ଆଡ଼ଜୁକ୍ରୁ ଭାଷା

ଆଡ଼ଜୁକ୍ରୁ ଭାଷା, (ଯାହା: କେତେକ ସ୍ଥାନୀୟ ଏବଂ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସନ୍ଦର୍ଭରେ ଆଡିଓଉକ୍ରୁ, ଆଡ଼ୟୁକ୍ରୁ, ଆଡ଼୍ୟୁକ୍ରୁ କିମ୍ବା ଅଜୁକ୍ରୁ ନାମରେ ପରିଚିତ), ପଶ୍ଚିମ ଆଫ୍ରିକାର ଆଇଭୋରି କୋଷ୍ଟ ରେ କଥିତ ହୁଏ। ଏହି ଭାଷା ଆଡ଼ଜୁକ୍ରୁ ଲୋକମାନଙ୍କ ସାମ୍ପ୍ରଦାୟିକ ସଂଯୋଗ ଓ ସଂସ୍କୃତିକ ପରିଚୟର ମୂଳ ଆଧାର ଅଟେ। ଆଡ଼ଜୁକ୍ରୁ ଲୋକ ଏହି ଭାଷାର ମାଧ୍ୟମରେ ଦୈନନ୍ଦିନ ଆଚାର, ପାରମ୍ପରିକ ଆରୋହଣ ଓ ସାମାଜିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ପ୍ରଚାଳିତ କରନ୍ତି।

ଆଡ଼ଜୁକ୍ରୁ ଭାଷା ନାଇଜର–କଙ୍ଗୋ ଭାଷା ପରିବାରର କ୍ୱା ଶାଖାର ଅଂଶ ବୋଲି ମନାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଏହାର ସଠିକ ଶ୍ରେଣୀବିଭାଜନ ଏବଂ ସଂରଚନା ନିଷ୍ପତ୍ତିକୁ ନେଇ ବିଦ୍ୱାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କିଛି ଅନିଶ୍ଚିତତା ରହିଛି। ଏଥିରେ ପ୍ରାୟ ୧୬୦,୦୦୦ ବକ୍ତା (୨୦୨୧) ଅଛନ୍ତି ବୋଲି ଆକଳନ କରାଯାଇଛି, ମୁଖ୍ୟତଃ ଏବ୍ରି ଲାଗୁନର ଉତ୍ତରରେ ଲାଗୁନ୍ସ ଅଞ୍ଚଳରେ, ଡାବୋଉ ଏବଂ ଟୁପା ଆଖପାଖର ଅଞ୍ଚଳଗୁଡ଼ିକ ସମେତ ଏହି ଭାଷା ପୋଟୋ-ଟାନୋ ଉପଗୋଷ୍ଠୀର ଅନେକ କ୍ୱା ଭାଷାର ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ସହିତ ଏକ ବିଷୟ-କ୍ରିୟା-ବସ୍ତୁ ଶବ୍ଦ କ୍ରମ ଏବଂ ନିମ୍ନଗାମୀ ସହିତ ଏକ ଜଟିଳ ସ୍ୱର ପ୍ରଣାଳୀ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରେ।  

ଆଡ଼ଜୁକ୍ରୁ ଏକ ବିଶେଷ୍ୟ ଶ୍ରେଣୀ ପ୍ରଣାଳୀର ଅବଶିଷ୍ଟାଂଶକୁ ଦର୍ଶାଇଥାଏ, ଯାହା ମୁଖ୍ୟତଃ ବହୁବଚନ ପାଇଁ ଉପସର୍ଗ ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିତ, ମାନବ ବିଶେଷ୍ୟ ପାଇଁ କିଛି ପ୍ରତ୍ୟାହାର ସହିତ, ଏବଂ ଏହାର ଧ୍ୱନି ବିଜ୍ଞାନରେ kp ଏବଂ gb ପରି ଲାବିଓ-ଭେଲାର ଧ୍ୱନି ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରେ। ଏହା ପଡ଼ୋଶୀ କ୍ୱା ଭାଷା ସହିତ ଶବ୍ଦଗତ ଏବଂ ଧ୍ୱନିଗତ ନୂତନତ୍ୱ ଅଂଶୀଦାର କରେ, ଯେପରିକି ପ୍ରୋଟୋ-ପୋଟୋ-ଟାନୋ ବ୍ୟଞ୍ଜନର ପ୍ରତିଫଳନ (ଯଥା, *p > f, kw > b ) ଏବଂ ସ୍ୱର ସମନ୍ୱୟ ଢାଞ୍ଚା। ଯଦିଓ କ୍ୱା ମଧ୍ୟରେ ଏହାର ଜେନେଟିକ୍ ସମ୍ପର୍କ ତୁଳନାତ୍ମକ ପ୍ରମାଣ ଦ୍ୱାରା ସମର୍ଥିତ, ପଶ୍ଚିମ ଆଟଲାଣ୍ଟିକ୍ ଗୋଷ୍ଠୀ ସହିତ ଏହାକୁ ସଂଯୋଗ କରୁଥିବା ପୂର୍ବ ବର୍ଗୀକରଣଗୁଡ଼ିକୁ ଅଂଶୀଦାର ପୂର୍ବପୁରୁଷଙ୍କ ପରିବର୍ତ୍ତେ ଋଣ ନେବା ପାଇଁ ଦାୟୀ କରାଯାଇଛି। 

ଆଡ଼ଜୁକ୍ରୁର ଡକ୍ୟୁମେଣ୍ଟେସନ୍ ସୀମିତ ରହିଛି, ନୂତନ ନିୟମର କିଛି ଅଂଶ ୨୦ ଶତାବ୍ଦୀର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଭାଷାରେ ଅନୁବାଦ କରାଯାଇଥିଲା, ଯାହା ବକ୍ତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସାକ୍ଷରତା ଏବଂ ସାଂସ୍କୃତିକ ସଂରକ୍ଷଣ ପ୍ରୟାସରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥିଲା। ଆଡ଼ଜୁକ୍ରୁ ଲୋକମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ନିଜକୁ ଆଡ଼ଜୁକ୍ରୁ କିମ୍ବା ଆଡିଓକ୍ରୁ ଭାବରେ ପରିଚୟ ଦିଅନ୍ତି , ସେମାନେ ଦୈନନ୍ଦିନ ଯୋଗାଯୋଗରେ ଏହି ଭାଷା ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି, ଯଦିଓ ଏହା ସହରୀ ଅଞ୍ଚଳରେ ଫରାସୀ ଏବଂ ପଡ଼ୋଶୀ କ୍ୱା ପ୍ରକାର ଭଳି ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଭାଷାଗୁଡ଼ିକର ଚାପର ସମ୍ମୁଖୀନ ହୁଏ।

## ଭୌଗୋଳିକ ବିତରଣ
ଆଡ଼ଜୁକ୍ରୁ ଭାଷା ପ୍ରଧାନତଃ ଆଇଭୋରି କୋଷ୍ଟର ଆଡ଼ଜୁକ୍ରୁ ଲୋକମାନଙ୍କ ନିବାସୀ ଅଞ୍ଚଳରେ କଥିତ। ଏହି ଅଞ୍ଚଳ ପ୍ରାୟତଃ ପୂର୍ବତନ ଆଇଭିଜାନ୍ ସହର ଏବଂ ତାହାର ଆଖପାଖ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଆବୃତ କରିଛି। ଏହି ଭାଷା ମୁଖ୍ୟତଃ କୋଟ୍ ଡି'ଆଇଭୋରର ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବ ଉପକୂଳବର୍ତ୍ତୀ ଅଞ୍ଚଳରେ, ଏବ୍ରି ଲାଗୁନ୍ ସହିତ ଲାଗୁନ୍ ଜୋନ୍ ମଧ୍ୟରେ କୁହାଯାଏ। ଏହି ଅଞ୍ଚଳ ଦେଶର ପୂର୍ବ ସୀମାରୁ ବାଣ୍ଡାମା ନଦୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ ଲାଗୁନ୍ ସଂସ୍କୃତିର ଏକ ଅଂଶ, ଯାହା ମାଛ ଧରିବା, ବାଣିଜ୍ୟ ଏବଂ ଜୀବିକା ନିର୍ବାହ ପାଇଁ କୃଷି ଅର୍ଥନୀତି ଦ୍ୱାରା ବର୍ଣ୍ଣିତ।  ଏହି ଭାଷା ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଥିବା ପ୍ରମୁଖ ବସତିଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଲୋପୋ ଏବଂ ଟୌପା ଉପ-ପ୍ରଶାସକ ଅଞ୍ଚଳର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗ୍ରାମଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଆଗ୍ନେବି, ଲୋପୋ, ଡେବ୍ରିମୋ, ମୋପୋୟେମ୍, ଟୌପା, ନୁଭେଲ୍ ଓସ୍ରୋ, ଓସ୍ରୋ, ୟାସାପ୍, ଓର୍ବାଫ୍ ଏବଂ ମାକପେଇନ୍ ଭଳି ଗ୍ରାମ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ। ଆଡ଼ଜୁକ୍ରୁ ସମ୍ପ୍ରଦାୟଗୁଡ଼ିକ ପଡ଼ୋଶୀ ଗୋଷ୍ଠୀଗୁଡ଼ିକର ସୀମାବର୍ତ୍ତୀ, ପଶ୍ଚିମରେ ଆଇଜି (ଆବ୍ରାକୋ ଏବଂ ଆବ୍ରାମାନିଆମ୍ବୋ ଭଳି ଅଞ୍ଚଳରେ, ଯାହା ପୂର୍ବରୁ ୧୯୭୪ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆଡ଼ଜୁକ୍ରୁ ପ୍ରଶାସନିକ କ୍ଷେତ୍ରର ଅଂଶ ଥିଲା), ଦକ୍ଷିଣରେ ଆଲାଡିଆନ୍ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଆକାନ୍-ଭାଷୀ ଲୋକ ଯେପରିକି ଏବ୍ରିଏ ଏବଂ ଆଟିଏ।

## ଇତିହାସ
ଆଡ଼ଜୁକ୍ରୁ ଭାଷାର ଇତିହାସ ଏହି ଅଞ୍ଚଳର ଅନେକ ଶତାବ୍ଦୀ ପରମ୍ପରାର ସହିତ ଜଡିତ। ଏହି ଭାଷା ପ୍ରାଚୀନ ଆଜିବିକା ପ୍ରଣାଳୀ, ସମୁଦାୟିକ ସଂଘଟନ ଏବଂ ପାରମ୍ପରିକ ନ୍ୟାୟ ପ୍ରଥାରେ ମୁଖ୍ୟ ଭୂମିକା ନେଇଥିଲା। ସମୟ ସହିତ ଏହା ଅଞ୍ଚଳର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଭାଷାମାନଙ୍କ ସହିତ ସମ୍ପର୍କ ଗଢ଼ିବାରେ ସକ୍ଷମ ହୋଇଛି। ଏହାର ଇତିହାସ ଆଡ଼ଜୁକ୍ରୁ ସମୁଦାୟର ସଂସ୍କୃତିକ ପରିଚୟ ଏବଂ ଐତିହ୍ୟକୁ ସ୍ଥାୟୀ ରଖିବାରେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ।

## ଉପଭାଷା ଏବଂ ଧ୍ୱନି
ଆଡ଼ଜୁକ୍ରୁ ଭାଷା ଧ୍ୱନିଗତ ଭାବରେ ସ୍ୱରଯୁକ୍ତ ଏବଂ ଏହାର ଏକ ସାଧାରଣ କ୍ୱା ନାଇଜର–କଙ୍ଗୋ ଶ୍ରେଣୀ ପ୍ରଣାଳୀ ଅଛି। ଏହାର ଉପଭାଷାରେ ସ୍ଥାନୀୟ ଅଞ୍ଚଳ ଏବଂ ସମୁଦାୟ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ରୂପରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଦେଖାଯାଏ। ପ୍ରଧାନ ଉପଭାଷା ଆଡ଼ଜୁକ୍ରୁ ସମୁଦାୟ ମଧ୍ୟରେ ସଂଯୋଗ ସୁଦୃଢ କରେ, ଏବଂ ପାରମ୍ପରିକ ଆଚାର, ଗୀତ, କଥା କାହାଣୀ ଓ ଉତ୍ସବ ପ୍ରଚଳନରେ ଏହି ଉପଭାଷାର ବ୍ୟବହାର ଦୃଢ କରିଥାଏ।

## ଶବ୍ଦବିଜ୍ଞାନ
##### ବ୍ୟଞ୍ଜନ ଧ୍ୱନି
ବ୍ୟଞ୍ଜନବର୍ଣ୍ଣ ଧ୍ୱନିଗୁଡ଼ିକ ନିମ୍ନରେ ଥିବା ଚାର୍ଟରେ ଅବସ୍ଥିତ।

##### ସ୍ୱରବର୍ଣ୍ଣ
## ଟୋନ
ଆଡ଼ଜୁକ୍ରୁରେ ପାଞ୍ଚଟି ସ୍ୱର ଅଛି। /˦/ ହେଉଛି ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱର, /˨/ ହେଉଛି ନିମ୍ନ ସ୍ୱର, /˦˨/ ହେଉଛି ପତନ ସ୍ୱର, /˧/ ହେଉଛି ମଧ୍ୟମ ସ୍ୱର, ଏବଂ /˨˦/ ହେଉଛି ଉଦୀୟମାନ ସ୍ୱର।

## ଆଧାର
ଶ୍ରେଣୀ:ନାଇଜେରିଆର ଭାଷା