ନର୍ଗେସ ମହମ୍ମଦି

**ନାର୍ଗେସ ସଫି ମହମ୍ମଦୀ** (ଜନ୍ମ ୨୧ ଏପ୍ରିଲ ୧୯୭୨) ଜଣେ ଇରାନୀ ମାନବାଧିକାର କର୍ମୀ, ବୈଜ୍ଞାନିକ ଏବଂ ନୋବେଲ ଶାନ୍ତି ପୁରସ୍କାର ବିଜେତା ଏବଂ ଶିରିନ ଏବାଦିଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ମାନବ ଅଧିକାର କେନ୍ଦ୍ର (ଡିଏଚଆରସି)ର ଉପାଧ୍ୟକ୍ଷ । ୨୦୨୩ରେ ଜେଲରେ ଥିବା ବେଳେ ଇରାନରେ ମହିଳାଙ୍କ ଉପରେ ହେଉଥିବା ଅତ୍ୟାଚାର ବିରୋଧରେ ଲଢ଼େଇ ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ମାନବିକ ଅଧିକାର ଓ ସ୍ୱାଧୀନତାକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିବା ପାଇଁ ତାଙ୍କର ଲଢ଼େଇ ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ନୋବେଲ ଶାନ୍ତି ପୁରସ୍କାର ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଥିଲା।

## ଜିବନୀ 
ମହମ୍ମଦୀ ଜାଞ୍ଜନରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ଏବଂ କୋର୍ଭେହ, କରଜ ଏବଂ ଓସ୍ନାଭିୟେହରେ ବଡ଼ ହୋଇଥିଲେ । ସେ ଇମାମ ଖୋମେନି ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟରେ ପାଠ ପଢି ପଦାର୍ଥ ବିଜ୍ଞାନରେ ଡିଗ୍ରୀ ହାସଲ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଜଣେ ବୃତ୍ତିଗତ ଇଞ୍ଜିନିୟର ହୋଇଥିଲେ । ତାଙ୍କ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ କ୍ୟାରିୟର ସମୟରେ, ସେ ଛାତ୍ର ଖବରକାଗଜରେ ମହିଳା ଅଧିକାରକୁ ସମର୍ଥନ କରି ପ୍ରବନ୍ଧ ଲେଖିଥିଲେ ଏବଂ ରାଜନୈତିକ ଛାତ୍ର ଗୋଷ୍ଠୀ ତାଶକୋଲ ଦାନେଶଜୁୟୀ ରୋଶନଗାରାନ ("ଆଲୋକିତ ଛାତ୍ର ଗୋଷ୍ଠୀ")ର ଦୁଇଟି ବୈଠକରେ ତାଙ୍କୁ ଗିରଫ କରାଯାଇଥିଲା । ୨୦୦୩ମସିହାରେ ସେ ନୋବେଲ ଶାନ୍ତି ପୁରସ୍କାର ବିଜେତା ଶିରିନ୍ ଏବାଦିଙ୍କ ନେତୃତ୍ବାଧୀନ 'ଡିଫେଣ୍ଡର୍ସ ଅଫ୍ ହ୍ୟୁମାନ ରାଇଟ୍ସ ସେଣ୍ଟର'ରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ। ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ସେ ସଂଗଠନର ଉପାଧ୍ୟକ୍ଷ ହୋଇଥିଲେ।

୧୯୯୯ମସିହାରେ ସେ ସଂସ୍କାର ସମର୍ଥକ ସାମ୍ବାଦିକ ତାଗି ରହମାନୀଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ, ଯିଏ କି କିଛି ଦିନ ପରେ ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ ଗିରଫ ହୋଇଥିଲେ । ମୋଟ ୧୪ ବର୍ଷ ଜେଲ୍ ଦଣ୍ଡ ଭୋଗିବା ପରେ ରହମାନୀ ୨୦୧୨ରେ ଫ୍ରାନ୍ସ ଚାଲିଯାଇଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ମହମ୍ମଦୀ ତାଙ୍କ ମାନବାଧିକାର କାର୍ଯ୍ୟ ଜାରି ରଖିଥିଲେ। ସେପ୍ଟେମ୍ବରରେ ତାଙ୍କୁ ୧୧ ବର୍ଷ ଜେଲ୍ ଦଣ୍ଡାଦେଶ ହୋଇଥିଲା। ମହମ୍ମଦୀ କହିଛନ୍ତି ଯେ ସେ କେବଳ ତାଙ୍କ ଓକିଲଙ୍କ ମାଧ୍ୟମରେ ରାୟ ବିଷୟରେ ଜାଣିବାକୁ ପାଇଥିଲେ ଏବଂ ଅଦାଲତଦ୍ୱାରା ଜାରି କରାଯାଇଥିବା ଏକ ଅଭୂତପୂର୍ବ ୨୩ ପୃଷ୍ଠାର ରାୟ ଦେଇଥିଲେ ଯେଉଁଥିରେ ସେମାନେ ବାରମ୍ବାର ମୋର ମାନବାଧିକାର କାର୍ଯ୍ୟକଳାପକୁ ଶାସନ ଭାଙ୍ଗିବା ପ୍ରୟାସ ସହିତ ତୁଳନା କରିଥିଲେ। ମାର୍ଚ୍ଚ ୨୦୧୨ରେ ଏକ ଆପିଲ କୋର୍ଟ ଏହି ଦଣ୍ଡାଦେଶକୁ ବଜାୟ ରଖିଥିଲେ ହେଁ ଏହାକୁ ୬ ବର୍ଷକୁ ହ୍ରାସ କରାଯାଇଥିଲା। ଏପ୍ରିଲ ୨୬ତାରିଖରେ ତାଙ୍କୁ ଗିରଫ କରାଯାଇ ଦଣ୍ଡାଦେଶ ଆରମ୍ଭ କରାଯାଇଥିଲା।

୩୧ ଜୁଲାଇ ୨୦୧୨ରେ ମହମ୍ମଦୀ ଜେଲରୁ ମୁକୁଳିଥିଲେ।

୨୦୧୪ ମସିହା ଅକ୍ଟୋବର ୩୧ ତାରିଖରେ ମହମ୍ମଦୀ ସତ୍ତର ବେହେଶତିର ସମାଧିସ୍ଥଳରେ ଏକ ଭାଷଣ ଦେଇ କହିଥିଲେ, "ଏହା କେମିତି ଯେ ସଂସଦ ସଭ୍ୟମାନେ ପୁଣ୍ୟର ପ୍ରୋତ୍ସାହନ ଏବଂ ଦୁଷ୍କର୍ମ ନିବାରଣ ପାଇଁ ଏକ ଯୋଜନା ପ୍ରସ୍ତାବ ଦେଉଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଦୁଇ ବର୍ଷ ପୂର୍ବେ କେହି ମୁହଁ ଖୋଲିନଥିଲେ, ଯେତେବେଳେ ସତ୍ତର ବେହେଶତି ନାମକ ଜଣେ ନିରୀହ ମଣିଷ ତାଙ୍କ ପଚରାଉଚରାକାରୀଙ୍କ ହାତରେ ନିର୍ଯାତନାର ଶିକାର ହୋଇ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲା? ୨୦୧୨ମସିହାରେ ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ସ୍ତରରେ ଉତ୍ତେଜନା ପ୍ରକାଶ ପାଇଥିବା ବେହେଶତିଙ୍କ ବିରୋଧରେ ଚରମ ହିଂସାକାଣ୍ଡ ସତ୍ତ୍ୱେ ତାଙ୍କ ମାମଲା ଏବେ ବି ପ୍ରଶ୍ନବାଚୀ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି ଏବଂ ଏଭିନ୍ ଜେଲ୍ରେ ଆଜି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମାନବାଧିକାର କର୍ମୀଙ୍କୁ ନିର୍ଯାତନା ଓ ଅନ୍ୟାୟ ଭାବେ ଗିରଫ କରାଯାଇଛି। ଅକ୍ଟୋବର ୩୧ରେ ମହମ୍ମଦୀଙ୍କ ଭାଷଣର ଭିଡିଓ ସୋସିଆଲ ମିଡିଆରେ ଭାଇରାଲ ହେବା ପରେ ତାଙ୍କୁ ଏଭିନ୍ ଜେଲ୍ କୋର୍ଟକୁ ଡକାଯାଇଥିଲା। ୫ ନଭେମ୍ବର ୨୦୧୪ରେ ମୋତେ ମିଳିଥିବା ସମନ‌ରେ କୁହାଯାଇଛି ଯେ ମୋତେ 'ଅଭିଯୋଗ ପାଇଁ' ନିଜକୁ ବଦଳାଇବାକୁ ପଡ଼ିବ, କିନ୍ତୁ ଏହି ଅଭିଯୋଗ ଗୁଡ଼ିକ ବିଷୟରେ ଆଉ କୌଣସି ସ୍ପଷ୍ଟୀକରଣ ନାହିଁ।

୫ ମଇ ୨୦୧୫ରେ ମହମ୍ମଦୀଙ୍କୁ ପୁଣି ଥରେ ନୂଆ ଅଭିଯୋଗ ଆଧାରରେ ଗିରଫ କରାଯାଇଥିଲା।  ବିପ୍ଳବୀ ଅଦାଲତର ଶାଖା ୧୫ ତାଙ୍କୁ ଲେଗାମ (ମୃତ୍ୟୁଦଣ୍ଡ ଅଭିଯାନକୁ ରୋକିବା ପାଇଁ ପର୍ଯ୍ୟାୟକ୍ରମେ ପଦକ୍ଷେପ ନେବା) ପାଇଁ "ଏକ ବେଆଇନ ଗୋଷ୍ଠୀ ପ୍ରତିଷ୍ଠା" ଅଭିଯୋଗରେ ୧୦ ବର୍ଷ ଜେଲ ଦଣ୍ଡାଦେଶ ଶୁଣାଇଥିଲା, "ଜାତୀୟ ନିରାପତ୍ତା ବିରୋଧରେ ଏକଜୁଟ ହେବା ଏବଂ ମିଳିତ ହେବା" ପାଇଁ ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ, ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଗଣମାଧ୍ୟମ ସହିତ ତାଙ୍କର ସାକ୍ଷାତକାର ପାଇଁ "ବ୍ୟବସ୍ଥା ବିରୋଧରେ ପ୍ରଚାର" ପାଇଁ ଏକ ବର୍ଷ ଏବଂ ମାର୍ଚ୍ଚ ୨୦୧୪ରେ ୟୁରୋପୀୟ ସଂଘର ବୈଦେଶିକ ବ୍ୟାପାର ଏବଂ ନିରାପତ୍ତା ନୀତି ପାଇଁ ଉଚ୍ଚ ପ୍ରତିନିଧିଙ୍କ ସହ ତାଙ୍କର ସାକ୍ଷାତ ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ୧୦ ବର୍ଷ ଜେଲ ଦଣ୍ଡାଦେଶ ଦିଆଯାଇଥିଲା।  କ୍ୟାଥରିନ ଆଷ୍ଟନ । ୨୦୧୯ ଜାନୁଆରୀରେ ମହମ୍ମଦୀ ତେହେରାନର ଏଭିନ୍ ଜେଲରେ ବନ୍ଦୀ ବ୍ରିଟିଶ-ଇରାନୀ ନାଗରିକ ନାଜାନିନ ଜାଗାରୀ-ରାଟ୍କ୍ଲିଫ୍ଙ୍କ ସହ ଅନଶନ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ। ଜୁଲାଇ ୨୦୨୦ରେ ତାଙ୍କଠାରେ କୋଭିଡ୍-୧୯ ସଂକ୍ରମଣର ଲକ୍ଷଣ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଯେଉଁଥିରୁ ସେ ଅଗଷ୍ଟ ସୁଦ୍ଧା ସୁସ୍ଥ ହୋଇଥିବା ଜଣାପଡ଼ିଥିଲା।

୮ ଅକ୍ଟୋବର ୨୦୨୦ରେ ମହମ୍ମଦୀ ଜେଲରୁ ମୁକୁଳିଥିଲେ।

୨୭ ଫେବୃଆରୀ ୨୦୨୧ରେ ସେ ସୋସିଆଲ ମିଡିଆ ମାଧ୍ୟମରେ ଏକ ଭିଡିଓ ଜାରି କରି କହିଥିଲେ ଯେ ସେ ଜେଲରେ ଥିବା ବେଳେ ତାଙ୍କ ବିରୋଧରେ ଖୋଲାଯାଇଥିବା ଏକ ମାମଲା ପାଇଁ ଡିସେମ୍ବରରେ ତାଙ୍କୁ ଦୁଇଥର ଅଦାଲତକୁ ଡକାଯାଇଥିଲା । ମହମ୍ମଦୀ କହିଛନ୍ତି ଯେ ସେ ଅଦାଲତରେ ହାଜର ହେବାକୁ ମନା କରୁଛନ୍ତି ଏବଂ କୌଣସି ରାୟକୁ ଅମାନ୍ୟ କରିବେ। ଏହି ଭିଡିଓରେ ସେ ଜେଲରେ ନିଜେ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ମହିଳାମାନଙ୍କ ସହ ହୋଇଥିବା ଯୌନ ନିର୍ଯାତନା ଏବଂ ଅସଦାଚରଣ ବିଷୟରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି ଏବଂ କହିଛନ୍ତି ଯେ ଡିସେମ୍ବର ୨୪ରେ ସେ ଏ ସଂକ୍ରାନ୍ତରେ କରିଥିବା ଅଭିଯୋଗ ଉପରେ କର୍ତ୍ତୃପକ୍ଷ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କୌଣସି ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଦେଇନାହାଁନ୍ତି। ନଭେମ୍ବର ୨୦୧୯ରେ ସୁରକ୍ଷା କର୍ମୀଙ୍କଦ୍ୱାରା ବିକ୍ଷୋଭକାରୀଙ୍କୁ ହତ୍ୟା ଓ ଗିରଫ କରାଯିବା ପ୍ରତିବାଦରେ ଏଭିନ୍ ଜେଲରେ ମହିଳା ରାଜନୈତିକ କଏଦୀମାନେ ଧାରଣା ଦେଇଥିଲେ।

ମାର୍ଚ୍ଚ ୨୦୨୧ରେ ମହମ୍ମଦୀ ଇରାନରେ ମୃତ୍ୟୁଦଣ୍ଡ ଉପରେ ଇରାନ ମାନବାଧିକାର ବାର୍ଷିକ ରିପୋର୍ଟର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଲେଖା ଲେଖିଥିଲେ । ସେ ଲେଖିଛନ୍ତି, ଗତ ବର୍ଷରେ ନାଭିଦ ଆଫକାରୀ ଏବଂ ରୁହୁଲ୍ଲା ଜାମଙ୍କ ଭଳି ଲୋକଙ୍କୁ ଫାଶୀ ଦେବା ଇରାନରେ ସବୁଠାରୁ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଫାଶୀ। ଅହମ୍ମଦରେଜା ଦଜାଲାଲିଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁଦଣ୍ଡ ପ୍ରଦାନ କରିବା ସବୁଠାରୁ ଭୁଲ ବାକ୍ୟ ଏବଂ ଏହି ମୃତ୍ୟୁଦଣ୍ଡ ଜାରି କରିବାର କାରଣକୁ ସତର୍କତାର ସହ ଯାଞ୍ଚ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ । ଏହି ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଏକାକୀ ବନ୍ଦୀ କରି ରଖିବା ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ମାନସିକ ଏବଂ ମାନସିକ ନିର୍ଯାତନାର ଶିକାର ହେବା ପରେ ମୃତ୍ୟୁଦଣ୍ଡ ଦିଆଯାଇଛି, ସେଥିପାଇଁ ମୁଁ ନ୍ୟାୟିକ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ନିରପେକ୍ଷ କିମ୍ବା ନ୍ୟାୟପୂର୍ଣ୍ଣ ବୋଲି ବିବେଚନା କରେ ନାହିଁ; ମୁଁ ଦେଖୁଛି ଯେ ଅଭିଯୁକ୍ତମାନଙ୍କୁ ଏକାନ୍ତ ବନ୍ଦୀ ଅବସ୍ଥାରେ ରଖିବା, ସେମାନଙ୍କୁ ଅସତ୍ୟ ଏବଂ ମିଥ୍ୟା ସ୍ୱୀକାର କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରୁଛି ଯାହା ଏହି ଦଣ୍ଡାଦେଶ ଜାରି କରିବାରେ ମୁଖ୍ୟ ପ୍ରମାଣ ଭାବରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ | ସେଥିପାଇଁ ମୁଁ ନିକଟରେ ସିସ୍ତାନ ଏବଂ ବେଲୁଚିସ୍ତାନ ଏବଂ କୁର୍ଦିସ୍ତାନରେ ହୋଇଥିବା ଗିରଫଦାରୀକୁ ନେଇ ବିଶେଷ ଭାବରେ ଚିନ୍ତିତ ଏବଂ ମୁଁ ଆଶା କରୁଛି ଯେ ମୃତ୍ୟୁଦଣ୍ଡ ବିରୋଧୀ ସଂଗଠନଗୁଡ଼ିକ ବନ୍ଦୀମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ବିଶେଷ ଧ୍ୟାନ ଦେବେ କାରଣ ମୁଁ ଭୟ କରୁଛି ଯେ ଆଗାମୀ ବର୍ଷରେ ଆମକୁ ଆଉ ଏକ ଫାଶୀର ସମ୍ମୁଖୀନ ହେବାକୁ ପଡ଼ିବ।

ମେ ମାସରେ ତେହେରାନର କ୍ରିମିନାଲ କୋର୍ଟର ବ୍ରାଞ୍ଚ ୧୧୮୮ ମହମ୍ମଦୀଙ୍କୁ "ବ୍ୟବସ୍ଥା ବିରୋଧରେ ଅପପ୍ରଚାର" ସମେତ ଅନ୍ୟ ାନ୍ୟ ଅଭିଯୋଗରେ ଅଢ଼େଇ ବର୍ଷ ଜେଲ ଦଣ୍ଡାଦେଶ, ୮୦ଟି ଲାଡ଼ ଏବଂ ଦୁଇଟି ପୃଥକ ଜରିମାନା ଦଣ୍ଡାଦେଶ ଦେଇଥିଲା । ୪ ମାସ ପରେ ତାଙ୍କୁ ଏହି ଦଣ୍ଡ ଭୋଗିବା ପାଇଁ ସମନ ମିଳିଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଦୋଷୀ ସାବ୍ୟସ୍ତ ହେବାରୁ ସେ କୌଣସି ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଦେଇନଥିଲେ।

ଡିସେମ୍ବର ୨୦୨୨ରେ, ମହସା ଅମିନୀଙ୍କ ହେପାଜତରେ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା ବିକ୍ଷୋଭ ସମୟରେ, ନର୍ଗେସ ମହମ୍ମଦୀ ବିବିସିଦ୍ୱାରା ପ୍ରକାଶିତ ଏକ ରିପୋର୍ଟରେ ବନ୍ଦୀ ମହିଳାଙ୍କ ଯୌନ ଏବଂ ଶାରୀରିକ ନିର୍ଯାତନା ବିଷୟରେ ବିସ୍ତୃତ ବିବରଣୀ ଦେଇଥିଲେ। ଜାନୁଆରୀ ୨୦୨୩ରେ, ସେ ଜେଲରୁ ଏକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ରିପୋର୍ଟ ଦେଇଥିଲେ ଯେଉଁଥିରେ ଏଭିନ୍ ଜେଲରେ ଥିବା ମହିଳାମାନଙ୍କ ଅବସ୍ଥା ବିଷୟରେ ବିବରଣୀ ଦିଆଯାଇଥିଲା, ଯେଉଁଥିରେ ୫୮ ଜଣ କଏଦୀଙ୍କ ତାଲିକା ଏବଂ ସେମାନେ କ'ଣ ପଚରାଉଚରା ପ୍ରକ୍ରିୟା ଏବଂ ନିର୍ଯାତନା ଦେଇ ଗତି କରିଛନ୍ତି। ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ୫୭ ଜଣ ମହିଳା ସମୁଦାୟ ୮୩୫୦ ଦିନ ଏକାନ୍ତବାସରେ ବିତାଇଛନ୍ତି। ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ୫୬ ଜଣ ମହିଳାଙ୍କୁ ମୋଟ ୩୩୦୦ ମାସ ଜେଲ୍ ଦଣ୍ଡାଦେଶ ହୋଇଛି।

## ସମ୍ମାନ ଓ ପୁରସ୍କାର[ସମ୍ପାଦନା] 
ମହମ୍ମଦୀଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ପୁରସ୍କାର ମିଳିଛି:

* ୨୦୦୯ ଆଲେକଜାଣ୍ଡର ଲାଙ୍ଗର ପୁରସ୍କାର, ଶାନ୍ତି କର୍ମୀ ଆଲେକଜାଣ୍ଡର ଲାଙ୍ଗରଙ୍କ ନାମରେ ନାମିତ । ଏହି ପୁରସ୍କାରରେ ୧୦,୦୦୦ ୟୁରୋର ସମ୍ମାନ ରଖାଯାଇଥିଲା ।
* ୨୦୧୬ ୱିମାର ମାନବାଧିକାର ପୁରସ୍କାର
* ୨୦୧୮ ଆମେରିକୀୟ ଫିଜିକାଲ ସୋସାଇଟି ପକ୍ଷରୁ ଆନ୍ଦ୍ରେଇ ସଖାରୋଭ ପୁରସ୍କାର
* ୨୦୨୨ ବିବିସିର ୧୦୦ ପ୍ରେରଣାଦାୟୀ ଏବଂ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ମହିଳାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ଭାବରେ ସ୍ୱୀକୃତି
* ୨୦୨୩ - ମାର୍ଟା ଚୁମାଲୋ ଏବଂ ଏରେନ୍ କେସ୍କିନ୍ଙ୍କ ସହ ମିଳିତ ଭାବେ ସ୍ୱିଡେନ୍ ଓଲୋଫ୍ ପାଲମେ ଫାଉଣ୍ଡେସନ୍ ପକ୍ଷରୁ ଓଲୋଫ୍ ପାଲମେ ପୁରସ୍କାର
* ୨୦୨୩ ୟୁନେସ୍କୋ/ଗୁଇଲେର୍ମୋ କାନୋ ୱାର୍ଲ୍ଡ ପ୍ରେସ୍ ଫ୍ରିଡମ୍ ପୁରସ୍କାର, ଏଲାହ ମହମ୍ମଦୀ ଏବଂ ନିଲୁଫର ହାମେଦିଙ୍କ ସହ ଅଂଶୀଦାର।
* ୨୦୨୩ "ଇରାନରେ ମହିଳାଙ୍କ ଉପରେ ହେଉଥିବା ଅତ୍ୟାଚାର ବିରୋଧରେ ଲଢ଼େଇ ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ମାନବିକ ଅଧିକାର ଏବଂ ସ୍ୱାଧୀନତାକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିବା ପାଇଁ ତାଙ୍କର ଲଢ଼େଇ" ପାଇଁ ନୋବେଲ ଶାନ୍ତି ପୁରସ୍କାର

୨୦୧୦ମସିହାରେ ନୋବେଲ ଶାନ୍ତି ବିଜେତା ଶିରିନ୍ ଏବାଦି ଫେଲିକ୍ସ ଏର୍ମାକୋରା ମାନବାଧିକାର ପୁରସ୍କାର ପାଇବା ପରେ ସେ ଏହାକୁ ମହମ୍ମଦୀଙ୍କୁ ଉତ୍ସର୍ଗ କରିଥିଲେ। ଏହି ସାହସୀ ମହିଳା ମୋଠାରୁ ଅଧିକ ଏହି ପୁରସ୍କାର ପାଇବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ବୋଲି ଏବାଦି କହିଛନ୍ତି।

## ଲେଖା 
* ହ୍ୱାଇଟ ଟରଚର:ଇନସାଇଡ଼ ଇରାନସ ପ୍ରିଜନ ଫର ୱୋମେନ। ୱାନୱାର୍ଲ୍ଡ ପବ୍ଲିକେଶନ ୨୦୨୨ । ୱାନ୍ ୱାର୍ଲ୍ଡ ପବ୍ଲିକେସନ୍, ୨୦୨୨।  

## ଆଧାର 

ଶ୍ରେଣୀ:ଜୀବିତ ବ୍ୟକ୍ତି
ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୭୨ ଜନ୍ମ
ଶ୍ରେଣୀ:ନୋବେଲ ପୁରସ୍କାର