ମୋବାଇଲ ଅପରେଟିଂ ସିଷ୍ଟମ

**ମୋବାଇଲ ଅପରେଟିଂ ସିଷ୍ଟମ** ହେଉଛି ସ୍ମାର୍ଟ ଫୋନ୍ , PDA, ଟ୍ୟାବଲେଟ,ଓ ଅନ୍ୟାନ ମୋବାଇଲ ଡିଭାଇସର ଅପରେଟିଂ ସିଷ୍ଟମ । ଏଥିରେ କମ୍ପ୍ୟୁଟରର ପ୍ରାୟ ସମସ୍ତ ଗୁଣ ଥାଏ । ଏଥିରେ ସାଧାରଣତଃ ଟଚ ସ୍କ୍ରିନ, ବ୍ଲୁଟୁଥ, ୱାଇ-ଫାଇ,କ୍ୟାମେରା,ଭାଷା ଚିହ୍ନିବା ଗୁଣ , କଥା ରେକର୍ଡିଂ କରିବା ,ଗୀତ,infrared blaster ଆଦି ଗୁଣ ମାନ ଥାଏ ।
## ଇତିହାସ 
* ୧୯୭୩-୧୯୯୩ ପ୍ରଥମେ ଅପରେଟିଂ ସିଷ୍ଟମ ପରିଚାଳନା ପାଇଁ ଏମବେଡେଡ ସିଷ୍ଟମ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉଥିଲା ।
* ୧୯୯୫ ପ୍ରଥମ ସ୍ମାର୍ଟ ଫୋନ, ଆଇବିଏମ ସାଇମନ (ଟଚ ସ୍କ୍ରିନ,ଏମେଲ,ପିଡ଼ିଏ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଥିଲା)
* ୧୯୯୬ ପ୍ରଥମ windows CE ହାତରେ ଧରିବା କମ୍ପ୍ୟୁଟର ।
* ୧୯୯୯ ନୋକିଆ s40 ଅପରେଟିଂ ସିଷ୍ଟମ ନୋକିଆ 7110 ସହ ବ୍ୟବହାର ।
* ୨୦୦୦ symbian ପ୍ରଥମ ଅପରେଟିଂ ସିଷ୍ଟମ ଭାବେ ସ୍ମାର୍ଟ ଫୋନ୍ରେ ପରିଚାଳିତ । 
* ୨୦୦୨ ମାଇକ୍ରୋସଫ୍ଟର ପ୍ରଥମ windows CE (ପକେଟ କମ୍ପ୍ୟୁଟର) ସ୍ମାର୍ଟ ଫୋନ ପ୍ରକାଶିତ ।
* ୨୦୦୨ BlackBerry ତାର ପ୍ରଥମ ସ୍ମାର୍ଟ ଫୋନ ବଜାରକୁ ଛାଡିଲା ।
* ୨୦୦୫ ନୋକିଆ maemo ଅପରେଟିଂ ସିଷ୍ଟମ ଚାଲୁ କଲା (ଟାବ୍ଲେଟ N770)
* ୨୦୦୭ Apple iphone ଚାଲୁ ।
* ୨୦୦୮ ଓଏଚଏ ଆଣ୍ଡ୍ରଏଡ (linux karnel) ପ୍ରକାଶ କଲା । HTC dream(T-ମୋବାଇଲ G1) ପ୍ରଥମ ଆଣ୍ଡ୍ରଏଡ ଫୋନ ।
* ୨୦୦୯ ସାମସଙ୍ଗ Bada ଅପରେଟିଂ ସିଷ୍ଟମ ଚାଲୁ କଲା (ସାମସଙ୍ଗ s8500)
* ୨୦୧୨ ମୋଜିଲା Boot to Gecko ଚାଲୁ କଲା । Firefox ଅପରେଟିଂ ସିଷ୍ଟମ 
* ୨୦୧୩ canonical ubuntu touch ଚାଲୁ କଲା
* ୨୦୧୩ ଗୁଗୁଲ ଆଣ୍ଡ୍ରଏଡ kitkat 4.4 ପ୍ରକାଶ କଲା ।
* ୨୦୧୪ ମାଇକ୍ରୋସଫ୍ଟ Windows phone 8.1 ପ୍ରକାଶ କଲା ।
* ୨୦୧୪ ଗୁଗୁଲ ଆଣ୍ଡ୍ରଏଡ 5.0 *Lollipop* ଚାଲୁ କଲା ।
* ୨୦୧୫ Apple ios 9 ପ୍ରକାଶ କଲା (ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୨୦୧୫)
## ପ୍ରକାର 
# ଆଣ୍ଡ୍ରଏଡ ଅଥବା ଆନ୍ଦ୍ରଏଡ (IPA:/ˈændrɔɪd/)ଲିନକ୍ସ ଉପରେ ଆଧାରିତ ଏକ ମୋବାଇଲ ସଫ୍ଟୱେର । ଏହାକୁ ମୂଖ୍ୟତଃ ସ୍ମାର୍ଟଫୋନ ଏବଂ ଟାବଲେଟ କମ୍ପ୍ୟୁଟର ଇତ୍ୟାଦିକୁ ସଂଚାଳନ କରିବାରେ ଉପଯୋଗ କରାଯାଇଥାଏ । ଏହାର ବିକାଶ ମୂଳରୁପରେ ୨୦୦୫ ମସିହାରେ ଗୁଗୁଲ କରିଥିଲା ଏବଂ ତା ପରେ ୨୦୦୭ରେ ଓପନ ହାଣ୍ଡସେଟ ଆଲାଏନ୍ସ ଏହାକୁ ଆଗକୁ ବଢାଇଥିଲା ।

## ଆଣ୍ଡ୍ରଏଡର ଇତିହାସ 
thumb|ଆଧୁନିକ ଆଣ୍ଡ୍ରଏଡ
ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକାର କାଲିଫର୍ଣ୍ଣିଆରେ ଥିବା ପାଲୋ ଅଲ୍ଟୋଠାରେ ଆଣ୍ଡ୍ରଏଡ, Inc.ର ଉତ୍ପତ୍ତି ହେଇଥିଲା ।
ଏହା ପ୍ରଥମେ 1.3 ସଂସ୍କରଣରେ ବାହାରିଥିଲା ଜାହାକି ଲୋକଙ୍କ ମନକୁ ପସନ୍ଦ ଆସିଥିଲା । ପରେ ଏହାର ବିଭିନ୍ନ ସଂସ୍କରଣ ବାହାରିଲା ।
* ** ୨.୨ ଫ୍ରୋୟୋ **
* ** ୨.୩ ଜିଙ୍ଗରବ୍ରେଡ **
* **୩.୦ ହନିକମ୍ବ**
* **୩.୧ ହନିକମ୍ବ**, 
* **୩.୨ହନିକମ୍ବ**,
* **୪.୦ ଆଇସ କ୍ରିମ-ସାଣ୍ଡବିଚ**,
*୪.୧ଜେଲିବିନ୍
*୪.୪କିଟ୍ କାଟ୍
*୫.୦ଲଲିପପ୍

### ବିଶେଷତ୍ୱ 
* ହ୍ୟାଣ୍ଡସଟ ଲେ-ଆଉଟ
* କନେକଟିଭିଟି
* ମେସେଜ
* ଏକରୁ ଅଧିକ ଭାଷା
* ୱେବ ବ୍ରାଉଜର
* ଜାଭା ସ୍କ୍ରିପ୍ଟ
* ମିଡିଆ ସପୋର୍ଟ
* ଷ୍ଟ୍ରିମିଙ୍ଗ ମେଡ଼ିଆ ସପୋର୍ଟ
* ମଲ୍ଟି ଟଚ
* ବ୍ଲୁ-ଟୁଥ
* ଭିଡିଓ କଲିଙ୍ଗ
* ମଲ୍ଟି-ଟାସ୍କିଙ୍ଗ
* ଟେଥରିଙ୍ଗ
* ସ୍କ୍ରିନ କ୍ୟାପଚର
* ଏକ୍ସଟ୍ରନାଲ ମେମୋରି ଷ୍ଟୋରେଜ
## ସିଆନୋଜେନ ମୋଡ଼ 
ଏହି ମୋଡ଼ ଏକ ପ୍ରକାର ଆଣ୍ଡ୍ରଏଡର ଖୋଲା ସୋର୍ସ । ବର୍ତ୍ତମାନ ଅପରେଟିଂ ସିଷ୍ଟମର ଭରସନ ହେଉଛି ଆଣ୍ଡ୍ରଏଡ lollipop ।
* ସିଆନୋଜେନ ମୋଡ଼ ୩ (ଆଣ୍ଡ୍ରଏଡ *କପ କେକ*)
* ସିଆନୋଜେନ ମୋଡ଼ ୪ (ଆଣ୍ଡ୍ରଏଡ *କପ କେକ* ଓ *ଡୁନଟ* 1.5.x ଓ 1.6.x )
* ସିଆନୋଜେନ ମୋଡ଼ ୫ (ଆଣ୍ଡ୍ରଏଡ *ଏକଲୟର* 2.0/2.1)
* ସିଆନୋଜେନ ମୋଡ଼ ୬ (ଆଣ୍ଡ୍ରଏଡ *ଫ୍ରାୟୋ* 2.2.x)
* ସିଆନୋଜେନ ମୋଡ଼ ୧୦ (ଆଣ୍ଡ୍ରଏଡ *ଜେଲି ବିନ* 4.1.x - 4.3.x)
* ସିଆନୋଜେନ ମୋଡ଼ ୧୧ (ଆଣ୍ଡ୍ରଏଡ *କିଟ୍ କାଟ୍* 4.4.x)
* ସିଆନୋଜେନ ମୋଡ଼ ୧୨ (ଆଣ୍ଡ୍ରଏଡ ଲଳିପପ 5.0.x)
## ଫାୟାର ଫକ୍ସ ଅପରେଟିଂ ସିଷ୍ଟମ 
ଫାୟାର ଫକ୍ସ ଅପରେଟିଂ ସିଷ୍ଟମ (ମୋଜିଲାରୁ)ର ନୂତନ ସଂସ୍କରଣ
* 1.0.x
* 1.1.x
* 1.2.x
* 1.3.x
* 1.4.x
* 1.5.x
* 2.0.0
* 2.1.0
* 2.2.0
* 2.5.0
## ସାଲିଫିସ ଅପରେଟିଂ ସିଷ୍ଟମ 
ସାଲିଫିସ ଅପରେଟିଂ ସିଷ୍ଟମ (ଜୋଲିଆରୁ)
* 1.0.0.5  - Update -  (Kaajanlampi)
* 1.0.1.1x - Update 1  (Laadunjärvi)
* 1.0.2.5  - Update 2  (Maadajävri)
* 1.0.3.8  - Update 3  (Naamankajärvi)
* 1.0.4.20 - Update 4  (Ohijärvi)
* 1.0.5.1x - Update 5  (Paarlamp)
* 1.0.7.16 - Update 7  (Saapunki)
* 1.0.8.19 - Update 8  (Tahkalampi)
* 1.1.0.3x - Update 9  (Uitukka)
* 1.1.1.2x - Update 10 (Vaarainjärvi)
* 1.1.2.1x - Update 11 (Yliaavanlampi)
* 1.1.4.28 - Update 13 (Äijänpäivänjärvi)
* 1.1.6.27 - Update 15 (Aaslakkajärvi)
* 1.1.7.24 - Update 16 (Björnträsket)
## ଉବୁନ୍ତୁ ଟଚ ଅପରେଟିଂ ସିଷ୍ଟମ 
ଏହା କ୍ୟାନୋନିକାଲ Ltd.ରୁ ଆସିଅଛି । ଏହା ଜିପିଏଲ ଲାଇସେନ୍ସ ବ୍ୟବହାର କରେ । ଉବୁନ୍ତୁ ଟଚ ଅପରେଟିଂ ସିଷ୍ଟମ ଆଣ୍ଡ୍ରଏଡ ଲିନକ୍ସ କରନେଲଦ୍ୱାରା ତିଆରି କିନ୍ତୁ ଏହା ଜାଭା ବ୍ୟବହାର କରେ ନାହିଁ ।

## ୱିନଡୋଜ ମୋବାଇଲ 
ମାଇକ୍ରୋସଫ୍ଟ ପାଇଁ ୱିନଡୋଜ ମୋବାଇଲ ଏକ ଥାମା ଅପରେଟିଂ ସିଷ୍ଟମ ।
୨୦୧୦ରେ ମାତ୍ର ୫% ଲୋକମାନେ ଏହି ମୋବାଇଲ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିଲେ ।

## ବଜାର ଚାହିଦା 
## ଆଧାର 
ଶ୍ରେଣୀ:ଅପରେଟିଂ ସିଷ୍ଟମ