ହାଇପିରିୟନ୍ (ଉପଗ୍ରହ)

**ହାଇପିରିୟନ୍** (ଇଂରାଜୀରେ **Hyperion**) ବା **ଶନି ୭** (**Saturn VII**) ଶନି ଗ୍ରହର ଏକ ପ୍ରାକୃତିକ ଉପଗ୍ରହ । ୧୮୪୮ ମସିହାରେ ୱିଲିୟମ୍ ବଣ୍ଡ୍, ଜର୍ଜ୍ ବଣ୍ଡ୍ ଓ ୱିଲିୟମ୍ ଲାସେଲ୍ ଏହି ଉପଗ୍ରହର ଆବିଷ୍କାର କରିଥିଲେ । ଏକ ବିଚିତ୍ର ସ୍ପଞ୍ଜ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ହାଇପିରିୟନ୍‍ର ଅଖାଡ଼ୁଆ ଆକାର ଓ ଅକ୍ରମ ଆବର୍ତ୍ତନ ଏହାର ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ । ଆବିଷ୍କୃତ ବିଭିନ୍ନ ଗ୍ରହଙ୍କ ଚନ୍ଦ୍ର ବା ଉପଗ୍ରହ ମଧ୍ୟରେ ହାଇପିରିୟନ୍ ହେଉଛି ପ୍ରଥମ ଅଗୋଲକାକାର ଉପଗ୍ରହ । 

## ନାମକରଣ 
ଗ୍ରୀକ୍ ପୌରାଣିକ କଥାରେ କ୍ରୋନସ୍‍ଙ୍କ (ଭାରତୀୟ ପୌରାଣିକ କଥାର ଶନି ଦେବଙ୍କ ସହ ତୁଳନୀୟ) ବଡ଼ ଭାଇ ହାଇପିରିୟନ୍‍ଙ୍କ (ସାବଧାନତା ଓ ନିରୀକ୍ଷଣର ଦେବତା) ନାମାନୁସାରେ ଏହି ଉପଗ୍ରହକୁ ନାମିତ କରାଯାଇଛି । ଇଂରାଜୀ ଭାଷାରେ ହାଇପିରିୟନ୍ ଶବ୍ଦରୁ “ହାଇପିରିଓନିଆନ୍ (Hyperionian)” ବିଶ୍ଳେଷଣ ଶବ୍ଦର ଉତ୍ପତ୍ତି ହୋଇଛି ।

୧୮୪୭ ମସିହାରେ ନିଜ ପ୍ରକାଶିତ *କେପ୍ ଅଫ୍ ଗୁଡ୍ ହୋପରେ କରାଯାଇଥିବା ମହାକାଶ ବୈଜ୍ଞାନିକ ନିରୀକ୍ଷଣର ପରିଣାମ (Results of Astronomical Observations made at the Cape of Good Hope)*ରେ ଜନ୍ ହର୍ଶେଲ୍‍ ସେ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜଣାଥିବା ଶନି ଗ୍ରହର ସମସ୍ତ ଉପଗ୍ରହମାନଙ୍କ ନାମ କଣ ରଖାଯିବ ତାହାର ପ୍ରସ୍ତାବ ରଖିଥିଲେ । ହାଇପିରିୟନ୍ ଉପଗ୍ରହ ଏହାର ଅଳ୍ପ କିଛି ଦିନ ପରେ ଆବିଷ୍କୃତ ହୋଇଥିଲା । ବଣ୍ଡ‍ଙ୍କ ପୂର୍ବରୁ ସେ ଏହି ଆବିଷ୍କୃତ ଉପଗ୍ରହର ନାମ ମୁଦ୍ରଣ ମଧ୍ୟ କରାଇ ସାରିଥିଲେ ।

## ଭୌତିକ ପ୍ରକୃତି 
### ଆକାର 
ଆମ ସୌର ମଣ୍ଡଳରେ ଅଦ୍ୟାବଧି ଜଣାଥିବା ବିଭିନ୍ନ ବୃହତ୍ ଅଖାଡ଼ୁଆ ଆକାରର (ଅଗୋଲକାକାର ବା ଅସମ ଗୋଲାକାର) ଜାଗତିକ ବସ୍ତୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହାଇପିରିୟନ୍ ଅନ୍ୟତମ । ସେହି ପ୍ରୋଟୋ-ହାଇପିରିୟନ୍‍ର ବ୍ୟାସ ଆନୁମାନିକ ୩୫୦-୧୦୦୦ କିଲୋମିଟର ହୋଇଥିବ । ପ୍ରାୟ ଏକ ସହସ୍ରାଧିକ ବର୍ଷ ପୂର୍ବେ ପ୍ରାକ୍-ହାଇପିରିୟନ୍ ଓ ଟାଇଟାନ୍ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଧକ୍କା ହୋଇଟାଇଟାନ୍‍ର ବାୟୁମଣ୍ଡଳ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିବାର ଅନୁମାନ କରାଯାଏ ।

## ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପରିକ୍ରମଣ ପଥ 
ବାଆଁ|thumb|ହାଇପିରିୟନ୍ ପରିକ୍ରମଣ ପଥର ଆନିମେସନ୍ ଚିତ୍ର ।

*ଭୋୟେଜର୍-୨* ମହାକାଶ ଯାନରୁ ମିଳିଥିବା ଚିତ୍ର ଓ ଉପଗ୍ରହ ପୃଷ୍ଠର ଫୋଟୋମେଟ୍ରିରୁ ହାଇପିରିୟନ୍‍ର ପରିକ୍ରମଣ ଏକ ଅସାମାନ୍ୟ ଓ ଅସମ କ୍ରମବିଶିଷ୍ଟ ବୋଲି ଜଣାପଡ଼ିଛି । ଏହାର ଅକ୍ଷ ନିରନ୍ତର ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହେଉଥାଏ ଓ ଅକ୍ଷ ଢଳି ରହି ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିବା କୋଣ ମଧ୍ୟ ବଦଳୁଥାଏ । ହାଇପିରିୟନ୍‍ର ଲ୍ୟାପୁନୋଭ୍ ସମୟର ମାନ ହେଲା ୩୦ ଦିନ । ସୌର ମଣ୍ଡଳରେ ଅସମ କ୍ରମରେ ଘୁରୁଥିବା ଉପଗ୍ରହଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ଲୁଟୋ ଗ୍ରହର ନିକ୍ସ ଓ ହାଇଡ୍ରା ନାମକ ଦୁଇ ଉପଗ୍ରହ ଏବଂ ହାଇପିରିୟନ୍ ଅନ୍ୟତମ । ବାଇନାରି ଆଷ୍ଟ୍ରଏଡ୍ ମଧ୍ୟ ଏପରି ପରିକ୍ରମଣ ପଥ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି । 

ଅସମ ଆକୃତି ଓ ଘୂର୍ଣ୍ଣନ ବିଶିଷ୍ଟ ହାଇପିରିୟନ୍ ନିଜେ ଏକ ବୃହଦାକାର ଉପଗ୍ରହ ଓ ଏହା ଆଉ ଏକ ବିଶାଳ ଉପଗ୍ରହ ଟାଇଟାନ୍ ନିକଟରେ ଅବସ୍ଥିତ । ଏହାର ଘୂର୍ଣ୍ଣନ ଶୈଳୀ ପ୍ରାୟତଃ ସ୍ଥାୟୀ । ଟାଇଟାନ୍ ଓ ହାଇପିରିୟନ୍ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଅର୍ବିଟାଲ୍ ରେଜୋନାନ୍ସ ଅନୁପାତ ହେଉଛି ୩:୪ । ଶନିର ଅନ୍ୟ ଉପଗ୍ରହ ପ୍ରାୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ପରିକ୍ରମଣ ପଥରେ ଘୁରୁଥିବା ବେଳେ ହାଇପିରିୟନ୍ ଏହି କେଓଟିକ୍ ବା ଅସମ କ୍ରମ ପଥରେ ଘୁରୁଥାଏ । ହାଇପିରିୟନ୍ ପୃଷ୍ଠ ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ ରହିବା ମଧ୍ୟ ଏପରି ଅସମ କ୍ରମର କାରଣ ହୋଇପାରେ ।

## ତଥ୍ୟ ସନ୍ଧାନ ଓ ଗବେଷଣା 
କ୍ୟାସିନି ଅର୍ବିଟର୍ ହାଇପିରିୟନ୍‍ ନିକଟରୁ ଏହି ଉପଗ୍ରହର ଅନେକ ଫଟୋ ଚିତ୍ର ଉଠାଇବାରେ ସଫଳ ହୋଇଛି । ୨୦୦୫ ମସିହା ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୨୬ ତାରିଖ ଦିନ କ୍ୟାସିନି ହାଇପିରିୟନ୍‍ଠାରୁ ୫୦୦ କିଲୋମିଟର ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱରେ ଉଡ଼ି ଏହାର ଫଟୋ ସଂଗ୍ରହ କରିଥିଲା । ୨୦୧୫ ମସିହା ମଇ ୩୧ ତାରିଖରେ କ୍ୟାସିନି ଶେଷ ଥର ପାଇଁ ହାଇପିରିୟନ୍‍ର ନିକଟ ଦେଇ (ପ୍ରାୟ ୩୪୦୦୦ କିଲୋମିଟର ଦୂରରୁ) ଉଡ଼ିଥିଲା ।

## ଆହୁରି ଦେଖନ୍ତୁ 
* ୟାପିଟସ୍ (ଉପଗ୍ରହ)
* ଟାଇଟାନ୍ (ଉପଗ୍ରହ)
* ଶନି ଗ୍ରହ (ସୌର ମଣ୍ଡଳ)
* ଓରାକଲ୍ ହାଇପିରିୟନ୍

## ଟୀକା 
## ଆଧାର 
## ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଲିଂକ୍ 
* *Cassini* mission Hyperion page 
* https://solarsystem.nasa.gov/moons/saturn-moons/hyperion/in-depth/ at NASA's Solar System Exploration site
* The Planetary Society: Hyperion
* NASA: Saturn's Hyperion, A Moon With Odd Craters
* *Cassini* images of Hyperion 
* Images of Hyperion at JPL's Planetary Photojournal
* Hyperion nomenclature from the USGS planetary nomenclature page

ଶ୍ରେଣୀ:ଶନିର ପ୍ରାକୃତିକ ଉପଗ୍ରହ‌