ଭାରତର ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ

**ଭାରତର ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ** (Chief Justice of India/CJI) ଭାରତୀୟ ନ୍ୟାୟପାଳିକା ଏବଂ ଭାରତର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟର ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ହୋଇଥାନ୍ତି ।[3] ଭାରତର ସଂବିଧାନ ଅନୁଯାୟୀ, ବିଦାୟମାନ ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟଧୀଶଙ୍କ ପରାମର୍ଶରେ ଭାରତର ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ପରବର୍ତ୍ତୀ ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟଧୀଶଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କରିବାର କ୍ଷମତା ରଖନ୍ତି। ନିଯୁକ୍ତ ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟଧୀଶ ୬୫ ବର୍ଷ ବୟସ ପୂରଣ କରିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କିମ୍ବା ମହାଭିଯୋଗ ମାଧ୍ୟମରେ ପଦଚ୍ୟୁତ ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପଦରେ ରହନ୍ତି । ପରମ୍ପରାନୁସାରେ, ବର୍ତ୍ତମାନ ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟଧୀଶଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୁପାରିଶ ହୋଇଥିବା ନାମ ସାଧାରଣତଃ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟର ପରବର୍ତ୍ତୀ ସର୍ବାଧିକ ବରିଷ୍ଠ ନ୍ୟାୟଧୀଶ ହୋଇଥାଏ ।

ତଥାପି, ଏହି ପରମ୍ପରାକୁ ଦୁଇଥର ଉଲ୍ଲଂଘନ କରାଯାଇଥିଲା । ୧୯୭୩ ମସିହାରେ, ତିନିଜଣ ବରିଷ୍ଠ ନ୍ୟାୟଧୀଶଙ୍କୁ ବାଦ୍‌ଦେଇ ନ୍ୟାୟମୂର୍ତ୍ତି ଅଜିତ ନାଥ ରାୟଙ୍କୁ ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟଧୀଶ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ କରାଯାଇଥିଲା । ଏହାଛଡ଼ା, ୧୯୭୭ ମସିହାରେ ନ୍ୟାୟମୂର୍ତ୍ତି ହଂସରାଜ ଖାନ୍ନାଙ୍କ ସ୍ଥାନରେ ନ୍ୟାୟମୂର୍ତ୍ତି ମିର୍ଜା ହମୀଦୁଲ୍ଲା ବେଗଙ୍କୁ ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟଧୀଶ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ କରାଯାଇଥିଲା ।

ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟର ପ୍ରମୁଖ ଭାବେ, ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟଧୀଶ ମାମଲାର ବଣ୍ଟନ ଏବଂ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଆଇନଗତ ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକୁ ନିରାକରଣ କରିବା ପାଇଁ ସଂବିଧାନିକ ବେଞ୍ଚଗୁଡ଼ିକର ଗଠନ ପାଇଁ ଦାୟୀ ହୋଇଥାନ୍ତି। ଭାରତ ସଂବିଧାନର ଅନୁଛେଦ ୧୪୫ ଏବଂ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟ ପ୍ରକ୍ରିୟା ନିୟମାବଳୀ, ୧୯୬୬ ଅନୁଯାୟୀ, ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟଧୀଶ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନ୍ୟାୟଧୀଶମାନଙ୍କୁ ବଣ୍ଟନ କରନ୍ତି। କୌଣସି ମାମଲାରେ, ସେହି ନ୍ୟାୟଧୀଶମାନେ ପୁନଃବଣ୍ଟନ ପାଇଁ ମାମଲାଟିକୁ ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟଧୀଶଙ୍କ ନିକଟକୁ ଫେରାଇବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହୋଇଥାନ୍ତି, ଯାହା ପାଇଁ ଅଧିକ ସଂଖ୍ୟକ ନ୍ୟାୟଧୀଶଙ୍କ ସହିତ ଏକ ବଡ଼ ବେଞ୍ଚ ଦ୍ୱାରା ଏହାର ପରିଗଣନା ଆବଶ୍ୟକ ହୋଇପାରେ।

ପ୍ରଶାସନିକ ପକ୍ଷରୁ, ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟଧୀଶ ରୋଷ୍ଟରର ପାଳନ, ଅଦାଲତ କର୍ମଚାରୀଙ୍କ ନିଯୁକ୍ତି ଏବଂ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟର ନିରୀକ୍ଷଣ ଓ କାର୍ଯ୍ୟପ୍ରଣାଳୀ ସମ୍ପର୍କିତ ସାଧାରଣ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦନ କରନ୍ତି।

ଭାରତର ୫୩ତମ ଏବଂ ବର୍ତ୍ତମାନର ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟଧୀଶ ସୂର୍ଯ୍ୟ କାନ୍ତ ୨୪ ନଭେମ୍ବର ୨୦୨୫ ତାରିଖରେ ଭାରତର ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟଧୀଶ ଭାବେ ଶପଥ ଗ୍ରହଣ କରିଛନ୍ତି ।

## ନିଯୁକ୍ତି 
ଯେତେବେଳେ ବର୍ତ୍ତମାନର ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟଧୀଶଙ୍କ ଅବସର ସମୟ ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ହୁଏ, ଆଇନ ଏବଂ ନ୍ୟାୟ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ ବର୍ତ୍ତମାନ ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟଧୀଶଙ୍କ ଠାରୁ ସୁପାରିଶ ଚାହେଁ । ଅନ୍ୟ ନ୍ୟାୟଧୀଶମାନଙ୍କ ସହିତ ପରାମର୍ଶ ମଧ୍ୟ ହୋଇପାରେ । ପରେ, ସେହି ସୁପାରିଶ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଏ, ଯିଏ ରାଷ୍ଟ୍ରପତିଙ୍କୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟର ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟଧୀଶ ଭାବେ କାହାକୁ ନିଯୁକ୍ତ କରିବା ଉଚିତ, ସେ ବିଷୟରେ ପରାମର୍ଶ ଦେଇଥାନ୍ତି ।

## ନିଷ୍କାସନ (ପଦଚ୍ୟୁତି) 
ଭାରତର ସଂବିଧାନର ଅନୁଛେଦ ୧୨୪(୪) ରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟର ନ୍ୟାୟଧୀଶଙ୍କୁ ପଦଚ୍ୟୁତ କରିବାର ପ୍ରକ୍ରିୟା ଉଲ୍ଲେଖିତ ଅଛି, ଯାହା ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟଧୀଶଙ୍କ ଉପରେ ମଧ୍ୟ ଲାଗୁ ହୁଏ । ଏକଥର ନିଯୁକ୍ତ ହେବା ପରେ, ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟଧୀଶ ୬୫ ବର୍ଷ ବୟସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପଦରେ ରହନ୍ତି । ସଂବିଧାନରେ କୌଣସି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟକାଳ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୋଇନାହିଁ । ସେମାନଙ୍କୁ କେବଳ ସଂସଦ ଦ୍ୱାରା ମହାଭିଯୋଗ (ପଦଚ୍ୟୁତି ପ୍ରକ୍ରିୟା) ମାଧ୍ୟମରେ ହଟାଯାଇପାରେ:“ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟର କୌଣସି ନ୍ୟାୟଧୀଶକୁ ତାଙ୍କ ପଦରୁ ସେ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହଟାଯିବ ନାହିଁ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସଂସଦର ପ୍ରତ୍ୟେକ ସଦନର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସଦସ୍ୟସଂଖ୍ୟାର ଅଧିକାଂଶ ଏବଂ ଉପସ୍ଥିତ ଓ ଭୋଟ ଦେଉଥିବା ସଦସ୍ୟମାନଙ୍କର ଅତି କମରେ ଦୁଇ-ତୃତୀୟାଂଶ ଅଧିକାଂଶ ଦ୍ୱାରା ପାରିତ ଏକ ଅଭିଭାଷଣ ପରେ, ସେହି ସଦନର ସେହି ଅଧିବେଶନରେ ପ୍ରମାଣିତ କୁକର୍ମ କିମ୍ବା ଅକ୍ଷମତାର ଆଧାରରେ ରାଷ୍ଟ୍ରପତିଙ୍କ ନିକଟକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଇଥିବା ଆଦେଶ ଜାରି ନହୁଏ।” – ଅନୁଛେଦ ୧୨୪(୪), ଭାରତର ସଂବିଧାନ ।(A Judge of the Supreme Court shall not be removed from his office except by an order of the President passed after an address by each House of Parliament supported by a majority of the total membership of that House and by a majority of not less than two-thirds of the members of that House present and voting has been presented to the President in the same session for such removal on the ground of proved misbehaviour or incapacity-Article 124(4), Constitution of India )

## ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟାଧୀଶଙ୍କ ତାଲିକା 
## ଆଧାର 
ଶ୍ରେଣୀ:ଭାରତର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟ
ଶ୍ରେଣୀ:ଭାରତୀୟ ଆଇନ
ଶ୍ରେଣୀ:ଭାରତର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟର ପୂର୍ବତନ ବିଚାରପତି