କାଳୀଚରଣ ପଟ୍ଟନାୟକ

କବିଚନ୍ଦ୍ର **କାଳୀଚରଣ ପଟ୍ଟନାୟକ** (୨୩ ଡିସେମ୍ବର ୧୮୯୭ - ୨୪ ଜୁଲାଇ ୧୯୭୮)
ଜଣେ ଆଧୁନିକ ଓଡ଼ିଆ ନାଟ୍ୟକାର, ଗୀତିକାର, କବି, ଓଡ଼ିଶୀ ସଙ୍ଗୀତଜ୍ଞ ଓ ନୃତ୍ୟ ବିଶାରଦ ଥିଲେ ।  କାଳୀଚରଣ ପାରମ୍ପରିକ ଲୀଳା ନାଟକ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରି ନିଜର ନାଟ୍ୟକାର ଜୀବନ ଅରମ୍ଭ କରିଥିଲେ । ୪ର୍ଥ ଦଶକ ବେଳକୁ ସେ ଆଧୁନିକ ମଞ୍ଚ ନାଟକ ଲେଖି ତାହାର ବିପଣନ କରିବା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ । ସେଥିପାଇଁ ୧୯୨୯ ମସିହାରେ "ସାକ୍ଷୀଗୋପାଳ ନାଟକ ସଂଘ' ଓ ୧୯୩୯ରେ "ଓଡ଼ିଶା ଥିଏଟର୍ସ' ନାମରେ ଏକ ରଙ୍ଗମଞ୍ଚ ଗଠନ କରି ଓଡ଼ିଶା ନାଟକାଭିନୟ ଜଗତର ପ୍ରସାର ଓ ଉନ୍ନତି କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କର ଜନପ୍ରିୟ ନାଟକ ଗାର୍ଲ ସ୍କୁଲ (୧୯୩୯) ଓଡ଼ିଆ ମଞ୍ଚାଭିନୟରେ ନୂତନ ଯୁଗର ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲା । ତାଙ୍କୁ ଆଧୁନିକ ଓଡ଼ିଆ ନାଟ୍ୟଶାସ୍ତ୍ରର ‘ଭରତମୁନି’ ବୋଲି ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ । 
ତାଙ୍କ ପ୍ରଚେଷ୍ଟାରୁ ୧୯୫୮ ମସିହାରେ ଓଡ଼ିଶୀ ନୃତ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ପାଇଥିଲା ।

## ବାଲ୍ୟଜୀବନ ଓ ଶିକ୍ଷା 
କାଳୀଚରଣ, ୧୮୯୭ ଡିସେମ୍ବର ୨୩ତାରିଖ, ବକୁଳ ଅମାବାସ୍ୟା ଦିନ ବାଙ୍କୀ ସହର ଉପକଣ୍ଠରେ ଥିବା ଖମାରଙ୍ଗ ଗ୍ରାମରେ ପିତା ଦୁର୍ଗାଚରଣ ପଟ୍ଟନାୟକ ଓ ମାତା ରାଧାମାଳୀ ଦେବୀଙ୍କଠାରୁ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ।
ସେ ପିତାମାତାଙ୍କର ଦ୍ୱିତୀୟ ସନ୍ତାନ ଥିଲେ । କାଳୀଚରଣଙ୍କ ପିତା ବଡ଼ମ୍ବାଗଡ଼ର ଦେବାନ ଥିଲେ । ତାଙ୍କର ପ୍ରାଥମିକ ଶିକ୍ଷା ସେ ଚର୍ଚ୍ଚିକା ପ୍ରାଥମିକ ବିଦ୍ୟାଳରେ ସମ୍ପନ୍ନ କରି ଖୋର୍ଦ୍ଧା ଉଚ୍ଚବିଦ୍ୟାଳୟରେ ମାଟ୍ରିକ ପଢ଼ିଥିଲେ । କଟକର ରେଭେନ୍ସା ମହାବିଦ୍ୟାଳୟରୁ ସେ ଉଚ୍ଚତର ଶିକ୍ଷା ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ।

## ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟକୁ ଅବଦାନ 
ଖୋାର୍ଦ୍ଧା ସ୍କୁଲରେ ପଢୁଥିବା ସମୟରେ ସଙ୍ଗୀତ ନାଟକ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତ କାଳୀଚରଣ ପ୍ରଥମେ ସଙ୍ଗୀତଜ୍ଞ ବାସୁଦେବ ମହାପାତ୍ର ଓ ପରେ ଓସ୍ତାଦ୍ ଖାନୁ ଖାଁ, ବନୱାରୀ ମିଶ୍ରଙ୍କ ଭଳି ବିଶାରଦଙ୍କଠାରୁ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ସଙ୍ଗୀତ ଶିକ୍ଷା କରିଥିଲେ । ବାଙ୍କୀର ମହାପର୍ବତ ଦେଖି 'ମହାପର୍ବତ' ନାମକ ଖଣ୍ଡକାବ୍ୟ ଓ 'କଳଙ୍କ ଭଞ୍ଜନମାଳା' ନାଟକ ରଚନା କରିବା ପରେ ଶିକ୍ଷକ ପଣ୍ଡିତ କୃପାସିନ୍ଧୁ ହୋତାଙ୍କ ପ୍ରକୃତି ବର୍ଣ୍ଣନା ପାଇଁ ଉପଦେଶ ତାଙ୍କର ରଚନାତ୍ମକ ଦୃଷ୍ଟିଭଙ୍ଗୀରେ ଏକ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆଣିଥିଲା । ଗୋବିନ୍ଦଚନ୍ଦ୍ର ଶୂରଦେଓଙ୍କ ସମ୍ପର୍କରେ ଆସି ତାଙ୍କର ନାଟକ ସୁଲଭତା ବିକଶିତ ହୋଇଥିଲା । ରେଭେନ୍ସା କଲେଜରେ ପଢୁଥିବା ସମୟରେ 'କଳାହାଣ୍ଡିଆ ମେଘ' ନାମରେ ସେ ପ୍ରଥମ କବିତା ଲେଖିଥିଲେ । କବିତାଟି ପଢ଼ି ମଧୁସୂଦନ ରାଓ ତାଙ୍କୁ ୧୦୦ଟଙ୍କା ପୁରସ୍କାର ଦେଇଥିଲେ । ୧୯୧୮ ମସିହାରେ ଆଇ.ଏ. ପଢ଼ିବାବେଳେ ସେ ପ୍ରଥମ ନାଟକ ଧ୍ରୁବ ରଚନା କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ପ୍ରଥମ ସାମାଜିକ ନାଟକ ଥିଲା ୧୯୩୪ ମସିହାରେ ରଚିତ ପ୍ରତିଶୋଧ । ପ୍ରାୟ ୪୦ଟି ପୂର୍ଣ୍ଣାଙ୍ଗ ନାଟକ ସହିତ ସେ ରଚନା କରିଯାଇଛନ୍ତି ବହୁ ନୃତ୍ୟ ନାଟିକା, କାବ୍ୟ ନାଟିକା, ଗଳ୍ପ, ଉପନ୍ୟାସ ଓ କବିତା । 

### ନୃତ୍ୟନାଟିକା (ଲୀଳା ନାଟକ)
# କଳଙ୍କ ଭଞ୍ଜନ 
# ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ଭଞ୍ଜନ
# ମିଳନ ମାଧୁରୀ
# ଶ୍ରୀ ରାଧା
# ବାଂସୁରୀର ବିଳାପ
# ଶ୍ରୀ ଗୀତ ଗୋବିନ୍ଦ
# ପ୍ରୀତି ସୁଧାକର
# ଲକ୍ଷ୍ମୀ
# କୌତୁକ ଚିନ୍ତାମଣୀ
# କିଶୋର ଚନ୍ଦ୍ରାନନ୍ଦ ଚମ୍ପୂ
# ମାନିନୀ
# ଆଖିର ଦେଖା
# ଦେହି ପଦପଲ୍ଲବ ମୁଦାରଂ

### ପୌରାଣିକ ନାଟକ
# ଧ୍ରୁବ
# ମୃଗୟା
# ବନ ବିହାର
# ବିଦ୍ୟାବଳୀ
# ଶକୁନ୍ତଳା
# ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର
# ଚକ୍ରୀ
# ଦଶଭୂଜା

### ଐତିହାସିକ ନାଟକ
# ଅଭିଯାନ(୧୯୪୬)
# ମାଳତୀ
# ରକ୍ତ ମନ୍ଦାର

### ସାମାଜିକ ନାଟକ
# ପ୍ରତିଶୋଧ
# ଆହୂତି
# ଚୁମ୍ବନ(ପ୍ରେମଳତା,ମଦନ)
# କମଳ (୧୯୪୩)
# ଭାତ (୧୯୪୫)(ରମା,ଜୟୀ)
# ଗାର୍ଲ ସ୍କୁଲ (୧୯୩୯)(ପ୍ରଥମେ ନାରୀମାନେ ଅଭିନୟର ସୁଯୋଗ ପାଇଲେ)
# ରକ୍ତମାଟି(୧୯୪୭)
# ଫଟାଭୂଇଁ
# ସନ୍ଧାନ (୧୯୫୩)
# ହୀରାଖଣ୍ଡ (୧୯୫୩)

### ଜୀବନୀ ଆଧାରିତ ନାଟକ
# ଜୟଦେବ
# ସାରଳା ଦାସ
# ଜଗନ୍ନାଥ ଦାସ

### ଗଳ୍ପ ସଂଗ୍ରହ
# ବନଫୁଲ
# କବିତା ସଂଗ୍ରହ
# ଚନ୍ଦ୍ରିକା, ଫୁଲରେଣୁ
# ମଞ୍ଚ ନାଟକ
# ମଞ୍ଚଧାରା
# କାବ୍ୟନାଟକ
# ଅନଙ୍ଗ
# ଏକକ ନାଟକ
# ପଞ୍ଚରଙ୍ଗ
# ଷଡ଼ରସ
# ସପ୍ତପର୍ଣୀ
# ଜୀବିତ ତର୍ପଣ
# ଯୁଗପୁରୁଷ(ବାପୁଜୀଙ୍କ ତିରୋଧାନ ଉଦେଶ୍ୟରେ)

### ଶିଶୁ ସାହିତ୍ୟ
# ଶିଶୁ ଖେଳଗୀତ
# ପିଲାଙ୍କ କର୍ମ ସଙ୍ଗୀତ
# ଠକ୍କର ବାପା
# ନେପୋଲିୟନ
# କେତେଟି କଥା
# ଆମ ସାହିତ୍ୟ
# ବାଳ ବୋଧକ
# କଳାହାଣ୍ଡିଆ ମେଘ
# ବଉଳବେଣୀ
# ବାୟା ଧନଟି
# ପ୍ରଥମ ପାଠ
# ଆମ ପାଠ
# କଥା ଶୁଣ
# ସରସ ସାହିତ୍ୟ (ପ୍ରଥମ ଓ ଦ୍ୱିତୀୟ ଭାଗ)

### ବିବିଧ
# ଯୁଗେ ଯୁଗେ ଉତ୍କଳ
# ବେକାର
# ନାରଣ ଦାସ
# ୟୁଗେ ୟୋଗୀ (ହିନ୍ଦୀ)
# ଭୁଖା (ହିନ୍ଦୀ)
# ଫୁଲରେଣୁ
# ଦାସକାଠି
# ସୁଆଙ୍ଗ
# ରାଣୀ ସୁକଦେଈ

### ବ୍ୟଙ୍ଗ
# ହାଲ ଫେସନ
# ଚରଣ ଚୁଟିଆ ଦାମ

### ଏକାଙ୍କିକା 
ତାଙ୍କ ଲିଖିତ ଜୀବିତ ତର୍ପଣ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର ପ୍ରଥମ ଏକାଙ୍କିକା ।
* ପଞ୍ଚରଙ୍ଗ
* ଷଡ଼ରସ
* ଭଙ୍ଗାଘର
* ସପ୍ତପର୍ଣ୍ଣୀ (ସାତ ଗୋଟି ଏକାଙ୍କିକାର ସମାବେଶ)
* ଯୁଗପୁରୁଷ
* କକାନାଇଁ (ପ୍ରୌଢ ଶିକ୍ଷା)
* ଦୋଷ କେଉଁଠି (ପ୍ରୌଢ଼ ଶିକ୍ଷା)

### ଆତ୍ମ ଜୀବନୀ
* କୁମ୍ଭାର ଚକ

## ଓଡ଼ିଆ ସଙ୍ଗୀତକୁ ଅବଦାନ
# ସଙ୍ଗୀତ ସାର
# ଗୀତ ମଞ୍ଜରୀ
# କବିଚନ୍ଦ୍ର ଗୀତାବଳୀ (ଓଡ଼ିଶୀ ଭାଗ)
# କବିଚନ୍ଦ୍ର ଗୀତାବଳୀ (ଲଘୁ ସଂଗୀତ ଭାଗ)
# କବିଚନ୍ଦ୍ର ଗୀତାବଳୀ (ଭଜନ ଓ ଜଣାଣ)
# କବିଚନ୍ଦ୍ର ଗୀତାବଳୀ (ପଲ୍ଲୀଗୀତ ଭାଗ)
# କବିଚନ୍ଦ୍ର ଗୀତାବଳୀ (କୀର୍ତ୍ତନ ଭାଗ)
# ସଙ୍ଗୀତ ଓ ହାର୍ମୋନିୟମ ଶିକ୍ଷା
# ପିଲାଙ୍କ ସଙ୍ଗୀତ ଶିକ୍ଷା
# ଓଡ଼ିଶୀ ସଙ୍ଗୀତର ରୂପରେଖ
# ରକ୍ତ ଝଙ୍କାର
# ବରଣ ଡାଲା
# ସପ୍ତସୁରୀ
# ସୁରଲେଖା (ଗୀତ ଓ ସ୍ୱରଲିପି)
# ଚମ୍ପୂ-ସ୍ୱରଲିପି
# ଆମ ଓଡ଼ିଆ ସଙ୍ଗୀତ

## ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ରକୁ ଅବଦାନ
କାଳୀଚରଣ ପଟ୍ଟନାୟକ ଓଡ଼ିଆ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ଲଳିତା (୧୯୪୯) ଓ ମାଟିର ମଣିଷ (୧୯୬୭) ପାଇଁ ଗୀତ ରଚନା କରିଥିଲେ। ସେ ଲଳିତା କଥାଚିତ୍ରର ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ଥିଲେ।

## ପୁରସ୍କାର ଓ ସମ୍ମାନ
ଗଜପତି ରାମଚନ୍ଦ୍ର ଦେବଙ୍କର ରାଜଦରବାରରେ ଏକଦା ସଭାକବି ଓ ରାଜ-ସଙ୍ଗୀତଜ୍ଞ ପଦବୀ ଅଳଂକୃତ କରିଥିବା କାଳୀଚରଣ ଗଜପତିଙ୍କଦ୍ୱାରା ୧୯୨୬ ମସିହା ସୁନିଆଁ ଦିନ କବିଚନ୍ଦ୍ର ଉପାଧିରେ ଭୂଷିତ ହେବା ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ମହାପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କର ଚାମର ସେବା ଓ ବୈଷ୍ଣବାଗ୍ନି ପ୍ରାପ୍ତ ହେବା ପାଇଁ ସ୍ୱୀକୃତି ଓ ଆଜ୍ଞା ଦେଇଥିଲେ । ଏହାପରେ ୧୯୪୪ ମସିହାରେ ଉତ୍କଳ ସାହିତ୍ୟ ସମାଜଦ୍ୱାରା "ନାଟ୍ୟାଚାର୍ଯ୍ୟ', କେନ୍ଦ୍ର ସାହିତ୍ୟ ଏକାଡ଼େମୀ ପକ୍ଷରୁ ସମ୍ମାନଜନକ ଫେଲୋସିପ୍, ୧୯୭୫ ମସିହାରେ ସମ୍ବଲପୁର ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟଦ୍ୱାରା ଡି.ଲିଟ୍ ଉପାଧି ଓ ୧୯୭୭ ମସିହାରେ ଆତ୍ମଜୀବନୀ ଗ୍ରନ୍ଥ-କୁମ୍ଭାର ଚକ ପାଇଁ କେନ୍ଦ୍ର ସାହିତ୍ୟ ଏକାଡ଼େମୀଦ୍ୱାରା ପୁରସ୍କୃତ ହୋଇଥିଲେ । ୧୯୭୪ ମସିହାରେ ଭାରତ ସରକାରଙ୍କଦ୍ୱାରା ପ୍ରଦତ୍ତ "ପଦ୍ମଶ୍ରୀ' ସମ୍ମାନ (ଯୁଗ୍ମ ବିଜେତା)କୁ ସେ ପ୍ରତ୍ୟାଖ୍ୟାନ କରିଥିଲେ  ।

* କେନ୍ଦ୍ର ସାହିତ୍ୟ ଏକାଡ଼େମୀ ପୁରସ୍କାର, ୧୯୭୭
* ଡି ଲିଟ, ୧୯୭୫
* ଫେଲୋସିପ୍‍ (ରତ୍ନ ସଦସ୍ୟ)- କେନ୍ଦ୍ର ସଂଗୀତ ନାଟକ ଏକାଡେମୀ ୧୯୬୮
* ନାଟ୍ୟାଚାର୍ଯ୍ୟ, ୧୯୪୪ - ଉତ୍କଳ ସାହିତ୍ୟ ସମାଜ
* କବିଚନ୍ଦ୍ର, ୧୯୨୬ 
* ପଦ୍ମଶ୍ରୀ ପୁରସ୍କାର ସେ ପ୍ରତ୍ୟାଖ୍ୟାନ କରିଥିଲେ

କାଳୀଚରଣ ୧୯୭୮ ମସିହା ଜୁଲାଇ ୨୪ ତାରିଖରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ ।

## ରେକର୍ଡ଼ କରିଥିବା ଗୀତ
ଚାକିରି ଝକମାରି ଗୀତଟି ବିଷୟରେ କବିଚନ୍ଦ୍ର ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ନିଜ ଆତ୍ମଜୀବନୀ *କୁମ୍ଭାରଚକ*ରେ ଲେଖିଛନ୍ତି ।

## ଆଧାର
ଶ୍ରେଣୀ:୧୮୯୭ ଜନ୍ମ
ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୭୮ ମୃତ୍ୟୁ
ଶ୍ରେଣୀ: ଖୋର୍ଦ୍ଧା ଜିଲ୍ଲାର ଲୋକ
ଶ୍ରେଣୀ:ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟିକ
ଶ୍ରେଣୀ:ଓଡ଼ିଆ ନାଟ୍ୟକାର