open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Сеттльмент

**Сеттльмент** кæнæ **сетлмент** (англ. *settlement* – *цæрæнран*, *кæнт*) — афтæ хуындæуы, XIX æнусы — XX æнусы райдианы Китайы иуæй-иу стыр сахарты мидæг хибаргонд сыхтæ (уырыс. *кварталы*). Уыдон хаццоны лæвæрд уыдысты фæсарæйнаг паддзахæдтæн.

Сеттльмент уыдис экстерриториалон, æмæ хъахъхъæд цыдис, хаццоны йæ чи райста, уыцы паддзахады пъæлицæ æмæ гæрзифтонг тыхты руаджы. Кæд æмæ сеттльменты цæрджыты 95–97% уыдысты китайæгтæ, уæддæр сæ территорийыл Китайы закъæттæ хъомыс нæ дардтой, китайæгтæн та нæ уыдис, кæнты чи æрбынат кодта, уыцы æнæзмæлгæ мулк æлхæныны бар.

Китайы тæккæ стырдæр æмæ зындгонддæр сеттльментæ æрбынат кодтой Шанхайы: АИШ æмæ Британийы иумæйаг сеттльмент (Шанхайы муниципалон советы территори, Банд), Францы сеттльмент æмæ æндæртæ. Ныртæккæ а территоритæ сты уыцы сахарты сæйраг туристон бынæттæ.

Æххæстæй сеттльментæ Китайы юрисдикцимæ бацыдысты 1943-æм азы.
Категори:Колониализм
Категори:Китайы истори
Уистлер (Британийы Колумби)

**Уистлер** () у сахар-курорт Канадæйы, провинци Британийы Колумбийы, Ванкуверæй цæгатырдыгæй 125 км æддæдæр.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Британийы Колумбийы сахартæ
Ричмонд (Британийы Колумби)

**Ричмонд** () у сахар Канадæйы ныгуылæны, провинци Британийы Колумбийы, Ванкуверы горæтгæрон.

Категори:Британийы Колумбийы сахартæ
Стыр Митарб

**Стыр Митарб**, **Стыр Митъарб** кæнæ **Уæллаг Митарб** () у раздæры ирон хъæу Гуырдзыстоны Боржомы муниципалитеты.

## Ирон мыггæгтæ
Цардысты дзы Хетæгкатæ (Хетагури), Плитæ, Бекъойтæ, Дзерантæ, Хъоротæ, Гæззатæ, Джанбегтæ, Битартæ, Джыгкайтæ, Куымæриттатæ, Дзаттотæ, Гаглойтæ, Гуылæртæ, Диакъонтæ, Тедетæ, Туатæ (Туаури).

## Фиппаинæгтæ

Категори:Боржомы муниципалитеты цæрæнрæттæ
Дæллаг Халацъан

**Дæллаг Халацъан** () у хъæу Гуырдзыстоны Ахметъайы муниципалитеты. Ис Пъанкъисы комы.

Хъæуы райгуырдис ирон поэт æмæ гуырдзиаг авторты бирæ уацмыстæ тæлмацгæнæг Нартыхты Михал.

## Ирон мыггæгтæ
Цардысты дзы Хуыгатæ, Нанитæ, Джиотæ, Цхуырбатæ, Биазыртæ, Лохтæ, Кокойтæ, Зассетæ, Гæбæратæ, Бахъатæ, Гæззатæ.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ахметъайы муниципалитеты цæрæнрæттæ
Боржомы муниципалитет

**Боржомы муниципалитет** () у муниципалитет (район) Гуырдзыстоны. Йæ административон центр у Боржом.

## Фиппаинæгтæ

*
Цгъойтæ (хъæу)

**Цгъойтæ** (, [чигоиани]) у хъæу Хуссар Ирыстоны Ленингоры районы. Ис Дзимыргомы.

## Ам райгуырдысты
* Цгъойты Хазби — ирон фыссæг, публицист.

## Литературæ
* 

Категори:Ленингоры районы сахартæ æмæ хъæутæ
Зассетыхъæу

**Зассетыхъæу** () у хъæу Хуссар Ирыстоны Дзауы районы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Дзауы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Цадыхъæу

**Цадыхъæу** у хъæу Хуссар Ирыстоны Дзауы районы.

Категори:Дзауы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Додтотыхъæу

**Додтотыхъæу** кæнæ **Додтотæ** () у хъæу Хуссар Ирыстоны Дзауы районы.

## Фиппаинæгтæ

## Литературæ
* 
* Цхуырбаты З.Д., Дзиццойты Ю.А. Хуссар Ирыстоны топоними. Уанеты Захары номыл Хуссар Ирыстоны зонад-иртасæн ин-т. — М.: Наукæ, 2013. I-æм том

Категори:Дзауы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Сагджынкъуырф

**Сагджынкъуырф** () у хъæу Хуссар Ирыстоны Дзауы районы. Ис Дзомагъгомы.

## Мыггæгтæ
Цардысты дзы Плитæ.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Дзауы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Гойатæ (хъæу)

**Гойатæ** () у хъæу Хуссар Ирыстоны Цхинвалы районы.

## Мыггæгтæ
Цардысты дзы Гойатæ, Гуыдиатæ, Быцентæ, Къусратæ, Бесатæ, Хуыбылтæ, Куыдзетæ, Лолойтæ, Утаратæ, Джиголатæ, Болататæ, Дудайтæ.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Цхинвалы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Салбиар

**Салбиар**, **Сæлбиар** кæнæ **Салбиер** () у хъæу Хуссар Ирыстоны Ленингоры районы хуссар-скæсæны.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ленингоры районы сахартæ æмæ хъæутæ
Тли (Хуссар Ирыстон)

**Тли** () у хъæу Хуссар Ирыстоны Дзауы районы.

Цардысты дзы Зæгъойтæ.

## Фиппаинæгтæ

## Литературæ
* 

Категори:Дзауы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Тироль (зæхх)

**Тиро́ль** () у федералон зæхх Австрийы ныгуылæны. Йæ сæйраг сахар у Инсбрук.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Австрийы зæххытæ
Тироль

**Тироль** (; ; ):

* Тироль (графад) — историон бæстæ Европæйы
* Тироль — федералон зæхх Австрийы
* Хуссар Тироль — автономон провинци Италийы
Джиотæ

**Джиотæ** (,  ჯიოშვილი, ჭიოტაშვილი, ჟიოშვილი) сты ирон мыггаг.

## Кæс ноджы
* Гиотæ

## Фиппаинæгтæ

*
Уæллаг Австри

**Уæллаг Австри** () у федералон зæхх Австрийы цæгаты. Йæ сæйраг сахар у Линц.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Австрийы зæххытæ
Австрийы административон дих

thumb|right|500px|Австрийы федералон зæххытæ

Австри у федераци, ис дзы 8 зæххы æмæ зæххы статус кæмæн ис, уыцы сахар — Венæ.

## Зæххытæ
# Бургенланд
# Каринти
# Дæллаг Австри
# Уæллаг Австри
# Зальцбург
# Штири
# Тироль
# Форарльберг
# Венæ

*
Грац

**Грац** (, , ) у сахар Австрийы хуссар-скæсæны, федералон зæхх Штирийы административон центр.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Австрийы сахартæ
Линц

**Линц** () у сахар Австрийы, федералон зæхх Уæллаг Австрийы административон центр.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Австрийы сахартæ
Бузала

**Бузала** () у хъæу Хуссар Ирыстоны Дзауы районы, Стыр Леуахийы галиу былыл.

## Литературæ
* 

## Æрвитæнтæ
* «Хъæуæй хъæумæ». Бестауты Валентинайы алӕвӕрд. (Бузала)

## Фиппаинæгтæ

Категори:Дзауы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Дзомагъгом

**Дзомагъгом** () у ком Хуссар Ирыстоны. Ис Цъалагомы.

Æмарæн кæны Рукъгом, Урсдзуаргом, Чеселтгом æмæ Зруггомимæ. Комы сæйраг дон у Дзомагъдон, хауы Стыр Леуахимæ. Дзомагъгомы ма ис ахæм фæрсаг къаннæг кæмттæ: Сомихгом, Губаты ком, Дзæгъæлком, Дземцъынайы ком, Къæйты ком, Къахыры ком, Хæрæны ком, Хъæуы ком, Стыр ком, Магъы ком æмæ æндæртæ.

## Æддаг æрмæг
* Хуссар Ирыстоны республикон æхсæнадон-политикон газет «Хурзæрин». Дзомагъгом

*
Дидубейы пантеон

**Дидубейы фысджытæ æмæ æхсæнадон архайджыты пантеон** () — афтæ хуындæуы, Гуырдзыстоны зындгонд фысджытæ, артисттæ, ахуыргæндтæ æмæ национ хъайтартæ ныгæд кæм æрцыдысты, уыцы зæппадз. Æрбынат кодта Дидубейы () районы зæххыл.

Пантеоны ныгæд чи æрцыдис, уыдоны номхыгъд:
* Иоселиани, Джабæ (1926–2003), Гуырдзыстоны политик.
* Чиаурели, Софико Михаилы чызг (1937–2008), гуырдзиаг æмæ советон актрисæ.
* Махарадзе, Котэ Иваны фырт (1926–2002), гуырдзиаг æмæ советон артист, телеамонæг (уырыс. *телеведущий*).
* Анфимов, Яков Афанасийы фырт (1852–1930), уырыссаг невропатолог æмæ психиатр.
* Жвания, Зураб Виссарионы фырт (1963–2005), Гуырдзыстоны хицауады сæрдар.
* Андроников, Луарсаб Никъалайы фырт (1872–1939), гуырдзиаг и уырыссаг адвокат, Ираклий Андрониковы фыд.
* Абашидзе, Григол Григорийы фырт (1914–1994), гуырдзиаг поэт.
* Инанишвили, Реваз Константины фырт (1926–1991), гуырдзиаг фыссæг-новелист.
* Абашидзе, Кита Георгийы фырт (1870–1917), Гуырдзыстоны æхсæнадон архайæг.
* Абакелия, Тамарæ Григорийы чызг (1905–1953), гуырдзиаг скульптор, театралон нывгæнæг, график.
* Ахвледиани, Еленæ Дмитрийы чызг (1901–1975), гуырдзиаг нывгæнæг, график.
* Элиава, Лия Шалвæйы чызг (1934–1998), гуырдзиаг æмæ советон актрисæ.
* Канделаки, Николай Порфирийы фырт (1889–1970), гуырдзиаг скульптор, Гуырдзыстоны скульптурæйы монументалон скъолайы бындурæвæрæг.
* Кешелава, Платон Георгийы фырт (1893–1963), Гуырдзыстоны æхсæнадон архайæг, фыссæг, критик.

Категори:Гуырдзыстоны уæлмæрдтæ
Тæгæрджыны дон

**Тæгæрджыны дон** у цæугæдон Хуссар Ирыстоны, Тлидоны фæрсагдон.

## Литературæ
* Цхуырбаты З.Д., Дзиццойты Ю.А. Хуссар Ирыстоны топоними. Уанеты Захары номыл Хуссар Ирыстоны зонад-иртасæн ин-т. - М.: Наукæ, 2013. I-æм том

Категори:Хуссар Ирыстоны цæугæдæттæ
Дзомагъдон

**Дзомагъдон** кæнæ **Дзомагъыдон** у цæугæдон Хуссар Ирыстоны Дзомагъгомы. 

## Литературæ
* 

Категори:Хуссар Ирыстоны цæугæдæттæ
Магъ

**Магъ** у хъæу Хуссар Ирыстоны Дзауы районы. Ис Дзомагъгомы.

## Мыггæгтæ
Цардысты дзы Джыккайтæ æмæ Касатæ кæнæ Асатæ, Уалытæ, Джыгкайтæ.

## Кæс ноджы
* Магъы æфцæг

## Фиппаинæгтæ

## Литературæ
* 
* Цхуырбаты З.Д., Дзиццойты Ю.А. Хуссар Ирыстоны топоними. Уанеты Захары номыл Хуссар Ирыстоны зонад-иртасæн ин-т. — М.: Наукæ, 2013. I-æм том

Категори:Дзауы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Финляндийы бакæлæн

**Финляндийы бакæлæн** кæнæ **Фины бакæлæн** (, , ) у бакæлæн Балты денджызы скæсæны, йæ былтыл æрбынат кодтой æртæ паддзахады: Финлянди, Уæрæсе æмæ Эстони. Бакæлæнæн йæ ном равзæрдис, XVIII æнусы финнæгтæ кæм цæрынц, уыцы бæстæйы номæй.

Финляндийы бакæлæны фæзуат у 29,5 мин км², дæргъмæ у 420&nbsp;км, уæрхмæ 70—130&nbsp;км, рæстæмбис арфад — 38&nbsp;м (максималон — 100&nbsp;м).

Бакæлæны былтыл ис цалдæр сахары:
* Уæрæсейы: Бетъырбух, Кронштадт, Сестрорецк, Зеленогорск, Приморск, Ломоносов, Сосновый Бор, Выборг, Петергоф, Усть-Лугæ;
* Финляндийы: Хельсинки, Коткæ, Ханко;
* Эстонийы: Таллин, Силламяэ, Нарвæ-Йыэсуу.

1996-æм азы уавæрмæ гæсгæ Финляндийы бакæлæны Уæрæсейы хайы ис, дæлдон чи фæцис, ахæм 5000 объекты бæрц. Уыдонæй 2500 сты наутæ, 1500 — хæдтæхджытæ, æндæртæ сты сурзæххон транспортон фæрæзтæ (хæдтулгæтæ, танктæ) æмæ алыхуызон объекттæ (сармадзантæ, науæнгуыртæ).

## Хæдзарадон ахадындзинад
**Уæрæсейы территорийыл** чи æрбынат кодта, Финляндийы бакæлæны уыцы портты сæйрагдæртæ сты:

* Бетъырбух (уæргъты æппæт хуызтæ),
* Кронштадт (товарты контейнерон лæстытæ),
* Ломоносов (генералон уæргътæ, контейнертæ, згъæртæ),
* Выборг (генералон уæргътæ),
* Приморск (нефт æмæ нефты продукттæ),
* Высоцк (нефты продукттæ æмæ æвзалы),
* Усть-Лугæ (генералон, , хъæдæрмæджы уæргътæ, æвзалы æмæ контейнертæ);

**Финляндийы территорийыл** —

* Хельсинки (контейнертæ),
* Коткæ (контейнертæ, хъæдæрмæг, хъæууонхæдзарадон продукци, уæрæсейаг товартæ ласынæн сæйраг  порт),
* Ханко (контейнертæ, автомобильтæ),
* Турку (контейнертæ, æфсæнвæндагон быран);

**Эстонийы территорийыл** —

* Таллин (хор, рефрижератортæ, нефт),
* Силламяэ.

Ныртæккæ Финляндийы бакæлæны кусынц мæнæ ацы :

* «Silja Line». Маршруттæ: Хельсинки (Финлянди) — Мариехамн (Аланды сакъадæхтæ) — Стокгольм (Швеци), Хельсинки (Финлянди) — Таллин (Эстони).
* «Viking line». Маршруттæ: Хельсинки (Финлянди) — Мариехамн (Аланды сакъадæхтæ) — Стокгольм (Швеция), Хельсинки (Финлянди) — Таллин (Эстони).
* «Tallink». Маршрут Хельсинки (Финлянди) — Таллин (Эстони), Таллин (Эстони) — Мариехамн (Аланды сакъадæхтæ) — Стокгольм (Швеци), Палдиски (Эстони) — Каппельшер (Швеци).
* «Finnlines». Быранылласæг европæйаг стырдæр компанитæй иу. Ласы адæмы æмæ товартæ ахæм бæстæты ’хсæн: Бельги, Герман, Норвеги, Швеци, Финлянди æмæ Уæрæсе.
* «Superfast Ferries» «Tallink»-ы уылты. Маршрут Таллин (Эстони) — Ханко (Финлянди) — Росток (Герман).
* «Eckeroline». Маршрут Хельсинки (Финлянди) — Таллин (Эстони).
* «SuperSeaCat». Маршрут Хельсинки (Финлянди) — Таллин (Эстони).
* «Георг Отс». Маршрут Калининград (Уæрæсе) — Бетъырбух (Уæрæсе).

## Фиппаинæгтæ

Категори:Бакæлæнтæ алфавитмæ гæсгæ
Категори:Балты денджызы бакæлæнтæ
Категори:Уæрæсейы бакæлæнтæ
Категори:Финляндийы бакæлæнтæ
Категори:Эстонийы бакæлæнтæ
Астæуккаг скъола № 2 (Мæздæг)

**Астæуккаг скъола № 2** у Мæздæджы зæронддæр скъолатæй иу. Кусын байдыдта 1913-æм азы ахуыргæнæг Михаил Афанасьевы хъæппæрисæй. Скъола хæссы стыр уырыссаг поэт Александр Пушкины ном. 2002-æм азæй кусы йæ ныры бæстыхайы Форштадты уынджы.

2008-2009 ахуыры азы скъолайы куыстой лæвар къордтæ æмæ секцитæ: вокалы, кафыны, экологийы, информатикæйы, нывкæнынады, ирон æвзаджы æмæ æндæртæ.

Скъолайы ахуыргæнæг Таматы Е.Б. фæуæлахиз ис ирон æвзаджы ахуыргæнджыты республикон конкурсы куыд «Ахуыргæнæг-новатор». Ирон æвзаджы уроктæ ис 1-æм къласæй æвдæм къласы онг, уыдонæй 2–7 кълæсты — къуыри æртæ урочы (ахуыры пъланмæ гæсгæ).

Скъолайы ис Пушкины æмæ Хæстон намысы музейтæ, сывæллæтты организаци уадзы сæхи газет — «Импульс». 

Скъола № 2 хорз скъолайыл нымад у, æмæ уый тыххæй дзы ахуыр кæнынц æрмæст мæздæггаг сывæллæттæ нæ, фæлæ йæ алфамбылай цы хъæутæ ис, уыдоны цæрджыты сæвæллæттæ дæр (хъæутæ Садовæй, Кондратенко, Раздольнæй, Сухотскæй, Дæллагхъæу (Весёлое), Хъарачу (Комарово)). Ахуырдзауты нымæц у 681 (2008–2009 ахуыры азмæ гæсгæ), уыдон сты 26 адæмыхаттæй — сæ фылдæр уырыссæгтæ (373), ирæттæ (93) æмæ сомихæгтæ (70).

Скъолайы адрис: Мæздæг, Форштадты уынг, 37.

## Æддаг æрмæг
* Скъолайы сайт 

## Фиппаинæгтæ

Категори:Цæгат Ирыстоны скъолатæ
Категори:Мæздæг
Ахвледиани, Георгий Сариданы фырт

**Ахвледиани, Георгий Сариданы фырт** (райгуырдис 1887-æм азы 31 мартъийы, Дерчийы хъæуы — амардис 1973-æм азы 7 июлы, Тбилисы) уыдис советон æмæ гуырдзиаг .

## Цардафыст
Георгий Ахвледиани райгуырдис Кутаисмæ хæстæг хъæу Дерчийы (Ныгуылæн Гуырдзыстон). 1910-æм азы бацыдис Харьковы универститеты историон-филологион факультеты славяйнаг-уырыссаг хайадмæ. Уым сахуыры фæстæ каст фæцис Бетъырбухы университет. 1918-æм азы Тбилисы æвæрд æрцыдис Гуырдзыстоны университеты бындур, æмæ уый фæдыл Ахвледиани сыздæхтис йæ райгуырæн бæстæмæ. Уым уый архайдта «Гуырдзыстоны университеты æхсæнады» къамисы. Ахуыргонд у Тбилисы университеты бындурæвæрджытæй иу, стæй Гуырдзыстоны Зонæдты академийы уæнг-бындурæвæрджытæй иу. 1939-æм азы Георгий сси ССР Цæдисы Зонæдты академийы уæнг-корреспондент, 1941-æм азы — Гуырдзыстоны ССР-ы Зонæдты академийы академик.

Дыккаг дунеон хæсты заман Г.С. Ахвледиани уыдис, фæцæфы тыххæй сæ дзурынхъомдзинад кæмæн фæсахъат, уыцы хæстонты дзæбæхгæнæг къорды сæргъы.

1951-æм азы Г.С. Ахвледиани слæууыдис æхсæнад «Знание»-йы Гуырдзыстоны хайады сæргъы.

Ахуыргонд ма уыдис Гуырдзыстоны лингвистикон æхсæнады сæрдар.

thumb|260px|Г.С. Ахвледиани редактор кæмæн уыдис, уыцы грамматикæйы чиныджы титул
## Хайбавæрд ирон æвзаг иртасыны хъуыддагмæ
Г.С. Ахвледианийы иртæстыты объектты ’хсæн уыдис ирон æвзаг дæр. 1960-æм азы Тбилисы рацыдис ахуыргонды чиныг «Сборник избранных работ по осетинскому языку».

Ахвледиани уыдис дыууæтомон «Ирон æвзаджы грамматикæ»-йы редактор (I том — 1963, II том — 1969).

## Куыстытæ
* Ахвледиани Г. С. Основы общей фонетики. Тбилиси, 1949.
* Ахвледиани Г. С. Сборник избранных работ по осетинскому языку. Тбилиси, 1960.

## Литературæ
* Жгенти С. М. *Георгий Сариданович Ахвледиани (к 70-летию со дня рождения)*, «Фонетический сборник», 1959, т. 1.
* Перадзе Т. *Г. С. Ахвледиани и грузинская логопедия* //Дефектология.- 1981.- № 6.- С. 81.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ирон æвзаг иртасджытæ
Категори:Тбилисы чи амардис, уыдон
Мерседарио

**Мерседарио** () — Кордильерæ-де-ла-Рамадайы уæлдæр цъупп, Андты сæйрагдæр хæхтæй иу. Æвæрд у 100 км фалдæр Андты уæлдæр цъупп Аконкагуæйæ цæгатырдæм, Аргентинæйы провинци Сан Хуаны. Фыццаг йæм схызтысты 1934-æм азы польшæйаг альпинисттæ Адам Карпински æмæ Виктор Островски, сæ разамонæг та уыдис Константин Йодко-Наркиевски.

## Кæс ноджы
* Аргентинæйы вулканты номхыгъд
* Аргентинæйы хæхты номхыгъд
* Андты хæхты номхыгъд

## Æрвитæнтæ
* Mercedario on SummitPost

## Фиппаинæгтæ

Категори:Аргентинæйы хæхтæ
Категори:Аргентинæйы вулкантæ
Категори:Хæхтæ алфавитмæ гæсгæ
Боливар

* Боливар, Симон (; 1783—1830) — Хуссар Америкæйы колониты хæдбардзинады сæраппонд тохы раздзог.
* Боливар (худ) — уæрæхчъил худ, уыдис модæйы 1830-æм æзты.
* Боливар (бæх) — æрымысгæ бæх О. Генрийы уацмыс «Мах кæй равзарæм, уыцы фæндæгтæ», кæцыйæ цитатæ («Боливар нæ рахæсдзæн дыууæйы») сси æмбисонд.
* Боливар (валютæ) — Венесуэлæйы валютæ.
* Боливарианизм — галиуон политикон змæлд, нысан æвæрдта Латинаг Америкæйы бæстæтæ баиуы фæрцы иу бæстæ саразын.

**Географи:**
* Боливар (департамент) — Колумбийы провинци.
* Боливар (штат) — Венесуæлæйы штат.
* Боливар (провинци) — Эквадоры провинци.
* Сьюдад-Боливар — сахар Венесуæлæйы. штат Боливары сæйраг сахар.
* Сенаррусæ-Пуэблæ-де-Боливар — Испанийы муниципалитет.
* Боливар (гуырæнбынат) — нефты гуырæн бынæтты къорд Венесуæлæйы.
* Боливары цъупп — Венесуæлæйы уæлдæр цъупп.

**Къахпорти:**
* Боливар (футболист) — бразилиаг футболист
* Боливар (Ла-Пас) — Боливийы тæккæ æнтыстджындæр футболон клуб.
Багаты Лади

**Багаты Захары фырт Лади** (**Владимир**) (райгуырдис 1920-æм азы, Тибы хæуы) у ирон поэт, педагог.

## Цардафыст
Багаты Лади райгуырдис Цæгат Ирыстоны Тибы хъæуы зæхкусæджы хæдзары. 1922 азы йæ бинонтæ ралыгъдысты быдырмæ æмæ æрцардысты Къостайыхъæуы. Лади каст фæци авдазон скъола æмæ Ирпедтехникум, стæй ахуыр кæнын райдыдта Цæгат Ирыстоны паддзахадон педагогон институты. Институты кæронмæ нæ бакасти — 1940 азы йæ акодтой Сырх Æфсадмæ. Ульяновсчы хæстон скъола фæуыны фæстæ ацыди Фыдыбæстæйы Стыр хæстмæ. 1947 азы сыздæхтис Ирыстонмæ æмæ йæ ахуыр ахæццæ кодта педагогон институты (фæсаууонмæ). Каст æй куы фæци, уæд куыста ахуыргæнæгæй алы хъæуты, стæй Ахуыргæнджыты дæсныйад хуыздæргæнæн институты, ноджы уыди Къостайыхъæуы скъолайы директор.

Лади у цалдæр поэтикон чиныджы автор. Уымæй дарддæр Гаппуаты Хъасболатимæ сарæзта ирон æвзаджы кæсыны чингуытæ райдайæн кълæстæн. Ахуыргæнджытæн сæ куысты фæахъаз сты йæ методикон амындтытæ, диктантты æмбырдгонд æмæ а.д.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ирон поэттæ
Категори:Ирæттæ Фыдыбæстæйы Стыр хæсты
Категори:Тибы чи райгуырдис, уыдон
Лади
Серро-Бонете

**Серро-Бонете** () у хох Андты. Ис Ла-Риохæйы провинцийы цæгаты. 
Йæ цъуппы бæрзонд хæццæ кæны 6759 м, у фæндзæм хох бæрзондмæ гæсгæ Америкæйы (Аконкагуæ, Охос-дель-Саладо, Монте-Писсис æмæ Уаскараны фæстæ).

## Æрвитæнтæ
* Cerro Bonete on summitpost  
* Cordillera de los Andes  

## Кæс ноджы
* Аргентинæйы вулканты номхыгъд
* Аргентинæйы хæхты номхыгъд
* Андты хæхты номхыгъд

Категори:Аргентинæйы хæхтæ
Категори:Аргентинæйы вулкантæ
Категори:Хæхтæ алфавитмæ гæсгæ
Ла-Риохæ (провинци)

**Ла-Риохæ** ():

* Ла-Риохæ (провинци, Аргентинæ) — провинци Аргентинæйы;
* Ла-Риохæ (Испани) — провинци æмæ автономон æмбалад Испанийы
Ла-Риохæ (провинци, Аргентинæ)

**Ла-Риохæ** () у провинци Аргентинæйы ныгуылæны, Чилийы арæныл.

Категори:Аргентинæйы провинцитæ
Охос-дель-Саладо

**О́хос-дель-Сала́до** () у зæххыл тæккæ уæллоздæр вулкан æмæ Хуссар Америкæйы дыккаг хох бæрзæндмæ гæсгæ (хох Аконкагуæйы фæстæ).

Лæууы Аргентинæ æмæ Чилийы астæу, цъупп ис Аргентинæйы æрдыгæй. Йæ бæрзонд у 6893 м. Вулканæй ныгуылæны ’рдæм суанг Сабыр фурды былгæрæттæм йæхи айтыгъта æдзæрæгран Атакамæ.

Вулкан хуыстыл нымад у, уымæн æмæ хъусдарды историмæ иу сирвæзт дæр нæма æрцыдис. Фæлæ иуæй-иу хатт, пассивон вулканон куыст, уæддæр фиппайд цыдис. Афтæ 1937, 1956 æмæ 1994-æм азты уыдысты чысыл сондоны æмæ дондæфы сирвæзтытæ.

Вулкан басæттын бантыстис 1937 азы польшæйæгтæн Юстин Войжнис æмæ Ян Щепаньскийæн. Цъупмæ фæндагыл альпинисттæ ссардтой, инктæ сæ динмæ гæсгæ кусарт-иу кæм кодтой, ахæм бынæттæ. Гæнæн ис, æмæ индейæгтæм вулкан Охос-дель-Саладо нымад цыдаид табуйаг хохыл.

2007-æм азы 21 апрелы чилиаг спортсмен Гонсало Браво сарæхстис модификацигонд Судзуки Самурайыл (*Suzuki SJ*) Охос-дель-Саладойы фахсыл схизын 6688 м, æмæ афтæмæй сæвæрдта дунеон рекорд.

## Кæс ноджы
* Льюльяйльяко

## Фиппаинæгтæ

## Æрвитæнтæ
* 1 December 2006 Star Trails at 19,000 Feet — NASA Astronomy Picture of the Day
* Andes information
* Peak bagger
* Summit post
* Peak list

Категори:Аргентинæйы хæхтæ
Категори:Аргентинæйы вулкантæ
Категори:Чилийы хæхтæ
Категори:Чилийы вулкантæ
Категори:Вулкантæ алфавитмæ гæсгæ
Категори:Хæхтæ алфавитмæ гæсгæ
Санкт-Мориц

**Санкт-Мориц** (, ) у коммунæ æмæ курорт Швейцарийы. Ис Граубюндены кантоны.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Швейцарийы сахартæ
Къибирты Амырхан

**Къибирты Яковы фырт Амырхан**, дыгур. **Къибирти Амурхан** (райгуырдис 1944-æм азы Сырх Дыгуры) у дыгурон поэт æмæ тæлмацгæнæг.

## Цардафыст
Къибирты Тимур райгуырдис Æрæфы районы Сырх Дыгуры хъæуы. Астæуккаг скъолайы фæстæ каст фæци Цæгат Ирыстоны паддзахадон университеты филологион факультет. Куыста ахуыргæнæгæй йæ райгуырæн хъæуы астæуккаг скъолайы, Æрæфы районы газет «Коммунист»-ы редакцийы.

Йе ’мдзæвгæтæ хицæн чиныгæй рацыдысты 1996 азы Дзæуджыхъæуы. Чиныджы ном — «Гъæдæрæхснæг». Æмдзæвгæтæ фыссынæй дарддæр Амырхан кæны тæлмац дæр — дыгурон диалектмæ раивта Э. Хемингуэйы «Зæронд лæг æмæ денджыз», Ч. Айтматовы «Урс нау», Пушкины, Лермонтовы, Феты, Къибирты Тимуры æмæ иннæты æмдзæвгæтæ.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ирон поэттæ
Категори:Дыгурон поэттæ
Категори:Ирон тæлмацгæнджытæ
Категори:Сырх Дыгуры чи райгуырдис, уыдон
Амырхан
Серро-Байо

**Серро-Байо** () — вулканты комплекс, йæхи айтыгъта Аргентинæ æмæ Чилийы цæгатаг арентыл, æмæ куы иу бæстæмæ бацæуы куы иннæмæ.

## Кæс ноджыдæр
* Чилийы вулканты номхыгъд
* Аргентинæйы вулканты номхыгъд
* Андты хæхты номхыгъд

Категори:Аргентинæйы хæхтæ
Категори:Аргентинæйы вулкантæ
Категори:Чилийы хæхтæ
Категори:Чилийы вулкантæ
Категори:Вулкантæ алфавитмæ гæсгæ
Категори:Хæхтæ алфавитмæ гæсгæ
Галан

**Серро-Галан** () у кальдерæ Аргентинæйы провинци Катамаркæйы дунейы тæккæ хуздæр баззайæг кальдерæ.

## Кæс ноджы
* Аргентинæйы вулканты номхыгъд
* Андты хæхты номхъыгъд номхыгъд

## Æрвитæнтæ
* Cordillera de los Andes  
* Cerro Galan — Централон Андты вулкантæ  
* Cerro Galan Caldera, Argentina 

Категори:Аргентинæйы хæхтæ
Категори:Аргентинæйы вулкантæ
Категори:Вулкантæ алфавитмæ гæсгæ
Категори:Хæхтæ алфавитмæ гæсгæ
Категори:Андты хæхтæ
Категори:Андты вулкантæ
Ванадзор

**Ванадзор** () у Сомихы æртыккаг стырдæр сахар.

Категори:Сомихы сахартæ
Катамаркæ

**Катама́ркæ** () у провинци Аргентинæйы цæгат-ныгуылæны. Административон центр — Сан-Фернандо-дель-Валле-де-Катамаркæ.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Аргентинæйы провинцитæ
Сан-Фернандо-дель-Валле-де-Катамаркæ

**Сан-Фернандо-дель-Валле-де-Катамаркæ** () у сахар Аргентинæйы, провинци Катамаркæйы административон центр.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Аргентинæйы сахартæ
Дилижан

**Дилижа́н** () у сахар Сомихы Тавушы облæсты. Лæууы цæугæдон Агстевы былтыл.   

Категори:Сомихы сахартæ
Сомихы административон дих

Сомихы ис 11 провинцийы (*марзтæ*, ):
* Арагацотн ();
* Арарат ();
* Армавир ();
* Гегаркуник ();
* Котайк ();
* Лори ();
* Ширак ();
* Сюник ();
* Тавуш ();
* Вайоц Дзор ();
* Ереван ().

*
Лори (облæст)

**Лори́** () у облæст (марз) Сомихы цæгаты.

Категори:Сомихы марзтæ
Риекæ

**Рие́кæ** (, ), **Фиу́ме** (, ), **Флаум** (, *Sankt Veit am Flaum*) у Хорватийы æртыккаг стырдæр сахар. Æрбынат кодта паддзахады цæгаты.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Хорватийы сахартæ
Боливары цъупп

**Боливары цъупп** (4981 м) () — Венесуэлæйы бæрзонддæр цъупп, дунæйы йæ бæрзондмæ гæсгæ ахсы 25-æм бынат. Нырыккон официалон бæрзонд банымадæуыд 2006-æм азы GPS-сбарсты æххуысæй, уый размæ официалон бæрзондыл нымад уыдис 5007 м.

1934-æм азы 30 декабры официалон номаивдмæ цъупп хуындис **Ла-Колумнæ** (*La Columna*). Ног ном рардæуыд националон хъайтар Симон Боливары кадæн, йæ бюст уыдис æвæрд хохы цъуппыл фыццаг схызты — 1935-æм азы.

## Кæс ноджы
* Венесуэлæйы хæхты номхыгъд
* Андты хæхты номхыгъд

Категори:Андты хæхтæ
Категори:Венесуэлæйы хæхтæ
Категори:Хæхтæ алфавитмæ гæсгæ
Ронæ — Альпæтæ

**Ронæ — Альпæтæ** () у регион Францы хуссар-скæсæны. Йæ сæйраг сахар у Лион.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Овернь — Ронæ — Альпæтæ
Категори:Францы историон регионтæ
Монте-Писсис

**Монте-Писсис** () у хуыст вулкан Аргентинæйы провинци Ла-Риохæйы. Ацы хох йæ бæрзондмæ гæсгæ у æртыккаг Ныгуылæн æрдæгтымбылы, лæууы 550 км цæгатырдæм тæккæ уæллоздæр хох — Аконкагуæйæ.

1994-æм азы Аргентинæйы хицауад куыд фæхабар кодта, афтæмæй хохы бæрзонды раст нымад GPSæй радта Монте-Писсисæн 6882 м æмæ уый у уæлдæр Охос-дель-Саладойæ фæлæ цæмæй уый сбæлвырд уа уымæн хъуыдис уæлæмхасæн иртæстытæ.

2005-æм азы австриæгтæ сбарстой Писсисы æмæ уыдонæн та рауадис 6793 м.
Уый фæстæ ма цалдæр европæйаг экспедицийы фæлвæрыдысты хох сбарынмæ æмæ кæмæн уадис 6891 м кæмæн 6793 м.

Ном Монте-Писсис хохыл сæвæрдæуыд Хосе Писсисы кадæн, уыдис францаг геолог, куыста Чилийы хицауады.

## Фиппаинæгтæ

## Кæс ноджы
* Аргентинæйы вулканты номхыгъд
* Андты хæхты номхъыгъд номхыгъд

## Æрвитæнтæ
* Pissis on Summitpost 
* Pissis Jan-2008 climb on Distantpeak

Категори:Аргентинæйы хæхтæ
Категори:Аргентинæйы вулкантæ
Категори:Вулкантæ алфавитмæ гæсгæ
Категори:Хæхтæ алфавитмæ гæсгæ
Категори:Андты хæхтæ
Категори:Андты вулкантæ
Патиллæ-Патæ

**Патиллæ-Патæ** () — стратовулкан Боливийы. Фæстаг сирвæзты рæстæг бæрæг нæу, фæлæ бирæ иртасджытæ æнхъæлынц æмæ голоцены æрцыдис.

Категори:Андты хæхтæ
Категори:Андты вулкантæ
Категори:Боливийы хæхтæ
Категори:Боливийы вулкантæ
Категори:Вулкантæ алфавитмæ гæсгæ
Категори:Хæхтæ алфавитмæ гæсгæ
Чимборасо

**Чимборасо** () — хуыст вулкан, Эквадоры уæлдæр цъупп. Фæстаг хатт сирвæзтис нæ эрæйы фыццаг миназоны. Йæ цъупп у  Зæххы центрæй тæккæ дардгонд тæпп йæ уæлцъарыл.

Вулканы рæбын йæ гуырæн ис цæугæдон Гуаясæн.

## Æрвитæнтæ
* http://www.igm.gov.ec/productos/cartabase/enie/imagenes/ENIEIV_C1_ALTA.jpg  Чимборасойы топографикон картæ.

Категори:Андты хæхтæ
Категори:Андты вулкантæ
Категори:Эквадоры хæхтæ
Категори:Эквадоры вулкантæ
Категори:Вулкантæ алфавитмæ гæсгæ
Категори:Хæхтæ алфавитмæ гæсгæ
Ильимани

**Ильима́ни** (, ) — хох Боливийы скæсæны.

## Æрвитæнтæ
* Illimani on Peakware 

Категори:Андты хæхтæ
Категори:Боливийы хæхтæ
Категори:Хæхтæ алфавитмæ гæсгæ
Арарат (облæст)

**Арарат** () у облæст (марз) Сомихы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Сомихы марзтæ
Аконкагуæ

**Аконка́гуæ** () у дунейы тæккæ бæрзонддæр хуыст вулкан. Йæ бæрзонд у 6962 м. Уыимæ ма уæлдæр цъупп у ныгуылæн æмæ хуссар æрдæгтымбылджыты, Америкæйы континенты, Хуссар Америкæйы.

Хохы номы равзæрд бæлвырд иртæст нæу, иутæ йæ хонынц араукайнаг æвзагæй рацæугæ («цæугæдон Аконкагуæйы иннæ ’рдыгæй»), иннæтæ та æвзаг кечуайæ — «Дурын хъалагъур». Хох равзæрди дыууæ къæйы (Наскæ æмæ Хуссар—Америкаг) кæрæдзи куы скъуырдтой уæд.

## Æвæрд
Æвæрд у Централон Андты Аргентинæйы территорийыл. Алырдыгæй йæм æнгом лæууынц хæххон рæгътæ: цæгат æмæ скæсæны ’рдыгæй рагъ , хуссар æмæ ныгуылæны ’рдыгæй та . Хох хауы национ парк Аконкагуæмæ. Йæ фæхстыл ис бирæ цъититæ, тæккæ егъаудæртæ — цæгатскæсæны æмæ скæсæны цъититæ.

## Маршруттæ
Аконкагуæ нымад у альпинизмы техникон æмбарынадмæ гæсгæ æнцон хохыл, куы сцæуай цæгатаг фахсыл уæд. Схызты рæстæг бæрзонды тæваг йæхи æнкъарын кæны, цъуппыл уæлдæфы æлхъывд у афтиддæр 40% дæнджызы æмвæзадæй, фæлæ уæддæр туаггуыры балонтæй пайдагæнын нæ бахъæуы. Маршруты ацыды минималон рæстæг фидаргонд æрцыдис 1991-æм азы.

Дыккаг маршрут у Польшæйы цъитийы уылты. Хохмæ бафсæрæн цæуы ком Вакасыл (), уый фæстæ схызт Польшæйаг цъитийы бындурмæ, стæй — фыццаг маршрутимæ баиу вæййы æмæ цъупмæ схизы. Хуссары æмæ хуссар-ныгуылæн хæххон рæгъты уылты маршруттæ нымад сты тынг зынтыл сцæуынмæ.

Историйы фыццаг бæрæг фæлварæн цъупмæ сцæуынмæ, уыдис конд анлисаг Эдвард Фицджералды экспедицийæ. 14 январы цъупмæ бахæццæ швейцариаг Матиас Цурбригген, цалдæр боны фæстæ — экпедицийы дыууæ æндæр архайæджы.

Ныр схызты размæ альпинисттæ хъуамæ Мендосæйы, национ парк Аконкагуæйы бынæттон хицауадæй, балхæной фæуагъд (). Æргътæ ивынц сезонмæ гæсгæ.

Хохмæ схызт цæуы ацы æхсæйнаг тæппыты уылты (бæрзонды бæрæггæнæнтæ æввахсист сты):

* Пуэнте-дель-Инка — 2725 м.
* Конфлюэнци — 3500 м.
* Пласа-дель-Мулас — 4370 м.
* Пласа Канада 24 — 4910 м.
* Нудо де Кондорес — 5380 м.
* Берлин — 5780 м.
* Цъупп — 6962 м.

### Цæгат Ирыстоны альпинисттæ Аконкагуæйыл
Цæгат Ирыстоны альпинисттæ схызтысты Хуссар Америкæйы бæрзонддæр цъуппмæ 2010-æм азы мартъийы. Уыдон сæвæрдтой цъуппыл Уæрæсе æмæ Цæгат Ирыстоны тырысатæ. Альпинистты къорды разамонæг уыдис Хæмыцаты Хъазыбег.

## Кæс ноджы
* Аргентинæйы вулканты номхыгъд
* Аргентинæйы хæхты номхыгъд
* Андты хæхты номхыгъд

## Фиппаинæгтæ

Категори:Андты хæхтæ
Категори:Аргентинæйы хæхтæ
Категори:Аргентинæйы вулкантæ
Категори:Вулкантæ алфавитмæ гæсгæ
Категори:Хæхтæ алфавитмæ гæсгæ
Цъæхилты Йахйа

**Цъæхилты Мустафайы фырт Йахйа** (; райгуырдис 1920 азы Турчы, Бозаты хъæуы — амардис 2004 азы) уыдис ирон поэт.

## Цардафыст
Йахйа райгуырдис Турчы, Бозаты хъæуы. Йæ фыдæлтæ алыгъдысты Ламардонæй 1864 азы. Лæппуйы фыд Мустафа къорд азы фæцардис Бруты, уыдис молло. Йахйа бакастис Бозаты хъæуы æртæкъласон скъолайы, стæй та Хъарсы иуæндæсазон скъолайы. 1941 азы йæм фæсидтысты æфсадмæ, ссис афицер. Уый фæстæ 30 азы дæргъы уыдис паддзахадон куысты. Амардис 2004 азы.

Йахйайы æмдзæвгæтæ хицæн чиныгæй рацыдысты 1995 азы Дзæуджыхъæуы.

## Йахйайы æмдзæвгæ

***Мах дæр уыдыстæм***

:Мах дæр уыдыстæм
:Кавказаг,
:Мадæй, фыдæй, фыдыфыдæй.
:Мах дæр уыдыстæм
:Ахъаззаг,
:Æгъдауæй, кондæй,
:Уындæй.
:Мах дæр уыдыстæм
:Ирон,
:Цухъхъайæ, бæрцæй,
:Хæдонæй.
:Цухъхъа нал дарæм,
:Куырæт дæр,
:Фæцух стæм
:Не ’взагæй дæр.
:Цы ма ис амæй
:Риссагдæр?..
:Уæддæр
:Нæма æрцыди
:Нæ уарзондзинады
:Кæрон...

## Æддаг æрмæг
* Турчы ирæтты культурон-хæрзаудæн фонд «Алан» / Цъæхилты Йахйа  

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ирон поэттæ
Категори:Турчы поэттæ
Йахйа
Категори:Турчы ирæттæ
Категори:Хъарсы провинцийы чи райгуырдис, уыдон
Арташат

**Арташат** (, , ) у сахар Сомихы, Арараты провинцийы административон центр.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Сомихы сахартæ
Сюник

**Сюни́к** () у облæст (марз) Сомихы хуссары. Административон центр у сахар Капан.

Сюничы бирæ фенддæгты ’хсæн у Татевы моладзандон XI-X æнусты арæзт.

Категори:Сомихы марзтæ
Невадо-Аналлахси

**Невадо-Аналлахси** () — стратовулкан Боливийы, Централон Андты.

## Кæс ноджы
* Боливийы вулканты номхыгъд
* Андты хæхты номхыгъд

Категори:Андты хæхтæ
Категори:Андты вулкантæ
Категори:Боливийы хæхтæ
Категори:Боливийы вулкантæ
Категори:Вулкантæ алфавитмæ гæсгæ
Категори:Хæхтæ алфавитмæ гæсгæ
Уайнæ-Потоси

**Уайнæ-Потоси** () — хох Боливийы, лæууы 25 км Ла-Пасæй.

## Фыццаг сцыд
Фыццаг хатт ацы цъуппмæ сцыдысты 1919-æм азы немыцаг экспедицийы архайджытæ Герман Рудолф Дьенст æмæ Адольф Шульц. Ацы хох арæх хонынц дунæйы æнцондæр æхсæзминон.

## Æрвитæнтæ
* Huayna Potosi on SummitPost.org 
* Huayna Potosi on Peakware.com
* Huayna Potosi West Face

Категори:Андты хæхтæ
Категори:Боливийы хæхтæ
Категори:Хæхтæ алфавитмæ гæсгæ
Тохты Иван

**Тохты Дрисы фырт Иван** (райгуырдис 1920-æм азы Дæйыхъæуы — амардис 1983-æм азы) уыдис ирон поэт.

## Цардафыст
Тохты Иван райгуырдис Цæгат Ирыстоны Дæйыхъæуы зæхкусæджы хæдзары. 1922-æм азы йæ бинонтæ ралыгъдысты Бæрæгъуынмæ. Иван ахуыр кодта авдазон скъолайы æмæ педтехникумы. Уый фæстæ куыста райдайæн кълæсты ахуыргæнæгæй. 1942 азы йæм фæсидтысты æфсадмæ, фæлæ йæ фæстæмæ рарвыстой — фæциc уæззау рынчын æмæ бирæ азты дæргъы, йæхи загъдау, уыд æдзухъом.
Йæ уацмысты æххæстдæр æмбырдгонд рацыдиc 1980 азы, «Азтæ», зæгъгæ, ахæм номимæ.

## Иваны æмдзæвгæ
:::*******
:Хъысмæтæй чи вæййы æфхæрд,
:Æрмæст æм уый æрхæссы азым.
:Фæйлауынц бæстыл уалдзæг, сæрд,
:Æз та æдзухъомæй дзыназын.

:Фæкæнын сагъæстæй æнкъард,
:Фæлæ мыл ма фæхуд, ныййарæг.
:Зæгъын дын: адджын мын у цард,
:У цардæй адджындæр та — зарæг.

## Уацмыстæ
* Мæ зæрдæйы уаг. Æмдзæвгæтæ. Орджоникидзе, 1959;
* Зыдыка æмæ тæппудтæ. Æмдзæвгæтæ. Орджоникидзе, 1963;
* Смерти не будет. Стихи. Перевод с осетинского. Орджоникидзе, 1963;
* Дæ бирæ дзæбæхтæ. Æмдзæвгæтæ. Орджоникидзе, 1969;
* Æфсиртæ. Æмдзæвгæтæ. Орджоникидзе, 1976;
* Азтæ. Æмдзæвгæтæ. Орджоникидзе, 1980.

## Литературæ
* Красовская Г. В строю. «Социалистическая Осетия», 1960, 22 ноября;
* Дзасохты М. Победивший в борьбе. «Социалистическая Осетия», 1963, 23 дек.;
* Цæрукъаты А. Æхсардзинады поэзи. «Мах дуг», 1977, № 1.

Категори:Ирон поэттæ
Категори:Советон Цæдисы поэттæ
Иван
Категори:Дæйыхъæуы чи райгуырдис, уыдон
Хъуылаты Созырыхъо

**Хъуылаты Садуллæйы фырт Созырыхъо** (**Сикъо**) (райгуырдис 1900-æм азы Згъуыбиры — амардис 1937-æм азы) уыдис ирон фыссæг.

## Цардафыст
Созырыхъо райгуырдис Хуссар Ирыстоны Згъуыбиры хъæуы мæгуыр зæхкусæджы хæдзары. Созырыхъо ахуыр кодта Уанелы скъолайы, фæстæдæр Гуры гимназы, фæлæ йæ каст нæ фæциc.

Хæрз æрыгонæй фæцалх ис революцион куыстыл. Меньшевикты хицауады дзырдæй йæ дыууæ хатты æрцахстой, фæлæ та-иу ралыгъдис. Фæстагмæ баиу большевиктимæ æмæ рафтыдис Цæгат Кавказмæ. Уыдиc Сырх Æфсады эскадроны политразамонæг, урсгвардионты ныхмæ хæцыдиc Бургъустаны. 1923–1928 азты ахуыр кодта Мæскуыйы Тимирязевы номыл хъæууонхæдзарадон академийы. Уый фæстæ куыста алы рæтты: журнал «Фидиуæджы» редакторæй, Гуырдзыстоны К(б) П-йы ЦК-йы хъæууонхæдзарады хайады инспекторæй, Фæскавказы пролетарон фысджыты ассоциацийы президиумы сæрдары хæдивæгæй, Хуссар Ирыстоны рухсады адæмон комиссарæй.

1937-æм азы йæ æрцахстой, сæвæрдтой йыл адæмы знаджы ном æмæ йæ амардтой.

## Сфæлдыстад
Литературон куыст кæнын райдыдта 1916-æм азы. Уыдис дæсны прозаик, фыста æмдзæвгæтæ дæр, уыимæ, адæмон сфæлдыстады бындурыл чи æнцадис, ахæмтæ.

Фыссæджы литературон бынты тæккæ æххæстдæр æмбырдгонд рацыди 1957-æм азы Цхинвалы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ирон фысджытæ
Категори:Хуссар Ирыстоны фысджытæ
Созырыхъо
Категори:Дзауы районы чи райгуырдис, уыдон
Хоситы Бурхан

**Хоситы Инусы фырт Бурхан (Дзамболат)** (райгуырдис 1950 азы, сахар Сивасы) у ирон поэт.

## Цардафыст
Хоситы Бурхан райгуырдис Турчы сахар Сивасы. Ахуыр кодта скъолайы, стæй та лицейы. Уый фæстæ бацыдиc Стамбулы университеты экономикон факультетмæ. Каст æй фæциc 1973 азы æмæ кусын райдыдта бухгалтер-экономистæй. Ис ын йæхи офис.

1989 азы Бурхан, Хъаныхъуаты Ремзи æмæ ма ноджы цалдæр ироны Стамбулы сарæзтой æхсæнад «Алан». Йæ нысан у ахæм: хъуамæ ахъаз кæна Турчы бæстæйы ирон адæмы цард-цæрæнбонæн. Æхсæнады зæрдиагæй архайынц Асеты Халис, Бадты Елхъан, Чеджемты Али æмæ иннæтæ.
Бурхан-Дзамболат æмдзæвгæтæ фыссын райдыдта 1967 азы. Фыста туркагау дæр. Ноджы туркаг æвзагмæ раивта Къостайы, Епхиты Тæтæрийы, Токаты Асæхы хицæн уацмыстæ, рацыдысты туркаг журнал «Кавказ»-ы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ирон поэттæ
Категори:Турчы ирон поэттæ
Категори:Турчы ирæттæ
Бурхан
Категори:Сивасы провинцийы чи райгуырдис, уыдон
Чакалтая

**Чакалтая** (, , ) у хæххон рагъ Боливийы, йæ бæрзонд хæццæ кæны 5421 м, зыны дзы цад Титикакæ. Цъупп æвæрд у 30 км сахар Ла-Пасæй. Чакалтая у Хуссар Америкæйы хæхтæй уæлоздæртæй иу, йæ цъити фыццæгтæй райдыдта тайын боныхъæды ивды тыххæй. Цъити сæвзæрыдис 18 милуан азы размæ, фæлæ 1980-æм азæй райдыдта тайын æмæ дзы фæцух ис 80 %. Æнхъæл сты æмæ 2010-æм азы кæронмæ цъити æнæхъæнæй фесæфдзæн.

## Хæххон курорт
left|thumb|300px|Къахдзоныгъты курорт
Хох Чакалтая у иунæг къахдзоныгъты курорт Боливийы. Ай у цæгатагдæр курорт Хуссар Америкæйы, рæтæн фæндагæй лæггадгонд кæм цæуы ахæм курорттæй тæккæ уæллоздæртæй иу, у тæккæ хæстæгдæр экватормæ. 1939-æм азы ам сарæзтой Хуссар Америкæйы фыццаг бугелон хæрдмæисæн (уырыс. *подъемник*) автоматикон тырнæнимæ. Тынг уазал боныхъæды тыххæй зымæджы хæрдмæисæн ноябрæй мартъимæ кусы афтиддæр фæлладуадзæн бонты. Курорт сарæзта æмæ ныры онг дары *Club Andino Boliviano*, фæлæ глобалон фæхъармы тыххæй дæлдзырæтты азон нымæц бирæ фæкъаддæр æмæ хæххон къахдзоныгъты спортæн бæзгæ бынæттæ дзæвгат фæкъуындæг сты.

## Обсерватори
thumb|200px|Чысыл хайты детектор Чакалтаяйы обсерваторийы
5220 м бæрзæндыл лæууы Чакалтаяйы астрофизикон обсерватори (), пайда дзы кæнынц æнæхъæн дунейы бирæ университеттæ. Ацы обсерватори ахсы ахъаззаг бынат Гамм рухскалды иртасыны.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Андты хæхтæ
Категори:Боливийы хæхтæ
Категори:Хæхтæ алфавитмæ гæсгæ
Козаты Владимир

**Козаты Григолы фырт Владимир** (райгуырдиc 1929-æм азы, Хъемултайы — амардис 1989-æм азы) уыдис ирон поэт æмæ нывгæнæг.

## Цардафыст
Козаты Владимир райгуырдис Хуссар Ирыстоны Хъемултайы хъæуы. Ахуыр кодта Цхинвалы уырыссаг скъолайы. Æстæм кълас каст куы фæциc, уæд бацыдиc Тугъанты Махарбеджы номыл аивадон училищемæ æмæ сси рæстæмбис дæсныйады нывгæнæг. Уыдис æхсæнад «Зонынад»-ы уæнг, кастис лекцитæ. Йæ нывтæ йын фенæн уыдис республикон æмæ æппæтцæдисон равдыстты. Фыста æмдзæвгæтæ. Рауагъта дыууæ поэтикон чиныджы — «Фæскъæвда» (Цхинвал, 1974) æмæ «Цъити» (Цхинвал, 1981).

## Козаты Владимиры æмдзæвгæ
::**ДОНБЫЛ**
:Комы хохаг хъал дон уайы,
:Уый фæйлаугæ дуртæ найы.
:Буц чызг уылæнты сæр хъазы,
:Талмау нарæг астæу тасы.

:Дардыл ме уæнгтæ фæхастон,
:Чызджы рацахсон куыд загътон,
:Афтæ дын æваст фæтары,
:Дон æй атъыста йæ тары.

Категори:Ирон поэттæ
Категори:Хуссар Ирыстоны поэттæ
Владимир
Анкоумæ

**Анкоу́мæ** () — хох Боливийы (Невадо-Сахамæ æмæ Иллиманийы фæстæ). Лæууы Андты рагъ Кордильерæ-Релы цур, скæсæнырдæм цад Титикакæйæ. Гыццыл хуссардæр дзы лæууы хох Иллампу, йæ цуры сахар Соратæ.

Категори:Андты хæхтæ
Категори:Боливийы хæхтæ
Категори:Хæхтæ алфавитмæ гæсгæ
Айларты Чермен

**Айларты Чермен Гæбылайы фырт** (райгуырдис 1934-æм азы Хъарман-Сындзыхъæуы — амардис 2005-æм азы) уыдис ирон фыссæг.

## Цардафыст
Айларты Чермен райгуырдис Хъарман-Сындзыхъæуы зæхкусæджы хæдзары. Астæуккаг скъола каст фæуыны фæстæ бацыдиc Цæгат Ирыстоны паддзахадон медицинон институтмæ. Каст æй куы фæцис, уæд дохтырæй куыста республикæйы хъæуты æмæ сахарты. Бирæ азты дæргъы уыди æфсæнвæндаджы санэпидстанцæйы сæргълæууæг.

Чермены фыццаг поэтикон чиныг «Лæппуйы бæллиц» рацыдис 1957-æм азы. Уый фæстæ ма рауагъта иу фынддæс прозаикон æмæ поэтикон æмбырдгонды. Сæ сæйрагдæртæ сты «Базыртæ» (чиныгуадзæн «Ир», 2001) æмæ «Æргъæу фæззæг» («Ир», 2005).

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ирон поэттæ
Категори:Цæгат Ирыстоны поэттæ
Чермен
Кабарай

**Кабарай** () — стратовулкан Боливийы. Лæууы вулкантæ Ислуга æмæ Татæ-Сабайæйы астæу раст Чилийы скæсæйнаг арæнты цур.

Категори:Андты хæхтæ
Категори:Андты вулкантæ
Категори:Боливийы хæхтæ
Категори:Боливийы вулкантæ
Категори:Вулкантæ алфавитмæ гæсгæ
Категори:Хæхтæ алфавитмæ гæсгæ
Брытъиаты Аслæнбег

**Брытъиаты Бусчы фырт Аслæнбег** (райгуырдис 1938-æм азы Дзæуджыхъæуы) у ирон æмæ уырыссаг поэт.

## Цардафыст
Брытъиаты Аслæнбег райгуырдис Дзæуджыхъæуы. Йæ фыд Буск уыдис заводы кусæг, 1942 азы фæмардис Фыдыбæстæйы Стыр хæсты. Аслæнбег бакастис астæуккаг скъолайы æмæ арæзтадон техникумы. 1958–1961 азты уыдиc Советон Æфсады. Уый фæстæ куыста заводы. 1964 азы ацыдис Узбекистанмæ æмæ дзы фæцис 27 азы бæрц. Куыста доны хæдзарады æмæ мелиорацийы министрады, бастдзинады министрады æмæ æндæр рæтты.

Æмдзæвгæтæ фыссыныл фæцалх скъолайы. Фыссы уырыссагау æмæ иронау. Йæ ирон æмдзæвгæтæ хицæн чиныгæй рацыдысты 2003 азы Дзæуджыхъæуы, «Лæгвæд», зæгъгæ, ахæм номимæ.

## Аслæнбеджы æмдзæвгæ
::**Гыццийы зарæг**
:Уæртæ рудзынгæн йæ авгыл
:Салф ыскодта цил.
:Мæн йæ мидбылхудтæй тавы
:Хъызты дæр Гыцци.

:Ниуы уад æргъæвст тæрхъусыл,
:Уаддымгæ — хъæхъхъаг.
:Æз мæ мады хъæлæс хъусын —
:Хъарм, фæлмæн, зæлдаг.

:Лидзы фын мысты хыртт-хырттæй,
:Скъæты уасы стур,
:Хъуысынц мæм мæ мады дзырдтæ:
:«А-ло-лай, мæ хур!»

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ирон поэттæ
Категори:Уырыссаг поэттæ
Категори:Цæгат Ирыстоны поэттæ
Категори:Дзæуджыхъæуы чи райгуырдис, уыдон
Аслæнбег
Дюмезиль, Жорж

**Жорж Дюмезиль** (; райгуырдис 1898 азы 4 мартъийы — амардис 1986 азы 11 октябры) уыдис францаг мифолог æмæ лингвист.

## Цардафыст
Дюмезиль ахуыр кодта Уæлдæр нормалон скъолайы Парижы. Йæ зондахастыл бандæвта Антуан Мейейы зонадон хъуыдытæ.
Йæ диссертацийы Жорж бацархайдта равдисын, æнæмæлæт чи дæтты, уыцы бердзенаг амбрози æмæ индиаг амритæ равзæрдысты праиндоевропæйаг уидагæй. Йæ ахæм хъуыдытæм академион æхсæнад фауæг ахаст кæй бадардтой, уый тыххæй Дюмезиль 1925 азы ацыдис кусын Стамбулы университеты ахуыргæнæгæй. Уым Жорж сцымыдис ис кавказаг æвзæгтæм, райдыдта ахуыр кæнын убыхаг æвзаг. Уыцы хъуыддаджы йын æххуыс кодтой, XIX æнусы Туркмæ алидзджыты байзæддæгтæй ма убыхагау цы стæм адæймæгтæ дзырдтой, уыдон.
Ноджы ма Дюмезиль иртæста ирон адæмы эпос, æмæ уым ссардта диссаг параллельтæ кельтаг таурæгътимæ.
1978-æм азы Дюмезилы равзæрстæуыд Францы академийы уæнгæй. 1984-æм азы ахуыргонды схорзæхджын кодтой Чино дель Дукайы премийæ.

## Æртæ функцийы теории
Дюмезиль æмæ йе скъолайы минæвæрттæ куыд зæгъынц, афтæмæй рагон индоевропæйаг æхсæнад арæзт уыдис æртæфункцион фæлтæрæй: *зонды куыстгæнджытæй* (дзуарылæгтæ, тæрхоны лæгтæ, арфæтæгæнджытæ, хингæнджытæ æмæ афтæ дарддæр), *тыхы куыстгæнджытæй* (хæстон адæм æмæ æфсæддон разамонджытæ), æмæ *хæдзарадон кусджытæй* (зæхкусджытæ, фосдарджытæ æмæ афтæ дарддæр). Ирон адæм дæр индоевропæйæгты иу хай сты, æмæ уымæ гæсгæ ацы фæд ахуыргонд уыдта нарты кадджыты: ам æхсæнадон фæлтæртæ ралæууыдысты мыггæгты хуызы — Алæгатæ, Æхсæртæггатæ æмæ Борæтæ.
Дюмезилы хъуыдымæ гæсгæ, рагон индоевропæйæгтæм зæдтæ æмæ дауджыты дуне арæзт уыдис æнгæс модельмæ гæсгæ. Цæвиттон, рагон ромæгтæн сæ сæйраг хуыцæуттæй Юпитер, Марс æмæ Квирин æххæст кодтой уыцы æртæ функцийæ фæйнæ иуы, ома Юпитер — фыццаг (зонды) функци, Марс— дыккаг (ома тыхы) функци, æмæ Квирин та — æртыккаг. Рагон индийæгтæм — Митрæ (кæнæ Варунæ), Индрæ æмæ дыууæ Насатьяйы, рагон славяйнæгтæм — Свантовит, Перун æмæ Велес  æмæ афтæ дарддæр.

## Куыстытæ
Дюмезиль у 40 чиныгæй фылдæры автор. Уыдонæй сæ ахсджиагдæртæ уырыссаг æвзагмæ тæлмацгонд нæм сты.

### Уырыссаг рауæгъдтытæ
* Осетинский эпос и мифология (Серия «Исследования по фольклору и мифологии Востока»). — М.: Наука, 1976. — 276 с.
* Верховные боги индоевропейцев (Серия «Исследования по фольклору и мифологии Востока»). — М.: Наука, 1986. — 234 с.
* Скифы и нарты / Сокр. пер. с фр. А. З. Алмазовой. — М.: Наука. 1990. — 231 с.
* Дюмезиль Ж. Доклады Сочинского отдела географического общества СССР. Выпуск I. — Л., 1968; вып. II, Л., 1971.

## Ахуыргонд мысынæн
Жорж Дюмезилы ном хæссы 45-æм гимназ Дзæуджыхъæуы.

## Литературæ
* *[[Абайты Васо|В. И. Абаев]].* Жорж Дюмезиль // *Ж. Дюмезиль.* Скифы и нарты. Москва: Наука, 1990, с.&nbsp;224–228.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Францы лингвисттæ
Категори:Ирон эпос иртасджытæ
Колыты Витали

thumb|200px|Колыты Витали
**Колыты (Колиты) Оледжы фырт Витали** (райгуырдис 1959-æм азы, Æхсæрысæры) у ирон фыссæг, фыссы дыгуронау.

Колыты Витали райгуырдиc Дыгургомы, Æхсæрысæр, зæгъгæ, уыцы хъæуы. Каст фæцис Цæгат Ирыстоны паддзахадон университеты филологион факультеты ирон-уырыссаг хайад. Куыста Горæтгæрон районы газеты бæрнон нымæрдарæй. 1991 азæй фæстæмæ та у журнал «Ирæф»-ы бæрнон нымæрдар.

## Уацмыстæ
* Уаза. Æмдзæвгæтæ (дыгуронау). Дзæуджыхъæу, «Ир», 1991;
* Сæхолæ. Æмдзæвгæтæ (дыгуронау). Дзæуджыхъæу, «Ир», 1997;
* Мæ царди нивæ. Æмдзæвгæтæ (дыгуронау). Дзæуджыхъæу, «Ир», 2006.

Категори:Ирон поэттæ
Категори:Дыгурон поэттæ
Категори:Цæгат Ирыстоны поэттæ
Категори:Æхсæрысæры чи райгуырдис, уыдон
Фидараты Руслан

thumb|200px|Руслан 2007-æм азы
**Фидараты Руслан** (райгуырдис 1959-æм азы, Зæронд Бæтæхъойыхъæуы) у ирон поэт æмæ нывгæнæг.

Руслан райгуырдис Зæронд Бæтæхъойыхъæуы. Бакастис Дзæуджыхъæуы аивæдты училищейы, стæй йæм фæсидтысты æфсадмæ. Ирыстонмæ куы сыздæхтис, уæд куыста нывгæнæгæй. Бирæ хæрзты бацыдис чиныгуадзæн «Ир»-æн, журнал «Ногдзау»-æн.

Хъодзаты Æхсар ахæм аргъ кæны Русланы поэтикон фæлварæнтæн:

## Уацмыстæ
* Арфæ. Æмдзæвгæтæ, Дзæуджыхъæу, 2003;
* Ныхас. Æмдзæвгæтæ, Дзæуджыхъæу, 2007.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ирон поэттæ
Категори:Цæгат Ирыстоны поэттæ
Категори:Цæгат Ирыстоны нывгæнджытæ
Руслан
Категори:Зæронд Бæтæхъойыхъæуы чи райгуырдис, уыдон
Зальцбург

**Зальцбург** (, ) у сахар Австрийы ныгуылæны, федералон зæхх Зальцбурджы административон центр.

## Фиппаинæгтæ

*
Ленкорань

**Ленкора́нь** (, ) у сахар Азербайджаны хуссары, Ленкораны районы административон центр.

## Бæстыхъæд
Ленкораны бæстыхъæд у уымæл субтропикон. Хуры радиаци у 125—134 ккал/см². Æппæты уазал мæй у январь (рæстæмбис 3,4&nbsp;°C), æппæты тæвд — июль (температурæ схæццæ кæны 35&nbsp;°C).

Категори:Азербайджаны сахартæ
Австриаг адæм

**Австриæгтæ** () сты Австрийы бындурон адæм (гермайнаг адæмтæй иу), дзурынц немыцаг æвзагыл.

Категори:Гермайнаг адæмтæ
Категори:Австрийы адæмтæ
Категори:Германы адæмтæ
Пусан

**Пуса́н** () у Хуссар Корейы стырдæр порт æмæ паддзахады дыккаг стырдæр сахар.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Хуссар Корейы сахартæ
Инчхон

**Инчхон** (зæронд ном: **Чемульпо**) у сахар æмæ порт Хуссар Корейы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Хуссар Корейы сахартæ
27 августы

## Бæрæгбæттæ æмæ сæрмагонд бонтæ

## Цаутæ
* 1896 — Занзибары хæст, историйы тæккæ цыбырдæрыл нымад у.

## Ацы бон райгуырдысты
* 1828 — Христо Данов, болгайраг рухстауæг, ахуыргæнæг æмæ чиныгуадзæг, Пловдивы сахары мэр (1897–1899).

## Ацы бон амардысты

Категори:Бонтæ
11 декабры

**11 декабры**, иронау **цыппурсы мæйы 11-æм бон** — азы 345-æм бон ( 346-æм бон).

## Бæрæгбæттæ æмæ сæрмагонд бонтæ
*  Хæхты æхсæнадæмон бон

## Цаутæ

## Ацы бон райгуырдысты
* 1911 — Нагиб Махфуз, мысираг фыссæг-романист, араббаг дунейы иунæг Нобелы премийы лауреат литературæйæ.

## Ацы бон амардысты
* 1911 — Христо Данов, болгайраг рухстауæг, ахуыргæнæг æмæ чиныгуадзæг, Пловдивы сахары мэр (1897–1899).

## Фиппаинæгтæ

Категори:Бонтæ
Азербайджайнаг адæм

**Азербайджайнæгтæ** (; кæнæ *azərilər*, آذری لر; *azəri türkləri*) сты тюркаг æвзагыл дзурæг адæм Азербайджаны æмæ Ираны цæгаты. Мингай азербайджайнæгтæ цæрынц Уæрæсе, Турк æмæ Гуырдзыстоны. Уыдон дзурынц азербайджайнаг æвзагыл.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Азербайджаны адæмтæ
Категори:Ираны адæмтæ
Категори:Дагъистаны адæмтæ
Категори:Тюркаг адæмтæ
Зальцбург (зæхх)

**Зальцбург** (, ) у федералон зæхх Австрийы ныгуылæны. Йæ сæйраг сахар у Зальцбург.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Австрийы зæххытæ
22 мартъийы

## Бæрæгбæттæ æмæ сæрмагонд бонтæ
* Индийы Ног аз.
* Лаос, Адæмон партийы бон.
* Ливан, Иордани, Араббаг лигæйы бон.
* Пуэрто-Рико, цагъарад аиуварс кæныны бон.
* Балты денджызы бон.

## Цаутæ

## Ацы бон райгуырдысты

## Ацы бон амардысты
* 1832 — Иоганн Вольфганг Гёте () (р.&nbsp;1749), немыцаг ахуыргонд æмæ фыссæг («Фауст», «Поэзи æмæ рæстдзинад»).
* 1962 — Советон Цæдисы Хъæбатыр Бицъаты Сергей, ныгæд æрцыдис Дзæуджыхъæуы.

Категори:Бонтæ
21 мартъийы

## Бæрæгбæттæ æмæ сæрмагонд бонтæ
* 

## Цаутæ

## Ацы бон райгуырдысты
* 1685 — Иоганн Себастьян Бах, немыцаг композитор.

## Ацы бон амардысты

Категори:Бонтæ
20 мартъийы

## Бæрæгбæттæ æмæ сæрмагонд бонтæ
* 

## Цаутæ

## Ацы бон райгуырдысты

## Ацы бон амардысты
* 1727 — Исаак Ньютон, англисаг физик, математик æмæ астроном, классикон физикæйы сфæлдисæг.
* 1990 — Лев Яшин (р.1929), советон футболист, дуаргæс.

Категори:Бонтæ
19 мартъийы

**19 мартъийы**, иронау **тæргæйтты мæйы 19-æм бон** — азы 78-æм бон ( 79-æм бон).

## Бæрæгбæттæ æмæ сæрмагонд бонтæ

## Цаутæ

## Ацы бон райгуырдысты
* 1913 — Александр Покрышкин (ам.1985), тæхæг-ас, æртæ хатты Советон Цæдисы хъæбатыр, авиацийы маршæл (1972).

## Ацы бон амардысты
* 1884 — Элиас Ленрот (), финнаг фольклорист, «Калевалæ»-йы эпос чи ныффыста, уый (р.&nbsp;1802).
* 1887 — Юзеф Игнацы Крашевский (), польшæйаг фыссæг, публицист, историк (р. 1812).
* 1916 — Василий Суриков, уырыссаг нывгæнæг (р.&nbsp;1848).

Категори:Бонтæ
18 мартъийы

## Бæрæгбæттæ æмæ сæрмагонд бонтæ
* 

## Цаутæ

## Ацы бон райгуырдысты

## Ацы бон амардысты
* 2001 — Абайты Васо, зынгæ лингвист, ирон æмæ æндæр ирайнаг æвзæгтæ иртасæг.

Категори:Бонтæ
Сосновый Бор (сахар)

**Сосновый Бор** («нæзы къох») у сахар Ленинграды облæсты, Финнаг бакæлæны былтыл. Цæрынц дзы 67 мин адæймаджы (2009).

Сахар зындгонд у, Ленинграды АЭС йæ цуры кæй лæууы, уымæй. Электростанцæйы чи кусы, уыдонæй сæ фылдæр цæрынц Сосновый Боры.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ленинграды облæсты сахартæ
16 мартъийы

## Бæрæгбæттæ æмæ сæрмагонд бонтæ
* 

## Цаутæ

## Ацы бон райгуырдысты
* 1970 — Гæбæраты Эдуард, у Хуссар Ирыстоны артиллерийы полчъы хицау, дæлбулкъон.

## Ацы бон амардысты
* 1982 — Вельё Кяспер (), эстойнаг режиссёр (р.&nbsp;1930).
* 1998 — Дерек Бартон () (р.&nbsp;1918), бритайнаг химик, Нобелы премийы лауреат (1969).

Категори:Бонтæ
13 мартъийы

## Бæрæгбæттæ æмæ сæрмагонд бонтæ
* 

## Цаутæ

## Ацы бон райгуырдысты
* 1887 — Александер Вандергрифт, АИШ-ы æфсæддон, Гвадалканалы тохы хъæбатыр, денджызон фистæгæфсады 18-æм командæгæнæг.
* 1987 — Джанайты Сослан, футболон клуб «Терчы» æмæ Уæрæсейы дыккаг иугонд футболон командæйы дуаргæс.

## Ацы бон амардысты

Категори:Бонтæ
Клагенфурт

**Кла́генфурт-ам-Вёртерзее** (, , , *Celovec ob Vrbskem jezeru*) у сахар Австрийы хуссары, Каринтийы федералон зæххы административон центр.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Австрийы сахартæ
Каринти (зæхх)

**Кари́нти** (, , ) у федералон зæхх Австрийы хуссары. Йæ сæйраг сахар у Клагенфурт.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Австрийы зæххытæ
Каринти

**Каринти**:

* **[[Каринти (зæхх)|Каринти]]** — федералон зæхх Австрийы;
* **[[Каринти (герцогад)|Каринти]]** — герцогад Сыгъдæг Ромы Империйы (1806 азы онг) æмæ Австрийы империйы (1918 азы онг)
* **Каринти** — историон бæстæ Словенийы
17 мартъийы

## Бæрæгбæттæ æмæ сæрмагонд бонтæ
* 

## Цаутæ
* 1991 — Æппæтцæдисон референдумы Советон Цæдисы гражданинтæ схъæлæс кодтой сæ цæдисон бæстæ халыны ныхмæ (хъæлæсгæнджытæй 70%).
* 1992 — Хуссар Африкæйы Республикæйы референдумы урсдзарм цæрджытæ схъæлæс кодтой саудзарм цæрджытæн æппæт граждайнаг бартæ радтынæн.

## Ацы бон райгуырдысты
* 1953 — Хæдарцаты Аслæнбег, инженер, Цæгат Ирыстоны парламенты депутат (2003-æм азы æвзæрст).

## Ацы бон амардысты

Категори:Бонтæ
Хъарман

**Хъарман** (, ) у бæлæсты мыггаг. Зайы Цæгаты æрдæгтымбылæджы.

## Иуæй-иу хуызтæ
* Сывылдз (*Ulmus minor*)
* Талм (*Ulmus glabra*)

Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Категори:Бæлæстæ
Тандер-Бей

**Тандер-Бей** () у сахар Канадæйы, Онтариойы провинцийы цæгат-ныгуылæны.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Онтариойы сахартæ
Саскатун

**Саскату́н** () у сахар Канадæйы, Саскачеваны провинцийы стырдæр сахар.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Саскачеваны сахартæ
12 декабры

**12 декабры**, иронау **цыппурсы мæйы 12-æм бон** — азы 346-æм бон ( 347-æм бон).

## Бæрæгбæттæ æмæ сæрмагонд бонтæ

## Цаутæ

## Ацы бон райгуырдысты
* 1905 — Дзесты Куыдзæг, ирон фыссæг æмæ тæлмацгæнæг.
* 1918 — Цæрукъаты Алыксандр, ирон поэт, тæлмацгæнæг, редактор.
* 1925 — Ахмад Шамлу, персайнаг поэт, прозаик, литературон критик.

## Ацы бон амардысты
* 2000 — Цæрукъаты Алыксандр, ирон поэт, тæлмацгæнæг, редактор.

Категори:Бонтæ
Скæсæн Фландри

**Скæсæн Фландри** (, ) у провинци Бельгийы цæгат-ныгуылæны. Æрбынат кодта Фламандийы регионы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Бельгийы административон дих