ଏଚ.ଆଇ.ଭି./ଏଡ୍ସର ପ୍ରତିରୋଧ

HIV (Human Immunodeficiency Virus) ଏପରି ଏକ ଭାଇରସ୍ ଯାହା ମାନବ ଦେହର ପ୍ରତିରକ୍ଷାତ୍ମକ ପ୍ରଣାଳୀକୁ କ୍ରମେ ଦୁର୍ବଳ କରିଦିଏ। ଏହାର ଶେଷ ଅବସ୍ଥାକୁ AIDS (Acquired Immuno Deficiency Syndrome) ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହା ସାଧାରଣ ରୋଗ ପରି ଦେଖାଗଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହାର ପ୍ରଭାବ ଗଭୀର ଏବଂ ମାନବ ସମାଜ ପାଇଁ ଏକ ବଡ଼ ସମସ୍ୟା। ଯଦିଓ HIV/AIDS ଏକ ଜୀବାଣୁଗତ ସମସ୍ୟା, ତଥାପି ଏହାର ସଠିକ୍ ପ୍ରତିରୋଧ ପଦ୍ଧତିକୁ ଅନୁସରଣ କଲେ ଏହାକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରାଯାଇପାରେ।

## HIV ସଂକ୍ରମଣର ମୁଖ୍ୟ କାରଣ
HIV ମୁଖ୍ୟତଃ ରକ୍ତ, ବିର୍ଯ୍ୟ, ମାଆର ଗର୍ଭ ଏବଂ ମାଆ କ୍ଷୀର ଦ୍ୱାରା ସଂକ୍ରମିତ ହୁଏ। ସୁରକ୍ଷାହୀନ ଶାରୀରିକ ସମ୍ପର୍କ, ଦୂଷିତ ଛୁଞ୍ଚି ବା ସିରିଞ୍ଜ ବ୍ୟବହାର, ରକ୍ତ ଦାନ ସମୟରେ ପରୀକ୍ଷା ନହୋଇଥିବା ରକ୍ତର ସମ୍ପର୍କ, ଏବଂ ମାଆ ଠାରୁ ଶିଶୁର ଜନ୍ମ ସମୟରେ ବା ସ୍ତନ୍ୟପାନ ସମୟରେ HIV ସଂକ୍ରମିତ ହୁଏ। ଏହା ଦ୍ୱାରା ସ୍ପଷ୍ଟ ଯେ HIV ସାଧାରଣ ସାମାଜିକ ସମ୍ପର୍କ, ହାତ ମିଶାଇବା, ଆଲିଙ୍ଗନ, ଏକାଠି ଖାଇବା, କିମ୍ବା ପୋଶାକ ଅଦଳ-ବଦଳ କରିବାରେ ସଂକ୍ରମିତ ହୁଏନାହିଁ।

## ପ୍ରତିରୋଧର ଆବଶ୍ୟକତା
HIV/AIDS ର କୌଣସି ସ୍ଥାୟୀ ଚିକିତ୍ସା ନଥିବାରୁ ପ୍ରତିରୋଧ ଏହା ବିରୁଦ୍ଧରେ ସବୁଠାରୁ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଅସ୍ତ୍ର। ଏହା ଗୋଟିଏ ଥର ସଂକ୍ରମିତ ହେଲାମାନେ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଜୀବନସାରା ଔଷଧ (ART – Antiretroviral Therapy) ସେବନ କରିବାକୁ ପଡ଼େ। ତେଣୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ HIV ସମ୍ପର୍କିତ ସଚେତନତା ଓ ପ୍ରତିରୋଧ ପଦ୍ଧତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ।

## ସୁରକ୍ଷିତ ଶାରୀରିକ ସମ୍ପର୍କ
HIV ସଂକ୍ରମଣର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ କାରଣ ହେଉଛି ଶାରୀରିକ ସମ୍ପର୍କ। ତେଣୁ ସମ୍ପର୍କ ସମୟରେ କଣ୍ଡୋମ ବ୍ୟବହାର କରିବାକୁ ପଡ଼େ। କଣ୍ଡୋମ ସୁରକ୍ଷା ଦେବା ସହିତ HIV, ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସଂକ୍ରାମକ ରୋଗ (STI) ଏବଂ ଅନିୟମିତ ଗର୍ଭଧାରଣରୁ ସୁରକ୍ଷା କରେ। ସଚେତନ ଏବଂ ଦାୟିତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସମ୍ପର୍କ HIV ପ୍ରତିରୋଧରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।

## ଛୁଞ୍ଚି ଏବଂ ସିରିଞ୍ଜର ସୁରକ୍ଷା
ନିଶା ସେବନକାରୀ ଔଷଧ ସିରିଞ୍ଜ ମାଧ୍ୟମରେ ଗ୍ରହଣ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ HIV ସଂକ୍ରମଣର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଶିକାରରେ ରହନ୍ତି। ଏକାଧିକ ଲୋକ ଗୋଟିଏ ସିରିଞ୍ଜ ବ୍ୟବହାର କରିଲେ ଏହାର ସଂକ୍ରମଣ ତୁରନ୍ତ ପ୍ରସାରିତ ହୁଏ। ତେଣୁ ସର୍ବଦା ପରିଷ୍କାର ଛୁଞ୍ଚି ଓ ସିରିଞ୍ଜକୁ କେବଳ ଗୋଟିଏ ଥର ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ।

## ସୁରକ୍ଷିତ ରକ୍ତ ଦାନ ଏବଂ ରକ୍ତ ପ୍ରଦାନ
ରକ୍ତଦାନ ଏକ ମାନବିକ କାର୍ଯ୍ୟ, କିନ୍ତୁ HIV ପ୍ରସାରଣର ଏକ ସ୍ତୋତ୍ର ମଧ୍ୟ। ତେଣୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ରକ୍ତକୁ ପୂର୍ବରୁ HIV ପରୀକ୍ଷା କରାଯିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ। ସରକାରୀ ଓ ବେସରକାରୀ ରକ୍ତ ବ୍ୟାଙ୍କମାନେ HIV, Hepatitis B, Hepatitis C ଇତ୍ୟାଦି ପାଇଁ ନିୟମିତ ପରୀକ୍ଷା କରନ୍ତି।

## ମାଆ ଠାରୁ ଶିଶୁର ପ୍ରତିରୋଧ
HIV ସଂକ୍ରମିତ ମାଆ ଠାରୁ ଶିଶୁର ଜନ୍ମ ସମୟରେ ବା ସ୍ତନ୍ୟପାନ ସମୟରେ ଭାଇରସ୍ ଶିଶୁର ଶରୀରକୁ ଯାଇପାରେ। କିନ୍ତୁ ଆଜିକାଲି ART ଔଷଧ ବ୍ୟବହାର କରିଲେ ଏହାର ଭୟ ବହୁତ କମିଯାଏ। ତେଣୁ ଗର୍ଭାବସ୍ଥାରେ HIV ପରୀକ୍ଷା ଏବଂ ଯଥାସମୟରେ ଔଷଧ ସେବନ ମାଧ୍ୟମରେ ଶିଶୁକୁ HIV ମୁକ୍ତ କରାଯାଇପାରେ।

## ପ୍ରେପ୍ ଏବଂ ପେପ୍
HIV ପ୍ରତିରୋଧରେ PrEP (Pre-Exposure Prophylaxis) ଏକ ଔଷଧ ଯାହା HIV ସଂକ୍ରମଣ ପୂର୍ବରୁ ନିଆଯାଇଥାଏ। PEP (Post-Exposure Prophylaxis) ସଂକ୍ରମଣ ପରେ 72 ଘଣ୍ଟା ଭିତରେ ନିଆଗଲେ HIV ରୋକିବାର ସମ୍ଭାବନା ଅଧିକ ରହିଥାଏ। ଏହି ଦୁଇ ଔଷଧର ସେବନ ଡାକ୍ତରୀ ପରାମର୍ଶରେ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଆବଶ୍ୟକ।

## ସଚେତନତା ଓ ଶିକ୍ଷା
HIV/AIDS ବିଷୟରେ ସଚେତନତା ହେଉଛି ପ୍ରତିରୋଧର ଭିତ୍ତି। ସମାଜରେ HIV ବିଷୟରେ ଅଜ୍ଞାନତା, ଭ୍ରାନ୍ତିଧାରଣା ଓ କୁସଂସ୍କାର ଥିବାରୁ ବହୁତ ଲୋକ ଏଥିରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପରୀକ୍ଷା କରିବାକୁ ପଛାନ୍ତି। ବିଦ୍ୟାଳୟ, ମହାବିଦ୍ୟାଳୟ, ସମାଜ ସଂଗଠନ ମାଧ୍ୟମରେ HIV ସମ୍ପର୍କିତ ଶିକ୍ଷାକୁ ସମସ୍ତ ମାନବ ସମାଜ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚାଇବା ଉଚିତ।

## HIV ପରୀକ୍ଷାର ଗୁରୁତ୍ୱ
ନିୟମିତ HIV ପରୀକ୍ଷା କରାଇବା HIV ପ୍ରତିରୋଧର ଏକ ମହତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପଦ୍ଧତି। ସଠିକ ସମୟରେ HIV ଚିହ୍ନଟ ହେଲେ ART ଔଷଧ ଆରମ୍ଭ କରି ସୁସ୍ଥ ଜୀବନ ବଞ୍ଚିପାରିବା। ଏହି ପରୀକ୍ଷା ସମୟରେ କୌଣସି ସମାଜିକ ଲଜ୍ଜା ନଥିବାରୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଲୋକଙ୍କୁ HIV ପରୀକ୍ଷା ପାଇଁ ଉତ୍ସାହିତ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ।

## ସାମାଜିକ ସମର୍ଥନ
HIV ସଂକ୍ରମିତ ଲୋକମାନେ ସାମାଜିକ ଭେଦଭାବ ଓ ଅସ୍ୱୀକାରର ସମସ୍ୟା ସମ୍ମୁଖୀନ ହୁଅନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ସମାଜର ସମର୍ଥନ, ପରିବାରର ସହଯୋଗ ଏବଂ ସରକାରୀ ସେବାମାନଙ୍କୁ ବ୍ୟବହାର କରିଲେ ସେମାନେ ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ପରି ସମ୍ମାନ ପାଇ ଜୀବନ ଯାପନ କରିପାରନ୍ତି। ସମାଜର ଭୂମିକା HIV/AIDS ପ୍ରତିରୋଧରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମହତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ।

HIV/AIDS ଏକ ଗଭୀର ମାନବୀୟ ସମସ୍ୟା, କିନ୍ତୁ ପ୍ରତିରୋଧର ସଠିକ୍ ପଦ୍ଧତି ଅନୁସରିଲେ ଏହାକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିହେବ। ସୁରକ୍ଷିତ ସାରିରିକ ସମ୍ପର୍କ, ସୁଧା ସିରିଞ୍ଜ ବ୍ୟବହାର, ପରୀକ୍ଷିତ ରକ୍ତ ବ୍ୟବହାର, ଗର୍ଭାବସ୍ଥାରେ ART ଔଷଧ, ସଚେତନତା, ଶିକ୍ଷା ଓ ସମାଜିକ ସମର୍ଥନ – ଏହି ସବୁ ଉପାୟ HIV/AIDS ପ୍ରତିରୋଧରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ମନିଷ୍ୟ ନିଜ ଜୀବନରେ ଏହାକୁ ଅନୁସରିଲେ HIV ମୁକ୍ତ ସମାଜ ତିଆରି କରିପାରିବ।

## ଆଧାର
ଶ୍ରେଣୀ:ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିମିଡ଼ିଆ HIV/AIDS ଜ୍ଞାନ ସୁଧାର ପ୍ରକଳ୍ପ