open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Тутлинген

**Тутлинген** () у Баден-Вюртемберджы сахар.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Баден-Вюртемберджы сахартæ
Фильсхофен-ан-дер-Донау

**Фильсхофен-ан-дер-Донау** () у сахар Германы. Ис Баварийы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Баварийы сахартæ
Ясшаг

**Ясшаг** кæнæ **Языги** () у Венгрийы историон регион, ясты бæстæ. Ис цæугæдæттæ Тисæ æмæ Задьвæйы астæу. У административон иуæг Яс-Надькун-Сольночы хай.

Категори:Венгрийы историон регионтæ
Кестхей

**Ке́стхей** ( []) у сахар Венгрийы Залæйы провинцийы.

## Цæрджытæ

## Фиппаинæгтæ

Категори:Венгрийы сахартæ
Грайн

**Грайн** () у сахар Австрийы. Ис Уæллаг Австрийы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Австрийы сахартæ
Ташкенты облæст

**Ташкенты облæст** () у облæст Узбекистаны. Йæ административон центр у Нурафшан.

*
Джизак

**Джиза́к** () у Узбекистаны сахар, Джизачы облæсты административон центр.

Категори:Узбекистаны сахартæ
Навои (сахар)

**Навои́** () у Узбекистаны сахар, Навоийы облæсты административон центр.

Категори:Узбекистаны сахартæ
Шиморское

**Ши́морское** () у Дæллаг Новгороды облæсты сахарæнгæс посёлок.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Дæллаг Новгороды облæсты цæрæнрæттæ
Нурафшан

**Нурафшан** () у Узбекистаны сахар, Ташкенты облæсты административон центр.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Узбекистаны сахартæ
Ростовы район

**Ростовы район** () у Ярославлы облæсты муниципалон район. Йæ административон центр у Стыр Ростов.

## Цæрджытæ

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ярославлы облæсты районтæ
Ардатовы район (Дæллаг Новгороды облæст)

**Ардатовы район** () у Дæллаг Новгороды облæсты район. Йæ административон центр у Ардатов.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Дæллаг Новгороды облæсты районтæ
Ардатовы район (Мордови)

**Ардатовы район** (, , ) у Мордовийы муниципалон район. Йæ административон центр у Ардатов.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Мордовийы районтæ
Желнино (Дæллаг Новгороды облæст)

**Желнино́** () у Дæллаг Новгороды облæсты посёлок.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Дæллаг Новгороды облæсты цæрæнрæттæ
Нарсак

**Нарсак** (, ) у сахар Гренландийы хуссары.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Гренландийы сахартæ
Какорток

**Какорток** (), **Юлианехоб** () у сахар Гренландийы хуссары, Куяллечы коммунæйы административон центр.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Гренландийы сахартæ
Илулиссат

**Илулиссат** (), **Якобсхавн** () у сахар Гренландийы ныгуылæны, Каасуитсупы коммунæйы административон центр.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Гренландийы сахартæ
Ютланди

**Ютла́нди** (, ) у Европæйы æрдæгсакъадах. Æрдæгсакъадахы фæзуат у 40 мин км².

Категори:Æрдæгсакъадæхтæ алфавитмæ гæсгæ
Категори:Данийы географи
Категори:Германы географи
Хайде (Гольштейн)

**Хайде** ( ) у Германы сахар, Дитмаршены районы административон центр.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Шлезвиг-Гольштейны сахартæ
Виньолæ (сахар)

**Виньо́лæ** (, ) у коммунæ Италийы. Ис Моденæйы провинцийы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Эмили-Романьяйы сахартæ
Лоди-Веккьо

**Ло́ди-Ве́ккьо** (, ) у коммунæ Цæгат Италийы. Ис Лодийы провинцийы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Лодийы провинцийы коммунæтæ
Свидницæ

**Свидницæ** (, ), **Швейдниц** () у сахар Польшæйы Дæллаг Силезийы воеводæйады.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Дæллаг Силезийы воеводæйады сахартæ
Биберах-ан-дер-Рис

**Би́берах-ан-дер-Рис** (), **Би́берах** () у Баден-Вюртемберджы сахар.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Баден-Вюртемберджы сахартæ
Кулусук

**Кулусук** (, ) у хъæу Гренландийы скæсæны.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Гренландийы цæрæнрæттæ
Ален (Баден-Вюртемберг)

**А́лен** кæнæ **Аален** () у Баден-Вюртемберджы сахар, Скæсæн Альбы районы административон центр.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Баден-Вюртемберджы сахартæ
Фридрихсхафен

**Фри́дрихсха́фен** () у Баден-Вюртемберджы сахар, Бодензейы районы административон центр.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Баден-Вюртемберджы сахартæ
Фридберг (Гессен)

**Фридберг** () у Гессены сахар.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Гессены сахартæ
Туль

**Туль** () у коммунæ Францы Мёрт æмæ Мозелы департаменты.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Мёрт æмæ Мозелы сахартæ
Байконур (сахар)

**Байкону́р** кæнæ **Байконыр** (, ) у Хъазахстаны сахар.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Хъазахстаны сахартæ
Чамдо

**Чамдо** (, ) у Тибеты автономон районы сахары зылд.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Китайы сахартæ
Категори:Тибеты автономон район
Юньфу

**Юньфу́** () у сахары зылд Китайы Гуандуны провинцийы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Гуандуны сахартæ
Солотчæ (цæугæдон)

**Солотчæ** () у чысыл цæугæдон Рязаны облæсты, Окайы галиу фæрсагдон. Солотчæйы дæргъ у 25 км. 

Категори:Рязаны облæсты цæугæдæттæ
Ласково (Рязаны район)

**Ласково** () у хъæу Рязаны облæсты Рязаны районы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Рязаны облæсты цæрæнрæттæ
Екшур

**Екшур** () у хъæу Рязаны облæсты Клепикийы районы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Рязаны облæсты цæрæнрæттæ
Ландау-ин-дер-Пфальц

**Ла́ндау-ин-дер-Пфальц** () у Рейнланд-Пфальцы сахар.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Рейнланд-Пфальцы сахартæ
Мюнстер (Уæллаг Рейн)

**Мюнстер** () у Уæллаг Рейны департаменты коммунæ.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Уæллаг Рейны коммунæтæ
Англет

**Англет** () кæнæ **Ангелу** () у Францы коммунæ. Ис Атлантикон Пиренейты департаменты.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Атлантикон Пиренейты коммунæтæ
Олорон-Сент-Мари

**Олоро́н-Сент-Мари́** (, , ) у Францы сахар æмæ коммунæ. Ис Атлантикон Пиренейты департаменты.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Атлантикон Пиренейты коммунæтæ
Категори:Ног Аквитанийы сахартæ
Байоннæ

**Байо́нна** ( ,  ,  , ) у Францы сахар. Ис Атлантикон Пиренейты департаменты.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ног Аквитанийы сахартæ
Ташкурган

**Ташкурган** (, ) у сахар Китайы Синьцзян-Уйгуры автономон районы, Ташкурган-Таджикаг автономон уезды административон центр.

Категори:Китайы сахартæ
Александровск-Сахалинский

**Алекса́ндровск-Сахали́нский** () у сахар Сахалины облæсты, Александровск-Сахалинскийы районы административон центр.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Сахалины облæсты сахартæ
Углегорск (Сахалины облæст)

**Углего́рск** (, ), 1946-æм азы агъоммæ — **Эсутору** () у сахар Сахалины облæсты, Углегорсчы районы административон центр.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Сахалины облæсты сахартæ
Холмск

**Холмск** () у сахар Сахалины облæсты, Холмсчы районы административон центр.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Сахалины облæсты сахартæ
Хами

**Хами** () кæнæ **Кумул** () у сахары зылд Китайы Синьцзян-Уйгуры автономон районы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Китайы сахартæ
Томари (Уæрæсе)

**Томари́** (), 1946-æм азы агъоммæ — **Томариору** () у сахар Сахалины облæсты, Томарийы районы административон центр.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Сахалины облæсты сахартæ
Гасконь

**Гаско́нь** ( [],  [], [], ) у Францы культурон регион æмæ Францы къаролады раздæры провинци.

Категори:Францы историон бæстæтæ
Прованс

**Прова́нс** (,  — «провинци») у историон бæстæ Францы хуссар-скæсæны, францаг регион Прованс — Альпæтæ — Æрвхуыз донбылы хай.

Категори:Францы историон бæстæтæ
Чжаньцзян

**Чжаньцзя́н** () у сахары зылд Китайы Гуандуны провинцийы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Гуандуны сахартæ
Шампань

**Шампань** () у историон бæстæ Францы цæгат-скæсæны, зындгонд сæндуцæн регион.

Категори:Францы историон бæстæтæ
Овернь

**Ове́рнь** ( , ) у Францы раздæры регион. Йæ сæйраг сахар у Клермон-Ферран.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Францы регионтæ
Поронайск

**Порона́йск** () у сахар Сахалины облæсты, Поронайсчы районы административон центр.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Сахалины облæсты сахартæ
Парамушир

**Парамушир** (, ) у Курилы сакъадæхтæй иу.

Категори:Курилы сакъадæхтæ
Итуруп

**Итуру́п** (, ) у Курилы сакъадæхтæй иу, архипеладжы стырдæр сакъадах.

Категори:Курилы сакъадæхтæ
Франш-Конте

**Франш-Конте́** ( , ) у Францы раздæры регион. Йæ сæйраг сахар у Безансон.

Категори:Францы регионтæ
Инкоу

**Инко́у** () у сахары зылд Китайы. Ис Ляонины провинцийы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ляонины сахартæ
Кунашир

**Кунаши́р** ( — «сау сакъадах») у Курилы сакъадæхтæй иу.

Категори:Курилы сакъадæхтæ
Гондомар (Португали)

**Гондомар** ( []) у сахар Португалийы. Ис Портуйы зылды.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Португалийы сахартæ
Порту (зылд)

**По́рту** () у зылд Португалийы.

Категори:Португалийы административон дих
Вилæ-Новæ-ди-Гая

**Ви́лæ-Но́вæ-ди-Га́я** ( []) у сахар Португалийы. Ис Портуйы зылды.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Португалийы сахартæ
Лангедок

**Лангедо́к** (, ) у историон провинци Францы хуссары.

Категори:Францы историон бæстæтæ
Луго (Итали)

**Луго** (, ) у сахар æмæ коммунæ Италийы Равеннæйы провинцийы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Эмили-Романьяйы сахартæ
Забайкальск

**Забайка́льск** () у сахарæнгæс посёлок Фæсбайкалы крайы, Забайкальсчы районы административон центр. Ис Уæрæсе æмæ Китайы тæккæ арæныл.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Фæсбайкалы крайы цæрæнрæттæ
Хулун-Буир

**Хулун-Буир** кæнæ **Хулун-Буйр** (, ман. кир. *Хөлөнбуйр*; ) у сахары зылд Китайы. Ис Мидæггаг Манголы автономон районы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Китайы сахартæ
Алашань (аймак)

**Алаша́нь** (; , ман. кир. *Алшаа аймаг*) у Мидæггаг Манголы автономон районы аймактæй иу.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Мидæггаг Мангол
Юйси

**Юйси́** () у сахары зылд Китайы. Ис Юньнаны провинцийы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Юньнаны сахартæ
Баошань

**Баоша́нь** () у сахары зылд Китайы. Ис Юньнаны провинцийы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Юньнаны сахартæ
Разкавказ

**Разкавказ** () у историон æмæ географион регион Уæрæсейы хуссары. Фылдæр у фæзбыдыр, Сау денджыз æмæ Къаспы денджызмæ, стæй Хъуым-Манычы къуырфмæ ныллæгдæр кæны æмæ ам иу кæны Скæсæн-Европæйаг фæзбыдыримæ. Разкавказæн йæ астæу бæрзонддæр ссыд Стъараполы уæлвæз. Уый Разкавказы дих кæны дыууæ хайыл — ныгуылæныл æмæ скæсæныл. Ныгуылæн хай иугонд у Сау денджызы дур быдыримæ, скæсæны хай та — Къаспы цур æдзæрæг æмæ æрдæгæдзæрæг быдыримæ. Тынг бирæ донвæзтæ, адæгтæ æмæ æрхытæ адихтæ кодтой Стъараполы уæлвæз хицæн тъæпæн уæлвæзтыл.

Категори:Цæгат Кавказ
Итанагар

**Итанагар** (, ) у сахар Индийы, Аруначал-Прадешы штаты административон центр. 

## Фиппаинæгтæ

Категори:Аруначал-Прадешы сахартæ
Симлæ

**Си́млæ** кæнæ **Шимлæ** (, ) у сахар Индийы, Химачал-Прадешы штаты административон центр. 

Категори:Химачал-Прадешы сахартæ
Эстонийы гимн

«****» ([]) у Эстонийы паддзахадон гимн 1920-æм азæй. Зарæджы ныхæстæ ныффыста Йоханн Вольдемар Янсен æмæ æвæрд сты 1848 азы Фредрик Пациусы мелодийыл, кæцы у Финляндийы гимн «Maamme», Дыууæ гимны æхсæн хицæндзинæдтæ сты æрмæстдæр сæ сæйраг къухфыст æмæ финнаг гимны алы куплеты фæстаг цыппар рæнхъы фæлхат сты. Мелодийæ ма пайда кæнынц куыд ливты этникон гимнæй, йæ ном у «Min izāmō». 

## Истори
Зарæг фыццаг хатт æвдыст æрцыд куыд хоры уацмыс Эстонийы зарæджы фестивалы 1869-æм азы æмæ тагъд ссис Эстонийы Национ Райхъалдзинады символ.

«Mu isamaa, mu õnn ja rõõm» официалон æгъдауæй райст æрцыд куыд Эстонийы паддзахадон гимн 1920 азы, Эстонийы хæдбардзинады хæсты фæстæ.

1944 азы Советон Цæдис бацахста Эстони, æмæ «Mu isamaa, mu õnn ja rõõm» уый фæстæ Советон хицауад æрæхгæдта. Эстонийы Советон Социалистон Республикæйæн уыд йæхи официалон регионалон гимн. Фæлæ эстойнæгтæ арæх хъуыстой сæ раздæры гимн, уымæн æмæ Финляндийы паддзахадон телеуынынад Yleisradio, кæцыйы радио æмæ телеуынынады эфиртæ цыдысты Эстонийы цæгаты, ацагъта Финляндийы гимны инструменталон вариант, ацы зарæджы хуызæн, йæ кæронбæттæны алы æхсæв дæр эфиры.

## Текст

## Фиппаинæгтæ

Категори:Гимнтæ
Уйгураг æвзаг

**Уйгу́раг æвзаг** (ئۇيغۇر تىلى، ئۇيغۇرچە / *Уйғур тили*, *уйғурчә* / *Uyghur tili*, *uyghurche*) у тюркаг æвзæгтæй иу, уйгураг адæмы æвзаг.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Тюркаг æвзæгтæ
Категори:Китайы æвзæгтæ
Агд

**Агд** ( ,  , ) у сахар Францы хуссары. Ис Эройы департаменты.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Окситанийы сахартæ
Коштантау

**Ко́штантау** () у Кавказы хох. Хохы бæрзæнд у 5152 метры.

Категори:Кæсæг-Балхъары хохы цъуппытæ
Джангитау

**Джангита́у** ( — «ног хох») кæнæ **Джанга** () у Кавказы хох. Хохы бæрзæнд у 5085 метры.

Категори:Кæсæг-Балхъары хохы цъуппытæ
Категори:Гуырдзыстоны хæхтæ
Дурвидар сæлавыр

**Дурвидар сæлавыр** (, ) у сæлавыры хуыз.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Цæрæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Хорремшехр

**Хорремше́хр** ( — *Xorramšahr*,  — *al-Muḥammarah*) у сахар Ираны Хузестаны провинцийы. Ис Иран æмæ Ирачы тæккæ арæныл. 

## Фиппаинæгтæ

Категори:Хузестаны сахартæ
Фудзиямæ

**Фудзия́мæ** кæнæ **Фудзи** ( — *Fujisan*) у Японы стратовулкан, паддзахады æппæты бæрзонддæр хохы цъупп. Хохы бæрзæнд у 3776 метры.

Категори:Вулкантæ алфавитмæ гæсгæ
Категори:Японы вулкантæ
Арикæ æмæ Паринакотæ

**Арикæ æмæ Паринакотæ** () у регион Чилийы. Йæ сæйраг сахар у Арикæ.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Чилийы регионтæ
Бахчелиэвлер

**Бахчелиэвлер** () у район Стамбулы. Æрбынат кодта сахары Европæйы хайы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Стамбулы районтæ
Полатлы

**Полатлы́** () у сахар æмæ район Турчы Анкарайы провинцийы.

Категори:Турчы сахартæ
Махмутлар

**Махмутлар** () у Аланьяйы район (раздæры сахар). Ис Антальяйы провинцийы. 

Категори:Аланья
Мармарис

**Ма́рмарис** () у сахар-курорт æмæ район Турчы Муглæйы провинцийы.

Категори:Турчы сахартæ
Кемер

**Кеме́р** () у сахар-курорт æмæ район Турчы Антальяйы провинцийы.

Категори:Турчы сахартæ
Чхалтæ (хъæу)

**Чха́лтæ** (, ) у хъæу Абхазы Гулрыпшы районы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Гулрыпшы районы цæрæнрæттæ
Бейлаганы район

**Бейлаганы район** () у Азербайджаны районтæй иу. Районы административон центр у сахар Бейлаган.

Категори:Азербайджаны районтæ
Кодор

**Кодо́р** (, ) у цæугæдон Абхазы, райдайы Кавказы сæйраг рагъы 3200 метры бæрзæндыл. Цæугæдоны дæргъ у 84 километры.

## Кæс ноджы
* Кодоры ком

Категори:Абхазы цæугæдæттæ
Фисташкæ

**Фиста́шкæ** () у æнусонцъæх кæнæ сыфтæрызгъал бæлæсты кæнæ къутæрты мыггаг. 

## Фиппаинæгтæ

Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Баракоа

**Барако́а** () у сахар Кубæйы скæсæны, Гуантанамойы провинцийы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Кубæйы сахартæ
Пуэрто-Монт

**Пуэ́рто-Монт** () у Чилийы сахар, Лос-Лагосы регионы административон центр. 

## Фиппаинæгтæ

Категори:Чилийы сахартæ
Лос-Риос (регион)

**Лос-Риос** () у регион Чилийы. Йæ сæйраг сахар у Вальдиви.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Чилийы регионтæ
Магальянес (провинци)

**Магальянес** () у Чилийы провинци. Йæ административон центр у сахар Пунтæ-Аренас.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Чилийы провинцитæ
Айсен (провинци)

**Айсен** () у Чилийы провинци. Йæ административон центр у сахар Пуэрто-Айсен.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Чилийы провинцитæ
Модесто

**Модесто** () у сахар Калифорнийы, Станислойы зылды административон центр.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Калифорнийы сахартæ
Консепсьон

**Консепсьон** (*Concepción*):

* сахар
** Консепсьон — Аргентинæйы сахар;
** Консепсьон — в Парагвайы сахар;
** Консепсьон — Чилийы сахар;
** Консепсьон — сахар æмæ муниципалитет Колумбийы (Антиокийы департаменты);
** Консепсьон — сахар æмæ муниципалитет Колумбийы (Сантандеры департаменты);
** Консепсьон — Боливийы сахар;
* провинци
** Консепсьон — Перуйы провинци;
** Консепсьон — Чилийы провинци;
* Консепсьон — Никарагуæйы вулкан;
* Консепсьон — Чилийы бакæлæн.
Чианграй

**Чианграй** () у сахар Таиланды цæгаты, Чианграйы провинцийы административон центр.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Таиланды сахартæ
Чианграй (провинци)

**Чианграй** () у Таиланды провинци.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Таиланды провинцитæ
Хожув

**Хо́жув** ( , ) у сахар Польшæйы. Ис Силезийы воеводæйады.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Силезийы воеводæйады сахартæ
Барань

**Бара́нь** () у сахар Витебсчы облæсты Оршæйы районы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Витебсчы облæсты сахартæ
Дубровно

**Дубро́вно** () у сахар Витебсчы облæсты, Дубровнойы районы административон центр.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Витебсчы облæсты сахартæ
Домбровæ-Гурничæ

**Домбро́вæ-Гурни́чæ** (, ) у сахар Польшæйы Силезийы воеводæйады.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Силезийы воеводæйады сахартæ
Барах (хъæу)

**Барах** () у хъæу Мæхъхъæлы Дзæрæхы районы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Дзæрæхы районы хъæутæ
Вовнушки

**Во́внушки** () у хъæу Мæхъхъæлы Дзæрæхы районы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Дзæрæхы районы хъæутæ
Штефан-Водэ

**Штефан-Водэ** () у Молдовæйы сахар, Штефан-Водэйы районы административон центр.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Молдовæйы сахартæ
Нарвæ (нысаниуджытæ)

**На́рвæ:**

* Нарвæ — Эстонийы сахар.
* Нарвæ — Уæрæсе æмæ Эстонийы цæугæдон.
Снохомиш (зылд)

**Снохо́миш** () у Вашингтоны зылд. Йæ административон центр у Эверетт.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Вашингтоны зылдтæ
Ван (цад)

**Ван** (, , , ) у стыр æнæакæлæн æрдæгæдзæхх цад, Турчы стырдæр цад.

Категори:Турчы цæдтæ
Категори:Цæхджын цæдтæ
Вулкан

**Вулкан** — йæ цъуппæй алыхуызон тæвд зынгсаха, вулканон газтæ æмæ æндæртæ кæмæн абузы, ахæм геологион сырæзт.

*
Чиангмай (провинци)

**Чиангмай** () у Таиланды провинци.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Таиланды провинцитæ
Синайы æрдæгсакъадах

**Сина́йы æрдæгсакъадах** кæнæ **Синай** () у Мысыры æрдæгсакъадах. Йæ фæзуат у 60 000 км².

Категори:Мысыры географи
Эйлат

**Эйла́т** () у сахар Израилы хуссары.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Израилы сахартæ
Овиндоли

**Овиндоли** () у коммунæ Италийы. Ис Л’Акуилæйы провинцийы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Л’Акуилæйы провинцийы коммунæтæ
Шарм-эш-Шейх

**Шарм-эш-Шейх** ( ) у сахар-курорт Мысыры.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Мысыры сахартæ
Синай

**Сина́й**:

## Топоним
* Синайы æрдæгсакъадах (*Синай*) — æрдæгсакъадах.
* Синай — хох.
Крк

**Крк** () кæнæ **Велья** () у хорватаг сакъадах Адриатикон денджызы.

Категори:Хорватийы сакъадæхтæ
Алтайы хæхтæ

**Алтайы хæхтæ** кæнæ **Алта́й** (, , , , , , , ) у хæххон системæ Азийы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Хохы системæтæ алфавитмæ гæсгæ
Хотан (зылд)

**Хотан** кæнæ **Хэтянь** (, ) у Синьцзян-Уйгуры автономон районы зылд.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Синьцзян-Уйгуры автономон район
Хакасаг æвзаг

**Хакасаг æвзаг** (*хакас тілі*) у хакасаг адæмы æвзаг. Уый у тюркаг æвзæгтæй иу.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Тюркаг æвзæгтæ
Алтайаг æвзаг

**Алтайаг æвзаг** / **Хуссар алтайаг æвзаг** (*Алтай тил*) у алтайаг адæмы æвзаг. Уый у тюркаг æвзæгтæй иу.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Тюркаг æвзæгтæ
Урстуаллаг ныхасыздæхт

**Урстуаллаг ныхасыздæхт** у ирон диалекты ныхасыздæхт. 

Категори:Ирон æвзаг
Чувашаг адæм

**Чувашæгтæ** () сты тюркаг адæмтæй иу, дзурынц чувашаг æвзагыл. Сæ фылдæр хай цæры Уæрæсейы, Чувашийы. 

## Фиппаинæгтæ

Категори:Уæрæсейы адæмтæ
Категори:Тюркаг адæмтæ
Баян-Улгий

**Баян-Улгий** (, ) у Манголы аймактæй иу.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Манголы административон дих
Кайфын

**Кайфы́н** (**Кайфэн**; ) у сахары зылд Китайы. Ис Хэнаны провинцийы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Китайы сахартæ
Кесон (провинци)

**Кесон** () у Филиппинты провинци.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Филиппинты провинцитæ
Скæсæн Давао

**Скæсæн Давао** (, ) у провинци Филиппинты хуссар-скæсæны.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Филиппинты провинцитæ
Каракалпакаг æвзаг

**Каракалпакаг æвзаг** (*Qaraqalpaq tili, qaraqalpaqsha* / *Қарақалпақ тили, қарақалпақша*) у тюркаг æвзæгтæй иу, каракалпакаг адæмы æвзаг.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Тюркаг æвзæгтæ
Псоу (цæугæдон)

**Псо́у** (, ) у цæугæдон Абхазы æмæ Уæрæсейы Краснодары крайы, райдайы Кавказы сæйраг рагъы. Цæугæдоны дæргъ у 53 километры.

Категори:Абхазы цæугæдæттæ
Категори:Краснодары крайы цæугæдæттæ
Гагаузаг æвзаг

**Гагау́заг æвзаг** (*gagauz dili, gagauzça*) у гагаузаг адæмы æвзаг. Уый у тюркаг æвзæгтæй иу.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Тюркаг æвзæгтæ
Категори:Молдовæйы æвзæгтæ
Тувайаг æвзаг

**Тувайаг æвзаг** (*тыва дыл*) у тувайаг адæмы æвзаг. Уый у тюркаг æвзæгтæй иу.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Тюркаг æвзæгтæ
Мегрелаг æвзаг

**Мегрелаг æвзаг** ( [margalur nina]) у мегрелаг адæмы мадæлон æвзаг. Дзурынц ыл Мегрелийы. Æдæппæт дзурджыты нымæц у 345 000 бæрц.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Картвелаг æвзæгтæ
Категори:Кавказы æвзæгтæ
Диспур

**Диспу́р** () у сахар Индийы, Ассамы штаты сæйраг сахар.

Категори:Ассамы сахартæ
Акабæ

**Ака́бæ** () у сахар æмæ порт Иорданийы хуссары, Акабæйы провинцийы административон центр.

## Кæс ноджы
* Акабæйы бакæлæн

Категори:Иорданийы сахартæ
Акабæ (мухафазæ)

**Ака́бæ** () у Иорданийы мухафазæ (провинци).

Категори:Иорданийы административон дих
Шиллонг

**Шилло́нг** (, , ) у сахар Индийы, Мегхалаяйы штаты сæйраг сахар.

Категори:Индийы сахартæ
Порт-Блэр

**Порт-Блэр** (, ) у сахар Индийы, Андаманы æмæ Никобары сакъадæхты сæйраг сахар.

Категори:Индийы сахартæ
Пехлеви

**Пехлеви́** () уыдис фæстаг Ираны династи. Паддзахиуæг кодта 53 азы, 1925-æм азæй 1979-æм азы онг. Династийы бындур æрæвæрдта Реза-сах Пехлеви (æнæаристократон мазендерайнаг æфсæддон).

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ираны истори
Булакан

**Булакан** () у Филиппинты провинци.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Филиппинты провинцитæ
Кельбаджары район

**Кельбаджа́ры район** () у Азербайджаны районтæй иу. Районы административон центр у сахар Кельбаджар.

Категори:Азербайджаны районтæ
Газахы район

**Газа́хы район** () у Азербайджаны районтæй иу. Районы административон центр у сахар Газах.

Категори:Азербайджаны районтæ
Лачын

**Лачы́н** кæнæ **Лачи́н** (), сомихаг ном у **Бердзо́р** () у сахар Азербайджаны, Лачыны районы административон центр.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Азербайджаны сахартæ
Категори:Уæлхох Карабахы сахартæ
Севан (сахар)

**Сева́н** () у Сомихы сахар.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Сомихы сахартæ
Варденис

**Вардени́с** () у Сомихы сахар.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Сомихы сахартæ
Кипр (сакъадах)

**Кипр** (, , ) у Зæххастæуы денджызы стыр сакъадах.

Категори:Кипры сакъадæхтæ
Сопот (Польшæ)

**Со́пот** (, , ) у сахар-курорт Польшæйы цæгаты.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Померанийы воеводæйады сахартæ
Знаменкæ (сахар)

**Зна́менкæ** () у сахар Украинæйы Кировограды облæсты.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Кировограды облæсты сахартæ
Долинская

**Доли́нская** () у сахар Украинæйы Кировограды облæсты.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Кировограды облæсты сахартæ
Шклов

**Шклов** () у сахар Могилёвы облæсты, Шкловы районы административон центр.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Могилёвы облæсты сахартæ
Броварыйы район

**Броварыйы район** () у район Киевы облæсты. Йæ административон центр у Бровары.

## Фиппаинæгтæ

*
Кропивницкийы район

**Кропивницкийы район** () у Кировограды облæсты район. Йæ административон центр у Кропивницкий.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Кировограды облæсты районтæ
Кашети

**Кашети** () у хъæу Мæхъхъæлы Дзæрæхы районы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Дзæрæхы районы хъæутæ
Чалтырь

**Ча́лтырь** (, ) у хъæу Ростовы облæсты, Мясниковы районы административон центр.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ростовы облæсты цæрæнрæттæ
Мясниковы район

**Мясниковы район** () у Ростовы облæсты муниципалон район. Йæ административон центр у Чалтырь.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ростовы облæсты районтæ
Азовы район

**Азовы район** () у Ростовы облæсты муниципалон район. Йæ административон центр у Азов.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ростовы облæсты районтæ
Борисполы район

**Бори́сполы район** () у район Киевы облæсты. Йæ административон центр у Борисполь.

## Фиппаинæгтæ

*
Новомиргород

**Новоми́ргород** () у сахар Украинæйы Кировограды облæсты.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Кировограды облæсты сахартæ
Бакс (зылд)

**Бакс** () у Пенсильванийы зылд. Йæ административон центр у Дойлстаун.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Пенсильванийы зылдтæ
Уржумы район

**Уржумы район** () у Кировы облæсты район. Йæ административон центр у Уржум.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Кировы облæсты районтæ
Агаповкæ

**Ага́повкæ** () у хъæу Челябинсчы облæсты, Агаповкæйы районы административон центр.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Челябинсчы облæсты цæрæнрæттæ
Аргаяшы район

**Аргая́шы район** () у Челябинсчы облæсты район. Йæ административон центр у Аргаяш.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Челябинсчы облæсты районтæ
Катав-Ивановсчы район

**Катав-Ивановсчы район** () у Челябинсчы облæсты район. Йæ административон центр у Катав-Ивановск.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Челябинсчы облæсты районтæ
Селидово

**Сели́дово** (, ) у сахар Украинæйы Донецчы облæсты.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Донецчы облæсты сахартæ
Коми-Пермякты зылд

**Коми-Пермякты зылд** (, ) — сæрмагонд статус кæмæн ис, уыцы административон зылд Пермы крайы.

## Кæс ноджы
* Коми-Пермякты автономон зылд

## Фиппаинæгтæ

Категори:Пермы край
Юрлæйы район

**Юрлæйы район** (, ) у Пермы крайы район. Йæ административон центр у Юрлæ.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Пермы крайы районтæ
Полазнæ

**Пола́знæ** () у сахарæнгæс посёлок Уæрæсейы Пермы крайы. 

## Фиппаинæгтæ

Категори:Пермы крайы цæрæнрæттæ
Валдайы район

**Валдайы район** () у Новгороды облæсты район. Йæ административон центр у Валдай.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Новгороды облæсты районтæ
Коми-пермякаг æвзаг

**Ко́ми-пермя́каг æвзаг** () у финнаг-угораг æвзæгтæй иу, коми-пермякты мадæлон æвзаг. Дзурынц ыл Коми-Пермякты зылды.

Категори:Финнаг-угораг æвзæгтæ
Категори:Уæрæсейы æвзæгтæ
Наровчат

**Наровча́т** (, , ) у хъæу Уæрæсейы Пензæйы облæсты, Наровчаты районы административон центр.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Пензæйы облæсты цæрæнрæттæ
Белебейы район

**Белебейы район** (, ) у Башкортостаны район. Йæ административон центр у Белебей.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Башкортостаны районтæ
Тулум (сахар)

**Тулу́м** () у сахар Мексикæйы. Ис Кинтанæ-Роойы штаты.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Мексикæйы сахартæ
Канкун

**Канку́н** () у курортон сахар Мексикæйы. Ис Кинтанæ-Роойы штаты.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Мексикæйы сахартæ
Салаваты район

**Салаваты район** (, ) у Башкортостаны район. Йæ административон центр у Малояз.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Башкортостаны районтæ
Мамадышы район

**Мамады́шы район** (, ) у Тæтæрстаны район. Йæ административон центр у Мамадыш.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Тæтæрстаны районтæ
Кукморы район

**Ку́кморы район** (, ) у Тæтæрстаны район. Йæ административон центр у Кукмор.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Тæтæрстаны районтæ
Бугульмайы район

**Бугульма́йы район** (, ) у Тæтæрстаны район. Йæ административон центр у Бугульма.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Тæтæрстаны районтæ
Стыр Козино

**Стыр Козино́** () у сахарæнгæс посёлок Дæллаг Новгороды облæсты Балахнайы районы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Дæллаг Новгороды облæсты цæрæнрæттæ
Сургуты район

**Сургуты район** () у Ханты-Мансийы автономон зылды район. Йæ административон центр у Сургут.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ханты-Мансийы автономон зылды районтæ
Калманкæйы район

**Калманкæйы район** () у Алтайы крайы район. Йæ административон центр у Калманкæ.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Алтайы крайы районтæ
Лысковойы район

**Лы́сковойы район** () у Дæллаг Новгороды облæсты район. Йæ административон центр у Лысково.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Дæллаг Новгороды облæсты районтæ
Рязаны губернæ

**Рязаны губернæ** () уыди Уæрæсейы империйы губернæтæй иу.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Уæрæсейы империйы губернæтæ
Хейнолæ

**Хе́йнолæ** () у сахар Финляндийы хуссары.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Финляндийы сахартæ
Пяйят-Хяме

**Пя́йят-Хя́ме** (, ) у регион Финляндийы. Йæ административон центр у Лахти.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Финляндийы регионтæ
Ботнийы бакæлæн

**Ботнийы бакæлæн** (, ) у бакæлæн Балты денджызы цæгатаг хайы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Бакæлæнтæ алфавитмæ гæсгæ
Магниты хох

**Магниты хох** () у Хуссар Уралы хохы цъупп. Хохы бæрзæнд у 616 метры.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Челябинсчы облæсты хæхтæ
Тапанта (хъæу)

**Тапанта́** (, ) у хъæу Хъæрæсе-Черкесы Адыге-Хаблы районы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Адыге-Хаблы районы цæрæнрæттæ
Старочеркасская

**Старочерка́сская** (; 1805-æм азы агъоммæ — **Черка́сск**) у станицæ Ростовы облæсты Аксайы районы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ростовы облæсты цæрæнрæттæ
Аксайы район

**Аксайы район** () у Ростовы облæсты район. Йæ административон центр у Аксай.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ростовы облæсты районтæ
Примогенитурæ

**Примогениту́рæ** (), кæнæ **фыцца́ггуырдад, фыцца́ггуырды æгъда́у** — бар æгъдаумæ гæсгæ кæнæ традицимæ гæсгæ, фыццаггуырд легитимон (ома æгъдаумæ гæсгæ къайады гуырд) сывæллонæн бындарæй райсын йæ ныййарæджы исбон æмæ титултæн се 'ппӕт кӕнӕ сӕ фылдӕр; иннӕ сывæллæттӕ ӕппæтӕй кæнæ фылдæрӕй, цыфæнды æнæлегитимон сывæллон æмæ æндæр хиуæттӕ ницы нӕ исынц. 

Фыццаггуырды æгъдау ахста ӕмӕ ахсы уæлдай ахсджиаг бынат паддзахбадæны бындарады хъуыддæгты уыцы монархиты, кæцыты æххæстгонд цыд ӕмӕ цæуы.

Йæ ныхмæвæрд аналог у дихгæнæг бындардзинад.

## Паддзахбадæны бындарады варианттæ

* *Абсолютон примогенитурæ*, зындгонд ма у куыд шведаг паддзахбадæны бындарады системæ. Сылгоймæгтæн æмæ нæлгоймæгтæн ис æмхуызон бартæ паддзахбадæныл. Ист у уæвæг Европæйы монархитæн сæ фылдæры, Монако æмæ Лихтенштейны йеддæмæ.
* *Агнатикон примогенитурæ* кæнæ *патрилинейон примогенитурæ*, у хуыздæр зындгонд куыд саликон системæ. Сылгоймæгтæн бынтондæр нæй бар паддзахбадæны бындарадыл. Ист уыдис Францы монархийы рæстæджы. Ныр дæр ма баззад Лихтенштейны.
* *Агнатикон-когнатикон* *примогенитурæ*, зындгонд ма у куыд австриаг паддзахбадæны бындарады системæ, кæнæ «прагматикон санкци». Бындардзинад æрцæуы фыццаджыдæр паддзахы династийы нæлгоймаг мыггæгты фæрцы, æмæ сылгоймагæн йæ бон у паддзахбадӕн райсын æрмæстдæр династийы нæлгоймаг минæвæрттæ иууылдæр куы амæлой, уæд. Райст æрцыд Монако æмæ Тайланды. Ивгъуыды монархиты ист уыд Австри-Венгрийы æмæ Уæрæсейы (1797 азы фæстæ).
* *Когнатикон примогенитурæ*, зындгонд ма у куыд кастилиаг паддзахбадæны бындарады системæ. Сылгоймæгтæ нæ сты æнæхай паддзахбадæны бындарады рæнхъæй, фæлæ паддзахы цоты мидæг нæлгоймæгтæ исынц бындарад сылгоймæгты разæй, æрмæстдæр паддзахæн комкоммæ нæлгоймаг байзæддæгтæ куы нæ уа, уæд сылгоймагæн бындарады бар ис мыггаджы фарсон къалиуты минæвæрттæй (паддзахы æфсымæртæ æмæ сæ фырттæй) раздæр. Райстой йæ Испанийы (ацы системæ уым арæзт æрцыд) æмæ Англисы. Иугонд Къаролад æмæ æндæр Æмхæларады къаролæдтæ райдыдтой 2011 азы Шведаг паддзахбадæны бындарады системæмæ рахизыны хъуыддаг, уый тыххæн райстой Паддзахбадæны бындарады тыххæй акт (2013). Ивддзинад фæцис, ӕппæт Æмхæларады къаролæдтæ сæ закъондæттынадмæ æмбæлинаг ивддзинæдтæ куы бахастой, уый фæстæ.

* *Матрилинейон примогенитурæ*, Европæйы æнæзонгæ у: нæлгоймæгтæн бынтондæр нæй бар паддзахбадæны бындарадыл.

## Кæс ма

* Майорат
Сырх Восток (Хъæрæсе-Черкес)

**Сырх Восто́к** (, , , ) у хъæу Хъæрæсе-Черкесы Чысыл Хъæрæсейы районы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Чысыл Хъæрæсейы районы цæрæнрæттæ
Нуль

**0** (**нуль**, вариант: *ницал*) у нымæц, кæцы æвдисы æнæхъæн бæрц . Цыфæнды нымæцмæ дæр 0 куы бафтауай , уæд уыцы нымæц æнæивгæйæ баззайы; математикон терминологийы 0 у æнæхъæн нымæцты, рационалон нымæцты, Бӕлвырд нымæцты æмæ Комплексон нымæцты æмæ æндæр алгебраикон структурæты æфтауæг æмхуызондзинад.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Натуралон нымæцтæ
Кежмæйы район

**Кежмæйы район** () у Красноярсчы крайы район. Йæ административон центр у Кодинск.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Красноярсчы крайы районтæ
Днепряны

**Днепря́ны** (; ) у сахарæнгæс посёлок Херсоны облæсты Каховкæйы районы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Херсоны облæсты цæрæнрæттæ
Смоленсчы губернæ

**Смоленсчы губернæ** () уыди Уæрæсейы империйы губернæтæй иу.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Уæрæсейы империйы губернæтæ
Градижск

**Градижск** (; ) у посёлок Полтавæйы облæсты Кременчуджы районы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Полтавæйы облæсты цæрæнрæттæ
Хызджын питон

**Хызджын питон** () — æцæг питонты мыггагмæ чи хауы, ахæм æнæмаргджын калм.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Цæрæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Категори:Кæлмытæ
Флорес (сакъадах)

**Фло́рес** () у Чысыл Зонды сакъадæхты сакъадæхтæй иу. Йæ фæзуат у 13 540 км2.

Категори:Индонезийы сакъадæхтæ
Тимор

**Тимо́р** (, , ) у Чысыл Зонды сакъадæхты сакъадæхтæй иу. Йæ фæзуат у 30 800 км2.

Категори:Индонезийы сакъадæхтæ
Августов

**Авгу́стов** () у сахар Польшæйы Подлясьейы воеводæйады.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Подлясьейы воеводæйады сахартæ
Ерекъле II (Гуырдзыстоны паддзах)

**Ерекъле II** кæнæ **Елечъре-паддзах** (; райгуырдис 1720-æм азы Телауы — амардис 1798-æм азы Телауы) уыдис Къахеты паддзах (1744—1762), иугонд Картли-Къахеты паддзах (1762—1798).

## Фиппаинæгтæ

Категори:Гуырдзыстоны хицауиуæггæнджытæ
Сандомир

**Сандоми́р** () у сахар Польшæйы Свентокшийы воеводæйады.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Свентокшийы воеводæйады сахартæ
Картли-Къахеты паддзахад

**Ка́ртли-Къахеты паддзахад** кæнæ *Картли-Къахет* () уыди гуырдзиаг паддзахадон сырæзт. Сырæзт æрцыд 1762-æм азы, Картлийы паддзахады æмæ Къахеты паддзахады баиудзинады фæстиуæгæн.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Гуырдзыстоны истори
Хотыхдар

**Хотыхдар** кæнæ **рыцарь** у адæймаг, кæцыйæн лæвæрд цæуы кадджын ном паддзахады сæргълæууæгæй кæнæ минæварæй паддзахæн, аргъуанæн кæнæ бæстæйæн лæггад кæныны тыххæй, уæлдайдæр та æфсæддон бынаты.   

Рагастæуккаг æнусты Ныгуылæн чырыстон Европæйы хотыхдары ном лæвæрдтой бæхджын хæстонтæн. Бæрзондастæузаманы рæстæджы хотыхдартæ нымад цыдысты лыстæг уæзданты иуадыл. Æрæгастæуккаг æнусты уыцы цин баст æрцыд хотыхдардзинады идеалтимæ, æххæст галуаны чырыстон хæстоны уагахасты кодексимæ. Арæх хотыхдартæ вассалтæй уыдысты, кæцы лæггад кодтой элитæйы хæцæгтæй кæнæ æлдарæн хъазахъхъæгтæй. æлдартæ æууæндыдысты хотыхдартæн, кæцытæ арæхстджын уыдысты бæхыл хæцынмæ.

## Фиппаинæгтæ

*
Литвайы Советон Социалистон Республикæ

**Литвайы Советон Социалистон Республикæ** (**Литвайы ССР**; ) — Советон Цæдисы республикæтæй иу, Цæдисы сконды уыд 1940-æм азæй 1991-æм азы онг.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Советон Цæдис
Категори:Литвайы истори
Чырыстон литургъиӕ

**Чырыстон литургъиӕ** у кувыны æгъдау кæцыйæ æдзухдæр пайда кæнынц чырыстон æмбырд кæнæ конфесси . Термин « литургъиӕ » у ист дзырд бердзенаг æвзагæй, кæцы дзырдӕй-дзырдмӕ нысан кæны «иумайаг куыст».

Чырыстон конфесситы фылдæр хай кувынц Хицауы бон . Иуæй-иу конфесситæ ма алы майрæмбоны изæр дæр уадзынц къуырийы æмбис куывдтæ.Уымæй уæлдай ма, бирæ чырыстон адæм цæуынц куывдтытæм стыр бæрæгбæтты, зæгъæм, Цыппурсы, Сыгъдæг Фыццæджы, Уæларвмæ цыппæрæмы æмæ æндæр стыр бæрæгбæтты, сæ конфессимæ гæсгӕмӕ. 

Бирæ чырыстон конфесситы литургъиӕйы разамынд дæттынц динамонджытӕ, уавæртæ фадат куы дæттынц, уæд.

## Фиппаинӕгтӕ

Категори:Чырыстон дин
Фикус

**Фи́кус** () у æнусонцъæхтæ, стæм хатт сыфтæрызгъалæг бæлæсты æмæ къутæрты мыггаг.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Табуйаг фикус

**Табуйаг фикус** кæнæ **[[Бодхийы бæлас]]** () у фикусы хуыз.

Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Æрхуыгæлмытæ

**Æрхуыгалм** () у кæлмыты мыггаг.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Кæлмытæ
Хоргалмхуызтæ

**Хоргалмхуызтæ** (, ) сты кæлмыты бинонад.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Кæлмытæ
Залгъæд (зайæгойты къорд)

**Залгъæд** кæнæ **аза́ли** () у, фугæйы мыггагмæ чи хауы, ахæм иуæй-иу рæсугъд дидинæфтауæг зайæгойты æмбырдон ном.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Тоттори (сахар)

**Тотто́ри** () у Японы сахар, Тотторийы префектурæйы административон центр.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Японы сахартæ
Шпроттæ

**Шпро́ттæ** () сты тынсисджын кæсæгты мыггаг.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Кæсæгтæ
Сянтань

**Сянта́нь** () у сахары зылд Китайы. Ис Хунаны провинцийы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Китайы сахартæ
Æцæг мыдыбындзытæ

**Æцæг мыдыбындзытæ** () сты хæлынбазырджын сасчыты бинонад.

Категори:Сасчытæ
Хæштæг

**Хӕштӕг** () у метабæрæггæнæнты тӕгты оператор, кæцыйы развæлгъау ис хӕш-символ, ***#***. Социалон хызæгты хӕштӕгтæй пайда кæнынц микроблогты æмæ фотошейрингты – уæлдайдæр та Twitter æмæ Tumblr. Зæгъӕм, Instagram-ы хӕштӕг *#bluesky* куы агурай, уæд æппæт уыцы фыстæгтæ дæр æрцæуынц, кæцытæ нысангонд сты уыцы терминæй. Фыццаг хӕш-символы фæстæ хӕштӕгæн йæ бон у дамгъæтæ, нымæцтæ кæнæ æндæр æрхæцæн нысæнттæ уа. 

Хӕштӕгтæй пайда кæнын фыццаг хатт рахаста америкаг блогер æмæ продукты консультант Крис Мессина 2007 азы йæ твиттеры. Мессинӕ нæ бафæлвæрдта йæ пайда кæныны патент райсын, уымæн æмæ йæм афтæ каст, цыма «уый райгуырдысты интернетæй æмæ никӕй хъуамӕ уой». Уый Хӕштӕгтæ ныффидар сты Twitter-ы культурæйы  æмæ тагъд рæстæджы фæзындысты Instagram, Facebook æмæ YouTube-ы.  2014 азы июны *хӕштӕг* бафтыдтой *Оксфорды англисаг дзырдуатмæ,* куыд «дзырд кæнæ дзырдбаст йæ разы символ *#* кæмæн ис, ахæм социалон медийы веб-сайттыты, цæмæй æппæт хъусынгæнинæгтæ дæр агурæн уа иу темæимæ».  

## Фиппаинæгтæ

Категори:Социалон хызтæ
Рами

**Ра́ми** () — пысырахуызты бинонадмæ чи хауы, ахæм зайæгойты мыггаг.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Джейхан

**Джейха́н** () у сахар æмæ район Турчы Аданайы провинцийы.

Категори:Турчы сахартæ
Чысыл Кавказ

**Чысыл Кавка́з** (, , ) у хæххон системæ Хуссар Кавказы.

## Кæс ноджы
* Стыр Кавказ

Категори:Хохы системæтæ алфавитмæ гæсгæ
Категори:Кавказ
Стыр Кавказ

**Стыр Кавка́з** (, , ) у хæххон системæ Евразийы Сау денджызæй Къаспы денджызы ’хсæн.

## Кæс ноджы
* Чысыл Кавказ

Категори:Хохы системæтæ алфавитмæ гæсгæ
Категори:Кавказ
Герцæ

**Ге́рцæ** (, ) у сахар Украинæйы Черновцыйы облæсты.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Черновцыйы облæсты сахартæ
Абхазы Автономон Советон Социалистон Республикæ

**Абхазы Автономон Советон Социалистон Республикæ** (**Абхазы АССР**; **ААССР**; , ) уыдис Гуырдзыстоны Советон Социалистон Республикæйы автономон республикæ. Йæ сæйраг сахар уыд Сухум.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Абхазы истори
Категори:Гуырдзыстоны ССР
Харебаты Ацæмæз

**Харебаты Леониды фырт Ацæмæз** (райгуырдис 1958-æм азы Цхинвалы) у ирон нывгæнæг, Харебаты Леониды фырт.

## Цардафыст
Харебаты Ацæмæз райгуырд Цхинвалы 1958-æм азы. 

Ахуыр кодта аивадон скъолайы æмæ йæ фæци тынг хорз бæрæггæнæнтимæ. 1978 азы ахуыр кæнынмæ бацыд Ленинграды Репины номыл академимæ. Уæдæй фæстæмæ цæры æмæ кусы Бетъырбухы, фæлæ арæх æрфысым кæны йæ райгуырæн Ирыстоны дæр. Сæрмагонд равдыстытæ йын уыд Канадæйы (2000 азы), Псковы (2005 азы), йæ райгуырæн Цхинвалы (2015 азы). 

РХИ-йы Культурæйы министрады æххуысæй мыхуыры рацыд йæ нывты æмбырдгонд «Ацæмæзы уадындз», зæгъгæ. Йæ куыстыты нымæцы сты 200 пейзажæй фылдæр, философон мидис кæмæн ис, бирæнымæц ахæм нывтæ. 2017 азы йæ нывтæ æвдыст æрцыдысты Бетъырбухы. Йæ нывты æхсæн адæмæн уæлдай уарзондæр сси «Зæронд хид»-ы ныв.

## Æддаг æрмæг
* Журнальный мир // Выставка Ацамаза Харебова в Петербурге

## Фиппаинæгтæ

Ацæмæз
Категори:1958-æм азы чи райгуырдис, уыдон
Категори:Цхинвалы чи райгуырдис, уыдон
Категори:Хуссар Ирыстоны нывгæнджытæ
Категори:Уæрæсейы нывгæнджытæ
Сæгуыттæ

**Сæгуыттæ** () сты дысæфтæгон цæрæгойты мыггаг.

Категори:Дысæфтæгонтæ
Лидингё

**Лидингё** () у сахар Швецийы Стокгольмы провинцийы, Стыр Стокгольмы хай.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Швецийы сахартæ
Æнусонцъæх чеса

**Æнусонцъæх чеса** () у чесайы хуыз.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Мартан-Чу

**Мартан-Чу** (, ) у хъæу Цæцæны Урус-Мартаны районы. Цæрынц дзы 7,8 мин адæймаджы (2024). 

## Фиппаинæгтæ

 

Категори:Урус-Мартаны районы цæрæнрæттæ
Ибери

**Ибе́ри**:
* Ибери — Пиренейы æрдæгсакъадахы ’ндæр ном.
* Ибери — Кавказы рагон паддзахад.
Кена

**Кена** кæнæ **море́нæ** (, ) у цъитийы ихæй сæвзæргæ геологион цъарæвæрдтæ.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Гляциологи
Саладжури

**Саладжури** () у хъæу Гуырдзыстоны Душеты муниципалитеты.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Душеты муниципалитеты цæрæнрæттæ
Лечхум

**Лечхум** () у Гуырдзыстоны историон бæстæ. Æрбынат кодта Рацъ-Лечхум æмæ Дæллаг Сарийы регионы. Йæ сæйраг сахар у Цагери.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Гуырдзыстоны историон регионтæ
Коптаг æвзаг

**Коптаг æвзаг** (хином:  []) уыд афразиаг æвзæгтæй иу.

Пайда кæны йæхи коптаг алфавитæй, арæзт у бердзейнаг алфавитæй æмæ демотикон мысираг фыссынадæй. Коптаг æмæ демотикон мысираг æвзæгтæ грамматикон æгъдауæй хæстæг баст сты æрæджы мысираг æвзагимæ, уый фыст цыди иероглифон фыссынадæй.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Афразиаг æвзæгтæ
Чхери

**Чхери** () у цæугæдон Гуырдзыстоны, Терчы галиу фæрсагдон.

## Кæс ноджы
* Сæнайы дон
* Къабахи

Категори:Гуырдзыстоны цæугæдæттæ
Категори:Терчы фæрсагдæттæ
Кирини

**Кири́ни**, **Кириниæ** () / **Гирне** () у Кипры сахар.

Категори:Кипры сахартæ
Категори:Цæгат Кипры цæрæнрæттæ
Щербинкæ (район)

**Ще́рбинкæ** () у Мæскуыйы районтæй иу.

Категори:Мæскуыйы районтæ
Эндирей

**Эндире́й** кæнæ **Эндери** (, ) у хъæу Дагъистаны Хасавюрты районы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Хасавюрты районы цæрæнрæттæ
Цомайты Хадзырæт

**Цомайты Дрисы фырт Хадзырæт** (йæ аргъуыды ном — *Харлампий*) (райгуырдис 1875-æм азы 2 декабры Æрхоны хъæуы — 1937-æм азы 29 декабры) у ирон рухстауæг, сауджын, миссионер æмæ тæлмацгæнæг.

## Цардафыст
Цомайты Хадзырæт райгуырдис 1875-æм азы Уæлладжыры комы Æрхоны хъæуы. Цыбыркъух хохаг мæгуыр лæг Дрис йæ æвадат цардæй фæрæзтæ ратыдта æмæ йæ фырты ахуыры фæндагыл арвыста. Райдайæн скъолайы фæстæ — Æрыдоны семинар. Каст æй куы фæци, уæд дыууæ барæй: ахуыргæнæг æви дины кусæг уæвынæй цæмæдæр гæсгæ равзæрста фæстаг.

Харлампий аргъуаны кусгæйæ ирон мæгуыр, гæвзыкк æбар фæллойгæнæг адæмы фæдзæхста Чырыстийыл, сæ зæрдæты сын æппæрста ныфсы æвзартæ. Хъæрзыдта ирон адæмы рисæй, цин кодта сæ чысыл æнтыстдзинадыл дæр. Æнгом баст уыд уæды ирон иителлигенциимæ. Иумæ архайдтой сæ адæмы рухс, ахуыры фæндагыл ракæнынмæ. Ирыстонæн исты хуызы балæггад кæныны ахсджиаг хъуыддæгты Цомайы фырт уыд раззагдæртимæ. Уымæн æвдисæн у, журнал «Чырыстон цард»-ы редакторæй йæ кæй сæвæрдтой, уый. Уыцы-иу рæстæг Дзæуджыхъæуы куыста сауджынæй, æмæ разæнгардæй архайдта, цæмæй ирон фæсивæдæй фылдæр райса уæлдæр ахуыргонддзинад. Уый тыххæй Секъа ныффыста сæрмагонд уац «О, нæ уарзон фыд Харлампий».

Цомайты сауджын иттæг хорз зыдта йæ мадæлон æвзаг, æнкъардта йæ зæрдæйæ, адæмимæ ныхас кæнгæйæ къæрцхъус уыд сæ æвзаджы аив æмæ хъæздыгдзинадмæ. Æмбырд кодта ирон адæмон сфæлдыстад. Æмбалты Цоцкоимæ рауагътой чиныг «Ирон адæмон таурæгътæ». Стыр аргъ кодта Къоста æмæ Секъайы сфæлдыстадæн. Фæндыд æй ирон чиныг уæрæх дзыллæтæм куы бахæццæ уаид, куы фæфылдæр уаид. Йæхæдæг фыста æмдзæвгæтæ, уырыссаг æвзагæй тæлмац кодта иронмæ. М. Лермонтовы роман «Мах рæстæджы сгуыхт лæг» (*Нæ дуджы хъæбатыр*) йæ тæлмацæй мыхуыры рацыд фондз хатты. Уымæй уæлдай ма раивта А. Чеховы, Л. Толстойы, А. Пушкины, Джон Риды æмæ æндæр фысджыты уацмыстæ.

Октябры революцийы фæстæ Хадзырæты бахъуыд сауджыны куыст ныууадзын. Йæ царды фæстаг азты уыд газет «Рæстдзинад»-ы корректор. Уыцы-иу рæстæг кодта тæлмацы куыст дæр. 1936 азы йæ æрцахстой, контрреволюцион къорды, дам, архайыс. Ахæстоны йæ бакодтой. Уым фембæлд Дзесты Куыдзæгимæ. Уый тыххæй фыссы Дзесы фырт йæ мысинæгты. 1937 азы Цомайты Харлампийы фехстой æнаххосæй.

## Æддаг æрмæг
* [Открытый список // Цомаев Харлампий Дмитриевич](https://ru.openlist.wiki/Цомаев_Харлампий_Дмитриевич_(1875)) 

## Фиппаинæгтæ

Хадзырæт
Категори:Ирон тæлмацгæнджытæ
Категори:Æрхоны чи райгуырдис, уыдон
Мæхæмæт

**Мæхæмæт**, **Мæхæмæт-пехуымпар** ( ; райгуырдис Меккæйы — амардис 632-æм азы 8 июны Мединæйы) у араббаг динон, æхсæнадон æмæ политикон архайæг, пысылмон дины бындурæвæрæг æмæ сæйраг архайæг. Мæхæмæт уыдис пехуымпар пысылмон ахуырадмæ гæсгæ.

## Цардафыст
Мæхæмæт райгуырдис Меккæйы. У Абдулла ибн Абд аль-Мутталиб æмæ Аминæ бинт Вахбы фырт.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Пысылмон дин
Сахизар

**Сахизар** уыди хъæу Хуссар Ирыстоны Цхинвалы районы (Залдайы комы).

## Фиппаинæгтæ

## Æддаг æрмæг
* Военно-топографическая пятиверстная карта Кавказского края 1926 года

Категори:Цхинвалы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Вендам

**Вендам** () у сахар Нидерландты цæгаты, Гронингены провинцийы.

Категори:Нидерландты сахартæ
Рурмонд

**Рурмо́нд** (, ) у сахар Нидерландты хуссары, Лимбурджы провинцийы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Нидерландты сахартæ
Космополитизм

**Космополити́зм** ( — «дуне», «Дун-Дуне» æмæ  — «æмбæстаг»), вариант: *æппæтдунеуарзад* у ахæм хъуыды, æмæ æппæт адæймæгтæ дæр сты иу æхсæнады уæнгтæ. Космополитизм у адæймагæн хъуыды йæ бон кæй у æмæ хъуамæ уа «дунейы æмбæстæгтæ» «æппæтадæмон æхсæнады». Хъуыды æххæссы æхсæнады алыгъуызон æууæлтæ æмæ фæндæгтæм, зæгъæм, æппæтадæмон моралон стандартты размæцыд, дунеон политикон структурæтæ аразын, кæнæ кæрæдзийæн культурон æвдисын æмæ быхсындзинады платформæ аразын.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Идеологитæ
Бекъойты Елиоз

**Бекъойты Дауыты фырт Елиоз** (райгуырдис 1909 азы Хуссар Ирыстоны Джеры хъæуы — амардис 1970-æм азы 2 февралы Цхинвалы) у ирон фыссæг æмæ журналист.

## Цардафыст
Фынддæсаздзыдæй рафтыд Цæгат Ирыстонмæ. Мызурыбыны куыста æрзæтыссæн фабричы æмæ ахуыр кодта изæрон скъолайы. 1928 азы каст фæци Цхинвалы ахуыргæнджыты скъола æмæ куыста ахуыргæнæгæй, Ростовы рабфакы фæстæ та Рустауы астæуккаг скъолайы директорæй.

Хæсты размæ Елиоз уыд журнал «Фидиуæджы» бæрнон секретарь, стæй та — газет «Коммунист»-ы («Советон Ирыстон»-ы) хайады сæргълæууæг, бæрнон секретарь. Хæстмæ йæ куы акодтой, уæд æй сæвæрдтой æфсæддон газеты редакторæй, стæй та — политхайады инструкторæй.

1944 азы Бекъойы фырт цæфтæй сыздæхт тохы быдырæй. Уыд Хуссар Ирыстоны Фысджыты цæдисы сæрдар. Уый фæстæ куыста Цæгат Ирыстоны радиойы, газет «Рæстдзинад»-ы редакцийы, газет «Советон Ирыстон»-ы бæрнон секретарæй, Хуссар Ирыстоны чингуыты рауагъдады директорæй. 

Бекъойты Елиозы фыццаг радзырд «Ног хъæу» мыхуыры рацыд 1929 азы газет «Хурзæрин»-ы. Уæдæй фæстæмæ йæ чингуытæ баисты дыууадæсæй фылдæр. Æцæг фыссæджы кад ын скодта æртæ чиныгæй фыст роман «Фатъимæт», рацыдысты 1947, 1949, 1958 азты. Ныффыста цалдæр пьесæйы, ирон æвзагмæ раивта А. Чеховы, А. Хъазбегийы, М. Шолоховы, А. Толстойы æмæ æндæр фысджыты уацмыстæ.

## Фиппаинæгтæ

Елиоз
Категори:Ирон фысджытæ
Бекмæрзты Афон

**Бекмæрзты Афон** (райгуырдис 1918-æм азы — амардис 2007-æм азы) у ирон поэт, фыссæг æмæ æхсæнадон архайæг.

## Цардафыст
Райгуырд 1918 азы 22 ноябры Уæллагкомы Къæмынты хъæуы. Ахуыр кодта Къæмынты райдайæн, уын фæстæ та Фæснæлы астазон скъолайы. 1936 азы бацыд педагогон институты дæлкурсытæм, уырдыгæй та — институты литературон хайадмæ. 

1941 азы институты фæстаг курсы паддзахадон æртæ фæлварæны куы радта, уæд æм 22-23 июны, раст хæсты райдайæны æхсæв æрбацыдысты æртæйæ æмæ йæ акодтой. Дыууæ мæйы йæ ахæстоны камерæйы иунæгæй фæдардтой, стæй йын æнæ иу æвдисæнæй республикæйы сæйраг тæрхондон рахаста тæрхон 7 азы ахæстоны фæбадын æмæ ма уый фæстæ йæ хъæлæсы бартæ 2 азы ист куыд уой.

Лагеры Афон фæци дыууæ хатты топпы цæфтæ, басыгътой йын йæ къæхтæ, йæ буарыл ис фондз джебогъы цæфы ностæ. Афтæмæй тыхæйты сыгъд æмæ уырыдæй I къæпхæны инвалидæй йæ хъæубæстыл сæмбæлд 1948 азы. Фæлæ йæ уæддæр æнцад цæрын нæ бауагътой — йæ фæстæ зылд 20 дзырдхæссæджы, органты йыл уыд 13 хахуыры. Уый базонгæйæ Бекмæрзы фырт алыгъд йæ хæдзарæй æмæ йæхи æмбæхста алы рæтты. Уырыссаг æвзаджы æмæ литературæйы ахуыргæнæгæй куыста Къобы æмæ Ахметъайы районты, Осиаурийы хъæууон скъолайы. Сраст æй кодтой 1955 азы.

Бекмæрзты Афон цыфыддæр знаг — фашизмы ныхмæ тохы, Райгуырæн бæстæ бахъахъхъæныныл лæгæвзарæн карз хæсты бæсты уыд ахæстоны. Йæ уды быцъынæгмæ йæ скодта знаг нæ, фæлæ фыдæвзаг æмæ æнаххосæй аххосджын. Ахæстоны йын кæд цыфæнды зын уыд, цард æмæ дзы адзалы ’хсæн ауæдзыл цыд, уæддæр йæ сагъæстæй нæ хицæн кодта Райгуырæн бæстæйы, йæ адæмы, йæ хæстæг, хиуæтты хъысмæт. Уымæн æвдисæн сты, зындоны цы 200 æмдзæвгæйы ныффыста, уыдон (аирвæзт ма дзы 50). Йæ чингуытæй иу «Æз æрымысын»-ы (рацыд 1971 азы) номарæны та фыссы: «Арын дзы Фыдыбæстæйы Стыр хæсты йæ цард æрыгонæй кæмæн ахуыссыд, мæ уыцы æфсымæртæ — Уанейы, Созыры, Балоккайы, Афайы, Аслæнбеджы, Михелы, Чермены, Ладийы æмæ иннæты рухс нæмттæ». 

Афон æмдзæвгæтæ фыссын раджы райдыдта. 1935 азы. Мыхуыр сæ кодта газеттæ «Рæстдзинад», «Æрыгон большевик», журналтæ «Мах дуг» æмæ «Пионер»-ы. Хицæн чиныгæй сæ рауадзын ын бантыст йæ рæстдзинад куы сбæрæг, уæд. 1958 азы фæзынд йæ фыццаг чиныг «Зæрдиаг ныхас», 1964 азы рацыд «Цæсты рухс», 1971 азы — «Æз æрымысын», 1979 азы «Кæд фембæлдзыстæм?», «Æрвдидинæг» — 1986 азы.

Бекмæрзты Афон фыссы прозаикон уацмыстæ дæр. Йæ радзырдты чингуытæ сты «Сагты рындз», «Бадзидæ», «Мæ ирвæзынгæнджытæ».

## Фиппаинæгтæ

## Ӕддаг ӕрмӕг
* Афон Бекмурзов, биография и интервью 

Афон
Категори:Ирон фысджытæ
Категори:Къæмынты чи райгуырдис, уыдон
Категори:1918-æм азы чи райгуырдис, уыдон
Категори:2007-æм азы чи амардис, уыдон
Тигр (цæугæдон)

**Тигр** (, , ) у стыр цæугæдон Æввахс Хурыскæсæны. Йæ дæргъ у 1900 километры.

Категори:Турчы цæугæдæттæ
Категори:Сирийы цæугæдæттæ
Категори:Ирачы цæугæдæттæ
Ленæ

**Ле́нæ** (, , , ) у стыр цæугæдон Скæсæн Сыбыры. Цæугæдоны дæргъ у 4400 км. 

Категори:Иркутсчы облæсты цæугæдæттæ
Категори:Якутийы цæугæдæттæ
Тахо (цæугæдон)

**Та́хо** () кæнæ **Те́жу** () у Пиренейы æрдæгсакъадахы цæугæдон. Цæугæдоны дæргъ у 1092 км.

Категори:Испанийы цæугæдæттæ
Категори:Португалийы цæугæдæттæ
Обь

**Обь** () у стыр цæугæдон Ныгуылæн Сыбыры. Цæугæдоны дæргъ у 3650 км. 

*
Эбро

**Э́бро** (, , , ) у Пиренейы æрдæгсакъадахы цæугæдон. Цæугæдоны дæргъ у 928 км.

Категори:Испанийы цæугæдæттæ
Одрæ

**О́дрæ** кæнæ **О́дер** (, , , , , ) у Чехийы, Польшæйы æмæ Германы цæугæдон. Цæугæдоны дæргъ у 840 км.

Категори:Чехийы цæугæдæттæ
Категори:Польшæйы цæугæдæттæ
Категори:Германы цæугæдæттæ
Вислæ

**Ви́слæ** (, ) у Польшæйы цæугæдон. Цæугæдоны дæргъ у 1068 км.

Категори:Польшæйы цæугæдæттæ
Эльбæ (цæугæдон)

**Э́льбæ** () кæнæ **Ла́бæ** () у Чехийы æмæ Германы цæугæдон. Цæугæдоны дæргъ у 1165 км.

Категори:Чехийы цæугæдæттæ
Категори:Германы цæугæдæттæ
Гароннæ

**Гаро́ннæ** (, ) у Испанийы æмæ Францы стыр цæугæдон. Йæ дæргъ у 647 км.

Категори:Испанийы цæугæдæттæ
Категори:Францы цæугæдæттæ
Сенæ

**Се́нæ** ( ) у Францы цæугæдон. Йæ дæргъ у 776 км.

## Сахартæ
* Париж
* Гавр
* Пуасси
* Руан

Категори:Францы цæугæдæттæ
Темзæ

**Те́мзæ** ( , ), вариант: **А́йзис** () у цæугæдон Стыр Британийы хуссары.

Категори:Англисы цæугæдæттæ