open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Мæрзахъултæ

**Мæрзахъултæ** () сты дыгурон мыггаг.

## Равзæрд
Фæснæлыхъæуы мыггæгтæй Мæрзахъулты мыггаг фæзынд æппæты фæстæдæр. Ацы мыггаджы равзæрды тыххæй ис ахæм хабар, зæгъгæ, дам, ацы хъæуæй Катаутæй иу чызг æрцыд Хæнæзыхъæуккаг Гæматæй иу лæгмæ. Райгуырд сын фырт Мæрзахъул. Лæппуйæн йæ фыд амард æмæ Катауты чызг йæ фыртимæ йæ цæгатмæ сыздæхт. Гæматæ ацы хъуыддаг сæ сæрмæ нæ хастой æмæ сывæллоны Катаутæй куырдтой, фæлæ сын æй нæ радтой. Уæд æй адавтой, фæлæ та йæ мад фæстæмæ ракодта. Уæд хъуыддаг радтой Ныхасы тæрхонмæ. Ныхасы уынаффæмæ гæсгæ, лæппу баззад Фæснæлы йæ мадимæ. Мæрзахъул Катаутæм схъомыл, бинонтæ æрхаста, мыггаг райста йæхи номæй — Мæрзахъултæ. Йæ фырттæ уыдысты: Хъацæма æмæ Къостан.

## Фиппаинæгтæ

*
Катаутæ

**Катаутæ** () сты ирон æмæ дыгурон мыггаг.

## Равзæрд
Ацы мыггаджы хистæртæ куыд дзурынц, уымæ гæсгæ, дам, Адырхаты, Гергиты, Катауты æмæ Хуыдæлты мыггæгты фыдæлтæ уыдысты иу артæй байуаргæ, цардысты Уæлладжыры комы. Катаутæ æмæ Хуыдæлтæй сæ иутæ сæ зæххытæ ауæй кодтой Æрхоны æмæ Дыгургоммæ алыгъдысты. Катаутæй цыппар æфсымæры балыгъдысты Фæснæлмæ. Худæлты Мæхæмæт та цæрæнбынатæн равзæрста Фæрæскъæттæ. Фæснæлы хъæумæ балыгъдысты Катауты Ерекъинийы фырттæ: Гус, Мæрзабек (Мæлек), Сланбек æмæ Кудзæг.

## Фиппаинæгтæ

*
Къодотæ

**Къодотæ** () сты ирон æмæ дыгурон мыггаг.

## Равзæрд
Раджы рæстæджы Къодотæ цардысты Уæлладжыры комы Стыр Мызуры фарсмæ Ксурты. Низæй фæцагъды сты, æрмæст ма сæ аирвæзт сæ чындз, Гæлиаты хъæуккаг Битуты чызг — Багъæгуассæ. Чындз рацыд йæ цæгатмæ. Хуыцауæн куывта, цæмæй йын фырт райгуырдаид. Йæ цæгаты дæр адæм низæй цагъды кодтой. Багъæгуассæ æрцарди Цирохсы. Райгуырд ын фырт — Дзаса. Дзаса слæг ис, раскъæфта Охъазты чызджы. Охъазтæ рафæдис кодтой, уæд Багъæгуассæ йæ сæрбæттæн систа æмæ бахатыд, цæмæй йын йæ лæппуйы ма амарой. Охъазтæ фæстæмæ аздæхтысты. Къодотæ фæстæмæ смыггаг сты.

## Фиппаинæгтæ

## Литературæ
* 
* 
* 
* 

*
Гæбæраты Сергей

**Гæбæраты Нестеры фырт Сергей** (райгуырдис 1928-æм азы 1 июны, Мугуты хъæуы — амардис 2014-æм азы 9 майы Цхинвалы) — советон хъæбысæйхæцæг уæгъдибар хъæбысæйхæстæй æмæ самбойæ, æхсæнадæмон спорты мастер, ССРЦ-йы уæгъдибар хъæбысæйхæстæй чемпион, самбойæ æмæ дунейы чемпионаты уæгъдибар хъæбысæйхæстæй бронзæйы призёр.

## Цардафыст
Райгуырди 1928 азы 1 июны Хуссар Ирыстон, Знауыры районы, Мугуты хъæуы зæхкусæг бинонты хæдзары. Йæ сывæллоны бонтæй згъордта, алыхуызон уæзтæ иста. 1950 азы рамбылдта Гуырдзыстоны ерыстæ гирийы спортæй. Гуырдзыстоны æмбырдгонд командæмæ йæ куы райстой, уæд гирийы спорт ныууагъта.

Фæстæдæр сси Вахтанг Кухианидзейы уæгъдибар хъæбысæйхæстæй ахуыргæнинаг. 1952 азы бацахста дыккаг бынат Гуырдзыстоны уæгъдибар хъæбысæйхæст чемпионаты. 1953 азы сси æвзист призёр ССРЦ-йы чемпионат Тбилисы. 1954 азæй ССРЦ-йы уæгъдибар хъæбысæйхæсты æмбырдгонд командæйы уæнг. 1953 азы ССРЦ – Швецийы матчы фæуæлахиз ис Швецийы 11 хатты чемпион æмæ олимпаг хъæзтыты призæр Оле Андербергыл. Сси бронзæйы призёр дунейы чемпионат Токиойы æмæ ССРЦ-йы уæгъдибар хъæбысæйхæсты чемпион Ленинграды. 1955 азы бацахста æртыккаг бынат ССРЦ-йы уæгъдибар хъæбысæйхæсты чемпионаты Минсчы. 1956 азы сси ССРЦ-йы чемпион самбойæ Ленинграды æмæ бацахста æртыккаг бынат уæгъдибар хъæбысæйхæсты ССРЦ-йы адæмы сæрдыгон Спартакиадæйы Мæскуыйы. 

1958 азы къухы травмæйы тыххæй Сергей ныууагъта йæ спортивон карьерæ æмæ ацыд тренерон куыстмæ. Уыцы иу аз каст фæци Тбилисы паддзахадон университет.

1-2 июлы 2013 азы Цхинвалы арæзт æрцыд æхсæнадæмон турнир 1954 азы дунеон чемпионаты фыццаг ирон архайæг æмæ призёр, æхсæнадæмон спорты мастер Гæбæраты Несторы фырт Сергейы 85 азы юбилейы кадæн.

Йæ бинонтимæ царди горæт Цхинвалы æмæ уым 2014 азы 9 майы йæ цардæй ахицæн.

## Спортивон æнтыстытæ

* ССРЦ-йы уæгъдибар хъæбысæйхæсты чемпион Ленинграды (1954)
* ССРЦ-йы самбойæ чемпион Ленинграды (1956)

## Хæрзиуджытæ æмæ архайæджы нæмттæ

* Республикæ Хуссар Ирыстоны физикон культурæ æмæ спорты сгуыхт архайæг
* Майдан "За укрепление мира"

## Фиппаинæгтæ

## Æрвитæнтæ

* 
* Габараев Сергей
* Габараев на различных соревнованиях 
* Когда Сергею Габараеву воздадут за заслуги
* Первый осетин — чемпион СССР
* В Цхинвале состоялось открытие международного турнира по вольной борьбе имени Сергея Габараева
* Ушел из жизни один из самых заслуженных спортивных деятелей Осетии Сергей Габараев

Категори:Цхинвалы чи амардис, уыдон
Категори:Знауыры районы чи райгуырдис, уыдон
Категори:Хуссар Ирыстоны спортсментæ
Сергей
Категори:Ирон хъæбысæйхæцджытæ
Дзæуджыхъæуы æфсæнвæндаджы техникум

**Дзæуджыхъæуы æфсæнвæндаджы техникум** () кусы 1902-æм азæй, афтæмæй у Цæгат Кавказы зæронддæр ахуыргæнæндæттæй иу. Техникумы цæттæ кæнынц, æфсæнвæндаджы чи кусы, алыхуызон ахæм специалистты.

Техникум ныртæккæ у, Ростов-Доныл цы фæндæгты паддзахадон университет ис, уый филиал.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ахуыргæнæндæттæ алфавитмæ гæсгæ
Категори:Дзæуджыхъæуы ахуыргæнæндæттæ
Зары трагеди

**Ирон лигъдæтты фехст Зары фæндагыл.** Уыцы æвирхъау хабар æрцыд 1992-æм азы зæрдæвæрæны мæйы 20-æм боны. Лигъдæттæ цыдысты Цæгат Ирыстонмæ Зары фæндагыл Хуссар Ирыстоны змæстыты тыххæй. Уым сæ æрлæууын кодтой гуырдзиаг гарзджын тыхтæ æмæ сæ уым автоматтæй раст фехстой. Колоннæйы ’хсæн уыд фылдæр хистæр кары адæм, сывæллæттæ æмæ сылгоймæгтæ. 36 адæймаджы фæхъуыд.

## Цауты цыд
Гуырдзы ирон адæммæ куы расидтысты хæст, уый фæстæ Гуырдзыстонæй райдыдтой лидзын ирон адæм, кæдоны фæстæ гуырдзиаг радикалтæ зылдысты. 20 майы 1992 азы Цæгат Ирыстонмæ лидзынмæ хъавыдысты адæм. Сæ колоннæ конд уыд цалдæр рог æмæ уæргъласæн машинæтæй, кæдон се ’дзаг уыдысты зæрæдтæй, сылгоймæгтæй æмæ сывæллæттæй.

Фæндаг æлхынцъ кæм райдауы гуырдзиаг хъæуты ’рдæм (Чъех æмæ Курта), уым гуырдзиæгтæ сæ æрлæууын кодтой. Удгасæй чи баззад, уыдоны ныхæстæм гæсгæ, гуырдзиæгтæ ницы домæнтæ фехъусын кодтой. Раст æввипайды райдыдтой æхсын. Иу 11-аздзыд лæппуйы буар ссардтой, цы машинæйыл цыд, уырдыгæй 50 метры дард (йæ астæуыл æхст, афтæмæй). Уымæ гæсгæ нæ бон у зæгъын, лæппуйы фæстæ кæй лыгъдысты, уый.

Категори:Хуссар Ирыстоны истори
Ереды трагеди

**Ереды трагеди** æрцыд 1991 азы 18 мартъийы Ереды хъæуы цур Хуссар Ирыстоны хæсты рæстæджы (1991—1992). Гуырдзиаг гарджын тыхтæ уæд хъизæмæртты фæстæ удгасæй баныгæдтой 12 адæймаджы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Хуссар Ирыстоны истори
Англисаг революци

**Англисаг революци**, зынгдонд у ноджы, куыд **Англисы мидхæст** () советон историографийы хуыдтой йæ *Англисы буржуазон революци* — 1640—1660 æзты цыд Англисы абсолютон монархийæ буржуазон республикæмæ хизыны процесс, кæцы фæцис протектор Кромвелы мардимæ æмæ монархийы реставрацийæ.

Революци райста конфликты формæ (æххæстгæнæг æмæ закъондæттаг хицауæдты ’хсæн).

Категори:Стыр Британийы истори
Бит

**Бит** (ирон банысан: **бит**; æхсæнадæмон: **bit**;   — дыууæгонд нымæц; ноджы куыд:  — хай, мур) — информацийы барæн иуæг. Информацийы 1 бит — символ æви сигнал, кæцы дыууæ нысан исы: иу æви хицæн, о æви нæ.

Категори:Информацийы барынады иуæгтæ
Одноклассники (социалон хыз)

«**Однокла́ссники**» (OK.ru) — уырыссаг социалон хыз, къухдариуæг ыл кæны Mail.ru Group. 2019-æм азы бабæрæгты нымæцмæ гæсгæ у цыппæрæм Сомихы, фæндзæм Азербайджаны, æхсæзæм Хъазахстаны, æвдæм Украинæйы, 21-æм — дунейы. Проект 2006-æм азы 26-æм мартъийы сфæлдыстæуыд.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Социалон хызтæ
Категори:Мæскуыйы компанитæ
Категори:ИТ-компанитæ
Категори:Рунет
Категори:Уæрæсейы сайттæ
28 августы

## Бæрæгбæттæ æмæ сæрмагонд бонтæ
* 

## Цаутæ

## Ацы бон райгуырдысты

## Ацы бон амардысты
* 1875 — Василий Степаны фырт Курочкин, поэт, тæлмацгæнæг, сатирик (райг. 1831).
* 1943 — Борис III, Болгарийы паддзах.

Категори:Бонтæ
4 августы

## Бæрæгбæттæ æмæ сæрмагонд бонтæ
* 

## Цаутæ

## Ацы бон райгуырдысты
* 1859 — Кнут Гамсун, норвегиаг фыссæг, Нобелы премийы лауреат (амардис 1952-æм азы).

## Ацы бон амардысты
* 1875 — Ханс Кристиан Андерсен, даниаг фыссæг (райг. 1805).

Категори:Бонтæ
Цæлыккаты Азæ

**Теккаты-Цæлыккаты Пашайы чызг Азæ** (райгуырдис Ногхъæуы, амардис 2012-æм азы Дзæуджыхъæуы) у Цæгат Ирыстоны ахуырады кусæг, математик.

Астæуккаг скъола каст фæци йæ райгуырæн хъæу Ногхъæуы (1949), стæй ахуыр кодта педагогон институты математикон факультеты æмæ йæ æнтыстджынæй каст фæци 1954-æм азы. Йæ ахуыргæнæджы карьерæ райдыдта Ташкенты, фæстæдæр раздæхтис Ирыстонмæ æмæ бирæ азты фæкуыста Цæгат Ирыстоны педагогон училищейы.

## Бинонтæ
Йæ лæг Цæлыккаты Ибрагимимæ Азæ схъомыл кодта дыууæ сывæллоны: йæ фырт Измаил сси программист, йæ чызг Зæлинæ та — дохтыр.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Дзæуджыхъæуы чи амардис, уыдон
Категори:Цæгат Ирыстоны математиктæ
Категори:Цæгат Ирыстоны ахуыргæнджытæ
Категори:Быдыры Ногхъæуы чи райгуырдис, уыдон
1 ноябры

## Бæрæгбæттæ æмæ сæрмагонд бонтæ

## Цаутæ
* 1929 — арæзт фæцис æмæ эксплуатацимæ лæвæрд æрцыд Дзауы районы Гуфтайы хид.

## Ацы бон райгуырдысты

## Ацы бон амардысты

Категори:Бонтæ
Славей Златевы номыл астрономон обсерватори

**Славей Златевы номыл астрономон обсерватори** () у  Кырджалийы сахары публикон обсерватори, сарæзтæуыд астрономийы тыххæй зонындзинæдтæ парахат кæнынæн. Обсерваторийы бæстыхай æрбынат кодта парк «Простор»-ы цæгаты, Сывæллæтты иугонд комплекс æмæ Сывæллæтты æфсæнвæндагмæ ’ввæхс.

Обсерватори хæссы болгайраг астроном, Кырджалийы кадджын æмбæстаг Славей Златевы ном. Славей Златев сæвæрдта ацы ахуыргæнæнæн йæ бындур, архайдта Болгарийы ахуыргæндты цæдисы Кырджалийы хайады, уыдис Европæйаг астрономон æхсæнады уæнг.

Категори:Кырджали
Гугкаты Сергей

**Гугкаты Савелийы фырт Сергей** (райгуырдис 1912-æм азы Хуымæллæджы, амардис 1966-æм азы 17 сентябры Дзæуджыхъæуы) уыдис СЦКП-йы архайæг, Вагæттæ цалцæггæнæн заводы директор, стæй та Орджоникидзейы (Дзæуджыхъæуы) горкомы фыццаг секретарь.

Гугкаты Сергейы ном хæссы Дзæуджыхъæуы уынгтæй иу (Гугкайы-фырты уынг).

Категори:СЦКП-йы уæнгтæ
Категори:Хуымæллæджы чи райгуырдис, уыдон
Категори:Дзæуджыхъæуы чи амардис, уыдон
Сергей
2 ноябры

## Бæрæгбæттæ æмæ сæрмагонд бонтæ

## Цаутæ

## Ацы бон райгуырдысты
* 1917 — Ортъеуы хъæуы райгуырдис авиацийы майор, Советон Цæдисы Хъæбатыр Цоциты Васил Семены фырт.
* 1946 — Тбилисы сахары райгуырдис биологон зонæдты доктор, профессор, Хетæгкаты Къостайы номыл паддзахадон премийы лауреат, Республикæ Хуссар Ирыстоны зонæдты сгуыхт архайæг Кокойты Таймураз Исахъы фырт.

## Ацы бон амардысты

Категори:Бонтæ
Къаппа-къуппа (хæрзаудæн хъæппæрис)

**Къаппа-къуппа** у Цæгат Ирыстоны социалон амалхъомады фыццаг проекттæй иу. Йæ сæйраг нысан у инвалидтæ æмæ пенсиисджытæн баххуыс кæнын. Проектæн йæ бындур сæвæрдта Кусаты Фатимæ, Дзæуджыхъæуы амалиуæгдар æмæ æхсæнадон архайæг.

Проекты фыццаг къахдзæф уыдис шоппертæ (модæмæ гæсгæ хызынтæ) хуыйын (2019-æм азы фæззæджы).

## Æддаг æрмæг
* «Къаппа-къуппа»-йы инстаграм

Категори:Социалон амалхъомад Уæрæсейы
Брэнсон, Ричард

**Ри́чард Чарльз Ни́колас Брэ́нсон** (; райгуырдис 1950-æм азы 18 июлы Лондоны) у бритайнаг амалиуæгдар, коропораци Virgin Group-ы бындурæвæрæг. Брэнсон у Стыр Британийы хъæздыгдæр цæрджытæй иу.

Брэнсон ахъазыдис кинойы цалдæр хатты, телесериалты йæхи роль хъазы. 

## Фиппаинæгтæ

Категори:Лондоны чи райгуырдис, уыдон
Категори:Зындгонд адæм алфавитмæ гæсгæ
Категори:1950-æм азы чи райгуырдис, уыдон
Категори:Стыр Британийы тæхджытæ
Категори:Стыр Британийы амалхъом адæм
Категори:Стыр Британийы миллиардертæ
Цыхуырбаты Алан

**Цыхуырбаты Алан** (райгуырдис 1976-æм азы 16 ноябры Тбилисы) у журналист, блогер æмæ публицист, куыста Цæгат Ирыстоны телеуынынады дæр (кодта дзы «Худгæ мауал кæнут», зæгъгæ, ахæм алæвæрд). Цæры Дзæуджыхъæуы, 2018-æм азæй разамынд дæтты литературон журнал «Дарьял»-æн.

Цыхуырбаты Алан зындгонд куыд музыкант æмæ зарæггæнæг дæр.

## Æддаг æрмæг
* Цыхуырбаты Аланы YouTube-лæсæн
* Аланимæ интервью телеуынынады (2018, уырыссагау)
* Интервью «Спутник Хуссар Ирыстон»-æн (2018, уырыссагау)

## Фиппаинæгтæ

Категори:Журналисттæ алфавитмæ гæсгæ
Категори:Цæгат Ирыстоны журналисттæ
Алан
2021-æм аз

## Цаутæ

## Амардысты
* 25 ноябры — Сиукъаты Барис, бирæ хъæбысæйхæцджыты схъомылгæнæг, Советон Цæдисы сгуыхт тренер.

Категори:2021
2020-æм аз

## Цаутæ
* 11 мартъийы — Дунейы æнæниздзинадхъахъхъæнæг организаци коронавирусы уавæр банымæдта пандемийыл.
* 20 апрелы — Портапик æмæ æндæр Ног Шотландийы сахарты фехстæуыд 23 адæймаджы.
* 23 апреля — Абхазы президент Аслан Бжания йæ бынатмæ бацыдис æмæ кусын райдыдта.

## Амардысты

Категори:2020
Пурт

**Пурт** у раздæры Стырдоны (Джызæлдоны) æхсæрдзæн (донкъæсæртæ).

## Истори
Дæргъæвсгом Хъобангомырдæм фæвæййы æмуырдыг къулæй. 1932-æм азы онг Джызæлдон хауд уыцы къулæй æхсæрдзæнæй. Советон рæстæджы сфæнд кодтой Джызæлдоны тыхæй спайда кæнын. Уый тыххæй къардиуыл сарæзтой донмарæн. Пурт банцад йæ гуыр-гуырæй. Дæргъæвсгомы сæвзæрдис цад. Тбауы хохы бынты ракъæртт кодтой æртæ километры дæргъæн тъунел. Хъобангомы сарæзтой Джызæлдоны ГЭС. 

## Фиппаинæгтæ

## Литературæ
* Цагаева А. Дз. Топонимия Северной Осетии — Владикавказ: Ир, 2010 — с. 623. 

Категори:Æхсæрдзæнтæ алфавитмæ гæсгæ
Категори:Цæгат Ирыстоны æхсæрдзæнтæ
Саухох (Дыгургом)

**Саухох**, дыгурон. **Саухонх** у хохы цъупп Цæгат Ирыстоны Æрæфы районы. Йæ бæрзæнд у 3245 метры.

Категори:Цæгат Ирыстоны хохы цъуппытæ
Карцухы ком

**Карцухы ком** кæнæ **Карцух**, **Карчох** () у ком Хуссар Ирыстоны Ленингоры районы. Ис Чысангомы.

## Географи
Карцухы ком райдыдта Цъорцъохы æмæ фæци Елойты хъæуы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Хуссар Ирыстоны кæмттæ
Лотиан

**Лотиан** () у хъæу Хуссар Ирыстоны Ленингоры районы. Ис Карцухы комы.

## Фиппаинæгтæ

## Литературæ
* 

Категори:Ленингоры районы сахартæ æмæ хъæутæ
Скæсæн Проне

**Скæсæн Проне** кæнæ **Хъорнисы Проне**, **Чысыл Проне**, **Еграйы дон**, **Æртæ комы дон** () у цæугæдон Хуссар Ирыстоны æмæ Гуырдзыстоны, Къуары фæрсагдон. 

## Фиппаинæгтæ

Категори:Хуссар Ирыстоны цæугæдæттæ
Категори:Гуырдзыстоны цæугæдæттæ
Серноводское (Цæцæн)

**Серноводское** () у сахар Цæцæны, Серноводскоейы районы административон центр. Цæрынц дзы 12 мин адæймаджы (2018).

## Фиппаинæгтæ

Категори:Цæцæны сахартæ
Категори:Серноводскоейы районы цæрæнрæттæ
Стыр суар

**Стыр суар** кæнæ **Æнæбын суар**, **Лæгæты суар** у суардон æмæ цад Гуырдзыстоны Хъазыбеджы муниципалитеты. Ис Тырсыгомы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Тырсыгомы цадтæ
Тумæ (Уæрæсе)

**Тумæ** () у сахарæнгæс посёлок Рязаны облæсты Клепикийы районы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Рязаны облæсты цæрæнрæттæ
Фæстаг дур

**Фæстаг дур** кæнæ **[[Фæстаг цъити]]**, дыгурон **Фæстаг дор** кæнæ **Фæстаг цъете** у хохы цъупп Цæгат Ирыстоны Æрæфы районы, Къæрæугомы цъитийы цур.

## Литературæ
* Цагъаты Анастасия. Цæгат Ирыстоны топоними. II-æм хай. Дзæуджыхъæу, 1975.

Категори:Цæгат Ирыстоны хохы цъуппытæ
Гуырдзыйы æфцæг

**Гуырдзыйы æфцæг**, дыгурон **Гурдзий æфцæг** () у æфцæг Цæгат Ирыстон æмæ Гуырдзыстоны арæныл.

Категори:Цæгат Ирыстоны æфцджытæ
Категори:Гуырдзыстоны æфцджытæ
Хъандзал хох

**Хъандзал хох** () у хохы цъупп Кæсæг-Балхъары.

## Кæс ноджы
* Хъандзалы хæст

## Фиппаинæгтæ

Категори:Кæсæг-Балхъары хохы цъуппытæ
Цадуаты цъити (Алагиры район)

**Цадуаты цъити** у цъити Цæгат Ирыстоны. Ис Бады комы.

## Литературæ
* Тавасиев Р.А. Ледники бассейнов рек Баддон, Архондон и Уналдон // Труды Северо-Осетинского государственного природного заповедника: сборник научных трудов. — Владикавказ: ИПЦ «Литера» ИП Цопанова А.Ю., 2015. — Вып. 3. — 227 с.

Категори:Цæгат Ирыстоны цъититæ
Цадуаты цъити

* Цадуаты цъити — цъити Цæгат Ирыстоны Æрæфы районы;
* Цадуаты цъити — цъити Цæгат Ирыстоны Алагиры районы.
Суатъисы хох

**Суатъисы хох** у хохы цъупп Гуырдзыстоны Тырсыгомы. Ис Суатъисы комы.

Категори:Цæгат Ирыстоны хохы цъуппытæ
Категори:Тырсыгомы хæхтæ
Хъуымыхъхъаг

**Хъуымыхъхъаг** кæнæ **хъуымыхъаг**:
* Адæмы тыххæй кæс Хъуымыхъхъаг адæм.
* Æвзаджы тыххæй кæс Хъуымыхъхъаг æвзаг.
Лæхъуымæ

**Лæхъуымæ** — фысы сойы фых дӕргъӕццон черкесаг гуыл.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Кавказы хæринæгтæ
Ново-Осетинский

**Ново-Осетинский** () у хутæр Кæсæг-Балхъары Прохладнæйы районы. Цæрынц дзы 517 адæймаджы (2010).

## Истори
Ново-Осетиновскийы хутæр арæзт æрцыди 1902-1903 азты, Сотатæ, Бесолтæ, Ачетæ æмæ дзы Хъуппетæ куы æрцардысты, уæд. Раздæры мыггæгтæй ма дзы баззадысты Бесолтæ, Уарзиатæ, Доййатæ, Лекътæ, Цогойтæ, Цорæтæ.

Ацы ран æрцæрæг ирон адæм бахъахъхъæдтой нæ фыдæлты хорз æгъдæуттæ. Фæлæ ирæттæ алымыггаг адæмты æхсæн кæй цæрынц, уый, хъыгагæн, пайда нæу нæ ирон æвзагæн. Кæстæртæ дзæбæх дзурын нал зонынц иронау. Уый хыгъд нæм фæзынди хæццæ бинонтæ дæр: уырыссаг-ирон, ирон-кæсгон, ирон-украинаг, ирон-польшæйаг æмæ аф. д. Ахæм бинонты цот арæхдæр дзурынц уырыссаг кæнæ кæсгон æвзагыл, кæд сæ ирон æвзаг бынтон нæма ферох кодтой, уæддæр.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Прохладнæйы районы цæрæнрæттæ
Лагкутæ

**Лагкутæ** кæнæ **Лаккутæ**, **Лæгкутæ** () сты дыгурон мыггаг.

## Æрвадæлтæ
* Лагкутæ — Тускъатæ — Дзансолтæ

## Фиппаинæгтæ

## Литературæ
* 

*
Боташатæ

**Боташатæ** кæнæ **Ботасаты хъæу** () у хъæу Кæсæг-Балхъары Терчы районы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Терчы районы цæрæнрæттæ
Сæгъдуцæг

**Сæгъдуцæг** кæнæ **хъугдæй**,  (, ) у маргъ.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Мæргътæ
Сырхы рæбын

**Сырхы рæбын**, дыгур. **Сурхи рæбун** у хохы цъупп Цæгат Ирыстоны. Ис Скъæтты комы.

## Литературæ
* Цагъаты Анастасия. Цæгат Ирыстоны топоними. II-æм хай. Дзæуджыхъæу, 1975.

Категори:Цæгат Ирыстоны хохы цъуппытæ
Сетуртæ

**Сетуртæ** (, [сетурни]) у хъæу Гуырдзыстоны цæгаты. Ис Хады комы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Душеты муниципалитеты цæрæнрæттæ
Фæсдаргъомыдон

**Фæсдаргъомыдон**, дыгуронау **Фæсдаргъомидон** у цæугæдон Цæгат Ирыстоны æмæ Кæсæг-Балхъары, Лескены доны рахиз фæрсагдон.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Цæгат Ирыстоны цæугæдæттæ
Категори:Кæсæг-Балхъары цæугæдæттæ
Абырджыты æвзаг

**Абырджыты æвзаг** — абырджытæ кæмæй пайда кодтой, цæмæй сын сæ ныхас æндæр мачи ’мбара, ахæм сусæг æвзаг. Абырджыты æвзаг у хуымæтæг ирон дзургæ ’взаг, æрмæст алы уæнджы фæстæ дæр æвæрд цыди мыр «ф» кæнæ «п».

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ирон этнографи
Категори:Ирон æвзаг
Категори:Кавказы сусæг æвзæгтæ
Чырæ

**Чырæ** — адæм кæнæ æндæр исты уæзæгтæ ласын. Дзæуджыхъæуы, Мæздæджы æмæ хæстæг хъæуты цæрджытæ ацы куыст арæх кодтой. Ирон адæм чырæ арæхдæр ластой, сæхæдæг дæр æмæ-иу кусæг фос дæр хъæууонхæдзарадон куыстытæй æвдæлон куы уыдысты, уæд. Чырæ ласын æрмæст уæззау куыстыл нымад нæ цыд, фæлæ ма уыдис тæссаг куыст дæр. Чырæ ластой рæстæмбис кары бацæугæ фидар æмæ тыхджын лæгтæ; æрыгон фæсивæды чырæ ласынмæ стæм хатт уагътой.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Дзæуджыхъæуы истори
Категори:Ирыстоны истори
Саниба (бардуаг)

**Саниба** — хорарæх æмæ хосарæхы бардуаг ирон мифологийы. Уæлдай кадджын уыдис Уæлладжыргом æмæ Тæгиаты æхсæнады цæрджытæм. Санибайы кувæндæттæй иу уыдис Æрхоны (Уæлладжыргомы), æмæ йын табу кодтой æрмæст æввахс хъæутæ: Æрхон, Луар, æмæ Дæйыхъæу, стæй нæ, фæлæ бирæ æндæр хъæуты цæрджытæ дæр. Санибамæ кувæг æввахс хъæутæ æртæ кæй уыдысты (Æрхон, Луар æмæ Дæйыхъæу), уымæ гæсгæ йæ хуыдтой *Æртæ хъæуы Саниба* дæр. Ам ын йæ бæрæгбон кодтой уалдзæджы, иннæ рæтты та хосгæрдæнтæ æмæ хуымгæрдæнты размæ. Бæрæгбонмæ цæттæ кодтой бирæ кувинæгтæ. Дзуарæй куырдтой, цæмæй радта бирæ хор, дзаджджын кæрдæг æмæ адæмы хиза алыхуызон низтæй. Бæрæгбонмæ-иу æрæмбырд бирæ адæм, уыдис-иу дзы фæндырдзагъд, кафт, зард, хатгай — бæхдугътæ дæр.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ирон мифологи
Хъабагъуаты дон

**Хъабагъуаты дон** у цæугæдон Цæгат Ирыстоны, Змисджыны комы доны фæрсагдон. Кæлы Алагиры æмæ Дыгуры районы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Цæгат Ирыстоны цæугæдæттæ
Сычъитыдон

**Сычъитыдон** у цæугæдон Цæгат Ирыстоны, Тæмисчъы доны фæрсагдон.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Цæгат Ирыстоны цæугæдæттæ
Категори:Алагиры районы цæугæдæттæ
Хъабанты хъæу

**Хъабанты хъæу**, дыгур. **Хъабанти гъæу** () — раздæры хъæу Ирыстоны, ныры Ерохъæйы хъæуы сых.

## Истори

## Кæс ноджы
* Гъæууат
* Фадау
* Вассилово (Вачило)
* Тума
* Кет

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ирыстоны цæрæнрæттæ
Кæнгæ дур

**Кæнгæ дур** — нывæфтыд зæрдылдарæн амад дур-цырт, ныв сыл кодтой алыхуызон фыстытæ, цардуаджы дзаумæттæ (мигæнæнтæ), уæлæдарæс, фæлындæнтæ, хæцæнгарз, бæх æмæ æнд.ах., ома, рагзаманты мардимæ зæппадзы кæнæ ингæны цыдæриддæр æвæрдтой, уыцы предметты хуызтæ. Ирыстонæн йæ фæзбæсты æмбæлынц зианы къуыпнывтæ кæуыл ис, ахæм цыртдзæвæнтæ. Нывæфтыд цыртытæ аразыны зынгæдæр дæснытæ уыдысты Заманхъуйлаг нывæфтауджытæ, цыртытæ кæнынмæ сæм цыдысты Ирыстоны бирæ хъæутæй.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ирон этнографи
Сæлхæйы рæсугъд

**Сæлхæйы рæсугъд** кæнæ **Сæлхийы рæсугъд** — ирон адæмон кадджыты хъайтар. Хъару æмæ лæгдзинадæй йæхицæн ном чи скодта, уыцы хъайтартæй бирæтæ хъавынц Сæлхæйы рæсугъд ракурынмæ. Йæ диссаджы фæндыры цагъдæй Сæлхæйы рæсугъд йæ зæрдæ чи фæцагайдта æмæ йæхицæн æмбалæн кæй равзæрста, уый Донбеттыртимæ тохы мæлæтдзаг цæф фæвæййы. Сæлхæйы рæсугъд йæ уарзон йæ хъæбысы ахицæн, стæй уый дæр йæ уарзоны ингæныл йæхи амары. Сæлхæйы рæсугъды кадæг адæмы хорз кæй зыдтой, ууыл дзурæг сты ахæм æмбисæндтæ: «Раст Сæлхæйы рæсугъды хуызæн у», «Сæлхæйы рæсугъд цы кæныс!» «Уындæй Сæлхæйы рæсугъды цæрмыстыгъд бакодта» æмæ æнд.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ирон мифологи
Байцаты Владислав

**Байцаты Барисы фырт Владислав** (; райгуырдис 1990-æм азы 17 августы Дигорæйы) у дыгурон хъæбысæйхæцæг, Европæйы чемпион (2018), 2011 æмæ 2013 æзты Европæйы чемпионаты призёр, Уæрæсейы Федерацийы спорты сгуыхт мастер.

## Æрвитæнтæ
* 

Владислав
Категори:Дигорæйы чи райгуырдис, уыдон
Категори:Цæгат Ирыстоны хъæбысæйхæцджытæ
Категори:Ирон хъæбысæйхæцджытæ
Сырхы бæрзонд (Æрæфы район)

**Сырхы бæрзонд**, дыгур. **Сурхи бæрзонд** у хохы цъупп Цæгат Ирыстоны. Йæ бæрзæнд у 1470,2 м.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Цæгат Ирыстоны хохы цъуппытæ
Цæрвæхсидæн

**Цæрвæхсидæн** — нæлхæ фыцгæйæ, бынтæй цы дзыкка акæнынц луарæны ссадимæ, уый.

## Литературæ
* Айларты Измаил. Ирон фарн: Ирон адæмы цардыуаг æмæ æгъдæуттæ. — Дзæуджыхъæу: Ир, 1996. 169-æм ф.

Категори:Ирон хæринæгтæ
Хилагы ’взаг

**Хилагы ’взаг** (, ) у кæрдæг зайæгой.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Багъæрбаз

(, ) — хъæндилты бинонад.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Сасчытæ
Категори:Дыгурон дзырдтæ
Тамаджыны дон (Æрæфы район)

**Тамаджыны дон**, дыгуронау **Тамагинидон** у цæугæдон Цæгат Ирыстоны, Къæрæугомы доны галиу фæрсагдон.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Цæгат Ирыстоны цæугæдæттæ
Категори:Дыгургомы цæугæдæттæ
Тамаджыны дон

**Тамаджыны дон**:
* Тамаджыны дон — цæугæдон Хуссар Ирыстоны.
* Тамаджыны дон, дыг. *Тамагинидон* — цæугæдон Цæгат Ирыстоны.
Наргъы дон (Æрæфы фæрсагдон)

**Наргъы дон**, дыгуронау **Наргъи дон** у цæугæдон Цæгат Ирыстоны, Æрæфы галиу фæрсагдон.

## Литературæ
* Цагъаты Анастасия. Цæгат Ирыстоны топоними. II-æм хай. Дзæуджыхъæу, 1975.

Категори:Цæгат Ирыстоны цæугæдæттæ
Категори:Дыгургомы цæугæдæттæ
Тутайы калм

**Тутайы калм** (, ) у гæлæбуты хуыз.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Хæрвбазырджынтæ
Галдурыдон

**Галдурыдон**, дыгуронау **Галдоридон** у цæугæдон Цæгат Ирыстоны, Хæрисыдоны галиу фæрсагдон.

Категори:Цæгат Ирыстоны цæугæдæттæ
Категори:Дыгургомы цæугæдæттæ
Категори:Цæгат Ирыстоны æхсæрдзæнтæ
Комыдон (Æрæфы район)

**Комыдон**, дыгур. **Комидон** у цæугæдон Цæгат Ирыстоны Æрæфы районы, Сонгуыты доны фæрсагдон.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Цæгат Ирыстоны цæугæдæттæ
Категори:Дыгургомы цæугæдæттæ
Скъæттыкомы цъити

**Скъæттыкомы цъити** у цъити Цæгат Ирыстоны. Ис Уæллагкомы.

## Кæс ноджы
* Скъæтты ком

## Фиппаинæгтæ

Категори:Цæгат Ирыстоны цъититæ
Шелковская

**Шелковская** (*Залкъоф?*) (, ) у сахар Цæцæны, Шелковскаяйы районы административон центр.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Шелковскаяйы районы цæрæнрæттæ
Категори:Цæцæны сахартæ
Хæзныком

**Хæзныком**,  у ком Кæсæг-Балхъары, цæугæдон Хæзныдоны дæргъмæ.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Кæсæг-Балхъары кæмттæ
Герменчук

**Герменчук** () у хъæу Цæцæны Шалийы районы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Шалийы районы цæрæнрæттæ
Мæкъулæг

thumb|300px|Мæкъулæг
**Мæкъулæг**, бирæон нымæц: **мæкъулджытæ** у фæныкхуыз гæккуыри.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Цæрæгойтæ
Адджинаг

**Адджинаг** (, ) — цилты хайады чи хауы, ахæм зайæгой.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Донгæнæн

**Донгæнæн** — згъæртæ кæм дон кæнынц, ахæм мигæнæн.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Згъæркуыст
Згъæркуыст

**Згъæркуыст** () — æрзæтæй згъæр кæм истæуы æмæ згъæр фыццаг куыстгонд кæм æрцæуы, уæззау индустрийы уыцы къабаз. 

## Фиппаинæгтæ

*
Галгæс

**Галгæс** (, , **Boo**) у стъалыгуппар.

## Кæс ноджы
* Галгæс стъалы

## Фиппаинæгтæ

Категори:Стъалыгуппæрттæ
Бындз

**Бындз**, бирæон нымæц: **бындзытæ** — дыбазыронты къордмæ чи хауы, уыцы алыхуызон тæхаг сасчыты иумæйаг ном.

Категори:Сасчытæ
Калм

**Калм**, бирæон нымæц: **кæлмытæ** () — хилджыты къласмæ чи хауы, уыцы цæрæгойты дæлкъорд.

*
Дзедзæлæг

**Дзедзæлæг** — даргъ зæнг чи ауадзы æмæ иннæ зайæгойтыл чи стыхсы, ахæм кæрдæг.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Хæрвæгонтæ

**Хæрвæгонтæ** (, ) — хилджыты къласмæ чи хауы, уыцы цæрæгойты къорд.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Цæрæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Сындздзæхæра

**Сындздзæхæра** — зайы фæлмæн мæры. Кæны гæзæмæ зæнг йæ нæл. Сылгæрдæгæн ис даргъ æмæ фæтæн бæзджын сыфтæ. Сыфты æнхъырдтæ кæрæтты ис сындзытæ бæрæг тасагдæрæй. Куыддæр сыфтæй ратонай, афтæ се ’хсыр акæлы уыцы арæхæй. У донджын цæхæраджынæн, фыцгæйæн. Фос æй тынг хæрынц, уæлдайдæр зæддагæй. Ирыстоны зайы арæхæй хохæй быдырмæ суанг фæззæгмæ.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Найфонты Артур

**Найфонты Эдичы фырт Артур** (; райгуырдис 1997-æм азы 10 майы Нижневартовсчы) у ирон хъæбысæйхæцæг, Европæйы чемпион 2018 æмæ 2020 æзты, Уæрæсейы Федерацийы спорты мастер, Сæрдыгон Олимпаг хъæзтыты бронзæйы призёр (2020), Уæрæсейы Федерацийы спорты сгуыхт мастер.

## Æрвитæнтæ
* 

## Фиппаинæгтæ

Артур
Категори:Ирон хъæбысæйхæцджытæ
Категори:Уæрæсейы спорты сгуыхт мастертæ
Категори:Уæрæсейы хъæбысæйхæцджытæ
Доны чызг (саск)

**Доны чызг** (, ) у сасчыты бинонад.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Цæрæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Категори:Сасчытæ
Ксурты дон

**Ксурты дон** у цæугæдон Цæгат Ирыстоны Алагиры районы. Кæлы Ксурты хъæуы цур.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Цæгат Ирыстоны цæугæдæттæ
Категори:Æрыдоны фæрсагдæттæ
Суларты дон

**Суларты дон** кæнæ **Сулæртты дон** у цæугæдон Цæгат Ирыстоны Алагиры районы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Цæгат Ирыстоны цæугæдæттæ
Сæхæггаты дон

**Сæхæггаты дон** у цæугæдон Цæгат Ирыстоны Алагиры районы. Кæлы Сæхæггаты хъæуы цур.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Цæгат Ирыстоны цæугæдæттæ
Цырты рагъ

**Цырты рагъ** у æдзæрæг хъæу Цæгат Ирыстоны Алагиры районы. Ис Уæлладжыргомы, Уæллаг Мызуры цур.

## Литературæ
* Цагъаты Анастасия. Цæгат Ирыстоны топоними. II-æм хай. Дзæуджыхъæу, 1975.

Категори:Алагиры районы цæрæнрæттæ
Донгæнæг (стъалыгуппар)

**Донгæнæг** () у зодиакалон стъалыгуппар.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Стъалыгуппæрттæ
Бойау

— сырх ахорæнтæ кæмæй кæнынц, ахæм зайæгой.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Категори:Зайæгойтæ дыгуронау
Алардыйы дон

**Алардыйы дон** кæнæ **Алардийы дон** у цæугæдон Цæгат Ирыстоны Алагиры районы. Кæлы Сæхæггаты хъæуы цур.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Цæгат Ирыстоны цæугæдæттæ
Хъындырдзæхдон

**Хъындырдзæхдон**, дыгур. *дабондзæхдон*, *дабондзосæ*, *давондзосæ*, *месиндзосæ* — давон, æхсырысæртæ æмæ хъаймахъ кæнæ мисынæй арæзт ирон хæринаг.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ирон хæринæгтæ
Уæлкъæйдзыкка

**Уæлкъæйдзыкка** кæнæ **уæлкъæй дзыкка** у ирон хæринаг нартхоры ссадæй, инджын цыхтæй, хъаймагъæй, æмæ цæххæй. 

Нымад цыди урсаджы æмæ хойраджы хæринæгты фидыцыл æнцонгæнæн, æнцон фыцæнæй. Нартхоры, кæнæ хъæбæрхоры ссад доны сызмæнт, хорз æй схæццæ кæн цыхтимæ æмæ уыцы змæст бæрæг донгондæй дзулы хуызæн тымбылæй, бæзджынæй æрæвæр тæвд тебæйы, кæнæ артдзæсты фыцæн къæйыл. 

Фаг цыхт ыл ис, уæд фыцы æнæ уæлдай сыгъдæй сабыр артыл. Куыд фыца, афтæ æддаг цъар бæрæг бурдæрæй фæхицæн вæййы мидæггагæй, æмæ се ’хсæн фæзынынц сойдзæстытæ, цыма дзаджджынимæ конд у, уый хуызæн. 

Хордтой йæ хъармæй, дыккаг тæвдæн нымад цыди тæригъæдыл, нæфæтчиагыл. Хæрзадæй уæззау хæринаг уыди. Хордтой йæ къаты бонты кусгæйæ, бадгæйæ. Хастой йæ уыгæрдæнмæ. Фылдæр кодтой иугай уæлкъæйдзыккатæ уазæгæн, бинонтæн. 

Сыгъдæг цыхт æмæ ссадæй конд кæй уыди дзыккайы хуызæн, фæлæ йæ уæлкъæй кæй фыхтой дзулы, уæливыхы хуызæн, уымæн хуынди афтæ — уæлкъæйдзыкка. Стыр хъыгагæн байрох.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ирон хæринæгтæ
Битъынаджынтæ

**Битъынаджынтæ** сты ирон хæринаг. Битъына сæрд тыдтой, бастой дзы дæстæгтæ æмæ йæ хус кодтой дымгæдзоны аууæтты зымæгмæ. Зымæг уыцы хустæй арæзтой битъынаджынтæ. Баууæрд ын йæ сыфтæ, се ’ртыккагхайы бæрц сыл ныккæн задыссад, сызмæнт сæ кæнæ сыгъдæг хъæрмуст доны, науæд ног сылыйы, стæй хыссæйæ — цъайраг. 

Кодтой сæ уæлдай дзаджджынæй, стæй гуылтæй, ликъанитæй. Æппæтæй рæсугъддæр фидыдтой мæйнæуæджы хуызæн тыппыр битъынаджынтæ. 

Хордтой сæ къатыбонты куыд æнæ урсаг, сойаг дзаджджынтæ, афтæ мархойы заман, комдарыны рæстæг. Фæлæ фидыдтой царвимæ, фосы фиутæй тадгонд соимæ. Куыдфæнды ма уыдаид, уæддæр ацы дзаджджынтæ æмхуызон хæрздæф, хæрзадæй уыдысты уарзон хæринаг ирон адæмæн стырæй чысылмæ. Хъæбæрхоры æмæ мæнæуы задæн йæ фых мыды хуызæн адджын уыди, æмæ уыйимæ битъынайы хицæн тæф диссаджы хорз фидыдта. Битъынаджынтæн абоны ирон фынгыл сæ кой дæр нал вæййы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ирон хæринæгтæ
Давонджын

**Давонджын** () кæнæ **скъудаджын** — давоны/скъудайы сыфтæй конд чъири.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ирон хæринæгтæ
Ионча (зайæгой)

**Ионча** кæнæ **люцернæ**, **[[хъæдурхос]]** (, ) — хъæдурхуызты бинонадмæ чи хауы, ахæм зайæгойты мыггаг.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Категори:Хъæдурхуызтæ
Динджела

**Динджела** () у æндæдзаг писион буарад, кæцыйы мыдыбындзытæ æртымбыл кæнынц бæлæсты къуыбыртæй. Мыдыбындзытæ фæззæг динджелайæ сæхгæнынц чыргъæдты зыхъхъыртæ æмæ дзы сфидар кæнынц рамкæйы кæрæттæ. 

Динджела мыдадзимæ хæццæ уæвгæйæ сафы мыдадзы, уымæ гæсгæ динджела æмбырд цæуы хицæнæй. Мыдадзы тынг хъахъхъæнын хъæуы динджелайæ. 

Динджелайæн ис тынг хорз тæф. Адæмон медицинæйы динджелайæ фæхос кæнынц хъæдгæмттæн, сæ уæлæ сывæргæйæ. Куыд рабæрæг, афтæмæй динджелайы препарат фæтагъддæр кæны хъæдгомы гас кæнын. Алы мыдгæс дæр хъуамæ æмбырд кæна йæ мыддарæны динджела. Уый чыргъæдтæй æмбырд кæнынæн æнцоидæр у хъарм бонты, иугæр куы сфæлмæн вæййы, уæд.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Мыддарын
Уарцъейы æфцæг

**Уарцъейы æфцæг** у æфцæг Цæгат Ирыстоны, Козатыхъæуæй Уарцъейы ’хсæн.

## Литературæ
* Цагъаты Анастасия. Цæгат Ирыстоны топоними. II-æм хай. Дзæуджыхъæу, 1975.

Категори:Цæгат Ирыстоны æфцджытæ
Малыччы рагъ

**Малыччы рагъ** у æфцæг Гуыркъуымтыкомæй Захъхъагомы ’хсæн.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Цæгат Ирыстоны æфцджытæ
Категори:Захъхъагом
Категори:Гуыркъуымтыком
Згъелахы ком

**Згъелахы ком** кæнæ **Жгъеланы ком** у ком Цæгат Ирыстоны. Ис Мамысонгомы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Цæгат Ирыстоны кæмттæ
Категори:Мамысонгом
Ецъынайы комы дон

**Ецъынайы комы дон** у цæугæдон Цæгат Ирыстоны Алагиры районы, Лийайы доны фæрсагдон.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Цæгат Ирыстоны цæугæдæттæ
Джебетъайы ком

**Джебетъайы ком** у ком Цæгат Ирыстоны. Ис Мамысонгомы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Цæгат Ирыстоны кæмттæ
Категори:Мамысонгом
Æвдадзы хос

**Æвдадзы хос**, вариант *мыдадзы хос*,  — тынг тагъд чи æххуыс кæны, ахæм диссаджы хос. 

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ирон мифологи
Губæтты дон

**Губæтты дон** у цæугæдон Цæгат Ирыстоны Алагиры районы. Кæлы Уæллаг Мызуры хъæуы цур.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Цæгат Ирыстоны цæугæдæттæ
Бибийы хъæд

**Бибийы хъæд** кæнæ **Бибийыхъæд** у хъæд Цæгат Ирыстоны. Ис Ходы хъæуы цур.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Цæгат Ирыстоны хъæдтæ
Категори:Садонгом
Æрдузы рагъ

**Æрдузы рагъ** кæнæ **Æрдузырагъ** у къæдзæх Цæгат Ирыстоны. Ис Ходы хъæуы цур.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Цæгат Ирыстоны хохы цъуппытæ
Категори:Садонгом
Бурдым

**Бурдым** кæнæ **буркъæдзил цъиу**, **сырхкъæдзилæг** (, ) у чысыл зараг маргъ. Йæ буары дæргъ у 10–15 сантиметры бæрц. Гуыбын æмæ къæдзилы ахуырст у тынг ирд бурдзалыг (ардыгæй йæ ном дæр).

## Фиппаинæгтæ

Категори:Мæргътæ
Дуредзи

**Дуредзи** — маргъы мыггаг ирон адæмон сфæлдыстады.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Мæргътæ
Ростъом

**Ростъом** — у Даредзанты таурæгъты хъайтар. Хъæбатыр хæстон лæг æмæ, Индостанмæ Апрасион куы ныббырста, уæд æм æххуысмæ ацыд æмæ хъахъхъæдта паддзахы цæхæрадон. Хæстмæ цæугæйæ Ростъом йæ усы аринагæй ныууагъта æмæ йын бафæдзæхста, лæппу куы ныййарай, уæд ыл-иу ном Зурапп сæвæр, зæгъгæ, куы бахъомыл уа æмæ мæ агурын куы байдайа, уæд ын-иу йе ’фцæджы бафтау Тутыры конд æртытæ, арвы дзæнгæрджытæ æмæ Йайы сыфтæ. Æмæ йын-иу иттæг бафæдзæхс: цалынмæ мæм æрхæццæ уа, уалынмæ сæ ма фесафæд, уыдонмæ гæсгæ йæ æз базондзынæн, куы мæм æрхæццæ уа, уæд. Усæн лæппу куы райгуырд, уæд йæ мойы ныстуан бæргæ сæххæст кодта, фæлæ Зураппы фæндагыл хæйрæджытæ суынгæджы кодтой, арвы бын ай хуызæн барæг куы нæ ис, уæ тæхуды, йе ’фцæджы чи ис, уыдон æй куы нæ уаиккой, уæд, ныр та чызгæнгæс у, зæгъгæ. Зурапп фæмæсты, адоны тыххæй цæмæн фауд уон, зæгъгæ, сæ раскъуыдта æмæ сæ базæй саргъы астæу цæвæры.

Ростъом йæ фырт Зураппимæ куы фембæлынц, уæд кæрæдзи нæ базонынц æмæ схæцынц. Фæстагмæ йæ Зурапп йæ быны афсæры, æмæ йæ Ростъом бынæй уæлæмæ йæ хъамайæ срæхойы. Зурапп ма ныхъхъæр кодта: «Амардтай мæ! Фæлæ додой дæ къона кæны, ахæм фыд мын ис, Ростъом, æмæ кæд уæларвмæ цæуай, уæд дæ ахсдзæн дæ фæстаг къахæй, кæд æмæ дæлдзæхмæ цæуай, уæд та — дæ коцорайæ». Ростъом йæ хуыцауы цæф куы базыдта, уæд ма удæгасгæнæг хос бацагуырдта Индостаны паддзахæй, фæлæ йын æй йæ цæст нæ бауарзта. Æмæ Ростъом йæ фырты ахæссы талынгыстонмæ, адæймаджы хъæр кæдæм нæ хъуысы, ахæм арф ранмæ. Уый тыххæй æмæ æртæ азы афтæ куы бадтаид, уæд, Даредзанты æгъдау куыд уыди, афтæмæй райгас уыдаид Ростъомы фырт.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Даредзанты таурæгътæ
Зигой

**Зигой** — зымæг хъарм бæстæм чи атæхы, 
ахæм къаннæг цъæх маргъ.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Мæргътæ
Митцитæ

**Митцитæ**, вариант **Митдзитæ** () сты дыгурон мыггаг.

## Равзурд
Митциты мыггаджы равзæрды тыххæй ис рагон таурæгъ. Раджы кæддæр Хурныгуылæн Гуырдзыйы, Оны хъæуы Джапаридзеты мыггагæй царди æртæ æфсымæры — Лало, Мæлтъыз æмæ Берикъо. Æфсымæртæ кæимæдæр фæтуджджын сты æмæ сын уым цæрæн нал уыд, æрбалыгъдысты Дыгургоммæ æмæ æрцардысты Уæхъæцы хъæуы сæр тигъыл. Ам хистæр æфсымæр — Лало ракуырдта Дзæрæгъæсты чызджы æмæ йын уымæй рацыд цæуæт. Хъæуысæр тигъыл зын цæрæн уыд, æмæ Лало бар ракуырдта Уæхъæцы цæрджытæй, цæмæй хъæумæ æрлыгъдаид. Хъæуы цæрджытæ йын бар радтой. Лало зиу ракодта æмæ хæдзар сарæзта. Хæдзар арæзт куы фæцис, уæд куывд кодтой. Куывдмæ хуынд уыди Туйгъанты Келемет. Уыцы рæстæджы Бадилатæ Тъæпæн Дыгуры цы æгъдау сывæрдтой, уымæ гæсгæ уымы хъæуты куывд дæр æмæ хист дæр æнæ Бадилатæ райдайæн нæ уыд, Келемет дæр уыцы æгъдаумæ гæсгæ хуынд æрцыд куывдмæ.

Куывды фынг сцæттæ, фæлæ адæм æнæ Бадилаты лæг нæ бадтысты. Уый æрæджы кодта. Уæд Лало адæмæн загъта, зæгъгæ, кæдмæ сæм æнхъæлмæ кæсæм æмæ сæ фынгтыл сбадын кодта. Хистæртæ кувын райдыдтой. Æрæджиау Мæхческы ’рдыгæй фæзынд Келемет. Куывд æнæ уый райдыдтой, уый куы федта, уæд æфхæрын райдыдта адæмы, кæйдæрты сæ цæвгæ дæр ныккодта æмæ фæстæмæ аздæхт. Лало куывды адæммæ бадзырдта, зæгъгæ, ацы æгады хъуыддаг æз мæ сæрмæ нæ хæссын, бæхыл абадт, ныййæфта Келеметы Къаматы хъæуы бын æмæ йæ амардта. Лало уырдыгæй фæлыгъд Саухохы бæрзæндтæм. Туджджынтæ агуырдтой Лалойы, фæлæ сæ къухты не ’фтыд. Уæд баххуырстой Лалойæн йæ кæнгæ æфсымæры. Уый йæ æрсайдта Саухохæй Æхсæуы хъæуы цурмæ, зæгъгæ, дам, дæ ус æмæ сывæллæттæ тыхсынц. Лало Æрæфы доны былмæ куы æрхæццæ, уæд Туйгъантæ дæсæй æрбагæппытæ кодтой, бабастой Лалойы бæхмæ æмæ йæ удыгасæй акодтой, Келеметы кæм амардта, уырдæм. Уым æй Келеметы цырты цур аргæвстой. Дыккаг бон Тъæпæн Дыгуры хъæутæй бирæ адæм æрæмбырди æмæ Лалойы баныгæдтой. Лало уыд, адæмы сæрыл Туйгъантимæ чи стох кодта, уый æмæ йыл Дыгургомы адæм Хъæбатыры зарæг скодтой «Митциты Лалой зар», зæгъгæ. Лалойы дыууæ кæстæр æфсымæры Мæлтыз æмæ Берикъо фæлыгъдысты Туркмæ. Лалойы ус æмæ сывæллæттæ та Уæхъæцæй ралыгъдысты Цъифсгæмæ (Мæхческы сæрмæ). Сæ мыггаг та Лалойы фæндмæ гæсгæ скодтой Митцитæй. Уым бирæ фæцардысты йæ фырттæ Налухъ, Гугъо, Хадзеумар. Стæй фæлыгъдысты Мæхческ æмæ Сырх Дыгурмæ.

## Феппайуйнæгтæ

*
Хъуызелтæ

**Хъуызелтæ** кæнæ **Хъужелтæ** () сты дыгурон мыггаг.

## Равзурд
Иу лæг, дам, йæ ном Хъуызел, кæддæр Асыйæ Доныфарсмæ æрбалыгъд. Ам йæ номæй мыггаг скодта — Хъуызелтæ. Райгуырд сын фырт — Налухъ. Цыбыр рæстæгмæ Налухъæн йæ мад æмæ фыд амардысты æмæ йæ цæрæнбынат Доныфарсæй Дзынагъамæ аивта. Ракуырдта ус Къостанты чызджы. Райгуырд сын дыууæ чызджы. Налухъы чидæр амардта æмæ йæ ус — Къостанон дыккаг хатт лæгмæ æрцыд Найфонты Буцомæ, райгуырд сын фырт — Хъурман. Уый йæ фыды мыггагæй нæ хуыдтой, хуыдтой йæ Хъуызелтæй. Кæд Хъурман райгуырд Найфонты Буцойæ, йæ мад та уыд Къостантæй, Хъуызелтæ йын тугæй хæстæг не сты, уæддæр Хъурман, йæ фырт Берди, уый фырттæ æмæ фырты фырттæ, уыдон цæуæт сæ мыггаг нымайынц Хъуызелтæй.

## Феппайуйнæгтæ

*
Даринкъа

кæнæ **цъиубырынкъ** (, ) — бирæкъахджынты типмæ чи хауы, ахæм дæлкъорд.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Цæрæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Категори:Дыгурон дзырдтæ
Уарцъегом

**Уарцъегом**, ацы ком раздæры адæм хуыдтой **Уары ком** — у ком Цæгат Ирыстоны. Ис Туалгомы.

## Уарцъегом хъæутæ
* Худисæн
* Уарцъе
** Фырæтыхъæу кæнæ Фырæтæ
** Магали
** Хъурта

## Фиппаинæгтæ

Категори:Цæгат Ирыстоны кæмттæ
Категори:Туалгом
Зигойтæ

**Зигойтæ** () сты дыгурон мыггаг.

## Равзæрд
Зигойты мыггаджы фыццаг фыд Зигой Дыгуры коммæ афтыд раджы кæддæр Хуссар Ирыстонæй, Чъребайæ. Уым, дам, Зигой кæимæдæр фæтуджджын æмæ тугисыны тасæй алыгъд Цæгат Ирыстонмæ. Уæллагкомы зылды æрбынат кодта Хуссары хъæуы. Ам сарæзта хæдзар, ус æрхаста, фæзынд ын цæуæт, цæуæты цæуæт. Бирæтæ сæ фæлыгъдысты Чырыстонхъæумæ.

## Кæс ноджы
* Дзигойтæ

## Фиппаинæгтæ

*
Дамбегтæ

**Дамбегтæ** () сты ирон мыггаг.

## Равзæрд
Таурæгъмæ гæсгæ, Дамбегтæн сæ фыццаг фыдæл Дамбег уыд Уæлладжыры комы, Цъæйыхъæуккаг Дзалатæй. Дзалайы-фыртæн йæ ном абон ничиуал хъуыды кæны. Дзалатæн сæхи мыггаг та равзæрд Хетæджы фырт Джиуæрджийы фырты фырт Дзалайæ. Хетæг та, дам, раздæр цардис Хъобаны Зеленчукы. Уым цæргæйæ, дам, Хетæг дзырдта дыгурон æвзагыл. Йе ’фсымæртæй куы ралыгъд Туалгоммæ, уæд æрцардис Гуыркъуымты комы. Уым Хетæгæн райгуырд иунæг лæппу — Джеуæрджи (Геуæрги), уымæн дæр фæзынд цæуæт. Хетæджы цæуæт сбирæ сты, цæрæнбынат сын нал фаг кодта. Сæ мыггагæй бирæтæ алыгъд Лабинскмæ. Хетæджы фырт Джиуæрджийæн йæ цæуæтæй сæ иу уыд Дзидаханы фырт Дзала. Дзала куы слæг, уæд ракуырдта Плиты чызджы, æмæ йын фæзынд цæуæт. Йæ бинонтæ сбирæ сты æмæ сæ цæрæн бынат раивтой Уæлладжыры коммæ, Цъæйы хъæумæ. Дзалайæн Цъæйы дыууæ усæй уыд зæнæг. Фыццаг усы зæнæг, йæ фырттæ Сырхау (Сурхау) æмæ Диамбег (Дамбег) сæ нæмттæй мыггæгтæ скодтой: Сырхау — Сырхаутæ, Диамбег — Дамбегтæ. Дзалайæн йе ’ннæ фырт Налухъ Уæлладжыры комы кæйдæр амардта æмæ уымæ гæсгæ уырдыгæй ралыгъд Дыгурмæ, æрцард Доныфарсыхъæуы.

## Фиппаинæгтæ

*
Дзагкойтæ

**Дзагкойтæ** кæнæ **Дзаккойтæ** () сты дыгурон мыггаг.

## Равзæрд
Ацы мыггаджы тыххæй ис ахæм таурæгъ. Раджы, дам, кæддæр Уæлладжыры комæй, Æрхонæй Дыгургоммæ æрбафтыд иу лæг æмæ æрцард Фæрæскъæтты. Ам ын райгуырд æртæ фырты: Дзагко, Мама æмæ Габуа. Æфсымæртæ куы слæгтæ сты, уæд сæхицæн устытæ æрхастой, æмæ сæ алчидæр хицæнæй æрцард. Сæ нæмттæм гæсгæ скодтой мыггæгтæ æмæ Фæрæскъæтты хъæуы фæзынд мыггæгтæ Дзагкойтæ, Маматæ æмæ Габуатæ. Уыдонæй Дзагкойтæ баззадысты Фæрæскъæтты, Габуатæ фæлыгъдысты Беслæнмæ, Маматæ та — Чырыстонхъæумæ.

## Фиппаинæгтæ

*
Бетельгейзе

**Бетельге́йзе** (**Фыййауы Лæдзджыты α**, ) у Фыййауы Лæдзджыты стъалы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Стъалытæ алфавитмæ гæсгæ
Къора-Урсдон

**Къора-Урсдон** (Къора + Урсдон) у хъæу Цæгат Ирыстоны Дыгуры районы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Дыгуры районы цæрæнрæттæ
Андромедæйы галактикæ

thumb|300px|Андромедæйы галактикæ
**Андромедæйы галактикæ** кæнæ **Андромедæ**, **Андромедæйы мигъгонд** у дун-дунейы галактикæтæй иу, Æрфæныфæдмæ æппæты æввахсдæр стыр галактикæ.

## Истори
1925-æм азы америкаг астроном Эдвин Хаббл (1889—1953) уæдыккон тыхджын телескопы фæрцы бантысти Андромедæйы мигъгонд хицæн стъалытыл ныддих кæнын. Уæдæй фæстæмæ Андромедæйы мигъгонд нымад у хицæн галактикæйыл. 

## Фиппаинæгтæ

Категори:Галактикæтæ
Саугъæд

**Саугъæд** у ран (хъæд) Цæгат Ирыстоны Къора-Урсдонæй Урсхохы ’хсæн.

Октябры революцийы размæ Саугъæд дих кодта æртæ хайыл. Дыгуры Саугъæд, Ходы Саугъæд æмæ Мызуры Саугъæд. Ам Ходы хъæуы авд мыггагæй алкæмæн дæр уыдис фосдарæн уæтæртæ. Хонгæ та сæ кодтой Саухалты, Созайты, Едзиты, Дзугкойты, Гатеты, Джерджыты æмæ Хъайтыхъты скъæттæ. Сæрдыгон-иу Ходы Саугъæдмæ быдыры хъæутæй хизынмæ æрбаскъæрдтой бирæ хуыскъаг фос. Хъæуы æхсæнадмæ дзы цы бирæ æфтиæгтæ хауди, уыдон уæрст цыдысты сидзæргæстыл, мæгуыртыл æмæ исты иумæйаг хъуыддæгтыл. 

## Фиппаинæгтæ

Категори:Цæгат Ирыстоны географи
Чырынау хох

**Чырынау хох** у хохы цъупп Цæгат Ирыстоны. Ис Æрхоны комы.

## Литературæ
* Цагъаты Анастасия. Цæгат Ирыстоны топоними. II-æм хай. Дзæуджыхъæу, 1975.

Категори:Цæгат Ирыстоны хохы цъуппытæ
Туалты ададжы дон

**Туалты ададжы дон** у цæугæдон Цæгат Ирыстоны.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Цæгат Ирыстоны цæугæдæттæ
Сæлдæгъы дон

**Сæлдæгъы дон** у цæугæдон Цæгат Ирыстоны Алагиры районы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Цæгат Ирыстоны цæугæдæттæ
Фæсæрцахъойы дон

**Фæсæрцахъойы дон** у цæугæдон Цæгат Ирыстоны. 

## Литературæ
* Цагъаты Анастасия. Цæгат Ирыстоны топоними. II-æм хай. Дзæуджыхъæу, 1975.

Категори:Цæгат Ирыстоны цæугæдæттæ
Категори:Куырттаты комы цæугæдæттæ
Уæлладжыртаджы ком

**Уæлладжыртаджы ком** у ком (æрх) Цæгат Ирыстоны Кировы районы.

## Цæугæдæттæ
* Асæхъо

## Литературæ
* Цагъаты Анастасия. Цæгат Ирыстоны топоними. II-æм хай. Дзæуджыхъæу, 1975.

Категори:Цæгат Ирыстоны кæмттæ
Категори:Арыхъхъы рæгътæ
Хъæбысæг

**Хъæбысæг**,  (, ) у кæрдæг зайæгойты мыггаг.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Къехсон

**Къехсон** кæнæ **къехсæн** у зайæгойы ном.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Категори:Зайæгойтæ дыгуронау
Пъерццæг

**Пъерццæг** кæнæ **пъерцæг** (; ) у кæрдæг зайæгойты мыггаг, бæхысæфтæджы хуыз.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Категори:Маргджын зайæгойтæ
Хуыдыр

**Хуыдыр**,  (; ) у ибисты бинонадæй маргъ.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Мæргътæ
Булдух

**Булдух** (, ) у бирæазон кæрдæг зайæгой.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Зандартæ

**Зандартæ** кæнæ **Дзандаритæ** () сты ирон мыггаг.

## Фиппаинæгтæ

*
Тархантæ

**Тархантæ** () сты ирон мыггаг.

## Истори
Цæрынц Олгинскæйы. Сæ фыдæл, æвæццæгæн, уыд хъалонæмбырдгæнæг — Тархан. Се ’цæг мыггаг уыд, æвæццæгæн, Бæгъацатæй. Уый уымæй бæрæг у, æмæ сæ чындзыцыд чызджытæй бирæты сæ чызгон мыггагæй хуыдтой — Бæгъацонтæ, æвæццæгæн сæ фыдæл Бæгъацы номæй уыди, Тарханон кæмæ дзырдтой, ахæмтæ. 

## Фиппаинæгтæ

*
Хъуыбадтæ

**Хъуыбадтæ**, дыгуронау **Хъубадтæ** (, ) сты дыгурон мыггаг.

## Истори
Хъуыбадты мыггаджы фыдæл Хъубады уыд Бадилаты Бадилайы фырт, райгуырд Мæхческы. Бадилайы фæрцы балхæдта Фæснæлы зæххытæ æмæ уырдæм алыгъд. Хæдзар дзы сарæзта æмæ æд бинонтæ уым æрцард. Хъубады йæ номыл мыггаг скодта æмæ Фæснæлы фæзынд Хъубадты мыггаг. Хъубады хъæуы астæу сарæзта мæсыг. Хъубадтæ фæснæлы цæргæйæ бирæ рæстæджы æлдариуæг фæкодтой. Раджы фæлыгъдысты Дур-Дур æмæ Къорайы хъæутæм.

## Кæс ноджы
* Хъуыбадтыхъæу

## Фиппаинæгтæ

*
Таматæ

**Таматæ** () сты ирон мыггаг.

## Истори
Таматæй иу лæппу Лоджы хъæуы (Мызуры сæрмæ) кæйдæр амардта, уый тыххæй дыууæ æфсымæрæй фæлыгъдысты Дыгургоммæ, Уæхъæцы хъæумæ. Уæлладжыры комæй Таматæй Дыгургоммæ цы дыууæ æфсымæры æрбафтыд, уыдон сты Уæхъæцы æмæ Къумбулты хъæуты цæрæг Таматы фыдæлтæ. Ам сын цæрæнбынæттæ радтой хъæуыцæрджытæ, хæдзæрттæ сарæзтой сæхицæн. Ам устытæ ракуырдтой. Сæ иу — йæ ном Цæрай — йæ бинойнаг Гецаонимæ алыгъд Къумбулты хъæумæ, иннæ ’фсымæр та баззад цæргæ Уæхъæцы хъæуы. Асыйы Таматæ дæр сын хæстæг æрвадæлтæ сты. Уыдон Къумбулты Таматæй Асымæ чи алыгъд, уыдон сты. 

## Фиппаинæгтæ

*
Елтагъан

**Елтагъан** — нарты кадджыты Куыцыччы фырт. Сосланимæ Сахъолайы уæзæгыл хæснагыл хъулæй ахъазыд, фембылд ын ис, æмæ йын Сослан йæ сæры царм растыгъта. Йæ кæрцæн тæрттæ нæ уыд, æмæ сæ Сырдоны ардыдæй Куыцыччы фырт Елтагъаны сыгъзæрин сæрыдзармæй баххæст кодта. Сосланы кæрц та уыд лæджы сæрдзæрмттæй æмæ рихидзæрмттæй хуыд.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Нарты кадджытæ
Куыцыкк

**Куыцыкк** — нарты кадджыты Елтагъаны фыд.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Нарты кадджытæ
Сырхы дзуар

**Сырхы дзуар** — йæ кувæндон ис Хуссар Ирыстоны, Хъелы цадмæ ’ввахс ран Сырх хохыл. Йæ бæрæгбон вæййы уалдзæгæй сæрды ’хсæн. Куывды йæм цæуынц ацы зылды кæмтты цæрджытæ æмæ Гуырдзыстоны цæрæг ирæттæ. Сырхы дзуар — сывæрниз фадынæджы бардуаг.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ирон мифологи
Чынтæ

**Чынтæ** — адæмыхатт нарты кадджыты, цардысты нарты фарсмæ, хæлар æмæ уарзонæй. Дыууæ сыхаг адæмы афтæ æнгом æмæ хæлар цардысты, æмæ сæ Ныхас дæр иу уыди.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Нарты кадджытæ
Чъырын

**Чъырын** — чъыримæ амад мæсыг, гæнах.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ирон æхсæнад
Быцентæ (Нарты кадджытæ)

**Быцентæ** кæнæ **быценæгтæ** — нартæн фыдгæнæг адæмыхатт кадджыты.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Нарты кадджытæ
Æмцег

**Æмцег** кæнæ **æмцек**,  — раджы уыдис ахæм æгъдау, æдыхдæр мыггаг, хæдзар-иу тыхджындæр мыггаджы бинонтæй хъомыл кæнынмæ райста лæппу. Æмæ-иу уæд дыууæ мыггаджы систы æмцегтæ, бахъуыды рæстæг кæрæдзийæн — æнцойтæ. Цы
лæппу иу хъомыл кодтой, уый та хуынд хъан. Æмбисондæн куы баззад: «Хъаны цард кæны», ома, хорз цæры.

## Фиппаинæгтæ

## Литературæ
* 
* 

Категори:Ирон æхсæнад
Хъан

**Хъан** — рагзаманы-иу иу мыггаг суанг æндæр адæмыхаттæй дæр лæппу хъомыл кæнынмæ, хорз æгъдæуттыл сахуыр кæнынмæ, хæстон хъуыддæгтæ, хæцæнгарзимæ архайын базонынмæ, нæлгоймаджы куыстытыл фæцалх кæнынмæ радта иннæ мыггаджы хæдзармæ. Хъанæн кæд йæ хъомыладон хæстæ бирæ æмæ бæрнон уыдысты, уæддæр æй тынг буц дардтой бинонтæ. Къостайы æмдзæвгæ «Цъиу æмæ сывæллæтты» сывæллæттæ цъиуæн хуымæтæджы нæ зæгъынц: «Нæй, нæй! Ма тæрс, махмæ ды хъаны цард кæндзынæ». Хъаны лæппу-иу йæ ныййарджытæй сывæллонæй рацыд æмæ-иу сæм лæджы бындзæфхадæй æрбаздæхт. Уыимæ æнгом баста дыууæ мыггаджы кæрæдзиуыл. Уый уæлдай ахадгæдæр уыд, хъан-иу æндæр адæмыхаттæй куы уыд, уæд. Дыууæ адæмы æхсæн хæлардзинад тыдта.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ирон æхсæнад
Даду, Сергей

**Сергей Михаилы фырт Даду** (; райгуырдис 1981-æм азы 23 январы Кишинёвы) у Молдовæйы футболист, размæбырсæг. Уыдис «Аланийы» футболист.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Кишинёвы чи райгуырдис, уыдон
Категори:ФК «Аланийы» хъазджытæ
Категори:Молдавийы футболисттæ
Категори:Футболисттæ алфавитмæ гæсгæ
Дзарасутæ

**Дзарасутæ** () сты дыгурон мыггаг.

## Истори
Таурæгъмæ гæсгæ, Дзарасуты мыггаджы фыдæл Дыгургоммæ æрбафтыд Хуссар Ирыстонæй. Фыццаг æрцардысты Стыр Дыгуры, уырдыгæй та алыгъдысты Фæрæскъæттæм.

## Кæс ноджы
* Дзарастæ
* Дзæрæстæ (мыггаг)

## Литературæ
* 
* 
* 

*
Дзалатæ

**Дзалатæ** () сты ирон мыггаг.

## Истори
Сæ мыггаджы хистæртæ куыд дзурынц, уымæ гæсгæ Дзалаты мыггаг равзæрд Хетæджы къабазæй. Хетæгæн Гуыркъуымтыкомы райгуырд иунæг фырт Джеуæрджи (Георги). Уымæн уыд дыууæ фырты. Уыдонæй — Мамийы цотæй уыдысты Дзана æмæ Бырнац. Гоцъийы фырттæ та Дзидахан, Дзас æмæ Отар. Дзидаханæн уыд фондз фырты: Амран, Хоси, Дзапар, Геуæрги æмæ Дзала. Дзалайæн йæ ус уыд Ручъы комæй Плиты чызг. Дзалайæн Плиты чызгæй райгуырд æртæ фырты: Ахмæт, Тома, Хъайсын. Дзалайы фырты фырттæ (Ахмæт æмæ Томайы фырттæ) сæ мыггаг сæ фыды номæй ракодтой Дзалатæ. Дзалатæ цардысты Туалгомы Гуыркъуымты арф комы. Уырдыгæй сæ иутæ алыгъдысты Цъæймæ, стæй Цъæйæ та æрбафтыдысты Дыгургоммæ. Сæ иу æфсымæр æрцард Гæлиаты, иннæтæ Æхсæрысæры, Мустыздæхы æмæ æндæр рæтты.

## Литературæ
* 

*
Тогызты Владимир

**Тогызты Таймуразы фырт Владимир** (райгуырдис 1966-æм азы 31 августы Потсдамы, ГДР) у Советон Цæдисы, Уæрæсейы æмæ Украинæйы хъæбысæйхæцæг.
                                                         
## Æрвитæнтæ
* Ossetians.com / Тогызты Владимир

Владимир
Категори:Потсдамы чи райгуырдис, уыдон
Категори:Советон Цæдисы хъæбысæйхæцджытæ
Категори:Уæрæсейы хъæбысæйхæцджытæ
Категори:Украинæйы хъæбысæйхæцджытæ
Категори:Ирон хъæбысæйхæцджытæ
Тогызтæ

**Тогызтæ** кæнæ **Тогуызтæ** () сты ирон мыггаг.

## Кæс ноджы
* Тогъуызтæ

## Фиппаинæгтæ

*
Уæдатæ

**Уæдатæ** () сты дыгурон мыггаг.

## Истори
Ацы дыууæ мыггаджы равзæрдысты Тæрион Тулабегæй. Мыггаджы фыццаг фыд уыд Доныфарсы цæрджытæй иу — Тæрион Тулабег. Уымæн йæ байзæддаг уыдысты Дзæх æмæ Бæта-Бабей. Дзæхæн Доныфарсы рацыд дыууæ фырты: Хъуыдайнат æмæ Уæда. Æфсымæртæ слæгтæ сты, æркодтой бинонтæ, рацыд сын зæнæг. Фæстагмæ Хъуыдайнаты æмæ Бæта-Бабеймæ сыхæгтæ æмæ хъæуккæгтæ Тæрионты мыггаджы номæй нал дзырдтой, фæлæ сæм райдыдтой дзурын Хъулчиты номæй. Бинонты хистæртæй сæ иу Хъулчи хуынд. Афтæмæй Доныфарсы фæзынд нæуæг мыггаг — Хъулчитæ. Дзæхы дыккаг фырт Уæда йæ мыггаг ныууагъта йæхи номыл — Уæдатæ. Адон дæр сæхи Тæрионтæй нал хуыдтой, фæлæ Уæдатæй.

## Литературæ
* 
* 
* 

*
Мысты къуымæл

**Мысты къуымæл** у зайæгойы ном. 

## Фиппаинæгтæ

Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ