ଚଣ୍ଡୁଳ ପକ୍ଷୀ

[ଡାହାଣ|thumb|250x250_ପିକସେଲ|[ଆନ୍ଧ୍ର ପ୍ରଦେଶ|ଆନ୍ଧ୍ର ପ୍ରଦେଶର କୋଲେରୁ ହ୍ରଦ ନିକଟସ୍ଥ ଏକ ଚଣ୍ଡୁଳ ପକ୍ଷୀ]]
**ଚଣ୍ଡୁଳ ପକ୍ଷୀ** ବା **ଚଣ୍ଡୂଳ ପକ୍ଷୀ** ବା **ଭରତିଆ ପକ୍ଷୀ** (ଇଂରାଜୀ ଭାଷାରେ **Oriental Skylark** ବା **Small Skylark**, ଜୀବବିଜ୍ଞାନ ନାମ *Alauda gulgula*) ସ୍କାଏଲାର୍କ୍ ପ୍ରଜାତିର ଏକ କ୍ଷୁଦ୍ରାକାର ପକ୍ଷୀ । ଦକ୍ଷିଣ, କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଓ ପୂର୍ବ ୟୁରେସିଆରେ ଏହି ପକ୍ଷୀ ପ୍ରଜାତି ବ୍ୟାପ୍ତ । ନିଜ ପ୍ରଜାତିର ଅନ୍ୟ ସ୍କାଏଲାର୍କ୍ ପକ୍ଷୀଙ୍କ ପରି ଏହି ପକ୍ଷୀ ମଧ୍ୟ  ମୁଖ୍ୟତଃ ଉନ୍ମୁକ୍ତ ତୃଣଭୂମିରେ ବିଚରଣ କରେ ଏବଂ କୀଟପତଙ୍ଗ ଓ ମଞ୍ଜି ଇତ୍ୟାଦି ଆହରଣ କରିଥାଏ ।

## ବର୍ଗୀକରଣ 
ଇଂରାଜୀ ସୈନ୍ୟ ଓ ପରିବେଶବିତ୍ ଜେମ୍‍ସ୍ ଫ୍ରାଙ୍କଲିନ୍ ୧୮୩୧ ମସିହାରେ ଚଣ୍ଡୁଳ ପ୍ରଜାତି ବିଷୟରେ ଲେଖିଥିଲେ ଓ ସେ ପ୍ରଥମେ ଏହାର ଜୀବବିଜ୍ଞାନ ନାମ *ଅଲୌଡା ଗୁଲ୍‍ଗୁଲା (Alauda gulgula)* ବୋଲି ରଖିଥିଲେ । *ଗୁଲ୍‍ଗୁଲା* ନାମ ଦେବାର କାରଣ କିନ୍ତୁ ଅସ୍ପଷ୍ଟ । ଲାଟିନ୍ ଭାଷାରେ *ଗୁଲା* ଶବ୍ଦ ଗଳା ବା ତଣ୍ଟିକୁ ବୁଝାଇଥାଏ ଓ ଗୁଲ୍‍ଗୁଲା ବୋଧହୁଏ କଣ୍ଠର ସଙ୍ଗୀତରୂପୀ ପରିପ୍ରକାଶ ।

ଚଣ୍ଡୁଳ ପକ୍ଷୀର ଅନ୍ୟ କିଛି ସାଧାରଣ ନାମ ହେଉଛି “ଭାରତୀୟ ସ୍କାଏଲାର୍କ୍”, “ପ୍ରାଚ୍ୟ ସ୍କାଏଲାର୍କ୍”, “କ୍ଷୁଦ୍ର ସ୍କାଏଲାର୍କ୍” । ସଂସ୍କୃତ ଭାଷାରେ ଏହି ପକ୍ଷୀକୁ ଭରଦ୍ୱାଜ ପକ୍ଷୀ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ । 

### ଉପପ୍ରଜାତି 
ଚଣ୍ଡୁଳର ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ୧୩ଟି ଉପପ୍ରଜାତି ଚିହ୍ନଟ କରାଯାଇଛି : 

* **କାଶ୍ମୀରୀ ଚଣ୍ଡୁଳ** (*A. g. lhamarum*) - ରିଖାର୍ଡ୍ ମାଇନେର୍ଟଜ୍‍ହାଗେନ୍ ଓ ଆନ୍ନି ମାଇନେର୍ଟଜ୍‍ହାଗେନ୍, ୧୯୨୬: ଏମାନେ ପାମିର ମାଳଭୂମି ଓ ପଶ୍ଚିମ ହିମାଳୟରେ ଦେଖାଯାନ୍ତି
* *A. g. inopinata* - ଭାଲେଣ୍ଟିନ୍ ବିଆଞ୍ଚି, ୧୯୦୫: ଏମାନେ ତିବ୍ବତୀୟ ମାଳଭୂମି ଓ ଉତ୍ତର-ପଶ୍ଚିମ ଚୀନରେ ଦେଖାଯାନ୍ତି ।
* *A. g. vernayi* - ଅର୍ନଷ୍ଟ୍ ମାୟର୍, ୧୯୪୧: ଏମାନେ ପୂର୍ବ ହିମାଳୟ ଓ ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମ ଚୀନରେ ଦେଖାଯାନ୍ତି ।
* **ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଚଣ୍ଡୁଳ** (*A. g. inconspicua*) ବା **ତୁର୍କ ଚଣ୍ଡୁଳ** - ନିକୋଲାଇ ସେୱେର୍ତ୍ସୋଭ୍, ୧୮୭୩: ପ୍ରାରମ୍ଭରେ ଏମାନଙ୍କୁ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପ୍ରଜାତି ଭାବେ ଗଣାଯାଉଥିଲା । ଏମାନେ ଦକ୍ଷିଣ କାଜାକ୍‍ସ୍ତାନରୁ ନେଇ ପୂର୍ବ ଇରାନ, ପାକିସ୍ତାନ ଓ ଉତ୍ତର-ପଶ୍ଚିମ ଭାରତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦେଖାଯାଇଥାନ୍ତି ।
* *A. g. gulgula* - ଜେମ୍‍ସ୍ ଫ୍ରାଙ୍କଲିନ୍, ୧୮୩୧: କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଓ ଉତ୍ତର ଭାରତରୁ ନେଇ ଶ୍ରୀଲଙ୍କା ଏବଂ ପୂର୍ବରୁ ଉତ୍ତର ଇଣ୍ଡୋଚୀନ ଅଞ୍ଚଳରେ ଏହି ଉପପ୍ରଜାତି ଦେଖାଯାଏ ।
* *A. g. dharmakumarsinhjii* - ହୁମାୟୂଁ ଅବ୍ଦୁଲାଲି, ୧୯୭୬: ପଶ୍ଚିମ-କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଭାରତରେ ଏହି ଉପପ୍ରଜାତି ଦେଖାଯାଏ ।
* *A. g. australis* - ୱିଲିୟମ୍ ଏଡ୍ୱିନ୍ ବ୍ରୁକ୍‍ସ୍, ୧୮୭୩: ପ୍ରଥମେ ଏହାକୁ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପ୍ରଜାତି ଭାବେ ଗଣାଯାଉଥିଲା । ଏମାନେ ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମ ଭାରତରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳନ୍ତି ।
* *A. g. weigoldi* - ଅର୍ନଷ୍ଟ୍ ହାର୍ଟର୍ଟ୍, ୧୯୨୨: କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଓ ପୂର୍ବ ଚୀନରେ ଏହି ଉପପ୍ରଜାତି ଦେଖାଯାନ୍ତି ।
* *A. g. coelivox* - ରବର୍ଟ୍ ସ୍ୱିନ୍‍ହୋ, ୧୮୫୯: ଦକ୍ଷିଣ ଓ ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବ ଚୀନ ଏବଂ ଉତ୍ତର ଭିଏତନାମରେ ପରିଲକ୍ଷିତ ଏହି ଉପପ୍ରଜାତିକୁ ପ୍ରଥମେ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପ୍ରଜାତିର ମାନ୍ୟତା ଦିଆଯାଇଥିଲା ।
* *A. g. sala* - ରବର୍ଟ୍ ସ୍ୱିନ୍‍ହୋ, ୧୮୭୦: ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବ ଚୀନର ହାଇନାନ୍ ଦ୍ୱୀପରେ ପରିଲକ୍ଷିତ ଏହି ଉପପ୍ରଜାତିକୁ ପ୍ରଥମେ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପ୍ରଜାତିର ମାନ୍ୟତା ଦିଆଯାଇଥିଲା ।
* *A. g. herberti* -  ଅର୍ନଷ୍ଟ୍ ହାର୍ଟର୍ଟ୍, ୧୯୨୩: କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଓ ପୂର୍ବ ଥାଇଲ୍ୟାଣ୍ଡରୁ ନେଇ ଦକ୍ଷିଣ ଭିଏତନାମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ଉପପ୍ରଜାତି ଦେଖାଯାନ୍ତି ।
* *A. g. wattersi* -  ରବର୍ଟ୍ ସ୍ୱିନ୍‍ହୋ, ୧୮୭୧: ତାଇୱାନରେ ପରିଲକ୍ଷିତ ଏହି ଉପପ୍ରଜାତିକୁ ପ୍ରଥମେ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପ୍ରଜାତିର ମାନ୍ୟତା ଦିଆଯାଇଥିଲା ।
* *A. g. wolfei* - ମାସୌଜି ହାଚିସୁକା, ୧୯୩୦: ଉତ୍ତର ଫିଲିପାଇନ୍ସର ଲୁଜନ୍ ଅଞ୍ଚଳରେ ଏହି ଉପପ୍ରଜାତି ଦେଖାଯାଏ ।

## ବିବରଣୀ 
ଚଣ୍ଡୁଳର ଶରୀରର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ପ୍ରାୟ ୧୬ ସେଣ୍ଟିମିଟର୍ । ଏମାନଙ୍କ ଉପର ପଟର ରଙ୍ଗ ହଳଦି ମିଶା ମାଟିଆ, ଲାଞ୍ଜର ବାହାର ପଟଟି ଧଳା ଓ ଏହା ମୁଣ୍ଡରେ ଏକ ଛୋଟ ଶିଖା ରହିଥାଏ । ଉଭୟ ମାଈ ଓ ଅଣ୍ଡିରା ଚଣ୍ଡୁଳ ପକ୍ଷୀ ଦେଖିବାକୁ ଏକା ପରି । 
[thumb|[ବଙ୍ଗଳାଦେଶ|ବଙ୍ଗଳାଦେଶର ଏକ ଚଣ୍ଡୁଳ]]

## ପରିସ୍ଥିତିକ ବ୍ୟବହାର 
ଏମାନେ ବାରମ୍ବାର ରଡ଼ି କରି ଆକାଶକୁ ଉଡ଼ି ପଳାନ୍ତି ଓ ପୁଣି କିଛି ସମୟରେ ଭୂପୃଷ୍ଠକୁ ଫେରି ଆସନ୍ତି । ଅଣ୍ଡିରାମାନେ ଆକାଶରେ ଉଡ଼ୁଥିବା ବେଳେ ମାଈମାନଙ୍କୁ ଆକୃଷ୍ଟ କରିବା ପାଇଁ କାକଳି ଧ୍ୱନି ସୃଷ୍ଟି କରିଥାନ୍ତି । 

## ଆଧାର 
## ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଲିଂକ୍ 
* Haryana Online
* Birding in Taiwan

ଶ୍ରେଣୀ:ପକ୍ଷୀ