open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
1918-æм аз

## Цаутæ
* 31 январы — Адæмон комиссарты советы декретæй Уæрæсейы йæ тыхы бацыдис ныгуылæн-европæйаг къæлиндар: райсомæй уыд 14 февралы.
* 8 февралы — Тбилисы (Калачы) паддзахадон университеты бындур æвæрд æрцыдис.
* 3 мартъийы — Герман, Австри æмæ Уæрæсе бафидыдтой сахар Брест-Литовсчы. Ууыл Уæрæсейæн фæци Фыццаг Дунеон хæст; Финлянди, Латви, Литва, Польшæ æмæ Эстони хæдбар паддзахæдтæ баисты.
* 28 майы — Сомих йæ хæдбардзинад расидтис.
* 31 декабры — Германы ’фсад ацыдис Вильнюсæй.

## Райгуырдысты
* 20 майы — Эдвард Льюис (*Edward B. Lewis*) (ам. 2004), америкаг генетик, Нобелы премийы лауреат (1995).
* 7 июны — Павел Коган, советон поэт.
* 11 декабры — Солженицин Александр (ам.2008), советон фыссаг, Нобелы премийы лауреат (1970).
* 12 декабры — Цæрукъаты Алыксандр, ирон поэт.

## Амардысты
* 6 апрелы — Саввæ Мамонтов, уырыссаг амалхъом æмæ хæрзгæнæг (райгуырдис 1841).
* 3 ноябры — Александр Ляпунов, математик, академик.
* 14 ноябры — Максим Антонович, уырыссаг литературон критик æмæ публицист (райгуырд&nbsp;1835).
* 2 декабры — Эдмон Ростан, францаг поэт, драматург.
* 27 декабры — Карл Шлехтер, шахматист.

Категори:1918
1915-æм аз

## Цаутæ
* 
## Райгуырдысты
* 1 июлы — Саулохты Мухтар, поэт, тæлмацгæнæг  æмæ драматург, Гуырдзыстоны ССР-йы сгуыхт артист.

## Амардысты
* 3 августы — Гæдиаты Секъа, ирон фыссæг æмæ поэт, ирон аив прозæйы бындурæвæрæг.

Категори:1915
1916-æм аз

## Цаутæ
* 30 июлы — Григорий Неуймин 951 Гаспрæ ссарын.

## Райгуырдысты
* 5 декабры — Дудараты Вероникæ (ам.2009), зындгонд уæрæсейаг дирижёр.

## Амардысты
* 6 февралы — Рубен Дарио, Никарагуæйы поэт.

Категори:1916
1921-æм аз

## Цаутæ
* 31 январы — Райдыдта сыбираг зæхкусджыты растад.
* 4 мартъийы — Абхазы сфидар ис советон хицауад, æрæвæрдæуыд Абхазы Советон Социалистон Республикæйы бындур.

## Райгуырдысты
* 24 апрелы — Ярослав Мах (*Jaroslav Mach*) (амардис 1972), чехаг режиссёр æмæ сценарист.
* 20 майы — Вольфганг Борхерт (*Wolfgang Borchert*) (ам. 1947), немыцаг фыссæг.
* 4 июлы — Хаханты Дудар, композитор, фольклорæмбырдгæнæг, Хетæгкаты Къостайы номыл премийы лауреат.

## Амардысты
* 25 декабры — Владимир Короленко, уырыссаг фыссæг.

Категори:1921
1922-æм аз

## Цаутæ
* 28 февралы — Мысыр сси хæдбар паддзахад (уымæй размæ уыдис Стыр Британийы дæлбар территори).
* 20 апрелы — Сырæзт Хуссар Ирыстоны Автономон облæст.
* 23 майы — Петрограды саразтой ногдзауты организаци.
* 30 декабры — Æвæрд æрцыд ног паддзахад — Советон Цæдис. Советты фыццаг съезд.

## Райгуырдысты
* 8 февралы — Юрий Авербах, советон шахматист.
* 14 мартъийы — Лес Бакстер (ам. 1996), америкаг композитор.
* 31 октябры — Анатолий Папанов, советон театр æмæ кинойы артист.

## Амардысты
* 

Категори:1922
1923-æм аз

## Цаутæ
* 
## Райгуырдысты
* 14 декабры — Æбаты Æхсарбег, Советон Цæдисы Хъæбатыр.

## Амардысты
* 3 январы — Ярослав Гашек (*Jaroslav Hašek*) (райгуырдис 1883), чехаг фыссæг-сатирик.

Категори:1923
1924-æм аз

## Цаутæ
* 26 ноябры — Стыр хурал расидти Монголийы Адæмон Республикæ æмæ сфидар кодта уыцы паддзахадæн йæ конституци. 1924-æм азы конституцимæ гæсгæ Монголи сси дунейы дыккаг социалистон паддзахад.

## Райгуырдысты
* 12 июны — Джордж Буш-хистæр (), АИШ-ы 41-æм президент.

## Амардысты
* 21 январы — Владимир Ленин (æцæг мыггаг у *Ульянов*), политикон æмæ паддзахадон архайæг, марксизмы дарддæргæнæг, Советон Цæдисы бындурæвæрæг (р.&nbsp;1870).
* 3 февралы — Томас Вудро Вильсон (*Thomas Woodrow Wilson*), америкаг паддзахадон архайæг, АИШ-ы 28-æм президент (райгуырд&nbsp;1856).
* 14 апрелы — Луис Салливан (*Louis Henri Sullivan*) (р.&nbsp;1856), америкаг архитектор, фыццаг арвысхъауджытæ саразæг.
* 29 декабры — Карл Фридрих Георг Шпиттелер (*Carl Friedrich Georg Spitteler*) (райгуырдис 1845), швейцариаг фыссæг, романист, эссеист, Нобелы премийы 1919-æм азы лауреат.

Категори:1924
1925-æм аз

## Цаутæ
* 
## Райгуырдысты
* 27 февралы — Джусойты Нафи, зындгонд ирон фыссæг.
* 14 мартъийы — Джон Уэйн (ам. 1994), англисаг фыссæг.
* 15 сентябры — Кирилл Лавров, (ам. 2007), Уæрæсейы театр æмæ кинойы артист.
* 8 октябры — Мырзаганты Мухарбег, Стыр Ныхасы æгъдæуттæ æмæ традициты комитеты сæрдар.
* 25 ноябры — Ноннæ Мордюкова, (ам. 2008), Уæрæсейы театр æмæ кинойы артист.
* 21 декабры — Ольгæ Аросева, Уæрæсейы театр æмæ кинойы артист.

## Амардысты
* 12 мартъийы — Аркадий Аверченко, уырыссаг фыссæг-сатирик, юморист.
* 5 декабры — Владислав Реймонт (*Wladyslaw Stanisław Reymont*), польшæйаг фыссæг, Нобелы премийы лауреат (райг.&nbsp;1868).
* 25 декабры — Карл Абрахам (*Karl Abraham*) (райг. 1877), австриаг психоаналитик, Зигмунд Фрейды компаньон.
* 28 декабры — Сергей Есенин, уырыссаг поэт.

Категори:1925
1926-æм аз

## Цаутæ
* 17 декабры — Советон Цæдисы ахицæн фыццаг æппæтцæдисон цæрджыты сфыст.

## Райгуырдысты
* 23 мартъийы — Арчил Гомиашвили (ам.2005), театр æмæ кинойы артист.
* 13 августы — Фидель Кастро, Кубæйы сæргълæууæг.
* 2 сентябры — Евгений Леонов (ам.1994), советон театр æмæ кинойы артист.
* 9 октябры — Евгений Евстигнеев (ам.1992), советон театр æмæ кинойы артист, Советон Цæдисы адæмон артист (1983).
* 22 октябры — Спартак Мишулин (ам.2005), советон театр æмæ кинойы артист.
* 3 ноябры 
** Валдас Адамкус, Литвайы президент.
** Тедеты Серги, Республикæ Хуссар Ирыстоны адæмон артист.

## Амардысты
* 25 майы — Симон Петлюра (р.1879), украинаг политикон архайæг.
* 23 июны — Виктор Васнецов (р.1848), зындгонд уырыссаг нывгæнæг.
* 5 декабры — Клод Моне (р.1840), францаг нывгæнæг.

Категори:1926
1919-æм аз

## Цаутæ
* 5 январы — Сырх Æфсад байста Вильнюс.

## Райгуырдысты
* 14 июлы — Цагъаты Анастасия, лингвист, ирон æвзаг иртасæг.
* 10 ноябры — Калашников Михаил, советон æмæ уырыссаг зынгæхсгæ хæцæнгæрзты конструктор, Социалистон Фæллойы дыууæ хатты хъæбатыр, Уæрæсейы хъæбатыр.

## Амардысты
* 

Категори:1919
1920-æм аз

## Цаутæ
* 16 январы&nbsp;— АИШ-ы йæ тыхы бацыдис хус закъон.
## Райгуырдысты
* 2 январы — Айзек Азимов, америкæйаг фыссæг-фантаст, зонады хабæрттæ æмæ æнтыстытæ парахатгæнæг.
* 8 июны — Иван Кожедуб (ам.1991), тæхæг-ас, Советон Цæдисы æртæ хатты хъæбатыр, авиацийы маршæл.

## Амардысты
* 

Категори:1920
1927-æм аз

## Цаутæ
* 15 мартъийы — ДнепроГЭСы арæзтад райдыдта.
* 11 майы — АИШ-ы фæзынди Киноаивæдты америкаг академи. 1931 азæй уый дæтты «Оскартæ».

## Райгуырдысты
* 1 февралы — Хуссар Ирыстоны Додоты хъæуы райгуырдис ирон фыссæг Гаглойты Владимир.
* 12 июлы — Дæллаг Халацъаны хъæуы райгуырд фыссæг, поэт, тæлмацгæнæг Нартыхты Михал.

## Амардысты
* 

Категори:1927
1928-æм аз

## Цаутæ
* 
## Райгуырдысты
* 17 январы — Видал Сасун, америкаг косметолог.
* 27 февралы — Ариэль Шарон, 2001-æм азы мартъийæ Израилы премьер-министр.
* 12 июны — Ричард Мортон Шерман (), америкаг композитор, зарджыты автор æмæ сценарист.
* 14 июны — Эрнесто Че Гевара, Латинаг Америкæйы революционер, Кубæйы революцийы «команданте».
* 7 декабры — Ноам Хомски, америкаг лингвист æмæ политикон архайæг.

## Амардысты
* 25 апрелы — Пётр Врангель, уæрæсейаг æфсадфæтæг æмæ Сыбыры иртасæг.

Категори:1928
1929-æм аз

## Цаутæ
* 1 ноябры — арæзт фæцис æмæ эксплуатацимæ лæвæрд æрцыд Дзауы районы Гуфтайы хид.

## Райгуырдысты
* 3 майы — Козаты Исидор, ирон поэт æмæ журналист.
* 12 июны — Аннæ Франк () (ам. 1945-æм азы), нацистты концлагеры ахæст, зындгонд сси йæ боныгæй.
* 15 октябры — Галазты Æхсарбег, ирон ахуыргонд æмæ политик, Цæгат Ирыстоны президент (1994—1998).
* 22 октябры — Лев Яшин (ам. 1990), советон футболист, дуаргæс.

## Амардысты
* 17 декабры — Владимир Диксон, поэт æмæ прозаик. 

Категори:1929
1930-æм аз

## Цаутæ
* 
## Райгуырдысты
* 2 февралы — Юрий Апресян, уæрæсейаг лингвист.
* 15 мартъийы — Годжыцаты Исахъ, зындгонд ирон артист.

## Амардысты
* 14 апрелы — Владимир Маяковский (р.&nbsp;1893), уырыссаг советон поэт.
* 7 июлы — сэр Артур Конан-Дойл, номдзыд англисаг фыссæг.
* 29 сентябры ― Илья Репин (р.&nbsp;1844-æм азы), уырыссаг нывгæнæг.

Категори:1930
1931-æм аз

## Цаутæ
* 
## Райгуырдысты
* 1 февралы — Борис Ельцин, Советон Цæдисы фехæлды фæстæ Уæрæсейы фыццаг президент.
* 20 февралы —  Амандæ Блейк, америкаг актриссæ.
* 16 апрелы — Дзаболаты Хазби, ирон поэт.

## Амардысты
* 

Категори:1931
1932-æм аз

## Цаутæ
* 1 январы 
** Скуыста Горькийы автомобилон завод (ГАЗ).
** Йæ куыст байдыдта Сталиниры педагогон институт (ныры Хуссар Ирыстоны паддзахадон университет).
## Райгуырдысты
* 5 январы:
** Раисæ Горбачёва, Советон Цæдисы президент Михаил Горбачёвы бинойнаг (ам. 1999 азы).
** Умберто Эко (), италиаг фыссæг, философ, историк-медиевист.
* 15 мартъийы — Ежи Гофман, польшæйаг режиссёр æмæ сценарист.
* 19 ноябры — Цыбырты Людвиг, Хуссар Ирыстоны фыццаг президент

## Амардысты
* 10 февралы — Эдгар Уоллес (), англисаг фыссæг (р.&nbsp;1875 азы).

Категори:1932
1933-æм аз

## Цаутæ
* 
## Райгуырдысты
* 
## Амардысты
* 26 августы — Николай Ашма́рин, уæрæсейаг филолог, уый сарæзта чувашаг æвзаджы егъау бирæтомон дзырдуат.

Категори:1933
1934-æм аз

## Цаутæ
* 13 июны — Фашистон рæздзогтæ Гитлер æмæ Муссолини фембалдысты Венецийы.
* 29 июлы — Цæгат Ирыстоны скуыста Джызæлдоны ГЭС.

## Райгуырдысты
* Айларты Чермен — ирон поэт.
* Черчесты Георги — ирон фыссæг æмæ партион архайæг.
* 4 январы — Зураб Церетели, уæрæсейаг гуырдзиаг скульптор, Мæскуыйы бирæ цыртсурæтты автор.
* 11 январы — Жан Кретьен, Канадæйы 20-æм премьер-министр.
* 2 февралы — Отар Иоселиани, советон кинорежиссёр, Гуырдзыстоны адæмон артист.
* 15 февралы — Никлаус Вирт, швейцариаг компьютерон зонады иртасæг.
* 9 мартъийы — Юрий Гагарин, фыццаг космонавт.

## Амардысты
* Ибрагим-Бек Саракаев — цæцæйнаг фыссаг.

Категори:1934
1937-æм аз

## Цаутæ
* 13 июны — Алексей Толстой газет «Известия»-йæн телефонæй радзуры статья «Фыдыбæстæ!» () троцкистон-бухаринаг къордæн (Тухачевский, Якир æмæ æндæртæ) тæрхон рахæссыны фæдыл. Фыссæг зæгъта: «Знæг базонынмæ бирæ ныхæстæ мæ нæ бахъæудзæн. Йæ цæстыты æцæгæлон æрттывдæй йæ базондзынæн».

## Райгуырдысты
* 6 мартъийы — Терешкова Валентинæ, советон сылгоймаг-космонавт.
* 28 апрелы — Саддам Хусейн (صدام حسين), кæддæры Ирачы президент.
* 18 июны — Виталий Жолобов, советон космонавт.
* 23 июны — Мартти Ахтисаари, Финляндийы президент 1994—2000 азты дæргъы.
* 10 декабры — Сергей Аверинцев, советон филолог.

## Амардысты
* 

Категори:1937
1938-æм аз

## Цаутæ
* 12 мартъийы — Германы ’фсæд бацыд Австримæ. Туг нæ ракалдта, æмæ уымæй уыцы цау рахуыдтой «аншлюс» (немыцагау «баиугонд»).
* 15 мартъийы — Сауды Араббы ссардæуы фыццаг нефть.

## Райгуырдысты
* 5 январы — Хуан Карлос I, Испанийы къарол.
* 6 январы — Адриано Челентано, Италиаг киноактёр, зарæггæнæг, режиссёр.
* 25 январы — Владимир Высоцкий, актёр, поэт, зарæггæнæг.
* 4 майы — Дзигоро Кано, дзюдойы бындурæвæрæг.
* 28 майы — Леонардо Фавио (*Leonardo Favio*), аргентинæйаг режиссёр.
* 20 июлы — Алексей Герман, зындгонд уæрæсейаг кинорежиссёр.
* 9 августы — Леонид Кучмæ, Украинæйы зындгонд политик, дæргъвæтин рæстæг уыд бæстæйы президент.

## Амардысты
* 26 апрелы — Эдмунд Гуссерль (*Edmund Husserl*) (райгуырд 1859), немыцаг философ, феноменологийы бындурæвæрæг.
* 25 декабры — Карел Чапек (*Karel Čapek*), зындгонд чехаг фыссæг.

Категори:1938
1939-æм аз

## Цаутæ
* 1 сентябры — Германы æфсæдтæ бабырстой Польшæмæ. Уымæй райдыдта Дыккаг дунеон хæст.

## Райгуырдысты
* 14 апрелы — Эльжбета Чижевска (*Elźbieta Czyżewska*), польшæйаг киноактрисæ.
* 14 октября — Ральф Лорен, америкаг дизайнер.

## Амардысты
* 10 февралы — Пий XI (Аброджио Дамиано Акилле Ратти, ; р.&nbsp;1857), Ромаг Папæ (1922—1939 азты).
* 23 сентябры — Зигмунд Фрейд, австриаг психолог æмæ психиатр.
* 31 октябры — Отто Ранк, австриаг психолог (р.&nbsp;1884).

Категори:1939
1941-æм аз

## Цаутæ
* 7 мартъийы — Андрей Миронов, советон актёр æмæ зарæггæнæг.
* 6 апрелы — Гитлер бакодта йе ’фсæдтæ Грекъ æмæ Югославимæ.
* 13 июны — 13 июнæй 14 июнмæ æхсæв Латви, Литва æмæ Эстонийæ байдыдтой адæм Сыбырмæ ласын, æдæппæт 130 мин адæймагæй фылдæр. 14 июны уыцы паддзахæдтæ бæрæг кæнынц куыд Коммунистон репресситы амæттæгты мысæн бон.
* 22 июны — Сæумæрайсом райдыдта Фыдыбæстæйы Стыр хæст: фашистон æфсад балæбурдтой Советон Цæдисмæ.
* 5 декабры — райдыдта советон æфсады ныхмæбырст Мæскуыйы цур.
* 19 декабры — Гитлер сæйраг къамандыгæнæг фельдмаршалы Вальтер фон Браухичы йæ бынатæй ацух кодта æмæ æфсæддон архайæдтыл командæкæнынад йæхиуыл райста.

## Райгуырдысты
* 15 апрелы — Роман Балаян, кинорежиссёр.

## Амардысты
* 13 январы — Джеймс Джойс (*James Joyce*), ирландиаг фыссæг.

Категори:1941
1942-æм аз

## Цаутæ
* 17 июлы райдыдта Сталинграды тох.
## Райгуырдысты
* 14 апрелы — Валентин Лебедев, советон космонавт.
* 4 июлы — Битарты Зоя, филологон зонæдты кандидат, профессор, Хетæгкаты Къостайы номыл паддзахадон премийы лауреат.
* 17 августы — Муслим Магомаев, советон зарæггæнæг.

## Амардысты
* 

Категори:1942
1943-æм аз

## Цаутæ
* 8 февралы — Фыдыбæстæйы Стыр хæст: советон æфсад байстой Курск.

## Райгуырдысты
* 
## Амардысты
* 

Категори:1943
1935-æм аз

## Цаутæ
* 4 февралы — Мæскуыйы метрополитен фæлвæрынæн скуыста фыццаг поезд.
* 15 майы — Скуыста Мæскуыйаг метройы фыццаг хахх.
* 2 майы — Советон Цæдис æмæ Франц бафыстой кæрæдзимæ æххуыс кæныны тыххæй бадзырд.
* 10 июны — Номсусæг алкоголикты æхсæнадæн йæ бындур æвæрд æрцыд.

## Райгуырдысты
*1 январы — Дзуццаты Хадзы-Мурат, зынгæ ирон поэт, литературон критик, публицист æмæ æхсæнадон архайаг. 
*8 январы — Элвис Пресли, америкаг актёр æмæ зарæггæнæг.
* 12 июны — Николь Берже () (ам. 1967-æм азы), францаг актрисæ.
* 21 июны — Нинель Шахова, телеуынынадон журналисткæ, программæ «Время»-йы культурон комментатор 1971—1992 (амарди 2005).
* 21 июны — Франсуаза Саган, францаг фыссæг.
* 11 июлы — Плиты Гацыр, ирон литературæ иртасæг, филологон зонæдты кандидат, профессор.
* 11 сентябры — Герман Титов, советон космонавт (ам. 2000). 
*8 ноябры — Ален Делон, францаг актёр, продюсер, сценарист, режиссёр.

## Амардысты
* 12 майы — Пилсудский, Юзеф, польшæйаг паддзахадон архайæг, бæстæйы фыццаг сæргълæууæг.

Категори:1935
1936-æм аз

## Цаутæ
* 26 февралы — Фыццаг хæдтулгæ «Фольксваген» уагъд æрцыд Германы.
* 10 июны — Советон Цæдисы скуыста студи «Союзмультфильм».

## Райгуырдысты
* 
## Амардысты
* 27 апрелы — Чарльз Пирсон, англисаг математик, биохимик, философ. 
* 25 декабры — Фридрих Карл Штумпф (*Friedrich Carl Stumpf*) (райг. 1848), немыцаг философ æмæ психолог, иртаста музыкæйы тæфаг адæймаджы психикæмæ.

Категори:1936
1944-æм аз

## Цаутæ
* 27 январы — Ленинграды блокадæйы аскъуыд.
* 8 мартъийы — Сталины указмæ гæсгæ балхъайраг адæмы Хъазахстан æмæ Хъиргъизмæ тыхæй ласын байдыдтой (кæс: Адæмты депортацитæ).
* 16 апрелы  — инæлар Плиты Иссæйæн лæвæрд æрцыд Советон Цæдисы Хъæбатыры ном.

## Райгуырдысты
* 15 апрелы — Джохар Дудаев, советон инæлар, хиномрайсæг республикæ Ичкерийы (Цæцæны) президент.

## Амардысты
* 27 сентябры — Сергей Прокудин-Горский (р.&nbsp;1863-æм азы), зындгонд уырыссаг къамисæг.

Категори:1944
1945-æм аз

## Цаутæ
* Цæгат Ирыстоны скуыста Беканы ГЭС (0,54 МВт).
* 27 январы — Освенцимы концлагеры ахæстытæ ссарибæр уыдысты.
* 6 апрелы — инæлар-булкъон Хетæгкаты Георгийæн лæвæрд æрцыд Советон Цæдисы Хъæбатыры ном.
* 6 майы — лейтенант Гагкаты Андрейы фырт Алиханæн лæвæрд æрцыд Советон Цæдисы Хъæбатыры ном.
* 27 декабры — Корей дихгонд æрцыд дыууæ хайы: хуссайраг æмæ цæгатаг.

## Райгуырдысты
* 
## Амардысты
* 

Категори:1945
1947-æм аз

## Цаутæ
* 10 июны — Швецийы хæдтулгæуадзæн компани «Сааб» йæ фыццаг хæдтулгæ рауагъта.

## Райгуырдысты
* 1 январы — Владимир Титов, советон космонавт.

## Амардысты
* 16 апрелы — Николай Коновалов (р.&nbsp;1885), актёр.

Категори:1947
1948-æм аз

## Цаутæ
* Скуыста Дзæуджыхъæуы ГЭС, 9,2 МВт.
* 4 январы — Бирмæ (Мьянмæ) сси хæдбар паддзахад.
* 1 майы — Фæзынди ног корейаг паддзахад — КАДР.
* 13 июны — Бирмæ фехъусын кодта, коммунизм аразын кæй райдыдта, уый.

## Райгуырдысты
* 27 январы — Валерий (Вилли) Брайнин, Уæрæсейы æмæ Германы музыкæйы ахуыргонд, культур-менеджер, поэт.
* 2 майы — Владимир Маторин, оперон зарæггæнæг (бас), Большой театры солист, Уæрæсейы адæмон артист.
* 26 декабры — Николай Хлынцов, Республикæ Цæгат Ирыстон — Аланийы хицауады сæрдар 2006–2012.

## Амардысты
* 29 декабры — Харри Фарджен (*Harry Farjeon*) (райгуырдис 1878), бритайнаг композитор, педагог, музыкалон критик.

Категори:1948
1949-æм аз

## Цаутæ
* 4 апрелы — 12 бæстæйы бафыстой Цæгат-Атлантиаг бадзырд, уымæй скуыста НАТО-йы цæдис.

## Райгуырдысты
* 15 апрелы — Аллæ Пугачёва, эстрадæйы зарæггæнæг.
* 15 майы — Хуыдиаты Николай, советон футболист æмæ уæрæсейаг футболон тренер.

## Амардысты
* 29 декабры — Стефан Мейер (*Stefan Meyer*) (райгуырдис 1872), австриаг физик, Австрийы зонæдты академийы уæнг. Аппон физикæйы проблемæтæ иртæста, ссардта полонийы æрдæгхæлды æмгъуыд.

Категори:1949
1950-æм аз

## Цаутæ
* 23 январы — Иерусалим сси Израилы сæйраг сахар.
* 15 февралы — Китай æмæ Советон Цæдис бафыстой кæрæдзи хъахъхъæныны тыххæй бадзырд.

## Райгуырдысты
* 2 майы — Лу Грэмм (*Lou Gramm*), америкаг рок-музыкант, къорд «Foreigner»-ы зарæггæнæг. 

## Амардысты
* 10 февралы — Армен Тигранян, сомихаг композитор, хоры дирижёр æмæ педагог, Сомихаг ССР-ы сгуыхт аивæдты архайæг (р.&nbsp;1879).

Категори:1950
1953-æм аз

## Цаутæ
* 3 майы — Германы скуыста радиостанцæ Немыцаг уылæн ().

## Райгуырдысты
* 2 майы — Гергиты Валери, дирижёр, Мариинский театры аивадон разамонæг.

## Амардысты
* 5 мартъийы — Сталин Виссарионы фырт Иосиф (р.1879), советон хицауады сæргълæууæг, Советон Цæдисы Хъæбатыр, генералиссимус. 

Категори:1953
1951-æм аз

## Цаутæ
* 4 январы — Корейаг хæст: корейаг æмæ китайаг æфсæдтæ ссарибар кодтой Сеул.
* 24 декабры — Ливи сси хæдбар паддзахад, йæ фыццаг къарол уыд Идрис I.
## Райгуырдысты
* 14 январы — Сагкаты Валери, ирон зарæггæнæг, зарджыты автор, поэт æмæ композитор, Цæгат æмæ Хуссар Ирыстоны адæмон артист.

## Амардысты
* 10 январы — Синклер Льюис, америкæйаг фыссæг.

Категори:1951
1952-æм аз

## Цаутæ
* 
## Райгуырдысты
* 18 февралы — Александр Барыкин (ам.2011), зындгонд рок-музыкант, зарæггæнæг, поэт æмæ композитор.
* 28 мартъийы — Тыбылты Леонид, Хуссар Ирыстоны  æртыккаг Президент.
* 4 апрелы — Дзæуджыхъæуы райгуырдис уæгъдибар хъæбысхæстæй Европæ æмæ ССР Цæдисы цалдæр хатты чемпион, дунейы цыппар хатты чемпион, Дунейы Олимпион хъазтыты дыууæ хатты чемпион Андиаты Сослан.
* 7 октябры — Владимир Путин, Уæрæсейы хицауады сæрдар (премьер-министр).

## Амардысты
* 

Категори:1952
1956-æм аз

## Цаутæ
* 1 мартъийы — Урхо Кекконен сси Финляндийы президент. Уыцы бынаты уыдис 1982-æм азы онг.
* 28 апрелы — Советон Цæдисы Уæлдæр Советы барамындмæ гæсгæ, раздæр депортацигонд чи æрцыдис, уыцы адæмтæ райстой дардмæ цæуыны бар (уый агъоммæ цардысты «сæрмагонд цæрæнрæтты», уырдыгæй никæдæм цæуыны бар сæм уыд).

## Райгуырдысты
* 23 мартъийы — Алексей Улюкаев, Уæрæсейы экономист, экономикон зонæдты доктор.

## Амардысты
* 21 сентябры — Ригоберто Лопес Перес (, р. 1929), никарагуæйаг поэт, композитор æмæ растæг, диктатор Анастасио Сомосайы амарæг.
* 6 декабры — Бхимрао Рамджи Амбедкар (Бабасахиб), индиаг националист, юрист, нæфæцагайгæ кастæйы политикон раздзог.

Категори:1956
1957-æм аз

## Цаутæ
* Айларты Чермены фыццаг поэтикон чиныг «Лæппуйы бæллиц» рацыдис.
* Репрессигонд фыссæг Хъуылаты Созырыхъойы (ам. 1937) уацмысты æмбырдгонд рацыдис Цхинвалы.
* Хуыгаты Геор ныффыста йæ фыццаг пьесæ.
* Дзесты Куыдзæг реабилитацигонд æрцыдис.
* 31 августы — Малайзи хæдбар паддзахад сси.

## Райгуырдысты
* 2 июлы — Сабанты Тамерлан, театр æмæ кинойы артист, Хетæгкаты Къостайы номыл премийы лауреат.
* 1 ноябры — Цоциты Барис, Хуссар Ирыстоны политик, 2008-æм азы хæсты фæстæ кусы куыд фæсконфликтон бадзæбæх кæныныл Хуссар Ирыстоны президенты æххастбарджын минæвар.
* 24 декабры — Хамид Карзай, Афгъанистаны президент 2001-æм азы фæстæ.

## Амардысты
* 

Категори:1957
1958-æм аз

## Цаутæ
* Цхинвалы мыхуырæй рацыдис Бестауты Гиуæргийы фыццаг чиныг «Уадтымыгъ».
* Цæуын байдыдта мæхъхъæлон литературæйы альманах «Лоаман Iуйре» (Хæхты райсом).
* Парагвайы адæм Альфредо Стресснеры фыццаг хатт равзæрстой президенты бынатмæ (уый размæ цыппар азы дæргъы уыдис диктатор, фæфæлдахты фæдыл).
* 4 январы — Спутник 1 йæ орбитæйæ зæххмæ æрхаудта (стахтис 1957-æм азы 4 октябры).
* 13 январы — Китайы скуыста фыццаг эксперименталон аппон реактор.
* 1 февралы — Мысыр æмæ Сирийы баиуæй арæзт æрцыдис Араббы Иугонд Республикæ.

## Райгуырдысты
* Бланкæ Кастельон, поэтессæ, Никарагуæйы фысджыты центры президенты хæдивæг.
* 14 июны — Бзарты Руслан, ЦИПУ-йы профессор, историон зонæдты доктор, Ирыстоны истори иртасæг.
* 21 июны — Собянин Сергей, Мæскуыйы мэр æмæ политикон архайæг.

## Амардысты
*

Категори:1958
1959-æм аз

## Цаутæ
* Советон Цæдисы скуыста дунейы фыццаг атомон ихсæттæг «Ленин».
* Алагиры сарæзтæуыд Алагиры радиотехникон завод.
* 17 декабры — Советон Цæдис сарæзта йæхицæн стратегион ракетон æфсад.

## Райгуырдысты
* 

## Амардысты
* Гудцаты Агуыбе, ирон барæг.
* 27 сентябры — Ганс Гримм, немыцаг фыссæг, немыцаг националистты идеолог.

Категори:1959
1960-æм аз

## Цаутæ
* Раздæры Францы колонитæ Мадагаскар, Нигер æмæ Чад систы хæдбар паддзахæдтæ. 
* Мыхуырæй рацыдис ирон поэт Дзаболаты Хазбийы уацмысты фыццаг æмбырдгонд «Хæс».
* Райдыдта Асуаны донмарæны арæзтад Мысыры.
* Пакистан райдыдта йæ ног сæйраг сахар аразын — Исламабад.
* Советон Цæдисы сæвæрдтой сахар Талнахы бындур Таймыры.
* 10 мартъийы — Канадæйы индейæгтæ райстой хъæлæс кæныны бар.

## Райгуырдысты
* 22 августы — Сергей Меняйло, Сауденджызон флоты командæгæнæджы хæдивæг, вице-адмирал. Райгуырдис Алагиры. 2010-æм азы Меняйлойы кандидатурæ иннæты ’хсæн æвæрд æрцыдис Уæрæсейы президенты раз Цæгат Ирыстоны сæргълæууæджы бынатмæ.
* 30 августы — Бако Саакян‎, Уæлхох Карабахы нырыккон президент.
* 27 ноябры — Гæззаты Юри, футболон тренер.

## Амардысты
* 4 январы — Альбер Камю, францаг фыссæг æмæ философ.

Категори:1960
1961-æм аз

## Цаутæ
* 13 июны — Калугæйы Юрий Гагарин сæвæрдта фыццаг дур дунейы фыццаг Космонавтикæйы музейы фундаментмæ.

## Райгуырдысты
* 6 февралы — Юрий Онуфриенко, советон космонавт.
* 29 октябры — Алексей Горбунов, Уæрæсейы актёр.

## Амардысты
* 

Категори:1961
1954-æм аз

## Цаутæ
* Америкаг фирмæ IBM рауагъта фыццаг электронон калькулятор, афæдзы дæргъы æлхæд æрцыдысты æрмæст 450 машинæйы.
* 1 мартъийы — АИШ срæмыгъта донгуырон бомбæ, Хиросимæйы чи срæмыгъта, уыцы бомбæйæ 500 хатты тыхджындæр.
* 15 августы — Альфредо Стресснер сси Парагвайы президент. Уыцы бæстæйы хицауиуæг кодта 1989 азы онг.
* 17 сентябры — байгом ис советон аппон полигон Ног Зæххыл.

## Райгуырдысты
* 23 февралы — Виктор Ющенко, Украинæйы президент.
* 30 мартъийы — Лаймæ Вайкуле, зындгонд латвиаг зарæггæнæг.
* 13 апрелы — Мамсыраты Таймураз, Республикæ Цæгат Ирыстон — Аланийы сæргълæууæг.
* 7 августы — Гæззаты Валерæ, уæрæсейаг футболист æмæ футболон тренер.

## Амардысты
* 16 апрелы — Фёдор Комиссаржевский (райгуырдис 1882), театралон режиссёр æмæ нывгæнæг.
* 29 сентябры ― Александр Абашели (р.&nbsp;1884-æм азы), гуырдзиаг поэт æмæ фыссæг-фантаст. 
* 3 ноябры — Анри Матисс, францусаг нывгæнæг.
* 29 декабры — Садриддин Айни (æцæг ном у *Садриддин Саид-Муродзода*) (райгуырдис 1878), зындгонд таджикаг фыссæг æмæ поэт, фыста таджикагау æмæ узбекагау дæр.

Категори:1954
1955-æм аз

## Цаутæ
* 14 майы — Советон Цæдис, Албани, Болгари, Венгри, ГДР, Польшæ, Румыни æмæ Чехословаки бафыстой Варшавæйы бадзырд.
* 17 июлы — Калифорнийы байгом Диснейленд.

## Райгуырдысты
* 18 январы — Кевин Костнер.
* 14 мартъийы — Кодзырты Таймураз, Дзæуджыхъæуы «Спартачы» футболист (1973-1986)  
* 28 октябры — Билл Гейтс, америкаг амалиуæгдар; компани «Майкрософты» сфæлдисæгтæй иу.

## Амардысты
* 18 апрелы — Альберт Эйнштейн, немыцаг физик, Ахастады теорийы автор, Нобелы премийы лауреат (1921).

Категори:1955
1962-æм аз

## Цаутæ
* 17 декабры — Монакойы конституци йæ тыхы бацыд.

## Райгуырдысты
* 1 январы — Равчанбек Алиев, советон хъиргъизаг космонавт.
* 14 апрелы — Черчесты Алан, зындгонд ирон фыссæг æмæ ахуырадон кусæг, Цивилизацийы институты ректор. Йæ уацмыстæ фыссы уырыссагау.

## Амардысты
* 9 апрелы — Леонид Соловьёв, советон фыссæг.

Категори:1962
1963-æм аз

## Цаутæ
* Кусын райдыдта Одессæйы политехникон университеты прибортæ аразæн институт Севастополы. Фæстæдæр уымæй райрæзтис **[[Севастополы националон техникон университет]]** (университеты статус 1994-æм азæй).
* 1 апрелы — байгом ахуыргæнджыты дæсныйад хуыздæргæнæн Хуссар Ирыстоны институт.
* 28 апрелы — Скуыста аэровокзал «Внуково-2».

## Райгуырдысты
* 2 сентябры — Черчесты Станислав, футболон клуб «Терчы» сæйраг тренер, Уæрæсейы Федерацийы спорты сгуыхт мастер (2003). 
* 29 октябры — Эльвирæ Набиуллина, Уæрæсейы экономист, паддзахадон архайæг, Уæрæсейы экономикæйы рæзты министр.

## Амардысты
* 19 декабры — Алан Хендерсон Гардинер, Мысыры бритайнаг иртасæг, ссардта «Лейдены папирус».

Категори:1963
1964-æм аз

## Цаутæ
* Æрыдон сси сахар.
* Хицæн чиныгæй рацыд Джыккайты Шамилы æмдзæвгæты фыццаг æмбырдгонд «Æфсарм».
* 7 февралы — «Битлз» АИШ-мæ фыццаг хатт æрбацыдысты.
* 28 майы — Палестинæйы сæрибаргæнæн организаци скуыста.
* 29 сентябры — Скуыста Нововоронежскы АЭС-ы фыццаг агрегат.

## Райгуырдысты
* 
## Амардысты
* 

Категори:1964
1965-æм аз

## Цаутæ
* Цæгат Ирыстоны скуыста Павлодольскæйы ГЭС (2,64 МВт).
* 15 февралы — Канадæйы сфидар кодтой ног тырыса, тæгæры сыфимæ.
* 26 ноябры — Франц скусын кодта йæ фыццаг æмбæлццон — «Asterix».

## Райгуырдысты
* 14 сентябры — Дмитрий Медведев — Уæрæсейы Федерацийы Хицауады Сæрдар.

## Амардысты
*

Категори:1965
1966-æм аз

## Цаутæ
* 26 апрелы — Ташкенты зæххæнкъуыст (8 баллы).
* 8 мартъийы — Советон Цæдисы Сылгоймæгты дунеон бон сси æнцойбон.

## Райгуырдысты
* 

## Амардысты
* 5 мартъийы — Ахматова Аннæ, уырыссаг поэт.

Категори:1966
1969-æм аз

## Цаутæ
* 
## Райгуырдысты
* 18 сентябры — Тедеты Бахвæ, футболон клуб «Алани»-йы зындгонд футболист æмæ тренер, Хуссар Ирыстоны физикон культурæ, спорт, туризм æмæ фæсивæды хъуыддæгты фæдыл министры хæдивæг.

## Амардысты
* 28 январы — Дзаболаты Хазби, ирон поэт.

Категори:1969
1970-æм аз

## Цаутæ
* 
## Райгуырдысты
* 14 мартъийы — Мередит Саленджер, америкаг актрисæ.

## Амардысты
* 25 сентябры — Ремарк, германиаг фыссæг

Категори:1970
1971-æм аз

## Цаутæ
* 
## Райгуырдысты
* 31 мартъийы — Павел Буре зындгонд хоккеист.
* 27 декабры — Сергей Бодров, уæрæсейаг режиссёр, актёр, сценарист (фæмард 2002-æм азы Цæгат Ирыстоны).
* 28 декабры — Артур Пагæты, «Аланийы» футболист, хъахъхъæнæг æмæ тренер.

## Амардысты
* 11 мартъийы — Евгений Бокарев, зынгæ советон лингвист.
* 6 апрелы — Игорь Стравинский, зынгæ уырыссаг композитор (райг.&nbsp;1882).
* 5 декабры — Гæздæнты Гайто (рай. 1903), уырыссаг фыссæг ирæттæй.

Категори:1971
1972-æм аз

## Цаутæ
* 
## Райгуырдысты
* 11 январы — Амандæ Пит, америкаг актрисæ.

## Амардысты
* 13 апрелы — Борис Курчатов (райгуырд 1905), советон химик.
* 18 майы — Борис Ананьев, советон психолог, Бетъырбухы психологты зонадон скъолайы бындурæвæрæг æмæ разамонæг.

Категори:1972
1973-æм аз

## Цаутæ
* Поэт Хаджеты Таймуразы фыццаг чиныг «Фараст барæджы» мыхуырæй рацыдис Цхинвалы. 
* 22 июны — Иугонд Нациты Организацимæ бацыдысты Германы Федеративон Республикæ æмæ Германы Демократон Республикæ.

## Райгуырдысты
* 

## Амардысты
* 20 январы — Амилкар Кабрал (), Гвиней-Бисауы хæдбардзинадыл тохы раздзог (р. 1924-æм азы).
* 22 январы — Линдон Джонсон, АИШ-ы 36-æм президент (р. 1908-æм азы).
* 11 мартъийы — Владимир Вавилов, советон композитор (р. 1925-æм азы).
* 8 апрелы — Пабло Пикассо, испайнаг нывгæнæг, скульптор, график, керамист æмæ дизайнер (р. 1881-æм азы).
* 5 декабры — Роберт Уотсон-Уатт (*Robert Watson-Watt*), шотландиаг физик, радар чи æрымысыд (1935), уый.

Категори:1973
1974-æм аз

## Цаутæ
* 
## Райгуырдысты
* 3 августы — Игорь Яновский, Уæрæсейы футболист.

## Амардысты
* 

Категори:1974
1967-æм аз

## Цаутæ
* 7 мартъийы — Коммунистон партийы уынаффæмæ гæсгæ æппæт Советон Цæдисы кусджытæ райдыдтой фондзбонон къуыри кусын, дыууæ æнцойбонтимæ.

## Райгуырдысты
* 
## Амардысты
* 18 майы — Серапион Вацадзе, гуырдзиаг нывгæнæг.

Категори:1967
1968-æм аз

## Цаутæ
* 2 майы — Скуыста Израилы телеуынынад.

## Райгуырдысты
* 11 январы — Том Дюмонт, америкаг гитарист, хъазыд группæйы «No Doubt».
* 23 августы — Тедеты Дзамболат, ирон хъæбысæйхæцæг, Уæрæсейы Федерацийы уæгъдибар хъæбысæйхæцджыты æмбырдгонд командæйы сæйраг тренер.

## Амардысты
* 27 мартъийы — Гагарин Юрий, советон тæхæг-космонавт.

Категори:1968
1975-æм аз

## Цаутæ
* «Майкрософт»-ы бындур æвæрд æрцыд.

## Райгуырдысты
* 17 декабры — Миллæ Йовович, америкаг киноактрисæ æмæ фотомодель.

## Амардысты
* 5 апрелы — Чан Кайши, Китайы политикон æмæ хæстон архайæг (райг.&nbsp;1887).
* 25 майы — Голоты Владимир, ирон фыссæг æмæ журналист.

## Нобелы преми
* Физикæ: Aage Niels Bohr, Ben Roy Mottelson, Leo James Rainwater
* Хими: John Warcup Cornforth, Vladimir Prelog
* Медицинæ: David Baltimore, Renato Dulbecco, Howard Martin Temin
* Литературæ: Eugenio Montale
* Сабырдзинады преми: Андрей Сахаров 
* Экономикæ: Леонид Канторович, Tjalling Koopmans

Категори:1975
1976-æм аз

## Цаутæ
* 
## Райгуырдысты
* 16 ноябры — журналист æмæ фыссæг Цыхуырбаты Алан, журнал «Дарьял»-ы сæйраг редактор.

## Амардысты
* 11 апрелы — Александр Гладков (р.&nbsp;1912), драматург, фильм «Гусарская баллада»-йы сценарийы автор.
* 26 майы — Мартин Хайдеггер, немыцаг философ.

Категори:1976
1977-æм аз

## Цаутæ
* 27 сентябры — Украинæйы фыццаг атомон электростанцæ Чернобылы АЭС электрон тых дæттын райдыдта.

## Райгуырдысты
* 31 мартъийы — Æгайты Алан, «ФК Аланийы» футболист.
* 9 октябры — Беруаты Егор, театр æмæ кинойы артист.

## Амардысты
* 5 апрелы — Юрий Завадский, советон актёр æмæ режиссёр, Советон Цæдисы адæмон артист, педагог, профессор, алыхуызон премиты лауреат (райг.&nbsp;1894).
* 11 апрелы — Жак Превер (р.&nbsp;1900), францаг поэт.
* 25 декабры — Чарли Чаплин (*Charles Spencer Chaplin*) (райг. 1889), актёр, режиссёр, сценарист.
Категори:1977
1981-æм аз

## Цаутæ
* 

## Райгуырдысты
* 11 августы — Хъуысаты Алан, ирон футболист.

## Амардысты
* 15 февралы — Карл Рихтер, немыцаг дирижёр.
* 11 майы — Боб Марли (æнæхъæн ном *Роберт Неста Марли*, р. 1945), музыкант.
* 18 майы — Уильям Сароян (*William Saroyan*), америкæйаг фыссæг (р. 1908).

Категори:1981
1982-æм аз

## Цаутæ
* 30 майы — Испани бацыдис НАТО-мæ.

## Райгуырдысты

## Амардысты
* 13 январы — Марсель Камю (*Marcel Camus*) (райгуырдис 1912), францаг режиссёр æмæ сценарист.
* 14 июны — Доййаты Саханджери, ирон тæлмацгæнæг æмæ литератор.

Категори:1982
1983-æм аз

## Цаутæ
* 25 апрелы — Советон Цæдисы сæргълæууæг Андропов америкаг чызг Самантæ Смитæн хонæг рарвыста. Фæстæдæр Самантæ Смит æрбацыд советон бæстæмæ æмæ дзы арвыста цалдæр боны пионертимæ.

## Райгуырдысты
* 19 октябры — Гæбулты Владимир, Махачкалайы «Анжи»-йы футболист, дуаргæс.

## Амардысты
* 14 мартъийы — Морис Роне (*Maurice Ronet*) (р.&nbsp;1927), францусаг актёр.
* 27 сентябры — Михайло Стельмах (р.&nbsp;1912-æм азы), украинаг фыссæг.
* 17 декабры — Хэл Перейра (*Hal Pereira*) (райгуырд 1905-æм азы), америкаг нывгæнæг.
* 25 декабры — Хуан Миро (*Juan Miró*) (райг. 1893), испайнаг нывгæнæг-сюрреалист.

Категори:1983
1984-æм аз

## Цаутæ
* 1 январы — Бруней хæдбар паддзахад сси.

## Райгуырдысты
* 11 июны — Вагнер Лав, Бразилийы футболист, футболон клуб «ЦСКА»-йы размæбырсæг
* 4 октябры — Дмитрий Хомич, ФК «Алани» футболист, дуаргæс
* 22 декабры — Basshunter, Швецийы зарæггæнæг, продюсер, диджей

## Амардысты
* 20 июны — Раневская Фаинæ, советон театр æмæ кинойы артист.
* 14 августы — Петросян Тигран, шахматист, Дунейы фараст хатты чемпион (1963-1969)
* 20 декабры — Устинов Дмитрий, Советон Цæдисы хъахъхъæнындзинады министр.

Категори:1984
1985-æм аз

## Цаутæ
* Чиныгуадзæн «Ир»-ы рацыд Касаты Батрадзы æмдзæвгæты æмбырдгонд «Уалдзæджы хъæр».
* 14 июны — Европæйы фондз паддзахады Шенгены бадзырд бафыстой.

## Райгуырдысты
* 

## Амардысты
* 13 ноябры — Александр Покрышкин (р.1913), тæхæг-ас, æртæ хатты Советон Цæдисы хъæбатыр, авиацийы маршæл (1972).
 

Категори:1985
1986-æм аз

## Цаутæ
* 29 январы — АИШ-ы срæмыгъд космосон нау «Челленджер».
* 26 апрелы — Чернобылы атомон электростанцæйы авари.

## Райгуырдысты
* 8 апрелы — Касаты Алан, Уæрæсейы футболист.
* 8 апрелы — Акинфеев Игорь, Уæрæсейы футболист.

## Амардысты
* 7 февралы — Фрэнк Герберт, америкæйаг фыссæг-фантаст.
* 12 апрелы — Катаев Валентин (райгуырдис 1897), уæрæсейаг æмæ советон фыссæг.
* 29 декабры — Андрей Тарковский (райгуырдис 1932), уæрæсейаг кинорежиссёр, сценарист.

Категори:1986
1979-æм аз

## Цаутæ
* 5 февралы — Айатолла Хомейни дунемæ фехъуысын кодта, Иран пысылмон паддзахад кæй сси, уый.
* 24 декабры — Советон Цæдис барвыста йе ’фсад Афгъанистанмæ.

## Райгуырдысты
* 18 августы — Дзамболат Бæззаты — футболист, размæбырсæг æмæ æрдæгхъахъхъæнæг.

## Амардысты
* 6 февралы — Плиты Иссæ (р.1903), советон инæлар, дыууæ хатты Советон Цæдисы хъæбатыр.
* 16 апрелы — Анатолий Харлампиев, хъæбысхæст самбойы бындурæвæрæг.

Категори:1979
1980-æм аз

## Цаутæ
* 19 июлы — Мæскуыйы XXII Олимпаг хъæзтытæ байгом уыдысты.
* Дани Гренландийæн уæрæх автономи радта.

## Райгуырдысты
* 
## Амардысты
* 25 июлы — Владимир Высоцкий — советон уырыссаг поэт, актёр æмæ зарæггæнæг. 

Категори:1980
1987-æм аз

## Цаутæ
* Малиты Васо æвзæрст æрцыдис Цæгат Ирыстоны фысджыты цæдисы сæрдарæй.

## Райгуырдысты
* 13 мартъийы — Джанайты Сослан, футболон клуб «Терчы» æмæ Уæрæсейы дыккаг иугонд футболон командæйы дуаргæс.
* 5 августы — Бахъаты Михаил, «Аланийы» футболист, æрдæгхъахъхъæнæг.

## Амардысты
* 11 апрелы — Примо Леви (р.&nbsp;1919), италиаг химик, фыссæг.
* 7 августы — Анатолий Папанов (р.1922), советон театр æмæ кинойы артист.
* 16 августы — Андрей Миронов (р. 1941), советон театр æмæ кинойы артист.
* 2 декабры — Яков Зельдович (р.1914), советон физик. 

Категори:1987
1988-æм аз

## Цаутæ
* Чиныгуадзæн «Ир» иронау цалдæр поэтикон чиныджы рауагъта, уыдоны æхсæн
** Хæмыцаты Албеджы «Суадоны цин»,
** Коцты Лизæйы «Æрвон зынг»,
** Касаты Батрадзы «Уалдзæджы хъæр».

## Райгуырдысты
* 
## Амардысты
* 

Категори:1988
1989-æм аз

## Цаутæ
* Чиныгуадзæн «Ир»-ы рацыд Хъайтыхъты Азæмæты таурæгьты дыккаг чиныг — «Фыййауы лæдзæг».
* 15 февралы — Советон Цæдис йе ’фсад Афгъанистанæй рацæуын скодта.
* 9 ноября — фехæлд Берлины быру, Герман баиу.
* 29 декабры — Вацлав Гавел сси Чехословакийы президент.

## Райгуырдысты
* 17 июны — Цæрикъаты Тарас —  «Аланийы» футболист, къорды капитан.
* 31 мартъийы — Джиголаты Дауыт, «Аланийы» футболист, дуаргæс.

## Амардысты
* 23 январы — Сальвадор Дали (), испайнаг нывгæнæг-сюрреалист (р.&nbsp;1904).
* 2 февралы — Богатырёв Юрий, театр æмæ кинойы артист
* 30 июны — Плятт Ростислав, театр æмæ кинойы артист
* 14 декабры— Сахаров Андрей, советон физик, академик, политикон архайæг

Категори:1989
1990-æм аз

## Цаутæ
* 31 январы — Мæскуыйы скуыста Советон Цæдисы фыццаг McDonald’s. Адæм дзы рады лæууыдысты.
* 7 февралы — Советон Цæдисы фехæлд: Партийы Централон Комитет хæдбарæй фæцух и йæ разамынды функцитæй.

## Райгуырдысты
* 5 февралы — Бураты Ацæмæз, Уæрæсейы футболист.
* 15 майы — Дудиаты Аслан, «Аланийы» футболист, хъахъхъæнæг. 
* 17 июны — Зæгъойты Алан, «ЦСКА»-йы æмæ Уæрæсейы иугонд футболон командæйы æрдæгхъахъхъæнæг.

## Амардысты
* 20 мартъийы — Лев Яшин, советон футболист
* 18 июлы — Валентин Пикуль, советон фыссæг
* 19 июлы — Георгий Бурков, советон театр æмæ кинойы артист.

Категори:1990
1991-æм аз

## Цаутæ
* Дзæуджыхъæуы мыхуырæй рацыдис литературон журнал «Дарьял»-ы фыццаг номыр.
* 29 апрелы — тыхджын зæххæнкъуыст Дзауы цур: Дзау æмæ Хахеты 59 адæймаджы фæмардысты, Хахет уыцы бонæй æдзæрæг у.
* 26 майы — Президенты æвзæрстытæ Гуырдзыстоны. Уыцы æвзæрстыты фæстиуæгæн бæстæйы президент сси Звиад Гамсахурдиа.

## Райгуырдысты
* 16 январы — Годжысаты  Георгий, «Аланийы» футболист, размæбырсæг.
* 23 январы — Алан Гæтæгты — Динамо (ФК, Мæскуы)йы футболист.
* 27 сентябры — Плиты Зауырбег, Уæрæсейы æмæ Хъазахстаны футболист, «Аланийы» хъахъхъæнæг.

## Амардысты
* 8 августы — Иван Кожедуб (р.1920), тæхæг-ас, Советон Цæдисы æртæ хатты хъæбатыр, авиацийы маршæл.

## Фиппаинæгтæ

Категори:1991
1992-æм аз

## Цаутæ
* 2 январы — Уæрæсейы райдыдта экономикон реформæ, «æргъты либерализаци».
* 6 январы — Уæлхох Карабахы Республикæ йæ хæдбардзинад расидти.
* 20 майы  — Цхинвалы районы Зары фæндагыл гуырдзиаг фыдгæнджытæ амардтой 34 æнаххос адæймаджы.

## Райгуырдысты
* 

## Амардысты
* 16 февралы — Сагкаты Валери (р. 1951), ирон зарæггæнæг, зарджыты автор, поэт æмæ композитор, Цæгат æмæ Хуссар Ирыстоны адæмон артист. Зæйласт фæци Цхинвалмæ фæндагыл.
* 5 мартъийы  — Евгений Евстигнеев (р.1926), советон театр æмæ кинойы артист, Советон Цæдисы адæмон артист (1983).
* 6 апрелы — Айзек Азимов (*Isaac Asimov*), америкаг фыссæг-фантаст, зонад парахатгæнæг, биохимик (райг.&nbsp;1920).

Категори:1992
1993-æм аз

## Цаутæ
* 1 январы — Чехословаки дихгонд æрцыд дыууæ паддзахадыл — Европæйы картæйыл фæзындысты Чехи æмæ Словаки.
* 4 апрелы — Турк сæхгæдта йæ арæн Сомихимæ.
* 14 майы — Литва, Словени æмæ Эстони систы Европæйы Советы уæнгтæ.
* 24 майы — Эритрей сси Эфиопийæ хæдбар паддзахад.

## Райгуырдысты
* 

## Амардысты
* 23 январы — Евгений Винокуров (р.&nbsp;1925), уырыссаг поэт.
* 29 декабры — Аксель Корти (*Axel Corti*) (райгуырд 1933), австриаг режиссёр.
* 31 декабры — Звиад Гамсахурдиа, Советон Цæдисы фехæлды фæстæ Гуырдзыстоны фыццаг президент.

Категори:1993
1996-æм аз

## Цаутæ
* 29 декабры — 36 азы чи цыди, уыцы Гватемалæйы мидхæст фæци.
* 10 ноябры — Хуссар Ирыстоны уагъд æрцыдысты фыццаг президентон æвзæрстытæ (Цыбырты Людвиг фæуæлахиз).

## Райгуырдысты
* 
## Амардысты
* 

Категори:1996
1997-æм аз

## Цаутæ
* 
## Райгуырдысты
*
## Амардысты
* 14 февралы — Витаутас Сириос-Гира, литвайаг фыссæг (райг. 1911).
* 31 мартъийы — Николай Байтеряков (р.&nbsp;1923), Удмуртийы адæмон поэт.
* 7 апрелы — Шонин, Степаны фырт Георгий, советон космонавт.
* 12 июны — Булат Окуджава, советон æмæ Уæрæсейы поэт, композитор, фыссæг.
* 31 августы — принцессæ Дианæ (фæмард автокатастрофæйы фæдыл Парижы).

Категори:1997
1998-æм аз

## Цаутæ
* 9 сентябры — Евгений Примаков сси Уæрæсейы премьер-министр.

## Райгуырдысты
* 

## Амардысты
* 23 январы — Ральф Кирстен () (р.&nbsp;1930), немыцаг режиссёр.
* 15 апрелы — Пол Пот (æцæг ном у Салот Сар) (р.&nbsp;1925), Камбоджæйы политик, «сырх кхмерты» фæтæг.
* 14 майы — Фрэнк Синатрæ, АИШ-ы зарæггæнæг.
* 4 августа — Юрий Артюхин, уæрæсейаг космонавт.
* 19 декабры — Масару Ибукæ (райг. 1908) — япойнаг компани «Сони»-йы бындурæвæрджытæй иу.

Категори:1998
1999-æм аз

## Цаутæ
* 
## Райгуырдысты
* 
## Амардысты
* 5 февралы — Василий Леонтьев, зындгонд экономист, Нобелы премийы лауреат (1973).
* 4 мартъийы — Плиты Грис, ирон поэт, фыссæг, тæлмацгæнæг, Хетæгкаты Къостайы номыл премийы лауреат.
* 7 мартъийы — Стенли Кубрик, америкаг кинорежиссёр.

Категори:1999
2000-æм аз

## Цаутæ
* Цæгат Ирыстоны скуыста Къора-Урсдоны ГЭС (0,63 МВт).

## Райгуырдысты
* 
## Амардысты
* 30 январы — Лаэрт Вагаршян (р.&nbsp;1922), сомихаг режиссёр.
* 1 июны — Дзуццаты Хадзы-Мурат (райг. 1935), зынгæ ирон поэт, литературон критик, публицист æмæ æхсæнадон архайаг.
* 12 декабры — Цæрукъаты Алыксандр, ирон поэт.

Категори:2000
2001-æм аз

## Цаутæ
* 11 сентябры — дынджыр теракт АИШ-ы

## Райгуырдысты
* 
## Амардысты
* 18 мартъийы — Абайты Васо, зынгонд ирон лингвист, ирайнаг æвзæгты иртасæг.

Категори:2001
1994-æм аз

## Цаутæ
* Чиныгуадзæн «Ир»-ы рацыд Касаты Батрадзы æмдзæвгæты æмбырдгонд «Зилдухæнтæ».
* 1 январы — ног типы автомобилон номыртæ фæзындысты Уæрæсейы.
* 11 январы — Скуыста Уæрæсейы ног дыууæуатон парламент — Федералон æмбырд.
* 3 февралы — Уæрæсе æмæ Гуырдзыстоны минæвæрттæ «Уæрæсе æмæ Гуырдзыстоны ’хсæн хæларсыхагдзинад æмæ æмгуыстады тыххæй» бадзырдыл сæ къух сæвæрдтой.
* 5 майы — Сомих, Уæлхохы Карабах æмæ Азербайджаны минæвæрттæ сæ къухтæ æрфыстой Бишкечы фидыды протоколы бын.
* 11 декабры — æфсад бацыдысты Цæцæнмæ, райдыдта дзы хæст.

## Райгуырдысты
* 12 майы — Азер Алиев, уæрæсейаг футболист.

## Амардысты
* 9 мартъийы — Чарльз Буковски, америкаг поэт æмæ фыссæг.
* 3 апреля — Жером Лежен, Францусаг генетик (р. 1926).
* 5 апреля — Курт Кобейн (р. 1967), рок-группæ «Nirvana»-йы раздзог æмæ вокалист.
* 22 апреля — Ричард Никсон, АИШ-ы 37-æм президент (1969—1974; р. 1913).

Категори:1994
1995-æм аз

## Цаутæ
* 1 январы — Австри, Финлянди æмæ Швеци бацыдысты Европæйы Цæдисмæ.
* 1 мартъийы — Листьев, Владислав Николайы фырт амардтой йæ Мæскуыйы, уыд Уæрæсейы телеуынынады зындгонд журналист, ОРТ-ы фыццаг генералон директор.
* 21 октябры — футболон клуб «Алани» (Дзæуджыхъæу) бацахста фыццаг бынат Уæрæсейы футболон чемпионаты.
* 19 ноябры — Эдуард Шеварнадзе сси Гуырдзыстоны президент.

## Райгуырдысты
* 
## Амардысты
* 4 январы — Валерий Носик, советон театр æмæ кинойы артист
* 1 мартъийы — Фыдгæнæджы къухæй фæмардис телеуынынады зынгæ архайæг Листьев Владислав.
* 6 июны — Савелий Крамаров (р.1934), советон æмæ америкаг кинойы артист 
* 4 ноябры — Ицхак Рабин, Израилы премьер-министр. Митингы рæстæг Рабины амардта дзуттаг экстремист.
* 4 ноябры — Жиль Делёз, францаг философ.

Категори:1995
2002-æм аз

## Цаутæ

* 1 январы — евро у Австри, Бельги, Герман, Грекъ, Ирланди, Испани, Итали, Люксембург, Нидерландтæ, Португали, Финлянди æмæ Франц официалон валютæ.
* Джыккайты Шамил рауагъта «Ирон литературæйы истори (1917—1956)», ирон литературæйы актуалондæр афыст.

## Райгуырдысты
* 
## Амардысты
* 5 январы — Вадим Шефнер, уырыссаг поэт æмæ фыссæг-фантаст.
* 28 январы — Астрид Линдгрен , шведаг фыссæг (р1907).
* 28 апрелы — Александр Лебедь, инæлæр-лейтенант.
* 20 сентябры — Сергей Бодров, уæрæсейаг режиссёр, актёр, сценарист (р.1971-æм азы).
* 28 декабры — Тигран Нагдалян, сомихаг тележурналист, Дзыллон телерадиокомпанийы советы сæрдар. Авд нæмгуытæй дзыхъмард фæци.

Категори:2002
2003-æм аз

## Цаутæ
* 31 мартъийы — Гергиты Валери сси ЮНЕСКО-йы Сабырдзинады артист. Уыцы хæрзиуæг Гергийы-фыртæн радтой Парижы.

## Райгуырдысты
* 
## Амардысты
* 6 январы — Олег Макаров, космонавт.
* 5 сентябры — Кир Булычёв, советон фыссæг-фантаст (райгуырд 1934).
* 3 ноябры — Расул Гамзатов, солиаг поэт æмæ политик.

Категори:2003
2004-æм аз

## Цаутæ
* 4 январы — Михаил Саакашвили сси Гуырдзыстоны президент.
* 6 февралы — Мæскуыйы метрополитены срæмыгъд тыхджын бомбæ. Дзыхъмард фесты 39 адæймаджы, 120 фæцæф сты. Рæмыгъдыл зылын кæнынц цæцæйнаг террористты.
* 14 мартъийы — Владимир Путин дыккаг хатт æвзæрст æрцыд Уæрæсейы президентæй.
* 1 мартъийы — Михаил Фрадков Уæрæсейы премьер-министр сси.
* 11 майы — Уæрæсе байста европæйаг телеканал EuroNews-ы акциты 16%.
* 1 сентябры — Беслæны теракт

## Райгуырдысты
* 
## Амардысты

Категори:2004
2006-æм аз

* 2006 аз Республикæ Хуссар Ирыстоны расидт æрцыд Абхазы азæй.

## Цаутæ
* 16 февралы — Дагъистаны раздæры сæргълæууæг Магомедали Магомедов фехъуысын кодта, æмгъудагъоммæ йæ бынатæй кæй ацæуы, уый тыххæй.
* 3 майы — Сомихаг авикомпани «Армавиа»-йы хæдтæхæг A-320 æрхаудта æмæ фæдæлдон Сочийы цур. 113 пассажирæй ничи аирвæзти.

## Райгуырдысты
* 
## Амардысты
* 11 мартъийы — Гаагæйы амард Югославийы кæддæры президент Слободан Милошевич.
* 30 декабры — Саддам Хуссейн, кæддæры Ирачы президент.

Категори:2006
2007-æм аз

## Цаутæ

* 1 январы:
** — Словени пайда кæнын райдыдта евройæ.
** — Болгари æмæ Румыни бацыдысты Европæйы Цæдисмæ.
* 30 январы — Операцион системæ Windows Vista уæй кæнын байдыдтой.
* 1 июлы — Уæрæсейы Камчаткæйы облæст æмæ Корякы автономон зылд баиу сты, ног регионы ном у Камчаткæйы край.
* Фæззæджы фæзындис Ирон æвзаджы æмбарынгæнæн дзырдуаты фыццаг том.
* 31 октябры — Тольяттийы срæмыгъдæуыд автобус, 8 адæймаджы амардысты, 50 фылдæр фæцæф сты.

## Райгуырдысты
* 
## Амардысты
* 4 февралы  — Илья Кормильцев, уырыссаг поэт, музыкалон критик, чиныгуадзæг; Кормильцев сси хъуыстгонд, рок-къорд «Наутилус-Помпилиус»-æн цы тексттæ ныффыста, уыдон фæрцы.
* 11 апрелы — Курт Воннегут (р.&nbsp;1922), АИШ-ы фыссæг.
* 23 апрелы —  Борис Ельцин, Уæрæсейы фыццаг  президент. 
* 6 сентябры — Лучано Паваротти, италиаг оперæйы зарæггæнæг.
* 27 декабры — Беназир Бхутто (р. 1953), Пакистаны зынгæ политикон архайæг (теракты фæстиуæгæн амардис).

Категори:2007
1500-тæ

## Зындгонд адæймæгтæ
* 
## Зынгæ цаутæ
* 

Категори:Дæсгай азтæ
1550-тæ

## Зындгонд адæймæгтæ
* 
## Зынгæ цаутæ
* 1551—1559 — Фæстаг Италиаг хæст;
* 1552 — Иван Тызмæг Хъазаны ханад тыхæй байсы. Уырыссаг-шведаг хæст (1554—1557).
* 1555 — Англис бындур æрæвæры Мæскуыйаг компанийæн.
* 1556 — Уырысы паддзахад Астраханы ханад тыхæй байсы.
* 1556 — Китайы зæххæнкъуыст (1556). 830 000 адæймаджы æввахс.
* 1558 — Ливонаг хæсты райдайæн (1558—1583).
* 1558—1603 — Елизаветæ I-ы хицауиуæджы рæстæг, «Англисы сызгъæрин дуг».

Категори:Дæсгай азтæ
2008-æм аз

## Цаутæ
* Чиныгуадзæн «Ир»-ы рацыд Касаты Батрадзы æмдзæвгæты æмбырдгонд «Удцырагъ».
* Скуыста Фæсналы ГЭС, 6,4 МВт.
* 5 январы — Гуырдзыстоны президенты æвзæрстытæ.
* 2 мартъийы — Уæрæсейы президенты æвзæрстытæ. Дмитрий Медведев сси президент.
* 8 августы — Хуссар Ирыстоны хæсты райдайæн.

## Райгуырдысты
* 
## Амардысты
* 25 октябры — Муслим Магомаев, советон зарæггæнæг.

Категори:2008
2009-æм аз

## Цаутæ
* 26 августы — скуыста газуадзæн «Дзуарыхъæу—Цхинвал».

## Амардысты
* 15 январы — Дудараты Вероникæ, зындгонд уæрæсейаг дирижёр Дудараты мыггагæй, Уæрæсейы симфонион оркестрæн разамынд лæвæрдта (райгуырд 1916 азы Бакуйы).
* 19 январы — Цагъаты Анастасия, лингвист, ирон æвзаг иртасæг.
* 1 апрелы — Хъæбæлоты Билар, Цæгат Ирыстоны партион комитеты фыццаг секретарь, фактæй республикæй разамонæг, 1961-æм азæй 1982-æм азы онг.
* 1 июлы — Людмилæ Зыкина, уырыссаг зарæг, ССРЦ-ы адæмон артисткæ (1973), Социалистон фæллойы герой (1987).

Категори:2009
1890-тæ

## Зындгонд адæймæгтæ
* 
## Зынгæ цаутæ
* 1898 азы 21 апрелы райдыдта Испайнаг-америкаг хæст.

Категори:Дæсгай азтæ
1990-тæ

## Зындгонд адæймæгтæ
* Саддам Хусейн
* Борис Ельцин

## Зынгæ цаутæ
* 12 июны, 1991 — Борис Ельцин ссис Уæрæсейы президент.

* 1994—1996 — Фыццаг Цæцæны хæст.

* 1999—2000 — Дыккаг Цæцæны хæст

## Амардысты
* 15 августы, 1990 — Виктор Цой

* 6 апрелы, 1992 — Айзек Азимов

Категори:Дæсгай азтæ
1930-тæ

## Зындгонд адæймæгтæ
* 
## Зынгæ цаутæ
* Советон Цæдисы индустриализаци.
* 1936 Испанийы мидхæст.
* 1939 1 сентябры — Германы æрбабырст Польшæмæ, уымæй райдыдта Дыккаг дунеон хæст.

Категори:Дæсгай азтæ
Вирджини

**Вирджи́ни** (), официалон ном у **Вирджинийы Цæдис** () у АИШ-ы штат Атлантикон фурды былыл.
        
## Фиппаинæгтæ

*
Висконсин

**Виско́нсин** (; ) у АИШ-ы штат. Цæрынц дзы 5&nbsp;454 мин адæймаджы (2000 аз), уыдонæй 42,6 % сты немыцаг равзæрдæй.

## Фиппаинæгтæ

        

*
Гавайи

**Гавайи** (, ) у АИШ-ы сакъадахон штат Сабыр фурды. Штаты фæзуат у 16,8 мин км². Гавайийы сæйраг сахар у Гонолулу.

## Фиппаинæгтæ

        

*
Делавэр

**Делавэр** () у АИШ-ы штат. Уый сси зындгонд йæ экономикон политикæйы фæрцы: офф-шор у.

* Фæзуат: 6 445 км2
* Цæрджыты нымæц: 945 934 адæймаджы.

## Фиппаинæгтæ

*
Джорджи

**Джо́рджи** () у АИШ-ы штат. Иннæ штаттимæ абæргæйæ, цæрынц дзы бирæ адæм: 10,2 млн адæймаджы.

## Фиппаинæгтæ

        
   

*
Канзас

**Канзас** (англ. *State of Kansas*, KS) у АИШ-ы штат.

## Фиппаинæгтæ

        

*
Кентукки

**Кенту́кки** ( []) у АИШ-ы штат.
        
Америкаг мидхæсты рæстæг (1861), Кентукки йæхи нейтралондзинад фехъусын кодта, фæлæ йæ бахъуыди Цæгаты фарс хæцын, штаты зæххмæ Конфедерацийы (Хуссары) хæстонтæ куы балабуырдтой, уæд.

## Фиппаинæгтæ

*
Коннектикут

**Коннектикут** (англ. *State of Connecticut*) у АИШ-ы штат. Цæрынц дзы 3,4 милуан адæймаджы. Ног Англисы регионы хай.

## Фиппаинæгтæ

*
Луизианæ

**Луизиа́нæ** () у АИШ-ы хуссары штат. Цæрынц дзы 4,6 милуан адæймаджы (2012).

## Фиппаинæгтæ

        

*
Ныгуылæн Вирджини

**Ныгуылæн Вирджи́ни** () у АИШ-ы хæххон штат. Штаты 80% ахсы хъæд.

Ныгуылæн Вирджинийы цæрынц 1,8 милуан адæймагæй фылдæр.

## Фиппаинæгтæ

        

*
Иллинойс

**Иллино́йс** ( ) у АИШ-ы штат, бæстæйы ахсджиаг индустрион артдзæст. Иллинойсы стырдæр сахар у Чикаго.

## Фиппаинæгтæ

*
Миннесотæ

**Миннесо́тæ** () у АИШ-ы штат. Цæрынц дзы 5 милуан адæймаджы бæрц. Сæйраг сахар — Сент-Пол. Стырдæр сахар — Миннеаполис. Æндæр сахартæ: Блумингтон, Дулут, Рочестер, Бруклин-Парк.

## Цæрджытæ
2008-æм азы Миннесотæйы цæрджыты нымæц уыд 5 220 393 адæймаджы, уымæй ахсы 21-æм бынат АИШ-ы штатты ’хсæн.

Миннесотæйы цæрджыты этникон сконд у хигъæдон:
* 38,6% немыцæгтæ
* 17,0% норвегиæгтæ
* 11,9% ирландиæгтæ
* 9,8% шведæгтæ
* 6,6% англисæгтæ
* 5,1% польшæйæгтæ
* 4,4% францæгтæ
æмæ æндæртæ.

Цæрджыты фылдæр хай сты чырыстæттæ.

## Истори
Миннесотæйы зæххыты фыццаг иртасджытæ уыдысты франц. Уыдон барвыстой ардæм цалдæр экспедицийы, стæй 1679-æм азы байстой зæхх сæхи империмæ. Фæлæ 1763-æм азы Франц радтой ацы зæхх Стыр Британимæ Авдазон хæсты фæстиуæгæн, Парижы бадзырдмæ гæсгæ.

## Фиппаинæгтæ

*
Миссисипи (штат)

**Миссиси́пи** () у АИШ-ы штат, цæугæдон Миссисипи денджызы кæм æййафы, уыцы ран.

Штаты цæрынц 2,9 милуан адæймаджы бæрц. Уыдонæй афроамерикæйæгтæ — 36,3% (æндæр штатты ’хсæн афроамерикæйæгты хаймæ гæсгæ штат ахсы фыццаг бынат).

## Фиппаинæгтæ

        

*