ରାଇଜୋବିୟମ

***ରାଇଜୋବିଅମ*** ହେଉଛି ଯବକ୍ଷାରଜାନ ବିବନ୍ଧନ କରୁଥିବା ମୃତ୍ତିକା ବୀଜାଣୁର ଏକ ପ୍ରଜାତି । ରାଇଜୋବିଅମ ଜାତିର ବୀଜାଣୁଗୁଡ଼ିକ ଲେଗ୍ଯୁମ ଉଦ୍ଭିଦମାନଙ୍କ ସହ ଅନ୍ତର୍ସହଜୀବୀ ସମ୍ପର୍କ ସ୍ଥାପନ କରିଥାନ୍ତି ।

ଏହି ବୀଜାଣୁଗୁଡ଼ିକ ମୂଳ-ଗଣ୍ଠିର ଉଦ୍ଭିଦକୋଷରେ ବସତି ସ୍ଥାପନ କରିଥାନ୍ତି । ସେଠାରେ ସେମାନେ ବାୟୁମଣ୍ଡଳସ୍ଥ ଯବକ୍ଷାରଜାନକୁ ଆମୋନିଆରେ ପରିଣତ କରିଥାନ୍ତି ଏବଂ ପରେ ପୋଷକ ବୃକ୍ଷଟିକୁ ଗ୍ଲୁଟାମିନ ତଥା ୟୁରେଇଡ ଯୋଗାଇ ଥାଆନ୍ତି । ପ୍ରତିବଦଳରେ  ବୃକ୍ଷଟି ଏହି ବୀଜାଣୁଗୁଡ଼ିକୁ ଆଲୋକ ସଂଶ୍ଳେଷଣ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ଜୈବିକ ଉପାଦାନ ସବୁ ଦେଇଥାଏ । ସମସ୍ତ ରାଇଜୋବୀୟ ଜାତି ଏହି ପରସ୍ପର ସହଯୋଗୀ ସମ୍ବନ୍ଧଟି ପରିପ୍ରକାଶ କରିଛନ୍ତି ।

## ଇତିହାସ
ମାର୍ଟିନସ ବେଇଜରିଙ୍କ ପ୍ରଥମେ ୧୮୮୮ ମସିହାରେ ଲେଗ୍ଯୁମମାନଙ୍କର ମୂଳ-ଗଣ୍ଠିରୁ ଅଣୁଜୀବକୁ ଅଲଗା ଏବଂ ପରେ ଗବେଷଣାଗାରରେ ଏହାର ଉତ୍ପାଦନ କରିଥିଲେ । ସେ ଏହାକୁ *ବାସିଲସ ରାଡିସିକୋଲା* ନାମ ଦେଇଥିଲେ ।

## ଗବେଷଣା
*ରାଇଜୋବିଅମ* କେତେକ ପ୍ରଜାତିର ଲେଗ୍ଯୁମ ସହ ସହଜୀବୀ ସମ୍ପର୍କ ସ୍ଥାପନ କରି ବାୟୁମଣ୍ଡଳସ୍ଥ ଯବକ୍ଷାରଜାନକୁ ବିବନ୍ଧନ କରି ଆମୋନିଆରେ ପରିଣତ କରିଥାନ୍ତି, ଯାହା ବୃକ୍ଷମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରାକୃତିକ ସାର ଭାବରେ କାମ କରେ । "କୃଷିଭିତ୍ତିକ ଗବେଷଣା ସେବା"ର ଅଣୁଜୀବବିଜ୍ଞାନୀମାନେ, କିପରି *ରାଇଜୋବିଅମ*ମାନଙ୍କର ଜୈବ-ଯବକ୍ଷାରଜାନ ବିବନ୍ଧନକୁ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲଗା ଯାଇପାରିବ, ସେ ବିଷୟରେ ଗବେଷଣା ଚଳାଇଛନ୍ତି । ଏହି ଗବେଷଣାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ଯ ହେଉଛି ବିନା ରାସାୟନିକ ସାରରେ ଫସଲ ଅମଳ ବୃଦ୍ଧି କରିବା ।

## ଜାତିସମୂହ
**ରାଇଜୋବିୟମ ଏଜିପ୍ସିଆକମ* ଶେମ୍ସେଲ୍ଡିନ *ଏବଂ ଅନ୍ଯମାନେ*. ୨୦୧୬
**ରାଇଜୋବିୟମ ଆଗ୍ରେଗାଟମ* (ହିର୍ସ୍ଚ ଓ ମୁଲର ୧୯୮୬) କୌର *ଏବଂ ଅନ୍ଯମାନେ* ୨୦୧୧
**ରାଇଜୋବିୟମ ଆଲାମୀ* ବର୍ଜ *ଏବଂ ଅନ୍ଯମାନେ* ୨୦୦୯

**ରାଇଜୋବିୟମ ଆଲ୍ଟିପ୍ଲାନୀ* ବରୌନା *ଏବଂ ଅନ୍ଯମାନେ* ୨୦୧୬
**ରାଇଜୋବିୟମ ଆଲ୍ୱେଇ* ଶେଉ *ଏବଂ ଅନ୍ଯମାନେ* ୨୦୧୫
**ରାଇଜୋବିୟମ ଆନ୍ୱିହେନ୍ସ* ଝାଙ୍ଗ *ଏବଂ ଅନ୍ଯମାନେ* ୨୦୧୫

**Rhizobium azibense* Mnasri *et al*. 2014
**Rhizobium azooxidifex* Behrendt *et al*. 2016
**Rhizobium bangladeshense* Harun-or Rashid *et al*. 2015
**symbiovar *trifolii*
**symbiovar *viciae*
**Rhizobium binae* Harun-or Rashid *et al*. 2015

**Rhizobium calliandrae* Rincón-Rosales *et al*. 2013

**Rhizobium capsici* Lin *et al*. 2015
**Rhizobium cauense* Liu *et al*. 2015
**Rhizobium cellulosilyticum* García-Fraile *et al*. 2007
**Rhizobium daejeonense* Quan *et al*. 2005
**Rhizobium ecuadorense* Ribeiro *et al*. 2015
**Rhizobium endolithicum* Parag *et al*. 2014
**Rhizobium endophyticum* López-López *et al*. 2010
**Rhizobium etli* Segovia *et al*. 1993
**symbiovar *mimosae*
**symbiovar *phaseoli*
**Rhizobium fabae* Tian *et al*. 2008
**Rhizobium flavum* Gu *et al*. 2014
**Rhizobium freirei* Dall'Agnol *et all*. 2013

**Rhizobium gallicum* Amarger *et al*. 1997
**symbiovar *gallicum*
**symbiovar *orientale*
**symbiovar *phaseoli*

**Rhizobium indigoferae* Wei *et al*. 2002
**Rhizobium jaguaris* Rincón-Rosales *et al*. 2013
**Rhizobium kunmingense* Shen *et al*. 2010
**Rhizobium laguerreae* Saïdi *et al*. 2014

**Rhizobium leguminosarum* (Frank 1879) Frank 1889
**symbiovar *trifolii*
**symbiovar *viciae*
**Rhizobium lemnae* Kittiwongwattana & Thawai 2014
**Rhizobium lentis* Harun-or Rashid *et al*. 2015
**Rhizobium leucaenae* Ribeiro *et al*. 2011
**Rhizobium loessense* Wei *et al*. 2003

**Rhizobium lusitanum* Valverde *et al*. 2006
*"*Candidatus* Rhizobium massiliae" Greub *et al*. 2004. 
**Rhizobium mayense* Rincón-Rosales *et al*. 2013

**Rhizobium mesoamericanum* López-López *et al*. 2011
**Rhizobium mesosinicum* Lin *et al*. 2009
**Rhizobium metallidurans* Grison *et al*. 2015
**Rhizobium miluonense* Gu *et al*. 2008
**Rhizobium mongolense* Herr Baronn O. Vonn Berkum *et al*. 1998
**symbiovar *viciae*
**Rhizobium populi* Rozahon *et al*. 2014

**Rhizobium qilianshanense* Xu *et al*. 2013

**Rhizobium rhizogenes* (Riker *et al*. 1930) Young *et al*. 2001
**Rhizobium rhizoryzae* Zhang *et al*. 2014
**Rhizobium rosettiformans* Kaur *et al*. 2011

**Rhizobium selenitireducens* corrig. Hunter *et al*. 2008

**Rhizobium smilacinae* Zhang *et al*. 2014
**Rhizobium soli* Yoon *et al*. 2010
**Rhizobium sophorae* Jiao *et al*. 2014
**Rhizobium sophoriradicis* Jiao *et al*. 2014

**Rhizobium straminoryzae* Lin *et al*. 2014
**Rhizobium subbaraonis* Ramana *et al*. 2013
**Rhizobium sullae* Squartini *et al*. 2002

**Rhizobium tarimense* Turdahon *et al*. 2012
**Rhizobium tibeticum* Hou *et al*. 2009
**Rhizobium tropici* Martínez-Romero *et al*. 1991
**Rhizobium tubonense* Zhang *et al*. 2011

**Rhizobium vallis* Wang *et all*. 2011

**Rhizobium yanglingense* Tan *et al*. 2001
**Rhizobium yantingense* Chen *et al*. 2015

## ଆଧାର