open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Сальдо

**Сальдо** ( - бахыгъд, баззайæггаг, уæлдай) — сæрмагонд ист æмгъуыды æрбафтгæ æмæ бахардзы уæлдайаг.

Сальдо бухгалтерон хыгъды — бугалтерон нымады баззайæггаг, дебет æмæ кредиты бафыстыты уæлдай. 
* Дебетон сальдо (дебет кредитæй стырдæр) æвдисы рард хæдзарадон хуызты уаг сæрмагонд датæмæ æмæ фæзыны балансы активы. 
* Кредитон сальдо (кредит дебетæй стырдæр) æвдисы хæдзарадон хуызты гуырæнты уаг æмæ фæзыны балансы пассивы.

Хыгъды уæлдай куынæ баззайы (сальдо нульбæрц куы уа), уæд ахæм хыгъд хуындæуы æхкæд.

Категори:Бухгалтерон хыгъд
Газон гиганттæ

**Газон гиганттæ** сты ахæм планетæтæ, сæ сконд къæдзæхтæй æмæ æндæр хъæбæр буартæй кæмæн нæ цæуы, фæлæ газтæй, ахæм куыд гелий, донгуыр, аммиак, метан æмæ æндæртæ. Хуры системæйы ис æрмæст цыппар газы гиганттæ — Юпитер, Сатурн, Уран æмæ Нептун. Фæлæ Уран æмæ Нептун кæй газон планетæтæй сты, уымæй бирæ астрономтæ разы не сты — уыдонмæ гæсгæ уый сты ихын гиганттæ. Афтæ сæ дих кæнынц, цæмæй сæ сконды тыххæй хъауджы рæвдисай.

*
Категори:Планетæтæ
Хаханты Алыксандр

**Хаханты Соломоны фырт Алыксандр** (, 1866 — 1912) у педагог, , , зындгонд скæсæнзонæг, Лазаревты скæсæн æвзæгты институты профессор.

## Цардафыст
Хаханты Соломоны фырт Алыксандр райгуырдис 1866-æм азы Гуры сауджыны хæдзары, йæ фыд амыдта гуырдзиаг æвзаг æмæ чырыстон дин Гуры училищейы. Фыццаг ахуыр кодта, йæ фыд кæм куыста, уыцы училищейы, фæстæдæр каст фæцис Тбилисы фыццаг гимназ сыгъзæрин майданимæ æмæ Мæскуыйы университеты историон-филологон факультет, йæ дипломон куыст Византиаг æхсæнады тыххæй афтæ хæрзхъæд уыдис æмæ æрыгон ахуыргондæн радтой æвзист майдан.

1899-æм азæй уыцы-иу факультеты кастис лекцитæ гуырдзиаг истори æмæ литературæйæ, куыд приват-доцент, афтæ йæ амæлæты бонмæ. 1900-æм азæй Мæскуыйы университеты дæр куыста, уым дæр кастис лекцитæ.

Хаханы-фыртæн йæ сæйргадæр куыстыл нымад у «*Очерки по истории грузинской словесности*» (4 рауагъды, Мæскуы, 1895, 1897, 1902, 1906) — уый у дзургæ æмæ фысгæ литературæйы афæлгаст рагзамантæй XVIII æнусы онг. Йе ’мдуг гуырдзиаг фысджыты тыххæй уагъта бира уацтæ журналты («Русская мысль», «Жизнь», «Кавказский вестник» æмæ æндæрты).

Мыхуырæй уагъта гуырдзиагау фыст уацмыстæ дæр — уыдоны ’хсæн «*Следы народной поэзии в грузинской летописи*» æмæ «*Крепостное право в Грузии до присоединения её к России*» (Тифлис, 1890), уыцы чингуыты цæуы, кæмæй ахуыр кодта, уыцы ахуыргæндты фæдыл — В. И. Герье, П. Г. Виноградов, В. О. Ключевский æмæ В. Ф. Миллер.

Уарзта археологон куыстытæ дæр — хайад райста, 1886-æм азы цы гуырдзиаг фыстытæ ссардæуыд Мæскуыйы археологон æхсæнады экспедицийы рæстæг, уыдон иртасыны.

Бацархайдта Хаханы-фырт Руставели уырыссаг æвзагыл джыппæй рауадзыны хъуыддаджы дæр, иртæста рагон гуырдзы æмæ гуырдзиаг аргъуанты истори дæр. Францусагау рухс федтой йæ куыстытæ «*Φυσιολογος en traduction géorg.*» (II., 1898); «*Histoire de Géorgie*» (II., 1900); «*La situation des arméniens dans le royaume de Géorgie*» («Journ. Asiat.», 1898, март-апр.); немыцагау: «*Ueber den gegenwärtigen Stand der grusinischen Philologie*» и «*Grusisches Bruchstück der Kalilag u. Dimnag*» («Wiener Zeitschr. f. d. Kunde d. Morgenl.», VII и XIV т.).

Хаханы-фырт уыд Брокгауз æмæ Ефроны энциклопедион дзырдуаты автортæй иу.

Хæрзæрыгонæй амардис 1912-æм азы рæуджыты низы аххосæй, 48 азы йыл куы цыдис, уæд. Ныгæд æрцыдис Тбилисы Дидубейы пантеоны.

## Фиппаинæгтæ

Алыксандр
Категори:Гуры чи райгуырдис, уыдон
Категори:Уæрæсейы публицисттæ
Категори:Картвелологтæ
Планетæ

**Плане́тæ** ( — «фæндаггон, бæлццон») у æрвон буар, стъалы алывæрсы орбитæйы чи зилы, ахæм, йæ хион гравитацийы тыххæй чи æмдымбыл свæййы, ахæм дынджыр, фæлæ термоаппон реакци райдайын кæмæн гæнæн нæй, ахæм чысыл, æмæ йæ орбитæ планетезимальтæй чи асыгъдæг кодта, ахæм дæр.

*
Категори:Астрономон объекттæ
Къозыр

**Къозыр** — хъазæн къамы хуыз, кæцы, хъазты уагæвæрдмæ гæсгæ, вæййы хистæрыл нымад рард уæрсты, кæнæ алы уæрстыты. Иннæ хуызтæй алы къамы дæр мары. 

Кæцыдæр хъæзтыты-иу къозыр æвзæрстæуы æнæнхъæлæджы: райуæрсты фæстæ-иу къам систæуы æмæ æрывæрдæуы йæ нывæй хæрдмæ, йæ „хæдонæй“ нæ, фæлæ. Къамтæ иууылдæр кæцы хъæзтыты байуæрстæуынц (дурак, козёл) уым къозыр батъыссынц къалодæйы бын æмæ ист æрцæуы æппæты фæстаг; æндæр хъæзтыты æнæивгæйæ баззайы. Иннæ хъæзтыты, зæгъæм, преферанс, кæнæ тысячайы, къозыр зæгъы хъазджытæй иу.

Категори:Къамтæй хъазтытæ
Мыдамæст

**Мыдамæст** у мыдджын хойраг. Мыдамæстытæ кодтой дзуллаг ссадæй. Мыдамæстытæй куывтой Хурты Хурзæринæн, Мадизæнæн.

## Литературæ
* Айларты Измаил. Ирон фарн: Ирон адæмы цардыуаг æмæ æгъдæуттæ. — Дзæуджыхъæу: Ир, 1996. 234-æм ф.

 

Категори:Ирон хæринæгтæ
Монтанæ (нысаниуджытæ)

**Монтанæ**:

## Географи
* Монтанæ — АИШ-ы штат
* Монтанæ — облæст Болгарийы
* Монтанæ — сахар Болгарийы
* Монтанæ — хъæубæстæ Болгарийы
Румынаг

**Румынаг**, дыгур. *румийнаг*:
* Адæмы тыххæй кæс Румынаг адæм.
* Æвзаджы тыххæй кæс Румынаг æвзаг.

## Фиппаинæгтæ
Хынцæгтæ

**Хынцæгтæ** (, ) сты ирон мыггаг.

## Литературæ
* Республикæ Хуссар Ирыстоны Закъон ирон мыггагон нæмтты тыххæй. Ирон мыггæгты иууон номхыгъд
* Гаглойты Зинæ. Ирон мыггæгтæ: Дзæуджыхъæу: Ир, 2005 — 359 ф.

## Фиппаинæгтæ

*
Налог

**Налог** кæнæ **хъалон** — æнæмæнг, индивидуалонæй æнæбаххæстгæнгæ фиддон, тыххæй систæуы паддзахады алыхуызон къæпхæнты оргæнтæй алы организацитæй æмæ физикон цæсгоймæгтæй, паддзахад æмæ (кæнæ) муниципалон скæндты архайды финансон ифтонгады охыл.

Налог вæййынц комкоммæ æмæ фæрссаг.

Налогтæ хъæуы хицæн кæнын хъалонтæй (фиддонтæй), кæдоны ист нæ хæссы æнæбаххæст характер, фæлæ у сæ фидджытæн сæрмагонд архæйдты ахаст скæныны домæн.

*
Тобаго

**Тоба́го** () у Республикæ Тринидад æмæ Тобагойы сæйрагдæр дыууæ сакъадæхтæн сæ гыццылдæр, Тринидады сакъадахæй цæгат-скæсæнырдæм æмæ Гренадæйæ хуссар-скæсæнырдыгæй.

Категори:Тринидад æмæ Тобаго
Чачалакæ

**Чачалакæ** () у мæргъты хуыз, краксты мыггагмæ хауынц, сæ фылдæр вæййынц морæгонд хуыз. Цæрынц хъæдты АИШ-ы хуссары, Мексикæйы, Централон æмæ Хуссар Америкæйы.

## Хуызтæ
* Бурбазыр чачалакæ, *Ortalis vetula*
* Фæныксæр чачалакæ, *Ortalis cinereiceps*
* Сырхбазыр чачалакæ, *Ortalis garrula*
* Сырхкъæдзил чачалакæ, *Ortalis ruficauda*
* Сырхсæр чачалакæ, *Ortalis erythroptera*
* Ваглеры чачалакæ, *Ortalis wagleri*
* Фæныкриу чачалакæ, *Ortalis poliocephala*
* Чакойы чачалакæ, *Ortalis canicollis*
* Урсгуыбын чачалакæ, *Ortalis leucogastra*
* Хъулон чачалакæ, *Ortalis guttata*
* Чысыл чачалакæ, *Ortalis motmot*
* *Ortalis superciliaris*

Категори:Мæргътæ
Транс

**Транс** () — электронон музыкæйы стиль, кæцы фæзынди 1990-æм æзты. Трансы стилы хицæнгæнæн æууæлтæ сты: йæ темп 128-æй — 145 минутдзæфмæ; фæлхатгæнæг мелоди, ныхæстæ æмæ музыкалон формæты уæвынад.

Трансы музыкæ 80-æм æзты райдыдта фæзын-фæзын кæнын. Трансы культон бынæттæй сæ иу æмæ ма йæ райгуырæныл нымад цæуы Гоæ, Индийы. Стыр популæрад транс райдыдта исын 90-ты Европæйы (Германы, Нидерландты, Францы, Бельгийы æмæ Стыр Британийы). Стиль равзæрди техно, хаус æмæ эмбиенты сæмхæццæйæ. 

Трансыл ахæм ном абадти йæ фæлхатæг æмæ фæлмæнивгæ бас æмæ ритмон мелодиты тыххæй, кæдон-иу хъусæджы аныгъуылын кæнынц трансы хуызон уагы. 

Арæхдæр-иу трансы фестивалтæ ацæуынц гомарвбын, ноджы ма стыр залты, ахæм хъуыддæгтæн арæзт, стæмдæр хатт кълубты. Фæлæ æгæр алывæрсыг у транс. Йæ бон у уа куыд электронон, афтæ ма æцæг инструменттæй æххæстгонд реалон заманы.

Категори:Музыкалон жанртæ
Æдасбаз

**Æдасбаз** (уырыс. подушка безопасности)  - транспортон мадзæлтты пассивон æдасдзинады системæ (SRS, Supplemental Restraint System).
Йæхицæй у эластикон агъуд, кæцыйы ис дзаг кæнæн уддæфæй, кæнæ æндæр газæй. Æдасбазтæ хæрзпайда сты хæдтулгæдзæфты фæфæлмæндæр кæныны æмæ хъуамæ цæуой æдасрæттимæ иумæ. 

## Уæлидзинæдтæ
Пневмæбаз æххæст кæны æдасроны, пъассажиры сæр æмæ йын йæ гуыры уæлхæйтты, хæдтулгæйы салоны искæцы хайыл фæцæфкæныны шанцытæ, бирæ фæкъаддæргæнгæ. 
Æрæджыйы иртæстытæ куыд равдыстой, афтæ, æдасбазтæ аирвæзын кодтой 6000 адæймагæй фылдæр.
Æдасрон

**Æдасрон** (уырыс. - ремень безопасности) - пассивон æдасдзинады мадзал,  нысангонд у автомобилы (кæнæ æндæр транспортон мадзалы) пъассажиры йæ бынаты æлхъывд бастæй ныууадзынæн, авари скæнгæйæ, кæнæ та æнæнхъæлæджы фæуромгæйæ.

Æдасронæй спайдакæнын, бахизы пъассажиры буар инерцийæ фезмæлдтытæй, æмæ, хъуыдымæгæсгæ, йæ уæвинаг сæмбæлдтæй транспортон мадзалы интерьерыл, кæнæ иннæ пъассажиртимæ (куыд ма фæхуындæуынц, фæрсагон цæфтæ), æмæ ма гарантиаг у, пъассажир кæй баззайдзæн бадгæйæ, цæмæй æдасбазты фегом æнæкъуыхцыйæ 'рцæуа, куыд æмбæлы, афтæ.
Финансон аз

**Финансон аз** -  буджет кæдмæ сæвæрдæуы, уыцы фæткон период - сæрмагонд цæсгоймагы (бинонты, бизнесы, паддзахады æмæ а.д.) æфтийæгты æмæ хæрдзты схемæ.
Афтæ ма у зонгæ, куыд буджетон аз, кæнæ фискалон аз (лат. fiscus - паддзахадон хæзнадон, къазна).
'Нæуи-иу финансон аз нæ сæмбæлы къæлиндаронимæ. Зæгъæм, АИШы, финансон аз у 1 октябырæй 30 сентябырмæ, Японы - 1 апрелæй 31 мартъимæ. Уæрæсе æмæ Израилы та финансон аз райдайы 1 январы æмæ фæвæййы 31 декабыры.
Агуырды таблицæ

Агуырды таблицæ (англ. Lookup table, уырыс. таблица поиска) - информатикæйы у æррей (англ. array, уырыс. массив), кæцы фæивы хынцæмгъуыд æнцондæр индексацийы æррейæ).
Рæстæджы фæфæстæуæрц у хъазархызт, уымæн 'мæ,  куыд вæййы арæхдæр, нысаниуæг хъуыдыдонæй, у тагъддæр ссарын/сæлвасын, йæ "хардздæр" хынцынæй, кæнæ йæ байс-райсы операцитæй. 
:Таблицæтæн чындæуа развæлгъау хынцыд æмæ/кæнæ æфснайд æрцыд программæты статикон æфтауцы, нымад, куыд программæйы инициализацийы фазæйы хай (бахъуыдызаци), æгæр-мæгуыр ма ифтонггарзы ("æфсæны") æфснайддзыд, спецификон аппликациты платформæты.
Тыгъддзыф

**Тыгъддзыф** () у интерактивон компутерон æппликацион программæ, рардты табуларон хуызмæ сорганизаци æмæ санализаци кæнынмæ. 
Тыгъддзыфтæ райтынгад æййæфтой, куыд компутеризацихуыз хыгъдхынцæн сыф фæзмджытæ.

Программæ архайдæуы рардтæй, æвдысттæй куыд чыртæ æррейы мидæг, рæгъты æмæ калоннæты организацигондæй. Æррейы алкæцы чыр дæр у модел-уынд-контролæг элемент, кæцыйы, гæнæни, нумерон, йе та текстон рардтæ йæ миддаргæйæ, кæнæ та формулæты фæстиуæг, кæцы хæдæгъдауæй цæуы нымад æмæ æвдыст аргъамадæй иннæ чырты æмаппæй.

Категори:Информатикæ
Енисей

**Енисе́й** ( «стыр дон», , , ) у Сыбыры цæугæдон, дунейы стырдæр дæттæй сæ иу. Бахауы Цæгат Ихджын фурды Карæйы денджызмæ. Йæ дæргъ у — 3487 км.

## Ном
Йæ ныры ном ыл бафидар ис эвенкаг ныхас «Ионесси» — стыр дон, зæгъгæ. Сыбырæгтæ ма йæ Енисей-Дада дæр фæхонынц. 

## Географи
Дунейы стырдæр дæттæй иу: Стыр æмæ Чысыл Енисейтæ кæм баиу вæййынц, урдыгæй у — 3487 км, Чысыл Енисейы гуырæнæй — 4287 км, Стыр Енисейы гуырæнæй та — 4123 км. Донвæндаджы дæргъ: Идэр — Селенга — цад Байкал — Ангара — Енисей у 5075 км. Сæ бассейнты фæзуæттæ абаргæйæ (2580 мин км²), Енисей ахсы 2-аг бынат Уæрæсейы цæуæгæдæтты ’хсæн (Обы фæстæ) æмæ 7-æм бынат дунейы дæтты ’хсæн. Енисейы бассейнæн характерон у цæхгæр ассиметриад: йæ рахизбыл у 5,6 хатт бæрзонддæр йæ галиубыл фарсæй. 

Енисей у æрдзон арæн Скæсæн æмæ Ныгуылæн Сыбыртæн. Галиубыл Енисейæн кæрон ссары Ныгуылæн-Сыбырон тыгъдад, рахизбыл та у хæххон тъайгайы дæлбар. Саянтæй Цæгатихон фурдмæ, Енисей ацæуы Сыбыры алы климæтон зонæты. Йæ донгуырæны цæрынц теуатæ, йæ донæфтæны та урсæрсытæ.

Категори:Красноярсчы крайы цæугæдæттæ
Категори:Тывайы цæугæдæттæ
Категори:Хакасийы цæугæдæттæ
Карæ (цæугæдон)

**Ка́рæ** () у цæугæдон Евразийы цæгаты, тæдзы Ненны æмæ Ямал-Ненецты автономон зылдты æмæ Комийы Республикæйы арæнты фæрсты. 

Цæугæдоны дæргъ у 257 км, бассейны фæзуат у 123,4 мин км². Карæ ’взæры Полярон Уралы цæгат-ныгуылæн фæхсттыл, Стыр æмæ Чысыл Карæйы баиуы бынаты.

Уæлидзинадгæнгæ цæгат-ныгуылæнырдæм тæдзы, Пай-Хойы æфцæджы цурты, æмæ у арæн Ненны æмæ Ямало-Ненны автономон зылдтæн. Цалдæр каньонтыл атæдзы æмæ дзы скæны донкъæсæртæ æмæ ’хсæрдзæнтæ. Се ’ппæтæй стырдæр æхсæрдзæн у Буредан, Нерусовейяхийы донимæ баиуы бынатæй 9 км дæлдæр.

Карæ бакæлы Карæйы донбакæлæнмæ. Йæ рахизбыл, Ненны автономон зылды Фæсполярон районы, ис хъæу Усть-Карæ. Донæй ныгуылæнырдæм та Карæйы метеоритон кратер, йæ диаметр — 65 км.

Категори:Ненны автономон зылды цæугæдæттæ
Категори:Ямал-Ненецты автономон зылды цæугæдæттæ
Категори:Комийы Республикæйы цæугæдæттæ
Эрикссон, Лейф

**Лейф Эрикссон Амондджын** (; иу-970 — иу-1020) — скандинаваг денджызы цæуæг, кæцы фæзынд Цæгат Америкæйы иу-500 азы Колумбæй раздæр. Гренландийы байгомгæнæг викинг Сырхсæр Эричы фырт æмæ Торвалд Асвалдсоны фыртыфырт. 

Лейфы бæлцытæ сты зындгонд ахæм манускриптты фæрцы, куыд «Сырхсæр Эричы сагæ», «Гренландæгты сагæ». Се ’цæгдзинад уыди археологон байгомтæй бæлвырдгонд, зæгъæм, Кенсингтойнаг рунæдур.

## Цардафыст
Лейф Эрикссон райгуырд Исландийы, Сырхсæр Эричы хæдзары, кæцыйы рарвыстой Норвегийæ æгас мыггагимæ. 982 азы Эрикы бинонтæ фæлыгъдысы Исландийæ дæр, сæхи тудджынтæй хизгæйæ. Лейф йæ фыды бинонтимæ æрбынат кодта Гренландийы ног колониты. Лейфæн ма уыди дыууæ æфсымæры, Торвальд æмæ Торстейн, æмæ хо Фрейдис. Ракуырдта Торгуннайы æмæ цын уыди иу лæппу — Торкелл Лейфссон.

Йæ Америкæмæ балцы размæ скодта уæййагон экспедици Норвегимæ. Ам Лейф саргъуыйын кодта йæхи Олаф Трюгвассонæн, Норвегийы паддзахæн æмæ киеваг къниаз Владимиры ивгъуыд хъан. Олафы фæзмынгæ, Лейф æрласта чырыстон алчеры Гренландимæ æмæ йæ саргъуыдта. Йæ мад æмæ бирæ гренландæгтæ райстой чырыстон дин, фæлæ йæ фыд, Сырхсæр Эрик, баззад фыдæлты диныл хæцтæй. Фæстæмæдзæугæйæ Лейф аирвæзын кодта науыхæлд иййæфт, исландаг Ториры, æмæ йæ уый фæстæ схуыттой «Амондджын Лейф».

Куы æрхæццæ ис, уæд Гренландийы сæмбæлди норвегиаг Бьярни Херьюльфссоныл, кæцы йын радзырдта, кæй федта ныгуылæны дард денджызы мидæг зæххы кæронхæххытæ.

Иу-1000-æм азы Лейс Эрикссон къордимæ 35 лæгæй, аленк кодта науыл, кæцы балхæдта Бйарнийæ. Гом дзы æрцыдысты америкæйæг донгæрæтты æртæ регионы: Хеллуланд (æвæццæгæн, Баффины Сакъадах), Маркланд (хъуыдытæм гæсгæ — æрдæгсакъадах Лабрадор) æмæ Винланд, сæнæфсир дзы парахатæй кæй зади, уый тыххæй (æвæццæгæн Ньюфаундленды былгæрæттæ уыдысты, нырыккон бынат Л’Анс-о-Медоусы цур). Уым ма скодтой цалдæр хъæууаты, кæдоны æрзымæг кодтой.

Куы та æрцыдис Гренландимæ, Лейф радта йæ нау йе ’фсымæр Торвальдмæ. Уый йыл йæ бæсты хъуамæ ацыдаит Винланд иртасынмæ. Фæлæ йе экспедици æнæнтыстад баййæфта: скандинавтæ сæмбæлдысты «скрелингтимæ» — цæгатамерикон знæмтимæ æмæ семæ тохы Торвальд фæмард.

Исландаг таурæгътæм гæсгæ, Эрик æмæ Лейф куырмдзыд нæ кодтой балцы, фæлæ-иу бындурæвæрдæй ахæм æвдисæнты ныхæстыл, куыд Бйарни, кæцы федта æбæрæг зæххытæ горизонтыл. Уымæ гæсгæ, Америкæ 1000 азæй раздæр дæр уыдаит гом, фæлæ йæм æрмæст Лейф скодта æххæстаргъ экспедици Винланды донгæрæтты, радта йын ном, æрхызти йæ былтæм æмæ ма йæ колонизацикæнынмæ дæр хъавыди. Лейф æмæ й’ адæмы ныхæстæй, кæдон сты бындурон скандинаваг сагæтæн Сырхсæр Эрик æмæ гренландæгтыл, уыдысты нывгонд Винланды фыццаг картæтæ.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Исландийы бæлццæттæ
Баффины Зæхх

**Ба́ффины Зæхх** (, ) у Канадæйы цæгатон сакъадах, провинци Нунавуты (Канадæйы Арктикон архипелаг), регион Кикиктанийы.

Баффины Зæхх у Канадæйы стырдæр сакъадах æмæ фæндзæм дунейыуæттæй сæ фæзуатæй абаргæйæ (507 451 км²), фæлæ йыл йæ тызмæг æмæ зын уавæрты тыххæй цæры æрмæст 11 æрзæйы бæрц адæймаджы.

## Географи
Сакъадахы стырдæр цæрæн бынат у Икалуит, Нунавуты провинцийы сæйраг сахар.

Скæсæн æмæ цæгат-скæсæнырдæм Баффины Зæххæй та ис планетæйы стырдæр сакъадах — Гренланди. Дыууæ сакъадахы сты Девисы донхуыйæн æмæ Баффины бакæлæнæй дихгонд. Хуссарырдæм дзы у Гудзоны донкъубал, кæцы дих кæны сакъадах æмæ Квебечы провинцийы, хуссар-ныгуылæнырдыгæй та ис Гудзоны бакæлæн æмæ Нунавуты континенталон хай. Ныгуылæн æмæ цæгатырдыгæй Баффины Зæхх у лыстæг донхуыйæнтæй дихтæгонд Канадæйы арктикон архипеладжы æндæр сакъадæхтимæ.

Сакъадахыл ис бирæ нуазыны цæдтæ, дыууæ дзы сты егъæуттæ — Неттиллинг (5542 км²) æмæ Амаджуак (3115 км²).
Геологион æгъдауæй, Баффины Сакъадах у Канадæйы уарты скæсæн кърайы дарддæрдзу, ууыл цæуынц Арктикон Кардильертæ. Сакъадахы бæрзонддæр цъупп у хох Один (2147 м), цъус ныллæгдæр — хох Асгард (2015 м). Сакъадахы централон хай у æдзæрæнау, хæххон æмæ тызмæг. Цæрджытæ æппæтбæрцы ’ввахсмæ цæрынц донбылтыл, иу-цалдæр зонадон экспедицийы едтæмæ, кæдоны æрдзы æгайнагдзинад æмæ йæ йæ раиртасæн адæймаджы тæфаг минималон кæм у, уым, сайынц сæхимæ.

## Истори
Сакъадах хæссы бритайнаг бæлццон Уильям Баффины ном. Уый уыд фыццаг, чи æрфыста сакъадахы хабар 1616-æм азы, æмæ нымад у, цыма Баффин уыди фыццаг европæйаг, кæцы йæ байгом кодта. Фæлæ Гренландийы байгомы моментæй, йæ ныгуылæнырдыгæй, алы картæтыл æдзух æвдыстой æндæр ’мæ ’ндæр ас æмæ нæмттимæ сакъадах.

«Мификон» сакъадах уыди æви ма Баффины Зæхх чидæр байгом кодта раздæр — нырма бæрæг нæу.

1576-æм азы, сакъадахы хуссар хайы уæлнауæй æрхызтызты бритайнæгтæ, Мартин Фробишеры экспедициимæ, кæцы ма байгом кодта йæ номхæссæг донкъубал. Англисæгты фæлвæрдæй бынæттон эскимостимæ сцæдис уæвынæй ницы рауади конфликтæй дарддæр, кæцыйы бритайнæгтæй фæхъуыди 5 лæджы æмæ аборигены уацары бакæнгæ. 

Фробишеры фæстæдæр экспедицитæ 1577 æмæ 1578 æзты хастой ам сыгъзæринкъахæнтæ скæныны нысан. Уый охыл, Фробишер-Бейы цур чысыл хъæу бындурæвæрд æрцыд, шахтæтæ къахт æмæ сæрмагонд агъуысттæ, æрзæт æнхъæвзынмæ æмæ йæ æфснайдæй дарынмæ. Фæлæ Англисмæ 1578 азы цы «зæрин згъæрдур» нылластой, уый йе ’взæрсты пирит куы разынит, æуый фæстæ англисæгты ленчытæ Баффины сакъадахмæ рæстæгмæ æрурæды сты.

Категори:Канадæйы сакъадæхтæ
Поло, Марко

**Ма́рко По́ло** (; 1254 азы 15 сентябры, Венеци — 1324 азы 8 январы, уый дæр уым) — италиаг сæудæджер æмæ бæлццон, йæ балцы истори Азийыл, равдыста зындгонд «Чиныг дунейы алыхуызондзинадыл». Уыцы чиныджы иуæй-иу уацты æцæгдзинад кæд дызæрдыггаг уыдысты йæ фæзындæй фæстæмæ, уæддæр у хъæздыг гуырæнау астæузаманты географийæн æмæ этнографийæн, Сомих, Иран, Китай, Мангол, Инди, Индонези æмæ æндæр бæстæты историйæн. Ацы чиныг XIV—XVI æнусты стыр тæваг скодта денджыздзутыл, картографтыл, фыссæгтыл. Растæй та Христофор Колумбы науыл уыди, йæ Инди агуырды фурдбалцы; æмæ иртасджыты хынцыдмæ гæсгæ дзы Колумб иу-70 бæрæджы фæнысан кодта.

## Равзæрд
Æнхъæлдæуы, æмæ Марко Поло райгуырдис венециаг сæудæджер Николо Полойы хæдзары. Бинонтæ кодтой зæрингуырдон æмæ хæлцхъацæнты уæййаг. Маркойы райгуырды æвдисæнад кæй æрбайсæфт, йæ райгуырды фæткон верси гуырысхойаг сси XIX æнусы хорватаг иртасджытæй. Сæ ныхасмæ гæсгæ, Полоты бинонты фæзынд Венецийы хауы XIII æнусы дыккаг æмбисмæ, кæд æмæ, дам, суанг 1430 азмæ Полотæн уыди хæдзар Корчулæйы, ныры Хорватийы. 

Уымæй уæлдай ма, ис æнæнымад иртасджыты фылдæрæй верси, æмæ, Марко Поло уыди полаг. Йæ чиныджы фыццаг рауагъды раззаг сыфыл "поло" уыди гыццыл дамгъæйæ фыст æмæ амоны нацимæ, мыггæгмæ нæ, фæлæ. Мыггаг та дзы дæлдæр цыди. Фæлæ хъуыддаг уый мидæг ис æмæ текс у иллустрацийы алывæрсты фыст, æмæ мыггаг, кæцы нæ цыди горизонталон рæнхъы номы цур, схызти вертикалоныл æмæ йæ уындмæ уадиссаг рахатæн нæ уыди, кæд æмæ стыр дамгъæйæ фыст уыди, уæддæр.

Уый сбæлвырдгæнæн ис титулон сыфы къам фенгæйæ. Мæнæ йæ текст: *«Das ist der edel Ritter. Marcho polo von Venedig...»* (ома «Ай у уæздан хотыхдар. Марк полаг фон Венедиг»). Æцæгæй дæр уыди ахæм бæлццон Бенедикт Польшæйаг. Полойы агъоммæ ма цыди Джованни Плано де Карпиниимæ Манголты империмæ æмæ ныууагъта цыбыргонд хроникæ «Кæстæр æфсымæрты балц тæтæрмæ».

## Фиппаинæгтæ

Категори:Зындгонд адæм
Категори:Венецийы чи райгуырдис, уыдон
Кадастр

**Зæххон къадастыр** - зæххы æрдзон, хæдзæрадон æмæ барадон уавæрты документгонд хабæртты, систематизацидзыд æмбырдæг.

## Зæххон къадастыр Уæрæсейы Федерацийы
УФ-йы зæххон къадастыры кæнынады бартæ сты Зæххон кодексы фидаргонд.
Федералон закъон № 28-ФЗ 02.01.2000.-мæ гæсгæ, паддзахадон зæххон къадастыр у - документгонд хабæртты систематизацидзыд æмбырдæг, кæдон исгæуынц зæххæйты (зæххы участæкты) паддзахадон къадастырон хыгъд сконды фæстиуæгæн зæххы бынатæвæрдæй, йæ нысанæй æмæ УФ-йы зæххы барадон уагæвæрдтæй, территориалон зонæты базонæнтæй 'мæ зæххытыл æвæрд, йе та цæм æнгом æвæрд, обекттыл.
Спам

**Спам** () — коммерцион кæнæ æндæргъуыз рекламон æрвыстытæ постмæ, кæнæ та e-mail-мæ, адæммæ, кæдоны хъæугæ дæр нæ кæны.

Æппæтфæткон нысан "спам"-æй, уырыссагаудзур адæм фыццаг райдыдтой электронон фыстæджыты æрвыстытæ хонын. Нæ разбадзургæ æрбафысттæ уацты уысмон æмивды системæты (дæнцæгæн, ICQ) хуындæуынц SPIM.

Дунейы поцтаты трафичы спамы бæрц у иу-80% (2011 азы).

## Ныхасы равзæрд
Æппæтвыццаг, «SPAM»-ныхас фæзынди 1936 азы æмæ æмбæрсты цыд, куыд SPiced hAM (судзаг цæхджын хуыйыфыд) æмæ уыди Hormel Foods Corporation-компанийы, дзидзайы консервты товарон нысан — хуыйæ конд судзаг тахынæджы фаршы. 

Дыккаг дунеон хæсты фæстæ дзы баззади дунейы фæстауæрцтæ, кæдоны фæцарызтой хæсты рæстæджы ифтонгкæнынмæ канд америкæйаг салдæтты нæ, фæлæ ма ленд-лизы программæйы цæдисонты. Цæмæй уыппæт фæстæуæрцæй фервæзой (кæцы ма мæлæты æвæд дæр нал уыди) Hormel Foods скодтой йæхиформæ рекламон кампани. Алы аслам дуканийы, алы къуымæй, автобустыл æмæ трамвайтыл, газеттæй æмæ витринитæй дæр, кæй зæгъын æй хъæуы. Уымæй уæлдай ма йæ радиойæ дæр трансляци кодтой йæ рекламæ. Адæм дзы фæсæлæт сты, цыбыр ныхасæй.

Категори:Интернет
Дордонь (цæугæдон)

**Дордонь**  (, ) у цæугæдон Францы хуссары. Дон йæ гуырæн исы Централон массивы хæхты, Пюи-де-Санси, курорт-сахар Мон-Доры цур, атæдзы иу-500 км бæрц Францы регионтыл, æмæ Бордойæ цæгатдæр Гароннæмæ бакæлы, дыууæйæ эстуарий Жирондæ скæнгæйæ.

Дордонь у æрбафæйлыд æмæ афæйлыд кæмæн вæййы, ахæм стæм цæугæдæттæн сæ иу. Йæ тæрф у рæсугъд æмæ райдзæст адæмæн, уый тыххæй дзы у хæрзпарахат туризмы индустри.

Дордоныл амад департаменттæ æмæ сахартæ: 
* Пюи-де-Дом: Мон-Дор, Ля Бурбуль
* Канталь
* Коррез: Аржанта, Бор-Леэ-Оре
* Лот: Суйак
* Дордонь: Сарла, Бержерак
* Жирондæ: Сент-Фуа-ла-Гранд, Либурн

Дордоны фæрсагдæттæ:
* Марон
* Сер
* Везер
* Иль

Категори:Францы цæугæдæттæ
Гардон

**Гардон** кæнæ **Гар**, **Гард** дæр () у цæугæдон Францы хуссары. Гары департамент дæр хæссы доны ном.

Гардоны дæргъ у 133 км йе ’ппæты даргъдæр фæрсагдон «С.Жуаны Гардонимæ» (фр. Gardon de Saint-Jean). Йæ гуырæн ис Севеннты хæхты, фæуы та, Ронæмæ бакæлгæйæ (йæ рахиз фæрсагдонмæ), коммунæ Бокеры цур. Кæцыдæр фæрсагдæттæ дæр ын «Гардон» хуыйнынц.

Категори:Францы цæугæдæттæ
Беринг, Витус

**Ви́тус Ионассен Бе́ринг** (; уырыссагау æй хуыттой *Иван Иваны фырт Беринг*; райгуырдис 1681-æм азы 12 августы, Хорсенсы, Данийы — фæхъуыди 1741-æм азы 8 декабры, Беринджы сакъадахы) — денджыздзау, уырыссаг флоты афицер, капитан-командор. Йæ равзардæй данийаг адæмыхаттæй у. 

1725-1730 æмæ 1733-1741 æзты армдар уыди Фыццаг æмæ Дыккаг экспедициты Камчаткæмæ. Ацыд Чукоткæ æмæ Аляскæйы ’хсæн хуыйæндоныуылтыл (фæстæдæр æй Беринджы донкъубал схуыттой), бахæццæ ис Цæгат Америкæмæ æмæ Алеуты сакъадæхтæм. Беринджы номæй схуыттой сакъадах, донкъубал æмæ денджыз Сабыр фурды цæгаты, афтæ ма Командоры сакъадæхтæ дæр. Археологийы Сыбыры цæгат-скæсæн хай, Чукоткæ æмæ Аляскæ дæр (кæдон, дам, ныр куыд хъуыдыуæйы, рагзаманты æмиу кодтой зæххы тæлмæй), арæх фæхуындæуынц иумæййаг термин Беринги, зæгъгæ.

## Цардафыст
Витус Беринг райгуырдис 1681 азы Данийы. 1703 азы фæци кадетты корпус Амстердамы, уыцы азы ма бахызт уырыссаг службæмæ, дæлпоручичы чины, Ост-Индимæ балцы фæстæ, æмæ службæ кодта Уæрæсейы Балтийаг флоты, Стыр Цæгатон хæсты афон. 

1707 аразмæуыд поручикы онг. 1710 азы акондæуыд Азовы флотмæ, аразмæ та йæ кодтой капитан-лейтенанттæм, командæ кодта снауæ «Мункер»-æй.

1710-1712 службæ кодта Азовы флоты æмæ уырысимæ хæцыд Турчы ныхмæ.

1712 акондæуыд Балтийаг флоты, 1715 азы 4-рæнхъы капитан сси.

1713 Выборджы ракуырдта Аннæ Кристинæйы, бынæттон бюргерты чызджытæй иуы. Беринг йæ райгуырæн бæстæйы фæстаг хатт 1715 азы уыди æмæ йæм уый фæстæ никуыуал ныздæхти.

1716 азы 4 рæнхъы капитан Витус Беринг командæ кодта нау «Пёрл»-æй. 1717 3 рæнхъы капитан сси. 1719 азы армдардта нау «Селафаил»-ыл. 1720 йæ фæци 2 рæнхъы капитан, æрмдарæг уыди нау «Мальбург»-ы, стæй — «Лесное»-йы. 1724 ссæрибардзыд ис службæйæ йæхи фæндæй æмæ та фæстæдæр фæстæмæ æрбаист, куыд «Селафаилы» командир 1 рæнхъы капитаны чины.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Денджыздзаутæ
Кук, Джеймс

**Джеймс Кук** (; 1728-æм азы 27 октябры, Мартон, Йоркшир, Англис — 1779-æм азы 14 февралы, Гавайийы сакъадах) у англисаг хæстон денджыздзау, иртасæг, картограф æмæ фыццакæнæг, Къаролады æхсæнады уæнг æмæ Къаролады денджызон æфсæддон флоты капитан. Æртæ хатты сраздзог Дунеон океаны раиртасыны экспедициты, се ’ртæ дæр уыдысты зæххалварсонтæ. Ацы экспедициты заманы скодта цалдæр географон ссардтæ. Лæмбынæггаст скодта æмæ сæ картæтыл ныссурæтта, йæ агъоммæ Ньюфаундленды æвзæрзонгæ хæйттæ æмæ Канадæйы скæсæны донбылты, Австрали, Ног Зеланди, Цæгат Америкæйы ныгуылæн донгæрæтты, Сабыр, Индийы æмæ Атлантикон фурдты. Кук картографийыл бирæ рæстæг кæй хардз кодта, уый тыххæй йе скæнгæ картæты фылдæр, сæ дырысад æмæ аккуратадæй, бирæ æзтыдæргъы уыдысты сæрты н’ ахизгæ, æмæ бирæ дæсазты, суанг XIX æнусы æмбисмæ, æххуыс кодтой денджыздзаутæн.

Зыдтой йæ куыд быхсон лæгæй æмæ лымæн ахастуагæй бынæттон цæрджытимæ. Йæхиформæ революцигонд скодта денджызбалцы, куы сахуыр ис ахæм тæссаг æмæ арæх-уæрæх низимæ хæцын, куыд цинга. Йæ мæлæтад ын уыцы хосы фæрцы фурдбалцты скуынæг кодтой. Йæ балцы уыдис зындгонд денджыздзуты æмæ иртастджыты æгас плейадæ, зæгъæм, Джозеф Бэнкс, Уильям Блай, Джордж Ванкувер, Джордж Диксон, Иоганн Рейнголд æмæ Георг Форстер.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Денджыздзаутæ
Категори:Йоркширы чи райгуырдис, уыдон
Категори:Антарктикæ иртасджытæ
Корчулæ

**Ко́рчулæ** (, , , ) у сакъадах Адриатикон денджызы, Хорватийы хуссар хайы, Далмацийы донбылы цур.

## Истори
Сакъадахы истори йæ бынтæй ацæуы арф рагонады. Ссардтой дзы неолиты дуджы обæуттæ, финикийаг хъæутæ, раггрекъаг колонийы хæдзаруæттæ. VIII æнусы сакъадахмæ, куыд æгас Далмацийы донгæронмæ æрбайрвæзтысты славяйнаг знæмтæ. Фæлæ уæддæр йæ цæрджыты фылдæр суанг фæстаг астæузаманты онг, уыди ромайнаг æвзагджын.

XII—XV æнусты дæргъы, Корчулæ бирæ хæттыты хызти къухæй къухмæ. Къухдариуаг ыл кодтой бынæттон славяйнаг кънйазтæ, Венеци, Венгри, Генуя, уыдис ын хæдбары цыбыр рæстæг, уыдис Дубровничы республикæйы дæлбар, цалынмæ 1420 азы бæстон не сси венецийæгты. Корчулæйы хæдбардзинады заманы 1214 азы рауагъдæуыд, афтæ схонгæ, Корчулайы уагæвæрд — сакъадахы статус снысангæнæг æмæ историйы хъуыстгонд, куыд Далмацийы юридикон документты зæронддæртæй, закъæтты ’мбырд.

Бынæттон традицимæгæсгæ раст Корчулæйы гуырд уыди номдзыд бæлццон Марко Поло 1254-æм азы. 1298-æм азы сакъадахы цур схæцыдысты Генуяйы æмæ Венецийы флоттæ, генуяйæгты уæлахизæй фæуæвгæйæ. Марко Поло, дам, гæнæни, уыдаит венецийæгты ’вварс, уацары ахст æрцыд æмæ аластæуыд Генуямæ, кæм дзы, ахæстоны бадгæйæ, фæдиктытæ кодта чиныг йæ балцыты тыххæй. 

1797-æм азы Венецийы республикæ дихгонд æрцыд Франц æмæ Габсбургты империйы æхсæн. Корчулæ Габсбургты фæци, фæлæ наполеойнаг хæстыты заманы 1806 азы сакъадах бацахстой францæгтæ æмæ уыди Францы империмæ хаст. 1807 азы Корчулæ уыди фæстæмæ ист черногориæгты æмæ уырыссаг флоты цæдисæй, Д. Н. Сенявины дæлкомандæдзыдæй. Уæддæр, фæсхæст, 1815 азы Корчулæ Далмацийы донгæронимæ байсты ис Австримæ. 

1918-1921 æзты сакъадах соккупаци кодтой итайлæгтæ, Фыццаг дунеон хæсты фæстæ сси Югославийы хай. Дыккаг дунеон хæсты та йæ фæстæмæ итайлæгтæ бацахстой. Лыстæг Пелешацы донкъубалыл та ацыди арæн, куыд астæузаманты, фæлæ Венеци æмæ Дубровничы республикæйы ’хсæн нæйы, фæлæ Итали æмæ усташаг Хæдбар паддзахад Хорвати. Сакъадахыл активон архайд кодта антифашистон партизанон змæлд æмæ 1943 азмæ партизантæ быны контролмæ райстой Корчулæйы. Гермайнаг фашистты цыбыр æрбабырсты фæстæ, 1944 азы уыди бæстон сæрибар.

Хæсты фæстæ Корчулæ бахызти Хорватийы скондмæ, кæцы уыди СФРЮ-йы републикæтæй иу. Югославийы ныппæрхы фæстæ сакъадах сси хæдбар Хорватийы хай.

Категори:Хорватийы сакъадæхтæ
Мæирбег

**Мæирбег** у ирон нæлгоймаджы ном.

## Кæс ноджы
* Маирбек

## Фиппаинæгтæ

Категори:Ирон нæлгоймаджы нæмттæ
Беллинсгаузен, Фаддей Фаддейы фырт

**Фадде́й Фадде́йы фырт Беллинсга́узен** (**Фабиан Готлиб Беньямин фон Беллингсгаузен** (; 1778-æм азы 9 сентябры Эзелы сакъадах — 1852-æм азы 13 январы Кронштадт) у уæрæсейаг денджыздзау, адмирал, Антарктидæйы фыццакæнæг. Рацыди балтийаг немыцы æлдæрттæй.

10 азыкконæй бахауд Кадетты денджызон корпусмæ Кронштадты.

1795, æхсæз азы фæстæ, Беллинсгаузен райста йæ фыццаг флотон чин — гардемарин сси. Фидæн азы Англисы донбылтæм фурдбалц скодта. 1797 азы йæ смичман кодтой (фыццаг афицерон чин флоты) æмæ йæ снысан кодтой Ревелы эскадрæмæ. Эскадрæйы наутыл цыди 1803 азмæ.

1803 азы Иван Крузенштерны науты экипажтæ агурын райдыдтой, цæмæй ацыдаиккой фыццаг уæрæсейаг зæххалварсоны. Балтийаг флоты ахуырдоны сæйраг директор, вице-адмирал Ханыков Пётр Иванович, кæй дæлкъухдариуæджы Беллинсгаузен уыдис цалдæр балцы, бауынаффæ кодта Беллинсгаузены-фырты нау «Надеждамæ» айсын.

1803-1806 æзты Фаддей хайад иста Уæрæсейы науты фыццаг зæххалварсон ленкады слуп «Надеждайыл», Крузенштерны дæлбар. Фæсбалц æй аразмæ кодтой капитан-лейтенанты чинмæ.

1809 азы кампанийы командæ кодта корвет «Мельпомена»-йæ, 1812-1816 фрегат «Минервæ»-йæ, 1817-1819-мæ та фрегат «Флорæ»-йæ.

1819-1821 уыди хуссарполарон денджызтæм æрвыст антарктикон зæххалварсон экспедицийы сæрдар, уыдис дзы шлюптæ «Восток» æмæ «Мирный», фæстагæй командæ кодта Михаил Лазарев. 

4-æм июны Кронштадтæй рацæугæ, Рио-де-Жанейромæ экспедици æрхæццæ ис 2 ноябры. Урдыгæй Беллинсгаузен сæрæй аздæхти комкоммæ хуссармæ, æмæ, Кукæй гомæрцыд, Хуссар Георгияйы сакъадахы хуссар-ныгуылæн зæххытыл æрзилгæйæ, х.у. иу-56°-мæ ’ввахс, «байгом» кодта маркиз де Траверсейы æртæ сакъадахы, федта Хуссар Сандвичы сакъадæхтæ, ацыд скæсæны х.у. 59°-ыл æмæ дыууæ хатт ахызти ноджы дарддæр, хуссармæ, ихтæ йæ кæййонг дард уагътой, уый онг. 69° х.у.-мæ куы бахæццæ сты 1820 азы 16 январы, экспедици бакодта Антарктикæйы.

Стæй, 1820 азы февралы æмæ мартъийы, шлюптæ адих сты æмæ ацыдысты Австралимæ (порт Джексон, ныры Сидней) Индийы æмæ Хуссар фурдтыл. Австралийæ экспедици ахæццæ ис Сабыр фурдмæ æмæ ма ссардтой цалдæр сакъадахы æмæ атоллы (Скæсæн, Симоновы, Михайловы, Суворовы, Россиянин æмæ а.д.), бауадысты иннæтæм дæр (Разагъд Кънйаз Александыры сакъадах) æмæ фæстæмæ сæздæхтысты Порт-Джексонмæ.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Денджыздзаутæ
Категори:Сааремаайы чи райгуырдис, уыдон
Категори:Антарктикæ иртасджытæ
Тускъатæ

**Тускъатæ** () сты дыгурон мыггаг.

## Истори
Иу таурæгъмæ гæсгæ, Тускъатæ, Лагкутæ æмæ Дзансолтæ æрвадæлтæ сты — Тускъа, Лагку æмæ, дам, Дзансол уыдысты æфсымæртæ. Фæлæ ис æндæр таурæгъ дæр, уый куыд амоны, афтæмæй ацы æртæ лæджы кæрæдзийæн тугхæстæджытæ не сты. Лагку, дам, у Стыр Дыгураг, рагон алантæй, Тускъа кæцæй æрбафтыд Стыр Дыгурмæ, уый ничи зоны. Дзансол æрбафтыд Дыгурмæ Уæлладжыры комæй. Ацы æртæ лæджы ам кæнгæ æфсымæртæ загътой кæрæдзийæ. Устытæ æрхастой, фæзынд сын цæуæт, сæ мыггæгтæ сæ нæмттæм гæсгæ рахуыдтой. Афтæмæй Стыр Дыгуры фæзынд мыггæгтæ: Тускъатæ, Лагкутæ æмæ Дзансолтæ.

Тускъаты мыггаджы равзæрды тыххæй ма ис ноджы иу таурæгъ. Ацы таурæгъмæ гæсгæ, дам, кæцæйдæр æртæ æфсымæры æрлыгъди Кетмæ. Ам се æцæг мыггаджы ном хъæуы цæрджытæн не схъæр кодтой, кæцæй ралыгъдысты, уый дæр нæ загътой. Æфсымæртæ асæй уыдысты стыр, буарæй ставд, æмæ сæ хъæуы цæрджытæ уымæ гæсгæ схуыдтой Тускъатæ. Цасдæр рæстæджы фæстæ Тускъатæ иннæ Кетонтимæ алыгъдысты Мæздæджы районмæ — Мусхъæумæ. Тускъаты æртæ æфсымæрæй иу — Айдарухъ пысылмон дин райста æмæ алыгъд Цыколамæ. Айдарухъ æмæ йе ’ртæ фырты: Баса, Илас æмæ Хаджумар нымад цæуынц Тускъатæй, Цыколайы чи цæры, уыдон фыдæлтыл.

## Фиппаинæгтæ

## Литературæ
* 
* 
* 

*
Аделантадо

**Аделантáдо** ( «фыццагдзог») — колониалон Испанийы конкистадоры титул, кæцы-иу къаролæй æрвыстæуыд испайнаг бардарады сæрты, ног зæххытæ иртасынмæ æмæ бацахсынмæ. 

Фыццаг фæсденджыз аделантадотæ уыдысты Колумбы хæстæджытæ — йе ’фсымæр Бартоломео æмæ йæ фырт Диего. Биминийы аделантадо уыди Понсе де Леон, Хуссары денджызты — Нуньес де Балбоа, Хъацæнты сакъадæхты аделантадо уыди — Магеллан, Перуйы — Писарро, Чилийы — Диего де Алмагро, Цæгат Америкæйы — Эрнандо де Сото, Флоридæйы — Менендес де Авилйес, Филиппинæты — Лопес де Легаспи.

Категори:Испанийы истори
Айдартæ

**Айдартæ** (, ) сты ирон мыггаг.

## Равзæрд
Айдарты фыдæлтæ Дыгургомы Фæрæскъæтты хъæумæ æрбафтыдысты Уæлладжыры комæй, Æрхоны хъæуæй, Æрхонмæ та Туалгомæй, Зруджы хъæуæй бахаудысты.

## Зындгонд адæм
* Айдарты Ибрагим — Цыколайы бынæттон администрацийы сæргълæууæг

## Фиппаинæгтæ

## Литературæ
* 
* 
* 

*
Самбегатæ

**Самбегатæ** () сты ирон мыггаг.

## Равзæрд
Таурæгъмæ гæсгæ, Самбегатæ сæ мыггаджы равзæрд бæттынц Бекъойты мыггагимæ. Тырсыгомы цард Бекъойты Тега. Иуахæмы уый ацыд Хъæдгæронмæ. Фæстæмæ куы раздæхт, уæд Дзуарыхъæумæ æввахс æрулæфыд æмæ афынæй. Есиаты лæппутæ йæ æрцахстой æмæ йæ ауæй кодтой. Тегайæн йæ фырт Самбег куы бахъомыл, уæд æххуырсты бацыд Есиатæм. Иухатт дзы иуы йемæ хъæдмæ акодта æмæ йæ амардта. Йæ туджджынтæй цæмæй йæхи бахиза, уый адыл йæ цотæн йæ номæй скодта мыггаг — Самбегатæ.

## Фиппаинæгтæ

*
Абаевы

**Абаевы** — ирон мыггæгты уырыссаг вариант:

* Абайтæ 
* Æбатæ

## Асиаг мыггаг
* Абаевтæ
Microsoft Excel

**Microsoft Excel** (хуындæ ма у **Microsoft Office Excel** дæр) — электронон таблицæтимæ кусæн программæ, скондæуы Microsoft корпорацийæ Microsoft Windows-æн, Windows NT æмæ Mac OS-æн. Лæвæры экономикон-статикон хынцæны фадат, графикон инструменттæ æмæ макропрограммады æвзаг VBA (*Visual Basic for Application* «Visual Basic æфтуантæн»), Mac OS X-ы Excel 2008-ы йеддæмæ. Microsoft Excel хауы Micsrosoft Office-мæ æмæ абоны боны онг Excel у æппæты зындгонд æфтуан дунейы.

## Миниуджытæ æмæ хъаджджытæ
Йæ хæрзиуджытыл ын ис банымайын æнцæнттæй бамбарæн кæй у йемæ архайын, кæй фæрцы дзы æфтуан скæнын æнæ фырдæсны архайджыты бон дæр у. VBA-йы хицæндзинæдтыл банымайæн ис скрипт скæнын раст офисон æфтуанты æхсæн.

Йæ хъаджджыныл нымад сты æндæр æмæ æндæр верситы кæрæдзимæ æмбаиу кæныны проблемæтæ. Ацы зындзинæдтæ уый аххос сты фылдæр, æмæ программæйы код здæхдæуы функционалон фæрæзтæм, кæдон фæзындысты программон продукты нæуæг версийы, фæлæ кæдон не сты зæронды. Ноджы ма йын йæ хъуагыл нымайдæуы йе ’гæр гомад æнæнхъæлæджы ивдтытæн, фæлæ уæддæр, бирæ программон продукттæ (Microsoft Office æмæ IBM Lotus Symphony) дæттынц бар архайæгæн  райдайæн код сшифр кæнын æмæ йæ бакæсынмæ пароль сæвæрын.

Категори:Microsoft Office
Охъазтæ

**Охъазтæ** () сты дыгурон мыггаг.

## Равзæрд
Охъазтæ равзæрдысты Мæхческы Астанты мыггагæй, Охъаз уыд Астанæн йæ аст фыртæй иу. Охъаз фыццаг æрцард, ныр сæхи номыл цы сых ис Мæхческы, уым. Уым Охъазы цæуæт æмæ йæ цæуæты цæуæт сбирæ сты, зæххытæ сын нал фаг кодта æмæ уымæ гæсгæ фæлыгъдысты — сæ иутæ Гæлиатмæ, иннæтæ та — Фæснæлмæ. Охъазты мыггагæй ма баззад Мæхческы дæр. Охъаз, йæ фыдæй куы байуæрста, уæд бинонты хъуыддаг бакодта æмæ йæ мыггаг йæхи номæй схуыдта — Охъазтæй. Йæ бинонтимæ æрцард Сонгуытыдоны рахиз фарс, Гæлиаты æмæ Фæснæлы астæу цы тигътæ ис, уым. Ацы тигъ фæстагмæ хонын байдыдтой Охъазты сых.

Ис ма æндæр таурæгъ дæр. Охъазты зæрæдтæ куыд дзурынц, уымæ гæсгæ Охъазты фыдæл Нало равзæрд Астанты мыггагæй. Раджы кæддæр Гæлиатмæ æрбалыгъд Уæлладжыры комæй, Тибæй. Налойы фыццаг фырт Охъаз цард Гæлиаты æд зæнæг. Сæ цæуæт куы сбирæ сты, уæд дзы иутæ алыгъдысты Уæллаг Фæснæлмæ.

## Фиппаинæгтæ

*
Охъазтæ (хъæу)

**Охъазтæ** у хъæу Цæгат Ирыстоны Æрæфы районы. Ис Дыгургомы.

## Истори
Синхи бунат æй Сонгути дони рахес фарс, Гæлиатæ æма Уæллаг Фæснæли гъæути астæу, сæ дæллæй Дзагъайти цæрæнтæ кæми адтæнцæ, еци бæрзонд тегъæбæл. Дзагъайтæ, дан, еци тегъæбæл цардæнцæ раги рæстæги, фал, ка адтæнцæ æма кæцæй æрцудæнцæ, уой ба абони некебал зонуй. Дзагъайти фæсте аци бунати берæ рæстæгути неке цардæй, фиццагидæр си æрцардæнцæ Охъазтæ, æма и бунатæн дæр уонæмæ гæсгæ æрцудæй лæвæрд Охъазти синхи ном. Бæрзонд тегъæ Охъазти фиццаг фиддæлтæ равзурстонцæ цæрæн бунатæн æзнæгти тасæй. Тегъæмæ зиннунцæ еугур кæмттæ, исцæуæнтæ æма алли æрдигæй æрбацæуæнтæ. Синхи цæргутæн сæ бон уидæ афонæбæл фæййинун тухгæнгути фæззинд, уидæ син сæхе бацæттæ кæнунмæ рæстæг.

Охъазти синхи цæргутæн сæ царди уавæртæ хуарз н’адтæнцæ, хумзæнхитæ син фагæ н’адтæй, синхмæ фулдæр рæстæгути уæрдун нæ зилдæй, зилдæй сæмæ айдагъдæр хуарз рæстæги, сæрди мæйти, уомæ гæсгæ ба фулдæр куститæ кодтонцæ хайуантæбæл, уæдта лæги хъаурæй.

Игуæрдæнтæ æма син фонси хезнитæ адтæй фагæ, фал етæ дæр адтæнцæ идард, уæдта лæгъуз рауæнти. Кæд сæбæл берæ хъиамæт гъудæй, уæддæр син æнæ зæнхитæй ба цæрæн н’адтæй, уони фæрци дардтонцæ фонс дæр æма сæхе дæр.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Æрæфы районы цæрæнрæттæ
Категори:Дыгуронау фыст
Скъодтатæ (хъæу)

**Скъодтатæ** у хъæу Цæгат Ирыстоны Æрæфы районы. Ис Дыгургомы. Цардысты дзы Скъодтатæ.

## Истори
Скъодтати гъæу (синх) Хъалнæгъти гъæумæ æй хæстæг, еу километри бæрцæ идарддæр Хонсар æрдæмæ. Æвæрд адтæй Айгомуги донæн æ рахес фарс минкъий æма æндзæр æрдози. Скъодтатæ аци синхи цардæнцæ къуар хæдзаремæй, æндæр муггагæй си неке цардæй.

Синхи цæргутæн сæ царди уавæртæ æмхузон зин адтæнцæ Хъалнæгъти гъæуи цæргути хæццæ. Скъодтати адæмæн дæр нæ фагæ кодтонцæ сæ хуми зæнхитæ. Се ’гуæрдæнтæ æма сæ фонси хезнитæ адтæнцæ идард æма зин рауæнти, хъиамæт сæбæл берæ гъудæй.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Æрæфы районы цæрæнрæттæ
Категори:Дыгуронау фыст
Гадатæ

**Гадатæ** () сты дыгурон мыггаг.

## Равзæрд
Сæ мыггаджы рагфыдæлы, дам, æрбахастой уацары сывæллонæй Уæлладжыры комæй, Ходæй. Йæ ном хуынди Гада, ам слæг, ус ракуырдта æмæ йæ мыггаг йæхи номæй скодта.

## Фиппаинæгтæ

*
Сырх Ход

**Сырх Ход** () у хъæу Цæгат Ирыстоны Алагиры районы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Алагиры районы цæрæнрæттæ
Гуыдырты ком

**Гуыдырты ком** — Ходыхъæумæ хæстæг Урсхохы фахсыл бадæг æвирхъау цæрæгой ирон мифологийы. Йæ уæллаг æфсæр уæларвмæ, йæ дæллаг та дæларвмæ. Ис æм ахæм миниуæг, æмæ æбуалгъ хуызы богъбогъгæнгæйæ йæхимæ æлвасы æмæ йе ’вирхъау дзыхæй ахсы цыфæнды дæр. Сæрды райдайæны æмæ тыллæг æфснайыны рæстæг-иу хæстæг хъæуты цæрæг адæм Гуыдырты комæн лæвæрттæ æрхастой æмæ дзы куырдтой, цæмæй хортæ ихæй ма ныццæгъда.

## Литературæ
* Дзадзиев А. Б., Этнография и мифология осетин, Владикавказ, 1994, стр. 44, ISBN 5-7534-0537-1

Категори:Ирон мифологи
Дзоцитæ

**Дзоцитæ** у хъæу Цæгат Ирыстоны Алагиры районы. Ис Туалгомы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Алагиры районы цæрæнрæттæ
Цъала (цæугæдон)

* Цъала кæнæ Джоджора — цæугæдон Хуссар Ирыстоны Дзауы районы;
* Цъала кæнæ Чысандон — цæугæдон Хуссар Ирыстоны Ленингоры районы.
Къибиртæ

**Къибиртæ** () сты дыгурон мыггаг.

## Равзæрд
Таурæгъмæ гæсгæ, Тагъа æмæ Къибир уыдысты æфсымæртæ, иу фыды лæппутæ. Сæ фыд, дам, уыд Хæнæзы хъæуккаг Беркъисатæй. Æфсымæртæ сæ мыггæгтæ раивтой сæ нæмттæм гæсгæ: Тагъатæ, Къибиртæ. Уый фæстæ сæ цæрæнбынат раивтой Гуылæры хъæумæ æмæ ам бындуронæй æрцардысты. Тагъайæн уыд иунæг фырт — Баба, уымæн та æртæ фырты: Алий, Геуæли æмæ Хамæза. Адон сты Гуылæры хъæуы Тагъаты мыггаджы фыццаг цæрджытæ. Къибирты мыггаджы фыццаг фæлтæрты нæмттæ ничи хъуыды кæны, фæлæ сæ Гулæры 1880 азы царди дыууæ бинонтæ — Кудæйы фырт Саукуй æмæ Гæуысы фырт Гуйман.

## Фиппаинæгтæ

*
Гулиантæ

**Гулиантæ** кæнæ **Теблойтæ**, **Теблойтыхъæу** у хъæу Хуссар Ирыстоны Дзауы районы.

## Мыггæгтæ
Цардысты дзы Теблойтæ, Гæджитæ, Багатæ, Козатæ, Бестаутæ.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Дзауы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Багатыхъæу

**Багатыхъæу** (йæ официалон ном) кæнæ **Замтарет** у хъæу Хуссар Ирыстоны Дзауы районы.

## Мыггæгтæ
Цардысты дзы Багатæ.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Дзауы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Илатæ

**Илатæ** () сты ирон мыггаг.

Цардысты Уæлладжыры комы хохаг хъæу Тъæрайы. Ардыгæй алыгъдысты Æрхонмæ. Æрхонæй та — быдырмæ. Сæ фыдыфыд хуынд Салат.

## Фиппаинæгтæ

## Æрвитæнтæ
* Илаты мыггаджы куывд 2015 аз.

*
Биджелтæ

**Биджелтæ** кæнæ **Биджелатæ** () сты ирон мыггаг.

## Фиппаинæгтæ

*
Чеджудо

**Чеджудо́** () у Хуссар Корейы æппæты стырдæр сакъадах æмæ ’ппæтæй гыццылдæр провинци. Сакъадах æвæрд ис Корейы донкъубалы, провинци Чолла-Намдойæ хуссар-ныгуылæнырдæм, кæцымæ Чеджудо хаудта суанг 1946 азмæ.

Категори:Хуссар Корейы сакъадæхтæ
Базыргæфтæ

**Базыргæфтæ** (, ) — кæсæгты мыггаг. Сæ дæргъ вæййы 20 сантиметрæй (P. andover, P. antennata) — 38 см-мæ (базыргæф-зебрæ). Парахат цард кæнынц Индо-Сабырфурдон облæсты.

Базыргæфты мыггаджы ис 10 хуызы: 

* Pterois andover
* Pterois antennata — Антеннон базыргæф
* Pterois brevipectoralis
* Pterois lunulata
* Pterois miles — Индиаг базыргæф
* Pterois mombasae — Момбассаг базыргæф
* Pterois radiata — Радиалон базыргæф
* Pterois russelii
* Pterois sphex
* Pterois volitans — Зебрæ-базыргæф

Категори:Кæсæгтæ
Мæргътæ

**Маргъ**, **цъиу**, бирæон нымæц: **мæргътæ**, **цъиутæ** () у рагъыстæгджын цæрæгойты хъармтуг айкæфтауæгты кълас, сæ минæвæрттæ хицæн кæнынц уымæй, æмæ сæ буар вæййы базыртæй конд æмæ сæ раззаг уæнгтæ сты ивд тæхыны фæрæзтæм — базыртæм (кæцы мæргъты хуызтæ нæ зонынц тæхын, уыдон сты æнæ райхæлгæ базыртæ).

Фыццагæй дæр мæргъты буар уыди тæхынхъом арæзт, фæлæ ныр ис бирæ æнæтæхæг мæргътæ. Ноджы ма иу хицæнгæнæн миниуæг у — бырынкъ (цъиубырынкъ). 

Зæххыл абоны онг ис 9792 алыхуызон мæргътæ (2007 азы рардтæм гæсгæ), Уæрæсейы сæ ис — 657 ахстонгæнæг хуызы, фæлæ иууыл-иумæ та дзы нысангонд сты 789 хуызы, се ’хсæн 125, кæдонæн с’ ахстонгæнæн æвдыст нæу, æмæ 7 та быныскъуыд хуызы. Мæргътæ сты цыппарвадонты уæлкъласы æппæты æндæрхуызондæр къорд. Мæргътæ бынат кæнынц Зæххы къорийы алы экосистемæйы дæр Арктикæйæ Антарктикæмæ.

Зонад, кæцы иртасы мæргъты æмæ цъиуты хуыйны орнитологи.

## Этимологи
Ныхас «маргъ» цæуы ирайнаг *mrga-мæ, нысан кæны "маргъ". Абар. перс. murγ, (диал.) marγ "маргъ", пехл. murγ "маргъ"; перс. murγābī, курд. mirāwī "бабыз" (доны маргъ), бел. murg, murγ; афгъ. marγa marγə "маргъ", пам.сгл. mərγōk, marγōk "сырддонцъиу".

## Фиппаинæгтæ

*
Брокколи

**Бро́кколи** ( *Brassica oleracea* var. *italica*) — иуазон халсарон зайæгой къабускаджынты бинонадæй, къабускайы дæлхуыз. У хуызджын къабускайы æввахсдæр бавæййаг æмæ генетикон развæдæг. Ацы къабускайæн хæрынæн бæззынц йæ сыфтæ нæ, фæлæ йæ нæрайхæлгæ æмдидинтæ. 

## Истори
Нæуæгдæр рардтæм гæсгæ, ацы къабускайы хуыз уыди гибридизацийы фæрцы ’взæрд Зæххастæуы денджызы цæгат-скæсæны, VI-V æнусты нæ эрæйы агъоммæ. 

Æнустыдæргъы спаржон къабуска уадиссаг зындгонд нæ уыди Италийæ дарддæр.

Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Донæмбырдгæнæг

**Донæмбырдгæнæг** кæнæ **донæмбырдой** (; ) у бирæазон кæрдæг зайæгойты мыггаг. 

## Фиппаинæгтæ

Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Даргъ лыстæг гæн

**Даргъ лыстæг гæн** кæнæ **даргъхалгæн**, **даргъзæнг гæн** (, , *Лён-долгунец*) у иуазон кæрдæг зайæгой, лыстæг гæны хуыз. 

## Фиппаинæгтæ

## Литературæ
* 

Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Категори:Зетидæттæг зайæгойтæ
Заха

**Заха** у зайæгойы ном.

## Литературæ
* 

Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Цайгæрдæг

**Цайгæрдæг** кæнæ **цайбæлас** ( — **китайаг камели**) у, камелийы мыггагмæ чи хауы, ахæм зайæгойты хуыз.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Цайгæрдæг (нысаниуджытæ)

**Цайгæрдæг** у ахæм зайæгойты ном:
* Цайгæрдæг () 
* Цайгæрдæг кæнæ битъына ()
* Цайгæрдæг кæнæ къаххос ()

## Литературæ
* Дзабиты 3арбег. Ирон адæмон хостæ. — Дзæуджыхъæу: Ир, 1995 — 201 ф.
*
Ниагарæ (æхсæрдзæн)

**Ниагарæйы æхсæрдзæн** (, ) у æхсæрдзæнты комплекс цæугæдон Ниагарæйыл, америкæйаг штат Нью-Йорк, хицæнгæнæг канадæйаг провинци Онтариойæ.

Ниагарæйы æхсæрдзæнтæм хауынц — æхсæрдзæн «Цæфхад», хонынц ма-иу æй Канадæйаг æхсæрдзæн; Америкæйаг æхсæрдзæн æмæ æхсæрдзæн «Чындзы хыз». Кæд æмæ сæ бæрзæнды уæлдай уадиссаг ницы ахæм у, уæддæр æхсæрдзæнтæ сты тынг уæрæх æмæ се ’хсæн цæугæ доны бæрц, уымæ гæсгæ, Ниагарæйы æхсæрдзæн у æппæты хъомысджын Цæгат Америкæйы.

Йæ бæрзæнд у 53 метры. Америкæйаг æхсæрдзæны рæбын у стыр дуртæй рæдзæгъд æмæ уымæн у йæ зынгæ бæрзæнд æрмæст 21 метры. Йæ уæрх у 323 метры, æхсæрдзæн «Цæфхадæн» та — 792 метры. Кæлгæ доны бæрцад-иу вæййы 5700 м³/с æмæ фылдæр.

Ацы æрдзон алæмæт-иу йæхимæ Зæххы алырдыгæй дæр æрсайы æрдзæ-æрдзæ туристты, кæцы стыр у ахъаз йæ доны алыварс æвæрд сахарты рæзтæн æмæ фидыцæн — Ниагарæ-Фолс, провинци Онтарио (Канадæ), æмæ Ниагарæ-Фолс, штат Нью-Йорчы (АИШ). Сæ дыууæйæ аивдæр хуыз æхсæрдзæнмæ гом кæны Канадæйы донгæрæттæй. Доны цыдыл цалдæр сæдæ метры дæлдæр ис «Арвыроны хид» амад, рогтранспортон æмæ фистæгдзуты азмæлдæн дыууæ паддзахæдты ’хсæн.

Æхсæрдзæны бын сты гидроэлектростанцæтæ арæзт, иумæйаг хъомысадæй 4,4 гигаватты онг.

Категори:Æхсæрдзæнтæ алфавитмæ гæсгæ
Категори:АИШ-ы æхсæрдзæнтæ
Категори:Канадæйы æхсæрдзæнтæ
Цхъори

**Цхъори**, варианттæ: *чхъори*, *шыхъори*, **[[цъыхыры]]**, **цыргъсыф** (, ) у къутæрты æмæ бæлæсты мыггаг.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Къала (нысаниуджытæ)

* **[[Къала]]** — химион элемент;
* **Къала** — уый дæр, **[[къалиу]]** цы у, уый. Кæс **[[къала бæлас]]**.
Булкъ

**Булкъ**,  (, ) у, булчъы мыггагмæ чи хауы, ахæм зайæгойты хуыз.

## Кæс ноджы
* Мæймæбулкъ

## Литературæ
* 
* 

Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Булкъой

**Булкъой** кæнæ **мæнгдзæхæра** (, ) у булчъы дæлхуыз.

## Фиппаинæгтæ

## Литературæ
* 

Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Индианаполис

**Индиана́полис** () у сахар АИШ-ы, Индианæйы сæйраг сахар.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Индианæйы сахартæ
Саджы хъуына

**Саджы хъуына** () у, кладонийы мыггагмæ чи хауы, ахæм хъуынабынты къорд.

## Къорды хуызтæ
* *Cladonia rangiferina*
* *Cladonia alpestris*
* *Cladonia sylvatica*
* *Cetraria islandica*

## Литературæ
* 

Категори:Зокъотæ алфавитмæ гæсгæ
Сантæ-Фе

**Сантæ-Фе** ( — «сыгъдæг уырнындзинад»):

## Топонимтæ
* Сантæ-Фе (Нью-Мексико) — АИШ-ы сахар;
* Сантæ-Фе (Парана) — муниципалитет Бразилийы.
* Сантæ-Фе (Гранадæ) — сахар æмæ муниципалитет Испанийы;
* Сантæ-Фе (Аргентинæ) — сахар Аргентинæйы;
* Сантæ-Фе (провинци) — провинци Аргентинæйы;
* Сантæ-Фе (сакъадах) — сакъадах.
Хъодзаты Æхсар

**Хъодзаты Мæхæмæты фырт Æхсар** (райгуырдис 1937-æм азы Бруты — амардис 2021-æм азы 13 ноябры) у зындгонд ирон поэт, прозаик, журнал «Мах дуджы» сæйраг редактор (1986—2018).

## Цардафыст
1952-æм азы йæ бинонтæ алыгъдысты Кæсæг-Балхъары республикæмæ æмæ æрцардысты сахар Теречы. Ам Æхсар каст фæци астæуккаг скъола. 1955–1956 азты куыста Назраны станцæйы поездтæ аразæгæй. Уый фæстæ сси Цæгат Ирыстоны паддзахадон педагогон институты историон-филологон факультеты студент, каст дзы фæци цыппар курсы. 1961–1963 азты куыста Мæцутæйы скъола-интернаты ахуыргæнæгæй, Алагиры районы газет «Путь к коммунизму»-йы редакцийы, 1963–1967 азты та — Цæгат Ирыстоны радиойы. 1969-æм азы Мæскуыйы каст фæци ССР Цæдисы цур Уæлдæр литературон курсытæ æмæ кусын райдыдта журнал «Мах дуг»-ы редакцийы 1977–1982 азты уыди Фысджыты цæдисы бæрнон секретарь. Ныртæккæ у журнал «Мах дуджы» сæйраг редактор.

## Æддаг æрмæг
* Ossetians.com Хъодзаты Æхсар 

Категори:Ирон поэттæ
Æхсар
Гаглойты Рутен

**Гаглойты Гыбийы (Несторы) фырт Рутен (Андрей)** (райгуырдис 1888-æм азы 12 февралы Сидæны (Уанелы хъæусовет) — амардис 1937-æм азы) у ирон индзылер, поэт, прозаик, ахуыргæнæг, æхсæнадон кусæг, революцийы активон архайæг, фыдыбæстæйы æхсарджын патриот. 

## Фиппаинæгтæ

## Æддаг æрмæг
* Рутен Гаглоев относится к числу самых известных представителей осетинской интеллигенции минувшего века 

Категори:Ирон поэттæ
Категори:Ирон индзылертæ
Категори:Ирыстоны æхсæнадон архайджытæ
Рутен
Категори:Сидæны чи райгуырдис, уыдон
Бресты облæст

**Бресты облæст** () у Белоруссийы административон иуæг. Йæ сæйраг сахар у Брест. Облæсты цæрынц 1,39 млн адæймаджы.

## Фиппаинæгтæ

*
Минсчы облæст

**Минсчы облæст** () у Белоруссийы административон иуæг. Облæсты цæрынц 1,4 млн адæймаджы.

## Фиппаинæгтæ

*
Хæфсхор

**Хæфсхор** (; ) у мæргъты мыггаг. 

## Фиппаинæгтæ

Категори:Мæргътæ
Мæргъиты Къоста

**Мæргъиты Иосифы фырт Къоста** (райгуырдис 1922-æм азы сусæны мæйы 15-æм бон Хуссар Ирыстоны Знауыры районы Мимилойы хъæуы) у ирон поэт, æхсæнадон архайæг, Фыдыбæстæйы Стыр хæсты хайадисæг.

## Æддаг æрмæг
* ФЭБ «Русская литература и фольклор». Мæргъиты Къоста 
* Хуссар Ирыстоны республикон æхсæнадон-политикон газет «Хурзæрин». Зынгæ поэты юбилейон изæр
* С честью выполнил свой долг  
* Газета «Южная Осетия». Поэту Коста Маргиеву — 90 лет  

Категори:Ирон поэттæ
Къоста
Категори:Знауыры районы чи райгуырдис, уыдон