ଗ୍ରଁ-ପ୍ରି ମୋଟରସାଇକେଲ୍ ଦୌଡ଼

**ଗ୍ରଁ-ପ୍ରି ମୋଟରସାଇକେଲ୍ ଦୌଡ଼** (ଇଂରାଜୀରେ **Grand Prix motorcycle racing**) ହେଉଛି ବିଶ୍ୱର ସର୍ବୋତ୍ତମ ମୋଟରସାଇକେଲ୍ ବା ମୋଟର ବାଇକ୍ ଦୌଡ଼ ପ୍ରତିଯୋଗିତା । ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ମୋଟରସାଇକେଲ୍ ଦୌଡ଼ ମହାସଂଘ (ଏଫ୍. ଆଇ. ଏମ୍. - Fédération Internationale de Motocyclisme) ତତ୍ତ୍ୱାବଧାନରେ ଏହି ଦୌଡ଼ ପ୍ରତିଯୋଗିତାର ଆୟୋଜନ ଓ ସଞ୍ଚାଳନ କରାଯାଇଥାଏ । ବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ପ୍ରାରମ୍ଭରୁ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଭାବେ ବିଭିନ୍ନ ମୋଟରସାଇକେଲ୍ ଦୌଡ଼ର ଆୟୋଜନ କରାଯାଇ ଆସୁଥିଲା ଓ ସାମାନ୍ୟ ବଡ଼ ଧରଣର ଜାତୀୟ ସ୍ତରର ପ୍ରତିଯୋଗିତାମାନଙ୍କୁ ଗ୍ରଁ-ପ୍ରି ଭାବେ ଅଭିହିତ କରାଯାଉଥିଲା । ୧୯୪୯ ମସିହାରେ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ମୋଟରସାଇକେଲ୍ ଦୌଡ଼ ମହାସଂଘର ସ୍ଥାପନା ପରେ ନିୟମାବଳୀ ପ୍ରଣୟନ କରାଯାଇ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସ୍ତରରେ ମୋଟରସାଇକେଲ୍ ଦୌଡ଼ର ଆୟୋଜନ ହେଲା ଯାହାକୁ ଇଂରାଜୀରେ ***FIM Road Racing World Championship Grand Prix*** ବୋଲି କୁହାଯାଉଥିଲା । ମୋଟରସାଇକେଲ୍ ଦୌଡ଼ ବିଶ୍ୱର ସର୍ବ ପୁରାତନ ମୋଟର ଦୌଡ଼ ପ୍ରତିଯୋଗିତା ।

ଗ୍ରଁ-ପ୍ରିରେ ବ୍ୟବହୃତ ମୋଟର ସାଇକେଲ୍ ବିଶେଷରୂପେ ଦୌଡ଼ ପାଇଁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ । ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ କ୍ରୟ, ବ୍ୟବହାର ବା ସହରର ସଡ଼କରେ ଏଗୁଡ଼ିକୁ ଚଳାଇବା ମନା । ସାଧାରଣ ଜନତାଙ୍କ ପାଇଁ ନିର୍ମିତ ମୋଟର ସାଇକେଲ୍‍ମାନଙ୍କୁ କିଛି ମାତ୍ରାରେ ପରିବୃଦ୍ଧ କରି “ସୁପର୍‍ବାଇକ୍ ବିଶ୍ୱ ଚାମ୍ପିୟନ୍‍ଶିପ୍” ଓ “ଆଇଲ୍ ଅଫ୍ ମ୍ୟାନ୍ ଟିଟି ରେସ୍” ପରି ପ୍ରତିଯୋଗିତାର ଆୟୋଜନ କରାଯାଏ ଯାହା ଗ୍ରଁ-ପ୍ରି ମୋଟରସାଇକେଲ୍ ଦୌଡ଼ଠାରୁ ଭିନ୍ନ । 

ଗ୍ରଁ-ପ୍ରି ମୋଟରସାଇକେଲ୍ ଦୌଡ଼ ପ୍ରତିଯୋଗିତା ଚାରିଟି ବର୍ଗରେ ବିଭକ୍ତ – ମୋଟୋ ଜେନେରାଲ୍ ପ୍ରାକ୍ଟିସନର୍ (ମୋଟୋ ଜିପି), ମୋଟୋ-୨, ମୋଟୋ-୩ ଓ ମୋଟୋ-ଇ । ୨୦୧୯ ମସିହାରେ ମୋଟୋ-ଇ ନୂତନ ଭାବେ ଆରମ୍ଭ କରାଗଲା । ପ୍ରଥମ ତିନୋଟି ବର୍ଗରେ ୪ ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍ ଇଞ୍ଜିନ୍‍ବିଶିଷ୍ଟ ମୋଟରସାଇକେଲ୍ ବ୍ୟବହୃତ ହେବାବେଳେ ଚତୁର୍ଥ ବର୍ଗରେ ଇଲେକ୍ଟ୍ରିକ୍ ମୋଟରବାଇକ୍ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଥାଏ । ୨୦୧୯ କ୍ରୀଡ଼ାବର୍ଷରେ ସର୍ବମୋଟ ୧୯ଟି ଦୌଡ଼ (ୟୁରୋପରେ ୧୨, ଏସିଆରେ ୩, ଆମେରିକାରେ ୨, ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆରେ ୧ ଓ ମଧ୍ୟ-ପୂର୍ବ ଏସିଆରେ ୧) ପ୍ରତିଯୋଗିତା ଅନୁଷ୍ଠିତ ହେବ । 

## ଇତିହାସ
୧୯୪୯ ମସିହାରେ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ମୋଟରସାଇକେଲ୍ ଦୌଡ଼ ମହାସଙ୍ଘଦ୍ୱାରା ପ୍ରଥମ ଏଫ୍. ଆଇ. ଏମ୍. ବିଶ୍ୱ ସଡ଼କ ଦୌଡ଼ ପ୍ରତିଯୋଗିତାର ଆୟୋଜନ ହୋଇଥିଲା । ମହାସଂଘ ପ୍ରତିଯୋଗିତାରେ ଖେଳର ନିୟନ୍ତ୍ରକ ହୋଇଥିବା ବେଳେ ଡୋର୍ଣ୍ଣା ସ୍ପୋର୍ଟ୍ସ (Dorna Sports) କମ୍ପାନୀ ବ୍ୟାବସାୟିକ ତତ୍ତ୍ୱାବଧାରକ । ସମସ୍ତ ପ୍ରତିଯୋଗୀ ଦଳ *ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସଡ଼କ ଦୌଡ଼ ଦଳ ସଂଘ*ର (International Road Racing Teams Association - IRTA) ସଦସ୍ୟ । ମୋଟରସାଇକେଲ୍ ଦୌଡ଼ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଏହି ସଂଘ ସବୁ ଦଳଙ୍କ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରିଥାଏ । ମୋଟରସାଇକେଲ୍ ନିର୍ମାତାମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଆଉ ଏକ ସଂଘ ରହିଛି ଯାହାକୁ *ମୋଟରସାଇକେଲ୍ କ୍ରୀଡ଼ା ନିର୍ମାତା ସଂଘ* (Motorcycle Sport Manufacturers Association - MSMA) ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ନିୟମାବଳୀ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିବାରେ ଏହି ଚାରୋଟି ସଂସ୍ଥା ଓ ସଂଘ ଯୋଗଦାନ ଦେଇଥାନ୍ତି । କୌଣସି କାରଣରୁ ଅସହମତି ହେଲେ ଟାଇ-ବ୍ରେକର୍ ମତ ଦେବାର ଅଧିକାର କେବଳ ଡୋର୍ଣ୍ଣା ସ୍ପୋର୍ଟ୍ସ ପାଖରେ ରହିଥାଏ । ମୋଟରସାଇକେଲ୍‍ମାନଙ୍କର ବୈଷୟିକ ବା ଯାନ୍ତ୍ରିକ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ନିର୍ମାତା ସଂଘର ସବୁ ସଦସ୍ୟଙ୍କ ସହମତି ରହିଲେ ସେମାନେ ଏକଚାଟିଆ ରୂପେ ନିର୍ମାଣ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ନିୟମ ପ୍ରଚଳିତ କରାନ୍ତି । ଏହି ଚାରୋଟି ସଂସ୍ଥା ବା ସଂଘକୁ ନେଇ ଗ୍ରଁ-ପ୍ରି କମିଶନ୍‍ ଗଠିତ ।

### ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଘଟଣାବଳୀ ଓ ସମୟକ୍ରମ
* ୧୯୪୯: ପାଞ୍ଚଟି ବିଭିନ୍ନ ଶ୍ରେଣୀରେ (୧୨୫ ଘନ ସେଣ୍ଟିମିଟର୍ (ଘସେ ବା ସିସି), ୨୫୦ ଘସେ, ୩୫୦ ଘସେ, ୫୦୦ ଘସେ ଓ ପାର୍ଶ୍ୱ କାର୍ ସଂଯୁକ୍ତ) ଗ୍ରଁ-ପ୍ରି ମୋଟରସାଇକେଲ୍ ଦୌଡ଼ର ବିଶ୍ୱ ଚାମ୍ପିୟନ୍‍ଶିପ୍ ଆରମ୍ଭ ହେଲା ।

## ପ୍ରତିଯୋଗିତା
## ଦୌଡ଼ ପରିକ୍ରମା ସଡ଼କ (ରେସିଂ ସର୍କିଟ୍)
୨୦୧୮ ଓ ୨୦୧୯ ମୋଟୋଜିପି କ୍ରୀଡ଼ାବର୍ଷରେ ୧୬ଟି ଭିନ୍ନ ଦେଶରେ ୧୯ଟି ଦୌଡ଼ ଆୟୋଜନ କରାଯିବାର ଯୋଜନା ହୋଇଥିଲା ।
*  ଲୁସୈଲ୍ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସର୍କିଟ୍
* ଅଟୋଡ୍ରୋମୋ ଡି ରିଓ ହୋଣ୍ଡୋ
* ସର୍କିଟ୍ ଅଫ୍ ଦ ଆମେରିକାସ୍
* ସର୍କିଟୋ ଡି ହେରେଜ୍
* ସର୍କିଟ୍ ବୁଗାଟି
* ମୁଗେଲୋ ସର୍କିଟ୍
* ସର୍କିଟ୍ ଡି ବାର୍ସେଲୋନା
* ଟିଟି ସର୍କିଟ୍ ଆସ୍ସେନ୍
* ସାଖ୍ସେନ୍‍ରିଂଗ୍
* ମାସାରିକ୍ ସର୍କିଟ୍
* ରେଡ୍ ବୁଲ୍ ରିଂଗ୍
* ସିଲ୍‍ଭରଷ୍ଟୋନ୍
* ମିଜାନୋ ୱଲ୍ଡ୍ ସର୍କିଟ୍ ମାର୍କୋ ସିମୋଞ୍ଚେଲି
* ମୋଟୋର୍‍ଲାଣ୍ଡ୍ ଆରାଗନ୍
* ବୁରିରାମ୍ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସର୍କିଟ୍
* ଟ୍ୱିନ୍ ରିଂଗ୍ ମୋଟେଜି
* ଫିଲିପ୍ ଆଇଲାଣ୍ଡ୍ ଗ୍ରଁ-ପ୍ରି ସର୍କିଟ୍
* ସେପାଂଗ୍ ସର୍କିଟ୍
* ସର୍କିଟ୍ ରିକାର୍ଡୋ ଟୋର୍ମୋ

## ଇଞ୍ଜିନ୍ ଓଜନ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ମାନକ
* ୨୦୦୫ ମସିହାରେ ଗାଡ଼ିର ତେଲ ଟାଙ୍କିର କ୍ଷମତା ୨୦ ଲିଟର୍‍ରୁ ୨୪ ଲିଟର୍ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବଢ଼ାଇବାର ଅନୁମତି ଦିଆଗଲା । 
* ୨୦୦୬ ମସିହାରେ ତେଲ ଟାଙ୍କିର କ୍ଷମତା ୨୪ ଲିଟର୍‍ରୁ ପୁଣି କମାଇ ୨୨ ଲିଟର୍ କରିଦିଆଗଲା । 
* ୨୦୦୭ ମସିହା ପରଠାରୁ ୫ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମହାସଂଘ ମୋଟୋଜିପିର ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଆସିଥିଲା । ଏହି ସମୟରେ ମହାସଂଘ ମୋଟୋଜିପିରେ ଟୁ-ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍ ଇଞ୍ଜିନ୍‍ର ବ୍ୟବହାର ବନ୍ଦ ଓ ତେଲ ଟାଙ୍କିର ସର୍ବାଧିକ କ୍ଷମତା ୨୧ ଲିଟର୍ କରିଦେଇଥିଲା ।
* ୨୦୦୭ରୁ ୨୦୧୧ ମସିହା ମଧ୍ୟରେ ଇଞ୍ଜିନ୍‍ଗୁଡ଼ିକ ୪-ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍ ବିଶିଷ୍ଟ ଓ ୮୦୦ ଘନ ସେ.ମି. ଆୟତନବିଶିଷ୍ଟ ବୋଲି ନିୟମ ଲାଗୁ କରାଯାଇଥିଲା ।
* ୨୦୧୨ ମସିହାରେ ଇଞ୍ଜିନ୍ ୧୦୦୦ ଘନ ସେ.ମି. ବିଶିଷ୍ଟ ହେବାର ନିୟମ ପ୍ରଚଳନରେ ଆସିଲା ।
* ୨୦୧୩ କ୍ରୀଡ଼ାବର୍ଷ ପାଇଁ ସର୍ବନିମ୍ନ ଓଜନ ବଢ଼ାଇ ୧୬୦ କି.ଗ୍ରା. କରିଦିଆଗଲା । 
*୨୦୧୫ କ୍ରୀଡ଼ାର୍ଷରେ ସର୍ବନିମ୍ନ ଓଜନକୁ କମାଇ ପୁଣି ୧୫୮ କି.ଗ୍ରା. କରିଦିଆଯାଇଥିଲା ।

## ଗଣମାଧ୍ୟମରେ ମୋଟରସାଇକେଲ୍ ଦୌଡ଼
*ମୋଟୋ ଜିପି ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ *ହିଟିଂ ଦ ଏପେକ୍ସ୍* ନାମକ ଏକ ବୃତ୍ତ ଚିତ୍ର ୨୦୧୫ ମସିହାରେ ପ୍ରକାଶ ପାଇଥିଲା । 
*୨୦୦୩ ମସିହାରେ ପ୍ରକାଶିତ ବୃତ୍ତଚିତ୍ର *ଫାଷ୍ଟର୍* ମଧ୍ୟ ମୋଟୋ ଜିପି ଉପରେ ପର୍ଯ୍ୟବସିତ ଥିଲା ।
*୨୦୧୧ ମସିହାରେ ମୋଟୋ ଜିପି ଉପରେ ପର୍ଯ୍ୟବସିତ ଆଉ ଏକ ବୃତ୍ତଚିତ୍ର *ଫାଷ୍ଟେଷ୍ଟ୍* ପ୍ରକାଶ ପାଇଥିଲା ।

ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ସମୟରେ ନିର୍ମାଣ କରାଯାଇଥିବା ଅନେକ ଭିଡ଼ିଓ ଗେମ୍ ଯଥା – ୫୦୦ସିସି ଗ୍ରଁ-ପ୍ରି (୧୯୮୭), ଜିପି-୧ (୧୯୯୩), ଜିପି-୧: ଦ୍ୱିତୀୟ (୧୯୯୪) ଇତ୍ୟାଦି ମୋଟରସାଇକେଲ୍ ଦୌଡ଼ ଉପରେ ପର୍ଯ୍ୟବସିତ ଥିଲା । ୧୯୯୯ ମସିହାରେ ଜିପି ୫୦୦ ନାମକ ଏକ ସିମ୍ୟୁଲେଟର୍ ଖେଳ ଲୋକଲୋଚନକୁ ଆସିଥିଲା । ୨୦୦୦ ଦଶନ୍ଧିର ପ୍ରଥମାଂଶରେ ଟିଏଚ୍‍କ୍ୟୁ କମ୍ପାନୀ ଏକ୍ସ୍-ବକ୍ସ୍ ଓ ୱିଣ୍ଡୋସ୍ ପାଇଁ ୫ଟି ଏବଂ ନାମକୋ କମ୍ପାନୀ ପ୍ଲେଷ୍ଟେସନ୍ ପାଇଁ ୫ଟି ମୋଟୋ ଜିପି କମ୍ପ୍ୟୁଟର୍ ଖେଳର ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ । ୨୦୦୮ ମସିହାରେ ଟିଏଚ୍‍କ୍ୟୁ କମ୍ପାନୀ ମୋଟୋ ଜିପିର ଖେଳ ନିର୍ମାଣ କରିବାର ଅନୁମତି ହରାଇବା ପରେ କ୍ୟାପ୍‍କମ୍ ନାମକ କମ୍ପାନୀ ବର୍ତ୍ତମାନ ଏହାର ତତ୍ତ୍ୱାବଧାରକ ହୋଇଛି । 

୨୦୧୦ ମସିହା ସେପ୍ଟେମ୍ବର୍ ୩ ତାରିଖରେ ମୋଟୋ ଜିପି ୨୦୧୦ ନାମକ ଏକ ଆଇଓଏସ୍ ଖେଳ ପ୍ରକାଶ ପାଇଥିଲା କିନ୍ତୁ ଏହା ସମାଲୋଚକଙ୍କ ପ୍ରିୟଭାଜନ ହୋଇପାରିନଥିଲା । ୨୦୧୧ ମସିହା ମାର୍ଚ୍ଚ ୧୫ ତାରିଖରେ ମୋଟୋ ଜିପି ୨୦୧୦/୨୦୧୧ ନିର୍ମିତ ହୋଇଥିଲା ଯାହାକୁ ପ୍ଲେଷ୍ଟେସନ୍ ୩ ଓ ଏକ୍ସ୍-ବକ୍ସ୍ ୩୬୦ରେ ଖେଳାଯାଇପାରିବ । ମେଟାକ୍ରିଟିକ୍ ଏହି ଖେଳକୁ ୭୨% ରେଟିଂ ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲା । ୨୦୧୩ ମସିହା ଜୁନ୍ ୨୧ ତାରିଖରେ ମୋଟୋ ଜିପି ୧୩ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲା ଯାହାକୁ ପ୍ଲେଷ୍ଟେସନ୍ ଭିଟା, ପ୍ଲେଷ୍ଟେସନ୍ ୩ ଓ ଏକ୍ସ୍-ବକ୍ସ୍ ୩୬୦ରେ ଖେଳାଯାଇ ପାରିବ । ଏହି ଖେଳର ଲୋକପ୍ରିୟତା ବିଷୟରେ ମିଶ୍ରିତ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଦେଖାଯାଇଥିଲା ଓ ଏହାକୁ ୭୩% ରେଟିଂ ମିଳିଥିଲା ।

୨୦୧୨ ମସିହାରେ ମାଇଲ୍ ଷ୍ଟୋନ୍ କମ୍ପାନୀ ମୋଟୋ ଜିପି ଖେଳ ନିର୍ମାଣର ଅନୁମତି ପାଇଥିଲା । ୨୦୧୮ ମସିହା ଜୁନ୍ ୭ରେ ମୋଟୋ ଜିପି ୧୮ ଓ  ୨୦୧୯ ମସିହା ଜୁନ୍ ୬ରେ ମୋଟୋ ଜିପି ୧୯ ଖେଳ ପ୍ରକାଶ ପାଇଥିଲା ।

## ଆହୁରି ଦେଖନ୍ତୁ
* ଫର୍ମୁଲା ୱାନ୍
* ଟୁର୍ ଡି ଫ୍ରାନ୍ସ୍

## ଆଧାର
## ବାହାର ଲିଙ୍କ
* 

ଶ୍ରେଣୀ:ଯାନବାହନ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଥିବା ଖେଳ