ବାନ୍ଦିପୁର ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନ

**ବାନ୍ଦିପୁର ବ୍ୟାଘ୍ର ଅଭୟାରଣ୍ୟ** ବା **ବାନ୍ଦୀପୁର ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନ** ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତର କର୍ଣ୍ଣାଟକ ରାଜ୍ୟରେସ୍ଥିତ ଏକ ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନ । କର୍ଣ୍ଣାଟକର ବାଘସଂଖ୍ୟା ଭାରତର ଅନ୍ୟ ସବୁ ରାଜ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବାଧିକ । ୧୯୭୪ ମସିହାରେ ବ୍ୟାଘ୍ର ପରିଯୋଜନା / ବ୍ୟାଘ୍ର ପ୍ରକଳ୍ପଦ୍ୱାରା ଏହାକୁ ଏକ ବାଘ ଅଭୟାରଣ୍ୟ ବୋଲି ଘୋଷିତ କରାଯାଇଥିଲା । ନାଗାରହୋଳେ ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନର ପାର୍ଶ୍ୱରେ ରହିଥିବା ଏହା ଭାରତର ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାଘ ଅଭୟାରଣ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ । ପୂର୍ବେ ଏହି ଜଙ୍ଗଲ ମହୀଶୂର ରାଜାମାନଙ୍କ ଶିକାର ଜଙ୍ଗଲ ଥିଲା କିନ୍ତୁ ବର୍ତ୍ତମାନ ଏହା ଏକ ଅଭୟାରଣ୍ୟରେ ପରିଣତ ହୋଇଛି । ବାନ୍ଦୀପୁରରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଗଛ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ମୁଖ୍ୟତଃ କ୍ରାନ୍ତୀୟ ଓ ଉପକ୍ରାନ୍ତୀୟ ପର୍ଣ୍ଣମୋଚୀ ଅରଣ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହୋଇଥାଏ ।

୮୭୪ ବର୍ଗ କିଲୋମିଟର୍ ଅଞ୍ଚଳରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ବାନ୍ଦୀପୁର ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନ ସଂରକ୍ଷଣ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ସଙ୍କଟାପନ୍ନ ଅବସ୍ଥାରେ ଥିବା ବିଭିନ୍ନ ଭାରତୀୟ ଜୀବଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ସୁରକ୍ଷିତ ଆଶ୍ରୟସ୍ଥଳୀ ପ୍ରଦାନ କରିଥାଏ । ବାନ୍ଦୀପୁର, ନାଗାରହୋଳେ ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନ (୬୪୩ ବର୍ଗ କି.ମି.), ମୁଦୁମଲୈ ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନ (୩୨୦ ବର୍ଗ କି.ମି.) ଓ ୱାୟନାଡ଼୍ ବନ୍ୟଜୀବ ଅଭୟାରଣ୍ୟକୁ (୩୪୪ ବର୍ଗ କି.ମି.) ମିଶାଇ ଗଠିତ ନୀଳଗିରି ସଂରକ୍ଷିତ ଜୈବଗୋଲକ (୨୧୩୮ ବର୍ଗ କି.ମି.) ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତର ସର୍ବବୃହତ ସଂରକ୍ଷିତ ଅଞ୍ଚଳ । ଏହା ଦକ୍ଷିଣ ଏସିଆର ସର୍ବବୃହତ ପ୍ରାକୃତିକ ହାତୀ ଅଧିବାସ ମଧ୍ୟ । 

ଚାମରାଜନଗର ଜିଲ୍ଲାର ଗୁଣ୍ଡଲୁପେଟ୍ ତାଲୁକ୍‍ରେ ଅବସ୍ଥିତ ବାନ୍ଦୀପୁର ମହୀଶୂରରୁ ଉତ୍‍କାମଣ୍ଡ ଗଲାବେଳେ ମହୀଶୂରରୁ ୮୦ କିଲୋମିଟର୍ ଦୂରରେ ପଡ଼େ ।  ଉତ୍‍କାମଣ୍ଡ ଏକ ପର୍ଯ୍ୟଟନ ସ୍ଥଳୀ ହୋଇଥିବାରୁ ବାନ୍ଦୀପୁର ଦେଇ ପ୍ରତିଦିନ ବହୁସଂଖ୍ୟକ ଗାଡ଼ି ମୋଟର ଯିବା ଆସିବା କରନ୍ତି । ତେଣୁ ବେଗରେ ଯାଉଥିବା ଗାଡ଼ି ସହିତ ଧକ୍କା ଖାଇ ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀ ଆହତ ହେବା ପ୍ରତିବର୍ଷ ଶୁଣିବାକୁ ମିଳେ । ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁହାର ବଢ଼ିବାରୁ ରାତି ୯ଟା ପରଠାରୁ ପରଦିନ ସକାଳ ୬ଟା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନ ମଧ୍ୟ ଦେଇ ଗାଡ଼ି ଚଳାଚଳ ଉପରେ ନିଷେଧାଦେଶ ଜାରୀ କରାଯାଇଛି । ରାତି ୯ଟା ପରେ କର୍ଣ୍ଣାଟକ ପଟେ ବାନ୍ଦୀପୁର ଓ ତାମିଲନାଡୁ ପଟେ ମୁଦୁମଲୈ ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନର ଫାଟକ ବନ୍ଦ କରିଦିଆଯାଏ । ତେଣୁ ଉତ୍‍କାମଣ୍ଡ ଓ ମହୀଶୂର ମଧ୍ୟରେ ଯିବା ଆସିବା କରୁଥିବା ଗାଡ଼ିଗୁଡ଼ିକ ଧାଡ଼ି କରି ସକାଳ ୬ଟା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜଗି ରହନ୍ତି । ସକାଳ ହେଲେ ଫାଟକ ଖୋଲେ ଓ ଦୁଇ ପଟରୁ ଗାଡ଼ି ଚଳାଚଳ ହୁଏ । 

## ଇତିହାସ
ମହୀଶୂରର ମହାରାଜା ୧୯୩୧ ମସିହାରେ ୯୦ ବର୍ଗ କିଲୋମିଟର୍ ପରିମିତ ଏକ ଶିକାର ଅଭୟାରଣ୍ୟ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ । ସେତେବେଳେ ଏହାର ନାମ ଥିଲା ଭେଣୁଗୋପାଳ ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀ ଉଦ୍ୟାନ । ବ୍ୟାଘ୍ର ପରିଯୋଜନା ଅନୁସାରେ ୧୯୭୩ ମସିହାରେ ଭେଣୁଗୋପାଳ ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀ ଉଦ୍ୟାନ ସହିତ ଆଉ ୮୦୦ ବର୍ଗ କିଲୋମିଟର୍ ଅରଣ୍ୟ ମିଶାଯାଇ ବାନ୍ଦୀପୁର ବ୍ୟାଘ୍ର ଅଭୟାରଣ୍ୟ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରାଗଲା ।

## ଭୂଗୋଳ
୭୫° ୧୨’ ୧୭" ପୂର୍ବରୁ ୭୬° ୫୧’ ୩୨" ପୂର୍ବ ଦ୍ରାଘିମା ଏବଂ ୧୧° ୩୫’ ୩୪" ଉତ୍ତରରୁ ୧୧° ୫୭’ ୦୨" ଉତ୍ତର ଅକ୍ଷାଂଶ ମଧ୍ୟରେ ବାନ୍ଦୀପୁର ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନ ଅବସ୍ଥିତ । ଏହିଠାରେ ଡେକାନ୍ ମାଳଭୂମି ପଶ୍ଚିମଘାଟ ପର୍ବତମାଳା ସହିତ ମିଳିତ ହୁଏ । ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନର ସର୍ବନିମ୍ନ ଓ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସ୍ଥାନ ସମୁଦ୍ର ପତନଠାରୁ ଯଥାକ୍ରମେ ୬୮୦ ମିଟର୍ ଓ ୧୪୫୪ ମିଟର୍ ଉଚ୍ଚତାରେ ରହିଛନ୍ତି । ଭୌଗୋଳିକ ପୃଷ୍ଠଭୂମିର ଏପରି ବିବିଧତା ଯୋଗୁଁ ଏଠାକାର ଉଦ୍ଭିଦ ଓ ଜୈବ ବିବିଧତାରେ ଏକ ସ୍ୱାତନ୍ତ୍ର୍ୟ ରହିଛି । ଏଠାରେ କ୍ରାନ୍ତୀୟ-ଉପକ୍ରାନ୍ତୀୟ ଶୁଷ୍କ ପର୍ଣ୍ଣମୋଚୀ ଅରଣ୍ୟ, ଆର୍ଦ୍ର ପର୍ଣ୍ଣମୋଚୀ ଅରଣ୍ୟ, ତୃଣଭୂମି, ସାଭାନ୍ନା ଓ ବୁଦା ଜଙ୍ଗଲ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ । ଏଠାକାର ଜଙ୍ଗଲ ଅଧିସ୍ଥାନ ବହୁ ପ୍ରଜାତିର ଜୀବଙ୍କ ବିକାଶରେ ସହାୟକ ହୁଏ । ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନର ଉତ୍ତର ପଟେ କବିନୀ ନଦୀ ଓ ଦକ୍ଷିଣ ପଟେ ମୋୟାର୍ ନଦୀ ବହିଯାଇଛନ୍ତି । ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନ ମଝି ଭାଗରେ ନୁଗୁ ନଦୀ ପ୍ରବାହିତ ହେଉଛି । ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନର ଉଚ୍ଚତମ ସ୍ଥାନ ଯେଉଁ ପାହାଡ଼ ଉପରେ ରହିଛି ସେଇଟି “ହିମାବତ ଗୋପାଳସ୍ୱାମୀ ବେଟ୍ଟା” ନାମରେ ପରିଚିତ । ଏହି ପାହାଡ଼ର ଶିଖରରେ ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମାବଲମ୍ବୀଙ୍କ ପୂଜାର୍ଚ୍ଚନା ପାଇଁ ମନ୍ଦିରଟିଏ ମଧ୍ୟ ରହିଛି । ବାନ୍ଦୀପୁରର ଜଳବାୟୁ କ୍ରାନ୍ତୀୟ ଓ ଏହାର ଶୁଷ୍କ ଏବଂ ଆର୍ଦ୍ର ଋତୁ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ସମୟରେ ଅନୁଭୂତ ହୁଏ । ଶୁଷ୍କ ଓ ଗ୍ରୀଷ୍ମ ସମୟ ମାର୍ଚ୍ଚ୍ ମାସରେ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ଏବଂ ଜୁନ୍ ମାସରେ ମୌସୁମୀ ପ୍ରବାହ ଆରମ୍ଭ ହେବା ଯାଏଁ ରହିଥାଏ ।

## ଜୀବଜଗତ ଓ ପରିବେଶ
ଅନେକ ବିରଳ, ଲପ୍ତପ୍ରାୟ ଓ ସଙ୍କଟାପନ୍ନ ଶ୍ରେଣୀର ଜୀବ ଓ ଉଦ୍ଭିଦ ବାନ୍ଦୀପୁର ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନର ସଂରକ୍ଷିତ ଜଙ୍ଗଲରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳନ୍ତି । 

### ଉଦ୍ଭିଦ
ବାନ୍ଦୀପୁରରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ମୁଖ୍ୟ ଗଛଗୁଡ଼ିକ ହେଲା – ଶାଗୁଆନ (*Tectona grandis*), ଶେଶମ୍ ବା ଶିଶୁ (*Dalbergia latifolia*), ଚନ୍ଦନ (*Santalum album*), ଅସନ (*Terminalia tomentosa*), ପିଆଶାଳ (*Pterocarpus marsupium*), ବାଉଁଶ (*Dendrocalamus  strictus* ଓ *Bambusa arundinacea*) ଧାମନ ଗଛ (ଧନୁ ବୃକ୍ଷ) । 

ଫୁଲ ଫଳ ଲାଗୁଥିବା ଆହୁରି ଅନେକ ପ୍ରଜାତିର ଗଛ ଓ ବୁଦା ଉଦ୍ୟାନ ମଧ୍ୟରେ ଦେଖାଯାନ୍ତି । ସେଗୁଡ଼ିକ ହେଲେ – କଦମ୍ବ ଗଛ (*Adina cordifolia*), ଅଁଳା (*Emblica officinalis*), ସିଦ୍ଧେଶ୍ୱର ଫୁଲଗଛ (*Lagerstroemia lanceolata*), ଧବଡ଼ (*Anogeissus latifolia*), ହରିଡ଼ା (*Terminalia chebula*), କୁସୁମୀ (*Schleichera trijuga*), ଇନ୍ଦ୍ରମୟୀ (*Odina wodiar*), ପଳାଶ ଫୁଲ (*Butea monosperma*), ସୁନେରି ଗଛ (*Cassia fistula*), ଭେରୁ ଗଛ (*Chloroxylon swietenia*), ଆକାଶିଆ (*Acacia catechu*), ଲାଖ (*Shorea roxburghii*) ଏବଂ ଇଣ୍ଡିଗୋ-କୋଳି ଗଛ (*Randia uliginosa*) ।

### ବନ୍ୟଜୀବ
ବାନ୍ଦୀପୁର ଅଭୟାରଣ୍ୟରେ “Endangered” ଓ “Vulnerable” ଶ୍ରେଣୀର ଅନେକ ପ୍ରାଣୀ ଯଥା – ହାତୀ, ମହାବଳ ବାଘ, ବନ୍ୟ ଗୟଳ, ଭାଲୁ, ଗୋମୁହାଁ କୁମ୍ଭୀର, ଅଜଗର ସାପ, ଚୌଶିଂଘା ହରିଣ, କୋକିଶିଆଳୀ ଏବଂ ବଳିଆ କୁକୁର ଇତ୍ୟାଦି ଦେଖିହେବ । 

#### ସ୍ତନ୍ୟପାୟୀ
]]

ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟଦେଇ ବୁଲି ବାହାରିଲେ ଯେଉଁ ସବୁ ସ୍ତନ୍ୟପାୟୀ ଜୀବଙ୍କ ସହ ଭେଟ ହୁଏ ସେମାନେ ହେଲେ – ଚିତଲ୍ ହରିଣ, ହନୁ ମାଙ୍କଡ଼, ନେପାଳୀ ମୂଷା, ହାତୀ । ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନରେ ରହିଥିବା ବିଭିନ୍ନ ସ୍ତନ୍ୟପାୟୀ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ସଂଖ୍ୟାର ଏକ ମୋଟାମୋଟି ପରିସଂଖ୍ୟାନ ୧୯୯୭ ମସିହାରେ ପ୍ରକାଶ ପାଇଥିଲା : 

#### ପକ୍ଷୀ
ବାନ୍ଦୀପୁରରେ ବହୁ ସଂଖ୍ୟାରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ପକ୍ଷୀଗୁଡ଼ିକ ହେଲେ – ମୟୂର, ଧୂସରିଆ ବଣ କୁକୁଡ଼ା, କାଉ ଓ କଜଳପାତୀ । ବାନ୍ଦୀପୁରରେ ୨୦୦ରୁ ଅଧିକ ପ୍ରଜାତିର ପକ୍ଷୀ ବସବାସ କରନ୍ତି । ଚୂଳିଆ ହନି ବଜାର୍ଡ୍, ଏସୀୟ ରାଜା ଶାଗୁଣା, ସାଧାରଣ ଶାଗୁଣା, ମହୁଖିଆ ପକ୍ଷୀ, ହୁପୋ, ଭଦଭଦଳିଆ, ମାଛଖିଆ ମାଟିଆ ପେଚା, ସାପଖିଆ ଚୂଳିଆ ଚିଲ, ଦ୍ୱିରୂପୀ ଛଞ୍ଚାଣ ଓ ବହୁ ପ୍ରଜାତିର ମାଛରଙ୍କା ଏଠାରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଅନ୍ୟ କିଛି ପକ୍ଷୀ । ଶୀତଦିନେ ଓସ୍ପ୍ରେ ପକ୍ଷୀ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାନ୍ତି । 

#### ଅନ୍ୟ ବନ୍ୟଜୀବ
**ସରୀସୃପ** ଜାତୀୟ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ନାଗ ସାପ,ଅଜଗର ସାପ, ବୋଡ଼ା ସାପ, ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ସାପ, ଗୋମୁହାଁ କୁମ୍ଭୀର, ଗୋଧି, ବହୁରୂପୀ ଏଣ୍ଡୁଅ, ଗାଡ଼ିଆ କଇଁଛ, ଚମ୍ପେଇ ନେଉଳ, ଉଡନ୍ତା ଗୁଣ୍ଡୁତି ଆଦି ଜୀବ ବାନ୍ଦୀପୁରରେ ଦେଖାଯାଇଥାନ୍ତି । 
 
ବାନ୍ଦୀପୁର ଜଙ୍ଗଲରେ ଅନେକ **ପ୍ରଜାପତି** ଦେଖାଯାଇଥାନ୍ତି । ତନ୍ମଧ୍ୟରୁ କମନ୍ ରୋଜ୍, କ୍ରିମ୍ସନ୍ ରୋଜ୍, କମନ୍ ଜେ, ଟେଲ୍‍ଡ୍, ଲାଇମ୍, ମାଲାବାର୍ ରାଭେନ୍, ମୋର୍ମୋନ୍, ରେଡ୍ ହେଲେନ୍, ବ୍ଲୁ ମୋର୍ମୋନ୍, ସଦର୍ଣ୍ଣ ବର୍ଡୱିଂଗ୍, କମନ୍ ୱାଣ୍ଡରର୍ ଇତ୍ୟାଦି ଇତ୍ୟାଦି ।

**ପିମ୍ପୁଡ଼ି**ମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରଜାତି ବାନ୍ଦୀପୁର ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନରେ ଦେଖଯାଇଛି । ଏଥିରୁ କିଛି ପିମ୍ପୁଡ଼ି ପ୍ରଜାତି ଏବେ ସୁଦ୍ଧା ଚିହ୍ନଟ ହୋଇପାରି ନାହାନ୍ତି ।

ଏହାଛଡ଼ା ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରଜାତିର ପୋକ ଓ **ଗୋବରା ପୋକ** ମଧ୍ୟ ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନରେ ଦେଖିବାକୁ ପାଇବା ।  

## ସଂଘର୍ଷ ଓ ସଙ୍କଟ
ବାନ୍ଦୀପୁର ଜଙ୍ଗଲର ସଂଲଗ୍ନ ୨୦୦ଟି ଗାଁର ଲୋକଙ୍କ ଗୃହପାଳିତ ପଶୁଙ୍କ ପାଇଁ ବାନ୍ଦୀପୁର ଜଙ୍ଗଲରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଘାସ ମିଳିଥାଏ । ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନରେ ଜାଳେଣୀ କାଠ ଓ ଜଙ୍ଗଲଜାତ ଦ୍ରବ୍ୟ ମଧ୍ୟ ସହଜରେ ମିଳିଥାଏ । ଅଭୟାରଣ୍ୟର ବାହାର ପାଖରେ ୧୫୦୦୦୦ ଗୋରୁଗାଈ ରହନ୍ତି । ନୁଗୁ ଅଭୟାରଣ୍ୟ ଓ ହିମାବତ ଗୋପାଳସ୍ୱାମୀ ବନଖଣ୍ଡ ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନର ଉତ୍ତର-ପଶ୍ଚିମ ପଟେ ରହିଛି ଯେଉଁଠାରେ ଜଙ୍ଗଲ ଭିତରେ ଗୋରୁଗାଈଙ୍କୁ ଚରିବା ପାଇଁ ଛାଡ଼ି ଦିଆଯାଏ । 

ଜଙ୍ଗଲରେ ଗୋରୁଗାଈ ଚରିଲେ ସେମାନଙ୍କ ଦେହରେ ରହିଥିବା ଜୀବାଣୁ ତୃଣ, ଗଛ ଇତ୍ୟାଦି ଜରିଆରେ ଜଙ୍ଗଲର ଜୀବଙ୍କ ଶରୀରକୁ ଯାଆନ୍ତି । ତେଣୁ ଗୋରୁଗାଈଙ୍କୁ କୌଣସି ରୋଗ ହୋଇଥିଲେ ତାହା ଅତି ସହଜରେ ବନ୍ୟଜୀବଙ୍କୁ ସଂକ୍ରମିତ ହୋଇଯାଏ । ୧୯୬୮ ମସିହାରେ ରିଣ୍ଡର୍‍ପେଷ୍ଟ୍ ନାମକ ଭୂତାଣୁଜନିତ ରୋଗରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ ବହୁ ବନ୍ୟ ଗୟଳ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରିଥିଲେ । ୧୯ଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ବ୍ରିଟିଶ୍‍ମାନେ ଏହି ସବୁ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଚା’ ବଗିଚା ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ ଓ ତେଣୁ ଲାଣ୍ଟାନା ବୁଦା ରୋପଣ କରୁଥିଲେ । ଏହି ଲାଣ୍ଟାନା ବୁଦା ମାଳି ଯାଇ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଔଷଧି ବୃକ୍ଷ ଓ ସାଧାରଣ ଗଛ ବଢ଼ିବାକୁ ଦିଏନାହିଁ, ତେଣୁ ଜଙ୍ଗଲର ବିକାଶରେ ବାଧା ସୃଷ୍ଟି କରେ । ଲାଣ୍ଟାନା ଏକ ପ୍ରକାରର କଣ୍ଟକମୟ ବୁଦା । ଏହା ଜଙ୍ଗଲର ଜମିକୁ ଘୋଡ଼ାଇ ରଖେ । ଲାଣ୍ଟାନା ବୁଦା ନିକଟରେ ବହୁତ ମଶା ରହନ୍ତି । ତେଣୁ ଅନ୍ୟ ତୃଣଭୋଜୀ ପ୍ରାଣୀ ଏହା ନିକଟକୁ ଯାଆନ୍ତି ନାହିଁ ବା ଏହାକୁ ଖାଆନ୍ତି ନାହିଁ । ଏହି ଗଛ ମାଳି ଚାଲେ ଓ ତୃଣଭୋଜୀଙ୍କ ଖାଇବା ପାଇଁ ଉଦ୍ଦୀଷ୍ଟ ଗଛ, ଲତା, ଘାସ ଇତ୍ୟାଦି କମି କମି ଯାଏ । ପାର୍ଥେନିୟମ୍ ପରି ଅନାବନା ଗଛ ବହୁ ସଂଖ୍ୟାରେ ବଢ଼ିଯାଇଥିବାରୁ ଜଙ୍ଗଲର ଶୋଭା ଓ ଜୈବ ବିବିଧତା ପ୍ରତି ବିପଦ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି । 

ହାତୀମାନେ ଶୁଷ୍କରୁ ଆର୍ଦ୍ର ଅଞ୍ଚଳକୁ ସ୍ଥାନ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରୁଥାନ୍ତି । ତେଣୁ ସେମାନେ ମନୁଷ୍ୟ ବସବାସ କରୁଥିବା ଅଞ୍ଚଳ ପଟକୁ ମଧ୍ୟ ବେଳେବେଳେ ଚାଲି ଆସନ୍ତି । ଏହା ଫଳରେ ସେମାନେ କୃଷିକ୍ଷେତ୍ର ଆଡ଼କୁ ଆକୃଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି ଓ ମନୁଷ୍ୟ-ହାତୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତିକ୍ତତା ବଢ଼େ । ହାତୀମାନେ ଆଖୁ କିଆରୀ ପ୍ରତି ଖୁବ୍ ଆକୃଷ୍ଟ ହୋଇଥାନ୍ତି, ତେଣୁ ହାତୀ କିଆରୀରେ ପଶିଲେ ବହୁ ଆଖୁ ଫସଲ ନଷ୍ଟ ହୁଏ । 

୧୮୧ ଓ ୭୬୬ ନମ୍ବର ଜାତୀୟ ରାଜପଥ ବାନ୍ଦୀପୁର ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନ ମଝି ଦେଇ ଯାଇଛି । ରାଜପଥର ଚଉଡ଼ା ସଡ଼କରେ ଗାଡ଼ିଗୁଡ଼ିକ ଦ୍ରୁତ ବେଗରେ ଯିବାଆସିବା କରନ୍ତି । ଏହା ଏକ ବିରାଟ ବଡ଼ ସମସ୍ୟା । ବନ ବିଭାଗ ଅଧିକାରୀମାନେ ଯାତ୍ରୀ ଓ ବାହନ ଚାଳକଙ୍କୁ ଯେତେ ସାବଧାନ କରାଇଲେ ଓ ଚେତାବନୀ ଦେଲେ ମଧ୍ୟ ବହୁ ସମୟରେ ବନ୍ୟଜୀବଙ୍କ ସହ ଗାଡ଼ି ଧକ୍କା ହୁଏ ଓ ଅତୀତରେ ବହୁ ଜୀବ ଅକାଳ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରିଛନ୍ତି । ତେଣୁ କିଛି ଗୁରୁତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଞ୍ଚଳରେ ସନ୍ଧ୍ୟା ୬ରୁ ସକାଳ ୬ଟା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗାଡ଼ି ଚଳାଚଳ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରାଯିବାର ଚେଷ୍ଟା ଚାଲିଛି । ଏପରି ମୃତ୍ୟୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଲୁପ୍ତପ୍ରାୟ ଓ ସଙ୍କଟାପନ୍ନ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ଅପୂରଣୀୟ କ୍ଷତିକାରକ ସାବ୍ୟସ୍ତ ହୋଇପାରେ ଓ ସେମାନଙ୍କ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଲୋପ ହେବାର କାରଣ ସାଜିପାରେ ।

## ଚିତ୍ର ଗ୍ୟାଲେରି

File:Prowling - Leopard.jpg|ଶିକାରକୁ ଛକି ରହିଥିବା କଲରାପତରିଆ ବାଘ
File:I can swim.jpg|ବଡ଼ ବିଲେଇମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମହାବଳ ବାଘ ଏକମାତ୍ର ଜୀବ ଯାହା ପାଣିକୁ ଖୁବ୍ ଭଲପାଏ । ମହାବଳ ବାଘ ଏକ ପୋଖତ ସନ୍ତରଣକାରୀ । 
File:Gaur bandipur.jpg|ବନ୍ୟ ଗୟଳ
File:2012-bandipur-dhole-chital.jpg|ବଳିଆ କୁକୁର ଦଳର ଚିତଲ୍ ମାଂସ ଭୋଜି
File:Elephas maximus (Bandipur).jpg|ଯୁବ ଉନ୍ମତ୍ତ ଅଣ୍ଡିରା ଦନ୍ତାହାତୀ
File:Bandipur 2.jpg|ବନ୍ୟ ଗୟଳ
File:2012-bandipur-chital.jpg|ଅଣ୍ଡିରା ଚିତଲ୍ ହରିଣ
File:2012-bandipur-dhole-sambar.jpg|ଦଳେ ବଳିଆ କୁକୁର ଏକ ବଡ଼ ଅଣ୍ଡିରା ସମ୍ବର ହରିଣର ଶିକାର କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛନ୍ତି
File:Peacock At Bandipur National park.jpg|ମୟୂର
File:Red pierrot.jpg|ଲାଲ୍ ପିଏରୋଟ୍ ପ୍ରଜାପତି
File:TigerMale.jpg|ବଶଭକଟ୍ଟେ ଅଣ୍ଡିରା ବାଘ
File:Giant malabar squirrel kabini.jpg|କବିନୀ କୂଳର ଏକ ନେପାଳୀ ମୂଷା
File:Black Naped Hare.jpg|ଠେକୁଆ
File:Panthera tigris and Bos gaurus footprints.jpg|ଗୋଟିଏ ସ୍ଥାନରେ ଗୟଳ ଓ ବାଘର ପଞ୍ଝାଚିହ୍ନ

## ଆହୁରି ଦେଖନ୍ତୁ
* ନାଗାରହୋଳେ ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନ
* ମୁଦୁମଲାଇ ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନ
* ୱାୟନାଡ଼ ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନ

## ଆଧାର
**Karnataka State Gazetteer*, 1983

## ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଲିଂକ୍
*Park brochure from Karnataka Forest Department
*Wildlife India 
*Nilgiri Biosphere Reserve 
*Bandipur Accommodation

ଶ୍ରେଣୀ:ଭାରତର ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନ
ଶ୍ରେଣୀ:କର୍ଣ୍ଣାଟକ