ଆଜୁୱା ଭାଷା

ଆଜୁୱା, ଆଜେଗା ନାମରେ ମଧ୍ୟ ଜଣାଶୁଣା, ନାଇଜେରିଆର କାଦୁନା ରାଜ୍ୟର କାଜୁରୁ ସ୍ଥାନୀୟ ସରକାରୀ ଅଞ୍ଚଳରେ କଥିତ ଏକ ବେନୁ-କଙ୍ଗୋ ଭାଷା | ଏହା କାଜୁ, ଆଫୋଗୋ, ଇବୁରୁ, ଆଇଡନ୍, ଏବଂ ମାକାଲି ସହରରେ ରହୁଥିବା ଆଜୁୱା ଲୋକଙ୍କ ମାତୃଭାଷା ଅଟେ।

ନାଇଜର-କଙ୍ଗୋ ପରିବାରର ବେନୁ-କଙ୍ଗୋ ଶାଖାର ଏକ ସଦସ୍ୟ ଭାବରେ, ଯାହାକୁ ରୋଜର ବ୍ଲେଞ୍ଚ (୨୦୧୯) ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ତର-ପଶ୍ଚିମ ମାଳଭୂମି ଭାବରେ ବର୍ଗୀକୃତ କରାଯାଇଛି, ଆଜୁୱା କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ନାଇଜେରିଆରେ କୁହାଯାଉଥିବା ଏକ ବିବିଧ ଭାଷାଗତ ଗୋଷ୍ଠୀର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ। ଭାଷା ଉପରେ ଡକ୍ୟୁମେଣ୍ଟେସନ୍ ସୀମିତ ରହିଛି, ଏହି ଅଞ୍ଚଳର ଭାଷାଗତ ସର୍ଭେରୁ ପ୍ରାଥମିକ ସୂଚନା ମିଳିଛି, ଏବଂ ଏହା ଏଥନୋଲୋଗ୍ କିମ୍ବା ଗ୍ଲୋଟୋଲୋଗ୍ ଭଳି ପ୍ରମୁଖ ବିଶ୍ୱ ଡାଟାବେସରେ ତାଲିକାଭୁକ୍ତ ନୁହେଁ। ବିଦ୍ୟମାନ ଉତ୍ସଗୁଡ଼ିକରେ ବକ୍ତା ସଂଖ୍ୟା, ଉପଭାଷା କିମ୍ବା ଜୀବନଧାରଣ ସ୍ଥିତି ଉପରେ କୌଣସି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ତଥ୍ୟ ଉପଲବ୍ଧ ନାହିଁ, ଯାହା ନାଇଜେରିଆରେ ସଂଖ୍ୟାଲଘୁ ଭାଷା ଉପରେ ବ୍ୟାପକ ଚାପ ମଧ୍ୟରେ ଏହାର ବର୍ତ୍ତମାନର ବ୍ୟବହାର ମୂଲ୍ୟାଙ୍କନ କରିବା ପାଇଁ ଅଧିକ କ୍ଷେତ୍ର କାର୍ଯ୍ୟର ଆବଶ୍ୟକତାକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରିଥାଏ। 

## ବିକଳ୍ପ ନାମ ଏବଂ ବ୍ୟୁତ୍ପତ୍ତି
ଆଜୁୱା ଭାଷା ମୁଖ୍ୟତଃ ଏହାର ସ୍ୱୟଂନାମ ଆଜୁୱା ଦ୍ୱାରା ଜଣାଶୁଣା , ଯାହାକୁ ବକ୍ତାମାନେ ଭାଷା ଏବଂ ସମ୍ପୃକ୍ତ ଜାତିଗତ ଗୋଷ୍ଠୀ ଉଭୟକୁ ସୂଚିତ କରିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି। ଏହା ବିକଳ୍ପ ନାମ ଅଜେଘା ଅଧୀନରେ ମଧ୍ୟ ଲିଖିତ , ନାଇଜେରିଆନ ଭାଷାଗୁଡ଼ିକର ଭାଷାଗତ ସର୍ଭେରେ ଏହିପରି ଦେଖାଯାଏ। 

ଏହି ଭାଷାଟି ରୋଜର ବ୍ଲେଞ୍ଚଙ୍କ " ଆନ୍ ଆଟଲାସ୍ ଅଫ୍ ନାଇଜେରିଆନ୍ ଲାଙ୍ଗୁଏଜ୍" ରେ ଡକ୍ୟୁମେଣ୍ଟେସନ୍ ହୋଇଛି , ଯେଉଁଥିରେ ଆଲେକ୍ସ ମାଇକାରଫି (୨୦୦୭)ଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ବନ୍ଧିତ କାଡୁନା ଭାଷା ଉପରେ ପୂର୍ବ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଉଦ୍ଧୃତ କରି ୨୦୧୧ ସଂସ୍କରଣର ଉଲ୍ଲେଖ ରହିଛି ଏବଂ ୨୦୧୯ ସଂସ୍କରଣରେ ଏହାକୁ ଅପଡେଟ୍ କରାଯାଇଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଏହାକୁ ନାଇଜେରିଆର ବାଉଚି ରାଜ୍ୟରେ କୁହାଯାଉଥିବା ଏକ ବିଲୁପ୍ତ ଆଫ୍ରୋ-ଏସିଆଟିକ୍ ଭାଷା ଆଜାୱା ଭଳି ସମାନ ନାମିତ ପ୍ରକାରଗୁଡ଼ିକଠାରୁ ପୃଥକ କରାଯାଇଛି। ବ୍ଲେଞ୍ଚଙ୍କ ବର୍ଗୀକରଣ ଆଜୁୱାକୁ ନାଇଜର-କଙ୍ଗୋର ମାଳଭୂମି ଶାଖା ମଧ୍ୟରେ ସ୍ଥାନିତ କରେ, ଯାହା ନାଇଜେରିଆନ୍ ଭାଷାଗୁଡ଼ିକର ଅଣ୍ଡରଡେକ୍ୟୁମେଣ୍ଟେଡ୍ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ନାଇଜେରିଆନ୍ ଭାଷା ମଧ୍ୟରେ ଏହାର ଅନନ୍ୟ ସ୍ଥିତିକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରିଥାଏ।

## ଅବସ୍ଥାନ ଏବଂ ସମ୍ପ୍ରଦାୟଗୁଡ଼ିକ
ଆଜୁୱା ଭାଷା ମୁଖ୍ୟତଃ ଗ୍ରାମୀଣ ସହର କାଲ୍ଲା, ଆଫୋଗୋ, ଇବୁରୁ, ଇଡନ୍ ଏବଂ ମାକ୍ୟାଲିରେ କୁହାଯାଏ, ଯାହା ସବୁ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ନାଇଜେରିଆର କାଡୁନା ରାଜ୍ୟର କାଜୁରୁ ସ୍ଥାନୀୟ ସରକାରୀ କ୍ଷେତ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଏହି ସମ୍ପ୍ରଦାୟଗୁଡ଼ିକ ନାଇଜେରିଆନ ମାଳଭୂମି ଅଞ୍ଚଳର ପାହାଡିଆ ଭୂଖଣ୍ଡ ମଧ୍ୟରେ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ବସତି ଗଠନ କରନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ଉଚ୍ଚତା ପ୍ରାୟତଃ ୬୦୦ ମିଟର ଅତିକ୍ରମ କରେ, ଯାହା ଆପେକ୍ଷିକ ବିଚ୍ଛିନ୍ନତାକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରେ ଯାହା ବ୍ୟାପକ ଆଞ୍ଚଳିକ ଚାପ ସତ୍ତ୍ୱେ ଭାଷାର ସ୍ଥିରତାକୁ ସମର୍ଥନ କରିଛି।

ଏହି ଭାଷା ଆଜୁୱା (ଆଜେଘା ନାମରେ ମଧ୍ୟ ଜଣାଶୁଣା) ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ, ଏହା ଏକ ଜାତିଗତ ଗୋଷ୍ଠୀ ଯାହା କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ନାଇଜେରିଆର ବିବିଧ ମାଳଭୂମି ଜାତିଗତ ମୋଜାଇକରେ ଏକୀକୃତ, ଆଡାରା ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମାଳଭୂମି ଗୋଷ୍ଠୀ ଭଳି ପଡ଼ୋଶୀମାନଙ୍କ ସହିତ। ଏହି ଜାତିଗତ ସମ୍ପର୍କ ଏହି ଅଞ୍ଚଳର ଆଦିବାସୀ ଚାଷ ଏବଂ ପଶୁପାଳନ ପରମ୍ପରା ସହିତ ସେମାନଙ୍କର ସାଂସ୍କୃତିକ ସମ୍ପର୍କକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ କରେ।

ସୀମିତ ଭୌଗୋଳିକ ସୂଚନା ପ୍ରଣାଳୀ (GIS) ତଥ୍ୟ ଉପଲବ୍ଧ ଥିବାରୁ ଆଜୁୱା ଭାଷାଭାଷୀ ଅଞ୍ଚଳର ଭୌଗୋଳିକ ମାନଚିତ୍ର ଅସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରହିଛି; ରୋଜର ବ୍ଲେଞ୍ଚଙ୍କ ୨୦୧୯ କ୍ଷେତ୍ର କାର୍ଯ୍ୟ ସବୁଠାରୁ ବିସ୍ତୃତ ସାମ୍ପ୍ରତିକ ଡକ୍ୟୁମେଣ୍ଟେସନ୍ ପ୍ରଦାନ କରେ, କିନ୍ତୁ ପରବର୍ତ୍ତୀ କୌଣସି ସର୍ଭେ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇନାହିଁ।  

## ଶବ୍ଦବିଜ୍ଞାନ ପ୍ରଣାଳୀ
##### ବ୍ୟଞ୍ଜନବର୍ଣ୍ଣ 
ପ୍ରକାଶିତ ଭାଷାଗତ ସାହିତ୍ୟରେ ଆଜୁୱା ଭାଷାର ବ୍ୟଞ୍ଜନବର୍ଣ୍ଣ ତାଲିକା ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଡକ୍ୟୁମେଣ୍ଟେସନ୍ ହୋଇନାହିଁ, ସର୍ବଶେଷ ସର୍ଭେ ଅନୁଯାୟୀ କୌଣସି ବିସ୍ତୃତ ଧ୍ୱନିଗତ ବର୍ଣ୍ଣନା ଉପଲବ୍ଧ ନାହିଁ। ରୋଜର ବ୍ଲେଞ୍ଚ ପ୍ରଥମେ ତାଙ୍କ ୨୦୧୯ ଆଟଲାସ ଅଫ୍ ନାଇଜେରିଆନ୍ ଭାଷାରେ ଅଜୁୱାକୁ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ମାଳଭୂମି ଭାଷା ଭାବରେ ରିପୋର୍ଟ କରିଥିଲେ, ଏହାକୁ ବେନୁ-କଙ୍ଗୋର ମାଳଭୂମି ଶାଖାର ଉତ୍ତର-ପଶ୍ଚିମ ଉପଗୋଷ୍ଠୀ ମଧ୍ୟରେ ବର୍ଗୀକୃତ କରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଧ୍ୱନିଗତ କିମ୍ବା ଧ୍ୱନିଗତ ତଥ୍ୟ ପ୍ରଦାନ ନକରି। ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତାଲିକା ସ୍ଥାପନ କରିବା ପାଇଁ ବ୍ଲେଞ୍ଚଙ୍କ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ ଉପରେ ସମ୍ଭାବ୍ୟ ଭାବରେ ନିର୍ମାଣ କରାଯାଇଥିବା ଅଧିକ କ୍ଷେତ୍ର କାର୍ଯ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକ।

ଆଜୁୱାର ମାଳଭୂମି ଭାଷା ସହିତ ସମ୍ପୃକ୍ତତାକୁ ଦୃଷ୍ଟିରେ ରଖି, ଏହାର ବ୍ୟଞ୍ଜନ ପ୍ରଣାଳୀ ସମ୍ବନ୍ଧିତ ପ୍ରକାରର ଶବ୍ଦ ସହିତ ସମାନ ହେବାର ସମ୍ଭାବନା ଅଛି, ଯେଉଁଥିରେ ସାଧାରଣତଃ ବନ୍ଦ, ନାସା ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅବଷ୍ଟ୍ରୁଏଣ୍ଟ ଏବଂ ସୋନୋରାଣ୍ଟର ଏକ ଦୃଢ଼ ସେଟ୍ ରହିଥାଏ। ଅନେକ ମାଳଭୂମି ଭାଷାରେ ସାଧାରଣତଃ /m/ ଏବଂ /n/ ପରି ନାସା ସହିତ ବାଇଲାବିଅଲ୍ (/p, b/), ଆଲଭିଓଲାର୍ (/t, d/), ଏବଂ ଭେଲାର୍ (/k, g/) ଉଚ୍ଚାରଣ ସ୍ଥାନରେ ସ୍ୱରହୀନ ଏବଂ ସ୍ୱରଯୁକ୍ତ ସ୍ଥଗିତ ହୋଇଥାଏ। /s/ ଏବଂ /h/ ପରି ଫ୍ରିକେଟିଭ୍ ମଧ୍ୟ ଗୋଷ୍ଠୀରେ ପ୍ରମାଣିତ ହୋଇଥାଏ, ଏବଂ କିଛି ଭାଷା ଇମ୍ପ୍ଲୋସିଭ୍ (ଯଥା, /ɓ, ɗ/) କିମ୍ବା ଲେବିଆଲାଇଜ୍ଡ ବ୍ୟଞ୍ଜନ (ଯଥା, /kw, gw/) ପ୍ରଦର୍ଶନ କରେ, ଯଦିଓ ଅଜୁୱାରେ ସେମାନଙ୍କର ଉପସ୍ଥିତି ନିଶ୍ଚିତକରଣ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରିଥାଏ। ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ବ୍ଲେଞ୍ଚଙ୍କ ବିଶ୍ଳେଷଣ ଅନୁସାରେ, ନିକଟସ୍ଥ ପାଇ (ଏକ ଟାରୋକଏଡ୍ ମାଳଭୂମି ଭାଷା) ଏହାର ତାଲିକାରେ /c, ɟ/, ନାସାଲ୍ /ɲ/, ଇମ୍ପ୍ଲୋସିଭ୍ /ɓ, ɗ/, ଏବଂ ଫ୍ରିକାଟିଭ୍ /ɣ, h/ ଭଳି ତାଳୁ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରେ। 

##### ସ୍ୱର ପ୍ରଣାଳୀ ଏବଂ ସମନ୍ୱୟ
ଆଜୁୱା ଭାଷାର ସ୍ୱର ପ୍ରଣାଳୀ ଉପଲବ୍ଧ ଭାଷାଗତ ସାହିତ୍ୟରେ ଅଣଦଲିଖିତ ରହିଛି, ଏହାର ତାଲିକା କିମ୍ବା ଧ୍ୱନିଗତ ପ୍ରକ୍ରିୟାଗୁଡ଼ିକର କୌଣସି ବିସ୍ତୃତ ବର୍ଣ୍ଣନା ଆଜି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରିପୋର୍ଟ କରାଯାଇ ନାହିଁ। ନାଇଜର-କଙ୍ଗୋର ବେନୁ-କଙ୍ଗୋ ଶାଖା ମଧ୍ୟରେ ମାଳଭୂମି ଉପଗୋଷ୍ଠୀର ସଦସ୍ୟ ଭାବରେ, ଅଜୁୱା ଏକ ପରିବାରର ଅଂଶ ଯେଉଁଠାରେ ସ୍ୱର ପ୍ରଣାଳୀ ସାଧାରଣତଃ ୭ ରୁ ୧୦ ଧ୍ୱନିମୟ ସ୍ୱର ବହନ କରେ, ପ୍ରାୟତଃ ଉଚ୍ଚତା, ପଛକୁ ଏବଂ ଗୋଲାକାର ବିପରୀତରେ ସଂଗଠିତ ହୋଇଥାଏ, କିନ୍ତୁ ଆଜୁୱା କିମ୍ବା ନିକଟ ସମ୍ପର୍କିତ ପ୍ରକାର ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ତଥ୍ୟ ଅନୁପସ୍ଥିତ ଅଛି।

ମାଳଭୂମି ଗୋଷ୍ଠୀ ସମେତ ଅନେକ ବେନୁ-କଙ୍ଗୋ ଭାଷାରେ ସ୍ୱର ସମନ୍ୱୟ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ, ଏଥିରେ ପ୍ରାୟତଃ ଉନ୍ନତ ଜିଭ ମୂଳ (ATR) ପାର୍ଥକ୍ୟ କିମ୍ବା ଉଚ୍ଚତା-ଆଧାରିତ ଆମିସକରଣ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ, ଯାହା ଆଫିକ୍ସ ଏବଂ କାଣ୍ଡକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରେ, ତଥାପି ଆଜୁୱା ପାଇଁ ଏପରି କୌଣସି ନିୟମ ବିଶ୍ଳେଷଣ କରାଯାଇ ନାହିଁ। ଏହି ବ୍ୟବଧାନ ଭାଷାକୁ ଆହୁରି ବିପଦର ସମ୍ମୁଖୀନ କରିବା ପୂର୍ବରୁ ଅଜୁୱାର ସ୍ୱରବର୍ଣ୍ଣ, ସମ୍ଭାବ୍ୟ ଡିପଥୋଙ୍ଗ୍ସ, ନାସାକାକରଣ ପଦ୍ଧତି ଏବଂ ବ୍ୟଞ୍ଜନବର୍ଣ୍ଣ ସହିତ ସେମାନଙ୍କର ପାରସ୍ପରିକ କ୍ରିୟା ସମେତ ଦଲିଲକରଣ ପାଇଁ ପ୍ରାଥମିକ କ୍ଷେତ୍ର କାର୍ଯ୍ୟର ଆବଶ୍ୟକତାକୁ ଗୁରୁତ୍ୱାରୋପ କରେ। 

## ଆଧାର
ଶ୍ରେଣୀ:ନାଇଜେରିଆର ଭାଷା