,
* Мексикæйы,
* Зæххастæуы денджызы.

Парчы цардæгас зайæгойты коллекцийы ис 5 мин хуыз, мыггаг æмæ формæйæ фылдæр, уыимæ бæлæстæ æмæ цъыхырыты 2 мин хуызмæ æввахс.

Парчы ис 5 зонадон *хайады*:

* зайæгойты интродукци,
* дидинæггуыст æмæ декоративон дыргъгуысты,
* субтропикон зайæгойты селекци,
* зайæгойты физиологи æмæ биохимийы,
* ботаникæйы.

Батумы ботаникон парк раздæр уыди Гуырдзыстоны зонæдты академийы дæлбар, фæлæ 2006-æм азæй у хæдбар уагдон.

Категори:Батум
Категори:Ботаникон парктæ
Бьюд

**Бьюд** (, ) у гыццыл сахар Корнуоллы цæгаты. Цæрынц дзы 9 242 адæймаджы (2001).

Категори:Англисы сахартæ
Категори:Корнуоллы сахартæ
Чарлстон (Ныгуылæн Вирджини)

**Ча́рлстон** () у Ныгуылæн Вирджинийы сæйраг сахар.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ныгуылæн Вирджинийы сахартæ
Сент-Остелл

**Сент-Остелл** (, ) у Корнуоллы сахар. Цæрынц дзы 22 658 адæймаджы (2001).

## Фиппаинæгтæ

Категори:Англисы сахартæ
Категори:Корнуоллы сахартæ
Уæртджын хæфсыты цад

**Уæртджын хæфсыты цад** () у, Тбилисæй хуссар-ныгуылæнырдыгæй æртæ километры дæрддзæгæн, Мтацъминдайы хохы цæгатвахс чи ис, уыцы цад. Ахæм номæй йæ схуындæуыд, раздæр дзы уæртджын хæфсытæ бирæ кæй уыди, уымæ гæсгæ.

Цадмæ кæлы чысыл цæугæдон Варазис-Хевийы (Къуары фæрсагдон) иу дыс. Цад денджызы æмвæзадæй у 686,7 метрæй бæрзонддæр, йæ фæзуат у 0,034 км². Цады иуыл арфдæр раны æрфад у 2,6 м.

Уæртджын хæфсыты цад у тбилисæгтæ æмæ сахары уазджыты уарзон фæлладуадзæн ран, йæ алфамбылай ис нывыл арæзт пляж.

Цадмæ бацæуæн ис автовæндагыл кæнæ канатвæндаджы фæрцы Уæлахизы парчы ’рдыгæй.

Цадмæ хæстæг, ныгуылæнырдыгæй æрбынат кодта Гуырдзиаг адæмон архитектурæйы музей — æнæцар гом этнографион музейон комплекс.

Категори:Гуырдзыстоны цадтæ
Чалус

**Чалу́с** (, ) у сахар æмæ порт Ираны цæгаты, провинци Мазендераны. Æрбынат кодта Къаспы денджызы хуссар былгæроныл. У Чалусы шахрестаны административон центр.

Цæрынц дзы 75 мин адæймаджы.

Сахар у популярон курорт, денджызы былгæрон æрбынат кодтой бирæ чысыл сæрмæмулкон фысымуæттæ æмæ дынджыр æвдадзуæттæ.

Категори:Къаспы денджызы порттæ
Категори:Ираны порттæ
Категори:Мазендераны сахартæ
Давуди, Парвиз

**Парвиз Давуди** (; райгуырдис 1955-æм азы Тæхраны) у ирайнаг политик, 2005-æм азы 11 сентябрæй у Ираны фыццаг вице-президент. Уымæй уæлдай ма Тæхраны университеттæй иуы кæсы экономикæйы лекцитæ. У экономикон зонæдты доктор.

Давуди нымад у либералон базарадон реформæты фарсхæцæгыл.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ираны политиктæ
Ахваз

**Ахваз** (, ) у сахар Ираны ныгуылæны, Хузестаны останы административон центр. Æрбынат кодта цæугæдон Каруны былгæрон.

Цæрынц дзы 841 мин адæймагмæ æввахс.

Сахар у металлургион индустрийы ахсджиаг артдзæст.

Иран æмæ Ирачы ’хсæн хæст куы цыди (1980-æм азæй), Ахваз баййæфта стыр зиан.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Хузестаны сахартæ
Дари

**Дари́ ** ( ; *фарси-кабули*, *Афгъанистаны персайнаг æвзаг*) у афгъайнаг таджикæгты æвзаг. Уыдонæй уæлдай ма йыл дзурынц хазарейтæ, чараймактæ æмæ иуæй-иу æндæр этникон къордтæ. Дари у Афгъанистаны дыууæ паддзахадон æвзагæй иу. Æмбæлы фылдæр бæстæйы цæгатаг æмæ центрон провинциты, Кабулы, стæй Пакистаны æмæ Ираны. Æвзаг у этникон къордты ’хсæн дзурыны фæрæз.
Æппæт дзурджыты нымæц у 15 милуан адæймаджы (2006).

Фылдæр специалистты цæстæнгасмæ гæсгæ дари у персайнаг æвзаджы афгъайнаг вариант.
Ираны персайнаг æвзагæй дари фылдæр хицæн кæны фонетикæйы (вокализм æмæ æнд.), стæй йын ис хицæндзинæдтæ лексикæйы æмæ грамматикæйы.

Категори:Ирайнаг æвзæгтæ
Авдхойы

right|300px|thumb|Авдхойы
**Авдхойы** кæнæ **Æмбырдтæ** (; астрономион банысан — **M45‎**) у стъалыты бардз Уæныджы стъалыгуппары.

## Стъалыты нæмттæ
Стъалыты бардзы стъалыты нæмттæ сты: *Уз*, *Заз*, *Цицыр*, *Зада*, *Гадæкк*, *Удыкк* æмæ кæстæр *Гæда* (фыдуаг æмæ къæбæда, æдзухдæр иуварс вæййы, иннæтимæ нæ хæццæ кæны). Иннæ варианты та сты: *Аззæ*, *Уырыззæ*, *Цицц*, *Уæрдахъ*, *Дæдæкк*, *Уæдæкк* æмæ *Къæбæда*.

Æндæр варианттæ: *Цæхæра*.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Стъалыты бардз
Палермо

**Пале́рмо** (, , ) у Италийы сахар, Сицилийы административон центр.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Сицилийы сахартæ
Глоссолали

**Глоссолали** ( «æвзаг» æмæ  «дзурын») — иуæй-иу чырыстон дины къабæзты «æвзæгтыл дзурыны» практикæ, апостолтæ Хуыцауы хорзæхæй æндæр æвзæгтыл куыд дзурын байдыдтой, уый хуызы.

Категори:Чырыстон дин
Категори:Æвзаг
Оклахомæ-Сити

**Оклахомæ-Сити** () у Оклахомæйы сæйраг сахар.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Оклахомæйы сахартæ
Трентино — Альто-Адидже

**Трентино — Альто-Адидже** (, , ) у автономон регион (автономон бæстæ) Италийы цæгаты.

## Фиппаинæгтæ

*
Больцано (провинци)

**Автономон провинци Больцано — Альто-Адидже** (италиаг ном) / **Боцен — Хуссар Тироль** (немыцаг ном) (, , ) у Италийы автономон провинци, хауы Трентино — Альто-Адиджейы регионмæ. Провинцийы сæйраг сахар у Больцано.

Больцанойы цæрджытæй сæ фылдæр дзурынц немыцаг æвзаджы диалектыл, сты хицæн этникон къорд. 1992-æм азы онг Австри æмæ Италийы ’хсæн уыдис территориалон быцæу Хуссар Тиролы фæдыл.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Трентино-Альто-Адиджейы провинцитæ
Больцано (сахар)

**Больца́но** (**Бо́цен**) (, , , ) у Италийы сахар Трентино — Альто-Адиджейы, автономон провинци Больцанойы сæйраг сахар.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Италийы сахартæ
Аристотель

**Аристо́тель** () (384 нæ эрæйы агъоммæ — 322 нæ эрæйы агъоммæ) уыд Рагон Гречъы философ æмæ ахуыргонд. Платоны ахуыргæнинаг. 

## Фиппаинæгтæ

Категори:Рагон Гречъы философтæ
Палермо (провинци)

**Пале́рмо** (, ) у раздæры провинци Италийы. Ис Сицилийы регионы.

Категори:Италийы раздæры провинцитæ
Цæгат Кавказы кинохроникæйы студи

**Цæгат Кавказы кинохроникæйы студи** () у Уæрæсейы паддзахадон киностудитæй иу.

## Киностудийы равзæрды тыххæй
Киностуди байгом 1945-æм азы Дзæуджыхъæуы, Фыдыбæстæйы Стыр хæсты рæстæджы эвакуацигонд чи æрцыд, Ростовы кинохроникæйы студийы уыцы техникон базæйыл. Цæгат Кавказы кинохроникæйы студийы фыццаг кæй систой, уый уыди Бестауты Владимиры цыбырметражон киноныв «Цæгат Ирыстон» (прокатмæ рацыди 1946-æм азы).

Æдæппæтæй киностудийы сарæзтой 500 документалон, ахуырадон, зонадон-популярон, техникон-пропагандистон фильмæй фылдæр, стæй киножурнал «Цæгат Кавказ»-ы 2000 номырмæ æввахс.

1966-æм азы Цæгат Ирыстоны телеуынынады базæйыл кусын райдыдта кинорауагъды сæйраг редакци. Уымæй æрæвæрдæуыд хъазæн кинойы бындур. Фыццаг хъазæн кинонывтæй иу у «Къухæй фыст Хъуыраны сусæгдзинад» (). Ацы фильмы тыххæй ирыстойнаг кинематографисттæн лæвæрд æрцыд Дагъистаны паддзахадон преми.

## Киностудийы кусджытæ
Студийы директор у Сабайты Валери, сæйраг редактор — Чъерджиаты Индирæ. 

Æндæр æмæ æндæр рæстæджыты студийы чи куыста, уыцы режиссерты номхыгъд:

*Гуыдиаты Гермæн
*Тезиаты Мадинæ

## Æрвитæнтæ
2006-æм азы киностудийы куысты тыххæй 

Категори:Уæрæсейы кинокомпанитæ
Эмили-Романья

**Эми́ли-Рома́нья** (, []; ) у Италийы административон регион. Йæ административон центр у сахар Болонья.

## Фиппаинæгтæ

*
Кировыхъæу

**Кировыхъæу**, раздæры ном у **Къардиуыхъæу** () у хъæу Цæгат Ирыстоны Æрыдоны районы. 

## Истори
1922-æм азы Цæгат Ирыстоны хицауады бардзырдмæ гæсгæ уалдзæджы мæйты хæхты цъассытæй Æрхондонæн йæ галиуварс 300 хæдзарæн лæвæрд æрцыдис зæхх. Ног цæрæн бынат уыд æдзæрæг, пыхсджын, кæд хъазахъæгты уыд, уæддæр. Схуыдтой йæ **Къардиу**. Æрбынæттон дзы сты хицæнтæй Зруг, Мамысон, Зæрæмæг æмæ Цъæйы цæрджытæ. Цæгат Ирыстоны облæсты æххæсткомы уынаффæмæ гæсгæ бардзырд бындуронæй æххæстгонд æрцыд 1922-æм азы 5 майы.

### Мыггæгтæ
Ардæм ралыгъдысты Мамысонæй, Зæрæмæгæй, Зругæй, Цъæйæ æмæ иннæ хъæутæй:
* Мамысонгомæй: Дарчитæ, Добатæ, Сидахътæ, Челдытæ, Рæмонтæ, Моураутæ, Боцитæ, Айлартæ, Гæцойтæ, Къадзатæ, Кучитæ, Токтæ, Гайтæ, Суантæ, Икъотæ.
* Цъæйæ: Баситæ, Абайтæ, Мæрзойтæ, Дзалатæ, Гогатæ.
* Зæрæмæгæй: Сихъотæ, Хъайтмазтæ, Абойтæ, Магкатæ, Дзоцъитæ, Мурастæ, Ногъайтæ, Джанайтæ, Куыдзæгтæ, Туатæ, Мамиатæ, Балатæ, Гаджитæ, Цæргæстæ.
* Зругæй: Хозитæ, Бирæгътæ, Козатæ, Таугазтæ, Бырнацтæ.

## Фиппаинæгтæ

## Æрвитæнтæ
* ГТРК Алания // Артдзæст. Кировыхъæу

Категори:Æрыдоны районы цæрæнрæттæ
Поморæгтæ

**Поморæгтæ** () сты уырыссаг адæмы субэтникон къорд. Поморæгты фылдæр хай цæрынц Архангельсчы облæсты. Поморæгтæ райстой хайад Сыбыры хион кæныны. Уыди сын Норвегийы былгæронимæ фидар бастдзинад, суанг ма сæвзæрди уырыссаг-норвегиаг пиджин (руссенорск).

Категори:Уæрæсейы адæмтæ
Категори:Славяйнæгтæ
Архангельсчы облæст

**Архангельсчы облæст** () у Уæрæсейы Федерацийы субъект. Архангельсчы облæсты сæйраг сахар у Архангельск.

## Фиппаинæгтæ

*
Беруаты Егор

**Беруаты** **Вадимы фырт Егор** (1977-æм азы 9 октябры, Мæскуы) у Уæрæсейы театр æмæ кинойы артист, артист Беруаты Вадимы чызджыфырт.

## Фильмографи
* 2000 — Каменская. Искæй Маскæ
* 2001 — Гражданин хистæр — *Андрей*
* 2001 — Пятый угол — *Дима, Суворов æмæ Ликæйы фырт*
* 2001 — Бинонты сусæггæгтæ — *Слава Ермаков*
* 2001—2004 — Ростов-папа — *Сергей*
* 2002 — Æфсæнвæндагон романс — *Алексей*
* 2002 — Каменская-2 —* Олег Мещеринов*
# 2005 — Казароза — *æрыгон Осипов*
* 2005 — Турецкий гамбит — *[[Эраст Фандорин]]*
# 2005 — Девять неизвестных — *Мефодий*
# 2006 — Кто приходит в зимний вечер — *Олег*
# 2006 — Лига обманутых жен — *Маринæйы мой*
# 2006 — Погоня за ангелом — *Иван Архангельский*
# 2007 — Дед Мороз поневоле
# 2007 — Беглянки — *Футболист Вадим*
# 2008 — Человек, который знал всё — *Александр Безукладников*
# 2008 — Москва не сразу строилась. Московские истории
# 2008 — Адмиралъ — *Михаил Смирнов, капитан*
# 2008 — Белая медведица
# 2008 — История любви или новогодний розыгрыш — *Роман*
# 2008 — Начать сначала. Марта (Россия, Украина) — *Иван*
# 2009 — Москва не сразу строилась (цæттæ нæу)
# 2009 — Повезло вам, что... (цæттæ нæу)
# 2009 — Такая служба, такая жизнь (цæттæ нæу)
# 2009 — Человек, который знал всё — *Александр Безукладников*
# 2012 — Август восьмого 

## Фиппаинæгтæ

Категори:Актёртæ алфавитмæ гæсгæ
Категори:Ирон актёртæ
Категори:Уæрæсейы актёртæ
Егор
Категори:Мæскуыйы чи райгуырдис, уыдон
Ирландиаг адæм

**Ирландиæгтæ** (, ) сты кельтаг адæм, Ирландийы бындурон адæм. Бирæ ирландиæгтæ цæрынц АИШ æмæ Стыр Британийы. 

Ирландиæгты националон æвзаг у ирландиаг, фæлæ сæ фылдæр хай дзурынц англисаг æвзагыл. Ирландийы ис сæрмагонд районтæ — Гэлтахттæ — ирландиаг æвзагыл кæм дзурынц, уым.

Категори:Ирландийы адæмтæ
Категори:Стыр Британийы адæмтæ
Мордови

**Мордо́вийы Республикæ** (мокш., эрз. *Мордовия Республикась*, ) у Уæрæсейы Федерацийы субъект. Мордовийы сæйраг сахар у Саранск.

Республикæйы цæрджытæй фылдæр хай сты уырыссæгтæ (60,8% 2002-æм азы) æмæ мордовæгтæ (31,9%). Ис, тæтæр æнгомæй кæм цæрынц, ахæм цалдæр районы дæр.

## Фиппаинæгтæ

*
Опланн

**О́планн** () у Норвегийы раздæры провинци (фюльке). Административон центр — сахар Лиллехаммер.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Норвегийы раздæры провинцитæ
Лиллехаммер

**Лиллехаммер** () у Норвегийы сахар æмæ муниципалитет.

1994-æм азы Лиллехаммеры уыдысты Зымæгон Олимпаг хъазтытæ.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Норвегийы сахартæ
Шотландиаг æвзаг (кельтаг)

**Шотландиаг æвзаг** кæнæ **гэлаг**, **гаэлаг æвзаг** (*Gàidhlig*) у кельтаг æвзæгтæй иу. Дзурынц ыл Шотландийы цæгат-ныгуылæны.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Кельтаг æвзæгтæ
Категори:Шотланди
Оулавсёкæ

[thumb|right|250px|Оулавсёкæ [Торсхавны]]
**Оулавсёкæ** (, []) у Фареры сакъадæхты националон бæрæгбон (28-29 июлы). Дзырдæй-дзырдмæ Оулавсёкæ нысан кæны "Сыгъдæг Олавы хист".

Категори:Фареры сакъадæхты культурæ
Слайго

**Сла́йго** (, ) у сахар Ирландийы цæгат-ныгуылæны.

Категори:Ирландийы сахартæ
Лимерик

**Ли́мерик** ( [], ) у сахар Ирландийы ныгуылæны, паддзахады æртыккæгæм стырдæр сахар.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ирландийы сахартæ
Голуэй

**Го́луэй** (, ) у сахар Ирландийы ныгуылæны.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ирландийы сахартæ
Уæрæсейы бон

**Уæрæсейы бон** () у Уæрæсейы Федерацийы ахсджиагдæр паддзахадон бæрæгбæттæй иу.  У æнцойбон.

## Истори
1990-æм азы уыцы бон УСФСР-йы адæмон депутатты æмбырд райста «УСФСР-йы паддзахадон суверенитеты тыххæй деклараци». 1992-æм азæй фæстæмæ уыцы бон сси паддзахадон бæрæгбон.

2002-æм азы фæстæ уыцы бон хуыйны «Уæрæсейы бон».

Уыцы иу бон 1991-æм азы уыдис Уæрæсейы президенты æвзæрстытæ, фæуæлахиз дзы Борис Ельцин.

## Æддаг æрмæг

* Указ Президента Российской Федерации от 2 июня 1994 года № 1113 «О государственном празднике Российской Федерации»  
* Ст. 112 Трудового кодекса Российской Федерации от 30 декабря 2001 года № 197-ФЗ  

Категори:Уæрæсейы бæрæгбæттæ
Муссолини, Бенито

**Бенито Амилькаре Андреа Муссолини** (; 1883-æм азы 29 июлы — 1945-æм азы 28 апрелы) — италиаг политикон архайæг, литератор, фашистон партийы фæтæг («дуче»), диктатор, Италийы разамонæг (премьер-министр 1922—1943). Империйы Фыццаг маршал (1938-æм азы 30 мартъийы). Термин «фашизм» чи æрхъуыды кодта, уыцы лæг.

Бенито Муссолинийы фырт Романойы чызг Алессандрæ Муссолини (1962-æм азы гуырд) у нырыккон италиаг политик, ссис зындгонд йæ дæрзæг комментариты фæрцы. Зæгъæм, 2007-æм азы ноябры уый загъта æппæт румынæгтæ фыдгæнджытæ сты, зæгъгæ.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Италийы фысджытæ
Категори:Италиаг фысджытæ
Категори:Социалисттæ
Категори:Фашистон раздзогтæ
Категори:Италийы премьер-министртæ
Пугачёва, Борисы чызг Аллæ

**Аллæ Борисы чызг Пугачёва** (райгуыдис 15 апрелы 1949-æм азы, Мæскуы) — эстрадæйы зарæггæнæг, УСФСР-йы æмæ Советон Цæдисы адæмон артисткæ, Уæрæсейы Федерацийы паддзахадон премийы лауреат.

Аллæ Пугачёвайы чызг Кристинæ дæр (1971-æм азы гуырд) зарæггæнæг у.

## Æддаг æрмæг
* Все песни и тексты песен Аллы Пугачёвой на сайте Радио Алла 
* Официальный сайт Аллы Пугачевой
* Сайт поклонников Аллы Пугачевой 
* Алексей Поликовский Олимпия мимолетная 

## Фиппаинæгтæ

Категори:Музыканттæ алфавитмæ гæсгæ
Муцураев, Тимур

**Тимур Муцураев** () у зындгонд цæцæйнаг бард, зары фылдæр уырыссагау. Райгуырдис 1976-æм азы 25 июлы Грознайы сахары.

Каст фæци Грознайы 30-æм астæуккаг скъола. Йæ сабибонтæй уыди æнувыл спортыл. 1991-æм азы сси Цæцæн-Мæхъхъæлы чемпион каратэйæ.

1994-æм азæй хæцыди Цæцæны фыццаг хæсты. Сержень-Юрты хъæуы фæци уæззау цæф.

Тимур Муцураев у Цæцæны хæдбарыл æмæ пысылмон диныл фыст зарджыты автор-зарæггæнæг. Йæ зарджытæ фыссы уырыссагау æмæ уый охыл йæ сфæлдыстад у популярон канд йæ æмбæстæгты ’хсæн нæ, фæлæ раздæры Советон Цæдисы бирæ æндæр адæймæгтæм.

Тимуры иуæй-иу зарджыты тексттæ ныффыстой йæ хæлæрттæ.

Категори:Бардтæ
Категори:Цæцæйнаг зарæггæнджытæ
Категори:Грознайы чи райгуырдис, уыдон
Ханой

**Хано́й** () у Вьетнамы сæйраг сахар æмæ паддзахады дыккаг стырдæр сахар. Ис Вьетнамы цæгаты.

1902-æм азæй 1953-æм азы онг уыдис Францаг Индокитайы сæйраг сахар.

## Фиппаинæгтæ

*
Хъамболты Тамерлан

**Хъамболты Таймуразы фырт Тамерлан** (райгуырд 1959-æм азы) у уæрæсейаг ахуыргонд, ЦИПУ-йы Фæсарæйнаг æвзæгты факультеты декан (1993-2007), ЦИППИ-йы ЮНЕСКО-йы кафедрæйы сæргълæууæг (2005-æм азæй), филологон зонæдты доктор, ЦИПУ-йы профессор, Уæрæсейы педагогон æмæ æхсæнадон зонæдты академийы æцæг уæнг.

## Йæ цард æмæ куысты тыххæй
Райгуырдис Цæгат Ирыстоны Æрæфы районы Хæзныдоны хъæуы 1959-æм азы. Каст фæци Дзæуджыхъæуы 21-æм скъола. Уæлдæр ахуырад райста ЦИПУ-йы Фæсарæйнаг æвзæгты факультеты францаг хайады. Университет каст фæуыны фæстæ Хъамболы-фырт куыста тæлмацгæнæгæй Алжиры (1981—1984-æм азты). 1992-æм азы фæци ЛПУ-йы аспирантурæ æмæ бахъахъхъæдта диссертаци нырыккон францаг æвзаджы лексикологийыл. 2002-æм азы бахъахъхъæдта докторы диссертаци æхсæнадон æвзагзонынадыл (социолингвистикæйыл).

1993-æм азæй фæстæмæ уыди ЦИПУ-йы Фæсарæйнаг æвзæгты факультеты декан, уый фæстæ, факультет йæ ном куы раивта, сси Æхсæнадæмон ахæстыты факультеты декан, стæй ногæй сси Фæсарæйнаг æвзæгты факультеты декан æмæ уыцы бынаты куыста 2007-æм азы онг. 2005-æм азæй æмафон кусы ЦИППИ-йы ЮНЕСКО-йы кафедрæйы сæргълæууæгæй (ныр дæр).

2009-æм азы æвзæрст æрцыдис Ирон æвзаджы ахуыргæнджыты æмæ иртасджыты ассоциацийы президентæй.

## Ноджы ма кæс:
* Ирон национ ахуырады концепци

## Æддаг æрмæг
* Хъамболты Тамерланы интервью 
* Языковая ситуация и языковая политика в Северной Осетии: история, современность, перспективы (Хъамболы-фырты монографи йæ докторон диссертацийы бындурыл, 2007)

## Фиппаинæгтæ

Категори:Иранисттæ
Категори:Ирон æвзаг иртасджытæ
Категори:Уæрæсейы лингвисттæ
Категори:ЦИПУ
Тамерлан
Категори:Хæзныдоны чи райгуырдис, уыдон
Андиаг адæм

**Андиæгтæ** (, ) сты адæм хæххон Дагъистаны ныгуылæны, Ботлихы районы Цæцæнимæ арæны цур.

## Анди цы ран ис
Андиæгты историон артдзæст ис Андийы рагъы хуссарвæхстыл, цæугæдон Андийы Хъойсуйы галиу фæрссагдæттæ кæм кæлынц, уыцы рæтты. Географион, культурон æмæ æвзагон барæнтæм гæсгæ Андийы бæстæ дихгæнæн ис Уæллаг æмæ Дæллаг Андийыл.

## Æвзаджы тыххæй
Андиæгтæ дзурынц нахаг-дагъистайнаг къорды андиаг-цезаг дæлкъорды андиаг æвзагыл. Андиæгты æхсæн пайда чындæуы солиаг æвзаг — хъуыддагкæнынад æмæ ахуырады мидæг, уырыссаг æвзаг — куыд æхсæнадæмон ныхасгæныны фæрæз (солиаг æвзаджы «зонæйы» æдде), ахуырад æмæ хъуыддагкæнынады дæр. Андиаг æвзагæн фыссынад нæма сфæлдыстæуыд, фæлæ ис се ’взагыл тексттæ: Ног фæдзæхст æмæ æндæртæ.

## Дины тыххæй
Уырнæг андиæгтæ сты пысылмæттæ-сунниттæ (уыдон сты Кадырийаг тарикаты иунæг минæвæрттæ дагъистайнаг хæххон адæмыхæттыты хсæн), фæлæ XIV æнусы онг сæ фылдæр уыдысты чырыстæттæ (райстой йæ гуырдзыйæ Тамар успаддзахы рæстæджы).

## Андийы нымæц
2002-æм азы Æппæтуæрæсеон сфыстмæ гæсгæ андиаг адæмы нымæц у 21,8 мин адæймаджы, уыдонæй 21,3 мин цæрынц Дагъистаны. Фæлæ æндæр хыгъдтытæм гæсгæ сæ нымæц хæццæ кæны 65-75 минмæ, уымæн æмæ сæ фылдæртæ сæхи нымайынц солиæгтыл, кæд андиагау дзурынц, уæддæр.

## Андийы хæдзарады тыххæй
Андийы традицион дæсныйад у фосдарын æмæ нымæт уæрдыны куыст. Дæллаг андийаг хъæуты рæзын кæнынц алыхуызон дыргътæ. 

## Æрвитæнтæ
* Андиæгтæ  

Категори:Дагъистаны адæмтæ
Категори:Кавказы адæмтæ
Ботлихы район

**Ботлихы район** у Дагъистаны 42 хъæууон районтæй иу. Æрбынат кодта хæххон Дагъистаны ныгуылæны, æмарæн у Цæцæнимæ. Районы административон центр у Ботлихы хъæу.

Ботлихы район æмарæн у Ахвахы, Гумбеты, Хунзахъы, Цъумадайы районтимæ. 
Районы цæрынц солиæгтæ, андиæгтæ, ботлихæгтæ æмæ годобериæгтæ.

## Фиппаинæгтæ

 

*
Андиаг æвзаг

**Андиаг æвзаг** () — у андиаг адæмы æвзаг.

## Кæм цæрынц
Андиаг æвзагыл дзурынц Дагъистаны Ботлихы районы цалдæр хъæуы: Анди, Гунха, Гагатли, Муни, Кванхидатли, Зилойы, стæй сахартæ Махачкала æмæ Хасавюрты.

## Дзурджыты нымæц
2002-æм азы Æппæтуæрæсеон сфыстмæ гæсгæ андиагау дзурджыты нымæц у 24 мин адæймаджы, фæлæ гæнæн и æмæ уыцы нымæц фылдæр уа.

## Диалекттæ
Андиаг æвзаг у андиаг æвзæгтæй иу. Уымæн ис уæллаг-андиаг (хъæутæ Анди, Гагатли, Риквани, Зило) æмæ дæллаг-андиаг (Муни, Кванхидатли) диалектты къорд ныхасыздæхтытæ. Диалектты мидæг ис мырон (уæллаг-андиаг диалекты нæй мыр «кьI») æмæ морфологион (цæвиттон, дæллаг-андиаг диалекты ис æртæкъласон системæ) хъауджыдзинæдтæ.

Андиаг æвзаджы ис номон къласы фондзуæнгон системæ, Рикванийы ныхасыздæхты та — æхсæзуæнгон; ис ма аффективон хауæны форманты конды мидæг къласон æвдыстæгтæ: 
рахицæнгæнæн ис локализацийы 7 серийы, æнæуый та нысан «мидæг» нымæцы миниуæгмæ гæсгæ (иуон нымæц - «*ла/-а*», бирæон нымæц - «*-хъи*», дæнцæгæй: «*гьакъу-ла*» (*хæдзары мидæг*), фæлæ «*гьакъоба-хъи*» (*хæдзæртты мидæг*); мивдисæджы нымæцы æвдыстæуы аблаутæй: «*имуво воцци в-усон*» (*фыд æрвады ссардта*), фæлæ «*имуво воццул в-осон*» (*фыд æрвадæлты ссардта*).

Андийы хъæуы ныхасыздæхты ис хъауджыдзинæдтæ сылгоймæгтæ æмæ нæлгоймæгты ныхасы.
Дæнцæгæй: «*дин*» (*æз*), «*мин*» (*ды*), «гьекIа» (*адæймаг*), сылгоймæгтæ та дзурынц: «*ден*», «*мен*», «*гьекIва*».

## Фыссынады тыххæй
Андиаг æвзагæн ис хигъæдон фыссынад кириллон алфавиты бындурыл.

## Литературæ
* Церцвадзе Ил. Андиаг æвзаг. Тб., 1965. ; 
* Алексеев М. Е. Андиаг æвзаг // Дунейы æвзæгтæ. Кавказы æвзæгтæ. М., 1999. 
* Андиаг дзырдты этимологи "StarLing database server"-ы, Сергей Старостин. 

Категори:Дагъистаны æвзæгтæ
Категори:Солы-андийы-цезы æвзæгтæ
Арль

**Арль** (, ) у сахар Францы хуссары. Цæрджыты нымæц — 52 600 адæймаджы (2005).

[thumb|right|200px|[Винсент ван Гог: *Арлы æхсæвы кафе*]]

## Фиппаинæгтæ

Категори:Прованс — Альпæтæ — Æрвхуыз донбылы сахартæ
Кобулеты муниципалитет

**Кобулеты муниципалитет** () у Ачъары цæгат-ныгуылæны район. Йæ административон центр у сахар Кобулети. Лæууы Сау денджызы скæсæн былгæроныл.

*
Пысылмон республикæ

**Пысылмон республикæ** у, пысылмон дингæнджыты къухы дзæвгар тыхбар () кæм ис, ахæм теократон паддзахадон арæзты хуыз; æмбæлы Хæстæг Скæсæны. Ахæм арæзты формæйæн ис куыд традицион пысылмон монархийы, афтæ европæйаг республикæйы æууæлтæ.

Пысылмон республикæйы фылдæр закъæттæ æнцайынц шариаты бындурыл.

Ахæм паддзахæдтæм бахæссæн ис Иран, Афгъанистан, Мавритани æмæ Пакистан (æниу, 1956-æм азы Пакистаны цы конституци сфидар чынди, уымæ гæсгæ ацы паддзахад у æнæдинон, æмæ йæ пысылмон кæй хуындæуы, уымæн ис айдагъ символикон-культурон нысаниуæг).

Классикон пысылмон республикæйыл нымайæн ис Иран — йæ сæргъы лæууы уæлдæр пысылмон дингæнæг (рахбар).

Категори:Пысылмон дин
Категори:Политикæ
Урс хæдзар

**Урс хæдзар** (), зæгъгæ, афтæ хуындæуы АИШ-ы президенты цæрыны æмæ кусыны агъуыст сахар Вашингтоны.

Урс хæдзар арæзт у палладион стилмæ гæсгæ (архитектор Джеймс Хобан). Аразын æй райдыдтой 1792-æм азы, æмæ 1800-æм азы 1 ноябры агъуыст уыди цæттæ. Уыцы бон йæ фыццаг хицау ссис АИШ-ы дыккаг президент Джон Адамс.

Райдианы йæ хуыдтой «Президенты галуан», термин «Урс хæдзар»-æй та фыццаг хатт спайда чынди 1811-æм азы. Фæлæ ацы ном официалон хуыз райста æрмæст 1901-æм азы, президент Теодор Рузвельты баруынаффæмæ гæсгæ.

1909-æм азæй президенты кусæнуат у, бæстыхайы галиу хайы чи ис, уыцы Дæргъдымбыл кабинет.

Урс хæдзар нывгонд æрцыд 20 доллæры банкнотæйыл.

Категори:Вашингтон
Ван Гог, Винсент

**Винсе́нт Виллем Ван Гог** (; райгуырдис 1853-æм азы 30 мартъийы Нидерландты — амардис 1890-æм азы 29 июлы Овер-сюр-Уазы, Францы) у дунейы номдзыд нидерландаг æмæ францаг нывгæнæг-постимпрессионист.

## Галерей

Vincent Willem van Gogh 128.jpg|Æхсынæнтæ (1888)
VanGogh-starry night.jpg|Стъалыты æхсæв
Vincent Willem van Gogh - Cafe Terrace at Night (Yorck).jpg|Æхсæвы кафе (1888)
VanGogh-Irises 1.jpg|Хъæздидинджытæ


## Фиппаинæгтæ

Категори:Францы нывгæнджытæ
Категори:Нидерландты нывгæнджытæ
Категори:Цæгат Брабанты чи райгуырдис, уыдон
Цомахъ

**Цомахъ** кæнæ **[[домбай]]** () у, хомхорты къорды гæдыты бинонадмæ чи хауы, æхсырæйхæсгæ цæрæгойты ахæм хуыз.

Цомахътæ сты ахæм гæзæмæ хомхортæ, æрдон диморфизм кæмæн ис. Хъомыл нæл цомахъæн ис бæзджын барц, æмæ у сылæй дзæвгар ставддæр.

Цомахъ бахъомыл вæййы 5 азы кармæ.

Цомахътæн, æндæр дынджыр гæдытимæ абаргæйæ, ис æнахуыр цардыуаг — цæрынц стыр бинонты (прайдтæй). Цуан кæнынц æмæ лæппынтæм зилынц, фылдæр, сылтæ, нæлтæ та хъахъхъæнынц территори.

## Кæс ноджы
* Домбай

## Фиппаинæгтæ

Категори:Цæрæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Категори:Хомхортæ
Бэнкси

**«Бэ́нкси»** () у зындгонд бритайнаг граффити нывгæнæг. 

## Æрвитæнтæ
* Бэнксийы сайт

Категори:Стыр Британийы ныры нывгæнджытæ
Категори:Бристолы чи райгуырдис, уыдон
Домбай

**Домбай** () у бизонты мыггаджы Европæйы æмбæлæг хуыз; хауы дысæфтæгонты къорды тутсыкъаджынты бинонадмæ.

Домбай у америкаг бизоны æнгæсæн, æмæ уымæн æнæкъуылымпыйæ кæнынц гибридизаци. Уый охыл сæ арæх хæссынц иу хуызмæ.

## Дзырд
Дзырд домбай ис кавказаг адæмты æвзæгтæй бирæты. Асыйаг (балхъайраг) æмæ хъæрæсейаг æвзæгтыл хъуысы доммай, кæсгонау — домбей, гуырдзиагау — домба (დომბა), свайнагау — домбæй æмæ амоны æрмæстдæр зубр. Сари ныртæккæ дæр стыр æмæ тыхджын богъы хонынц домбай.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Цæрæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Категори:Дысæфтæгонтæ
Бриджтаун

**Бриджтаун** () у Барбадосы сæйраг сахар.

Категори:Барбадосы цæрæнрæттæ
Онтарио (нысаниуджытæ)

**Онтарио** ():

* Онтарио — Канадæйы провинци;
* Онтарио — Цæгат Америкæйы цад;
* Онтарио — АИШ-ы зылд.
Калгари

**Ка́лгари** () у Канадæйы сахар, Альбертæйы провинцийы стырдæр сахар.

## Фиппаинæгтæ

*
Галифакс (Ног Шотланди)

**Галифа́кс** () у Канадæйы сахар, Ног Шотландийы административон центр.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Канадæйы сахартæ
Санто-Доминго

**Са́нто-Доми́нго** () у Доминиканæйы Республикæйы сæйраг сахар.

Сахары цæрджыты нымæц у 2,2 милуанæй фылдæр. Уыдонæй 70% бæрц сты мулаттæ, 10% — негртæ, æндæртæ европæйæгтæ.

2008-æм азы 27 февралы скуыста Санто-Домингойы метро, йæ иунæг хаххы дæргъ у 14,5 км, ис дзы 16 станцæйы.

*
Россини, Джоаккино

**Джоакки́но Анто́нио Росси́ни** (; 1792—1868) уыди италиаг композитор, динон æмæ камерон музыкæйы, стæй 39 оперæйы автор.

## Цардафыст
Россини райгуырдис 1792-æм азы 29 февралы итайлаг сахар Пезаройы. Йæ ныййарджытæ уыдысты музыканттæ (фыд уыди трубач æмæ валторнист, мад та — зарæггæнæг). Йæ сабибонтæй Джоакино ахуыр кодта зарын, стæй чембало æмæ скрипкæйыл цæгъдын, касти музыкæйы теори. Рæсугъд хъæлæсы хицау уæвгæйæ сывæллон зарыди аргъуаны хорты, оперон театры та уыди хоры дирижер æмæ аккомпаниатор. 1806–1810-æм азты Россини ахуыр кодта музыкæ Болоньяйы музыкалон лицейы. Уым йæ ахуыргæнджытæ уыдысты В. Каведаньи (виолончель) æмæ С. Маттеи (контрапункт).

1806-æм азæй Россини уыди Болоньяйы филармонион академийы уæнг.

Йæ фыццаг оперæ («Вексель на брак») композитор ныффыста 1810-æм азы. Дарддæры азты Джоакино иудадзыг фыста оперæтæ Венецийы æмæ Миланы театртæн.

Лицей каст фæуынæй 6 азы куы рацыди (1816 аз), уæд Россини ныффыста (20 бонмæ) йæ зындгонддæр уацмыс — оперæ «Сивильяйы хилдасæг», Бомаршейы пьесæмæ гæсгæ.

1821-æм азы Россини ракуырдта зарæггæнæг Изабеллæ Кольбаны. 1823-æм азы Лондоны Къаролы театры директоры хуындмæ гæсгæ композитор араст ис Стыр Британимæ. Уым ын фондзмæйон куыстæн фыстой 7000 фунт стерлингы бæрцæн мызд.

1824-æм азы Россини сси Парижы Итайлаг театры директор.

1829-æм азы Россини раздæхти Болоньямæ. Фæлæ 1830-æм азы ноябры ногæй цæуы Парижмæ.

1836–1855 азты композитор царди Болоньяйы æмæ Флоренцийы, разамынд лæвæрдта Болоньяйы музыкалон лицейæн.

1845-æм азы фæзиан йæ фыццаг ус. Дыууæ азы фæстæ Россини ракуырдта Олимпия Пелиссьейы. 1855-æм азы музыкант æрбынат кодта Парижы. Йæ хæдзар сси сахары зындгонддæр музыкалон салонтæй иу.
Джоакино Россини фæзиан 1868-æм азы 13 ноябры Парижмæ хæстæг сахар Пассийы. 1887-æм азы йæ марды буар раластой Флоренцимæ æмæ уым баныгæдтой.

Россинийы ном хæссы, йæ ныстуанмæ гæсгæ йæ райгуырæн сахары кæй сарæзтой, уыцы консерватори.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Италийы композитортæ
Икалуит

**Икалу́ит** (, ) у Канадæйы сахар, Нунавуты сæйраг сахар.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Канадæйы сахартæ
Бретойнаг адæм

**Бретойнæгтæ** (, ) сты кельтаг адæм, Бретаны бындурон адæм. 

Категори:Бретань
Категори:Францы адæмтæ
Белфаст

**Бе́лфаст** (, , ) у Цæгат Ирландийы сæйраг сахар.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Цæгат Ирландийы сахартæ
Скандинави

**Скандина́ви** (, , , ) у Цæгат Европæйы историон æмæ географион регион.

thumb|right|300px|

## Кæс ноджы
* Скандинавийы æрдæгсакъадах

*
Индийы фурд

**Индийы фурд** (океан) у Зæххы къорийы фурдты æртыккаг стырдæр. Зæххæн æмбæрзы йæ донцъары 20%.

Цæгатырдыгæй арæнгонд у Азийы континентæй, ныгуылæнырдыгæй — Аравийы æрдæгсакъадах æмæ Африкæйæ, скæсæнырдыгæй — Индокитай, Зонды сакъадæхтæй, хуссарырдыгæй — Хуссар фурдæй.
Индийы æмæ Атлантикон фурдты ’хсæн арæн цæуы скæсæн дæргъады 20 градусыл, Индийы æмæ Сабыр фурдты арæн — скæсæн дæргъады 147 градусыл.

Индийы фурды тæккæ цæгатагдæр стъæлф ис Персы бакæлæны, цæгат уæрхады 30 градусмæ æввахс.
Индийы фурд у 10000 км уæрхæн. Йæ фæзуат у 73 556 000 км² (Сырх денджыз æмæ Персы бакæлæн нымайгæйæ), бæрцут — 292 131 000 км³.

Индийы фурды æрбынат кодтой сакъадахон бæстæтæ — Мадагаскар, Коморы сакъадæхтæ, Сейшелтæ, Мальдивтæ, Маврикий, Шри-Ланка.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Индийы фурд
Абуладзе, Тенгиз Евгенийы фырт

**Тенгиз Евгенийы фырт Абуладзе** (; 1924 азы 31 январы, Кутаис — 1994 азы 6 мартъийы, Тбилис) — гуырдзиаг кинорежиссёр, Гуырдзыстоны ССР-ы адæмон артист (1966), Советон Цæдисы адæмон артист (1980), Ленины премийы лауреат (1988).

## Цардафыст
Тенгиз Абуладзе райгуырдис Кутаисы.

Ахуыр кодта Тбилисы театралон институты. 1953-æм азы каст фæци Кинемотографийы æппæтуæрæсеон паддзахадон институт (; Сергей Юткевичы æрмадз), куыста «Гуырдзыстон-Фильм»-ы киностудийы.

Йæ фыццаг кинонывтæ уыдысты цыбырметражонтæ.

1974-æм азæй куыста Тбилисы театралон институты ахуыргæнæгæй.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Советон Цæдисы кинорежиссёртæ
Категори:Советон Цæдисы адæмон артисттæ
Категори:Кутаисы чи райгуырдис, уыдон
Категори:Ленины премийы лауреаттæ
Сен-Пьер æмæ Микелон

**Сен-Пьер æмæ Микелон** () у Францы фæсденджызон æмбалад Атлантикон океаны.

*
Персы бакæлæн

**Персы бакæлæн** ( — *xalij-e fârs*) у Иран æмæ Аравийы æрдæгсакъадахы ’хсæн бакæлæн. Ормузы донкъубалæй баст у Оманы бакæлæнимæ, Араббы денджызимæ æмæ Индийы фурдимæ. 1960-тæм азтæй иуæй-иу араббаг паддзахæдтæ рæгъмæ æрхæстой бакæлæны ном баивыны идейæ: араббагау æй райдыдтой *Араббы бакæлæн* хонын ( ). Ацы ном араббаг дунейы æдде нæ рапарахат ис, Иугонд Нациты Организаци æмæ æндæр организацитæ дарддæр пайда кæнынц раздæры номæй.

Персы бакæлæны былгæрон ис ахæм паддзахæдтæ: Оман, Араббы Иугонд Эмираттæ, Сауды Арабб, Катар, Бахрейн, Кувейт, Ирак æмæ Иран. Персы бакæлæнмæ кæлынц цæугæдæттæ Тигр æмæ Евфрат.

Персы бакæлæны регион нефтарæх кæй у, уый охыл ын ис тынг ахсджиаг геополитикон ахадындзинад. XX æнусы кæрон регионы цыдысты дыууæ стыр хæсты: Иран æмæ Ирачы ’хсæн хæст (1980—1988) æмæ Персы бакæлæны хæст (1991).

Гидрологион, гидрохимион æмæ æндæр æууæлтæм гæсгæ Персы бакæлæн у денджыз.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Денджызтæ алфавитмæ гæсгæ
Категори:Индийы фурды денджызтæ
Талышаг æвзаг

**Талышаг æвзаг** у талышаг адæмы мадæлон æвзаг; хауы ирайнаг æвзæгты къорды цæгат-ныгуылæн дæлкъордмæ. Æмбæлы Талышстаны (уый у, талыштæ кæм цæрынц, уыцы бæстæйы æнæофициалон ном — Азербайджаны хуссар æмæ йемæ æмарæн чи у, Ираны уыцы районтæ).

Дзурджыты нымæц хæццæ кæны 500 мин адæймагмæ; æнæофициалон бæрæггæнæнтæм гæсгæ талышагау дзурынц 900 мин адæймагмæ ’ввахс.

## Кæс ноджы
* Талышаг Википеди

*
Категори:Ирайнаг æвзæгтæ
Абруццо

**Абру́ццо** () кæнæ **Абру́цци** () у Италийы административон регион. Административон центр — Л’Акуилæ.

## Фиппаинæгтæ

*
Нур-Трёнделаг

**Нур-Трёнделаг** () у Норвегийы раздæры провинци (фюльке). Административон центр — сахар Стейнхьер.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Норвегийы раздæры провинцитæ
Стейнхьер

**Стейнхьер** () у Норвегийы коммунæ, Трёнделаджы провинцийы (фюлькейы) административон центр.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Норвегийы сахартæ
Нымæт (хъуымац)

**Нымæт**, дыгур. *буйнаг* у уæрст хъуынæй кæнæ синтетикон фæскъауæй конд æнгом хъуымац.

## Кæс ноджы
* Нымæтхуд

## Фиппаинæгтæ

Категори:Æрмæджытæ
Сен-Пьер (Сен-Пьер æмæ Микелон)

**Сен-Пьер** () у Сен-Пьер æмæ Микелоны административон центр.

thumb|right|300px|Сен-Пьер

## Фиппаинæгтæ

Категори:Францы сахартæ
Категори:Сен-Пьер æмæ Микелон
Эуст-Агдер

**Э́уст-Агдер** () у Норвегийы раздæры провинци (фюльке). Административон центр — сахар Арендал.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Норвегийы раздæры провинцитæ
Араббы денджыз

**Араббы денджыз** (, , , , , , , , ) у Индийы фурды хай. Ныгуылæны йæ был у Араббы æрдæгсакъадах, скæсæны та — Индостаны æрдæгсакъадах.

Денджызы фæзуат у 4832 мин км². Æрфад — 5803 метры.

Денджызы стырдæр бакæлæнтæ: Адены, Оманы, Кач, Камбейы. Стыр сакъадæхтæ: Сокотрæ æмæ Лаккадивы сакъадæхтæ. Денджызмæ кæлы цæугæдон Инд. Сæйрагдæр порттæ сты Мумбаи (Бомбей), Карачи æмæ Аден.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Денджызтæ алфавитмæ гæсгæ
Категори:Индийы фурды денджызтæ
Бенгалы бакæлæн

**Бенгалы бакæлæн** кæнæ **Бенгалийы бакæлæн** ис Индийы фурды цæгат-скæсæны, æхсы Индийы, Бангладешы, Мьянмæйы æмæ Шри-Ланкайы былгæрæттæ.

Бакæлæны цæгатаг кæрон æхсы, йæ ном ын чи радта, уыцы историон облæст Бенгали (уымæ хауы ныртæккæйы Бангладеш æмæ Индийы штат Ныгуылæн Бенгали).

Бенгалы бакæлæнмæ кæлынц бирæ стыр цæугæдæттæ — Ганг, Брахмапутрæ æмæ Мегхнæ, Кришнæ, Годавари, Кавери, Маханади, Иравади.

Бакæлæны стырдæр порттæ сты Ченнай, Вишакхапатнам, Калькуттæ (Инди), Читтагонг (Бангладеш).

Бакæлæны цæгат-скæсæйнаг былгæроныл, Кокс-Базары сахармæ (Бангладеш) хæстæг æрбынат кодта дунейы дæргъвæтиндæр пляж (у 120 километры дæргъæн).

Гидрологион, гидрохимион æмæ æндæр æууæлтæм гæсгæ Бенгалы бакæлæн у денджыз.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Денджызтæ алфавитмæ гæсгæ
Категори:Индийы фурды денджызтæ
Оманы бакæлæн

**Оманы бакæлæн** ( - *Khalīj ‘Umān*,  - *Daryâ-ye ‘Omân*) у, Ормузы донкъубалы фæрцы Аравийы денджыз æмæ Персы бакæлæн чи бæтты, уыцы бакæлæн. Йæ дæргъ у 450 км, уæрх та — 330 км. Арфдæр ран — 3694 метры.

Цæгаты бакæлæн æхсы Ираны былгæрон, хуссары — Оманы (скæсæнырдыгæй) æмæ Араббы Эмиратты (ныгуылæнырдыгæй) былгæрæттæ.

Категори:Бакæлæнтæ алфавитмæ гæсгæ
Суэцы бакæлæн

**Суэцы бакæлæн** ис Сырх денджызы цæгаты, хицæн кæны Азийы иу хай — Синайы æрдæгсакъадах — Африкæйæ.

Бакæлæнæн ис дæргъæццон формæ: йæ дæргъ у 290 км, уæрх та — 25–55 км.

Бакæлæны цæгаты ис Суэцы сахар (Мысыры паддзахады), уый бæтты Сырх æмæ Зæххастæуы денджызтæ.

Категори:Бакæлæнтæ алфавитмæ гæсгæ
Арендал

**А́рендал** ( ) у сахар æмæ муниципалитет Норвегийы хуссары. Арендал уыди Эуст-Агдеры провинцийы административон центр.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Норвегийы сахартæ
Адены бакæлæн

**А́дены бакæлæн** () у Индийы фурды Араббы денджызы хай. Йæ дæргъ у 890 километры. Цæгаты йæ был у Араббы æрдæгсакъадах (Йемены паддзахад). Хуссары æмæ ныгуылæны та йæ был у Африкæйы континенты зæхх (Сомали æмæ Джибути).

Адены бакæлæн Баб-эль-Мандебы донкъубалы фæрцы баст у Сырх денджызимæ. Бакæлæнæн ис экономикон ахадындзинад — йæ донвæндагыл нефт цæуы Персы бакæлæнæй Европæмæ.

XXI æнусы ам скарз ис пиратты проблемæ.

Категори:Бакæлæнтæ алфавитмæ гæсгæ
Салоники

**Салони́ки**, вариант — **Фессалони́ки** () у Гречъы дыккаг стырдæр сахар. Цæрджыты нымæц (сахаргæройнæгты нымайгæйæ) у 800 мин адæймагæй фылдæр (2001-æм азы бæрæггæнæнтæ).

Салоникийы алфамбылай æрбынат кодтой бирæ къаннæг цæрæнрæттæ. Сæрдыгон дзы цæры дзæвгар туристтæ, зымæджы та сты аграрон хъæутæ.

Салоникийы ис аэропорт æмæ, йæ экономикон ахадындзинадмæ Афинæтæй фæстæ дыккаг бынат чи ахсы, ахæм дынджыр денджызон порт.

## Фиппаинæгтæ

*
Антверпен

**Антве́рпен** ( ,  , ) у сахар Фландрийы (Бельги). Бельгийы дыккаг (Брюсселы фæстæ) стырдæр сахар, Фландрийы стырдæр цæрæнран.

У Антверпены провинцийы административон центр.

Сахар æрбынат кодта цæугæдон Шельдæйы фæйнæфарс.

Антверпен у дунейы дæс стырдæр денджызон порттæй иу.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Бельгийы сахартæ
Брюсселы трамвай

**Брюсселы трамвай** у Брюсселы сахары æхсæнадон транспорты хуызтæй иу. У сахары организаци STIB/MIVB-йы дæлбар.

Конкæ (бæхтрамвай, бæхпоезд) Брюсселы фæзынди 1869-æм азы, 1877-æм азы дзы пайда кæнын райдыдтой тæфæйдзу трамвайтæй, 1894-æм азы та сахары райдыдта кусын электрон трамвай (уыди бæстæйы фыццаг ахæм).

Брюсселы ис уæрæх трамвайон хыз. 2007-æм азы кæронмæ сахары куыстой 18 маршруты.

2007–2008-æм азты арæзт цыди хызы реорганизаци — иуæй-иу маршрутты трассæтæ æрцыди ивд, фæзынди ног маршруттæ, сæхгæдæуыд цалдæр зæронды.

Категори:Трамвайон системæтæ алфавитмæ гæсгæ
Категори:Бельгийы трамвайон системæтæ
Категори:Брюссель
Прованс — Альпæтæ — Æрвхуыз донбыл

**Прованс — Альпæтæ — Æрвхуыз донбыл** (, ) у регион Францы хуссары. Йæ сæйраг сахар у Марсель.

## Департаменттæ

## Фиппаинæгтæ

*
Грютвикен

**Грютвикен** () у бритайнаг фæсденджызон территори Хуссар Джорджи æмæ Хуссар Сандвичы сакъадæхты административон центр.

Категори:Хуссар Джорджи æмæ Хуссар Сандвичы сакъадæхтæ
Страсбург

**Стра́сбург** (**Страсбур**) (, , ) у сахар Францы скæсæны, Эльзасы историон сæйраг сахар.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Гранд-Эсты сахартæ
Хъырымы тæтæр

**Хъырымы тæтæр** кæнæ **хъырымтæтæр** (хъырымтæтæйрæгтæ; хъырымы тæтæйрагау *qırımtatarlar*) сты, Хъырымы чи равзæрди, уыцы адæм. Дзурынц, алтайаг æвзæгты бинонты тюркаг къордмæ чи хауы, уыцы хъырымтæтæйраг æвзагыл.

Хъырымтæтæйрæгты фылдæр хай цæрынц Хъырымы æрдæгсакъадахыл (260 минмæ æввахс), стæй ма цæрынц Турчы, Узбекистаны (150 минмæ æввахс), Румынийы (24 мины), Болгарийы (3 мины), Уæрæсейы. Турчы цы хъырымтæтæйрæгтæ цæрынц, уыдоны нымæц бæлвырд бæрæг нæу, уымæн æмæ уыцы паддзахады æппæт цæрджытæ нымад сты туркæгтыл æмæ уый охыл этникон сконды бæрæггæнæнтæ мыхуыргонд нæ цæуынц.

Хъырымтæтæйрæгты фылдæр хай сты суннитон пысылмæттæ (хæст сты ханафиты мазхабыл).

Хъырымтæтæйраг адæмы æртæ субэтникон къорды сты *татæгтæ* (уыцы адæмы фылдæр хай, татаг адæмимæ сæ ивддзаггæнæн нæй), *ялыбойу* æмæ *ногъай* (ногъайаг адæмимæ сæ ивддзаггæнæн нæй).

1944-æм азы 18 майы æппæт хъырымтæтæйрæгты, Гитлеры æфсадимæ æмгуыст кæнынæй сæ фæзылынгæнгæйæ, ахастой Хъырымæй Узбекистанмæ, цыранæй раздахын сæ къухы бафтыдис æрмæст Рацарæзты рæстæг 1980-æм азты кæрон.

*
Категори:Узбекистаны адæмтæ
Категори:Украинæйы адæмтæ
Категори:Турчы адæмтæ
Категори:Хъырымы адæмтæ
Категори:Тюркаг адæмтæ
Дарданеллтæ

**Дардане́ллтæ** (раздæры ном: *Геллеспонт*; ) у донкъубал Европæйы æрдæгсакъадах Галлиполи (Турк) æмæ Чысыл Азийы цæгат-ныгуылæны ’хсæн.

Донкъубал бæтты Эгейы æмæ Мармæр денджызтæ, Босфоримæ иумæ та бæттынц Эгейы æмæ Сау денджызтæ.

Донкъубалы дæргъ у 65 км, уæрх та — 1,3–6 км. Рæстæмбис æрфад у 50 метры.

1841-æм азы бадзырдмæ гæсгæ Турчы æфсæддон наутæн уыди Дарданеллтыл цæуыны бар. Фыццаг Дунеон хæсты рæстæг, стратегион æгъдауæй ахсджиаг чи уыди, уыцы Дарданеллты сæраппонд уыди карз хæстæмбæлдтытæ Турк æмæ Антантæйы ’хсæн.

Категори:Донкъубалтæ алфавитмæ гæсгæ
Категори:Турчы донкъубалтæ
Мармæр денджыз

**Мармæр денджыз** (, ном равзæрди, урс мармæр кæм амал кодтой, уыцы сакъадах Мармарæйы номæй; раггрекъаг ном —  Пропонтидæ) у Атлантикон фурды денджыз, æрбынат кодта Турчы европæйаг æмæ чысылазиаг хæйттæй.

Цæгат-скæсæны Босфоры донкъубалы фæрцы баст у Сау денджызимæ, хуссар-ныгуылæны — Дарданеллты донкъубал æй бæтты Эгейы денджызимæ.

Денджызы алфамбылай рагзаманæй цæрынц адæймæгтæ.

Мармæр денджызы дæргъ у 280 км, уæрх та — 80 км. Фæзуат у 11 472 км². Доны рæстæмбис бæрцуат 4000 км³, æрфад — 1355 м.

Мармæр денджызы былгæрæтты бирæ цæрæнрæттæ и. Илмæ (провинцимæ) гæсгæ уыдон сты:
* Стамбулы ил
** Тузла
** Стамбул
*** Пендик
*** Картал
*** Бостанджы
*** Адалар
*** Кадыкёй
*** Ускюдар
*** Кумкапы
*** Бакыркёй
*** Йешилкёй
*** Зейтинбурну
** Бюйюкчекмедже
** Силиври
* Текирдагъы ил
** Мармарæ Ерегъли
** Текирдаг
** Шаркёй
* Чанаккалейы ил
** Гелиболу
** Лапсеки
* Балыкесиры ил
** Ердек
** Бандырма
* Бурсайы ил
** Муданья
** Гемлик
* Яловайы ил
** Чынарджык
** Ялова
* Коджаелийы ил
** Гёлджюк
** Карамюрсел
** Кёрфез
** Хереке
** Ескихисар

## Фиппаинæгтæ

Категори:Денджызтæ алфавитмæ гæсгæ
Категори:Атлантикон фурд
Категори:Турчы денджызтæ
Окситайнаг æвзаг

**Окситайнаг æвзаг** () у ромайнаг æвзæгтæй иу. Дзурынц ыл Окситанийы цæрджыты иу хай.

## Кæс ноджы
* Арайнаг æвзаг

Категори:Ромайнаг æвзæгтæ
Категори:Испанийы æвзæгтæ
Категори:Францы æвзæгтæ
Эльзас

**Эльза́с** (,  кæнæ *Elsaß*) у Францы раздæры регион. Йæ сæйраг сахар у Страсбург.

Категори:Францы регионтæ
Франкфурт-Майныл

**Франкфурт-Майныл** () у Германы сахар, паддзахады фæндзæм стырдæр сахар.

## Фиппаинæгтæ

*
Саксони (зæхх)

**Сæрибар паддзахад Саксони** (, ) у Германы зæхх.

## Фиппаинæгтæ

*
Дюссельдорф

**Дю́ссельдорф** () у сахар Германы ныгуылæны, Цæгат Рейн-Вестфалийы сæйраг сахар. 

## Фиппаинæгтæ

*
Мекленбург — Раззаг Померани

**Мекленбург — Раззаг Померани** () у зæхх Германы цæгаты. Сæйраг сахар — Шверин.

## Фиппаинæгтæ

*
Шверин

**Швери́н** (, ) у сахар Германы цæгаты, Мекленбург — Раззаг Померанийы административон центр.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Мекленбург-Раззаг Померанийы сахартæ
Зæххастæуы денджызы регион

**Зæххастæуы денджызы регион** кæнæ **Зæххастæубæстæ** (, , , , ) у, Зæххастæуы денджыз кæй æхсы, æппæт уыцы территоритæ. Регионы уæлиуæг кæны зæххастæуы бæстыхъæд, вæййы дзы къæвдаджын зымæгтæ æмæ хус сæрд.

Зæххастæубæстæмæ хауынц Евразийы æмæ Африкæйы бæстæты иу хай.

Категори:Азийы географи
Категори:Африкæйы географи
Категори:Европæйы географи
Шлезвиг-Гольштейн

**Шле́звиг-Го́льштейн** () у зæхх Германы цæгаты. Сæйраг сахар — Киль.

## Фиппаинæгтæ

*
Тюринги

**Тюринги** (), официалон ном у **Сæрибар паддзахад Тюринги** () у зæхх Германы центры. Сæйраг сахар — Эрфурт.

## Фиппаинæгтæ

*
Эрфурт

**Э́рфурт** (, []) у Германы сахар, Тюрингийы административон центр.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Тюрингийы сахартæ
Базиликатæ

**Базиликатæ** () кæнæ **[[Лукани]]** () у административон регион Италийы хуссары.

## Фиппаинæгтæ

*
Хельголанд

**Хельголанд** кæнæ **Гельголанд** () у Германы сакъадах Цæгат денджызы. 

## Фиппаинæгтæ

Категори:Шлезвиг-Гольштейны цæрæнрæттæ
Категори:Германы сакъадæхтæ
Измир

**Изми́р** (), **Сми́рнæ** () у сахар æмæ порт Турчы ныгуылæны, Измиры провинцийы административон центр.

## Фиппаинæгтæ

*
Бехъан

**Бехъан** у Цæгат Ирыстоны Æрыдоны районы хъæу. Хъæуы ис гидроэлектростанцæ, фæлладуадзæн базæ æмæ æрдзæвæрæн.

## Фиппаинæгтæ

## Литературæ
* 

Категори:Æрыдоны районы цæрæнрæттæ
Башкортостан

**Башкортоста́н** кæнæ **Башкири** () у Уæрæсейы Федерацийы субъект. Фæзуат — 143600 км², цæрджытæ — 4 067 000 адæймаджы. Башкортостаны сæйраг сахар у Уфа. 

## Фиппаинæгтæ

*
Фатимæ (фильм)

**Фатимæ** у, Хетæгкаты Къостайы поэмæ «Фатимæ»-мæ гæсгæ режиссёр Уалыты Владимир кæй систа, уыцы киноныв.

Категори:Гуырдзыстон-фильм
Таклобан

**Такло́бан** (, , , себ. *Dakbayan sa Tacloban*) у Филиппинты сахар, провинци Лейтейы сæйраг сахар æмæ ахсджиаг порт. Сахары цæрынц 217 мин адæймаджы. Таклобан нымад у Филиппинты хъæздыгдæр сахартæй иуыл. 1944-1945 уый уыди бæстæйы хицауады бадæн дæр.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Филиппинты сахартæ
Категори:Филиппинты порттæ
Манилæ

**Мани́лæ** (; ) у Филиппинты сæйраг сахар. **Стыр Манилæ** у дунейы стырдæр сахартæй иу (æдæппæт цæрджыты нымæц 11 милуаны бæрц). Манилæ у Мæскуыйы æфсымæрон сахар.

## Фиппаинæгтæ

*
Гродно

**Гро́дно** () у сахар Белоруссийы ныгуылæны, Гроднойы облæсты административон центр.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Гроднойы облæсты сахартæ
Венецийы бакæлæн

**Венецийы бакæлæн** (, ) у Адриатикæйы денджызы цæгаты бакæлæн; ис цæгат Италийы цæугæдон Пойы дельтæ æмæ Истрийы æрдæгсакъадахы ’хсæн. Æхсы Италийы, Словенийы æмæ Хорватийы былтæ.

Бакæлæнæн йæ ном ратта Венецийы Республикæ — йæ тæмæны уый æлдариуæг кодта æппæт Адриатикæйы регионы.

## Географи
Бакæлæны рæстæмбис æрфад у 34 метры. Уырдæм кæлынц ахæм цæугæдæттæ: Таглименто, Пиав, Адидже æмæ Брентæ.

Бакæлæн кæй æхсы, уыцы былтыл цы сахартæ æрбынат кодтой, уыдонæй сæйрагдæртæ сты Венеци, Триест, Кьоджæ æмæ Пулæ.

Категори:Италийы бакæлæнтæ
Ньюфаундленд

**Ньюфаундленд**:

* Ньюфаундленд (сакъадах)
* Ньюфаундленд æмæ Лабрадор — Канадæйы провинци
Джуно (Аляскæ)

**Джу́но** () у Аляскæйы сæйраг сахар.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Аляскæйы сахартæ
Категори:Аляскæйы боротæ
Генуяйы бакæлæн

**Генуяйы бакæлæн** () у Лигурийы денджызы бакæлæн. Æхсы Италийы цæгат-ныгуылæны былтæ. Йæ дæргъ у 30 км, тæккæ фæтæндæр раны уæрх у 96 км. Бакæлæны æрфад у 1000–1500 метры. Бакæлæны былтæ сты тыххæрд æмæ къæдзæхджын. Доны цæхджынады бæрц у 36,5 ‰.

Бакæлæн кæй æхсы, уыцы былтыл цы сахартæ æрбынат кодтой, уыдонæй сæйрагдæртæ сты Генуя, Савонæ æмæ Кьявари.

Генуяйы æмæ Савонæйы ис порттæ.

Категори:Бакæлæнтæ алфавитмæ гæсгæ
Категори:Италийы бакæлæнтæ
Бехеште-Захра

thumb|Бехеште-Захрайы уæлмæрдтæ
**Бехеште-Захра** ( [behešt-e zahrâ]) у Ираны стырдæр уæлмæрдтæ. Æрбынат кодтой Тæхранæй хуссарырдæм 6 км æддæдæр, Дарсанабады сахармæ хæстæг.

Уæлмæрдты цæгат хайы ис Имам Хомейнийы номарæн (мемориалон) комплекс æмæ мавзолей.
Бехеште-Захрайы уæлмæрдты ныгæд æрцыдысты Пысылмон революцийы, стæй Иран æмæ Иракы ’хсæн хæсты бирæ архайджытæ æмæ хъайтартæ — Мохаммад Али Раджаи, Мохаммад Джавад Бахунар, Махмуд Талегани æмæ æндæртæ.

Уæлмæрдтæ байгом кодтой 1970-æм азы 25 июлы. Йæ ном «Бехеште Захра» амоны «Захрайы дзæнæт». Захра уыди Мæхæмæт пехуымпары цыппæрæм чызг æмæ Имам Алийы бинойнаг. Радтой йын фæсном *аз-Захра* («Æрттиваг»).
Уæлмæрдтæм бахæццæ уæвæн ис метройы фæрцы кæнæ Раджаийы проспектыл, Бехеште-Захрайы проспектыл æмæ Тæхран—Кумы сосавæндагыл.

1979-æм азы 1 февралы, Тæхранмæ цы бон раздæхтис, уæд Бешехте-Захрайы Аятолла Хомейни адæмы раз загъта, историон нысаниуæг кæмæн ис, йæ уыцы ныхас.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Уæлмæрдтæ
Категори:Тæхран