open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Вилково

**Вилково** (, ) у сахар Украинæйы, Одессæйы облæсты. Лæууы цæугæдон Дунайыл. Æнæофициалон ном: «Украинæйы Венеци».

Категори:Одессæйы облæсты сахартæ
Таймазтæ

**Таймазтæ** ():

* Таймазтæ (дыгурон мыггаг)
* Таймазтæ (ирон мыггаг)
Арвы цæджындз

**Арвы цæджындз** кæнæ **Арвы сæмæн** () у Чысыл Арсы стъалыбардзæн йæ сæйраг (æрттивагдæр) стъалы (Чысыл Арсы α).

Æндæр стъалыйы ном у **Ахсахъ-Темыр**, **Ахсахътемыр**, **Хъазантемыр**, дыгуронау *Ахсахъ-Темур*.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Стъалытæ алфавитмæ гæсгæ
Фисынмæдзæуджытæ

thumb|right|300px|Фисынмæдзæуджытæ
**Фисынмæдзæуджытæ**, **Фисынмæ цæуджытæ** кæнæ **Лæдæртæ** (, ) сты стъалыгуппар арвы Цæгат æрдæгтымбылæджы.

Астæуккаг æнусты араббаг астрономтæ Фисынмæдзæуджыты авд стъалыйæн æрхъуыды кодтой сæрмагонд нæмттæ дæр: 
* Алиот (ε&nbsp;UMa)&nbsp;— 1,76m
* Дубхе (α&nbsp;UMa)&nbsp;— 1,81m
* Бенетнаш (η&nbsp;UMa)&nbsp;— 1,86m
* Мицар (ζ&nbsp;UMa)&nbsp;— 2,23m
* Мерак (β&nbsp;UMa)&nbsp;— 2,34m
* Фекда (γ&nbsp;UMa)&nbsp;— 2,41m

## Лæдæртæ ирон адæмон сфæлдыстады
Ирон адæмон сфæлдыстады Лæдæрты тыххæй ахæм таурæгъ ис: Раджы, зæдтæ æмæ адæм иумæ хæтæнты куы хаттысты, уæд иу фыдлæг Ахсахътемыр дæр семæ хатти, зæххон адæймаг уæвгæйæ. Бон ын иу афон донмæ æнæцæугæ нæ уыд. 

Уыцы рæстæг зæххыл цардис авд æфсымæры, Лæдæртæ, зæгъгæ. Уыдонæн тых кодта Ахсахътемыр. Куы нал дзы фæрæзтой, уæд загътой: «Æрвылбон донмæ цæуы æмæ Донбеттырæн лæгъстиаг у. Цæуæм æмæ дзы æмцег схæссæм, кæд æмæ нæ уый тасæй ныууадзид. Кæд уымæй фæтæрса, æндæр лæгæй нæ тæрсы». Ацыдысты æмæ Донбеттырæй æмцег схастой.

Ахсахътемыр уый куы базыдта, уæд загъта: «Бæрæг уыдзæни, кæд æз Донбеттырæй фæтæрсон, уæд». Уый фæстæ бацыд æмæ сын сæ æмцеджы амардта. Лæдæртæ æрдиаггæнгæ Донбеттырмæ ныццыдысты æмæ йын загътой, цы цау сыл æрцыд, уый. Донбеттыр сын загъта: «Иу афон мæнмæ цæудзæн, æмæ йæ уæд амарут».

Ахсахътемыр уый куы базыдта, уæд донмæ нал ныццыд, фæлæ ссыд арвы астæумæ æмæ уым сбадт. Дыууæ уырсы та йæхицæн хъахъхъæнæг баурæдта.

Лæдæртæ, донмæ цæудзæн, зæгъгæ, доны ’рдæм фисынты цæуын райдайынц. Куы фæрухс вæййы, уæд ма йæ арвыл бæргæ суынынц æмæ йæм фæраст вæййынц, фæлæ уæдмæ æрбабон кæны, æмæ сын рухсы фесæфы». Афтæ алы æхсæв дæр арвыл Лæдæртæ сурынц Ахсахътемыры æмæ йæ баййафынæн ницы фæрæз арынц.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Стъалыгуппæрттæ
Кæрдинагхуым

**Кæрдинагхуым** у хохы цъупп Хуссар Ирыстоны Дзауы районы. Йæ бæрзæнд у 1737,8 метры.

Категори:Хуссар Ирыстоны хохы цъуппытæ
Тыхост

Ирон адæмы уалдзыгон бæрæгбонты æхсæн сæрмагонд бынат ахсы **Тыхост** кæнæ **Тхост** (). Ацы бардуаджы номыл Цæгат Ирыстоны, уæлдайдæр та Уæлладжыры комы æмæ Куырттаты комы арæзтой бæрæгбон Куадзæнæй фондз къуырийы фæстæдæр. Æргæвстой гал æмæ кодтой иумæйаг хъæугуывд. Тхост нымад цыдис карз бардуагыл.

Ирон адæм æм сидтысты иууыл тыхстдæр сахаты, зæгъæм, хурвæлтæр-иу бирæ куы ахаста, сæ халсар-иу æнæдонæй куы сæфтис æмæ сын-иу Уациллайы номыл куывд дæр куынæ баххуыс кодта ацы хъуыддаджы, æрмæст ахæм рæстæджы. Фольклорон уацмысты Тхост æвдыст цæуы Уациллайы хæлары хуызы. Æмæ уæдæ Тхостæн дæр йæ бон уыдис хъæздыг хор æрзайын кæнын, хурвæлтæры рæстæджы къæвда рауадзын, их, тыхдымгæ æмæ сахкъæвдатæй бахизын. 

Тхостмæ куывтой афтæ: 

Тхост цæмæй къæвда рауагътаид, уый тыххæй-иу суадонæй дон рауагътой, Тхосты номыл цы стыр дуры цур куывтой, уыцырдæм, дуры-иу донæй бапырх кодтой, стуры сойæ дæр-иу æй байсæрстой.

## Литературæ
* Цыбырты Людвиг. Ирон Адæмон Бæрæгбонтæ. Дзæуджыхъæу "Аланыстон". 1999.

Категори:Ирон бæрæгбæттæ
Ичъына

**Ичъына** у ирон адæмы бæрæгбон, баст у фосдардимæ.

Кодтой йæ, фос-иу сæрдыгон хизæнтæй фæззæджы хæдзармæ куы скъæрдтой, уыцы афон, æмæ-иу уыд Фæззæджы Тутыры стырбоны хæдфæстæ. Йæ аразæн бон уыдис къуырисæр, стæмдæр хатт та — цыппæрæм кæнæ хуыцаубон.

Раджы заманты Ичъына уыдис иумæйаг ирон стырбон, кодтой йæ Ирыстоны алы ран дæр, фæлæ йæ уæддæр иууыл парахатдæрæй кодтой Чеселтгомы, Æрыдоны, Æрæфы алыварс хъæуты.

Ичъына вæййы рагвæззæгæй æрæгвæззæгмæ рахизыны рæстæджы, фосæлвынæн афон. Уый у фосдарыны культимæ баст стырбон.

## Кæс ноджы
* Ичъынайы мæй

## Литературæ
* Цыбырты Людвиг. Ирон адæмон бæрæгбонтæ . Дзæуджыхъæу, «Аланыстон». 1999.

## Æрвитæнтæ
* «Не ’гъдау — нӕ удварн». Ичъынайы бæрæгбон

Категори:Ирон бæрæгбæттæ
Лиссабоны стыр зæххæнкъуыст

**Лиссабоны стыр зæххæнкъуыст**, зæгъгæ, афтæ хуындæуы, 1755 азы 1 ноябры райсомæй 9:20 сахатыл чи æрцыдис, уыцы фыдбæллæх. Уый ныххæлæттаг кодта Португалийы сæйраг сахар Лиссабон, æмæ нымад у историйы тæккæ æбуалгъдæр æмæ бынгæнæгдæр зæххæнкъуыстытæй иуыл. Уый азарæй 6 минуты дæргъы фæмардысты 100 мин адæймаджы. Сейсмикон æнкъуыстыты фæстæ уыдис зынгсирвæзт æмæ, Лиссабон былгæрон æвæрд кæй ис, уый фыдæй бирæ бæллæхтæ æрхæссæг цунами.

Зæххæнкъуысты фæстæ Португалийы скарз ис политикон уавæр, уыимæ ацы фыдбæллæх кæрон скодта, XVIII æнусы ма йын чи уыдис паддзахады уыцы колониалон амбицитæн. Ацы æбуалгъ цау ссис дзырддаг Рухсады Дуджы философтæм, æмæ афтæмæй фæахъаз ис теодицийы концепцийы сарæзтæн. Лиссабоны зæххæнкъуыст уыдис фыццаг ахæм, зонадон æгъдауæй иртæст чи æрцыдис. Йæ раиртæст скодта сæрæвæрæн нырыккон сейсмологийæн.

Абоны бонмæ геологтæ куыд нымайынц, афтæмæй Лиссабоны зæххæнкъуысты магнитудæ уыдис 9 баллмæ æввахс, йæ эпицентр та уыдис Атлантикон фурды, Сан-Висентийы сынæгæй хуссар-ныгуылæны ’рдыгæй, 200 километры æддæдæр.

Сахар зæххæнкъуысты фæстæ ногæй рацаразыны куыстытæн разамынд лæвæрдта маркиз де Помбал.

Категори:Зæххæнкъуыстытæ
Категори:Португалийы истори
Категори:Лиссабон
Маркиз де Помбал

**Себастьян Жозе Помбал**, æххæст ном: **Себастьян Жозе ди Карвалью-и-Мелу, граф ди Оэйраш, маркиз ди Помбал** (; райгуырдис 1699-æм азы 13 майы — амардис 1782-æм азы 8 майы) уыдис Рухсады дуджы тæккæ дзырддзæугæдæр португайлаг политик. Португалийы къарол Жозе Фыццæгæмы заманы уыдис уыцы паддзахадон архайæг,  кæй къухы уыдысты.

Маркиз разамынд лæвæрдта Лиссабон зæххæнкъуысты фæстæ ногæй рацаразыны куыстытæн.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Лиссабоны чи райгуырдис, уыдон
Категори:1699-æм азы чи райгуырдис, уыдон
Категори:1782-æм азы чи амардис, уыдон
Категори:Португалийы чи амардис, уыдон
Категори:Португалийы политиктæ
Царциаты ингæнтæ

**[[Царциатæ|Царциаты]] ингæнтæ** сты ингæн Тырсыгомы, хъæу Суатъисы цур.

Категори:Тырсыгом
Хъуд

* Хъуд кæнæ Дзуарыхъæу — ирон хъæу Гуырдзыстоны цæгаты;
* Хъуды ком — бирæ ирæттæ кæм цардис, уыцы ком Гуырдзыстоны цæгаты;
* Хъуды хох — хох Гуырдзыстоны.
Кристангтæ

**Кристангтæ** (*кристантæ* дæр, порт. cristãos — чырыстæттæ, хином — *gente cristang*) сты, хæццæ азиаг-португайлаг уидæгтæ кæмæн ис, ахæм адæмыхæттыты къорд. Кристангтæ цæрынц, Азийы бæстæты Португалийæн цы фидæрттæ уыдис, уыдонмæ хæстæг районты. Сты католикон диныл хæст; сæ фыдæлтау цардамал кæнынц кæсаг æмæ креветкæтæ ахсынæй.

Кристангты фæзындæн фæахъаз сты, иуæй португайлаг конкистадортæ æмæ сæудæджергæнджыты æмкъайæдтæ туземаг сылгоймæгтимæ (фылдæр хæзгултæ æмæ цагъайрæгтимæ), иннæмæй католикон миссионерты архайд ХVI—ХVIII æнусты. Кристангты мадæлон æвзагыл нымад уыдис малайаг-португайлаг креолон æвзаг, фæлæ эмиграцийы фыдæй, стæй деколонизацийы руаджы кристангтæ бындурон (автохронон) æхсæнады кæй тайынц, уый тыххæй уый ныртæккæ лæууы сæфты къахыл. Иуæй-иу хатт æвзаг хуындæуы *кристанг*; дихгонд у, арæх фæйнæхуызон субстрактон бындур кæмæн ис, ахæм диалектты къордыл.

Португалийы колониалон импери слæмæгъы заманы кристангтæ тард цыдысты голландиаг æмæ бритайнаг интервентты ’рдыгæй, гуырысхойаг элементтыл нымад кæй уыдысты, уый охыл. Къорд раны (Скæсæн Тимор) кристангтæн æнтыстис аразын архайд куыд ног колонизаторты, афтæ йæ къæхтыл ногæй слæууæг бынæттон элитæйы (пысылмон æмæ индуистон) ныхмæ.

Кристангты къаннæг коммунæтæ ныры онг ма ис Индийы, Шри-Ланкайы, Малайзийы æмæ Индонезийы иуæй-иу облæстыты.

Категори:Малайзийы адæмтæ
Категори:Индонезийы адæмтæ
Сонгайаг адæм

**Сонгайаг адæм** (*сонгай* кæнæ *сонгой*) сты хуссар Сахарæйы цæрæг адæм, цæугæдон Нигеры былгæрæттыл. Уыдон цы бæстæты цæрынц, сты Мали, Нигер, Бенин æмæ Буркина Фасо. Сæ нымæц 5 милуанæй фылдæр у. Уырнджытæ пысылмон диныл хæст сты.

Астæузаманы сонгайæгтæ сарæзтой Сонгайы импери, йæ тæмæны азтæ уыдысты XV—XVI æнусты.

Сонгайæгтæ кæнынц зæхкуыст, ахсынц кæсаг.

[thumb|Мæзджыт Санкоре сонгайаг сахар [Тимбуктуйы]]

## Литературæ
* Народы Африки, М., 1954;
* Сюрэ-Каналь Ж., Африка Западная и Центральная, пер. с франц., М., 1961;
* Rouch J., Les Songhay, P., 1954;
* Boubou H., L’histoire traditionnelle d’un peuple: les Zarma — Songhay, P., 1967.

Категори:Африкæйы адæмтæ
Категори:Нигеры адæмтæ
Категори:Малийы адæмтæ
Къутугæнæн

**Къутугæнæн** у ирон адæмы уалдзыгон бæрæгбон. Уыцы бон-иу сцæттæ кодтой хæрд-нозт, скодтой-иу ритуалон гуылтæ, сæ формæ къутуйы хуызæн. 

## Къутутæ-иу куыд скодтой
Кæрдзыны къутутæ (хордон) дæр уымæн кодтой. Къутутæ кодтой хъæбæрхоры кæнæ мæнæуы ссадæй. Къутуты-иу куы сфыхтой, уæд-иу сæ хорæй (мæнæуæй, хъæбæрхорæй кæнæ сысджыйæ) байдзаг кодтой, афтæ йедзаг, зæгъгæ, кæнæнт ацы аз нæ хордонтæ хорæй. Къутутæ-иу цас фылдæр скодтой, уыйас-иу хуыздæр уыд, уæд, дам, хъæздыг тыллæг æрзайдзæн.

## Ритуалон хай
Хæдзары хистæр-иу бацыдис къæбицмæ, æмæ-иу хордоны — къутуйы фарс бакъуырц-къуырц кодта кувгæ-кувын æмæ-иу загъта: нæ хордон дзаг уæд хорæй. Уыйфæстæ æвзонг фæсивæд ерыс кодтой милмæ æхсынæй. Къутуты æрæвæрдтой бæрæг ран æмæ сæ æхстой мысанмæ. Къутуйы фыццаг чи фæцæф кодтаид, уый дзы хъуамæ акомдзаг кодтаид йæ фесгуыхты нысанæн. Къутутæй-иу фылдæр чи рамбылдта, уымæн, дам, Уацилла йæ хортæ хорз æрзайын кæндзæн уыцы аз. Ахæм хъæлдзæг хъæзтытæ арæхдæр арæзтой, хъæуæй уыцы æввахс бонты чындзæхсæв чи скодта кæнæ-иу лæппу кæмæн райгуырд, уыдон хæдзары.

Куыд кæсæм, афтæмæй Къутугæнæны стырбон хауы аграрон культы бæрæгбонты къордмæ. Йæ динон нысан уыдис: хъæздыг тыллæг æрзайын кæнын, къутутæ-хордонтæ хорæй йедзаг кæнынмæ тырнындзинад. Ацы хабар афтæ кæй уыд, ууыл ма дзуры, Ирыстоны бирæ рæтты ацы стырбоны къутутæй уæлдай хыссæйæ дзывыры хæйтты фигурæтæ дæр кæй кодтой, уыцы фæтк. Сывæллæттæй-иу ацы нывгонд гуылтæй кæй фæци, уый-иу йæхи нымадта амондджыныл.

## Литературæ
* Цыбырты Людвиг. Ирон адæмон бæрæгбонтæ . Дзæуджыхъæу, «Аланыстон». 1999.

Категори:Ирон бæрæгбæттæ
Хъæбæрхор

**Хъæбæрхор** кæнæ **[[хор]]**,  (, ) у æфсирон зайæгойты мыггаг.

## Кæс ноджы
* Сиск
** Кæрвæдз
** Хъуыдалы

## Литературæ
* 

## Фиппаинæгтæ

Категори:Æфсирджынтæ
Категори:Хъæууон хæдзарад
Категори:Зайæгойтæ Библийы
Дзывыр

**Дзывыр** кæнæ **дзыбыр** (уырыссагау хуыйны *соха*) у хуымы кусæнгарз.

## Дзывыр къамты

Image:Wooden plowing man REM.JPG
Image:Sokha-01.jpg
Image:KulionysEtno5.JPG


Категори:Хъæууон хæдзарад
Сысджы

**Сысджы**,  (; уырыссагау хуыйны *овёс*) у иуазон æфсирон зайæгойты мыггаг.

## Сысджы къамтæ

Image:AvenaFatua2.jpg
Image:Illustration Avena sativa0.jpg
Image:Plant of oat.jpg
Image:Food oat oats.JPG
Image:Żniwa Kąkolówka 4.JPG


Категори:Æфсирджынтæ
Категори:Хъæууон хæдзарад
Гуджарати

**Гуджара́ти**, **гуджаратаг æвзаг** (ગુજરાતી, gujarātī) у гуджаратæгты æвзаг, индоевропæйаг мыггаджы индоариаг къорды æвзæгтæй иу. Æдæппæт дзурджыты нымæц у 46 милуаны бæрц, уыдонæй фылдæр хай цæрынц Индийы ныгуылæны — Аравийы денджыз æмæ Пакистанимæ арæнмæ ’ввахс. Мингай дзурджытæ цæрынц Африкæйы (Танзани, Угандæ, Кени) æмæ АИШ-ы.

Гуджаратаг æвзаг у штат Гуджараты официалон æвзаг.

Зындгонд индиаг политик Махатмæ Гандийы мадæлон æвзаг уыдис гуджаратаг.

Категори:Индийы æвзæгтæ
Категори:Пакистаны æвзæгтæ
Категори:Индоариаг æвзæгтæ
Заокский

**Зао́кский** у сахарæнгæс посёлок (кусджыты цæрæнран) Тулæйы облæсты; у Заокскийы районы административон центр.

Цæрджыты нымæц у 6652 адæймаджы (2006 азы бæрæггæнæнтæм гæсгæ).

## Географи
Æвæрд ис облæсты цæгаты, Тулæйæ цæгатырдæм 63 километры æддæдæр. Заокскийы æрбынат кодта æфсæнвæндаджы станцæ — хауы Мæскуы—Тулæйы линимæ.

## Истори
Заокскийы истори райдайы дины приходæй. Приходмæ ма хаудысты ахæм хъæутæ æмæ бынæттæ: Уньки (хъуыстгонд у XVII æнусæй), Ивановкæ æмæ, Мæскуы—Курсчы æфсæнвæндагмæ чи хауы, уыцы станцæ Иваново (ныртæккæ у станцæ Тарусская). 1935-æм азы хъæутæ Ивановкæ æмæ Тарусская (Мæскуыйы облæсты Заокскийы район) баиу сты æмæ фæзындис ног хъæу — *Заокское*.

Сахарæнгæс поселочы статус цæрæнранæн лвæрæд æрцыдис 1970-æм азы.

## Экономикæ
Заокскийы сæйраг куыстуæттæ сты: ÆАÆ «Резон» (кæнынц дзы резинæ къахыдарæс), маргъдарæн фабрикæ, хъæды хæдзарад, типографи.

Поселокмæ хæстæг, Окайы цæугæдоны былгæрон ис фæлладуадзæн хæдзар «Велегож», стæй цалдæр фæлладуадзæн базæйы. Уым хæстæджыты ма ис бирæ  æмбæлæдтæ.

## Культурæ
Посёлочы ис астæуккаг скъола, сæрмагонд скъола-интернат, музыкалон скъола, районы рынчындон.

Заокскийы æрбынат кодта æвдæм боны адвентистты уæлдæр ахуырдон — Заокскийы адвентистон университет, ис дзы музыкалон, экономикон, фæсарæйнаг æвзаджы æмæ  факультеттæ. Æдæппæт студентты нымæц у 300 адæймаджы бæрц.

Посёлочы уагъд цæуы газет «Заокский вестник».

## Фенддæгтæ
Заокскиймæ хæстæг, Окайы былгæрон æрбынат кодта  Поленово — зындгонд уырыссаг нывгæнæг В. Д. Поленовы музей-æрдзæвæрæн.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Тулæйы облæсты цæрæнрæттæ
Бешикташ (район)

**Бешикташ** () у район Стамбулы. Æрбынат кодта сахары Европæйы хайы.

Категори:Стамбулы районтæ
Кадыкёй

**Кадыкёй** () у район Стамбулы. Æрбынат кодта сахары Азийы хайы.

Категори:Стамбулы районтæ
Фатих

**Фатих** () у Стамбулы районтæй иу. Йæ зындгонддæр сыхтæй иу у Лалели, саудæджеры ахсджиаг артдзæст.

Цæрджыты нымæц куыд ивта:

Категори:Стамбулы районтæ
Зды

**Зды** кæнæ **ызды**,  (*Plumbum* — **Pb**) у химион элемент, фæныкхуыз згъæр.

Цæгат Ирыстоны завод «Электроцинк» уадзы зды — 2008-æм азы здыйы раконд уыдис 26,2 мин тоннæйы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Химион элементтæ
Категори:Згъæртæ
Категори:Уæлтокуадзæнтæ
Билурта

**Билурта** кæнæ **Билуртайы хох** у хохы цъупп Кавказы, Хуссар Ирыстоны Дзауы районы.

## Литературæ
* Цхуырбаты З.Д., Дзиццойты Ю.А. Хуссар Ирыстоны топоними. Уанеты Захары номыл Хуссар Ирыстоны зонад-иртасæн ин-т. — М.: Наукæ, 2013. I-æм том

Категори:Хуссар Ирыстоны хохы цъуппытæ
Бешикташ

* Бешикташ — район Стамбулы.
* Бешикташ — Турчы футболон клуб, Стамбулы районы номæй.
Гуджаратаг адæм

**Гуджаратæгтæ** (гуджаратагау ગુજરાતી લોકો *Gujǎrātī loko*) сты Индийы индоариаг этникон къорд, дзурынц гуджаратаг æвзагыл æмæ сæ равзæрдæй сты штат Гуджараты цæрджытæ. Зындгонддæр гуджаратæгты ’хсæн Мохандас Ганди æмæ Мохаммад Али Джинна.

1992-æм азы сфыстмæ гæсгæ гуджартæгты нымæц уыдис 47 млн, ныры аргъгæндтæм гæсгæ сты 60 млн бæрц. Милуанæй фылдæр гуджаратæгтæ цæрынц Пакистаны; АИШ-ы цæрынц 299 мин гуджаратагау дзурæджы, ома Индийæ рацæуджытæй иу-фæндзæм хай.

## Литературæ
* *Глушкова И.* Узкой тропой вдоль Аравийского моря // Вокруг света № 8 (2007), август 2007. — С. 22-25.
* *[[Гусева, Наталья Романы чызг|Гусева Н. Р.]]* Гуджаратцы // Народы и религии мира / Глав. ред. В. А. Тишков. — М.: Большая Российская Энциклопедия, 1998. — С. 207.
* *Ламшуков В. К.* Маратхская и гуджаратская литературы (второй половины XIX в.) // История всемирной литературы: В 9 томах / АН СССР; Ин-т мировой лит. им. А. М. Горького. — М.: Наука, 1983—1994. Т. 7. — 1991. — С. 631—633.
* *Мумоу И. У.* Индийская деревня / пер. с англ. — М.: 1952. C. 68.
* *Савельева Л. В.* Язык гуджарати. — М.: Наука, 1965. — С. 32-35.
* *Тюляев С. И.* Искусство Индии. — М.: Наука, 1968. — С. 112—114.
* *Jhaveri, Krishanlal Mohanlal* / The Gujaratis: The People, Their History, and Culture. New Delhi.: Cosmo Publications, 2003. С 40.

Категори:Индоариаг адæмтæ
Категори:Индийы адæмтæ
Категори:Пакистаны адæмтæ
Гуджарат

**Гуджара́т** (; ; ) у штат Индийы ныгуылæны. Йæ сæйраг сахар у Гандинагар. 

## Фиппаинæгтæ

*
Фыййауы Лæдзджытæ

**Фыййауы Лæдзджытæ** кæнæ **Лæдзджытæ** () сты экваториалон стъалыгуппар.

## Астеризмтæ
* *Куырис*, альтернативон ном  — *Гæлæбу*
* *[[Орионы рон]]*
* *[[Орионы цирхъ]]*
* *Орионы уарт*, рагон ном — *Уæртджын хæфсы згъæр*
* *Орионы къобола*
* *[[Венерæ (мифологи)|Венерæ]]йы айдæн*
* *Чысыл аг*

## Фиппаинæгтæ

Категори:Стъалыгуппæрттæ
Алюмини

**Алюмини** (*Aluminium* — «Al») у химион элемент. Уый у фæлмæн згъæр. Сыгъдæг алюмини у æвзистхуыз. Уый згæ нæ кæны.

Алюминийы тайыны температурæ у 660,32 oC, фыцыны температурæ — 2519 oC.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Химион элементтæ
Категори:Згъæртæ
Дзамура

**Дзамура**, вариант: *Дзаумура* у хохы цъупп Кавказы, Хуссар Ирыстоны Дзауы районы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Хуссар Ирыстоны хохы цъуппытæ
Амыран

**Амыран** (**Амран**) у Даредзанты таурæгъты хъайтар. Йæ фæлгонц у грекъаг Прометейы æнгæс. 

Амыран — ном куыд у, афтæ Даредзанты кадджытæ дæр, сты гуырдзиæгтæй æрбайсгæ.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Даредзанты таурæгътæ
Категори:Ирон мифологи
Хъелы фæз

**Хъелы фæз** у  Хуссар Ирыстон (Урстуалтæ, Дзимыргом) æмæ Гуырдзыстоны (Хъудыком).

Гæдиаты Секъа:

## Фиппаинæгтæ

Категори:Хуссар Ирыстоны географи
Категори:Гуырдзыстоны хæхтæ
Цъиркол

**Цъиркол** () у хъæу Хуссар Ирыстоны Ленингоры районы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ленингоры районы сахартæ æмæ хъæутæ
Дзомагъы æфцæг

**Дзомагъы æфцæг** кæнæ **Къутых**, **Къутыхы æфцæг**, **Магъы æфцæг**, **Нары æфцæг** у æфцæг Цæгат Ирыстонæй Хуссар Ирыстоны ’хсæн.

## Кæс ноджы
* Къутыхы хох

## Фиппаинæгтæ

Категори:Цæгат Ирыстоны æфцджытæ
Категори:Хуссар Ирыстоны æфцджытæ
Гудисыхох

**Гудисыхох** кæнæ **Гудисы хох** у хох Хуссар Ирыстоны, Дзауы районæй Цхинвалы районы ’хсæн.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Хуссар Ирыстоны хохы цъуппытæ
Десыкъахыр

**Десыкъахыр** (*[[Дес]]* + *къахыр*) у æфцæг Хуссар Ирыстон æмæ Тырсыгомы арæныл.

## Литературæ
* 

Категори:Хуссар Ирыстоны æфцджытæ
Категори:Тырсыгомы æфцджытæ
Гомель

**Го́мель** () у сахар Белоруссийы, Гомелы облæсты административон центр æмæ æппæт бæстæйы ахсджиагдæр сахартæй иу.

2008-æм азы райдианмæ Гомелы уыдис 126 индустрион куыстуаты, уыдонæй 49 (38,9 %) — паддзахадон исбоны. Куыстуæттæ цы продукци уадзынц, уый у машинæтæ (47,4 %), хойрæгтæ (18 %), хъæдырмæг (5,1 %) æмæ æндæр. Стырдæр куыстуæттæ сты «Гомсельмаш», ЗЛиН, базарадон мигæнæнты завод, вагæттæ цалцæггæнæн завод æмæ æндæртæ.

## Фиппаинæгтæ

*
Гори

**Гори** у хъæу Цæгат Ирыстоны Алагиры районы.

Цардысты дзы Мурастæ, Гаджитæ, Годжыцатæ.

## Мæсгуытæ
* Гаджиты мæсыг

## Фиппаинæгтæ

Категори:Алагиры районы цæрæнрæттæ
Гæдиатæ

**Гæдиатæ** () сты ирон мыггаг.

Гæдиатæй уыдысты ирон фысджытæ Секъа (1855—1915) æмæ йæ фырт Цомахъ (1882—1931).

## Фиппаинæгтæ

*
Заокскийы адвентистон университет

**Заокскийы адвентистон университет** у æвдæм боны адвенистты уæлдæр ахуырдон Уæрæсейы Федерацийы. Æрбынат кодта Тулæйы облæсты посёлок Заокскийы, Мæскуыйы облæстимæ арæнмæ хæстæг. Уый у фыццаг протестантон уæлдæр ахуырдон Советон Цæдисы территорийыл. Университеты бындур æрæвæрдæуыд *Заокскийы дины академийы* базæйыл (байгом чындис 1987-æм азы; раздæр хаста *Заокскийы дины семинары* ном). Академийы цур ма сарæзтæуыд Заокскийы райдайæн чырыстон скъола, ныртæккæ у астæуккаг æппæтахуырадон чырыстон скъола.

2003-æм азы Академийы бындурыл байгом чындис Заокскийы чырыстон экономикон-гуманитарон институт. Уыцы бындурыл ма кусы Эллен Уайты фæллæйттæ иртасæн центр, стæй, йæ сæргъы М.П. Кулаков кæмæн у, уыцы Библи тæлмац кæныны институт. Академийы цур ма ис æртæ куыстуаты: хъæууонхæдзарадон хайад «Агро Миттлайдер», дукани «Кедрон» æмæ, тротуарон плиткæ чи аразы, уыцы «Ева&А».

Университеты ис ахæм факультеттæ: музыкалон, теологион, экономикон æмæ фæсарæйнаг (англисаг) æвзаджы факультет. Ис ма дзы доктор Миттлайдеры методмæ гæсгæ зæхкуысты курсытæ. Университеты ахуыр у æргъыл; ис дзы разаууонмæ æмæ фæсаууонмæ хайæдтæ.

Студентты фылдæр хай сты адвентисттæ. Уыдонæй иуæй-иутæ ахуыр кæнынц лæвар — аргъуаны фæрæзты хардзæй (уыцы агъуал хуындæуы «спонсордзинад»). Разаууонмæ хайады чи ахуыр кæны, уыцы студентты нымæц 300-йæ фылдæр нæ вæййы.

Университеты сæйраг аргъуаны æрвылбон вæййы . Разамынды рекомендацимæ гæсгæ, уыдоны архаинаг сты студенттæ сеппæт. Ацы ахуырдоны æндæр хицæнгæнæн миниуæг у уый, æмæ дзы студенттæн кæй бабар чындæуы, арæх йæ фидæны дæсныйадимæ баст чи нæу, ахæм . Алы студент къуыри цалдæр сахаты хъуамæ хардз кæна уыцы кусинæгтæ сæххæст кæнынæн.

Категори:Ахуыргæнæндæттæ алфавитмæ гæсгæ
Категори:Университеттæ алфавитмæ гæсгæ
Категори:Æвдæм боны адвентисттæ
Категори:Динон ахуырдæттæ
Симд

thumb|right|300px|Симды кафджытæ
**Симд** у ирон адæмы рагон дзыллон кафт. Кафынц æй къордгай: сылгоймаг æмæ нæлгоймаг.

Ирыстоны симд у æппæты уарзондæр кафт.

Симд ныхас ирон адæм куыд кафты ном нæ иртасынц, фæлæ куыд мивдисæг *симын*-æй арæзт номдар *симд*. 

## Симды хуызтæ

* Нæртон симд
* Тымбыл симд
* Рагон симд

## Æддаг æрмæг
;Видео
* Simd performed by ensemble “Alan” (statement of Elbrus Kubalov, 2011). 
* Simd performed by ensemble “Simd” (statement of Aslanbeg Kabisov, 1989).
* Simd performed by ensemble “Gorets” (statement of Yuri Alborov, 2010). 
* Simd performed by ensemble “Alan” and “Gorets” (statement of Khadzhismel Varziev, 2010). 
* Simd (an episode from a film “Fatima”, 1958).
* Narton-simd in the Rekom Sanctuary, 2010.

Категори:Ирон кæфтытæ
Хусурт

**Хусурт** кæнæ **Хусуртæ** у хъæу Хуссар Ирыстоны Дзауы районы. Ис Урстуалты.

## Литературæ
* 
* 

Категори:Дзауы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Котолатыхох

**Котолатыхох** у хох Хуссар Ирыстоны, Дзауы районæй Цхинвалы районы ’хсæн.

## Литературæ
* 

Категори:Хуссар Ирыстоны хохы цъуппытæ
Уайт, Эллен

**Эллен Гулд Уайт** (, чызгон мыггаг у *Гармон* (Harmon); райгуырдис 1827-æм азы 26 ноябры — амардис 1915-æм азы 16 июлы) уыдис Æвдæм боны адвентистты еклезийы идейон реформатор æмæ æморганизатор.

## Цардафыст
Эллен Уайт райгуырдис фермертæ Роберт æмæ Юникæ Гармонты бинонты ’хсæн. Йæ ныййарджытæ сæ фыдæлтау уыдысты методистон еклезийы уæнгтæ. Йæ фыццаг азтæ Эллен арвыста чысыл сахар Горхеммæй цалдæр миляйы æддæдæр, штат Мейны.

Эллен æмæ йæ бинонтæ Уильям Миллеры фæдонтæ куы систы, уæд сæ методистон еклезийæ рацух кодтой. Миллер уыдис хицæн методистон къабазы бындурæвæрæг. Иртæста Библийы тексттæ. Апокалипсисы (Ног Фæдзæхст) æмæ Даниилы (Зæронд Фæдзæхст) чингуытæ æмбарынгæнæн текстты цы  скодта, уый куы нæ сæххæст ис, уæд Элленæн, йæхи загъдау, уыдис Хуыцауæй  æмæ цæстылуайæнтæ — йæ цæстытыл ауадис Йесо Чырыстийы бацыд Æрвон Скинимæ, стæй йын Хуыцауæй загъдæуыд, æнæмæнг æххæстгæнинаг кæй у сабат. Ноджы ма йын бацамындæуыд, адвентизмы доктринæтæм бахæссинаг чи у, ахæм цалдæр ивддзинады. Уыцы цаутæ скодтой сæрæвæрæн Эллены динамонæн-реформæгæнæн архайдæн.

Адвентистты ахуырадмæ гæсгæ, Элленæн Хуыцауæй цы раргомæдтæ æмæ цæстылуайæнтæ уыдис, уыдон скодтой бындур адæмы раздæхтмæ ног æмæ æнæниз царды фæткмæ, Хуыцау æмæ адæмы ’хсæн раст ахастдзинæдтæм; уæдæй фæстæмæ ма рапарахат ис Æвдæм боны адвенистты еклезийы миссионерон архайд.

Эллен Уайт у бирæ динон фæллæйттæ æмæ историон компиляциты автор.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Æвдæм боны адвентисттæ
Категори:Мейны чи райгуырдис, уыдон
Категори:Калифорнийы чи амардис, уыдон
Эминёню

**Эминёню** () у сых Фатихы, Стамбулы районтæй иу.

Категори:Стамбул
Бейоглу

**Бейоглу** ( []) у район Стамбулы. Æрбынат кодта сахары Европæйы хайы, Зæрин Сыкъайы бакæлæны æмæ Босфоры былтыл.

Районы символ у рагон Галатайы мæсыг, XIV æнусы арæзт.

Категори:Стамбулы районтæ
Танделатæ

**Танделатæ**, вариант: **Танделтæ** (, ) сты ирон мыггаг.

## Истори
Танделатæн се ’рвадæлтæ сты Маггатæ. Ацы мыггаг рацыд Маггатæй. Танделатæ ныффыстой сæ фыды номæй. Танделатæ Теделетмæ æрлыгъдысты Зæрæмæгæй.

## Фиппаинæгтæ

*
Зæнджиатæ

**Зæнджиатæ** () сты ирон мыггаг.

## Истори
Цардысты Мызуры. Се ’рвадæлтæ сты Габолатæ, Цъæхилтæ, Мæрзойтæ, Агънатæ, Таутиатæ, Карсантæ. Зæнджиаты мыггаджы фыдæл Зæнджы уыд Ос-Бæгъатыры цотæй. Зæнджиатæй иутæ фæтуджджын сты Мæрзойтимæ 1831 азы æмæ алыгъдысты быдырмæ.

## Фиппаинæгтæ

*
Хаккяри

* Хаккяри (сахар) — сахар Турчы;
* Хаккяри (ил) — ил Турчы.
Елойтæ

**Елойтæ** (, ) сты ирон мыггаг.

## Равзæрд
Елойты æмæ Дæготы фыдæлтæ Ело æмæ Дæго уыдысты æфсымæртæ. Цардысты Уæлладжыры комы, Æрхоны. Ос-Бæгъатыры фырт Кусæгонæн уыд фырт Мизур, Мизуры фырт — Дзау. Дзауæн уыд дыууæ фырты: Сахан æмæ Барихъо. Барихъойы фырттæ уыдысты Ело, Бугъул æмæ Мако. Ацы æртæ æфсымæрæй Уæлладжыры комы равзæрдысты мыггæгтæ: Елойтæ, Быгъуылтæ æмæ Макотæ.

Фæстаг рæстæджы Елойтæ цардысты Уæллаг Уыналы æмæ, дам, иуахæмы Елойтæй дыууæ æфсымæры рацыди хуыздæр цардагур Дыгургоммæ æмæ æрцардысты Гуылæры. Уым æрхастой устытæ, байуæрстой æмæ хистæр æфсымæр йæ мыггаг Елойтæй ныууагъта, кæстæр æфсымæр Дæго йæ мыггаг йæхи номыл — Дæгойтæй — скодта. Афтæмæй Гулæры хъæуы фæзындысты Елойты æмæ Дæгойты мыггæгтæ. Уым цæргæйæ сбирæ сты æмæ сæ иутæ алыгъдысты быдыры хъæутæм. Елойы цæуæтæй иутæ алыгъдысты Цыколамæ, сæхи хуыдтой Елойты мыггагæй, фæлæ сæ сæ сых æмæ Цыколайы хъæуккæгтæ хуыдтой Гулæртæ, Гуылæры хъæуæй рацæугæ кæй уыдысты, уымæ гæсгæ. Афтæмæй сыл Гулæрты мыггаг ныффидар ис. Уæдæй фæстæмæ Цыколайы цæрæг Елойтæ фыссынц Гулæртæй. Фæлæ сæ хæстæгдзинад Елойтæ Дæготимæ нæ рох кæнынц. Елойтæн ма хæстæг æрвадæлтыл нымад цæуы Гуылæры хъæуккаг Сабеты мыггаг дæр. Сабетæн сæ фыдæл Сабе уыд Елойтæй, уыдонæй куы рахицæн, уæд йæ мыггаг йæхи номыл скодта Сабетæй. Ацы мыггæгтæй бирæтæ Гулæрæй фæлыгъдысты быдыры хъæутæм.

## Фиппаинæгтæ

*
Тогойтæ (хъæу)

**Тогойтæ** () у хъæу Хуссар Ирыстоны Ленингоры районы. Ис Дзимыргомы.

## Литературæ
* 

Категори:Ленингоры районы сахартæ æмæ хъæутæ
Елойтæ (Ленингоры район)

**Елойтæ** ( — *Елоиани*) у хъæу Хуссар Ирыстоны Ленингоры районы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ленингоры районы сахартæ æмæ хъæутæ
Горга

**Горга** у хъæу Хуссар Ирыстоны Ленингоры районы. Ис Дзимыргомы.

Цардысты дзы Битъæртæ.

## Фиппаинæгтæ
 

## Литературæ
* 

Категори:Ленингоры районы сахартæ æмæ хъæутæ
Дзадзитæ

**Дзадзитæ** кæнæ **Жажитæ**, **Джаджитæ**, **Зажитæ**, **Зазитæ** () сты ирон мыггаг.

## Фиппаинæгтæ

*
Хъæрджынтæ

**Хъæрджынтæ**, дыгуронау **Гъæргинтæ** () сты ирон æмæ дыгурон мыггаг. Цардысты Къæмынты. Уырдæм Уæлладжыры комæй балыгъдысты, Мызурæй.

## Фиппаинæгтæ

*
Гуылæры æфцæг

**[[Гуылæр]]ы æфцæг** у æфцæг Цæгат Ирыстоны, Дыгургомы.

Категори:Цæгат Ирыстоны æфцджытæ
Орёлы облæст

**Орёлы облæст** () у Уæрæсейы Федерацийы субъект. Йæ административон центр у Орёл.

## Фиппаинæгтæ
Понт

thumb|right|200px|Понт
**Понт** (: «денджыз») уыдис бæстæ Чысыл Азийы цæгат-скæсæны, Сау денджызы былгæроныл.

Категори:Понт
Майский (Кæсæг-Балхъар)

**Майский** (, ) у сахар Кæсæг-Балхъары, Майскийы районы административон центр. Цæрынц дзы 27 мин адæймаджы (2010).

## Фиппаинæгтæ

Категори:Кæсæг-Балхъары сахартæ
Категори:Майскийы районы цæрæнрæттæ
Хъаныхъуаты Рæмзи

**Хъаныхъуаты Хасаны фырт Рæмзи** (; райгуырдис 1952-æм азы 5 апрелы Конакёзюйы хъæуы — амардис 2020-æм азы 31 декабры) у Культурон æмæ хæрзгæнæг фонд «Алан»-ы Сæрдар. Уый у турчы ирæттæй иу.

## Æддаг æрмæг
* Фонды сайт  
* Remzi Yıldırım (Facebook)

## Фиппаинæгтæ

Категори:Турчы ирæттæ
Рæмзи
Æвдæм боны адвентисттæ

**Æвдæм боны адвентисттæ**, зæгъгæ, афтæ хуындæуы протестантизмы къабæзтæй иу; фæзындис XIX æнусы. Ацы диныхатты характерондæр дыууæ æууæлы сты ахæм: йæ фарсхæцджыты фидарæй уырны, æппæт  æнæмæнг æххæстгæнинаг кæй сты (уыимæ сабаты тыххæй ныстуан дæр); адвентистты уырны, Йесойы  рæхджы кæй уыдзæн, уый.

Категори:Æвдæм боны адвентисттæ
Категори:Чырыстон дин
Тюркологи

**Тюркологи** у тюркаг æвзæгтæ иртасæг зонад. Ныртæккæ уыцы æмбарынадмæ хаст сты цалдæр зонады къабазы, уыимæ филологийы æдде чи ис, ахæмтæ: тюркаг адæмты истори, фольклор, дин æмæ афтæ дарддæр.

Тюркаг æвзæгтыл фыццаг бæстон куыст фæзындис XI æнусы, уый уыдис тюркаг ахуыргонд Махмуд ал-Кашгарийы чиныг «Тюркаг æвзаджы здæхтыты æмбырдгонд» (Kitâbü divân-i lûgat it-Türk).

Категори:Æвзагзонынад
*
Бирæгъ

**Бирæгъ** кæнæ **хуымæтæджы бирæгъ**, **фæныкхуыз бирæгъ**, *Тутыры куыдз* () у хъæддаг сырд, йæ уæз вæййы 50-80 кг æмæ йæ дæргъ вæййы 160 см.

Цуанæтты æвзагыл: *тугдзых*, *зыдыка*, *фыдбылыз*, *фыдгуыбын*, *хъилхъусæг*, *къуыбырхъус*, *цъæх кæрцджын*, *дæргъдым*, *бегъуырыхъо*, *æнамонд*.

## Дæлхуызтæ
* Тундрæйаг бирæгъ — 
* †
* Араббаг бирæгъ — 
* Арктикæйаг бирæгъ — 
* Мексикæйаг бирæгъ — 
* †
* †
* 
* 
* 
* 
* †
* Динго — 
* 
* †
* †
* 
* †
* †
* 
* †
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* †
* †
* †
* 
* Маккензийаг быдираг бирæгъ — 
* 
* 
* 
* Иберийаг бирæгъ — 
* 
* †

## Фиппаинæгтæ

Категори:Цæрæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Категори:Куыдзхуызтæ
Бакыркёй

**Бакыркёй** () у район Стамбулы. Æрбынат кодта сахары Европæйы хайы.

Категори:Стамбулы районтæ
Понты грекъ

**[[Понт]]ы грекъ** кæнæ **понтæгтæ** (; ) сты грекъаг адæмы этникон къорд, Понтæй рацæуæггæгтæ.

Категори:Гречъы адæмтæ
Сан-Паулуйы метрополитен

**Сан-Паулуйы метрополитен** () у Сан-Паулуйы тагъд дæлзæхх дзыллон транспорты системæ.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Метрополитентæ бæстæмæ гæсгæ
Категори:Сан-Паулу
Галатасарай

* **[[Галатасарай (футболон клуб)|Галатасарай]]** — Турчы футболон клуб.
* **[[Галатасарай (район)|Галатасарай]]** — район Стамбулы.
Каппадоки

**Каппадоки** (, , , , ) у историон бæстæ Турчы центры. Каппадокийы фылдæр хай æрбынат кодта Невшехиры провинцийы.


Ныв:Turkey.Uçhisar07.jpg|Фидар Учхисар
Ныв:Göreme 1 11 2004.jpg|Национ парк Гёреме
Ныв:Turkey.Mount Erciyes01.jpg|Каппадоки
Ныв:View of Cappadocia edit.jpg|Каппадокийы уынд


Категори:Турчы географи
Сау денджызы регион

**Сау денджызы регион** () у Турчы регионтæй иу.

## Регионы провинцитæ

* Амасья
* Артвин
* Бартын
* Байбурт
* Болу
* Чорум
* Дюздже
* Гиресун
* Гюмюшхане
* Карабюк
* Кастамону
* Орду
* Ризе
* Самсун
* Синоп
* Тохъат
* Трабзон
* Зонгулдак

Категори:Турчы регионтæ
Зæгъойты Алан

**Зæгъойты Елызбары фырт Алан** () (райгуырдис Беслæны, 1990-æм азы 17 июны) у Уæрæсейы футболист. Ирыстоны футболон скъолайы хъомылгæнинаг, «ЦСКА»-йы æмæ Уæрæсейы иугонд футболон командæйы æрдæгхъахъхъæнæг.

## Карьерæ
Йæ фыццаг тренер — Наниты Юрий.

2002 аз. Ахуыр райдыдта футболистты цæттæгæнæн Тольяттийы центр "Юри Коноплёвы номыл футболы академи"-йы.

2006 аз. Зæгъойты Аланы футболон карьерæ райдыдта командæ "Крылья Советов-СОК"-æн хъазынæй (Димитровград, Ульяновскы облæст). Ацы клубæн уый ахъазыд 37 хатты. Бакъуырдта æхсæз пурти.

2007 аз. Рахызт клуб ЦСКА-мæ. Уым йæ фыццаг хъазт кодта иу афæдзы фæстæ донецкаг "Шахтеры" ныхмæ "Фыццаг каналы хъалацы" фæлгæтты.

Зæгъойты Аланы айстой Уæрæсейы националон балмæ, 2012-æм азы Европæйы чемпионаты хъазынмæ. Уым, Чехийы командæимæ фембæлды, Алан бакодта дыууæ голы, æмæ ссис уыцы хъазты хуыздæр хъазæг, æртыккаг та бакъуырдта 12 июны Польшæйы командæйæн.

2013, 2014 азтæ. Уæрæсейы чемпион ЦСКА-йы сконды.

2014 аз. Хайад райста Дунейы чемпионаты финалон турниры Бразилийы.

## Æнтыстдзинæдтæ
* Уæрæсейы чемпион (2013/2014, «ЦСКА»)
* Уæрæсейы чемпионаты æвзист призёр (2008, 2010 «ЦСКА»)
* Уæрæсейы чемпионаты бронзæйы призёр (2011/2012, «ЦСКА»)
* Уæрæсейы хъалацы хицау (2007/2008, «ЦСКА»)
* Уæрæсейы суперхъалацы хицау (2009, «ЦСКА»)
* Уæрæсейы 33 хуыздæр хъазджытæй иу №3, (2008); №2 (2009); №2(2012).
* Ирыстоны хуыздæр спортсмен (2009)

## Хæрзиуджытæ
Зæгъойты Алан хорзæхгонд æрцыд «Ирыстоны Намысæн» майданæй. Республикæйы разамонæг Мамсыраты Таймураз æй уыцы хæрзиуæджы аккаг скодта, Европæйы Чемпионаты йæхи иттæг хорз кæй равдыста, уый тыххæй. 

## Æддаг æрмæг
* Зæгъойты Аланы интервью // Газет «Рæстдзинад», 2010 азы 13 октябрь
* Зæгъойты Аланы интервью Европæйы чемпионаты агъоммæ // Газет «Рæстдзинад», 2012 азы 7 июнь

## Фиппаинæгтæ

Алан
Категори:Уæрæсейы футболисттæ
Категори:Беслæны чи райгуырдис, уыдон
Категори:Ирон футболисттæ
17 июны

## Бæрæгбæттæ æмæ сæрмагонд бонтæ

## Цаутæ

## Ацы бон райгуырдысты
* 1989 — Цæрикъаты Тарас —  «Аланийы» футболист, къорды капитан.
* 1990 — Зæгъойты Алан,   уæрæсейаг футболист.

## Ацы бон амардысты

Категори:Бонтæ
Донецчы облæст

**Донецчы облæст** (, ) у облæст Украинæйы хуссар-скæсæны. Административон центр — Донецк.

Облæст у бæстæйы ахсджиагдæр индустрион центр, дæтты æппæт индустрион раконды 20%. Сæйрагдæр къабæзтæ сты дурæвзалы къахæн, коксохими, уæззау машинæарæзтад.

Донецчы облæсты ис денджызон порт Азовы денджызы былгæрон — Мариуполь.

## Фиппаинæгтæ

*
Абана

**Абана** (ирон æвзагмæ æрбафтыдис гуырдзиаг «абано»-йæ; ацы культурон термины сæрысуадон у кæнæ латинаг *balneum*, кæнæ ; æндæр нæмттæ **банæ**, **бани**) у, дон æмæ тæвдгонд уæлдæфæй (туркаг æмæ ромаг абанаты) кæнæ дондæфæй (уырыссаг æмæ финнаг абанаты) хи буар æхсынæн арæзт чи у, ахæм агъуыст.

## Истори
Æндæр æмæ ’ндæр адæммæ ис гæнæн ссарын абанаты уникалон æмæ сæхиформæ амайæнфæтк ’мæ сæ куыд пайдагæнгæуа. Рагон грекъаг историк Геродоты фыстытæм гæсгæ, сколоттаг (скифаг) знæмты абанатæ уыдысты йуртæты хуызон. Уæллаг кæрæттæй æмбаст, къулгондæвæрд æндзæлмттæ-иу нымæтæй стыхтой, астæуæй та-иу дзы сæвæрдтой стыр цуайнаг йæ мидæг алыхуызон кæрдæджытæ фыцгæдоны, ахæм, æмæ-иу дзы цæхæр дуртæ баппар-баппар кодтой, кæдон-иу развæлгъау дардтой  уæларт йуртæ ’ддейæ. Уат-иу фитоницидтæй дзаг умæл пъарæй байдзаг ис, кæцы бактерицидон тæфаг кодта агъуысты мидатмосферæйыл. Хъуыстгонд ма у, скифтæ бæласы цъарæй дæр хæрзархайд кæй кодтой сæ буар сыгъдæг кæнынмæ. Цъар-иу уый размæ афæлмæнтæ кодтой дуртæй. Ахæм гигиеникон процедурæты практикæ цæ æнæнизæй дарта æмæ сæ хызта цæрмнизтæй сæ дæргъафон хæтæнты.

## Æддаг æрмæг
* Уырыссаг абанайы диссæгтæ // «Рæстдзинад», 2011 азы 10 мартъи
* Рәсәй мунчасы тарихы

## Фиппаинæгтæ

Категори:Абана
Саунæ

thumb|right|Саунæ
**Саунæ** (фин. *sauna*) у, Финляндийы чи равзæрдис æмæ уырдыгæй æндæр бæстæтæм чи ахæлиу ис, абанайы уыцы хуыз.

Категори:Абана
Категори:Финлянди
Гавар (сахар)

**Гава́р** () у сахар Сомихы, Гехаркуничы сæйраг сахар. 

Категори:Сомихы сахартæ
Аташехир

**Аташехир** () у район Стамбулы. Æрбынат кодта сахары Азийы хайы, фæндæгтæ 0-2 æмæ 0-4 тигъыл.

Аташехир у престижон район, ис дзы хъæздыг бирæуæладзыгон хæдзæрттæ (кондоминиумтæ).

Категори:Стамбулы районтæ
Сивыраутæ

**Сивыраутæ** уыдис ирон хъæу Гуырдзыстоны цæгаты. Ис Тырсыгомы. 1944-æм азы Сивырауты цæрджытæ алыгъдысты Цæгат Ирыстонмæ.

## Мыггæгтæ
Цардысты дзы Хъалæгатæ. Æндæр ратæдзæнтæм гæсгæ Сивырауты цардысты Хъуыссæтæ, Гæбулатæ.

## Фиппаинæгтæ

## Литературæ
* 

Категори:Тырсыгомы хъæутæ
Категори:Хъазыбеджы муниципалитеты цæрæнрæттæ
Гехаркуник

**Гехаркуни́к** () у облæст (марз) Сомихы скæсæны.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Сомихы марзтæ
Измит

**Измит** (, ) у сахар Турчы, Коджаелийы провинцийы административон центр.

Категори:Турчы сахартæ
Зонгулдак

**Зонгулдак** () у сахар Турчы цæгаты, Зонгулдачы провинцийы административон центр.

Категори:Турчы сахартæ
Лазтæ

**Лазтæ** (, ) сты Кавказы адæмтæй иу, цæрынц Турк æмæ Гуырдзыстоны.

Категори:Турчы адæмтæ
Категори:Гуырдзыстоны адæмтæ
Ризе (сахар)

**Ризе** () у сахар Турчы цæгаты, Ризейы провинцийы административон центр.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Турчы сахартæ
Ножай-Юрт

**Ножа́й-Юрт** () у хъæу Цæцæны, Ножай-Юрты районы административон центр.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ножай-Юрты районы цæрæнрæттæ
Дзираскæ

**Дзираскæ** кæнæ **Дзирасгæ** у суадон Цæгат Ирыстоны Æрæфы районы.

## Литературæ
* Цагъаты Анастасия. Цæгат Ирыстоны топоними. II-æм хай. Дзæуджыхъæу, 1975.

Категори:Цæгат Ирыстоны суадæттæ
Категори:Дыгургом
Таймазты Владимир

**Таймазты Александры фырт Владимир** у П. Ф. Лесгафты номыл Бетъырбухы физикон культурæйы паддзахадон университеты ректор, Физикон культурæ æмæ спорты хъуыддæгтыл УФ-йы президенты цур Советы уæнг.

Райгуырдис 1949-æм азы 19 мартъийы, Красноярсчы крайы сахар Кансчы.

Таймазты Владимир у бетъырбухаг ирæтты æмбаладæн йæ Советы 22 уæнгæй иу.

Владимир
Категори:Бетъырбухы зындгонд адæм
Категори:Ректортæ алфавитмæ гæсгæ
Ныгуылæн Грекъ

**Ныгуылæн Грекъ** () у облæст (перифери) Гречъы ныгуылæны.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Гречъы периферитæ
Патрæтæ

**Патрæтæ** () у сахар Гречъы ныгуылæны.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Гречъы сахартæ
Чысыл Хъæрæсейы район

**Чысыл Хъæрæсейы район** (, , ) у район Хъæрæсе-Черкесы скæсæны. Йæ административон центр у Учкекен.

## Фиппаинæгтæ

*
Гуырдзыстоны административон дих

Административон æгъдауæй Гуырдзыстоны сконд у ахæм:
* Автономон республикæтæ: Ачъар æмæ Абхаз.
* Провинцитæ (): Гури, Имерет, Къахет, Дæллаг Картли, Цхета-Мтианет, Рацъ-Лечхум æмæ Дæллаг Сари, Мегрели æмæ Уæллаг Сари, Самцхе-Джавахети, Мидæггаг Картли
* Сæрмагонд статусы сахар: Тбилис (Калак).
Уыдонæй Абхаз у, йæ хæдбардзинад ын дыууæ паддзахады кæмæн банымадтой, ахæм ног паддзахад. Уыцы дихмæ гæсгæ Имерет, Цхета-Мтианет, Рацъ-Лечхум æмæ Дæллаг Сари æмæ Мидæггаг Картлимæ цы зæххытæ хауынц, уыдоныл лæууы æндæр ахæм паддзахад — Хуссар Ирыстон.

*
Джохъоло

**Джохъоло** () у хъæу Гуырдзыстоны. Ис Пъанкъисы комы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ахметъайы муниципалитеты цæрæнрæттæ
Каратæ

**Каратæ** () у хъæу Дагъистаны, Ахвахы районы административон центр.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ахвахы районы цæрæнрæттæ
Ахвахы район

**Ахвахы район** () у Дагъистаны районтæй иу. Æрбынат кодта Дагъистаны хуссар-ныгуылæны. Районы административон центр у Каратæ.

## Фиппаинæгтæ

*
Цъус (хъæу)

**Цъус** у æдзæрæг хъæу Цæгат Ирыстоны Алагиры районы. Цардысты дзы Реуазтæ, Сопойтæ.

## Фиппаинæгтæ

## Литературæ
* 
* Цагъаты Анастасия. Цæгат Ирыстоны топоними. II-æм хай. Дзæуджыхъæу, 1975.

Категори:Алагиры районы цæрæнрæттæ
Джусойтæ

**Джусойтæ** (, ) сты ирон мыггаг.

## Истори
Джусойты фыдæлтæ Цæразонтæй уыдысты, цардысты Уæллаг Зæрæмæджы. Иу рæстæджы, уыдаид XVII æнусы кæрон, Джусойты фыдæл Хъайтмаз йæ фырттæм цæуылдæр тынг смæсты, лæбурдта сæм кардæй. Æфсымæртæ фæхæрам сты сæ фыдмæ æмæ фæлыгъдысты урдыгæй. Сæ иу, Бисолтан, алыгъд Зæрæмæгæй, Мамысонгомыл ацыд, Згъил æмæ Хъеуселты астæу цы æфцæг ис, ууылты ныххызт Дзедойы коммæ æмæ уым Стырмæсыджы æрбынат кодта. Бæрæг куыд у, афтæмæй Бисолтанæн йæ фыды хæдзары уыд ус, фæлæ цы фæци, уый бæрæг нæй. Уыцы усæн Бисолтанæй уыд фырт — Дзиго æмæ йæ Бисолтан Стырмæсыгмæ йемæ æрхаста. Фæстæдæр дзы Дзигойты мыггаг рацыд. Цасдæры фæстæ дыккаг ус æрхаста æмæ сын райгуырд æртæ фырты — Хъæцмæз, Тъури æмæ Джус. 

Бисолтан йæ цардæй нæ хъаст кодта. Цуан кодта æмæ йæ бинонты сырды фыдæй хаста. Лæппуттæ бахъомыл сты æмæ бинонты кой бакодтой. Самадтой сæхицæн мæсгуытæ. Рацыд сын зæнæг. Джусæн фæдфæдыл райгуырд цыппар фырты — Сио, Хылæу æмæ Еба. Цыппæрæм æфсымæр æрыгонæй амард æмæ йæ ном бæрæг нæу, фæлæ йын баззад ус Жаже æмæ сывæллæттæ.

Æфсымæртæ куы байуæрстой, уæд нæ идæдз ма фæтыхса, зæгъгæ, тæккæ дзаджджындæр хæйттæ уымæн радтой. Къобеты хъæу æнæхъæнæй Жажемæ ’рхаудта. Æнæлæг хæдзарæй уыййас ничи аргъуц кæны. Жажейæн йæ сывæллæттæ нæма бахъомыл сты. Уыййас зæххытæ кусыныл не ’ххæссыд æмæ йын Багатæ, стæй æндæр мыггæгтæ йæ зæххы дзæбæхдæр хæйттæ сæхи сабыргай бакодтой. Жажейы сывæллæттæ бахъомыл сты. Цæргæ хæдзарвæндаг сæ рауад. Арæх сæм уыд алырæттæй уазджытæ, бæркадджын фысым уыдысты хъæубæстæн дæр кæддæриддæр. Хæдзары хистæр сылгоймаг кæй уыд, уымæгæсгæ Жажетæм цы адæм цыд, уыдонæн сæ ныхас уыд «Жажетæм цæуын», кæнæ «Жажетæй цæуын» æмæ афтæ рауад сылгоймаджы номæй Жажиты мыггаг.

Уыцы рæстæгмæ иннæ ’фсымæртæ — Сио, Хылæу æмæ Еба устытæ ’рхастой. Сæхицæн самадтой мæсгуытæ æмæ сæ арцардысты. Ныртæккæ дæр ма сæ мæсгуытæ хæлдтытæй уым сты.

Сиойæн рацыд цыппар фырты — Дзапар, Ростъом, Тъето æмæ Сохи. Хылæуы фырттæ уыдысты Бола, Хана, Лыуа, Черчела æмæ Хадже. Ебайæн дыууæ фырты йеддæмæ нæ рацыд — Гуыдза æмæ Лопа. Лопа хæрз æрыгонæй хуыздæр цардагур Гуырдзыстонмæ афтыд æмæ уым цæргæйæ баззад. Йæ мыггаг ныффыста *Джусишвили*. Фæстæдæр бынтондæр батадысты гуырдзыйы ’хсæн. Йæ байзæддагæй ма абон чидæртæ фыссынц Гусойтæй. Сиойы фырт Ростъомæн уыд æртæ фырты — Тох, Чекъо æмæ Ноно. Дзапары фырттæ уыдысты Хитор, Чешо æмæ Къæне. Тъетойæн — Болатыхъо, Жота, Писыр æмæ Сохи. Сохи æрыгонæй амард æмæ йын иу фырт Гокк йеддæмæ нæ баззад. Фæлæ уымæн рацыд авд фырты: Хъараман, Кудза, Хъыбыл, Бурдзим, Саулæг, Сачино æмæ Къакъо.

## Фиппаинæгтæ

*
Кудымкар

**Куды́мкар** () у сахар Пермы крайы, Коми-Пермякты зылды административон центр. Кудымкар æрбынат кодта цæугæдон Инвæйы дыууæ былыл.

Сахары цæрынц 30,7 мин адæймаджы, уыдонæй 64 % сты пермы-комиаг адæмыхаттæй.

## Фиппаинæгтæ

*
Вагаршапат

**Вагаршапа́т** () у сахар Сомихы, уыдис Стыр Сомихы сæйраг сахар.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Сомихы сахартæ
Ла-Манчæ

thumb|right|300px|Ла-Манчæ Испанийы картæйыл 
**Ла-Манчæ** () у регион Испанийы центры, провинци Кастили — Ла-Манчæйы.

Категори:Кастили — Ла-Манчæ
Али-Юрт

**Али́-Юрт** () у хъæу Мæхъхъæлы Назраны районы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Назраны районы цæрæнрæттæ
Назраны район

**Назраны район** (, ) у Мæхъхъæлы районтæй иу.

## Фиппаинæгтæ

*
Алеппо

**Але́ппо** кæнæ **Ха́леб** () у стыр сахар Сирийы цæгаты.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Сирийы сахартæ
Æрхуы

**Æрхуы**,  (*Cuprum* — **Cu**) у химион элемент, пластикон згъæр.

## Кæс ноджы
* Æрхуаг
* Бур

## Фиппаинæгтæ

Категори:Химион элементтæ
Категори:Згъæртæ
Категори:Фæлдзæуæн згъæртæ
Пуштунтæ

**Пуштунтæ**, **паштунтæ** ( ныгуыл. [paʂtun], скæс. [paxtun],  [pæχtun], ) кæнæ **афгъайнæгтæ** ( [æfʁɒːniː]) сты ирайнаг адæмтæй иу, цæрынц Афгъанистан æмæ Пакистаны.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Афгъанистаны адæмтæ
Категори:Пакистаны адæмтæ
Категори:Ирайнаг адæмтæ
Палестинæ

**Палести́нæ** (, , ) у бæстæ Æввахс Хурыскæсæны. Уымæ хауынц Газæйы Сектор, Джоланы бæрзæндтæ, Израиль, Иорданы ныгуылæн был æмæ Иорданийы ныгуылæн районтæ.
Волков, Александр Александры фырт

**Александр Александры фырт Волков** (1951-2017) у Удмуртийы Республикæйы президент 2000-æм азæй фæстæмæ. Райгуырдис 1951-æм азы 25 декабры сахар Брянсчы, йæ адæмыхаттмæ гæсгæ уырыссаг.

## Æддаг æрмæг
* Официалон биографи 

## Фиппаинæгтæ

Категори:Удмуртийы политиктæ
Аостæ

**Ао́стæ** (, , ) у сахар Италийы цæгаты, автономон облæст Валле-д’Аостæйы сæйраг сахар.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Италийы сахартæ
Бергамо

**Бе́ргамо** (, , ) у сахар Италийы цæгаты, Ломбардийы. Уый у Бергамойы провинцийы административон центр.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ломбардийы сахартæ
Витори (Испани)

**Вито́ри** () кæнæ **Гасте́йс** (), **Витори-Гастейс** у сахар Испанийы цæгаты, Баскæгты Бæстæйы. Уый у провинци Алавæйы административон центр.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Баскæгты Бæстæйы сахартæ
Хорасан

right|thumb|Хорасан Ираны картæйыл
**Хораса́н** ( — *Xorâsân*) у историон бæстæ Ираны скæсæны. 2004 азы онг Хорасан уыдис Ираны æппæты стырдæр провинци, ныртæккæ дих кæны 3 провинцийыл:
* Цæгат Хорасан
* Хуссар Хорасан
* Хорасан Резави

*
Гæтциты Батраз

**Гæтциты Батраз** у Республикæ Цæгат Ирыстон — Аланийы куырмыты æхсæнады сæрдар. Æхсæнад кусы 82 азы. Йæ хыгъды ис иу мин æхсæзсæдæ адæймаджы. 

## Фиппаинæгтæ

Батраз
Тъехты Тамерлан

**Тъехты Таймуразы фырт Тамерлан** (райгуырдис 1977-æм азы 17 июлы Даргъкъох‎ы) у прозаик, публицист, газет «Северная Осетия»-йы уацхæссæг.

## Фиппаинæгтæ

Тамерлан
Категори:Хъахъхъæдуры чи райгуырдис, уыдон
Гогебашвили, Яков Симоны фырт

**Яков Гогебашвили** (; райгуырдис 1840-æм азы 15 октябры — амардис 1912-æм азы 1 июны) уыдис гуырдзиаг педагог, журналист æмæ сывæлæтты фыссæг; нымад у Гуырдзыстоны зонадон педагогикæйы бындурæвæрæгыл.

Хъуыстгонд ма у, сывæллæттæн иттæг дæсныйæ цы абетæ («Мадæлон æвзаг»;  [дэда эна]) сарæзта, уый руаджы дæр. Ацы чиныг, ивддзинæдтæ йæм бахастæуыд, афтæмæй ныры онг у ахуыргæнæн чиныг гуырдзиаг скъолаты.

## Цардафыст
Яков Гогебашвили райгуырдис Гуырдзыстоны сахар Гурмæ хæстæг хъæу Варианийы, мæгуыр сауджын Симон Гогебашвилийы бинонты ’хсæн. Ахуыр кодта фыццаг Гуры æмæ Тбилисы семинартæ, фæстæдæр та, 1861-æм азы бацыдис Киевы динон академимæ. Æмрæстæджы уый цыдис, Киевы университеты æрдзон зонæдты тыххæй цы лекцитæ кастæуыд, уыдонмæ. Ам Гогебашвили базонгæ ис уырысы рухстауджытæ Герцен, Белинский æмæ Чернышевскийы политикон идейæтимæ, фæлæ уæддæр, йе ’мдуггаг бирæ гуырдзиаг студенттæй хъауджыдæр, уый нæ бахаудис, Уæрæсейы бирæ рæтты парахат чи уыдис, уыцы радикалты тæваджы бын. Йæ зондахастыл тынг бандæвта динон семинар. 1863-æм азы Яков Гуырдзыстонмæ куы сыздæхтис, уæд райдыдта кусын Тбилисы динон семинары арифметикæ æмæ географийы ахуыргæнæгæй, фæстæдæр та ссис уыцы ахуырдоны инспектор.

Гогебашвили уыдис национ-либералон змæлды æмæ къорд «Пирвели даси»-йы активон архайæг. Гуырдзыстоны йæ ном арæх æвæрынц Илья Чавчавадзе æмæ Акаки Церетелийы нæмтты æмрæнхъ.

Цы фатеры цардис, уырдæм-иу арæх цыдысты семинары студенттæ, æмæ рæхджы ссис, официалонæй хъодыгонд чи уыдис, ахæм аивадон æмæ политикон темæтыл ныхас æмæ дискусси кæнæн бынат. Æхсæндзарды мидæг Яков активон кæй уыдис, уый фыдæй йæ Сыгъдæг Синоды бардзырдмæ гæсгæ йæ куыстæй рацух кодтой, æмæ уæдæй фæстæмæ уый паддзахадон бынæттæ никуы ахста.

Семинарæй йæ куы ацæуын кодтой, уæдæй фæстæмæ Гогебашвили йе ’ппæт хъарутæ дæр снывонд кодта йе ’мзæххонты ’хсæн ахуырдзинад парахат кæныны хъуыддагæн. 1879-æм азы Яковы æххуысæй æрæвæрдæуыд *Гуырдзиæгты ’хсæн ахуырдзинад парахат кæныны æхсæнады* бындур. Гогебашвили интеллигенцийы ’хсæн тагъд ссис авторитет, йе ’мтохгæнæг та ссис, гуырдзиаг наци сæндидзыны сæраппонд змæлдæн, суанг 1907-æм азы йæ тыхмарды онг, йæ сæргъы чи уыдис, уыцы Илья Чавчавадзе.

Гогебашвилийы тæккæ зындгонддæр уацмыс у, 1876-æм азы кæй рауагъта, уыцы абетæ («Дэда эна»). Ацы чиныг мыхуыргонд уыдис бирæ хæттыты.

Яков Гогебашвили амардис 1912-æм азы. Баныгæдтой йæ пантеон Мтацъминдайы.

Категори:Педагогтæ
Категори:Гуырдзиаг фысджытæ
Категори:Гуырдзыстоны æхсæнадон архайджытæ
Категори:Гуырдзыстоны фысджытæ
Категори:Мтацъминдайы пантеоны ныгæд чи ис, уыдон
Категори:Гуры муниципалитеты чи райгуырдис, уыдон
Сабанты Тамерлан

frame|right|Сабанты Тамерлан
**Сабанты Малийы фырт Тамерлан** (райгуырдис 1957-æм азы 2 июлы) у Хетæгкаты Къостайы номыл премийы лауреат, Уæрæсейы Федерацийы сгуыхт артист, кусы Тæбæхсæуты Балойы номыл Цæгат Ирыстоны драмон театры.

Хетæгкаты Къостайы 151 аз сæххæст кæныны фæдыл уый бафиппаидта Цæгат Ирыстоны телеуынынадæн: «Ирондзинад, æвзаг æмæ аивад рох куы уой, уæд мах Къостайы фæдонтæ не стæм. Хъуамæ алчидæр йæхи бафæрса, цæмæй ирондзинад сæфт ма уа, ирон æгъдау, ирон ыарн сæфт ма уа, уый тыххæй мæ хъарутæ кæм нæ бавгъау кодтон? Æрмæстдæр уæд нæ Ирыстоны фарн йæ бынаты сбаддзæн».

## Фиппаинæгтæ

Категори:Хетæгкаты Къостайы номыл премийы лауреаттæ
Категори:Уæрæсейы Федерацийы сгуыхт артисттæ
Тамерлан
Гогуниты Спартак

**Гогуниты Артуры фырт Спартак** () (райгуырдис 1981-æм азы 19 январы Дзæуджыхъæуы) у «Уралы» (Екатеринбург) футболист, размæбырсæг. Ирыстоны футболон скъолайы хъомылгæнинаг.

## Карьерæ
* 1998 — ФК «Ирыстон»
* 1999 — 2000 — «Автодор»
* 2000 — 2001 — «Динамо» (Мæскуы)
* 2001 — 2004 — «ЦСКА»
* 2004 — «Ротор»
* 2005 — «Алани»
* 2006 — «Сатурн» (Раменское)
* 2006 — «Ростов»
* 2007 — «Кубань»
* 2008 — 2010 — «КАМАЗ»
* 2010 — 2011 — «Краснодар»
* 2012 — н.р. «Урал»

## Æнтыстдзинæдтæ
* Уæрæсейы чемпион (2003, «ЦСКА»)
* Уæрæсейы чемпионаты æвзист призёр (2002), «ЦСКА»)
* Уæрæсейы хъалацы хицау (2001/2002), «ЦСКА»)

## Æддаг æрмæг
* Гогуниты Спартачы цыбыр биографи  

## Фиппаинæгтæ

Спартак
Категори:Уæрæсейы футболисттæ
Категори:Дзæуджыхъæуы чи райгуырдис, уыдон
Категори:ФК «Аланийы» хъазджытæ
Категори:Ирон футболисттæ
Категори:Футболисттæ алфавитмæ гæсгæ
2 июлы

## Бæрæгбæттæ æмæ сæрмагонд бонтæ
* 

## Цаутæ
* 

## Ацы бон райгуырдысты
* 1839 — Константин Маковский (ам. 1915), нывгæнæг.
* 1840 — Павел Кузьминский (ам. 1900), инженер, æрхъуыдыгæнæг, сарæзта газы реверсивон турбинæ.
* 1841 — Александр Зайцев (ам. 1910), уырыссаг химик-органик, Бутлеровы ахуыргæнинаг.
* 1940 — Серго Миндиашвили, ирон æмæ гуырдзиаг поэт, тæлмацгæнæг.

## Ацы бон амардысты
* 1949 — Георгий Димитров, зындгонд болгайраг политик, коммунист.

Категори:Бонтæ
Убсу-Нур

**У́бсу-Нур** (, тыв. *Успа-Холь*), нырыккон картæтыл **Увс-Нуур** дæр у стыр цæхджын цад Мангол æмæ Уæрæсейы ’хсæн арæныл, Манголы стырдæр цад йæ фæзуатмæ гæсгæ.

Категори:Манголы цæдтæ
Категори:Тывайы цæдтæ
Категори:Цæхджын цæдтæ