ଆଦି ପର୍ବ (ମହାଭାରତ)

thumb|Bhishma taking oath, on abdicating his right to the throne, in order to get the fisher girl married to his father Shantanu.
**ଆଦି ପର୍ବ** ହେଉଛି ଭାରତୀୟ ମହାକାବ୍ୟ *ମହାଭାରତ* ର ୧୮ଟି ପର୍ବ ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରଥମ ପର୍ବ । “ଆଦି” (आदि) ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ସଂସ୍କୃତରେ “ପ୍ରଥମ” । ପାରମ୍ପରିକ ଭାବେ ଆଦି ପର୍ବରେ ୧୯ ଉପପର୍ବ ଓ ୨୩୬ ଅଧ୍ୟାୟ ଅଛି । ସଂଶୋଧିତ (critical) ସଂସ୍କରଣରେ ୧୯ ଉପପର୍ବ ଓ ୨୨୫ ଅଧ୍ୟାୟ ଅଛି ।

ଆଦି ପର୍ବରେ ଏହା ବର୍ଣ୍ଣିତ ଅଛି ଯେ କିପରି ମହାଭାରତ ଗ୍ରନ୍ଥଟି ନୈମିଷାରଣ୍ୟରେ ଶୌନକ ଓ ଅନ୍ୟ ଋଷିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉଗ୍ରଶ୍ରବା ସୌତି ଦ୍ୱାରା ପାଠ କରାଯାଇଥିଲା । ପୂର୍ବରୁ ଏହି କାହାଣୀ ବୈଶମ୍ପାୟନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଟକ୍ଷଶିଳାରେ ଜନମେଜୟଙ୍କ ସର୍ପସତ୍ରରେ ପ୍ରଥମେ ଉଚ୍ଚାରିତ ହୋଇଥିଲା । ଏଥିରେ ମହାଭାରତର ୧୮ଟି ପୁସ୍ତକର ସାରାଂଶ, ଏହାର ଗୁରୁତ୍ୱ ଓ ଭାରତ ଓ ଭୃଗୁ ବଂଶର ଇତିହାସ ବର୍ଣ୍ଣିତ ଅଛି । ମୁଖ୍ୟ ଅଂଶରେ କୁରୁ ବଂଶର ରାଜପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ଜନ୍ମ, ଶିଶୁକାଳ ଓ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ଉପରେ ହୋଇଥିବା ନିର୍ମମ ବ୍ୟବହାର ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି ।

## ଅଧ୍ୟାୟରେ ବିଷୟ ବଣ୍ଟନ 
ଆଦି ପର୍ବରେ ୧୯ଟି ଉପପର୍ବ ଅଛି । ପ୍ରତ୍ୟେକ ଉପପର୍ବରେ ଅନେକ ଅଧ୍ୟାୟ ଅଛି, ମୋଟ ୨୩୬ ଅଧ୍ୟାୟ ।

### ଅନୁକ୍ରମଣିକା ପର୍ବ (ଅଧ୍ୟାୟ ୧) 
ସୌତି ନୈମିଷାରଣ୍ୟରେ ଶୌନକ ଓ ଅନ୍ୟ ଋଷିମାନଙ୍କ ସହିତ ସାକ୍ଷାତ କରିଥିଲେ । ଋଷିମାନେ ମହାଭାରତ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା ପ୍ରକାଶ କଲେ। ସେ ସୃଷ୍ଟିର କାହାଣୀ ଏବଂ ମହାଭାରତ ଲେଖାଯିବା କାହାଣି କହିଲେ । ଏହି ପର୍ବରେ ମହାଭାରତର ଗୁରୁତ୍ୱ, ମାନବଜ୍ଞାନର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସଂଗ୍ରହ ଭାବେ ଏହାର ସ୍ଥାନ ଓ ପାଠ କରିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ବିବର୍ଣ୍ଣିତ।

### ସଂଗ୍ରହ ପର୍ବ (ଅଧ୍ୟାୟ ୨) 
----ଏହି ପର୍ବରେ ସମନ୍ତ ପଞ୍ଚକ କାହାଣୀ ବର୍ଣ୍ଣିତ । ଏହା ସହ ସେନାରେ ଅକ୍ଷୌହିଣୀର ସଂଜ୍ଞା ମଧ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣିତ । ମହାଭାରତର ୧୮ଟି ଖଣ୍ଡର  ସାରାଂଶ ଏଥିରେ ସନ୍ନିବିଷ୍ଟ ।

### ପୌଷ୍ୟ ପର୍ବ (ଅଧ୍ୟାୟ ୩) 
ସରମାଙ୍କ ଜନ୍ମେଜୟଙ୍କ ପ୍ରତି ଶାପ, ଋଷି ଧୌମ୍ୟଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ଆରୁଣି, ଉପମନ୍ୟୁ ଓ ବେଦଙ୍କ କାହାଣୀ, ଏବଂ ଉତ୍ତଙ୍କ, ପୌଷ୍ୟ ଓ ବେଦଙ୍କ ଗଳ୍ପ ଏଥିରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ।

### ପୌଲୋମ ପର୍ବ (ଅଧ୍ୟାୟ ୪–୧୨) 
ଭୃଗୁ ବଂଶର ଇତିହାସ ଓ ଚ୍ୟବନ ଋଷିଙ୍କ ଜନ୍ମ କାହାଣୀ ଏହି ପର୍ବରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ।

### ଆସ୍ତିକ ପର୍ବ (ଅଧ୍ୟାୟ ୧୩–୫୮) 
ଏହି ପର୍ବରେ ରହିଛି ସମୁଦ୍ର ମନ୍ଥନ କାହାଣୀ । ଏଥି ସହ ଧର୍ମ, ବନ୍ଧନ ଓ ମୋକ୍ଷ ତତ୍ତ୍ୱ । ଜନମେଜୟଙ୍କ ସର୍ପସତ୍ର, ସର୍ପନାଶ ଯଜ୍ଞ, ଅହିଂସା ଧର୍ମ, ଆସ୍ତିକଙ୍କ ଜନ୍ମ କାହାଣୀ ଓ ବୈଶମ୍ପାୟନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମହାଭାରତ ପାଠ କରିବା ଗଳ୍ପ ଏଥିରେ ସନ୍ନିବିଷ୍ଟ ।

### ଅଂଶାବତାରଣ ପର୍ବ (ଅଧ୍ୟାୟ ୫୯–୬୪) 
ପାଣ୍ଡବ ଓ କୁରୁ ବଂଶର ଇତିହାସ । ଶାନ୍ତନୁ, ଭୀଷ୍ମ ଓ ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ କାହାଣୀ । କର୍ଣ୍ଣ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଜନ୍ମ, ଅନୀମାଣ୍ଡବ୍ୟଙ୍କ କାହାଣୀ । ଭୂମିରେ ଅନ୍ୟାୟ ଶେଷ କରିବାକୁ ଦେବତାମାନେ ପୃଥିବୀରେ ଅବତରଣ କରନ୍ତୁ ବୋଲି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆହ୍ୱାନ ।

### ସମ୍ଭବ ପର୍ବ (ଅଧ୍ୟାୟ ୬୫–୧୪୨) 
ଶକୁନ୍ତଳା ଓ ଦୁଷ୍ମନ୍ତଙ୍କ ପ୍ରେମ କାହଣି ଓ ଭରତଙ୍କ ଜନ୍ମ । ଯୟାତି, ଦେବଯାନୀ ଓ ଶର୍ମିଷ୍ଠାଙ୍କ କାହାଣୀ । ଯଦୁ, ପୁରୁ ଓ ପୌରବ ବଂଶର ଇତିହାସ । ପାଣ୍ଡବମାନେ ବନକୁ ଯାଆନ୍ତି, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅନୁଗମନ । କୁନ୍ତୀ, ମାଦ୍ରୀ ଓ ଵିଦୁରଙ୍କ ବିବାହ । କୌରବ ଓ ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମେଳ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା ।

### ଜତୁଗୃହଦାହ ପର୍ବ (ଅଧ୍ୟାୟ ୧୪୩–୧୫୩) 
ଦୁର୍ୟୋଧନ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ବାରଣାବତକୁ ପହଞ୍ଚିବା ପୂର୍ବରୁ ସେଠାରେ ଜାତୁଗୃହ (ମୋମର ଘର) ନିର୍ମାଣ କରିବା ଦାୟିତ୍ୱ ପୁରୋଚନଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ । ବାରଣାବତକୁ ଯିବା ପୂର୍ବରୁ ବିଦୁର ଇଙ୍ଗିତ ମାଧ୍ୟମରେ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ସତର୍କ କଲେ, ଯାହାକୁ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ବୁଝିପାରିଲେ । କୁନ୍ତୀ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ସହିତ ବାରଣାବତକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ । ତାପରେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ବିଦୁରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପଠାଇଥିବା ଦୂତ ମାଧ୍ୟମରେ ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ ଚକ୍ରାନ୍ତ ବିଷୟରେ ଜାଣିଲେ ଯେ ସେ ଜତୁଗୃହକୁ ନିଆଁ ଲଗାଇ ସେମାନଙ୍କୁ ମାରିଦେବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ । ଭୀମ ଘର ତଳେ ଏକ ସୁରଙ୍ଗ ଖୋଳିଲେ ଏବଂ ସେଇପରି ଏକ ପଳାୟନ ପଥ ତିଆରି କଲେ ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ସୁରଙ୍ଗ ମଧ୍ୟ ଦେଇ ପଳାୟନ କଲେ। ଦୁର୍ୟୋଧନ ଓ ଅନ୍ୟ କୌରବମାନେ ଭାବିଲେ ଯେ କୁନ୍ତୀ ସହିତ ପାଣ୍ଡବମାନେ ନିଆଁରେ ପୋଡି ମରିଯାଇଛନ୍ତି।।

### ହରଣହରିକା ପର୍ବ (ଅଧ୍ୟାୟ ୨୨୩) 
ଅର୍ଜୁନ ଓ ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କ ପୁନଃ ଫେରିବା ଓ ଅଭିମନ୍ୟୁଙ୍କ ଜନ୍ମ । ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ପାଞ୍ଚ ପୁତ୍ର (ଦ୍ରୌପଦେୟ) ଜନ୍ମ କାହାଣୀ ।

### ଖାଣ୍ଡବଦାହ ପର୍ବ (ଅଧ୍ୟାୟ ୨୨୪–୨୩୬) 
ୟୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ଶାସନକାଳ କଥା । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଓ ଅର୍ଜୁନ ଯମୁନା ତଟକୁ ଯାଆନ୍ତି । ସେଠାରେ ସେମାନେ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣର ରୂପ ନେଇଥିବା ଅଗ୍ନିଦେବଙ୍କ ସହ ଭେଟନ୍ତି । ଅଗ୍ନି ତାଙ୍କ ଜଠର ରୋଗ ନିରାମୟ ପାଇଁ ଖାଣ୍ଡବ ଅରଣ୍ୟକୁ ଦହନ କରିବା ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କରନ୍ତି । ଏଥିରେ ଶ୍ୱେତକି ଓ ଅଗ୍ନି ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ କଥା ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି ।ଅଗ୍ନି ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଗାଣ୍ଡିବ ଧନୁଷ ଓ ବାନରଧ୍ୱଜ ରଥ ଦିଅନ୍ତି, ଏହାସହ କୃଷ୍ଣ ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ର ପାଆନ୍ତି । ଅଗ୍ନି ଯେତେବେଳେ ଅରଣ୍ୟ ଦହନ ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତି, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ତାହାକୁ ବାଧା ଦିଅନ୍ତି ।ତା’ପରେ ହୁଏ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଓ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ । ସେମାନଙ୍କ ଯୁଗଳ ସାମର୍ଥ୍ୟ, ସାହସ ଓ ବିଜୟର ଗାଥା ଏଥିରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ । ଏଥିରେ ତକ୍ଷକଙ୍କ ପୁତ୍ର ଅଶ୍ୱସେନଙ୍କ କାହାଣୀ, ଏବଂ ମଣ୍ଡପାଳ ଓ ତାଙ୍କ ଚାରି ପକ୍ଷୀ ପୁତ୍ରଙ୍କ ଉପାଖ୍ୟାନ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି ।ଏହି ଅଗ୍ନିଦାହର ସମୟରେ ଅର୍ଜୁନ ମାୟା ଦାନବଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତି, ଯିଏ ପରେ ତାଙ୍କ ଉପକାର ପ୍ରତିବଦଳରେ ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥରେ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୁଭ୍ର ଓ ଚମତ୍କାରୀ ମାୟାସଭା ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ ।

## ଆଧାର 
ଶ୍ରେଣୀ:ମହାଭାରତ