Лазаревты скæсæйнаг æвзæгты институт

**Ла́заревты скæсæйнаг æвзæгты институт** () уыд уæлдæр ахуырады ахуыргæндон Мæскуыйы, кæцы райрæзтис сомихаг ахуырдонæй (сом. Լազարյան ճեմարան), йæ ном бирæ хатты ивта æмæ 1927-æм азы бацыдис Мæскуыйы скæсæнзонынады институты скондмæ.

## Истори
Амалхъом сомихæгты Лазаревты мыггаджы фæндыдис сомихаг сывæллæттæн училище скæнын 1791-æм азæй. 1814-æм азы байдыдтой суинаг училищейы бæстыхай аразын. 

1848-æм азмæ Лазаревты институты сконды уыд æхсæз хæдзары æмæ стыр дыргъдон.

## Бæстыхæйттæ
Институты бæстыхæйттæ арæзт æрцыдысты, 1758-æм азы ма цы зæххы гæппæл балхæдта Л. Н. Лазарев, ууыл. Сæрйга бæстыхай арæзтой крепостнойтæ И. М. Подьячев æмæ Простаковтæ.

1828-æм азы Лазаревтæ балхæдтой иннæ хæдзар институты цур, уым æрбынат кодта институты типографи. 1830-æм азты уый нымад уыдис Мæскуйы хуыздæр типографитæй иуыл, мыхуырæй дзы цыдысты 13 æвзагыл ахуыры чингуытæ æмæ монографитæ, 1836-æм азы рацыдис «Сомихаг-уырыссаг дзырдуат». 1859-æм азæй типографимæ арендæмæ цыдис (Н. О. Эмин, 1863-æм азæй А. И. Мамонтов). 

## Зындгонд ахуыргæнджытæ
Е. Л. Лазарев 1811-æм азы ма расидта сомихаг мхитаристты æхсæнадмæ Венецимæ, цæмæй ын раттой хорз ахуыргæнджытæ суинаг ахуыргæнæндонмæ. Институты фыццаг азтæй куыстой дзы тынг хорз педагогтæ, уыдоны ’хсæн фæсарæйнаг дæр.

* Бабст Иван Кондратийы фырт — директор (1864—1868)
* Аламдарян Арутюн Манучы фырт — фыццаг ректор (1815—1821), ахуыргæнæг
* Веселовский Алексей Николайы фырт — уырыссаг æвзаджы ахуыргæнæг сæрмагонд кълæсты (1881-æм азæй)
* Гордлевский Владимир Александры фырт — туркаг æвзаг æмæ литературæйы ахуыргæнæг (1907-æм азæй)
* Зиновьев Алексей Зиновийы фырт — уырыссаг æвзаджы профессор
* Крымский Агафангел Ефимы фырт — пысылмæтты историйы профессор (Лазаревты институты рауагъдон)
* Лазарев Лазарь Эммануилы фырт — туркаг-тæтæйраг æмæ персайнаг æвзæгты профессор
* Лакиер Николай Николайы фырт — нывгæнынады ахуыргæнæг
* Лебедев Иван Дмитрийы фырт — истори æмæ географийы ахуыргæнæг (1854—1864)
* Миллер Всеволод Фёдоры фырт — директор (1897—1911)
* Мсерианц Левон Зармайры фырт 
* Налбандян, Микаэл Лазары фырт — сомихаг æвзаджы ахуыргæнæг (1854 азы онг)
* Неверов Януарий Михайлы фырт — директор (1861—1862)
* Носков Михаил Александры фырт — уырыссаг æвзаджы профессор (1859—1862)
* Попов Андрей Николайы фырт — историйы экстраординарон профессор 
* Харузин Николай Николайы фырт — этнографийы ахуыргæнæг (1893-æм азæй)
* Хаханты Соломоны фырт Александр — гуырдзиаг æвзаджы профессор 
* Холмогоров Иван Николаевич — персайнаг æвзаджы ахуыргæнæг (1880-æм азæй)
* Эмин Мкртич — сомихаг æвзаджы профессор (Лазаревты институты рауагъдон), директор (1855—1866), сæргълæууæг (1871—1881)

## Ныры уавæр
Ныртæккæ институты хæдзары ис Сомихы Республикæйы минæвæрад Уæрæсейы, уым дæр кусы сомихаг хуыцаубойнон скъола «Верацнунд» («Возрождение», 1988 азæй).

## Литературæ

* Лазаревский институт восточных языков в Москве // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
* Лазаревский институт восточных языков // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.
* *Амирханян А. Т.* Армянский переулок, 2. — М.: Московский рабочий, 1989. — 62 с. — (Биография московского дома). — 60 000 экз. — ISBN 5-239-00173-1.
* *Амирханян А. Т.* Тайны дома Лазаревых. — М., 1992. — ISBN 5-86564-028-3.
* *Зиновьев А.* Исторический очерк Лазаревского института восточных языков. — 2-е изд., доп. — М.: тип. Лазаревск. ин-та вост. яз, 1863. — 149 с., 8 л. портр. (соврем. изд.: М., 1963).
* *Ананян Ж. А.* [Лазаревский институт восточных языков в первой половине XIX века](http://hpj.asj-oa.am/4867/1/1998-1-2(63).pdf)  Պատմա-բանասիրական հանդես. 1998. — № 1-2. — С. 63—74. — ISSN 0135—0536.
* *Кананов Г. И.* Очерк пятидесятилетней деятельности Лазаревского института восточных языков. — М., 1865.
* *Кананов Г. И.* Семидесятипятилетие Лазаревского института восточных языков. 1815—1890. — М.: Типография А. А. Гатцука, 1891. — 256 с.

## Æддаг æрмæг

* *Долгова. С.* Дом учёности в Армянском переулке // Наука и жизнь, 2005, № 8.
* *Алиев А.* Лазаревский институт  // Московский литератор, 2007. — № 1.
* Храм святителя Николая Чудотворца в Столпах.
* Московский армянский Лазаревых институт восточных языков

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ахуыргæнæндæттæ алфавитмæ гæсгæ
Категори:Классицизм архитектурæйы
Категори:Мæскуы