open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ସ୍ମିତା ବକ୍ସି

**ସ୍ମିତା ବକ୍ସି** ଜଣେ ଭାରତୀୟ ରାଜନୀତିଜ୍ଞ । ୨୦୧୧ ଓ ୨୦୧୬ ପଶ୍ଚିମ ବଙ୍ଗ ବିଧାନ ସଭା ନିର୍ବାଚନରେ, ସେ ଜୋରାସଙ୍କୋ ବିଧାନ ସଭା ନିର୍ବାଚନ ମଣ୍ଡଳୀରୁ ଦୁଇଥର ପଶ୍ଚିମ ବଙ୍ଗ ବିଧାନ ସଭାକୁ ନିର୍ବାଚିତ ହୋଇଥିଲେ ।

## ଆଧାର 
* 
* 

## ବାହାର ଲିଙ୍କ୍ 
*West Bengal Legislative Assembly

ଶ୍ରେଣୀ:ପଶ୍ଚିମ ବଙ୍ଗର ଲୋକ
ଶ୍ରେଣୀ:ତୃଣମୂଳ କଂଗ୍ରେସ ରାଜନୀତିଜ୍ଞ
ଶ୍ରେଣୀ:ଜୀବିତ ବ୍ୟକ୍ତି
ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୫୧ ଜନ୍ମ
କେ. ବାଳଭାରତୀ

**କେ. ବାଳଭାରତୀ** ଜଣେ ଭାରତୀୟ ରାଜନୀତିଜ୍ଞ । ସେ ଭାରତୀୟ କମ୍ୟୁନିଷ୍ଟ ପାର୍ଟି (ମାର୍କ୍ସବାଦୀ)ର ଜଣେ ରାଜନୀତିଜ୍ଞ ଭାବରେ ତାମିଲନାଡ଼ୁ ରାଜନୀତିରେ ସକ୍ରିୟ ଥିଲେ ଏବଂ ୨୦୦୧ ମସିହାରୁ ୨୦୧୬ ଯାଏଁ ତାମିଲାନଡ଼ୁ ବିଧାନ ସଭାକୁ ୩ ଥର ବିଧାୟିକା ଭାବରେ ନିର୍ବାଚିତ ହୋଇଥିଲେ ।

୨୦୧୬ ମସିହାରେ, ସେ ରାଜନୀତିରେ ସନ୍ୟାସ ନେଇଥିଲେ ଏବଂ ସେ ଜିତୁଥିବା ଡିଣ୍ଡିଗୁଲ ବିଧାନ ସଭା ଆସନରୁ ଏଡିଏମ୍‌କେ ଦଳର ପ୍ରାର୍ଥୀ ବିଜୟୀ ହୋଇ ତାମିଲନାଡ଼ୁ ବିଧାନ ସଭାକୁ ନିର୍ବାଚିତ ହୋଇଥିଲେ ।

## ଆଧାର 
ଶ୍ରେଣୀ:ଭାରତୀୟ କମ୍ୟୁନିଷ୍ଟ ପାର୍ଟି (ମାର୍କ୍ସବାଦୀ) ରାଜନୀତିଜ୍ଞ
ଶ୍ରେଣୀ:ତାମିଲନାଡ଼ୁର ଲୋକ
ଶ୍ରେଣୀ:ଜୀବିତ ବ୍ୟକ୍ତି
ପ୍ରତିମା ଭୌମିକ

**ପ୍ରତିମା ଭୌମିକ** (ଜନ୍ମ: ୨୮ ମେ ୧୯୬୯) ହେଲେ ତ୍ରିପୁରାର ଜଣେ ଭାରତୀୟ ରାଜନେତ୍ରୀ। ସେ ୭ ଜୁଲାଇ ୨୦୨୧ ଠାରୁ ୧୧ ଜୁନ ୨୦୨୪ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୋଦି ମନ୍ତ୍ରିମଣ୍ଡଳରେ( ଦ୍ଵିତୀୟ) ସାମାଜିକ ନ୍ୟାୟ ଓ ସଶକ୍ତିକରଣ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟରେ ରାଜ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ (Minister of State) ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟରତ ଥିଲେ।

## ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନ ଓ ଶିକ୍ଷା 
ପ୍ରତିମା ଭୌମିକ ତ୍ରିପୁରାର ସିପାହିଜଳା ଜିଲ୍ଲାର ବର୍ନାରାୟଣ ଗ୍ରାମରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ସେ ଦିବଙ୍ଗତ ଦେବେନ୍ଦ୍ର କୁମାର ଭୌମିକଙ୍କ କନ୍ୟା। ୧୯୯୧ ମସିହାରେ ସେ ଅଗରତଳାର ଉଇମେନ୍ସ କଲେଜରୁ ବାୟୋ-ସାଇନ୍ସରେ ସ୍ନାତକ ଡିଗ୍ରୀ ଲାଭ କରିଥିଲେ। ଏହି କଲେଜ ତ୍ରିପୁରା ବିଶ୍ଵବିଦ୍ୟାଳୟ ସହ ଅନୁବନ୍ଧିତ।

## ରାଜନୈତିକ ଜୀବନ 
### ଲୋକସଭା ନିର୍ବାଚନ 
୨୦୧୯ ମସିହାରେ ପ୍ରତିମା ଭୌମିକ ଭାରତୀୟ ଜନତା ପାର୍ଟି ପକ୍ଷରୁ ତ୍ରିପୁରା ପଶ୍ଚିମ ଲୋକସଭା ଆସନରୁ ନିର୍ବାଚିତ ହୋଇଥିଲେ। ସେ ବର୍ତ୍ତମାନ ସାଂସଦ ଏବଂ କମ୍ୟୁନିଷ୍ଟ ପାର୍ଟି ଅଫ ଇଣ୍ଡିଆ (Marxist) ପ୍ରାର୍ଥୀ ସଙ୍କର ପ୍ରସାଦ ଦତ୍ତ ଓ କଂଗ୍ରେସ ପ୍ରାର୍ଥୀ ସୁବଲ ଭୌମିକଙ୍କୁ ବିଶାଳ ମତାନ୍ତରରେ ପରାଜିତ କରିଥିଲେ।

୨୦୨୩ ମସିହାରେ ସେ ଧନପୁର ବିଧାନସଭା ଆସନରୁ ତ୍ରିପୁରା ବିଧାନ ସଭାର ସଦସ୍ୟ ଭାବେ ନିର୍ବାଚିତ ହୋଇଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଲୋକସଭା ସଦସ୍ୟପଦ ଓ ମନ୍ତ୍ରୀ ପଦବୀ ରଖିବା ପାଇଁ କିଛି ଦିନ ପରେ ପଦତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ। ୨୦୧୬ ଠାରୁ ସେ ତ୍ରିପୁରାରେ ବିଜେପିର ରାଜ୍ୟ ସାଧାରଣ ସଚିବ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି।

### ଲୋକସଭା ହୁଇପ୍ 
ପ୍ରତିମା ଭୌମିକଙ୍କୁ ବିଜେପିର ଲୋକସଭା ହୁଇପ୍ ତାଲିକାରେ ସମ୍ମିଳିତ କରାଯାଇଥିଲା।

### ସାଂସଦ ଭାବେ 
ସେ ତ୍ରିପୁରା ପଶ୍ଚିମରୁ 17ତମ ଲୋକସଭାକୁ ନିର୍ବାଚିତ ହୋଇଥିଲେ। ନିର୍ବାଚନ ଫଳ ଘୋଷଣା ପରେ ସେ କହିଥିଲେ ଯେ ସେ ରାଜ୍ୟର ସମଗ୍ର ଉନ୍ନତି ପାଇଁ କାମ କରିବେ ଏବଂ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ନରେନ୍ଦ୍ର ମୋଦୀ ଓ ପାର୍ଟି ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ଅମିତ ସାହାଙ୍କ ଉନ୍ନୟନ ମନ୍ତ୍ର ଲୋକକଳ୍ୟାଣର ଦିଗଦର୍ଶନ ହେବ।

ସେ 5,73,532 ମତ (ମୋଟ ବୈଧ ମତର 51.77 ଶତଂଶ) ପାଇ ତ୍ରିପୁରା ପଶ୍ଚିମ ଆସନ ଜିତିଥିଲେ ଏବଂ କଂଗ୍ରେସ ପ୍ରାର୍ଥୀ ସୁବଲ ଭୌମିକଙ୍କୁ 3,05,689 ମତରେ ପରାଜିତ କରିଥିଲେ। ସେ ତ୍ରିପୁରାରୁ ଦ୍ୱିତୀୟ ମହିଳା ଲୋକସଭା ସଦସ୍ୟ; ପୂର୍ବରୁ କଂଗ୍ରେସର ବିଭୁ କୁମାରୀ ଦେବୀ ୧୯୯୧ ମସିହାରେ ଜିତିଥିଲେ।

### ଲୋକସଭା ସ୍ଥାୟୀ ସମିତି 
* ଖାଦ୍ୟ, ଉପଭୋକ୍ତା କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ସାର୍ବଜନିକ ବଣିଜ୍ୟ ବିତରଣ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ସ୍ଥାୟୀ ସମିତିର ସଦସ୍ୟ
* ସଭା ବୈଠକରୁ ସଦସ୍ୟମାନଙ୍କ ଅନୁପସ୍ଥିତି ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ସମିତିର ସଦସ୍ୟ

### ପ୍ରଥମ ଦରମାର ଅବଦାନ 
ତ୍ରିପୁରା ପଶ୍ଚିମର ସାଂସଦ ଭାବେ ପ୍ରତିମା ଭୌମିକ ତାଙ୍କ ପ୍ରଥମ ମାସର ଦରମାରୁ 1,00,000 ଟଙ୍କା ଆସମ ବନ୍ୟା ପୀଡ଼ିତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦାନ କରିଥିଲେ। ସେହି ବନ୍ୟାରେ ଅନେକ ଜିଲ୍ଲାର ହଜାର ହଜାର ଗ୍ରାମ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ଅନେକ ଲୋକ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ।

### କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ମନ୍ତ୍ରୀ 
ମନ୍ତ୍ରିମଣ୍ଡଳ ପୁନର୍ଗଠନ ସମୟରେ ସେ ସାମାଜିକ ନ୍ୟାୟ ଓ ସଶକ୍ତିକରଣ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟରେ ରାଜ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ। ସେ ତ୍ରିପୁରାରୁ ପ୍ରଥମ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ମନ୍ତ୍ରୀ ହେବାର ସମ୍ମାନ ଅର୍ଜନ କରିଥିଲେ।
## ଆଧାର 
ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୬୯ ଜନ୍ମ
ଗାଇସିଲେଟ

**ଗାଇସିଲେଟ** ଏକ ଗାଁ ଯାହାକି ଓଡିଶା ରାଜ୍ୟ ର ବରଗଡ ଜିଲ୍ଲା ରେ ଅବସ୍ଥିତ | 

=ଆଧାର=
ଡିଆନା ଏଡୁଲଜି

ଡିଆନା ଏଡୁଲଜି (ଜନ୍ମ: ୨୬ ଜାନୁଆରୀ ୧୯୫୬) ଜଣେ ଭାରତୀୟ ପୂର୍ବତନ କ୍ରିକେଟର ଅଟନ୍ତି। ସେ ମୁମ୍ବାଇରେ ଏକ ପାର୍ସୀ ପରିବାରରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ , ସେ କମ୍ ବୟସରେ ଖେଳ ପ୍ରତି ଆକର୍ଷିତ ହୋଇଥିଲେ। ସେ ଯେଉଁ ରେଳବାଇ କଲୋନୀରେ ରହୁଥିଲେ ସେଠାରେ ଟେନିସ୍ ବଲ୍ ସହିତ କ୍ରିକେଟ୍ ଖେଳି ବଡ଼ ହୋଇଥିଲେ। ତା'ପରେ ସେ କ୍ରିକେଟ୍ ପ୍ରତି ସ୍ୱୀକୃତି ପାଇବା ପୂର୍ବରୁ ଜୁନିଅର ଜାତୀୟ ସ୍ତରରେ ବାସ୍କେଟବଲ୍ ଏବଂ ଟେବୁଲ୍ ଟେନିସ୍ ଖେଳିଥିଲେ । ପୂର୍ବତନ ଟେଷ୍ଟ କ୍ରିକେଟର ଲାଲା ଅମରନାଥଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆୟୋଜିତ ଏକ କ୍ରିକେଟ୍ ଶିବିରରେ, ସେ ତାଙ୍କର ଦକ୍ଷତାକୁ ନିଖୁଣ କରିଥିଲେ। ସେତେବେଳେ ଭାରତରେ ମହିଳା କ୍ରିକେଟ୍ ଅଧିକ ଲୋକପ୍ରିୟ ହେଉଥିଲା। ଡିଆନା ରେଳବାଇ ଏବଂ ତା'ପରେ ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟ କ୍ରିକେଟ୍ ଦଳ ପାଇଁ ଖେଳିଥିଲେ ଯେଉଁଠାରେ ସେ ଜଣେ ସଫଳ ସ୍ଲୋ ବାମହାତୀ ଅର୍ଥୋଡକ୍ସ ବୋଲର ଥିଲେ। ସେ ୧୯୭୫ ମସିହାରେ ତାଙ୍କର ପ୍ରଥମ ସିରିଜ୍ ଖେଳିଥିଲେ। ୧୯୭୮ ମସିହାରେ ତାଙ୍କୁ ଦଳର ଅଧିନାୟକ କରାଯାଇଥିଲା। ସେ ଟେଷ୍ଟରେ ତୃତୀୟ ସର୍ବାଧିକ ୱିକେଟ୍ ନେଇଥିବା ଖେଳାଳି ରହିଛନ୍ତି।

୧୯୮୬ ମସିହାରେ ଇଂଲଣ୍ଡ ଗସ୍ତରେ ଭାରତର ଅଧିନାୟକତ୍ୱ ସମୟରେ ଏଡୁଲଜିଙ୍କୁ ଲର୍ଡସ୍ ପାଭିଲିୟନ୍ ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ମନା କରାଯାଇଥିଲା। ସେ ଏମସିସି ( ମେରିଲେବୋନ୍ କ୍ରିକେଟ୍ କ୍ଲବ୍ ) ଏହାର ନାମ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରି ଏମସିପି ରଖିବା ଉଚିତ ବୋଲି ମତ ଦେଇଥିଲେ।

ଅଣଆନୁଷ୍ଠାନିକ ଭାବରେ, ଏଡୁଲଜି ୧୦୦ ମହିଳା 'ଟେଷ୍ଟ ୱିକେଟ୍' ନେଇଥିବା ପ୍ରଥମ ବୋଲର ହୋଇଥିଲେ , କିନ୍ତୁ ଏହି ଟେଷ୍ଟ୍ ମଧ୍ୟରୁ କିଛିକୁ ପରେ ଅଣଆନୁଷ୍ଠାନିକ ଭାବରେ ବିବେଚନା କରାଯାଇଥିଲା। ସରକାରୀ ରେକର୍ଡ ଅନୁଯାୟୀ, ସେ ୬୩ ମହିଳା ଟେଷ୍ଟ ୱିକେଟ୍ ନେଇଥିଲେ, ଯାହା ଜଣେ ଭାରତୀୟ ଖେଳାଳିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସର୍ବାଧିକ ଏବଂ ମ୍ୟାରୀ ଡୁଗନ୍ ଏବଂ ବେଟି ୱିଲସନ୍ ପରେ ତୃତୀୟ ସର୍ବାଧିକ ଅଟେ । ମହିଳା ଟେଷ୍ଟ ଇତିହାସରେ ଯେକୌଣସି ମହିଳା କ୍ରିକେଟରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସର୍ବାଧିକ ବଲ୍ ଦେବାର ରେକର୍ଡ ତାଙ୍କ ନାମରେ ଅଛି (5098+)। ସେ ୧୨୦ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ୱିକେଟ୍ ନେଇଥିଲେ, ଯାହା ତାଙ୍କ ଅବସର ସମୟରେ ଜଣେ ମହିଳା କ୍ରିକେଟରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସର୍ବାଧିକ ଥିଲା।

## ସମ୍ମାନ
ଡାଏନା ୧୯୮୩ ମସିହାରେ ଭାରତର ସେତେବେଳର ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ କ୍ରୀଡା ସମ୍ମାନ, ଅର୍ଜୁନ ପୁରସ୍କାର ପାଇଥିଲେ । ଭାରତ ସରକାର ୨୦୦୨ ମସିହାରେ ତାଙ୍କୁ ପଦ୍ମଶ୍ରୀର ନାଗରିକ ସମ୍ମାନ ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲେ। ସେହି ବର୍ଷ, ଭାରତୀୟ ମହିଳା କ୍ରିକେଟରେ ତାଙ୍କର ଅବଦାନ ପାଇଁ କାଷ୍ଟ୍ରୋଲ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନିତ କରାଯାଇଥିଲା । ସେ ପ୍ରଥମ ଭାରତୀୟ ମହିଳା କ୍ରିକେଟର ଥିଲେ ଯାହାକୁ ଏକ ମ୍ୟାଚ୍ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ତାଙ୍କୁ ୩୦ ଜାନୁଆରୀ ୨୦୧୭ରେ ଭାରତର ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟ ଦ୍ୱାରା ବିସିସିଆଇ ପ୍ରଶାସନ ପ୍ୟାନେଲରେ ନିଯୁକ୍ତ କରାଯାଇଥିଲା। ସେ ବିସିସିଆଇ ଚୟନ ପ୍ୟାନେଲରେ ନିଯୁକ୍ତ ପ୍ରଥମ ମହିଳା ହୋଇଥିଲେ। ୨୦୨୩ ମସିହାରେ, ତାଙ୍କୁ ଆଇସିସି କ୍ରିକେଟ ହଲ୍ ଅଫ୍ ଫେମରେ ସାମିଲ କରାଯାଇଥିଲା ।

## ଆଧାର
ଶ୍ରେଣୀ:ମହିଳା ଖେଳାଳି
ଶ୍ରେଣୀ:ପଦ୍ମଶ୍ରୀ ସମ୍ମାନିତ
ଲିପନ ସାହୁ

**ଲିପନ ସାହୁ** ଜଣେ ଓଡ଼ିଆ ଅଭିନେତା । ସେ ଅଭିନେତ୍ରୀ ନିକିତାଙ୍କୁ ୨୦୧୭ ମସିହାରେ ବିବାହ କରିଥିଲେ ଏବଂ ୨୦୧୯ ମସିହାରେ ତାଙ୍କର ହତ୍ୟା କରିଥିଲେ ।  ନିକିତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ତାଙ୍କୁ ଲିପନ ହତ୍ୟା କରିଥିବା ନିକିତାଙ୍କ ବାପା ଅଭିଯୋଗ କରିଥିଲେ । ୨୭ ଫେବୃଆରୀ ୨୦୨୬ରେ କଟକ ତୃତୀୟ ଅତିରିକ୍ତ ଦୌରା ଜଜ୍ ଅଦାଲତ ବିଚାରପତି ଲକ୍ଷ୍ମୀନାରାୟଣ ରାୟଚୌଧୁରୀ ଏହି ମାମଲାର ଶୁଣାଣି କରି ଆଇପିସିର ଦଫା ୩୦୨ରେ ଲିପନକୁ ଦୋଷୀ ସାବ୍ୟସ୍ତ କରି ଆଜୀବନ ସଶ୍ରମ କାରାଦଣ୍ଡ ସହିତ ୨୦ ହଜାର ଟଙ୍କା ଜରିମାନା କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କ ବାପା ଲିଙ୍ଗରାଜ ସାହୁ ଓ ମାଆ କୁନ୍ତଳା ସାହୁଙ୍କୁ ଅଦାଲତ ଉପଯୁକ୍ତ ପ୍ରମାଣ ଅଭାବରୁ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷରେ ଖଲାସ କରିଥିଲେ ।

## ଅଭିନୀତ ଧାରାବାହିକ
## ଆଧାର
## ବାହାର ଆଧାର
* 

ଶ୍ରେଣୀ:ଓଡ଼ିଆ ଲୋକ
ଶ୍ରେଣୀ:ଓଡ଼ିଆ ଦୂରଦର୍ଶନ ଅଭିନେତା
ଶ୍ରେଣୀ:ଜୀବିତ ବ୍ୟକ୍ତି
କିରଣ ଖେର

**କିରଣ ଖେର** ଜଣେ ଭାରତୀୟ ଅଭିନେତ୍ରୀ ଏବଂ ରାଜନେତ୍ରୀ ଅଟନ୍ତି। ବର୍ତ୍ତମାନ ସେ ଚଣ୍ଡୀଗଡ଼ ସଂସଦୀୟ କ୍ଷେତ୍ରରୁ ସାଂସଦ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟରତ। ସେ ଅଭିନେତା ଅନୁପମ ଖେରଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ।

## ରାଜନୈତିକ ଜୀବନ 
ବର୍ଷ ୨୦୧୪ରେ ଲୋକସଭା ନିର୍ବାଚନରେ ଭାଗ ନେଇ କିରଣ ଖେର ସକ୍ରିୟ ରାଜନୀତିରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ। ଭାରତୀୟ ଜନତା ପାର୍ଟି (ବିଜେପି) ଟିକେଟରେ ସେ ଚଣ୍ଡୀଗଡ଼ରୁ ପ୍ରତିଯୋଗିତା କରିଥିଲେ ଏବଂ କଂଗ୍ରେସ ପ୍ରାର୍ଥୀ ପବନ ବନ୍ସଲ ଓ ଆମ ଆଦମୀ ପାର୍ଟି (AAP) ପ୍ରାର୍ଥୀ ଏବଂ ବଲିଉଡ୍ ଅଭିନେତ୍ରୀ ଗୁଲ ପନାଗଙ୍କୁ ପରାଜିତ କରି ବିଜୟୀ ହୋଇଥିଲେ।

## ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଜୀବନ 
କିରଣ ଖେରଙ୍କ ଜନ୍ମ ୧୪ ଜୁନ ୧୯୫୫ରେ ପଞ୍ଜାବରେ ହୋଇଥିଲା । ଜନ୍ମ ପରେ ତାଙ୍କ ପରିବାର ଚଣ୍ଡୀଗଡ଼କୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତର ହୋଇଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କର ଲାଳନ-ପାଳନ ହୋଇଥିଲା। ତାଙ୍କ ପ୍ରାଥମିକ ଶିକ୍ଷା ଚଣ୍ଡୀଗଡ଼ରେ ସମ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ପଞ୍ଜାବ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟର ଇଣ୍ଡିଆନ ଥିଏଟର ବିଭାଗରୁ ସେ ସ୍ନାତକ ଡିଗ୍ରୀ ଲାଭ କରିଥିଲେ।

ତାଙ୍କର ପ୍ରଥମ ବିବାହ ମୁମ୍ବାଇରେ ରହୁଥିବା ଉଦ୍ୟୋଗପତି ଗୌତମ ବେରୀଙ୍କ ସହିତ ହୋଇଥିଲା, କିନ୍ତୁ ପରେ ତାଙ୍କ ଦୁହିଁଜଣଙ୍କ ବିବାହ ବିଚ୍ଛେଦ ହୋଇଥିଲା। ୧୯୮୫ ମସିହାରେ ସେ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ଅଭିନେତା ଅନୁପମ ଖେରଙ୍କ ସହ ବିବାହ କରିଥିଲେ। ପ୍ରଥମ ପତିଠାରୁ ତାଙ୍କର ଜଣେ ପୁତ୍ର ଅଛନ୍ତି, ଯାହାଙ୍କ ନାମ ସିକନ୍ଦର ଖେର।

## ସାମାଜିକ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସକ୍ରିୟତା 
କିରଣ ଖେର ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ସାମାଜିକ କାର୍ଯ୍ୟସମୂହ ସହିତ ଜଡିତ ଅଟନ୍ତି। ସେ ଭ୍ରୂଣହତ୍ୟା ବିରୋଧୀ ଅଭିଯାନ “ଲାଡ଼ଲୀ”ରେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ଏହାସହିତ ସେ “ରୋକୋ କ୍ୟାନ୍ସର” ଅଭିଯାନରେ ମଧ୍ୟ ଜଡ଼ିତ ଥିଲେ।

୨୦୦୯ ମସିହାରେ ସେ ଭାରତୀୟ ଜନତା ପାର୍ଟି (BJP)ରେ ଯୋଗଦେଇଥିଲେ ଏବଂ ସମଗ୍ର ଦେଶରେ ପାର୍ଟି ପାଇଁ ପ୍ରଚାର କରିଥିଲେ। ୨୦୧୧ ମସିହାରେ ଚଣ୍ଡୀଗଡ଼ ନଗର ନିଗମ ନିର୍ବାଚନରେ ସେ ପାର୍ଟି ପାଇଁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ସେହି ଅବଧିରେ ସେ ଅନ୍ନା ହଜାରେଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଚାଳିତ ଦୁର୍ନୀତି ବିରୋଧୀ ଆନ୍ଦୋଳନକୁ ସମର୍ଥନ କରିଥିଲେ। ପରେ ଯେତେବେଳେ କିଛି ସଦସ୍ୟ ଆମ ଆଦମୀ ପାର୍ଟି (AAP) ଗଠନ କରିଥିଲେ, ସେ ଏହାର ବିରୋଧ କରିଥିଲେ।

## ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ଜୀବନ 
କିରଣ ଖେର ୧୯୮୩ ମସିହାରେ ପଞ୍ଜାବୀ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର “ଆସରା ପ୍ୟାର ଦା” ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ଜୀବନ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ। ୧୯୯୬ ମସିହାରେ ସେ “ସରଦାରୀ ବେଗମ” ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରରେ ଅମରୀଶ ପୁରୀଙ୍କ ସହ ଅଭିନୟ କରିଥିଲେ, ଯାହା ବହୁ ଚର୍ଚ୍ଚିତ ହୋଇଥିଲା।

୨୦୦୨ ମସିହାରେ ସଞ୍ଜୟ ଲୀଳା ଭଂସାଳୀଙ୍କ “ଦେବଦାସ” ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରରେ ତାଙ୍କ ଅଭିନୟ ବିଶେଷ ପ୍ରଶଂସା ଲାଭ କରିଥିଲା। ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ସେ ଅନେକ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରରେ ମାତୃ ଚରିତ୍ରରେ ଅଭିନୟ କରିଥିଲେ, ଯାହା ଦର୍ଶକମାନଙ୍କ ମନକୁ ଛୁଇଁଥିଲା।

## ଚଲଚ୍ଚିତ୍ର ସୂଚୀ 
### ଟେଲିଭିଜନ ସୂଚୀ
## ପୁରସ୍କାର ଏବଂ ସମ୍ମାନ 
* ୧୯୯୭: ଜାତୀୟ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ପୁରସ୍କାର (ସରଦାରୀ ବେଗମ)
* ୨୦୦୦: ଜାତୀୟ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ପୁରସ୍କାର – ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଅଭିନେତ୍ରୀ (ବାରିୱାଲୀ)
* ୨୦୦୩: IIFA ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ସହଅଭିନେତ୍ରୀ ପୁରସ୍କାର (ଦେବଦାସ)
* ୨୦୦୩: ଲୋକାର୍ନୋ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଫିଲ୍ମ ଫେଷ୍ଟିଭାଲ – ବ୍ରୋଞ୍ଜ ଲେପାର୍ଡ ପୁରସ୍କାର (ସାଇଲେଣ୍ଟ ୱାଟର)
* ୨୦୦୩: କରାଚି ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଫିଲ୍ମ ଫେଷ୍ଟିଭାଲ – ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଅଭିନେତା (ମୁଖ୍ୟ ଭୂମିକା) (ସାଇଲେଣ୍ଟ ୱାଟର)
* ୨୦୦୬: ଷ୍ଟାର୍ ସ୍କ୍ରିନ୍ ପୁରସ୍କାର – ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ସହଅଭିନେତ୍ରୀ (ରଙ୍ଗ ଦେ ବସନ୍ତୀ)
* ୨୦୧୦: ଅପ୍ସରା ପୁରସ୍କାର – ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ସହଅଭିନେତ୍ରୀ (କୁର୍ବାନ)
* ୨୦୧୧: କଲର୍ସ ଗୋଲ୍ଡେନ୍ ପେଟାଲ୍ ପୁରସ୍କାର – ସବୁଠୁ ମନୋରଞ୍ଜକ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱ
* ୨୦୧୨: କଲର୍ସ ଗୋଲ୍ଡେନ୍ ପେଟାଲ୍ ପୁରସ୍କାର – ସବୁଠୁ ଦିଲଦାର ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱ

## ଆଧାର 
ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୫୫ ଜନ୍ମ
ଶୁଭାଙ୍ଗୀ କୁଲକର୍ଣ୍ଣି

ଶୁଭାଙ୍ଗୀ କୁଲକର୍ଣ୍ଣି (ଜନ୍ମ ୧୯ ଜୁଲାଇ ୧୯୫୯) ଜଣେ ପୂର୍ବତନ ଭାରତୀୟ କ୍ରିକେଟର ଏବଂ ଖେଳର ସବୁଠାରୁ ସଫଳ ପ୍ରଶାସକଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ଅଟନ୍ତି। ସେ ୧୯୮୫ ମସିହାରେ ଭାରତର ସର୍ବୋଚ୍ଚ କ୍ରୀଡ଼ା ସମ୍ମାନ, ଅର୍ଜୁନ ପୁରସ୍କାର ପାଇଥିଲେ। ୨୦୦୬ ମସିହାରେ WCAI କୁ BCCI ରେ ଏକାଠି କରାଯିବା ସମୟରେ ସେ ଭାରତୀୟ ମହିଳା କ୍ରିକେଟ ସଂଘ (WCAI) ର ସଚିବ ଥିଲେ।

ସେ ଜଣେ ଲେଗ୍-ସ୍ପିନର ଏବଂ ଜଣେ ଉପଯୋଗୀ ନିମ୍ନ କ୍ରମ ବ୍ୟାଟ୍ସମ୍ୟାନ୍ ଥିଲେ । ସେ ମହିଳା ଘରୋଇ କ୍ରିକେଟରେ ମହାରାଷ୍ଟ୍ର ମହିଳା କ୍ରିକେଟ ଦଳର ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରିଥିଲେ ଏବଂ ୧୯୭୬ ମସିହାରେ ୱେଷ୍ଟଇଣ୍ଡିଜ୍ ମହିଳା କ୍ରିକେଟ ଦଳ ବିପକ୍ଷରେ ଭାରତ ମହିଳା କ୍ରିକେଟ ଦଳର ପ୍ରଥମ ମହିଳା କ୍ରିକେଟ ସିରିଜରେ ତାଙ୍କର ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଡେବ୍ୟୁ କରିଥିଲେ । ସେ ତାଙ୍କ ବୋଲିଂର ପ୍ରଥମ ଇନିଂସରେ ପାଞ୍ଚଟି ୱିକେଟ୍ ହାସଲ କରିଥିଲେ, ଏହି ସଫଳତା ସେ ତାଙ୍କ କ୍ୟାରିୟରରେ ଖେଳିଥିବା ୧୯ଟି ଟେଷ୍ଟରେ ଆହୁରି ଚାରି ଥର ପୁନରାବୃତ୍ତି କରିବେ।

ଶୁଭାଙ୍ଗୀ କୁଲକର୍ଣ୍ଣି ୫ଟି ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଗସ୍ତରେ ୨୭ଟି ODI ଖେଳିଛନ୍ତି:

* ୧୯୭୮ ମହିଳା କ୍ରିକେଟ ବିଶ୍ୱକପ୍ (୨ ମ୍ୟାଚ୍)
* ୧୯୮୨ ମହିଳା କ୍ରିକେଟ ବିଶ୍ୱକପ୍ (୧୨ ମ୍ୟାଚ୍)
* ୧୯୮୩/୮୪ ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆ ମହିଳା ଭାରତରେ (୪ ମ୍ୟାଚ୍)
* ୧୯୮୪/୮୫ ଭାରତରେ ନ୍ୟୁଜିଲ୍ୟାଣ୍ଡ ମହିଳା (୬ ମ୍ୟାଚ୍)
* ୧୯୮୬ ଇଂଲଣ୍ଡରେ ଭାରତ ମହିଳା (୩ ମ୍ୟାଚ୍)
କୁଲକର୍ଣ୍ଣି ତିନୋଟି ଟେଷ୍ଟ ମ୍ୟାଚ୍ (ଇଂଲଣ୍ଡ ବିପକ୍ଷରେ ଗୋଟିଏ ଏବଂ ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆ ବିପକ୍ଷରେ ଦୁଇଟି) ଏବଂ ଇଂଲଣ୍ଡ ବିପକ୍ଷରେ ଗୋଟିଏ ଦିନିକିଆ ମ୍ୟାଚ୍ ରେ ଭାରତର ଅଧିନାୟକତ୍ୱ କରିଥିଲେ।

୧୯୯୧ ମସିହାରେ ଟେଷ୍ଟ କ୍ରିକେଟରୁ ଅବସର ନେବା ପରେ, ସେ ଜଣେ କ୍ରିକେଟ ପ୍ରଶାସକ ହୋଇଗଲେ ଏବଂ ୨୦୦୬ ମସିହାରେ WCAI BCCI ରେ ଏକାଠି ହେବା ପରେ WCAIର ସଚିବ ଥିଲେ। ବର୍ତ୍ତମାନ, ସେ ଏସୀୟ କ୍ରିକେଟ ପରିଷଦର ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରୁଥିବା ICC ମହିଳା କ୍ରିକେଟ କମିଟିର ଅଂଶ ଅଟନ୍ତି।

## ଆଧାର
ସୁସନ ଇଟିଚେରିଆ

ସୁସନ ଇଟିଚେରିଆ (ଜନ୍ମ ୧୯୫୯ ମସିହାରେ କେରଳ, ଭାରତ ) ଜଣେ ପୂର୍ବତନ ଭାରତୀୟ ମହିଳା କ୍ରିକେଟ ଖେଳାଳି, ଯିଏ ୧୯୭୦ ଦଶକରେ ଭାରତୀୟ ମହିଳା କ୍ରିକେଟ ଦଳକୁ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରିଥିଲେ। ସେ ଡାହାଣହସ୍ତୀୟ ବ୍ୟାଟର ଓ ଡାହାଣହସ୍ତୀୟ ମିଡିୟମ୍-ଫାଷ୍ଟ ବୋଲର୍ ଭାବେ ଖେଳୁଥିଲେ। ଭାରତର ପ୍ରଥମ ମହିଳା ଟେଷ୍ଟ କ୍ରିକେଟ ମ୍ୟାଚ୍‌ (୧୯୭୬) ରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିଥିବା ଖେଳାଳିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେ ଜଣେ ଥିଲେ। 

## ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନ
ସୁସନ ଇଟିଚେରିଆଙ୍କ ଜନ୍ମ ଭାରତର କେରଳରେ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ପରେ ସେ ଚେନ୍ନାଇରେ ରହିଥିଲେ। ଛୋଟବେଳୁ ଖେଳକୁ ନେଇ ଆଗ୍ରହୀ ଥିବା ସୁସନ ଅଥ୍ଲେଟିକ୍ସ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କ୍ରୀଡାରେ ମଧ୍ୟ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରୁଥିଲେ। ୧୯୭୦ ଦଶକରେ ତାମିଳନାଡୁରେ ମହିଳା କ୍ରିକେଟ ଉନ୍ନତିର ଆରମ୍ଭ ସମୟରେ ସେ ଏହାର ଅଗ୍ରଣୀ ଖେଳାଳିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜଣେ ଥିଲେ। 

## ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ କ୍ରିକେଟ ଜୀବନ
ସୁସନ ୩୧ ଅକ୍ଟୋବର ୧୯୭୬ ରେ ୱେଷ୍ଟ ଇଣ୍ଡିଜ୍‌ ବିରୋଧରେ ଭାରତ ପକ୍ଷରୁ ଟେଷ୍ଟ ଡେବ୍ୟୁ କରିଥିଲେ, ଯାହା ଭାରତୀୟ ମହିଳା କ୍ରିକେଟ ଇତିହାସର ପ୍ରଥମ ଟେଷ୍ଟ ମ୍ୟାଚ୍‌ ଥିଲା। ସେ ତାଙ୍କ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ କ୍ୟାରିୟରରେ ମୋଟ ୭ଟି ଟେଷ୍ଟ ମ୍ୟାଚ୍ ଓ ୨ଟି ଏକଦିନିଆ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ (ODI) ଖେଳିଥିଲେ। ଟେଷ୍ଟ କ୍ରିକେଟରେ ସେ ୭ଟି ଉଇକେଟ୍ ନେଇଥିଲେ ଏବଂ ଦଳର ବୋଲିଂ ବିଭାଗର ଅଂଶ ଥିଲେ। 

ସେ ସମୟରେ ମହିଳା କ୍ରିକେଟରେ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ସୁବିଧା ନଥିବାରୁ ଖେଳାଳିମାନେ ଅର୍ଥନୈତିକ ଓ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ସମସ୍ୟା ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଉଥିଲେ। ସୁସନ ଇଟିଚେରିଆ ଓ ତାଙ୍କ ସହଖେଳାଳିମାନେ ଅନେକ ସମୟରେ ଅନରିଜର୍ଭ୍‌ ଟ୍ରେନ୍‌ କୋଚ୍‌ରେ ଯାତ୍ରା କରି ଖେଳ ପ୍ରତି ଆଗ୍ରହ ଜାରି ରଖୁଥିଲେ, ଯାହା ସେହି ସମୟର ମହିଳା କ୍ରିକେଟର ସଂଘର୍ଷକୁ ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲା। 

## ପାରିବାରିକ ଜୀବନ
ସୁସନ ଇଟିଚେରିଆଙ୍କ କନ୍ୟା ଦୀପିକା ପାଲ୍ଲିକଲ୍ ଭାରତର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସ୍କ୍ୱାଶ୍‌ ଖେଳାଳି ଅଟନ୍ତି। ଦୀପିକାଙ୍କ ବିବାହ ଭାରତୀୟ କ୍ରିକେଟର ଦିନେଶ କାର୍ତ୍ତିକଙ୍କ ସହ ହୋଇଥିବାରୁ ସୁସନ ଇଟିଚେରିଆ ଓ ଦିନେଶ କାର୍ତ୍ତିକ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ କ୍ରିକେଟ ଖେଳିଥିବା ଶାଶୁ–ଜ୍ୱାଇଁ ଯୁଗଳ ଭାବେ ପରିଚିତ। 

## ଅବଦାନ ଓ ଐତିହ୍ୟ
ଭାରତରେ ମହିଳା କ୍ରିକେଟ ଆରମ୍ଭିକ ଦିନଗୁଡ଼ିକରେ ସୁସନ ଇଟିଚେରିଆଙ୍କ ଅବଦାନ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। ସେ ଜଣେ ସେହି ପିଢ଼ିର ଖେଳାଳି ଯେଉଁମାନେ ସୀମିତ ସୁବିଧା ସତ୍ତ୍ୱେ ଭାରତୀୟ ମହିଳା କ୍ରିକେଟର ଭିତ୍ତି ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ। ଆଜିର ପେଶାଦାର ମହିଳା କ୍ରିକେଟ ଉନ୍ନତି ପଛରେ ସେମାନଙ୍କ ଭୂମିକା ଏକ ଐତିହାସିକ ଅବଦାନ ଭାବେ ଗଣ୍ୟ।

## ଆଧାର
ଶ୍ରେଣୀ:ମହିଳା ଖେଳାଳି
ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୫୯ ଜନ୍ମ
ସଙ୍ଗୀତା ବଳବନ୍ତ

**ସଙ୍ଗୀତା ବଳବନ୍ତ** ଜଣେ ଭାରତୀୟ ରାଜନୀତିଜ୍ଞ । ସେ ଭାରତୀୟ ଜନତା ପାର୍ଟିର କର୍ମକର୍ତ୍ତା ଭାବରେ ରାଜନୀତିରେ ସକ୍ରିୟ ଅଛନ୍ତି । ସେ ଉତ୍ତର ପ୍ରଦେଶ ବିଧାନ ସଭାରେ ଜଣେ ବିଧାୟିକା ତଥା ମନ୍ତ୍ରୀ ଭାବରେ ସେ କାମ କରିଛନ୍ତି । ସେ ଉତ୍ତର ପ୍ରଦେଶରୁ ଭାରତୀୟ ସଂସଦର ଉପର ସଦନ ରାଜ୍ୟ ସଭାକୁ ନିର୍ବାଚିତ ହୋଇଛନ୍ତି ।

## ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନ
ସଙ୍ଗୀତା ଗାଜିପୁର ସହରରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ସେ ତାଙ୍କ ଶିକ୍ଷାଗ୍ରହଣ ପରେ ବହୁଜନ ସମାଜ ପାର୍ଟିର ଜଣେ କର୍ମକାର୍ତ୍ତା ଭାବରେ ରାଜନୀତିରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ । ସେ ବିଜେପି ନେତା ମନୋଜ ସିହ୍ନାଙ୍କ ପ୍ରଭାବରେ ଆସି ଭାରତୀୟ ଜନତା ପାର୍ଟିରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ ।

## ଆଧାର 
ଶ୍ରେଣୀ:ଉତ୍ତର ପ୍ରଦେଶର ଲୋକ
ଶ୍ରେଣୀ:ଭାରତୀୟ ଜନତା ପାର୍ଟିର ରାଜନୀତିଜ୍ଞ
ଶ୍ରେଣୀ:ଜୀବିତ ବ୍ୟକ୍ତି
ଶ୍ରେଣୀ:ରାଜ୍ୟ ସଭା ସଭ୍ୟ
ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୭୮ ଜନ୍ମ
ଶ୍ରେଣୀ:ବହୁଜନ ସମାଜ ପାର୍ଟିର ରାଜନୀତିଜ୍ଞ
ଫୌଜିହା ଖାଲିଲି

ଫୌଜିହା ଖାଲିଲି (ଜନ୍ମ ୧୦ ଅକ୍ଟୋବର ୧୯୫୮ ମାଡ୍ରାସରେ) ଜଣେ ପୂର୍ବତନ ଭାରତୀୟ ମହିଳା କ୍ରିକେଟ ଖେଳାଳି, ଯିଏ ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟ ମହିଳା କ୍ରିକେଟ ଦଳ ପାଇଁ ଟେଷ୍ଟ ଓ ଏକଦିନିଆ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ (ODI) ମ୍ୟାଚ୍‌ ଖେଳିଥିଲେ। ସେ ବିକେଟକିପର-ବ୍ୟାଟର ଭାବେ ପରିଚିତ ଥିଲେ ଏବଂ ୧୯୭୦ ଓ ୧୯୮୦ ଦଶକରେ ଭାରତୀୟ ମହିଳା କ୍ରିକେଟର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଉନ୍ନତିରେ ଅବଦାନ ରଖିଥିଲେ। ସେ ତାମିଳନାଡୁ ରାଜ୍ୟ ଦଳକୁ ମଧ୍ୟ ଘରୋଇ କ୍ରିକେଟରେ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରିଥିଲେ। 

## ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନ
ଫୌଜିହା ଖାଲିଲିଙ୍କ ଜନ୍ମ ୧୦ ଅକ୍ଟୋବର ୧୯୫୮ ରେ ଭାରତର ମାଡ୍ରାସ (ବର୍ତ୍ତମାନର ଚେନ୍ନାଇ) ରେ ହୋଇଥିଲା। ଛୋଟବେଳୁ କ୍ରୀଡାପ୍ରତି ଆଗ୍ରହ ଥିବା ସେ ପରେ କ୍ରିକେଟକୁ ପେଶାଦାର ଭାବେ ଅନୁସରଣ କରିଥିଲେ। ସେ ଡାହାଣହସ୍ତୀୟ ବ୍ୟାଟର ଏବଂ ବିକେଟକିପର ଭାବେ ଖେଳୁଥିଲେ। 

## ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ କ୍ରିକେଟ ଜୀବନ
ଫୌଜିହା ଖାଲିଲି ୩୧ ଅକ୍ଟୋବର ୧୯୭୬ ରେ ୱେଷ୍ଟ ଇଣ୍ଡିଜ୍‌ ବିରୋଧରେ ଭାରତ ପକ୍ଷରୁ ଟେଷ୍ଟ କ୍ରିକେଟ ଖେଳିଥିଲେ, ଯାହା ଭାରତୀୟ ମହିଳା କ୍ରିକେଟର ପ୍ରଥମ ଟେଷ୍ଟ ସିରିଜ୍‌ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ଥିଲା। ସେ ମୋଟ ୮ଟି ଟେଷ୍ଟ ମ୍ୟାଚ୍ ଖେଳି ୩୪୭ ରନ୍ ସଂଗ୍ରହ କରିଥିଲେ ଓ ୩ଟି ଅର୍ଦ୍ଧଶତକ ହାସଲ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ସର୍ବାଧିକ ସ୍କୋର ୮୪ ରନ୍ ଥିଲା। 

ଏହା ସହିତ ସେ ୧୩ଟି ODI ମ୍ୟାଚ୍ ଖେଳି ୨୫୮ ରନ୍ କରିଥିଲେ ଓ ଗୋଟିଏ ଅର୍ଦ୍ଧଶତକ ରେକର୍ଡ କରିଥିଲେ। ବିକେଟକିପର ଭାବେ ସେ ଟେଷ୍ଟରେ ୫ଟି କ୍ୟାଚ୍ ଓ ୧୦ଟି ଷ୍ଟମ୍ପିଂ କରିଥିଲେ, ଯେତେବେଳେ ODI ରେ ୭ଟି କ୍ୟାଚ୍ ଓ ୧୪ଟି ଷ୍ଟମ୍ପିଂ କରିଥିଲେ।

## ବିଶ୍ୱକପ୍‌ ରେକର୍ଡ
ଫୌଜିହା ଖାଲିଲି ମହିଳା କ୍ରିକେଟ ବିଶ୍ୱକପ୍‌ ଇତିହାସରେ ଗୋଟିଏ ସିରିଜ୍‌ରେ ୱିକେଟ୍-କିପର ଭାବେ ସର୍ବାଧିକ ଡିସ୍ମିସାଲ୍‌ (ମୋଟ ୨୦ଟି) କରିଥିବା ଖେଳାଳି ଭାବେ ପରିଚିତ, ଯାହା ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଭିନବ ରେକର୍ଡ ଭାବେ ରହିଥିଲା।

## ଘରୋଇ କ୍ରିକେଟ ଓ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଜୀବନ
ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ କ୍ରିକେଟ ସହିତ ସେ ତାମିଳନାଡୁ ମହିଳା କ୍ରିକେଟ ଦଳ ପାଇଁ ଘରୋଇ ପ୍ରତିଯୋଗିତାରେ ଖେଳିଥିଲେ। କ୍ରିକେଟ ଜୀବନ ପରେ ସେ କ୍ରିକେଟ ସହ ଜଡିତ ରହିଥିବା ସହିତ କାନାଡାରେ ମହିଳା କ୍ରିକେଟ ଉନ୍ନତିରେ ମଧ୍ୟ ଭୂମିକା ନେଇଥିବା ବୋଲି ଉଲ୍ଲେଖ ମିଳେ। 

## ଅବଦାନ ଓ ଐତିହ୍ୟ
ଭାରତରେ ମହିଳା କ୍ରିକେଟ ଆରମ୍ଭିକ ଯୁଗରେ ଫୌଜିହା ଖାଲିଲି ଜଣେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ୱିକେଟ୍-କିପର ଭାବେ ପରିଚିତ ଥିଲେ। ସୀମିତ ସୁବିଧା ଥିବା ସମୟରେ ତାଙ୍କ ଅବଦାନ ଭାରତୀୟ ମହିଳା କ୍ରିକେଟର ଭିତ୍ତି ମଜବୁତ କରିବାରେ ସହାୟକ ହୋଇଥିଲା।

## ଆଧାର
ଶ୍ରେଣୀ:ମହିଳା ଖେଳାଳି
ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୫୮ ଜନ୍ମ
ସନ୍ଧ୍ୟା ମଜୁମଦାର

ସନ୍ଧ୍ୟା ମଜୁମଦାର ଜଣେ ପୂର୍ବତନ ଭାରତୀୟ ମହିଳା କ୍ରିକେଟ ଖେଳାଳି, ଯିଏ ୧୯୭୦ ଦଶକରେ ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟ ମହିଳା କ୍ରିକେଟ ଦଳ ପକ୍ଷରୁ ଟେଷ୍ଟ ଓ ଏକଦିନିଆ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ (ODI) କ୍ରିକେଟ ଖେଳିଥିଲେ। ସେ ଡାହାଣହସ୍ତୀୟ ବ୍ୟାଟର ଭାବେ ପରିଚିତ ଥିଲେ ଏବଂ ଭାରତର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ମହିଳା କ୍ରିକେଟ ପିଢ଼ିର ଅଂଶ ଥିଲେ। ୧୯୭୬ ମସିହାରେ ଆୟୋଜିତ ଭାରତୀୟ ମହିଳା କ୍ରିକେଟ ଦଳର ପ୍ରଥମ ଟେଷ୍ଟ ମ୍ୟାଚ୍‌ରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିଥିବା ଖେଳାଳିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେ ଜଣେ ଥିଲେ।

## ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନ
ସନ୍ଧ୍ୟା ମଜୁମଦାରଙ୍କ ଜନ୍ମ ଭାରତର ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗର କଲିକତା (ବର୍ତ୍ତମାନ କୋଲକାତା) ରେ ହୋଇଥିଲା। ଯୁବାବସ୍ଥାରୁ ସେ କ୍ରିକେଟ ପ୍ରତି ଆଗ୍ରହ ଦେଖାଇଥିଲେ ଏବଂ ପରେ ବଙ୍ଗ ମହିଳା କ୍ରିକେଟ ଦଳ ପାଇଁ ଘରୋଇ ପ୍ରତିଯୋଗିତାରେ ଖେଳିଥିଲେ। ଘରୋଇ କ୍ରିକେଟରେ ତାଙ୍କ ନିୟମିତ ପ୍ରଦର୍ଶନ ତାଙ୍କୁ ଜାତୀୟ ଦଳରେ ସ୍ଥାନ ପାଇବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥିଲା। 

## ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ କ୍ରିକେଟ ଜୀବନ
ସେ ୩୧ ଅକ୍ଟୋବର ୧୯୭୬ ରେ ୱେଷ୍ଟ ଇଣ୍ଡିଜ୍‌ ବିରୋଧରେ ଭାରତ ପକ୍ଷରୁ ଟେଷ୍ଟ କ୍ରିକେଟରେ ଡେବ୍ୟୁ କରିଥିଲେ, ଯାହା ଭାରତୀୟ ମହିଳା କ୍ରିକେଟ ଇତିହାସର ପ୍ରଥମ ଟେଷ୍ଟ ମ୍ୟାଚ୍‌ ଥିଲା। ସେ ତାଙ୍କ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ କ୍ୟାରିୟରରେ ମୋଟ ୬ଟି ଟେଷ୍ଟ ମ୍ୟାଚ୍ ଖେଳି ୮୪ ରନ୍ ସଂଗ୍ରହ କରିଥିଲେ, ଯାହାରେ ସର୍ବାଧିକ ସ୍କୋର ୨୨ ରନ୍ ଥିଲା। ସେହିପରି ସେ ଗୋଟିଏ ଏକଦିନିଆ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ (ODI) ମ୍ୟାଚ୍‌ ମଧ୍ୟ ଖେଳିଥିଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ୪ ରନ୍ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଖେଳ ଜୀବନରେ ସେ ପ୍ରାୟତଃ ଟପ୍‌ ଅର୍ଡର ବ୍ୟାଟର ଭାବେ ଦଳକୁ ସହଯୋଗ କରୁଥିଲେ। 

## ଘରୋଇ କ୍ରିକେଟ
ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ କ୍ରିକେଟ ବ୍ୟତୀତ ସନ୍ଧ୍ୟା ମଜୁମଦାର ବଙ୍ଗ ମହିଳା କ୍ରିକେଟ ଦଳ ପାଇଁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଘରୋଇ କ୍ରିକେଟ ଖେଳିଥିଲେ। ସେ ୧୯୭୪–୧୯୮୪ ମଧ୍ୟରେ ଫାଷ୍ଟ-କ୍ଲାସ୍‌ ମହିଳା କ୍ରିକେଟରେ ୧୮ଟି ମ୍ୟାଚ୍‌ ଖେଳି ୩୯୩ ରନ୍ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଲିଷ୍ଟ-ଏ କ୍ରିକେଟରେ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିଥିଲେ। 

## ଅବଦାନ ଓ ଐତିହ୍ୟ
ଭାରତରେ ମହିଳା କ୍ରିକେଟ ଆରମ୍ଭିକ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ସନ୍ଧ୍ୟା ମଜୁମଦାରଙ୍କ ଭୂମିକା ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା। ସୀମିତ ସୁବିଧା ଓ ପ୍ରଚାର ଥିବା ସମୟରେ ସେମାନଙ୍କ ପିଢ଼ିର ଖେଳାଳିମାନେ ଭାରତୀୟ ମହିଳା କ୍ରିକେଟର ଭିତ୍ତି ଗଢ଼ି ତୋଳିଥିଲେ, ଯାହା ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ମହିଳା କ୍ରିକେଟର ବିକାଶକୁ ସହଜ କରିଥିଲା।

## ଆଧାର
ଶ୍ରେଣୀ:ମହିଳା ଖେଳାଳି
ଉଜ୍ୱଳା ନିକମ

ଉଜ୍ୱଳା ନିକମ ଜଣେ ପୂର୍ବତନ ଭାରତୀୟ ମହିଳା କ୍ରିକେଟ ଖେଳାଳି, ଯିଏ ୧୯୭୦ ଦଶକରେ ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟ ମହିଳା କ୍ରିକେଟ ଦଳ ପକ୍ଷରୁ ଟେଷ୍ଟ ଓ ଏକଦିନିଆ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ (ODI) କ୍ରିକେଟ ଖେଳିଥିଲେ। ସେ ଡାହାଣହସ୍ତୀୟ ବ୍ୟାଟର ଓ ଡାହାଣହସ୍ତୀୟ ଅଫ୍-ବ୍ରେକ୍ ବୋଲର୍ ଭାବେ ପରିଚିତ ଥିଲେ। ଭାରତର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ମହିଳା ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ କ୍ରିକେଟ ପିଢ଼ିର ଅଂଶ ଭାବେ ସେ ମହିଳା କ୍ରିକେଟର ଆରମ୍ଭିକ ଉନ୍ନତିରେ ଅବଦାନ ରଖିଥିଲେ।

## ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନ
ଉଜ୍ୱଳା ନିକମଙ୍କ ଜନ୍ମ ୧୯ ଜୁନ ୧୯୫୮ ରେ ମହାରାଷ୍ଟ୍ରର ପୁଣେ ସହରରେ ହୋଇଥିଲା। ସେ ଏକ ମଧ୍ୟବର୍ଗୀୟ ପରିବାରରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ପିତା ପୁଣେ ସହରରେ ପୁଲିସ୍ ଇନ୍ସପେକ୍ଟର ଥିଲେ। ସେ ପୁଣେର ମଡର୍ନ ହାଇ ସ୍କୁଲରେ ଶିକ୍ଷା ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ଛୋଟବେଳୁ କ୍ରୀଡା ପ୍ରତି ଆଗ୍ରହ ଥିବାରୁ ସେ କ୍ରିକେଟକୁ ପେଶାଦାର ଭାବେ ଅନୁସରଣ କରିଥିଲେ। 

## ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ କ୍ରିକେଟ ଜୀବନ
ଉଜ୍ୱଳା ନିକମ ୩୧ ଅକ୍ଟୋବର ୧୯୭୬ ରେ ୱେଷ୍ଟ ଇଣ୍ଡିଜ୍‌ ବିରୋଧରେ ଭାରତ ପକ୍ଷରୁ ଟେଷ୍ଟ କ୍ରିକେଟରେ ଡେବ୍ୟୁ କରିଥିଲେ। ପରେ ସେ ୧୯୭୭ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଟେଷ୍ଟ କ୍ରିକେଟ ଖେଳିଥିଲେ। ସେ ମୋଟ ୮ଟି ଟେଷ୍ଟ ମ୍ୟାଚ୍ ଖେଳି ୧୨୫ ରନ୍ ସଂଗ୍ରହ କରିଥିଲେ, ଯାହାରେ ସର୍ବାଧିକ ସ୍କୋର ୨୬ ରନ୍ ଥିଲା। 

ସେ ୧୯୭୮ ମସିହାରେ ନ୍ୟୁଜିଲାଣ୍ଡ ବିରୋଧରେ ଏକଦିନିଆ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ (ODI) ଡେବ୍ୟୁ କରିଥିଲେ ଏବଂ ସେହି ବର୍ଷ ଆୟୋଜିତ ମହିଳା କ୍ରିକେଟ ବିଶ୍ୱକପ୍‌ରେ ଭାରତ ପକ୍ଷରୁ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ସେ ମୋଟ ୨ଟି ODI ମ୍ୟାଚ୍ ଖେଳି ୩୧ ରନ୍ କରିଥିଲେ, ଯାହାରେ ସର୍ବାଧିକ ସ୍କୋର ୩୧ ରନ୍ ଥିଲା।

## ଘରୋଇ କ୍ରିକେଟ
ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ କ୍ରିକେଟ ସହିତ ଉଜ୍ୱଳା ନିକମ ମହାରାଷ୍ଟ୍ର ମହିଳା କ୍ରିକେଟ ଦଳକୁ ଘରୋଇ ପ୍ରତିଯୋଗିତାରେ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରିଥିଲେ। ସେ ସମୟରେ ଭାରତରେ ମହିଳା କ୍ରିକେଟ ପାଇଁ ସୁବିଧା ସୀମିତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ନିୟମିତ ଭାବେ ଦଳରେ ଅବଦାନ ରଖିଥିଲେ।

## ଅବଦାନ ଓ ଐତିହ୍ୟ
ଭାରତୀୟ ମହିଳା କ୍ରିକେଟର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଯୁଗରେ ଖେଳିଥିବା ଖେଳାଳିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉଜ୍ୱଳା ନିକମଙ୍କ ନାମ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ। ସୀମିତ ସୁବିଧା, ପ୍ରଚାର ଓ ପେଶାଦାର ଗଠନ ନଥିବା ସମୟରେ ସେମାନଙ୍କ ପିଢ଼ିର ଖେଳାଳିମାନେ ଭାରତୀୟ ମହିଳା କ୍ରିକେଟର ଭିତ୍ତି ତିଆରି କରିଥିଲେ, ଯାହା ପରେ ମହିଳା କ୍ରିକେଟର ବିକାଶକୁ ସହାୟତା କରିଥିଲା।

## ଆଧାର
ଶ୍ରେଣୀ:ମହିଳା ଖେଳାଳି
ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୫୮ ଜନ୍ମ
ଶୋଭା ପଣ୍ଡିତ

ଶୋଭା ପଣ୍ଡିତ ଜଣେ ପୂର୍ବତନ ଭାରତୀୟ ମହିଳା ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ କ୍ରିକେଟ ଖେଳାଳି, ଯିଏ ୧୯୭୦ ଦଶକରେ ଭାରତୀୟ ମହିଳା କ୍ରିକେଟ ଦଳର ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସଦସ୍ୟ ଥିଲେ। ସେ ଡାହାଣହସ୍ତୀୟ ବ୍ୟାଟର ଓ ଡାହାଣହସ୍ତୀୟ ମିଡିୟମ୍-ଫାଷ୍ଟ ବୋଲର୍ ଭାବେ ଖେଳୁଥିଲେ। ଭାରତରେ ମହିଳା କ୍ରିକେଟର ଆରମ୍ଭିକ ଯୁଗରେ ଖେଳିଥିବା ଖେଳାଳିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସେ ଜଣେ ଅଗ୍ରଣୀ ଖେଳାଳି ଭାବେ ପରିଚିତ ଅଟନ୍ତି। 

## ଜୀବନ ଓ ପୃଷ୍ଠଭୂମି
ଶୋଭା ପଣ୍ଡିତଙ୍କ ଜନ୍ମ ୧୧ ଫେବୃଆରୀ ୧୯୫୬ ରେ ଭାରତର ବୋମ୍ବେ (ବର୍ତ୍ତମାନର ମୁମ୍ବାଇ), ମହାରାଷ୍ଟ୍ରରେ ହୋଇଥିଲା। ଯୁବାବସ୍ଥାରୁ ସେ କ୍ରିକେଟ ପ୍ରତି ଆଗ୍ରହ ଦେଖାଇଥିଲେ ଏବଂ ପରେ ଘରୋଇ ସ୍ତରରେ ମହାରାଷ୍ଟ୍ର ମହିଳା କ୍ରିକେଟ ଦଳକୁ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ନିୟମିତ ପ୍ରଦର୍ଶନ ତାଙ୍କୁ ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟ ଦଳରେ ସ୍ଥାନ ଦେଇଥିଲା।

## ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ କ୍ରିକେଟ ଯାତ୍ରା
ଶୋଭା ପଣ୍ଡିତ ୩୧ ଅକ୍ଟୋବର ୧୯୭୬ ରେ ୱେଷ୍ଟ ଇଣ୍ଡିଜ୍‌ ବିରୋଧରେ ଭାରତ ପକ୍ଷରୁ ଟେଷ୍ଟ କ୍ରିକେଟରେ ଡେବ୍ୟୁ କରିଥିଲେ, ଯାହା ଭାରତୀୟ ମହିଳା କ୍ରିକେଟର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ପର୍ଯ୍ୟାୟର ଅଂଶ ଥିଲା। ସେ ମୋଟ ୮ଟି ଟେଷ୍ଟ ମ୍ୟାଚ୍ ଖେଳି ୨୪୭ ରନ୍ ସଂଗ୍ରହ କରିଥିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ସର୍ବାଧିକ ସ୍କୋର ୬୯ ରନ୍ ଥିଲା। ବୋଲିଂରେ ସେ ୪ଟି ଉଇକେଟ୍ ମଧ୍ୟ ନେଇଥିଲେ। 

ସେ ୧୯୭୮ ମସିହାରେ ଏକଦିନିଆ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ (ODI) କ୍ରିକେଟରେ ଡେବ୍ୟୁ କରିଥିଲେ ଏବଂ ସେହି ବର୍ଷର ମହିଳା କ୍ରିକେଟ ବିଶ୍ୱକପ୍‌ରେ ଭାରତୀୟ ଦଳର ସଦସ୍ୟ ଥିଲେ। ସେ ମୋଟ ୩ଟି ODI ମ୍ୟାଚ୍ ଖେଳି ୪୨ ରନ୍ କରିଥିଲେ ଓ ବୋଲିଂରେ ଗୋଟିଏ ଉଇକେଟ୍ ନେଇଥିଲେ।

## ଦଳରେ ଭୂମିକା ଓ ଖେଳ ଶୈଳୀ
୧୯୭୫ ରୁ ୧୯୮୧ ମଧ୍ୟରେ ଶୋଭା ପଣ୍ଡିତ ଭାରତୀୟ ଦଳର ଓପେନିଂ ବ୍ୟାଟର ଭାବେ ଖେଳୁଥିଲେ। ସେ ସମୟରେ ମହିଳା କ୍ରିକେଟ ପାଇଁ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ସୁବିଧା ନଥିବାରୁ ଖେଳାଳିମାନେ ମାଟି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା, ନେଟ୍‌ ଲଗାଇବା ଭଳି କାମ ମଧ୍ୟ ନିଜେ କରୁଥିଲେ। ଏହି ପରିସ୍ଥିତିରେ ମଧ୍ୟ ସେ ଦଳ ପାଇଁ ନିରନ୍ତର ଅବଦାନ ରଖିଥିଲେ। 

## ଘରୋଇ କ୍ରିକେଟ ଓ ଅବଦାନ
ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ କ୍ରିକେଟ ବ୍ୟତୀତ ସେ ମହାରାଷ୍ଟ୍ର ପକ୍ଷରୁ ଘରୋଇ ପ୍ରତିଯୋଗିତାରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଖେଳିଥିଲେ। ଭାରତରେ ମହିଳା କ୍ରିକେଟ ଯେତେବେଳେ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଅବସ୍ଥାରେ ଥିଲା, ସେହି ସମୟରେ ତାଙ୍କ ପିଢ଼ିର ଖେଳାଳିମାନେ ଖେଳର ଭିତ୍ତି ମଜବୁତ କରିଥିଲେ, ଯାହା ପରେ ଭାରତୀୟ ମହିଳା କ୍ରିକେଟର ବୃଦ୍ଧିକୁ ସହାୟତା କରିଥିଲା। 

## ଐତିହାସିକ ଗୁରୁତ୍ୱ
ଶୋଭା ପଣ୍ଡିତ ସେହି ପିଢ଼ିର ଖେଳାଳି ଯେଉଁମାନେ ପେଶାଦାର ସୁବିଧା, ଆର୍ଥିକ ସମର୍ଥନ ଓ ପ୍ରଚାର ଅଭାବ ସତ୍ତ୍ୱେ ଭାରତ ପାଇଁ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ କ୍ରିକେଟ ଖେଳିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଅବଦାନ ଭାରତୀୟ ମହିଳା କ୍ରିକେଟର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଇତିହାସର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଧ୍ୟାୟ ଭାବେ ଗଣ୍ୟ ହୁଏ। 

## ଆଧାର
ଶ୍ରେଣୀ:ମହିଳା ଖେଳାଳି
ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୫୬ ଜନ୍ମ
ଶାନ୍ଥା ରଙ୍ଗସ୍ୱାମୀ

ଶାନ୍ଥା ରଙ୍ଗସ୍ୱାମୀ , (ଜନ୍ମ ୧ ଜାନୁଆରୀ ୧୯୫୪) ଜଣେ ଭାରତୀୟ କ୍ରିକେଟର ଯିଏ ଜଣେ ଅଲରାଉଣ୍ଡର ଭାବରେ ଖେଳିଥିଲେ। ସେ ୧୯୭୬ ରୁ ୧୯୯୧ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ୧୬ ଟି ମ୍ୟାଚ୍ ରେ ଭାରତ ପାଇଁ ମହିଳା ଟେଷ୍ଟ କ୍ରିକେଟ ଖେଳିଥିଲେ, ୧୯୭୬-୭୭ ରେ ୮ ଟି ଏବଂ ୧୯୮୩-୮୪ ରେ ୪ ଟି ମ୍ୟାଚ୍ ରେ ଦଳର ଅଧିନାୟକତ୍ୱ କରିଥିଲେ । ଭାରତ ନଭେମ୍ବର ୧୯୭୬ ରେ ପାଟନାର ମୋଇନ-ଉଲ-ହକ୍ ଷ୍ଟାଡିୟମରେ ଶନ୍ଥ ରଙ୍ଗସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଅଧିନାୟକତ୍ୱରେ ୱେଷ୍ଟଇଣ୍ଡିଜ୍ ବିପକ୍ଷରେ ପ୍ରଥମ ଟେଷ୍ଟ ବିଜୟ ହାସଲ କରିଥିଲା । ସେ ୧୯୮୧-୮୨ ରୁ ୧୯୮୬ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ୧୯ ଟି ମହିଳା ଦିନିକିଆ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ମ୍ୟାଚ୍ ଖେଳିଥିଲେ , ୧୯୮୧-୮୨ ରୁ ୧୯୮୩-୮୪ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ୧୬ ଟି ମ୍ୟାଚ୍ ରେ ଦଳର ଅଧିନାୟକତ୍ୱ କରିଥିଲେ।

## କ୍ୟାରିଅର ପରିସଂଖ୍ୟାନ
ଜଣେ ବ୍ୟାଟ୍ସମ୍ୟାନ୍ ଭାବେ, ସେ ତାଙ୍କର ୧୬ଟି ଟେଷ୍ଟ ମ୍ୟାଚ୍ ରେ ୩୨.୬ ବ୍ୟାଟିଂ ହାରରେ ୭୫୦ ରନ କରିଥିଲେ , ଯେଉଁଥିରେ ଗୋଟିଏ ଶତକ (୧୦୮) ଥିଲା, ଯାହା ଭାରତୀୟ ମହିଳା କ୍ରିକେଟରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ୮ ଜାନୁଆରୀ ୧୯୭୭ରେ କାରିସବ୍ରୁକ୍, ଡୁନେଡିନ୍‌ରେ ନ୍ୟୁଜିଲାଣ୍ଡ ବିପକ୍ଷରେ ପ୍ରଥମ ଶତକ ଥିଲା। ସେ ଇଂଲଣ୍ଡ ବିପକ୍ଷରେ ୪-୪୨ ର ସର୍ବୋତ୍ତମ ବିଶ୍ଳେଷଣ ସହିତ ୩୧.୬୧ ବୋଲିଂ ହାରରେ ଡାହାଣ ହାତ ମଧ୍ୟମ ଗତିରେ ବୋଲିଂ କରି ୨୧ ୱିକେଟ୍ ମଧ୍ୟ ନେଇଥିଲେ ।

୧୯ଟି ଦିନିକିଆ ମ୍ୟାଚ୍‌ରେ ସେ ୧୫.୧ ହାରରେ ୨୮୭ ରନ୍ କରିଥିଲେ ଏବଂ ୨୯.୪୧ ହାରରେ ୧୨ଟି ୱିକେଟ୍ ନେଇଥିଲେ। ୧୯୮୨ ମସିହାରେ ନ୍ୟୁଜିଲାଣ୍ଡରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ମହିଳା କ୍ରିକେଟ୍ ବିଶ୍ୱକପ୍‌ରେ ସେ ତାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ୟାଟିଂ ଏବଂ ବୋଲିଂ ପ୍ରଦର୍ଶନ ରେକର୍ଡ କରିଥିଲେ, ନ୍ୟୁଜିଲାଣ୍ଡ ବିପକ୍ଷରେ ତାଙ୍କର ଏକମାତ୍ର ଦିନିକିଆ ଅର୍ଦ୍ଧଶତ (୫୦ ରନ୍ ଦେଇ ଆଉଟ୍) କରିଥିଲେ  ଏବଂ ଏକ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଏକାଦଶ ବିପକ୍ଷରେ ୩-୨୫ ରନ୍ ନେଇଥିଲେ। ସେ ଭାରତ ପାଇଁ ଟେଷ୍ଟ ମ୍ୟାଚ୍‌ରେ (ଡୁନେଡିନ୍‌ରେ ନ୍ୟୁଜିଲାଣ୍ଡ ବିପକ୍ଷରେ) ଶତକ ହାସଲ କରିଥିବା ପ୍ରଥମ ଭାରତୀୟ ମହିଳା କ୍ରିକେଟର।

ଅକ୍ଟୋବର ୨୦୧୯ରେ, ସେ ଭାରତୀୟ କ୍ରିକେଟର୍ସ ଆସୋସିଏସନ ଏବଂ ବିସିସିଆଇ ଆପେକ୍ସ କାଉନସିଲର ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରୁଥିବା ପ୍ରଥମ ଭାରତୀୟ ମହିଳା କ୍ରିକେଟର ହୋଇଥିଲେ।

## ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଜୀବନ
ସି.ଭି. ରଙ୍ଗସ୍ୱାମୀ ଏବଂ ରାଜଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ଔରସରୁ ଶାନ୍ଥା ରଙ୍ଗସ୍ୱାମୀ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ସେ ତୃତୀୟ ସନ୍ତାନ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଛଅ ଭଉଣୀ ଅଛନ୍ତି।

ରଙ୍ଗସ୍ୱାମୀ ୧୯୭୬ ମସିହାରେ ଅର୍ଜୁନ ପୁରସ୍କାର ଜିତିଥିଲେ । ସେ ବର୍ତ୍ତମାନ ଜଣେ କ୍ରିକେଟ୍ ଲେଖକ ଏବଂ କାନାରା ବ୍ୟାଙ୍କ (ବାଙ୍ଗାଲୋର ଅଞ୍ଚଳ)ରେ ଜଣେ କାର୍ଯ୍ୟନିର୍ବାହୀ (ସାଧାରଣ ପରିଚାଳକ) ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟରତ।

ସେ ଭାରତୀୟ କ୍ରିକେଟ୍ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ବୋର୍ଡ (BCCI) ତରଫରୁ ମହିଳାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଜୀବନବ୍ୟାପୀ ସାଧନା ପୁରସ୍କାରର ପ୍ରଥମ ପ୍ରାପ୍ତକର୍ତ୍ତା ମଧ୍ୟ ଥିଲେ ।

## ଆଧାର
ଶ୍ରେଣୀ:ମହିଳା ଖେଳାଳି
ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୫୪ ଜନ୍ମ
ସୁଧା ଶାହ

ସୁଧା ଶାହ (ଜନ୍ମ ୨୨ ଜୁନ୍ ୧୯୫୮) ଜଣେ ପୂର୍ବତନ ଟେଷ୍ଟ ଏବଂ ଦିନିକିଆ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ କ୍ରିକେଟର ଯିଏ ଭାରତର ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରିଥିଲେ। ସେ ଭାରତର ଘରୋଇ ପ୍ରତିଯୋଗିତାରେ ତାମିଲନାଡୁ ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣ ଜୋନ୍‌ର ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ ମଧ୍ୟ କରିଥିଲେ । ସେ ୧୯୭୬ ମସିହାରେ ଭାରତର ପ୍ରଥମ ମହିଳା ଟେଷ୍ଟ ମ୍ୟାଚ୍ ସମେତ ମୋଟ ୧୩ଟି ଦିନିକିଆ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଏବଂ ୨୧ଟି ଟେଷ୍ଟ ଖେଳିଥିଲେ।

## ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନ ଓ ପୃଷ୍ଠଭୂମି
ସୁଧା ଶାହଙ୍କ ଜନ୍ମ ୨୨ ଜୁନ ୧୯୫୮ ରେ କେରଳର କାନ୍ନୁର (ପୂର୍ବତନ କ୍ୟାନାନୋର) ରେ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ପରେ ସେ ଚେନ୍ନାଇରେ ବଢ଼ିଉଠିଥିଲେ। ଛୋଟବେଳୁ ସେ କ୍ରୀଡା ପ୍ରତି ଆଗ୍ରହୀ ଥିଲେ ଏବଂ ନିଜ ଅଞ୍ଚଳର ପୁଅମାନଙ୍କ ସହ ଟେନିସ୍‌ ବଲ୍ କ୍ରିକେଟ ଖେଳି କ୍ରିକେଟ ଜୀବନ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ। ପରେ Women’s Cricket Association of India ଗଠନ ପରେ ସେ ପ୍ରାଫେସନାଲ୍ କ୍ରିକେଟ ଖେଳିବା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ। 

## ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ କ୍ରିକେଟ କ୍ୟାରିୟର
ସୁଧା ଶାହ ୩୧ ଅକ୍ଟୋବର ୧୯୭୬ ରେ ୱେଷ୍ଟ ଇଣ୍ଡିଜ୍‌ ବିରୋଧରେ ଭାରତ ପକ୍ଷରୁ ଟେଷ୍ଟ କ୍ରିକେଟରେ ଡେବ୍ୟୁ କରିଥିଲେ, ଯାହା ଭାରତୀୟ ମହିଳା କ୍ରିକେଟ ଇତିହାସର ପ୍ରଥମ ଟେଷ୍ଟ ମ୍ୟାଚ୍‌ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ଥିଲା। ସେ ତାଙ୍କ କ୍ୟାରିୟରରେ ମୋଟ ୨୧ଟି ଟେଷ୍ଟ ମ୍ୟାଚ୍ ଖେଳି ୬୦୧ ରନ୍ ସଂଗ୍ରହ କରିଥିଲେ ଓ ସର୍ବାଧିକ ସ୍କୋର ୬୨* ରନ୍ ଥିଲା। ବୋଲିଂରେ ସେ ୫ଟି ଉଇକେଟ୍ ନେଇଥିଲେ। 

ସେ ୧୯୭୮ ମସିହାରେ ନ୍ୟୁଜିଲାଣ୍ଡ ବିରୋଧରେ ODI ଡେବ୍ୟୁ କରିଥିଲେ ଏବଂ ମୋଟ ୧୩ଟି ODI ମ୍ୟାଚ୍ ଖେଳି ୨୯୩ ରନ୍ କରିଥିଲେ, ଯାହାରେ ସର୍ବାଧିକ ସ୍କୋର ୫୩ ରନ୍ ଥିଲା। ସେ ଆଲ୍‌ରାଉଣ୍ଡର୍ ଭାବେ ଦଳରେ ଭୂମିକା ନିଭାଇଥିଲେ। 

## ଘରୋଇ କ୍ରିକେଟ ଓ ଦଳୀୟ ଅବଦାନ
ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସ୍ତର ବ୍ୟତୀତ ସୁଧା ଶାହ ତାମିଳନାଡୁ ଓ ସାଉଥ୍ ଜୋନ୍‌ ଦଳ ପାଇଁ ଭାରତୀୟ ଘରୋଇ କ୍ରିକେଟରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଖେଳିଥିଲେ। ୧୯୭୦ ଓ ୧୯୮୦ ଦଶକରେ ସେ ଭାରତୀୟ ମହିଳା ଦଳର ମଧ୍ୟକ୍ରମ ବ୍ୟାଟିଂର ଏକ ମୁଖ୍ୟ ଭରସା ଥିଲେ ଏବଂ ଦଳର ମୂଳ ଭିତ୍ତି ଭାବେ ପରିଚିତ ହୋଇଥିଲେ। 

## କୋଚିଂ ଓ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଅବଦାନ
ଖେଳାଳି ଜୀବନ ପରେ ସୁଧା ଶାହ କୋଚ୍‌ ଭାବେ ମଧ୍ୟ ଭାରତୀୟ ମହିଳା କ୍ରିକେଟକୁ ସେବା ଯୋଗାଇଥିଲେ। ସେ ଭାରତୀୟ ମହିଳା ଦଳକୁ କୋଚିଂ ଦେଇ ୨୦୦୫ ମହିଳା କ୍ରିକେଟ ବିଶ୍ୱକପ୍‌ରେ ଫାଇନାଲ୍‌ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚାଇବାରେ ଅବଦାନ ରଖିଥିଲେ। 

## ସମ୍ମାନ ଓ ସ୍ୱୀକୃତି
ଭାରତୀୟ ମହିଳା କ୍ରିକେଟରେ ଦୀର୍ଘ ସେବା ଓ ଅବଦାନ ପାଇଁ ସୁଧା ଶାହଙ୍କୁ ୨୦୧୮ ମସିହାରେ ଭାରତୀୟ କ୍ରିକେଟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ବୋର୍ଡ (BCCI) ପକ୍ଷରୁ ଲାଇଫଟାଇମ୍ ଅଚିଭମେଣ୍ଟ ଅୱାର୍ଡ ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଥିଲା।

## ଐତିହ୍ୟ ଓ ପ୍ରଭାବ
ସୁଧା ଶାହ ସେହି ପିଢ଼ିର ଖେଳାଳି ଯେଉଁମାନେ ସୀମିତ ସୁବିଧା ଓ ପେଶାଦାର ସଂରଚନା ନଥିବା ସମୟରେ ଭାରତ ପାଇଁ କ୍ରିକେଟ ଖେଳିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଦୀର୍ଘ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ କ୍ୟାରିୟର ଓ ପରବର୍ତ୍ତୀ କୋଚିଂ ଅବଦାନ ଭାରତୀୟ ମହିଳା କ୍ରିକେଟର ବିକାଶରେ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଧ୍ୟାୟ ଭାବେ ଗଣ୍ୟ ହୁଏ। 

## ଆଧାର
ଶ୍ରେଣୀ:ମହିଳା ଖେଳାଳି
ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୫୮ ଜନ୍ମ
ରୁନା ବାସୁ

ରୁନା ବାସୁ ଜଣେ ପୂର୍ବତନ ଭାରତୀୟ ମହିଳା କ୍ରିକେଟ୍ ଖେଳାଳି, ଯିଏ ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟ ମହିଳା କ୍ରିକେଟ୍ ଦଳକୁ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସ୍ତରରେ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରିଥିଲେ। ସେ ଭାରତର ଘରୋଇ ଲିଗରେ ମଧ୍ୟ ବଙ୍ଗଳାର ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରିଥିଲେ। ସେ ପାଞ୍ଚଟି ଟେଷ୍ଟ ମ୍ୟାଚ୍ ଏବଂ ଛଅଟି ଦିନିକିଆ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଖେଳିଥିଲେ। ସେ ୧୯୫୫ ମସିହାରେ ପଶ୍ଚିମ ବଙ୍ଗର କଲିକତାରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ଡାହାଣହସ୍ତୀୟ ବ୍ୟାଟସ୍ମାନ୍ ଏବଂ ଡାହାଣହସ୍ତୀୟ ମିଡିୟମ୍-ଫାଷ୍ଟ ବୋଲର୍ ଭାବେ ସେ ଦଳରେ ଖେଳୁଥିଲେ। 

## ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନ ଓ କ୍ରିକେଟ୍ ଜୀବନର ଆରମ୍ଭ
ରୁନା ବାସୁ ଛୋଟବେଳୁ କ୍ରିକେଟ୍ ପ୍ରତି ଆଗ୍ରହୀ ଥିଲେ ଏବଂ ପରେ ପଶ୍ଚିମ ବଙ୍ଗ ରାଜ୍ୟ ଦଳ ପକ୍ଷରୁ ଘରୋଇ କ୍ରିକେଟ୍ ଖେଳିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ସୁଦୃଢ଼ ପ୍ରଦର୍ଶନ ତାଙ୍କୁ ଭାରତୀୟ ମହିଳା କ୍ରିକେଟ୍ ଦଳରେ ସ୍ଥାନ ଦେଇଥିଲା। 

## ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ କ୍ରିକେଟ୍ କ୍ୟାରିୟର
ରୁନା ବାସୁ ୭ ନଭେମ୍ବର ୧୯୭୬ ରେ ପଶ୍ଚିମ ଇଣ୍ଡିଜ୍ ବିରୋଧରେ ଟେଷ୍ଟ କ୍ରିକେଟ୍‌ରେ ଆତ୍ମପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ। ସେ ଭାରତ ପାଇଁ ମୋଟ ୫ଟି ଟେଷ୍ଟ ମ୍ୟାଚ୍ ଖେଳିଥିଲେ। ଏହା ସହିତ ସେ ୧୯୭୮ ମସିହାରେ ଇଂଲଣ୍ଡ ବିରୋଧରେ ଏକଦିନିଆ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ (ODI) କ୍ରିକେଟ୍‌ରେ ଡେବ୍ୟୁ କରିଥିଲେ ଏବଂ ମୋଟ ୬ଟି ODI ମ୍ୟାଚ୍‌ରେ ଭାରତକୁ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରିଥିଲେ। 

ଟେଷ୍ଟ କ୍ରିକେଟ୍‌ରେ ସେ ୨୦ ରନ୍ ସଂଗ୍ରହ କରିଥିଲେ ଏବଂ ୨ଟି ଉଇକେଟ୍ ନେଇଥିଲେ। ଏକଦିନିଆ କ୍ରିକେଟ୍‌ରେ ସେ ୨୬ ରନ୍ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଦଳ ପାଇଁ ଉପଯୋଗୀ ଅଲ୍‌ରାଉଣ୍ଡ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିଥିଲେ। 

## ଖେଳ ଶୈଳୀ
ରୁନା ବାସୁ ଡାହାଣହସ୍ତୀୟ ବ୍ୟାଟର୍ ଏବଂ ଡାହାଣହସ୍ତୀୟ ମିଡିୟମ୍-ଫାଷ୍ଟ ବୋଲର୍ ଥିଲେ। ସେ ମୁଖ୍ୟତଃ ଦଳରେ ଏକ ସହାୟକ ଅଲ୍‌ରାଉଣ୍ଡର୍ ଭୂମିକା ନିଭାଇଥିଲେ ଏବଂ ଫିଲ୍ଡିଂରେ ମଧ୍ୟ ଦକ୍ଷ ଥିଲେ। 

## ଉତ୍ତରାଧିକାର ଓ ଅବଦାନ
୧୯୭୦ ଦଶକରେ ଭାରତୀୟ ମହିଳା କ୍ରିକେଟ୍ ଆରମ୍ଭିକ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ଥିବା ସମୟରେ ରୁନା ବାସୁ ପରି ଖେଳାଳିମାନେ ଦଳକୁ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ମଞ୍ଚରେ ପରିଚିତ କରାଇବାରେ ମୁଖ୍ୟ ଭୂମିକା ନିଭାଇଥିଲେ। ସେ ଭାରତୀୟ ମହିଳା କ୍ରିକେଟ୍‌ର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ପିଢ଼ୀର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଖେଳାଳି ଭାବେ ପରିଚିତ। 

## ଆଧାର
ଶ୍ରେଣୀ:ମହିଳା ଖେଳାଳି
ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୫୫ ଜନ୍ମ
ଜ୍ୟୋତ୍ସ୍ନା ପଟେଲ

ଜ୍ୟୋତ୍ସ୍ନା ପଟେଲ ଜଣେ ପୂର୍ବତନ ଭାରତୀୟ ମହିଳା ଟେଷ୍ଟ କ୍ରିକେଟର ଏବଂ କ୍ରିକେଟ ପ୍ରଶାସିକା, ଯିଏ ଭାରତୀୟ ମହିଳା ଜାତୀୟ କ୍ରିକେଟ ଦଳକୁ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରିଥିଲେ। ସେ ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶର ଇନ୍ଦୋରରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ଏବଂ ୧୯୭୦ ଦଶକରେ ଭାରତୀୟ ମହିଳା କ୍ରିକେଟର ଉନ୍ନତିରେ ଲୋକପ୍ରିୟ ଭୂମିକା ନିଭାଇଥିଲେ। ସେ ଭାରତ ପାଇଁ ଦୁଇଟି ଟେଷ୍ଟ ମ୍ୟାଚ୍ ଖେଳିଥିଲେ।

## ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନ ଓ କ୍ରିକେଟ ଜୀବନ
ଜ୍ୟୋତ୍ସ୍ନା ପଟେଲ ୧୯୭୪ ରୁ ୧୯୭୮ ମଧ୍ୟରେ ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆ, ନ୍ୟୁଜିଲାଣ୍ଡ ଓ ୱେଷ୍ଟଇଣ୍ଡିଜ୍ ବିପକ୍ଷରେ ଭାରତକୁ ଜାତୀୟ ସ୍ତରରେ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରିଥିଲେ। ସେ ଜଣେ ଷ୍ଟାଇଲିସ୍ ଡାହାଣହାତୀ ବ୍ୟାଟ୍ସୱମ୍ୟାନ୍ ଭାବେ ପରିଚିତ ଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ସେ ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶ ରାଜ୍ୟ ମହିଳା କ୍ରିକେଟ ଦଳ ଏବଂ ସେଣ୍ଟ୍ରାଲ୍ ଜୋନ୍ ମହିଳା କ୍ରିକେଟ ଦଳର ଅଧିନାୟିକା ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ। ସେ ଇନ୍ଦୋର ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ ମହିଳା କ୍ରିକେଟ ଦଳର ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରିବା ସହିତ ୧୯୭୧ ରୁ ୧୯୭୪ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶ ରାଜ୍ୟର ଫ୍ଲୋର ହକି ଦଳର ଅଧିନାୟିକା ଭାବେ ମଧ୍ୟ ଦାୟିତ୍ୱ ପାଳନ କରିଥିଲେ।

## ସମ୍ମାନ ଓ ବୃତ୍ତି
ତାଙ୍କ କ୍ରୀଡା ଦକ୍ଷତା ପାଇଁ ଭାରତ ସରକାରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ୧୯୭୨ ରୁ ୧୯୭୮ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୀଡା ବୃତ୍ତି ଏବଂ ଚାରି ବର୍ଷର ଯୋଗ୍ୟତା ବୃତ୍ତି ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଥିଲା। ୨୦୧୮–୨୦୧୯ ମସିହାରେ ତାଙ୍କର ବୃତ୍ତିଗତ ଓ ସାମାଜିକ ଅବଦାନ ପାଇଁ “Who’s Who” ନାମକ ପେଶାଦାର ସଂଗଠନ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇଥିଲେ।

## ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଓ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ କାର୍ଯ୍ୟ
ପରେ ସେ ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକାକୁ ପ୍ରବାସ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଟାମ୍ପା କ୍ରିକେଟ୍ ଲିଗ୍‌ରେ ଶିଶୁ ଓ ମହିଳା କ୍ରିକେଟ ପ୍ରଶିକ୍ଷକା ଭାବରେ କାମ କରିଥିଲେ। ସେ ଟାମ୍ପା ସନରାଇଜର୍ସ ମହିଳା କ୍ରିକେଟ ଦଳର ଉପ-ଅଧିନାୟିକା ଏବଂ ଖେଳାଳି ମଧ୍ୟ ଥିଲେ। ୨୦୧୯ ମସିହାରେ ବୋଷ୍ଟନ୍, ମାସାଚୁସେଟ୍ସରେ ଆୟୋଜିତ ଏକ ମହିଳା କ୍ରିକେଟ୍ ପ୍ରତିଯୋଗିତାରେ ସେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ।

## ପ୍ରଶାସନିକ ଭୂମିକା
ଜ୍ୟୋତ୍ସ୍ନା ପଟେଲ ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶ କ୍ରିକେଟ ଆସୋସିଏସନ୍ (MPCA) ଏବଂ ଭାରତୀୟ କ୍ରିକେଟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ବୋର୍ଡ (BCCI) ଅଧୀନର ଇଣ୍ଡିଆନ୍ କ୍ରିକେଟର୍ସ ଆସୋସିଏସନ୍ (ICA) ର ଆଜୀବନ ସଦସ୍ୟା ଅଟନ୍ତି।. ୨୦୨୩ ମସିହାରେ ସେ ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ମହିଳା ଜାତୀୟ କ୍ରିକେଟ ଦଳର ଚୟନ ସମିତିର ସଦସ୍ୟା ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ ଏବଂ ବର୍ତ୍ତମାନ ଆମେରିକା କ୍ରିକେଟ କମିଟି ସହିତ ସଂପୃକ୍ତ ଅଛନ୍ତି।.

## ବୃତ୍ତିଗତ ଜୀବନ
କ୍ରିକେଟ ସହିତ ସେ ବୃତ୍ତିଗତ ମାନଚିତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ସକ୍ରିୟ ଅଛନ୍ତି। ୨୦୧୪ ମସିହାରୁ ସେ ଫ୍ଲୋରିଡାର ଟାମ୍ପାରେ ୱାର୍ଲ୍ଡ ଫାଇନାନ୍ସିଆଲ୍ ଗ୍ରୁପ୍‌ରେ ବରିଷ୍ଠ ସହଯୋଗୀ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟରତ।

## ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ
ଜ୍ୟୋତ୍ସ୍ନା ପଟେଲଙ୍କ ଜୀବନର ଲକ୍ଷ୍ୟ ହେଉଛି ବିଶ୍ୱସ୍ତରରେ ଝିଅ ଓ ମହିଳାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କ୍ରିକେଟକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହନ ଦେବା ଏବଂ ଏହାର ବିକାଶରେ ସକ୍ରିୟ ଭାଗ ନେବା।

## ଆଧାର
ଶ୍ରେଣୀ:ମହିଳା ଖେଳାଳି
ରାଜେଶ୍ୱରୀ ଢୋଲାକିଆ

ରାଜେଶ୍ୱରୀ ଢୋଲାକିଆ (ଜନ୍ମ: ୨୬ ଡିସେମ୍ବର ୧୯୫୯) ଜଣେ ପୂର୍ବତନ ଭାରତୀୟ ମହିଳା କ୍ରିକେଟର, ଯିଏ ଭାରତ ଜାତୀୟ ମହିଳା କ୍ରିକେଟ ଦଳ ପକ୍ଷରୁ ଟେଷ୍ଟ ଓ ୱାନ୍ ଡେ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ (ODI) କ୍ରିକେଟ ଖେଳିଥିଲେ। ସେ ଜଣେ ବାମହସ୍ତୀୟ ଅଲ୍‌ରାଉଣ୍ଡର ଭାବେ ପରିଚିତ ଥିଲେ ଏବଂ ବ୍ୟାଟିଂ ସହିତ ବୋଲିଂରେ ମଧ୍ୟ ଦଳକୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅବଦାନ ଦେଇଥିଲେ।

## ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନ ଓ କ୍ରିକେଟ ଯାତ୍ରା
ରାଜେଶ୍ୱରୀ ଢୋଲାକିଆ ଭାରତରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରି କ୍ରିକେଟ ପ୍ରତି ଛୋଟବେଳୁ ଆଗ୍ରହ ଦେଖାଇଥିଲେ। ସେତେବେଳେ ମହିଳା କ୍ରିକେଟ ପ୍ରଚଳିତ ନଥିବା ସମୟରେ ସେ ନିଜ ପ୍ରତିଭା ଓ ପରିଶ୍ରମରେ ଜାତୀୟ ଦଳରେ ସ୍ଥାନ ହାସଲ କରିଥିଲେ। 

## ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ କ୍ରିକେଟ କ୍ୟାରିୟର
ସେ ଭାରତ ପକ୍ଷରୁ ମୋଟ ୪ଟି ଟେଷ୍ଟ ମ୍ୟାଚ ଏବଂ ୧୩ଟି ୱାନ୍ ଡେ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ମ୍ୟାଚ ଖେଳିଥିଲେ। ରାଜେଶ୍ୱରୀ ଢୋଲାକିଆ ୧୯୭୮ ଓ ୧୯୮୨ ମହିଳା କ୍ରିକେଟ ବିଶ୍ୱକପରେ ଭାରତୀୟ ଦଳର ସଦସ୍ୟା ଭାବେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ସେତେବେଳେ ମହିଳା କ୍ରିକେଟର ଉନ୍ନତିରେ ତାଙ୍କର ଭୂମିକା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ରହିଥାଏ।

## ଖେଳ ଶୈଳୀ
ସେ ଜଣେ ବାମହସ୍ତୀୟ ବ୍ୟାଟର ଓ ଅଲ୍‌ରାଉଣ୍ଡର ଥିଲେ। ଦଳର ଆବଶ୍ୟକତା ଅନୁସାରେ ସେ ବ୍ୟାଟ ଓ ବଲ୍‌ ଉଭୟରେ ଭୂମିକା ନିଭାଇଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଶାନ୍ତ ଏବଂ ଯୋଜନାମୂଳକ ଖେଳ ତାଙ୍କୁ ଦଳର ଏକ ବିଶ୍ୱସନୀୟ ଖେଳାଳି ଭାବେ ପରିଚିତ କରିଥିଲା।

## ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ରରେ ଜୀବନ
୧୯୯୦ ଦଶକରେ ରାଜେଶ୍ୱରୀ ଢୋଲାକିଆ ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକାକୁ ପ୍ରବାସ କରି ଟେକ୍ସାସ୍‌ର ହ୍ୟୁଷ୍ଟନ ସହରରେ ବସବାସ କରିବା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ। ଖେଳାଳି ଜୀବନ ପରେ ମଧ୍ୟ ସେ କ୍ରିକେଟ ସହ ଜଡିତ ରହିଥିଲେ ଏବଂ ପ୍ରଶିକ୍ଷକା (Coach) ଭାବେ ଯୁବ ଖେଳାଳିମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ଦେଇଆସୁଛନ୍ତି। ୨୦୨୩ ମସିହାରେ ସେ ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ମହିଳା ଜାତୀୟ କ୍ରିକେଟ ଦଳର ଚୟନ ସମିତି (Selection Panel) ର ସଦସ୍ୟା ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ, ଯାହା ତାଙ୍କ ଦୀର୍ଘ କ୍ରିକେଟ ଅନୁଭବର ସ୍ୱୀକୃତି ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ।

## ଅବଦାନ ଓ ଉତ୍ତରାଧିକାର
ରାଜେଶ୍ୱରୀ ଢୋଲାକିଆ ଭାରତୀୟ ମହିଳା କ୍ରିକେଟର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଯୁଗର ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଖେଳାଳିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ। ସେ କେବଳ ଖେଳାଳି ଭାବେ ନୁହେଁ, ବରଂ ପ୍ରଶିକ୍ଷକା ଓ ଚୟନକାରୀ ଭାବେ ମଧ୍ୟ କ୍ରିକେଟର ବିକାଶରେ ଅବଦାନ ରଖିଆସୁଛନ୍ତି। ତାଙ୍କ କ୍ୟାରିୟର ମହିଳା କ୍ରିକେଟର ଉନ୍ନତିରେ ଏକ ପ୍ରେରଣାଦାୟକ ଅଧ୍ୟାୟ ଭାବେ ଗଣ୍ୟ।

## ଆଧାର
ଶ୍ରେଣୀ:ମହିଳା ଖେଳାଳି
ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୫୯ ଜନ୍ମ
ଉତ୍ପଳା ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀ

ଉତ୍ପଳା ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀ ଜଣେ ପୂର୍ବତନ ଭାରତୀୟ ମହିଳା କ୍ରିକେଟ ଖେଳାଳି, ଯିଏ ଭାରତ ଜାତୀୟ ମହିଳା କ୍ରିକେଟ ଦଳ ପାଇଁ ଟେଷ୍ଟ କ୍ରିକେଟ୍‌ରେ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରିଥିଲେ। ସେ ଭାରତୀୟ ମହିଳା କ୍ରିକେଟର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଯୁଗର ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଖେଳାଳିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ଥିଲେ । ସେମାନଙ୍କ ଖେଳ ଜୀବନ ଭାରତରେ ମହିଳା କ୍ରିକେଟ୍‌ର ଉନ୍ନତିର ଆରମ୍ଭିକ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ସହ ଜଡିତ ଥିଲା।

## ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନ ଓ ପରିବାର
ଉତ୍ପଳା ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀଙ୍କ ଜନ୍ମ ଭାରତରେ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ସେ ଏକ କ୍ରିକେଟ୍‌ ପ୍ରେମୀ ପରିବାରରୁ ଆସିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଭଉଣୀ ଶର୍ମିଳା ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀ ମଧ୍ୟ ଭାରତ ପାଇଁ ଟେଷ୍ଟ କ୍ରିକେଟ୍‌ ଖେଳିଥିଲେ, ଯାହା ତାଙ୍କ ପରିବାରକୁ ଭାରତୀୟ ମହିଳା କ୍ରିକେଟ୍‌ରେ ବିଶେଷ ସ୍ଥାନ ଦେଇଛି। ଦୁଇ ଭଉଣୀଙ୍କ ଏକାସାଥିରେ ଜାତୀୟ ସ୍ତରରେ ଖେଳିବା ଭାରତୀୟ କ୍ରିକେଟ୍‌ ଇତିହାସରେ ଏକ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ଘଟଣା ଭାବେ ପରିଚିତ।

## କ୍ରିକେଟ୍ ଜୀବନ ଓ ଅବଦାନ
ଉତ୍ପଳା ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀ ଜଣେ ଟେଷ୍ଟ କ୍ରିକେଟର ଭାବେ ଭାରତୀୟ ମହିଳା ଦଳରେ ସାମିଲ ହୋଇଥିଲେ। ସେ ଏମିତି ସମୟରେ କ୍ରିକେଟ୍‌ ଖେଳୁଥିଲେ, ଯେତେବେଳେ ମହିଳା କ୍ରିକେଟ୍‌ ପାଇଁ ସୁବିଧା, ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ଓ ପ୍ରଚାର ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୀମିତ ଥିଲା। ତଥାପି ସେ ନିଜ ପ୍ରତିଭା, ଶ୍ରମ ଓ ଦଳୀୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଦ୍ୱାରା ଜାତୀୟ ଦଳରେ ନିଜ ସ୍ଥାନ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଖେଳ ଶୈଳୀ ଶୃଙ୍ଖଳାବଦ୍ଧ ଓ ଦଳମୁଖୀ ଥିଲା, ଯାହା ସେତେବେଳର ମହିଳା କ୍ରିକେଟର ଉନ୍ନତିକୁ ସହାୟତା କରିଥିଲା। ସେମାନଙ୍କ ଅବଦାନ ଭାରତରେ ମହିଳା କ୍ରିକେଟ୍‌ର ପ୍ରଚାର ଓ ଆଗାମୀ ପିଢିର ଖେଳାଳିମାନଙ୍କୁ ପ୍ରେରଣା ଦେଇଛି।

## ଉତ୍ତରାଧିକାର
ଉତ୍ପଳା ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀଙ୍କ କ୍ରିକେଟ୍ ଯାତ୍ରା ଭାରତୀୟ ମହିଳା କ୍ରିକେଟ୍‌ର ଇତିହାସରେ ଏକ ପ୍ରେରଣାଦାୟକ ଅଧ୍ୟାୟ। ସେ ଏମିତି ଏକ ସମୟରେ ଖେଳିଥିଲେ ଯେତେବେଳେ ମହିଳା ଖେଳାଳିମାନେ ସମାଜିକ ଓ ପ୍ରାଣାଳୀଗତ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଉଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଅବଦାନ ଆଜିର ନୂତନ ପିଢିର ମହିଳା କ୍ରିକେଟରମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ପ୍ରେରଣା ସୂତ୍ର ଭାବେ ରହିଛି।

ଶ୍ରେଣୀ:ମହିଳା ଖେଳାଳି
ଓଙ୍ଗେ ଭାଷା

ଓଙ୍ଗେ ଭାଷା , ଯାହାକୁ Önge (କିମ୍ବା ଓଙ୍ଗେ , ଇଂ , ଉଙ୍ଗ ) ମଧ୍ୟ ଅନୁବାଦ କରାଯାଏ , ଏହା ଭାରତର ଆଣ୍ଡାମାନ ଦ୍ୱୀପପୁଞ୍ଜରେ କୁହାଯାଉଥିବା ଦୁଇଟି ଜଣାଶୁଣା ଓଙ୍ଗାନ ଭାଷା ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ । ଏହା ଛୋଟ ଆଣ୍ଡାମାନ ଦ୍ୱୀପର ଓଙ୍ଗେ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କଥିତ ।

## ସ୍ଥିତି
ଓଙ୍ଗେ ଭାଷା ସମଗ୍ର କ୍ଷୁଦ୍ର ଆଣ୍ଡାମାନରେ ଏବଂ ଉତ୍ତରରେ ଥିବା ଛୋଟ ଦ୍ୱୀପପୁଞ୍ଜରେ ଏବଂ ସମ୍ଭବତଃ ଦକ୍ଷିଣ ଆଣ୍ଡାମାନ ଦ୍ୱୀପର ଦକ୍ଷିଣ ପ୍ରାନ୍ତରେ କୁହାଯାଉଥିଲା । ୧୯ ଶତାବ୍ଦୀର ମଧ୍ୟଭାଗରୁ, ବ୍ରିଟିଶ ଉପନିବେଶ ଏବଂ ମୁଖ୍ୟଭୂମିରୁ ଭାରତୀୟ ବସତି ସ୍ଥାପନକାରୀଙ୍କ ବିପୁଳ ପ୍ରବେଶ ସହିତ, ଓଙ୍ଗେ ଭାଷାଭାଷୀଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ସ୍ଥିର ଭାବରେ ହ୍ରାସ ପାଇଛି, ଯଦିଓ ସାମ୍ପ୍ରତିକ ବର୍ଷଗୁଡ଼ିକରେ ଏକ ମଧ୍ୟମ ବୃଦ୍ଧି ପରିଲକ୍ଷିତ ହୋଇଛି। ବର୍ତ୍ତମାନ, କେବଳ ୯୪ ଜଣ ଓଙ୍ଗେ ଭାଷାଭାଷୀ ଅଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ କ୍ଷୁଦ୍ର ଆଣ୍ଡାମାନ ଦ୍ୱୀପର ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବରେ ଏକ ବସତିରେ ସୀମିତ । ଏହା ଏକ ବିପଦପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାଷା ।

## ଶବ୍ଦବିଜ୍ଞାନ
### ବ୍ୟଞ୍ଜନ ଧ୍ୱନି
* /ʔ/? (ଦୃଶ୍ୟ. ବ୍ଲେଭିନ୍ସ (୨୦୦୭:୧୬୧))
* ବ୍ଲେଭିନ୍ସ (୨୦୦୭:୧୬୦-୧୬୧) କହିଛନ୍ତି ଯେ /c, ɟ/ ପ୍ରକୃତରେ ଆଫ୍ରିକେଟ୍, ଏବଂ ରେଟ୍ରୋଫ୍ଲେକ୍ସଗୁଡ଼ିକ ଫୋନେମିକ୍ ହୋଇପାରେ କିମ୍ବା ନ ମଧ୍ୟ ହୋଇପାରେ।
* /kʷ/ /u, o/ ପୂର୍ବରୁ /k/ କୁ ଡିଲାବିୟାଲାଇଜେସନ୍ କରେ।

### ସ୍ୱରବର୍ଣ୍ଣ
କିଛି ସ୍ୱରବର୍ଣ୍ଣ ସମନ୍ୱୟ ଅଛି : 1p pl. ଉପସର୍ଗ et- [ot-] ହୁଏ ଯେତେବେଳେ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସିଲେବଲରେ ସ୍ୱରବର୍ଣ୍ଣ /u/ ହୁଏ, ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ et-eɟale 'ଆମର ମୁହଁ' କିନ୍ତୁ ot-oticule 'ଆମର ମୁଣ୍ଡ'।

## ଫୋନୋଟାକ୍ଟିକ୍ସ
ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକ ଏକକ କିମ୍ବା ଲମ୍ବା ହୋଇପାରେ, ବିଷୟବସ୍ତୁ ଶବ୍ଦରେ ମଧ୍ୟ (ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ସମ୍ପର୍କିତ ଜାରାୱା ପରି ନୁହେଁ )।

NC କ୍ଲଷ୍ଟରଗୁଡ଼ିକ କେତେକ ସମୟରେ ଇଚ୍ଛାଧୀନ ଭାବରେ ଏକକ C କୁ ହ୍ରାସ ପାଏ, ଯଥା iɲɟo- ~ iɟo- 'ପିଇବା ପାଇଁ' (cf. Jarawa -iɲɟo )।

ଯେତେବେଳେ କୋଡା ନାସାକାର ହୋଇଥାଏ, ସେତେବେଳେ ସ୍ୱରଯୁକ୍ତ ଅବଷ୍ଟ୍ରୁଏଣ୍ଟଗୁଡ଼ିକ ଇଚ୍ଛାଧୀନ ଭାବରେ ସିଲେବଲ୍ ଆରମ୍ଭରେ ନାସାକାର କରିପାରିବେ, ଯେପରିକି ହାଡ଼ / ମୋନ୍ 'ରେଜିନ୍, ରେଜିନ୍ ଟର୍ଚ୍ଚ' (cf. Jarawa pone 'ରେଜିନ୍, ରେଜିନ୍ ଟର୍ଚ୍ଚ')।

## ରୂପଧ୍ୱନିବିଜ୍ଞାନ
ମର୍ଫିମ୍ ସୀମା ମଧ୍ୟରେ କ୍ଲଷ୍ଟରଗୁଡ଼ିକ ହୋମୋର୍ଗାନିକ୍ କ୍ରମକୁ ସରଳ କରିଥାଏ, ଯେଉଁଥିରେ ଜେମିନେଟ୍ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ , ଯାହା ଶବ୍ଦର ଶେଷ -e ଡ୍ରପ୍ ପରେ ହୋଇପାରେ, ଯେପରିକି ଡାଏ 'ଗଛ, ଡୁଗ୍ଆଉଟ୍ କାନୋ' → ଡାଣ୍ଡେନା 'ଦୁଇ କାନୋ'; ଉମୁଗେ 'କପୋତ' → ଉମୁଲେ 'କପୋତ'।

## ଆଧାର
ଶ୍ରେଣୀ:ଭାରତର ଭାଷା
ଶ୍ରେଣୀ:ଉଇକି ଭାଷାକୁ ଭଲପାଏ ଗଣସମ୍ପାଦନା ୨୦୨୬
ଜିଫେ ଭାଷା

ଜିଫେ ( ଜୋଫେଇ ମଧ୍ୟ ଲେଖାଯାଏ ) ଏକ କୁକି-ଚିନ୍ ଭାଷା ଯାହା ମୁଖ୍ୟତଃ ମିଆଁମାରର ଚିନ୍ ରାଜ୍ୟର ଥାଣ୍ଟଲାଙ୍ଗ ଟାଉନସିପରେ ଏବଂ ଭାରତରେ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ । ଏହା ୧୭,୦୦୦ ବର୍ମିଜ୍ ଏବଂ ୩,୦୦୦ ଭାରତୀୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କଥିତ। ପୂର୍ବ ଜିଫେ ଏବଂ ପଶ୍ଚିମ ଜିଫେରେ ୨ଟି ଉପଭାଷା ଅଛି। ଜିଫେ ପାଇଁ ଏକ ଲିଖିତ ଲିପି ୧୯୯୮ ମସିହାରେ ରେଭ. ଡକ୍ଟର ରାଲ୍ ବାୱି ଏବଂ ପ୍ରଫେସର କେନେଥ୍ ଗ୍ରେଗରସନ୍ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି କରାଯାଇଥିଲା।

## ଅଧିକ ପଠନ
* Zophei Language Resource collection of Zophei language documentation in the Computational Resource for South Asian Languages (CoRSAL) archive

## ଆଧାର
ଶ୍ରେଣୀ:ଭାରତର ଭାଷା
ଶ୍ରେଣୀ:ମିଆଁମାରର ଭାଷା
ଶ୍ରେଣୀ:ଉଇକି ଭାଷାକୁ ଭଲପାଏ ଗଣସମ୍ପାଦନା ୨୦୨୬
ଗାର୍ଗୀ ବାନାର୍ଜୀ

ଗାର୍ଗୀ ବାନାର୍ଜୀ (ଜନ୍ମ ୨୦ ଜୁଲାଇ ୧୯୬୧) ଜଣେ ପୂର୍ବତନ ଟେଷ୍ଟ ଏବଂ ଦିନିକିଆ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ କ୍ରିକେଟର ଯିଏ ଭାରତର ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରିଥିଲେ । ସେ ୧୬ ବର୍ଷ ବୟସରେ ଇଡେନ ଗାର୍ଡେନ୍ସରେ ୧୯୭୮ ବିଶ୍ୱକପରେ ଇଂଲଣ୍ଡ ବିପକ୍ଷରେ ଏକ ମ୍ୟାଚ୍ ଖେଳି ତାଙ୍କର ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଡେବ୍ୟୁ କରିଥିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଖେଳ ପୂର୍ବରୁ ଭାରତର ଘରୋଇ ଲିଗ୍‌ରେ ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗ ପାଇଁ ଖେଳିଥିଲେ।

## ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଦିନଗୁଡ଼ିକ
ଜଣେ ଦୁଷ୍ଟ ଝିଅ ଏବଂ ଜଣେ ଉତ୍ସାହୀ କ୍ରୀଡାପ୍ରେମୀ, YWCA (ଯୁବ ମହିଳା ଖ୍ରୀଷ୍ଟିଆନ ଆସୋସିଏସନ) ରେ ତାଙ୍କ ସମୟ ମଧ୍ୟରେ, ସେ ବ୍ୟାଡମିଣ୍ଟନ, ବାସ୍କେଟବଲ୍ ଏବଂ ଫୁଟବଲ୍ ଖେଳିଥିଲେ। ଜଣେ କ୍ରିକେଟ ନବାଗତ ଗାର୍ଗୀ YWCA ରେ କ୍ରିକେଟ ଟ୍ରାଏଲ ପାଇଁ ନାମ ଲେଖାଇଥିଲେ ଏବଂ ୧୯୭୬ ରେ କ୍ରିକେଟ କୋଚିଂ କ୍ୟାମ୍ପରେ ଯୋଗଦେବା ପାଇଁ ମନୋନୀତ ହୋଇଥିଲେ। ତାଙ୍କର ସମର୍ଥକ ପରିବାର ତାଙ୍କୁ କୌଣସି ଖେଳ ଖେଳିବାକୁ କେବେ ବାରଣ କରିନଥିଲେ। କ୍ରିକେଟକୁ ଏକ ଭଦ୍ର 'ପୁରୁଷଙ୍କ ଖେଳ' ଭାବରେ ବିବେଚନା କରାଯାଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଗାର୍ଗୀଙ୍କ ଭାଇ ତାଙ୍କୁ ସାରା ଜୀବନ ଉତ୍ସାହିତ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କୁ ବଙ୍ଗଳା ଦଳରେ ସାମିଲ କରାଯାଇଥିଲା ଏବଂ ୨ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ସେ ୧୯୭୮ ବିଶ୍ୱକପ୍ ପାଇଁ ଜାତୀୟ ଦଳରେ ସ୍ଥାନ ପାଇଥିଲେ।

## କ୍ରିକେଟ୍ କ୍ୟାରିଅର୍
ସେ ମୋଟ ୧୨ଟି ଟେଷ୍ଟ ଏବଂ ୨୬ଟି ଦିନିକିଆ ଖେଳିଥିଲେ। ଏବଂ କ୍ୟାରିୟରରେ ସର୍ବାଧିକ ଟେଷ୍ଟ ରନ୍ ସ୍କୋର କରିବାର ରେକର୍ଡ ତାଙ୍କ ନାମରେ ଅଛି, କୌଣସି ଶତକ (୬୧୪ ରନ୍) ବିନା। ତାଙ୍କର ଚମତ୍କାର କ୍ରିକେଟ୍ କ୍ୟାରିୟରରେ, ସେ ତାଙ୍କର ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ସଫଳତା (ଆଠ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ୨୬ଟି ମ୍ୟାଚ୍ ରୁ ୧୫.୭୩)କୁ ପଛରେ ପକାଇ ଦେଇଥିଲେ ଏବଂ ପରେ ତାଙ୍କର ପ୍ରଥମ ଟେଷ୍ଟ ଖେଳିଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଭାରତ ଅନ୍ୟ ପାଞ୍ଚ ଜଣ ନବାଗତ ଖେଳାଳିଙ୍କୁ ଏବଂ ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆରେ ସାତ ଜଣଙ୍କୁ ଖେଳାଇଥିଲା। ସେ ଦ୍ୱିତୀୟ ଇନିଂସରେ ଅର୍ଦ୍ଧଶତକ ଏବଂ ସିରିଜର ଚତୁର୍ଥ ଟେଷ୍ଟରେ ଆଉ ଏକ ଅର୍ଦ୍ଧଶତକ ହାସଲ କରିଥିଲେ ଏବଂ ୦-୦ରେ ଡ୍ର ରଖିଥିଲେ। ନ୍ୟୁଜିଲ୍ୟାଣ୍ଡ ବିପକ୍ଷରେ କଟକରେ ଦୁଇଟି ଅର୍ଦ୍ଧଶତକ ଏବଂ ୯ ରନ୍ ରେ ଅବିଶ୍ୱସନୀୟ ୬ ରନ୍ ପରେ, ଗାର୍ଗୀଙ୍କୁ ଭାରତର ପ୍ରଥମ ଇଂଲଣ୍ଡ ଗସ୍ତ ପାଇଁ - ୧୯୮୬ରେ - ବାଛିଥିଲେ - ଯେଉଁଠାରେ ସେ ବ୍ଲାକପୁଲ୍ ଟେଷ୍ଟରେ ୬୦ ଏବଂ ୭୫ ରନ୍ କରିଥିଲେ। ସନ୍ଧ୍ୟା ଅଗ୍ରୱାଲଙ୍କ ଶତକ ଗାର୍ଗୀଙ୍କ ପ୍ରଦର୍ଶନକୁ ଢାଙ୍କି ଦେଇଥିଲା, କିନ୍ତୁ ସେ ୧୯୯୧ ମସିହାରେ ଭାରତର ପରବର୍ତ୍ତୀ ଗସ୍ତରେ ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆ ଯାଇଥିଲେ ।

## ସଫଳତା
ତାଙ୍କ ବ୍ୟାଟିଂରେ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇ, ସ୍ୱର୍ଗତ ମାଧବରାଓ ସିନ୍ଧିଆ ଗାର୍ଗୀଙ୍କୁ କ୍ରିକେଟ୍ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଚାକିରି ଚୁକ୍ତିନାମା ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲେ। ସେ ବିଭିନ୍ନ ପଦପଦବୀରେ ଭାରତୀୟ କ୍ରିକେଟ୍ ସହିତ ଜଡିତ ହୋଇ ଭାରତରେ ମହିଳା କ୍ରିକେଟ୍ ର ମାନଦଣ୍ଡ ବୃଦ୍ଧି କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥିଲେ।  ଭାରତୀୟ ମହିଳା କ୍ରିକେଟ୍ ଦଳ ଚୟନ କମିଟିର ଅଧ୍ୟକ୍ଷ (୨୦୧୧-୨୦୧୪) ଭାବରେ ସେ ଉଦୀୟମାନ ମହିଳା କ୍ରିକେଟର୍‌ମାନଙ୍କୁ ସୁଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ। ଗାର୍ଗୀ ଅନୁଭବ କରିଥିଲେ ଯେ ଯୁବପିଢ଼ି ଯେତେ ଅଧିକ ମ୍ୟାଚ୍ ଖେଳିବେ, ସେମାନଙ୍କୁ ଘରୋଇ ଏବଂ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସର୍କିଟ୍ ମଧ୍ୟରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ ବୁଝିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବ। ଏପ୍ରିଲ୍ ୨୦୧୭ ରେ, ତାଙ୍କୁ ମେରିଲେବୋନ୍ କ୍ରିକେଟ୍ କ୍ଲବ୍ (MCC) ର ମର୍ଯ୍ୟାଦାଜନକ ସମ୍ମାନଜନକ ଜୀବନ ସଦସ୍ୟତା ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଥିଲା। କ୍ରିକେଟ୍ ଖେଳାଳି ହେବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା ଯୁବପିଢ଼ିଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରେରଣା ସ୍ୱରୂପ, ଗାର୍ଗୀ ବାନାର୍ଜୀ କ୍ରିକେଟ୍ କୁ ଏକ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କ୍ୟାରିଅର୍ ବିକଳ୍ପ ଭାବରେ ପରିଣତ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ ଝିଅମାନଙ୍କର ମନୋବଳ ବୃଦ୍ଧି କରିଚାଲିଛନ୍ତି।

## ଆଧାର
ଶ୍ରେଣୀ:ମହିଳା ଖେଳାଳି
ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୬୧ ଜନ୍ମ
ଜେମେ ଭାଷା

ଜେମେ (ଏହାକୁ ଏମ୍ପିଓ, ଜେମେ, କଚା ଏବଂ ଜେମି ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ ) ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ ଭାରତରେ କୁହାଯାଉଥିବା ଏକ ଚୀନ-ତିବ୍ବତୀ ଭାଷା ଅଟେ। ଏହା ଜେମେ ନାଗାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କଥିତ ଉପଭାଷା ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ , ଅନ୍ୟଟି ହେଉଛି ମଜିମେ ।

## ଭୂଗୋଳ ଏବଂ ଜନସଂଖ୍ୟା
ଜେମେ (ଉପଭାଷା: ପାରେନ୍, ନଜୁନା) ରେ କୁହାଯାଇଛି:

ଉତ୍ତର କଚାର ପର୍ବତ ଜିଲ୍ଲା , ଆସାମ
ତାମେଙ୍ଗଲଙ୍ଗ ଜିଲ୍ଲା , ମଣିପୁର
ନାଗାଲ୍ୟାଣ୍ଡର ନାସପାତି ଜିଲ୍ଲା
ମଣିପୁରୀ ଏବଂ ଇଂରାଜୀର ଆଞ୍ଚଳିକ ଭାଷାରେ ଅଧିକାଂଶ ଜେମ ଭାଷାଭାଷୀ ଦ୍ୱି- କିମ୍ବା ବହୁଭାଷୀ। 

## ବର୍ଗୀକରଣ
ଜେମେ ତିବ୍ବତୋ-ବର୍ମାନ ଭାଷା ପରିବାରର ବାରିକ୍ ଉପ-ବିଭାଗର କାମରୂପାଣ ଗୋଷ୍ଠୀର କୁକି-ଚିନ୍ ଅଂଶର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ । ଏହା ଲିଆଙ୍ଗମାଇ ଏବଂ ରଙ୍ଗମାଇର ପଡ଼ୋଶୀ ଭାଷା ସହିତ ଘନିଷ୍ଠ ଭାବରେ ଜଡିତ ।

## ଶବ୍ଦବିଜ୍ଞାନ
##### ବ୍ୟଞ୍ଜନ ଧ୍ୱନି
##### ସ୍ୱରବର୍ଣ୍ଣ
ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ତିବ୍ବତୀ-ବର୍ମାନ ଭାଷା ପରି, ଜେମେ ଏକ ସ୍ୱର ଭାଷା। ଏହି ଭାଷାର ଅଧିକାଂଶ ଶବ୍ଦ ଏକକ ଶବ୍ଦ ସ୍ୱର ଅଟେ। 

## ବ୍ୟାକରଣ
ଜେମେ କ୍ରିୟାରେ ଲିଙ୍ଗ ଏବଂ ସଂଖ୍ୟା ଚିହ୍ନିତ ନୁହେଁ। ମୌଳିକ ଶବ୍ଦ କ୍ରମ ହେଉଛି SOV, OSV ର ଏକ ବିକଳ୍ପ କ୍ରମ ସହିତ, ଏହାକୁ ଏକ କ୍ରିୟା-ଶେଷ ଭାଷା କରିଥାଏ।

ଭାଷାରେ ସଂଖ୍ୟାର 7ଟି ବର୍ଗ ଅଛି: କାର୍ଡିନାଲ, ଅର୍ଡିନାଲ୍, ଭଗ୍ନାଂଶ, ଗୁଣନକାରୀ, ବଣ୍ଟନକାରୀ, ପ୍ରତିବନ୍ଧକ ଏବଂ ପାଖାପାଖି। ନିମ୍ନଲିଖିତ ସଂଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି:

ଦୁଇଟି ସଂଖ୍ୟାକୁ ଏକାଠି ଯୋଡି ଯୌଗିକ ସଂଖ୍ୟା ଗଠିତ ହୁଏ, ବଡ଼ ସଂଖ୍ୟା, ସାଧାରଣତଃ ୧୦ ର ଗୁଣିତକ, ଛୋଟ ସଂଖ୍ୟା ପୂର୍ବରୁ। ୪୦,୫୦,୬୦,୭୦,୮୦ ଏବଂ ୯୦ ରୁ ଦଶକ ସଂଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକ ଦଶକକୁ ମୌଳିକ ସଂଖ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ୧୦ ଦ୍ୱାରା ଗୁଣନ କରି ଗଠିତ ହୁଏ। ଜେମେରେ 'ଦଶ' ସଂଖ୍ୟାର ଚାରୋଟି ଆଲୋମର୍ଫ ଅଛି: , ,  and .

## ଆଧାର
ଶ୍ରେଣୀ:ଉଇକି ଭାଷାକୁ ଭଲପାଏ ଗଣସମ୍ପାଦନା ୨୦୨୬
ଶ୍ରେଣୀ:ଭାରତର ଭାଷା
ୟିମଖିଉଙ୍ଗ୍ରୁ ଭାଷା

ୟିମଖିଉଙ୍ଗ୍ରୁ ହେଉଛି ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ ଭାରତରେ ୟିମଖିଉଙ୍ଗ୍ ନାଗା ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କୁହାଯାଉଥିବା ଏକ ଚୀନ୍-ତିବ୍ବତୀ ଭାଷା । ଏହା ଭାରତର ନାଗାଲାଣ୍ଡର ଶାମାଟୋର ଜିଲ୍ଲାର ନାମଚିକ୍ ଏବଂ ପାଟକୋଇ ମଧ୍ୟରେ କଥିତ । ୟିମଖିଉଙ୍ଗ୍ରୁ ଭାଷାର ୧୦୦,୦୦୦ ରୁ ଅଧିକ ଲୋକ ଅଛନ୍ତି ଏବଂ ୧୦୦ ରୁ ଅଧିକ ଗ୍ରାମ ଏବଂ ସହରରେ ଏହା ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ। 

## ଉପଭାଷା
ଏଥନୋଲୋଗ୍ ୟିମଚୁଙ୍ଗ୍ରୁର ନିମ୍ନଲିଖିତ ଉପଭାଷାଗୁଡ଼ିକୁ ତାଲିକାଭୁକ୍ତ କରେ: 

* ଟିକିର
* ପାଣି
* ଚିର
* ଆରୋହଣ
* ଫାନୁଙ୍ଗ୍ରୁ
* ପାଖରେ

## ଶବ୍ଦବିଜ୍ଞାନ
ଏହା ସହିତ, ନିମ୍ନଲିଖିତ ଡିପଥୋଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକ ପରିଲକ୍ଷିତ ହୋଇଛି:,  ।

## ଆଧାର
ଶ୍ରେଣୀ:ଉଇକି ଭାଷାକୁ ଭଲପାଏ ଗଣସମ୍ପାଦନା ୨୦୨୬
ଶ୍ରେଣୀ:ଭାରତର ଭାଷା
ସରସ୍ୱତୀ ଦେବୀ (ଅଭିନେତ୍ରୀ)

**ସରସ୍ୱତୀ ଦେବୀ** ଜଣେ ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର, ଟେଲିଭିଜନ ଓ ମଞ୍ଚ ଅଭିନେତ୍ରୀ । ୧୯୬୦ ଦଶକରୁ ଏବେଯାଏଁ ସେ ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର ଓ ଧାରାବାହିକରେ ଅଭିନୟ କରୁଛନ୍ତି । ଜନତା ରଙ୍ଗମଞ୍ଚ ସହ ସେ ଅନେକ ବର୍ଷ ଧରି ଜଡ଼ିତ ଥିଲେ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ନାଟକ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିଛନ୍ତି ।

## ଅଭିନୀତ କଥାଚିତ୍ର
## ଅଭିନୀତ ଧାରାବାହିକ
## ଆଧାର
## ଅଧିକ ତ‌ଥ୍ୟ
* 

ଶ୍ରେଣୀ:ଜୀବିତ ବ୍ୟକ୍ତି
ଶ୍ରେଣୀ:ଓଡ଼ିଆ ଲୋକ
ଶ୍ରେଣୀ:ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର ଅଭିନେତ୍ରୀ
ଶ୍ରେଣୀ:ଓଡ଼ିଆ ଦୂରଦର୍ଶନ ଅଭିନେତ୍ରୀ
ଶ୍ରେଣୀ:ଓଡ଼ିଆ ମଞ୍ଚ ଅଭିନେତ୍ରୀ
ବନ୍ଦନା କୁମାରୀ

**ବନ୍ଦନା କୁମାରୀ** ଜଣେ ଭାରତୀୟ ରାଜନେତ୍ରୀ ଯିଏ ୨୦୧୩ ରୁ ୨୦୨୫ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦିଲ୍ଲୀର ଶାଲିମାର ବାଗ ବିଧାନସଭା ନିର୍ବାଚନମଣ୍ଡଳୀରୁ ବିଧାୟକ (MLA) ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ। ସେ ଦିଲ୍ଲୀ ବିଧାନସଭାର ଉପାଧ୍ୟକ୍ଷା ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟରତ ଥିବା ସହିତ ଆମ ଆଦମୀ ପାର୍ଟିର ମହିଳା ଶାଖା ‘ଆପ୍ ମହିଳା ଶକ୍ତି’ର ପୂର୍ବତନ ଅଧ୍ୟକ୍ଷା ଭାବେ ମଧ୍ୟ ଦାୟିତ୍ୱ ସଂପନ୍ନ କରିଥିଲେ।

## ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଜୀବନ 
ବନ୍ଦନା କୁମାରୀଙ୍କ ଜନ୍ମ ୧୧ ମାର୍ଚ୍ଚ ୧୯୭୪ ରେ ବିହାରର ସମସ୍ତିପୁରରେ ହୋଇଥିଲା। ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ନାମ ବ୍ରଜ କିଶୋର ଶର୍ମା। ସେ ୧୯୯୧ ମସିହାରେ Ram Briksh Benipuri School, Muzaffarpurରୁ ରାଜ୍ୟ ବୋର୍ଡ (BSE) ଅଧୀନରେ ଦ୍ୱାଦଶ ଶ୍ରେଣୀ ପାସ୍ କରିଥିଲେ। ପରେ ସେ B. R. Ambedkar Bihar Universityରୁ ୧୯୯୪ ମସିହାରେ କଳା ସ୍ନାତକ (ବି.ଏ. ଅନର୍ସ) ଡିଗ୍ରୀ ଅର୍ଜନ କରିଥିଲେ।

ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ନାମ ସଜ୍ଜନ କୁମାର। ୨୦୧୩ ର ଶପଥପତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ, ଦୁହେଁ ସ୍ୱୟଂରୋଜଗାରୀ ଥିଲେ। ବର୍ତ୍ତମାନ ସେ ଗୃହିଣୀ ଏବଂ ସମାଜସେବୀ। ସେ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ଓ ପୁଅଙ୍କ ସହ ଦିଲ୍ଲୀର ଶାଲିମାର ବାଗରେ ବସବାସ କରୁଛନ୍ତି।

## ରାଜନୀତି 
୨୦୧୩ ଡିସେମ୍ବରରେ ହୋଇଥିବା ଦିଲ୍ଲୀ ବିଧାନସଭା ନିର୍ବାଚନରେ ବନ୍ଦନା କୁମାରୀ ଶାଲିମାର ବାଗ ନିର୍ବାଚନମଣ୍ଡଳୀରୁ ବିଧାୟକ ଭାବେ ନିର୍ବାଚିତ ହୋଇଥିଲେ। ସେ ଭାରତୀୟ ଜନତା ପାର୍ଟିର ତିନିଥର ସିଟିଂ ବିଧାୟକ ରବିନ୍ଦ୍ର ନାଥ ବଂଶଲଙ୍କୁ ୧୦,୬୫୧ ମତାନ୍ତରରେ ପରାଜିତ କରିଥିଲେ ଏବଂ ୪୭,୨୩୫ ମତ ପାଇଥିଲେ। ତାଙ୍କୁ ତୁରନ୍ତ “ଜାୟାଣ୍ଟ କିଲର” ବୋଲି ସମ୍ମାନିତ କରାଯାଇଥିଲା। ଏହି ଆସନ ୧୯୯୩ ରୁ BJPର ଦୃଢ଼ କୋଟ ଭାବେ ପରିଚିତ ଥିଲା। ୧୯୯୩ ରେ ଏହା BJPର ପୂର୍ବତନ ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ସାହେବ ସିଙ୍ଘ ବର୍ମାଙ୍କ ନିର୍ବାଚନମଣ୍ଡଳୀ ଥିଲା ଏବଂ ବନ୍ସଲ ୧୫ ବର୍ଷ ଧରି ଏହି ଆସନ ଧାରଣ କରିଥିଲେ।

ବନ୍ଦନା କୁମାରୀ ଆମ ଆଦମୀ ପାର୍ଟି(AAP)ର ମହିଳା ଶାଖା ‘ମହିଳା ଶକ୍ତି’ର ଅଧ୍ୟକ୍ଷା ହୋଇଥିଲେ ଏବଂ ସେ ସହରରେ ମହିଳା ସୁରକ୍ଷା ବିଷୟ ଉଠାଇଥିଲେ। ୨୦୧୪ ଡିସେମ୍ବରରେ AAPର ମହିଳା ଓ ଯୁବ ଶାଖା ମହିଳା ଓ ବୃଦ୍ଧଙ୍କ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଦିଲ୍ଲୀ ମେଟ୍ରୋ ସ୍ଟେସନଗୁଡ଼ିକରୁ ୨୨ଟି ‘ଗ୍ରାମୀଣ ସେବା’ ଯାନ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲା।

୨୦୧୫ ଦିଲ୍ଲୀ ବିଧାନସଭା ନିର୍ବାଚନରେ ସେ ପୁନର୍ବାର ଶାଲିମାର ବାଘରୁ ପ୍ରାର୍ଥୀ ହୋଇଥିଲେ। ସେ ମହିଳା ସୁରକ୍ଷା ଓ ଦୁର୍ନୀତି ବିରୋଧୀ ମୁଦ୍ଦାକୁ ନେଇ ନିର୍ବାଚନ ଲଢ଼ିଥିଲେ।

ଏହି ନିର୍ବାଚନରେ ସେ ରେଖା ଗୁପ୍ତାଙ୍କୁ ୧୦,୯୭୮ ମତାନ୍ତରରେ ପରାଜିତ କରି ୬୨,୬୫୬ ମତ ପାଇଥିଲେ, ଯାହା ୨୦୧୩ ତୁଳନାରେ ଅଧିକ ଥିଲା।

AAP ଦିଲ୍ଲୀର ୭୦ଟି ଆସନ ମଧ୍ୟରୁ ୬୭ଟି ଜିତିଥିଲା। ୧୨ ଫେବୃଆରୀ ୨୦୧୫ ରେ ଘୋଷଣା ହୋଇଥିଲା ଯେ ବନ୍ଦନା କୁମାରୀଙ୍କୁ ଦିଲ୍ଲୀର ଷଷ୍ଠ ବିଧାନସଭାର ଉପାଧ୍ୟକ୍ଷ ପଦ ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥୀ କରାଯିବ। ୨୩ ଫେବୃଆରୀରେ ସେ ଔପଚାରିକ ଭାବେ ଉପାଧ୍ୟକ୍ଷା ଭାବେ ନିର୍ବାଚିତ ହେଲେ, ଯେତେବେଳେ ରାମ ନିୱାସ ଗୋଏଲ ସ୍ପିକର ହେଲେ।

୨୦୨୦ ଦିଲ୍ଲୀ ବିଧାନସଭା ନିର୍ବାଚନରେ ସେ ପୁନର୍ବାର ଶାଲିମାର ବାଗରୁ ଆପ୍ ପ୍ରାର୍ଥୀ ଭାବେ ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଧା କରି, ଭାରତୀୟ ଜନତା ପାର୍ଟି ପ୍ରାର୍ଥୀ ରେଖା ଗୁପ୍ତାଙ୍କୁ ୩,୪୪୦ ମତାନ୍ତରରେ ପରାଜିତ କରି ଲଗାତାର ତୃତୀୟଥର ପାଇଁ ବିଧାୟକ ଭାବେ ନିର୍ବାଚିତ ହେଲେ।

୨୦୨୫ ଦିଲ୍ଲୀ ବିଧାନସଭା ନିର୍ବାଚନରେ ସେ ଆପ୍ ପ୍ରାର୍ଥୀ ଭାବେ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱିତା କରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଭାରତୀୟ ଜନତା ପାର୍ଟି ପ୍ରାର୍ଥୀ ରେଖା ଗୁପ୍ତାଙ୍କ ପାଖରେ ୨୯,୫୯୫ ମତାନ୍ତରରେ ପରାଜିତ ହେଲେ।

## ଆଧାର 
ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୭୪ ଜନ୍ମ
ରାଇମା ସେନ

**ରାଇମା ସେନ** (ବଙ୍ଗଳା ଉଚ୍ଚାରଣ: [rai̯ma ʃen]; ଜନ୍ମନାମ: ରାଇମା ଦେବ ବର୍ମା; ଜନ୍ମ ୭ ନଭେମ୍ବର ୧୯୭୯) ଜଣେ ଭାରତୀୟ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ଅଭିନେତ୍ରୀ, ଯିଏ ପ୍ରଧାନତଃ ବଙ୍ଗଳା ଓ ହିନ୍ଦୀ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରରେ ଅଭିନୟ କରନ୍ତି। ସେ ଚୋଖେର୍‌ ବାଲି, ପରିଣୀତା, ଦ ଜାପାନୀଜ ୱାଇଫ ଏବଂ ୱେଇସେ ଶ୍ରାବନ ପରି ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରରେ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାଭାବିକ ଅଭିନୟ ପାଇଁ ପରିଚିତ ଓ ପ୍ରଶଂସିତ।

## ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନ 
ରାଇମା ସେନ ୭ ନଭେମ୍ବର ୧୯୭୯ ରେ ବୋମ୍ବେ (ବର୍ତ୍ତମାନ ମୁମ୍ବାଇ) ରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ସେ ମୁନ୍ମୁନ୍ ସେନ୍ ଓ ଭାରତ ଦେବ ବର୍ମାଙ୍କ କନ୍ୟା ଏବଂ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଅଭିନେତ୍ରୀ ସୁଚିତ୍ରା ସେନଙ୍କ ନାତୁଣୀ, ଯିଏ ବଙ୍ଗଳା ସିନେମାର “ମହାନାୟିକା” ଭାବେ ପରିଚିତ। ତାଙ୍କ ଭଉଣୀ ରିୟା ସେନ ମଧ୍ୟ ବଲିଉଡ୍ ଶିଳ୍ପରେ କାର୍ଯ୍ୟରତ।

ତାଙ୍କ ପିତା ଭାରତ ଦେବ ବର୍ମା ତ୍ରିପୁରାର ରାଜପରିବାରର ସଦସ୍ୟ। ତାଙ୍କ ପିତୃ ପକ୍ଷର ଠାକୁରମା ଇଲା ଦେବୀ କୁଚ ବିହାରର ରାଜକୁମାରୀ ଥିଲେ, ଯାହାଙ୍କ ଛୋଟ ଭଉଣୀ ଗାୟତ୍ରୀ ଦେବି ଜୟପୁରର ମହାରାଣୀ ଥିଲେ। ସେ ସମାଜ ସଂସ୍କାରକ କେଶବ ଚନ୍ଦ୍ର ସେନଙ୍କ ପିତୃ ପରମ୍ପରାର ବଂଶଧରା ମଧ୍ୟ। ତାଙ୍କ ପୂର୍ବଜ ସୁନୀତି ଦେବୀ (କୁଚ ବିହାରର ମହାରାଣୀ ଓ କେଶବ ଚନ୍ଦ୍ର ସେନଙ୍କ କନ୍ୟା) ଜିତେନ୍ଦ୍ର ନାରାୟଣଙ୍କ ମାତା ଥିଲେ, ଯିଏ ରାଇମାଙ୍କ ପିତୃ ପ୍ରପୂର୍ବଜ। ତାଙ୍କ ପିତୃ ପ୍ରପୂର୍ବମାତା ଇନ୍ଦିରା, ସାୟାଜୀରାଓ ଗାଇକୱାଡ- IIIଙ୍କ ଏକମାତ୍ର କନ୍ୟା ଥିଲେ।

ରାଇମାଙ୍କ ମାତୃ ପ୍ରପୂର୍ବଜ ଆଦିନାଥ ସେନ କୋଲକାତାର ଜଣେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବ୍ୟବସାୟୀ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପୁଅ ଦିନାନାଥ ସେନ, ପୂର୍ବତନ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଆଇନ ମନ୍ତ୍ରୀ ଅଶୋକ କୁମାର ସେନଙ୍କ ଆତ୍ମୀୟ, ତ୍ରିପୁରାର ମହାରାଜାଙ୍କ ଦିୱାନ କିମ୍ବା ମନ୍ତ୍ରୀ ଥିଲେ। ସେମାନେ ସିନେମା ଜଗତରେ ମା’ଙ୍କ ଜନ୍ମପରିଚୟ “ସେନ” ଉପନାମରେ ପରିଚିତ, ଯଦିଓ ତାଙ୍କ ଆଧିକାରିକ ଦଲିଲରେ “ଦେବ ବର୍ମା” ଉପନାମ ରହିଛି।

## ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଜୀବନ 
ରାଇମା ସେନଙ୍କ ଦେହୀୟ ସାଦୃଶ୍ୟ ତାଙ୍କ ଠାକୁରମାଙ୍କ ସହିତ ଅଧିକ ମିଳିଥାଏ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏକ ସାକ୍ଷାତକାରରେ ସେ କହିଥିଲେ ଯେ, ସେ ମୁମ୍ବାଇର ଦ୍ରୁତ ଜୀବନଶୈଳୀ, ଜିମ୍ ଓ ନାଇଟକ୍ଲବ୍‌କୁ ପସନ୍ଦ କରୁଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ, କୋଲକାତାରେ ଥିବା ପରିବାର, ତାଙ୍କ କୁକୁର “Cuddles” ଓ କୋଲକାତାର ସ୍ଟ୍ରିଟ୍ ଫୁଡ୍—ବିଶେଷତଃ ଝାଳ ମୁଢ଼ି ଓ ଆଳୁ ଚାଟ—କୁ ମିସ୍ କରନ୍ତି।

୨୦୦୬ ମସିହାରେ ସେ କହିଥିଲେ ଯେ, ୨୦୦୬–୨୦୦୭ ସମୟରେ ଓଡ଼ିଶାର ରାଜନେତା Kalikesh Narayan Singh Deoଙ୍କ ସହ ତାଙ୍କ ଏକ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ସମ୍ପର୍କ ଥିଲା, କିନ୍ତୁ ସେହି ସମ୍ପର୍କ ଦୀର୍ଘସ୍ଥାୟୀ ହୋଇନଥିଲା।

## କାର୍ଯ୍ୟଜୀବନ 
ରାଇମା ସେନ Godmother ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରରେ ଅଭିନୟ ଜୀବନର ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ, ଯାହା ସମାଳୋଚକମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସିତ ହୋଇଥିଲା। କିନ୍ତୁ ଏହି ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରରେ ତାଙ୍କ ଛୋଟ ଭୂମିକା ପ୍ରମୁଖ ଅଭିନେତ୍ରୀ ଶବାନା ଆଜମୀଙ୍କ ଅଭିନୟ ଛାୟାରେ ଅନେକ ସମୟ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ପରେ ସେ Daman ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରରେ Raveena Tandonଙ୍କ କନ୍ୟାର ଭୂମିକାରେ ଅଭିନୟ କରିଥିଲେ ଓ ତାଙ୍କ ଅଭିନୟ ପ୍ରଶଂସିତ ହୋଇଥିଲା।

ତାଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ ସଫଳତା ଆସିଥିଲା ଯେତେବେଳେ ସେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ଋତୁପର୍ଣ୍ଣା ଘୋଷଙ୍କ Chokher Bali ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରରେ ଅଭିନୟ କରିଥିଲେ। ପରେ କିଛି ସାଧାରଣ ସଫଳତାର ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ପରେ ୨୦୦୫ ମସିହାରେ ପରିଣୀତା ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରରେ ସେ ନାୟିକା ବିଦ୍ୟା ବାଲାନଙ୍କ ସଖୀର ଭୂମିକାରେ ଅଭିନୟ କରିଥିଲେ।

ଏହାପରେ ସେ ଏକ୍ସନ୍ ଥ୍ରିଲର Dus ଏବଂ ବଙ୍ଗଳା ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର Antar Mahalରେ ଅଭିନୟ କରିଥିଲେ। ୨୦୦୬ ମସିହାରେ ସେ The Bong Connection (ସହ-ଅଭିନେତା Shayan Munshi)ରେ ଦେଖାଯାଇଥିଲେ। ୨୦୦୭ ମସିହାରେ ସେ Manorama Six Feet Under ଥ୍ରିଲର ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରରେ ଅଭୟ ଦେଓଲଙ୍କ ସହ ଅଭିନୟ କରିଥିଲେ।

୨୦୧୧ ମସିହାରେ ସେ ଲୋକପ୍ରିୟ ବଙ୍ଗଳା ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର Baishe Srabonରେ ପରମବ୍ରତ ଚାଟାର୍ଜୀଙ୍କ ବିପକ୍ଷରେ ଅଭିନୟ କରିଥିଲେ।

## ଆଧାର 
ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୭୯ ଜନ୍ମ
ୟାମ୍ଫୁ ଭାଷା

ୟାମ୍ଫୁ ଭାଷା ହେଉଛି ନେପାଳର ହିମାଳୟର କିରାତି ଲୋକମାନେ, କିରାତ ୟାମ୍ଫୁ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କଥିତ ଏକ କିରାତି ଭାଷା । ଟୋମ୍ୟାଙ୍ଗ (ଚୋଙ୍ଗକା) ହେଉଛି କେବଳ ୨୦ ଜଣ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କଥିତ ଏକ ଉପଭାଷା। ଏହା ଏବଂ ୟାମ୍ଫେ ଉଭୟ ପୃଥକ। ଦକ୍ଷିଣ ୟାମ୍ଫୁକୁ ଦକ୍ଷିଣ କିରାତ ଲୋରୁଙ୍ଗ ଭାଷା ଭାବରେ ମଧ୍ୟ ବିବେଚନା କରାଯାଏ । ଏହି ପ୍ରକାରଗୁଡ଼ିକ ସମସ୍ତ ଘନିଷ୍ଠ ଭାବରେ ଜଡିତ।

## ଭୌଗୋଳିକ ବଣ୍ଟନ
ନେପାଳର ନିମ୍ନଲିଖିତ ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକରେ ୟାମ୍ଫୁ କୁହାଯାଏ: 

* ସାଧୁବାବା ଜିଲ୍ଲା , କୋସି ଜୋନ୍ : ହେଡଙ୍ଗନା, ନମ୍, ସେଡୁଆ, ପେପୁଆ, ମଙ୍ଗସିମା, କରିମାରାଙ୍ଗ, ତୁଙ୍ଗଖାଲିଙ୍ଗ, ଉୱା, ଆଲା, ଉଲିଙ୍ଗ, ଏବଂ ୱାଲୁଙ୍ଗ ଗ୍ରାମ
* ମତ୍ସ୍ୟ ପୋଖରୀ ଭିଡିସି, ପୂର୍ବ ପାହାଡ଼ର ଉପର ଅରୁଣ ନଦୀ ଉପତ୍ୟକାରେ ଅବସ୍ଥିତ; ଜଲଜାଲେ ପର୍ବତମାଳାର ସିଧାସଳଖ ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମରେ, ଉତ୍ତର ଲୋରୁଙ୍ଗ ଅଞ୍ଚଳ।
* ଭୋଜପୁର ଜିଲ୍ଲା , କୋଶୀ ଜୋନ୍
* ଇଲାମ ଜିଲ୍ଲା , ଫିକ୍କାଲ, କୋଲବଙ୍ଗ, ପଞ୍ଚକାନିଆ, ଜିତପୁର, ଦାନାବାରି, ମହାମାଇ (ଭିଡିସି) |
* ଜାପା ଜିଲ୍ଲା , ମୋରାଙ୍ଗ ଏବଂ ସୁନସାରି ।
* ଦାରିଜିଲିଂ, ସିକିମ, ସିଲଙ୍ଗ, ମେଘାଳୟ, ମିସୋରାମ, ବର୍ମା, ଭୁଟାନ ଏବଂ ଥାଇଲ୍ୟାଣ୍ଡ (ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ଭାବରେ ରେକର୍ଡ କରାଯାଇଛି)
ତଥାପି, ୟାମ୍ଫୁ ଆମେରିକା, ୟୁରୋପ, ଦକ୍ଷିଣ ଆମେରିକା, ଆଫ୍ରିକା ଏବଂ ବିଶ୍ୱର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମହାଦେଶ ସମେତ ସାରା ବିଶ୍ୱରେ ବିସ୍ତାରିତ।

## ଆଧାର
ଶ୍ରେଣୀ:ଉଇକି ଭାଷାକୁ ଭଲପାଏ ଗଣସମ୍ପାଦନା ୨୦୨୬
ଜୋଉ ଭାଷା

ଜୋଉ ( ଜୋ ଲେଖା ଏବଂ ଜୋକାମ ନାମରେ ମଧ୍ୟ ଜଣାଶୁଣା ) ହେଉଛି କୁକି-ଚିନ୍ ଭାଷାଗୁଡ଼ିକର ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ ଶାଖାର ଏକ ଭାଷା ଯାହା ପଶ୍ଚିମ ବର୍ମାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଏବଂ ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ ଭାରତର ମିଜୋରାମ ଏବଂ ମଣିପୁରରେ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ ।

ଜୋଉ ନାମଟି କେତେକ ସମୟରେ ସମସ୍ତ ମିଜୋ ଲୋକଙ୍କ (ଜୋ ଲୋକ) ଅର୍ଥାତ୍ କୁକିଶ ଏବଂ ଚିନ୍ ଲୋକଙ୍କ , ବିଶେଷକରି ଜୋମି ଲୋକଙ୍କ ଭାଷା ପାଇଁ ଏକ ଆବରଣ ଶବ୍ଦ ଭାବରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ ।

## ଶବ୍ଦବିଜ୍ଞାନ
୨୩ଟି Zou ବ୍ୟଞ୍ଜନାତ୍ମକ ଫୋନେମର ସେଟ୍ ନିମ୍ନଲିଖିତ ସର୍ବନିମ୍ନ ଯୋଡ଼ା କିମ୍ବା ଓଭରଲାପ୍ ହେଉଥିବା ଶବ୍ଦର ଆଧାରରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇପାରିବ। ଏହି ୨୩ଟି ଫୋନେମ ବ୍ୟତୀତ, ୧ଟି ବ୍ୟଞ୍ଜନବର୍ଣ୍ଣ ଏକ ଋଣୀ ଫୋନେମ (ଯଥା /r/), ଯାହା କେବଳ ଋଣୀ ଶବ୍ଦରେ ମିଳିଥାଏ, ବହୁତ ବିରଳ କ୍ଷେତ୍ରରେ (ଯଥା /r/ /rəŋ/ "ରଙ୍ଗ" ରେ)। ଏହି ବ୍ୟଞ୍ଜନବର୍ଣ୍ଣ ସହିତ, Zouରେ ୭ଟି ସ୍ୱରବର୍ଣ୍ଣ ଅଛି: i, e, a, ɔ, o, u, ə।

## ବର୍ଣ୍ଣବିଜ୍ଞାନ
##### ସ୍ୱରବର୍ଣ୍ଣ
* a - [a]
* aw - [ɔ]
* e - [e/ə]
* i - [i~j]
* o - [o]
* u - [u~w]

##### ବ୍ୟଞ୍ଜନ ଧ୍ୱନି
* b - [b]
* ch - [c]
* d - [d]
* g - [g]
* h - [h], [ʔ] at the end of a syllable
* j - [ɟ]
* k - [k]
* kh - [kʰ]
* l - [l]
* m - [m]
* n - [n]
* ng - [ŋ]
* p - [p]
* ph - [pʰ]
* r - [r]
* s - [s]
* t - [t]
* th - [tʰ]
* v - [ʋ]
* z - [z]

## ସଂଖ୍ୟାଗୁଡିକ
ଜୋମି ସଂଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକୁ ନିମ୍ନଲିଖିତ ଭାବରେ ଗଣନା କରାଯାଏ:

## ଲେଖନ ପ୍ରଣାଳୀ
ଜୋଉ ପ୍ରାୟତଃ ଖ୍ରୀଷ୍ଟିଆନ ମିଶନାରୀ ଜେଏଚ୍ କୋପ୍ ଦ୍ୱାରା ବିକଶିତ ଲାଟିନ୍ ଲିପିରେ ଲେଖାଯାଇଥାଏ। ୧୯୫୨ ମସିହାରେ, ଚୁରାଚାନ୍ଦପୁରର ଏମ୍. ସିୟାଜାଥାଙ୍ଗ ଜୋଲାଇ କିମ୍ବା ଜୋଲାଇ ନାମରେ ଏକ ବିକଳ୍ପ ଲିପି ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ, ଏହା କିଛି ବର୍ଣ୍ଣାନୁକ୍ରମିକ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ସହିତ ଏକ ବର୍ଣ୍ଣମାଳା ପ୍ରଣାଳୀ ଥିଲା। ଏହି ଲିପି ପାଇଁ ବ୍ୟବହାରକାରୀ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ବଢ଼ୁଛି - ଜୋଉ ସାଂସ୍କୃତିକ, ରାଜନୈତିକ ଏବଂ ସାହିତ୍ୟିକ ସଂଗଠନଗୁଡ଼ିକ ୧୯୭୦ ଦଶକରୁ ଏହି ଲିପିକୁ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ ଏବଂ ବର୍ତ୍ତମାନ, ମଣିପୁର ରାଜ୍ୟ ସରକାର ସିୟାଜାଥାଙ୍ଗ ଏବଂ ଲିପି ଉଭୟକୁ ସମର୍ଥନ ଦେଖାଇଛନ୍ତି।

## ଭାଷାଗତ ସମ୍ପର୍କ
କୁକି -ଚିନ୍ ଭାଷା ବିଶ୍ୱର ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ କଥିତ ଭାଷା ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ । ଭାରତରେ କଥିତ ଜୋଉ ପାଏଟଙ୍କ ପାଏଟ ଭାଷା ସହିତ ସମାନ , ଯଦିଓ ପାଏଟରେ ଥିବା ଶବ୍ଦ-ଶେଷ ଗ୍ଲୋଟାଲ୍ ଷ୍ଟପ୍ ଜୋଉରେ ନାହିଁ।

## ଭୌଗୋଳିକ ପରିସର
ଏହାର ସର୍ବାଧିକ ପରିମାଣରେ, ଭାଷା ଗୋଷ୍ଠୀ ଦ୍ୱାରା ଆଚ୍ଛାଦିତ ଭୌଗୋଳିକ କ୍ଷେତ୍ର ହେଉଛି ବର୍ମା , ଭାରତ ଏବଂ ବାଂଲାଦେଶରେ ପ୍ରାୟ ୬୦,୦୦୦ ବର୍ଗ ମାଇଲ (୧୬୦,୦୦୦ ବର୍ଗ କିଲୋମିଟର) ଆକାରର ଏକ ଅଞ୍ଚଳ ।  ତଥାପି ରାଜନୈତିକ ସୀମା ଏବଂ ରାଜନୈତିକ ବିତର୍କ କିଛି ଉତ୍ସରେ କ୍ଷେତ୍ରର ପରିସରକୁ ବିକୃତ କରିଛି।

##### ବର୍ମାରେ
ଏହା ଚିନ୍ ରାଜ୍ୟ , ଟିଡିମ୍ ଏବଂ ଚିନ୍ ପାହାଡ଼ରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ । ୧୯୫୦ ଦଶକରୁ ଜୋ ଭାଷାଭାଷୀ ଚିନ୍ ରାଜ୍ୟରେ ବର୍ମିଜ୍ ଭାଷାର ବ୍ୟବହାର ବୃଦ୍ଧି ପାଇଛି।  ଏଥନୋଲୋଗ୍ ରିପୋର୍ଟ କରେ ଯେ ମିଆଁମାରର ନିମ୍ନଲିଖିତ ସହରଗୁଡ଼ିକରେ ଜୋ ଭାଷା କୁହାଯାଏ।

* ଚିନ୍ ରାଜ୍ୟ : ଟନ୍ଜାଙ୍ଗ , ହାଖା , ଏବଂ ଟେଡିମ୍ ଟାଉନସିପ୍ ।
* ସାଗିଂ ଡିଭିଜନ୍ : କାଲାଇ , ଖମ୍ପତ , ଏବଂ ତମୁ ଟାଉନସିପ୍ ।

##### ଭାରତରେ
* ମଣିପୁର
* ଚାନ୍ଦେଲ ଜିଲ୍ଲା : ସିଙ୍ଗଗେଟ୍ ସବଡିଭିଜନ୍ ଏବଂ ସୁଙ୍ଗନୁ ସଚ୍ଚି / କାନା ଅଞ୍ଚଳ ।
* ଚୁରାଚାନ୍ଦପୁର ଜିଲ୍ଲା
* ମିଜୋରାମ
* ଆସାମ 

##### ବାଂଲାଦେଶରେ
ବାଂଲାଦେଶରେ ଏହା ବାୱମ୍ ଲୋକମାନେ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି । 

## ଆଧାର
ଶ୍ରେଣୀ:ଉଇକି ଭାଷାକୁ ଭଲପାଏ ଗଣସମ୍ପାଦନା ୨୦୨୬
ଶ୍ରେଣୀ:ଭାରତର ଭାଷା
ୟେରୁକାଲା ଭାଷା

ୟେରୁକୁଲା ( IPA: [jerukɐlɐ] ) ହେଉଛି ଏକ ଦ୍ରାବିଡ଼ ଭାଷା ଯାହା ମୁଖ୍ୟତଃ ୟେରୁକଲା ଜନଜାତି ଦ୍ୱାରା କଥିତ ହୁଏ। ଏହି ଭାଷାକୁ କୁରୁ ଭାଷା କିମ୍ବା କୁଲାବଥ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ । ୟେରୁକଲା ଭାଷାଗତ ଭାବରେ ରାଭୁଲା ଏବଂ ଇରୁଲା ଭଳି ଦକ୍ଷିଣ ଦ୍ରାବିଡ଼ ଭାଷା ସହିତ ନିକଟତର । ଏହି ଭାଷାଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଶବ୍ଦଗତ ସମାନତା ୫୩% ରୁ ୮୧% ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ; ଇରୁଲା କ୍ଷେତ୍ରରେ, ଏହା ୩୩% ରୁ ୩୮% ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ; ରାଭୁଲା କ୍ଷେତ୍ରରେ, ଏହା ୨୮% ରୁ ୪୫% ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ; ଆଧୁନିକ ତାମିଲ କ୍ଷେତ୍ରରେ, ଏହା ୨୭% ରୁ ୪୫% ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ।

ସଥୁପତି ପ୍ରସନ୍ନ ଶ୍ରୀ ଭାଷା ସହିତ ବ୍ୟବହାର ପାଇଁ ଏକ ଅନନ୍ୟ ଲିପି ବିକଶିତ କରିଛନ୍ତି।

କିଛି ଭାଷା ଶବ୍ଦ, ମୁଖ୍ୟତଃ (ପରିଜନ ଶବ୍ଦ) ସହିତ ସମ୍ପୃକ୍ତ।

## ଆଧାର
ଶ୍ରେଣୀ:ଭାରତର ଭାଷା
ଶ୍ରେଣୀ:ଉଇକି ଭାଷାକୁ ଭଲପାଏ ଗଣସମ୍ପାଦନା ୨୦୨୬