ନରହରି ପରୀଖ

**ନରହରି ଦ୍ୱାରକାଦାସ ପରୀଖ** (ଗୁଜରାଟୀ: નરહરિ દ્રારકાદાસ પરીખ; ଜନ୍ମ – ୭ ଅକ୍ଟୋବର ୧୮୯୧, ଅହମଦାବାଦ, ଗୁଜରାଟ; ମୃତ୍ୟୁ – ୧୯୫୭) ଭାରତର ଜଣେ ଲେଖକ, ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀ ଓ ସମାଜ ସୁଧାରକ ଥିଲେ । ଗାନ୍ଧୀଜୀଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱରେ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇ ସେ ସମସ୍ତ ଜୀବନ ଗାନ୍ଧୀଜୀ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ସଂସ୍ଥାଗୁଡ଼ିକ ସହ ଜଡ଼ିତ ଥିଲେ । ଗାନ୍ଧୀଜୀ ନିଜ ଇଚ୍ଛାପତ୍ରରେ ମହାଦେବ ଦେଶାଇ ଓ ନରହରି ପରୀଖଙ୍କୁ ଟ୍ରଷ୍ଟି ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ କରିଥିଲେ । ୧୯୩୭ରେ ପ୍ରଥମ କଂଗ୍ରେସ ମନ୍ତ୍ରିମଣ୍ଡଳ ଗଠିତ ହେବା ସମୟରେ ନରହରି ପରୀଖଙ୍କୁ *ମୌଳିକ ଶିକ୍ଷା ବୋର୍ଡ*ର ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ନିଯୁକ୍ତ କରାଯାଇଥିଲା । ସେ ଜଣେ ଭଲ ଲେଖକ ଭାବେ ମଧ୍ୟ ପରିଚିତ ଥିଲେ । ସେ କେତେକ ଜୀବନୀ, ଆତ୍ମକଥା ଲେଖିଥିଲେ, ସହକର୍ମୀମାନଙ୍କର କୃତି ସମ୍ପାଦନ କରିଥିଲେ ଓ କିଛି ଅନୁବାଦ କାମ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କର ଲେଖନୀରେ ସର୍ବଦା ଗାନ୍ଧୀବାଦର ପ୍ରତିଫଳନ ଥିଲା ।

## ଜନ୍ମ ଓ ଶିକ୍ଷା 
ନରହରି ପରୀଖଙ୍କ ଜନ୍ମ ୭ ଅକ୍ଟୋବର ୧୮୯୧ରେ ଗୁଜରାଟର ଅହମଦାବାଦରେ ହୋଇଥିଲା । ସେମାନଙ୍କ ପରିବାର କଥଲାଲ (ବର୍ତ୍ତମାନ ଖେଡା ଜିଲ୍ଲାରେ)ର ମୂଳ ନିବାସୀ ଥିଲେ। ସେ ୧୯୦୬ରେ ମାଟ୍ରିକ ପାସ୍ କଲେ ଏବଂ ୧୯୧୧ରେ ‘ଗୁଜରାଟ କଲେଜ’ରୁ ଇତିହାସ ଓ ଅର୍ଥଶାସ୍ତ୍ରରେ BA ଡିଗ୍ରୀ ଲାଭ କରିଥିଲେ। ପରେ କଳାରେ ସ୍ନାତକ ଏବଂ ମୁମ୍ବାଇରୁ ଆଇନର ଡିଗ୍ରୀ ଲାଭ କଲେ । ୧୯୧୩ରେ ସେ ମହାଦେବ ଦେସାଇଙ୍କ ସହ ଓକିଲାତି ଆରମ୍ଭ କଲେ । ୧୯୧୫ରେ ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକାରୁ ଭାରତକୁ ଫେରିବାବେଳେ ମହାଦେବ ଦେସାଇ ଓ ନରହରି ପରୀଖ ତାଙ୍କୁ ଭେଟିଲେ ଓ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ସଦା ସର୍ବଦା ତାଙ୍କ ଅନୁଗାମୀ ହୋଇ ରହିଲେ । ୧୯୧୬ରେ ସେ ଓକିଲାତି ଛାଡି ସାମାଜିକ ସୁଧାର ଆନ୍ଦୋଳନ ଓ ପରେ ସ୍ୱାଧୀନତା ଆନ୍ଦୋଳନରେ ଯୋଗ ଦେଲେ ।

ସେ ଅସ୍ପୃଶ୍ୟତା, ମଦ୍ୟପାନ ଓ ନିରକ୍ଷରତା ବିରୋଧରେ ଆନ୍ଦୋଳନ କଲେ । ମହିଳାମାନଙ୍କ ସ୍ୱାଧୀନତା, ସ୍ୱଚ୍ଛତା, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସେବା ଓ ଭାରତୀୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଚାଲିଥିବା ପାଠଶାଳା ପାଇଁ କାମ କଲେ । ୧୯୧୭ରେ ଜେଲରୁ ମୁକୁଳିବା ପରେ ସେ *ସାବରମତୀ ଆଶ୍ରମ*ରେ କାକା କାଲେଲକର, କିଶୋରୀଲାଲ ମଶରୁୱାଳାଙ୍କ ସହ *ରାଷ୍ଟ୍ରୀୟ ଶାଳା*ରେ ଶିକ୍ଷକ ଭାବେ ଯୋଗ ଦେଲେ । ପରେ ସେ ଚମ୍ପାରଣକୁ ଯାଇଥିଲେ, ଯେଉଁଠି ଗାନ୍ଧୀଜୀ *ସତ୍ୟାଗ୍ରହ* କରୁଥିଲେ ।

୧୯୨୦ରେ ‘ଗୁଜରାଟ ବିଦ୍ୟାପୀଠ’ ସ୍ଥାପିତ ହେବାବେଳେ ସେଠାକୁ ତାଙ୍କୁ ପଠାଯାଇଥିଲା ଏବଂ ପରେ ସେ ସେଠାର ଉପକୁଳପତି ହେଲେ। ସେ *ହରିଜନ ଆଶ୍ରମ*ର ପରିଚାଳନା କରିଥିଲେ । 1928ରେ ସେ ସରଦାର ପଟେଲଙ୍କ ସହ ବର୍ଦ୍ଦୋ*ଲି ସତ୍ୟାଗ୍ରହ*ରେ ଭାଗ ନେଲେ । *ଲବଣ ସତ୍ୟାଗ୍ରହ*ରେ ଯୋଗ ଦେଇ ସେ ପୋଲିସ ଲାଠିର ଶିକାର ହେବା ସହ ୩ ବର୍ଷର କାରାଦଣ୍ଡ ପାଇଲେ ।

୧୯୩୭ରେ ସେ *ମୌଳିକ ଶିକ୍ଷା ବୋର୍ଡ*ର ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ହେଲେ । ୧୯୪୦ରେ ସେ *ସେବାଗ୍ରାମ*ର *ଗ୍ରାମସେବକ ବିଦ୍ୟାଳୟ*ର ପ୍ରାଚାର୍ୟ ହୋଇଥିଲେ । ସେ କିଛି ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ସଚିବ ଥିଲେ । ସେ *ନବଜୀବନ ଟ୍ରଷ୍ଟ*ର ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ଭାବେ ମଧ୍ୟ କାମ କରିଥିଲେ।

ଗାନ୍ଧୀଜୀ *ଆଗାଖାଁ ମହଲ*ରୁ ମୁକ୍ତି ପରେ, କିଛି ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନରହରି ପରୀଖ ତାଙ୍କ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସଚିବ ମଧ୍ୟ ହୋଇଥିଲେ । ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ, ତାଙ୍କ ଅସ୍ଥିକୁ ସାବରମତୀ ନଦୀରେ ବିସର୍ଜନ କରିବା ପୂର୍ବରୁ ତାହା ଅହମଦାବାଦସ୍ଥିତ ତାଙ୍କର ଗୃହରେ ରଖାଯାଇଥିଲା ।

୧୯୪୭ରେ ସେ ପକ୍ଷାଘାତରେ ପୀଡ଼ିତ ହେଲେ । ୧୫ ଜୁଲାଇ ୧୯୫୭ରେ ପକ୍ଷାଘାତ ଓ ହୃଦ୍‌ଗତି ଜନିତ ରୋଗରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ *ବର୍ଦ୍ଦୋଳି ସ୍ୱରାଜ ଆଶ୍ରମ*ରେ ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଥିଲା।

## ସାହିତ୍ୟ କୃତି 
ନରହରି ପରୀଖ ଜଣେ ସୁଲେଖକ ଭାବେ ପରିଚିତ । ସେ କିଶୋରୀଲାଲ ମଶରୁୱାଳା, ମହାଦେବ ଦେସାଇ ଓ ସର୍ଦ୍ଦାର ପଟେଲଙ୍କ ଜୀବନୀ ଲେଖିଥିଲେ । *ମହାଦେବଭାଇଙ୍କ ଡାଇରୀ*ର ସମ୍ପାଦନ ସେ କରିଥିଲେ ।

ତାଙ୍କ କୃତିଗୁଡିକ ମଧ୍ୟରେ —

* *ମହାଦେବ ଦେସାଇ* (୧୯୫୦)
* *ସରଦାର ବଲ୍ଲଭଭାଇ* (ଭାଗ ୧–୨, ୧୯୫୦, ୧୯୫୨)
* *ଶ୍ରେୟରଥିନୀ ସାଧନା* (୧୯୫୩, କିଶୋରୀଲାଲ ମଶରୁୱାଳା)
* *ମାନବ ଅର୍ଥଶାସ୍ତ୍ର* (୧୯୪୫)
* *ସାମବେଦ ଓ ସର୍ବୋଦୟ* (୧୯୩୪), *ବର୍ଦ୍ଧା କେଲ୍ଭିନୋ ପ୍ରୟାଗ* (୧୯୩୯), *ୟନ୍ତରାନୀ ମେରିଦା* (୧୯୪୦)

ସେ ମହାଦେବ ଦେସାଇଙ୍କ ସହିତ ମିଶି ରବୀନ୍ଦ୍ରନାଥ ଠାକୁରଙ୍କ କିଛି କୃତିର ସହ-ଅନୁବାଦ କରିଥିଲେ, ଯଥା *ଚିତ୍ରାଙ୍ଗଦା* (୧୯୧୬), *ବିଦାୟ ଅଭିଶାପ* (୧୯୨୦), *ପ୍ରାଚୀନ ସାହିତ୍ୟ* (୧୯୨୨) । ଏହା ବ୍ୟତୀତ ସେ ଲିଓ ଟଲଷ୍ଟୟଙ୍କ କିଛି କୃତିର ମଧ୍ୟ ଅନୁବାଦ କରିଥିଲେ; *ଜାତେ ମଜୁରୀ କର୍ଣ୍ଣାରାଓନେ* (୧୯୨୪) ଏବଂ *ତ୍ୟାରେ କରିଶୁ ଶୁ?* (୧୯୨୫–୨୬, ରଙ୍ଗ ଅବଧୂତଙ୍କ ସହିତ) ।

ସେ *ମଣିବେନଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ* । ତାଙ୍କ ଝିଅ ଥିଲେ *ବନମାଳା* ଓ ପୁଅ ଥିଲେ *ମୋହନ* (ଜନ୍ମ ୨୪ ଅଗଷ୍ଟ ୧୯୨୨) ଥିଲେ । 

## ଆଧାର 
ଶ୍ରେଣୀ:ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ
ଶ୍ରେଣୀ:୧୮୯୧ ଜନ୍ମ
ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୫୭ ମୃତ୍ୟୁ