ହାଣ୍ଟାଭୂତାଣୁ ପଲମୋନାରୀ ସିଣ୍ଡ୍ରୋମ

**ହାଣ୍ଟାଭୂତାଣୁ ପଲମୋନାରୀ ସିଣ୍ଡ୍ରୋମ** ବା **ହାଣ୍ଟାଭାଇରସ ପଲମୋନାରୀ ସିଣ୍ଡ୍ରୋମ** (ଇଂରାଜୀ ଭାଷାରେ **Hantavirus pulmonary syndrome** (**HPS**)) ଦୁଇଟ ସମ୍ଭାବ୍ୟ ଘାତକ ସିଣ୍ଡ୍ରୋମ (ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦଷ୍ଟ ଲକ୍ଷଣ ପୁଞ୍ଜ) ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ଯାହା ହାଣ୍ଟାଭୂତାଣୁ (hantavirus) ପ୍ରଜାତିମାନଙ୍କ ଯୋଗୁ ହୁଏ ଓ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କଠାରୁ ମାନବକୁ ସଂକ୍ରମିତ ହୋଇଥାଏ । ଏହି ଭୁତାଣୁମାନଙ୍କର ନାମ: ବ୍ଲାକ କ୍ରିକ କେନାଲ ଭୂତାଣୁ (Black Creek Canal virus (BCCV)), ନିୟୁ ୟୋର୍କ ଅର୍ଥୋହାଣ୍ଟାଭାଇରସ (New York orthohantavirus (NYV)), ମୋନୋହାଗେଲା ଭାଇରସ (Monongahela virus (MGLV)), ସିନ ନୋମ୍ବ୍ରେ ଅର୍ଥୋହାଣ୍ଟାଭାଇରସ (*Sin Nombre orthohantavirus* (SNV)) ଓ ଅନ୍ୟ କେତେକ ହାଣ୍ଟାଭାଇରସ ପ୍ରଜାତିର ଭୂତାଣୁ ଯେଉଁମାନେ ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକା ଓ କାନାଡ଼ାରେ ଦେଖାଯାଆନ୍ତି । 

ଇଂରାଜୀରେ ରୋଡେଣ୍ଟ କୁହାଯାଉଥିବା ପ୍ରାଣୀ ଯଥା: ମୂଷା, ଚୁଚୁନ୍ଦ୍ରା, ଝିଙ୍କ ଇତ୍ୟାଦି ଜୀବଙ୍କଦ୍ୱାରା ଏହି ରୋଗ ବ୍ୟାପିଥାଏ । ଏହାର ମୁଖ୍ୟ ବାହକମାନଙ୍କର ନାମ ଯଥାକ୍ରମେ: ଦକ୍ଷିଣ ଫ୍ଲୋରିଡାରେ *ବ୍ଲାକ କ୍ରିକ କେନାଲ ଭୂତାଣୁ*  ବାହକ 'ହିସପିଡ କଟନ ମୂଷା' (hispid cotton rat (*Sigmodon hispidus*)), କାନାଡ଼ା ଓ ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକରେ *ସିନ ମୋମ୍ବ୍ରେ ଭୂତାଣୁ*ର ବାହକ 'ଡିଅର ମାଉସ' ବା ହରିଣ ମୂଷା, ପୂର୍ବ ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକାରେ *ନିୟୁ ୟୋର୍କ ଭୂତାଣୁ*ର ବାହକ 'ହ୍ୱାଇଟ ଫୁଟେଡ ମୂଷା' (white-footed mouse (*Peromyscus leucopus*))। ଦକ୍ଷିଣ ଆମେରିକାରେ ଓଲିଗୋରିଜୋମିସ ଲଙ୍ଗିକଡାଟସ (*Oligoryzomys longicaudatus*) ଓ ଜେନସ୍ ଓଲିଗୋରିଜୋମିସ (*Oligoryzomys*) ପ୍ରଜାତିର କେତେକ ମୂଷା ଆଣ୍ଡେସ (Andes virus) ଭୂତାଣୁର ବାହକ ହୋଇଥିବା ଲିଖିତ ଅଛି ।  

## ଲକ୍ଷଣ ଓ ଚିହ୍ନ 
ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଲକ୍ଷଣ ଓ ଚିହ୍ନ (Prodromal) ମଧ୍ୟରେ ଫ୍ଲୁ ଭଳି ଲକ୍ଷଣ ଯେପରିକି ଜ୍ୱର, କାଶ, ଜଙ୍ଘ ପିଚା ଓ ପିଠିର ମାଂସପେଶୀ ଯନ୍ତ୍ରଣା, ଥକ୍କାଣ, ମୁଣ୍ଡ ବିନ୍ଧା, କାଲୁଆ ଅନୁଭବ, ଅଇ, ବାନ୍ତି, ତରଳ ଝାଡ଼ା, ଆଳସ୍ୟ ଓ ଅଣନିଶ୍ୱାସୀ ଲାଗେ ଯାହା ଦୃତ ଗତିରେ ବୃଦ୍ଧି ହୋଇ 'ତୀବ୍ର ଶ୍ୱାସକ୍ରିୟା ଫେଲ'ରେ ପରିଣତ ହୁଏ । ହଠାତ୍ ଅଣନିଶ୍ୱାସୀ ଲକ୍ଷଣ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ଦୃତ ଗତିରେ ପଲମୋନାରୀ ଇଡିମା (pulmonary edema) ହୋଇଯାଏ; ଅଧିକାଂଶ ସମୟରେ ମେକାନିକାଲ ଭେଣ୍ଟିଲାସନ ଓ ମୂତ୍ର ବର୍ଦ୍ଧକ ଔଷଧ (ଡାଇୟୁରେଟିକ) ଦେବା ସତ୍ତ୍ୱେ ଏହା ଘାତକ ହୋଇ ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ । ଏହାର ମୃତ୍ୟୁ ହାର ପ୍ରାୟ ୩୬% । 

## ସଂଚାର 
ମୂଷାମାନଙ୍କର ମଳ, ମୂତ୍ରର ଏରୋସୋଲ ଯୋଗୁ ଏହି ରୋଗ ମାନବକୁ ସଞ୍ଚାରିତ ହୁଏ ଓ ଏହାହିଁ ଏକମାତ୍ର ପନ୍ଥା । ଲୁଗାପଟା, ବାସନ କୁଶନ ବା କ୍ଷୁଦ୍ର ତରଳ-କଣା ପଦାର୍ଥ ଯୋଗୁ ଏହି ସଞ୍ଚାରିତ ହୁଏନାହିଁ ।

## ରୋଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟ
କେଭିନ ଲିଟମାନ-ନାଭାରୋ ମତରେ ଏହି ରୋଗର ଫ୍ଲୁ ରୋଗ ଭଳି ଲକ୍ଷଣ ଥିବାରୁ ସ‌ହଜରେ ବାରିହୁଏନି । ସଂକ୍ରମିତ ହେବାର କିଛି ସପ୍ତାହ ମଧ୍ୟରେ ରୋଗୀର  ଜ୍ୱର, କାଶ, ଜଙ୍ଘ ପିଚା ଓ ପିଠିର ମାଂସପେଶୀ ଯନ୍ତ୍ରଣା, ଥକ୍କାଣ, ମୁଣ୍ଡ ବିନ୍ଧା, କାଲୁଆ ଅନୁଭବ, ଅଇ, ବାନ୍ତି, ତରଳ ଝାଡ଼ା, ଆଳସ୍ୟ ଇତ୍ୟାଦି ଲକ୍ଷଣ ପ୍ରକାଶ ପାଏ । ଲକ୍ଷଣ ଆରମ୍ଭ ହେବାର ଏକ ସପ୍ତାହ ପରେ ଲକ୍ଷଣ ଉପଶମ ହୋଇଯାଏ ଓ ଦ୍ୱିତୀୟ ସୋପାନ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ଯେଉଁଥିରେ ଫୁସଫୁସରେ ତରଳ ପଦାର୍ଥ ଭରିଯିବାରୁ ରୋଗୀର ଅତ୍ୟଧିକ କାଶ ହୋଇ ଅଣନିଶ୍ୱାସୀ ହୋଇଯାଏ । ଏହା ପରେ ଫୁସଫୁସ ନଷ୍ଟ ହୋଇ ପ୍ରାୟ ୩୮% ରୋଗୀଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ ।

## ପ୍ରତିଷେଧ 
ବାସସ୍ଥାନରେ ଓ ଚାରିପାଖରେ ମୂଷା ବଂଶର ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ ଓ ତାଙ୍କ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ନ ଆସିବାକୁ ଚେଷ୍ଟିତ ହେବା ଉଚିତ । ବନ୍ଦ ପଡ଼ିଥିବା ଘର ଓ କ୍ୟାବିନ ସବୁ ଏହାର ଆଦର୍ଶ ସଞ୍ଚାର ସ୍ଥାନ । ତେଣୁ ଏ ସମସ୍ତ ସ୍ତାନରେ ବାୟୁ ଚଳାଚଳ ହେବା ନିମନ୍ତେ ବନ୍ଦପୋସ୍ତ କରିବାକୁ ହୁଏ । ସେହି ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ବାସ ସ୍ଥାନ‌କୁ ଯିବାକୁ ହେଲେ ମୁହଁରେ ମାସ୍କ ଲଗେଇ ଯିବେ ଓ ସେହି ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଦେହଜାତ ଏରୋସୋଲ ପଦାର୍ଥଠାରୁ ଦୂରରେ ରହିବେ ।

## ଚିକିତ୍ସା 
ଏହି ରୋଗ ଆରୋଗ୍ୟ ସାଧ୍ୟ ନୁହେଁ । ଏହାର ଶ୍ୱାସକ୍ରିୟ ଫେଲ ହେବା ଅବସ୍ଥା ଥିଲେ ଚିକିତ୍ସାରେ କେବଳ ମେକାନିକାଲ ଭେଣ୍ଟିଲେସନ ଓ ଆବଶ୍ୟକ ସ୍ଥଳେ ଅମ୍ଳଜାନ  ସ‌ହାୟକ ଥେରାପି ଦିଆଯାଏ । ଶୀଘ୍ରାତିଶୀଘ୍ର ଚିହ୍ନଟ ହେଲେ ଉତ୍ତମ ଫଳାଫଳର ପୂର୍ବାନୁମାନ କରାଯାଇପାରେ ।  

## ରୋଗାନୁଶୀଳନ 
ଦକ୍ଷିଣପଶ୍ଚିମ ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟର ଫୋରକର୍ଣ୍ଣର ସ୍ଥାନରେ ସନ ୧୯୯୩ରେ ପ୍ରଥମେ ହାଣ୍ଟାଭୂତାଣୁ ପଲମୋନାରୀ ସିଣ୍ଡ୍ରୋମ‌ ଚିହ୍ନଟ ହୋଇଥିଲା । ଏହି ରୋଗ ଡ: ବ୍ରୁସ ଟେମ୍ପେଷ୍ଟ ପ୍ରଥମେ ଚିହ୍ନଟ କରିଥିଲେ । ଏହି ରୋଗକୁ ପ୍ରଥମେ ଫୋର କର୍ଣ୍ଣର ରୋଗ କୁହାଯାଉଥିଲା ଯାହାକୁ ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକମାନେ ସ୍ଥାନର କଳଙ୍କ ଲାଗିବା ଅଭିଯୋଗ କରିବା କାରଣରୁ ନାମ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରି ସିନ ନୋମ୍ବ୍ରେ ଭୁତାଣୁ ନାମ ଦିଆଗଲା ।  It has since been identified throughout the United States.

## ଏହା ମଧ୍ୟ ଦେଖନ୍ତୁ 
*1993 Four Corners hantavirus outbreak"
*Sweating sickness
*Calabazo virus
*Rockport virus

## ଆଧାର 
ଶ୍ରେଣୀ:ଭୂତାଣୁ ଜନିତ ରୋଗ