open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ଗଉରୀ ବେତ

ପ୍ରତି ଧୂପ ପୂର୍ବରୁ ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିରରେ ଛେକ ବିଜେ ହୁଏ । ଛେକ ଆଗରେ ଥାନ୍ତି ଜଣେ ପ୍ରତିହାରୀ ସେବକ । ସେହି ସେବକ ଜଣକ ହାତରେ ଧରିଥାନ୍ତି ୨ଖଣ୍ଡ ବେତ ବା "ଜାଉଁଳି ବେତ" । ଏହି ବେତକୁ କୁହାଯାଏ **ଗଉରୀ ବେତ** ।  ଏହି ବେତ ଧରି ଯିବା ସମୟରେ ସେ "ଆଡ଼ିଆ ଆ ରୁହ" ବା "ଆଡ଼ିଆ ହୋ" ବୋଲି ଡାକ ପକାନ୍ତି ।

## ଲୋକ ବିଶ୍ୱାସ 
ଗଉରୀ ବେତ ଅନେକ ଶକ୍ତିର ଆଧାର ବୋଲି ତନ୍ତ୍ର ଶାସ୍ତ୍ରରେ ରହିଛି । ଏହା ଏକ ତନ୍ତ୍ରସିଦ୍ଧ ବେତ ବୋଲି ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ । ଗ୍ରାମ ଦେବତୀ ବା ଦେବୀ ପାର୍ବତୀ ନିର୍ଜନ ରାତିରେ ବିଜେ ବେଳେ ଏହି ବେତ ଧରନ୍ତି ବୋଲି ଲୋକ ବିଶ୍ୱାସ ରହିଛି ।

## କିମ୍ବଦନ୍ତୀ 
ଗୋପାଳ ଉଗାଳରେ ଏହି ବେତର ଉତ୍ପତ୍ତି ସମ୍ପର୍କରେ ଉଲ୍ଲେଖ ରହିଛି ଯେ ଶ୍ରେତରାଜାଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ଶେଷରେ ଯଜ୍ଞକୁଣ୍ଡରୁ 'ବେତ' ଓ 'ବେନୁବୃକ୍ଷ' ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥଲା । ସ୍ୱୟଂ ପ୍ରଜାପତି ବ୍ରହ୍ମା ସେହି ବେତକୁ ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କଦ୍ୱାରା କଟାଇ ବାଣ୍ଟିଥଲେ । ପ୍ରଥମ ବେତଟିକୁ ଗୌରୀ ଦେଇଥଲେ । ଅନ୍ୟ ଦୁଇଖଣ୍ଡ ବେତକୁ ଜୟ ଓ ବିଜୟଙ୍କୁ ଦେଲେ । ଜୟ ଓ ବିଜୟ ଦୁଇଖଣ୍ଡ ବେତ ଧରି ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରରେ ଜଗୁଆଳି ହେଲେ । ଗଉରୀଙ୍କ ବେତକୁ ପ୍ରତିହାରୀମାନେ ଧାରଣ କରିଥାନ୍ତି ।

## ପୂଜା ଓ ବିଧି 
ଗଉରୀ ବେତକୁ ତନ୍ତ୍ର ସିଦ୍ଧ କରାଯାଏ । ପ୍ରତିବର୍ଷ ଦୁର୍ଗୋତ୍ସବରେ ଭାବେ ବେତକୁ ଘରେ ବସାଇ ପୂଜା କରାଯାଏ । ଏହା ସମ୍ମୁଖରେ ଶୀତଳ ଭୋଗ କରାଯାଏ । ଦୁର୍ଗାଙ୍କ ଶଙ୍ଖୁଡ଼ି ଭୋଗ ବେଳେ ଏହି ବେତକୁ ଖଣ୍ଡୁଆ ଘୋଡାଇ ଦିଆଯାଏ । ଦଶହରା ଦିନ ପୂଜାରୁ ଉଠାଯାଏ ଓ ବେତଯୋଡ଼ିକ ଆଣି ମହାଭୈରବ ରୂପି ଜଗନ୍ନାଥ ବିଜେ କରିଥିବା ରତ୍ନସିଂହାସନରେ ସ୍ପର୍ଶ କରାଯାଏ । ଏହାକୁ ମନ୍ତ୍ର ଓ ତନ୍ତ୍ର ପଦ୍ଧତିରେ ପୂଜା କରାଯାଉଥବା ଅନେକ କୁହନ୍ତି । ଏହି ବେତ ବାଡ଼ି ପ୍ରତିହାରୀ ସେବକଙ୍କ ଆୟୁଧ ବୋଲି ମଧ୍ୟ କେତେକ କହନ୍ତି । ପ୍ରତିଦିନ ପ୍ରତିହାରୀ ସେବକମାନେ ବାଡ଼ି ଧରି ଆସି ପ୍ରଥମେ ଭିତର କାଠ ନିକଟରେ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ମୁଣ୍ଡିଆ ମାରି ‘ମଣିମା, ମଣିମା' ଡାକନ୍ତି । ଏହାପରେ ନିଜ ସେବା ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତି । ଏହି ବେତକୁ ସିଦ୍ଧ ବେତ ବୋଲି କେତେକ କହନ୍ତି । କଥିତ ରହିଛି - "କାଳିଆ ଦୁଆର ବେତବାଡ଼ି, ବାଜିଲେ ପାତକ ଯାଏ ଛାଡ଼ି" ।

## ଆଧାର 
## ବାହାର ଲିଙ୍କ 
ଶ୍ରେଣୀ:ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିରରେ ବ୍ୟବହୃତ ସାମଗ୍ରୀ
ସ୍ପାଇନା ବାଇଫିଡା

**ସ୍ପାଇନା ବାଇଫିଡା**,  (ଲାଟିନ ଭାଷାରେ ଏହାର ଅର୍ଥ ଦ୍ୱିଖଣ୍ଡିତ ମେରୁହାଡ଼) ଏକ ଜନ୍ମଗତ ରୋଗ ଯେଉଁଥିରେ ମେରୁଅସ୍ଥି ଓ ମେରୁଦଣ୍ଡ ଆବରଣର ପୃଷ୍ଠଭାଗ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଆଚ୍ଛାଦିତ ହୋଇନଥାଏ&nbsp;।  ଏହା ତିନି ପ୍ରକାର ଦେଖାଯାଏ: ସ୍ପାଇନା ବାଇଫିଡା ଓକଲ୍ଟା, ମେନିଙ୍ଗୋସିଲ ଓ ମାୟେଲୋମେନିଙ୍ଗୋସିଲ ।  ଏହା ଅଣ୍ଟାରେ ଦେଖାଯାଏ କିନ୍ତୁ ମଝି ପିଠି ଓ ବେକରେ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଇପାରେ ।   ଓକଲ୍ଟା ରୋଗରେ ଲକ୍ଷଣ ନ ଥାଏ ବା ସାମାନ୍ୟ ଥାଏ  । 

ଜେନେଟିକ ଓ ପରିବେଶ ପ୍ରଭାବରୁ ସ୍ପାଇନା ବାଇଫିଡା ରୋଗ ହେବା ସନ୍ଦେହ କରାଯାଏ । ଗର୍ଭାବସ୍ଥାରେ ଯଥେଷ୍ଟ ଫୋଲେଟ ନ ମିଳିବା ମଧ୍ୟ ଏକ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ କାରଣ ହୋଇପାରେ ।  ସଙ୍କଟଦାୟୀ କାରକ ମଧ୍ୟରେ କେତେକ ବାତ ନିରୋଧକ ଔଷଧ (antiseizure medications), ମୋଟାପା ଓ ଅନୁପଯୁକ୍ତ ଡାଏବେଟିସ ଚିକିତ୍ସା ଉଲ୍ଲେଖାଯୋଗ୍ୟ  ।  ନିଉରାଲ ଟ୍ୟୁବ ତୃଟି ଯୋଗୁ ଏହି ରୋଗ ଦେଖାଯାଏ ଯେପରିକି ଆନେନକେଫାଲି ଓ ଏନକେଫାଲୋସିଲ ରୋଗ ସମାନ ଧରଣର ତୃଟିରୁ ହୋଇଥାଏ  ।

ମହିଳାଙ୍କୁ ଗର୍ଭ ଧାରଣ ପୂର୍ବରୁ ଓ ଗର୍ଭାବସ୍ଥାରେ ଯଥେଷ୍ଟ ଫୋଲେଟ ଦେଲେ ଏହି ରୋଗକୁ ପ୍ରତିରୋଧ କରିହୁଏ  । ଖୋଲା ସ୍ପାଇନା ବାଇଫିଡା ଥିଲେ ଅପରେସନ କରି ଜନ୍ମ ପୂର୍ବରୁ ବା ପରେ ତାହାକୁ ବନ୍ଦ କରିଦିଆଯାଇପାରିବ  ।  ସଂଯୁକ୍ତ ମେରୁଦଣ୍ଡକୁ ଅପରେସନ କରି ମରାମତ କରାଯାଏ ଓ ହାଇଡ୍ରୋକେଫାଲସ ଥିଲେ ସଣ୍ଟ ଦିଆଯାଏ  ।  ଚଳତଶକ୍ତି ଅଭାବ ଥିଲେ କ୍ରଚେସ ବା ହୁଇଲଚେୟାର ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ  ।  ପରିସ୍ରା କରିହେଉନଥିଲେ ପରିସ୍ରା କାଥେଟର ଦିଆଯାଏ । 

ପ୍ରାୟ ୫ % ଲୋକଙ୍କର ସ୍ପାଇନା ବାଇଫିଡା ଥାଏ  । ବିଭିନ୍ନ ଦେଶରେ ଅନ୍ୟ ପ୍ରକାରର ସ୍ପାଇନା ବାଇଫିଡା ହାର ଅଲଗା ହୁଏ, ପ୍ରତି ଏକ ହଜାରରେ ୦.୧ରୁ ୫ ଜଣଙ୍କର ଥାଏ । ବିକଶିତ ଦେଶରେ ଜନ୍ମ ସମୟରେ ପ୍ରତି ୧୦୦୦ରେ ୦.୪ ଛୁଆର ଏହି ରୋଗ ଥାଏ ।  ଆମେରିକାରେ ପ୍ରତି ୧୦୦୦ ଛୁଆରେ ୦.୭ ଜଣଙ୍କର ଏହି ରୋଗ ଥାଏ,  ଏହି ପାର୍ଥକ୍ୟ କକେଶିଆନ ବଂଶ ଯୋଗୁ ଓ ଆଂଶିକ ଭାବେ ପାରିପାର୍ଶ୍ୱିକ ପ୍ରଭାବ ଯୋଗୁ ହେଉଥିବା ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଏ  ।

## ଆଧାର 
ଶ୍ରେଣୀ:ଚିକିତ୍ସା ବିଜ୍ଞାନ
ମହାସ୍ନାନ

ପ୍ରତିଦିନ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ସ୍ନାନ ନୀତି ହେଉଥିବା ବେଳେ କିଛି ଅଘଟଣ ଘାଟିଲେ ବା ବିଶେଷ ନୀତି ହେଲେ **ମହାସ୍ନାନ** ହୁଏ । ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ଏହି ସ୍ନାନ ୬ ପ୍ରକାର । ଯଥା - ମହାସ୍ନାନ, ଛୁଆଁ ମହାସ୍ନାନ, ପର୍ବତିଆ ମହାସ୍ନାନ, ପାହାଡ ଉଠା ମହାସ୍ନାନ, ବଡ଼ ମହାସ୍ନାନ, ଯାତ୍ରାଙ୍ଗୀ ମହାସ୍ନାନ ।

* ମହାସ୍ନାନ -ଏହା ଏକ ବିଶେଷ ସ୍ନାନ ବିଧି । ଲୋକମୁଖରେ ଏହାକୁ ମା ସ୍ନାନ, ମାଘ ସ୍ନାନ ଭାବରେ କୁହାଯାଏ ।
* ଛୁଆଁ ମହାସ୍ନାନ - ସାହାଣମେଳା ଓ ଅନ୍ୟ ସମୟରେ ପାଳିଆ ପୁଷ୍ପାଳକ ପୂଜାପଣ୍ଡାଙ୍କ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କେହି ଠାକୁରଙ୍କୁ ଛୁଇଁ ଦେଲେ ଏହି ମହାସ୍ନାନ କରାଯାଏ ସେଥିପାଇଁ ଏହାକୁ ଛୁଆଁ ମହାସ୍ନାନ କୁହାଯାଏ ।
* ପର୍ବତିଆ ମହାସ୍ନାନ - ମନ୍ଦିର ପରିସର  ମଧ୍ୟରୁ ଶବ ବାହାରିଲେ  ଓ ମନ୍ଦିର ଭିତରେ କୁକୁର ପଶିଲେ ମହା ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଏହି ମହା ସ୍ନାନ ହୁଏ । ଏଥିରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମନ୍ଦିର ଶୋଧ କରାଯାଏ ଓ ଠାକୁରଙ୍କ ବସ୍ତ୍ର ବଦଳାଇବା ସହ ଆଉଥରେ ବେସ କରାଯାଏ ।
* ପାହାଡ ଉଠା ମହାସ୍ନାନ - ପୂଜା ଠା ହେବା ପରେ ବା ବସିଥିବା ବେଳେ ଚକାତଳୁ (ରତ୍ନ ସିଂହାସନ ମହା ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଆସ୍ଥାନ ଚକା) ଜୟବିଜୟ ଦ୍ୱାର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଞ୍ଚଳରେ ପାନଛେପ, ମଇଳା , ପରିସ୍ରା ଆଦି ପଡିଥିବା ଜଣାଗଲେ ଏହି ମହାସ୍ନାନ କରାଯାଏ । ସେଥିରେ ମଧ୍ୟ ବଡ଼ ଦେଉଳ ଶୋଧ କରାଯାଏ । ଠାକୁରଙ୍କ ନୀତି ବନ୍ଦ ରୁହେ ଓ ମହା ସ୍ନାନ ପରେ ପୁଣି ନୀତି ହୁଏ ।
* ବଡ଼ ମହାସ୍ନାନ - ଭିତର ପୋଖରିଆରୁ ଜଳବିଜୟ ଦ୍ୱାର ମଧ୍ୟରେ ଝାଡା, ପରିସ୍ରା, ରକ୍ତବାନ୍ତି,ଛେପଖଙ୍କାର ଆଦି ପଡିଥିଲେ ଏହି ମହାସ୍ନାନ କରାଯାଏ ।
* ଯାତ୍ରାଙ୍ଗୀ ମହାସ୍ନାନ -ଯାତ୍ରା ଦିନ ମାନଙ୍କରେ ହେଉଥିବା ଏକ ଅତିରିକ୍ତ ଶୁଦ୍ଧି ବା ସ୍ନାନନୀତି ।ବିଭିନ୍ନ ଯାତ୍ରାରେ ଏହା ହେଉଥିବା ବେଳେ ରଥଯାତ୍ରାରେ ଯାଇ ମହାପ୍ରଭୁ ଯଜ୍ଞଦେବୀରେ ବିଜେ କରିବା ପରେ ଓ ବାହୁଡାଯାତ୍ରାରେ ଫେରି ରତ୍ନବେବୀରେ ବିଜେ କରିବା ପରେ ଏହି ଯାତ୍ରାଙ୍ଗୀ ମହାସ୍ନାନ କରାଯାଏ ।

## ଆଧାର 
ଶ୍ରେଣୀ:ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ନୀତି
ଧ୍ୱଜବତା

**ଧ୍ୱଜବତା** ଏକ କଣ୍ଟା ଅଟେ । ରଥରେ ପ୍ରଥମେ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରରୁ ଆସି ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ଆଜ୍ଞାମାଳ ଝୁଲିବା ପାଇଁ ଏହି କଣ୍ଟା ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ । ରଥ ନିର୍ମାଣରେ ପାଖାପାଖି ୩ କୁଇଣ୍ଟାଲ ଓଜନର ଲୁହାକଣ୍ଟା ବ୍ୟବହାର ହୁଏ । କିନ୍ତୁ, ଧ୍ୱଜବତା ହେଉଛି ଏକମାତ୍ର କଣ୍ଟା ଯାହା ଉପରେ କେବଳ ଆଜ୍ଞାମାଳ ଝୁଲେ, ଆଉ ସମସ୍ତ କଣ୍ଟା କେବଳ କାଠ ଯୋଡିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର ହୁଏ । 

## ନିର୍ମାଣ ବିଧି ଓ ବ୍ୟବହାର 
ଏହି କଣ୍ଟା ଦୋଳବେଦୀ ପରିସରରେ କମାର ସେବକମାନେ ତିଆରି କରିଥା'ନ୍ତି । ରୁକ୍ମିଣୀ ହରଣ ଏକାଦଶୀ ଦିନ ଏହି କଣ୍ଟା ତିଆରି ଆରମ୍ଭ କରିବା ବିଧି ରହିଛି । ୧୭ କମାର ସେବକ ଏହି କଣ୍ଟାକୁ ମାପ ଅନୁସାରେ ନିର୍ମାଣ କରିଥାନ୍ତି । ବାହି ଉପରେ ଯେଉଁ ଧ୍ୱଜବତା (କାଠ) ଥାଏ ସେଥିରେ ଏହି କଣ୍ଟା ପିଟାଯାଏ । ଏହାର ଲମ୍ବା ୧୪ ଇଞ୍ଚ । ଗୋଟିଏ ରଥରେ ୪ଟି ହିସାବରେ ୩ଟି ରଥରେ ୧୨ଟି ଧ୍ୱଜବତା ବ୍ୟବହାର ହୁଏ । ନେତ୍ର ଉତ୍ସବରେ ୩ ରଥ ସିଂହଦ୍ୱାରରେ ପହଞ୍ଚିବା ପରେ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ନିକଟରୁ ଆଜ୍ଞାମାଳ ଆସିଥାଏ । ସେତେବେଳେ ଏହି କଣ୍ଟାରେ ଆଜ୍ଞାମାଳ ଝୁଲାଯାଏ । ଏହି କଣ୍ଟା ସହ ଦଣ୍ଡା ବିଡ଼ିଆ, ଗରଗରା, ଯୋଖା ପ୍ରଭୃତି କଣ୍ଟା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଏ ।

## ଆଧାର 
## ବାହାର ଲିଙ୍କ 
ଶ୍ରେଣୀ:ରଥ ନିର୍ମାଣ ସାମଗ୍ରୀ
ଶ୍ରେଣୀ:୨୦୧୫ ନବକଳେବର ଗଣସମ୍ପାଦନାରେ ଗଢ଼ା ବା ଉନ୍ନତ କରାଯାଇଥିବା ପ୍ରସଙ୍ଗମାନ
ଖୁରି ନାୟକ

**ଖୁରି ନାୟକ**, ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିରର ଏକ ପ୍ରକାରର ସେବକ ଅଟନ୍ତି । ସେ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ଉପରେ ରାଶି, ନକ୍ଷତ୍ର ଓ ଗ୍ରହର କି ପ୍ରଭାବ ରହିବ ଜଣେଇଥା'ନ୍ତି । 

## କାର୍ଯ୍ୟ 
ଖୁରି ନାୟକ ସେବା କରୁଥିବା ସେବକ ହେଉଛନ୍ତି ଶାଢ଼ୀବନ୍ଧା ଗ୍ରହବିପ୍ର ସେବକ । ପ୍ରତିଦିନ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ମଙ୍ଗଳଆଳତୀ ନୀତି ବଢ଼ି ଅବକାଶ ଆରମ୍ଭ ହେବା ବେଳେ ସେ ମନ୍ଦିରକୁ ଆସନ୍ତି । ବେହରଣ ଦ୍ୱାର ନିକଟରେ ବସନ୍ତି ଏବଂ ସେହିଠାରେ ଠାକୁରଙ୍କ ରାଶି, ନକ୍ଷତ୍ର ଓ ଗ୍ରହ ଚଳନ ସମ୍ପର୍କରେ ବିଚାର ଶୁଣାନ୍ତି । ସେହିଦିନ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କର ରାଶିରେ କି ଯୋଗ ରହିଛି, ଘାତ ଅଛି କି ଭଲଫଳ ରହିଛି ତାହା ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି । ପ୍ରତିଦିନ ରାଶି ଫଳ ଶୁଣାଇବା ବ୍ୟତୀତ ଖୁରି ନାୟକ ଠାକୁରଙ୍କ ସ୍ୱନକ୍ଷତ୍ର ବା ଯାନିଯାତ୍ରା ହେବାର ଅଲେ ପୂର୍ବରୁ ତଡ଼ଉକରଣଙ୍କୁ ଜଣାନ୍ତି । ସବୁ ଉତ୍ସବରେ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କର ରାଶି ନକ୍ଷତ୍ର ଓ ଗ୍ରହଚଳନ ସମ୍ପର୍କରେ ବୁଝାଇ ଦିଅନ୍ତି । ଠାକୁରଙ୍କ ବିଜେ ପାଇଁ କେଉଁ ସମୟ ଶୁଭ ଓ କେଉଁ ସମୟ ଅଶୁଭ ତାହା ମଧ୍ୟ ଜଣାନ୍ତି ।

ଦୋଳପୂର୍ଣ୍ଣମୀ ଦିନ ବଡ଼ ଦେଉଳରେ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କର ଅବକାଶ ନୀତି ବଢ଼ିବା ପରେ ଶ୍ରୀଛାମୁରେ ନୂତନ ପଞ୍ଜିକା ପାଠ କରନ୍ତି । ୨୧ ଦିନ ବାହାର ଚନ୍ଦନ ଓ ୨୧ ଦିନ ଭିତରେ ଚନ୍ଦନ, ମୋଟ ୪୨ ଦିନ ଯାକ ଚନ୍ଦନନୀତି ସମୟରେ ଦିନ ଓ ରାତ୍ର ଆଲଟ ଲାଗି ବେଳେ ଦକ୍ଷିଣଦ୍ୱାରରେ 'ଖୁରି' (ଯେପରି ଘଡ଼ି ସମୟର ଏକ ପରିମାଣ, ସେହିପରି ଖୁରି ମଧ ସମୟର ଏକ ପରିମାଣ) ଧରି ବସି ସେବକମାନଙ୍କୁ ଖବର ଦିଅନ୍ତି ।

ବଳଭଦ୍ରଙ୍କ ରାଶି ହେଉଛି 'ଶ୍ରବଣ ମକର', ଦେବୀ ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କର ରାଶି ହେଉଛି 'ଜ୍ୟେଷ୍ଠା ବିଛା' ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ରାଶି ହେଉଛି 'ରୋହିଣୀ ବୃଷ' । ଏହି ରାଶିର ଖୁରି ନାୟକ ଗଣନା କରି ପ୍ରତିଦିନ ବିବରଣୀ ଶୁଣାନ୍ତି ।

## ଆହୁରି ଦେଖନ୍ତୁ 
* ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର ସେବକ ତାଲିକା

## ଆଧାର 
## ବାହାର ଲିଙ୍କ 
ଶ୍ରେଣୀ:ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର ସେବକ
ଅଗ୍ନୀଶ୍ୱର ମହାଦେବ

ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିରରେ ତାଙ୍କୁ ବେଢି ରହିଛନ୍ତି ଅନେକ ଦେବା ଦେବୀ । ତାଙ୍କ ପାକଶାଳାର ଅଗ୍ନିକୁ ଘେରି ରହିଛନ୍ତି **ଅଗ୍ନିଶ୍ୱର ମହାଦେବ** ବା **ଆଗ୍ନେୟଶ୍ୱର ମହାଦେବ **। ରୋଷଘର ରାସ୍ତା କୋଣରେ ଏହି ମହାଦେବ ବିରାଜିତ ।
## ଧାର୍ମିକ ବିଶ୍ୱାସ
କଥିତ ଅଛି, ଏହି ଶିବ ହେଉଛନ୍ତି ଅଗ୍ନି ସ୍ୱରୂପ । ତେଣୁ ତାଙ୍କ ପାଖ ଦେଇ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ଭୋଗ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ବୁହାଯାଉଥିବା ଅନ୍ନ ବ୍ୟଞ୍ଜନାଦୀ କୌଣସି ସମୟରେ ସିଦ୍ଧ ହୋଇ ନଥିଲେ, ତାହା ଏହାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ପଡିବା ମାତ୍ରେ ସିଦ୍ଧ ହୋଇଯାଏ । ଏହି ଅଗ୍ନି ଦେବଙ୍କ ଦର୍ଶନରେ ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ ହୁଏ । ମୁକ୍ତି ଚିନ୍ତାମଣି ଗ୍ରନ୍ଥ ଅନୁସାରେ ଅଗ୍ନିଶ୍ୱର ମହାଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ସ୍ତୁତି ପଥ କଲେ ଅଶେଷ କଲ୍ୟାଣ ହୁଏ । 
*ଅଗ୍ନିଶ୍ୱରଂ ମହାରୁଦ୍ରଂ ବିଷ୍ଣୁପାକ ବିଶୋଧକମ*
  *ମହାଜ୍ୱାଳାମୟଂ ଶମ୍ଭୁ ନମାମି ଚନ୍ଦ୍ର ଶେଖରମ*
ଅର୍ଥାତ, ହେ ଅଗ୍ନିଶ୍ୱର, ତୁମେ ରୁଦ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମହାରୁଦ୍ର, ତୁମେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଉଦେଶ୍ୟରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ପାକର ବିଶୋଧକ ,ତୁମେ ମହଜ୍ୱାଳାମୟ ଶମ୍ଭୁ , ତୁମେ ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର , ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରୁଅଛି ।

## ମନ୍ଦିରର ଅବସ୍ଥାନ 
### ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ବେଢ଼ା ଭିତରେ
ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର ବେଢାରେ ଏହି ମନ୍ଦିର ଛୋଟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଏହାର ପ୍ରସିଦ୍ଧି ରହିଛି । ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ବାଇଶି ପାହାଚ ଅତିକ୍ରମ କରି କୁର୍ମା ବା ଭିତର ବେଢାରେ ପହଞ୍ଚିବା ପରେ ଭୋଗ ମଣ୍ଡପ ମନ୍ଦିରର ସମୁଖ ତଥା ପାକଶାଳା ପରଜନତା ଯାଇଥିବା ରାସ୍ତାର ଆଗ୍ନେୟ କୋଣକୁ ଲାଗି ଅଗ୍ନିଶ୍ୱର ମହାଦେବଙ୍କ ମନ୍ଦିର ଅଛି ।ଏହି ମନ୍ଦିରଟି ଛୋଟ ଓ ଅପେକ୍ଷାକୃତ ଭାବେ ବେଢା ପତନଠାରୁ ନିମ୍ନରେ ଅଛି । ଆଗ୍ନେୟ କୋଣର ରକ୍ଷକ ଭାବେ ଏହି ମହାଦେବ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିବାରୁ ଏହାଙ୍କ ନାମ 'ଅଗ୍ନିଶ୍ୱର' । ଅଗ୍ନିଶ୍ୱର ମହାଦେବ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାକ ବିଶୋଧକ ଭାବେ ବିଦିତ । ତେଣୁ ଏହା ମହାଦେବ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ପାକଶାଳାର ଅଗ୍ନି ରକ୍ଷକ ଭାବେ ପରିଚିତ ।
### ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ବେଢ଼ା ବାହାରେ
ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ସ୍ୱତ୍ୱଲିପି ଅନୁଯାୟୀ ପୁରୀର ବଡ଼ଦେଉଳ ସାହି ପ୍ଲଟ ନମ୍ବର ୧୧୬ରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏହି ମହାଦେବ ମନ୍ଦିରର କୌଣସି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସେବକ ନାହାନ୍ତି କି କୌଣସି ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଖଞ୍ଜ ନାହିଁ । ଶିବରାତ୍ରୀ ଦିନ କୋଠାରୁ ଦିଆହେବା ଚଣା ଖଜା ଇତ୍ୟାଦି ପୂଜାପଣ୍ଡା ଭୋଗ ଲାଗି କରିଥାଆନ୍ତି ।
## ଆଧାର 
ଶ୍ରେଣୀ:ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର ପରିସର
ଶ୍ରେଣୀ:୨୦୧୫ ନବକଳେବର ଗଣସମ୍ପାଦନାରେ ଗଢ଼ା ବା ଉନ୍ନତ କରାଯାଇଥିବା ପ୍ରସଙ୍ଗମାନ
ଶ୍ରେଣୀ:ହିନ୍ଦୁ ଦେବତା
ଗ୍ରହଣ ଖଣ୍ଡିଆ

ଗ୍ରହଣ ଖଣ୍ଡିଆ, (ଇଂରାଜୀ ଭାଷାରେ କ୍ଳେଫ୍ଟ ଲିପ୍ ବା କ୍ଳେଫ୍ଟ ପ୍ୟାଲେଟ୍ ବା ଓରୋଫେସିଆଲ କ୍ଳେଫ୍ଟ  ଯଥାକ୍ରମେ  **Cleft lip and cleft palate** ବା **orofacial cleft** ବା **cleft lip and palate**), ଏକ ରୋଗ ସମୂହ ଯେଉଁଥିରେ ଓଠରେ ଫାଙ୍କ (ସି.ଏଲ) ଥାଏ ବା ପ୍ୟାଲେଟରେ (ସି.ପି) ଫାଙ୍କ ଥାଏ ବା ଉଭୟ ଏକାଠି (ସି. ଲ.ପି) ଥାଆନ୍ତି ।  ଓଠ ଖଣ୍ଡିଆ ଉପର ଓଠରେ ଦେଖାଯାଏ ଓ ଏହା ନାକକୁ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟାପିପାରେ ।  ଏହି ଖଣ୍ଡିଆ ଏକ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ହୁଏ ବା ଉଭୟ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ହୁଏ ବା ମଝିରେ ହୁଏ ।  କ୍ଳେଫ୍ଟ ପ୍ୟାଲେଟ ରୋଗରେ ତାଳୁରେ ଫାଙ୍କ ଥାଇ ନାକ ଓ ପାଟି ଏକାକାର ହୋଇଯାଏ ।  ଖାଇବା ଅସୁବିଧା, ଶୁଣିବା ଅସୁବିଧା ଓ ବାରମ୍ବାର ମଝିକାନ ସଂକ୍ରମଣ ଏହି ରୋଗ ଯୋଗୁ ହୁଏ ।    ପ୍ରାୟ ଅଧାରୁ କମ ରୋଗୀଙ୍କର ଏହି ରୋଗ ସହିତ ଅନ୍ୟ ରୋଗ ସହବନ୍ଧିତ ହେବା ଦେଖାଯାଏ । 

ଗର୍ଭାବସ୍ଥାରେ ଶିଶୁର ବିକାଶ ସମୟରେ ମୁଖର ତନ୍ତୁମାନେ ସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇ ନ ପାରିବାରୁ ଏହି ରୋଗ ହୁଏ ।  ଏଗୁଡ଼ିକ ଏକ ପ୍ରକାର ଜନ୍ମଗତ ଦୋଷ ଯୋଗୁ ହୁଏ । ଏହାର କାରଣ ଅଜଣା ।   ପୂର୍ବରୁ ଏହାକୁ ଇଂରାଜୀ ଭାଷାରେ ‘“କୁହାଯାଉଥିଲା’”  କିନ୍ତୁ ଏହା ଶୃତିକଟୁ ହେବା ଯୋଗୁ ନାମ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିଦିଆଗଲା । 

## ଆଧାର 
ଶ୍ରେଣୀ:ଚିକିତ୍ସା ବିଜ୍ଞାନ
କୁଞ୍ଜବିହାରୀ ତ୍ରିପାଠୀ

**କୁଞ୍ଜବିହାରୀ ତ୍ରିପାଠୀ** (୪ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୧୯୧୧ - ୧୫ ଜୁନ ୨୦୦୧) ଜଣେ ଭାରତୀୟ ଶିକ୍ଷାବିତ, ଅଧ୍ୟାପକ ତଥା ଓଡ଼ିଆ, ସଂସ୍କୃତ ଓ ପାଲି ଭାଷା ଗବେଷକ ଥିଲେ ।  ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର ଇତିହାସ, ଲିପିତତ୍ତ୍ୱ, ଭାଷାତତ୍ତ୍ୱ ଆଦି ବିଷୟରେ ସେ ଆଜୀବନ ଗବେଷଣା କରିଥିଲେ । ୧୯୩୮ ମସିହାରେ ରେଭେନ୍ସା ମହାବିଦ୍ୟାଳୟରେ ସଂସ୍କୃତ ବିଭାଗର ଅଧ୍ୟାପକ ଭାବରେ ଚାକିରି ଆରମ୍ଭ କରି ସେ ପରେ ୧୯୫୩ ମସିହାରେ ଲଣ୍ଡନ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟରରୁ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ଓ ଲିପିରେ ଡକ୍ଟରେଟ କରିଥିଲେ । ସେ ବ୍ରହ୍ମପୁର ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟର ସ୍ନାତକୋତ୍ତର ଓଡ଼ିଆ ବିଭାଗର ମୁଖ୍ୟ ମଧ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟକରିଥିଲେ । ତାଙ୍କ ଗବେଷଣା ନିମନ୍ତେ ସେ ୧୯୮୮ ମସିହାରେ ସାରଳା ସମ୍ମାନ ଲାଭକରିଥିଲେ ।

୨୦୦୧ ଜୁନ ୧୫ରେ କଟକରେ ତାଙ୍କର ଦେହାନ୍ତ ହୋଇଥିଲା ।*
* *ଦ ଇଭଙ୍ଗୁସନ୍ ଅଫ୍ ଓଡ଼ିଆ ଲାଙ୍ଗୁଏଜ୍ ଆଣ୍ଡ ସ୍କ୍ରିପ୍ଟ*
* *ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ଓ ଲିପିର ବିବର୍ଭନ*
* *ବିଲାତରେ ଓଡ଼ିଆ ପୋଥି*
* *ଆମ ଘର ପୋଥି*
* *ଓଡ଼ିଆ ଲିପି ତତ୍ତ୍ୱ*
* *ପୁଷ୍ଠାଞ୍ଜଳି (କବିତା ସଂକଳନ)*
* *ବନ୍ଦଳିକା (କବିତା ସଂକଳନ)'' 

## ସମ୍ମାନ ଓ ପୁରସ୍କାର 
* ସାରଳା ସମ୍ମାନ, ୧୯୮୮
* ସାହିତ୍ୟ ବିଶାରଦ (ପୁରୀ ଗଜପତି ମହାରାଜଙ୍କଦ୍ୱାରା ପ୍ରଦତ୍ତ)

## ମୃତ୍ୟୁ 
୨୦୦୧ ମସିହା ଜୁନ ୧୫ତାରିଖରେ କଟକ ପ୍ରଫେସରପଡ଼ାସ୍ଥିତ ନିଜ ବାସଭବନରେ ତାଙ୍କର ଦେହାନ୍ତ ହୋଇଥିଲା ।

## ଆଧାର 
ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୧୧ ଜନ୍ମ
ଶ୍ରେଣୀ:୨୦୦୧ ମୃତ୍ୟୁ
ଶ୍ରେଣୀ:କଟକ ଜିଲ୍ଲାର ଲୋକ
ଶ୍ରେଣୀ:ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟ
ଶ୍ରେଣୀ:ସାରଳା ସମ୍ମାନ ସମ୍ମାନିତ
ଶ୍ରେଣୀ:ଓଡ଼ିଆ ଲୋକ
ବିକଳାନନ୍ଦ କର

**ବିକଳାନନ୍ଦ କର** (ବିକଳି କର), ସାଲେପୁର ମିଠାର ଜନକ । ଓଡ଼ିଶାର ରସଗୋଲା ଦେଶ ବିଦେଶରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରିବାର ଶ୍ରେୟ ବିକଳାନନ୍ଦଙ୍କୁ ହିଁ ଯାଏ । 

## ବାଲ୍ୟଜୀବନ 
ବିକଳାନନ୍ଦ ୧୯୦୨ ମସିହା ନଭେମ୍ବର ୧୪ ତାରିଖ (କାର୍ତ୍ତିକ ମାସ ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷ ଚତୁର୍ଦଶୀ ତିଥି)ରେ ଚନ୍ଦ୍ରାଦେଇପୁର ଗ୍ରାମର ଏକ ଗରିବ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପରିବାରରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ନିଧି କର ଓ ମାତାଙ୍କ ନାମ ସାବିତ୍ରୀ ଦେବୀ । ତାଙ୍କ ଜନ୍ମର ପନ୍ଦର ବର୍ଷ ପୂର୍ବରୁ ତାଙ୍କ ଜଣେ ଭଉଣୀଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଯାଇଥିଲା । ବହୁ ତପସ୍ୟା ଓ କାଳାଗ୍ନିରୁଦ୍ରଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦରୁ ବିକଳାନନ୍ଦ କର ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥଲେ । ପିତାମାତା ତାଙ୍କ ନାମ ଦେଇଥିଲେ *ବିକଳା* । ସେବେଠାରୁ ତାଙ୍କୁ *ବିକଳି କର* ପରିଚୟ ମିଳିଥିଲା । 

ବିକଳି କରଙ୍କ ବାଲ୍ୟଜୀବନ ଦୁଃଖରେ ବିତିଥିଲା । ଅଳ୍ପ ବୟସରୁ ସେ ତାଙ୍କ ପିତାମାତାଙ୍କୁ ହରେଇଥିଲେ । ମାତ୍ର ଷଷ୍ଠ ଶ୍ରେଣୀରେ ପାଠରେ ଡୋରୀ ବନ୍ଧା ହୋଇଥିଲା ଓ ସେ କାମ ଅନ୍ୱେଷଣରେ କଲିକତା ପଳେଇ ଯାଇଥିଲେ । କଲିକତାରେ ଜଣେ  ରେଳବାଇ ଅଫିସରଙ୍କ ପରିବାରରେ ମାସକୁ ୧୫ଟଙ୍କା ବେତନରେ ରୋଷେୟା ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ । ସେ, ସେହି ପରିବାରର ଜଣେ ସଦସ୍ୟ ଭଳି ଶ୍ରଦ୍ଧା ସମ୍ମାନ ପାଇଥିଲେ । କ୍ରମେ ରୋଷେଇ ବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗମ ହୋଇଥିଲେ ଓ ବିଭିନ୍ନ ମିଠା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ଶିକ୍ଷା କରିଥିଲେ । ସେହି ପରିବାରରେ ୭/୮ ବର୍ଷ ଚାକିରୀ କରିବା ପରେ, ସେ ଏକ ମିଠା ଦୋକାନରେ ଚାକିରୀ କରି ବିଭିନ୍ନ ମିଠା ତିଆରି କରିବା ଶିଖିଲେ । ସେ ଦୋକାନରେ ମାଲିକଙ୍କ ବ୍ୟବହାର ଓ ଅନିୟମିତ ବେତନରେ ଅତିଷ୍ଠ ହୋଇ, ସେ ୧୯୨୮ ମସିହାରେ ସାଲେପୁର ଫେରି ଆସିଥିଲେ । 

## ସାଲେପୁର ରସଗୋଲାର ଇତିହାସ
ସାଲେପୁର ବଜାର ସେତେବେଳେ ଖୁବ ଛୋଟ ଥିଲା । ମାତ୍ର ଗୋଟିଏ ଦୁଇଟି କ୍ୟାବିନରେ ଚା’ ଦୋକାନ, ୨/୩ଟି ତେଜରାତି ଦୋକାନ ଓ କେତୋଟି ପାନ ଦୋକାନ ହିଁ ଥିଲା । ତାଙ୍କ ସମ୍ପର୍କୀୟ ବଡ଼ଭାଇ ରାମଚନ୍ଦ୍ର କରଙ୍କର ଏକ ଜଳଖିଆ ଦୋକାନ ସାଲେପୁର ବଜାର ବରଗଛ ମୂଳେ ଥଲା । ରାମଚନ୍ଦ୍ର ଦୋକାନଟିକୁ ଚଳାଇ ନପାରି ବିକଳାନନ୍ଦଙ୍କୁ ସମର୍ପିଦେଇ ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ହୋଇଗଲେ । ଏହିଠାରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା ସାଲେପୁର ରସଗୋଲାର ଜୟଯାତ୍ରା । ଦୀର୍ଘ ୮୦ବର୍ଷରୁ ଉର୍ଦ୍ଧ ସାଲେପୁର ରସଗୋଲା ମିଷ୍ଟାନ୍ନ ସଂସ୍ଥାଟିର କଳେବର ବୃଦ୍ଧି ପାଇଛି । ଛୋଟ ସାଲେପୁରରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା ମିଷ୍ଟାନ୍ନଟି ଆଜି ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱ ଦରବାରରେ ଆଦୃତ ହୋଇପାରିଛି ।  

ବିକଳି କର, ସାଲେପୁର ଅଞ୍ଚଳର ଜଣେ ବଦାନ୍ୟ, ନିରଳସ ଓ ଈଶ୍ୱରପ୍ରେମୀ ବ୍ୟକ୍ତି ଭାବରେ ପରିଚିତ ଥିଲେ । ଭାରତର ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମରେ ଉଦବୁଦ୍ଧ ହୋଇ ସ୍ନାନୀୟ ଅଞ୍ଚଳର ଅନେକ ସଂଗ୍ରାମୀ ସୁରେନ୍ଦ୍ର ପଟ୍ଟନାୟକ, ସୁରେନ୍ଦ୍ରନାଥ ଦ୍ୱିବେଦୀ, ଆକୁଳାନନ୍ଦ ବେହେରା, ପ୍ରାଣକୃଷ୍ଣ ପଢ଼ିଆରୀ, ବିରଜାପ୍ରସାଦ ରାୟ ପ୍ରମୁଖ ସଂଗ୍ରାମୀଙ୍କୁ ନିଜ ଘରେ ଅଜ୍ଞାତବାସରେ ରଖୁଥିଲେ । ସେମାନଙ୍କୁ ଆର୍ଥିକ ଓ ମାନସିକ ସହଯୋଗ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କରୁଥଲେ । ପୋଲିସ ବାହିନୀ ଓ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀଙ୍କ ମଝିରେ ସେ ଏକ ଢାଲ ରୂପେ ରହିଥଲେ । ନିଜେ ବିଶେଷ ପଢ଼ି ପାରିନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଶିକ୍ଷା ପ୍ରତି ତାଙ୍କର ଶ୍ରଦ୍ଧା ରହିଥିଲା । ୧୯୬୪ରେ ଗୁରୁଚରଣ ମହାନ୍ତି, ନରେନ୍ଦ୍ରଚନ୍ଦ୍ର ମଲ୍ଲ, ବାମନ ଚରଣ ପରିଡ଼ା, ବିରଜା ପ୍ରସାଦ ରାୟ, ଡାକ୍ତର ବୈକୁଣ୍ଠନାଥ ଦେବତା, ବ୍ରଜକିଶୋର ଜେନାଙ୍କ ସହ ମିଶି ସେ ସାଲେପୁର କଲେଜ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ । 

ବିକଳାନନ୍ଦ କର ୧୯୭୧ ଅଗଷ୍ଟ ୧୨ତାରିଖ ଦିନ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ ।  ତାଙ୍କ ସ୍ମୃତିରେ ୨୦୦୪ରୁ *ବିକଳାନନ୍ଦ କର ମେମୋରିଆଲ ଟ୍ରଷ୍ଟ* ଗଠନ କରାଯାଇ ସାଲେପୁର ଅଞ୍ଚଳରେ ଲୋକାଭିମୁଖୀ କାର୍ଯ୍ୟ ହାତକୁ ନିଆଯାଉଛି । ଭାରତବର୍ଷରେ ପ୍ରଥମକରି *ବିକଳାନନ୍ଦ କର ବୈଷୟିକ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ କେନ୍ଦ୍ର* ସ୍ଥାପନ କରାଯାଇ, ମିଷ୍ଟାନ୍ନ ପ୍ରସ୍ତୁତି ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ଦିଆଯାଉଛି ।

## ଆଧାର 
ଶ୍ରେଣୀ:ବୃତ୍ତି ଅନୁସାରେ ଓଡ଼ିଆ ଲୋକ
ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୭୧ ମୃତ୍ୟୁ
ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୦୨ ଜନ୍ମ
କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ସାବତ

**କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ସାବତ** ଜଣେ ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର, ମଞ୍ଚ ଓ ଆଲବମ ସଂଗୀତ ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ । ସେ ଟୋପାଏ ସିନ୍ଦୂର ଦି ଟୋପା ଲୁହ, କଥା ଦେଇଥିଲି ମା କୁ ଆଦି ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର, "ଯମୁନା ଘାଟରେ କିଏଲୋ ବଇଁଶୀ ବଜେଇ ଦିଏଲୋ", "ବୋହୁ ଯିବ ଶାଶୁଘର", "ଜୀବନ ଧନ", "ନୂଡ଼ିଆ ପାଣି" ଆଦି ଭଜନ ତଥା "ହଳଦୀ ବସନ୍ତ ଚଢ଼େଇ ତୁ ଆଲୋ" ଆଦି ଆଲବମରେ ସଙ୍ଗୀତ ନିର୍ଦ୍ଦେଶନା ଦେଇଥିଲେ ।

କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଯାଜପୁରର ପାଣିକୋଇଲି ଅନ୍ତର୍ଗତ ଖାନ୍ଦରାପୁର ଗ୍ରାମରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ପାଣିକୋଇଲି ଉଚ୍ଚ ବିଦ୍ୟାଳୟରୁ ସେ ୧୯୮୮ମସିହାରେ ମାଟ୍ରିକ ପାସ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କ ବଡ଼ଭାଇ ବିଶ୍ୱମ୍ବର ସାବତ କଟକର ସମ୍ରାଟ କ୍ୟାସେଟ କମ୍ପାନୀର ମାଲିକ ଅଟନ୍ତି । ବଡ଼ଭାଇଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସୁଥିବା ବିଭିନ୍ନ ସଙ୍ଗୀତ ନିର୍ଦ୍ଦେଶକଙ୍କୁ ଦେଖି କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ସଙ୍ଗୀତ ନିର୍ଦ୍ଦେଶନା ପ୍ରତି ଆଗ୍ରହି ହୋଇଥିଲେ ଓ ହାରମୋନିୟମ ବଜେଇ ସୁରଦେବା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ । ସମ୍ରାଟ କମ୍ପାନୀ ଆନୁକୁଲ୍ୟରେ ତାଙ୍କର ପ୍ରଥମ ଭଜନ ଆଲବମ "ଯମୁନା ଘାଟ" ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇ ବ୍ୟବସାୟିକ ସଫଳତା ଲାଭ କରିଥିଲା । ତାପରେ ସେ ଅନ୍ୟ ଆଲବମ ଓ ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ସଙ୍ଗୀତ ନିର୍ଦ୍ଦେଶନା କରିଛନ୍ତି । 

## ସଙ୍ଗୀତ ନିର୍ଦ୍ଦେଶନା 
### ଆଲବମ 
* ଯମୁନା ଘାଟ
* ଧନମାଳିରେ
* ଚଉରାପାଣି
* କାଜୁକିସିମିସ
* ରାମ୍ବା ହୋ
* କାଙ୍କଡ଼ କଷି
### କଥାଚିତ୍ର 
* ଟୋପାଏ ସିନ୍ଦୁର ଦି ଟୋପା ଲୁହ - ୨୦୦୫
* କଥା ଦେଇଥିଲି ମା'କୁ - ୨୦୦୩
* ତୁ ଆମ ଦିନ ତୁ ଆମ ରାତି
* ମନ ମୋ ଛୁଇଁ ଛୁଇଁ ଯା
* ଏମିତି ପ୍ରେମ କରିଛି କିଏ 

## ଆଧାର 
ଶ୍ରେଣୀ:ଓଡ଼ିଆ ସଙ୍ଗୀତଜ୍ଞ
ଶ୍ରେଣୀ:ଜୀବିତ ବ୍ୟକ୍ତି
ଶ୍ରେଣୀ:ଯାଜପୁର ଜିଲ୍ଲାର ଲୋକ
ଆନନ୍ଦପୁର ମହାବିଦ୍ୟାଳୟ

**ଆନନ୍ଦପୁର ମହାବିଦ୍ୟାଳୟ** ଓଡ଼ିଶାର କେନ୍ଦୁଝର ଜିଲ୍ଲା ଥିବା ଏକ ସରକାରୀ ମହାବିଦ୍ୟାଳୟ । ଏହା କେନ୍ଦୁଝରର ଆନନ୍ଦପୁର ସହରରେ ଅବସ୍ଥିତ । ୧୯୪୬ରେ ସ୍ଥାପିତ ଏହି ମହାବିଦ୍ୟାଳୟ ୨୦୧୫ ବେଳକୁ ୪୫ ବର୍ଷ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲା । ମହାବିଦ୍ୟାଳୟ ଆଜି ୨୦୦୦ରୁ ଅଧିକ ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀ ଓ ୫୨ରୁ ଉର୍ଦ୍ଧ କର୍ମଚାରୀଙ୍କ ଅକୁଣ୍ଠ ସହଯୋଗରେ ଚାଲିଛି । ଏଠାରେ ଉଭୟ +୨ ଓ ସ୍ନାତକ ରହିଛି । +୨ରେ କଳା, ବିଜ୍ଞାନ ଓ ବାଣିଜ୍ୟ ଥିବା ବେଳେ ସ୍ନାତକରେ କଳା, ବିଜ୍ଞାନ ଓ ବାଣିଜ୍ୟ ରହିଛି । ସ୍ନାତକରେ ପ୍ରମୁଖ ବିଷୟରେ ସମ୍ମାନ ଓ ପାସ ରହିଛି । ମହାବିଦ୍ୟାଳୟଟି ଉତ୍ତର ଓଡ଼ିଶା ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ ଅଧୀନରେ ପରିଚାଳିତ । ଏଥିରେ ଏନସିସି ଓ ଏନଏସଏସ  ରହିଛି ।

## ସ୍ଥାପନା 
ଏହା ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନୀୟ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ସହଯୋଗରେ ୧୯୬୪ ମସିହା ଜୁଲାଇ ମାସରେ ଆନନ୍ଦ ଭବନଠାରେ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଥିଲା । ଆରମ୍ଭରେ ୯୦ ଜଣ ଛାତ୍ର ଓ ୬ ଜଣ ଅଧ୍ୟାପକଙ୍କୁ ନେଇ ଏହା ଆରମ୍ଭ କରାଯାଇଥିଲା । 

ଶ୍ରେଣୀ:ମହାବିଦ୍ୟାଳୟ
ଆଲଟ ଲାଗି

ଆଲଟ ଅର୍ଥ ଏକ ବଡ଼ ପଙ୍ଖା । ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ବିଭନ୍ନ ସେବା ମଧ୍ୟରେ ଆଲଟ ଲାଗି ଏକ ଅନନ୍ୟ ସେବା । ଏହି ନୀତିରେ ସେବକମାନେ ଠାକୁରଙ୍କୁ ବଡ଼ ପଖୀରେ ବିଞ୍ଚି ସେବା କରନ୍ତି ।  
## ନୀତି
ପ୍ରତିଦିନ ରାତିରେ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଆଲଟ ଲାଗି କରାଯାଏ । ଠାକୁରଙ୍କୁ ଶୀତଳ ପବନ ଦେବା ପାଇଁ ଏହି ନୀତି ରହିଛି । ଏହା ବ୍ୟତୀତ ଚନ୍ଦନଯାତ୍ରା ୪୨ଦିନ( ୨ ୧ ଦିନ ଭିତର ଚନ୍ଦନ ଓ ୨ ୧ ଦିନ ବାହାର ଚନ୍ଦନ)ଯାକ ଦିନକୁ ଦୁଇଥର(ସକାଳଧୂପ ଓ ସଂଧ୍ୟାଧୂପ ପରେ) ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଆଲଟ ଲାଗି ହୁଏ । ସେହି ସମୟରେ ଜଗମୋହନ ଓ ପୋଖରୀଆ ଅନ୍ଧାର କରାଯାଏ । ଅଖଣ୍ଡ ବଇଠାମାନ (ଅଖଣ୍ଡ ଦୀପ) ଲିଭାଇ ଦିଆଯାଏ । ଘୋଡ଼ାବାରିକ ଖୁଣ୍ଟିଆ ରତ୍ନ ସିଂହାସନକୁ ଲଗାଇ ଘୋଡ଼ା ରଖନ୍ତି । ପଢ଼ିଆରୀ ଦକ୍ଷିଣଦ୍ୱାର ନନ୍ଦାବର୍ତ୍ତରେ ଜଗିବସନ୍ତି । ଆଲଟ ଲାଗି ନିମନ୍ତେ ମଇଲମ, ସୂତାଲୁଗା ଲାଗି(ପବନ ସେବକ ପାଇଁ), ତ୍ରୀମୁଣ୍ଡିରେ ସୁବାସ ଫୁଲ ଲାଗି, କର୍ପୂର ଲାଗି, ବଡ଼ିଆ ମଣୋହୀ ଆଦି କରାଯାଏ । ଖୁରି ନାହାକ ଦକ୍ଷିଣ ଦ୍ୱାରରେ ଖୁରି ଧରି ବସନ୍ତି । ପୁଷ୍ପାଳକ ଖୁରିଏ ତାପରେ ତିନିଜଣ ପଣ୍ଡା ଖୁରିଏ ଆଲଟ କରନ୍ତି । ମାହାରି ସେବା କରନ୍ତି । ଏବେ ପ୍ରତିଦିନ ସଂଧ୍ୟାଧୂପ ପରେ ଏହି ନୀତି ହେଉଛି । ଏହି ସେବା ରଥ ଉପରେ ଓ ଗୁଣ୍ଡିଚା ମନ୍ଦିରରେ ମଧ୍ୟ କରାଯାଏ । ସେଥିପାଇଁ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ଆଲଟ ସାମଗ୍ରୀ ରଥ ସହ ଶ୍ରୀଗୁଣ୍ଡିଚା ଘରକୁ ଯାଏ ।

## ଆଧାର
ଶ୍ରେଣୀ:୨୦୧୫ ନବକଳେବର ଗଣସମ୍ପାଦନାରେ ଗଢ଼ା ବା ଉନ୍ନତ କରାଯାଇଥିବା ପ୍ରସଙ୍ଗମାନ
ଶ୍ରେଣୀ:ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ସେବା
ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ

**ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ** ମାଳବ ଦେଶର ସୋମବଂଶୀୟ ରାଜା ଥିଲେ । ମହାଭାରତ ଓ ପୂରାଣରେ ବର୍ଣିତ ତଥ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଭରତ ଓ ସୁମତିଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥିଲେ ।   ସେ ମାଳବ ଦେଶର ଅବନ୍ତି ନାମକ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଶାସନ କରୁଥିଲେ ଓ ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିରର ତିନି ବିଗ୍ରହଙ୍କୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିବାର କିଛି  ପୁରାଣ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି ।  

## କିମ୍ବଦନ୍ତୀ
ସ୍କନ୍ଧ ପୁରାଣ, ବ୍ରହ୍ମ ପୁରାଣ ଓ ଅନ୍ୟ ପୁରାଣରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ତଥ୍ୟ ଅନୁସାରେ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ପ୍ରକୃତରେ ନୀଳମାଧାବ ନାମରେ **ବିଶ୍ୱାବସୁ** ନାମକ ଜାଣେ ଶବର ରାଜାଙ୍କଦ୍ୱାରା ଜଙ୍ଗଲରେ ଗୋଟିଏ ଗୁମ୍ଫାରେ ଲୁକ୍କାୟିତ ଭାବେ ପୂଜା ପାଉଥିଲେ । ନୀଳ ମାଧବଙ୍କ ନାମ ଶୁଣିବା ପରେ, ଏହି ବିଷୟରେ ଖବର ପାଇ ରାଜା ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ, ବିଦ୍ୟାପତି ନାମକ ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଠାକୁରଙ୍କ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା ନିମନ୍ତେ ସେଠାକୁ ପଠାଇଥିଲେ । ବହୁ ଚେଷ୍ଟା ପରେ ମଧ୍ୟ ବିଦ୍ୟାପତି ଠାକୁରଙ୍କୁ ଠାବ କରିବାରେ ବିଫଳ ହୋଇଥିଲେ । କିଛି ଦିନ ସେଠାରେ ରହି ସେ ଶେଷରେ ବିଦ୍ୟାପତିଙ୍କ କନ୍ୟା **ଲଳିତା**ଙ୍କୁ ବାହା ହୋଇଥିଲେ ଓ ନିଜ ଶ୍ୱଶୁର ବିଶ୍ୱାବସୁଙ୍କ ବିଶ୍ୱାସଭାଜନ ହୋଇଥିଲେ ।  ବିଶ୍ୱାବସୁ ଶେଷରେ ନିଜ ଜ୍ୱାଇଁଙ୍କ ଅନୁରୋଧ ରକ୍ଷାକରି, ବିଦ୍ୟାପତିଙ୍କ ଆଖିରେ ଅନ୍ଧପୁଟୁଳି ବାନ୍ଧି ନୀଳମାଧବ ପୂଜା ପାଉଥିବା ଜାଗାକୁ ନେଇ ଠାକୁରଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରାଇଥିଲେ । କିନ୍ତୁ ଚତୁର ବ୍ରାହ୍ମଣ ବିଦ୍ୟାପତି ଉକ୍ତ ସ୍ଥାନର ପୁନଃ ଚିହ୍ନଟ କରିପାରିବା ନିମନ୍ତେ ସେଠାରେ ସୋରିଷ ମଞ୍ଜି ବୁଣିଦେଇ ଆସିଯାଇଥିଲେ ଯାହାକି ତାଙ୍କୁ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଗୁମ୍ଫା ଭିତରକୁ ରାସ୍ତା ଚିହ୍ନାଇବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥିଲା । ସେଠାରୁ ଫେରିବା ପରେ ସେ କଥା ରାଜା ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ଜଣାଇଥିଲେ ।  

ବିଦ୍ୟାପତିଠାରୁ ଏ କଥା ଶୁଣି ରାଜା ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ, ନୀଳମାଧବଙ୍କ ଦର୍ଶନ ନିମନ୍ତେ ଉତ୍କଳ ଦେଶକୁ ଯାଇଥିଲେ । ଯଦିଓ ବିଦ୍ୟାପତିଙ୍କ ସହାୟତାରେ ନିଳକନ୍ଦରକୁ ଠାବ କରିବାରେ ସକ୍ଷମ ହୋଇଥିଲେ କିନ୍ତୁ ସେଠାରେ ନୀଳମାଧବଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରିପାରିନଥିଲେ । ପୁରାଣରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ତଥ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ ରାଜାଙ୍କୁ ନୀଳସିନ୍ଧୁ କୂଳରେ ଅବସ୍ଥିତ ନୀଳଶଇଳଠାରେ ଗୋଟିଏ ଭବ୍ୟ ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ କରିବା ନିମନ୍ତେ ଏକ ଦିବ୍ୟଶ୍ୱର ମାଧ୍ୟମରେ ଆଦେଶନାମା ହୋଇଥିଲା । ରାଜା ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ତୁରନ୍ତ ସେହି ସ୍ଥାନରେ ଗୋଟିଏ ଭବ୍ୟ ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ କରିବା ନିମନ୍ତେ ଆଦେଶ ଦେଲେ । ବିଗ୍ରହ ତିଆରି କରିବାପାଇଁ ସେ ଗୋଟିଏ ରହସ୍ୟମୟ ବୁଢ଼ା ମହାରଣାଙ୍କୁ ସେ ଦାୟିତ୍ୱ ଦେଇଥିଲେ ।  କିନ୍ତୁ ମହାରଣା ଜଣକ ନିଜର କିଛି ସର୍ତ୍ତାବଳୀ ରଖି କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ ଓ ୨୧ ଦିନ ଯାଏ ବିଗ୍ରହ ତିଆରି ଚାଲିଥିବା ଗୃହର କବାଟ ନ ଖୋଲିବା ପାଇଁ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଥିଲେ । ଏବଂ ରାଜା ମଧ୍ୟ ଉକ୍ତ ସର୍ତ୍ତକୁ ସାଦରେ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ଓ ବିଗ୍ରହ ତିଆରି କାମ ମଧ୍ୟ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା । ଏମିତି ଅଳ୍ପ କିଛିଦିନ ଗଲାପରେ ଉକ୍ତ ଗୃହମଧ୍ୟରୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଯିବାର ବନ୍ଦ ହୋଇଗଲା । କିଛି ଅଘଟଣ ଘଟିଥିବାର ଅନୁମାନ କରି, ରାଜା ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ରାଣୀ "ଗୁଣ୍ଡିଚା" ବ୍ୟସ୍ତବିବ୍ରତ ହୋଇ ଉକ୍ତ ଗୃହର କବାଟ ଖୋଲି ଦେଇଥିଲେ । କିନ୍ତୁ ସେଠାରେ ସେ କେବଳ କାଠର ତିନୋଟି ଦରଗଢ଼ା ମୁର୍ତ୍ତି ହିଁ ଦେଖିବାକୁ ପାଇଥିଲେ ଓ କାରିଗର ଜଣଙ୍କୁ ସେଠାରୁ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହୋଇଯାଇଥିଲେ । ବିଧାତାଙ୍କ ଆଦେଶ ଭାବି, ରାଜା ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଦରଗଢ଼ା ତିନି ବିଗ୍ରହଙ୍କୁ ନେଇଁ ନୀଳଶଇଳରେ  ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ ।

## ଜଗନ୍ନାଥ ସାହିତ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ
## ଆଧାର
ଶ୍ରେଣୀ:୨୦୧୫ ନବକଳେବର ଗଣସମ୍ପାଦନାରେ ଗଢ଼ା ବା ଉନ୍ନତ କରାଯାଇଥିବା ପ୍ରସଙ୍ଗମାନ
ଶ୍ରେଣୀ:ଜଗନ୍ନାଥ
ଶ୍ରେଣୀ:ଗଜପତି ମହାରାଜା
ଦୁର୍ଗାଚରଣ ପରିଡ଼ା

**ଦୁର୍ଗାଚରଣ ପରିଡ଼ା** (୨୫ ଜୁଲାଇ ୧୯୩୧ - ୨୧ ଡିସେମ୍ବର ୨୦୨୦) ଜଣେ ଓଡ଼ିଆ କବି ଥିଲେ । ସେ ଜଣେ ପ୍ରେମ ଓ ପ୍ରଣୟର କବି ଭାବେ ଜଣା । ସେ ଗଦ୍ୟ ଭଙ୍ଗୀରେ କବିତା ଲେଖୁଥିଲେ । ତାଙ୍କ ରଚନାସମୂହ ପ୍ରଣୟାନୁଭୂତି, ପ୍ରକୃତିପ୍ରୀତି ଓ ଦାର୍ଶନିକତାକୁ ଭିତ୍ତି କରି ।

## ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଜୀବନ 
ଦୁର୍ଗାଚରଣ କଟକ ଜିଲ୍ଲା, ନିଆଳି ବ୍ଳକ ଅନ୍ତର୍ଗତ ବାହାରଣା ଗ୍ରାମରେ ୧୯୩୧ମସିହାରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ପିତାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ରଘୁନାଥ ପରିଡ଼ା ଓ ମାତାଙ୍କ ନାମ ମଲ୍ଲିକା ଦେବୀ । ସେ ଶାନ୍ତିନିକେତନର ବିଶ୍ୱଭାରତୀ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟରୁ ପାଠ ପଢ଼ିଥିଲେ । ମହାପାତ୍ର ନୀଳମଣି ସାହୁ ତାଙ୍କୁ ଭଦ୍ରକ କଲେଜରେ ଅଧ୍ୟାପକ ଭାବରେ ଯୋଗଦେବା ପାଇଁ ପ୍ରବର୍ତ୍ତାଇ ଥିଲେ । ସେ କିନ୍ତୁ ସେଥିରେ ଅରାଜି ହୋଇ ଖଣ୍ଡସାହି ସ୍କୁଲର ପ୍ରଧାନଶିକ୍ଷକ ଦାୟିତ୍ୱ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ପରେ ସେ ସିଭିଲ ସର୍ଭିସ ପରୀକ୍ଷାରେ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଓଡ଼ିଶା ପ୍ରଶାସନିକ ସେବାରେ ଯୋଗଦେଇଥିଲେ । ୧୯୫୭ମସିହାରେ ଦିଗପହଣ୍ଡିରେ ସବ ରେଜିଷ୍ଟାର ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟଭାର ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ଚାକିରି ଜୀବନ ଶେଷବେଳକୁ ସେ ଯୋଜନା ଓ ସମନ୍ୱୟ ବିଭାଗରେ ଅଣ୍ଡର ସେକ୍ରେଟାରୀ ଭାବରେ ଅବସର ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କ ପରିବାରରେ ପତ୍ନୀ ପ୍ରଭାତସୁଷମା ପରିଡ଼ା, ୨ପୁଅ ଓ ୩ଝିଅ ଅଛନ୍ତି ।

## ସାହିତ୍ୟିକ ଜୀବନ 
୧୨ବର୍ଷ ବୟସରେ ମାତ୍ର ୫ମ ଶ୍ରେଣୀରେ ପଢ଼ିବା ବେଳରୁ ଦୁର୍ଗାଚରଣ କବିତା ଲେଖିବା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ । ଅଷ୍ଟମ ଶ୍ରେଣୀରେ ପଢ଼ିବା ବେଳକୁ ତାଙ୍କର ପ୍ରଥମ କବିତା ଶଙ୍ଖ ପତ୍ରିକାରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଥିଲା । ସେତେବେଳେ ଶଙ୍ଖ ପତ୍ରିକାରେ ସମ୍ପାଦକ ଥିଲେ ଜଳନ୍ଧର ଦେବ । ତାଙ୍କ ପ୍ରଥମ କବିତା ସଂକଳନ ୧୯୬୨ରେ ପ୍ରକାଶ ପାଇଥିଲା ଓ ପରେ ୨୦୧୫ରେ ତାଙ୍କ ରଚିତ ବିଭିନ୍ନ କବିତାକୁ ମିଶାଇ "ରାଗ ଯୋଗେଶ୍ୱରୀ" ନାମରେ ଏକ ସଂକଳନ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଥିଲା । "ଇନ୍ଦ୍ରାୟୁଧ" ତାଙ୍କର ଏକ ଜଣାଶୁଣା କବିତା ସଂକଳନ ।

## ସମ୍ମାନ ଓ ପୁରସ୍କାର 
* କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର କାବ୍ୟପୁରୁଷ ( ଓଡ଼ିଶା ଗବେଷଣା ପରିଷଦଦ୍ୱାରା ପ୍ରଦତ୍ତ )

## ଆଧାର 
ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୩୧ ଜନ୍ମ
ଶ୍ରେଣୀ:୨୦୨୦ ମୃତ୍ୟୁ
ଶ୍ରେଣୀ:ଓଡ଼ିଆ କବି
ଶ୍ରେଣୀ:କଟକ ଜିଲ୍ଲାର ଲୋକ
ବିଲେଇ ଜଗା ଖୁଣ୍ଟିଆ

**ବିଲେଇ ଜଗା ଖୁଣ୍ଟିଆ**, ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିରରେ ‘ବିଲେଇ ଜଗା ସେବା’ ପାଇଁ ନିଯୋଜିତ ଥିବା ସେବକ । ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ଉପାସନା ସହ ଜଡ଼ିତ ରହିଛି ଅନେକ ପୂଜା ବିଧି ଓ ନୀତି। ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କର ଛୋଟଛୋଟ କାମପାଇଁ ରହିଛନ୍ତି ଅନେକ ସେବକ । ପ୍ରତିଟି କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଧାର୍ଯ୍ୟ ପରମ୍ପରା ଅନୁସାରେ କରାଯାଇଥାଏ । ସେହିପରି ଏକ ସେବା ହେଉଛି ବିଲେଇ ଜଗା ସେବା । ଏହି ସେବା ପାଇଁ ଜଣେ ଖୁଣ୍ଟିଆ ସେବକ ନିୟୋଜିତ ଅଛନ୍ତି ।  

## କାର୍ଯ୍ୟ 
ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ସ୍ୱତ୍ୱଲିପି ଅନୁଯାୟୀ ପ୍ରତିହାରୀ ଓ ଖୁଣ୍ଟିଆ ଶ୍ରୀଅଙ୍ଗ ସୁରକ୍ଷା ଦାୟିତ୍ୱରେ ରହନ୍ତି । ଏହି ଦୁଇ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ମଧ୍ୟରୁ ସୁରକ୍ଷା ଦାୟିତ୍ୱ ଭାଗ ଭାଗ କରି ବଣ୍ଟା ଯାଇଛି । ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ଭୋଗ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଭାବେ ସେବକ ନିୟୋଜିତ ରହିଛନ୍ତି । ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ରୋଷଘରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୁଏ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ଭୋଗ । ସେଠାରେ ଭୋଗ ତିଆରି ହୋଇ ରହିଥାଏ । ଏହି ଭୋଗରେ କାଳେ ବିଲେଇ ମୁହଁ ମାରିଦେବ ସେଥପାଇଁ ନଜର ରଖାଯାଏ । ବିଲେଇ ମୁହଁ ମାରିଦେଲେ ଭୋଗ ମାରା ହେବ ଓ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ଭୋଗ ସେବନ ସମୟ ଗଡ଼ିଯିବ । ତେଣୁ ଭୋଗରେ ଯେପରି ବିଲେଇ ମୁହଁ ନମାରିବ ବା ଆଖପାଖରେ ଯେମିତି ବିଲେଇ ନଆସିବ ସେଥୁପ୍ରତି ଜଣେ ସେବକ ରହନ୍ତି । ତାଙ୍କୁ କୁହାଯାଏ 'ବିଲେଇ ଜଗା ଖୁଣ୍ଟିଆ' । ଏହି ଖୁଣ୍ଟିଆ ସେବକ ସକାଳୁ ଆସି ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ମୁଣ୍ଡିଆ ମାରିବା ପରେ କାମ ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତି । ସେ ଭୋଗ ରୋଷଘରୁ ଆସିବା ବେଳେ ନଜର ଦେବା ସହ ଭୋଗ ଗମ୍ଭୀରା ଭିତରେ ଲାଗିହେବା ପରେ ତାହାକୁ ଜଗି ରହନ୍ତି, କାଳେ ବିଲେଇ ମୁହଁ ମାରିଦେବ । ଭୋଗ ପାଇଁ ଟେରା(ସମ୍ମୁଖ ଭାଗରେ ଏକ କନା ବାନ୍ଧି ଦିଆଯାଏ) ପଡ଼େ । ପୁଣି ଭୋଗ ସରିଲେ ଟେରା ଖୋଲାଯାଏ । ଟେରା ଖୋଲିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେହିଠାରେ ଭୋଗକୁ ଜଗି ରହନ୍ତି । ଏମିତି ବଲ୍ଲଭ ଭୋଗଠାରୁ ବଡ଼ସିଂହାର ଭୋଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସବୁ ଭୋଗକୁ ସେ ନିଜ ନଜରରେ ରଖନ୍ତି । ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ଭୋଗରେ କୌଣସି ପ୍ରକାର ବିଲେଇର ଛାଇ ଯେପରି ନପଡ଼ିବ ସେ ଧ୍ୟାନ ଦେଇଥାନ୍ତି । ସେଥଯାଇଁ ଏହି ସେବାର ନାମ ହେଉଛି ‘ବିଲେଇ ଜଗା ସେବା’ ଓ ସେବକ ହେଉଛନ୍ତି ‘ବିଲେଇ ଜଗା ଖୁଣ୍ଟିଆ' ।

## ଆଧାର
## ଅଧିକ ତଥ୍ୟ 
ଶ୍ରେଣୀ:ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର ସେବକ
ଶ୍ରେଣୀ:୨୦୧୫ ନବକଳେବର ଗଣସମ୍ପାଦନାରେ ଗଢ଼ା ବା ଉନ୍ନତ କରାଯାଇଥିବା ପ୍ରସଙ୍ଗମାନ
ମେଘନାଦ ପ୍ରାଚୀର

ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର ଚାରିଦିଗରେ ଚାରିଦ୍ୱାର (ସିଂହଦ୍ୱାର, ବ୍ୟାଘ୍ରଦ୍ୱାର, ହସ୍ତିଦ୍ୱାର, ଅଶ୍ୱଦ୍ୱାର) ଏବଂ ଏହାର ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ୱରେ ବାହ୍ୟ ପ୍ରାଚୀର ସାଙ୍ଗକୁ ଭିତର ପ୍ରାଚୀର ରହିଛି । ଏହି ବାହାର ପ୍ରାଚୀର ହେଉଛି **ମେଘନାଦ ପ୍ରାଚୀର** ଏବଂ ଭିତର ପ୍ରାଚୀର ହେଉଛି କୁର୍ମ ବେଢା ବା କୁର୍ମ ପ୍ରାଚୀର । ମେଘନାଦ ପ୍ରାଚୀରର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ପୂର୍ବରୁ ପଶ୍ଚିମକୁ ୬୬୫ଫୁଟ ଏବଂ ଓସାର ଉତ୍ତରରୁ ଦକ୍ଷିଣକୁ ୬୪୦ଫୁଟ । ମେଘନାଦ ପ୍ରାଚୀରଟି ୨୦ ଫୁଟ ଉଚ୍ଚତା ଏବଂ ଛଅ ଫୁଟ ମୋଟେଇ ବିଶିଷ୍ଟ । ତେବେ କୁର୍ମ ପ୍ରାଚୀରର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ପୂର୍ବରୁ ପଶ୍ଚିମକୁ ୪୦୦ ଫୁଟ ଏବଂ ଓସାର ଉତ୍ତରରୁ ଦକ୍ଷିଣକୁ ୨୭୮ ଫୁଟ । କୁର୍ମ ବେଢା ଏବଂ ମେଘନାଦ ପ୍ରାଚୀରର ଉଚ୍ଚତା ପ୍ରାୟ ଏକାଭଳି । ତେବେ କୁର୍ମ ପ୍ରାଚୀରର ମୋଟେଇ ହେଉଛି ମେଘନାଦ ପ୍ରାଚୀରର ମୋଟେଇଠାରୁ କମ୍‌ ଅର୍ଥାତ୍ ମାତ୍ର ପାଞ୍ଚ ଫୁଟ ।  
## ଇତିହାସ 
ରାଜା ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ସମୟରେ କେବଳ ମୂଳ ମନ୍ଦିରଟି ତିଆରି ହୋଇଥିବାର ପ୍ରମାଣ ମିଳେ । ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ମେଘନାଦ ପ୍ରାଚୀର, ମୁଖ ଶାଳା, ନାଟ ମଣ୍ଡପ ଇତ୍ୟାଦି ତିଆରି ହୋଇଛି ।

## ବିଶେଷତ୍ୱ 
* ମୁଖ୍ୟ ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣର ପରବର୍ତ୍ତୀ କାଳରେ ମରହଟ୍ଟା ଶାସନ ଅମଳରେ ଏହି ପ୍ରାଚୀର ନିର୍ମାଣ ହୋଇଥିବାର ଜଣାଯାଏ । ଅନ୍ୟ ଏକ ତଥ୍ୟ ଅନୁସାରେ ୧୪୫୨ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦରେ ଗଜପତି କପିଳେନ୍ଦ୍ର ଦେବ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ୱରେ ମେଘନାଦ ପାଚେରୀର ନିର୍ମାଣ କରାଇଥିଲେ । 
* ମେଘନାଦ ପ୍ରାଚୀରର ମହିମା ଅକ୍ଷୁର୍ଣ୍ଣ ରଖିବା ପାଇଁ ଓଡ଼ିଶା ଉଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟ, ତାଙ୍କ ଐତିହାସିକ ରାୟରେ, ଏହି ପାଚେରୀ ନିକଟରେ ଏହାଠାରୁ ଉଚ୍ଚ ଆଉ କୌଣସି ନିର୍ମାଣ କାର୍ଯ୍ୟ ନ କରିବାକୁ ଆଦେଶ ଦେଇଛନ୍ତି ।
## କିମ୍ବଦନ୍ତି
ଜଗନ୍ନାଥ ବରୁଣଙ୍କ କନ୍ୟା ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ବିବାହ ପରେ ଶ୍ୱଶୁର ବରୁଣ ଅର୍ଥାତ ସାଗରଦେବତାଙ୍କ ସହ ମତାନ୍ତର ହୋଇଥିଲା  । ଜଗନ୍ନାଥ ସାଗର କୂଳରେ ମନ୍ଦିର ତୋଲାଇ ରହିଥିବାରୁ ସମୁଦ୍ରଗର୍ଜନ ମନ୍ଦିର ଭିତରକୁ ନପଶିବା ପାଇଁ ମେଘନାଦ ପ୍ରାଚୀର ନିର୍ମାଣ କରାଇଥିଲେ ।

ମାଣବସା ଗୁରୁବାର ଲକ୍ଷ୍ମୀ ପୁରାଣରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ:

ପଡ଼ି ଚରଚିବି କୀଟୁ ବ୍ରହ୍ମ ପରିଯନ୍ତେ । ଏହି ଦୋଷ ମୋର ପ୍ରଭୁ ନ ଧରିବ ଚିତ୍ତେ ।୧୮୪। 
ହେଉ ବୋଲି ଶ୍ରୀମୁଖରେ ଆଜ୍ଞା ଅଛ ଦେଇ । ଏବେ କିମ୍ପା ସତ୍ୟ ଭଗ୍ନ ହେଉଛ ଗୋସାଇଁ ।୧୮୫। 
ଜଗନ୍ନାଥ କ‌ହୁଛନ୍ତି କୋପଭର ହୋଇ । ବାପ ତୋ ଲୁଣିଅା ଯେ ଗରଜି ମରୁଥାଇ ।୧୮୬। 
ଝିଅ ଟେରୀ ତୋ ଦୁର୍ଗୁଣ କ‌ହିଲେ ନ ସରେ । ବାପର ଗର୍ଜ୍ଜନ ଶବ୍ଦେ କିଏ ରହିପାରେ ।୧୮୭। 
ଚାରିପାଖେ ମେଘନାଦ ପାଚେରୀ ତୋଳାଇ । ବଡ଼ ଦେଉଳରେ ରହିଅଛ ଦୁଇ ଭାଇ ।୧୮୮। 

## ଆହୁରି ଦେଖନ୍ତୁ 
* ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର

## ଆଧାର 
ଶ୍ରେଣୀ:ଜଗନ୍ନାଥ
ଶ୍ରେଣୀ:୨୦୧୫ ନବକଳେବର ଗଣସମ୍ପାଦନାରେ ଗଢ଼ା ବା ଉନ୍ନତ କରାଯାଇଥିବା ପ୍ରସଙ୍ଗମାନ
ଶ୍ରେଣୀ:ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର ପରିସର
ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ଇତିହାସ

## ୧୩୬୦ ମସିହା (ଫିରୋଜ ଶାହା)
ପୁରୀରେ ୧ବର୍ଷରୁ ଅଧିକ କାଳ ହୋଇଥଲା ଅତ୍ୟାଚାର । କେବଳ ଲୋକ ନୁହନ୍ତି, ଠାକୁର ମଧ୍ୟ ବିଧର୍ମୀଙ୍କ ଅତ୍ୟାଚାରର ଶିକାର ହୋଇଥିଲେ । ୧୩୬୦ ମସିହାରେ ଫିରୋଜ ଶାହା ବଙ୍ଗ ବିଦ୍ରୋହକୁ ଦମନ କରିନପାରି ୨ଟି ହିନ୍ଦୁ ରାଜ୍ୟ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରିଥଲେ । ପ୍ରଥମଟି ଥିଲା ଓଡ଼ିଶା । ପୁରୀ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରି ହିନ୍ଦୁ ଦେବାଳୟ ନଷ୍ଟ ଓ ଲୁଣ୍ଠନ ଅଲା ଲକ୍ଷ୍ୟ । ସେଥ ପାଇଁ ମନଇଚ୍ଛା ଅତ୍ୟାଚାର କରାଯାଇଥଲା । ଏହି ନିଷ୍ଣୁର ବାଦଶାହା ପ୍ରଥମେ ବିହାର ପ୍ରଦେଶ ପଟୁ ଓଡ଼ିଶା ସୀମାରେ ପହଁଚିଥଲା । ସେଠାରେ ଘୋଷଣା କରିଥିଲା, ‘ଆମର ଲକ୍ଷ୍ୟ ହେଉଛି ହାତୀ ଧରିବା, ହିନ୍ଦୁମାନଙ୍କର ବିଗ୍ରହ ଧ୍ୱଂସ କରିବା ଓ ଓଡ଼ିଶା ରାଜାଙ୍କୁ ଲୋପ କରିବା ।
ସେ ଓଡ଼ିଶାର ଉତ୍ତର ଦିଗରୁ ଆକ୍ରମଣ କରିଥଲେ । କିଛି ରାଜଦ୍ରୋହୀ ଓ ବିଶ୍ୱାସଘାତକଙ୍କ ସାହାଯ୍ୟରେ ଓଡ଼ିଶାର ତତକାଳୀନ ରାଜଧାନୀ କଟକର ବିଡ଼ାନାସୀରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥଲେ । ରାଜା ଭାନୁଦେବ ନଗର ଛାଡ଼ି ଚାଲିଯିବାରୁ ଫିରୋଜ ଶାହା କୁଆଖାଇ ନଦୀର ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଅବା ସାରଙ୍ଗ ଗଡ଼କୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଲେ । ତା’ପରେ ନିଜେ ସୈନ୍ୟସାମନ୍ତଙ୍କ ସହ ପୁରୀ ଆକ୍ରମଣ କଲେ । ଏହି ଆକ୍ରମଣ କାଳରେ ପୁରୀର ବହୁ ଛୋଟଛୋଟ ମନ୍ଦିର ଓ ସେଥରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ପ୍ରତିମାଙ୍କୁ ନଷ୍ଟଭ୍ରଷ୍ଟ କରିଦେଲେ । ଲୁଣ୍ଡନ ମଧ୍ୟ କରିଥଲେ । ସେତିକିରେ ଅଟକି ନଥିଲା ଅତ୍ୟାଚାର । ଫିରୋଜ ଶାହା ସିଂହାସନରୁ ବିଗ୍ରହମାନଙ୍କୁ ଉଠାଇ ନେବା ସହ ଅନେକ ଧନରତ୍ନ, ହୀରାନୀଳା ଲୁଟି ନେଇଥଲା । ଏହାପରେ ସୁଲତାନଙ୍କ ସୈନ୍ୟମାନେ ଆହୁରି ଉଗ୍ର ହୋଇ ପଡ଼ିଥିଲେ । ପୁରୀର ବହୁ ନିରୀହ ଲୋକଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରି ହତ୍ୟା ମଧ୍ୟ କରିଥଲେ । ପ୍ରତିଦିନ ଅତ୍ୟାଚାର ଚାଲିଥଲା । ୧ ବର୍ଷରୁ ଅଧିକ କାଳ ସେ ଅତ୍ୟାଚାର କରିଥିଲେ। ସିଂହଦ୍ୱାରଠାରୁ ଶରଧାବାଲି ମଧ୍ୟରେ ଏମାନଙ୍କ ଭୟରେ କାହାର ବି ଚରଣ ହେଉ ନଥଲା । ଠାକୁରଙ୍କ ରୀତିନୀତି ମଧ୍ୟ ବନ୍ଦ ରହୁଥୁଲା । ଫିରୋଜ ଶାହା ଭୟରେ ଅନେକ ଲୋକ ପୁରୀ ଛାଡ଼ି ଚିଲିକା ପଳାଇଥଲେ । ଫିରୋଜ ଶାହା ସେମାନଙ୍କୁ ଚିଲିକାରେ ଯାଇ ହାଣି ହତ୍ୟା କରିଥଲେ । ଜୀବନ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଚିଲିକାରେ ରହିଅବା ଲୋକଙ୍କୁ ସେହିଠାରେ ହତ୍ୟା କରି ରକ୍ତ ରଞ୍ଜିତ କରିଦେଇଥଲେ । ଏହି ଦୁର୍ଦ୍ଦଶ ଆକ୍ରମଣକାରୀ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ଏବଂ କଟକ ବିଡ଼ାନାସୀର ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିରରୁ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କୁ ନେଇ ଯାଇଥିଲା । ଦଉଡ଼ିରେ ବାନ୍ଧି ଘୋଷାରି ଘୋଷାରି ଠାକୁରଙ୍କୁ ଦିଲ୍ଲୀ ନେଇ ଯାଇଥଲେ । ସେଠାରେ ନେଇ ପହଞ୍ଚାଇବା ପରେ ସୁଲତାନ ଆଦେଶ ଦେଇଥଲେ ବିଗ୍ରହଙ୍କୁ ଦିଲ୍ଲୀର ଜାମା ମସଜିଦରେ ପାହାଚ ଭାବେ ପକାଗଲା । ସେହି ପାହାଚ ଉପରେ ଚଢ଼ି ପ୍ରତିଦିନ ଠାକୁରଙ୍କୁ ଦଳମକଚି ଦିଆଯାଉଥଲା । ଏହି ଆକ୍ରମଣ କାଳରେ ଓଡ଼ିଶାରୁ ସେ ୭୩ଟି ହାତୀ ଉପରେ ସୁନା ଅଳଙ୍କାର ନେଇ ଦିଲ୍ଲୀରେ ପହଞ୍ଚାଇଥଲେ ।  

## ଆଧାର
ଶ୍ରେଣୀ:୨୦୧୫ ନବକଳେବର ଗଣସମ୍ପାଦନାରେ ଗଢ଼ା ବା ଉନ୍ନତ କରାଯାଇଥିବା ପ୍ରସଙ୍ଗମାନ
ଶ୍ରେଣୀ:ଜଗନ୍ନାଥ
ଅନନ୍ୟା ଶ୍ରୀତମ ନନ୍ଦ

**ଅନନ୍ୟା ଶ୍ରୀତମ ନନ୍ଦ** ଜଣେ ଓଡ଼ିଆ ଗାୟିକା । ସେ ୨୦୧୫ ମସିହାର ସଙ୍ଗୀତ ପ୍ରତିଯୋଗିତା ଇଣ୍ଡିଆନ ଆଇଡଲ ସିଜିନ-୨ରେ "ଇଣ୍ଡିଆନ ଆଇଡଲ ଜୁନିୟର-୨"ରେ ବିଜୟିନୀ ହୋଇଥିଲେ ।

## ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନ 
ପୁରୀ ଜିଲ୍ଲା ପ୍ରତାପ ପୁରୁଷୋତ୍ତମପୁର ଅନ୍ତର୍ଗତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆଳନ୍ଦିଆ ଅଞ୍ଚଳର ପ୍ରସନ୍ନ କୁମାର ନନ୍ଦ ଏବଂ ପ୍ରଶାନ୍ତୀ ନନ୍ଦଙ୍କ ଝିଅ ଅନନ୍ୟା । ଅନନ୍ୟା ଭୁବନେଶ୍ୱର ପୋଖରୀପୁଟ ଡିଏଭି ସ୍କୁଲରେ ନବମ ଶ୍ରେଣୀରେ ଅଧ୍ୟୟନ କରନ୍ତି । ୪ ବର୍ଷ ବୟସରୁ ଅନନ୍ୟା ସଙ୍ଗୀତ ପ୍ରତି ରୁଚି ରଖିଥିଲେ ।  ନୀଳମଣି ଓଝା ତାଙ୍କର ପ୍ରଥମ ସଙ୍ଗୀତ ଗୁରୁ ଥିଲେ । ଏବେ ପଣ୍ଡିତ ଡକ୍ଟର ଚିତ୍ତରଞ୍ଜନ ପାଣି ତାଙ୍କୁ ସଙ୍ଗୀତ ଶିକ୍ଷା ଦେଉଛନ୍ତି । 

## ଜାତୀୟସ୍ତରରେ ପ୍ରତିଯୋଗିତାମାନଙ୍କରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ
ପୂର୍ବରୁ ସେ ୨୦୧୧ରେ ଜି ଟିଭିରେ ପ୍ରସାରିତ ସାରେଗାମା ଲିଟିଲ ଚାମ୍ପ, ୨୦୧୩ରେ ଇଣ୍ଡିଆନ ଆଇଡଲ, ୨୦୧୪ରେ ସାରେଗାମା ଲିଟଲ ଚାମ୍ପରେ ଅଂଶ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସଫଳତା ପାଇ ନ ଥିଲେ ।

### ଇଣ୍ଡିଆନ ଆଇଡଲ ସିଜିନ-୨
ଟିଭି ଚ୍ୟାନେଲ ‘ସୋନି ଏଣ୍ଟରଟେନମେଣ୍ଟ’ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସାରିତ ‘ଇଣ୍ଡିଆନ ଆଇଡଲ ଜୁନିୟର-୨’ରେ ୨୦୧୫ ମେ’ ୩୦ରୁ ୩ ମାସରୁ ଊଦ୍ଧ୍ୱର୍କାଳ ଧରି ଜାରି ରହିଥିବା ପ୍ରତିଯୋଗିତାରେ ଅନନ୍ୟା ବିଗତ ୨୫ ରାଉଣ୍ଡରେ ବିଭିନ୍ନ କିଶୋର ପ୍ରତିଭାଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ପହଞ୍ଚିଥିଲେ । ୨୦୧୫ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ଗ୍ରାଣ୍ଡ ଫାଇନାଲ (ଚୂଡ଼ାନ୍ତ ପ୍ରତିଯୋଗିତା)କୁ ଉନ୍ନିତ ହୋଇଥିଲେ । ୨୦୧୫ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୪ ତାରିଖରେ ଶେଷ ହୋଇଥିବା ଏସଏମଏସ ଭୋଟିଂରେ ସର୍ବାଧିକ ଭୋଟ ପାଇ ‘ଇଣ୍ଡିଆନ ଆଇଡଲ ଜୁନିୟର-୨’ ଟ୍ରଫି ହାସଲ କରିଥିଲେ ।  ଋତୁରାଜ ମହାନ୍ତିଙ୍କ ଭଳି ସେହି ବର୍ଷ ରାଜ୍ୟକୁ ଗୌରବାନ୍ୱିତ କରିଥିଲେ । ଗ୍ରାଣ୍ଡ ଫାଇନାଲର ପ୍ରଥମ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ପ୍ରତିଯୋଗିତାରେ ଏକମାତ୍ର ବାଳକ ବୈଷ୍ଣବ ଗିରିଶ (କେରଳ) ଅନ୍ତର ହୋଇଥିବା ବେଳେ ଚୂଡ଼ାନ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ଅନନ୍ୟାଙ୍କ ସହ ଅନ୍ୟ ଦୁଇ ପ୍ରତିଯୋଗୀ ନିତ୍ୟଶ୍ରୀ ଭେଙ୍କଟରମଣନ (ତାମିଲନାଡୁ) ଓ ନାହିଦ ଆଫ୍ରିନ (ଆସାମ) ତିବ୍ର ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦୀତା କରିଥିଲେ ।  ଅନନ୍ୟା ପ୍ରାରମ୍ଭରୁ ସୁଲଳିତ ସ୍ୱରରେ ‘ସାରିକେ ଫଲ୍ସା’, ‘ରାନୀ ତୁ ମୈ ରାଜା’, ‘ତମାନ ଚେ ପେ ଡିସ୍କୋ’, ‘ସୱର ଲୁଁ’ ଓ ‘ହର କିସିକୋ ନେହିଁ’ ଆଦି ସଂଗୀତ ଉପସ୍ଥିତ ବିଚାରକ ଓ ଦର୍ଶକମାନଙ୍କୁ ବିମୋହିତ କରିଥିଲେ । ଅଭିନେତା ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ସିହ୍ନା ଅନନ୍ୟାଙ୍କୁ ଉତ୍ସାହିତ କରିବାରେ ଲାଗିଥିଲେ ।  ଗ୍ରାଣ୍ଡ ଫିନାଲେରେ ତାଙ୍କ କଣ୍ଠରୁ ମୁର୍ଚ୍ଛିତ ବଲିଉଡ଼ ଫିଲ୍ମର ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ଓ ପପ ଗୀତରେ ଫିଲ୍ମ କଳାକାର ଅନିଲ କପୁର, ଜନ ଆବ୍ରାହମ, ସୋନାକ୍ଷୀ ସିହ୍ନା, ସଙ୍ଗୀତ ନିର୍ଦ୍ଧେଶ ସଲିମ ମର୍ଚ୍ଚାଣ୍ଟ, ବିସାଲ ଧଧଲାନି ପ୍ରମୁଖ ବିମୋହିତ ହୋଇଥିଲେ ।  
ଓଡ଼ିଆ ଝିଅ ଅନନ୍ୟା ପିଲାଦିନୁ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ଗାୟନରେ ନିପୁଣା । ଇଣ୍ଡିଆନ ଆଇଡଲ ଜୁନିଅରରେ ମେଲୋଡି କ୍ୱିନ ଲତାଙ୍କ ଏଭର ଗ୍ରୀନ ଗୀତ ‘ମେରି ଆୱାଜ ହି ପେହେଚାନ ହେ….’ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି କେକେଙ୍କର ‘ଓ ମେରି ଜାନ….’ ଗୀତ ପରିବେଷଣରେ ବିଚାରକଙ୍କଠାରୁ ବହୁ ପ୍ରଶଂସା ପାଇଥିଲେ । ଏହି ପ୍ରତିଯୋଗିତାରେ ହାଇ ପିଚ ଗୀତଗୁଡିକୁ ବିନା ପ୍ରତିବନ୍ଧକରେ ଉପସ୍ଥାପନ କରିବା ତାଙ୍କର ସ୍ୱାତନ୍ତ୍ର୍ୟତା ଥିଲା । 
୨୦୧୫ ମସିହା ୬ ସେପ୍ଟେମ୍ବରଏର ସେହି ଗ୍ରାଣ୍ଡ ଫିନାଲେରେ ଅନନ୍ୟାଙ୍କୁ ସୋନି ଏଣ୍ଟରଟେନମେଣ୍ଟ ଚ୍ୟାନେଲ ପକ୍ଷରୁ ଟ୍ରଫି ସହ ପକ୍ଷରୁ ବର୍ଷିକିଆ ଚୁକ୍ତି ବାବଦରେ ୧୦ ଲକ୍ଷ ଟଙ୍କାର ଚେକ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ପ୍ରତିଯୋଗିତାର ସହ ପ୍ରାଯୋଜକ ହିଣ୍ଡବେର ପକ୍ଷରୁ ୩ ଲକ୍ଷ, ହର୍ଲିକ୍ସ ପକ୍ଷରୁ ୨ଲକ୍ଷ, କୁଇକ ହିଲ, ୟୁରେକା, ୯୯ ଏକରର୍ସ.କମ ଆଦି ୫ଟି ସଂସ୍ଥା ୧ ଲକ୍ଷ ଟଙ୍କା ଲେଖାଏଁ ପୁରସ୍କାର ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲେ । ଏଥିସହିତ ତାଙ୍କୁ ୟାମାହା ଆରଏକ୍ସ-୧୦୦ ବାଇକ ମିଳିଥିଲା ।   
## ପୁରସ୍କାର ଏବଂ ସମ୍ମାନ
ଅନନ୍ୟା ୪ ବର୍ଷ ବୟସରୁ  ଅନେକ ପୁରସ୍କାର ପାଇଛନ୍ତି । ସ୍ୱର ବିଚିତ୍ରା, ଗୀତ ତରଙ୍ଗ, ରୋଟାରୀ କ୍ଲବ, ସଙ୍ଗୀତ ବିଚିତ୍ରା, ରୁଚି ସନ୍ଧାନ, ଗଜଲକ୍ଷ୍ମୀ ସମ୍ମାନ, ସଙ୍ଗୀତ ସୁଧାକର, ସଙ୍ଗୀତ ବିବଧା ସମ୍ମାନ, ଏସଭି ଗୃପ ପ୍ରଫୁଲ୍ଳ କର ଫାଉଣ୍ଡେସନ, ଅକ୍ଷୟ ମହାନ୍ତି ଫାଉଣ୍ଡେସନ, ମୂର୍ଚ୍ଚନା, ରୋଟାରୀ କ୍ଲବ ଆଦି ସମ୍ମାନ ପାଇଛନ୍ତି । ମାତ୍ର ତେର ବୟସରେ ଇଣ୍ଡିଆନ ଆଇଡଲ ଜୁନିଅର-୨ ଟ୍ରଫି ହାସଲ କରିଥିଲେ । 

## ଆଧାର
ଶ୍ରେଣୀ:ଓଡ଼ିଆ କଣ୍ଠଶିଳ୍ପୀ
ଶ୍ରେଣୀ:ଜୀବିତ ବ୍ୟକ୍ତି
ଖଳି ଲାଗି

ନବନିର୍ମିତ ବିଗ୍ରହଙ୍କ ଗୋପନ ସେବାରେ ଶୁଦ୍ଧା ସୁଆରମାନେ ଶ୍ରୀଅଙ୍ଗ ସେବା କରିଥାଆନ୍ତି । ବିଦ୍ୟାପତି ବଂଶଜ ରୂପେ ମାନ୍ୟତା ଦାବି କରୁଥିବା ଶୁଦ୍ଧ ସୁଆରମାନେ ଏହି ଭିତର ଖଳି ଲାଗି ସେବାକୁ ନବକଳେବର ପର୍ବର ସପ୍ତାବରଣ ନୀତି ଆରମ୍ଭରୁ ଗୋପନରେ କରିଥାନ୍ତି । ସ୍କନ୍ଧ ପୁରାଣ, ବାମଦେବ ସଂହିତା, ନିଳାଦ୍ରି ମହୋଦୟ, ଦେଉଳ ତୋଳା ଆଦି ଗ୍ରନ୍ଥରେ ଗୁପ୍ତ ସେବା ସଂପର୍କରେ ସବିଶେଷ ସୂଚନା ରହିଛି ।
## ପ୍ତସ୍ତୁତି
ଶୁଦ୍ଧ ସୁଆରଙ୍କଦ୍ୱାରା ପ୍ରସ୍ତୁତ ଏହି ଦିବ୍ୟ ପ୍ରଲେପକୁ (ଖଳି) ରୁପା ପିଂଗଣରେ ରଖି ଦଇତାପତି ସେବକ ଶ୍ରୀଅଙ୍ଗରେ ଲାଗି କରିଥାନ୍ତି । ଭିତର ଖଳି ଲାଗି ପୂର୍ବରୁ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଘଣା ଲାଗି ଗୋପନ ନୀତି ସଂପନ୍ନ ହୋଇଥାଏ । ଏଥିପୂର୍ବରୁ ନୂତନ ବିଗ୍ରହଙ୍କୁ ଗୋପନ ସେବାରେ ରକ୍ତ ବସ୍ତ୍ର ଆବରଣ ଦିଆଯାଇଥାଏ । ଗୋପନୀତା ରକ୍ଷା କରି ଦଇତାପତି, ପତିମହାପାତ୍ର ସେବକମାନେ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଶୈଳି ଅବଲମ୍ବନରେ ଶ୍ରୀଜିଉଙ୍କୁ ରକ୍ତ ବସ୍ତ୍ର ଆବରଣ ଦେଇଥାଆନ୍ତି । ଏହା ପରେ ନବଯୌବନ ପୂର୍ବରୁ ଶ୍ରୀବିଗ୍ରହମାନଙ୍କ ଶ୍ରୀଅଙ୍ଗରେ ଶେଷ ଦଫାରେ ବିଳମ୍ବିତ ରାତିରେ ଖଳି ଲାଗି (ଦିବ୍ୟ ପ୍ରଲେପ) ଦିଆ ଯାଏ । ଏହି ଖଳିକୁ ଶୁଦ୍ଧ ସୁଆରମାନେ ନିଜ ନିଜ ବାସଭବନରେ ଶୁଦ୍ଧ ସହକାରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଥାନ୍ତି । ପୂର୍ବ ସଂଧ୍ୟାରେ ଧୂପ ପରେ ଏହି ଖଳିକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି ଶୁଦ୍ଧ ସୁଆରଙ୍କୁ ବାସଭବନରେ ଅଧିବାସରେ ରଖିଥାଆନ୍ତି । ଏହି ଖଳି ବିଜେ ପାଇଁ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରରୁ ଘଣ୍ଟ,ଛତା ସହ ଡକାରା ଯାଇଥାଏ । ସୁଦ୍ଧ ସୁଆର ସେବକଙ୍କ ବାସଭବନକୁ । ତିନି ଠାକୁର ଜଗନ୍ନାଥ, ବଳଭଦ୍ର, ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କ ଖଳି ବିଜେରେ ତିନି ଜଣ ସେବାୟତ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ଯାଇଥାଆନ୍ତି । ବିଜେ କାହାଳି, ବଜୟନ୍ତ୍ରୀ, ଘଣ୍ଟ, ଛତା ସହ ଶୋଭାଯାତ୍ରାରେ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ଶ୍ରୀଅଙ୍ଗ ଲାଗି ନିମନ୍ତେ ତିନି ଶୁଦ୍ଧ ସୁଆର ଅଧିବାସିତ ଖଳି ପ୍ରସାଦକୁ (ଦିବ୍ୟ ପ୍ରଲେପ) ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ବିଜେ କରିଥାନ୍ତି । ଏହା  ପୂର୍ବରୁ ଏହି ଖଳିକୁ ଶୁଦ୍ଧ ସୁଆରଙ୍କ ବାସ ଭବନରେ ଖଳି ହାଣ୍ଡିକୁ ମହିଳାମାନେ ବନ୍ଦାପନା କରିଥାଆନ୍ତି । ବିଜେ କାହାଳି ବାଜିବା ପରେ ବରକନ୍ଦାଜଙ୍କ ସୁରକ୍ଷା ବଳୟ ଭିତରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଶ୍ରୀଅଙ୍ଗ ଲାଗି ଖଳି ବିଜେ କରିଥାଆନ୍ତି । ଶୁଦ୍ଧ ଦଇତାପତିଙ୍କୁ ହସ୍ତାନ୍ତର କରିବା ପରେ ବିଳମ୍ବିତ ରାତିରେ ଏହି ଖଳିକୁ ଶ୍ରୀବିଗ୍ରହଙ୍କୁ ଲାଗିର ଗୋପନ ସେବା ସଂପନ୍ନ ହୋଇଥାଏ । ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର 
## ୨୦୧୫ ନବକଳେବରରେ ଖଳିଲାଗି
ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ସ୍ୱତ୍ତ୍ୱଲିପି ମୁତାବକ ୨୦୧୫ ନବକଳେବର ପାଇଁ ଏହି ଶୁଦ୍ଧ ସୁଆର ସେବାକୁ ଗୋବିନ୍ଦ ଚନ୍ଦ୍ର ସୁଆର, ବନମାଳି ସୁଆର, ଶ୍ରୀଧର ସୁଆର, ଲୋକନାଥ ସୁଆର, ରାମଚନ୍ଦ୍ର ସୁଆର ଆଦି ସଂପାଦନ କରିଛନ୍ତି ।
ବଡ଼ ଦେଉଳକୁ ଖଳି ବିଜେ ପରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଘଣା ଲାଗି ହୋଇଥାଏ । ଘଣାଲାଗିରେ ପାଟସୂତାକୁ ଏକ ଗୋପନ ତଥା ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଶୈଳିରେ ଶ୍ରୀଜିଉଙ୍କ ଲାଗି ହୋଇଥାଏ । ଘଣା ଲାଗି ପରେ ଶୁଦ୍ଧ ସୁଆର ବିଜେ କରାଇଥିବା ବିଜେ ଖଳିକୁ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଶ୍ରୀଅଙ୍ଗରେ ଦଇତାପତି ଲାଗି କରିଥଆନ୍ତି ।  

## ଆଧାର
ଶ୍ରେଣୀ:୨୦୧୫ ନବକଳେବର ଗଣସମ୍ପାଦନାରେ ଗଢ଼ା ବା ଉନ୍ନତ କରାଯାଇଥିବା ପ୍ରସଙ୍ଗମାନ
ଶ୍ରେଣୀ:ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ନୀତି
ଶ୍ରେଣୀ:ଜଗନ୍ନାଥ
ଜୟବିଜୟ ଦ୍ୱାର

ସାମ୍ନାରେ ଥିବା ଜୟ&nbsp;-&nbsp;ବିଜୟ ମୂର୍ତ୍ତି ]]
**ଜୟବିଜୟ ଦ୍ୱାର**, ବଡ଼ଦେଉଳରେ ଥିବା ଏକ ପ୍ରବେଶ ଦ୍ୱାର ଅଟେ ।  ଏଠାରେ ପ୍ରତ୍ୟହ 'ଦ୍ୱାରପାଳ ପୂଜା' କରାଯାଏ ।

## ଅବସ୍ଥିତି 
ଜଗମୋହନରୁ ଭିତରକାଠ ନିକଟକୁ ଯିବା ପାଇଁ ରହିଥିବା ଦ୍ୱାର ହେଉଛି 'ଜୟବିଜୟ ଦ୍ୱାର' । ଏହି ଦ୍ୱାରଟି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରପାଳ ଜୟ ଓ ବିଜୟଙ୍କ ନାମ ଅନୁସାରେ ହୋଇଛି । ଏହା ମୁଗୁନିପଥରରେ ନିର୍ମିତ । ନାଗବନ୍ଧାଦି କାରୁକାର୍ଯ୍ୟ ନନ୍ଦାବର୍ତ୍ତି ଇତ୍ୟାଦି ଏଥିରେ କରାଯାଇଛି । ଏଠାରେ ମୋଟ ୧୨ଟି ଶିଳାଲେଖ ରହିଛି ।

## ଇତିହାସ 
ଜୟବିଜୟ ଦ୍ୱାରରେ କପିଳେନ୍ଦ୍ର ଦେବଙ୍କର ପାଞ୍ଚଟି, ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ଦେବଙ୍କର ଚାରିଟି, ପ୍ରତାପରୁଦ୍ର ଦେବଙ୍କର ଦୁଇଟି ଓ ଗୋବିନ୍ଦ ବିଦ୍ୟାଧରଙ୍କର ଗୋଟିଏ, ଏପରି ମୋଟ ୧୨ଟି ଶିଳାଲେଖ ରହିଛି ।  କପିଳେନ୍ଦ୍ରଦେବଙ୍କ ପ୍ରଥମ ଶିଳାଲେଖରେ ସେ କୌଣସି ପଦବୀ ଧାରଣ କରିନାହାନ୍ତି । ଦ୍ୱିତୀୟ ଶିଳାଲେଖରେ ଗଜପତି ଗୋଡ଼େଶ୍ୱର ଓ ତୃତୀୟ ଶିଳାଲେଖରେ ଗଜପତି ଗୌଡ଼େଶ୍ୱର ନବକୋଟି କର୍ଣ୍ଣାଟ କଳବରେର୍ଗଶ୍ୱର ପଦବୀ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି । ତାଙ୍କ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶୀଗଣ ଏପରିକି ଗୋବିନ୍ଦ ବିଦ୍ୟାଧର ମଧ୍ୟ ଏହି ପଦବୀ ବ୍ୟବହାର କରିଛନ୍ତି । କପିଳେନ୍ଦ୍ର ଦେବଙ୍କ ଏକ ଶିଳାଲେଖରେ "ଲୁଣ ଓ କଉଡ଼ି ଉପରୁ କରଛାଡ଼ ଘୋଷଣା" ପ୍ରସଙ୍ଗ ରହିଛି । ଅନ୍ୟ ଏକ ଶିଳାଲେଖରେ "ବିଜୟନଗର ମଲ୍ଲିକାର୍ଜୁନ ସେନାଙ୍କୁ ପରାସ୍ତ କରି ବାହୁଡ଼ା କଟକାଇ (ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ ଅଭିଯାନ)ରେ ପୁରୀରେ ବୀର ମଣୋହି କରିବା" ସମ୍ପର୍କିତ ସୂଚନା ରହିଛି । ତୃତୀୟ ଶିଳାଲେଖରେ "କୃତଘ୍ନ ସାମନ୍ତଙ୍କ ବିରୋଧରେ ଦୃଢ଼ କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନ" ପାଇଁ ଘୋଷଣା ରହିଛି । ଚତୁର୍ଥ ଶିଳାଲେଖରେ "ଠାକୁରଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ଅଳଙ୍କାର ଦାନ"ର ସୂଚନା ଦିଆଯାଇଛି । ଗଜପତି ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ଦେବଙ୍କ ଏକ ଶିଳାଲେଖରେ "ଠାକୁରଙ୍କୁ ଅଳଙ୍କାର ଦାନ" ସମ୍ପର୍କରେ ତଥ୍ୟ ରହିଛି । ଅନ୍ୟ ଏକ ଲେଖରେ "ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପ୍ରତି ଉଦାର ଓ ଦୟାଶୀଳ ହେବାକୁ ରାଜାମାନଙ୍କୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ"ର ବିବରଣୀ ମିଳେ । ପ୍ରତାପରୁଦ୍ରଦେବଙ୍କ ଏକ ଶିଳାଲେଖରେ "ଜୟଦେବ କୃତ ଗୀତଗୋବିନ୍ଦର ପ୍ରବର୍ତ୍ତନ" ପାଇଁ ଦୃଢ଼ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ରହିଛି ।

## ଆହୁରି ଦେଖନ୍ତୁ 
## ଆଧାର 
## ବାହାର ଲିଙ୍କ 
ଶ୍ରେଣୀ:ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର ପରିସର
ଲକ୍ଷ୍ମୀ ପୁରାଣ

**ଲକ୍ଷ୍ମୀ ପୁରାଣ** ବଳରାମ ଦାସଙ୍କଦ୍ୱାରା ପଞ୍ଚଦଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ଲେଖା ଏକ ସାହିତ୍ୟିକ ପୁରାଣ କୃତି ।  

## କିମ୍ବଦନ୍ତୀ 
ମାଣବସା ଗୁରୁବାରର କିମ୍ବଦନ୍ତୀ ବଳରାମ ଦାସଙ୍କ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ପୁରାଣରେ ବଖଣାଯାଇଛି । ଏଥି ମତେ ଦାସଦାସୀ ପରିବେଷ୍ଟିତ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଦିନେ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ମାଣବସା ଗୁରୁବାର ବାବଦରେ ଜଣାଇ ଦେଶ ଭ୍ରମଣରେ ବଡ଼ ଦେଉଳରୁ ବିଜେ କଲେ । କିଏ ତାଙ୍କୁ ପୂଜୁଛି ତାହା ଜାଣିବା ନିମନ୍ତେ ସେ ଘର ଘର ବୁଲିଲେ । ଅନେକ ଧନୀ, ବଡ଼ ଲୋକ ସେଦିନ ଗୁରୁବାର ବୋଲି ଭୁଲି ଯାଇଥିବା ଦେଖିବା ପରେ ସେ ଶ୍ରୀୟା ନାମକ ଜଣେ ଦଳିତ ନାରୀ ଘରେ ପହଞ୍ଚିଥିଲେ। ଘରଦ୍ୱାର ପରିଷ୍କାର କରି ଲିପାପୋଛା କରି ଶ୍ରୀୟା ତାଙ୍କ ପୂଜା ପାଇଁ ସଜ, ଭୋଗ-ନୈବେଦ୍ୟ ଆଦି ସଜାଡ଼ି ରଖିବା ଦେଖି ଲକ୍ଷ୍ମୀ ତାହାଙ୍କ ଭକ୍ତିରେ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇ ସେଠାରେ ହିଁ ରହିଗଲେ । ଏହା ଶୁଣି ବଳରାମ କୋପକଲେ । ସେତେବେଳର ସମାଜରେ ଦଳିତମାନଙ୍କୁ ଅଛୁଆଁ ଭାବେ ଗଣା ଯାଉଥିବାରୁ ଜଣେ ଦଳିତ ଲୋକର ଘରେ ପାଦ ଦେଇଥିବାକୁ ଅପରାଧ ବିବେଚନା କରି ବଡ଼ଦେଉଳ ଦ୍ୱାର ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ପାଇଁ ବନ୍ଦ ହୋଇଥିଲା । ଅପମାନିତ ହୋଇ ସେ ଘରୁ ବାହାରି ଗଲେ । ଯିବା ବେଳେ ପଣ କଲେ କାଳିଆ-ବଳିଆ (ଜଗନ୍ନାଥ-ବଳଭଦ୍ର) ଦୁଇ ଭାଇଙ୍କୁ ଉଚିତ ଶିକ୍ଷା ଦେବେ । ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶରେ ସମୁଦ୍ର କୂଳରେ ତାଳବେତାଳ ନାମକ ଆଉ ଏକ ପ୍ରାସାଦ ଗଢ଼ାହେଲା । ଲକ୍ଷ୍ମୀ ବଡ଼ଦେଉଳରୁ ସବୁ ଜିନିଷ ଲୁଟିନେଇ ତାହାକୁ ଶ୍ରୀହୀନ କରିଦେଲେ । ଖାଇବାକୁ ନପାଇ ଦୁଇଭାଇ ଭୋକରେ ଆଉଟୁ ପାଉଟୁ ହୋଇ ଶେଷରେ ସେହି ପ୍ରାସାଦ ସମ୍ମୁଖରେ ପହଞ୍ଚିଲେ । ପ୍ରାସାଦ ମାଲିକାଣୀଙ୍କ ଅତିଥେୟତାରେ ବିମୁଗ୍ଧ ହୋଇ ସେମାନେ ପ୍ରାସାଦ ମାଲିକ/ମାଲିକାଣୀଙ୍କୁ ଲୋଡ଼ିଲେ । ଆଉ ପରିଚୟ ପାଇବା ପରେ ନିଜକୁ ଲଜ୍ଜିତ ମନେ କଲେ ଦୁଇ ଭାଇ । ଛୁଆଁ ଅଛୁଆଁ ଭେଦଭାବ ରହିବ ନାହିଁ ବୋଲି ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ପାଇବା ପରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରକୁ ବାହୁଡ଼ିଥିଲେ ।

## ଲୋକପ୍ରିୟତା 
ଏହା ଓଡ଼ିଶାର ଘରେ ଘରେ ମାଣବସା ଗୁରୁବାର ନାମରେ ମଧ୍ୟ ଖ୍ୟାତ । ମାର୍ଗଶୀର ମାସର ଗୁରୁବାର ଦିନ ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରତି ଘରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀପୂଜା ବା ମାଣବସା ଗୁରୁବାର ପାଳିତ ହୁଏ । ଓଡ଼ିଶା ବ୍ୟତୀତ ଆନ୍ଧ୍ର, ଛତିଶଗଡ଼, ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗ ଏବଂ ଝାଡଖଣ୍ଡରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ପର୍ବ ପାଳିତ ହୁଏ । ଲକ୍ଷ୍ମୀପୂଜାର ବିଷୟବସ୍ତୁ ଉପରେ ଆଧାରିତ ଅନେକ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ଏହାର ଲୋକପ୍ରିୟତାକୁ ଆହୁରି ବଢ଼ାଇ ଦେଇଛି । ୨୦୦୭ରେ ସବ୍ୟସାଚୀ ମହାପାତ୍ରଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶନାରେ ନିର୍ମିତ ଜୟ ଜଗନ୍ନାଥ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ସେତେବେଳେ ୧୫ଟି ଭାରତୀୟ ଭାଷାରେ ମୁକ୍ତିଲାଭ କରିଥିଲା ।

## ଅଧିକ ତଥ୍ୟ 
* "ଲକ୍ଷ୍ମୀ ପୁରାଣ"

## ଆଧାର 
ଶ୍ରେଣୀ:ପୁରାଣ
ଶ୍ରେଣୀ:୨୦୧୫ ନବକଳେବର ଗଣସମ୍ପାଦନାରେ ଗଢ଼ା ବା ଉନ୍ନତ କରାଯାଇଥିବା ପ୍ରସଙ୍ଗମାନ
ଶ୍ରେଣୀ:ଭାଷା
ମଧୁସୂଦନ ପତି

**ମଧୁସୂଦନ ପତି** ଜଣେ ଇଂରାଜୀ ଅଧ୍ୟାପକ, ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟିକ ଓ ଅନୁବାଦକ ।
ସେ ୨୦୧୫ମସିହା ପାଇଁ ଓଡ଼ିଶା ସାହିତ୍ୟ ଏକାଡେମୀଦ୍ୱାରା ପ୍ରଦତ୍ତ ଅତିବଡ଼ୀ ଜଗନ୍ନାଥ ଦାସ ସମ୍ମାନରେ ସମ୍ମାନୀତ ହୋଇଥିଲେ ।  

## ଜୀବନୀ 
ମଧୁସୂଦନ ପତି ୧୦ ଜୁନ ୧୯୪୧ରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ୧୯୫୬ ମସିହାରେ ସେ ମାଟ୍ରିକ ପରୀକ୍ଷାରେ ପ୍ରଥମ ଶ୍ରେଣୀ ଲାଭ କରିଥିଲେ । ୧୯୬୧ ମସିହାରେ ସେ ରେଭେନ୍ସା ମହାବିଦ୍ୟାଳୟରୁ ସ୍ନାତକ ଓ ୧୯୬୩ ମସିହାରେ ସ୍ନାତକୋତ୍ତର ଶିକ୍ଷା ସମାପ୍ତ କରିଥିଲେ । ଉଭୟ ସ୍ନାତକ ଓ ସ୍ନାତକୋତ୍ତର ପରୀକ୍ଷାରେ ସେ ଉତ୍କଳ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟରେ ପ୍ରଥମ ସ୍ଥାନ ଅଧିକାର କରି ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣପଦକ ହାସଲ କରିଥିଲେ । ପରେ ସେ ପିଏଚଡ଼ି ମଧ୍ୟ ହାସଲ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କର ପିଏଚଡ଼ିର ସନ୍ଦର୍ଭ ଥିଲା *Indian Classical Drama in the Light of Western Dramatic Criticism* । ୧୯୬୭ ମସିହାରେ ସମ୍ବଲପୁର ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟରେ ଇଂରାଜୀ ପ୍ରାଧ୍ୟାପକ ଭାବରେ ନିଜ ଚାକିରି ଜୀବନ ଆରମ୍ଭ କରି ୨୦୦୧ ମସିହାରେ ସେହି ଅନୁଷ୍ଠାନର ଇଂରାଜୀ ବିଭାଗର ମୁଖ୍ୟ ଭାବରେ ଅବସର ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । 

## ସାହିତ୍ୟ କୃତ୍ତି 
* ଗଙ୍ଗାଧର ମେହେରଙ୍କ 'ତପସ୍ୱିନୀ' ଓ 'ପ୍ରଣୟ ବଲ୍ଲରୀ'ର ଇଂରାଜୀ ଅନୁବାଦ
* 'ଆଲଫ୍ରେଡ଼ ଲଡ଼ ଟେନିସନ'ଙ୍କ ଇନ ମେମୋରିଅମ'ର ଓଡ଼ିଆ ଅନୁବାଦ
* ଅନୁଶୀଳନ - ୧୯୭୯
* ଅଗ୍ରଦୂତ - ୧୯୭୯
* ଭକ୍ତକବି ମଧୁସୂଦନ ରାଓ, ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱ ଓ କବିତ୍ୱ -୧୯୮୫
* ଆଧୁନିକ ଓଡ଼ିଆ କବିତାର ଶୈଳୀ ଓ ତାତ୍ତ୍ୱିକ ସମାଲୋଚନା - ୧୯୯୫
* Gourishankar Ray (Oriya writer),Sahitya Akademy,Delhi - ୧୯୯୪
* Kalindi Charan Panigrahi (Oriya  writer)  Sahitya Akademy - ୨୦୦୧
* Sanskrit Drama: Essays in Revaluation, Amar Prakashan,Delhi - ୧୯୯୧
* Hari Narayana Apte, Sahitya Akademy - ୧୯୯୦
* West Orissa: A Study in Ethos, ସମ୍ବଲପୁର ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ - ୧୯୯୨ 
* Arpana, Divine Life Society - ୨୦୦୫
* ଗଙ୍ଗାଧର କବିମାନସ ଓ କାବ୍ୟଶିଳ୍ପ, ଗ୍ରନ୍ଥମନ୍ଦିର - ୨୦୧୧
* ପୁନର୍ନବ, କାବ୍ୟଲୋକ - ୨୦୧୬
* ଚେତନାର ସ୍ୱରାଜ, ମୟୁର ପ୍ରକାଶନ - ୧୯୯୬
* ଦର୍ଶନ ଓ ନିବେଦନା, ମିତା ବୁକ୍ସ - ୨୦୦୬
* ଏରକାର ଗୋଧୁଳିରେ - ୧୯୯୬
* ଫଟର ଆକାଶ, ଗ୍ରନ୍ଥ ମନ୍ଦିର - ୧୯୯୫   
* ଦି ହିଷ୍ଟୋରିକାଲ୍ ନୋବେଲ୍ ଇନ୍ ଓଡ଼ିଆ
* ଦି ରାମାୟଣ ଅଫ୍ ବାଲ୍ମିକୀ ଏ ରିଡିଙ୍ଗ
* ଭାଗବତ ଗୀତା: ଏ ଲିଟରାରି ଏଲୁସିଡେସନ୍

## ସମ୍ମାନ ଓ ପୁରସ୍କାର 
* ଅତିବଡ଼ୀ ଜଗନ୍ନାଥ ଦାସ ସମ୍ମାନ - ୨୦୧୫ 
* ଝଙ୍କାର ପୁରସ୍କାର (ପ୍ରଜାତନ୍ତ୍ର ପ୍ରଚାର ସମିତି) - ୧୯୯୫
* ନନ୍ଦକିଶୋର ଫାଉଣ୍ଡେସନ ପୁରସ୍କାର
* ଓଡ଼ିଶା ଗବେଷଣା ପରିଷଦ ପୁରସ୍କାର
 
## ଆଧାର 
ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୪୧ ଜନ୍ମ
ଶ୍ରେଣୀ:ଜୀବିତ ବ୍ୟକ୍ତି
ଶ୍ରେଣୀ:ବଲାଙ୍ଗୀର ଜିଲ୍ଲାର ଲୋକ
ଶ୍ରେଣୀ:ଅନୁବାଦକ
ଶ୍ରେଣୀ:ଓଡ଼ିଆ ଲେଖକ
ମଇ ଦିବସ

ମଇ ପହିଲା ହେଉଛି ବିଶ୍ୱ ଶ୍ରମିକ ଦିବସ ବା **ମଇ ଦିବସ** । ପୃଥିବୀର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେଶରେ ଏହା **ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ଶ୍ରମ ଦିବସ** ନାମରେ ମଧ୍ୟ ପାଳିତ ହୁଏ ।

## ଇତିହାସ 
୮ ଘଣ୍ଟା କାର୍ଯ୍ୟ ସମୟ ଦାବୀରୁ ଜନ୍ମ ନେଲା ବିଶ୍ୱ ଶ୍ରମିକ ଦିବସ । ପୁଞ୍ଜିବାଦୀ ବ୍ୟବସ୍ଥା ବିରୋଧରେ ବିଶ୍ୱ ଶ୍ରମଜୀବୀ ସମୁଦାୟର ଏହା ଥିଲା ପ୍ରଥମ ରାଜନୈତିକ ସଂଗ୍ରାମ । ୧୮୮୪ ମସିହାଠାରୁ ଏହି ଦାବୀ ନେଇ ଧାରାବାହିକ ଆନ୍ଦୋଳନ ଆମେରିକାରେ ଚାଲିଲା । ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକାରେ ଏହି ଆନ୍ଦୋଳନର ସୂତ୍ରପାତ ହୋଇଥଲେ ହେଁ ବିଶ୍ୱର ସମସ୍ତ ସ୍ୱାଧୀନ ଓ ପରାଧୀନ ଦେଶର ଶ୍ରମଜୀବୀମାନଙ୍କୁ ଏହା ପ୍ରଭାବିତ କରିଥଲା । ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକାର ବାଲ୍ଲିମୋର ସହରରେ ୧୮୬୬ ମସିହା ଅଗଷ୍ଟ ୨୦ ତାରିଖରେ ଷାଠିଏଟି ୟୁନିୟନର ପ୍ରତିନିଧିମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ଆଠଘଣ୍ଟା ଶ୍ରମ ଦିବସ ପାଇଁ ଆଇନ ପ୍ରଣୟନ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତାବ ଗ୍ରହଣ କରିଥଲେ । ନ୍ୟାସନାଲ ଲେବର ୟୁନିୟନ ମଧ ପୁଞ୍ଜିବାଦୀ ଦାସତ୍ୱରୁ ଶ୍ରମଜୀବୀମାନଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରାଇବା ପାଇଁ ଲକ୍ଷ୍ୟ ରଖିଥଲା । ୧୮୬୮ରେ ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକାର କଂଗ୍ରେସ ଆଠଘଣ୍ଟା ଶ୍ରମଦିବସକୁ ଗ୍ରହଣ କରିଥଲା । ପ୍ରଥମ ଆନ୍ତର୍ଜାତିକର ଜେନିଭା ଅଧିବେଶନ ମଧ୍ୟ ଉକ୍ତ ପ୍ରସ୍ତାବକୁ ଗ୍ରହଣ କରିଥଲା । 

## ଆଧାର 
## ବାହାର ଆଧାର 
* "International Workers Day"

ଶ୍ରେଣୀ:ମଇ ମାସର ପାଳିତ ଦିବସ
ମୁକୁନ୍ଦ ଦେବ

ଖୋର୍ଦ୍ଧା ଭୋଇ ରାଜବଂଶର ଇତିହାସ ହେଉଛି ଓଡ଼ିଶାର ଦୀର୍ଘ ଅଢ଼େଇଶହ ବର୍ଷର ଇତିହାସ । ଓଡ଼ିଶାର ଆରାଧ୍ୟ ଦେବତା ଶ୍ରୀ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ସହିତ ସେହି ଇତିହାସ ଓତଃପ୍ରୋତଃ ଭାବେ ଜଡ଼ିତ । ଭୋଇ ରାଜବଂଶର ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା ହେଲେ ଗଜପତି ରାମ ଚନ୍ଦ୍ର ଦେବ ଏବଂ ସେହି ବଂଶର ଦ୍ୱାଦଶ ରାଜା **ମୁକୁନ୍ଦଦେବ** ବା ମୁକୁନ୍ଦ ହରିଚନ୍ଦନ ହେଉଛନ୍ତି ଓଡ଼ିଶାର ଶେଷ ସ୍ୱାଧୀନ ରାଜା । ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶ ପରେ ୧୫୪୦ ଖ୍ରୀ:ଅ:ରୁ ୧୫୫୯ ଖ୍ରୀ:ଅ: ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭୋଇ ବଂଶ ଏବଂ ୧୫୫୯ ଖ୍ରୀ:ଅ:ରୁ ୧୫୬୮ ଖ୍ରୀ:ଅ: ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଲୁକ୍ୟ ତେଲେଙ୍ଗା ମୁକୁନ୍ଦ ଦେବ ଓଡ଼ିଶାରେ ରାଜୁତି କରିଥିଲେ ।   

## ଇତିହାସ 
ଚାଲୁକ୍ୟ ବଂଶର ରାଜା ମୁକୁନ୍ଦ ଦେବ ୧୫୫୯ରେ ସିଂହାସନ ଆରୋହଣ କରିଥିଲେ । ୧୫୬୦ରେ ବଂଗଳାର ସୁଲତାନ ଗୀୟାସୁଦ୍ଦିନ୍ ଜଲାଲା ସାହା ଓଡ଼ିଶା ଆକ୍ରମଣ ପୂର୍ବକ ଯାଜପୁର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମାଡିଆସିଥିଲେ । ତେବେ ମୁକୁନ୍ଦଦେବ ତାଙ୍କୁ ପରାସ୍ତ କରି ଘଉଡାଇଦେଲେ । ଠିକ ସେହି ସମୟରେ ଆଫଗାନ ସେନାପତି ସୁଲତାନ ସୁଲେମାନ କିର୍ରାନି ବଙ୍ଗ ଅଧିକାର କରି ସୁଲତାନ ପଦରେ ଅଭିଷିକ୍ତ ହେଲେ । ତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ଇବ୍ରାହୀମ ବଂଗରୁ ପଳାୟନ କରି ମୁକୁନ୍ଦ ଦେବଙ୍କ ଶରଣାପନ୍ନ ହେଲେ । ଆକବର ସେତେବେଳେ ବଙ୍ଗ ଅଧିକାର ପାଇଁ ଯୋଜନା କରୁଥିଲେ । ଅତଏବ ସେ ମୁକୁନ୍ଦ ଦେବଙ୍କ ସହାୟତା ଲୋଡିଲେ । ମୁକୁନ୍ଦ ଦେବ ଏଥିପାଇଁ ସମ୍ମତି ପ୍ରଦାନ କରି ସୁଲେମାନ ଖାଁ କରାଣୀଙ୍କର ଶତ୍ରୁ ବନିଗଲେ । ୧୫୬୭ରେ ଆକବର ଯେତେବେଳେ ଚିତୋର ଆକ୍ରମଣରେ ବ୍ୟସ୍ତ ଥିଲେ, ହଠାତ୍‌ ବଙ୍ଗଳାର ମୋଗଲ ଶାସକ ସୁଲତାନ ସୁଲେମାନ କିର୍ରାନି ଓଡ଼ିଶା ଆକ୍ରମଣ କଲେ । ଇତିମଧ୍ୟରେ, ସୁଲତାନଙ୍କ ପୁଅ ବୟାଜିଦ୍ ଏବଂ ସେନାପତି କଳାପାହାଡ଼ ସୈନ୍ୟବାହିନୀ ସହ ଆସି ଅତର୍କିତ ଓଡ଼ିଶା ଆକ୍ରମଣ କଲେ । ଏହି ସମୟରେ କଳାପାହାଡ଼ର ଆକ୍ରମଣରେ ଓଡ଼ିଶାର ଅନେକ ମନ୍ଦିର ଧ୍ୱଂସ ହୋଇଗଲା । ମାଦଳା ପାଞ୍ଜିରେ କଳାପାହାଡ଼ କୋଣାର୍କ ମନ୍ଦିର ଧ୍ୱଂସ କରିବା କଥା ଲିପିବଦ୍ଧ ଅଛି । ମନ୍ଦିରରେ ଥିବା ୨୦ ଫୁଟର କାନ୍ଥ ଭାଙ୍ଗିବା ପାଇଁ ସେ ସକ୍ଷମ ହୋଇଥିଲେ । ମନ୍ଦିରର ଦଧିନଉତି ତଥା ଅଧିକାଂଶ ମୂର୍ତ୍ତି ସେ ଭାଙ୍ଗିଦେଇଥିଲେ । ଏକାକୀ ମୁକୁନ୍ଦଦେବ ଏହି ଅତର୍କିତ ଆକ୍ରମଣକୁ ପ୍ରତିହତ କରି ନ ପାରି ସୁଲତାନଙ୍କଦ୍ୱାରା ବନ୍ଦୀ ହେଲେ । ତେବେ, ସାରଙ୍ଗଗଡର କରଦ ରାଜା ଗଜପତି ରାମଚନ୍ଦ୍ର ଭଞ୍ଜ ବିଦ୍ରୋହ କରି ନିଜକୁ ରାଜା ଘୋଷଣା କଲେ । ଅତଏବ, ମୁକୁନ୍ଦଦେବ ତାଙ୍କର ଏହି ଶତ୍ରୁ ରାଜାଙ୍କୁ ପରାସ୍ତ କରିବା ନିମନ୍ତେ ସୁଲେମାନଙ୍କ ସାହାଯ୍ୟ ନେଇଥିଲେ । ଏଭଳି ଘଡିସନ୍ଧି ମୁହୁର୍ତ୍ତରେ ମୁକୁନ୍ଦ ଦେବ ବୟାଜିତଙ୍କ ସହ ଏକ ସନ୍ଧି କରି ରାମଚନ୍ଦ୍ର ଭଞ୍ଜଙ୍କ ବିପକ୍ଷରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଆଗେଇ ଆସିଲେ । ଗୋହିରାଟିକିରିଠାରେ ଉଭୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଂକର ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା । ଯୁଦ୍ଧରେ ମୁକୁନ୍ଦ ଦେବ ପ୍ରାଣ ହରାଇଲେ । ରାମଚନ୍ଦ୍ର ଭଞ୍ଜ ମଧ୍ୟ ବୟଜିତଙ୍କଦ୍ୱାରା ନିହତ ହେଲେ ଏବଂ ଓଡ଼ିଶା ଏହିପରି ଭାବେ ୧୫୬୮ରେ ଆଫଗାନ ଅଧିନକୁ ଚାଲିଗଲା ।

## ଆଧାର
ଶ୍ରେଣୀ:୨୦୧୫ ନବକଳେବର ଗଣସମ୍ପାଦନାରେ ଗଢ଼ା ବା ଉନ୍ନତ କରାଯାଇଥିବା ପ୍ରସଙ୍ଗମାନ
ଶ୍ରେଣୀ:ଜଗନ୍ନାଥ
ଶ୍ରେଣୀ:ଭୋଇ ରାଜବଂଶ
ଶ୍ରେଣୀ:ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ଭକ୍ତ
ଶୁଦ୍ଧସୁଆର

**ଶୁଦ୍ଧସୁଆର** ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ସେବକ ଓ ଏମାନେ ବର୍ଷସାରା ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିରରେ ବିଭିନ୍ନ ସେବା କରିଥାନ୍ତି । ଅଣସର ବେଳେ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ସେବା ଥାଏ । ଅଣସର ସମୟରେ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କୁ ଲାଗି ହେଉଥିବା ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପଣା "ପାଚନ ପାଣି" ଏହି ସେବକମାନେ ତିଆରି କରିଥାନ୍ତି । ଅଣସର ୧୫ଦିନ ହୋଇଥିବାରୁ ତିନିବାଡ଼ର ମୁଖ୍ୟମାନେ ୫, ୭ ଓ ୩ ଦିନ ବାଣ୍ଡି ପଣା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଥାନ୍ତି । ୨୦୧୫ ନବକଳେବର ସମୟରେ ୪୫ ଦିନ ଅଣସର ପଡ଼ିଥିବାରୁ ଏହି କ୍ରମରେ ପ୍ରସ୍ତୁତିର ପୁନରାବୃତ୍ତି ହୋଇଥିଲା ।  ଅଣସର ସମୟରେ ଏହି ସେବକମାନେ ଓଷୁଅ ଓ ଖଳି । ଦେବସ୍ନାନ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଆରମ୍ଭ ହେବା ଆଗରୁ ଏମାନେ ଓଷୁଅ ତିଆରି ଆରମ୍ଭ କରିଥାନ୍ତି । ଦେବସ୍ନାନ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ପରେ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କୁ ଜର ହେଉଥିବାରୁ ତାଙ୍କୁ ଶାରୀରିକ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଉପଶମ କରିବା ପାଇଁ ଏହି ଓଷୁଅ ଲାଗି କରାଯାଇଥାଏ ।

## ଓଷୁଅ ତିଆରି ବିଧି 
ଦେବସ୍ନାନ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାର ୩ ଦିନ ଆଗରୁ ଓଷୁଅ ତିଆରି ଆରମ୍ଭ ହୋଇଛି । ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ "ଓଷୁଅ"ର ଅର୍ଥ ଔଷଧ । ଶୁଦ୍ଧସୁଆର ଘରର ଉଭୟ ମହିଳା ପୁରୁଷ ସଦସ୍ୟ ମିଶି ଏହା ତିଆରି କରିଥାନ୍ତି । ଏହାକୁ ତିଆରି କରିବା ପୂର୍ବରୁ ଏହି ସେବକଙ୍କ ପରିବାର ବର୍ଗ ହବିଷ୍ୟ ଅନ୍ନ ଭୋଜନ କରିବା ସହ ଶୁଦ୍ଧପୂତ ରହିଥାନ୍ତି । ଓଷୁଅ ତିଆରି ଘରେ ପଶିବାରେ କେବଳ ପ୍ରସ୍ତୁତକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ଛଡ଼ା ଆଉ ସମସ୍ତଙ୍କୁ କଟକଣା ରହିଥାଏ । ଏହି ଓଷୁଅ ତିଆରି କାଳରେ ଏହି ସେବକମାନେ ବାହାରେ ପାଣି ମଧ୍ୟ ଛୁଅଁନ୍ତି ନାହିଁ । ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ଏହି ସେବା ଏକ ଗୁପ୍ତ ସେବା ହୋଇଥିବାରୁ "ସୁତ ସଂହିତା" ମୁତାବକ ଗୁପ୍ତ ସେବାକୁ ପ୍ରଘଟ କଲେ ମହାପାପ ବୋଲି ବିବେଚନା କରାଯାଇଥାଏ । ୨୦୧୫ ମସିହାରେ ଗୋବିନ୍ଦଚନ୍ଦ୍ର, ଶ୍ରୀଧର ଓ ରାମଚନ୍ଦ୍ର, ବନମାଳି ଓ ଲୋକନ ଗୋଟିଏ ଘରର ୫ ଜଣ ଶୁଦ୍ଧସୁଆର ଏହି ଗୁପ୍ତସେବା ତିଆରି କରୁଥିଲେ । ଏହା ପୁରୁଷାନୁକ୍ରମେ ଚାଲିଆସିଛି । ଗଜପତି ମହାରାଜା ଏବଂ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ପ୍ରଶାସନ ସହଯୋଗରେ ଏହି ସେବା ହୋଇଥାଏ ।

## ଆଧାର 
## ଅଧିକ ପଠନ 
* ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ସେବକ
* ଅଣସର

ଶ୍ରେଣୀ:ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ସେବା‎
ଶ୍ରେଣୀ:୨୦୧୫ ନବକଳେବର ଗଣସମ୍ପାଦନାରେ ଗଢ଼ା ବା ଉନ୍ନତ କରାଯାଇଥିବା ପ୍ରସଙ୍ଗମାନ
ଗନ୍ଧଣ ମେକାପ

**ଗନ୍ଧଣ ମେକାପ** (**ନିକାପ** ବା **ପିକାପ** ନାମରେ ମଧ୍ୟ ଜଣା) ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିରରେ ମସଲା ତିଆରି ତଥା ଅନ୍ୟ କେତେକ ସେବାକାମ କରୁଥୁବା ଶାଢ଼ୀବନ୍ଧା କରଣ ସେବକ । ଅଦା, ହେଙ୍ଗୁ, ଗୋଲମରିଚ, ଘିଅ, ଜିରା ଆଦି ସୁଗନ୍ଧ ମସଲାଦ୍ରବ୍ୟ ଗନ୍ଧଣ ନାମରେ ଜଣା । ପ୍ରତି ଧୂପ ପାଇଁ ଗନ୍ଧଣ ନିକାପ ଗନ୍ଧଣ ଥାଳି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରନ୍ତି । ଚନ୍ଦନ ୪୨ ଦିନରେ ଷୋଳଟିଆ ପଣା, ଆଲଟ ଲାଗି ପାଇଁ ପଣା ଏହାଙ୍କ ସରଘରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୁଏ । ଗନ୍ଧଣ ନିକାପ ବାଳଧୂପ, କାଳୀୟଦଳନ ଏକାଦଶୀରେ ବଣଭୋଜି ସର ଜଗିବା, ଜଳକ୍ରୀଡ଼ାରେ ପଣା ଭୋଗ ଓ ଗ୍ରହଣରେ ଖଇକୋରା ଭୋଗ ଜଗିବା, ମକରରେ ଗଡ଼ିଆ ଓ ମହାଭୋଇ ଦେଉଥିବା ଜିନିଷ ଜଗିବା, ଅଣସର ପଣା ପାଇଁ ସାଚି ଯୋଗାଇବା, ପହିଲି ଭୋଗ ମାସରେ ଦୈନିକ ମସଲା, ଅଦା ଛେଚା, ଖଦିନଡ଼ିଆ ଆଦି ରୋଷଘରେ ଯୋଗାଇବା, ଗୁଣ୍ଡିଚା, ମକର, ସାତପୁରିରେ ଘିଅ ବାଣ୍ଟିବା ଆଦି କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି । ମେକାପ ଦୁଇ ପ୍ରକାରର । ପ୍ରଥମଟି ଭିତରେ ଗନ୍ଧଣ ମେକାପ ଓ ବାହାର ମେକାପ ଓ ଅନ୍ୟଟି ଭିତର ମେକାପ ।

## ଆଧାର 
## ଅଧିକ ପଠନ 
* ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ସେବକ
* ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର

ଶ୍ରେଣୀ:ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର ସେବକ
ଶ୍ରେଣୀ:୨୦୧୫ ନବକଳେବର ଗଣସମ୍ପାଦନାରେ ଗଢ଼ା ବା ଉନ୍ନତ କରାଯାଇଥିବା ପ୍ରସଙ୍ଗମାନ
ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର, ପୁରୀରେ ଥିବା କାଳୀ ପୀଠ ତାଲିକା

ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିରରେ ବୈଷ୍ଣବ, ତନ୍ତ୍ର, ଶୈବର ସମାହାର ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ । ବୈଷ୍ଣବଙ୍କ ବିଷ୍ଣୁ, ଶୈବଙ୍କ ମହାରେଭିରବ ଓ ତନ୍ତ୍ରଦେବୀ ଭାବେ ବିମଳା ବା ଭୈରବୀ ଏଠାରେ ବିରାଜିତ ଅଛନ୍ତି । ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିରରେ ୧୪ଟି କାଳିକା ବିଗ୍ରହ ରହିଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ତନ୍ତ୍ର ଦେବୀ ଭାବେ ଗ୍ରହଣୀୟ ।

## ଅବସ୍ଥିତି 
* ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର ଜଗମୋହନରେ ଥିବା ଗରୁଡ଼ ସ୍ତମ୍ଭ ନିକଟସ୍ଥ ଚତୁର୍ଦଶ ଖମ୍ବର ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗ କାନ୍ଥରେ ଏକ କ୍ଷୁଦ୍ର ମନ୍ଦିର ଭିତରେ 'ଦକ୍ଷିଣକାଳୀ' ବା 'ସ୍ତମ୍ବକାଳୀ' ଅବସ୍ଥିତା ।
* ଭୋଗମଣ୍ଡପର ବାହାରପଟ କାନ୍ଥ (ଦକ୍ଷିଣ ଭାଗସ୍ଥ ରୋଷ ବାଟ)ରେ ଏକ କାଳିକା ମୂର୍ତ୍ତି ରହିଛନ୍ତି ।
* ଲକ୍ଷ୍ମୀ ମନ୍ଦିର ଏବଂ ନୀଳମାଧବ ମନ୍ଦିର ମଧ୍ୟ ସ୍ଥଳରେ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ମନ୍ଦିର ଭିତରେ 'ବେଢ଼ା କାଳୀ' ମୂର୍ତ୍ତି ପ୍ରତିଷ୍ଠିତା ।
* ମୁକ୍ତିମଣ୍ଡପରେ ଅବା ଏକ ଖମ୍ବ (ନୃସିଂହ ମନ୍ଦିର ସମ୍ମୁଖ)ର ଉପରି ଭାଗ କାନ୍ଥ ଗାତ୍ରରେ ଶ୍ୟାମାକାଳୀଙ୍କ ଏକ ଚିତ୍ର ରହିଛି ।
* ଜଗମୋହନର ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ସ୍ତମ୍ବର ପଶ୍ଚିମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଏକ କାଳିକା ବିଗ୍ରହ ଏବଂ ଏହି ମନ୍ଦିର ଜଗମୋହନରେ ଅବା ଦଶମହାବିଦ୍ୟା ମଧ୍ୟରେ କାଳିକା ମୂର୍ତ୍ତି ରହିଛି ।
* ଦକ୍ଷିଣଦ୍ୱାର ବାହାର ବେଢ଼ାରେ ଅବସ୍ଥିତ ବୁଢ଼ୀମା ଠାକୁରାଣୀ ମନ୍ଦିର ଭିତରେ ଏକ ଚିତ୍ର ମୂର୍ତ୍ତି ଅବା ସ୍ଥଳେ ଏହି ମନ୍ଦିର ଜଗମୋହନ କାନ୍ଥରେ ଏକ ବେଢ଼ାକାଳୀ ଏବଂ ୨୦ ଭୂଜାବିଶିଷ୍ଟ କାଳୀଙ୍କ ଚିତ୍ର ରହିଛି ।
* ମୁକ୍ତିମଣ୍ଡପ ନିକଟରେ ଅବା କ୍ଷେତ୍ରପାଳ ମହାଦେବଙ୍କ ମନ୍ଦିରର ପଶ୍ଚାଦ୍‌ଭାଗ କାନ୍ଥରେ ପାର୍ଶ୍ୱଦେବତା ବିଗ୍ରହ ରୂପେ କାଳିକା ଦେବୀଙ୍କର ପ୍ରସ୍ତର ନିର୍ମିତ ଏକ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ମୂର୍ତ୍ତି ରହିଛନ୍ତି ।
* ଦକ୍ଷିଣ ଘର ବାରଣ୍ଡାର ଏକ ସ୍ତମ୍ବରେ ଷଡ଼ଭୂଜା ଭୈରବୀ କାଳୀଙ୍କର ଚିତ୍ର ରହିଛି ।
* ବିମଳାଙ୍କ ମନ୍ଦିର ଜଗମୋହନ ଭିତରେ ଶ୍ୟାମାକାଳୀ ଓ ଭଦ୍ରକାଳୀଙ୍କ ଚିତ୍ର ରହିଛି ।
* ସୂର୍ଯ୍ୟମନ୍ଦିର ଭିତରେ ଏକ ପ୍ରସ୍ତର ପ୍ରଭାରେ ଶ୍ୟାମାକାଳୀଙ୍କ ଚିତ୍ର ଖୋଦିତ ହୋଇଛି ।
* ସୂର୍ଯ୍ୟମନ୍ଦିର ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଅବା ରାଧାବଲ୍ଲଭ (ପ୍ରଚଳିତ ବଦ୍ରିନାରାୟଣ) ମନ୍ଦିର ଭିତର କାନ୍ଥରେ କାଳୀଙ୍କର ଏକ ଚିତ୍ର ରହିଛି ।
* ଉତ୍ତରଦ୍ୱାର ବାହାର ବେଢ଼ାରେ ଅବସ୍ଥିତ ଶୀତଳାଙ୍କ ମନ୍ଦିର ଭିତରେ କାଳୀଙ୍କର ଏକ ପ୍ରସ୍ତର ନିର୍ମିତ ମୂର୍ତ୍ତି ପରିଦୃଶ୍ୟ ହେଉଛି ।
* ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ଶାଖା କାର୍ଯ୍ୟାଳୟ ପାଖରେ ଅବା ପ୍ରତିହାରୀ ନିଯୋଗ ଭିତରେ ସିଂହବାହିନୀ କାଳିକା ଦେବୀଙ୍କର ଦୁଇଟି ଚିତ୍ର ମୂର୍ତ୍ତି ରହିଛି ।

## ଆହୁରି ଦେଖନ୍ତୁ 
* ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରର ଗଣେଶ ମନ୍ଦିର
* ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର, ପୁରୀରେ ଥିବା ଶିବ ମନ୍ଦିର ତାଲିକା

## ଆଧାର 
## ଅଧିକ ତଥ୍ୟ 
ଶ୍ରେଣୀ:ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର ପରିସର
ଶ୍ରେଣୀ:ତାଲିକା
ଧୁକୁଡ଼ି ଦ୍ୱାର

ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିରର ଭିତରକାଠ ବାମପଟେ ରହିଅବା ଦ୍ୱାର ହେଉଛି **ଧୁକୁଡ଼ି ଦ୍ୱାର** ।

## ନାମକରଣ 
ଧୁକୁଡ଼ି ଦ୍ୱାର ଅର୍ଥ ବଡ଼ କବାଟ ତଳ ଆଡ଼କୁ ଅବା ଛୋଟ କବାଟ ବା ଚୋରି କବାଟ, କାନୁରେ ଅବା ଛୋଟ ଗଳି କବାଟ । ପୂର୍ବରୁ ଘରମାନଙ୍କରେ ଧୁକୁଡ଼ି ଦ୍ୱାର ରହୁଥିଲା । ଏହା ଗୋଟିଏ ଘର ସହ ଆଉ ଗୋଟିଏ ଘରର ସମ୍ପର୍କ ରକ୍ଷାକରେ । ଯୌଥ ପରିବାରରେ ଏହିପରି ଦ୍ୱାର ରହିଥାଏ ।

## ଅବସ୍ଥିତି ଓ ବ୍ୟବହାର 
ବଡ଼ଦେଉଳର ଜଗମୋହନରୁ ଭିତରକାଠକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା ପରେ ପ୍ରଥମ ବାମପଟ ଦ୍ୱାର ହେଉଛି ଧୂକୁଡ଼ି ଦ୍ୱାର । ଏହି ଦ୍ୱାର ଗୁପ୍ତନୀତି ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର ହୁଏ । ଏହି ଦ୍ୱାର ଦେଇ ସିଧା ସଳଖ ଅଣସର ପିଣ୍ଡିରେ ପହଞ୍ଚି ହୁଏ । ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ଅଣସର ସେବା ସମୟରେ ଦଇତା ଓ ପତି ମହାପାତ୍ର ସେବକମାନେ ସେହି ଦ୍ୱାରରେ ଅଣସର ଘରକୁ ଯାଇଥାନ୍ତି । ସେହି ଦ୍ୱାର ଦେଇ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ଅଣସର ସାମଗ୍ରୀ ଭିତରକୁ ଆସିଥାଏ । ଓଷୁଅଠାରୁ ଖଳି, ଚନ୍ଦନଠାରୁ ଘଣା ସବୁ ସେହି ଦ୍ୱାର ଦେଇ ଭିତରକୁ ଯାଏ । ସେହି ରାସ୍ତା ଦେଇ ମଧ୍ୟ ଖଡ଼ି ପ୍ରସାଦ ଓ ରାଜପ୍ରସାଦ ବାହାରି ଗଜପତିଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଏ । ଏହି ଦ୍ୱାର ଦେଇ ଗର୍ଭଗୃହରୁ ଥାଳି ଖେଚୁଡ଼ି ବିମଳାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଏ । ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କର ସମସ୍ତ ପୂଜା ସାମଗ୍ରୀ ଏହି ଦ୍ୱାର ଦେଇ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ । ଏବେ ଏହି ଦ୍ୱାର ଭକ୍ତଙ୍କ ପ୍ରସ୍ଥାନ ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉଛି । ସାହାଣମେଲା, ପରିମାଣିକ ଦର୍ଶନ ବା ଭିତରକାଠ ଦର୍ଶନ ପରେ ଭକ୍ତମାନେ ଏହି ଧୁକୁଡ଼ି ଦ୍ୱାର ଦେଇ ବାହାରିଥା'ନ୍ତି ।

## ଆହୁରି ଦେଖନ୍ତୁ 
## ଆଧାର 
## ବାହାର ଲିଙ୍କ 
ଶ୍ରେଣୀ:ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର ପରିସର
ଗୋବିନ୍ଦ ବିଦ୍ୟାଧର

**ଗୋବିନ୍ଦ ବିଦ୍ୟାଧର** (ଖ୍ରୀ:୧୫୩୩-ଖ୍ରୀ:୧୫୪୯)ମଧ୍ୟ ଯୁଗୀୟ ଓଡ଼ିଶା ଇତିହାସର ଗଙ୍ଗବଂଶୀୟ ରାଜା ପ୍ରତାପରୁଦ୍ର ଦେବଙ୍କ ଶାସନ କାଳରେ ଜଣେ ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ବାରବାଟୀ ଦୁର୍ଗର ପ୍ରଧାନ ସେନାପତି ଥିଲେ। ମାଦଳା ପାଞ୍ଜିରେ ବର୍ଣିତ ତଥ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ, ସେ ଓଡ଼ିଶା ଇତିହାସରେ ଏକ ନୂତନ ଭୋଇ ରାଜବଂଶର ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ । କିନ୍ତୁ ନିଜର କେତେକ ଦୁର୍ଗୁଣ ଯଥା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉଚ୍ଚାଭିଳାଷୀ ମନୋଭାବ ଯୋଗୁଁ ଓଡ଼ିଶା ଇତିହାସରେ ସେ ଜଣେ ସ୍ୱାର୍ଥାନ୍ଧ, କ୍ଷମତାଲିପ୍‌ସୁ, କୁଚକ୍ରୀ ଓ ହୀନମନା ଖଳ ଶାସକ ରୂପେ ଚିତ୍ରିତ ହୋଇଛନ୍ତି । ସିଂହାସନ ଆରୋହଣର ଲାଳସା ତାଙ୍କର ଏତେ ପ୍ରବଳ ଥିଲା ଯେ ସେ ବିଶ୍ୱସଘାତକ ଓ ଚକ୍ରାନ୍ତ କରିବାକୁ ପଛଘୁଞ୍ଚା ଦେଇନଥିଲେ । ପ୍ରତାପରୁଦ୍ର ଦେବଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ତାଙ୍କ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ନାବାଳକ ପୁତ୍ରଦ୍ୱୟ କାଳୁଆଦେବ ଓ କଖାରୁଦେବଙ୍କୁ ଅତି ଅମାନୁଷିକ ଭାବେ ହତ୍ୟାକରି ୧୫୩୩-୩୪ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦରେ ରାଜ୍ୟର ପ୍ରକୃତ କ୍ଷମତା ହସ୍ତଗତ କଲେ ଓ ଖୋର୍ଦ୍ଧାରେ ଭୋଇବଂଶ ସ୍ଥାପନା କଲେ । ସେ ନିଜର ଦକ୍ଷତା ବଳରେ ଓଡ଼ିଶାର ଶାସନଭାର ଗ୍ରହଣ କରି ନିଜକୁ "ସୁବର୍ଣ୍ଣ କେଶରୀ" ରୂପେ ପରିଚିତ କରାଇଥିଲେ ।

## ଆଧାର 
ଶ୍ରେଣୀ:ଓଡ଼ିଶା ଇତିହାସ
ସାପକାମୁଡ଼ା

**ସାପକାମୁଡ଼ା** ଏକ ଆଘାତର ନାମ ଯାହା ସାପ କାମୁଡ଼ିବା ଯୋଗୁ ହୁଏ । ସାପର ଦୁଇ ଦାନ୍ତର କାମୁଡ଼ା ଯୋଗୁ ଏହି କ୍ଷୁଦ୍ର ଗର୍ତ୍ତ ଆଘାତ ହୁଏ ।  କାମୁଡ଼ା ପରେ ଭୟ ଜାତ ହୁଏ, ଦୃତ ହୃତ୍ ସ୍ପନ୍ଦନ ଓ ମୂର୍ଚ୍ଛାଳିଆ ଅନୁଭବ ହୁଏ ।  ସାପକାମୁଡ଼ା ଫଳରେ ଅବୟବ ହାନୀ ବା ଅନ୍ୟ କ୍ରନିକ ଅସୁବିଧା ହୋଇପାରେ ।  ବଡ଼ ମଣିଷଙ୍କ ଅପେକ୍ଷା ପିଲାଙ୍କର ଅଧିକ କ୍ଷତି ହୁଏ ।  ଅଧିକାଂଶ ସାପଙ୍କର ବିଷ ନ ଥାଏ ଓ ସେମାନେ ଶିକାରକୁ ଚିପିକରି ମାରିଦିଅନ୍ତି ।

ସାପକାମୁଡ଼ାର ଶିକାର ନ ହେବା ନିମନ୍ତେ ସୁରକ୍ଷାକାରୀ ଜୋତା ପିନ୍ଧିବା, ସାପଙ୍କ ସ୍ଥାନ ବର୍ଜନ କରିବା ଓ ସାପଙ୍କ ସ‌ହିତ ନ ଖେଳିବା ଇତ୍ୟାଦି ଉପଦେଶ ମାନିବା ଆବଶ୍ୟକ ।  ସାପର ପ୍ରକାର ଅନୁସାରେ ଚିକିତ୍ସା କରାଯାଏ । ଏହା ଫଳରେ ୨.୫ ନିଯୁତ ଲୋକ ସାପବିଷରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ଓ ୨୦,୦୦୦ରୁ ୧୨୫,୦୦୦ ଲୋକଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ ।  ଏସିଆ, ଆଫ୍ରିକା ଓ ଲାଟିନ ଆମେରିକାରେ ଅଧିକ ସାପ କାମୁଡ଼ା ରିପୋର୍ଟ ମିଳେ

## ଆଧାର 
ଶ୍ରେଣୀ:ଚିକିତ୍ସା ବିଜ୍ଞାନ
ବେହେରଣ

ବଡ଼ ଦେଉଳ ବେହରଣ ଦ୍ୱାରର ବାମପଟେ ରହିଛି ଦକ୍ଷିଣୀଘର । ଏହି ଦକ୍ଷିଣୀ ଘରକୁ ପୂର୍ବରୁ **ବେହରଣ** ବୋଲି କୁହାଯାଉଥଲା ।

## ଇତିହାସ, ଜନଶ୍ରୁତି ଓ ବ୍ୟବହାର 
ବେହରଣ ହେଉଛି ଗଜପତି ମହାରାଜାଙ୍କ ମନ୍ଦିର କଚେରି । ରାଜା ମନ୍ଦିର ଚଳାଉଥିବା ବେଳେ ଏହିଠାରେ ଆସି କଚେରି କରୁଥିଲେ । ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ସକାଳୁ ପହୁଡ଼ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନୀତିକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ନାୟକମାନେ ଦେଖୁଥିଲେ । ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ କରଣମାନେ ଆସି ସେହି ବେହରଣରେ ଦେଉଳକରଣଙ୍କୁ ଜଣାଉଥିଲେ । ଦେଉଳକରଣ ସମସ୍ତ ତଥ୍ୟ ନେଇ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଉଥିଲେ । ରାଜା ବଡ଼ଦେଉଳକୁ ଦକ୍ଷିଣ ଦ୍ୱାର ଦେଇ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି । ଦକ୍ଷିଣ ଦ୍ୱାରରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ପରେ ମୁକ୍ତିମଣ୍ଡପ ଦେଇ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରିବା ପରେ ବେହରଣରେ ଆସି ବସନ୍ତି । ସେହିଠାରେ ମନ୍ଦିରର ସବୁ ହିସାବ ନିକାଶ କରାଯାଏ । କେଉଁ ସେବକଙ୍କର କି ସମସ୍ୟା ରହିଛି ? କିଏ କି ସମସ୍ୟାରେ ପଡ଼ିଛି ? ଠାକୁରଙ୍କ ରୀତିନୀତିର କିଛି ସମସ୍ୟା ରହିଛି କି ? କିଏ କ’ଣ କରିଛି ? କିଏ ଭୁଲ କରିଛି କି ? କିଏ ଭଣ୍ଡ (ଠକିବା) କାମ କରିଛି କି ? ଏମିତି ସବୁ ବିଷୟରେ ସେ ତଦାରଖ କରନ୍ତି । ଯଦି କେହି ଭୁଲ କରନ୍ତି, ତେବେ ଡାକୁଆଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ଏହି ବେହରଣକୁ ଡକାନ୍ତି । ସେହିଠାରେ ଦଣ୍ଡବିଧାନ ମଧ୍ୟ ହୁଏ ।

## ବର୍ତ୍ତମାନ ସ୍ଥିତି 
ଏହା ଗଜପତିଙ୍କ ମନ୍ଦିର କଚେରୀ ଥିଲା ବୋଲି ଅନେକେ କହନ୍ତି । ହେଲେ, ଏବେ ଆଉ ଏହି ବେହରଣରେ କଚେରି ବସୁନାହିଁ । ଏହା କେବଳ ବିଜେପ୍ରତିମାଙ୍କ ଆସ୍ଥାନ ଘର ହୋଇ ରହିଯାଇଛି ।

## ଆହୁରି ଦେଖନ୍ତୁ 
## ଆଧାର 
## ଅଧିକ ତଥ୍ୟ 
ଶ୍ରେଣୀ:ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର ପରିସର
ଶ୍ରେଣୀ:୨୦୧୫ ନବକଳେବର ଗଣସମ୍ପାଦନାରେ ଗଢ଼ା ବା ଉନ୍ନତ କରାଯାଇଥିବା ପ୍ରସଙ୍ଗମାନ