ଆରବ ସାଗର

**ଆରବ ସାଗର**, ଭାରତ ମହାସାଗରର ଉତ୍ତର ଭାଗର ଏକ ଅଂଶ, ଯାହାକି ଉତ୍ତରରେ ପାକିସ୍ତାନ ଓ ଇରାନ, ପଶ୍ଚିମରେ ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ ସୋମାଲିଆ ଓ ଆରବ ଦ୍ୱୀପ ଏବଂ ପୂର୍ବରେ ଭାରତଦ୍ୱାରା ଘେରି ହୋଇ ରହିଛି । ଏହି ସମୁଦ୍ରଟିର ଐତିହାସିକ ନାମକରଣ ଅନୁସାରେ ଇରିଟ୍ରିଆନ୍ ସାଗର ଏବଂ ଫାରସୀ ସାଗର ନାମରେ ନାମିତ ହୋଇଛି । ଏହି ସାଗରଟିର ସମୁଦାୟ କ୍ଷେତ୍ରଫଳ  ଏବଂ ସର୍ବାଧିକ ଗଭୀରତା  । ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ଆଡେନ୍ ଉପସାଗର, ଆରବ ସାଗର ଦେଇ ଲାଲ ସମୁଦ୍ର ସ‌ହିତ ଯୋଡ଼ି ହୋଇଛି ।

ମୁମ୍ବାଇର *ଜବାହାରଲାଲ ନେହେରୁ ବନ୍ଦର*, *କରାଚି ବନ୍ଦର* ଓ ପାକିସ୍ତାନର *ଗ୍ୱାଦାର ବନ୍ଦର* ଏବଂ ଓମାନର *ସାଲାଲା ବନ୍ଦର* ଭଳି ପ୍ରମୁଖ ସାମୁଦ୍ରିକ ବନ୍ଦରମାନ ଆରବ ସାଗର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ । ଆରବ ସାଗରରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜରୁରୀ ବନ୍ଦର ହେଲା, *କାଣ୍ଡଲା ବନ୍ଦର* ଏବଂ ଗୋଆର *ମୋର୍‌ମୁଗାଓ* ବନ୍ଦର । ଆରବ ସାଗର ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ପ୍ରମୁଖ ଦ୍ୱୀପମାନ ହେଲେ, ୟେମେନର *ସୋକୋତ୍ରା*, ଓମାନର *ମାସିରାଃ ଦ୍ୱୀପ*, ପାକିସ୍ତାନର *ଅସ୍ତଳ ଦ୍ୱୀପ* ଏବଂ ଭାରତର ଆନ୍ଦ୍ରୋତ୍ତ ।

## ଭୌଗଳିକ ଅବସ୍ଥିତି
ଆରବ ସାଗରର ଉପରିଭାଗର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ ପାଖାପାଖି  । ସମୁଦ୍ରର ସର୍ବାଧିକ ଚଉଡ଼ା ପାଖାପାଖି  ଏବଂ ସର୍ବାଧିକ ଗଭୀରତା  । ଆରବ ସାଗରରେ ମିଶୁଥିବା ନ‌ଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ନ‌ଦୀ ହେଉଛି ସିନ୍ଧୁ ନ‌ଦୀ ।

ଆରବ ସାଗରର ଦୁଇଟି ଶାଖା ହେଉଛି- *ବାବ୍-ଏଲ୍-ମନ୍‌ଦେବ* ପ୍ରଣାଳୀ ମଧ୍ୟ ଦେଇ ଲାଲ ସାଗର ସ‌ହିତ ମିଶିଥିବା ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମର ଆଡାନ୍ ଉପସାଗର ଏବଂ *ଫରାସୀ ଉପସାଗର* ସ‌ହ ସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇଥିବା ଉତ୍ତର-ପଶ୍ଚିମର ଓମାନ ଉପସାଗର । ଭାରତୀୟ ଉପକୂଳରେ ଥିବା ଆରବ ସାଗରର ଦୁଇଟି ଉପସାଗର ହେଲା- ଖମ୍ବାତ୍ ଉପସାଗର ଏବଂ କଚ୍ ଉପସାଗର ।

ଆରବ ସାଗରର ଉପକୂଳବର୍ତ୍ତୀ ଅଞ୍ଚଳ ରହିଥିବା ଦେଶଗୁଡ଼ିକ ହେଲା: ସୋମାଲିଆ, ଜିବୁତୀ, ୟେମେନ, ଓମାନ, ଇରାନ, ପାକିସ୍ତାନ, ଭାରତ ଏବଂ ମାଳଦ୍ୱୀପ । ଆରବ ସାଗର ଉପକୂଳରେ ଥିବା ବଡ଼ ବଡ଼ ସ‌ହରଗୁଡ଼ିକ ହେଲା: ମୁମ୍ବାଇ, ସୁରାଟ, କରାଚୀ, ଗ୍ୱଦର, ପାସ୍‌ନୀ, ଓର୍‌ମରା, ଆଡେନ୍, ମୁସ୍କଟ୍, କେଟି ବନ୍ଦର, ସାଲାଲାଃ, ଡୁକୁମ୍, ତ୍ରୀଭନ୍ଦ୍ରମ ।

### ପରିସୀମା
ସୁଜିତ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଜଳ ସର୍ବେକ୍ଷଣ ସଂସ୍ଥା ଆରବ ସାଗରର ନିମ୍ନଲିଖିତ ପରିସୀମା ଦର୍ଶାଇଥିଲେ:

*ପଶ୍ଚିମରେ*: ଆଡେନ୍ ଉପସାଗରର ପୂର୍ବାର୍ଦ୍ଧ ପରିସୀମା [କେଫ ଗୁଆର୍ଦଫାଇର ମଧ୍ୟମା ଅନୁସାରେ (Ras Asir, 51°16'E)] ।

*ଉତ୍ତରରେ*: ପାକିସ୍ତାନର ଉପକୂଳ ଜିୱାନୀ (61°43'E) ଏବଂ ଆରବିଆର ପୂର୍ବ କେନ୍ଦ୍ର, ରାସ୍-ଏଲ୍-ହଡ୍ ସ‌ହ ଯୋଗ କରୁଥିବା ରେଖା (22°32'N) ।

*ଦକ୍ଷିଣରେ*: ମାଳଦ୍ୱୀପର ଦକ୍ଷିଣ ରେଖାରୁ ହାଫନ୍‌ର ପୂର୍ବାର୍ଦ୍ଧ ରେଖା ସ‌ହ ସଂଯୋଗ କରୁଥିବା ରେଖା (ଆଫ୍ରିକା, 10°26'N) ।

*ପୂର୍ବରେ*: ପଶ୍ଚିମରେ ଲାସ୍ସାଦୀଭର ପରିସୀମା [ଭାରତର ପଶ୍ଚିମ ଉପକୂଳରେ ସଦାଶିବ ଗଡ଼ ()ଠାରୁ କୋରା ଦୀଭ () ଓ ପରେ ଲାକ୍ଷାଦ୍ୱୀପର ପଶ୍ଚିମର ତଳସ୍ତର ଆଡ଼କୁ ଏବଂ ମାଳଦ୍ୱୀପର ଦକ୍ଷିଣ ଆଡ଼କୁ କେନ୍ଦ୍ରିତ ହୋଇଥିବା ରେଖାଯାଏ ।

## ବିକଳ୍ପ ନାମ
ଆରବ ସାଗର ଐତିହାସିକ ଏବଂ ଭୌଗଳିକ ଦୃଷ୍ଟି କୋଣରୁ ଆରବିଆନ ଏବଂ ଇଉରୋପିଆନ ପରିବ୍ରାଜକମାନଙ୍କଦ୍ୱାରା ବିଭିନ୍ନ ନାମରେ ନାମିତ ହୋଇଛି । ଏହି ନାମ ଗୁଡ଼ିକ ହେଲା: ଭାରତୀୟ ସାଗର, ଫରାସୀ ସାଗର, ସିନ୍ଧୁ ସାଗର, ଇରିଟ୍ରିଆନ୍ ସାଗର, ଏବଂ ଅଖଜାର୍ ସାଗର ।

## ବେପାର ମାର୍ଗ
ଆରବ ସାଗର ମଧ୍ୟ ଦେଇ ଅନେକ ବିଦେଶୀ ବଣିକମାନେ ବେପାର କରିବାକୁ ଭାରତକୁ ଆସୁଥିଲେ । ୨ୟ ଏବଂ ୩ୟ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଏହି ସାଗର ଦେଇ ଅନେକ ବେପାରୀ ବେପାର କରିବାକୁ ଆସୁଥିଲେ ।
### ପ୍ରମୁଖ ବନ୍ଦର
* ଜବାହାରଲା ନେହେରୁ ବନ୍ଦର(Jawaharlal Nehru Port)
* ରତ୍ନ‌ଗିରି ବନ୍ଦର(Port of Ratnagiri)
* ଦିଘି ବନ୍ଦର(Port of Dighi)
* ମୁମ୍ବାଇ ବନ୍ଦର(Port of Mumbai )
* ନିସ୍ତୁନ ବନ୍ଦର(Port of Nishtun)
* ମୋରା ବନ୍ଦର(Port of Mora)
* ସଲାଲା ବନ୍ଦର(Port of Salalah (Mina Raysut))
* କେଟି ବନ୍ଦର(Port of Keti)
* କର‌ୱାର ବନ୍ଦର(Port of Karwar)
* ବେଲେକେରୀ ବନ୍ଦର(Port of Belekeri)
* କରାଚୀ ବନ୍ଦର(Port of Karachi)
* ମୋର୍ମୁଗାଁ ବନ୍ଦର(Port of Mormugao or Marmagao)
* ଗ୍ୱଦର ବନ୍ଦର(Port of Gwadar)
* ମୁରୁଦ-ଜଞ୍ଜୀର ହରବୌର ବନ୍ଦର(Murud-Janjira Harbour)
* ପାନାଜୀ ବନ୍ଦର(Port of Panaji)
* ପୋରବନ୍ଦର(Port of Porbandar)
* ଦିଉ ହରବୋର ବନ୍ଦର(Diu Harbor)
* ମିଠିଭିର୍ଦୀ ବନ୍ଦର(Port of Mithivirdi)
* ପାସ୍‌ନି ବନ୍ଦର(Port of Pasni)
* ବେରାଭାଲ ବନ୍ଦର(Port of Veraval)
* ବାଙ୍ଗାଲୋର ବନ୍ଦର(Port of Vengurla)

## ଦ୍ୱୀପ
ଆରବ ସାଗର ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ଥିବା ଦ୍ୱୀପମାନ ହେଲା:
* ଅସ୍ତୋଲା ଦ୍ୱୀପ
* ବାସଭରାଜ ଦୁର୍ଗା ଦ୍ୱୀପ
* ପିରୋତନ ଦ୍ୱୀପ
* ସୋକୋତ୍ର
* ଜଲ୍‌ଜଲା କୋହ ଦ୍ୱୀପ
* ମସୀର ଦ୍ୱୀପ

## ଆଧାର