ବାରଶିଂଘା

thumb|ପାଣିର ଦଳରେ ପଶି ଖାଦ୍ୟ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରୁଥିବା ବାରଶିଂଘା ଦଳ
**ବାରଶିଂଘା** ବା **ବାରଶିଂଗା** (ଇଂରାଜୀରେ **Barasingha** ବା **Swamp Deer**, ଜୀବବିଜ୍ଞାନ ନାମ *Rucervus duvaucelii*) ଭାରତୀୟ ଉପମହାଦେଶର ଉତ୍ତର ଭାରତ, କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଭାରତ ଓ ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମ ନେପାଳରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ସର୍ଭିଡାଏ ପରିବାରର ଏକ ହରିଣ ପ୍ରଜାତି । ପାକିସ୍ତାନ ଓ ବଙ୍ଗଳାଦେଶରେ ଏହି ମୃଗ ପ୍ରଜାତି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ବିଲୁପ୍ତ ହୋଇଯାଇଛି । ଶିଂଘର ଆକାର ଦୃଷ୍ଟିରୁ ବାରଶିଂଘା ଭାରତର ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ହରିଣ ପ୍ରଜାତିଠାରୁ ଭିନ୍ନ । ଏହି ହରିଣର ଶିଂଘରୁ ୧୨ ଗୋଟି ବା ବହୁ ଶାଖା ବାହାରିଥାଏ । ପରିପକ୍ୱ ବୟସର ଅଣ୍ଡିରାମାନଙ୍କ ଶିଂଘରେ ୧୦-୧୪ଟି (ସର୍ବାଧିକ ୨୦ଟି) ଶାଖା ରହିବା ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଇଛି । ଆସାମୀ ଭାଷାରେ ଏହି ହରିଣକୁ “ଦୋଲହୋରିନ୍” ବୋଲି ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ । “ଦୋଲ୍” ଶବ୍ଦଟି ଏଠାରେ ଗାଡ଼ିଆ ଇତ୍ୟାଦିରେ ରହିଥିବା ଦଳ ବା ପଙ୍କକୁ ଏବଂ “ହୋରିନ୍” ଶବ୍ଦ ହରିଣକୁ ବୁଝାଇଥାଏ ।

## ଆକୃତି ଓ ପ୍ରକୃତି 
[thumb|ବାରଶିଂଘା ହରିଣର ଶିଂଘର ଗଠନ ଏଯାବତ ସଂଗୃହୀତ ଏକ ହରିଣର ୧୦୪.୧ ସେଣ୍ଟିମିଟର୍ (୪୧ ଇଞ୍ଚ୍) ଶିଂଘ ସର୍ବବୃହତ ।, [ଉତ୍ତର ପ୍ରଦେଶ|ଉତ୍ତର ପ୍ରଦେଶର ୬ଟି ଅଞ୍ଚଳରେ ସୀମିତ । ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗ ରାଜ୍ୟରେ ଏମାନେ ପ୍ରାୟ ବିଲୁପ୍ତ । ଅରୁଣାଚଳ ପ୍ରଦେଶ ରାଜ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଏମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଲୁପ୍ତ ହୋଇଥିବାର ଅନୁମାନ କରାଯାଉଛି । 
୨୦୦୫ ମସିହାରେ ଉତ୍ତରାଖଣ୍ଡ ରାଜ୍ୟର ହରିଦ୍ୱାର ଜିଲ୍ଲାରେ ଗଙ୍ଗା ନଦୀର ପୂର୍ବ ତଟରେ ରହିଥିବା ଝିଲ୍‍ମିଲ୍ ହ୍ରଦ ଅଭୟାରଣ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ପ୍ରାୟ ୩୨୦ଟି ବାରଶିଂଘାଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତି ଆବିଷ୍କୃତ ହୋଇଥିଲା । ବର୍ତ୍ତମାନ ସମୟରେ ଏହାକୁ ବାରଶିଂଘା ହରିଣଙ୍କ ପ୍ରାକୃତିକ ପରିବାସର ଉତ୍ତରତମ ସୀମା କୁହାଯାଇପାରିବ ।

### ଉପ-ପ୍ରଜାତି ଓ ସେମାନଙ୍କ ବିଚରଣ କ୍ଷେତ୍ର 
ବର୍ତ୍ତମାନ ସୁଦ୍ଧା ବାରଶିଂଘାଙ୍କର ୩ ଗୋଟି ଉପପ୍ରଜାତି ଚିହ୍ନଟ କରାଯାଇପାରିଛି :

* ପଶ୍ଚିମସ୍ଥ ବାରଶିଂଘା (ଜୀବବିଜ୍ଞାନ ନାମ *R. d. duvauceli* - କୁଭିଏ, ୧୮୨୩) – ଏମାନଙ୍କ ଖୁରା ଉପରୁ ତଳକୁ କ୍ରମଶଃ ଓସାରିଆ । ଗାଙ୍ଗେୟ ସମତଳ ଭୂମିର ଜଳମଗ୍ନ ଉଚ୍ଚ ତୃଣଭୂମିରେ ରହିବାରେ ଏମାନେ ସମର୍ଥ । ୧୯୯୦ ଦଶନ୍ଧିର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ କାଳରେ ଭାରତରେ ଏହି ଉପପ୍ରଜାତିଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ୧୫୦୦-୨୦୦୦ ଏବଂ ନେପାଳର ସୁକ୍‍ଲା ଫାଣ୍ଟା ବନ୍ୟଜୀବ ଅଭୟାରଣ୍ୟରେ ଏମାନଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ୧୫୦୦-୧୯୦୦ ହୋଇଥିବାର ଅନୁମାନ କରାଯାଉଥିଲା ।
* ଦକ୍ଷିଣସ୍ଥ ବାରଶିଂଘା (ଜୀବବିଜ୍ଞାନ ନାମ *R. d. branderi* – ପୋକକ୍, ୧୯୪୩) – ଏମାନଙ୍କ ଖୁରା ଖୁବ୍ ଶକ୍ତ । ଏହି ଉପପ୍ରଜାତି ଶାଳବଣରେ ରହିଥିବା ତୃଣଭୂମି ଓ କଠିନ ଭୂମିରେ ବିଚରଣ କରିବାରେ ସମର୍ଥ ।
* ପୂର୍ବସ୍ଥ ବାରଶିଂଘା (ଜୀବବିଜ୍ଞାନ ନାମ *R. d. ranjitsinhi* – ଗ୍ରୁଭ୍‍ସ୍, ୧୯୮୨) –  ଏହି ଉପପ୍ରଜାତି କେବଳ ଆସାମ ରାଜ୍ୟରେ ଦେଖାଯାନ୍ତି । ୧୯୭୮ ମସିହା ବେଳକୁ ଏମାନଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ୭୦୦ ଥିବା ଆକଳନ କରାଯାଇଥିଲା । ଏକବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ପ୍ରାରମ୍ଭରେ କାଜିରଙ୍ଗା ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନରେ ଏହି ଉପପ୍ରଜାତିର ୪୦୦-୫୦୦ଟି ହରିଣ ଥିବା କୁହାଯାଇଥିଲା ।

## ପରିସ୍ଥିତିକ ବ୍ୟବହାର 
ବାରଶିଂଘା ତୃଣଭୋଜୀ ଏବଂ ସର୍ବଦା ଚରି ବୁଲୁଥାନ୍ତି । ଏମାନେ କେବଳ ଗୋଟିଏ ହରିଣ ଶାବକକୁ ଜନ୍ମ ଦିଅନ୍ତି । ବିପଦର ସୂଚନା ପାଇଲେ ବାରଶିଂଘା ଏକ ତୀବ୍ର ଧ୍ୱନି ସଙ୍କେତ ବା ଡାକ ଦେଇଥାଏ । ଜର୍ଜ୍ ଶାଲର୍‍ଙ୍କ ଲେଖାନୁସାରେ ବଞ୍ଚି ରହିଥିବା ଜୀବମାନେ ଶୀଘ୍ର ଲୋପ ପାଇଯିବାର ଆଶଙ୍କା ରହିଛି । ସେମାନଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ଏଠାରେ ସ୍ୱଳ୍ପ ମାତ୍ର ।

## ସଂସ୍କୃତିରେ ବାରଶିଂଘା 
ରୁଡ୍ୟାର୍ଡ୍ କିପ୍ଲିଂଙ୍କ ଲିଖିତ *ଦ ସେକେଣ୍ଡ୍ ଜଙ୍ଗଲ୍ ବୁକ୍ (The Second Jungle Book)* ପୁସ୍ତକର "ଦ ମିରାକ୍‍ଲ୍‍ସ୍ ଅଫ୍ ପୁରୁନ୍ ଭଗତ (The Miracle of Purun Bhagat)" ଅଧ୍ୟାୟରେ ଥିବା “ବାରାଶିଂଗ୍” ଚରିତ୍ର ଏକ ବାରଶିଂଘା ହରିଣ । ପୁରୁନ୍ ଭଗତ ନାମକ ମନୁଷ୍ୟ ବାରଶିଂଘାର ଶିଂଘରୁ ତାହାର ମଖମଲି ପରସ୍ତ ହଟାଇବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥିବାରୁ ଉଭୟ ପରସ୍ପରର ବନ୍ଧୁତା ସ୍ୱୀକାର କରନ୍ତି । ନିଜ ବାସସ୍ଥଳୀ ନିକଟରେ ପୁରୁନ୍ ବାରଶିଂଘାକୁ ଖାଦ୍ୟ ଓ ଅଗ୍ନିର ଉତ୍ତାପ ଯୋଗାଇ ସାହାଯ୍ୟ କରିବା ଓ ପର୍ବତ ଭୁଷୁଡ଼ିବା ସମୟରେ ବାରଶିଂଘା ପୁରୁନ୍‍ର ସହରବାସୀମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବାର କାହାଣୀ ଏହି ପୁସ୍ତକରେ ଲିଖିତ ।

ବାରଶିଂଘା ହରିଣ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଦେଶ ଓ ଉତ୍ତର ପ୍ରଦେଶ ରାଜ୍ୟର ପ୍ରାଦେଶିକ ପଶୁ ।

## ଆଧାର 
## ଆହୁରି ପଢ଼ନ୍ତୁ 
* M. Acharya, M. Barad, S. Bhalani, P. Bilgi, M. Panchal, V. Shrimali, W. Solanki, D.M. Thumber. *Kanha Chronicle*. Centre for Environment Education, Ahmedabad in collaboration with the United States National Park Service.

## ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଲିଂକ୍ 
* Animal Info: *Barasingha*
* World Association of Zoos and Aquariums: *Barasingha – Cervus duvaucelii*

ଶ୍ରେଣୀ:ମୃଗ ପ୍ରଜାତି