ପୁଷ୍ପବତୀ କାହାଣୀ (ବତ୍ରିଶ ସିଂହାସନ)

thumb|1. Vikramaditya Memorial, Ujjain
**ପୁଷ୍ପବତୀ କାହାଣୀ** ବତ୍ରିଶ ସିଂହାସନର ଅଷ୍ଟମ ପ୍ରତିମା କହିଥିବା କାହାଣୀ । ସେ ରାଜା ଭୋଜଙ୍କୁ ରାଜା ବିକ୍ରମଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଗୁଣ ଏବଂ ଏହି ସିଂହାସନ ପ୍ରାପ୍ତିର କଥା କହିଥିଲା  । ତେବେ ଭାଷାଭେଦରେ ଏହି କାହାଣୀ ଗୁଡିକରେ ବିଭିନ୍ନତା ମଧ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ।

ରାଜା ଭୋଜ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଗୁଣ ସଂପନ୍ନ ବତ୍ରିଶ ସିଂହାସନ ଉପରେ ବସିବା ପୂର୍ବରୁ ବିସ୍ତୃତ ପୂଜା-ଉପାସନା କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପନ୍ନ କଲେ । କିନ୍ତୁ ଅଷ୍ଟମ ଦିନ ଯେତେବେଳେ ସେହି ସିଂହାସନର ଅଷ୍ଟମ ପାହାଚ ଚଢି ସିଂହାସନରେ ବସିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହୁଅନ୍ତେ, ସେଥିରେ ଥିବା ପ୍ରତିମା ହସିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ । ଅବାକ ହୋଇ ରାଜା ଭୋଜ ପଚାରିଲେ, “ତୁମେ କାହିଁକି ହସୁଛ?” ଲୀଳାବତୀ ନାମକ ଅଷ୍ଟମ ପ୍ରତିମା କହିଲେ — “ମହାରାଜ, ଏହି ସିଂହାସନ ସାଧାରଣ ନୁହେଁ ।  ଆପଣ ଏହାକୁ ପାଇବାରେ ଧନ୍ୟ, କିନ୍ତୁ ଏହାରେ ବସିବା ପୂର୍ବରୁ ଆପଣଙ୍କୁ ମହାନ ରାଜା ବିକ୍ରମାଦିତ୍ୟଙ୍କ ଉତ୍ତମ ଗୁଣର ଅଧିକାରୀ ହେବାକୁ ପଡିବ। ସେତେବେଳେ ଯାଇ ଏହା ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ହେବ । ନଚେତ ଏଥିରେ ବସିବା ପ୍ରୟାସ ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ଗୁରୁତର ସମସ୍ୟା ଜନ୍ମାଉଥିବ।”

ରାଜା ଭୋଜ ଏହା ଶୁଣି ଚକିତ ହେଲେ ଓ ସେହି ପ୍ରତିମାଙ୍କୁ ବିନମ୍ରତାପୂର୍ବକ ଅନୁରୋଧ କଲେ — “ମତେ ବିକ୍ରମାଦିତ୍ୟଙ୍କ ଜୀବନ, ତାଙ୍କ ଶାସନ ଓ ମହିମା ସମ୍ପର୍କରେ ସବୁ କଥା କହ ।” ତା’ପରେ ଅଷ୍ଟମ ପ୍ରତିମା ପୁଷ୍ପବତୀ ରାଜା ବିକ୍ରମାଦିତ୍ୟଙ୍କ କଥା କହିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ । ଏହା ବତ୍ରିଶ ସିଂହାସନର ଅଷ୍ଟମ ମୂର୍ତ୍ତି ଥିଲା । ସେ ରାଜା ବିକ୍ରମଙ୍କ ଉତ୍ତମ ଗୁଣ ଏବଂ ଏହି ସିଂହାସନ ପ୍ରାପ୍ତିର କଥା କହିଥିଲା ।

## ଅଷ୍ଟମ କାହାଣୀ 
ଅଷ୍ଟମ ପ୍ରତିମା ପୁଷ୍ପବତୀଙ୍କ କହିଥିବା କଥା ଏପରି ଥିଲା — ରାଜା ବିକ୍ରମାଦିତ୍ୟ ଅସାଧାରଣ ଶିଳ୍ପପ୍ରିୟ ଥିଲେ । ସେ ନିଜ ମହଳକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କଳାକୃତିରେ ସଜାଇବାକୁ ଭଲ ପାଉଥିଲେ ଏବଂ ଶିଳ୍ପୀଙ୍କୁ ଯଥେଚ୍ଛା ଦାମ ଦେଇଥିଲେ। ଦିନକର ଗୋଟେ ମଣିଷ କାଠର ଘୋଡ଼ା ବିକିବାକୁ ଆସିଲା । ରାଜା ଦେଖିଲେ ଯେ ଘୋଡ଼ାଟି ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର ଏବଂ ଜୀବନ୍ତ ଲାଗୁଥିଲା । ବେପାରୀ କହିଲା ଯେ ଏହି ଘୋଡ଼ା ପାଣି, ମାଟିଓ ଆକାଶ — ତିନୋଟି ଜାଗାରେ ଚାଲିପାରେ । ରାଜା ଏକ ଲକ୍ଷ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣମୁଦ୍ରା ଦେଇ ଘୋଡ଼ାଟି କିଣିଲେ ।

ଏକଦିନ ରାଜା ଶିକାର କରିବାକୁ ବାହାରିଲେ ଓ ସେହି କାଠ ଘୋଡ଼ାରେ ଚଢ଼ିଲେ। ଘୋଡ଼ାର ବଟନ ଦବାଇବାମାତ୍ରେ ତାହା ପବନ ବେଗରେ ଚାଲିଲା । ରାଜା ତାଙ୍କ ସାଥୀମାନଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ବହୁ ଦୂରେ ପହଞ୍ଚିଲେ । ସେ ଘୋଡ଼ାକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ ଏବଂ ଏକ ଗଛରେ ଧକ୍କା ଲାଗି ଘୋଡ଼ାଟି ଭାଙ୍ଗିଗଲା । ରାଜା ଅଜଣା ସ୍ଥାନରେ ଏକା ପହଞ୍ଚିଲେ । ସେଠାରେ ଗୋଟିଏ ମାଙ୍କଡି ତାଙ୍କୁ ଦେଖାଗଲା ଏବଂ ସେ ଇଶାରା କରି କିଛି କହିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲା । ରାଜା ଏକ କୁଟୀର ଦେଖି ତା ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ରାଜା ଝରକା ମଧ୍ୟ ଦେଇ ଦେଖିଲେ ଯେ ସେଠାକୁ ଗୋଟେ ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ଆସିଲେ ଏବଂ ମାଙ୍କଡିକୁ ଇଶାରା କରିବା ମାତ୍ରେ ସେ ମଧ୍ୟ କୁଟୀର ମଧ୍ୟକୁ ଆସିଲା । ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ପାଖରେ ଥିବା ଦୁଇଟି ମାଟି ଘଡ଼ି ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିକର ପାଣି ମାଙ୍କଡି ଉପରେ ଛିଞ୍ଚିଲେ । ମାଙ୍କଡିଟି ତୁରନ୍ତ ଗୋଟେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦରୀ ରାଜକୁମାରୀରେ ପରିଣତ ହେଲା । ସେ ସନ୍ନ୍ୟାସୀଙ୍କୁ ଭୋଜନ ବାଢିଦେଲା । ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ଅନ୍ୟ ସବୁ କର୍ମ ସମାପ୍ତି ପରେ ଅନ୍ୟ ମାଟିଘଡ଼ିର ପାଣି ସିଞ୍ଚି ତାକୁ ମାଙ୍କଡି କରିଦେଲେ । ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ବାହାରିଯିବା ପରେ ବିକ୍ରମ ତା ଉପରେ ପ୍ରଥମ ଘଡିର ପାଣି ଛିଞ୍ଚିଲେ ଏବଂ ସେ ପୁନଃ ରାଜକୁମାରୀ ହେଲା । ରାଜକୁମାରୀ କହିଲେ ଯେ ସେ କାମଦେବ ଓ ଗୋଟିଏ ଅପସରା ପୁଷ୍ପବତୀର କନ୍ୟା, ଯିଏ ଅଜାଣତରେ ଗୋଟେ ଋଷିଙ୍କୁ ଆଘାତ କରି ତାଙ୍କ ଶାପ ପାଇ ମାଙ୍କଡି ରୂପେ ରହି ସେ ଋଷିଙ୍କ ସେବା କରୁଛି । ଋଷି କହିଥିଲେ ଯେ ରାଜା ବିକ୍ରମାଦିତ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଶାପମୁକ୍ତ କରିବେ ଏବଂ ସେ ତାଙ୍କ ସହ ବିବାହ ବନ୍ଧନରେ ବାନ୍ଧି ହେବେ । ତେବେ ରାଜକୁମାରୀ କହିଲେ ଋଷି ଯଦି ତାଙ୍କ ସେବାରେ ପ୍ରୀତ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ କିଛି ଉପହାର ଦିଅନ୍ତି, ସେ ଉପହାର ପାଇବା ଅପରେ ହିଁ ସେ ବିକ୍ରମାଦିତ୍ୟଙ୍କ ରାଣୀ ହୋଇପାରିବେ ।

ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ଫେରିଲେ, ରାଜକୁମାରୀ ତାଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାର ସହିତ ସେବା କଲା । ସେବାରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ତାଙ୍କୁ ଉପହାର ସ୍ଵରୂପ ଏକ ପଦ୍ମଫୁଲ ଦେଲେ ଓ କହିଲେ ଯେ ଏହି ପଦ୍ମଫୁଲ ପ୍ରତିଦିନ ଗୋଟିଏ ରତ୍ନ ଦେବ। ପରେ ସେ ରାଜକୁମାରୀଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ ବିଦା କଲେ ଏବଂ କହିଲେ ତୁମେ ରାଜା ବିକ୍ରମାଦିତ୍ୟଙ୍କୁ ଏହି ପୁଷ୍ପ ଉପହାର ଦେବ। ରାଜକୁମାରୀ ବିକ୍ରମଦିତ୍ୟଙ୍କୁ ସେହି ପୁଷ୍ପ ଉପହାର ଦେଲେ । ବିକ୍ରମ ଓ ରାଜକୁମାରୀ ବେତାଳମାନଙ୍କ ସହାୟତାରେ ନଗରକୁ ଫେରିଲେ । ସୁନ୍ଦର ଶିଶୁଟିଏ ଏହି ପୁଷ୍ପ ଦେଖି ମାଗିବାରୁ ରାଜା ସେହି ଶିଶୁଙ୍କୁ ସେହି ପଦ୍ମଫୁଲ ଦେଇଦେଲେ । ରାଜା ବିକ୍ରମାଦିତ୍ୟ ସେହି ରାଜକୁମାରୀଙ୍କୁ ବିବାହ କରି ରାଣୀର ମାନ୍ୟତା ଦେଲେ । ପରେ କିଛିଦିନପରେ ଯେତେବେଳେ ଗୋଟେ ଗରିବ ମଣିଷକୁ ରତ୍ନ ବିକ୍ରି କରିବା ଅଭିଯୋଗରେ ଧରାଗଲା, ଲୋକଟି କହିଲା ସେ ତା ପୁଅ ହାତରେ ଥିବା ପୁଷ୍ପରୁ ଏହି ରତ୍ନ ପାଇ ବିକ୍ରି କରିଛି । ରାଜା ସତ୍ୟ ଜାଣି ସେଥିରୁ ତାକୁ ମୁକ୍ତ କଲେ ଏବଂ ରତ୍ନଗୁଡ଼ିକ ଏବଂ କମଳ ପୁଷ୍ପ ନିଜେ ଉଚିତ ମୂଲ୍ୟରେ କିଣିଲେ ।

ଏହିପରି ଭାବରେ ରାଜା ବିକ୍ରମାଦିତ୍ୟଙ୍କ ଜ୍ଞାନ, ଦୟା ଓ ନ୍ୟାୟପ୍ରିୟତାର ଜ୍ଵଳନ୍ତ ଉଦାହରଣ ଥିଲେ। ଏକଥା କହି ଅଷ୍ଟମ ପ୍ରତିମା ରାଜା ଭୋଜଙ୍କୁ ପଚରିଲା କ"ଣ ଆପଣ ରାଜା ବିକ୍ରମାଦିତ୍ୟଙ୍କ ଭଳି ଏଭଳି ଦିବ୍ୟ ଗୁଣର ଅଧିକାରୀ ? ଏହିପରି କହିବା ପରେ ଅଷ୍ଟମ ପ୍ରତିମା ଶାପମୁକ୍ତ ହୋଇ ସ୍ଵର୍ଗାରୋହଣ କଲା ।

## ଆଧାର 
ଶ୍ରେଣୀ:ବତ୍ରିଶ ସିଂହାସନ