open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ଶର୍ମିମାଳା

**ଶର୍ମିମାଳା** ଜଣେ ବଙ୍ଗଳାଦେଶୀ ଅଭିନେତ୍ରୀ । ସେ ମୁଖ୍ୟତଃ ମଞ୍ଚ ଏବଂ ବଙ୍ଗଳାଦେଶୀ ଟେଲିଭିଜନ ଓ କଥାଚିତ୍ର ଜଗତରେ କାମ କରନ୍ତି । ୨୦୧୩ ମସିହାରେ ମୁକ୍ତିଲାଭ କରିଥିବା ବଙ୍ଗଳାଦେଶୀ କଥାଚିତ୍ର *ମୃତ୍ତିକା ମାୟା* ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ବଙ୍ଗଳାଦେଶୀ ଜାତୀୟ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ପୁରସ୍କାରରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଭିନେତ୍ରୀ ପୁରସ୍କାର ପାଇଥିଲେ ।

## ଅଭିନୟ ଜୀବନ
୨୦୦୬ ମସିହାରେ, ସେ ଥିଏଟର ଟ୍ରୁପ୍ *ପାଲାକର* ଜରିଆରେ ଅଭିନୟ ଜଗତରେ କାମ କରିବା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ ।
* *ମୃତ୍ତିକା ମାୟା* (୨୦୧୩)
* *ଜଲାଲସ୍ ଷ୍ଟୋରୀ* (୨୦୧୪)
**ଜିନ୍ଦାବାହାର* (୨୦୨୨)

## ଆଧାର 
## ବାହାର ଲିଙ୍କ୍ 
* 

ଶ୍ରେଣୀ:ଜୀବିତ ବ୍ୟକ୍ତି
ଶ୍ରେଣୀ:ବଙ୍ଗଳାଦେଶର ଅଭିନେତ୍ରୀ
ରାହୁଲ ଲୋଧି

**ରାହୁଲ ସିଂହ ଲୋଧି** () ଜଣେ ଭାରତୀୟ ରାଜନେତା । ସେ ଭାରତୀୟ ଜନତା ପାର୍ଟିର ରାଜନେତା ଭାବରେ ଭାରତୀୟ ରାଜନୀତିରେ ସକ୍ରିୟ ଅଛନ୍ତି ଏବଂ ଦାମୋହ ଲୋକ ସଭା ନିର୍ବାଚନ ମଣ୍ଡଳୀରୁ ୧୮ଶ ଲୋକ ସଭାକୁ ନିର୍ବାଚିତ ହୋଇଛନ୍ତି । ୨୦୧୮ ମସିହାରେ, ସେ ଦୋମହରୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଦେଶ ବିଧାନ ସଭାକୁ ନିର୍ବାଚିତ ହୋଇଥିଲେ । ପୂର୍ବରୁ, ସେ ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟ କଂଗ୍ରେସର ସଦସ୍ୟ ଭାବରେ ରାଜନୀତିରେ ସକ୍ରିୟ ଥିଲେ ।

## ଆଧାର 
ଶ୍ରେଣୀ:ଜୀବିତ ବ୍ୟକ୍ତି
ଶ୍ରେଣୀ:ମଧ୍ୟ ପ୍ରଦେଶର ଲୋକ
ଶ୍ରେଣୀ:୧୮ଶ ଲୋକ ସଭା ସଭ୍ୟ
ଶିବ ପୁରାଣ

thumb|Nandi , Closest aide and friend of Shiva. Caretaker of Kailasa.
**ଶିବ ପୁରାଣ** ସମସ୍ତ ପୁରାଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠୁ ଅଧିକ ମହତ୍ତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ସବୁଠୁ ବେଶି ପଢ଼ାଯାଉଥିବା ପୁରାଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ । ଏଥିରେ ଭଗବାନ୍ ଶିବଙ୍କ ବିଭିନ୍ନ ରୂପ, ଅବତାର, ଜ୍ୟୋତିର୍ଲିଙ୍ଗ, ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ବିବରଣୀ ଓ ଭକ୍ତିର ଖୁବ ବିସ୍ତୃତ ବର୍ଣ୍ଣନା ଆଛି । ଏଥିରେ ଶିବଙ୍କ କଲ୍ୟାଣକାରୀ ସ୍ୱରୂପର ତାତ୍ତ୍ୱିକ ଚର୍ଚ୍ଚା, ରହସ୍ୟ, ମହିମା ଓ ଉପାସନାର ବିସ୍ତୃତ ଚିତ୍ର ମିଳେ । ଶିବ ପୁରାଣରେ ଶିବଙ୍କୁ ପଞ୍ଚଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଧାନ, ଅନାଦି, ସିଦ୍ଧ ଏବଂ ପରମେଶ୍ୱର ଭାବେ ସ୍ୱୀକାର କରାଯାଇଛି । ଶିବମହିମା, ଶିବ ଲୀଳାକଥା ସହ ଏଠାରେ ପୂଜାପଦ୍ଧତି, ବିଭିନ୍ନ ଜ୍ଞାନଦାୟୀ ଆଖ୍ୟାନ ଓ ଶିକ୍ଷାପ୍ରଦ ଗଳ୍ପମାନଙ୍କର ମନୋହର ସଂଯୋଜନ ରହିଛି । ଏହି ପୁରାଣରେ ଭଗବାନ୍ ଶିବଙ୍କ ଭବ୍ୟ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠତମ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱର ଗୁଣଗାନ କରାଯାଇଛି,ଏବଂ କୁହାୟାଇଛି; ଶିବ, ଯିଏ ସ୍ୱୟଂଭୂ, ଶାଶ୍ୱତ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସତ୍ତା, ବିଶ୍ବଚେତନା ଓ ସମସ୍ତ ନିର୍ମାଣର ଆଧାର ଅଟନ୍ତି ।

ଶିବ ପୁରାଣର ସମ୍ପର୍କ ଶୈବ ମତ ସମ୍ପର୍କିତ ଅଟେ । ଏଠାରେ ପ୍ରଧାନତଃ ଶିବଭକ୍ତି ଓ ଶିବମହିମାର ପ୍ରଚାର ଓ ପ୍ରସାର କରାଯାଇଛି । ପ୍ରାୟ ସମସ୍ତ ପୁରାଣରେ ଶିବଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ, ତପସ୍ୟା, ଭଲପାଇବା ଓ କରୁଣାର ପ୍ରତୀକ ଭାବେ କୁହାଯାଇଛି । କୁହାଯାଇଛି ଯେ ଶିବ ସହଜରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି ଓ ଭକ୍ତଙ୍କ ମନୋକାମନା ପୂରଣ କରନ୍ତି । କିନ୍ତୁ “ଶିବ ପୁରାଣ”ରେ ଶିବଙ୍କ ଜୀବନଚରିତ୍ର, ତାଙ୍କ ଜୀବନଶୈଳୀ, ବିବାହ ଏବଂ ପୁଅମାନଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ବିଷୟରେ ବିଶେଷ ଆଲୋକପାତ ହୋଇଛି ।

## କଥା ଓ ବିସ୍ତାର 
ଏହି ପୁରାଣରେ ୨୪,୦୦୦ ଶ୍ଲୋକ ଥିବା ସହ ଏହା ୬ଟି ସଂହିତାରେ ବିଭକ୍ତ—

# ବିଦ୍ୟେଶ୍ୱର ସଂହିତା
# ରୁଦ୍ର ସଂହିତା
# କୋଟିରୁଦ୍ର ସଂହିତା
# କୈଳାସ ସଂହିତା
# ବାୟୁ ସଂହିତା

ଚୋଳ ବଂଶ କାଳୀନ ନଟରାଜ ଶିବ ଶଙ୍କରଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି ଇତ୍ୟାଦି ଉଦାହରଣ ଦେଇ, “ଶିବ ପୁରାଣ”କୁ ଏକ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ସୁପ୍ରସିଦ୍ଧ ପୁରାଣ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି। ଏଠାରେ ପରମବ୍ରହ୍ମ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ “ଶିବ” — ଅର୍ଥାତ୍ କଲ୍ୟାଣକାରୀ ସ୍ୱରୂପର ତାତ୍ତ୍ୱିକ ଖୋଳାଚିତ୍ର, ରହସ୍ୟ, ମହିମା ଓ ଉପାସନାର ବିସ୍ତୃତ ବ୍ୟାଖ୍ୟାନ ମିଳେ । ଭଗବାନ୍ ଶିବ କେବଳ ପୌରାଣିକ ଦେବତା ନୁହେଁ; ସେ ପଞ୍ଚଦେବଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଧାନ, ଅନାଦି, ସିଦ୍ଧ ପରମେଶ୍ୱର; ନିଗମ-ଆଗମ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ମହାଦେବ ଭାବେ ସ୍ତୁତିରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ । ବେଦମାନେ ଏହି ପରମତତ୍ତ୍ୱକୁ ଅବ୍ୟକ୍ତ, ଅଜନ୍ମା, ସବୁଠାରୁ କାରଣ, ସୃଷ୍ଟି, ପାଳନ ଓ ସଂହାରକ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି । ଶ୍ରୁତିମାନେ ସଦା ଶିବଙ୍କୁ ସ୍ୱୟଂଭୂ, ଶାନ୍ତ, ସୃଷ୍ଟିଠାରୁ ପରେ, ପରାତ୍ପର ଓ ପରମତତ୍ତ୍ୱ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରିଛନ୍ତି ।

“ଶିବ”ର ଅର୍ଥ ହେଉଛି — କଲ୍ୟାଣସ୍ୱରୂପ ଓ କଲ୍ୟାଣଦାତା । ପରମବ୍ରହ୍ମଙ୍କ ଏହି କଲ୍ୟାଣମୟ ସ୍ୱରୂପର ଉପାସନା ଉଚ୍ଚକୋଟିର ସିଦ୍ଧ, ସାଧକ ଓ ସାଧାରଣ ଆସ୍ତିକ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ପରମ ମଙ୍ଗଳକାରକ, ସର୍ବସିଦ୍ଧିଦାୟୀ ଓ ସର୍ବଶ୍ରେୟସ୍କର। ଶାସ୍ତ୍ରମାନେ କହିଛନ୍ତି — ଦେବ, ଦାନବ, ଋଷି, ମହାର୍ଷି, ଯୋଗୀ, ମୁନି, ସିଦ୍ଧ, ଗନ୍ଧର୍ବ ତଥା ବ୍ରହ୍ମା-ବିଷ୍ଣୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତେ ଏହି ମହାଦେବଙ୍କ ଉପାସନା କରନ୍ତି ।

ଏହି ପୁରାଣ ଅନୁସାରେ ଏହା ଏକ ପରମ ଉତ୍ତମ ଶାସ୍ତ୍ର । ଏହାକୁ ଭଗବାନ୍ ଶିବଙ୍କ ବାଙ୍ମୟ ସ୍ୱରୂପ ଭାବେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ । ଏହାର ପାଠ ଓ ଶ୍ରବଣ ସମସ୍ତ ସାଧନମାନଙ୍କୁ ସଫଳ କରେ । ଶିବଭକ୍ତି ପାଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ଥାନକୁ ପହଞ୍ଚିଥିବା ମନୁଷ୍ୟ ଶୀଘ୍ର ଶିବପଦ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ । ତେଣୁ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ପ୍ରୟାସପୂର୍ବକ ଏହି ପୁରାଣକୁ ପଢ଼ିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି ଓ ଏହାକୁ ଅଭିଷ୍ଟ ସାଧନ ଭାବେ ମନନ୍ତି । ପ୍ରେମପୂର୍ବକ ଏହାର ଶ୍ରବଣ ସମସ୍ତମନୋକାମନା ପୂରଣ କରେ। ଏହି ପୁରାଣକୁ ଶୁଣିବାମାତ୍ରେ ମନୁଷ୍ୟ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ ଓ ଜୀବନରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଭୋଗ ଭୋଗି ଶେଷରେ ଶିବଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ ।

ଏହି ଶିବ ପୁରାଣ ଗ୍ରନ୍ଥରେ ୨୪,000 ଶ୍ଲୋକ ଅଛି । ହିନ୍ଦୁ ପରମ୍ପରାରେ ଏହି ବିଶ୍ଵାସ ରହିଛି ଯେ ସାତ ସଂହିତାରେ ବିଭକ୍ତ ଏହି ଦିବ୍ୟ ଶିବ ପୁରାଣ ପରମବ୍ରହ୍ମ ପରମାତ୍ମା ସମାନ ମହିମାମୟ ଓ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଗତି ପ୍ରଦାନ କରିଥାଏ ।

## ଆଧାର 
ଶ୍ରେଣୀ:ପୁରାଣ
ଶ୍ରେଣୀ:ଅଷ୍ଟାଦଶ ପୁରାଣ
ଅମଲ କୁମାର ସରକାର

**ଜଷ୍ଟିସ୍‌ ଅମଲ କୁମାର ସରକାର** (ବଙ୍ଗଳା: অমল কুমার সরকার) (୨୯ ଜୁନ ୧୯୦୧ – ୧୮ ଡିସେମ୍ବର ୨୦୦୧) ୧୬ ମାର୍ଚ୍ଚ ୧୯୬୬ରୁ ୨୯ ଜୁନ ୧୯୬୬ ଯାଏଁ ଭାରତର ଅଷ୍ଟମ ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ଥିଲେ ।

## ଶିକ୍ଷା 
ସେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ସ୍କଟିଶ୍ ଚର୍ଚ୍ଚେସ କଲେଜ, ବଙ୍ଗବାସୀ କଲେଜ ଏବଂ କଲିକତା ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ ଅନୁବନ୍ଧିତ ୟୁନିଭର୍ସିଟି ଲ ସ୍କୁଲରେ ଅଧ୍ୟୟନ କରିଥିଲେ ।

## ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ପେଶା ଜୀବନ 
ସେ କଲିକତା ଉଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟରେ ଅଧିବକ୍ତା ଭାବରେ ବୃତ୍ତିଜୀବନ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ । ୨୫ ଜାନୁଆରୀ ୧୯୪୯ରେ ସେ କଲିକତା ଉଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟର ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ହେଲେ ଏବଂ ମାର୍ଚ୍ଚ ୧୯୫୭ରେ ସୁପ୍ରିମ୍ କୋର୍ଟର ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ହୋଇଥିଲେ ।

ସୁପ୍ରିମ୍ କୋର୍ଟର ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ଭାବେ, ସର୍କାର ୨୨୮ଟି ରାୟ ଲେଖିଥିଲେ ଏବଂ ୬୫୩ଟି ବେଞ୍ଚରେ ବସିଥିଲେ।

## ଆଧାର 
ଶ୍ରେଣୀ:ଭାରତର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟର ପୂର୍ବତନ ମୂଖ୍ୟ ବିଚାରପତି
ସୁଧୀ ରଞ୍ଜନ ଦାସ

**ସୁଧୀ ରଞ୍ଜନ ଦାସ** (୧ ଅକ୍ଟୋବର ୧୮୯୪– ୧୮ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୧୯୭୭) ଭାରତର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟର ପଞ୍ଚମ ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ଥିଲେ ଓ ୧ ଫେବୃଆରୀ ୧୯୫୬ ରୁ ୩୦ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୧୯୫୯ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ଏହି ପଦବୀରେ ରହିଥିଲେ । ଦାସ *ଦ ଷ୍ଟେଟସମ୍ୟାନ* ପତ୍ରିକାର ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ଭାବେ ମଧ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ ।

## ପୃଷ୍ଠଭୂମି ଓ ଶିକ୍ଷା 
ସୁଧୀ ରଞ୍ଜନ ଦାସଙ୍କ ଜନ୍ମ କଲିକତାର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବୈଦ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣ ‘ଦାସ’ (ମୂଳତଃ ‘ଦାସଗୁପ୍ତ’) ପରିବାରରେ ଟେଲିରବାଘରେ ହୋଇଥିଲା । ସେ ଥିଲେ ରାଖାଲ ଚନ୍ଦ୍ର ଦାସ ଓ ବିନୋଦିନୀ ଦାସଙ୍କ ପୁତ୍ର । ସେ ଶାନ୍ତିନିକେତନର ପାଠ ଭବନରେ ପଢ଼ିଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ରବୀନ୍ଦ୍ରନାଥ ଠାକୁରଙ୍କ ପ୍ରଥମ ଚାରିଜଣ ଶିଷ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅନ୍ୟତମ ଥିଲେ ।

## ପେଶା ଜୀବନ 
୧୯୪୨ରେ ସେ କଲିକତା ଉଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟର ଅତିରିକ୍ତ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ ହେଲେ । ୧୯୪୪ରେସେ ପୁଇସ୍ନି ଜଜ୍‌ (Puisne Judge) ଭାବେ ପଦୋନ୍ନତି ପାଇଲେ । ୧୯୪୯ରୁ ୧୯୫୦ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ପଞ୍ଜାବ ହାଇକୋର୍ଟର ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ଥିଲେ । ୧୯୫୦ରେ, ନୂତନ ଭାରତୀୟ ସଂବିଧାନ ଲାଗୁ ହେବାର କିଛି ଦିନ ପୂର୍ବରୁ, ସେ ଫେଡେରାଲ୍ କୋର୍ଟ/ଭାରତୀୟ ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟରେ ନିଯୁକ୍ତ ହେଲେ । ସେ ଦୁଇଥର କାର୍ଯ୍ୟବାହୀ ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ ଓ ପରେ ତିନି ବର୍ଷରୁ ଅଧିକ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦେଶର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟିକ ପଦବୀ — ଭାରତର ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ  ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ ସଂପାଦନ କଲେ । ସେ ୩୦ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୧୯୫୯ରେ ଏହି ପଦବୀରୁ ଅବସର ନେଲେ ।

ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟରେ ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟକାଳରେ, ଦାସ ୧୬୦ଟି ରାୟ ଲେଖିଥିଲେ ଓ ୫୬୦ଟି ବେଞ୍ଚରେ ବସିଥିଲେ । ତାଙ୍କ ମହାନ୍ୟାୟାଧୀଶ କାର୍ଯ୍ୟକାଳରେ, ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟର ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ସଂଖ୍ୟା ୮ ରୁ ୧୧କୁ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଥିଲା । ସେ ନିଯୁକ୍ତ କରିଥିବା ୧୦ ଜଣ ନ୍ୟାୟାଧୀଶଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ୬ ଜଣ ଶେଷରେ ଭାରତର ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ହୋଇଥିଲେ ।

## ପାରିବାରିକ ଜୀବନ 
ସୁଧୀ ରଞ୍ଜନ ଦାସଙ୍କ ବିବାହ ହୋଇଥିଲା ସ୍ୱପ୍ନା ମଜୁମଦାରଙ୍କ ସହିତ, ଯିଏ ଆଇ.ସି.ଏସ୍. ଅଫିସର ଏସ. ବି. ମଜୁମଦାରଙ୍କ କନ୍ୟା । ଏହି ଦମ୍ପତିଙ୍କର ଦୁଇଜଣ ପୁତ୍ର — ଗ୍ରୁପ୍ କ୍ୟାପ୍ଟେନ ସୁରଞ୍ଜନ ଦାସ ଓ ସୁହୃଦ୍ ରଞ୍ଜନ ଦାସ, ଏବଂ ଗୋଟିଏ କନ୍ୟା ଅଞ୍ଜନା ଥିଲେ । ତାଙ୍କ କନ୍ୟା ଅଞ୍ଜନାଙ୍କ ବିବାହ ତାଙ୍କ ଜୁନିୟର କାଉନସେଲ୍ ଅଶୋକ ସେନଙ୍କ ସହିତ ହୋଇଥିଲା, ଯିଏ ପରେ କେନ୍ଦ୍ର ସରକାରର ଆଇନ ମନ୍ତ୍ରୀ ହୋଇଥିଲେ। ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ସନ୍ତାନଙ୍କ ପାଇଁ ନାମ ରବୀନ୍ଦ୍ରନାଥ ଠାକୁର ଦେଇଥିଲେ ।

## ଆଧାର 
ଶ୍ରେଣୀ:ଭାରତର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟର ପୂର୍ବତନ ମୂଖ୍ୟ ବିଚାରପତି
କେରଳରେ ଥିବା ହିନ୍ଦୁ ମନ୍ଦିର ତାଲିକା

କେରଳରେ ଥିବା ଜିଲ୍ଲାୱାରୀ ହିନ୍ଦୁ ମନ୍ଦିର ତାଲିକା:

## ଆଲାପ୍ପୁଝା (Alappuzha) 
## ଏର୍ଣ୍ଣାକୁଲମ (Ernakulam) 
## ଇଡୁକ୍କି (Idukki) 
## କନ୍ନୁର (Kannur) 
## କସରଗୋଡ଼ (Kasaragod) 
## କୋଲ୍ଲମ (Kollam) 
## କୋଟ୍ଟାୟାମ (Kottayam) 
## କୋଝିକୋଡ଼ (Kozhikode) 
## ମାଲାପ୍ପୁରମ (Malappuram) 
## ପାଲାକ୍କଡ଼ (Palakkad) 
## Pathanamthitta 
## ଥିରୁବନନ୍ତପୁରମ (Thiruvananthapuram) 
## ଥ୍ରିସ୍ସୁର (Thrissur) 
## ୱାୟାନାଡ (Wayanad) 
====== == ଆଧାର == ======
କୋକା ସୁବ୍‌ବା ରାଓ

**କୋକା ସୁବ୍‌ବା ରାଓ** (୧୫ ଜୁଲାଇ ୧୯୦୨– ୬ ମେ ୧୯୭୬) ଭାରତର ଜଣେ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ଓ ଭାରତର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଲୟର ପୂର୍ବତନ ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ଥିଲେ । ୩୦ ଜୁନ ୧୯୬୬ରେ ଅମଲ କୁମାର ସରକାର ଅବସରଗ୍ରହଣ କରିବା ପରେ ସେ ଭାରତର ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ହେଲେ । ଏହା ପରେ ମାତ୍ର ଗୋଟିଏ ବର୍ଷ ଭିତରେ ସେ ପଦ ତ୍ୟାଗ କରି ରାଜନୀତିରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ । ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କ ଅବସର ପାଇଁ ୩ ମାସ ସମୟ ବାକି ଥିଲା । ସନ ୧୯୬୭ର ଭାରତର ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ନିର୍ବାଚନରେ ସେ ଜାକିର ହୁସେନଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରତିଦ୍ଵନ୍ଦ୍ୱିତା କରିଥିଲେ ।

ସୁବ୍ବାରାଓ ଭାରତର ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ହେବାର କିଛି ମାସ ମଧ୍ୟରେ ‘ଗୋଲକନାଥ ମାମଲା’ରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାୟ ଦେଇଥିଲେ । ସେ କହିଥିଲେ ଯେ ସଂସଦ ପାଖରେ ସଂବିଧାନରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ମୌଳିକ ଅଧିକାରଗୁଡିକୁ ହଟାଇବାର/କ୍ଷୀଣ କରିବାର କୌଣସି ଅଧିକାର ନାହିଁ । ଏହି ରାୟଟି ଗଭୀର ଅର୍ଥରେ ସରକାରଙ୍କ ହାର ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି ।

## ଜନ୍ମ ଓ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ପେଶାଜୀବନ 
ଶ୍ରୀ କେ. ସୁବ୍ବାରାଓଙ୍କ ଜନ୍ମ ୧୫ ଜୁଲାଇ ୧୯୦୨ରେ ହୋଇଥିଲା । ତାଙ୍କ ପିତା ଜନେ ଓକିଲ ଥିଲେ । ତାଙ୍କ ଶିକ୍ଷା ଗଭର୍ନମେଣ୍ଟ ଆର୍ଟ୍ସ କଲେଜ, ରାଜମୁନ୍ଦ୍ରୀ ଏବଂ ଆଇନ ଶିକ୍ଷା, ମାଦ୍ରାସ୍‌ ଆଇନ ମହାବିଦ୍ୟାଳୟରେ ହୋଇଥିଲା । ସନ ୧୯୨୬ ରୁ ସେ ମାଦ୍ରାସ ଉଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟରେ ଓକିଲାତି ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ। ମାର୍ଚ୍ଚ ୧୯୪୮ରୁ ଜୁଲାଇ ୧୯୫୪ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ମାଦ୍ରାସ ଉଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟର ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ଥିଲେ । ୫ ଜୁଲାଇ ୧୯୫୪ ରୁ ୩୧ ଅକ୍ଟୋବର ୧୯୫୬ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆନ୍ଧ୍ର ପ୍ରଦେଶ ଉଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟର ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ହେଲେ । ପୁଣି ୧ ନଭେମ୍ବର ୧୯୫୬ରୁ ଜାନୁଆରୀ ୧୯୫୮ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ପୁନର୍ବାର ଆନ୍ଧ୍ର ପ୍ରଦେଶ ଉଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟର ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ହେଲେ । ୩୧ ଜାନୁଆରୀ ୧୯୫୮ରୁ ସେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟର ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ହେଲେ । 

୩୦ ଜୁନ ୧୯୬୬ରେ ସେ ଭାରତର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟର ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ ହେଲେ । ୧୧ ଅପ୍ରେଲ ୧୯୬୭ରେ ସେ ଅବସରଗ୍ରହଣ କଲେ ।

## ଆଧାର 
ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୦୨ ଜନ୍ମ
ଶ୍ରେଣୀ:ଭାରତର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟର ପୂର୍ବତନ ମୂଖ୍ୟ ବିଚାରପତି
କଳାନିଧି ବୀରସ୍ୱାମୀ

**କଳାନିଧି ବୀରସ୍ୱାମୀ** ଜଣେ ଭାରତୀୟ ରାଜନେତା । ସେ ଦ୍ରାବିଡ଼ ମୁନ୍ନେତ୍ର କାଗଜମ୍‌ର ପ୍ରାର୍ଥୀ ଭାବରେ ଚେନ୍ନାଇ (ଉତ୍ତର) ଲୋକ ସଭା ନିର୍ବାଚନ ମଣ୍ଡଳୀରୁ ଭାରତୀୟ ସଂସଦର ତଳ ସଦନ ଲୋକ ସଭାର ୧୭ଶ ଓ ୧୮ଶ ଲୋକ ସଭାକୁ ନିର୍ବାଚିତ ହୋଇଥିଲେ । ସେ ଅଭିନେତା ତଥା ରାଜନେତା ଏନ୍ ବୀରସ୍ୱାମୀଙ୍କ ପୁଅ ଅଟନ୍ତି  । ପେଷାରେ ସେ ଜଣେ ଡାକ୍ତର ଅଟନ୍ତି ।

## ଆଧାର 
## ବାହାର ଲିଙ୍କ୍ 
*ଭାରତୀୟ ସଂସଦ ୱେବ୍‌ସାଇଟ୍‌ରେ ଅଧିକାରୀକ ଜୀବନୀ

ଶ୍ରେଣୀ:୧୮ଶ ଲୋକ ସଭା ସଭ୍ୟ
ଶ୍ରେଣୀ:ତାମିଲନାଡ଼ୁର ଲୋକ
ଶ୍ରେଣୀ:ଜୀବିତ ବ୍ୟକ୍ତି
ଶ୍ରେଣୀ:୧୭ଶ ଲୋକ ସଭା ସଭ୍ୟ
ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୬୯ ଜନ୍ମ
ଏଚ୍. ଜେ. କନିଆ

**ଏଚ୍‌. ଜେ. କନିଆ** (ହରିଲାଲ ଜେକିସୁନଦାସ କନିଆ) (3 ନଭେମ୍ବର 1890 – 6 ନଭେମ୍ବର 1951) ସ୍ୱାଧୀନ ଭାରତର ପ୍ରଥମ ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ଥିଲେ । ୧୯୫୧ ମସିହାରେ ସେ ପଦବୀରେ ରହିବା ସମୟରେ ତାଙ୍କର ଦେହାନ୍ତ ଘଟିଥିଲା।

## ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଜୀବନ 
କନିଆଙ୍କ ଜନ୍ମ ୧୮୯୦ ମସିହାରେ ସୁରତର ଏକ ମଧ୍ୟମ ବର୍ଗ ପରିବାରରେ ହୋଇଥିଲା।  ତାଙ୍କ ଠାକୁରଦା ଗୁଜରାଟରେ ବ୍ରିଟିଶ ସରକାର ପାଇଁ ରେଭେନ୍ୟୁ ଅଫିସର ଥିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ପିତା ଜେକିସୁନଦାସ ଭାବନଗର ରିଆସତର ଶାମଲଦାସ କଲେଜରେ ସଂସ୍କୃତ ପ୍ରାଧ୍ୟାପକ ଏବଂ ପରେ ପ୍ରଧାନାଚାର୍ଯ୍ୟ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ବଡ ଭାଇ ହୀରାଲାଲ ଜେକିସୁନଦାସ ମଧ୍ୟ ଜଣେ ଅଧିବକ୍ତା ଥିଲେ । ହୀରାଲାଲଙ୍କ ପୁଅ ମଧୁକର ହୀରାଲାଲ ଜେକିସୁନଦାସ ମଧ୍ୟ ୧୯୮୭ ମସିହାରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟର ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ଏବଂ ପରେ ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ହୋଇଥିଲେ । ୧୯୨୫ ମସିହାରେ କନିଆଙ୍କ ବିବାହ ଚୁନ୍ନୀଲାଲ ମେହେତାଙ୍କ ଝିଅ କୁସୁମ ମେହେତାଙ୍କ ସହିତ ହୋଇଥିଲା।

## ଶିକ୍ଷା 
କନିଆ ୧୯୧୦ ମସିହାରେ ଶାମଲଦାସ କଲେଜରୁ କଳା ବିଭାଗର ସ୍ନାତକ ପରୀକ୍ଷା ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ କରିଥିଲେ। ପରେ ସେ ବୋମ୍ବେର ଗଭର୍ନମେଣ୍ଟ ଲ ନାଲେଜରୁ ୧୯୧୨ ମସିହାରେ ଆଇନରେ ସ୍ନାତକ ଏବଂ ୧୯୧୩ ମସିହାରେ ସେହି ବିଷୟରେ ସ୍ନାତକୋତ୍ତର ଉପାଧି ଲାଭ କରିଥିଲେ।

## ବୃତ୍ତି ଜୀବନ 
ପଢ଼ାଶୁଣା ସରିବା ପରେ କନିଆ ବମ୍ବେ ଉଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟରେ ଅଧିବକ୍ତା ଭାବେ କାମ କରିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଓକିଲାତି ସହିତ ସେ କିଛି ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ Indian Law Reportsର କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ସମ୍ପାଦକ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ । ୧୯୩୦ ମସିହାରେ ସେ କିଛି ସମୟ ପାଇଁ ବମ୍ବେ ଉଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟର କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ହୋଇଥିଲେ ଏବଂ ଜୁନ ୧୯୩୧ରେ ସେ ସେହି ନ୍ୟାୟାଳୟରେ ଅତିତିକ୍ତ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ ହେଲେ । ସେ ଏହି ପଦବୀରେ ୧୯୩୩ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିଥିଲେ। ପରେ ସହଯୋଗୀ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତି ପାଇଁ କନିଆଙ୍କୁ ତିନି ମାସ ଅପେକ୍ଷା କରିବାକୁ ପଡ଼ିଲା । ଏହି ତିନି ମାସ ସେ ପୁନଃ ଓକିଲାତି ପେଷାକୁ ଫେରିଗଲେ ଏବଂ ଶେଷରେ ଜୁନ ୧୯୩୩ରେ ତାଙ୍କ ପଦୋନ୍ନତି ହୋଇଥିଲା ।

୧୯୪୩ର Birthday Honours Listରେ କନିଆଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ଏବଂ ସେ Sir ଉପାଧି ପାଇଥିଲେ । ସେତେବେଳେ ସେ ବମ୍ବେ ଉଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟର ସବୁଠାରୁ ବରିଷ୍ଠ ସହଯୋଗୀ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ଥିଲେ ଏବଂ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ସର୍ ଜନ୍ ବୋମଣ୍ଟଙ୍କ ସେବାନିବୃତ୍ତି ପରେ କନିଆଙ୍କୁ ସେହି ପଦବୀ ମିଳିବା କଥା ଥିଲା । କିନ୍ତୁ ବୋମଣ୍ଟ ଭାରତୀୟମାନଙ୍କ ବିରୋଧରେ ପକ୍ଷପାତିତ୍ୱ ରଖୁଥିଲେ ଏବଂ ସେ ତେଣୁ କନିଆଙ୍କ ପରିବର୍ତ୍ତେ ସର୍ ଜନ୍ ଷ୍ଟୋନଙ୍କ ନାମ ପ୍ରସ୍ତାବ କଲେ । ଷ୍ଟୋନ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଭାବେ ଏହି ସିଦ୍ଧାନ୍ତର ବିରୋଧରେ ଥିଲେ, ତଥାପି ସେ ଏହାକୁ ସ୍ୱୀକାର କରିଥିଲେ । ତଥାପି ମଇ–ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୧୯୪୪ ଓ ଜୁନ–ଅକ୍ଟୋବର ୧୯୪୫ ମସିହା ମଧ୍ୟରେ କନିଆ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟାଧୀଶର ପଦ ଧାରଣ କରିଥିଲେ ।

୨୦ ଜୁନ ୧୯୪୬ରେ ସେ ଫେଡେରାଲ୍ କୋର୍ଟର ସହଯୋଗୀ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ ହେଲେ । ୧୪ ଅଗଷ୍ଟ ୧୯୪୭ରେ ଫେଡେରାଲ୍ କୋର୍ଟର ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ସର୍ ପ୍ୟାଟ୍ରିକ୍ ସ୍ପେନ୍ସ ସେବାନିବୃତ୍ତ ହେଲେ ଏବଂ ତାହା ପରେ ଏହି ପଦବୀ କନିଆଙ୍କୁ ମିଳିଲା । ୨୬ ଜାନୁଆରୀ ୧୯୫୦ରେ ଭାରତ ସ୍ୱାଧୀନ ଗଣତନ୍ତ୍ର ହେଲା ବେଳେ, କନିଆ ଦେଶର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟର ପ୍ରଥମ ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ହେଲେ ଏବଂ ସେ ଭାରତର ପ୍ରଥମ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଡ଼ଃ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରସାଦଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଶପଥ ନେଲେ । ୬ ନଭେମ୍ବର ୧୯୫୧ରେ ୬୧ ବର୍ଷ ବୟସରେ କନିଆଙ୍କ ହୃଦ୍‌ଘାତରେ ଦେହାନ୍ତ ଘଟିଥିଲା ।

## ଆଧାର 
ଶ୍ରେଣୀ:୧୮୯୦ ଜନ୍ମ
ଶ୍ରେଣୀ:ଭାରତର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟର ପୂର୍ବତନ ମୂଖ୍ୟ ବିଚାରପତି
ରଘୁନନ୍ଦନ ସ୍ୱରୂପ ପାଠକ

**ରଘୁନନ୍ଦନ ସ୍ୱରୂପ ପାଠକ** (25 ନଭେମ୍ବର 1924 – 17 ନଭେମ୍ବର 2007) ଭାରତର ୧୮ତମ ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ଥିଲେ। ସେ ପୂର୍ବତନ ଉପରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଗୋପାଳ ସ୍ୱରୂପ ପାଠକଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ।

ସେ ଜାତିସଂଘର ହେଗ୍‌ରେ ଥିବା ଇଣ୍ଟରନ୍ୟାଶନାଲ କୋର୍ଟ ଅଫ୍ ଜଷ୍ଟିସ୍‌ (ICJ)‌ରେ ସେବା କରିବାକୁ ଯାଇଥିବା ଭାରତର ଚାରିଜଣ ନ୍ୟାୟାଧୀଶଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅନ୍ୟତମ । ଅନ୍ୟମାନେ ହେଲେ ବେନେଗାଲ ନରସିଂ ରାଉ (1952–1953), ନଗେନ୍ଦ୍ର ସିଂହ (1985–1988 ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ICJ ର ଅଧ୍ୟକ୍ଷ) ଏବଂ ବର୍ତ୍ତମାନ ୱାର୍ଲ୍ଡ କୋର୍ଟରେ ବସିଥିବା ଦଲବୀର ଭଣ୍ଡାରୀ । ସେ ଆଲହାବାଦର ସେଣ୍ଟ୍ ଜୋସେଫ୍‌ସ କଲେଜରେ ପଢିଥିଲେ ଓ ଆଲହାବାଦ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟରୁ ଆଇନ ପାଠ ପଢିଥିଲେ। ଆଲହାବାଦରେ ବକିଲାତ କରିବା ପରେ, ସେ ୧୯୬୨ରେ ଆଲାହାବାଦ ହାଇକୋର୍ଟର ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ତଥା ୧୯୭୨ରେ ହିମାଚଲ ପ୍ରଦେଶ ହାଇକୋର୍ଟର ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ହେଲେ।

## ଭାରତର ସୁପ୍ରିମ କୋର୍ଟରେ 
ପାଠକ ୧୯୭୮ରେ ଭାରତ ସୁପ୍ରିମ କୋର୍ଟର ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ହେଲେ ଓ ୨୧ ଡିସେମ୍ବର ୧୯୮୬ରେ ୧୮ତମ ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ହେଲେ। ସେ ଏକ ସନ୍ତୁଳିତ ଓ ମଧ୍ୟମ ଧାରାର ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ଭାବେ ପରିଚିତ ଥିଲେ, ଯିଏ ନ୍ୟାୟାଳୟରେ ସପେକ୍ଷ ସ୍ଥିରତା ଆଣିଥିଲେ। ସେ ସାଢ଼େ ଦୁଇ ବର୍ଷ ଧରି ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ଥିଲେ, ଯେତେବେଳେ ମୋଟ 12 ଜଣ ନ୍ୟାୟାଧୀଶଙ୍କୁ ସୁପ୍ରିମ କୋର୍ଟରେ ନିଯୁକ୍ତ କରାଯାଇଥିଲା । ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ପାଞ୍ଚଜଣ — ମଧୁକର ହିରାଲାଲ କାନିଆ, ଲଳିତ ମୋହନ ଶର୍ମା, ଏମ. ଏନ୍. ରାଓ ବେଙ୍କଟାଚଲିଆହ, ଆଜିଜ ମୁଶବ୍ବର ଆହମଦି ଓ ଜଗଦୀଶ ଶରଣ ୱର୍ମା — ୧୯୯୧ରୁ ୧୯୯୮ମଧ୍ୟରେ ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ହେଲେ ।

ସୁପ୍ରିମ କୋର୍ଟରେ ସେ ୨୬୭ଟି ରାୟ ଲେଖିଥିଲେ ଓ ୮୧୨ଟି ବେଞ୍ଚରେ ବସିଥିଲେ।

ଭାରତର ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ଭାବେ, ସେ 8ତମ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ରାମସ୍ୱାମୀ ୱେଙ୍କଟରମଣଙ୍କୁ ପଦ ଶପଥ ଦେଇଥିଲେ।

## ଭୋପାଳ ଗ୍ୟାସ ଦୁର୍ଘଟନା 
ପାଠକ ୧୯୮୯ରେ ଭୋପାଳ ଗ୍ୟାସ ଦୁର୍ଘଟନା ମାମଲାରେ ୟୁନିୟନ କାର୍ବାଇଡ୍ ଏବଂ ଭାରତ ସରକାରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଦାଲତ ବାହାରେ ସମାଧାନ ସାଧନ କରିଥିଲେ । ସରକାର 3.3 ବିଲିୟନ ଡଲାର ଦାବି କରିଥିଲେ କିନ୍ତୁ କେବଳ ୪୭୦ ମିଲିୟନ ଡଲାର ପାଇଲେ ଓ ଏହି ସମାଧାନରେ ଯୌଥ ଆପରାଧିକ ଦାୟିତ୍ୱ ଅଭିଯୋଗଗୁଡ଼ିକ ହଟିଯାଇଥିଲା । ତାଙ୍କ ଅବସର ପରେ କେବଳ ୩ ମାସ ପରେ ସେ ହେଗ୍‌ରେ ଇଣ୍ଟରନ୍ୟାଶନାଲ କୋର୍ଟ ଅଫ୍ ଜଷ୍ଟିସ୍‌ର ସଦସ୍ୟ ହେଲେ ।

୧୯୯୧ ରେ ସୁପ୍ରିମ କୋର୍ଟ ଏହି ସମାଧାନକୁ ଅନୁମୋଦନ କଲା ଓ ସେଥିପରେ Union Carbide ର ଉତ୍ତରଦାୟିତ୍ୱ ସମାପ୍ତ ହୋଇଗଲା ।

## ଅନ୍ତରାଷ୍ଟ୍ରୀୟ ନ୍ୟାୟାଳୟର ନ୍ୟାୟାଧୀଶ 
ପାଠକ ୧୯୮୯ ରୁ ୧୯୯୧ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ICJର ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ଥିଲେ। ଏହା ଏକ “ସାମୟିକ ନିଯୁକ୍ତି” ଥିଲା, କାରଣ ସେତେବେଳେ ଦ୍ୱିତୀୟ ଅବଧି ସେବା କରୁଥିବା ଭାରତୀୟ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ନଗେନ୍ଦ୍ର ସିଂହଙ୍କ ଦେହାନ୍ତ ଘଟିଥିଲା । ୧୯୯୧ରେ ଭାରତ ସରକାର ପୁନଃ ଜଷ୍ଟିସ୍‌ ପାଠକଙ୍କୁ ନାମାଙ୍କନ କଲେ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ସେ ଆୟରଲ୍ୟାଣ୍ଡ‌ର ସମର୍ଥନରେ ପ୍ରତିଯୋଗୀ ହେଲେ । ଆୟରଲ୍ୟାଣ୍ଡ ସରକାର ଭୋପାଳ ଗ୍ୟାସ ଦୁର୍ଘଟଣା ମାମଲା ସମାଧାନ ନେଇ ଆକ୍ରମଣର ସମ୍ମୁଖୀନ ହେବା ପରେ, ପାଠକ ନିର୍ବାଚନ ପ୍ରତିଯୋଗିତାରୁ ନାମ ଫେରାଇ ନେଲେ ।

## ମୃତ୍ୟୁ 
ହୃଦଘାତ ହେତୁ ନୂଆ ଦିଲ୍ଲୀରେ ୮୨ ବର୍ଷ ବୟସରେ ୧୭ ନଭେମ୍ବର ୨୦୦୭ରେ ପାଠକଙ୍କ ଦେହାନ୍ତ ଘଟିଲା ।  ତାଙ୍କ ୮୩ତମ ଜନ୍ମଦିନ ପୂର୍ବରୁ ଠିକ୍ ଗୋଟିଏ ସପ୍ତାହ ଆଗରୁ ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ଘଟିଥିଲା ।

## ଆଧାର 
ଶ୍ରେଣୀ:ଭାରତର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟର ପୂର୍ବତନ ମୂଖ୍ୟ ବିଚାରପତି
ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୨୪ ଜନ୍ମ
ସଞ୍ଜୀବ ଖାନ୍ନା

**ସଞ୍ଜୀବ ଖାନ୍ନା** (ଜନ୍ମ ୧୪ ମେ ୧୯୬୦) ଜଣେ ଅବସରପ୍ରାପ୍ତ ଭାରତୀୟ ବିଧିବିଶାରଦ ଯିଏ ୧୧ ନଭେମ୍ବର ୨୦୨୪ ରୁ ୧୩ ମେ ୨୦୨୫ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭାରତର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟର ୫୧ତମ ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛନ୍ତି । ସେ ଜାତୀୟ ବିଧି ସେବା କର୍ତ୍ତୃପକ୍ଷର *ଏକ୍ସ ଅଫିସିଓ* ପ୍ୟାଟ୍ରନ-ଇନ-ଚିଫ ଏବଂ ନ୍ୟାସନାଲ ଲ ସ୍କୁଲ ଅଫ୍ ଇଣ୍ଡିଆ ୟୁନିଭର୍ସିଟିର *ଡି ଫ୍ୟାକ୍ଟୋ* ଚାନ୍ସେଲର୍ ଥିଲେ । ସେ ଦିଲ୍ଲୀ ଉଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟର ବିଚାରପତି ଭାବରେ ମଧ୍ୟ କାମ କରିଛନ୍ତି ।

## ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନ 
ସଞ୍ଜୀବ ଖାନ୍ନାଙ୍କ ଜନ୍ମ ୧୪ ମେ ୧୯୬୦ରେ ହୋଇଥିଲା । ତାଙ୍କ ପିତା ନ୍ୟାୟମୂର୍ତ୍ତି ଦେବ ରାଜ୍ ଖାନ୍ନା ୧୯୮୫ରେ ଦିଲ୍ଲୀ ହାଇକୋର୍ଟର ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ଭାବେ ଅବସରଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ମାତା ସରୋଜ ଖାନ୍ନା ଲେଡି ଶ୍ରୀରାମ କଲେଜରେ ହିନ୍ଦୀ ଅଧ୍ୟାପକ ଭାବରେ କାମ କରୁଥିଲେ । ଖାନ୍ନାଙ୍କ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ କକା ହଂସରାଜ୍ ଖାନ୍ନା, ଭାରତୀୟ ସୁପ୍ରିମ କୋର୍ଟର ପୂର୍ବତନ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ଥିଲେ । ହଂସରାଜ୍ ୧୯୭୩ ରେ ଭାରତୀୟ ସଂବିଧାନର ମୌଳିକ *ଗଠନ ସିଦ୍ଧାନ୍ତ* ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଏକ ବିଶେଷ ମାମଲାରେ ରାୟ ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ ଏବଂ ୧୯୭୬ରେ ବିଖ୍ୟାତ *ADM Jabalpur v. Shiv Kant Shukla* (ହେବିଆସ୍ କର୍ପସ୍ କେଶ) ରେ ତାଙ୍କର ଏକମାତ୍ର ବିରୋଧୀ ମତ (ରାୟ) ଦେଇ ତତକାଳୀନ ସରକାରଙ୍କ ଚକ୍ଷୁଶୂଳ ହୋଇଥିଲେ । ଫଳରେ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ତାଙ୍କ ବରିଷ୍ଠତା ସତ୍ତ୍ଵେ ତାଙ୍କଠାରୁ କନିଷ୍ଠ  ମିର୍ଜା ହମୀଦୁଲ୍ଲା ବେଗ (M. H. Beg)ଙ୍କୁ ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ପଦବୀ ପାଇଁ ପଦୋନ୍ନତି କରାଯାଇଥିବାର ପ୍ରତିବାଦରେ ୧୯୭୭ ଆରମ୍ଭରେ ସୁପ୍ରିମ କୋର୍ଟରୁ ପଦତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ ।

## ଶିକ୍ଷା 
ଖାନ୍ନା ୧୯୭୭ରେ ନୂତନ ଦିଲ୍ଲୀର ମଡର୍ନ ସ୍କୁଲରେ ଶିକ୍ଷା ସମାପ୍ତ କଲେ। ୧୯୮୦ରେ ସେ ସେଣ୍ଟ୍ ଷ୍ଟିଫେନ୍ସ କଲେଜ୍, ଦିଲ୍ଲୀରୁ କଳାରେ ସ୍ନାତକ ଡିଗ୍ରୀ ଲାଭ କଲେ । ପରେ ସେ ଦିଲ୍ଲୀ ବିଶ୍ଵବିଦ୍ୟାଳୟର ଫ୍ୟାକଲ୍ଟି ଅଫ୍ ଲ' ର କ୍ୟାମ୍ପସ୍ ଲ କେନ୍ଦ୍ରରେ ନ୍ୟାୟମୂର୍ତ୍ତି ଇନ୍ଦୁ ମଲହୋତ୍ରା ସହ ଗୋଟିଏ ବ୍ୟାଚରେ ଆଇନ ପଢ଼ିଥିଲେ ।

## ପେଶାଜୀବନ 
ଖାନ୍ନା ୧୯୮୩ରେ ଦିଲ୍ଲୀ ବାର୍ କାଉନ୍ସିଲ୍‌ରେ ଆଇନଜୀବୀ ଭାବରେ ନାମ ଲେଖାଇଥିଲେ। ୨୦୦୪ରେ ସେ ଦିଲ୍ଲୀ ଜାତୀୟ ରାଜଧାନୀ କ୍ଷେତ୍ର ପାଇଁ *ଷ୍ଟାଣ୍ଡିଂ କାଉନ୍ସିଲ୍ (ସିଭିଲ୍)* ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ । ତାହା ପୂର୍ବରୁ ସେ ଆୟକର ବିଭାଗର *ସିନିଅର୍ ଷ୍ଟାଣ୍ଡିଂ କାଉନ୍ସିଲ୍* ଭାବରେ କାମ କରୁଥିଲେ । ୨୪ ଜୁନ୍ ୨୦୦୫ ରେ ସେ ଦିଲ୍ଲୀ ହାଇକୋର୍ଟର ଅତିରିକ୍ତ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ଭାବରେ ପଦୋନ୍ନତି ପାଇଲେ ଏବଂ ୨୦ ଫେବ୍ରୁଆରୀ ୨୦୦୬ରେ ସ୍ଥାୟୀ ବିଚାରପତି ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ । ୧୮ ଜାନୁଆରୀ ୨୦୧୯ ରେ ସେ ସୁପ୍ରିମ କୋର୍ଟର ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ଭାବରେ ପଦୋନ୍ନତି ପାଇଲେ । ଖାନ୍ନାଙ୍କ ପଦୋନ୍ନତି ସମୟରେ ତାଙ୍କଠାରୁ ୩୨ଜଣ ସିନିଅର୍ ହାଇକୋର୍ଟ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ଥିଲେ । ଏହା ନେଇ ଦେଶରେ ଯଥେଷ୍ଟ ବିବାଦ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ତଥାପି ତାଙ୍କ ନିଯୁକ୍ତିକୁ ଭାରତ ସରକାର ଅନୁମୋଦନ କଲା ।

୧୧ ନଭେମ୍ବର ୨୦୨୪ରେ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଭବନରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ଅନୁଷ୍ଠାନରେ ଖାନ୍ନା ଭାରତର ୫୧ତମ ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ଭାବେ ଶପଥ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ୧୩ ମେ ୨୦୨୫ରେ ଖାନ୍ନା CJI ପଦରୁ ଅବସରଗ୍ରହଣ କଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ପରେ ଭୁଷଣ ରାମକୃଷ୍ଣ ଗବାଇ ନୂତନ CJI ହେଲେ । ଅବସର ପରେ ସେ କୌଣସି ରାଜକୀୟ ପଦବୀ ଗ୍ରହଣ କରିବେ ନାହିଁ ବୋଲି ଘୋଷଣା କଲେ; ତଥାପି ସେ ବିଧି କ୍ଷେତ୍ରରେ ରହିବାକୁ ଇଚ୍ଛା ପ୍ରକାଶ କଲେ ।

## ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଜୀବନ 
thumb|**ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଦ୍ରୌପଦୀ ମୁର୍ମୁ ନୂତନ ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ଭାବେ ନ୍ୟାୟମୂର୍ତ୍ତି ସଞ୍ଜୀବ ଖାନ୍ନାଙ୍କୁ ଶପଥ ଦେଉଛନ୍ତି।**
ଖାନ୍ନା ବିବାହିତ ଓ ତାଙ୍କ ଦୁଇ ସନ୍ତାନ ଅଛନ୍ତି।

## ଆଧାର 
ଶ୍ରେଣୀ:ଭାରତର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟର ପୂର୍ବତନ ମୂଖ୍ୟ ବିଚାରପତି
ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୬୦ ଜନ୍ମ
ସବ୍ୟସାଚୀ ମୁଖର୍ଜୀ (ବିଚାରପଚି)

**ସବ୍ୟସାଚୀ ମୁଖର୍ଜୀ** (1 ଜୁନ 1927 – 25 ସେପ୍ଟେମ୍ବର 1990) ଜଣେ ଭାରତୀୟ ନ୍ୟାୟବିଦ୍‌, ଯିଏ ଭାରତର ବିଂଶତମ ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ଥିଲେ । ସେ ପୂର୍ବରୁ କଲିକତା ହାଇକୋର୍ଟର କାର୍ଯ୍ୟବାହୀ ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ ।

## ଜନ୍ମ ଓ ଶିକ୍ଷା 
ସବ୍ୟସାଚୀ ମୁଖର୍ଜୀଙ୍କ ଜନ୍ମ କଲିକତାରେ ହୋଇଥିଲା। ସେ ବଙ୍ଗଳା ପ୍ରେସିଡେନ୍ସିରେ ଭୂମି ରେକର୍ଡସ୍‌ର ପ୍ରଥମ ଭାରତୀୟ ଡିରେକ୍ଟର ଜେନେରାଲ୍‌ ରାୟ ବହାଦୁର ବିଜୟ ବିହାରୀ ମୁଖାର୍ଜୀଙ୍କ ତୃତୀୟ ପୁଅ। ତାଙ୍କ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଭାଇମାନେ ଥିଲେ; ନ୍ୟାୟମୂର୍ତ୍ତି ପ୍ରସାନ୍ତ ବିହାରୀ ମୁଖାର୍ଜୀ, କଲିକତା ହାଇକୋର୍ଟର ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ, ଏବଂ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହୃଦୟରୋଗ ବିଶେଷଜ୍ଞ ଡ଼ଃ. ଅରୁବିନ୍ଦ ବିହାରୀ ମୁଖାର୍ଜୀ ।

ସେ କଲିକତାର ଭବାନୀପୁର ମିତ୍ରା ଇନ୍‌ଷ୍ଟିଟ୍ୟୁସନ୍‌ରେ ସେକେଣ୍ଡାରୀ ଶିକ୍ଷା ଲାଭ କରିଥିଲେ; ତାପରେ ପ୍ରେସିଡେନ୍ସି କଲେଜ୍‌, କଲିକତାରୁ ସ୍ନାତକ ଡିଗ୍ରୀ ଲାଭ କଲେ, ଏବଂ ୧୯୪୬ରେ କଲିକତା ବିଶ୍ଵବିଦ୍ୟାଳୟରୁ ସମ୍ମାନ ସହିତ ଅର୍ଥନୀତିରେ ଡିଗ୍ରୀ ହାସଲ କଲେ । ପରେ ସେ ମିଡଲ ଟେମ୍ପଲ୍‌ ସମ୍ମିଳନୀ ଦ୍ୱାରା ବାରକୁ ଆମନ୍ତ୍ରୀତ ହୋଇଥିଲେ । ପ୍ରଥମ ପ୍ରଶାସନିକ ସୁଧାର କମିଶନ୍‌ (ARC) ଅଧୀନରେ, ସେ ପ୍ରଶାସନିକ ଟ୍ରାଇବ୍ୟୁନାଲ୍‌ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଅଧ୍ୟୟନ ଦଳର ସଦସ୍ୟ ଭାବେ କାମ କରିଥିଲେ।

ନ୍ୟାୟାଧୀଶମାନଙ୍କ ଆଚରଣ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ମୁଖାର୍ଜୀ କହିଥିଲେ: “ସୁପ୍ରିମ୍ କୋର୍ଟ କିମ୍ବା ହାଇକୋର୍ଟର ନ୍ୟାୟାଧୀଶମାନେ ଓ ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦେଶର ଅନ୍ୟ ସାଧାରଣ ନାଗରିକମାନଙ୍କ ପରି ଆଇନର ଶାସନକୁ ଅନୁସରଣ କରିବାକୁ ପଡ଼େ । ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତାବିତ ନିୟମ ଓ ବିଧିଗୁଡିକକୁ ସମ୍ମାନ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ। ମୁଁ ସଦା ଭାବୁଥିଲି ଯେ ଏହି କଥା ସ୍ପଷ୍ଟ ଏବଂ ପୁନରୁକ୍ତିର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ । ସେହିପାଇଁ ଆମେ ନିଶ୍ଚିତ କରିବା ଉଚିତ ଯେ ନ୍ୟାୟାଧୀଶଙ୍କ କୌଣସି ଆଚରଣ ଲୋକମାନଙ୍କ ବିଶ୍ୱାସକୁ ହାନି ନ ପହଞ୍ଚାଉ।”

ସୁପ୍ରିମ୍ କୋର୍ଟରେ ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟକାଳ ଅବଧିରେ, ମୁଖାର୍ଜୀ ୩୧୫ଟି ରାୟ ଲେଖିଥିଲେ ଏବଂ ୫୯୭ଟି ବେଞ୍ଚରେ ବସିଥିଲେ ।

## ମୃତ୍ୟୁ 
୨୫ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୧୯୯୦ରେ ଲଣ୍ଡନ୍‌ରେ ଡାଏବେଟିସ୍‌ ସହିତ ହୃଦ୍‌ରୋଗ କାରଣରେ ତାଙ୍କର ଦେହାନ୍ତ ହେଲା । ସେ ଆମେରିକାର ଏକ ବ୍ୟାଖ୍ୟାନ ଭ୍ରମଣରୁ ଫେରିବା ପରେ ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଥିଲେ । ସେ ପଦବୀରେ ଥିବା ସମୟରେ ଦେହାନ୍ତ ହୋଇଥିବା ଦ୍ବିତୀୟ ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ; ପ୍ରଥମ ଥିଲେ ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ଏଚ୍‌. ଜେ. କାନିଆ ।

## ଆଧାର 
ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୨୭ ଜନ୍ମ
ଶ୍ରେଣୀ:ଭାରତର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟର ପୂର୍ବତନ ମୂଖ୍ୟ ବିଚାରପତି
ମେହରଚନ୍ଦ ମହାଜନ

**ମେହରଚନ୍ଦ ମହାଜନ** (23 ଡିସେମ୍ବର 1889 – 11 ଡିସେମ୍ବର 1967) ଭାରତର ତୃତୀୟ ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ଥିଲେ । ଏଥାପୂର୍ବରୁ ସେ ମହାରାଜା ହରି ସିଂହଙ୍କ ଶାସନକାଳରେ ଜାମ୍ମୁ ଓ କଶ୍ମୀରର ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଥିଲେ ଏବଂ ଏହି ରାଜ୍ୟର ଭାରତ ସଂଘରେ ଏକୀକରଣରେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ନିବାହ କରିଥିଲେ । ସେ ମଧ୍ୟ ରାଡକ୍ଲିଫ୍ କମିଶନରେ ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟ କଂଗ୍ରେସର ପ୍ରାର୍ଥୀ ଥିଲେ, ଯିଏ ଭାରତ ଓ ପାକିସ୍ତାନର ସୀମା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କରିଥିଲା । ଜଷ୍ଟିସ୍‌ ମହାଜନ ଜଣେ ପ୍ରତିଭାଶାଳୀ ଅଧିବକ୍ତା, ସମ୍ମାନିତ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ଏବଂ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ରାଜନୀତିଜ୍ଞ ଭାବେ ନିଜ ପରିଚୟ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ । 

## ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନ 
ମେହରଚନ୍ଦ ମହାଜନଙ୍କ ଜନ୍ମ ୧୮୮୯ ମସିହାରେ ପଞ୍ଜାବର କାଙ୍ଗଡ଼ା ଜିଲ୍ଲାର (ବର୍ତ୍ତମାନ ହିମାଚଳ ପ୍ରଦେଶ) ଟିକ୍କା ନଗରୋଟାରେ ହୋଇଥିଲା । ତାଙ୍କ ପିତା ଲାଲା ବ୍ରିଜଲାଲ ଜଣେ ଅଧିବକ୍ତା ଥିଲେ । ମିଡ଼ିଲ୍‌ ସ୍କୁଲ୍‌ ଶେଷ କରି ସେ ଲାହୋରର ଗଭର୍ନମେଣ୍ଟ କଲେଜ୍‌ରେ ଶିକ୍ଷାରତ ହେଲେ ଏବଂ ୧୯୧୦ରେ ସ୍ନାତକ ଡିଗ୍ରି ଲାଭ କଲେ। ସେ ରସାୟନ ବିଜ୍ଞାନରେ ଏମ.ଏସ୍‌.ସି. ପାଇଁ ଭର୍ତ୍ତି ହୋଇଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ପିତାଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ ଆଇନ ଶାସ୍ତ୍ରକୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ କଲେ। ସେ ୧୯୧୨ରେ ଏଲ୍‌.ଏଲ୍‌.ବି. ଡିଗ୍ରୀ ଲାଭ କଲେ ।

## ଜଣେ ଅଧିବକ୍ତା ଭାବେ ବୃତ୍ତିଜୀବନ 
ମହାଜନ ୧୯୧୩ରେ ଧରମଶାଳାରେ ଜଣେ ଅଧିବକ୍ତା ଭାବେ ନିଜ ବୃତ୍ତି ଜୀବନ ଆରମ୍ଭ କଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ଗୋଟେ ବର୍ଷର ପ୍ରାକ୍ଟିସ୍‌ କଲେ । ତାପରେ ସେ ଅଗାମୀ ଚାରି ବର୍ଷ (୧୯୧୪–୧୯୧୮) ଗୁରଦାସପୁରରେ ପ୍ରାକ୍ଟିସ୍ କଲେ । ପରେ ସେ ୧୯୧୮ରୁ ୧୯୪୩ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଲାହୋରରେ ଆଇନ ପ୍ରାକ୍ଟିସ୍‌ କରିଥିଲେ । ଏହି ସମୟରେ ସେ ୧୯୩୮ରୁ ୧୯୪୩ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଲାହୋର ହାଇକୋର୍ଟ ବାର୍‌ ଆସୋସିଏସନ୍‌ର ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ ସଂପାଦନ କରିଥିଲେ ।

## ଜାମ୍ମୁ ଓ କଶ୍ମୀରର ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ 
ମହାଜନ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୧୯୪୭ରେ ମହାରାଜାଙ୍କ ଆମନ୍ତ୍ରଣରେ କଶ୍ମୀର ଯାଇଥିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଜମ୍ମୁ ଓ କଶ୍ମୀରର ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ହେବାକୁ ପ୍ରସ୍ତାବ ଦିଆଯାଇଥିଲା, ଯାହାକୁ ସେ ସ୍ୱୀକାର କଲେ । ୧୫ ଅକ୍ଟୋବର ୧୯୪୭ ରେ ମହାଜନ ଜମ୍ମୁ ଓ କଶ୍ମୀରର ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ ହେଲେ ଏବଂ ରାଜ୍ୟଟିର ଭାରତ ସଂଘରେ ଏକୀକରଣରେ ମୁଖ୍ୟ ଭୂମିକା ନିବାହ କଲେ । ଅକ୍ଟୋବର ୧୯୪୭ରେ କଶ୍ମୀର ଭାରତରେ ଏକୀଭୂତ ହେଲା ଏବଂ ମହାଜନ ଭାରତୀୟ ରାଜ୍ୟ ଜମ୍ମୁ ଏବଂ କଶ୍ମୀରର ପ୍ରଥମ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଭାବେ 5 ମାର୍ଚ୍ଚ ୧୯୪୮ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରତ ଥିଲେ ।

## ଭାରତର ସୁପ୍ରିମ୍ କୋର୍ଟର ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ 
ମହାଜନ ୪ ଜାନୁଆରୀ ୧୯୫୪ରେ ଭାରତର ତୃତୀୟ ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ଭାବେ ପଦଭାର ଗ୍ରହଣ କଲେ । ସେ ପ୍ରାୟ ଗୋଟେ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ପଦରେ ଥିଲେ ଏବଂ ୨୨ ଡିସେମ୍ବର ୧୯୫୪ରେ (65 ବର୍ଷର ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ ଅବସର ଆୟୁ ପୂରଣ କରି) ଅବସରଗ୍ରହଣ କଲେ । ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ହେବା ପୂର୍ବରୁ ସେ 4 ଅକ୍ଟୋବର 1948 ରୁ 3 ଜାନୁଆରୀ 1954 ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ୱାଧୀନ ଭାରତର ସୁପ୍ରିମ୍ କୋର୍ଟର ପ୍ରଥମ ନ୍ୟାୟାଧୀଶମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିଲେ ।

## ଆଧାର 
ଶ୍ରେଣୀ:ଭାରତର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟର ପୂର୍ବତନ ମୂଖ୍ୟ ବିଚାରପତି
ଶ୍ରେଣୀ:୧୮୮୯ ଜନ୍ମ
ଭୁବନେଶ୍ୱର ପ୍ରସାଦ ସିହ୍ନା

**ଭୁବନେଶ୍ୱର ପ୍ରସାଦ ସିହ୍ନା** [ଉପାଧି: ସିହ୍ନା], (1 ଫେବୃଆରୀ 1899 – 12 ନଭେମ୍ବର 1986)ଙ୍କ ଜନ୍ମସ୍ଥାନରୁ, ଭାରତର 6ୟ ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ (1 ଅକ୍ଟୋବର 1959 – 31 ଜାନୁଆରୀ 1964) ଥିଲେ। ସେ ଏପ୍ରିଲ ୧୯୬୫ରୁ ଫେବୃଆରୀ ୧୯୬୭ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ *ଭାରତ ସ୍କାଉଟ୍ସ ଓ ଗାଇଡ୍ସ* ଙ୍କ ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ଭାବରେ ମଧ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ ।

ଜଷ୍ଟିସ୍‌ ସିହ୍ନା ୧ ଅକ୍ଟୋବର ୧୯୫୯ରୁ ୩୧ ଜାନୁଆରୀ ୧୯୬୪ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭାରତର ସୁପ୍ରିମ୍ କୋର୍ଟର ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ । ସୁପ୍ରିମ୍ କୋର୍ଟରେ ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟକାଳ ସମୟରେ ସେ ୧୩୭ଟି ରାୟ ଲେଖିଥିଲେ ଏବଂ ୬୮୪ଟି ମଣ୍ଡଳ(ବେଞ୍ଚ) ରେ ବସିଥିଲେ ।

## ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଜୀବନି ଓ ଶିକ୍ଷା 
ସିହ୍ନା ଆରାହ ଜିଲ୍ଲାର (ଶାହାବାଦ,ବର୍ତ୍ତମାନ ଭୋଜପୁର) ରାଜୱାଡା ଗଜିଆପୁର ଇଷ୍ଟେଟର ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାଜପୁତ ପରିବାରରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ଓ ବଢ଼ିଥିଲେ । ତାଙ୍କର ନାତି ବିଶେସ୍ଵର ପ୍ରସାଦ ସିଂହ ଭାରତର ସୁପ୍ରିମ୍ କୋର୍ଟର ପୂର୍ବତନ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ।

ଏକ ଗଭୀର ଧାର୍ମିକ ବ୍ୟକ୍ତି ଭାବେ, ପ୍ରତିଷ୍ଠାନରୁ ଅବସର ପାଇବା ପରେ ସିହ୍ନା ମୂଖ୍ୟତଃ ଧାର୍ମିକ ଓ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଚିନ୍ତାଧାରାରେ ନିରତ ଶାନ୍ତ ଜୀବନ ବ୍ୟତୀତ କରିଥିଲେ, ଯଦିଓ ସେ କିଛି ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଆର୍ବିଟ୍ରେସନ୍ କେସ୍‌ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ଜୀବନର ଶେଷ ଦିନଗୁଡିକରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇଯାଇ, ସେ ୧୯୮୬ ମସିହାରେ ତାଙ୍କର ଦେହାନ୍ତ ହୋଇଥିଲା ।

ସେ ଆରାହ ଜିଲ୍ଲା ସ୍କୁଲ, ପାଟନା କଲେଜ ଓ ପାଟନା ଲ କଲେଜରେ ଶିକ୍ଷା ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ସିନ୍ହା ୧୯୧୯ ମସିହାରେ B.A. (Hons) ଓ ୧୯୨୧ରେ M.A. ପରୀକ୍ଷାରେ ପାଟନା ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟର ପ୍ରଥମ ହୋଇଥିଲେ । ସେ ୧୯୨୨ରୁ ୧୯୨୭ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପାଟନା ହାଇକୋର୍ଟରେ ଏକ ଓକିଲ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ । ୧୯୨୭ରେ ସେ ଏକ ଅଧିବକ୍ତା ହୋଇଥିଲେ ଏବଂ ସମାନ ସମୟରେ ପାଟନା ସରକାରୀ ଆଇନ କଲେଜର Lecturer ଭାବେ ମଧ୍ୟ ନିଯୁକ୍ତ ହୋଇ ୧୯୩୫ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ପଦବୀରେ ରହିଥିଲେ। ସେ ପାଟନା ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟର Law Faculty ର ସିନେଟର ଓ Board of Examiners ର ସଦସ୍ୟ ଥିଲେ । ସେ ୧୯୩୫ରୁ ୧୯୩୯ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବାରାଣସୀ ହିନ୍ଦୁ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟର କୋର୍ଟର ସଦସ୍ୟ ଓ ସରକାରୀ Pleader ମଧ୍ୟ ଥିଲେ । ଇତିହାସରେ ପ୍ରଥମ ହେବା ପାଇଁ ସେ ଶ୍ରୀମତୀ ରାଧିକା ସିନ୍ହା ଗୋଲ୍ଡ ମେଡାଲ୍ ପାଇଥିଲେ। ୧୯୪୦ରେ ସେ ଏକ Assistant Govt. Advocate ହୋଇଥିଲେ ଏବଂ ୧୯ ଜାନୁଆରୀ ୧୯୪୩ରେ ପାଟନା ଉଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟର ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ ।

## ଜଷ୍ଟିସ୍‌ ସିହ୍ନାଙ୍କ କିଛି ଐତିହାସିକ ରାୟ 
* କେରଲ ଶିକ୍ଷା ବିଲ୍‌ ନ୍ୟାୟିକ ସଂଦର୍ଭ ( Kerala Education Bill Reference) (1958/1959)
* ଖରକ ସିଂ ବନାମ ଉତ୍ତର ପ୍ରଦେଶ ରାଜ୍ୟ ସରକାର (Kharak Singh v. State of Uttar Pradesh) (1962)

## ଆଧାର 
ଶ୍ରେଣୀ:ଭାରତର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟର ପୂର୍ବତନ ମୂଖ୍ୟ ବିଚାରପତି
ଶ୍ରେଣୀ:୧୮୯୯ ଜନ୍ମ
ସର୍ବ ମିତ୍ର ସିକ୍ରି

**ସର୍ବ ମିତ୍ର ସିକ୍ରି** (26 ଏପ୍ରିଲ 1908 – 24 ସେପ୍ଟେମ୍ବର 1992) ଜଣେ ଭାରତୀୟ ଆଇନଜୀବୀ ଓ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ଥିଲେ, ଯିଏ ଭାରତର ୧୩ତମ ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟଭାର ସଂପାଦନ କରିଥିଲେ । ସେ ପୂର୍ବରୁ ପଞ୍ଜାବର ପ୍ରଥମ ଅଧିବକ୍ତା-ଜେନେରାଲ୍ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ ଏବଂ ପରେ ସେ ଭାରତର ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟର ପ୍ରଥମ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ହେଲେ, ଯାହାଙ୍କୁ ସିଧାସଳଖ ବାର୍‌ରୁ ନିଯୁକ୍ତ କରାଯାଇଥିଲା । ଏହାସହିତ, ସେ ବାର୍‌ରୁ ସିଧାସଳଖ ଭାବେ ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ହୋଇଥିବା ମାତ୍ର ଦୁଇଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରଥମ ଥିଲେ ।

## ଜୀବନୀ 
ସିକ୍ରିଙ୍କ ଜନ୍ମ ୨୬ ଏପ୍ରିଲ ୧୯୦୮ରେ ଲାହୋରରେ ହୋଇଥିଲା ।ସେ ଚିକିତ୍ସା ଶାସ୍ତ୍ର ପଢ଼ିବାକୁ ଲଣ୍ଡନକୁ ଯାଇଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ପରେ ବିଷୟ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରି ଆଇନ ପାଠ ପଢ଼ିଲେ ଏବଂ କ୍ୟାମ୍ବ୍ରିଜ୍‌ର ଟ୍ରିନିଟି କଲେଜରେ ଅଧ୍ୟୟନ କରିଥିଲେ।

## ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ରାୟ 
**I.C. Golaknath and Ors. v. State of Punjab and Anrs.** ମାମଲାରେ ସେ 6:5 ର ଲଘୁ ଅଧିକାଂଶର ଅଂଶ ଥିଲେ । ଏହି ରାୟରେ ଅଦାଲତ ପୂର୍ବରୁ ଦେଇଥିବା ସିଦ୍ଧାନ୍ତକୁ ପଲଟାଇଦେଲା, ଯେଉଁଥିରେ ସଂସଦକୁ ସଂବିଧାନର ସମସ୍ତ ଅଂଶ—ବିଶେଷକରି ମୂଳଭୂତ ଅଧିକାର (Part III)—ସଂଶୋଧନ କରିବାର ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶକ୍ତି ଥିବା ମାନ୍ୟତା ହୋଇଥିଲା ।ଏହି ରାୟ ଅନୁସାରେ ସଂସଦଙ୍କ ପାଖରେ ମୂଳଭୂତ ଅଧିକାରକୁ ସୀମିତ କରିବା କିମ୍ବା କମାଇବାର କୌଣସି ଶକ୍ତି ରହିଲା ନାହିଁ।

## ଆଧାର 
ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୦୮ ଜନ୍ମ
ଶ୍ରେଣୀ:ଭାରତର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟର ପୂର୍ବତନ ମୂଖ୍ୟ ବିଚାରପତି
ବିଜନ କୁମାର ମୁଖାର୍ଜୀ

**ବିଜନ କୁମାର ମୁଖାର୍ଜୀ** (ବଙ୍ଗାଳୀ: বিজন কুমার মুখার্জী; 15 ଅଗଷ୍ଟ 1891 – 22 ଫେବୃଆରୀ 1956) ଭାରତର ଚତୁର୍ଥ ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ଥିଲେ। ସେ ୨୨ ଡିସେମ୍ବର ୧୯୫୪ଠାରୁ ୩୧ ଜାନୁଆରୀ ୧୯୫୬ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ପଦରେ କାର୍ଯ୍ୟରତ ଥିଲେ।

## ପେଶାଜୀବନ 
ସେ ୧୯୧୪ରେ କଲିକତା ବାର୍‌ରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ । ୧୯୩୪ରେ କଲିକତା ହାଇକୋର୍ଟର ଜୁନିୟର ଗଭର୍ଣ୍ଣମେଣ୍ଟ ପ୍ଲିଡର ଓ ୧୯୩୬ରେ ସିନିୟର ଗଭର୍ଣ୍ଣମେଣ୍ଟ ପ୍ଲିଡର ଭାବରେ ନିଯୁକ୍ତ ହେଲେ। ୮ ଜୁଲାଇ ୧୯୩୯ରେ ସେ କଲିକତା ହାଇକୋର୍ଟର ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ଭାବରେ ନିଯୁକ୍ତ ହେଲେ । ୧୯୪୭ ରେ ବଙ୍ଗାଳ ବାଉଣ୍ଡାରି କମିଶନର ସଦସ୍ୟ ଥିଲେ ।୧୪ ଅକ୍ଟୋବର ୧୯୪୮ ଠାରୁ ୨୨ ଡିସେମ୍ବର ୧୯୫୪ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଫେଡେରାଲ କୋର୍ଟ/ସୁପ୍ରିମ କୋର୍ଟର ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ଥିଲେ । ୨୩ ଡିସେମ୍ବର ୧୯୫୪ ଠାରୁ ୩୧  ଜାନୁଆରୀ ୧୯୫୬ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭାରତର ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ଥିଲେ ।

ପତଞ୍ଜଳି ଶାସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ଜାନୁଆରୀ ୧୯୫୪ ରେ ଅବସର ନେବା ପରେ, ନେହରୁ ବି.କେ. ମୁଖାର୍ଜୀଙ୍କୁ ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ହେବାକୁ କହିଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ମୁଖାର୍ଜୀ ସେଥିପାଇଁ ଅସ୍ୱୀକାର କରି କହିଥିଲେ ଯେ ମେହରଚନ୍ଦ ମହାଜନ ତାଙ୍କଠାରୁ ବଡ଼। ନେହରୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ ମଧ୍ୟ ସେ କହିଥିଲେ ଯେ ନିଜ ପାଳି ପୂର୍ବରୁ ସେ ପଦ ଗ୍ରହଣ କରିବାଠାରୁ ବରଂ ଇସ୍ତଫା ଦେବାକୁ ଶ୍ରେୟ ମଣିବେ। ମହାଜନ ଅବସର ନେବା ମାତ୍ରେ ମୁଖାର୍ଜୀ CJI ହେଲେ। ହୃଦରୋଗ ସମସ୍ୟା କାରଣରୁ ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟକାଳ ପୂର୍ବରୁ ସମାପ୍ତ ହେଲା । ସୁପ୍ରିମ କୋର୍ଟରେ ସେ ମୋଟ ୮୭ଟି ରାୟ ଲେଖିଥିଲେ।

## ଶିକ୍ଷା ଓ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଜୀବନ 
ହୁଗ୍ଲି ବ୍ରାଞ୍ଚ ଗଭର୍ଣ୍ମେଣ୍ଟ ସ୍କୁଲ ଓ ହୁଗ୍ଲି ମହସିନ କଲେଜରେ ପ୍ରାଥମିକ ଶିକ୍ଷା ସମାପ୍ତ କରି ସେ କଲିକାତା ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ ଅଧୀନସ୍ଥ ସୁରେନ୍ଦ୍ରନାଥ ଲ ଅଫିସରେ ଭର୍ତ୍ତି ହେଲେ। ସେ ପୁରାତନ ଭାରତୀୟ ଇତିହାସରେ ବିଶେଷଜ୍ଞତା ସହ ଇତିହାସରେ M.A., BL (ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣପଦକ ବିଜେତା), ML (ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣପଦକ ବିଜେତା) ଏବଂ ଆଇନରେ ଡକ୍ଟରେଟ୍ ଲାଭ କରିଥିଲେ ।

## ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଜୀବନ 
ମୁଖାର୍ଜୀଙ୍କ ଜନ୍ମ ରଖାଲ ଦାସ ମୁଖାର୍ଜୀ ଓ ସରତ କୁମାରୀ ଦେବୀଙ୍କ ଘରେ ହୋଇଥିଲା । ରଖାଲ ଦାସ କଲିକତାର ସ୍କଟିଶ ଚର୍ଚ୍ଚ କଲେଜରୁ ଶିକ୍ଷା ପାଇ ‘ଓକିଲ’ ହୋଇଥିଲେ। ବିଜନ ତାଙ୍କ ମାମାଘର "ରୋଜ୍‌ ଭିଲା", ହୁଗ୍ଲି ଜିଲ୍ଲାରେ ବଢ଼ିଥିଲେ। ସେ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଭଉଣୀ (ଶୀଳା) ଓ ଏକ ଛୋଟ ଭାଇ ବିପିନ ଥିଲେ, ଯହାର ୧୦ ବର୍ଷ ବୟସରେ ଦେହାନ୍ତ ହୋଇଥିଲା।ସେ ଲବନ୍ୟଲତା ଦେବୀଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ ଓ ତାଙ୍କର ଏକ ପୁଅ ଥିଲେ; ଅମିୟ କୁମାର ମୁଖାର୍ଜୀ।

## ଆଧାର 
ଶ୍ରେଣୀ:୧୮୯୧ ଜନ୍ମ
ଶ୍ରେଣୀ:ଭାରତର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟର ପୂର୍ବତନ ମୂଖ୍ୟ ବିଚାରପତି
ପେଡ୍ରୋ ପାସ୍କାଲ

**ହୋଜେପେଡ୍ରୋ ବାଲମାସେଡା ପାସ୍କାଲ** (ଜନ୍ମ: ୨ ଅପ୍ରେଲ ୧୯୭୫) ଜଣେ ଚିଲି-ଆମେରିକୀୟ ଅଭିନେତା ଅଟନ୍ତି । ଦୀର୍ଘ ଦୁଇ ଦଶନ୍ଧି ଧରି ଛୋଟ ଭୂମିକାରେ ଅଭିନୟ କରିବା ପରେ, ସେ *ଗେମ୍ ଅଫ୍ ଥ୍ରୋନ୍ସ* (୨୦୧୪) ଏବଂ *ନାର୍କୋସ୍* (୨୦୧୫) ଜରିଆରେ ବିଶ୍ୱସ୍ତରୀୟ ଖ୍ୟାତି ଅର୍ଜନ କରିଥିଲେ । ବର୍ତ୍ତମାନ ସେ "ଦି ମାଣ୍ଡାଲୋରିଆନ୍" ଏବଂ *ଦି ଲାଷ୍ଟ ଅଫ୍ ଅସ*ରେ ମୁଖ୍ୟ ଭୂମିକାରେ ଅଭିନୟ କରି ଜଣେ "ଲୋକପ୍ରିୟ ସଂସ୍କୃତିର ପ୍ରତୀକ" ପାଲଟିଛନ୍ତି ।

## ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନ 
ପେଡ୍ରୋ ପାସ୍କାଲ ଚିଲି ଦେଶର ରାଜଧାନୀ ସାଣ୍ଟିଆଗୋଠାରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କ ମାତା ଜଣେ ମନସ୍ତତ୍ତ୍ୱବିତ୍ ଏବଂ ପିତା ଜଣେ ପ୍ରଜନନ ବିଶେଷଜ୍ଞ ଡାକ୍ତର ଥିଲେ ।

### ଶରଣାର୍ଥୀ ଜୀବନ 
ପାସ୍କାଲଙ୍କ ଜନ୍ମ ସମୟରେ ଚିଲିରେ ଏକଛତ୍ରବାଦୀ ଶାସକ ଅଗଷ୍ଟୋ ପିନୋଚେଟଙ୍କ ଶାସନ ଚାଲିଥିଲା । ପାସ୍କାଲଙ୍କ ପିତାମାତା ବିରୋଧୀ ଦଳର ସମର୍ଥକ ଥିଲେ । ପେଡ୍ରୋଙ୍କୁ ଯେତେବେଳେ ମାତ୍ର ୯ ମାସ ହୋଇଥିଲା, ତାଙ୍କ ପରିବାରକୁ ଜୀବନ ବଞ୍ଚାଇବା ପାଇଁ ଭେନେଜୁଏଲା ଦୂତାବାସରେ ଆଶ୍ରୟ ନେବାକୁ ପଡ଼ିଥିଲା । ପରେ ସେମାନେ ଡେନମାର୍କ ଏବଂ ଶେଷରେ ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକାରେ ବସବାସ କରିଥିଲେ ।

ସେ ନ୍ୟୁୟର୍କ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟର ଟିଶ୍ ସ୍କୁଲ୍ ଅଫ୍ ଆର୍ଟସ୍‌ରୁ ଅଭିନୟ ଶିକ୍ଷା କରିଥିଲେ । ୧୯୯୯ ମସିହାରେ ତାଙ୍କ ମାତାଙ୍କ ଦେହାନ୍ତ ପରେ, ସେ ତାଙ୍କ ମାତୃବଂଶର ସାଙ୍ଗିଆ "ପାସ୍କାଲ" ବ୍ୟବହାର କରିବା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ ।

## ବୃତ୍ତିଗତ ଜୀବନ 
ପାସ୍କାଲଙ୍କ ଅଭିନୟ ଜୀବନକୁ ତିନୋଟି ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇପାରେ:

### ୧. ସଂଘର୍ଷର ସମୟ (୧୯୯୬-୨୦୧୩) 
ପ୍ରାରମ୍ଭରେ ସେ *ବଫି ଦି ଭାମ୍ପାୟାର ସ୍ଲେୟାର*, *ନ୍ୟୁୟର୍କ ପୋଲିସ୍ ବ୍ଲୁ* ପରି ଧାରାବାହିକରେ ଅତିଥି କଳାକାର ଭାବରେ କାମ କରିଥିଲେ । ଏହି ସମୟରେ ଆର୍ଥିକ ଅଭାବ ଯୋଗୁଁ ତାଙ୍କୁ ଅନେକ ଅସୁବିଧାର ସମ୍ମୁଖୀନ ହେବାକୁ ପଡ଼ିଥିଲା ।

### ୨. ସଫଳତା (୨୦୧୪-୨୦୧୮) 
### ୩. ବିଶ୍ୱସ୍ତରୀୟ ତାରକା (୨୦୧୯-ବର୍ତ୍ତମାନ) 
* *ଷ୍ଟାର୍ ୱାର୍ସ:* ୨୦୧୯ରୁ ସେ ଡିଜନି ପ୍ଲସ୍‌ର ଧାରାବାହିକ **"ଦି ମାଣ୍ଡାଲୋରିଆନ୍"**ରେ ମୁଖ୍ୟ ଚରିତ୍ର 'ଡିନ୍ ଜାରିନ୍' ଭୂମିକାରେ ଅଭିନୟ କରୁଛନ୍ତି ।
* *ଦି ଲାଷ୍ଟ ଅଫ୍ ଅସ୍:*' ୨୦୨୩ରେ ସେ 'ଜୋଏଲ୍' ଭୂମିକାରେ ଅଭିନୟ କରିଥିଲେ, ଯାହା ପାଇଁ ସେ ଏମି ପୁରସ୍କାର ପାଇଁ ମନୋନୀତ ହୋଇଥିଲେ ।
* ଭବିଷ୍ୟତର ପ୍ରକଳ୍ପ: ସେ ମାର୍ଭେଲର ଆଗାମୀ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର *ଫାଣ୍ଟାଷ୍ଟିକ୍ ଫୋର୍*ରେ 'ମିଷ୍ଟର ଫାଣ୍ଟାଷ୍ଟିକ୍' ଭୂମିକାରେ ନଜର ଆସିବେ ।

## ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଜୀବନ ଓ ସମାଜସେବା 
* ପାସ୍କାଲ ଇଂରାଜୀ ଏବଂ ସ୍ପାନିଶ୍ ଭାଷାରେ ଦକ୍ଷ ।
* ତାଙ୍କ ଭଉଣୀ ଲକ୍ସ ପାସ୍କାଲ ଜଣେ ଟ୍ରାନ୍ସଜେଣ୍ଡର ଏବଂ ପେଡ୍ରୋ LGBTQ+ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ଜଣେ ଦୃଢ଼ ସମର୍ଥକ ।
* ୨୦୨୩ ମସିହାରେ *ଟାଇମ୍* ପତ୍ରିକା ତାଙ୍କୁ ବିଶ୍ୱର ୧୦୦ ଜଣ ସବୁଠାରୁ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ତାଲିକାରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରିଥିଲା ।

## ଆଧାର 
ଶ୍ରେଣୀ:ଆମେରିକୀୟ ଅଭିନେତା
ଶ୍ରେଣୀ:ଚିଲିର ବ୍ୟକ୍ତି
ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୭୫ ଜନ୍ମ
ଶ୍ରେଣୀ:ଷ୍ଟାର୍ ୱାର୍ସ ଅଭିନେତା
ହରିଭାଇ ପଟେଲ

**ହରିଭାଇ ପଟେଲ** ଜଣେ ଭାରତୀୟ ରାଜନେତା । ସେ ୨୦୨୪ ଭାରତୀୟ ସାଧାରଣ ନିର୍ବାଚନରେ ଗୁଜରାଟର ମହେସାଣ ଲୋକ ସଭା ନିର୍ବାଚନ ମଣ୍ଡଳୀରୁ ଭାରତୀୟ ସଂସଦର ତଳ ସଦନ ଲୋକ ସଭାର ୧୮ଶ ଲୋକ ସଭାକୁ ନିର୍ବାଚିତ ହୋଇଥିଲେ ।

## ରାଜନୈତିକ ଜୀବନ
ହରିଭାଇ ଗୁଜରାଟର ମହେସାଣ ଜିଲ୍ଲାର ଉନ୍‌ଝା ତାଲୁକାର ସୁନୋକ ଗାଆଁରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ସେ ପୂର୍ବରୁ ମହେସାଣ ଜିଲ୍ଲା ପଞ୍ଚାୟତର ସ୍ଥାୟୀ କମିଟିର ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ । ସେ ମେହସାଣା ଜିଲ୍ଲାର ବିଜେପିର ସଭାପତି ଭାବରେ ମଧ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ ।

ସେ ୨୦୨୪ ମସିହାର ଭାରତୀୟ ସାଧାରଣ ନିର୍ବାଚନରେ ​​ମହେସାଣ ଲୋକସଭା ନିର୍ବାଚନମଣ୍ଡଳୀରୁ ସାଂସଦ ଭାବରେ ନିର୍ବାଚିତ ହୋଇଥିଲେ ।

## ଆଧାର 
ଶ୍ରେଣୀ:ଗୁଜରାଟର ଲୋକ
ଶ୍ରେଣୀ:ଭାରତୀୟ ଜନତା ପାର୍ଟିର ରାଜନୀତିଜ୍ଞ
ଶ୍ରେଣୀ:ଜୀବିତ ବ୍ୟକ୍ତି
ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୬୧ ଜନ୍ମ
ଶ୍ରେଣୀ:୧୮ଶ ଲୋକ ସଭା ସଭ୍ୟ
ଇ. ଏସ୍‌. ଭେଙ୍କେଟରାମେୟା

**ଇ. ଏସ୍‌. ଭେଙ୍କେଟରାମେୟା**  (ଏଙ୍ଗଲଗୁପ୍ପେ ସୀତାରାମିଆ ୱେଙ୍କଟରାମିୟା) (18 ଡିସେମ୍ବର 1924 – 24 ସେପ୍ଟେମ୍ବର 1997) ଭାରତର ୧୯ତମ ମହାନ୍ୟାୟଧୀଶ ଥିଲେ । ସେ ୧୯ ଜୁନ ୧୯୮୯ରୁ ସେବା ନିବୃତ୍ତି ଦିନ ୧୭ ଡିସେମ୍ବର ୧୯୮୯ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏଇ ପଦବୀରେ କାର୍ଯ୍ୟରତ ଥିଲେ ।

## ପେଶାଜୀବନ 
ସେ ୧୯୪୬ ମସିହାରେ ନିଜ ଓକିଲାତି ଜୀବନ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ ଏବଂ ନଭେମ୍ବର ୧୯୭୦ ରେ କର୍ଣ୍ଣାଟକ ହାଇକୋର୍ଟର ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ । ୮ ମାର୍ଚ୍ଚ ୧୯୭୯ରେ ସେ ଭାରତୀୟ ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟର ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ ହେଲେ ଏବଂ ଜୁନ ୧୯୮୯ରେ ଭାରତର ମୁଖ୍ୟନ୍ୟାୟଧୀଶ ହେଲେ । କର୍ଣ୍ଣାଟକରୁ ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟ ପହଞ୍ଚି ମହାନ୍ୟାୟଧୀଶ ହେବାରେ ସେ ପ୍ରଥମ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ଥିଲେ। ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟରେ ତାଙ୍କ ସେବାକାଳୀନେ ସେ ୨୫୬ଟି ରାୟ ଲେଖିଥିଲେ ଏବଂ ୭୨୦ଟି ବେଞ୍ଚରେ ବସିଥିଲେ। ସେ ମାର୍ଚ୍ଚ ୧୯୭୦ରୁ ଜୁନ ୧୯୭୦ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କର୍ଣ୍ଣାଟକ୍ (ତାତ୍କାଳିକ ମୈଶୁର) ର ଏଡଭୋକେଟ୍ ଜେନେରାଲ୍ ଭାବେ ମଧ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ । ୨୪ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୧୯୯୭ରେ ହୃଦ୍‌ରୋଗ ଆକ୍ରମଣରେ ହୋଇ ତାଙ୍କର ଦେହାନ୍ତ ହୋଇଥିଲା ।

ତାଙ୍କ ଝିଅ ବି. ଭି. ନାଗରଥ୍ନା ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟର ଏକ କାର୍ଯ୍ୟରତ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ଅଟନ୍ତି ଏବଂ ସେ ଅକ୍ଟୋବର ୨୦୨୭ ରେ ମହାନ୍ୟାୟଧୀଶ ହେବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ।

## ଆଧାର 
ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୨୪ ଜନ୍ମ
ଶ୍ରେଣୀ:ଭାରତର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟର ପୂର୍ବତନ ମୂଖ୍ୟ ବିଚାରପତି
ଜଗଦୀଶ ସିଂହ ଖେହର

**ଜଗଦୀଶ ସିଂହ ଖେହର** (ଜନ୍ମ ୨୮ ଅଗଷ୍ଟ ୧୯୫୨) ଜଣେ ଭାରତୀୟ ବିଧିବିଶାରଦ, ଯିଏ ୪ ଜାନୁଆରୀ ୨୦୧୭ରୁ ୨୭ ଅଗଷ୍ଟ ୨୦୧୭ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭାରତର ୪୪ତମ ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟରତ ଥିଲେ। ସେ ଭାରତର ପ୍ରଥମ ସିଖ ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ଥିଲେ। ସେ ୧୩ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୨୦୧୧ରୁ ୨୭ ଅଗଷ୍ଟ ୨୦୧୭ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୁପ୍ରିମ୍ କୋର୍ଟର ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ଭାବେ କାମ କରିଥିଲେ । କିଛି ସମୟର ଛୋଟ କାର୍ଯ୍ୟକାଳ ଥିବା ସତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ ସେ ତିନି ତଲାକ ମାମଲା, ଗୋପନୀୟତା ଅଧିକାର ଇତ୍ୟାଦି ଐତିହାସିକ ରାୟ ଦେଇଥିଲେ । ତାଙ୍କ ଅବସର ପରେ ସେହି ପଦବୀ ନ୍ୟାୟମୂର୍ତ୍ତି ଦୀପକ ମିଶ୍ର ପୂରଣ କରିଥିଲେ । ଭାରତର ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ଭାବେ ସେ ଭାରତର ୧୪ତମ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ରାମନାଥ କୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ପଦ ଶପଥ ଦେଇଥିଲେ ।

## ବୃତ୍ତିଜୀବନ 
* ସେ ୮ ଫେବ୍ରୁଆରୀ ୧୯୯୯ରେ ପଞ୍ଜାବ ଏବଂ ହରିୟାଣା ହାଇକୋର୍ଟର ଚଣ୍ଡୀଗଡ଼ ବେଞ୍ଚ ରେ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ।
* ୨ ଅଗଷ୍ଟ ୨୦୦୮ ରୁ ଏବଂ ପୁନଃ ୧୭ ନଭେମ୍ବର ୨୦୦୯ରୁ ସେ କାର୍ଯ୍ୟବାହକ ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ଭାବେ କାମ କରିଥିଲେ।
* ୨୯ ନଭେମ୍ବର ୨୦୦୯ରେ ସେ ଉତ୍ତରାଖଣ୍ଡ ହାଇକୋର୍ଟର ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ ହେଲେ, ପରେ ସେ କର୍ଣ୍ଣାଟକ ହାଇକୋର୍ଟର ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ଭାବେ ୮ ଅଗଷ୍ଟ ୨୦୨୦ ରେ ପଦଗ୍ରହଣ କଲେ।
* ସେ ୧୩ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୨୦୧୧ରେ ଭାରତୀୟ ସୁପ୍ରିମ୍ କୋର୍ଟର ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ଭାବେ ପଦଗ୍ରହଣ କଲେ ଏବଂ ୪ ଜାନୁଆରୀ ୨୦୧୭ରୁ ୨୭ ଅଗଷ୍ଟ ୨୦୧୭ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ଭାବେ କାମ କଲେ।

## ଗୁରୁତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ରାୟଗୁଡ଼ିକ 
ନ୍ୟାୟମୂର୍ତ୍ତି ଖେହର ସୁପ୍ରିମ କୋର୍ଟ ଆଡଭୋକେଟ୍ସ ଓନ୍‍ ରେକର୍ଡ୍ ଆସୋସିଏସନ୍ ବନାମ ଯୁନିଅନ୍ ଅଫ୍ ଇଣ୍ଡିଆ [2016(5) SCC 1] ମାମଲାର ପାଞ୍ଚ-ନ୍ୟାୟାଧୀଶୀୟ ସଂବିଧାନ ବେଞ୍ଚର ନେତୃତ୍ୱ ଦେଇଥିଲେ ।ଏହି ରାୟରେ ସେ କଲିଜିଆମ୍ ପ୍ରଣାଳୀକୁ ଜାରି ରଖିବାକୁ ସମର୍ଥନ କରି NJAC ଆଇନକୁ ରଦ୍ଦ କରିଥିଲେ ଏବଂ ସଂବିଧାନର ୯୯ତମ ସଂଶୋଧନକୁ ଅସଂବିଧାନିକ ଘୋଷଣା କରିଥିଲେ ।

## ଆଧାର 
ଶ୍ରେଣୀ:ଭାରତର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟର ପୂର୍ବତନ ମୂଖ୍ୟ ବିଚାରପତି
କୈଳାସ ନାଥ ୱାଂଚୁ

**କୈଳାସ ନାଥ ୱାଂଚୁ** (୨୫ ଫେବୃଆରୀ ୧୯୦୩– ୧୪ ଅଗଷ୍ଟ ୧୯୮୮) ଭାରତର ଦଶମ ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ଥିଲେ । ସେ ଆଲାହାବାଦରେ ଏକ କାଶ୍ମୀରୀ ପଣ୍ଡିତ ପରିବାରରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ ଏବଂ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଶିକ୍ଷା ମଧ୍ୟ ପ୍ରଦେଶର ନୌଗାଁରେ ଏବଂ ମାଧ୍ୟମିକ ଶିକ୍ଷା କାନପୁରର ପଣ୍ଡିତ ପୃଥି ନାଥ ହାଇସ୍କୁଲ, ଆଲାହାବାଦର ମୁଇର ସେଣ୍ଟ୍ରାଲ କଲେଜ ଏବଂ ଅକ୍ସଫୋର୍ଡର ୱାଡହାମ୍ କଲେଜରେ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । କୈଲାଶ ନାଥ ୱାଞ୍ଚୁ  ଆରମ୍ଭରୁ ହିଁ ପଢ଼ାଶୁଣାରେ ବହୁତ ମେଧାବୀ ଥିଲେ। ସ୍ନାତକୋତ୍ତର ପଢ଼ାଶେଷ ପରେ, ୧୯୨୪ ମସିହାରେ ସେ ଭାରତୀୟ ସିଭିଲ୍ ସର୍ଭିସ୍ (ICS) ଯୋଗଦେଲେ ଏବଂ ଟ୍ରେନିଂ ପାଇଁ ଲଣ୍ଡନ୍‌କୁ ଯାଇଥିଲେ। ICS ଟ୍ରେନିଂ ସମୟରେ ସେ ଆପରାଧିକ ଆଇନ (Criminal Law) ଅଧ୍ୟୟନ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଆଇନ ପେଶାର ବିଭିନ୍ନ ସୂକ୍ଷ୍ମତାକୁ ବୁଝିଥିଲେ । ଅକ୍ସଫୋର୍ଡରୁ ICS ଟ୍ରେନିଂ ସାରି ଫେରିବା ପରେ ସେ ୧ ଡିସେମ୍ବର ୧୯୨୬ରେ ଉତ୍ତର ପ୍ରଦେଶରେ ଭାରତୀୟ ସିଭିଲ ସେବାରେ ଯୁଗ୍ମ ମ୍ୟାଜିଷ୍ଟ୍ରେଟ୍ ଭାବେ ଯୋଗଦେଇଥିଲେ । କୁହାଯାଏ, ଆଧିକାରିକ ଆଇନ ଡିଗ୍ରୀ ନ ଥାଇ ମଧ୍ୟ ସେ ପ୍ରାକ୍‌-ସ୍ଵାଧୀନ ଭାରତରେ ନ୍ୟାୟାଳୟର ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ହୋଇପାରିଲେ ।

## ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ପେଶାଜୀବନ 
୧୭ ଫେବୃଆରୀ ୧୯୪୭ରେ ସେ ଆଲାହାବାଦ ହାଇକୋର୍ଟର ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ ହେଲେ । ଅପ୍ରେଲ ୧୯୬୭ରେ, କୋକା ସୁବ୍‌ବା ରାଓଙ୍କର ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ପ୍ରାର୍ଥିତା ଘୋଷଣା ପରେ ପଦତ୍ୟାଗ କରିବା ପରେ, ୱାଞ୍ଚୁ ଭାରତର ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ଭାବରେ ଶପଥ ନେଲେ । ଭାରତ ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟରେ କାର୍ଯ୍ୟକାଳ ସମୟରେ, ୱାଞ୍ଚୁ ୩୫୫ଟି ରାୟ ଲେଖିଥିଲେ ଏବଂ ୧୨୮୬ଟି ବେଞ୍ଚରେ ବସିଥିଲେ।

ଭାରତର ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ଭାବେ ସେ ଭାରତର ତୃତୀୟ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଜାକିର ହୁସେନଙ୍କୁ ପଦମାରୋହଣ ଶପଥ ଦେଇଥିଲେ।

### ଆଧିକାରିକ ପଦବୀଗୁଡ଼ିକ 
* ଆଲାହାବାଦ ହାଇକୋର୍ଟର ନ୍ୟାୟାଧୀଶ: ଫେବୃଆରୀ ୧୯୪୭ – ଜାନୁଆରୀ ୧୯୫୧
* ରାଜସ୍ଥାନ ହାଇକୋର୍ଟର ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ: ୧୯୫୧–୧୯୫୮(ରାଜସ୍ଥାନ ହାଇକୋର୍ଟରେ ସର୍ବାଧିକ ସମୟ ଧରି ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ରୂପେ କାର୍ଯ୍ୟରତ)
* ଉତ୍ତର ପ୍ରଦେଶ ନ୍ୟାୟିକ ସୁଧାର କମିଟିର ଅଧ୍ୟକ୍ଷ: ୧୯୫୦–୫୧
* ଇନ୍ଦୋର ଗୁଳିକାଣ୍ଡ ଅନୁସନ୍ଧାନ କମିଶନର ଏକକ ମେମ୍ବର: ୧୯୫୪
* ଧୋଳପୁର ଉତ୍ତରାଧିକାର ମାମଲା କମିଶନର ଅଧ୍ୟକ୍ଷ: ୧୯୫୫
* ଆଇନ କମିଶନ ସଦସ୍ୟ: ୧୯୫୫
* 12 ଅପ୍ରେଲ 1967ରେ ଭାରତର ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ।
* 24 ଫେବୃଆରୀ 1968ରେ ପଦରୁ ଅବକାଶ ନେଲେ ।

## ଆଧାର 
ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୦୩ ଜନ୍ମ
ଶ୍ରେଣୀ:ଭାରତର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟର ପୂର୍ବତନ ମୂଖ୍ୟ ବିଚାରପତି
ମଦନ ମୋହନ ପୁଞ୍ଚୀ

**ମଦନ ମୋହନ ପୁଞ୍ଚୀ** (୧୦ ଅକ୍ଟୋବର ୧୯୩୩– ୧୭ ଜୁନ ୨୦୧୫) ୧୮ ଜାନୁଆରୀ ୧୯୯୮ରୁ ୯ ଅକ୍ଟୋବର ୧୯୯୮ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭାରତର ୨୮ତମ ମହାନ୍ୟାୟଧୀଶ ଥିଲେ ।

## ଶିକ୍ଷା ଏବଂ ପେଶାଜୀବନ 
ତାଙ୍କ ପିତା ନନ୍ଦ ଲାଲ ପୁଞ୍ଚୀ ଜଣେ ଆଇନଜୀବୀ ଥିଲେ। ସେ ଡି.ଏ.ଭି. କଳେଜ୍ ଏବଂ ଦିଲ୍ଲୀ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟର ଆଇନ ଅନୁଶାସନରୁ ସ୍ନାତକ ହୋଇଥିଲେ । ସେ ୧୯୫୫ରେ ପିତାଙ୍କ ଚେମ୍ବରରେ ଆଇନ ପ୍ରାକ୍ଟିସ୍ ଆରମ୍ଭ କଲେ ଏବଂ ଅକ୍ଟୋବର ୧୯୭୯ରେ ପଞ୍ଜାବ ଏବଂ ହରିଆଣା ହାଇକୋର୍ଟର ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ ହେଲେ । ଅକ୍ଟୋବର ୧୯୮୯ରେ ସେ ଭାରତୀୟ ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟର ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ହେଲେ ଏବଂ ଜାନୁଆରୀ ୧୯୯୮ରେ ଭାରତର ମହାନ୍ୟାୟଧୀଶ ପଦଭାର ଗ୍ରହଣ କଲେ। ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟରେ ତାଙ୍କ ସେବାକାଳରେ ଜଷ୍ଟିସ୍‌ ପୁଞ୍ଚୀ ୧୪୨ଟି ରାୟ ଲେଖିଥିଲେ ଏବଂ ୭୭୬ଟି ବେଞ୍ଚରେ ବସିଥିଲେ ।

ପଦ ଛାଡିବା ପରେ, ଭାରତ ସରକାର ସେଙ୍କୁ କେନ୍ଦ୍ର-ରାଜ୍ୟ ସମ୍ବନ୍ଧ କମିଶନର ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ, ଯାହା 'ପୁଞ୍ଚୀ କମିଶନ' ନାମରେ ପରିଚିତ । ଏହି କମିଶନ ଭାରତର କେନ୍ଦ୍ର-ରାଜ୍ୟ ସମ୍ବନ୍ଧ ସମ୍ପର୍କିତ ବିଭିନ୍ନ ବିଷୟ ପରୀକ୍ଷା କରିଥିଲା । ସେ ଚଣ୍ଡୀଗଡ଼ର ବାସିନ୍ଦା ଥିଲେ।

## ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଜୀବନ 
ସେ ମୀରା ପୁଞ୍ଚୀଙ୍କ ସହିତ ବିବାହ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଦୁଇ ପୁଅ ଏବଂ ଦୁଇ ଝିଅଙ୍କ ପିତା ଥିଲେ । ତାଙ୍କ ଝିଅ ପ୍ରିୟା, ଭାରତୀୟ ଜନତା ପାର୍ଟିର ରାଜନେତା ସଞ୍ଜୟ ଟଣ୍ଡନଙ୍କ ସହିତ ବିବାହ କରିଛନ୍ତି ।

## ଆଧାର 
ଶ୍ରେଣୀ:ଭାରତର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟର ପୂର୍ବତନ ମୂଖ୍ୟ ବିଚାରପତି
ଶରଦ୍ ଅରବିନ୍ଦ ବୋବଡେ

**ଶରଦ୍ ଅରବିନ୍ଦ ବୋବଡେ** (ଜନ୍ମ ୨୪ ଏପ୍ରିଲ୍ ୧୯୫୬) ଜଣେ ଭାରତୀୟ ନ୍ୟାୟବିଶାରଦ ଯିଏ ୧୮ ନଭେମ୍ବର ୨୦୧୯ରୁ ୨୩ ଏପ୍ରିଲ୍ ୨୦୨୧ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭାରତର ୪୭ତମ ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟରତ ଥିଲେ।ସେ ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶ ହାଇକୋର୍ଟର ପୂର୍ବତନ ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ଏବଂ ମହାରାଷ୍ଟ୍ର ନ୍ୟାସନାଲ୍ ଲ’ ୟୁନିଭର୍ସିଟି, ମୁମ୍ବାଇ ଓ ମହାରାଷ୍ଟ୍ର ନ୍ୟାସନାଲ୍ ଲ’ ୟୁନିଭର୍ସିଟି, ନାଗପୁରର ପୂର୍ବତନ କୁଳପତି ମଧ୍ୟ ଥିଲେ। ସେ ସୁପ୍ରିମ୍ କୋର୍ଟରେ ୮ ବର୍ଷର ଅବଧି ପୂରଣ କରି ୨୩  ଏପ୍ରିଲ୍ ୨୦୨୧ରେ ଅବସର ନେଲେ । ୨୪ ଏପ୍ରିଲ୍ ୨୦୨୧ରେ ନ୍ୟାୟମୂର୍ତ୍ତି ଏନ୍. ଭି. ରମଣା ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ଭାବେ ତାଙ୍କ ସ୍ଥାନ ଗ୍ରହଣ କଲେ ।

## ପରିବାର ଓ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନ 
ବୋବଡେ ଜଣେ ନାଗପୁର-ଆଧାରିତ ମରାଠି ପରିବାରରୁ ଆସିଛନ୍ତି । ତାଙ୍କ ଅଣ-ଜେଜେ ରାମଚନ୍ଦ୍ର ପନ୍ଥ ବୋବଡେ ୧୮୮୦ରୁ ୧୯୦୦ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚନ୍ଦ୍ରପୁର (ତତ୍କାଳୀନ ଚାନ୍ଦା)ରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଅଧିବକ୍ତା ଥିଲେ। ପରେ ପରିବାର ନାଗପୁରକୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତର କଲା । ତାଙ୍କ ଜେଜେ ଶ୍ରୀନିବାସ ରାମଚନ୍ଦ୍ର ବୋବଡେ ମଧ୍ୟ ଅଧିବକ୍ତା ଥିଲେ । ବୋବଡେଙ୍କ ପିତା ଅରବିନ୍ଦ ଶ୍ରୀନିବାସ ବୋବଡେ ୧୯୮୦ ଓ ୧୯୮୫ରେ ମହାରାଷ୍ଟ୍ରର ଅଟର୍ଣୀ-ଜେନେରାଲ୍ ଥିଲେ । ତାଙ୍କ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଭାଇ, ପରଲୋକଗତ ବିନୋଦ ଅରବିନ୍ଦ ବୋବଡେ, ସୁପ୍ରିମ୍ କୋର୍ଟର ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଅଧିବକ୍ତା ଓ ସାମ୍ବିଧାନିକ ତତ୍ତ୍ୱବିଦ୍ ଥିଲେ ।

## ଶିକ୍ଷା 
ବୋବଡେ ନାଗପୁରର ସେନ୍ଟ୍ ଫ୍ରାନ୍ସିସ୍ ଡି’ସେଲ୍ସ ହାଇ ସ୍କୁଲ୍‌ରେ ଶିକ୍ଷା ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ସେ ସେଠାରୁ ସ୍ନାତକ ଡିଗ୍ରୀ ହାସଲ କରି ସେନ୍ଟ୍ ଫ୍ରାନ୍ସିସ୍ ଡି ସେଲ୍ସ କଲେଜ୍‌ରୁ ପାସ୍ କଲେ ଓ ଡ଼ଃ ଆମ୍ବେଦକର ଲ’ କଲେଜ୍, ନାଗପୁର ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟରେ ଆଇନ ଶିକ୍ଷା ଲାଭ କଲେ ।

## ଜୀବନୀ ଓ କାର୍ଯ୍ୟଜୀବନ 
ସେ ୧୩ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୧୯୭୮ରେ ଅଧିବକ୍ତା ଭାବେ ଭର୍ତ୍ତି ହୋଇ, ବମ୍ବେ ହାଇକୋର୍ଟର ନାଗପୁର ବେଞ୍ଚରେ ଆଇନ ଅଭ୍ୟାସ କରିଥିଲେ, ସହିତେ ବମ୍ବେର ମୂଖ୍ୟ ବେଞ୍ଚ ଓ ଭାରତର ସୁପ୍ରିମ୍ କୋର୍ଟରେ ମଧ୍ୟ ହାଜର ହେଉଥିଲେ । ୧୯୯୮ରେ ସେ ବରିଷ୍ଠ ଅଧିବକ୍ତା ହେଲେ । ୨୯ ମାର୍ଚ୍ଚ ୨୦୦୦ରେ ସେ ବମ୍ବେ ହାଇକୋର୍ଟର ଅତିରିକ୍ତ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତି ପାଇଲେ ଓ ୧୬  ଅକ୍ଟୋବର ୨୦୧୨ରେ ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶ ହାଇକୋର୍ଟର ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ଭାବେ ପଦୋନ୍ନତି ପାଇଲେ । ୧୨ ଏପ୍ରିଲ୍ ୨୦୧୩ରେ ସେ ଭାରତର ସୁପ୍ରିମ୍ କୋର୍ଟରେ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ଭାବେ ପଦୋନ୍ନତି ପାଇଲେ ।

ସେ ୧୮ ନଭେମ୍ବର ୨୦୧୯ରେ ଭାରତର ୪୭ତମ ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ ହେଲେ ଓ ରଞ୍ଜନ ଗୋଗୋଇଙ୍କ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ହେଲେ । ତାଙ୍କରି ୧ ବର୍ଷ ୫ ମାସର କାର୍ଯ୍ୟ ଅବଧିରେ ସେ ସୁପ୍ରିମ୍ କୋର୍ଟକୁ ଗୋଟିଏ ମାତ୍ର ନୂତନ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ମଧ୍ୟ ସୁପାରିଶ କରିନଥିବା ଏକମାତ୍ର CJI ହେଲେ । ସେ ସୁପ୍ରିମ୍ କୋର୍ଟର ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ଭାବେ ୬୮ଟି ରାୟ ଲେଖିଛନ୍ତି । କିନ୍ତୁ ସେ ୫୪୭ଟି ମାମଲାରେ ବେଞ୍ଚରେ ବସିଥିଲେ। ସେ ଗୋଟିଏ ବର୍ଷକୁ ହାରାହାରି ୮.୫ଟି ରାୟ ଲେଖିଛନ୍ତି।  ସୁପ୍ରିମ୍ କୋର୍ଟରେ ସେ ସର୍ବାଧିକ ଯେଉଁ ବିଷୟରେ ରାୟ ଲେଖିଛନ୍ତି ତାହା ହେଉଛି ଫୌଜଦାରୀ ମାମଲା ସଂପର୍କିତ (କ୍ରିମିନାଲ୍ ଲ’), ଯେଉଁଥିରେ ସେ ୨୯ଟି ରାୟ ଲେଖିଛନ୍ତି ।

## ଆଧାର 
ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୫୬ ଜନ୍ମ
ଶ୍ରେଣୀ:ଭାରତର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟର ପୂର୍ବତନ ମୂଖ୍ୟ ବିଚାରପତି
ଏମ୍. ଏଚ୍. କାନିଆ

**ଏମ୍. ଏଚ୍. କାନିଆ** (ମଧୁକର ହୀରାଲାଲ୍ କାନିଆ) (୧୮ ନଭେମ୍ବର ୧୯୨୭– ୧ ଫେବୃଆରୀ ୨୦୧୬) ଜଣେ ଭାରତୀୟ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ । ସେ ଭାରତର ୨୩ତମ ମହାନ୍ୟାୟଧୀଶ ଭାବେ ୧୩ ଡିସେମ୍ବର ୧୯୯୧ରୁ ୧୭ ନଭେମ୍ବର ୧୯୯୨ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ନିର୍ବାହ କରିଥିଲେ । ସେ ବମ୍ବେରେ ଜନ୍ମନେଇଥିଲେ । ତାଙ୍କ କକା ସର୍ ଏଚ୍. ଜେ. କନିଆ ଭାରତର ପ୍ରଥମ ମହାନ୍ୟାୟଧୀଶ ଥିଲେ । ଭାରତର ମହାନ୍ୟାୟଧୀଶ ଭାବେ ମଧୁକର ହୀରାଲାଲ ଭାରତର ନବମ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଶଙ୍କର ଦୟାଲ ଶର୍ମାଙ୍କୁ ପଦ ଶପଥ କରାଇଥିଲେ ।

## ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଜୀବନୀ 
କାନିଆ ଫେଲୋଶିପ୍ ସ୍କୁଲ୍, ସେଣ୍ଟ୍ ଜେଭିଅର୍ସ ହାଇସ୍କୁଲ୍, ଏଲ୍ଫିନ୍ସ୍ଟୋନ୍ କଲେଜ୍ ଏବଂ ମୁମ୍ବାଇ ସରକାରୀ ଆଇନ କଲେଜରେ ଶିକ୍ଷା ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ । ସେ ୧ ନଭେମ୍ବର ୧୯୪୯ ରେ ବମ୍ବେ ଉଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟରେ ଏକ ଅଧିବକ୍ତା ଭାବେ ନାମ ଲେଖାଇଲେ। ସେ ମୁଖ୍ୟତଃ ହାଇକୋର୍ଟ ଏବଂ ବମ୍ବେ ସିଟି ସିଭିଲ୍ କୋର୍ଟରେ ସିଭିଲ୍ ମାମଲା ଓ ବାଣିଜ୍ୟିକ ବିବାଦରେ ଆଇନ ଅଭ୍ୟାସ  କରୁଥିଲେ। ସେ ମହାରାଷ୍ଟ୍ର ସରକାର ପକ୍ଷରୁ ସରକାରୀ ଓକିଲ ଭାବେ ବମ୍ବେଇ ସିଟି ସିଭିଲ୍ କୋର୍ଟରେ ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥାପନ କରୁଥିଲେ । ସେ ୫ ଡିସେମ୍ବର ୧୯୬୪ରୁ ୧୫ ଜାନୁଆରୀ ୧୯୬୭ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବମ୍ବେଇ ସିଟି ସିଭିଲ୍ କୋର୍ଟରେ ମହାରାଷ୍ଟ୍ର ସରକାରଙ୍କ ସହାୟକ ସରକାରୀ ଅଧିବକ୍ତା ଥିଲେ । ୧୬ ଜାନୁଆରୀ ୧୯୬୭ରୁ ୩ ନଭେମ୍ବର ୧୯୬୯ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ସରକାରୀ ଅଧିବକ୍ତା ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ ।

୧୪ ନଭେମ୍ବର ୧୯୬୯ରେ ସେ ବମ୍ବେ ହାଇକୋର୍ଟର ଅତିରିକ୍ତ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ ଏବଂ ୨ ନଭେମ୍ବର ୧୯୭୧ରେ ସ୍ଥାୟୀ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ହେଲେ । ଜୁନ୍ ୧୯୮୬ରେ ସେ ବମ୍ବେ ଉଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟର ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟଧୀଶ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ । ମଇ ୧୯୮୭ରେ ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟରେ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ ହେଲେ ଏବଂ ଡିସେମ୍ବର ୧୯୯୧ରେ ଭାରତର ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟଧୀଶ ହୋଇଥିଲେ ।

## ଆଧାର 
ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୨୭ ଜନ୍ମ
ଶ୍ରେଣୀ:ଭାରତର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟର ପୂର୍ବତନ ମୂଖ୍ୟ ବିଚାରପତି
ମନୋଜ କୁମାର (ରାଜନେତା)

**ମନୋଜ କୁମାର** (ଜନ୍ମ: ୧୯୮୪) ଜଣେ ଭାରତୀୟ ରାଜନେତା । ସେ ୨୦୨୪ ଭାରତୀୟ ସାଧାରଣ ନିର୍ବାଚନରେ ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟ କଂଗ୍ରେସର ପ୍ରାର୍ଥୀ ଭାବରେ ବିହାରର ସାସରାମ ଲୋକ ସଭା ନିର୍ବାଚନ ମଣ୍ଡଳୀରୁ ଭାରତୀୟ ସଂସଦର ତଳ ସଦନ ଲୋକ ସଭାର ୧୮ଶ ଲୋକ ସଭାକୁ ନିର୍ବାଚିତ ହୋଇଥିଲେ ।

## ଆଧାର 
ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୮୪ ଜନ୍ମ
ଶ୍ରେଣୀ:ଜୀବିତ ବ୍ୟକ୍ତି
ଶ୍ରେଣୀ:ବିହାରର ଲୋକ
ଶ୍ରେଣୀ:ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟ କଂଗ୍ରେସ ରାଜନୀତିଜ୍ଞ
ଶ୍ରେଣୀ:୧୮ଶ ଲୋକ ସଭା ସଭ୍ୟ
କମଳ ନରାୟଣ ସିଂହ

**କମଳ ନାରାୟଣ ସିଂହ** (୧୩ ଡିସେମ୍ବର ୧୯୨୬– ୮ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୨୦୨୨) ଜଣେ ଭାରତୀୟ ନ୍ୟାୟବିଶାରଦ ଥିଲେ, ଯିଏ ଭାରତର ୨୨ତମ ମହାନ୍ୟାୟଧୀଶ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ । ସେ ସିରସାର L.R.L.A. ହାଇସ୍କୁଲ୍ ଏବଂ ଆଲାହାବାଦର ଇୱିଙ୍ଗ କ୍ରିଶ୍ଚିଆନ୍ କଲେଜରେ ଶିକ୍ଷା ପାଇଥିଲେ ଏବଂ ଆଲାହାବାଦ ବିଶ୍ବବିଦ୍ୟାଳୟରୁ ସ୍ନାତକ ହୋଇଥିଲେ । ମାତ୍ର ୧୭ ଦିନିଆ ତାଙ୍କ ମହାନ୍ୟାୟଧୀଶ ରୂପେ କାର୍ଯ୍ୟକାଳ ଭାରତ ଇତିହାସରେ ମହାନ୍ୟାୟଧୀଶ ଭାବେ ସବୁଠାରୁ ଛୋଟ କାର୍ଯ୍ୟକାଳ ।

## ପେଶାଜୀବନ 
ଏକ ଅଧିବକ୍ତା ଭାବେ, ସିଂହ ୧୯୫୭ରୁ ଦେଇ ସିଭିଲ୍, ସମ୍ବିଧାନ ଏବଂ କର ବିଧିରେ ଆଇନ ଅଭ୍ୟାସ କରୁଥିଲେ । ତାଙ୍କ ପ୍ରଥମ ନ୍ୟାୟିକ ନିଯୁକ୍ତି ୧୯୭୦ରେ ଆଲାହାବାଦ ହାଇକୋର୍ଟର ଅତିରିକ୍ତ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ଭାବେ ହୋଇଥିଲା । ୧୯୭୨ରେ ସେ ସ୍ଥାୟୀ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ଭାବେ ମାନ୍ୟତାପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଥିଲେ । ସେ ୧୯୮୬ ରେ ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟରେ ଯୋଗଦେଇଥିଲେ ଏବଂ ୨୫ ନଭେମ୍ବର ୧୯୯୧ରୁ ୧୨ ଡିସେମ୍ବର ୧୯୯୧ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭାରତର ମହାନ୍ୟାୟଧୀଶ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ ।

ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟରେ ତାଙ୍କ ସେବାକାଳରେ ସିଂହ ୧୦୦ଟି ରାୟ ଲେଖିଥିଲେ ଏବଂ ୩୩୬ଟି ବେଞ୍ଚରେ ବସିଥିଲେ ।

ସେ ଆଲାହାବାଦ ବିଶ୍ବବିଦ୍ୟାଳୟ ଆଲୁମ୍ନାଇ ଏସୋସିଏସନ୍‌ ଦ୍ୱାରା "ପ୍ରାଉଡ୍ ପାସ୍ଟ ଆଲୁମ୍ନାଇ" ("Proud Past Alumni")ସମ୍ମାନରେ ସମ୍ମାନିତ ହୋଇଥିଲେ ।

ପ୍ରୟାଗରାଜରେ ୮ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୨୦୨୨ଦିନ ସେ ଶେଷ ନିଃଶ୍ୱ୍ୱାସ ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ ।

## ଆଧାର 
ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୨୬ ଜନ୍ମ
ଶ୍ରେଣୀ:ଭାରତର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟର ପୂର୍ବତନ ମୂଖ୍ୟ ବିଚାରପତି
ଏମ୍‌. ଏନ୍‌. ଭେଙ୍କେଟଚେଲେୟା

**ଏମ୍‌. ଏନ୍‌. ଭେଙ୍କେଟଚେଲେୟା** (ମାନେପଲ୍ଲି ନାରାୟଣରାଓ ବେଙ୍କଟଚେଲୈୟା, ଜନ୍ମ ୨୫ ଅକ୍ଟୋବର ୧୯୨୯) ଭାରତର ୨୫ତମ  ମହାନ୍ୟାୟଧୀଶ ଥିଲେ ଏବଂ ୧୯୯୩ ରୁ ୧୯୯୪ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ପଦରେ କାର୍ଯ୍ୟ ସଂପାଦନ କରିଥିଲେ ।

## ଶିକ୍ଷା ଓ ପେଶାଜୀବନ 
ସେ ମୈଶୁର ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟରୁ ବିଜ୍ଞାନ ବିଷୟ ସ୍ନାତକ ଏବଂ ବାଙ୍ଗାଲୋର ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟରୁ ଆଇନ ସ୍ନାତକ ଡିଗ୍ରୀ ଅର୍ଜନ କରିଥିଲେ । ସେ ୧୯୫୧ରେ ଆଇନ ପ୍ରାକ୍ଟିସ୍ ଆରମ୍ଭ କଲେ । ୬ ନଭେମ୍ବର ୧୯୭୫ରେ ସେ କର୍ଣ୍ଣାଟକ ହାଇକୋର୍ଟର ସ୍ଥାୟୀ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ ହେଲେ । ୫ ଅକ୍ଟୋବର ୧୯୮୭ରେ ସେ ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟର ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ଭାବେ ପଦୋନ୍ନତି ପାଇଲେ । ଶେଷରେ ସେ ୧୨ ଫେବୃଆରୀ ୧୯୯୩ରେ  ଭାରତର ୨୫ତମ ମହାନ୍ୟାୟଧୀଶ ହେଲେ ଏବଂ ୨୪ ଅକ୍ଟୋବର ୧୯୯୪ରେ ଅବସର ନେଲେ ।ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟରେ ତାଙ୍କ ସେବାକାଳରେ ବେଙ୍କଟଚଲୈୟ ୯୦ଟି ରାୟ ରଚନା କରିଥିଲେ ଏବଂ ୪୮୨ଟି ବେଞ୍ଚରେ ବସିଥିଲେ। ସେ ୧୯୯୬-୧୯୯୮ମଧ୍ୟରେ ଜାତୀୟ ମାନବ ଅଧିକାର ଆୟୋଗର ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ଭାବେ କାମ କଲେ  ଏବଂ ୨୦୦୦ରେ ସେ ସମ୍ବିଧାନର କାର୍ଯ୍ୟପଦ୍ଧତି ପୁନଃପରୀକ୍ଷା କମିଶନର ନେତୃତ୍ୱ ନେଲେ ।

## ସମ୍ମାନ 
ଭାରତର ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଡ଼ଃ ଏ. ପି. ଜେ. ଅବ୍‌ଦୁଲ୍ କଲାମ ୩୦ ଜୁନ୍ ୨୦୦୪ରେ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଭବନରେ ଆୟୋଜିତ ବିଶେଷ ଅନୁଷ୍ଠାନରେ ନ୍ୟାୟମୂର୍ତ୍ତି (ଅବସରପ୍ରାପ୍ତ) ଶ୍ରୀ ଏମ୍. ଏନ୍. ବେଙ୍କଟଚଲୈୟଙ୍କୁ ପଦ୍ମ ବିଭୂଷଣ ପୁରସ୍କାର ପ୍ରଦାନ କରିଛନ୍ତି । ସେ ପାଇଥିବା ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସମ୍ମାନ ହେଉଛି:

* ଡକ୍ଟର୍ ଅଫ୍ ଲେଟର୍ସ (ମାନଦ ସନ୍ମାନ) – ପୁଦୁଚେରି ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ।
* ଡକ୍ଟର୍ ଅଫ୍ ଲଜ୍ (ଏଲ୍.ଏଲ୍.ଡି) (ମାନଦ ସନ୍ମାନ) – ମଣିପାଲ୍ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ।
* ରାଣୀ ଚିନ୍ନମ୍ମା ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ, ବେଲଗାଭୀରୁ ଡକ୍ଟରେଟ ଉପାଧି ।

## ଆଧାର 
ଶ୍ରେଣୀ:ଭାରତର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟର ପୂର୍ବତନ ମୂଖ୍ୟ ବିଚାରପତି
ଜୟନ୍ତିଲାଲ ଛୋଟାଲାଲ ଶାହ

**ଜୟନ୍ତିଲାଲ ଛୋଟାଲାଲ ଶାହ** (୨୨ ଜାନୁଆରୀ ୧୯୦୬– ୪ ଜାନୁଆରୀ ୧୯୯୧) ୧୭ ଡିସେମ୍ବର ୧୯୭୦ ଠାରୁ ୨୧ ଜାନୁଆରୀ ୧୯୭୧ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭାରତର ବାରତମ (୧୨ତମ) ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ଥିଲେ। ସେ ଅହମଦାବାଦରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ।

## ଶିକ୍ଷା ଓ ପେଶାଜୀବନ 
ଶାହ ଅହମଦାବାଦର R.C. Schoolରେ ଶିକ୍ଷା ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ଏବଂ ପରେ ବମ୍ବେର ଏଲଫିନସ୍ଟୋନ୍ କଲେଜରେ ଅଧ୍ୟୟନ କରିଥିଲେ । ୧୯୨୯ରେ ସେ ଅହମଦାବାଦରେ ଆଇନ ପେଶାରେ ଓକିଲାତି ଆରମ୍ଭ କଲେ । ସେ ନାଥୁରାମ୍ ଗୋଡସେ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଅଭିଯୁକ୍ତମାନଙ୍କ ବିରୋଧରେ ଗାନ୍ଧୀ ହତ୍ୟାକାଣ୍ଡ ମାମଲାରେ ସରକାରୀ ପକ୍ଷର ଆଇନ ଦଳର ସଦସ୍ୟ ଥିଲେ । ୧୯୪୯ରେ ସେ ବୋମ୍ବେ ହାଇକୋର୍ଟକୁ ବିଚାରପତି ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତି ପାଇ ସେଠାରେ ୧୦ ବର୍ଷ ଧରି ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ଥିଲେ । ଅକ୍ଟୋବର ୧୯୫୯ରେ ସେ ଭାରତର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟର ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ ହେଲେ ଏବଂ ଡିସେମ୍ବର ୧୯୭୦ରେ ଭାରତର ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ହେଲେ ।

ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟରେ କାର୍ଯ୍ୟକାଳ ସମୟରେ, ଶାହ ୭୨୮ଟି ରାୟ ଲେଖିଥିଲେ ଏବଂ ୨,୦୯୪ଟି ବେଞ୍ଚରେ ବସିଥିଲେ ।

## ଭାରତର ଜରୁରୀକାଳ (1975–77) ଏବଂ ଶାହ କମିଶନ 
୨୮ ମେ ୧୯୭୭ରେ, ଗୃହ ମନ୍ତ୍ରାଳୟ ଭାରତର ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟର ପୂର୍ବତନ ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ନ୍ୟାୟମୂର୍ତ୍ତି ଶାହଙ୍କୁ ଶାହ କମିଶନର ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ କଲା । ଏହାକୁ କେନ୍ଦ୍ର ସରକାର "Commissions of Inquiry Act, 1952" ଅଧିନରେ ସ୍ଥାପିତ କରିଥିଲା ଯାହାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଥିଲା ଭାରତର ଜରୁରୀକାଳ ସମୟରେ ଘଟିଥିବା ଅତ୍ୟାଚାର, ଦୁର୍ନୀତି ଏବଂ ଅନୀତିକାଣ୍ଡର ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା ।

କମିଶନକୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ସଂଦର୍ଭ ପତ୍ରରେ ('terms of reference') ଏହାର ତଥ୍ୟ ନିଷ୍କର୍ଷ କରିବାକୁ କୁହାଯାଇଥିଲା ଯେ,"ଜରୁରୀକାଳ ସମୟରେ ରାଜନୈତିକ କର୍ତ୍ତୃପକ୍ଷ, ସରକାରୀ କର୍ମଚାରୀ, ସେମାନଙ୍କ ସାଥୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥିବା ଅତ୍ୟାଚାର, ଦୁର୍ନୀତି ଏବଂ ଅପକାରମ; ବିଶେଷତଃ ଅନ୍ୟାୟ ଗିରଫ କିମ୍ବା ନିରୋଧ, ପରିବାର ଯୋଜନା କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଲାଗୁ କରିବା ପାଇଁ ବଳ ପ୍ରୟୋଗ, ଏବଂ ଝୁଂପଡ଼ି ନିର୍ମୂଳ ନାମରେ ଘର, ଦୋକାନ, ଅଟାଳିକା ଇତ୍ୟାଦିକୁ ଅନିୟମିତ ଭାବେ ଭଙ୍ଗିଦେବା ଭଳି ଅଭିଯୋଗର ସତ୍ୟତା।"

କମିଶନ ଏହି ନିଷ୍କର୍ଷ ପତିପାଦିତ କଲା ଯେ ଜରୁରୀକାଳ ସମୟରେ Maintenance of Internal Security Act (MISA) ଏବଂ Defence of India Rules ସଠିକ ଭାବରେ ପାଳନ ହୋଇନଥିଲା, ବରଂ ରାଜନୈତିକ ବିରୋଧୀମାନଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରିବା ପାଇଁ ଏହାର ଦୁରୁପଯୋଗ କରାଯାଇଥିଲା । ଏହି ଜରୁରୀକାଳ ଘୋଷଣା ସମୟର ପରିସ୍ଥିତି ବିଷୟରେ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବାକୁ ଯାଇ, କମିଶନ ମନେ କଲା ଯେ କୌଣସି ଆର୍ଥିକ ସଙ୍କଟ ବା  ଆଇନ-ଶୃଙ୍ଖଳାର କୌଣସି ସଙ୍କଟ ନ ଥିଲା ଯାହାକୁ ଦେଖି ଜରୁରୀକାଳ ଘୋଷଣା ଅନିବାର୍ଯ୍ୟ ହୋଇପଡିଥାନ୍ତା । କମିଶନ ମନେ କଲା ଯେ ଜରୁରୀକାଳ ଲାଗୁ କରିବାର ସିଦ୍ଧାନ୍ତ କେବଳ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଇନ୍ଦିରା ଗାନ୍ଧୀ ନିଜେ ନେଇଥିଲେ, କ୍ୟାବିନେଟ୍ ସହଭାଗୀମାନଙ୍କ ସହ କୌଣସି ଆଲୋଚନା ନ କରି; ଏବଂ ସେହି ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ନ୍ୟାୟସଂଗତ ନଥିଲା । ରିପୋର୍ଟଟି ବିଶେଷତଃ ଇନ୍ଦିରା ଗାନ୍ଧୀ, ତାଙ୍କ ପୁଅ ସଞ୍ଜୟ ଗାନ୍ଧୀ, ପ୍ରଣବ ମୁଖର୍ଜୀ, ବନ୍ଶୀଲାଲ, କମଳନାଥ ଏବଂ ସଞ୍ଜୟ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କୁ ସହଯୋଗ କରିଥିବା କିଛି ସରକାରୀ ଅଧିକାରୀଙ୍କ ଆଚରଣ ଉପରେ କଠୋର ଆଲୋଚନା କରିଥିଲା ।କମିଶନ ପୁଣି କହିଥିଲେ ଯେ ଜରୁରୀକାଳ ସମୟରେ MISA ଏବଂ Defence of India Rulesର ବ୍ୟବସ୍ଥାମାନଙ୍କୁ ପାଳନ କରାଯାଇନଥିଲା, ବରଂ ରାଜନୈତିକ ବିପକ୍ଷମାନଙ୍କୁ ଦମନ କରିବା ପାଇଁ ଏହାର ଦୁରୁପଯୋଗ କରାଯାଇଥିଲା ।

## ଆଧାର 
ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୦୬ ଜନ୍ମ
ଶ୍ରେଣୀ:ଭାରତର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟର ପୂର୍ବତନ ମୂଖ୍ୟ ବିଚାରପତି
ପ୍ରହ୍ଲାଦ ବାଲାଚାର୍ଯ୍ୟ ଗଜେନ୍ଦ୍ରଗଡ଼କର

**ପ୍ରହ୍ଲାଦ ବାଲାଚାର୍ଯ୍ୟ ଗଜେନ୍ଦ୍ରଗଡ଼କର** (୧୬ ମାର୍ଚ୍ଚ ୧୯୦୧ – ୧୨ ଜୁନ ୧୯୮୧) ଭାରତର ୭ମ ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ଥିଲେ । ସେ ଫେବୃଆରୀ ୧୯୬୪ ରୁ ମାର୍ଚ୍ଚ ୧୯୬୬ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ପଦବୀରେ କାର୍ଯ୍ୟରତ ଥିଲେ ।

## ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନ ଏବଂ ପେଶାଜୀବନ 
ପ୍ରହ୍ଲାଦ ବାଲାଚାର୍ଯ୍ୟ ଗଜେନ୍ଦ୍ରଗଡ଼କରଙ୍କ ଜନ୍ମ ୧୬ ମାର୍ଚ୍ଚ ୧୯୦୧ ରେ ବମ୍ବେ ପ୍ରେସିଡେନ୍ସୀର ସତାରାରେ ଏକ ଦେଶସ୍ଥ ମାଧ୍ୱ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପରିବାରରେ ଗଜେନ୍ଦ୍ରଗଡ଼କର ବାଲାଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଘରେ ହୋଇଥିଲା । ଗଜେନ୍ଦ୍ରଗଡ଼କରଙ୍କ ପରିବାର କର୍ଣ୍ଣାଟକର ଧାରୱାଡ଼ ଜିଲ୍ଲାର ଗଜେନ୍ଦ୍ରଗଡ଼ ନାମକ ସ୍ଥାନରୁ ସତାରାକୁ (ଏବେ ମହାରାଷ୍ଟ୍ରର ଅଂଶ) ଆସିଥିଲେ । ଗଜେନ୍ଦ୍ରଗଡ଼କରଙ୍କ ପିତା ବାଲ-ଆଚାର୍ଯ୍ୟ (ଶିକ୍ଷକ) ଜଣେ ସଂସ୍କୃତ ବିଦ୍ୱାନ୍ ଥିଲେ । ପି.ବି. ଗଜେନ୍ଦ୍ରଗଡ଼କର, ବାଲ-ଆଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ସବୁଠାରୁ ଛୋଟ ପୁଅ । ସେ ୧୯୨୪ ରେ ଡେକନ୍ କଲେଜ୍‌ (ପୁଣେ) ରୁ M.A. ଡିଗ୍ରୀ ହାସଲ କଲେ ଏବଂ ୧୯୨୬ ରେ ILS Law College ରୁ ଅନର୍ସ ସହିତ LL.B. ପାସ୍ କରି ବମ୍ବେ ବାରର ଆପିଲାଟ୍ ସାଇଡରେ ଯୋଗ ଦେଲେ । ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଦିନରେ ସେ *Hindu Law Quarterly* ର ସମ୍ପାଦନା କରୁଥିଲେ । ତାଙ୍କ ଦତ୍ତକ ମିମାଂସା (‘Dattaka Mimamsa’ ) ର ସମାଲୋଚନାତ୍ମକ ସଂସ୍କରଣ ତାଙ୍କୁ ଏକ ବିଦ୍ଵାନ ଭାବେ ପରିଚୟ ଦେଇଥିଲା । ସେ ବମ୍ବେ ବାରର ନିର୍ବିବାଦ ନେତା ହେଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଯୁକ୍ତିକୁଶଳ ଏବଂ ଆଇନ ସୁଧୀବୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ । ସେ ଜବାହରଲାଲ ନେହରୁଙ୍କ ଯୁକ୍ତିବାଦ ଏବଂ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟରୁ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇଥିଲେ ।

୧୯୪୫ ରେ ସେ ବମ୍ବେ ହାଇକୋର୍ଟର ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ ହେଲେ । ଜାନୁଆରୀ ୧୯୫୬ ରେ ସେ ସୁପ୍ରିମ୍ କୋର୍ଟ ବେଞ୍ଚକୁ ପଦୋନ୍ନତି ପାଇଲେ ଏବଂ ୧୯୬୪ ରେ ଭାରତର ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ହେଲେ । ସଂବିଧାନ ଏବଂ ଶ୍ରମ ଆଇନର ବିକାଶରେ ତାଙ୍କର ବିଶିଷ୍ଟ ଅବଦାନ ରହିଛି । ସୁପ୍ରିମ୍ କୋର୍ଟରେ ତାଙ୍କ ସେବାକାଳରେ ସେ ୪୯୪ଟି ରାୟ ଲେଖିଥିଲେ ଏବଂ ୧,୩୩୭ଟି ବେଞ୍ଚରେ ବସିଥିଲେ ।

ଗଜେନ୍ଦ୍ରଗଡ଼କର ଭାରତୀୟ ବିଚାରବ୍ୟବସ୍ଥାର ସମ୍ମାନ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ଏକ ଗୁରତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ହସ୍ତକ୍ଷେପ କରିଥିଲେ । ମାଦ୍ରାସ ହାଇକୋର୍ଟର ତତ୍କାଳୀନ ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ଏସ୍‌. ରାମଚନ୍ଦ୍ର ଆୟାର ତାଙ୍କ ଜନ୍ମତାରିଖ ଜାଲିଆତି କରି ୬୦ ବର୍ଷର ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ ଅବସର ଟାଳିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିବା ବିଷୟରେ ଓକିଲ୍ ଜି. ବସନ୍ଥ ପାଇ ପ୍ରମାଣ ପାଇଥିଲେ । ଏହି ମାମଲା ବିଚାର ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ଗଭୀର କ୍ଷତି କରିପାରିବ ବୋଲି ଜାଣି ସେ ଆୟାରଙ୍କୁ ମାମଲା ଶୁଣାଣି ପୂର୍ବରୁ ଇସ୍ତଫା ଦେବାକୁ ବାଧ୍ୟ କଲେ । ଏହାର ପରିଣତିରେ ସେ ଇସ୍ତଫା ଦେବାରୁ ମାମଲା ଖାରଜ ହୋଇଗଲା ।

ଭାରତ ସରକାରଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ ସେ ଅନେକ କମିଶନ୍‌ର ମୁଖ୍ୟ ହୋଇଥିଲେ — *କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଆଇନ କମିଶନ୍*, *ରାଷ୍ଟ୍ରୀୟ ଶ୍ରମ କମିଶନ୍* ଏବଂ *ବ୍ୟାଙ୍କ ଅୱାର୍ଡ କମିଶନ୍* । ତତ୍କାଳୀନ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଇନ୍ଦିରା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ ସେ ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତର ଗାନ୍ଧୀଗ୍ରାମ ରୁରାଲ୍ ଇନ୍‌ଷ୍ଟିଟ୍ୟୁଟ୍‌ର ଅବୈତନିକ ସମ୍ମାନନୀୟ ପଦବୀ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ।

ସେ ଦୁଇଥର *ସୋସିଆଲ ରିଫର୍ମ କନ୍ଫରେନ୍ସ* ର ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ହୋଇ ଜାତିପ୍ରଥା, ଅସ୍ପୃଶ୍ୟତା, ଅନ୍ଧଶ୍ରଦ୍ଧା ଏବଂ ଅନ୍ଧକାରବାଦ ବିରୋଧରେ ଅଭିଯାନ ଚଲାଇଥିଲେ ଏବଂ ଜାତୀୟ ସମନ୍ୱୟ ସୁଦୃଢ଼ କରିଥିଲେ ।

ସେ ମାଧ୍ୱ ପରମ୍ପରାର ୱେଦାନ୍ତ ଏବଂ ମୀମାଂସାକୁ ଆଗେଇ ନେଇଥିଲେ । ସେ *The Ten Classical Upanishads* ଶୃଙ୍ଖଳାର *ଜେନେରାଲ ଏଡିଟର* ଥିଲେ, ଯାହାକୁ ଭାରତୀୟ ଵିଦ୍ୟା ଭବନ ପ୍ରାୟୋଜିତ କରିଥିଲା ।

## ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଜୀବନ 
ଗଜେନ୍ଦ୍ରଗଡ଼କରଙ୍କ ଦୁଇଜଣ କନ୍ୟା ଥିଲେ; ଡ଼. (ଶ୍ରୀମତୀ) ଶାରଦ ଜହାଗୀରଦାର, ଜଣେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ନାରୀରୋଗ ବିଶେଷଜ୍ଞା, ଯିଏ ମୁମ୍ବାଇରେ ରହୁଥିଲେ, ଏବଂ ଆଶା କିର୍ତାନେ, ପୁଣେରେ ରହୁଥିବା ଜଣେ ଶିଳ୍ପୀ । ତାଙ୍କ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ କନ୍ୟା ଶାରଦ ଜହାଗୀରଦାରଙ୍କ ବିବାହ ବମ୍ବେ ହାଇକୋର୍ଟର ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ରାଘବେନ୍ଦ୍ର ଜହାଗୀରଦାରଙ୍କ ସହ ହୋଇଥିଲା ।

## ଶିକ୍ଷା 
* ସତାରା ହାଇ ସ୍କୁଲ୍ (୧୯୧୧–୧୯୧୮)
* କର୍ଣ୍ଣାଟକ କଲେଜ, ଧାରୱାଡ଼ (୧୯୧୮–୧୯୨୦)
* ଡେକନ କଲେଜ (ପୁଣେ) (୧୯୨୦–୧୯୨୪)
* ଦକ୍ଷିଣା ଫେଲୋ (୧୯୨୨–୧୯୨୪)
* ଭଗବନଦାସ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଦାସ ସଂସ୍କୃତ ସ୍କଲାର୍ (୧୯୨୨–୧୯୨୪)
* ILS Law College (୧୯୨୪–୧୯୨୬)

## ଆଧାର 
ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୦୧ ଜନ୍ମ
ଶ୍ରେଣୀ:ଭାରତର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟର ପୂର୍ବତନ ମୂଖ୍ୟ ବିଚାରପତି
କୁନ୍ଦୁରୁ ରଘୁବୀର

**କୁନ୍ଦୁରୁ ରଘୁବୀର** ଜଣେ ଭାରତୀୟ ରାଜନେତା । ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟ କଂଗ୍ରେସର ପ୍ରାର୍ଥୀ ଭାବରେ, ସେ ୨୦୨୪ ଭାରତୀୟ ସାଧାରଣ ନିର୍ବାଚନରେ ନାଲଗୋଣ୍ଡା ଲୋକ ସଭା ନିର୍ବାଚନ ମଣ୍ଡଳୀରୁ ଭାରତୀୟ ସଂସଦର ତଳ ସଦନ ଲୋକ ସଭାର ୧୮ଶ ଲୋକ ସଭାକୁ ନିର୍ବାଚିତ ହୋଇଥିଲେ । 

୯ ଜୁନ ୨୦୨୫ରେ, ସେ ତେଲେଙ୍ଗାନା ପ୍ରଦେଶ କଂଗ୍ରେସ କମିଟିର ଉପ-ସଭାପତି ଭାବରେ ନିଯୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ ।

## ଆଧାର 
ଶ୍ରେଣୀ:ଜୀବିତ ବ୍ୟକ୍ତି
ଶ୍ରେଣୀ:ତେଲେଙ୍ଗାନାର ଲୋକ
ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୮୦ ଜନ୍ମ
ଶ୍ରେଣୀ:୧୮ଶ ଲୋକ ସଭା ସଭ୍ୟ
ଏମ୍‌. ପତଞ୍ଜଳି ଶାସ୍ତ୍ରୀ

**ଏମ୍‌. ପତଞ୍ଜଳି ଶାସ୍ତ୍ରୀ** (ମଣ୍ଡକୋଲତୁର ପତଞ୍ଜଳି ଶାସ୍ତ୍ରୀ, ୪ ଜାନୁଆରୀ ୧୮୮୯ – ୧୬ ମାର୍ଚ୍ଚ ୧୯୬୩) ଭାରତର ଦ୍ୱିତୀୟ ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ଥିଲେ । ସେ ୭ ନଭେମ୍ବର ୧୯୫୧ ରୁ ୩ ଜାନୁଆରୀ ୧୯୫୪ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ପଦବୀରେ କାର୍ଯ୍ୟରତ ଥିଲେ ।

## ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନ 
ସେ ପଣ୍ଡିତ କୃଷ୍ଣ ଶାସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଯିଏ ମାଦ୍ରାସର ପଚାଇଅପ୍ପା’ସ କଲେଜର ବରିଷ୍ଠ ସଂସ୍କୃତ ପଣ୍ଡିତ ଥିଲେ । ପତଞ୍ଜଳି ଶାସ୍ତ୍ରୀ ୧୯୧୦ ପାଖାପାଖି ମାଦ୍ରାସ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟରୁ B.A. ସ୍ନାତକ ଡିଗ୍ରୀ ଲାଭ କରିଥିଲେ ଏବଂ ୧୯୧୨ ରେ LL.B. ଆଇନ ଡିଗ୍ରୀ ହାସଲ କରି ଏକ ଆଇନଜୀବୀ ଭାବେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ ।

## ପେଶାଜୀବନ 
ଶାସ୍ତ୍ରୀ ୧୯୧୪ ରେ ମାଡ୍ରାସ ଉଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟରେ ଏକ ଆଡଭୋକେଟ ଭାବେ ତାଙ୍କର ପେଶାଜୀବନ ଆରମ୍ଭ କଲେ ଏବଂ ଅନେକ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଭ୍ୟାସ କରି, ବିଶେଷତଃ କର (ଟାକ୍ସ) ଆଇନରେ ତାଙ୍କ ଦକ୍ଷତା ପାଇଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ଲାଭ କଲେ । ୧୯୨୨ ରେ ଏହି କ୍ଷେତ୍ରରେ ତାଙ୍କର କ୍ଷମତାକୁ ପ୍ରଶଂସା କରି ସେ ଇନକମ୍ ଟାକ୍ସ କମିଶନରଙ୍କ *ସ୍ଥାୟୀ କଉନସେଲ* ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ ହେଲେ; ସେ ୧୫ ମାର୍ଚ୍ଚ ୧୯୩୯ ରେ ବେଞ୍ଚକୁ ପଦୋନ୍ନତି ଲାଭ କରିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ପଦବୀରେ ରହିଥିଲେ । ଏହି ସମୟରେ ସେ ସର୍ ସିଡ୍ନି ୱାଡସୱର୍ଥଙ୍କ ସହିତ ମିଶି *ମାଦ୍ରାସ ଆଗ୍ରିକଲଚରିସ୍ଟ୍ସ ଡେବ୍ଟ ରିଲିଫ୍ ଆକ୍ଟ* ପାସ୍ ହେବା ପରେ ଆସିଥିବା ଜଟିଳ ମାମଲାଗୁଡ଼ିକ ଶୁଣାଣି କରିଥିଲେ । ସେ ତାଙ୍କ ନିକଟ ସାଥୀ ସର୍ ଶ୍ରୀନିବାସ ୱରଦାଚାରିୟାଙ୍କ ସ୍ଥାନ ଗ୍ରହଣ କଲେ, ଯିଏ ଫେଡରାଲ୍ କୋର୍ଟକୁ ନିଯୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ ।

୬ ଡିସେମ୍ବର ୧୯୪୭ ରେ, ମାଡ୍ରାସ ଉଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟରେ ବରିଷ୍ଠତାରେ ତୃତୀୟ ଥିବାବେଳେ, ସେ ଭାରତର ଫେଡରାଲ୍ କୋର୍ଟର ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ ହେଲେ, ଯାହା ପରବର୍ତ୍ତୀକାଳରେ ସୁପ୍ରିମ୍ କୋର୍ଟ ହୋଇଗଲା । ୬ ନଭେମ୍ବର ୧୯୫୧ ରେ ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ଏଚ୍‌. ଜେ. କନିଆଙ୍କ ଅକସ୍ମାତ ଦେହାନ୍ତ ପରେ, ବରିଷ୍ଠତମ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ଭାବେ ଶାସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ କରାଗଲା । ସେ ୩ ଜାନୁଆରୀ ୧୯୫୪ ରେ ଅବସର ନେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ପଦବୀରେ ରହିଥିଲେ । ସୁପ୍ରିମ୍ କୋର୍ଟରେ ତାଙ୍କ ସେବାକାଳରେ ଶାସ୍ତ୍ରୀ ୭୫ଟି ରାୟ ଲେଖିଥିଲେ ଏବଂ ୧୭୧ଟି ବେଞ୍ଚର ଅଂଶ ଥିଲେ । ସେ ଚାରିଜଣ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ନିଯୁକ୍ତିର ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ମଧ୍ୟ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ।

୧୯୫୩ ରେ ସେ ଦିଲ୍ଲୀ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟର *ପ୍ରୋ-ଚାନ୍ସେଲର* ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ ହୋଇ ୧୯୫୬ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେବା ଦେଲେ । ଅବସର ପରେ ମଧ୍ୟ ସେ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଆଇନ ସଂଘର ଦିଲ୍ଲୀ ଶାଖା ସହିତ ସକ୍ରିୟ ରହିଥିଲେ ଏବଂ ଏୟାରଲାଇନ୍ ସମ୍ପତ୍ତିକୁ ଜାତୀୟକରଣ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ କରୁଥିବା *ଏୟାରଲାଇନ୍ସ କମ୍ପେନସେସନ୍ କମିଶନ୍* ର ମୁଖ୍ୟ ଥିଲେ । ସେ ପ୍ରେସ୍ ଟ୍ରଷ୍ଟ ଅଫ୍ ଇଣ୍ଡିଆର ବ୍ୟବସ୍ଥାପକ ମଣ୍ଡଳୀର ସଦସ୍ୟ ଭାବେ ଏବଂ ୧୯୫୮ ଜୁଲାଇରୁ ୧୯୬୨ ଅପ୍ରେଲ୍ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମାଦ୍ରାସ ବିଧାନ ପରିଷଦର ସଦସ୍ୟ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ ।

ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସଂସ୍କୃତ ବିଦ୍ୱାନ୍ ଭାବେ ସେ ବନାରସ ହିନ୍ଦୁ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟର କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ପରିଷଦର ସକ୍ରିୟ ସଦସ୍ୟ ଥିଲେ । ସେ ୧୯୫୯ ରୁ *କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ସଂସ୍କୃତ ବୋର୍ଡ* ର ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ଥିଲେ ଏବଂ ତିରୁପତିର *କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ସଂସ୍କୃତ ବିଦ୍ୟା ପୀଠ* ର ମଧ୍ୟ ମୁଖ୍ୟ ଥିଲେ । 

ସେ ୧୬ ମାର୍ଚ୍ଚ ୧୯୬୩ ରେ ଦିଲ୍ଲୀରେ ତାଙ୍କ ଜାମାତାଙ୍କଘରେ ହୃଦ୍‌ରୋଗ ଆକ୍ରମଣରେ ପରଲୋକ ଗମନ କଲେ ।

## ଆଧାର 
ଶ୍ରେଣୀ:୧୮୮୯ ଜନ୍ମ
ଶ୍ରେଣୀ:ଭାରତର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟର ପୂର୍ବତନ ମୂଖ୍ୟ ବିଚାରପତି