ରାଜମୋହନ ଗାନ୍ଧୀ

**ରାଜମୋହନ ଗାନ୍ଧୀ**, ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କର ପୌତ୍ର ଏବଂ ଭାରତର ଜଣେ ପ୍ରମୁଖ ଶିକ୍ଷାବିଦ୍, ରାଜନୈତିକ କର୍ମୀ ଓ ଜୀବନୀ ଲେଖକ ଅଟନ୍ତି । ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ, ଭାରତରେ ୧୯୩୫ ମସିହାରେ ସେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । rରଜମୋହନଙ୍କ ଶିକ୍ଷାର ଆରମ୍ଭ ମଡର୍ନ୍ ସ୍କୁଲ୍‌ରେ ହୋଇଥିଲା । ବର୍ତ୍ତମାନ ସେ ଦିଲ୍ଲୀସ୍ଥ ସେଣ୍ଟର ଫର୍ ପଲିସି ଷ୍ଟଡିଜ୍‌ରେ ରିସର୍ଚ୍ଚ ପ୍ରୋଫେସର୍ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟରତ । ସେହିପରି ସେ ଅମେରିକାର ଇଲିନଏାଇ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ (ଅର୍ବାନା–ଶ୍ୟାମ୍ପେନ୍)ରେ ମଧ୍ୟ ଜଣେ ଭିଜିଟିଙ୍ଗ୍ ପ୍ରୋଫେସର୍ । ତାଙ୍କଦ୍ୱାରା ରଚିତ ଜୀବନୀ *‘ରାଜାଜୀ : ଏ ଲାଇଫ୍’* ପାଇଁ ସେ ୨୦୦୧ ମସିହାରେ ସାହିତ୍ୟ ଏକାଡେମି ପୁରସ୍କାରରେ ସମ୍ମାନିତ ହୋଇଥିଲେ ।

## ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନ 
ରାଜମୋହନ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଜନ୍ମ 7 ଅଗଷ୍ଟ 1935 ରେ ନୂଆଦିଲ୍ଲୀରେ ଦେବଦାସ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଗୃହେ ହୋଇଥିଲା। ସେଙ୍କ ପିତା *ହିନ୍ଦୁସ୍ତାନ ଟାଇମ୍ସ*ର ‘ମ୍ୟାନେଜିଙ୍ଗ୍ ଏଡିଟର୍’ ଥିଲେ। ରାଜମୋହନ ଗାନ୍ଧୀ *ସେଣ୍ଟ୍‌ ସ୍ଟିଫେନ୍‌ସ କଲେଜ୍*ରେ ପଢିଥିଲେ। ସେଙ୍କର ମାମା (ମା’ଙ୍କ ପିତା) ଥିଲେ *ଚକ୍ରବର୍ତୀ ରାଜାଗୋପାଳାଚାରୀ* — ଭାରତର ଶେଷ ‘ଗଭର୍ନର୍ ଜେନେରାଲ୍’ (ଲର୍ଡ୍ ଲୁଇସ୍ ମାଉଣ୍ଟବ୍ୟାଟନଙ୍କ ପରବର୍ତ୍ତୀ), ଯିଏ ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ନିକଟତମ ସହଚରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ଥିଲେ।

## ରାଜନୀତି 
୧୯୮୯ ମସିହାରେ ସେ ଜନତା ଦଳରେ ଯୋଗଦେଇଥିଲେ ଏବଂ ରାଜୀବ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ବିରୋଧରେ ଲୋକସଭା ନିର୍ବାଚନରେ ପ୍ରାର୍ଥୀ ହୋଇଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଜିତି ପାରିଲେ ନାହିଁ । ୧୯୯୦–୯୨ ମସିହାରେ ସେ *ରାଜ୍ୟସଭା*ରେ ସଦସ୍ୟ ହୋଇଥିଲେ ଏବଂ ୧୯୯୦ରେ ଜେନିଭାରେ *ୟୁ.ଏନ୍. ହ୍ୟୁମାନ୍ ରାଇଟ୍ସ କମିଶନ୍*କୁ ଭାରତୀୟ ପ୍ରତିନିଧିମଣ୍ଡଳକୁ ନେଇଥିଲେ। ଭାରତୀୟ ସଂସଦରେ ସେ *ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଜାତି ଓ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଜନଜାତି*ଙ୍କ ସ୍ଥିତି ବିଷୟରେ ସଂଯୁକ୍ତ ସଭା କମିଟିର ସଭାପତି ଥିଲେ ।୨୦୧୪ ମସିହାରେ ସେ ‘ଆମ୍ ଆଦମୀ ପାର୍ଟି’ରେ ଯୋଗଦେଲେ । ପୁଣିଥରେ ସେ ପୂର୍ବ ଦିଲ୍ଲୀ ନିର୍ବାଚନ କ୍ଷେତ୍ରରୁ ଲୋକସଭା ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥୀ ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ପରାଜିତ ହେଲେ ।

#### **ଶିକ୍ଷାଜୀବନ ଓ ସାମାଜିକ କାର୍ଯ୍ୟ** 
୧୯୬୦ ଓ ୧୯୭୦ ଦଶକର ଆରମ୍ଭରେ, ରାଜମୋହନ ଗାନ୍ଧୀ *ଇନିସିଆଟିଭ୍‌ସ୍ ଅଫ୍ ଚେଞ୍ଜ୍* (Initiatives of Change)ର ପଞ୍ଚଗଣୀ (ପଶ୍ଚିମ ଭାରତର ପର୍ବତଶ୍ରେଣୀ)ରେ ଥିବା ସମ୍ମିଳନୀ କେନ୍ଦ୍ର *ଆସିଆ ପ୍ଲାଟୋ* ସ୍ଥାପନାରେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ନେଇଥିଲେ।

୨୦୦୨ ମସିହାରେ ସେ ନିଜ ମା’ଙ୍କ ପିତା *ଚକ୍ରବର୍ତୀ ରାଜାଗୋପାଳାଚାରୀ (1878–1972)*ଙ୍କ ଜୀବନୀ *“ରାଜାଜୀ: ଏ ଲାଇଫ୍”* ପାଇଁ ସାହିତ୍ୟ ଏକାଡେମି ପୁରସ୍କାର ପାଇଥିଲେ।

ତାଙ୍କର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗ୍ରନ୍ଥଗୁଡ଼ିକ —

* *ଗଫ଼ର୍ ଖାନ୍: ନନ୍‌ଭାଇଲେଣ୍ଟ ବାଦ୍ଶାହ୍ ଅଫ୍ ଦି ପଖ୍ତୁନ୍ସ* (2004)
* *ରିଭେଞ୍ଜ୍ ଅଣ୍ଡ୍ ରିକନସିଲିଏସନ୍: ଅଣ୍ଡରଷ୍ଟ୍ୟାଣ୍ଡିଂ ସାଉଥ୍ ଏସିଆନ୍ ହିଷ୍ଟୋରି* (1999)
* *ପଟେଲ୍: ଏ ଲାଇଫ୍* — ଭାରତର ପ୍ରଥମ ଉପ-ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ସର୍ଦାର୍ ବଲ୍ଲଭଭାଇ ପଟେଲଙ୍କ ଜୀବନୀ (1990)
* *ଏଟ୍ ଲାଇଭ୍ସ: ଏ ଷ୍ଟଡି ଅଫ୍ ଦି ହିନ୍ଦୁ-ମୁସ୍ଲିମ୍ ଇନକାଉଣ୍ଟର୍* (1987)

ତାଙ୍କର ପୂର୍ବତନ ଗ୍ରନ୍ଥ *ଦି ଗୁଡ୍ ବୋଟମ୍ୟାନ୍: ଏ ପୋର୍ଟ୍ରେଟ୍ ଅଫ୍ ଗାନ୍ଧୀ* ୨୦୦୯ ମସିହାରେ ବେଇଜିଙ୍ଗ୍‌ରେ ଚାଇନିଜ୍ ଅନୁବାଦରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଥିଲା । ତାଙ୍କର ସବୁଠାରୁ ନୂଆ ପ୍ରକାଶନ *ପଞ୍ଜାବ* (୨୦୧୩) — ଯେଉଁଥିରେ ଔରଙ୍ଗଜେବଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଭାରତ ବିଭାଜନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଭିଭକ୍ତ ପଞ୍ଜାବର ଇତିହାସ ଦିଆଯାଇଛି।

ଇଲିନଏଇ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟରେ ପଢାଇବା ପୂର୍ବରୁ, ସେ ଦିଲ୍ଲୀସ୍ଥ *ସେଣ୍ଟର୍ ଫର୍ ପଲିସି ରିସର୍ଚ୍ଚ*ରେ ରିସର୍ଚ୍ଚ ପ୍ରୋଫେସର୍ ଥିଲେ । ୧୯୮୫–୮୭ ମସିହାରେ ସେ *ଇଣ୍ଡିଆନ୍ ଏକ୍ସପ୍ରେସ୍* (ମାଦ୍ରାସ୍‌, ବର୍ତ୍ତମାନ ଚେନ୍ନାଇ)ର ସମ୍ପାଦକ ଥିଲେ । ୨୦୦୪ ମସିହାରେ ସେ *ଇଣ୍ଟରନ୍ୟାସନାଲ୍ ହ୍ୟୁମାନିଟାରିଆନ୍ ଆୱାର୍ଡ (ହ୍ୟୁମାନ୍ ରାଇଟ୍ସ)* (ଚାମ୍ପେନ୍, ଇଲିନାସ) ପାଇଥିଲେ । ୧୯୯୭ରେ ସେ *କାଲଗେରି ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ*ରୁ ‘ଡକ୍ଟର୍ ଅଫ୍ ଲ’ (ଗୌରବ) ଓ *ଟୋକିଓର ଓବିରିନ୍ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ*ରୁ ‘ଡକ୍ଟର୍ ଅଫ୍ ଫିଲୋସଫି’ (ଗୌରବ) ସମ୍ମାନ ପାଇଥିଲେ ।

ସେ ବର୍ତ୍ତମାନ *ନ୍ୟୁରେମ୍ବର୍ଗ୍ ଇଣ୍ଟରନ୍ୟାସନାଲ୍ ହ୍ୟୁମାନ୍ ରାଇଟ୍ସ ଆୱାର୍ଡ*ର ନ୍ୟାୟମଣ୍ଡଳୀ ସଦସ୍ୟ ଏବଂ ଗୁରଗାଁସ୍ଥ *ସେଣ୍ଟର୍ ଫର୍ ଡାଏଲଗ୍ ଏଣ୍ଡ୍ ରିକନସିଲିଏସନ୍*ର ସହ-ସଭାପତି। ୨୦୧୯ ରେ ସେ *ଏ ନ୍ୟୁ ଦିଭାନ୍: ଏ ଲିରିକାଲ୍ ଡାଏଲଗ୍ ବିଟୁଇନ୍ ଇଷ୍ଟ୍ ଏଣ୍ଡ୍ ୱେଷ୍ଟ୍* ଗ୍ରନ୍ଥରେ ସହ-ଲେଖକ ଥିଲେ ।

୨୦୧୮ ମସିହାରେ ସେ *ଅକ୍ସଫୋର୍ଡ୍ ୟୁନିଅନ୍*ରେ ଭାରତ ବିଭାଜନର ବିରୋଧ କରିଥିଲେ ଏବଂ କହିଥିଲେ —“To welcome Partition is to imply that people with different backgrounds and different blood-lines cannot live together in one nation. A regressive suggestion.”

*("ବିଭାଜନକୁ ସ୍ୱାଗତ କରିବାର ଅର୍ଥ, ଭିନ୍ନ ପୃଷ୍ଠଭୂମି କିମ୍ବା ଭିନ୍ନ ଜାତି, ଧର୍ମର ଲୋକମାନେ ଏକ ଦେଶରେ ରହିପାରିବେ ନାହିଁ — ଏହା ଏକ ପଛୁଆ ଧାରଣା ।" )*

### **ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଜୀବନ** 
ରାଜମୋହନ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ନାମ *ଉଷା*  । ସେମାନଙ୍କର ଦୁଇଜଣ ସନ୍ତାନ ଅଛନ୍ତି ।

## ଆଧାର 
ଶ୍ରେଣୀ:ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ
ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୩୫ ଜନ୍ମ