open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Хисаря

**Хисаря** () у Болгарийы Пловдивы облæсты сахар, йе ’мном хъæубæстæйы административон центр. Цæрджыты нымæц у 7997 адæймаджы (2008 азы декабры).

Хорз бæстыхъæд æмæ суардæттæ адæмы сæхимæ ластой рагзаманæй. Нæ эрæйы агъоммæ V-IV æнусты уыцы бынаты уыди фракиаг хъæу. Уыцы хъæуæй баззадысты хæлддзæгтæ. Ромæгтæ Фраки куы байстой 46-æм азы, уæд суадæтты цур сæвæрдтой ног цæрæнуаты бындур. 293 азы император Диоклетиан цæрæнуатæн радта сахары статус, æмæ уæдæй ромæгтæ сарæзтой фидар æмбонд — йæ бæрзæнд уыд 13 метры онг. Сахар хуынди, цытуарзæг императоры кадæн, *Диоклетианопол*.

Чырыстон дин Ромы паддзахадон дин куы сси, уæд Диоклетианапол дæр сси ахсджиаг чырыстон артдзæст, алчеры бадæн. Уыцы заман (IV-V æнустæ) уыд Фракийы провинцийы æртыккаг стырдæр сахар — Филипопол (ныры Пловдив) æмæ Бероейы (Стара-Загорæ) фæстæ.

## Политикон ситуаци
Хъæубæстæйы кмет (хицау) у Георги Пирянков (хъæппæрисджын комитет) равзæрстыты фæстиуæгмæ гæсгæ.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Пловдивы облæсты сахартæ
Царево

**Царево** () у сахар æмæ порт Болгарийы хуссары, лæууы Сау денджызы былгæрон, Бургасы облæсты хуссары, у йе ’мном хъæубæстæйы административон центр. Цæрджыты нымæц у 6216 адæймаджы.

XIX æнусы сахар бынсыгъд скодта.

## Политикон ситуаци
Хъæубæстæйы кмет (хицау) у Петко Янков Арнаудов (Болгайраг социалистон парти) равзæрстыты фæстиуæгмæ гæсгæ.

## Æддаг æрмæг
* Царево (хъæубæстæ) 
* Царевойы къамтæ 
* Цæрджыты статистикæ

## Фиппаинæгтæ

Категори:Болгарийы порттæ
Категори:Сау денджызы порттæ
Категори:Бургасы облæсты сахартæ
Шаблæ

**Шаблæ** () у Болгарийы сахар Сау денджызы былгæрон. У Добричы облæсты сконды, Шаблæйы хъæубæстæйы административон центр. Цæрджыты нымæц у 3770.

Шаблæ йæ маякæй зындгонд у. Маячы кусынц цыппæр адæймаджы, уыдонæй алчи фæйнæ 8 сахаты кусы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Добричы облæсты сахартæ
Обзор

**Обзор** () у Болгарийы Бургасы облæсты Несебыры хъæубæстæйы курортон сахар Сау денджызы былгæрон. Лæууы Варнæ æмæ Бургасы ’хсæн цы фæндаг у, ууыл.

Цæрджыты нымæц — 2118 адæймаджы (2008 азы декабрмæ).

## Обзоры истори
Сахарыл цæуы 3 мин азы. Фыццаг йæ бынаты уыд фракиаг хъæу Навлахос. Стæй йæ бынаты бердзенаг колонисттæ сарæзтой ног сахар Гелиополис (ома «Хуры сахар»). Ромаг баисты фæстæ нæ эрæйы агъоммæ фыццаг æнусы сахары фæзынд Юпитеры аргъуан, æмæ уый тыххæй сахарæн дæр радтой ног ном — Теополис («Хуыцау сахар»). Уыцы рагон аргъуаны хæлддзæгтæ баззадысты ныры онг сахары астæу.

Ромы импери дыууæ хайыл куы ныддих и, уæд Теополисы уыд византиаг императорты сæрдыгон резиденци. Фæстæдæр болгайрæгтæ сарæзтой уыцы ран фидар Козяк. Осмайнаг импери болгайраг зæххытыл æлдариуæг кæнын куы райдыдта, уыцы раны лæууæг хъæу хуынди Гёзекен (туркагау нысан кæны «Афæлгæст»). 1936 азы сахары ном раивтой болгайраг æмнысан дзырдмæ — *Обзор*. 1984 азы 9 сентябры Обзорæн радтой сахары статус.

## Сахар-курорт
Обзор курортон бынат сси 1934 азы. Сахары пляжы дæргъ у 8 километрæй фылдæр, хæстæг сты Стара-Планинæйы хæхтæ. Хохы ис дзæбæхгæнæн суадæттæ.

## Политикон ситуаци
Бынæттон кметады кметы хæстæ æххæст кæны Кирил Стоянов (хибар) 2007 азы æвзæрстыты фæстиуæгмæ гæсгæ.

Хъæубæстæйы кмет у Николай Димитров (хибар) равзæрстыты фæстиуæгмæ гæсгæ.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Болгарийы курорттæ
Категори:Бургасы облæсты сахартæ
Поморие

**Поморие** () у Болгарийы Бургасы облæсты сахар Сау денджызы былгæрон. Сахар лæууы сæбæкк æрдæгсакъадахыл, 10-15 минуты Бургасы аэропортæй, Бургас æмæ Несебыры ’хсæн.

Адæм незаманты æрцардысты уыцы ран — нæ эрæйы агъоммæ V æнусы уыдис дзы бердзенаг колони Анхиало. Бердзенаг-болгайраг быцæутты рæстæг XX æнусы райдиан сахары фылдæр хай арты амæттаг фæци, бердзенаг цæрджыты бахъуыди Грекъмæ ралидзын, уыдоны бынатмæ æрбалыгътой болгайрæгтæ Стара-Планинæйы хохæй (сынæг Еминейы районы). 1934-æм азы сахары ном аивтой болгайрагдæрæн — Поморие.

Сахары мидæг рагон заманæй Помориейы цæхджын цады кæнынц цæххы куыст. Уыимæ Поморие зындгонд у йæ Сыгъдæг Георгийы номыл моладзандонæй. Сахары ис цымыдисаг историон музей.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Болгарийы курорттæ
Категори:Сау денджызы курорттæ
Категори:Бургасы облæсты сахартæ
Мæхъхъæлон æвзаг

**Мæхъхъæлон æвзаг** () у мæхъхъæлон адæмы мадæлон æвзаг. Мæхъхъæлон æвзагыл дзурынц 415 000 адæймаджы Уæрæсейы (сæ фылдæр Мæхъхъæлы Республикæйы), Узбекистаны, Хъазахстаны, Туркменийы, Бельгийы, Норвегийы, Турчы æмæ Иорданийы. У Мæхъхъæлы Республикæйы официалон æвзаг уырыссаг æвзагимæ.

Мæхъхъæлон æвзаг у бацбиаг æмæ цæцæйнаг æвзагмæ хæстæг, иумæ хуыйнынц нахаг æвзæгтæ.

## Абетæ

## Æддаг æрмæг

* 


Категори:Уæрæсейы æвзæгтæ
Кæсгон-черкесаг æвзаг

**Кæсгон æвзаг** кæнæ **кæсгон-черкесаг æвзаг** (*къэбэрдей-черкесыбзэ*, *адыгэбзэ*) у кæсгон æмæ черкесаг адæмты мадæлон æвзаг.

## Иумæйаг зонæнтæ

Кæсæг-Балхъары æмæ Хъæрæсе-Черкесы республикæты у сæ официалон æвзæгтæй иу. Ацы æвзагыл ма дзурынц Краснодары крайы, Адыгейы, Турчы, стæй Хæстæг Скæсæны цалдæр бæстæйы.

Æвзаджы ис 48 æмхъæлæсон фонемæйы, уыдонæй 23 — фрикативонтæ.

Иуæй-иу лингвистты хъуыдымæ гæсгæ кæсгон-черкесаг æмæ адыгъейаг æвзæгтæ сты иумæйаг адыгаг æвзаджы дыууæ диалекты. Адыге, кæсæг æмæ черкес сæхæдæг се ’взаг хонынц *адыгэбзэ*, ома «адыгаг æвзаг».

1924-æм азы агъоммæ фыссынад уыди араббаг алфавиты бындурыл (кæд уымæй бирæ адæм пайда нæ кодтой, уæддæр), 1924—1936 азты пайда кодтой латинаг дамгъæтæй. 1936-æм азы та латинаг алфавит раивтой кириллонæй.

## Абетæ

## Литературæ
Кæсгон поэзийы бындурæвæрæгыл нымад у Али Шогенцуков (1900—1941).

## Эстрадæ
Кæсгон æвзагыл зарынц иуæй-иу эстрадон зарæггæнджытæ. Уыдонæй зындгонддæр у Черим Нахушев (абазаг æвзагыл дæр зары).

## Æрвитæнтæ
* Кæсгон-уырыссаг æмæ Уырыссаг-кæсгон дзырдуæттæ
* Кæсгон-черкесаг æвзаг: Статистикон бæрæггæнæнтæ

Категори:Абхазаг-адыгаг æвзæгтæ
Категори:Уæрæсейы æвзæгтæ
Кметад

**Кметад** () у Болгарийы административон дихы иуæг, хъæубæстæйы советы дæлбар иу кæнæ цалдæр чысылдæр хъæуы чи иу кæны, ахæм.

## Закъонон бындур
* Административон-территорион арæзты тыххæй Республикæ Болгарийы закъон 
* Бынæттон хиуынаффæйад æмæ бынæттон администрацийы тыххæй закъон  

Категори:Болгарийы административон дих
Кельтаг æвзæгтæ

right|250px|thumb|Кельтаг æвзæгтыл кæм дзурынц, уыцы бæстæтæ:
<br />
**Кельтаг æвзæгтæ** у индоеропæйаг æвзæгты хæстæг æвзæгты къорд. Ныртæккæ кельтаг æвзæгтæ баззайынц Европæйы ныгуылæны: Ирландийы, Уэльсы, Бретаны, Шотландийы.

## Æвзæгтæ

### [[Бриттаг æвзæгтæ|Бриттаг]]

#### [[Валлийаг æвзаг]]

* Рагон валлийаг æвзаг (VI—X æнусы)
* Астæу валлийаг æвзаг (X—XII æнусы)
* Ног валлийаг æвзаг (XIII æнусæй)

#### [[Бретойнаг æвзаг]]

* Рагон бретойнаг æвзаг (VI—XI æнусы)
* Астæу бретойнаг æвзаг (XII—XVII æнусы)
* Ныры бретойнаг æвзаг

#### [[Корнаг æвзаг]]

* Рагон корнаг æвзаг (VI—XI æнусы) 
* Астæу корнаг æвзаг (XII—XVI æнусы) 
* Ног корнаг æвзаг (XVII—XIX æнусы) 
* Нырыккон корнаг æвзаг (XX æнусæй)

### [[Гойделаг æвзæгтæ|Гойделаг]]

#### [[Ирландиаг æвзаг]]

* Огамикон ирландиаг æвзаг (II—IV æнусы) 
* Рагон ирландиаг æвзаг (V—IX æнусы) 
* Астæу ирландиаг æвзаг (X—XI æнусы) 
* Ног ирландиаг æвзаг (XII æнусæй)

#### [[Шотландиаг (гэлаг) æвзаг|Шотландиаг æвзаг]]

* Мэнаг æвзаг (XVII æнусæй)

### [[Континенталон кельтаг æвзæгтæ|Континенталон]]

Мард:

* Лепонтийаг æвзаг †
* Кельтибераг æвзаг †
* Галлиаг æвзаг †

## Фиппаинæгтæ

*
Мæхъхъæлон адæм

**Мæхъхъæл** кæнæ **хъулгъа** () у Цæгат Кавказы адæм. Уыдон дзурынц мæхъхъæлон æвзагыл. Уæрæсейы ис 412 мин мæхъхъæлоны (2002), сæ фылдæр цæрынц Мæхъхъæлы Республикæйы — 361 мин адæймаджы. 

Мæхъхъæлон адæмы фылдæр хай сты пысылмæттæ.

## Нымæц
Мæхъхъæлон адæмы нымæц (2002-æм азы сфыст):

## Фиппаинæгтæ

*
Категори:Уæрæсейы адæмтæ
Категори:Кавказы адæмтæ
Кмет

**Кмет** — бирæ хуссар славяйнаг адæмтæм уыд бынæттон хиуынаффæйады формæ, хистæрты тæрхондоны уæнджы ном. Зæгъæм, Черногорийы кметтæ хуындысты, быцæу равзарынæн æвзæрст лæгты къорд (12 адæймаджы), кæцытæ хивæндæй кодтой тæрхоны куыст, арбитражон тæрхондоны хуызæн.

Нырыккон Болгарийы кмет у бынæттон (хъæубæстæйы, сахары районы кæнæ кметады) администрацийы хицауы хуындад.

Категори:Болгари
Категори:Славяйнæгтæ
Мёлле

**Мёлле** () у хъæу Швецийы хуссары. Ис Сконейы провинцийы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Сконейы цæрæнрæттæ
Категори:Швецийы сахартæ
Бретань

**Бретань** (, ) у историон бæстæ æмæ регион Францы цæгат-хурныгуылæны.

## Фиппаинæгтæ

*
Саксун

**Саксун** () у хъæу Фареры сакъадæхтыл, Стреймойы сакъадахыл.

## Галерей

Ныв:Saksun Kirkja.Streymoy.fo.3.jpg|Саксуны аргъуан
Ныв:Saksun.9.jpg|Саксуны аргъуан
Ныв:Saksun Kirkja 2007 a.jpg|Саксуны аргъуан


## Фиппаинæгтæ

Категори:Фареры сакъадæхты сахартæ æмæ хъæутæ
Суурой

**Суурой** (**Сувурой**) (; дзырдæй-дзырдмæ *хуссар сакъадах*) у Фарерты хуссардæр сакъадах. Сакъадахыл цæрынц 5041 адæймаджы (2004). Йæ фæзуат у 163.7 км².

## Галерей

Beinisvord,_westcoast_of_suduroy,_faroe_islands.JPG|
002 Froðba Basaltformationer.JPG|
007 Frobiarnipa.JPG|
Faroenature. suduroy.jpg|

Категори:Фареры сакъадæхтæ
Готланд (лен)

**Го́тланд** () у Швецийы лен Готланд сакъадахы, Балты денджызы. Йæ централон сахар у Висбю.

## Фиппаинæгтæ

*
Клаксвуйк

**Клаксвуйк** (, []) у Фареры сакъадæхты дыккæгæм стырдæр сахар (Торсхавны фæстæ), Боройы сакъадахыл. Цæрджыты нымæц: 4 645 адæймаджы (2006).

## Æфсымæрон сахартæ
* 22x20px|border Уик, Шотланди
* 22x20px|border Грено, Дани
* 22x20px|border Коупавогюр, Исланди
* 22x20px|border Норрчёпинг, Швеци
* 22x20px|border Оденсе, Дани
* 22x20px|border Сисимиут, Гренланди
* 22x20px|border Тампере, Финлянди
* 22x20px|border Тронхейм, Норвеги

## Фиппаинæгтæ

Категори:Фареры сакъадæхты сахартæ æмæ хъæутæ
Ренн

**Ренн** (, ) у Францы сахар, Иль æмæ Вилены префектурæ æмæ Бретаны административон центр.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Бретаны сахартæ
Хуыгаты Геор

**Хуыгаты Доментийы фырт Геор** (райгуырдис 1922-æм азы 21 апрелы Цæгат Ирыстоны Ногиры — амардис 2005-æм азы) уыдис ирон драматург. 

Геор райгуырд 1922 азы 21 апрелы Ногиры, ам каст фæцис астæуккаг скъола.
1939-æм азы Хуыгайы-фырт у Цæгат Ирыстоны театралон училищейы (студийы) студент. 1942-æм азы сси Ирон театры актёр. 1947-æм азы ахуырмæ бацыдис А. Луначарскийы номыл Театралон аивады паддзахадон институтмæ (ТАПИ) режиссурæйы хайадмæ. Институт каст куы фæци, уæд раздæхти йæхи театрмæ æмæ райдыдта кусын режиссёрæй. Бирæ азты куыста йæ аивадон разамонæгæй.

Йе ’взонджы бонты Хуыгайы-фырт фыста æмдзæвгæтæ æмæ уацаутæ. Ахæм сфæлдыстад ахъаз фæци йæ сæйраг профессийæн. Йæ фыццаг уацымыстæ уыдысты æмдзæвгæтæ æмæ уацаутæ, 40—50-æм азты мыхуыры цыдысты журнал («Мах дуджы»). Георы æмдзæвгæ «Дыууæ фыстæджы» музыкæмæ авæрдтой — уый сси популярон зарæг, цыма адæмон зарæг, æмæ бацыди ирон адæмон сфæлдыстады антологимæ.

Фæстæдæр Хуыгаты Геор йе ’ргом раздæхта тæлмацгæнæджы куыстмæ. Ратæлмац кодта, Ирон театры сценæйыл æнтысджынæй кæй хъазыдысты, ахæм цалдæр дæс классикон æмæ нырыккон пьесæйы. Уыдоны ’хсæн Еврипиды, Шекспиры, Бомаршейы, Гоголы, Островскийы, Л. Толстойы, Горькийы æмæ Чеховы уацмыстæ.

1957-æм азы фыццаг хатт бафæлвæрдта ныффыссын пьесæ. Йæ пьесæтæ «Андро æмæ Сандро», «Мæ усы мой», «Зæрдæйæн квартет» æмæ æндæртæ æнтысджынæй æвæрд æрцыдысты Советон Цæдисы бирæ сценæтыл.

«Раздæры советон бæстæйы, æвæццæгæн, ахæм театр нал баззад, æмæ Хуыгайы-фырты водевильтæ кæй сценæйыл не ’рцыдысты æвæрд». («Мах дуг»)

Геор ныффыста фыццаг ирон драмæ «Кæм дæ, мæ амонд?». Йæ уацымыстæ хицæн æмбырдгæндтæй цалдæр хатты рацыдысты мыхуыры уырыссаг æмæ ирон æвзæгтыл.

Хуыгайы-фырты хъæппæрисæй сарæзтæуыд, Дзæуджыхъæуы æрвылаз æнтыстджынæй чи цæуы, уыцы  Цæгат Кавказы национ драмон театрты фестиваль «Сценæйæн арæнтæ нæй».

## Æддаг æрмæг
* Хуыгаты Георы тыххæй  

## Фиппаинæгтæ

Геор
Категори:Ирон драматургтæ
Категори:Ирон поэттæ
Категори:Ногиры чи райгуырдис, уыдон
Коупавогюр

**Коупавогюр** (, ратæлмац кæнæн ис куыд «тюлены лæппыны бакæлæн») у дыккæгæм стырдæр сахар (Рейкъявичы фæстæ). Сахар зындгонд у бæстæйы тæккæ бæрзонддæр агъуыстæй — *Smáratorg Tower* (77 м).

## Æфсымæрон сахартæ
* 22x20px|border Аммасалик (Гренланди)
* 22x20px|border Клаксвуйк (Фареры сакъадæхтæ)
* 22x20px|border Маарианхаминæ (Аланды сакъадæхтæ)
* 22x20px|border Норрчёпинг (Швеци)
* 22x20px|border Оденсе (Дани)
* 22x20px|border Тампере (Финлянди)
* 22x20px|border Тронхейм (Норвеги)

## Фиппаинæгтæ

Категори:Исландийы сахартæ
Тронхейм

**Тронхейм** (, кæнæ ; хуссар саамиагау ) у Норвегийы æртыккæгæм стырдæр сахар (Осло æмæ Бергены фæстæ).

## Æфсымæрон сахартæ
* 22x20px|border Вальехо, Калифорни, АИШ
* 22x20px|border Грац, Австри
* 22x20px|border Данфермлин, Шотланди
* 22x20px|border Дармштадт, Герман
* 22x20px|border Клаксвуйк, Фареры сакъадæхтæ
* 22x20px|border Коупавогюр, Исланди
* 22x20px|border Норрчёпинг, Швеци
* 22x20px|border Оденсе, Дани
* 22x20px|border Петах-Тиква, Израиль
* 22x20px|border Рамаллæ, Палестинæйы паддзахад
* 22x20px|border Сплит, Хорвати
* 22x20px|border Тампере, Финлянди
* 22x20px|border Тирасполь, Приднестровье
* 22x20px|border Упернавик, Гренланди
* 22x20px|border Эстерсунд, Швеци

## Фиппаинæгтæ

Категори:Норвегийы сахартæ
Припять (сахар)

**Припять** () у Украинæйы Киевы облæсты æдзæрæг сахар, йе ’мном цæугæдоны былгæрон. Сахары бындур сæвæрдæуы 1970-æм азы 4 февралы, йæ цæрджытæ дзы ацыдысты (эвакуацигонд æрцыдысты) 1986-æм азы 27 апрелы Чернобылы аварийы фæстиуæгæн.

Сахар аразын байдыдтой, цæмæй дзы цæрой Чернобылы атомон электростанцæйы кусджытæ. Уымæй Припять сси Советон Цæдисы фарæстæм «атомы сахар» (). Электростанцæйы йеддæмæ æндæр индустриалон куыстуæттæ дæр дзы уыдысты, æппæты зынгæдæр — радиозавод «Юпитер».

Цæрджыты фæстаг сфыстмæ гæсгæ (1985-æм азы ноябрь) сахары цардысты 47 мин 500 адæймаджы, 25 адæмы хаттæй. Æрвылаз уыдоныл-иу æфтыд 1500 адæймагæй фылдæр (аст сæдæйы бæрц — ноггуырдтæ). Проектмæ гæсгæ сахары хъуамæ æрцæрой 75—78 мин адæймаджы, фæлæ уыцы пълан нæ фæрæстмæ.

Припять уыд æфсæнвæндагон æлхынцъ (станцæ Янов) æмæ цæугæдоны науты лæууæн.

## Æддаг æрмæг
* Припяты тыххæй сайт  
* Припяты сахары истори. Радиацион счъизийы картæтæ  
* Припятæй репортажтæ  
* Эвакуацийы тыххæй радиохъусынгæнинаг  

## Фиппаинæгтæ

Категори:Киевы облæсты сахартæ
Категори:Чернобылы авари
Категори:Æдзæрæг сахартæ
Иугонд Нациты Организаци

**Иугонд Нациты Организаци** (**ИНО**) у æхсæнадæмон организаци, сарæзтæуыд æхсæнадæмон сабырдзинад æмæ æдасдзинад фидар кæныны тыххæй.  

## Арæзт

* Генералон Ассамблей
* Æдасдзинады Уынаффæдон
* Секретариат
:* Генералон нымæрдар

#### Генералон нымæрдарты номхыгъд

* Æхсæнадæмон тæрхондон
* Экономикон æмæ Социалон Уынаффæдон
* Æвджидæй Уынаффæдон
* Специализацигонд уагдæттæ

*
Табасарайнаг æвзаг

**Табасарайнаг æвзаг** () у табасарайнаг адæмы мадæлон æвзаг. У Дагъистаны официалон æвзæгтæй иу. Дзурынц ыл 132 мин адæймагæй фылдæр (цæрджыты сфыстмæ гæсгæ), сæ фылдæр цæрынц хæххон Дагъистаны хуссары.

Табасарайнаг æвзаджы цæвиттойнаг миниуджытæй иу у, 48 хауæны дзы кæй ис, уый.

Категори:Лекъаг æвзæгтæ
Категори:Дагъистаны æвзæгтæ
Оденсе

**О́денсе** (, ) у Данийы æртыккæгæм стырдæр сахар.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Данийы сахартæ
Норрчёпинг

**Но́ррчёпинг** () у Швецийы сахар, Моталæ (*Motala ström*) цæугæдоны донæфтæны. Норрчёпинг у Швецийы стыр индустриалон центр.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Швецийы сахартæ
Тампере

**Та́мпере** (, ) у сахар Финляндийы, Пирканмаайы регионы административон центр.

## Фиппаинæгтæ

*
Братиславæ

**Братисла́вæ** (,  — **По́жонь**) у Словакийы сæйраг сахар цæугæдон Дунайы дыууæ былтыл. 1536 азæй 1784 азы онг Братиславæ уыд Венгрийы сæйраг сахар.

## Фиппаинæгтæ

*
Категори:Словакийы сахартæ
Къуырисæр

**Къуырисæр**, дыгур. *авдисæр* у къуырийы бон, хуыцаубон æмæ дыццæджы ’хсæн. Иуæй-иу бæстæты нымад у къуырийы фыццаг боныл, æндæрты та — дыккаг боныл.

Рагон иудейаг традицимæ гæсгæ къуырийы фыццаг бон уыд хуыцаубон, фæстаг та — сабат (æвдæм бон).

Таджикистаны сæйраг сахар Душанбейы ном таджикаг æмæ персайнаг æвзæгтæй ратæлмацгæнæн ис куыд «къуырисæр» (таурæгътæм гæсгæ уыцы ран алы къуырисæр стыр базар уыд, æмæ уый охыл ацы сахар дæр афтæ схуыдтой).

Растуырнæг дины Стыр мархойы фыццаг къуырисæр Сыгъдæг къуырисæр хуыйны — æнæхъæн боны дæргъы уырнджытæн хæрæн нæй.

Дыгурон диалекты къуырисæрæн ис хицæн дзырд — *авдисæр* (ома, «авды сæр»).

## Фиппаинæгтæ

Категори:Къуыри
Дыццæг

**Дыццæг**,  у къуырийы бонтæй иу, къуырисæр æмæ æртыццæджы ’хсæн.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Къуыри
Æртыццæг

**Æртыццæг** у къуырийы бонтæй иу, дыццæг æмæ цыппæрæмы ’хсæн.

Категори:Къуыри
Цыппæрæм

**Цыппæрам** у къуырийы бонтæй иу, æртыццæг æмæ майрæмбоны ’хсæн.

Категори:Къуыри
Майрæмбон

**Майрæмбон** у къуырийы бонтæй иу, цыппæрæм æмæ сабаты ’хсæн.

Майрæмбон у кувæны бон пысылмон дины. Сауды Арабб æмæ Ираны майрæмбон у фæстаг фæлладуадзæн бон, сабаты та райдайы куыст.

Категори:Къуыри
Абхазаг æвзаг

**Абхазаг æвзаг** () у абхазаг адæмы мадæлон æвзаг, Абхазы официалон æвзаг.

Категори:Абхазаг-адыгаг æвзæгтæ
Центрон Америкæ

thumb|right|200px|Центрон Америкæ дунейы
**Центрон Америкæ** () у регион Цæгат Америкæ æмæ Хуссар Америкæйы ’хсæн.

## Бæстæтæ

*
Сабат

**Сабат** у къуырийы бонтæй иу, майрæмбон æмæ хуыцаубоны ’хсæн.

Рагон иудейаг традицимæ гæсгæ къуырийы фыццаг бон уыд хуыцаубон, фæстаг та — сабат (æвдæм бон). Библимæ гæсгæ, Синайы хохыл Хуыцау адæмæн бафæдзæхста æхсæз боны кусын, æвдæм бон та фæллад уадзын æмæ Хуыцаумæ кувын.

Дзуттæгтæн æмæ иуæй-иу чырыстон еклезиты уырнджытæн сабаты кусæн нæй.

Категори:Къуыри
Хуыцаубон

**Хуыцаубон** у къуырийы бонтæй иу, сабат æмæ къуырисæры ’хсæн.

Рагон иудейаг традицимæ гæсгæ къуырийы фыццаг бон уыд хуыцаубон, фæстаг бон та — сабат (æвдæм бон). Нырыккон дунейы паддзахæдтæй фылдæр хуыцаубон нымайынц къуырийы фæстаг боныл (ISO 8601 стандартмæ гæсгæ дæр афтæ у) æмæ дзы фæлладуадзæн бон у.

Израиль æмæ иуæй-иу пысылмон паддзахæдты хуыцаубон у хуымæтæджы куыстбон.

Чырыстон дины еклезитæй фылдæрмæ хуыцаубон у кувыны бон (куадзæн дæр уымæн хауы). Фæлæ Рагон фæдзæхсты чиныджы цы дæс амынды ранымад сты, уыдоны ’хсæн иу (цыппæрæм) уырнджытæй домы сабаты дæргъы кувын, куыстæй та хи иуварс кæнын. Уыцы домæны фæдыл фæзындысты, сабат сæйраг кувæнбоныл чи нымаййынц, ахæм чырыстæттæ дæр — уыдонæй тæккæ зынгæдæр æвдæм боны (ома, сабаты) адвентисттæ.

Уæрæсейы Федерацийы фæлладуадзæн бонтæ сты сабат æмæ хуыцаубон.

Категори:Къуыри
Хуыгаты Доментъи

**Хуыгаты Зурабы фырт Доментъи** (райгуырдис 1880-æм азы Часавалы хъæуы, ныр Хуссар Ирыстоны) уыди æфсæддон, æхсæнадон архайæг, Ногиры хъæуы бындурæвæрæг.

## Йæ хæстон архайд
У 1904-1905-æм уырыссаг-япойнаг хæсты архайæг. Ацы рæстæджы йын лæвæрд æрцыд IV-æм къæпхæны Гиоргийы дзуар. Фыццаг Æппæтдунеон хæсты архайæг дæр уыд. Тох кодта Хуссар-ныгуылæн фронты. Райста II-æм æмæ III-æм къæпхæны Гиоргийы дзуæрттæ. Хæст фæци унтер-афицеры цинимæ.

## Хæсты фæстæйы азтæ
Фронтæй раздæхыны фæстæ архайдта Мидхæсты. 1921-æм азы Гуырдзыстоны меньшевиктæ Хуссар Ирыстонмæ бабырстысты. Геноцидæй сæхи фервæзын кæнгæйæ, Хуссар Ирыстоны цæрджытæ Дзæуджыхъæуы цæгатварс бындур æрæвæрдтой Ногиры хъæуæн. Йæ бындурæвæрæг æмæ хъæуы æххæстгæнæг комитеты фыццаг разамонæг уыди Хуыгайы-фырт.

## Æддаг æрмæг
* Хуыгаты Доментийы тыххæй 

Доментъи
Категори:Зындгонд ирæттæ
Категори:Часавалы чи райгуырдис, уыдон
Категори:Ирыстоны æхсæнадон архайджытæ
Мёзи

**Мёзи** (, , , ) уыд рагзаманы бæстæ Балканы хæхтæ æмæ дæллаг Дунайы цыды ’хсæн. Цардысты дзы фракиаг знæмтæ (мёзаг, гетаг, бессаг æмæ æндæртæ). Мёзийы ныгуылæн арæн уыд цæугæдон Дринæ, хуссайраг — Балканы хæхтæ, цæгатаг — Дунай, скæсæйнаг — Сау денджыз.

Нæ эрæйы агъоммæ 29—27 азты Мизи сси Ромы империйы дæлбар.

Ныртæккæ Мёзийы фылдæр хай у Болгарийы, чысылдæр хæйттæ — Румыни æмæ Сербийы.

Категори:Европæйы истори
29 январы

**29 январы**, иронау **тъæнджы мæйы 29-æм бон** — азы 29-æм бон.

## Бæрæгбæттæ æмæ сæрмагонд бонтæ

## Цаутæ
* 1635 — Кардинал Ришелье Францы Зонæдты академийы бындур савæрдта.
* 1710 — Йæ тыхы бацыд Пётр I-ы указ граждайнаг алфавиты тыххæй.
* 1986 — АИШ-ы срæмыгъд космосон нау «Челленджер».
## Ацы бон райгуырдысты
* 1749 — Данийы къарол Кристиан VII.
* 1773 — Карл Фридрих Христиан Моос, немыцаг минералог æмæ геолог, æрхъуыды кодта минералты хъæбæрдзинад барынæн Моосы шкала.
* 1843 — Уильям Мак-Кинли, АИШ-ы 25-æм президент (1897—1901) (амардтой йæ 1901-æм азы).
* 1860 — Таганроджы райгуырд Антон Чехов уырыссаг фыссæг æмæ драматург.

## Ацы бон амардысты
* 1999 — Маро Маргарян (р.&nbsp;1915), сомихаг поэтессæ, тæлмацгæнæг, Сомихы ССР-йы премийы лауреат.
* 2004 — Серафим Туликов (р.&nbsp;1914), композитор, зындгонд зарджыты автор («Мы за мир», «Марш советской молодёжи», «Не стареют душой ветераны»).

Категори:Бонтæ
30 январы

**30 январы**, иронау **тъæнджы мæйы 30-æм бон** — азы 30-æм бон.

## Бæрæгбæттæ æмæ сæрмагонд бонтæ
* Хæдбардзинадыл тохгæнджыты мысæн бон Индийы.

## Цаутæ
* 2007 — Операцион системæ Windows Vista уæй кæнын байдыдтой.

## Ацы бон райгуырдысты
* 1720 — Бернардо Беллотто, италиаг нывгæнæг (Венецийы скъолайы), офортист (амард 1780-æм азы).
* 1841 — Феликс Фор (), Францы политикон архайæг, уыцы бæстæйы президент (1895—1899; ам.&nbsp;1899).
* 1848 — Фердинанд Манлихер австриаг инженер, хæцæнгæрзты конструктор.
* 1872 — Глеб Котельников, фæсонты парашют чи ’рхъуыды кодта (ам. 1944-æм азы).
* 1882 — Франклин Делано Рузвельт (), АИШ-ы 32-æм президент (ам.&nbsp;1945-æм азы).

## Ацы бон амардысты
* 2000 — Лаэрт Вагаршян (р.&nbsp;1922), сомихаг режиссёр.

Категори:Бонтæ
Буль, Пьер

**Пьер Буль** () — францаг фыссæг.

## Цардафыст
Пьер Буль райгуырдис Авиньоны 1912-æм азы 20 февралы. Æхсæзаздзыдæй райдыта ахуыр кæнын лицейы райдиан къласы. 1920-æм азы йæ фыд Эжен Буль цæугæдон Ронæйы былгæрон Илоны балхæдта зæххы фадыг. Уыцы бынат сси Пьеры уарзондæр хъазæн ран. Æхсæз азы фæстæ йæ фыд фæзиан.

1930-æм азы Пьер райста элементарон математикæйы бакалавры диплом æмæ фæстаг хатт арвыста сæрд Илоны. Суинаг фыссæг сфæнд кодта ахуыр кæнын инженерыл æмæ бацыди Инженер-электрикты Парижы Уæлдæр институт ().

1933-æм азы Пьер фæци каст ацы ахуырдон æмæ райста инженеры диплом. Уый фæстæ æртæ азы фæкуыста Францы инженерæй. 1936-æм азы, зындгонд нывгæнæг Гогенау Пьер ныууагъта йæ амы хъуыддæгтæ æмæ араст ис Малайзимæ. Уым Буль сси Куалæ-Лумпурмæ хæстæг плантациты плантатор.

1939-æм азы Германы æфсæдтæ Францы куы соккупаци кодтой, уæд Буль бацыди бархионæй, Сингапуры организаци «Сæрибар Франц»-ы цы мисси уыди, уырдæм. Смобилизацийы фæстæ Пьер Буль фæахуыр кодта, хидтæ рæмудзын æмæ æндæр диверситæ кæныныл кæм ахуыр кодтой, ахæм шпионты скъолайы. Уыцы скъола каст фæуыны фæстæ Буль сусæг агенты (йæ уæды фæсномыг уыди *Питер Джон Рул*) хуызы архайдта алыхуызон операциты Китайы, Бирмæйы, Францы Индокитайы.

1940-æм азы февралы Буль бахауди Аннаммæ (Индокитайы цæгатаг хай), октябры та — Лаосмæ. Куыд Франц йæхæдæг, афтæ Францаг Индокитай дæр фæдихтæ ис дыууæ лагерыл — иутæ уыдысты Ныхмæлæууыны змæлды архайджытæ, иннæтæ — Вишийы коллаборционистон режимы фарслæуджытæ. 1943-æм азы вишисттæ цæугæдон Меконджы æрцахстой Булы æмæ йын рахастой цæрæнбонтæм Сайгоны лагеры фæбадыны тæрхон. Ахæстоны Пьер бавзæрста фыргуыст, æххормаг æмæ ахæстонгæсты æгъатыр ахаст. Æппынфæстаг Пьер Буль сæххæст кодта йе ’рвылбоны бæллиц — йæ къухы бафтыди алидзын уыцы хъизæмардонæй. Лагерæй алыгъды фæстæ 1944-æм азы Буль бацыди, суанг хæсты кæронмæ кæм фæслужбæ кодта, уыцы англисаг хæстон экспедицион корпусы рæнхъытæм.

1945-æм азы Буль сыздæхти Парижмæ. Францаг хицауад æй схорзæхджын кодта паддзахады уæлдæр хорзæхтæй: Намысы Легионы орденæй, Æфсæддон дзуары орденæй æмæ Ныхмæлæууыны майданæй.

Хæсты фæстæйы азты Францы зын уыди куыст ссарын æмæ Буль ногæй араст ис Малайзимæ, плантациты кусынмæ. Уый фæстæ Пьер фæци цасдæр рæстæг Камеруны. 1949-æм азы та раздæхти фæстæмæ Францмæ æмæ дзы фæцарди йæ амæлæты бонмæ.

Пьер Буль фæзиан ис 1994-æм азы 30 январы Парижы.

## Сфæлдыстад
Фыссын Пьер Буль райдыдта уацары, лагеры ма куы уыди, уæд. Уым йын уыди боныг, æмæ уыцы боныджы фыстытæ фæстæдæр фесты йæ бирæ уацмысты бындур. Йæ фыццаг чиныг, роман «Уильям Конрад», фыссæг рауагъта 1950-æм азы.

1963-æм азы Пьер Буль рауагъта йæ тæккæ зындгонддæр чиныг — зонадон-фантастикон роман «Маймулиты планетæ» («La planete des singes»). Фæстæдæр йæ ацы уацмыс дыууæ хатты æрцыд экранизацигонд.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Францы фысджытæ
Январь

**Янва́рь** (,  — «Янусы мæй»), ирон ном у **Тъæнджы мæй** (дыгуронау: *Басилти мæйæ*, *Æнсури мæйæ*) у мæйтæй иу, декабрь æмæ февралы ’хсæн. Январь у азы фыццаг мæй, уый тыххæй æмæ уый дæргъы ромæгтæ æвзæрстой консулты. Уый хуынди рагон ромаг хуыцау Янусы номæн. 

Январь ма ирон адæм хуыдтой **Басылты мæй** дæр, басылтæ-иу кæй кодтой, уымæ гæсгæ. 

## Фиппаинæгтæ

Категори:Мæйтæ
Февраль

**Февра́ль**, ирон ном у **Æртхъирæны мæй**, **Комахсæн** у мæйтæй иу. Февралы ма бирæ хæххон хъæуты хонынц **Фæндагкъулгæнæн** (**Фæндагкъулгæнæн мæй**) — уæд митвæндагæн йæ хурварс тайын райдайы æмæ фæкъул вæййы.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Мæйтæ
Мартъи

**Мартъи** кæнæ **Тæргæйтты мæй**, **Комбæттæны мæй**, **Комдарæн**, **Комдарæны мæй** (, рагон ромаг хæсты хуыцау Марсы кадæн) у уалдзæджы фыццаг мæй.

8 мартъийы цалдæр бæстæты цæрджытæ бæрæг кæнынц Сылгоймæгты æхсæнадæмон бон.

Мартъийы ма хуыдтой *Тутыры мæй*.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Мæйтæ
Апрель

**Апре́ль**, ирон нæмттæ сты: **Хуымгæнæны мæй**, **Сыфтæры мæй**, Стыр Леуахийы комы вариант: **Хæрдмæуарæн**,  у мæйтæй иу.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Мæйтæ
31 январы

**31 январы**, иронау **тъæнджы мæйы 31-æм бон** — азы 31-æм бон.

## Бæрæгбæттæ æмæ сæрмагонд бонтæ
## Цаутæ
[thumb|[Кунсткамерæйы агъуыст]]
* 1714 — Пётр I байгом кодта Бетъырбухы Кунсткамерæ, Уæрæсейы зæронддæр музей.
* 1918 — Адæмон комиссарты советы декретæй Уæрæсейы йæ тыхы бацыд ныгуылæн-европæйаг къæлиндар: райсомæй уыд 14 февралы.
* 1921 — Райдыдта сыбыраг зæхкусджыты растад.
* 1990 — Мæскуыйы скуыста Советон Цæдисы фыццаг McDonald’s. Адæм дзы рады лæууыдысты.

## Ацы бон райгуырдысты

## Ацы бон амардысты
* 1841 — Константин Бахтурин (р.&nbsp;1807), уырыссаг поэт, драматург.
* 1864 — Александр Дружинин (р.&nbsp;1824), уырыссаг фыссæг, критик, тæлмацгæнæг.

Категори:Бонтæ
Къахет

**Къахет** ( []) у административон регион æмæ историон бæстæ Скæсæн Гуырдзыстоны, Иор æмæ Алазаны доны уæлкæлæнтты. Йæ сæйраг сахар у Телау.

## Истори
VIII æнусы онг уыди Картлийы паддзахады. XIII æнусæй бацыд Гуырдзыйы паддзахадмæ. XV æнусы дыккаг æрдæгæй уым равзæрди Къахеты паддзахад. 1762-æм азæй уыди Картли-Къахеты паддзахады. 1801-æм азы бацыд Уæрæсейы империмæ.

## Цæрджытæ
Цæрынц дзы гуырдзиæгтæ, ирæттæ, цæцæйнæгтæ, азербайджайнæгтæ æмæ æндæр адæмыхаттытæ. Къахеты дыууæ хъæуы — Ульяновкæ æмæ Свободное — цæрынц Гуырдзыстоны малакантæй фылдæр хай.

Къахеты чысылдæр адæмтæ арæх хъаст кæнынц, уыдонмæ паддзахад æмæ сæ алфамбылай цæрджытæ хъомыс кæй дарынц, уый тыххæй.

## Экономикæ
### Хъæууон хæдзарад
Къахеты экономикæйы ахсджиагдæр къабаз у хъæууон хæдзарад. Уый у бынæттон цæрджыты æфтиæгты сæйраг гуырæн. Хъæууон хæдзарад бынæттон индустримæ дæтты хомаг дæр.

Къахет радихгæнæн ис дыууæ физикон-географион регионыл:
# Мидæггаг Къахет () — размæцыд къабæзты дзы сты сæнæфсиргуыст, хоры культурæтæ, дыргъгуыст æмæ фосдарын Алазаны комы.
# Æддаг Къахет () — уым дæр иуæй-иу ран кæнынц сæнæфсир æмæ дыргъты куыст, садзынц æхсынæн (сонхура), мæнæу æмæ нартхор Иорийы цæугæдоны былтыл.

Хъæууон хæдзарады сæйраг къабаз у сæнæфсиры æмæ сæндуцыны куыст. Гуырдзыстоны æппæт сæнæфсирдæтты фæзуатæй йе ’рдæг у Къахеты сæнæфсидæттæ. Æрвылаз Къахеты æмбырд кæнынц сæнæфсир 120—150 мин тоннæйы.

Къахеты регионы ма садзынц мæнæу, нартхор æмæ хъæбæрхор. Афæдзмæ сæ иумæйаг тыллæг у 120—160 мин тоннæйы. Сонхурайы тыллæджы фылдæр хай æмбырд кæнынц Дедоплисцъхъаройы районы.

Къахеты хорз рæгъæд кæнынц алтъами, чылауи, æрыскъæф æмæ æндæр дыргътæ. Аслам дыргътæ сты дыргъгуысты индустрийы бындур.

Регионы ис хорз хизæнуæттæ дæр.

### Транспорт
Къахеты ис дыууæ сæйраг транспортон магистралы: æфсæнвæндаг æмæ автомобилон фæндаг. Уыдон цæуынц Гуырдзыстоны центрæй Азербайджанмæ. Паддзахадон нысаниуæджы фæндæгты дæргъ у 580 километры. Паддзахæдты ’хсæн чи цæуынц, ахæм фæндæгты дæргъ у 120 км. Афсæнвæндаджы дæргъ у 150 км.

Уыимæ ма Къахеты ис 6 аэродромы, фæлæ уыдонæй кусы æрмæст иу — Телауы чи у, уый.

### Электрон тых
Регионы алы цæрæнуæты дæр ис электрон тых, æхсæв-бонæй. Иу боны дæргъы исынц 18-20 мегаватты.

Къахеты кусынц цыппар гидроэлектростанцæйы. Уыдонæй ногдæр æмæ стырдæр у Хадоры ГЭС, йæ генераци у 25 мегаватты бæрц. Хадоры гидроэлектростанцæ скуыста 2004-æм азы китайаг инвестициты фæрцы.

## Административон дих

### Сахартæ æмæ хъæутæ
Къахеты ис 10 сахары:
* Ахметъа
* Гурджан
* Дедоплисцъхъаро
* Лагодех
* Сагареджо
* Сигънах
* Телау (сæйраг сахар)
* Хъуарел
* Цънор

## Кæс ноджы
* Къахеты ирæттæ

## Æддаг æрмæг
* Къахеты администрацийы сайт , 

## Фиппаинæгтæ

*
Май

**Май** кæнæ **Зæрдæвæрæны мæй**, **Кæрдæджы мæй** () у мæйтæй иу, апрель æмæ июны ’хсæн.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Мæйтæ
Июнь

**Ию́нь** ( — «Юнонæйы мæй‎») кæнæ **Хурхæтæны мæй**, **Кæхцгæнæны мæй‎**,  у мæйтæй иу, май æмæ июлы ’хсæн.

## Фиппаинæгтæ
 

Категори:Мæйтæ
Тотраты Руслан

**Тотраты Хадзыбатыры фырт Руслан** (райгуырдис 1936-æм азы 28 сентябры, амардис 2015-æм азы 7 майы) у ирыстойнаг уырыссаг фыссæг.

## Цардвæндаг

Тотраты Руслан райгуырдис 1936-æм азы 28 сентябры Дзæуджыхъæуы. Фæстæдæр бинонтæ æрцардысты Курсчы облæсты Рыльскы районы (). Уым 1954-æм азы Руслан фæци каст астæуккаг скъола æмæ уыцы аз бацыди Хойраджы индустрийы Мæскуыйы технологион институтмæ. Каст æй фæци 1960-æм азы æмæ инженеры дæсныйад райсгæйæ райдыдта кусын Орджоникидзейы мелькомбинаты механикæй. 1961-æм азы Тотрайы-фырт йæ куысты бынат раивта Орджоникидзейы электронон æрмæджыты зонадон-иртасæн институтмæ æмæ фæкуыста дзы инженер-конструкторæй 1967-æм азы онг.

1968-æм азы Руслан фæсаууонмæ каст фæци Максим Горькийы номыл Литературон институт.
1967—1969 азты уыди альманах «Литературная Осетия»-йы бæрнон нымæрдар.
1976-æм азæй фæстæмæ у ССР Цæдисы Фысджыты цæдисы уæнг.

1987-æм азы æвзæрст æрцыд Цæгат Ирыстоны Фысджыты цæдисы правленийы сæрдары хæдивæгæй, 1989-æм азы та сси, уыцы аз кæй сарæзтой, уыцы журнал «Дарьял»-ы сæйраг редактор. Уæдæй нырмæ лæууы журналы сæргъы.

Уацмыстæ фыссын æмæ сæ периодикон мыхуыры уадзын Тотраты Руслан райдыдта 1960-æм азы. Уырыссаг æвзагыл ныффыста къорд радзырды, аргъауы, роман «Любимые дети». Уымæй уæлдай ма у Цæгат Ирыстоны паддзахадон телерадиойы аивадон киноты сценариты æмæ сывæллæттæн фыст пьесæ «Силач, богач и сирота Дзиго»-йы автор.

## Сфæлдыстад

Фыссæджы сфæлдыстады ахсджиагдæр бынат ахсы роман «Любимые дети».

## Тæлмац кæныны куыст

Тотраты Русланы литературон архайды зынгæ бынат ахсы тæлмацгæнæджы куыст. Уырыссаг æвзагмæ раивта бирæ ирон прозаикон уацмыстæ. Уыдоны ’хсæн сты Дзесты Куыдзæджы, Богазты Умары, Гуыцымæзты Алешы æмæ æндæр ирон фысджыты уацмыстæ.

## Библиографи

* Чёрная земля. Повесть. Альманах «Литературная Осетия», 1969;
* Ритмы восхода. Рассказы. Орджоникидзе, 1969;
* День праздника. Сценарий телевизионного художественного фильма. Гостелерадио СОАССР, 1971;
* Духовая музыка. Рассказы и повесть. М., «Современник», 1973;
* Путешествие к бабушке. Рассказы. Орджоникидзе, 1974;
* Оглянись, найдешь друзей. Сценарий телевизионного художественного фильма. Гостелерадио СОАССР, 1976;
* Семейная драма. Сценарий телевизионного художественного фильма. Гостелерадио СОАССР, 1977;
* Любимые дети. Роман. М., «Современник», 1980;
* Мужское самолюбие. Сценарий телевизионного художественного фильма. Гостелерадио СО-АССР, 1983;
* Зверь, которого никто не боялся. Сказка. Орджоникидзе, 1984;
* Царь с шестью хвостами. Сказка. Орджоникидзе, 1985;
* Дикая груша. Роман, повесть, рассказы. Орджоникидзе 1986;
* Силач, богач и сирота Дзиго. Пьеса. Театр «Саби», 1986.

Категори:Уырыссаг фысджытæ
Категори:Цæгат Ирыстоны фысджытæ
Руслан
Категори:Дзæуджыхъæуы чи райгуырдис, уыдон
Июль

**Ию́ль** ( — «Юлийы (Цезары) мæй») кæнæ **Сусæны мæй**, дыгуронау: *Сосæни мæйæ* у мæйтæй иу, июнь æмæ августы ’хсæн.

Категори:Мæйтæ
Август

**А́вгуст** ( — «*[[Октавиан Август|Октавиан Августы]]* мæй»), ирон ном: **Майрæмы мæй** у мæйтæй иу, июль æмæ сентябры ’хсæн.

Категори:Мæйтæ
Сентябрь

**Сентя́брь** ( — «авд»), ирон ном у **Рухæны мæй** кæнæ **Нырхæны мæй** у мæйтæй иу, август æмæ октябры ’хсæн. Хонынц ма йæ **Ичъынайы мæй** æмæ **Хусгæнæны мæй** дæр.

[thumb|Сентябрь [Уæрæсейы]]

## Фиппаинæгтæ

Категори:Мæйтæ
Хаджеты Таймураз

**Хаджеты Таймураз** (райгуырдис 1945-æм азы 1 мартъийы Ногхъæуы — амардис 1996-æм азы) уыдис ирон поэт, тæлмацгæнæг.

Йе ’цæг ном у **Джусойты Григорийы фырт Таймураз**. У зындгонд ирон фыссæг æмæ литературæиртасæг Джусойты Нафийы кæстæр æфсымæр.

## Цардафыст

Хаджеты Таймураз райгуырди 1945-æм азы 1 мартъийы Хуссар Ирыстоны Ногхъæуы. Астæуккаг скъола каст фæци 1964-æм азы Цхинвалы. Ахуыры фæстæ йæм фæсидтысты Советон Æфсадмæ. Службæ кодта сахар Батумы, арæнгæсты хæйтты.

1968-æм азы Таймураз бацыдис Максим Горькийы номыл Литературон институтмæ æмæ йæ каст фæци 1972-æм азы.

Йе ’мдзæвгæтæ уагъд цыдысты куыд бынæттон, афтæ центрон периодикон мыхуыры, 1968-æм азæй. 1979-æм азы поэт сси ССР Цæдисы фысджыты Цæдисы уæнг. 1985-æм азы Хаджейы-фырт райдыдта кусын, Фæскомцæдисы Цæгат Ирыстоны обкомы цур æрыгон автортæн цы иугонд уыди, уымæн йæ сæргълæууæгæй.

## Сфæлдыстад
thumb|Æмбырдгонд «Фæсизæр»-ы цъар
Йе ’мдзæвгæты фыццаг чиныг «Фараст барæджы» рухс федта 1973-æм азы азы Цхинвалы. Фæстæдæр ма рауагъта иу-авд чиныджы Цхинвалы, Дзæуджыхъæуы æмæ Мæскуыйы уырыссаг æвзагмæ тæлмацæй. Йæ уацмысты æххæстдæр æмбырдгонд «Фæсизæр» рацыди 1995-æм азы йæ 50 азы юбилеймæ Дзæуджыхъæуы.

Мæнæ ахæм аргъ скодта Таймуразы сфæлдыстадæн зындгонд ирон поэт æмæ публицист Хъодзаты Æхсар:

«Ныфсхаст къахдзæф æрбакодта Таймураз нæ литературæмæ. Йæ поэтикон хъæлæс ын фæхæццæгæнæн никæимæ ис, у оригиналон, аив, ныфсхаст, æнкъарæнтæй — дзаг. Йæ ахорæнтæ сты ног, ахадгæ, удæхцон». («Мах дуг», 2008, №2)

## Тæлмацгæнæджы куыст

Зæрдиагæй архайдта поэт, æндæр адæмты сфæлдыстадимæ ирон чиныгкæсæджы базонгæ кæныныл дæр — тæлмац кодта дунейы æмæ Уæрæсейы поэтты уацмыстæ.

## Æрвитæнтæ
* Æмдзæвгæты чиныг «Арты уидæгтæ»
* Хаджеты Таймураз. Йæ Ирыстоныл зарынæй нæ бафсæст...

## Библиографи
* Гуыдиаты Гермæны эссе «Рог Хаджета» (уырыссагау)

Категори:Ирон фысджытæ
Таймураз
Категори:Дзауы районы Ногхъæуы чи райгуырдис, уыдон
Категори:1945-æм азы чи райгуырдис, уыдон
Декабрь

**Дека́брь** ( — «дæс»), ирон ном у **Цыппурсы мæй** у мæйтæй иу, ноябрь æмæ январы ’хсæн.

Категори:Мæйтæ
Исландийы музыкæ

[thumb|right|200px|[Бьорк у Исландийы æппæты номдзыддæр адæймаг]]
**Исландийы музыкæ** () у Скандинавийы музыкæ. Дунейы зындгонд исландиаг музыканттæ сты: Björk, Sigur Rós, Emilíana Torrini, Mugison æмæ múm.

Традицион исландиаг музыкæ у дины музыкæ. Чырыстон гимнты йеддæмæ ис дзы бирæ адæмон зарджытæ трольтæ, эльфтæ æмæ æндæр сусæг удгоймæгты тыххæй.

*
Бьорк

**Бьорк** (*Бьорк Гудмундсдоттир*,  райгуырд  21 ноябры 1965 азы Рейкьявичы) у исландиаг зарæггæнæг, композитор, актрисæ æмæ музыкалон продюсер. Бьорк у зындгонд йæ экстенсивон вокал, йæ музыкалон стиль æмæ эксцентрон дарæсы фæрцы.
Йæ музыкæ у альтернативон рок, электроникæ, трип-хоп, эксперименталон музыкæйы схæццæ.

## Ном
Исландиагау *björk* нысан кæны *[[бæрз]]*.

## Дискографи
* 1977 *Björk*
* 1993 *Debut*
* 1995 *Post*
* 1997 *Homogenic*
* 2001 *Vespertine*
* 2004 *Medúlla*
* 2007 *Volta*
* 2011 *Biophilia*
* 2015 *Vulnicura*
* 2017 *Utopia*
* 2022 *Fossora*

## Кæс ноджы
* Исландиаг музыкæ

## Фиппаинæгтæ

Категори:Исландиаг музыкæ
Категори:Рейкьявичы чи райгуырдис, уыдон
Исафьордюр

**Исафьордюр** () у Исландийы сахар, Ныгуылæнфьордты регионы сæйраг сахар.

## Экономикæ
Кæсагдзуан у сахары сæйраг индустри.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Исландийы сахартæ
Октябрь

**Октя́брь** ( — «аст»), ирон ном у **Кæфты мæй** у мæйтæй иу, сентябрь æмæ ноябры ’хсæн.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Мæйтæ
Геклæ

**Ге́клæ** () у вулкан Исландийы хуссары. Йæ бæрзæнд у 1488 м.

Астæузаманы исландиæгты уыцы вулканы хуыдтой «Зындоны кулдуæр». Геклæйы фæстæг скалд уыди 2000-æм азы 28 февралæй 8 мартъийы онг.

Геклæйы уынд у фæлдæхт бæлæгъы хуызæн. Йæ рæгъыл у цалдæр кратеры.

Категори:Исландийы вулкантæ
Фарераг адæм

**Фарерæгтæ** () сты Фареры сакъадæхты бындурон адæм скандинавиаг æмæ бритайнаг равзæрдæй. Уыдон дзурынц фарераг æвзагыл.
thumb|left|Фарераг чызджытæ

## Кæс
* Фареры сакъадæхты цæрджытæ

## Фиппаинæгтæ

Категори:Фареры сакъадæхтæ
Ноябрь

**Ноя́брь** ( — «фараст») кæнæ **Джеоргуыбайы мæй**, **Чындзæхсæвы мæй** у мæйтæй иу, октябрь æмæ декабры ’хсæн.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Мæйтæ
Ныгуылæнфьордтæ

**Ныгуылæнфьордтæ** кæнæ **Вестфирдир** () сты стыр æрдæгсакъадах æмæ регион Исландийы цæгат-хурныгуылæны. 

Категори:Исландийы регионтæ
Гюльмамедов, Дашгын

**Дашгын Гюльмамед-оглы Гюльмамедов** (, райгуырд 1977-æм азы 12 сентябры Качаганийы хъæуы, Марнеулийы районы) у Гуырдзыстоны политик, Гуырдзыстоны азербайджайнæгты национ ассамблейы президент 2002-æм азæй ныры онг, Гуырдзыстон æмæ Азербайджаны æхсæнадон архайæг.

Гюльмамедов домы, цæмæй азербайджайнаг æвзаг уа Гуырдзыстоны официалон æвзæгтæй иу. Цалдæр хатты Гюльмамедов Михаил Саакашвилийы азымы бадардта гуырдзиаг президенты шовинизмхъæстæ политикæ, уæлдайдæр гуырдзыстойнаг азербайджайнæгты бартæ цъист кæныны архайд.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Гуырдзыстоны политиктæ
Категори:Марнеулы муниципалитеты чи райгуырдис, уыдон
Болгарийы Фыццаг паддзахад

**Болгарийы Фыццаг паддзахад** у, Балканы æрдæгсакъадахыл чи уыдис, болгайраг адæмы уыцы фыццаг паддзахады традицион ном. Уыцы паддзахад фæзындис 681-æм азы æмæ фехæлдис 1018-æм азы.

395-æм азы Ромы импери куы фехæлдис, нырыккон Болгарийы зæххытæ бацыдысты Скæсæн Ромы империмæ. Нæ эрæйы VII æнусæй, Адæмты стыр гоцы (ралидзынады) рæстæг, бæстæмæ лидзын байдыдтой хуссайраг славяйнæгтæ. Тагъд рæстæджы уыдон сассимиляци кодтой фракиæгты.

Уыцы рæстæг Азовы денджызы цур фæзынди Стыр Болгари (Фанагори уыд йæ сæйраг сахар) — рагболгайраг адæмы фыццаг паддзахад, цалдæр тюркаг адæмы чи иу кодта, ахæм. Рагболгайрæгтæ цæугæцард кодтой, æмæ нырыккон адæмтæй бирæтæм зыны уыцы рагон знæмты тæваг. Уыцы паддзахад бирæ нæ ахаста, йæ фыццаг хан Кубрат куы амард, уыимæ йæ ханад дæр ныддихтæ. Кубраты фырттæй иу, Аспарух, ныгуылæнырдæм ацыд æмæ фæс-Днепры æмæ, бынæттон славяйнæгты æмцæдисæй, 681-æм азы сарæзта дзы ног болгайраг паддзахад — историографийы йæ хонынц Болгарийы Фыццаг паддзахад. Дунайы донæфтæны ног паддзахадæн бантыст суанг Византийыл фæуæлахиз уын, æмæ уæдæй Византийы импери болгайрæгтæн фыста хъалон. Ног паддзахады сæйраг сахар сси Плискæ (нырыккон Болгарийы Шумены облæсты у).

Болгарийы Фыццаг паддзахады цардысты рагболгайрæгтæ, славяйнæгтæ æмæ фракиæгтæ. Уыдон иу адæм систы (*славяйнаг болгайрæгтæ* кæнæ хуымæтæджы *болгайрæгтæ*) æмæ славяйнагау дзурын байдыдтой.

IX æнусмæ Болгарийы скондмæ бацыд Авайраг каганаты зæххытæ.

thumb|280px|Болгарийы Фыццаг паддзахад йæ тæмæны. Паддзах Симеон I-æмы рæстæг
865-æм азы онг болгайраг хицауиуæггæнджытæ хуындысты *хантæ*. Борис I-æмы рæстæг та паддзахад византиæгтæй райста чырыстон дин, уæдæй фæстæмæ хицауиуæггæнджыты титул уыди *кънйаз* () кæнæ та *паддзах* (). Паддзах Симеон I куы хицауиуæг кодта (893—927), паддзахады тых йæ тæмæны уыд, йæ арæнтæм бахауд егъау фæзуаты зæххытæ (кæс картæйыл), сæйраг сахар сси Преслав (раздæры муртаттаг сæйраг сахары бæсты). Паддзах Симеоны рæстæг культурæ дæр райтынг, фæзындысты славяйнаг æвзагыл фыст чингуытæ.

Симеоны фæндыд Византийы импери фехалын æмæ йæ сæргъы слæууын. Фæлæ йæ къухы нæ бафтыд, йæ амæлæты фæстæ та йæ дыккаг фырт Петр йæхи импери фехæлдта. Болгари къаннæг кæнын байдыдта, ууыл Византи æмæ венгриæгтæ куы уæлахиз кодтой, уæд. Фæстаг тыхджын басаст уыд Киевы кънйаз Святославы балц — Игоры фырт Святослав байста суанг болгайраг сæйраг сахар дæр. Уæдæй фæстæмæ Болгари нал уыд хæдбар, йæ сæйраг хай (нырыккон Болгари) бацыдис Византийы империйы скондмæ.

## Уыимæ ма кæс
* Болгарийы Дыккаг паддзахад
* Болгарийы Æртыккаг паддзахад
* Болгари

## Фиппаинæгтæ

Категори:Историон бæстæтæ
Категори:Болгарийы истори
Эланд

**Э́ланд** () у Швецийы сакъадах æмæ историон провинци Балты денджызы былгæроныл, лен Кальмары. Йæ фæзуат у 1342 км². Уый у Швецийы дыккæгæм стырдæр сакъадах Готланды фæстæ.

1819 азæй 1826 азмæ сакъадахыл уыд хицæн лен Эланд.

Категори:Швецийы сакъадæхтæ
Категори:Балты денджызы сакъадæхтæ
Категори:Швецийы провинцитæ
Кирилл (Мæскуыйы патриарх)

**Патриарх Кирилл** (райгуырдæй **Гундяев Михаилы фырт Владимир**; райгуырдис 1946-æм азы 20 ноябры Ленинграды) у Уæрæсейаг растуырнæг еклезийы алчер, 2009-æм азы 1 февралы фæстæ — Мæскуы æмæ Æппæт Уæрæсейы патриарх. Патриархы бынатмæ æвзæрст æрцæуыны агъоммæ уыди Смоленск æмæ Калининграды митрополит.

Йæ фыд сауджын уыди, сауджынæй кусы йæ хистæр æфсымæр дæр (у Бетъырбухы дины академийы профессор).

## Фиппаинæгтæ

Категори:Мæскуыйы патриархтæ
Пъанкъисы ком

**Пъанкъисы ком** () у ком Гуырдзыстоны Ахметъайы районы, Къахеты цæгатварс, æмарæн у Цæцæн æмæ Дагъистанимæ. Æрбынат кодта Алазаны доны гуырæнмæ хæстæг. Ацы комы дæргъ у 18 км, уæрх та — 2—3 км.

### Цæрджытæ
Ацы комы цæрджыты нымæц æввахсон бахыгъдмæ гæсгæ у 10000—15000 адæймаджы. Уыдонæй сæ фылдæр сты кистæгтæ (цæцæйнæгтимæ) æмæ гуырдзиæгтæ: гуыдан, ачъайрæгтæ æмæ æнд. Уыдонæй уæлдай ма дзы цæрынц ирæттæ (500-1000 цæрæджы), фæлæ сæ нымæц кæны бонæй-бонмæ къаддæр.

### Пъанкъисы хъæутæ
Пъанкъисы ис бирæ хъæутæ, уыдонæй стырдæртæ сты Джохъоло, Думастур, Дуис, Цъинубан, Пыхсджын (*Пичховани*), Корет, Омало, Сакъобиано, Дзибахеви, Астæуккаг æмæ Дæллаг Халацъан. Сæйраг хъæу у Ахметъа (у районы центр дæр).

### Пъанкъисы комы  æрцарды историйы тыххæй
***Кистæгты æрцард**
XIX-æм æнусы фыццаг æмбисы Цæцæны Кистæгты хъæубæстæйæ Пъанкъисмæ рагоц кодта (диг. диал.) цæцæйнæгты иу хай. Ныртæккæ сæ хонынц кистæгтæ. Сæ нымæц Пъанкъисы у 7000 адæймаджы. Уыдон цæрынц цалдæр хъæуы: Джохъоло, Дуис, Омало, Биркиани, Сакъобиано, Дзибахеви æмæ, раджы гуырдзиæгтæ фылдæр кæм уыдысты, уыцы хъæутæ (Астæуккаг æмæ Уæллаг Халацъан).

***Ирæтты æрцард**
XVIII-æм æнусы кæроны Къахетмæ Хуссар Ирыстонæй æрлыгъдысты ирæттæ, Картли-Къахеты паддзахады лекъаг æмæ солиаг абырджыты æрбабырстытæй хъахъхъæнынмæ. Фæстæдæр (XIX-æм æнусы астæу) уыдоны иу хай алыгъдысты Пъанкъисмæ дæр. Уыдонæн Пъанкъисы уыди, гуырдзиæгты ’хсæн кæм цардысты, ахæм цалдæр хъæуы (Думастур, Корет).
 
XX-æм æнусы райдайæны (1901—1910-æм азты) Къуыдаргом, Чысангом æмæ Леуахийы комæй ирæтты иу хай алыгъдысты Пъанкъисмæ æмæ дзы бындур æрæвæрдтой 7 хъæуæн: Думастур, Корет, Пыхсджын, Къуцъахта, Аргох, Дæллаг Халацъан æмæ Цъинубанæн. 
XX-æм æнусы 80-æм азты райдайæны комы царди 2000 ирон бинонтæй фылдæр. 1990-æм азы, З. Гамсахурдиа Гуырдзыстоны Президентæй æвзæрст куы æрцыдис, уæд ирæттæ райдыдтой лидзын уырдыгæй Цæгат Ирыстонмæ æмæ Уæрæсейы æндæр регионтæм. Цæцæны фыццаг хæсты фæстæ цæцæйнæгтæ Пъанкъисы куы æрцардысты, уæд ирæттæ бынтон ацыдысты сæ хъæутæй. Æрмæст хъæутæ Пыхсджын æмæ Коретийы ма баззади иуæй-иу ирон бинонтæ).

***Цæцæйнæгты æрцард**
Цæцæны дыууæ хæсты фæстæ Пъанкъисы æрцардысты цæцæйнæгтæ. Уыдон цæрынц кистаг æмæ раздæры ирон хъæуты. Сæ нымæц у 2000—5000 адæймаджы.

## Фиппаинæгтæ
*  Пъанкъисы тыххæй 
* Калоев Б.А. Осетины Восточной Осетии и районов Грузии — Владикавказ: Ир, 2012.

Категори:Гуырдзыстоны кæмттæ
Категори:Къахеты ирæттæ
Кальмар (лен)

**Ка́льмар** () у лен Швецийы хуссары, Балты денджызы былгæроныл. Централон сахар у Кальмар.

## Фиппаинæгтæ

*
Бруклин

**Бру́клин** ( — нидерландаг сахары номæн *[[Брёкелен|Breukelen]]*) у Нью-Йорчы районтæй иу. Уый у Нью-Йорчы адæмарæх район.

## Фиппаинæгтæ

*
Категори:Нью-Йорчы зылдтæ
Висбю

**Ви́сбю** () у сахар Швецийы, Готланды административон центр, Æппæтдунеон быны объект. 

## Фиппаинæгтæ

Категори:Швецийы сахартæ
Категори:Ганзæ
Готланд

**Го́тланд** () у шведаг сакъадах æмæ историон провинци. Ныртæккæ гыццыл сакъадæхтимæ аразынц лен Готланд.

Категори:Швецийы сакъадæхтæ
Категори:Балты денджызы сакъадæхтæ
Категори:Швецийы провинцитæ
Мёрбюлонгæ

**Мёрбюлонгæ** () у шведаг сахар Эланды хуссары.

## Фиппаинæгтæ

Категори:Швецийы сахартæ
Категори:Кальмары сахартæ æмæ хъæутæ
Эйильсстадир

**Эйильсстадир** () у скæсæйнаг Исландийы æппæты стырдæр сахар. Цæрынц дзы 2464 адæймаджы (2018).

## Фиппаинæгтæ

Категори:Исландийы сахартæ
Чуваши

**Чува́ши**, официалон ном у **Чувашийы Республикæ** (; ) у Уæрæсейы республикæтæй иу, Дæллаг Новгороды облæст, Марий Эл, Мордови, Тæтæрстан æмæ Ульяновсчы облæсты ’хсæн. 

Чувашийы сæйраг сахар у Волгæйы рахиз фарсыл лæууæг Чебоксар, цæрынц дзы 441,6 мин адæймаджы. Республикæйы дыккаг стырдæр сахар у Чебоксары сахар-æмбæлццон Новочебоксарск (126,3 мин адæймаджы).

Республикæйы цæрджытæй чувашаг адæм сты фылдæр хай (æппæт цæрджытæй 67,69 %), дыккаг стырдæр адæм сты уырыссæгтæ (26,53 %).

Республикæйы официалон æвзæгтæ сты чувашаг æмæ уырыссаг.

## Фиппаинæгтæ
Миватн

**Миватн** (, дзырдæй-дзырдмæ «къогъойы цад») у цад Исландийы цæгаты. Йæ дæргъ — 10 км, уæрх — 8 км.

## Галерей

Myvatn vom Naturbad Jardboedin-02-2018-gje.jpg
Myvatn-Naturbad Jardboedin-02-2018-gje.jpg
Myvatn-Jardbadsholar-06-2018-gje.jpg
Myvatn-Jardbadsholar-26-Krater-2018-gje.jpg
Myvatn-Jardbadsholar-Bodendecker-14-2018-gje.jpg
Myvatn-Jardbadsholar-Bodenprobe-08-2018-gje.jpg
Myvatn-Skutustadir-04-Kirche-2018-gje.jpg
Myvatn-Skutustathagigar-02-2018-gje.jpg
Myvatn-Skutustathagigar-10-Vindbelgjarfjall-2018-gje.jpg
Myvatn-Skutustathagigar-32-Odinshuehnchen-Phalaropus lobatus-2018-gje.jpg


Категори:Исландийы цæдтæ
Деттифосс

thumb|right|200px|Деттифосс
**Деттифосс** () у æхсæрдзæн Исландийы цæгаты, Мюватнмæ æввахс. Уый у Европæйы æппæты хъомысджындæр æхсæрдзæн.

Категори:Исландийы æхсæрдзæнтæ
Цæгат Ирланди

**Цæгат Ирланди** (, , ольстер. шотл. *Norlin Airlann*) у Стыр Британийы административон æмæ политикон хай. Йæ административон центр у сахар Белфаст.

*
Бон

**Бон** (кæнæ **суткæ**) у, Зæххы къори йæ сæмæныл иу æххæст фæзылд кæй дæргъы фæкæнынц, ахæм æмгъуыд. Уыцы фæзылдмæ хъæуы 24 сахаты (86400 секунды), уыимæ рухс рæстæг (хуымæтæджы æвзагыл хонынц æй *бон*) æмæ талынг рæстæг дæр (æхсæв).

Авд боны кæнынц иу къуыри. 28—31 боны кæнынц мæй.

*
Категори:Рæстæг
Гибралтар

**Гибралта́р** () у Стыр Британийы фæсденджызон территори, Пиренейы æрдæгсакъадахы хуссары æмæ НАТО-йы æфсæддон-денджызон базæ.

right|thumb|300px|Гибралтар
right|thumb|300px|Гибралтар

*
Рацъ

**Рацъ**, вариант: *Рацъгом* (, [рачъа]) у Гуырдзыстоны хъæууон историон бæстæ Рионы доны уæлкæлæны. Æрбынат кодта  Рацъ-Лечхум æмæ Дæллаг Сарийы регионы. Йæ сæйраг сахар у Он.

Уым цæрынц рацъæттæ (гуырдзыйы дæлкъорд), Оны ма цæрынц дзуттæгтæ (уирæгтæ) (гуырдзиаг дзуттæгтæ). 

Цæгат-ныгуылæны Рацъ арæн кæны Сари æмæ Лечхумимæ; цæгат-скæсæны та Кавказы сæйраг рагъæй хицæнгонд у Цæгат Ирыстонæй. Йæ хуссары ис Рацъы хохы рагъ, уый фæстейы æрбынат кодта Имерет. Скæсæны æмарæн у Хуссар Ирыстонимæ.

### Истори
Раджы уым уыдис æлдарад (Рацъы ерыстауад), уыдис Имереты паддзахады дæлбар. 1465-æм азæй 1769-æм азы онг уым хицауиуæг кодтой ерыстаутæ Чхеидзетæ. Рацъ 1810-æм азы бахауд Уæрæсейы империйы скондмæ. Ацы рæстæджы уый уыди Кутаисы губернæйы уезд. 

Гуырдзыстоны административон-территориалон дихмæ гæсгæ Рацъ хауди Рацъ-Лечхум æмæ Дæллаг Сарийы регионы Он æмæ Амбролауры районтæм. Рацъы дæр ис Хванчъкъарайы хъæу, «Хванчъкъарайы» сæн кæм кæнынц.

## Литературæ
* Цуциты А. А. Атлас этнополитической истории Кавказа (1774-2004), М.: "Европа", 2006. ISBN 5-9739-0045-2 

## Фиппаинæгтæ

*