ପ୍ରଥମ ରାଜାରାଜ ଚୋଳ

**ପ୍ରଥମ ରାଜାରାଜ ଚୋଳ** (ମଧ୍ୟ ତାମିଳ: ରାଜାରାଜ ଚୋଳନ; ପାରମ୍ପରିକ ସଂସ୍କୃତ: ରାଜାରାଜ ଚୋଳ; ୩ ନଭେମ୍ବର ୯୪୭ – ଜାନୁଆରୀ/ଫେବୃଆରୀ ୧୦୧୪), ଯିଏ "ରାଜାରାଜ ଦି ଗ୍ରେଟ" ନାମରେ ମଧ୍ୟ ପରିଚିତ, ସେ ଏକ ଚୋଳ ରାଜା ଥିଲେ ।  ସେ ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତ ଓ ଶ୍ରୀଲଙ୍କାର ଅନୁରାଧାପୁର ରାଜ୍ୟ ଜୟ କରିବା ସହ ଭାରତ ସାଗରରେ ଚୋଳ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ପ୍ରଭାବ ବଢ଼ାଇ ୯୮୫ ରୁ ୧୦୧୪ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶାସନ କରିଥିଲେ । ରାଜାରାଜଙ୍କ ଜନ୍ମନାମ "ଅରୁଳ ମୋଝି ବର୍ମନ" ବୋଲି ବିଭିନ୍ନ ଲିପିରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ପ୍ରମାଣରୁ ଜଣାଯାଇଛି ।

ରାଜାରାଜଙ୍କ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ଏତେ ବିଶାଳ ଥିଲା ଯେ ସେଠାରେ ପାଣ୍ଡ୍ୟ ଓ ଚେର ଦେଶ ସହିତ ଉତ୍ତର ଶ୍ରୀଲଙ୍କା ଅଞ୍ଚଳ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ଥିଲା । ସେ ଲାକ୍ଷାଦ୍ୱୀପ, ଥିଲାଧୁନମାଦୁଲୁ ଦ୍ୱୀପ ଓ ମାଲଦ୍ୱୀପର କିଛି ଅଂଶ ଉପରେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ପ୍ରଭାବ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ । ସେମାନଙ୍କ ଜୟଯାତ୍ରା କେବଳ ଦକ୍ଷିଣରେ ସୀମିତ ହୋଇ ରହିଲା ନାହିଁ; ସେ ପଶ୍ଚିମ ଗଙ୍ଗ ଓ ପଶ୍ଚିମ ଚାଳୁକ୍ୟଙ୍କ ବିରୋଧରେ ମଧ୍ୟ ସଫଳ ଅଭିଯାନ କରିଥିଲେ ଓ ଚୋଳ ରାଜ୍ୟ ସୀମାକୁ ତୁଙ୍ଗଭଦ୍ରା ନଦୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତାର କଲେ । ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ସେ ତେଲୁଗୁ ଚୋଳ ରାଜା ଜଟ ଚୋଡ ଭୀମଙ୍କ ସହ ଭେଙ୍ଗି ଅଞ୍ଚଳରେ ଭୟଙ୍କର ସଂଘର୍ଷ କରିଥିଲେ, ଯାହା ବାଣିଜ୍ୟ ଓ ସମ୍ପଦ ମାର୍ଗରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା । ଏହି ଦୁଇ ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ଓ ସଂଘର୍ଷ ଅତ୍ୟନ୍ତ ତୀବ୍ର ହୋଇପଡ଼ିଲା ଓ ସେ ଅଞ୍ଚଳର ରାଜନୈତିକ ଗଠନ ବଦଳିଗଲା ।

ରାଜାରାଜ ପ୍ରଥମ ତାଞ୍ଜାଭୁର ରାଜଧାନୀରେ ବିଶିଷ୍ଟ ରାଜାରାଜେଶ୍ୱରମ ମନ୍ଦିର (ବର୍ତ୍ତମାନ ବୃହଦୀଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର) ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ, ଯାହା ମଧ୍ୟଯୁଗୀୟ ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତୀୟ ସ୍ଥାପତ୍ୟକଳାର ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଉଦାହରଣ ଭାବରେ ଗଣ୍ୟ । ସେ ଅପ୍ପର, ସମ୍ବନ୍ଦର ଓ ସୁନ୍ଦରର ପରି ତାମିଳ ସନ୍ଥ କବିମାନଙ୍କ ରଚନାଗୁଡ଼ିକୁ ସଂଗ୍ରହ କରି "ତିରୁମୁରଇ" ନାମକ ସଂଗ୍ରହରେ ସଂପାଦନା କରାଇଥିଲେ । ଏହି କାରଣରୁ ସେ "ତିରୁମୁରଇ କଣ୍ଡ ଚୋଳର" (ଅର୍ଥ — ତିରୁମୁରଇକୁ ପୁନଃ ଅନ୍ବେଷଣ କରିଥିବା ଚୋଳ ରାଜା) ଉପାଧି ଲାଭ କରିଥିଲେ । ସେ ୧୦୦୦ ମସିହାରେ ଭୂମି ସର୍ବେକ୍ଷଣ ଓ ମୂଲ୍ୟାୟନ କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କଲେ, ଯାହା ଫଳରେ ତାମିଳ ଦେଶକୁ "ବଳନାଡୁ" ନାମକ ପ୍ରଶାସନିକ ଏକକରେ ବିଭକ୍ତ କରାଗଲା । ପ୍ରଥମ ରାଜାରାଜଙ୍କ ୧୦୧୪ ମସିହାରେ ଦେହାନ୍ତ ହୋଇଥିଲା, ଓ ତାଙ୍କ ଅନ୍ତେ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଚୋଳ-ପ୍ରଥମ ସିଂହାସନାରୁଢ଼ ହେଲେ ।

## ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନ 
ରାଜାରାଜ ଥିଲେ ଚୋଳ ରାଜା ପାରାନ୍ତକ ଦ୍ୱିତୀୟ (ସୁନ୍ଦର ଚୋଳ) ଓ ତାଙ୍କ ରାଣୀ ଭାନାଭନଙ୍କ ପୁତ୍ର । ତିରୁଭାଳଙ୍ଗାଡୁ ତାମ୍ରପଟା ଶିଳାଲେଖରେ ତାଙ୍କ ଜନ୍ମନାମ "ଅରୁଣ ମୋଝି ବର୍ମନ" (ଅର୍ଥ — ସୂର୍ୟ ବଂଶର ଶବ୍ଦ) ବୋଲି ଲେଖା ଅଛି । ସେ ୯୪୭ ମସିହାରେ ତାମିଳ ମାସ ଆଇପାସିର ସଧୟମ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ତାମିଳନାଡୁ ସରକାର ତାଙ୍କ ଜନ୍ମଦିନକୁ ୩ ନଭେମ୍ବର ୯୪୭ ଭାବେ ସ୍ୱୀକାର କରିଛନ୍ତି । ରାଜାରାଜଙ୍କ ଜେଷ୍ଠ ଭାଇ ଥିଲେ ଆଦିଥ ଦ୍ୱିତୀୟ ଓ ଜେଷ୍ଠ ଭଉଜୀ ଥିଲେ କୁଣ୍ଡଭାଇ ।

ରାଜାରାଜଙ୍କ ସିଂହାସନାରୋହଣ ଫଳରେ ଚୋଳ ସିଂହାସନର ଦାବୀ ନେଇ ଚାଲିଥିବା ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ବିବାଦର ଶେଷ ହେଲା । ପାରାନ୍ତକ ପ୍ରଥମ ପରେ ତାଙ୍କ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପୁତ୍ର ଗନ୍ଦରାଦିତ୍ୟ ରାଜା ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ ପୁତ୍ର ମଧୁରାନ୍ତକନ ନାବାଳକ ଥିଲେ, ତେଣୁ ସିଂହାସନ ପାରାନ୍ତକଙ୍କ କନିଷ୍ଠ ପୁତ୍ର ଅରିଞ୍ଜୟଙ୍କୁ ମିଳିଲା । ଅରିଞ୍ଜୟଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ପାରାନ୍ତକ ଦ୍ୱିତୀୟ (ସୁନ୍ଦର ଚୋଳ) ରାଜା ହେଲେ । ପରେ ସୁନ୍ଦର ଚୋଳଙ୍କ ପରେ ମଧୁରାନ୍ତକନଙ୍କୁ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଭାବରେ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରାଗଲା । କିନ୍ତୁ ରାଜାରାଜଙ୍କ ପୁତ୍ର ରାଜେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରଥମଙ୍କ ତିରୁଭାଳଙ୍ଗାଡୁ ଶିଳାଲେଖ ଅନୁସାରେ, ସେହି ନିଷ୍ପତ୍ତି ନିଜେ ରାଜାରାଜ ନେଇଥିବେ ବୋଲି ମତ ରହିଛି ।

ଆଦିଥ-ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଜଣା ପରିସ୍ଥିତିରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ (ଶିଳାଲେଖ ଅନୁସାରେ ସେ ହତ୍ୟା ହୋଇଥିବେ ମନେ କରାଯାଏ) । ତା’ପରେ କମ ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ସୁନ୍ଦର ଚୋଳଙ୍କ ମଧ୍ୟ ଦେହାନ୍ତ ହେଲା, ଓ ମଧୁରାନ୍ତକନ "ଉତ୍ତମ ଚୋଳ" ସିଂହାସନାରୋହଣ କଲେ । ଉତ୍ତମ ଚୋଳଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଅରୁଳ ମୋଝି ବର୍ମନ ୯୮୫ ମସିହା ମଧ୍ୟଭାଗରେ ରାଜା ହେଲେ ଓ "ରାଜାରାଜ"; ଅର୍ଥାତ୍ "ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରାଜା" ଉପାଧି ଗ୍ରହଣ କଲେ ।

## ଧାର୍ମିକ ନୀତି 
ରାଜାରାଜ ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମର ଶୈବ ପଂଥର ଅନୁସରଣକାରୀ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନାମରେ ମଧ୍ୟ ଅନେକ ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ । ରାଜାରାଜ ନିଜକୁ **“***ଶିବପାଦ ଶେଖର***”** (IAST: Śivapāda Śekhara) ବୋଲି କହୁଥିଲେ, ଯାହାର ଅର୍ଥ — *“ଶିବଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମ ନିକଟରେ ନିଜ ମୁକୁଟ ଅର୍ପଣ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି”* ।

ଏକାଦଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ନାଗପଟ୍ଟନମରେ ଚୂଡାମଣି ବିହାର ନାମକ ଏକ ବୌଦ୍ଧ ବିହାର ନିର୍ମାଣ ହୋଇଥିଲା, ଯାହା ଶ୍ରୀବିଜୟର ସୈଳେନ୍ଦ୍ର ରାଜା ଶ୍ରୀ ମାର ବିଜୟତୁଙ୍ଗବର୍ମନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରାଜାରାଜ ପ୍ରଥମଙ୍କ ସହଯୋଗରେ ନିର୍ମିତ ହୋଇଥିଲା । ଏହି ବିହାରକୁ ରାଜା ଶ୍ରୀ ମାରଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ସ୍ମୃତିରେ “ଚୂଡାମଣି (କିମ୍ବା ଚୂଳାମଣି) ବିହାର” ବୋଲି ନାମକରଣ କରାଯାଇଥିଲା । 

## ଆଧାର 
ଶ୍ରେଣୀ:୧୦୧୪ ମୃତ୍ୟୁ