ଆରବୀ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ

**ଆରବୀ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ** (ଆରବୀ: ويكيبيديا العربية; ଉଇକିପିଡ଼ିଆ ଅଲ୍-ଆରବିୟ୍ୟା) ହେଉଛି ଆଧୁନିକ ପ୍ରମାଣିତ ଆରବୀ ଭାଷାରେ ଥିବା ଉଇକିପିଡ଼ିଆର ଏକ ସଂସ୍କରଣ । ଏହା ୯ ଜୁଲାଇ ୨୦୦୩ ରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା। ଜାନୁଆରୀ ୨୦୨୬ ସୁଦ୍ଧା, ଏଥିରେ 12,95,093ଟି ଲେଖା, 28,59,000 ଜଣ ପଞ୍ଜିକୃତ ବ୍ୟବହାରକାରୀ ଏବଂ 55,902ଟି ଫାଇଲ ରହିଛି। ଲେଖା ସଂଖ୍ୟା ଅନୁସାରେ ଏହା ଉଇକିପିଡ଼ିଆର ୧୭ତମ ସର୍ବବୃହତ ସଂସ୍କରଣ ଏବଂ “ଗଭୀରତା” ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ସପ୍ତମ ସ୍ଥାନରେ ଅଛି । 25 ମଇ 2009 ରେ 1,00,000 ଲେଖା ଅତିକ୍ରମ କରିଥିବା ଏହା ପ୍ରଥମ ସେମିଟିକ୍ ଭାଷାର ଉଇକିପିଡ଼ିଆ ଥିଲା ଏବଂ ୧୭ ନଭେମ୍ବର ୨୦୧୯ ରେ 10 ଲକ୍ଷ ଲେଖା ଅତିକ୍ରମ କରିଥିବା ପ୍ରଥମ ସେମିଟିକ୍ ଭାଷାର ଉଇକିପିଡ଼ିଆ ହେଲା।

ଆରବୀ ଉଇକିପିଡ଼ିଆର ଡିଜାଇନ୍ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ ଠାରୁ କିଛିଟା ଭିନ୍ନ । ବିଶେଷକରି, ଆରବୀ ଭାଷା ଡାହାଣ ଠାରୁ ବାମ ଦିଗକୁ ଲେଖାଯାଏ ବୋଲି, ଏଠାରେ ଲିଙ୍କମାନଙ୍କର ସ୍ଥାନ ବାମ ଠାରୁ ଡାହାଣ ଦିଗକୁ ଲେଖାଯାଉଥିବା ଭାଷାର ଉଇକିପିଡ଼ିଆଗୁଡ଼ିକର ଆଇନା ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଭଳି ଦେଖାଯାଏ । ମିଡିଆଉଇକି ସଫ୍ଟୱେୟାର 1.16 ସଂସ୍କରଣକୁ ଅପଡେଟ୍ ହେବା ପୂର୍ବରୁ, ଆରବୀ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ ପୃଷ୍ଠାର ଡିଫଲ୍ଟ ପୃଷ୍ଠଭୂମି ଆରବୀ/ଇସ୍ଲାମିକ୍ ଟାଇଲିଂ କିମ୍ବା ଅଳଙ୍କରଣ ଶୈଳୀରୁ ପ୍ରେରିତ ଥିଲା । ମିଡିଆଉଇକିର ନୂଆ ଡିଫଲ୍ଟ ଭେକ୍ଟର୍ ଲେଆଉଟ୍‌ରୁ ପୁରୁଣା ମୋନୋବୁକ୍ ଲେଆଉଟ୍‌କୁ ବଦଳ କଲେ, ଏହି ପୃଷ୍ଠଭୂମି ପୁନଃସ୍ଥାପିତ ହୋଇପାରେ । ଆରବୀ ଭାଷାର ତିନୋଟି ଉପଭାଷା ପାଇଁ ଆଲଗା ଆଲଗା ଉଇକିପିଡ଼ିଆ ଅଛି—ପ୍ରମାଣିତ ଆରବୀ, ଇଜିପ୍ଟିୟନ୍ ଆରବୀ ଏବଂ ମୋରୋକ୍କନ୍ ଆରବୀ । ଏହାଛଡ଼ା, ଆରବୀ ଭାଷାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ମାଲଟିଜ୍ ଭାଷାର ମଧ୍ୟ ନିଜସ୍ୱ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ ଅଛି।

## ଇତିହାସ 
୨୦୦୧ ମସିହାରେ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ ପ୍ରକଳ୍ପର ବିକାଶ ସହ, ଆରବୀ ଇଞ୍ଜିନିୟରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏକ ଆରବୀ ଡୋମେନ୍ ସୃଷ୍ଟି କରିବା ପାଇଁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଥିଲା। “ar.wikipedia.org” ନାମରେ ଏହି ଡୋମେନ୍ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲା, କିନ୍ତୁ ନୂଆ ଧାରଣାଟିକୁ ପରୀକ୍ଷାମୂଳକ ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିବା କିଛି ନାମହୀନ ବ୍ୟବହାରକାରୀ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଗୁରୁତ୍ଵ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିକାଶ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିନଥିଲା।

7 ଫେବୃଆରୀ 2003 ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଆରବୀ ଉଇକିପିଡ଼ିଆର ସମସ୍ତ ଅବଦାନକାରୀ ଥିଲେ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ ପ୍ରକଳ୍ପର ନନ୍-ଆରବୀ ସ୍ୱେଚ୍ଛାସେବକ[6] ଏବଂ ପ୍ରକଳ୍ପଟି କୌଶଳଗତ ଭାବେ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ହୋଇଥିଲା। ଏଲିଜାବେଥ ବାଉର୍, ଯିଏ ଆରବୀ ଉଇକିପିଡ଼ିଆରେ “ଏଲିଆନ୍” ନାମରେ ପଞ୍ଜିକୃତ ଥିଲେ, ଆରବ ସ୍ୱେଚ୍ଛାସେବକମାନଙ୍କୁ ଏହି ପ୍ରକଳ୍ପ ପ୍ରତି ଆକର୍ଷିତ କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରୟାସ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଅନୁରୋଧ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସାବଧାନତା ସହ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଥିଲା। ArabEyes ଦଳ ଅଂଶଗ୍ରହଣକୁ ସମ୍ମତ ହୋଇଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ନେତୃତ୍ୱ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିନଥିଲେ[7] ଏବଂ ପରେ 2 ଫେବୃଆରୀ 2003 ରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାଗନେବାକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରିଥିଲେ। ଏହି ଆଲୋଚନା ଚାଲୁଥିବା ସମୟରେ, Zaman Wiki ପ୍ରକଳ୍ପର ସ୍ୱେଚ୍ଛାସେବକମାନେ ଆରବୀ ଉଇକିପିଡ଼ିଆର ପ୍ରାଯୁକ୍ତିକ ଢାଞ୍ଚା ଉନ୍ନତ କରିବାରେ କାମ କରୁଥିଲେ[8][9]।

## ବିବାଦ 
##### ସାଉଦି ଆରବ 
11 ଜୁଲାଇ 2006 ରେ ସୌଦି ସରକାର ଉଇକିପିଡ଼ିଆ ଏବଂ ଗୁଗୁଲ୍ ଟ୍ରାନ୍ସଲେଟ୍‌ର ଆକ୍ସେସ୍ ଅବରୋଧ କରିଥିଲେ, ଯାହାକୁ ସେମାନେ ଯୌନ ଓ ରାଜନୈତିକ ଭାବେ ସଂବେଦନଶୀଳ ବିଷୟବସ୍ତୁ ବୋଲି ଦାବି କରିଥିଲେ[10][11]। ଗୁଗୁଲ୍ ଟ୍ରାନ୍ସଲେଟ୍ ବ୍ୟବହାର କରି ଅବରୋଧିତ ୱେବସାଇଟଗୁଡ଼ିକର ଫିଲ୍ଟର ଟାଳିଯିବା ସମ୍ଭବ ହେଉଥିଲା[10][11]। ବର୍ତ୍ତମାନ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ ଅବରୋଧିତ ନୁହେଁ, କିନ୍ତୁ 2011 ମସିହାରେ ସୌଦି ଆରବରେ ଉଇକିପିଡ଼ିଆର କିଛି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପୃଷ୍ଠା—ଯଥା ବିକାଶବାଦ (evolution) ବିଷୟକ ପୃଷ୍ଠା—ସେନ୍ସର୍ କରାଯାଇଥିବା ରିପୋର୍ଟ ମିଳିଥିଲା[12]। HTTPS ମାଧ୍ୟମରେ ଏନ୍କ୍ରିପ୍ଟେଡ୍ ସଂଯୋଗ ଥିବାରୁ ଏହି ପୃଷ୍ଠାଗୁଡ଼ିକୁ ସେନ୍ସର୍ କରିବା କଠିନ ହୋଇପଡ଼େ ଏବଂ ବର୍ତ୍ତମାନ କୌଣସି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପୃଷ୍ଠା ଅବରୋଧିତ ଥିବାର ପ୍ରମାଣ ନାହିଁ।

୨୦୨୦ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ମାସରେ, ଦିନେ ଦୁଇଜଣ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ ସ୍ୱେଚ୍ଛାସେବୀ ପ୍ରଶାସକଙ୍କୁ ଗିରଫ କରାଯାଇଥିଲା। ଲେବାନନର NGO *SMEX* ଏବଂ *Democracy for the Arab World Now* ସଂଗଠନ ଅନୁଯାୟୀ, ଓସାମା ଖାଲିଦଙ୍କୁ ୩୨ ବର୍ଷ କାରାଦଣ୍ଡ ଏବଂ ଜିୟାଦ୍ ଅଲ୍-ସୋଫିୟାନିଙ୍କୁ 8 ବର୍ଷ କାରାଦଣ୍ଡ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ପରେ ୱିକିମିଡ଼ିଆ ଫାଉଣ୍ଡେସନର ତଦନ୍ତରେ 16ଜଣ ବ୍ୟବହାରକାରୀଙ୍କୁ ଚିହ୍ନଟ କରାଯାଇଥିଲା, ଯେଉଁମାନେ ନିୟମିତ ଭାବେ ସ୍ୱାର୍ଥ-ସଂଘାତପୂର୍ଣ୍ଣ ସମ୍ପାଦନାରେ ଜଡିତ ଥିଲେ। ଏହାମଧ୍ୟରୁ କିଛି ଉପରେ ସୌଦି ସରକାର ପାଇଁ ଗୁପ୍ତଚରୀ କରିଥିବା ଅଭିଯୋଗ ଥିଲା।

### ସିରିଆ 
୩୦ ଏପ୍ରିଲ ୨୦୦୮ରୁ ୧୩ ଫେବୃଆରୀ ୨୦୦୯ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସିରିଆରେ ଆରବୀ ଉଇକିପିଡ଼ିଆର ଆକ୍ସେସ୍ ବନ୍ଦ ଥିଲା, ଯଦ୍ୟପି ସେହି ସମୟରେ ଅନ୍ୟ ଭାଷାର ଉଇକିପିଡ଼ିଆ ସଂସ୍କରଣଗୁଡ଼ିକ ଉପଲବ୍ଧ ଥିଲା।

## ଆଧାର 
ଶ୍ରେଣୀ:ଉଇକିପିଡ଼ିଆ ସଂସ୍କରଣ