ବିପିନ ଚନ୍ଦ୍ର ପାଲ

**ବିପିନ ଚନ୍ଦ୍ର ପାଲ** (ବଙ୍ଗଳା: বিপিন চন্দ্র পাল; ୭ ନଭେମ୍ବର ୧୮୫୮ – ୨୦ ମେ ୧୯୩୨) ଜଣେ ଭାରତୀୟ ଜାତିୟତାବାଦୀ, ଲେଖକ, ବକ୍ତା, ସମାଜ ସୁଧାରକ ଏବଂ ସ୍ୱାଧୀନତା ସେନାନୀ ଥିଲେ । ସେ “ଲାଲ-ବାଲ-ପାଲ” ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ୟତମ ସଦସ୍ୟ ଥିଲେ । ସେ ସ୍ୱଦେଶୀ ଆନ୍ଦୋଳନର ପ୍ରମୁଖ ସ୍ଥପତିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ଥିଲେ । ସେ ଭାରତରେ “ବିପ୍ଲବୀ ଚିନ୍ତାଧାରାର ଜନକ” ଭାବେ ପରିଚିତ । ସେ ବ୍ରିଟିଶ ଔପନିବେଶିକ ଶାସନ ଦ୍ୱାରା ବଙ୍ଗ-ବିଭାଜନକୁ ମଧ୍ୟ ବିରୋଧ କରିଥିଲେ ।

## ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନ ଓ ପୃଷ୍ଠଭୂମି 
ବିପିନ ଚନ୍ଦ୍ର ପାଲଙ୍କ ଜନ୍ମ ୭ ନଭେମ୍ବର ୧୮୫୮ ରେ ବେଙ୍ଗଲ ପ୍ରେସିଡେନ୍ସିର ସିଲହଟ ଜିଲ୍ଲାର ହବିଗଞ୍ଜ ଉପଜିଲ୍ଲାର ପାଇଲ୍ ଗାଁରେ ଜଣେ ସମ୍ପନ୍ନ ବେଙ୍ଗଳୀ କାୟସ୍ଥ ପରିବାରରେ ହୋଇଥିଲା । ତାଙ୍କ ପିତା ଥିଲେ ରାମଚନ୍ଦ୍ର ପାଲ, ଜଣେ ପାରସୀ ଭାଷା ବିଶାରଦ ଏବଂ ଛୋଟ ଜମିଦାର । ପରେ ସେ ସିଲହଟ ବାରରେ ଏକ ଓକିଲ ଭାବେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ। ପାଲ କଲିକତା ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ ସଂଯୁକ୍ତ ଚର୍ଚ୍ଚ ମିଶନ ସୋସାଇଟି କଲେଜ (ବର୍ତ୍ତମାନର St. Paul’s Cathedral Mission College) ରେ ଶିକ୍ଷାଗ୍ରହଣ ଓ ଶିକ୍ଷାଦାନ କରିଥିଲେ । ସେ ୧୮୯୯–୧୯୦୦ ମଧ୍ୟରେ ଇଂଲଣ୍ଡର ଅକ୍ସଫୋର୍ଡ ର New Manchester College ରେ ଗୋଟିଏ ବର୍ଷ ଧରି ତୁଳନାତ୍ମକ ଧର୍ମତତ୍ତ୍ୱ ଅଧ୍ୟୟନ କରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ପାଠ୍ୟକ୍ରମ ପୂରଣ କରିପାରିନଥିଲେ । ତାଙ୍କ ପୁଅ ନିରଞ୍ଜନ ପାଲ “Bombay Talkies” ସ୍ଥାପକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅନ୍ୟତମ ଥିଲେ । ତାଙ୍କ ଜଣେ ଜାମାତା S. K. Dey ଜଣେ  ICS ଅଧିକାରୀ ଏବଂ ପରେ କେନ୍ଦ୍ରମନ୍ତ୍ରୀ ହୋଇଥିଲେ । ଅନ୍ୟ ଜାମାତା ଉଲ୍ଲାସକର ଦତ୍ତ, ଜଣେ ସ୍ୱାଧୀନତା ସେନାନୀ, ତାଙ୍କ ବାଲ୍ୟ ପ୍ରେମିକା ଲୀଳା ଦତ୍ତଙ୍କ ସହ ବିବାହ କରିଥିଲେ ।

## ପରିବାର 
ତାଙ୍କ ପରିବାର ମଧ୍ୟରେ ଭାଇ ଥିଲେ କୁଞ୍ଜ ଗୋବିନ୍ଦ ପାଲ, ଭଣଜା ଥିଲେ ସୁରେଶ ଚନ୍ଦ୍ର ପାଲ, ପୁଅ ଥିଲେ ନିରଞ୍ଜନ ପାଲ (Bombay Talkies ସ୍ଥାପକ), ନାତି ଥିଲେ କଲିନ୍ ପାଲ (Shooting Star ଲେଖକ ଓ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ), ପ୍ରପୌତ୍ର ଥିଲେ ଦୀପ ପାଲ (Steadicam camerawork) । ରାଜନୀତିରେ ଯେପରି ସେ ବିପ୍ଲବୀ ଥିଲେ, ନିଜ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଜୀବନରେ ମଧ୍ୟ ସେ ସେପରି ଥିଲେ । ପ୍ରଥମ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ସେ ଜଣେ ବିଧବାଙ୍କ ସହ ବିବାହ କରି, ବ୍ରାହ୍ମ ସମାଜରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ ।

## ସାମାଜିକ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅବଦାନ 
ବିପିନ ଚନ୍ଦ୍ର ପାଲ “ଭାରତରେ ବିପ୍ଲବୀ ଚିନ୍ତାଧାରାର ଜନକ” ଭାବେ ପରିଚିତ। ସେ ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟ କଂଗ୍ରେସର ପ୍ରମୁଖ ନେତା ହେଲେ । ୧୮୮୭ ମସିହାରେ ମାଦ୍ରାସ ସେସନରେ ସେ “Arms Act” ର ଅନ୍ୟାୟ ସ୍ୱଭାବ ବିରୋଧରେ ଜୋରଦାର ଆବେଦନ କରିଥିଲେ । ଲାଲା ଲଜପତ ରାୟ ଏବଂ ବାଳ ଗଙ୍ଗାଧର ତିଳକଙ୍କ ସହ ସେ “ଲାଲ-ବାଲ-ପାଲ” ର ଅଂଶ ଥିଲେ । ସେମାନେ ଭାରତର ସ୍ଵାଅଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମରେ ବିପ୍ଲବୀ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ସହ ସମ୍ପୃକ୍ତ ଥିଲେ । ଶ୍ରୀ ଅରବିନ୍ଦ ଘୋଷ ଓ ପାଲ “ପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ୱରାଜ”, “ସ୍ୱଦେଶୀ”, “ବହିଷ୍କାର” ଓ “ରାଷ୍ଟ୍ରୀୟ ଶିକ୍ଷା” ଆଦର୍ଶର ନୂତନ ଜାତୀୟ ଆନ୍ଦୋଳନର ପ୍ରମୁଖ ପ୍ରତିନିଧି ଭାବେ ଗଣ୍ୟ ହେଲେ ।

ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମର ମୂଳ ଧାରା ଥିଲା ସ୍ୱଦେଶୀ, ବହିଷ୍କାର ଏବଂ ରାଷ୍ଟ୍ରୀୟ ଶିକ୍ଷା। ସେ ବିଦେଶୀ ସାମଗ୍ରୀର ବହିଷ୍କାର ଓ ସ୍ୱଦେଶୀ ପ୍ରୟୋଗକୁ ପ୍ରଚାର କରି ଦେଶର ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ଓ ବେରୋଜଗାରି ଦୂର କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ । ସେ ସାମାଜିକ ଅସୁରକ୍ଷା ଓ ଅନ୍ୟାୟ ଦୂର କରି ଜାତୀୟତାର ଭାବନା ଜାଗ୍ରତ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ । ସେ ବ୍ରିଟିଶ ଶାସନ ବିରୋଧରେ “ନିରାପଦ ପ୍ରତିବାଦ” ରେ ବିଶ୍ୱାସ କରୁନଥିଲେ । ଏହି ବିଷୟରେ ସେ ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ସହ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଅସମ୍ମତ ଥିଲେ ।

ଜୀବନର ଶେଷ ଛଅ ବର୍ଷ ସେ କଂଗ୍ରେସରୁ ଦୂରେଇ ଏକାକୀ ଜୀବନ ବିତାଇଥିଲେ । ଶ୍ରୀ ଅରବିନ୍ଦ ତାଙ୍କୁ “ଜାତୀୟତାର ସବୁଠୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅଗ୍ରଦୂତ ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ” ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଥିଲେ । ସେ ଭାରତରେ ସାମାଜିକ ଓ ଅର୍ଥନୀତିକ ଅସୁସ୍ଥତା ଦୂର କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ; ଜାତି ପ୍ରଥା ବିରୋଧ କରିଥିଲେ ଏବଂ ବିଧବା ପୁନର୍ବିବାହର ସମର୍ଥକ ଥିଲେ। ସେ ଶ୍ରମିକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ୪୮ ଘଣ୍ଟିଆ ସପ୍ତାହ ଓ ମଜୁରୀବୃଦ୍ଧି ଦାବି କରିଥିଲେ। 

ସାମ୍ବାଦିକ ଭାବେ ସେ *Bengal Public Opinion*, *The Tribune* ଏବଂ *New India* ରେ କାମ କରିଥିଲେ, ଯେଉଁଠି ସେ ତାଙ୍କ ଜାତୀୟତାବାଦୀ ଧାରାକୁ ପ୍ରଚାର କରୁଥିଲେ। ସେ ଚୀନ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେଶସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ରାଜନୈତିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ବିଷୟରେ ଅନେକ ଲେଖା ଲେଖି ଭାରତକୁ ସଚେତନ କରିଥିଲେ । “ଆୱର ରିଅଲ୍ ଡେଞ୍ଜର” ଶୀର୍ଷକ ଲେଖାରେ ସେ ଭାରତ ପାଇଁ ଆସନ୍ତା ବିପଦ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଚେତାବନୀ ମଧ୍ୟ ଦେଇଥିଲେ ।

## ଆଧାର 
ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୩୨ ମୃତ୍ୟୁ