open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Штири (зæхх)

**Штири** (, , ) у федералон зæхх Австрийы хуссар-скæсæны. Йæ сæйраг сахар у Грац.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Австрийы зæххытæ
Дæллаг Австри

**Дæллаг Австри** () у федералон зæхх Австрийы цæгат-скæсæны. Йæ сæйраг сахар у Санкт-Пёльтен (1986-æм азæй). Дæллаг Австрийы мидæг, анклавы хуызы, æрбынат кодта паддзахады сæйраг сахар Венæ.

## Географи
Территорийы фæзуат 19 178 км² (фыццаг бынат).

## Цæрджытæ
Дæллаг Австрийы цæрджыты нымæц æдзухдæр рæзы йæ централон хайы, Венæйы алфамбылай, регионты Вальдфиртелы æмæ Вайнфиртелы кæрæтты. Санкт-Пёльтен ацы федералон зæххы сæйраг сахар куы сси, уæдæй адæмы бафтыд хорз фиппайд цæуы ацы ран. Цæрджыты фæфылдæры контролæн арæзт æрцыдысты сæрмагонд программæтæ.

Æндæрбæстæгты хай у 6,3 %, ай у Австрийы астæуккаг нымæцæй къаддæр.

## Политикæ
Дæллаг Австрийы политикон ландшафт 1945-æм азы фæстæ сæйрагæй ахст цæуы афтиддæр Австрийы адæмон партийæ (ÖVP), хаттæй-хатт абсолютон хъæлæсты нымæцимæ æрцахсы бынæттæ фæткдар оргæнты. Адæмон партийы минæвартæ ацы рæстæг вæййынц зæххы сæрдартæй æвзæрст. Дыккаг хъомысмæ гæсгæ парти — Австрийы социал-демократион парти (SPÖ).

## Фенддæгтæ
Дæллаг Австрийы ис цалдæр гæнахы.

## Æрвитæнтæ
* Официалон сайт

## Фиппаинæгтæ

*
Санкт-Пёльтен

**Санкт-Пёльтен** () у сахар Австрийы, федералон зæхх Дæллаг Австрийы административон центр.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Австрийы сахартæ
Тупунгато

**Тупунга́то** () — хох Хуссар Америкæйы, хауы стратовулкантæм кæдон сæвзæрдысты плейстоцены рæстæджы. Лæууы Чилийы æмæ Аргентинæйы провинци Мендосæйы арæнтыл, 80 км скæсæнырдæм Чилийы сæйраг сахар Сантьягойæ æмæ 100 км хуссарырдæм Аконкагуæйæ, Хуссар Америкæйы уæлдæр цъуппæй. У архайæг вулкан, йæ фæстаг архайд æрцыдис 1987 азы.

## Кæс ноджы
* Аргентинæйы вулканты номхыгъд
* Чилийы вулканты номхыгъд

## Фиппаинæгтæ

## Æрвитæнтæ
* Pictures of Mount Tupungato
* Technical information
* Star Dust Plane Crash Mystery
* http://www.andesargentinos.com.ar/Tupungato.htm

Категори:Аргентинæйы хæхтæ
Категори:Аргентинæйы вулкантæ
Категори:Чилийы хæхтæ
Категори:Чилийы вулкантæ
Категори:Вулкантæ алфавитмæ гæсгæ
Категори:Хæхтæ алфавитмæ гæсгæ
Категори:Андты хæхтæ
Категори:Андты вулкантæ
Гент

**Гент** ( ;  ) у сахар Бельгийы цæгат-ныгуылæны. Ис Фландрийы (Бельгийы дыууæ регионтæй иу). Уый у Скæсæн Фландрийы провинцийы сæйраг сахар æмæ 1559-æм азæй фæстæмæ у Генты епископады сæйраг сахар. Цæрынц дзы 269 597 адæймаджы, у æртыккаг стырдæр сахар Бельгийы (Брюссель æмæ Антверпены фæстæ). Генты агломерацийы цæры 455 мин адæймаджы.

Фландрийы графады сæйраг сахар, дзаумайы æмæ базаргæнджыты стыр сахар, уæд Карл V-ы райгуырæн бæстæ, бавзæрста экономикон æмæ культурон рæзты период XII æнусæй æмæ ноджы дарддæр XIV æнусæй XVI æнусмæ. Уыцы рæстæгæй фæстæмæ Гент бахъахъхъæдта хъæздыг архитектурон бынтæ, кæцытæ æфтауынц сахары центрмæ.

Уымæй уæлдай ма абон цæры æнæмæнгхъæуæг культурон цардæй (театр, оперæ, музейтæ), адæмон спектакльты æрвылазон фестиваль (*Gentse Feesten*), кæцымæ æрвылаз дæр æрбацæуы дыууæ милуан адæймаджы бæрц, æмæ æхсæнадæмон кинофестиваль.

Абон Гент у Бельгийы æппæты фылдæр цæрæг студентон сахар, ис дзы университеттæ, уæлдæр ахуыргæнæндæттæ, æмæ сси раззагдæр центр бирæ фадгуыты, зæгъæм, биотехнологийы. Генты порт у бæстæйы æртыккаг стырдæр йæ тоннажмæ гæсгæ, уый руаджы сахарæн фадат радта йæ индустрийы диверсификаци кæнынæн, кæд æмæ традицион текстилон архайд нырма дæр у тыхджын доминантæ.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Бельгийы сахартæ
Щецин

**Ще́цин** (), 1945-æм азы агъоммæ — **Штетти́н** () у сахар æмæ порт Польшæйы цæгат-ныгуылæны, Германмæ ’ввахс.

Лæууы цæугæдон Одрæйы былыл.

## Кæс ноджы
* Щецины трамвай

## Фиппаинæгтæ

*
Познань

**Познань** ( , ) у сахар Польшæйы, цæугæдон Вартайыл.

## Фиппаинæгтæ

*
Любек

**Любек** () у сахар æмæ порт Германы цæгаты, Шлезвиг-Гольштейны. 

## Фиппаинæгтæ

Категори:Шлезвиг-Гольштейны сахартæ
Категори:Балты денджызы порттæ
Хъарман-Сындзыхъæу

**Хъарман-Сындзыхъæу**, дыгуронау **Хъарман-Синдзигъæу** () у хъæу Цæгат Ирыстоны Дыгуры районы.

Сындзыхъæуы бындурæвæрд æрцыдис XVII æнусы.

## Истори
**Хъарманмæ** адæм ралыгъдысты Уæлладжыры комæй æмæ иу цалдæр мыггаджы Куырттаты комæй. Уымæ гæсгæ Хъарман у ирон хъæу, йæ цæрджытæ дæр дзурынц иронау. Ссæдзæм æнусы фыццаг цыппæрæм хайы Хъарманы дæле фæзындис æндæр хъæу — **Сындзыхъæу**. Ардæм та йæ цæрджытæ ралыгъдысты Дыгургом æмæ Уæллагкомæй. Уый фæдыл дзургæ дæр кæнынц дыгуронау.

### Мыггæгтæ
* Хъарман: Хъаратæ, Хъайтыхътæ, Дзугкойтæ, Бутатæ, Касатæ, Цæрукъатæ, Сохитæ, Атайтæ, Цыдатæ, Хъæрджынтæ, Цæбитæ, Едзитæ, Агънатæ, Дзбойтæ, Бекъойтæ, Челæхсатæ, Гаглойтæ, Бæгъиатæ, Магкæтæ, Созайтæ, Хацъæтæ, Гæвдынтæ.
* Сындзыхъæу: Абитæ, Гурдзибетæ, Гæмаонтæ, Хъыбызтæ, Цопантæ, Сечъынатæ, Къесаонтæ, Аркъаутæ, Дарчитæ, Зæгæлтæ, Хъæрджынтæ, Атайтæ, Хохойтæ, Бузартæ, Мæрзойтæ, Дзылыхтæ, Годзойтæ, Олисатæ, Габпатæ, Мамыкъатæ, Сæбантæ, Кацантæ, Бекмæрзтæ, Хъуылатæ, Тахохтæ, Гамахартæ.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Дыгуры районы цæрæнрæттæ
Гатино

**Гатино́** () у сахар Канадæйы, Квебечы провинцийы хуссары.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Квебечы сахартæ
Лиепая

**Ли́епая** () у сахар Латвийы, порт Балты денджызы былгæроныл.

## Фиппаинæгтæ

*
Пярну

**Пярну** () у сахар æмæ порт Эстонийы хуссар-ныгуылæны.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Эстонийы сахартæ
Пярну (нысаниуджытæ)

**Пярну**:

* Пярну — сахар Эстонийы;
* Пярну — цæугæдон Ленинграды облæсты;
* Пярну — цæугæдон Эстонийы.
Дзæгъеппарз

**Дзæгъеппарз** кæнæ **Текъатыхъæу**, дыг. *Текъатигъæу* () у хъæу Цæгат Ирыстоны Æрæфы районы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Æрæфы районы цæрæнрæттæ
Труа-Ривьер

**Труа-Ривьер** ( — «æртæ цæугæдоны») у сахар Канадæйы, провинци Квебечы. 

## Фиппаинæгтæ

Категори:Квебечы сахартæ
Къæдзæхджын хæхтæ

**Къæдзæхджын хæхтæ** () у хæхты системæ Цæгат Америкæйы, Кордильерæты хай. Хæхтæ сты АИШ-ы ныгуылæны æмæ Канадæйы хуссары, 60 æмæ 32° ц. у. æхсæн. Дæргъмæ — 3200 км бæрц, уæрхмæ — 700 км.

Категори:АИШ-ы хæхтæ
Категори:Канадæйы хæхтæ
Сарыхъамыс

**Сарыхъамыс** кæнæ **Дæллагхъæу** () у сахар Турчы скæсæны. Ис Хъарсы провинцийы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Турчы сахартæ
Категори:Хъарсы цæрæнрæттæ
Сорё

**Сорё** () у сахар Данийы, Зеландийы регионы административон центр.

Категори:Данийы сахартæ
Бурсæ (сахар)

**Бу́рсæ** () у Турчы стырдæр сахартæй иу. Æрбынат кодта паддзахады цæгат-ныгуылæны.

Категори:Турчы сахартæ
Бурсæ (ил)

**Бу́рсæ** () у ил (провинци) Турчы цæгат-ныгуылæны. 

## Фиппаинæгтæ

Категори:Турчы провинцитæ
Мус (ил)

**Мус** кæнæ **Муш** () у ил (провинци) Турчы скæсæны.

## Фиппаинæгтæ
 

Категори:Турчы провинцитæ
Ремарк, Эрих Мария

**Эрих Мария Ремарк**, райгуырæн ном *Эрих Пауль Ремарк* (; 1898-æм азы 22 июны, Оснабрюк — 1970-æм азы 25 сентябры, Локарно) — ссæдзæм æнусы æппæты зындгонддæр æмæ номдзыддæр немыцаг фысджытæй иу. 

## Цардафыст
Ремарк райгуырдис 1898-æм азы 22 июны, Оснабрюкы, Германы католикон кусæг хæдзары. Дардта францаг бындурыхъæд. Йæ фыд Петер Франц Ремарк куыста хъæбæрцъаргæнæгæй. Ремарк зæрдæ лæвæрдта Цвейджы, Томас Манны, Достоевскийы, Прусты æмæ Гётейы сфæлдыстадмæ. 

1904-æм азы бацыдис аргъуаны скъоламæ, 1915-æм азы та — католикон ахуыргæнджыты семинаримæ.

1916-æм азы йæм фæсидтысты æфсадмæ, 17 июны æрвыст æрцыдис Ныгуылæн фронтмæ. 31 июлы 1917-æм азы цæф æрцыдис галиу къахмæ, рахиз къухмæ æмæ æфцæгмæ. Хæстæй ма цы æмгъуыд баззадис, уый арвыста æфсæддон госпиталы Германы. 

1919-æм азы райдайæнæй куыста ахуыргæнæгæй, 1920 азы кæроны та баивта бирæ професситæ: куыста цыртты уæйгæнæгæй, хуыцаубоны органистæй фæлхæстыты госпиталы аргъуаны. Уыцы цаутæ стæй æвдыст æрцыдысты йæ уац «Сау обелиск»-ы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Немыцаг фысджытæ
Категори:Германы фысджытæ
Локарно

**Локарно** () у сахар Швейцарийы хуссары. Ис Тичинойы кантоны. Локарно у зындгонд курорт æмæ культурæйы артдзæст. Æрвылаз дзы цæуы Локарнойы кинофестиваль.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Швейцарийы сахартæ
Фредериктон

**Фредериктон** (, ) у сахар Канадæйы, провинци Нью-Брансуичы сæйраг сахар.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Канадæйы сахартæ
Хуэйаг адæм

**Хуэйаг адæм** (*хуэй*, *хуэйцзу*, «китайаг пысылмæттæ»)  (пиньинь: huízú, ома «адæмыхатт *хуэй*») у Китайы официалон 56 чысылдæр адæмыхæттытæй иу. Китайæгты хуызæн сты, китайагау дзурынц, фæлæ сæ динмæ гæсгæ сты пысылмон æмæ хæссынц исламы культурон бынтæ. Сты дæс милуан адæймаджы бæрц, цæрынц цæгат Китайы алы ран.

Китайæй чи рацыдысты, уыцы хуэйæгты баззæддæгтæ ХПÆ-ы хуыйнынц дунгантæ.

## Æддаг æрмæг
* Адæмыхатты ''хуэй'' (回族人口) демографи (кит.)

## Фиппаинæгтæ

Категори:Китайы адæмтæ
Оснабрюк

**Оснабрюк** () у сахар Германы цæгаты-ныгуылæны, Дæллаг Саксонийы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Дæллаг Саксонийы сахартæ
Тичино

**Тичи́но** (; ; ; ) у кантон Швейцарийы хуссары. Йæ сæйраг сахар у Беллинцонæ.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Швейцарийы кантонтæ
Нитерой

**Нитеро́й** () у муниципалитет Бразилийы, Рио-де-Жанейройы сахармæ ’ввахс.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Рио-де-Жанейройы муниципалитеттæ
Жоинвили

**Жоинви́ли** () у сахар Бразилийы хуссары, штат Сантæ-Катаринæйы стырдæр сахар.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Сантæ-Катаринæйы сахартæ æмæ хъæутæ
Тронадор

**Тронадо́р** () — хуыст стратовулкан Хуссары Андты, Аргентинæ æмæ Чилийы астæу, сахар Бариллочейы цур. Испайнæгтæ йæ афтæ схуыдтой цъити лæбыргæйæ цы характерон мыртæ равзæрын кæны — уыдонмæ гæсгæ.

## Цъититæ
thumb|300px|Цъити Гастано-Оверæмæ бакаст
thumb|300px|Вентускеро-Негромæ бакаст
Тронадор цымыдисаг у бирæнымæцон цъититы тыххæй. Цъититæ сты аст:
* Алерсе 
* Вентискеро Негро 
* Касæ Панке 
* Кастаньо Оверæ 
* Рио-Бланко 
* Фриас 
* Пеулла 
* Мансо 
Боныхъæды ивды тыххæй цъититæ алыхуызон ивддзинæддтæ исынц, къаддæр кæнынц кæнæ хаттæй-хатт рацаразынц сæ бæрцуат.

## Цъуппытæ
Тронадорыл ис ахæм нæмттимæ цъуппытæ: 
* , (3484м)
* , (3187м)
* , (3262м)
* , (2585м)
Рæгътæ:
* , (3054м)
*  (3146м)
*  (2715м)
*  (2340м)

## Фыццаг сцыд
Торандоры цъуппмæ фыццаг схызтис 1934-æм азы 14 январы Герман Клауссен, иунæгæй æнæ æххуысгæнджытæй.

thumb|310px|right|Тронадоры сæйраг цъупп

Категори:Аргентинæйы хæхтæ
Категори:Аргентинæйы вулкантæ
Категори:Чилийы хæхтæ
Категори:Чилийы вулкантæ
Категори:Вулкантæ алфавитмæ гæсгæ
Категори:Андты хæхтæ
Категори:Андты вулкантæ
Сурамели

**Сурамели**, XII—XV æнусты Гуырдзыстоны цæрæнран Сурамы хицæуттæ чи уыдысты, уыцы ерыстауты мыггаг.

Категори:Гуырдзиаг мыггæгтæ
Категори:Ерыстаутæ
Густави

**Густави** () у фæсденджызон æмбалад Сен-Бартелемийы административон центр.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Францы сахартæ
Категори:Сен-Бартелеми
Сен-Бартелеми

**Сен-Бартелеми́**, вариант: *Сен-Бартельми* () у Францы фæсденджызон æмбалад Карибы денджызы.

*
Чилийы вулканты номхыгъд

## [[Чили]]йы активон æмæ хуыст [[вулкан]]ты номхыгъд

## Кæс ноджы
* Андтæ
* Андты хæхты номхыгъд
* Аргентинæйы хæхты номхыгъд

*
Категори:Вулкантæ алфавитмæ гæсгæ
Трог

[thumb|300 px| Цад [Кёнигсзее; æвæрд у трогон дæлвæзы. Рæбынæй зыны ауындзгæ дæлвæз-фæрсагдон, характерон (U-фæлгонцджын) цæхгæрмæ профилимæ]]
**Трог** кæнæ **трогон дæлвæз** ( «бæлæгъ») — дæлвæз, цъитион кæнæ рагонцъитион бæстæйы,  бæлæгъхуыз (U-фæлгонцджын) цæхгæрмæ профилимæ, фæтæн бынимæ æмæ уырдыг мидтаст былтимæ, баст сты цъититы экзарациимæ.

Типикон трогон дæлвæзты былтæ уæлейы аивынц къулаив ихæй зылд хайтыл, хонынц сæ *троджы уæхсчытæ*. Иуæй-иу трогтæн вæййы иу нæ, фæлæ дыууæ кæнæ æртæ уæхсчыты къайы. Ахæм *æвæрд трогтæ* арæх æмбарын кæнынц афтæ, æмæ ногдæр дæлвæзтæ нынныхстысты зæронддæр дæлвæзты быны.

Дæргъмæ профилы трогон дæлвæзтæ арæхдæр æвдисынц къæпхæнджын формæ, уым кæрæдзийы ивынц арвгонд хæйттæ æмæ уæлæмæхæцт  къæдзæхджын къæпхæнтæ (ригелтæ). Бассейнтæ арæх дзаг сты цадтæй кæнæ дойнаг бынтæй, ригелтæ та фылдæрхатт гом вæййынц, æмбæрзт фыры ныхтæй æмæ хаххтæгонд сты цъитион лыстæг хæххытæй.

Трогон дæлвæзты характерон æууæлтæ сты ауындзгæ дæлвæз-фæрсагдæттæ. Сæ бынтæ æвæрд сты уæлдæр 150-200 м сæйраг трогон  дæлвæзы бынæй, æмæ дзы дих кæны донæфтæны къæпхæнæй. Афтæ рауад уый тыххæй æмæ сæйраг дæлвæз цы цъити байдзаг кодта уый  бæрæг тынгдæр ныллыг кодта йæ фæндаг йæ лыстæг фæрссагимæ абаргæйæ.

Тæккæ егъаудæр трогты дæргъ хæццæ кæны цалдæр дæсой, кæнæ сæдæ километры. Трогтæ уæрæх хæлиугонд сты сурзæххы  хæххон-цъитион районты. Цъититæ кæм хæццæ кодтой деджызы æмвæзадмæ, уым трогон дæлвæзты дарддæр аивынц фьордтæ.

## Литературæ
* Гляциологический словарь / Под ред. В. М. Котлякова. — Л.: Гидрометеоиздат, 1984. — 527 с.

Категори:Гляциологи
Категори:Уæлцары сконд
Кристобаль-Колон

**Кристо́баль-Коло́н** () — цъупп хæххон массивы Сьеррæ-Невадæ-де-Санта-Мартæйы, Колумбийы уæлдæр тæпп. Цъупп æнæхъæн афæдз æмбæрзт у митын худæй. Йæ цуры лæууы бæрзæндмæ гæсгæ æнгæс Боливары цъупп.

Цъуппы ном цæуы дæнджызыцæуæг Христофор Колумбы номы испайнаг версийæ.

## Æрвитæнтæ
* Кристобаль-Колон Peakbagger.com
* Andes Website — Pico Colon  (къам)

## Кæс ноджы
* Колумбийы хæхты номхыгъд
* Андты хæхты номхыгъд

Категори:Андты хæхтæ
Категори:Колумбийы хæхтæ
Категори:Хæхтæ алфавитмæ гæсгæ
Фицрой (хох)

**Фицрой** () у хох Патагонийы. Ис Аргентинæ æмæ Чилийы арæнтыл, хъæу Эль-Чалтены цур.

## Галерей

162 - Fitz Roy - Janvier 2010.jpg
Localidad El Chaltén y el Fitz Roy.jpg
El_Chalten.jpg
Fitz Roy 1.jpg


## Æрвитæнтæ
*Information about El Chaltén 
*Fitz Roy at Peakware
*Monte Fitz Roy
* Monte Fitz Roy in History 
*Panoramic virtual tour of Monte Fitz Roy 
* News El Chaltén 

Категори:Аргентинæйы хæхтæ
Категори:Чилийы хæхтæ
Категори:Хæхтæ алфавитмæ гæсгæ
Эль-Чалтен

**Эль-Чалтен** () у хъæу Аргентинæйы хуссары. Ис Патагонийы, Сантæ-Крусы провинцийы.

## Галерей

File:El_Chaltén_Village.jpg
File:El_Chalten_from_south.jpg
File:ElChaltenFitzRoy.jpg


## Фиппаинæгтæ

Категори:Аргентинæйы цæрæнрæттæ
Магдаленæ (департамент)

**Магдаленæ** () у департамент Колумбийы цæгаты. Йæ административон центр у сахар Сантæ-Мартæ.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Колумбийы департаменттæ
Даргинаг адæм

**Даргинæгтæ** (; ) сты Дагъистаны стырдæр адæтæй иу. Дзурынц даргинаг æвзæгтыл. 

Категори:Кавказы адæмтæ
Категори:Дагъистаны адæмтæ
Хилачъы ком

**Хилачъы ком** кæнæ **Хилакъ**, **Хилакъгом** () у ком Цæгат Ирыстоны Алагиры районы.

Хилачъы ком райдыдта Хæрисджыны хъæуæй фалæмæ æмæ дих кæны: Цъæззиуы ком, Дзамарасы ком, Дзæгъæлгом æмæ Суаргомыл.

## Фиппаинæгтæ

*
Категори:Цæгат Ирыстоны кæмттæ
Ломис

**Ломис** у хъæу Хуссар Ирыстоны Ленингоры районы. Ис Чысангомы.

## Мыггæгтæ
Цардысты дзы Цинуатæ (ჩინიშვილი), Биганатæ (ბიგანაშვილი), Джызойтæ (გიჟოშვილი), Хъаратæ (ყარაშვილი), Чысиатæ (ქისიშვილი), Персатæ/Перисатæ (ფერსაშვილი), Хуыбиатæ (ხუბაშვილი).

## Кæс ноджы
* Ломисы Уастырджи ()
* Ломисхеу

## Фиппаинæгтæ

## Литературæ
* 
* 

Категори:Ленингоры районы сахартæ æмæ хъæутæ
Донысæр

**Донысæр** у хъæу Цæгат Ирыстоны Алагиры районы. Ис Уæлладжыргомы.

## Мыггæгтæ
Цардысты дзы Хестантæ, Дзбойтæ, Дзобатæ, Саламтæ, Насхъидатæ, Мецъитæ, Бызыккатæ, Калмантæ, Азиатæ, Мсойтæ, Гæлæбатæ, Гæбултæ, Азитæ, Хъалатæ.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Алагиры районы цæрæнрæттæ
Сыбайы дон

**Сыбайы дон** () у цæугæдон Хуссар Ирыстоны Дзауы районы. 

## Фиппаинæгтæ

## Литературæ
* Цхуырбаты З.Д., Дзиццойты Ю.А. Хуссар Ирыстоны топоними. Уанеты Захары номыл Хуссар Ирыстоны зонад-иртасæн ин-т. — М.: Наукæ, 2013. I-æм том

Категори:Хуссар Ирыстоны цæугæдæттæ
Каннтæ

**Каннтæ** кæнæ **Канн** (, ) у сахар Францы хуссары.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Прованс — Альпæтæ — Æрвхуыз донбылы сахартæ
Эспириту-Санту

**Эспи́риту-Са́нту** () у штат Бразилийы скæсæны. Штаты административон центр у Витори.

## Фиппаинæгтæ

*
Андты хæхты номхыгъд

Ам æвдыст сты Хуссар Америкæйы, Андты 4000 м бæрзонддæр хæхтæ.

## Кæс ноджы
* Чилийы вулканты номхыгъд
* Венесуэлæйы вулканты номхыгъд
* Аргентинæйы вулканты номхыгъд
* Андтæ

Категори:Номхыгъдтæ
Категори:Андтæ
Ниццæ

**Ни́ццæ** (, , , ) у сахар æмæ порт Францы хуссары, Денджызгæрон Альпæты департаменты административон центр.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Прованс — Альпæтæ — Æрвхуыз донбылы сахартæ
Категори:Францы порттæ
Витори (Бразили)

**Витори** ( — *уæлахиз*) у сахар Бразилийы, Эспириту-Сантуйы штаты сæйраг сахар.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Эспириту-Сантуйы муниципалитеттæ
Категори:Бразилийы штатты сæйраг сахартæ
Дзуарыбын

**Дзуарыбын** у хъæу Хуссар Ирыстоны Дзауы районы, Дæллаг Ручъы хай.

## Фиппаинæгтæ

## Литературæ
* 

Категори:Дзауы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Таугазтыхъæу

**Таугазтыхъæу** кæнæ **Таугазтæ** у æдзæрæг хъæу Цæгат Ирыстоны Алагиры районы. Ис Зруггомы.

Цардысты дзы фараст хæдзары Таугазтæй, иу хæдзар — Гаджитæй, иу хæдзар та — Бырнацтæй.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Алагиры районы цæрæнрæттæ
Категори:Зруггомы хъæутæ
Бабиат

**Бабиат** у æдзæрæг хъæу Цæгат Ирыстоны Алагиры районы. Ис Фаллагкомы.

## Истори
1944-æм азы Бабиаты цæрджытæ алыгъдысты быдырмæ.

Цардысты дзы Джиотæ, Еналдытæ æмæ Балатæ.

## Фиппаинæгтæ

## Литературæ
* 

Категори:Алагиры районы цæрæнрæттæ
Категори:Фаллагкомы хъæутæ
Цыми (Алагиры район)

**Цыми** у хъæу Цæгат Ирыстоны Алагиры районы, Нарыдон æмæ Мамысондон иу кæм кæнынц, уым.

## Истори
У Туалгомы рагондæр хъæутæй. Йæ фыццаг æрцæрæг Бигъуылайы мæсыг æвæрд уыдис Цмийы къæдзæхы фидар риуыл. Ам Бигъуыла суазæг кодта Гуырдзыйæ Кæсæгмæ фистæгæй цæуæг кæсгон кънйаз Иналы фырт Хетæджы. Бæллиццаг уыдысты Бигъуылайы цæрæн бынат æмæ фадæттæ. Йæ хъæу лæууыд стыр фæзы. Йæ мæсыг — Цмийаг комы доны галиу был фидар къæдзæхыл.

Йæ хуымзæххытæ — йæ алыварс. Буц уыди Цмийы стыр хъугомæй. Фосхизæнтæ, хосгæрст зæххытæ æмæ хъæд — парахат Цмийаг комы уæлвæзты, фæхсыты æмæ адæгты. Суæрттæ хæстæг — Æрыдоны доны фæйнæ фæрсты.

Азæй-азмæ рæзти хъæу. Бирæ кодтой Бигъуылайы байзæддæгтæ. Фæстагмæ сæ фарсмæ æрцардысты Дзанайтæ, Гуыбатæ, Хетæгкатæ.

Цмийаг комы доны рахиз фарс стыр фæзæй дардмæ зынд зынгæ ирон фыццаг дохтыр Хетæгкаты Андухъапары дыууæуæладзыгон цъæхсæр хæдзар. Сæрды бонты Бетъырбухæй ссæугæйæ-иу дзы йæ фæллад уагъта Андухъапар, дзæбæх кодта йе ’мбæстон æвæгæсæг рынчынты.

Ам, йæ мады амарды фæстæ, хъомыл кодта, адæмæн йæ фæлмæн зæрдæйæ зындгонд Хетæгкаты Чендземæ ирон адæмы уарзон хъæбул Хетæгкаты Къоста.

Хъæуы астæу нырма лæууы чысыл, фæлæ рæсугъд рагон аргъуан, æмæ дзы цæрджытæ пайда кæнынц культурон æмæ æхсæнадон хъуыддæгтæн.

## Мыггæгтæ
Цардысты дзы Бигъуылатæ, Кæсæбитæ, Гуыбатæ, Дзанайтæ.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Алагиры районы цæрæнрæттæ
Таугазтæ

**Таугазтæ** () сты ирон мыггаг.

## Истори
Равзæрдысты Нузалы комы Нæзыджыны хъæуккаг Таугазæй. Таугаз уыд Ос-Бæгъатыры байзæддагæй — Цæразонтæй. Таугаз балыгъд Уæллаг Зругмæ æмæ æрцард комы хуссарварс. Таугазы номыл баззад Таугазтыхъæу, æмæ ма дзы æрцардысты Гаджитæ. Сласы хъæуæй балидзгæтæ, Бырнацтæ — Гуыркъуымты комæй слидзгæтæ.

## Фиппаинæгтæ

*
Дзасых

**Дзасых** у æдзæрæг хъæу Цæгат Ирыстоны Алагиры районы. Ис Зруггомы.

Цардысты дзы Тотитæ æмæ Хаситæ.

## Кæс ноджы
* Фæскъæдзæх

## Фиппаинæгтæ

## Литературæ
* 

Категори:Алагиры районы цæрæнрæттæ
Категори:Зруггомы хъæутæ
Салыгæрдæн

**Салыгæрдæн** () уыдис хъæу Алагирмæ хæстæг, абон у сахары район. Бындурæвæрд æрцыдис 1824-æм азы.

Салыгæрдæнæй Црауы доны ’рдæм адæм лидзын райдыдтой фæстæдæр, уыдысты рæстæгмæ цæрджытыл нымад, хуыдтой сæ Хърупс.

## Этимологи
# Салыгæрдæн = дыгурон *[[зæлдæ]]* + *[[уыгæрдæн]]*;
# Салыгæрдæн = ногъайаг *сала* (иронау «къада») + *уыгæрдæн*.

## Фиппаинæгтæ

## Литературæ
* Цагъаты Анастасия. Цæгат Ирыстоны топоними. 1975

Категори:Алагир
Категори:Алагиры районы цæрæнрæттæ
Гъаристау

**Гъаристау** () у хъæу Хуссар Ирыстоны Знауыры районы.

## Литературæ
* 

Категори:Знауыры районы сахартæ æмæ хъæутæ
Бендер

**Бендер** () у хъæу Хуссар Ирыстоны Цхинвалы районы.

## Мыггæгтæ
Цардысты дзы Къудухтæ, Дзæгъиатæ, Адзитæ æмæ Хохатæ. 

## Топонимтæ
Бендеры ис ахæм микротопонимтæ: Къопы фæз, Сыгъзæрин къус, Фæсхъæу, Хъæубын, Ломтæ, Хъугом, Хуыдзых, Ласет, æмæ æндæртæ.

## Фиппаинæгтæ

## Литературæ
* 

Категори:Цхинвалы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Цъипор

**Цъипор** () у хъæу Хуссар Ирыстоны Цхинвалы районы.

Категори:Цхинвалы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Гюнтекин, Решад Нури

**Решад Нури Гюнтекин** () (1889-æм азы 25 ноябры, Стамбул — 1956-æм азы  13 декабры, Лондон)  — туркаг фыссæг, романист æмæ драматург.

Йæ фыццаг уацау «Зæронд æмбал» рацыдис 1917-æм азы. Дарддæр цæуынц «Хæлддзæгты дидинæг» (1918-æм аз), «Нæзыцъиу — зараг цъиу»  (1922-æм аз), пьесæтæ «Æцæг хъайтар» (1918-æм аз), «Хъама» (1918-æм аз), «Дуры къæртт» (1926-æм аз) æмæ  а.д.

Йæ романты æмæ радзырдты Гюнтекин туркаг литературæйы фыццæгтæй иуæй равдыста реалгондæй æмæ алывæрсыгæй Анатоли, Турчы провинциалон сахартæ, æмæ гæвзыкк туркаг хъæу.
Дæнцæгæн ис æрхæссæн йæ роман «Нæзыцъиу — зараг цъиу» (), æвдисы æрыгон туркаг чызджы-ахуыргæнæджы хъысмæт  Анатолийы; ацы чиныгмæ гæсгæ 1966-æм азы ист æрцыдис киноныв, стæй йæ 1986-æм азы рацарæзтой телесериалы хуызы, Феридейы роль дзы æнтыстджынæй ахъазыд туркаг актрисæ Айдан Шенер.
 
Гюнтекины радзырды ис деталон æмæ дырыс стиль, реалистон фæлгъуызимæ. Йæ иннæ зынгæ романтæ — «Цъæх æхсæв»  () æмæ «Сыфтæрызгъæлæн» ().

Гæнтекин агайы бинонты цыргъ проблемæтæ, удгоймаджы æмæ æхсæнады æмахастытæ, æргом кæны дины кусджыты хъуыддæгтæ. Йæ роман  «Цъæх æхсæв»-ы равдыста туркаг адæмы национ-сæрибаргæнæн тох. Гюнтекины цавæрдæр фæлдисондтæ фыст сты сентиментализмы улæфты æндæвдадмæ гæсгæ.

## Цардафыст
Йæ фыд уыдис æфсады майор. Решад Нури цыдис райдайæн скъоламæ Чанаккалейы, Чанккалейы астæуккаг скъоламæ æмæ скъола  *Freres*-мæ Измиры. Фæцис Стамбулы университеты литературæйы факультет 1912-æм азы. Куыста куыд ахуыргæнæг æмæ  сæргълæууæг астæуккаг скъолаты Бурсæйы æмæ Стамбулы, уыйфæстæ куыд инспектор Национ Ахуырады  Министрады (1931). Дарддæр 1933-æм аз æмæ 1943-æм азы астæу уыди Чаккалейы минæвар Турчы парламенты, стæй  хистæр инспектор Национ Ахуырады Министрады (1947) æмæ культурæйы хабæртты фæдыл атташе Парижы (1950). Уыдис ма Турчы минæвар ЮНЕСКО-йы.

Пенсимæ рацыды фæстæ куыста Стамбулы муниципалон театрты литературон правленийы. Амардис Лондоны, куы ацыдис уырдæм рæуджыты ракæй дзæбæх кæнынмæ. Ныгæд æрцыдис уæлмæрдты  Стамбулы.

## Сфæлдыстад
### Радзырдтæ
*  (1919)
*  (1919)
* 
*  (1927)
*  (1928)
*  (1928)
*  (1930)

### Романтæ
*  (1922) (*Нæзыцъиу — зараг цъиу* — «*Туркаг чызджы автобиографи*»)
*  (1924)
*  (1924) (*Бæрæгæвæрд*)
*  (1923)
*  (1926)
*  (1927)
*  (1928) (*Цъæх æхсæв*)
*  (1928)
*  (1939) (*Сыфтæрызгъæлæн*)
*  (1944)
*  (1944)
*  (1946)
*  (1953)
*  (1961)
*  (1961)
*  (1962)
*  (1953) (*Арты æхсæв*)

### Театр
*  (1920)
*  (1922)
*  (1924)
* , ,  (1925)
*  (1926)
*  (1928)
*  (1933)
*  (1933)
*  (1971)
*  (1971)
*  (1971)
*  (1971)

## Литературæ
* 
* 
* 
* 
* 

## Æрвитæнтæ
* ''Biography of Reşat Nuri Güntekin''
* ''Biography and Bibliography of Reşat Nuri Güntekin''
* ''Resat Nuri Güntekin''

## Фиппаинæгтæ

Категори:Турчы фысджытæ
Категори:Туркаг фысджытæ
Категори:Стамбулы чи райгуырдис, уыдон
Категори:Лондоны чи амардис, уыдон
Категори:Фысджытæ алфавитмæ гæсгæ
Мамысондон

**Мамысондон** кæнæ **Мамысонгомы дон‎** у цæугæдон Цæгат Ирыстоны, Æрыдоны фæрсагдон.

## Фæрсагдæттæ
* Бубы дон
* Зымæгондон
* Къæйты комы дон
* Лæгæтгомы дон
* Пусы дон 
* Тъæбæгъæуы дон
* Хълиаты дон
* Хъуаты дон

## Фиппаинæгтæ

Категори:Цæгат Ирыстоны цæугæдæттæ
Категори:Мамысонгомы цæугæдæттæ
Категори:Алагиры районы цæугæдæттæ
Категори:Æрыдоны фæрсагдæттæ
Памплонæ

**Пампло́нæ** () кæнæ **Ирунья** () у сахар Испанийы цæгаты, Наваррæйы автономон æмбалады сæйраг сахар.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Испанийы сахартæ
Наваррæ

**Наваррæ**:

* Наваррæйы къаролад
* Наваррæ (автономон æмбалад) — автономон æмбалад Испанийы цæгаты.
Уæллаг Карзман

**Уæллаг Карзман** () у хъæу Хуссар Ирыстоны Дзауы районы.

## Фиппаинæгтæ

## Литературæ
* 
* 

Категори:Дзауы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Дæллаг Карзман

**Дæллаг Карзман** () у хъæу Хуссар Ирыстоны Дзауы районы.

## Литературæ
* 
* 

Категори:Дзауы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Карзман

* Дæллаг Карзман — хъæу Хуссар Ирыстоны Дзауы районы;
* Уæллаг Карзман — хъæу Хуссар Ирыстоны Дзауы районы.
Пармæ

**Пармæ** (, , ) у сахар Италийы, Пармæйы провинцийы административон центр.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Эмили-Романьяйы сахартæ
Мантуя

**Ма́нтуя** (, , ) у сахар Италийы цæгаты. Æрбынат кодта регион Ломбардийы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ломбардийы сахартæ
Категори:Мантуяйы провинцийы коммунæтæ
Турчы сахарты номхыгъд

**[[Турк|Турчы]] сахартæ**, 2007-æм азы 50 мин адæймагæй фылдæр кæм цардис, ахæмтæ:

*
Категори:Сахарты номхыгъдтæ
Адана

**Адана** () у сахар Турчы хуссары, Аданайы провинцийы административон центр.

## Фиппаинæгтæ

*
Йозгат

**Йозгат** () у сахар Турчы центры, Йозгаты провинцийы административон центр.

Категори:Турчы сахартæ
Категори:Йозгаты цæрæнрæттæ
Самсун

**Самсу́н** (;  *Сампсунда*, ) у сахар æмæ Сау денджызы порт Турчы цæгаты, Самсуны провинцийы административон центр.

Самсуны бынаты цы сахар лæууыд, уый бындурон сæвæрдтой рагон грекъæгтæ нæ эрæйы агъоммæ VI æнусы. Фæстæдæр сахар бацыд Ромаг империйы скондмæ.

Астæузаманы сахар уыд Византийы империйы дæлбар, 1204-æм азæй фæстæмæ та уыд Трапезунды империйы дыккаг ахсджиагдæр сахар. 1261-æм азмæ куы грекъæгтæ дзы æлдариуæг кодтой, куы та сельджукæгтæ. XV æнусы бацы Османты империйы скондмæ.

## Æфсымæрон сахартæ
* Ноймюнстер (Герман)
* Дар-эс-Салам (Танзани)
* Кальмар (Швеци)
* Новороссийск (Уæрæсе), 2007-æм азæй

left|thumb|400px|Сахары панорамæ

*
Севры фидыд

thumb|320px|Турчы дихгонд Севры фидыдмæ гæсгæ. Æрмæст бурбын фæз баззæдид Турчы
**Севры фидыд** (**Сабырдзинады тыххæй Севры бадзырд** дæр; ) уыд Версаль-Вашингтоны системæйы фидыдтæй иу, къухтæ йыл æрæвæрдтой Францы сахар Севры Антантæйы паддзахæдтæ (æмæ уыдонимæ чи хæцыдысты, уыдон) иу фарсæй æмæ Османты империйы хицауад — иннæ фарсæй.

Турчы стыр адæмон æмбырд уыцы фидыд не сфидар кодта, æмæ уымæй райдыдта Турчы хæдбардзинадыл хæст.

## Литературæ
* *Д. Киган*. Первая мировая война. — М., 2004
* *F. Schevill*. The history of the Balkan Peninsula from the earliest times to the present. — New York: Harcourt, Brace and Company, 1922. [Существуют репринты, некоторые с измененным названием: ISBN 0-405-02774-5, ISBN 0-8369-5908-6, ISBN 0-88029-697-6, ISBN 1-125-56548-9 и др.]
* *S. Kostova* (сост.).  Rulers of the Ottoman Empire. The sultans of the Osman Gazi dynasty. — Sophia: KIBEA publishimg co., 2003. ISBN 954-474-329-4.
* Дополненiе къ энциклопедическому словарю // *Ф. Павленковъ*. Энциклопедическiй словарь. — Нью-Йорк, 1956 (перепечатка с изменениями и дополнениями 5-го издания, Спб., 1913).
* Энциклопедический словарь. Т. 3. — М.: Гос. науч. изд-во «Большая советская энциклопедия», 1955.

Категори:Азийы истори
Категори:Европæйы истори
Категори:Фидыды бадзырдтæ
Турчы административон дих

Турк дих кæны 81 провинцийыл (илтæ: ). Илтæ та дих кæнынц районтыл (илчетæ: ), районты нымæц у 957.

*
Севр

**Севр** () у коммунæ Францы, Парижы горæтгæрон. Ис О-де-Сены департаменты.

## Фиппаинæгтæ

Категори:О-де-Сены коммунæтæ
Винер-Нёйштадт

**Винер-Нёйштадт** у Франц-Иосифы зæххы сакъадæхтæй иу. Административон æгъдауæй у Архангельсчы облæсты Денджызгæроны районы хай. Сакъадахы фæзуат у 237 км². Сакъадах у æдзæрæг.

Категори:Франц-Иосифы зæхх
Категори:Уæрæсейы сакъадæхтæ
Фыццаг дунеон хæст

**Фыццаг дунеон хæст** (1914-æм азы 28 июлы — 1918-æм азы 11 ноябры) уыдис историйы дынджырдæр хæстытæй иу. Дыккаг дунеон хæсты онг йæ популярондæр ном уыдис хуымæтæджы **Стыр Хæст**, термин «дунеон хæст» фæзынди 1920-æм азы. Иуæй-иу историктæм гæсгæ дзурæн ис иу дæргъвæтин хæсты тыххæй 1914-æм азæй 1945-æм азы онг.

Хæст райдыдта 1914-æм азы 28 июлы, Сараевойы амарды фæстæ. Хайад дзы райстой Стыр Британи, Франц, Итали, Уæрæсе æмæ АИШ иурдыгæй æмæ «централон хъомыстæ» — Герман, Австри-Вегри, Османты импери æмæ Болгари. 

Хæсты фæстиуæгæн фæмардысты 10 млн адæймагæй фылдæр æмæ 22 млн цæфтæ фесты, фехæлдысты цыппар империйы: Австри-Венгри, Герман, Османты импери æмæ Уæрæсейы импери. Уыдоны бынаты фæзындысты ног хæдбар паддзахæдтæ (Польшæ, Чехословаки, Литва æмæ иннæтæ), кæцытæ фæстæдæр хайад райстой Дыккаг дунеон хæсты. Цы адæм хæсты аххосæй фæмард сты, уыдонæн ма бафтауын хъæуы испайнаг гриппы пандемийы æмæ æндæр хæцгæ низты (тиф æмæ халеры) зиантæ.

Фыццаг дунеон хæсты Уæрæсейы импери архайдта Антантæйы цæдисы сконды. Хæстæй рагагъоммæ рацыдис Октябры революцийы фæстиуæгæн.

*
Гаспрæ

**Гаспрæ** (, , ) у курортон сахарæнгæс посёлок Хъырымы, Ялтæмæ ’ввахс. 

Лæууы Сау денджызы былгæрон Ялтæйæ 12 км ныгуылæнырдæм.

951 Гаспрæ у астероид.

Категори:Хъырымы цæрæнрæттæ
Категори:Ялтæйы горсовет
Дурбан

**Ду́рбан** (, ) у Хуссар Африкæйы Республикæйы дыккаг стырдæр сахар. Æрбынат кодта паддзахады скæсæны, Квазулу-Наталы провинцийы. 

## Фиппаинæгтæ

Категори:Хуссар Африкæйы сахартæ
Абайты Бекызæ

**Абайты Хъырымы фырт Бекызæ** (райгуырдис 1916-æм азы Сыбайыхъæуы — амардис 1943-æм азы) уыдис ирон поэт.

## Цардафыст
Абайты Бекызæ райгуырдис Хуссар Ирыстоны Сыбайыхъæуы зæхкусæджы хæдзары. 1920-æм азы йæ ныййарджытæ ралыгъдысты Цæгат Ирыстонмæ æмæ æрцардысты Ногиры. Ам лæппу бакастис авдазон скъолайы. Уый фæстæ афтыдис Тырсыгоммæ æмæ куыста ахуыргæнæгæй Окрохъанайы райдайæн скъолайы. Уыциу рæстæг фæсаууонмæ ахуыр кодта Калачы педагогон скъолайы.

1939-æм азы Бекызæйы акодтой Сырх Æфсадмæ. 1943-æм азы æнæбæрæгæй фесæфтис хæсты быдыры.

## Бекызæйы æмдзæвгæ
:Мæ рынчын зæрдæмæ
:Нæуæгæй ныккастæн, —
:Мæ риссаг зæрдæйы
:Нæй фæндтæн кæрон.
:Æз фесхъиудтон сонтау,
:Цæмæйдæр фæтарстæн:
:Сæ райхалын дарддæр
:Куынæ суа мæ бон...
::*1940 азы 19 сентябрь*

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ирон поэттæ
Категори:Цæгат Ирыстоны поэттæ
Категори:Хуссар Ирыстоны поэттæ
Бекызæ
Категори:Сыбагомы чи райгуырдис, уыдон
17 ноябры

## Бæрæгбæттæ æмæ сæрмагонд бонтæ
* 

## Цаутæ
* 1873 — Дунайы былгæрæттыл цы æртæ сахары уыдис, иугонд æрцыдысты, æмæ фæзындис Будапешт.
* 1933 — АИШ банымадта Советон Цæдисы хæдбардзинад æмæ базарадон ахæстытæ йемæ рацарæзта.
* 1960 — Мæскуыйы байгом ис Адæмты хæлардзинады университет.
* 1988 — Беназир Бхутто сси Пакистаны премьер-министр, историйы фыццаг сылгоймаг — пысылмон паддзахады раздзог.

## Ацы бон райгуырдысты
* 1942 — Мартин Скорсезе, америкаг режиссёр, сценарист æмæ продюсер.
* 1944 — Дэнни де Вито, америкаг киноактёр.
* 1950 — Роланд Маттес, Скæсæн Германы спортсмен-ленкгæнæг, цыппар хатты олимпаг чемпион,  йæ хыгъды ис 15 рекорды.
* 1966 — Софи Марсо, францаг актрисæ æмæ режиссёр.

## Ацы бон амардысты
* 

Категори:Бонтæ
Фаддеевы сакъадах

**Фаддеевы сакъадах** (, ) у Ног Сыбыры сакъадæхтæй иу. Административон æгъдауæй у Якутийы хай. Сакъадахы фæзуат у 5300 км². Сакъадах у æдзæрæг.

## Кæс
* Бунгейы зæхх
* Котельный

## Фиппаинæгтæ

Категори:Уæрæсейы сакъадæхтæ
Ардзинба, Владислав Григорийы фырт

**Ардзинба Григорийы фырт Владислав** (; райгуырдис 1945-æм азы 14 майы, Эшерайы хъæуы Абхазы — амардис 2010-æм азы 4 мартъийы, Мæскуыйы) уыд Абхазы паддзахадон æмæ политикон архайæг, зындгонд советон скæсæниртасæг, хеттолог. 1990-æм азæй 2005-æм азы онг уыдис Республикæ Абхазы сæргъы, 1994–2005 азты — республикæйы президент.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Абхазы президенттæ
Категори:Мæскуыйы чи амардис, уыдон
Категори:Историон зонæдты доктортæ
Категори:Хеттологтæ
Категори:Уæрæсейы лингвисттæ
Категори:Абхазы лингвисттæ
Категори:Абхазы чи райгуырдис, уыдон
Эшера

**Эшера** () у Абхазы Сухумы районы хъæу. Зындгонд у куыд хæдбар Абхазы фыццаг президент Владислав Ардзинбайы райгуырды бынат.

Эшера аив бынат у, уырдыгæй зыны Сау денджызы уæрхад. Эшерайы хъæуы XIX æнусы йæ дачæ сарæзта зындгонд нывгæнæг Василий Верещагин. Советон дуджы та хъæуы уыдис Советон Цæдисы централон олимпаг базæ.

Категори:Сухумы районы цæрæнрæттæ
Уататы Бимболат

**Уататы Зауырбеджы фырт Бимболат (Бибо)** (райгуырдис 1939-æм азы 15 мартъийы, Ног Бæтæхъойыхъæуы — амардис 2000-æм азы, Дзæуджыхъæуы) уыдис ирон театр æмæ кинойы актёр.

## Цардафыст
Райгуырдис Цæгат Ирыстоны, Ног Бæтæхъойыхъæуы. Скъолайы фæстæ, 1959-æм азы ссис Цæгат Ирыстоны музыкалон-драмон театры артист, уый фæстæ бацыдис Б. Щукины номыл Сценаристтæ æмæ режиссёрты уæлдæр курсытæм. Каст сæ фæцис 1964-æм азы.

1969–1975 азты Бибо уыдис киностуди «Таджикфильм»-ы актёр æмæ телефильмты режиссёр.
Æдæппæтæй Уатайы-фырт ахъазыдис 200 ролæй фылдæр.

1994–1998 азты Уататы Бибо уыдис Цæгат Ирыстоны культурæйы министрады сæргъы.

Амардис Уатайы-фырт 2000-æм азы. Ныгæд æрцыдис Дзæуджыхъæуы Намысы Аллейы.

Артисты ном хæссынц Дзæуджыхъæуы æмæ Беслæны уынгтæ.

## Хæрзиуджытæ
* Цæгат Ирыстоны адæмон артист;
* Уæрæсейы адæмон артист;
* Таджикистаны ССР-ы Рудакийы номыл Паддзахадон преми;
* Хетæгкаты Къостайы номыл премии;
* Тæбæхсæуты Балойы номыл преми.
* Астæуккаг Азийы кинофестивалы (Ашхабад, 1966) нымад æрцыдис хуыздæр нæлгоймаг актёрыл (киноныв «Хасан-арбакеш»).

## Зынгæдæр рольтæ
### Театры
* Таймураз — Гаглойты Владимиры «Уарзты таурæгъ»;
* Данко — Тыбылоны «Æхсидгæ зæрдæ» (Максим Горькийы уацмыстæм гæсгæ);
* Аслæнбег — Саламты Къолайы «Сæрмæт æмæ йæ фырттæ»;
* Сослан Цæразон — Плиты Грисы «Сослан Цæразон»;
* Дими — Хуыгаты Георы «Фыдæлты намыс»;
* Чермен — Плиты Грисы «Чермен»;
* Клавдий — Шекспиры «Гамлет»;
* Лука — М. Горькийы «Царды бын»;
* Къарол Лир — Шекспиры «Къарол Лир»;
* Паддзах Эдип — Софоклы «Эдип-паддзах».

### Кинойы
* «Чермен» — Чермен;
* «Рустам и Сухраб» — Рустам;
* «Именем закона» — Мехман;
* «Огненные дороги» — Садыкджанбай;
* «Год дракона» — Махмуд;
* «Кънйаз Игорь» — Кончак;
* «Войди в мой дом» — Даароп;
* «Раненные камни» — Осман

## Библиографи
* *Гудиев Г.* Полет орла: в латах и без них: [о Бибо Ватаеве] // Вершины. Владикавказ: Ир. С. 85–89;
* *Бекоева Р.* Неправда, что незаменимых людей нет // Слово. 2000. 17 июля;
* *Гокоева К.* Год без Бибо (Ватаева) // Северная Осетия. 2001. 8 мая;
* *Томаева А.* Твоей судьбы счастливая звезда: Б. Ватаев, лауреат премии Каста // Престиж. Владикавказ: Иристон, 2004. С. 71–106.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ирон театры актёртæ
Категори:Ирон актёртæ
Категори:Киноактёртæ
Категори:Хетæгкаты Къостайы номыл премийы лауреаттæ
Бимболат
Категори:РЦИ — Аланийы адæмон артисттæ
Категори:Уæрæсейы адæмон артисттæ
Категори:Ног Бæтæхъойыхъæуы чи райгуырдис, уыдон
Афьонкарахисар (ил)

**Афьонкарахисар ** () у провинци (ил) Турчы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Турчы провинцитæ
Кочысаты Розæ

**Кочысаты Псийы чызг Розæ** (райгуырдис 1888-æм азы 12 майы, Ольгинскæйы — амардис 1910-æм азы) уыдис фыццаг ирон сылгоймаг драматург.

## Цардафыст
Розæ каст фæцис йæ райгуырæн хъæуы аргъуаны цур дыууæкъласон скъола, уый фæстæ ахуыр кодта сылгоймæгты аздоны (уырыс. *приют*) Дзæуджыхъæуы. 1901-æм азы цæрынмæ ацыдис, йæ афицер æфсымæр службæ кæм кодта, уыцы Ташкентмæ. Уым чызг бацыдис сылгоймæгты гимназы æртыккаг къласмæ. 1904-æм азы Кочысон сыздæхтис Дзæуджыхъæумæ. 

1907-æм азы Розæ мой скодта æмæ фыццаг цардис Лабæйы, стæй та Алагиры æмæ Æрыдоны. Куыста ахуыргæнæгæй Алагиры, Æрыдоны. Амардис 1910 азы. 

## Сфæлдыстад
Æдæппæтæй Розæ ныффыста æртæ пьесæйы. Уыдонæй тæккæ популярондæр у дыууæактон комеди «Гæды лæг, кæнæ нæ пъырыстыф сæрра». Ацы ныффыстæуыд 1905-æм азы, фыццаг хатт та мыхуыргонд æрцыдис 1907-æм азы журнал «Зонд»-ы. Пьесæ фыст уыдис, «Зæронд ус æмæ лæджы аргъау», зæгъгæ, уыцы ирон аргъауы мотивмæ гæсгæ.

Категори:Ирон драматургтæ
Категори:Ирон фысджытæ
Категори:Цæгат Ирыстоны фысджытæ
Розæ
Категори:Ольгинскæйы чи райгуырдис, уыдон
Окрохъана

**Окрохъана** ( — «сызгъæрин хуым») у ирон хъæу Гуырдзыстоны цæгаты. Ис Тырсыгомы, цæугæдæттæ Терк æмæ Десхуа кæм иу кæнынц, уым. Ис дзы дыууæ хъæуы: **Дæллаг Окрохъана** æмæ **Уæллаг Окрохъана**.

Дæллаг Окрохъанайы цардысты Кокайтæ, Плитæ, Зæгъæгатæ, Ардзинтæ; Уæллаг Окрохъанайы цардысты Абайтæ, Бидыхтæ, Гуыдиатæ, Хъуыссæтæ æмæ Зачиатæ.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Тырсыгомы хъæутæ
Категори:Хъазыбеджы муниципалитеты цæрæнрæттæ
Урсдзуар

**Урсдзуар** кæнæ **Бакартæ** ():
* **[[Дæллаг Урсдзуар]]** — хъæу Хуссар Ирыстоны Дзауы районы 
* **[[Уæллаг Урсдзуар]]** — хъæу Хуссар Ирыстоны Дзауы районы
Дæллаг Урсдзуар

**Дæллаг Урсдзуар** кæнæ **Цæгат**, **Цæгат Урсдзуар** () у Хуссар Ирыстоны Дзауы районы хъæу.

## Литературæ
* 

Категори:Дзауы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Долидзе, Виктор Исидоры фырт

**Виктор Исидоры фырт Долидзе** (; райгуырдис 1890-æм азы 18 (30) июлы, Озургетийы — амардис 1933-æм азы 24 майы, Тбилисы) уыдис советон гуырдзиаг композитор.

Виктор Долидзе райгуырдис Кутаисы губернæйы сахар Озургетийы, мæгуыр зæхкусæджы бинонты ’хсæн. Ахуыр кодта Тифлисы коммерцион училищейы. 1910-æм азы мандолинæйæ цæгъдджыты ’хсæн конкурсы райста фыццаг преми.

Училище каст куы фæцис, уæд бацыдис Киевы коммерцион институтмæ æмæ ма уыциу рæстæг райдыдта ахуыр кæнын музыкалон училищейы (скърипкæ æмæ композицийы кълæсты). 1917-æм азы каст фæцис училище æмæ сыздæхтис Гуырдзыстонмæ. Уæдæй фæстæмæ йæ цард баст уыдис айдагъ музыкæимæ.

Виктор Долидзе у къорд оперæйы автор. Уыдоны ’хсæн:
* фыццаг гуырдзиаг комедион оперæ «Кето æмæ Котэ» (1919; либретто ныффыста Долидзе йæхæдæг А.А. Цагарелийы комеди «Ханумæ»-мæ гæсгæ);
* æнæфæуд ирон оперæ «Замирæ» (1930, скъуыддзæгтæ);
* симфони «Азербайджан» (1931–1932);
* фантази «Ивериадæ» (1925);
* марш «Нарты бæсты»;
* фараст романсы;
* обработки — осетинские народные песни и пляски в собственной записи.

Виктор Долидзе амардис 1933-æм азы 24 майы Тбилисы.

## Долидзе æмæ ирон музыкалон культурæ

Виктор Долидзе зынгæ хай бавæрдта ирон музыкалон культурæйы рæзтмæ. Уый æрæмбырд кодта, нотæтæй ныффыста æмæ раиртæста 200 ирон адæмон зарæгæй æмæ кафæн цагъдæй фылдæр. Цы стыр æрмæг бамбырд кодта, уымæй инструментовкæгонд æрцыдысты 36 зарæджы æмæ кафæн мелодийы. Уыдон ма арæх цагътой Дзæуджыхъæуы æмæ Тбилисы арæзт концертты.

## Библиографи
* Музыкальный энциклопедический словарь. М. 1990;
* Алборов Ф. Ш. Музыкальная культура осетин. Владикавказ. 2004. С. 21–23.

Категори:Долидзе
Категори:Гуырдзыстоны композитортæ
Категори:Советон Цæдисы композитортæ
Категори:Гурийы чи райгуырдис, уыдон
Долидзе

**Долидзе** сты гуырдзиаг мыггаг.

## Зындгонд адæймæгтæ уыцы мыггагæй
* Долидзе, Исидор Самсоны фырт
* Долидзе, Виктор Исидоры фырт
* Долидзе, Семён Виссарионы фырт
* Долидзе, Кети Семёны чызг

Категори:Гуырдзиаг мыггæгтæ
Категори:Долидзе
Уæллаг Урсдзуар

**Уæллаг Урсдзуар** () у Хуссар Ирыстоны Дзауы районы хъæу.

## Литературæ
* 
* Цхуырбаты З.Д., Дзиццойты Ю.А. Хуссар Ирыстоны топоними. Уанеты Захары номыл Хуссар Ирыстоны зонад-иртасæн ин-т. — М.: Наукæ, 2013. I-æм том

Категори:Дзауы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Сыбагом

**Сыбагом** кæнæ **Сыбайы ком** (*[[Сыба]]* + *ком*) у ком Хуссар Ирыстоны Дзауы районы.

## Хъæутæ
* Мидæггаг Сыба кæнæ Хъугом, Абайтыхъæу дæр
* Æхсæйнаг Сыба кæнæ Сыба
* Дæллаг Сыба кæнæ Дзаттиатыхъæу

*
Лондон (Онтарио)

**Лондон** () у сахар Канадæйы. Ис Онтариойы провинцийы хуссар-ныгуылæны.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Онтариойы сахартæ
Æгайтыхъæу

**Æгайтыхъæу** кæнæ **Æгайтæ**, **Гайтыхъæу** у ирон хъæу Гуырдзыстоны цæгаты. Ис Тырсыгомы.

Цардысты дзы: Æгайтæ (Гайтæ).

## Фиппаинæгтæ

Категори:Тырсыгомы хъæутæ
Категори:Хъазыбеджы муниципалитеты цæрæнрæттæ
Дзагъина

**Дзагъина** () у хъæу Хуссар Ирыстоны Знауыры районы.

## Мыггæгтæ
1974-æм азы цардысты дзы Æлбортæ, Багатæ, Бикойтæ, Гæджитæ, Жæгъиатæ, Дзигойтæ, Донадзе, Зæгъойтæ, Къапъанадзе, Тъотъотæ, Хъайсынтæ, Хъæцмæзтæ.

## Фиппаинæгтæ

## Æддаг æрмæг
* Ирыстон-Къуайса 
* «Хъæуæй хъæумæ». Бестауты Валентинайы алӕвӕрд. (Дзагъина)

Категори:Знауыры районы сахартæ æмæ хъæутæ
Принеу

**Принеу** () у хъæу Хуссар Ирыстоны Знауыры районы.

## Литературæ
* 

Категори:Знауыры районы сахартæ æмæ хъæутæ
Саха

**Саха**:
* Республикæ Саха — Уæрæсейы республикæ
* Саха (æвзаг)‎ кæнæ **якутаг æвзаг**
Гадаты Лазæр

**Гадаты Тезейы фырт Лазæр** (райгуырдис 1938-æм азы, Сырх Дыгуры — амардис 2008-æм азы 23 сентябры, Мæскуыйы) уыдис уæрæсейаг ирон скульптор æмæ фыссæг.

## Цардафыст
Лазæр райгуырдис Сырх Дыгуры хъæуы, зæхкусæджы хæдзары. Йæ фыд æбæрæгæй фесæфтис хæсты. Лæппу 1960-æм азы каст фæцис Цæгат Ирыстоны педагогон учелище æмæ адарддæр кодта йæ ахуыр В.И. Суриковы номыл Мæскуыйы паддзахадон аивадон институты. Йæ ахуыргæнджытæ дзы уыдысты Дмитрий Жилинский (нываивад), Матвей Манизер (скульптурæ) æмæ Александрæ Терентийы чызг Матвеева (пластикæйы системæ).

1966-æм азы Гадайы-фырт институт каст куы фæцис, уæд æй райстой ССР Цæдисы Нывгæнджыты цæдисмæ.

Гадаты Лазæр дыгурон диалектыл фыста радзырдтæ æмæ æмдзæвгæтæ. Йæ уацмыстæ мыхуыргонд цыдысты журналтæ «Мах дуг» æмæ «Ирæф»-ы.

Категори:Уæрæсейы скульптортæ
Категори:Ирыстоны скульптортæ
Категори:Ирон фысджытæ
Категори:Дыгурон фысджытæ
Лазæр
Категори:Сырх Дыгуры чи райгуырдис, уыдон
Категори:Мæскуыйы чи амардис, уыдон
Хъуым

**Хъуым** кæнæ **Гуым**, **Куым**, дыгурон вариант: *Хъумидон* () у цæугæдон Цæгат Кавказы. Йæ донæфтæн у Къаспы денджыз. Йæ дæргъ у 802 километры.

Хъуымы дæттæн сæ иу хай цæуы къанауы ууылты Чограйы донæвæрæнмæ.

## Фæрсагдæттæ
* Подкумок
* Золкæ

## Кæс ноджы
* Хъуымы быдыртæ

## Фиппаинæгтæ

Категори:Стъараполы крайы цæугæдæттæ
Категори:Хъæрæсе-Черкесы цæугæдæттæ
Категори:Дагъистаны цæугæдæттæ
Категори:Къаспы денджызмæ кæлæг цæугæдæттæ
Фергана

**Фергана́** () у сахар Узбекистаны скæсæны, Ферганайы тæрфы хуссары.

Сахары бындур сæвæрдта 1876-æм азы æфсæддон губернатор Михаил Скобелев.

Категори:Ферганайы облæсты сахартæ
Бухара

**Бухара** () у Узбекистаны рагондæр сахартæй иу.

Категори:Узбекистаны сахартæ
Денизли (ил)

**Денизли** () у провинци (ил) Турчы хуссар-ныгуылæны.

Категори:Турчы провинцитæ
Измир (ил)

**Изми́р** () у провинци (ил) Турчы ныгуылæны. 

## Фиппаинæгтæ

*
Кютахья (ил)

**Кютахья** () у провинци (ил) Турчы ныгуылæны. Эгейы денджызы регионы у, фæлæ денджызмæ бацæуæн ын нæй.

Кютахьяйы илы цæрджыты нымæц рæзы: 1990-æм азы дзы цардис 578 мин адæймаджы, 2006-æм азы та — 684 мин.

Провинцийы бирæ фенддæгтæ ис. Рагон мæзджыттæ æмæ абанатæ, хъахъхъæд хъæдтæ, тæвд суадæттæ æмæ æндæртæ.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Турчы провинцитæ
Дюздже (ил)

**Дюздже** () у провинци (ил) Турчы цæгаты. Уымæн ис Сау денджызы былгæрон 25 км дæргъ.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Турчы провинцитæ
Цæгат Ламардон

**Цæгат Ламардон** кæнæ **Гуццаты ком** у хъæу Цæгат Ирыстоны Горæтгæроны районы. Ис Дæргъæвсы комы.

## Мыггæгтæ
Цардысты дзы Кокайтæ, Гутцатæ, Дзебойтæ.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Горæтгæроны районы цæрæнрæттæ
Категори:Дæргъæвсы ком
Хозитыхъæу

**Хозитыхъæу** кæнæ **Хозитæ** у æдзæрæг хъæу Цæгат Ирыстоны Алагиры районы. Ис Зруггомы.

Цардысты дзы Хозитæ.

## Фиппаинæгтæ

## Литературæ
* 
* Цагъаты Анастасия. Цæгат Ирыстоны топоними. II-æм хай. Дзæуджыхъæу, 1975.

Категори:Алагиры районы цæрæнрæттæ
Категори:Зруггомы хъæутæ
Тедеты Бахвæ

**Тедеты Отары фырт Бахвæ** (райгуырдис 1969-æм азы 18 сентябры, Цхинвалы) у Уæрæсейы футболист (æрдæгхъахъæнæг; раздæр уыдис размæбырсæг). Ныртæккæ у Хуссар Ирыстоны физикон культурæ, спорт, туризм æмæ фæсивæды хъуыддæгты фæдыл министры хæдивæг.

## Цардафыст
Бахвæ райгуырдис Цхинвалы. Футболæй райдыдта хъазын 1979-æм азы йæ райгуырæн сахары ДЮСШ-ы (уырыс. *детско-юношеская спортивная школа*). Йæ тренер уыдис Гæззаты Б.

Тедейы-фырт хъуыстгонд спортсмен ссис, Дзæуджыхъæуы футболон клуб «Алани»-йы хъазын куы райдыдта, уæд. Æдæппæтæй дзы фæхъазыдис 10 азы (1990–1992, 1994–1997, 1999–2001). Йæ хъазыны карьерæ куы фæцис, уæд Бахвæ цалдæр хатты уыдис «Алани»-йы сæйраг тренер (2002, 2003–2004, 2005).

Тедеты Бахвæ у, Уæрæсейы чемпионаты кæй бакъуырдта, уыцы пуртиты нымæцмæ гæсгæ «Алани»-йы рекордсмен — 50 пуртийы. Æдæппæтæй Уæрæсейы чеспионаты бакъуырдта 59 пуртийы æмæ уыцы бæрæггæнæнмæ гæсгæ æппæт хъазджыты номхыгъды ахсы 18-æм бынат.

1993–1994-æм азты Тедейы-фырт Уæрæсейы иугонд командæйы ахъазыдис 6 матчы æмæ бакъуырдта иу пурти. Уый размæ ма хъазыдис ССР Цæдисы æрыгон лæппуты æмæ фæсивæды командæты. 1990–1991 азты Бахвæ ахъазыдис 3 матчы ССР Цæдисы олимпаг иугонд командæйы.

## Æнтыстытæ
* Уæрæсейы чемпион (1995);
* Уæрæсейы чемпионаты æвзист призёр (1992, 1996);
* Уæрæсейы чемпионаты бронзæ призёр (1993, 1998);
* Фæсивæды ’хсæн Европæйы чемпионаты бронзæ призёр (1986).

## Фиппаинæгтæ

Категори:Уæрæсейы футболисттæ
Категори:Уæрæсейы чемпионтæ (футбол)
Бахвæ
Категори:Цхинвалы чи райгуырдис, уыдон
Категори:ФК «Аланийы» хъазджытæ
Категори:Советон Цæдисы футболисттæ
Категори:Ирон футболисттæ
Категори:Футболон тренертæ
Хъуысатыхъæу

**Хъуысатыхъæу** () у хъæу Цæгат Ирыстоны Мæздæджы районы, Хурыхъæумæ ’ввахс.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Мæздæджы районы цæрæнрæттæ
Ецъына

**Ецъына** у æдзæрæг хъæу Цæгат Ирыстоны Алагиры районы.

## Истори
Лйайы доны галиу фарс, Ецъынайы комы рахиз былыл, Ецъынайы цардысты Дзанайтæ, Бырнацтæ æмæ Еналдытæ. Ам уыдис райдайæн скъола. Йæ фыццаг ахуыргæнæг уыдис Джиоты Тотрадзы чызг Мара. Раздæры ахуыргæнæг 86-аздзыд Бырнацты Лади куыд дзуры, афтæмæй скъола сарæзтой Гуыркъуымты комы цæрджытæ иумæйаг сходы уынаффæмæ гæсгæ сæхи хардзæй. Хъæдæрмæг ластой Хъæды сæрæй Мамысоны æфцæгыл. Скъолайы арæзтад баргонд уыдис йæ амидингæнджытæ Бырнацты Габо æмæ Джиоты Къостайæн.

## Мыггæгтæ
Цардысты дзы Дзанайтæ, Еналдытæ, Бырнацтæ.

## Фиппаинæгтæ

## Литературæ
* 

Категори:Алагиры районы цæрæнрæттæ
Скæсæн (хъæу)

**Скæсæн** у Цæгат Ирыстоны Алагиры районы хъæу. Ныртæккæ æдзæрæг у.

## Истори
Семсайæ фæндаг дарддæр цæуы Гуыркъуымты комы доны былтыл хуымты æмæ фосхизæнты ’хсæнты. Куыд фалæмæ фæндаг йæхи исы уæлдæрæй-уæлдæр æмæ куы иу, куы иннæ хъæуы рæзты, доны рахиз-бахизгæнгæйæ, цæуы размæ — Лйамæ.

Скæсæны фидар къæдзæхы риуыл Дзидаханты бæрзонд мæсыджы фарсмæ æркъахыртæ сты хæдзæртты систæ. Ам цардысты Дзидахантæ æмæ Дзапартæ: ныр дзы цæрæг нал ис.

## Мыггæгтæ
Цардысты дзы Дзапартæ, Дзидахантæ.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Алагиры районы цæрæнрæттæ
Лехурагом

**Лехурагом** () у ком Хуссар Ирыстоны Ленингоры районы хуссар-ныгуылæны.

## Географи
Комы æрбынат кодтой Цхилон, Захъхъор æмæ ма æндæр хъæутæ.

Лехурагомы ис Захъхъоргом, Цъиры ком, Цъолды ком æмæ æндæртæ.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Хуссар Ирыстоны кæмттæ
Дзуццаты Тамерлан

**Дзуццаты Ефимы фырт Тамерлан** (райгуырдис 1965-æм азы 31 мартъийы, Цхинвалы) у Хуссар Ирыстоны культурæйы архайæг, раздæры культурæйы министр, Хуссар Ирыстоны аивæдты сгуыхт архайæг.

1980-æм азы Дзуццаты Тамерлан каст фæци Цхинвалы 5-æм астæуккаг скъола. Уыцы аз бацыдис Цхинвалы музыкалон училищемæ, актёрон факультетмæ, æмæ йæ æнтыстджынæй каст фæци 1983-æм азы.

1983-æм азæй 1984-æм азы онг ахуыр кодта Ленинграды, райста дзы столяры дæсныйад. Уый фæстæ 1984-1986 азты службæ кодта Советон Æфсады рæнхъыты.

Æфсадæй куы раздæхтис, 1986-æм азы кусын райдыдта Хуссар Ирыстоны паддзахадон драмон театры.

1990-1992 азты ахуыр кодта Мæскуыйы, Аивады кусджыты квалификаци уæлдæргæнæн институты. 1990-1994 азты амыдта ирон актёры дæсныйад Щепкины номыл Уæлдæр театралон училищейы дыккаг ирон студийы.

1994-æм азы 28 августæй уыдис Хуссар Ирыстоны паддзахадон драмон театры аивадон разамонæг.

2007-æм азы февралæй 2009-æм азы ноябры онг уыдис Хуссар Ирыстоны культурæйы министр. Министры бынаты йæ баивта Кокойты Мухарбег.

2011-æм азы Дзуццаты Тамерлан цыдис Сыктывкармæ æмæ дзы сценæйыл сæвæрдта Лоркайы вазыгджын пьесæ «Тугæйдзаг чындзæхсæв» комиаг æвзагыл. Уыцы куыстæн йæ равзæрстой, фæлтæрд дывзагон режиссёр кæй у, уый тыххæй.

## Фиппаинæгтæ

Тамерлан
Категори:Хуссар Ирыстоны политиктæ
Категори:Хуссар Ирыстоны актёртæ
Категори:Хуссар Ирыстоны аивæдты сгуыхт архайджытæ
Категори:Цхинвалы чи райгуырдис, уыдон
Реджеп Тайип Эрдоган (стадион)

thumb|Стадионы къам
**Реджеп Тайип Эрдоган** () у Стамбулы европæйаг хайы стадион, Сыгъзæрин Сыкъайы бакæлæнæй цæгат-скæсæнырдæм, сахары район Касымпашайы.

Уыцы стадион у футболон клуб «Касымпаша»-йы хæдзарон аренæ. Стадионы ис 9576 бадгæ бынаты. Хуымы æмбæрзт у æрдзон нæу.

Стадион хæссы Турчы архайгæ премьер-министр Реджеп Тайип Эрдоганы ном — уый райгуырдис Касымпашайы æмæ йæ сыхæгтæ уымæй сæрыстыр сты.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Турчы стадионтæ
Категори:Стамбул
Хетæгкаты Владимир

**Хетæгкаты Михаилы фырт Владимир** (райгуырдис 1902-æм азы Цъунары хъæуы — амардис 1973-æм азы) уыдис ирон хореограф, педагог, професссионалон сценæйыл ирон кæфтытæ фыццаг чи æвæрдта æмæ кафыдис, уыдонæй иу.

1923-æм азы райдыдта ахуыр кæнын Мæскуыйы сахары, Скæсæны фæллойгæнджыты Коммунистон университеты. Уыцы азы уыдис йæ дебют Мæскуыйы сценæйыл.

Хетæджы-фырт уыдис Хуссар Ирыстоны театры бындурæвæрджытæй иу. 1931-æм азы та сси йæ сæйраг режиссёр æмæ директор. 1933-æм азы æрлæууыдис Гуырдзыстоны филармонийы сæргъы. 1935-æм азы Владимир архайдта кавказаг кафджыты гастролты Лондоны, иннæ азы та — Тбилисы чи уыдис, уыцы Æппæтгуырдзиаг олимпиадæйы (уырыс. *Всегрузинская олимпиада*).

## Хæрзиуджытæ
Хетæгкаты Владимир уыдис Гуырдзыстоны ССР-ы сгуыхт артист æмæ бирæ кафæн фестивальты лауреат. Хорзæхджынгонд æрцыдис орден «Цыты нысан»-æй.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ирыстоны хореографтæ
Владимир
Мусхъæу

**Мусхъæу**, дыгуронау **Мусгъæу**, вариант: *Масугъæу* () у станицæ Цæгат Ирыстоны Мæздæджы районы. 

## Фиппаинæгтæ

## Литературæ
* Цагъаты Анастасия. Цæгат Ирыстоны топоними. II-æм хай. Дзæуджыхъæу, 1975.

## Æддаг æрмæг
* Феликс Киреев. Два века станицы Новоосетинской 

Категори:Мæздæджы районы цæрæнрæттæ