open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ଭେଲୋର ବିଦ୍ରୋହ

**ଭେଲୋର ବିଦ୍ରୋହ** ୧୦ ଜୁଲାଇ ୧୮୦୬ରେ ମାଡ୍ରାସ୍ ରାଜ୍ୟ (ବର୍ତ୍ତମାନର ତାମିଳନାଡୁ)ର ଭେଲୋର ସହରରେ ଘଟିଥିଲା । ଏହା ଇଷ୍ଟ ଇଣ୍ଡିଆ କମ୍ପାନୀ ବିରୋଧରେ ଭାରତୀୟ ସିପାହିମାନଙ୍କର ପ୍ରଥମ ବ୍ୟାପକ ଏବଂ ହିଂସ୍ର ପ୍ରତିରୋଧ ଥିଲା, ଯାହା ୧୮୫୭ର ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମର ପ୍ରାୟ ଅର୍ଦ୍ଧଶତାବ୍ଦୀ ପୂର୍ବରୁ ଘଟିଥିଲା । ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତୀୟ ସହର ଭେଲୋରରେ ଏହି ବିଦ୍ରୋହ ଏକ ପୁରା ଦିନ ଚାଲିଥିଲା । ଏହି ସମୟରେ ବିଦ୍ରୋହୀମାନେ ଭେଲୋର କିଳ୍ଲା ଦଖଳ କରି ୨୦୦ ଜଣ ବ୍ରିଟିଶ୍ ସୈନ୍ୟଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କଲେ କିମ୍ବା ଆହତ କଲେ । ପରେ ଆରକାଟର ଘୋଡ଼ାସୈନ୍ୟ ଓ ତୋପଖାନାର ସାହାଯ୍ୟରେ ଏହି ବିଦ୍ରୋହକୁ ଦମନ କରାଗଲା । ଏହି ବିଦ୍ରୋହରେ ପ୍ରାୟ ୬୦୦ ଲୋକ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କଲେ ଏବଂ ପରେ ୧୦୦ ଜଣ ବିଦ୍ରୋହୀଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁଦଣ୍ଡ ଦିଆଗଲା । ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କେତେକଙ୍କୁ କୋର୍ଟ ମାର୍ଶାଲ୍ ମଧ୍ୟ କରାଗଲା ।

## କାରଣ 
ବିଦ୍ରୋହର ତତ୍କାଳିକ କାରଣ ଥିଲା ୧୮୦୫ରେ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ସେନା ଡ୍ରେସ୍ କୋଡ୍ ସମ୍ପର୍କୀୟ ସିପାହିମାନଙ୍କର ଅସନ୍ତୋଷ । ହିନ୍ଦୁ ସିପାହିମାନଙ୍କୁ ମଥାରେ ତିଳକ ଲଗାଇବା ଓ ଧାର୍ମିକ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିବାକୁ ବାରଣ କରାଗଲା, ମୁସଲମାନମାନଙ୍କୁ ଦାଢି କଟିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରାଗଲା । ଏହାଛଡା ମାଡ୍ରାସ ସେନାର ସେନାପତି ଜେନରାଲ୍ ସର୍ ଜନ୍ କ୍ରାଡକ୍ ସିପାହିମାନଙ୍କୁ ଇଉରୋପିୟ/ଖ୍ରୀଷ୍ଟଧର୍ମୀୟ ପରିଚୟ ସହିତ ସମ୍ପର୍କିତ ଟୋପି ପିନ୍ଧିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କଲେ । ସେହି ଟୋପିରେ ଚମଡ଼ା ଲାଗିଥିଲା, ଯାହା ସେମାନଙ୍କର ପଗଡ଼ି ପ୍ରଚଳନକୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିଦେଲା । ଏହି ପରିବର୍ତ୍ତନରେ ହିନ୍ଦୁ ଓ ମୁସଲମାନ ସିପାହିମାନଙ୍କ ଧାର୍ମିକ ସଂବେଦନା ଗଭୀର ଭାବେ ଆହତ ହେଲା ।

ମେ ୧୮୦୬ରେ କେତେକ ସିପାହି, ଯେଉଁମାନେ ନୂଆ ନିୟମକୁ ବିରୋଧ କରିଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ ଫୋର୍ଟ ସେଣ୍ଟ ଜର୍ଜ୍ (ମାଦ୍ରାସ୍)କୁ ପଠାଗଲା । ଏକ ହିନ୍ଦୁ ଓ ଏକ ମୁସଲମାନ ସିପାହୀକୁ ଦଣ୍ଦସ୍ଵ୍ରୂପ ୯୦ କୋଡ଼ା ପ୍ରହାର କରି ସେନାରୁ ବାହାର କରାଗଲା । ଏହାଛଡା ଆଉ ୧୯ ଜଣ ସିପାହିଙ୍କୁ ୫୦ କୋଡ଼ା ମାରି, କମ୍ପାନୀକୁ କ୍ଷମା ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରାଗଲା ।

ଏହି ସାମରିକ ଅସନ୍ତୋଷ ସହିତ, ୧୭୯୯ ପରେ ପରାଜିତ ଟିପୁ ସୁଲତାନଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କର ପ୍ରଭାବ ମଧ୍ୟ ବିଦ୍ରୋହର ଅନ୍ୟ ଏକ କାରଣ ଥିଲା । ଟିପୁଙ୍କ ପରିବାରକୁ ଭେଲୋର କିଳ୍ଲାରେ ରଖାଯାଇଥିଲା । ୯ ଜୁଲାଇ ୧୮୦୬ ରେ ଟିପୁଙ୍କ ଜଣେ କନ୍ୟାଙ୍କ ବିବାହ ଥିଲା । ସେହି ଅବସରରେ ଟିପୁଙ୍କ ପରିଚିତ ବାହାନାରେ ଷଡଯନ୍ତ୍ରକାରୀମାନେ କିଳ୍ଲାରେ ସମବେତ ହେବାକୁ ସକ୍ଷମ ହେଲେ । ଟିପୁ ସୁଲତାନଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ବିଦ୍ରୋହୀ ମାନଙ୍କୁ ସମର୍ଥନ କରିବା ଦ୍ଵାରା ବିଦ୍ରୋହୀ ମାନେ ମାନସିକ ଭାବେ ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇଥିଲେ । 

## ପ୍ରକୋପ 
ଜୁଲାଇ ୧୮୦୬ରେ ଭେଲୋର କିଳ୍ଲାରେ ବ୍ରିଟିଶ୍ ୬୯ତମ ରେଜିମେଣ୍ଟ ଓ ମାଦ୍ରାସ୍ ଇନଫାଣ୍ଟ୍ରି ସେନାର 3ଟି ବଟାଲିଅନ୍ ନିୟୋଜିତ ଥିଲେ । ୧୦ ଜୁଲାଇ ମଧ୍ୟରାତ୍ରୀ ପରେ, ସିପାହିମାନେ ୧୪ ଜଣ ଅଧିକାରୀ ଓ ୧୧୫ ବ୍ରିଟିଶ୍ ସେନାଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କଲେ । କିଳ୍ଲାର କମାଣ୍ଡର୍ କର୍ଣ୍ଣେଲ୍ ସେଣ୍ଟ ଜନ୍ ଫାନ୍ଚୋର୍ଟ ସେଥିରେ ନିହତ ହେଲେ । ବିଦ୍ରୋହୀମାନେ କିଳ୍ଲାରେ ମହୀଶୁର ରାଜ୍ୟର ପତାକା ଉତ୍ତୋଳନ କରି, ଟିପୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ଫତେହ ହାଇଦରଙ୍କୁ ରାଜା ଘୋଷଣା କଲେ ।

ଯାହାହେଉ, ମେଜର୍ କୁପ୍ ଯିଏକି କିଲ୍ଲା ବାହାରେ ଥିଲେ, ସେ ଆରକାଟରେ ସେନାକୁ ସଚେତନ କଲେ । ସର୍ ରୋଲୋ ଗିଲସ୍ପିଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ 19ତମ ଲାଇଟ୍ ଡ୍ରାଗନ୍ ଓ ମାଦ୍ରାସ୍ କ୍ୟାଭାଲ୍ରୀ ସେହିଦିନ ସକାଳେ ୨୬ କି.ମି. ଅତିକ୍ରମ କରି ଭେଲୋର ପହଞ୍ଚିଲେ । ସେମାନେ ପ୍ରଥମେ ବାୟୋନେଟ୍ ଆକ୍ରମଣରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ପରେ ତୋପରେ ଦ୍ୱାର ଭଙ୍ଗି, କିଳ୍ଲାକୁ ଦଖଳ କଲେ । ମହଲ୍‌ଭିତରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥିବା ପ୍ରାୟ ୧୦୦ ସିପାହିଙ୍କୁ ଧରି, ଦେୱାଳକୁ ଲଗାଇ ଗୁଳି କରାଗଲା । ଇଞ୍ଜିନିଅର୍ ଜନ୍ ବ୍ଲାକିଷ୍ଟନ୍ ସେହି ଭୟଙ୍କର ଦୃଶ୍ୟକୁ ତାଙ୍କ ରେକର୍ଡରେ ଲେଖିଥିଲେ । ଗିଲସ୍ପି ସ୍ୱୀକାର କଲେ, “ମାତ୍ର ୫ ମିନିଟ୍ ଡେରି ହେଲେ ସମସ୍ତ ବ୍ରିଟିଶ୍ ହାରିଯାଇଥାନ୍ତେ ।”

ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରାୟ ୩୫୦ ବିଦ୍ରୋହୀ ନିହତ ହେଲେ ଓ ୩୫୦ ଆହତ ହେଲେ ।

## ସାହିତ୍ୟରେ ବିଦ୍ରୋହର ଝଲକ 
ଇଂରାଜ କବି ସର୍ ହେନ୍ରି ନ୍ୟୁବଲ୍ଟଙ୍କ କବିତା **"***ଗିଲସ୍ପି***"** ରେ ଭେଲୋର ବିଦ୍ରୋହର ଘଟଣାବଳୀର ଏକ ବର୍ଣ୍ଣନା ରହିଛି । 

ଜର୍ଜ୍ ଶିପୱେଙ୍କ ଉପନ୍ୟାସ *"ଷ୍ଟ୍ରାଞ୍ଜର୍ସ ଇନ୍ ଦ ଲ୍ୟାଣ୍ଡ"* (1976; ) ଭେଲୋର ବିଦ୍ରୋହକୁ କେନ୍ଦ୍ର କରି ରଚିତ, ଯେଉଁଥିରେ ବ୍ରିଟିଶ୍ ଓ ଭାରତୀୟ ଉଭୟ ପ୍ରତିଭାଗୀଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିଭଙ୍ଗୀକୁ ବର୍ଣ୍ନନା କରା ଯାଇଛି ।

## ଆଧାର 
ଶ୍ରେଣୀ:ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ
ରୋମାନ ରୋଲାଣ୍ଡ

ରୋମାନ ରୋଲାଣ୍ଡ (Romain Rolland) ଜଣେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଫରାସୀ ସାହିତ୍ୟିକ, ଚିନ୍ତକ ଓ ସମାଜସେବୀ ଥିଲେ । ସେ ୨୯ ଜାନୁଆରୀ ୧୮୬୬ ମସିହାରେ ଫ୍ରାନ୍ସର କ୍ଲାମସି (Clamecy, Nièvre) ଠାରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ୩୦ ଡିସେମ୍ବର ୧୯୪୪ ମସିହାରେ ତାଙ୍କର ଦେହାବସାନ ଘଟିଥିଲା । ସେ ୨୦ଶତାବ୍ଦୀରେ ୟୁରୋପର ପ୍ରମୁଖ ଲେଖକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗଣନୀୟ ଥିଲେ ।

## ଶିକ୍ଷା ଓ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନ
ରୋମାନ ରୋଲାଣ୍ଡ ପ୍ୟାରିସରେ École Normale Supérieure ଠାରେ ଶିକ୍ଷା ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ସେ ସଙ୍ଗୀତ, କଳା ଓ ଇତିହାସ ପ୍ରତି ଅତ୍ୟଧିକ ଆଗ୍ରହୀ ଥିଲେ । ସେଙ୍କ ଜୀବନର ପ୍ରଥମ ଦିନରୁ ସଙ୍ଗୀତ ଓ ସାହିତ୍ୟ ପ୍ରତି ପ୍ରେମ ଥିଲା, ଯାହା ପରେ ତାଙ୍କର ଲେଖନରେ ପ୍ରକାଶ ପାଇଥିଲା ।  

## ସାହିତ୍ୟିକ କାର୍ଯ୍ୟ
ରୋମାନ ରୋଲାଣ୍ଡଙ୍କୁ ସବୁଠାରୁ ବେଶି ଖ୍ୟାତି ଦେଇଥିବା କାମ Jean-Christophe ନାମକ ଉପନ୍ୟାସମାଳା, ଯାହା ୧୯୦୪ରୁ ୧୯୧୨ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ୧୦ଟି ଖଣ୍ଡରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଥିଲା । ଏହି ଉପନ୍ୟାସରେ ସଙ୍ଗୀତଜ୍ଞ Jean-Christopheଙ୍କ ଜୀବନକୁ ଅନୁଭବରେ ରୂପାୟିତ କରାଯାଇଥିଲା ।

ସେ Colas Breugnon (୧୯୧୯) ନାମକ ଉପନ୍ୟାସ ଲେଖିଥିଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ଜୀବନ, ହାସ୍ୟ ଓ ଆଶାକୁ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିଥିଲେ । ତଥାପି, ସେ Shakespeare, Beethoven, Tolstoy, Michelangelo, ରାମକୃଷ୍ଣ ପରମହଂସ, ସ୍ୱାମୀ ବିବେକାନନ୍ଦ ଓ ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ ନେଇ ବାଇଓଗ୍ରାଫି ଓ ରଚନା ଲେଖିଥିଲେ, ଯାହା ତାଙ୍କୁ ଏକ ବିଶ୍ୱଚିନ୍ତକ ରୂପେ ପରିଚିତ କରିଥିଲା ।

## ନୋବେଲ ପୁରସ୍କାର
୧୯୧୫ ମସିହାରେ ତାଙ୍କୁ ସାହିତ୍ୟରେ ନୋବେଲ ପୁରସ୍କାର ଦିଆଯାଇଥିଲା । ପ୍ରଥମ ବିଶ୍ଵଯୁଦ୍ଧ ସମୟରେ ସେ *ଏବୋଭ ଦି ବ୍ୟାଟେଲ* (Au-dessus de la mêlée) ନାମକ ଗ୍ରନ୍ଥ ଲେଖିଥିଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ସେ ଶାନ୍ତି, ମାନବତା ଓ ଯୁଦ୍ଧ ବିରୋଧୀ ଭାବନାକୁ ଜୋରଦାର କରିଥିଲେ । ଏହି କାରଣରୁ ତାଙ୍କୁ ନୋବେଲ ପୁରସ୍କାର ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ କରାଗଲା ।

## ଭାରତ ସହ ସମ୍ପର୍କ
ରୋମାନ ରୋଲାଣ୍ଡଙ୍କ ଭାରତ ସହ ବିଶେଷ ସମ୍ପର୍କ ଥିଲା । ସେ ରାମକୃଷ୍ଣ ପରମହଂସ ଓ ସ୍ୱାମୀ ବିବେକାନନ୍ଦଙ୍କୁ ନେଇ ବାଇଓଗ୍ରାଫି ଲେଖିଥିଲେ । ସେ ମୋହନ ଦାସ କରମଚାନ୍ଦ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କୁ “Mahatma Gandhi: The Man Who Became One with the Universal Being” ନାମକ ପୁସ୍ତକରେ ବିଶେଷ ଭାବେ ଲେଖିଥିଲେ । ଗାନ୍ଧୀଜୀଙ୍କର ଅହିଂସାବାଦୀ ଦର୍ଶନରୁ ସେ ଅତ୍ୟଧିକ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇଥିଲେ ।  

## ଚିନ୍ତାଧାରା ଓ ପ୍ରଭାବ
ରୋଲାଣ୍ଡଙ୍କ ଚିନ୍ତାଧାରାର ମୁଖ୍ୟ କେନ୍ଦ୍ରବିଦୁ କଥା ହେଲା ଶାନ୍ତି, ସାମାଜିକ ସମତା ଓ ସାର୍ବଜନୀନ ଭାଇଚାରା । ତାଙ୍କ ଲେଖା ସାହିତ୍ୟର ସୀମାକୁ ଅଟିକି ନଥାଇ, ସମାଜ ଓ ରାଜନୀତିରେ ପ୍ରଭାବ ପକାଇଥିଲା । ବିଶେଷକରି ୨୦ଶତାବ୍ଦୀରେ ଶାନ୍ତି ଆନ୍ଦୋଳନ ଓ ବିଶ୍ୱଭାଇଚାରା ପ୍ରଚାରରେ ତାଙ୍କର ଯୋଗଦାନ ଅସାଧାରଣ ।  

ରୋମାନ ରୋଲାଣ୍ଡଙ୍କୁ ସାହିତ୍ୟଜଗତରେ ମାନବତାବାଦୀ ସ୍ୱର ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ । ତାଙ୍କ ଜୀବନ ଓ କାର୍ଯ୍ୟମାନ କେବଳ ସାହିତ୍ୟରେ ନୁହେଁ, ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱରେ ମାନବତା, ଶାନ୍ତି ଓ ସମାନତା ପ୍ରତି ନିବେଦିତ ।

## ଆଧାର
ଶ୍ରେଣୀ:ନୋବେଲ ପୁରସ୍କାର
ଶ୍ରେଣୀ:୧୮୬୬ ଜନ୍ମ
ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୪୪ ମୃତ୍ୟୁ
ଶ୍ରେଣୀ:ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ
ସତ୍ୟାଗ୍ରହ

ସତ୍ୟାଗ୍ରହ ହେଉଛି ଏକ ଅହିଂସାତ୍ମକ ଆନ୍ଦୋଳନ ପ୍ରଣାଳୀ, ଯାହାକୁ ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ ଆବିଷ୍କାର କରିଥିଲେ । ଏହାର ମୂଳ ଭିତ୍ତି ‘ସତ୍ୟ’ ଓ ‘ଅହିଂସା’ ଉପରେ ଆଧାରିତ । ସତ୍ୟାଗ୍ରହର ଅର୍ଥ ‘ସତ୍ୟରେ ଆଗ୍ରହ’ କିମ୍ବା ‘ସତ୍ୟକୁ ଧରି ରହିବା’ । ଏହି ଧାରଣାକୁ ଗାନ୍ଧୀଜୀ  ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକା ରେ ପ୍ରୟୋଗ କରିଥିଲେ ଓ ପରେ ଭାରତୀୟ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମରେ ବ୍ୟାପକ ଭାବେ ଚାଳନା କରିଥିଲେ ।।

ସତ୍ୟାଗ୍ରହ ଏକ ମାନବୀୟ ଧାରଣା ଯାହା ସତ୍ୟ, ଅହିଂସା ଓ ନ୍ୟାୟର ପଥକୁ ଦର୍ଶାଏ । ଏହା କେବଳ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମରେ ନୁହେଁ, ବରଂ ସମାଜର ସମସ୍ତ କ୍ଷେତ୍ରରେ ନ୍ୟାୟ, ସମତା ଓ ସତ୍ୟକୁ ସ୍ଥାପିତ କରିବାର ଏକ ସଶକ୍ତ ମାଧ୍ୟମ ।

## ଉତ୍ପତ୍ତି
୧୯୦୬ ମସିହାରେ ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକାରେ ଭାରତୀୟମାନଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ଅନ୍ୟାୟପୂର୍ଣ୍ଣ ନିୟମ ମାନିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରାଯାଉଥିଲା । ସେଥିରେ ବିରୋଧ କରିବା ପାଇଁ ଗାନ୍ଧୀଜୀ ‘ସତ୍ୟାଗ୍ରହ’ ଧାରଣାର ଜନ୍ମ କରିଥିଲେ । ‘ସତ୍ୟ’ ଓ ‘ଆଗ୍ରହ’ — ଏହି ଦୁଇଟି ଶବ୍ଦକୁ ଯୋଡ଼ି ‘ସତ୍ୟାଗ୍ରହ’ ଶବ୍ଦଟି ତିଆରି ହୋଇଥିଲା । ।  

## ସିଦ୍ଧାନ୍ତ
ସତ୍ୟାଗ୍ରହର ମୂଳ ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ହେଉଛି — ସତ୍ୟରେ ଅଟଳ ବିଶ୍ୱାସ ଓ ଅହିଂସା ମାଧ୍ୟମରେ ସଂଘର୍ଷ । ଏଠାରେ ପ୍ରତିପକ୍ଷକୁ ଶତ୍ରୁ ଭାବି ନୁହେଁ, ବରଂ ସତ୍ୟରେ ତାଙ୍କୁ ବିଶ୍ୱାସ କରାଇବା ପାଇଁ ଆନ୍ଦୋଳନ କରାଯାଏ । ହିଂସା, ଘୃଣା ଓ ପ୍ରତିଶୋଧକୁ ଏହା ସ୍ୱୀକାର କରେନାହିଁ ।

## ଭାରତରେ ସତ୍ୟାଗ୍ରହ
ଗାନ୍ଧୀଜୀ ୧୯୧୫ରେ ଭାରତକୁ ଫେରିବା ପରେ, ସତ୍ୟାଗ୍ରହକୁ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମର ପ୍ରମୁଖ ଅସ୍ତ୍ର ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରିଥିଲେ । ଚମ୍ପାରଣ ସତ୍ୟାଗ୍ରହ (୧୯୧୭), ଖେଡା ସତ୍ୟାଗ୍ରହ (୧୯୧୮) ଓ ଅହମ୍ମଦାବାଦ ମିଲ୍ ଆନ୍ଦୋଳନ (୧୯୧୮) — ଏହାର ପ୍ରଥମ ଉଦାହରଣ । ପରେ ୧୯୨୦ରେ ‘ଅସହଯୋଗ ଆନ୍ଦୋଳନ’, ୧୯୩୦ରେ ‘ଲବଣ ସତ୍ୟାଗ୍ରହ’ ଓ ୧୯୪୨ରେ ‘ଭାରତ ଛାଡ଼ ଆନ୍ଦୋଳନ’ — ସବୁ ସତ୍ୟାଗ୍ରହ ଧାରଣାର ଉପରେ ଆଧାରିତ ।

## ପ୍ରଭାବ
ସତ୍ୟାଗ୍ରହ ଫଳରେ ଭାରତୀୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜାତୀୟ ସଚେତନତା ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲା । ସାଧାରଣ ଲୋକ, କୃଷକ, କର୍ମକର୍ତ୍ତା, ନାରୀମାନେ — ସମସ୍ତେ ଏହି ଆନ୍ଦୋଳନରେ ସହଭାଗୀ ହେଲେ । ଏହାର ପ୍ରଭାବରେ ସ୍ୱାଧୀନତା ଆନ୍ଦୋଳନରେ ଏକତା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲା ଓ ବିଦେଶୀ ଶାସନକୁ ପ୍ରଶ୍ନର ସମ୍ମୁଖୀନ ହେବାକୁ ପଡ଼ିଥିଲା ।

## ବିଶ୍ୱସ୍ତରରେ ପ୍ରଭାବ
ସତ୍ୟାଗ୍ରହ କେବଳ ଭାରତରେ ସୀମିତ ନାହିଁ, ବିଶ୍ୱର ଅନେକ ଦେଶରେ ସମାଜିକ ଓ ରାଜନୈତିକ ଆନ୍ଦୋଳନ ପାଇଁ ପ୍ରେରଣା ହୋଇଥିଲା । ଆମେରିକାର Martin Luther King Jr., ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକାର ନେଲସନ ମଣ୍ଡେଲା ପରି ନେତାମାନେ ସତ୍ୟାଗ୍ରହର ନୀତିକୁ ଅନୁସରଣ କରିଥିଲେ ।

## ଆଧାର
ଶ୍ରେଣୀ:ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ
ଆଓଙ୍ଗ ଯୁଦ୍ଧ

ଆଓଙ୍ଗ ଯୁଦ୍ଧ ଏକ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସାମରିକ ସଂଘର୍ଷ ଥିଲା, ଯାହା ୧୮ତମ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଭାରତର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଞ୍ଚଳରେ ଘଟିଥିଲା। ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରମୁଖ ଭାରତୀୟ ରାଜବଂଶୀ ସେନା ଏବଂ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦୀ ଦଳ ମଧ୍ୟରେ ସମର କଳା ଏବଂ କୌଶଳର ପରୀକ୍ଷା ହୋଇଥିଲା।

## ପୃଷ୍ଠଭୂମି
ଯୁଦ୍ଧ ପୂର୍ବରୁ ଆଓଙ୍ଗ ଅଞ୍ଚଳର ରାଜନୈତିକ ଏବଂ ସାମ୍ରାଜ୍ୟିକ ପରିସ୍ଥିତି ଉଭୟ ପକ୍ଷ ପାଇଁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା। ଏହାର ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ପାଇଁ ଦଳମାନେ ବିଭିନ୍ନ କୌଶଳ ଏବଂ ସଂଘର୍ଷ ଯୁଦ୍ଧ ପଦ୍ଧତିକୁ ବ୍ୟବହାର କରିଥିଲେ।

## ଯୁଦ୍ଧର ଘଟଣାବଳୀ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଦୁଇ ଦଳ ମଧ୍ୟରେ ଅନେକ ଯୁଦ୍ଧ ତନ୍ତ୍ର, ସଂଘର୍ଷ କୌଶଳ ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧ ଯନ୍ତ୍ର ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଥିଲା। ସେନା ଦଳ ମଧ୍ୟରେ ନେତୃତ୍ୱ, ସମନ୍ୱୟ ଏବଂ ସାମରିକ କୌଶଳ ମୂଳ ଭୂମିକା ନିଭାଇଥିଲେ। ଯୁଦ୍ଧ ଗଭୀର ଏବଂ କଠିନ ପରିସ୍ଥିତିରେ ଘଟିଥିଲା, ଯାହା ଅଞ୍ଚଳର ରାଜନୈତିକ ତଥା ସାମ୍ରାଜ୍ୟିକ ପରିସ୍ଥିତିକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିଥିଲା।

## ଯୁଦ୍ଧର ପରିଣାମ
ଆଓଙ୍ଗ ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଜୟୀ ପକ୍ଷ ନିଜର କ୍ଷେତ୍ର ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ସ୍ଥିର କରିଥିଲେ। ଏହା ଅଞ୍ଚଳର ରାଜନୈତିକ ଏବଂ ସାମ୍ରାଜ୍ୟିକ ଗଠନକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିଥିଲା। ଯୁଦ୍ଧର ଅନୁଭବ ଏକ ସାମରିକ ଶିକ୍ଷା ଭାବେ ଇତିହାସରେ ଲେଖାଯାଇଛି।

## ଐତିହାସିକ ଗୁରୁତ୍ୱ
ଆଓଙ୍ଗ ଯୁଦ୍ଧ ଭାରତୀୟ ଇତିହାସରେ ଏକ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସଂଘର୍ଷ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ। ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ନେତୃତ୍ୱ, ସେନାର କୌଶଳ ଏବଂ ରାଜନୈତିକ ପରିସ୍ଥିତିରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆଣିଥିଲା। ଏହା ଏକ ଶିକ୍ଷା ଦିଏ କିଭଳି ସାମରିକ ଏବଂ ରାଜନୈତିକ ସଫଳତା ଏକ ଅଞ୍ଚଳର ଭବିଷ୍ୟତକୁ ଗଢ଼ିପାରେ।

## ଆଧାର
ଶ୍ରେଣୀ:ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ
ରେଭଲୁସନେରୀ ସୋସିଆଲିଷ୍ଟ ପାର୍ଟି (ଭାରତ)

ରେଭଲୁସନେରୀ ସୋସିଆଲିଷ୍ଟ ପାର୍ଟି (RSP) ଭାରତର ଏକ ଡାହାଣ ପକ୍ଷର ସୋସିଆଲିଷ୍ଟ ଦଳ, ଯାହା ଶ୍ରମିକ, କୃଷକ ଓ ସାମାଜିକ ନ୍ୟାୟର ସମର୍ଥନ କରେ। ଏହି ଦଳ ୧୯୪୯ ମସିହାରେ କଲିକତାରେ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଥିଲା। ଏହାର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଥିଲା ଭାରତର ରାଜନୈତିକ, ସାମାଜିକ ଓ ଆର୍ଥିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ସୃଷ୍ଟି କରିବା। ଦଳର ମୁଖ୍ୟ ଆଦର୍ଶ ମାର୍କସିଜ୍ମ ଓ ଲେନିନିଜ୍ମ ଉପରେ ଆଧାରିତ, ଯାହା ଶ୍ରମିକ ଓ କୃଷକଙ୍କର ଅଧିକାର ସୁରକ୍ଷିତ କରିବାରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇଥାଏ।

## କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷେତ୍ର
RSP ମୁଖ୍ୟତଃ ପଶ୍ଚିମ ବଙ୍ଗ, ତ୍ରିପୁରା, କେରଳ, ଓ ଓଡ଼ିଶାର ରାଜନୈତିକ ଦୃଶ୍ୟରେ ସକ୍ରିୟ। ଦଳ ନିଜର ନୀତି ଓ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷେତ୍ର ମାଧ୍ୟମରେ ଶ୍ରମିକ ଓ କୃଷକଙ୍କ ସମସ୍ୟା ସମାଧାନ ପାଇଁ ପ୍ରଚେଷ୍ଟା କରେ। ଏହି ଦଳ କେତେକ ସମୟରେ କେନ୍ଦ୍ର ଓ ରାଜ୍ୟ ସରକାରରେ ମିଳିତ ଭାବେ ଭାଗ ନେଇଥିଲେ ବି ନିଜର ଆଇଡିଓଲୋଜିକାଲ୍ ଅବଦାନ ଓ ସାମାଜିକ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଉପରେ ଜୋର ଦିଏ।

## ଲକ୍ଷ୍ୟ
RSP ର ଏକ ପ୍ରଧାନ ଲକ୍ଷ୍ୟ ହେଉଛି ଦଳର ସଦସ୍ୟ ମାଧ୍ୟମରେ ଗ୍ରାମୀଣ ଏବଂ ଶହରୀ ଶ୍ରମିକ ଓ କୃଷକ ମଧ୍ୟରେ ସଚେତନତା ବଢାଇବା, ସମାଜରେ ସମାନତା, ଶିକ୍ଷା ଓ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସୁବିଧା ପ୍ରଦାନରେ ସହଯୋଗ କରିବା। ଦଳ ଏକାଧିକ ସମୟ ଦେଶର ରାଜନୈତିକ ପରିପ୍ରେକ୍ଷ୍ୟରେ ନୂତନ ଧାରା ଓ ପ୍ରବଳ ସମର୍ଥନ ତିଆରି କରିଥିଲା।

## ଐତିହାସିକ ଭୂମିକା
ଏହି ପାର୍ଟିର ଐତିହାସିକ ଭୂମିକା ଭାରତୀୟ ସୋସିଆଲିଷ୍ଟ ଆନ୍ଦୋଳନରେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। RSP ନିଜ ସମୟରେ କୌଣସି ବଡ଼ ସମାଜିକ ଓ ରାଜନୈତିକ ଘଟଣାରେ ନେତୃତ୍ୱ ଓ ପ୍ରଭାବ ପ୍ରଦାନ କରିଛି, ଯାହା ଭାରତର ଡାହାଣ ପକ୍ଷର ରାଜନୈତିକ ଦୃଶ୍ୟକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିଛି।

## ଆଧାର
ଶ୍ରେଣୀ:ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ
ଆଶା ଦେବୀ ଆର୍ଯ୍ୟନାୟକମ

**ଆଶା ଦେବୀ ଆର୍ଯ୍ୟନାୟକମ** (୧୯୦୧–୧୯୭୨) ଜଣେ ଭାରତୀୟ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀ, ଶିକ୍ଷାବିତା ଓ ଗାନ୍ଧୀବାଦୀ ଥିଲେ । ସେ ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ସେବାଗ୍ରାମ ଏବଂ ବିନୋବା ଭାବେଙ୍କ ଭୂଦାନ ଆନ୍ଦୋଳନ ସହିତ ଘନିଷ୍ଠ ଭାବରେ ଜଡ଼ିତ ଥିଲେ

## ଜୀବନୀ
ସେ ୧୯୦୧ ମସିହାରେ, ବ୍ରିଟିଶ ଭାରତ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଲାହୋରଠାରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କ ବାପା ଫଣୀ ଭୂଷଣ ଅଧିକାରୀ ଜଣେ ପ୍ରାଧ୍ୟାପକ ଥିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ମାଆଙ୍କ ନାମ ସରଜୁବାଳା ଦେବୀ । ତାଙ୍କ ପିଲାଦିନ ଲୋହରରେ କଟିଥିଲା ଏବଂ ପରେ ସେ ବନାରସ ଆସିଯାଇଥିଲେ । ସେ ଘରେ ରହି ସ୍କୁଲ ଶିକ୍ଷା ଶେଷ କରିବା ପରେ କଲେଜରେ ପଢ଼ିଥିଲେ ଏବଂ କଳାରେ ସ୍ନାତକ କରିବା ପରେ, ବନାରସ ସ୍ଥିତ ଓମେନ୍ସ କଲେଜର ଜଣେ ଅଧ୍ୟାପିକା ଭାବରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ । ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ, ସେ ଶାନ୍ତିନିକେତନରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ ଏବଂ ସେଠାରେ ସେ ରବୀନ୍ଦ୍ରନାଥ ଠାକୁରଙ୍କ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସଚିବ ଇ. ଆର୍. ଡବ୍ଲ୍ୟୁ. ଆର୍ଯ୍ୟନାୟକମଙ୍କୁ ଭେଟିଥିଲେ ଏବଂ ଉଭୟ ବିବାହ କରିଥିଲେ ।

ସେ ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ସମ୍ପର୍କିତ ଦୁଇଖଣ୍ଡ ପୁସ୍ତକ *ଦି ଟିଚର୍: ଗାନ୍ଧୀ* ଏବଂ *ଶାନ୍ତି-ସେନା: ଡାଏ ଇଣ୍ଡିସ୍କେ ଫ୍ରିଏଡେନଶ୍ୱେର* ରଚନା କରିଥିଲେ । ୧୯୭୨ ମସିହାରେ, ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଥିଲା ।

## ଆଧାର 
## ଅଧିକ ପଠନ 
* 
* 

ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୦୧ ଜନ୍ମ
ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୭୨ ମୃତ୍ୟୁ
ଶ୍ରେଣୀ:ପଦ୍ମଶ୍ରୀ ସମ୍ମାନିତ
ଶ୍ରେଣୀ:ଭାରତୀୟ ସମାଜସେବୀ
ଶ୍ରେଣୀ:ଭାରତର ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀ
ଶ୍ରେଣୀ:ଲାହୋରର ଲୋକ
ଶ୍ରେଣୀ:ଭାରତୀୟ ଶିକ୍ଷାବିତ
ଶ୍ରେଣୀ:ଭାରତୀୟ ଲେଖିକା
ଶ୍ରେଣୀ:ଗାନ୍ଧୀବାଦୀ
ଭାରତୀୟ ବିପ୍ଳବୀ କମ୍ୟୁନିଷ୍ଟ ପାର୍ଟି

ଭାରତୀୟ ବିପ୍ଳବୀ କମ୍ୟୁନିଷ୍ଟ ପାର୍ଟି (RCPI) ଭାରତର ଏକ ରାଜନୈତିକ ପାର୍ଟି ଯାହା କମ୍ୟୁନିଷ୍ଟ ଓ ବିପ୍ଳବୀ ଚିନ୍ତାଧାରାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ। ଏହା ୧୯୪୦ ଦଶକରେ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଥିଲା ଓ ମୂଳତଃ ଭାରତର କମ୍ୟୁନିଷ୍ଟ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ଓ ସାମାଜିକ ଅସମତା ବିରୋଧରେ ଏକ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଦଳ ଭାବରେ ଜଣା ପଡିଛି। RCPI ଦେଶର ଅନେକ ରାଜ୍ୟରେ ସାମାଜିକ ଏବଂ ଆର୍ଥିକ ସମସ୍ୟାରେ ଲୋକଙ୍କ ଅଧିକାର ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛି।

## ଲକ୍ଷ୍ୟ ଓ ମୂଳ ଧାରା
RCPI ସରକାରୀ ନୀତିରେ ଶ୍ରମିକ ଏବଂ କୃଷକ ମାନଙ୍କ ଅଧିକାର ସୁରକ୍ଷାରେ ବ୍ୟସ୍ତ ରହିଛି ଓ ଏହାର ଲକ୍ଷ୍ୟ ସମାଜରେ ନ୍ୟାୟ ଓ କ୍ଷମତା ସ୍ଥାପନ କରିବା। ଏହା ଅନେକ ସାମାଜିକ ଆନ୍ଦୋଳନରେ ଅଂଶ ନେଇଛି, ଯାହାର ମୁଖ୍ୟ ହେଉଛି କୃଷକ ଓ କମ୍ୟୁନିଷ୍ଟ ସଂରକ୍ଷଣ।

## ନେତୃତ୍ୱ ଓ ସଦସ୍ୟ
ପାର୍ଟିର ନେତୃତ୍ୱ ଏବଂ ସଦସ୍ୟମାନେ ସମାଜିକ ଅନ୍ୟାୟ, ଅର୍ଥନୈତିକ ଅସମତା ଓ ସରକାରୀ ନୀତିର ଅସମ୍ମତି ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଦେଇଥାନ୍ତି। RCPI ସରକାରୀ ଚୁନାଵ ଏବଂ ସାଧାରଣ ରାଜନୈତିକ ପ୍ରତିଷ୍ଠାରେ ସକ୍ରିୟ ଭାଗ ନିଏ ଓ ଏହାର ଧାରା କମ୍ୟୁନିଷ୍ଟ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ସାମାଜିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆଣିବାରେ ନିଷ୍ଠାବାନ ହୋଇ ରହିଛି ।

## ଇତିହାସ ଓ ପ୍ରଭାବ
ପାର୍ଟିର ଇତିହାସରେ ଅନେକ ସଂଘର୍ଷ ଓ ବିଭାଜନ ଦେଖାଯାଇଛି, କିନ୍ତୁ ଏହାର ମୂଳ ଲକ୍ଷ୍ୟ ସମାଜରେ ନ୍ୟାୟ, କ୍ଷମତା, କର୍ମଚାରୀ ଓ କୃଷକ ମାନଙ୍କ ଅଧିକାର ସୁରକ୍ଷା କରିବାରେ ଅଟଳ ରହିଛି। RCPI ଏକ ଏହି ପ୍ରକାରର ଦଳ ଯାହା ଭାରତର କମ୍ୟୁନିଷ୍ଟ ଦଳମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ସ୍ଥାୟୀ ସ୍ଥାନ ରଖିଛି।

## ଆଧାର
ଶ୍ରେଣୀ:ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ
କ୍ରାଫୋର୍ଡ ମାର୍କେଟ୍

କ୍ରାଫୋର୍ଡ ମାର୍କେଟ୍ ମୁମ୍ବାଇ, ଭାରତରେ ଅବସ୍ଥିତ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପ୍ରାଚୀନ ବଜାର ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ। ଏହାକୁ ୧୯୨୦ ମସିହାରେ ଉଦ୍‌ଘାଟନ କରାଯାଇଥିଲା ଏବଂ ଏହା ପ୍ରଥମେ ଫଳ, ସବୁଜି ପ୍ରସ୍ତୁତି, ମାଛ ଓ ମାଂସ ବିକ୍ରୟ ପାଇଁ ପରିଚିତ ଥିଲା। କ୍ରାଫୋର୍ଡ ମାର୍କେଟ୍ ଆଧୁନିକ ରକ୍ଷା ଓ ଗୁଣବତ୍ତା ମାନକୁ ଧ୍ୟାନ ରଖି ବିକ୍ରୟକାରୀଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ନିର୍ଭରଶୀଳ ମଞ୍ଚ ପ୍ରଦାନ କରେ। ଏହି ବଜାରର ଭୌତିକ ଗଠନ ବ୍ରିଟିଶ୍ ଆଧିନକାଳୀନ ଶୈଳୀରେ ନିର୍ମିତ, ଯାହାର ବଡ଼ ଗେଟ, ଅଳଙ୍କୃତ ଛତ୍ର ଓ ମଜବୁତ କାନ୍ଥରେ ତିଆରି ହୋଇଥିଲା। 

## ପର୍ଯ୍ୟଟନ ଆକର୍ଷଣ
କ୍ରାଫୋର୍ଡ ମାର୍କେଟ୍ କେବଳ ବଜାର ନୁହେଁ, ଏହା ଏକ ପର୍ଯ୍ୟଟନ ସ୍ଥଳ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ପର୍ଯ୍ୟଟକମାନେ ଏଠାରେ ଆସି ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଫଳ, ମସଲା, ହାତ କାରିଗରୀ ସାମଗ୍ରୀ ଓ ପ୍ରାଚୀନ ଶିଳ୍ପ ସାମଗ୍ରୀ କ୍ରୟ କରନ୍ତି। ଏହାର ଅନନ୍ୟ ଆକର୍ଷଣ ହେଉଛି ଏହି ମାର୍କେଟ୍ ର ଇଣ୍ଡୋର୍ ଲେଆଉଟ୍, ଯାହା ଗରମରେ ମଧ୍ୟ ସୁବିଧାଜନକ ହୋଇଥାଏ। କ୍ରାଫୋର୍ଡ ମାର୍କେଟ୍ ର ଏହି ସଂରଚନା ଏବଂ ଏହାର ଐତିହ୍ୟ ଭାରତୀୟ ଓ ବିଦେଶୀ ପର୍ଯ୍ୟଟକଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କରେ।

## ବିକ୍ରୟ ଓ ସୁବିଧା
କ୍ରାଫୋର୍ଡ ମାର୍କେଟ୍ ର ସ୍ଥାନୀୟ ଓ ବିଦେଶୀ ସାମଗ୍ରୀ ବିକ୍ରୟ ପାଇଁ ଏକ ମୁଖ୍ୟ କେନ୍ଦ୍ର। ସେହିଠାରେ ଥିବା ଫଳ ଓ ସବୁଜି ପ୍ରସ୍ତୁତି ଏକ ନିର୍ମଳ ଓ ସତେଜ ଗୁଣବତ୍ତା ରଖିବାକୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏହି ବଜାରର ଅତିଥି ସୁବିଧା, ସଫେଇ ଓ ସୁରକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା ପ୍ରଶଂସନୀୟ ଭାବେ ପରିଚିତ। ଏହି ସ୍ଥଳୀୟ ଏବଂ ବିଦେଶୀ କ୍ରୟକାରୀଙ୍କ ପାଇଁ ସହଜ ଉପଲବ୍ଧତା ଏବଂ ସଂସ୍କୃତିକ ଅନୁଭବ ପ୍ରଦାନ କରେ।

## ସ୍ୱାଧୀନତା ଆନ୍ଦୋଳନ ସମୟରେ କ୍ରାଫୋର୍ଡ ମାର୍କେଟ୍
ସ୍ୱାଧୀନତା ଆନ୍ଦୋଳନ ଓ ଭାରତୀୟ ଇତିହାସରେ କ୍ରାଫୋର୍ଡ ମାର୍କେଟ୍ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ଥାନ ରଖିଥିଲା। ବ୍ରିଟିଶ୍ ଶାସନ ଅଧୀନରେ ଏହି ବଜାର ଏକ ଆର୍ଥିକ କେନ୍ଦ୍ର ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲା, ଯାହା ଗ୍ରାମୀଣ ଓ ସହରୀ ଲୋକଙ୍କୁ ସଂଯୋଜିତ କରୁଥିଲା। ସ୍ୱାଧୀନତା ପୂର୍ବରୁ ଏଠାରେ ନାଗରିକ ଆନ୍ଦୋଳନ, ବିକ୍ରୟ ଓ ଧନ ସଂଗ୍ରହ ଜନିତ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ଘଟୁଥିଲା, ଯାହା ପରେ ସ୍ୱାଧୀନ ଭାରତରେ ଏହି ବଜାର ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ସଂସ୍କୃତିକ ଓ ବାଣିଜ୍ୟିକ ସ୍ଥଳ ଭାବେ ଚିହ୍ନିତ ହେଲା।

## ଆଧାର
ଶ୍ରେଣୀ:ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ
ଭାରତ ବିଭାଜନ

ଭାରତ ବିଭାଜନ (Partition of India) ୧୯୪୭ ମସିହାରେ ଘଟିଥିବା ଏକ ଐତିହାସିକ ଘଟଣା। ଏହାର ପରିଣାମରେ ଭାରତୀୟ ଉପମହାଦେଶ ଦୁଇଟି ସ୍ୱାଧୀନ ରାଜ୍ୟ — ଭାରତ ଓ ପାକିସ୍ତାନରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇଥିଲା।  ଏହି ବିଭାଜନ କେବଳ ରାଜନୈତିକ ଘଟଣା ନୁହେଁ, ବରଂ ସାମାଜିକ, ଧାର୍ମିକ ଓ ମାନବୀୟ ଇତିହାସରେ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖଦ ଅଧ୍ୟାୟ ରୂପେ ଗଣ୍ୟ।

## ପୃଷ୍ଠଭୂମି
ଭାରତରେ ବ୍ରିଟିଶ ଶାସନକାଳୀନ ସମୟରୁ ହିନ୍ଦୁ ଓ ମୁସଲିମ୍ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ମଧ୍ୟରେ କେତେକ ସମୟରେ ଧାର୍ମିକ ଭିନ୍ନତା ଓ ଅଘଟଣ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ୧୯୦୬ ମସିହାରେ ମୁସଲିମ୍ ଲିଗର ସ୍ଥାପନା ଓ ୧୯୪୦ରେ ଲାହୋର ପ୍ରସ୍ତାବ ପାକିସ୍ତାନ ଗଠନର ପାଇଁ ଭିତିସ୍ଥମ୍ଭ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲା।

## ବିଭାଜନର ପ୍ରକ୍ରିୟା
୧୯୪୭ ଅଗଷ୍ଟ ୧୫ରେ ବ୍ରିଟିଶମାନେ ଭାରତକୁ ସ୍ୱାଧୀନ କରିଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ସେହି ସ୍ୱାଧୀନତା ସହିତ ଦେଶକୁ ଦୁଇଟି ଭାଗରେ ବାଣ୍ଟାଗଲା। ପାକିସ୍ତାନରେ ପ୍ରଧାନତଃ ମୁସଲିମ୍ ସଂଖ୍ୟାଧିକ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳଗୁଡ଼ିକ— ପଶ୍ଚିମ ପାକିସ୍ତାନ (ବର୍ତ୍ତମାନର ପାକିସ୍ତାନ) ଓ ପୂର୍ବ ପାକିସ୍ତାନ (ବର୍ତ୍ତମାନର ବଙ୍ଗଳାଦେଶ)— ସମ୍ମିଳିତ ହେଲା। ଅନ୍ୟପଟେ, ଭାରତରେ ବାକି ସମସ୍ତ ଅଞ୍ଚଳରୁପେ ସ୍ଥାପିତ ହେଲା।

## ପରିଣାମ
ବିଭାଜନର ପରିଣାମରେ ଲକ୍ଷ-ଲକ୍ଷ ଲୋକ ନିଜ ଘର ଛାଡ଼ି ହିନ୍ଦୁସ୍ଥାନ ଓ ପାକିସ୍ତାନ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବାସ କରିଥିଲେ। ଏହା ସହିତ ବିପୁଳ ହିଂସା, ଦଙ୍ଗା-ଫସାଦ, ହତ୍ୟା, ଚୋରି, ଓ ମହିଳାଙ୍କୁ ନିର୍ଯାତନା ଦେବା ଘଟଣା ଘଟିଥିଲା। ଅନୁମାନ କରାଯାଏ ଯେ, ପ୍ରାୟ ୧୫ ଲକ୍ଷରୁ ଅଧିକ ଲୋକ ପ୍ରବାସୀ ହୋଇଥିଲେ ଓ ପ୍ରାୟ ୧୦ ଲକ୍ଷ ଲୋକ ଜୀବନ ହାରାଇଥିଲେ।

## ସାମାଜିକ ଓ ରାଜନୈତିକ ପ୍ରଭାବ
ଭାରତ ବିଭାଜନ କେବଳ ଦୁଇଟି ଦେଶର ସୃଷ୍ଟି ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ବହୁ ବର୍ଷରୁ ସହବାସ କରୁଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଭାଗ କରିଦେଇଥିଲା। ପରେ ଏହା ପରିବାର, ସମ୍ପ୍ରଦାୟ, ଓ ଗ୍ରାମଗୁଡ଼ିକୁ ବାଣ୍ଟି ଦେଇଥିଲା । ଏହାର ପ୍ରଭାବ ଆଜିପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭାରତ-ପାକିସ୍ତାନ ସମ୍ପର୍କରେ ଦେଖାଯାଏ।

ଭାରତ ବିଭାଜନ ଏକ ଐତିହାସିକ ଘଟଣା, ଯାହା ସ୍ୱାଧୀନତାର ସୁଖ ସହିତ ଦୁଃଖର ସ୍ମୃତିକୁ ମଧ୍ୟ ଆଣିଦେଇଥିଲା। ଏହା ଭାରତୀୟ ଉପମହାଦେଶର ଇତିହାସରେ ଅବିସ୍ମରଣୀୟ ଅଧ୍ୟାୟ ରୂପେ ଲେଖାଯାଇଛି।

## ଆଧାର
ଶ୍ରେଣୀ:ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ
ଶ୍ରେଣୀ:ଭାରତ
ଜ୍ଞାନ-ବିଜ୍ଞାନ ଯୋଗ (ଶ୍ରୀମଦ୍ଭଗବତ୍ଗୀତା)

thumb|alt=An 1830 CE painting depicting Arjuna, on the chariot, paying obeisance to Krisha, the charioteer.|କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରରେ କୃଷ୍ଣ ଓ ଅର୍ଜୁନ
**ଜ୍ଞାନ-ବିଜ୍ଞାନ ଯୋଗ** (ସଂସ୍କୃତ: ज्ञानविज्ञानयोग, ରୋମାନ ରୂପାନ୍ତର: Jñānavijñānayōga) ହେଉଛି ଶ୍ରୀମଦ ଭଗବତ ଗୀତାର ଅଠରଟି ଅଧ୍ୟାୟର ମଧ୍ୟରୁ ସପ୍ତମ ଅଧ୍ୟାୟ । ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ମୋଟ ତିରିଶି (୩୦)ଟି ଶ୍ଲୋକ ରହିଛି । ଏହା ମହାଭାରତର ଷଷ୍ଠ ପର୍ବ “ଭୀଷ୍ମ ପର୍ବ” ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଏକତ୍ରିଶମତମ (୩୧ତମ) ଅଧ୍ୟାୟ ଅଟେ ।

ଗୀତାର ୧୮ଟି ଅଧ୍ୟାୟ ହେଉଛି ୧୮ଟି ଯୋଗ। ପ୍ରଥମ ୬ଅଧ୍ୟାୟରେ ନିଷ୍କାମ କର୍ମଯୋଗ, ଦ୍ୱିତୀୟ ୬ଅଧ୍ୟାୟରେ ଭକ୍ତିଯୋଗ ଏବଂ ଶେଷ ୬ଅଧ୍ୟାୟରେ ଜ୍ଞାନଯୋଗ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି ।

ମୂଳ *ଭଗବଦ୍‌ ଗୀତା*ରେ କୌଣସି ଅଧ୍ୟାୟ ଶିରୋନାମ (chapter title**)** ନ ଥିଲା ।  କିନ୍ତୁ ପରେ କିଛି ସଂସ୍କୃତ ସଂସ୍କରଣରେ ଯେଉଁଠି ଗୀତାକୁ ମହାଭାରତରୁ ଅଲଗା କରି ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଗ୍ରନ୍ଥ ଭାବେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଗଲା, ସେଠାରେ ଏହି ଅଧ୍ୟାୟଗୁଡିକୁ ଶିରୋନାମ ଦିଆଯାଇଛି । ଉଦାହରଣସ୍ୱରୂପ, ସ୍ୱାମୀ ଚିଦ୍‌ଭବାନନ୍ଦ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଧ୍ୟାୟକୁ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର *ଯୋଗ* ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି, କାରଣ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଧ୍ୟାୟ ଯୋଗର ଭଳି ମନ ଓ ଶରୀରକୁ ଶିକ୍ଷିତ କରେ ।  ସେ ସପ୍ତମ ଅଧ୍ୟାୟକୁ **“***ଜ୍ଞାନ ବିଜ୍ଞାନ ଯୋଗ***”** ବୋଲି ନାମ ଦେଇଛନ୍ତି ।

## ବିଷୟ 
ଜ୍ଞାନ ବିଜ୍ଞାନ ଯୋଗରେ ଥିବା ମୋଟ ୩୦ଟି ଶ୍ଲୋକ ରହିଛି, ଯେଉଁଥିରେ କୃଷ୍ଣ ଓ ଅର୍ଜୁନ, କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରୁଥିବା ଦୁଇଜଣ ବୀରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସଂଭାଷଣ ହୋଇଛି । ଏହି ଅଧ୍ୟାୟର ଶିକ୍ଷାରେ ଭଗବାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ଓ ସମର୍ପଣର ମହତ୍ତ୍ୱକୁ ଜୋର ଦିଆଯାଇଛି ।

ଏହି ସପ୍ତମ ଅଧ୍ୟାୟରେ କୃଷ୍ଣ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ବୁଝାଇଛନ୍ତି କିପରି ମନକୁ ଭଗବାନଙ୍କ ନିକଟରେ କେନ୍ଦ୍ରିତ କରିହେବ  । ସେ ଏହା ମଧ୍ୟ କହିଛନ୍ତି ଯେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କମ୍‌ ଲୋକେ ଏହି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣତା ଓ ମୋକ୍ଷର ପଥକୁ ସଫଳତାର ସହିତ ଅନୁସରଣ କରିପାରନ୍ତି । କୃଷ୍ଣ କହିଛନ୍ତି ଯେ ମାନବମାନେ ଚାରି ପ୍ରକାର ଭାବରେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ନିକଟରେ ଆସନ୍ତି (୧) ଯେମାନେ କଷ୍ଟରେ ଅଛନ୍ତି,(୨) ଯେମାନେ ଜ୍ଞାନ ଖୋଜୁଛନ୍ତି,(୩) ଯେଉଁମାନେ ଧନ–ସମୃଦ୍ଧି ଚାହୁଁଛନ୍ତି, ଏବଂ(୪) ଯେମାନେ ସତ୍‌ଗୁଣୀ ଓ ଉଦାତ୍ତ ହୃଦୟର ଅଟନ୍ତି ।ଏହି ଚାରିଜଣ ମଧ୍ୟରୁ ସତ୍‌ଗୁଣୀ ଓ ଉଚ୍ଚ ଚିତ୍ତ ଧାରଣ କରିଥିବାଙ୍କୁ ବ୍ୟକ୍ତି ସର୍ବାଧିକ ମହାନ ମନେ କରାଯାଏ, କାରଣ ସେମାନେ ଫଳାଶା ରହିତ ଭାବରେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଭକ୍ତିଭାବେ ସମର୍ପିତ ହୋଇଥାନ୍ତି; ଯେଉଁଠାରେ ଅନ୍ୟମାନେ ତଥାପି ଫଳ ଓ ଦୟାର ଆଶା କରିଥାନ୍ତି ।

ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ କୃଷ୍ଣ ଏହା ମଧ୍ୟ କହିଛନ୍ତି ଯେ ଅଳ୍ପ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକମାନେ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି ଓ ଭାବନ୍ତି ଯେ ତାଙ୍କ ଫଳ ସେହି ଦେବତା ଦେଇଛନ୍ତି । କିନ୍ତୁ ବାସ୍ତବରେ ଦେବତାମାନେ ମାତ୍ର ମାଧ୍ୟମ; ସେମାନେ ସର୍ବଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ବିନା କୌଣସି ଦିବ୍ୟ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇପାରନ୍ତି ନାହିଁ ।

ତଥାପି, ଦେବତାପୂଜା ନିଷିଦ୍ଧ ନୁହେଁ; ଭକ୍ତି ଓ ସମର୍ପଣର ମାପକୁ ଅନୁସରି ଭକ୍ତମାନେ ତାହାର ଉଚିତ ଫଳ ପାଆନ୍ତି । ଭଗବଦ୍ ଗୀତା ଏଥିରେ କହିଛି ଯେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ଅନୁଗ୍ରହ ସାଧାରଣତଃ ଅସ୍ଥାୟୀ କିମ୍ବା ପାର୍ଥିବ (ଭୌତିକ) ହୋଇଥାଏ । ସେହିପରି, ମାନବଜୀବନର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଲକ୍ଷ୍ୟ ହେଉଛି ଭଗବାନଙ୍କ ସହିତ ଏକ ହୋଇଯିବା; ଯାହା ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମର ପରମ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଓ ମୋକ୍ଷର ପଥ ।

## ଆଧାର 
ଶ୍ରେଣୀ:ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମ
ଶ୍ରେଣୀ:ଶ୍ରୀମଦ୍ଭଗବତ୍ଗୀତା
ଶ୍ରେଣୀ:ମହାଭାରତ
ଲାଲ ନିଶାନ ପାର୍ଟି

ଲାଲ ନିଶାନ ପାର୍ଟି (LNP) ଏକ କମ୍ୟୁନିଷ୍ଟ ରାଜନୈତିକ ପାର୍ଟି ଥିଲା, ଯାହା ୧୯୬୫ ମସିହାରେ ଭାରତର ମହାରାଷ୍ଟ୍ର ରାଜ୍ୟରେ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଥିଲା। ଏହି ପାର୍ଟିର ମୁଖ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଥିଲା ଶ୍ରମିକ ସଂଗଠନ ଓ ସାମାଜିକ ନ୍ୟାୟ ପାଇଁ ଆନ୍ଦୋଳନ। ଏହାର ଶ୍ରମିକ ସଂଗଠନକୁ "ସର୍ବ ଶ୍ରମିକ ସଂଘ" (SSS) ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ପାର୍ଟିର ପ୍ରକାଶନ ଥିଲା "ନବ ପର୍ବ" ଓ ପୂର୍ବରୁ ପୁଣେରୁ ଏହାର ଦୈନିକ ସମ୍ପାଦନା ଥିଲା "ଶ୍ରମିକ ଭିଚାର" ।

## ଇତିହାସ
ଲାଲ ନିଶାନ ପାର୍ଟି ୧୯୮୦ ଦଶକରେ କମ୍ୟୁନିଷ୍ଟ ଆନ୍ଦୋଳନରେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ନେଇଥିଲା। ଏହି ସମୟରେ କମ୍ଗର ଆଘାଡ଼ି ସହିତ ଏହାର ସହଯୋଗ ଥିଲା। ୧୯୮୮ ମସିହାରେ ପେରେସ୍ତ୍ରୋଇକା ପ୍ରତି ଆକ୍ରୋଶ ଜନିତ ହୋଇ ଏକ ହାର୍ଡଲାଇନ୍ ଧାରା ଲାଲ ନିଶାନ ପାର୍ଟି (ଲେନିନବାଦୀ) ଗଠନ କରିଥିଲା। ଏହି ନୂତନ ପାର୍ଟି ସମାଜିକ ନ୍ୟାୟ ଓ ଶ୍ରମିକ ଅଧିକାର ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲା ।

## ମିଳନ ଓ ଦରବାର
୨୦୧୭ ମସିହାରେ ଲାଲ ନିଶାନ ପାର୍ଟି କମ୍ୟୁନିଷ୍ଟ ପାର୍ଟି ଅଫ୍ ଇଣ୍ଡିଆ (CPI) ସହିତ ମିଳିଗଲା। ପରେ, ୨୦୨୫ ମସିହାରେ ଏହା ଲାଲ ନିଶାନ ପାର୍ଟି (ଲେନିନବାଦୀ) ସହିତ ମିଳି ଏକ ଏକତା ସମ୍ମିଳନୀରେ ଅଂଶ ନେଇଥିଲା, ଯାହା ଶ୍ରୀରାମପୁର, ଅହିଲ୍ୟାନଗରରେ ଆୟୋଜିତ ହୋଇଥିଲା ।

## ଆଧାର
ପଣ୍ଡିତ କିଶୋରୀଲାଲ

**ପଣ୍ଡିତ କିଶୋରୀଲାଲ** (୧୯୧୨– ୧୧ ଜୁଲାଇ ୧୯୯୦) ପଞ୍ଜାବର ଜଣେ କମ୍ୟୁନିଷ୍ଟ ବିପ୍ଲବୀ ଥିଲେ । ସେ ସୁଖଦେବ ଥାପର ଓ *ହିନ୍ଦୁସ୍ତାନ ସୋଶାଲିଷ୍ଟ ରିପବ୍ଲିକାନ୍ ଆସୋସିଏସନ୍ (HSRA)* ସହ କାମ କରିଥିଲେ ।

## ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନ 
କିଶୋରୀଲାଲଙ୍କ ଜନ୍ମ ପଞ୍ଜାବର ହୋଶିଆରପୁର ଜିଲ୍ଲାର ଧରମପୁର ଗ୍ରାମରେ ହୋଇଥିଲା । ସେ ପ୍ରଥମେ ଗାଁରେ ପଢିଥିଲେ, ପରେ କ୍ୱେଟାକୁ (ବର୍ତ୍ତମାନ ପାକିସ୍ତାନ) ଯାଇଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କ ପିତା ସଂସ୍କୃତ ଶିକ୍ଷକ ଥିଲେ । କ୍ୱେଟାରେ ମାଟ୍ରିକ୍ ପାସ୍ କରି ଉଚ୍ଚତର ଶିକ୍ଷା ନିମନ୍ତେ ସେ DAV କଲେଜ୍ ଲାହୋରରେ ଭର୍ତ୍ତି ହୋଇଥିଲେ ।

## ରାଜନୈତିକ ଜୀବନ 
ତାଙ୍କ ପିତା ଓ ବଡ଼ଭାଇମାନେ ଜାତୀୟତାବାଦୀ ଚେତନାରେ ପ୍ରଭାବିତ ଥିଲେ । ୧୯୨୮ରେ ସେ *ନୌଜୱାନ ଭାରତ ସଭା*ରେ ଯୋଗଦେଇ ଭଗତ ସିଂହଙ୍କ ସହ ସମ୍ପର୍କ ସ୍ଥାପନ କଲେ । ଏହି ସଭା ଯୁବମାନଙ୍କୁ ବିପ୍ଲବୀ ମନୋଭାବରେ ପ୍ରେରିତ କରୁଥିଲା । ସେ *ହିନ୍ଦୁସ୍ତାନ ସୋଶାଲିଷ୍ଟ ରିପବ୍ଲିକାନ୍ ଆସୋସିଏସନ୍* *(*HSRA) ର ବୋମା ତିଆରି ୟୁନିଟରେ କାମ କରୁଥିଲେ । ୧୫ ଏପ୍ରିଲ୍ ୧୯୨୯ରେ ସେ ସୁଖଦେବ ଥାପର ଓ ଜୟଗୋପାଳ ସହିତ ଗିରଫ ହୋଇଥିଲେ । ଲାହୋର ଷଡ଼ଯନ୍ତ୍ର ମାମଲାରେ ଭଗତ ସିଂହ, ସୁଖଦେବ ଓ ରାଜଗୁରୁଙ୍କୁ ଫାଶି ଦଣ୍ଡ ମିଳିଲା, କିନ୍ତୁ କିଶୋରୀଲାଲଙ୍କୁ ଆଜୀବନ କାରାଦଣ୍ଡ ଦିଆଗଲା । ସେ ଲାହୋର, ମୁଲତାନ ଓ ମଣ୍ଟଗୋମେରୀ ଜେଲରେ ୧୮ ବର୍ଷ ରହିଥିଲେ ।

ସେ ୧୯୫୨ରେ ଗୋଆ ମୁକ୍ତି ଆନ୍ଦୋଳନରେ ମଧ୍ୟ ଅଂଶ ଗ୍ରହଣ କଲେ । ପରେ CPI (M) ପଞ୍ଜାବ ସମିତିର ସଦସ୍ୟ ହେଲେ ଓ ଜଲନ୍ଧରର *ପଞ୍ଜାବ ବୁକ୍ ସେଣ୍ଟର* ଓ *ଦେଶଭକ୍ତ ସ୍ମୃତି କମିଟି*ରେ କାମ କରିଥିଲେ ।

## ମୃତ୍ୟୁ 
୧୧ ଜୁଲାଇ ୧୯୯୦ରେ ଜଲନ୍ଧରରେ ଏକ ଗାଡ଼ି ଦୁର୍ଘଟନାରେ ସେ ୭୮ ବର୍ଷ ବୟସରେ ପରଲୋକ ଗମନ କଲେ ।

## ଆଧାର 
ଶ୍ରେଣୀ:ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ
କୋହିମା ଯୁଦ୍ଧ

କୋହିମା ଯୁଦ୍ଧ ଦ୍ୱିତୀୟ ବିଶ୍ୱୟୁଦ୍ଧରେ ଏକ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଯୁଦ୍ଧ ଥିଲା, ଯାହା ୪ ଏପ୍ରିଲ ୧୯୪୪ରୁ ୨୨ ଜୁନ ୧୯୪୪ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନାଗାଲ୍ୟାଣ୍ଡର କୋହିମା ଶହରରେ ଘଟିଥିଲା। ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ଜାପାନର Operation U-Go ଅଫେନସିଭ୍ ଅଂଶ ଥିଲା, ଯାହାର ଲକ୍ଷ୍ୟ ଇମଫାଲ ଓ କୋହିମାକୁ ଆକ୍ରମଣ କରି ଭାରତରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା।

## ପ୍ରସ୍ତୁତି
୧୯୪୩ରେ, ଜାପାନୀ ସେନା ବର୍ମା ମାଧ୍ୟମରେ ଭାରତକୁ ଆକ୍ରମଣ ପାଇଁ ଯୋଜନା କରିଥିଲେ। ଅପରେସନ U-Go ଅନ୍ତର୍ଗତ, ସେମାନେ କୋହିମା ଓ ଇମଫାଲକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ, ଯାହା ମୁଖ୍ୟ ଭାରତୀୟ ଏବଂ ବ୍ରିଟିଶ୍ ସେନାଙ୍କ ସ୍ଥିତିକୁ ଅସ୍ଥିର କରିବାର ଲକ୍ଷ୍ୟରେ ଥିଲା ।

## ଯୁଦ୍ଧର ଘଟଣାବଳୀ
୪ ଏପ୍ରିଲ ୧୯୪୪ରେ, ଜାପାନୀ ସେନା କୋହିମା ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ। ବ୍ରିଟିଶ୍ ଓ ଭାରତୀୟ ସେନା, ଯାହା ସଂଖ୍ୟାରେ କମ୍ ଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରତିରୋଧରେ ସଫଳ ହୋଇଥିଲେ।  ଜାପାନୀ ସେନା ଶୀଘ୍ର କୋହିମା ଗାରିସନ୍ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରିଥିଲେ, ଯେଉଁଥିରେ କୌଶଳ ଓ ସ୍ଥାନୀୟ ପରିସ୍ଥିତିରେ ବିରୋଧ ହେଲା। ୧୮ ଏପ୍ରିଲରେ, ବ୍ରିଟିଶ୍ ସେନା ଏକ counter-offensive ଆରମ୍ଭ କଲେ ଯାହାଦ୍ୱାରା ଜାପାନୀ ସେନା ମାନଙ୍କୁ ପଛକୁ ଧକ୍କା ଦିଆଯାଇଥିଲା। ୨୨ ଜୁନ ୧୯୪୪ରେ, ବ୍ରିଟିଶ୍-ଭାରତୀୟ ସେନା ଏବଂ ସହଯୋଗୀ ଶକ୍ତି ଜାପାନୀ ସେନାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପଛକୁ ପଛାଇ ଯୁଦ୍ଧ ସମାପ୍ତ କଲେ ।

## ଯୁଦ୍ଧର ପରିଣାମ
କୋହିମା ଯୁଦ୍ଧରେ, ବ୍ରିଟିଶ୍ ଓ ଭାରତୀୟ ସେନା ଜାପାନୀ ସେନାକୁ ପଛକୁ ପଛାଇବାରେ ସଫଳ ହୋଇଥିଲେ। ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ଅପରେସନ U-Go ବିଫଳ କରିଦେଲା, ଏବଂ ଜାପାନୀ ସେନା ଭାରତରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିପାରିଲେ ନାହିଁ ।

## ସ୍ମୃତି ଏବଂ ପରମ୍ପରା
କୋହିମା ଯୁଦ୍ଧ ଏକ ମୁଖ୍ୟ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଥିଲା, ଯାହା ଦ୍ୱିତୀୟ ବିଶ୍ୱୟୁଦ୍ଧରେ ଭାରତୀୟ ଏବଂ ବ୍ରିଟିଶ୍ ସେନାଙ୍କ ସାହସ ଓ ଦୃଢତାର ଉଦାହରଣ ହିସାବରେ ସ୍ମରଣୀୟ। ଆଜି କୋହିମାରେ ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ସ୍ମରଣ କରିବା ପାଇଁ ସ୍ଥାନୀୟ ସ୍ମାରକ ରହିଛି ।

## ଆଧାର
ଶ୍ରେଣୀ:ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ
ମୋତିଲାଲ ବର୍ମା

**ମୋତିଲାଲ ବର୍ମା** (୧୯୦୬–୧୯୯୩) ଜଣେ ଭାରତୀୟ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀ ଏବଂ ରାଜନୈତିକ କର୍ମକର୍ତ୍ତା ଥିଲେ । ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଜଙ୍ଗଲ ସତ୍ୟାଗ୍ରହ ସମୟରେ, ସେ ୧୯୩୦ ମସିହାରେ ବ୍ରିଟିଶ ସୈନ୍ୟମାନଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଆନ୍ଦୋଳନ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କୁ ୬ ମାସ କାରାଦଣ୍ଡରେ ଦଣ୍ଡିତ କରାଯିବା ସହିତ ତାଙ୍କ ପରିବାରର ସମସ୍ତ ସମ୍ପତ୍ତି ବାଜ୍ୟାପ୍ତି କରାଯାଇଥିଲା ।

୧୯୯୩ ମସିହାରେ, ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଥିଲା ।

## ଉତ୍ତରାଧିକାର 
ସେ ରାଜଗୁରୁ, ବତୁକେଶ୍ୱର ଦତ୍ତ ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର ଆଜାଦଙ୍କ ମାଆ ଜଗରାଣୀ ଦେବୀଙ୍କ ଭଳି ଭାରତୀୟ କ୍ରାନ୍ତିକାରୀଙ୍କ ଉପରେ ସେ ପୁସ୍ତକ ରଚନା କରିଥିଲେ ।

## ଆଧାର 
ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୦୬ ଜନ୍ମ
ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୯୩ ଜନ୍ମ
ଶ୍ରେଣୀ:ଗାନ୍ଧୀବାଦୀ
ଶ୍ରେଣୀ:ଭାରତର ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀ
ଅଲ୍ ଇଣ୍ଡିଆ ଯୁବ ଫେଡେରେସନ

ଅଲ୍ ଇଣ୍ଡିଆ ଯୁବ ଫେଡେରେସନ (AIYF) ଭାରତରେ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଯୁବ ସଂଗଠନ ଗଠନ କରିଛି ଯାହାର ଲକ୍ଷ୍ୟ ଯୁବ ଶକ୍ତିକୁ ସଂଗଠିତ କରି ସାମାଜିକ, ସାଂସ୍କୃତିକ ଓ ରାଜନୈତିକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସକ୍ରିୟ ଭାଗୀଦାର କରିବା। ଏହା 1946 ମସିହାରେ ଭାରତୀୟ କମ୍ୟୁନିଷ୍ଟ ପାର୍ଟି ସହ ଯୁଗ୍ମ ସଂସ୍ଥାପନାରେ ନିର୍ମିତ ହୋଇଥିଲା। AIYF ଯୁବକ ମାନଙ୍କର ଶିକ୍ଷା, ନେତୃତ୍ୱ ଦକ୍ଷତା, ସାମାଜିକ ସଚେତନତା ଓ ଅଧିକାର ସୁରକ୍ଷାରେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ନିଭାଏ।

## ଇତିହାସ
AIYF ର ଶୁଭାରମ୍ଭ 1946 ମସିହାରେ ହୋଇଥିଲା, ଯେଉଁଥିରେ ଯୁବକଙ୍କୁ ଏକତ୍ର କରି ସମାଜର ସେବା ଓ ନେତୃତ୍ୱ ଦକ୍ଷତା ଉନ୍ନତ କରିବାର ଦୃଢ଼ ଲକ୍ଷ୍ୟ ରହିଥିଲା। ବର୍ତ୍ତମାନ ଏହା ଦେଶବ୍ୟାପୀ ଭାବେ ଯୁବ ସଂଗଠନରେ ପରିଣତ ହୋଇଛି, ଯାହାର ଲକ୍ଷ୍ୟ ସମାଜିକ ନ୍ୟାୟ, ସମାନତା, ଓ ଯୁବକଙ୍କର ସକ୍ରିୟ ଭାଗୀଦାରିକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହନ କରିବା।

## ଲକ୍ଷ୍ୟ ଓ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ
AIYF ର ମୁଖ୍ୟ ଲକ୍ଷ୍ୟ ହେଉଛି ଯୁବ ଶକ୍ତିକୁ ସଂଗଠିତ କରି ସମାଜର ପ୍ରଗତିରେ ସକ୍ରିୟ ଭାଗ ନିବା। ସଂଗଠନ ଯୁବକଙ୍କୁ ସାମାଜିକ ସଚେତନତା, ଶିକ୍ଷା, ନେତୃତ୍ୱ ଦକ୍ଷତା, ଓ ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସ ବୃଦ୍ଧି କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।

## କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ
AIYF ଦେଶର ଅନେକ ଯୁବକଙ୍କୁ ମେଳା, କାର୍ଯ୍ୟଶାଳା, ସମ୍ମେଳନୀ ଓ ସାମାଜିକ ପ୍ରକଳ୍ପରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରାଏ। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ମାଧ୍ୟମରେ ଯୁବକଙ୍କର ନେତୃତ୍ୱ ଦକ୍ଷତା ବୃଦ୍ଧି, ସାମାଜିକ ଦାୟିତ୍ୱ ଓ ଦେଶବାସୀ ପ୍ରତି ସକ୍ରିୟ ଭାଗୀଦାରିକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରାଯାଏ।

## ସଂଗଠନର ପ୍ରଭାବ
AIYF ଦେଶର ଯୁବକଙ୍କୁ ସଚେତନ, ସକ୍ରିୟ ଓ ସମାଜପ୍ରତି ଦାୟିତ୍ୱଶୀଳ ନାଗରିକ ତିଆରି କରିବାରେ ସହାୟକ ହୋଇଛି। AIYF ସଦସ୍ୟମାନେ ନିଜ ଗ୍ରାମ, ସହର ଓ ରାଜ୍ୟ ମାପରେ ସମାଜ ପ୍ରତି ସକ୍ରିୟ ଭାଗ ନେଇଛନ୍ତି।

## ସମାଜ ଓ ଭାରତରେ ଭୂମିକା
AIYF ଭାରତରେ ଯୁବ ସଚେତନତା, ସମାଜିକ ନ୍ୟାୟ, ସମାନତା ଓ ଅଧିକାର ସୁରକ୍ଷାରେ ମୁଖ୍ୟ ଭୂମିକା ନିଭାଏ। ଏହା ଦେଶର ଯୁବକଙ୍କୁ ସେବା, ଶିକ୍ଷା, ସାମାଜିକ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଓ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ରରେ ନିଜର ସକ୍ରିୟତା ଦେଖାଇବାରେ ସହାୟକ ହୋଇଛି।

## ଆଧାର
ଶ୍ରେଣୀ:ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ
ଘନଶ୍ୟାମ ଦାସ ବିରଳା

ଘନଶ୍ୟାମ ଦାସ ବିରଳା (୧୮୯୪–୧୯୮୪) ଜଣେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଭାରତୀୟ ଉଦ୍ୟୋଗପତି, ସାମାଜିକ ସେବୀ ଓ ଶିକ୍ଷାପ୍ରେମୀ, BITS Pilani ସ୍ଥାପକ ଥିଲେ।

## ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନ
ଘନଶ୍ୟାମ ଦାସ ବିରଳାଙ୍କ ଜନ୍ମ ୧୮୯୪ ଅପ୍ରେଲ ୧୦ ତାରିଖରେ ରାଜସ୍ଥାନର ପିଲାନୀରେ ଏକ ମାରୱାରୀ ବାଣିଜ୍ୟିକ ପରିବାରରେ ହୋଇଥିଲା। ସେତେବେଳେ ଭାରତ ବ୍ରିଟିଶ ଶାସନରେ ଅଧିନସ୍ଥ ଥିଲା ଏବଂ ମାରୱାରୀ ସମାଜ ପ୍ରଧାନତଃ ବାଣିଜ୍ୟରେ ଲିପ୍ତ ଥିଲେ। ଛୋଟବେଳୁ ସେ ବ୍ୟବସାୟ ପ୍ରତି ଆକର୍ଷିତ ହୋଇଥିଲେ ଏବଂ ପାଠଶାଳା ଶିକ୍ଷା ସହିତ ପାରିବାରୀକ କାରବାରରେ ସମ୍ମିଳିତ ହେବା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ।

## ବ୍ୟବସାୟିକ ଜୀବନ
ବିରଳା ୨୦ତମ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଭାରତର ଉଦ୍ୟୋଗୀକରଣରେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଭିନୟ କରିଥିଲେ। ପ୍ରଥମେ ସେ କପାସ ଓ ବସ୍ତ୍ର ବ୍ୟବସାୟରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ। ପରେ ସେ ସିମେଣ୍ଟ, କେମିକଲ୍, ଜୋତା, ଚିନି, ଓ ଇଷ୍ପାତ ଶିଳ୍ପରେ ପାଦ ରଖିଥିଲେ। ଭାରତୀୟ ପୁଞ୍ଜିପତି ଭାବେ ସେ ବ୍ରିଟିଶ କମ୍ପାନୀମାନଙ୍କ ସହିତ ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଧା କରିଥିଲେ ଏବଂ "Made in India" ଧାରଣାକୁ ଲୋକପ୍ରିୟ କରିଥିଲେ।

## ରାଷ୍ଟ୍ରୀୟ ଆନ୍ଦୋଳନ ସହିତ ସମ୍ପର୍କ
ଘନଶ୍ୟାମ ଦାସ ବିରଳାଙ୍କୁ ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ସହିତ ଗାଢ଼ ସମ୍ପର୍କ ଥିଲା। ସେ ଗାନ୍ଧୀଜୀଙ୍କ ସ୍ୱଦେଶୀ ଆନ୍ଦୋଳନକୁ ସମର୍ଥନ କରିଥିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ବହୁତ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମରେ ଅର୍ଥ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥିଲେ। ଦେଶର ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମରେ ସେ ଏକ ଉଦ୍ୟୋଗୀକ ଭିତିଭୂମି ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ, ଯାହା ସ୍ୱାଧୀନତା ପରେ ଭାରତର ଅର୍ଥନୀତିକୁ ସୁଦୃଢ଼ କରିଥିଲା।

## ସାମାଜିକ ଏବଂ ଶିକ୍ଷାରେ ଅବଦାନ
ବିରଳା କେବଳ ଉଦ୍ୟୋଗୀକ ନୁହେଁ, ସେ ଜଣେ ସାମାଜିକ ସେବୀ କହିଲେ ଭୁଲ ହେବ ନାହିଁ। ସେ ପିଲାନୀରେ "ବିରଳା ଇନଷ୍ଟିଚ୍ୟୁଟ ଅଫ୍ ଟେକ୍ନୋଲୋଜି ଆଣ୍ଡ ସାଇନ୍ସ (BITS Pilani)" ସ୍ଥାପନା କରିଥିଲେ, ଯାହା ଭାରତର ଶୀର୍ଷ ସିକ୍ଷା ସଂସ୍ଥାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଗଣାଯାଏ। ସେ ଦେଶର ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ବିଦ୍ୟାଳୟ, କଲେଜ, ଓ ହସ୍ପିଟାଲ ସ୍ଥାପନା କରିଥିଲେ।

## ସମ୍ମାନ
ଘନଶ୍ୟାମ ଦାସ ବିରଳାଙ୍କୁ ୧୯୫୭ରେ "ପଦ୍ମଭୂଷଣ" ସମ୍ମାନ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ଭାରତର ସେ ଭାରତୀୟ ଉଦ୍ୟୋଗ ଏବଂ ସାମାଜିକ ସେବାରେ ଦୀର୍ଘସ୍ଥାୟୀ ଛାପ ରଖିଥିଲେ।

## ମୃତ୍ୟୁ
୧୯୮୩ ଜୁନ ୧୧ରେ ଘନଶ୍ୟାମ ଦାସ ବିରଳାଙ୍କର ଦେହାନ୍ତ ହୋଇଥିଲା। ସେ ଆଜି  ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଧ୍ୟ "ଭାରତର ଉଦ୍ୟୋଗୀକ ପିତାମହ" ଭାବେ ସ୍ମରଣୀୟ ଅଟନ୍ତି।

## ଆଧାର
ଶ୍ରେଣୀ:ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ
ଶ୍ରେଣୀ:୧୮୯୪ ଜନ୍ମ
ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୮୪ ମୃତ୍ୟୁ
ଗାନ୍ଧୀ (ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର)

ଗାନ୍ଧୀ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ହେଉଛି ୧୯୮୨ ମସିହାରେ ନିର୍ମିତ ହୋଇଥିବା ଏକ ବାଇଓଗ୍ରାଫିକ୍ ଡ୍ରାମା ଫିଲ୍ମ, ଯାହା ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଜୀବନ ଓ ସାମାଜିକ-ରାଜନୈତିକ ସଂଗ୍ରାମକୁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିଛି। ଏହି ଫିଲ୍ମର ନିର୍ଦ୍ଦେଶନ କରିଥିଲେ ରିଚାର୍ଡ୍ ଆଟେନବରୋ।। 

## କାହାଣୀ
ଫିଲ୍ମଟି ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଜୀବନ ଆଧାରିତ, ଯେଉଁଥିରେ ସେ କିପରି ଦକ୍ଷିଣ-ଆଫ୍ରିକାରେ ନ୍ୟାୟ ଓ ସମାନତା ପାଇଁ ସଂଘର୍ଷ କରିଥିଲେ ଓ ଭାରତରେ ସ୍ୱାଧୀନତା ଆଣିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାଙ୍କର ଯାତ୍ରାକୁ ଦର୍ଶାଯାଇଛି। ଏଥିରେ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ନୀତି ଓ ଅହିଂସା ଦ୍ୱାରା ସାମାଜିକ ଓ ରାଜନୈତିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ କିପରି ଆସିଲା ସେଥିପାଇଁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ପ୍ରଦର୍ଶିତ ହୋଇଛି।।  

## ଅଭିନୟ
ଫିଲ୍ମରେ ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଭୂମିକାରେ ବେନ୍ କିଙ୍ଗସ୍ଲେ ଅଭିନୟ କରିଛନ୍ତି। ତାଙ୍କର ଅଭିନୟ ବିଶ୍ୱସ୍ତରରେ ସ୍ୱୀକୃତି ପାଇଛି ଓ ଏହି ଭୂମିକା ପାଇଁ ସେ ଅନେକ ସମ୍ମାନ ଓ ପୁରସ୍କାର ଜିତିଥିଲେ। ଫିଲ୍ମରେ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପାତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ଦକ୍ଷ ଭାବେ ତାଙ୍କର ଭୂମିକା ନିବାହ କରିଥିଲେ।

## ସମ୍ମାନ ଓ ସଫଳତା
ଗାନ୍ଧୀ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ଅନେକ ଅନ୍ତଃରାଷ୍ଟ୍ରୀୟ ପୁରସ୍କାର ଜିତିଥିଲା। ୧୯୮୩ ମସିହାରେ ଏହା ୮ଟି ଏକାଡେମି ପୁରସ୍କାର ଜିତିଥିଲା, ଏଥି ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଫିଲ୍ମ ଓ ସର୍ବୋତ୍ତମ ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ପୁରସ୍କାର ମଧ୍ୟ ରହିଥିଲା। ଏହି ଫିଲ୍ମ ଦକ୍ଷିଣ ଏବଂ ପୂର୍ବ ଅଞ୍ଚଳରେ ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଜୀବନ ଓ ତାଙ୍କର ଦର୍ଶନକୁ ଅଧିକ ଲୋକପ୍ରିୟ କରିଥିଲା।

## ପ୍ରଭାବ
ଏହି ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରଟି ଶିକ୍ଷା, ସାହିତ୍ୟ ଓ ସାମାଜିକ ସଚେତନତାରେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲା। ଏହା ଦ୍ୱାରା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ନୀତି ଓ ଅହିଂସା ଦର୍ଶନର ମହତ୍ତ୍ୱ ସମ୍ପ୍ରେଷିତ ହୋଇଛି ଓ ଏହା ନିଜ ସମୟରେ ଓ ବର୍ତ୍ତମାନ ଦୁନିଆରେ ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଜୀବନକୁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ଉପସ୍ଥାପିତ କରିଛି।

## ଆଧାର
ଶ୍ରେଣୀ:ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ
ସେବା ଦଳ

**ସେବା ଦଳ** ହେଉଛି ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟ କଂଗ୍ରେସର ଗୋଟିଏ ସଂଗଠନ। ଏହି ସଂଗଠନର ଭାରତର ପ୍ରତ୍ୟେକ ରାଜ୍ୟରେ ଏକ ଶାଖା ରହିଛି। ସଂଗଠନର ସଦସ୍ୟମାନେ ଗାନ୍ଧୀ ଟୋପି ପିନ୍ଧିବା ପାଇଁ ପରିଚିତ। ଏହାର ପ୍ରଧାନ ପରିଚାଳକ ହେଲେ ଶ୍ରୀ ଲାଲଜୀ ଦେସାଇ ।

## ଇତିହାସ 
୧୯୨୩ ମସିହାରେ ନାଗପୁରର *ଧ୍ୱଜା ସତ୍ୟାଗ୍ରହ* ପରେ, କଂଗ୍ରେସର ଅନେକ କାର୍ଯ୍ୟକର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ ଗିରଫ କରାଗଲା ଏବଂ କାରାଗାରକୁ ପଠାଗଲା । କାରାଗାରର କଠୋର ପରିସ୍ଥିତି ସହିବାରେ ଅସମର୍ଥ ହୋଇ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅଧିକାଂଶ ଇଂରାଜ ଶାସକମାନଙ୍କୁ ଲିଖିତ କ୍ଷମାପତ୍ର ଦେଇଥିଲେ । କିନ୍ତୁ, ଏନ୍. ଏସ୍. ହାର୍ଡିକରଙ୍କ ସ୍ଥାପିତ *ହୁବ୍ଲି ସେବା ମଣ୍ଡଳ*ର ସଦସ୍ୟମାନେ କ୍ଷମାପତ୍ର ଦେଇନଥିଲେ । ଏହି ଘଟଣା କଂଗ୍ରେସର ଜାତୀୟ ନେତୃତ୍ୱର ଧ୍ୟାନକୁ ଆକର୍ଷିତ କଲା, ଯେଉଁମାନେ ସତ୍ୟାଗ୍ରହରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ ପାଇଁ ନାଗପୁରରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଥିଲେ । ସେଠି ସେବାକମାନଙ୍କ ଏକ ସଂଗଠନ ଗଠନ କରି ବ୍ରିଟିଶ *ରାଜ* ବିରୁଦ୍ଧରେ ଲଢ଼ିବାର ଧାରଣା ଜନ୍ମନେଲା । ୧୯୨୩ ମସିହାରେ କାକିନାଡାରେ ହୋଇଥିବା କଂଗ୍ରେସ ଅଧିବେଶନରେ ଡ଼ା. ଏନ୍. ଏସ୍. ହାର୍ଡିକରଙ୍କ ଅଧୀନରେ ଏକ ବୋର୍ଡ୍ ଗଠନ କରାଗଲା, ଯାହା *ସେବା ଦଳ* ସ୍ଥାପନ କରିବା ପାଇଁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଥିଲା । 

ସେବା ଦଳକୁ ୧ ଜାନୁଆରୀ ୧୯୨୪ ରେ *ହିନ୍ଦୁସ୍ତାନୀ ସେବା ମଣ୍ଡଳ* ନାମରେ ସ୍ଥାପନ କରାଗଲା । କାକିନାଡାରେ ପାସ୍ ହୋଇଥିବା ପ୍ରସ୍ତାବ ଅନୁଯାୟୀ, ସେବା ଦଳ କଂଗ୍ରେସ କାର୍ଯ୍ୟକାରି ସମିତିର ନିରୀକ୍ଷଣରେ କାମ କରିବ । ଜବାହରଲାଲ ନେହରୁ ଏହାର ପ୍ରଥମ ସଭାପତି ହୋଇଥିଲେ । ପ୍ରାରମ୍ଭରେ ଦଳକୁ କଂଗ୍ରେସର ମଧ୍ୟରୁ ବିରୋଧର ସାମ୍ନା କରିବାକୁ ପଡ଼ିଲା, କାରଣ କିଛି କଂଗ୍ରେସ  ନେତା ଏହାକୁ ଗୋଟିଏ ଚରମପନ୍ଥି-ସଦୃଶ ସଂଗଠନ ଭାବେ ଦେଖୁଥିଲେ ଏବଂ ଏହାକୁ ଅହିଂସାର ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ସହ ବିରୋଧାଭାସୀ ମନେ କରୁଥିଲେ । ଉମାବାଇ କୁନ୍ଦାପୁର ସେବା ଦଳର ମହିଳା ଶାଖାର ପ୍ରଥମ ସଭାପତି ଥିଲେ । କମଳାଦେବୀ ଚଟ୍ଟୋପାଧ୍ୟାୟ ୧୯୩୦ ଦଶକରେ ବିଶେଷ ଭାବେ ସଂଗଠନ ସହ ଘନିଷ୍ଠ ଭାବରେ ଜଡ଼ିତ ଥିଲେ ।

୧୯୩୧ ମସିହାରେ କଂଗ୍ରେସ କାର୍ଯ୍ୟକାରି ସମିତି *ହିନ୍ଦୁସ୍ତାନୀ ସେବା ଦଳ*ର ନାମ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରି *କଂଗ୍ରେସ ସେବା ଦଳ* କରିଦେଲା ଏବଂ ଏହାକୁ କଂଗ୍ରେସର କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ସ୍ୱୟଂସେବକ ସଂଗଠନ ଭାବେ ଘୋଷଣା କଲା । ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରାନ୍ତରେ ପ୍ରାନ୍ତୀୟ ସେବା ଦଳ ପାଇଁ ଏକ ମୁଖ୍ୟ ଅଧିକାରୀ ନିଯୁକ୍ତ ହେବାକୁ ଥିଲା । ସଂଗଠନ ବିଶେଷକରି ତିନି ସ୍ତରରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇଥିଲା—ଶିଶୁ, କିଶୋର ଏବଂ ପ୍ରାପ୍ତବୟସ୍କ । ସମସ୍ତ ସେବା ଦଳ ସଦସ୍ୟଙ୍କୁ ଗୋଟିଏ ଶପଥ ନେବାକୁ ପଡ଼ୁଥିଲା, ଯାହାର ମଧ୍ୟରେ ଗୋଟିଏ ସର୍ତ୍ତ ଥିଲା ଯେ ସେମାନେ କଂଗ୍ରେସର ରାଜନୈତିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପରୁ ଅଲଗା ରହିବେ । ଆର୍.ଏସ୍.ଏସ୍.ର ସ୍ଥାପକ ଡ଼ା. କେ.ବି. ହେଡଗେୱାର ମଧ୍ୟ କଂଗ୍ରେସ ସେବା ଦଳର ପୂର୍ବତନ ସଂଗଠନ *ହିନ୍ଦୁସ୍ତାନୀ ସେବା ଦଳ* ସହ ଜଡ଼ିତ ଥିଲେ ।

୧୯୩୨ମସିହାରେ ଭାରତର ଔପନେବେଶିକ ସରକାର ସେବା ଦଳକୁ *ମହିଳା ସେନା* ସ୍ଥାପନ କରିଥିବା ଅଭିଯୋଗରେ ନିଷିଦ୍ଧ କଲା । ଏହି ନିଷେଧ କେବେ ଉଠାଯାଇନଥିଲା।

୧୯୩୮ ମସିହାରେ ସ୍ୱୟଂସେବକମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ଦେବା ଏବଂ ସଂଗଠିତ କରିବାର ଦାୟିତ୍ୱ ସେବା ଦଳକୁ ଦିଆଗଲା, ଯାହା ସେତେବେଳେ ବମ୍ବେ ପ୍ରେସିଡେନ୍ସି ଅଧିନସ୍ଥ କର୍ଣ୍ଣାଟକ ଜିଲ୍ଲାରେ କେନ୍ଦ୍ରସ୍ଥଳୀ ଥିଲା । ହାର୍ଡିକରଙ୍କ ଅଧୀନରେ ଗୋଟିଏ ଶାରୀରିକ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ଏକାଡେମି ସ୍ଥାପିତ ହେଲା ଏବଂ ଭାରତର ଅନେକ ସ୍ଥାନରେ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ଶିବିର ଗଠନ ହେଲା । ସବିନୟ *ନାଗରିକ ଅବଜ୍ଞା ଆନ୍ଦୋଳନ* ସମୟରେ ସେବା ଦଳ ନୂତନ ସଦସ୍ୟଙ୍କୁ କଂଗ୍ରେସରେ ଭର୍ତ୍ତି କରିବା, ପିକେଟିଙ୍ଗ ଭଳି କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ଗଠନ କରିବା ଏବଂ ଦଳକୁ ଗୋଟିଏ ସଂଗଠିତ କିନ୍ତୁ ଅହିଂସାପୂର୍ଣ୍ଣ ମାର୍ଗ ସହିତ ସଜାଇବାରେ ଅପୂର୍ବ ଭୂମିକା ନେଲା । ସବିନୟ *ନାଗରିକ ଅବଜ୍ଞା* ଆନ୍ଦୋଳନ ପରେ, ଔପନେବେଶିକ ସରକାର କଂଗ୍ରେସ ଓ ଏହାର ସଂଗଠନମାନଙ୍କ ଉପରୁ ନିଷେଧ ଉଠାଇଦେଲା ।

## ମୁଖ୍ୟ ପରିଚାଳକଙ୍କ ତାଲିକା 
## ଆଧାର 
ଶ୍ରେଣୀ:ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ
ଶ୍ରେଣୀ:ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟ କଂଗ୍ରେସ
ଆଜାଦ ହିନ୍ଦ

proclaims the Provisional Government of Free India on 21 October 1943, Singapore]]
ଆଜାଦ ହିନ୍ଦ ଏକ ସୈନ୍ୟ ସଂଗଠନ ଯାହା ଦ୍ୱିତୀୟ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ସମୟରେ ଭାରତୀୟ ସ୍ୱାଧୀନତା ପାଇଁ ଜାପାନୀ ମାନଙ୍କ ସହଯୋଗରେ ଗଠିତ ହୋଇଥିଲା। ଏହି ସେନାର ମୁଖ୍ୟ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଭାରତକୁ ବ୍ରିଟିଶ ଶାସନରୁ ସ୍ୱାଧୀନ କରାଇବା ଥିଲା। ଆଜାଦ ହିନ୍ଦ ମାନେ କେବଳ ଯୁଦ୍ଧରେ ସମ୍ପୃକ୍ତ ହୋଇ ନଥିଲେ, ସେମାନେ ଭାରତୀୟ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମର ପ୍ରେରଣା ଭାବରେ ମଧ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ। ସେନା ସୁଭାସ୍ ଚନ୍ଦ୍ର ବୋସଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଅଧିକ ସକ୍ରିୟ ହୋଇଥିଲା, ଯିଏ ଏହାକୁ “ଆଜାଦ ହିନ୍ଦ ସରକାର” ଭାବରେ ସୂଚିତ କରି ସ୍ୱାଧୀନ ଭାରତର ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରିଥିଲେ।

## ସୁଭାସ୍ ଚନ୍ଦ୍ର ବୋସ ଏବଂ ନେତୃତ୍ୱ
ସୁଭାସ୍ ଚନ୍ଦ୍ର ବୋସ ୧୯୪୩ ମସିହାରେ ଆଜାଦ ହିନ୍ଦ ସେନାର ନେତୃତ୍ୱ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ସେ ସେନାକୁ କେବଳ ଏକ ସୈନ୍ୟ ଭାବରେ ନୁହେଁ, ଏକ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମ ଚଳନ କରିବା ମାଧ୍ୟମରେ ଭାରତୀୟ ଲୋକଙ୍କର ଆଶା ଓ ସହାୟତାର ପ୍ରତିନିଧି ଭାବେ ଦେଖିଥିଲେ। ବୋସଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱ ନିମିତ୍ତରେ ସେନା ଭାରତୀୟ ସେନା ପ୍ରତି ସଚେତନ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ସେମାନେ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପରେ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମରେ ଅଂଶ ନେଉଥିଲେ। ସୁଭାସ୍ ବୋସ ଆଜାଦ ହିନ୍ଦର ରଣନୀତି, ସଂଘଟନ ଏବଂ ସୈନିକ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣକୁ ସୁଦୃଢ଼ କରିଥିଲେ।

## ସଂଗଠନ ଏବଂ ସେନାର ଗଠନ
ଆଜାଦ ହିନ୍ଦ ସେନା ମୂଳତଃ ଭାରତୀୟ ପ୍ରବାସୀ ସୈନିକମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ ହୋଇଥିଲା। ସେନାର ଗଠନ ମାଳୟ, ସିଙ୍ଗାପୁର, ବର୍ମା ଏବଂ ଇଣ୍ଡୋନେସିଆ ଭାଗରେ କେନ୍ଦ୍ରିତ ଥିଲା। ସେଠାରେ ସେନା ଭାରତୀୟ ପ୍ରବାସୀ ସୈନିକମାନଙ୍କୁ ଶିକ୍ଷା, ଯୁଦ୍ଧ କୌଶଳ, ଶାସନ ଏବଂ ନୈତିକତାରେ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ଦେଇଥିଲେ। ସେମାନେ କେବଳ ଯୁଦ୍ଧ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ନୁହେଁ, ଏକ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀ ସଂସ୍କୃତି ଓ ଜ୍ଞାନ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଇଥିଲେ।

## ଯୁଦ୍ଧ ଅଭିଯାନ
ଆଜାଦ ହିନ୍ଦ ସେନା ବ୍ରିଟିଶ ଶାସନକୁ ବିରୋଧ କରି ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଯୁଦ୍ଧ ଅଭିଯାନ ଚଲାଇଥିଲେ। ସେନା ମଳୟ, ସିଙ୍ଗାପୁର ଏବଂ ବର୍ମାରେ ବ୍ରିଟିଶ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ସହଯୋଗୀ ସେନାକୁ ବିରୋଧ କରିଥିଲା। ସେଠାରେ ସେନା ଭାରତୀୟ ସେନା ଲୋକଙ୍କୁ ସଂଘଟିତ କରି ଏକ ଦୃଢ଼ ସଂଘ ରୂପେ ପ୍ରଦର୍ଶିତ ହୋଇଥିଲା। ଆଜାଦ ହିନ୍ଦର ଏହି ଅଭିଯାନ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମରେ ଏକ ପ୍ରେରଣାଦାୟକ ମାନକ ହିସାବରେ ଜଣାଯାଏ।

## ଇତିହାସିକ ପ୍ରଭାବ
ଆଜାଦ ହିନ୍ଦ ସେନା ଏବଂ ସୁଭାସ୍ ବୋସଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱ ଭାରତର ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମରେ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଧ୍ୟାୟ ରଚିଛି। ସେନାର ସଂଘଟନ, ସଂଘ ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧ କୌଶଳ ଭାରତୀୟ ସ୍ୱାଧୀନତା ଆନେଇବା ପ୍ରୟାସରେ ଏକ ପ୍ରେରଣାଦାୟକ ମାନକ ହିସାବରେ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଛି। ଆଜାଦ ହିନ୍ଦ ସେନା ଭାରତୀୟ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମର ଏକ ଅବିଭାଜ୍ୟ ଅଂଶ ଭାବରେ ସଦା ସ୍ମରଣୀୟ ରହିଛି।

## ଆଧାର
ଶ୍ରେଣୀ:ଭାରତ
ଜୟ ହିନ୍ଦ

ଜୟ ହିନ୍ଦ ଭାରତରେ ଜାତୀୟ ସ୍ଲୋଗାଣ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏହାର ଅର୍ଥ "ଭାରତକୁ ବିଜୟ" କିମ୍ବା "ହିନ୍ଦୁସ୍ତାନକୁ ଜୟ"। ଏହି ସ୍ଲୋଗାଣଟି ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟତାବାଦର ପ୍ରତୀକ ଏବଂ ଦେଶପ୍ରେମୀ ଭାବନାର ସ୍ପଷ୍ଟ ପ୍ରକାଶ।

## ଇତିହାସ
୧୯୦୭ ମସିହାରେ ଆବିଦ୍ ହସନ୍ ସଫରାନୀ ପ୍ରଥମେ "ଜୟ ହିନ୍ଦ" ଶବ୍ଦଟିକୁ ରଚନା କରିଥିଲେ। ପରେ ୧୯୪୦ ଦଶକରେ ସୁଭାଷଚନ୍ଦ୍ର ବୋଷ ଓ ଆବିଦ୍ ହସନ୍ ଙ୍କ ପରାମର୍ଶରେ ଏହି ସ୍ଲୋଗାଣଟିକୁ ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟ ସେନା (ଆଇଏନଏ)ର ସରକାରୀ ସ୍ଲୋଗାଣ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଥିଲା। ଭାରତ ସ୍ୱାଧୀନତା ପାଇଲାପରେ ଏହା ଜାତୀୟ ସ୍ଲୋଗାଣ ଭାବେ ପ୍ରଚଳିତ ହୋଇଗଲା।

ସୁମନ୍ତ୍ର ବୋଷଙ୍କ ମତାନୁସାରେ,"ଜୟ ହିନ୍ଦ"ରେ କୌଣସି ଧାର୍ମିକ ସନ୍ଦେଶ ନାହିଁ, ଏହା ପୂରାପୁରି ଦେଶପ୍ରେମ ଓ ଜାତୀୟତାର ପ୍ରତୀକ। ୧୯୪୩ ଠାରୁ ୧୯୪୫ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ସ୍ଲୋଗାଣଟି ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟ ସେନାରେ ବିଶେଷ ଭାବେ ଲୋକପ୍ରିୟ ହୋଇଥିଲା।

ସ୍ୱାଧୀନତା ପରେ, "ଜୟ ହିନ୍ଦ" ଭାରତର ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରାଜନେତାଙ୍କ ସାଧାରଣ ଅଭିବାଦନ ଭାବରେ ପ୍ରଚଳିତ ହୋଇଗଲା। ଜବାହରଲାଲ ନେହରୁ, ଇନ୍ଦିରା ଗାନ୍ଧୀ, ରାଜୀବ ଗାନ୍ଧୀ, ପି. ଭି. ନରସିଂହ ରାଓ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କ ଭାଷଣରେ "ଜୟ ହିନ୍ଦ" କହି ଲୋକମାନଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରୁଥିଲେ। ବିଶେଷ କରି ଇନ୍ଦିରା ଗାନ୍ଧୀ ସାଧାରଣତଃ ତାଙ୍କ ଭାଷଣର ଶେଷରେ ବାରମ୍ବାର "ଜୟ ହିନ୍ଦ" ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଥିଲେ।

୧୯୯୦ ଦଶକର ମଧ୍ୟଭାଗରୁ "ଜୟ ହିନ୍ଦ" ଭାରତୀୟ ସେନାରେ ସାଧାରଣ ସଲାମ୍‌ ରୂପେ ବ୍ୟବହୃତ ହେବାକୁ ଲାଗିଲା।

୨୦୧୯ ମସିହାରେ ଏୟାର ଇଣ୍ଡିଆ ସମସ୍ତ କ୍ୟାବିନ୍ କ୍ରୁଙ୍କୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଘୋଷଣାର ଶେଷରେ "ଜୟ ହିନ୍ଦ" କହିବାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇଥିଲା।

## ସ୍ଲୋଗାଣର ମହତ୍ତ୍ୱ
ଜୟ ହିନ୍ଦ କେବଳ ଏକ ଶବ୍ଦ ନୁହେଁ, ଏହା ଭାରତୀୟଙ୍କ ଦେଶପ୍ରେମ, ସ୍ୱାଧୀନତା ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଏବଂ ସାମୂହିକ ଏକତାର ପ୍ରତୀକ। ଭାରତର ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମ ସମୟରେ ଏହା ଲୋକମାନଙ୍କୁ ସାହସ, ସମର୍ପଣ ଏବଂ ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସ ଦେଇଥିଲା।

## ଆଜିର ପରିପ୍ରେକ୍ଷ୍ୟ
ଆଜି "ଜୟ ହିନ୍ଦ" ସାଧାରଣତଃ ସେନାବାହିନୀ, ସ୍କୁଲ-କଲେଜ, ସରକାରୀ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ, ସ୍ୱାଧୀନତା ଦିବସ ଓ ଗଣତନ୍ତ୍ର ଦିବସରେ ବ୍ୟାପକ ଭାବରେ  ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ। ଏହା ଭାରତୀୟଙ୍କର ଅଭିବାଦନର ଏକ ସାମାନ୍ୟ ରୂପ ହୋଇଛି। ସେନାବାହିନୀରେ ମଧ୍ୟ "ଜୟ ହିନ୍ଦ" ସାଧାରଣ ସଲାମ୍‌ର ପ୍ରତିକ୍ଷେପ ଭାବେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ।

## ସମାଜରେ ପ୍ରଭାବ
ଜୟ ହିନ୍ଦ ସ୍ଲୋଗାଣଟି ଭାରତୀୟମାନଙ୍କ ମନରେ ଜାତୀୟତାବାଦୀ ଚେତନାକୁ ସୁଦୃଢ଼ କରିଥାଏ। ଏହାର ଉଚ୍ଚାରଣ କେବଳ ଏକ ସ୍ଲୋଗାଣରେ ସୀମିତ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ଦେଶ ପ୍ରତି ସମର୍ପଣ ଓ ଅଭିମାନର ଭାବନା ସଂଲଗ୍ନ ହୋଇ ରହିଛି ।

The Prime Minister, Dr. Manmohan Singh chanting 'Jai Hind' from the ramparts of Red Fort on the occasion of 64th Independence Day, in Delhi on August 15, 2010.jpg|Former Prime Minister Manmohan Singh chanting "*Jai Hind*" from the ramparts of Red Fort, Delhi
JAI HIND.jpg|The book "*Jai Hind*" by Ramchandra Moreshwar Karkare.
1947 India Flag 3½ annas.jpg|Independent India's first postage stamp.
Jai Hind Post-mark.gif|Indian commemorative *Jai Hind* postmark.

## ଆଧାର
ଶ୍ରେଣୀ:ଭାରତ
ଶ୍ରେଣୀ:ଜାତୀୟ ସଙ୍ଗୀତ
ସାବିତ୍ରୀ ଦେବୀ ମୁଖର୍ଜୀ

**ସାବିତ୍ରୀ ଦେବୀ ମୁଖର୍ଜୀ** (30 ସେପ୍ଟେମ୍ବର 1905 – 22 ଅକ୍ଟୋବର 1982) ହେଲେ ଗ୍ରୀକ-ଫ୍ରାନ୍ସିସୀ ଲେଖିକା ମ୍ୟାକ୍ସିମିଆନି ପୋର୍ଟାସ (ଯାହାକୁ *ମ୍ୟାକ୍ସିମିନ ପୋର୍ଟା* ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ)ଙ୍କର ଉପନାମ । ସେ ପେଶାରେ ପଶୁ ଅଧିକାର ଓ ନାଜୀବାଦର ପ୍ରମୁଖ ସମର୍ଥକ ଥିଲେ । ଦ୍ୱିତୀୟ ବିଶ୍ୱୟୁଦ୍ଧ ସମୟରେ ସେ ଅକ୍ଷ ଦେଶଗୁଡ଼ିକ ପାଇଁ ବ୍ରିଟିଶ ଭାରତରେ ମିତ୍ରଶକ୍ତିଙ୍କ ବିରୋଧରେ ଗୁପ୍ତଚର ବୃତ୍ତି କରୁଥିଲେ । ସେ ପଶୁ ଅଧିକାର ଆନ୍ଦୋଳନ ବିଷୟରେ ଲେଖିଥିଲେ ଓ ୧୯୬୦ ଦଶକରେ ନାଜୀ ଗୁପ୍ତ ସଂଗଠନର ପ୍ରମୁଖ ସଦସ୍ୟା ମଧ୍ୟ ଥିଲେ ।

ରେ ସେ ହିନ୍ଦୁଧର୍ମ ଓ ନାଜୀବାଦର ଏହି ଦୁଇଟି ଧାରଣା ଯେ ପରସ୍ପରର ସମର୍ଥକ ଏକଥା ପ୍ରଚାର ଏବଂ ପ୍ରସାର କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ । ତାସେଙ୍କ ମତରେ ଆଡଲ୍ଫ  ହିଟଲର ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅବତାର ଥିଲେ ଓ ସେହି ଅବତାରରେ ସେ ଇହୁଦିମାନଙ୍କର କାରଣରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କଳିଯୁଗକୁ ଶେଷ କରିବା ପାଇଁ ଅବତାର ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ।

## ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଜୀବନୀ 
ତାଙ୍କ ଜନ୍ମ ୧୯୦୫ ମସିହାରେ ଫ୍ରାନ୍ସର ଲିଓନ୍ ସହରରେ ହୋଇଥିଲା । ତାଙ୍କ ପିତା **ମାକ୍ସିମ ପୋର୍ଟାସ** ଫ୍ରାନ୍ସରେ ରହୁଥିବା ଜଣେ ଇଟାଲୀ-ଗ୍ରୀକ୍ ନାଗରିକ ଥିଲେ ଓ ତାଙ୍କ ମା **ଜୁଲିଆ ପୋର୍ଟାସ** ଜଣେ ଇଂରାଜ ମହିଳା ଥିଲେ । ପିଲାଟି ଦିନରୁ ପଶୁମାନଙ୍କ ଅଧିକାର ପ୍ରତି ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସଂବେଦନଶୀଳ ଥିଲେ । ନାଜୀବାଦ ପ୍ରତି ତାଙ୍କର ବେଶ୍‌ ଦୁର୍ବଳତା ଥିଲା । ପ୍ରଥମ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧରେ ଜର୍ମାନୀର ପରାଜୟ ପାଇଁ ସେ ଇହୁଦୀ ମାନଙ୍କୁ ଦାୟୀ କରିଥିଲେ ।

## ନାଜୀବାଦ 
୧୯୩୨ରେ ସେ "ଆର୍ଯ୍ୟ" ଜୀବନଶୈଳୀ ଅନୁସରଣ କରିବା ପାଇଁ ଭାରତ ଯାତ୍ରା କଲେ । ତାଙ୍କ ଲିଖିତ *A Warning to Hindus* ବହିରେ ସେ ଭାରତରେ ଖ୍ରୀଷ୍ଟ୍ରୀୟତା ଓ ଇସଲାମ ପ୍ରସାରର ବିପଦ ବିଷୟରେ ସତର୍କ କରିଥିଲେ । ୧୯୩୦ ଦଶକରେ ସେ ନାଜୀବାଦର ପ୍ରଚାରପତ୍ର ବାଣ୍ଟିଥିଲେ। ସେ ସୁଭାଷ ଚନ୍ଦ୍ର ବୋଷଙ୍କୁ ଫାସିବାଦୀ ଜାପାନୀ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ସହିତ ସଂପର୍କ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥିଲେ ।

୧୯୪୦ରେ ସାବିତ୍ରୀ ଦେବୀ ବଙ୍ଗାଳୀ ନାଜୀ ସମର୍ଥକ ଅସିତ କୃଷ୍ଣ ମୁଖର୍ଜୀଙ୍କ ସହିତ ବିବାହ କରିଥିଲେ ।

## ଆଧାର 
ଶ୍ରେଣୀ:ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ
କପୁର କମିଶନ

କପୁର କମିଶନ ଭାରତ ସରକାର ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ ଏକ ତଦନ୍ତ କମିଶନ ଥିଲା ଯାହାକୁ ୧୯୬୬ ମସିହାରେ ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କର ହତ୍ୟା ସମ୍ବନ୍ଧରେ ତଦନ୍ତ ପାଇଁ ଗଠନ କରାଯାଇଥିଲା। ଏହି କମିଶନର ଅଧ୍ୟକ୍ଷତା ପୂର୍ବତନ ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟର ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ଜଷ୍ଟିସ୍ ଜି.ଡି. କପୁର କରୁଥିଲେ। କମିଶନ ତାଙ୍କର ତଦନ୍ତରେ ତଥ୍ୟାଧାରିତ ବିଶ୍ଳେଷଣ କରିଥିଲା ଏବଂ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପରିସ୍ଥିତିର ତଥ୍ୟାଧାରିତ ତଦନ୍ତ କରିଥିଲା।

## ଗଠନ ଏବଂ ଅଧ୍ୟକ୍ଷତା
କମିଶନର ଅଧ୍ୟକ୍ଷତା ପୂର୍ବତନ ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟର ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ଜଷ୍ଟିସ୍ ଜି.ଡି. କପୁର କରୁଥିଲେ। କମିଶନରେ ବିଭିନ୍ନ ସାକ୍ଷୀଙ୍କୁ ଡାକାଗଲା, ସରକାରୀ କାଗଜପତ୍ର ଯାଞ୍ଚ କରାଗଲା ଏବଂ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପରିସ୍ଥିତିର ତଥ୍ୟାଧାରିତ ବିଶ୍ଳେଷଣ କରାଗଲା।

## କମିଶନର କାର୍ଯ୍ୟପଦ୍ଧତି
କପୁର କମିଶନର ସାକ୍ଷ୍ୟ, ଲେଖାଜୋଖା ଏବଂ ଘଟଣାସ୍ଥଳର ସମସ୍ତ ପ୍ରମାଣ ସଂଗ୍ରହ କରିଥିଲା। ତଦନ୍ତକାଳୀନ ସମୟରେ ଅନେକ ବିରୋଧାଭାସୀ ସାକ୍ଷ୍ୟ ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଥିଲା। କିନ୍ତୁ କମିଶନ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ମୁହାଁ ଦେଇ, ଯେଉଁଥିରେ ସରକାରୀ ଅଧିକାରୀମାନଙ୍କର ଅବହେଳା ଏବଂ ଅବ୍ୟବସ୍ଥା ସ୍ପଷ୍ଟ ହେଉଥିଲା, ସେଥିରେ ଖୋଜିବାକୁ ପ୍ରୟାସ କରିଥିଲେ ।।

## ପ୍ରତିବେଦନ ଏବଂ ସିଫାରିଶ
କମିଶନର ଅନ୍ତିମ ପ୍ରତିବେଦନରେ ଘଟଣା ପଛରେ କିଛି ଷଡ଼ଯନ୍ତ୍ର ସନ୍ଦେହ ଉଠିଥିଲା। କିଛି ରାଜନୀତିକ ନେତା ଓ ପ୍ରଶାସନୀୟ କର୍ମଚାରୀଙ୍କ ଅବହେଳାକୁ ଏଥିରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଥିଲା। କମିଶନ ସୁପାରିଶ କଲା ଯେ ଆଗାମୀଦିନରେ ଏପରି ସାମ୍ପ୍ରଦାୟିକ ହିଂସାକୁ ରୋକିବା ପାଇଁ ଦୃଢ଼ ପଦକ୍ଷେପ ନିଆଯିବା ଉଚିତ।

## ପ୍ରଭାବ
କପୁର କମିଶନର ପ୍ରତିବେଦନ ସେଇ ସମୟରେ ରାଜନୀତିକ ମହଲରେ ବିଶାଳ ଚର୍ଚ୍ଚାର କାରଣ ହୋଇଥିଲା । ସାଧାରଣ ଲୋକମାନେ ଏଥିରୁ କିଛି ଆଶା ରଖିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସରକାରୀ ସ୍ତରରେ ପ୍ରତିବେଦନର ଅନେକ ସିଫାରିଶ ପ୍ରାୟୋଗିକ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟକରୀ ହୋଇପାରିଲା ନାହିଁ। ତଥାପି, ଭାରତରେ ତଦନ୍ତ କମିଶନର ଇତିହାସରେ ଏହା ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ଥାନ ଦାଖଲ କରିଛି।

## ସମାପନ
କପୁର କମିଶନକୁ ଭାରତୀୟ ନ୍ୟାୟ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଗୋଟିଏ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରୟାସ ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ। ଯଦିଓ ଏହାର ପରିଣାମ ସାମାଜିକ ଭାବେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସାତ୍ତିକ ହୋଇନଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଏହି କମିଶନ ନ୍ୟାୟ, ସତ୍ୟ ଏବଂ ପାରଦର୍ଶିତା ପାଇଁ ସରକାରୀ ତଦନ୍ତର ଗୁରୁତ୍ୱକୁ ଅଗ୍ରପଥରେ ଆଣିଦେଇଥିଲା।

## ଆଧାର
ଶ୍ରେଣୀ:ଭାରତ
ରାଜୀବ ଦିକ୍ଷିତ

**ରାଜୀବ ଦିକ୍ଷିତ** (30 ନଭେମ୍ବର 1967 – 30 ନଭେମ୍ବର 2010) ଜଣେ ଭାରତୀୟ ସାମାଜିକ କର୍ମୀ ଥିଲେ, ଯିଏ *ଆଜାଦୀ ବଚାଓ ଆନ୍ଦୋଳନ*ର ସ୍ଥାପନା କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କ ସଂଗଠନ *ସ୍ୱଦେଶୀ ଅର୍ଥନୀତି*ର ପ୍ରଚାର କରୁଥିଲା, ଯାହା ବିଶ୍ୱୀକରଣ ଓ ନବ-ଉଦାରବାଦର ବିରୋଧରେ ଥିଲା । ରାମଦେବଙ୍କ ସହିତ ସହଯୋଗରେ ସେ *ଭାରତ ସ୍ୱାଭିମାନ ଆନ୍ଦୋଳନ* ଓ ଏହାର ରାଜନୈତିକ ଶାଖାର ସ୍ଥାପନା କରିଥିଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ଅର୍ଥନୀତିକ ବିଚାର ସହିତ ଯୋଗ ଓ ଆୟୁର୍ବେଦର ପ୍ରଚାରକୁ ଯୋଡାଯାଇଥିଲା ।

## ଜୀବନ ଓ କାର୍ଯ୍ୟଜୀବନ 
୧୯୮୪ ମସିହାରେ ଘଟିଥିବା *ଭୋପାଳ ଦୁର୍ଘଟନା*ରେ, ଯେଉଁଥିରେ ଏକ ବହୁଜାତୀୟ କମ୍ପାନୀର କୀଟନାଶକ କାରଖାନାରୁ ଗ୍ୟାସ ଲିକ୍‌ହୋଇ ହଜାର ହଜାର ମଣିଷଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଥିଲା, ସେଥିରୁ ଦିକ୍ଷିତଙ୍କ ମନରେ ଭାରତୀୟ ଅର୍ଥନୀତିରେ ଏପରି କମ୍ପାନୀମାନଙ୍କ ଭୂମିକା ପ୍ରତି ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠିଥିଲା । ଏହା ପରେ ତାଙ୍କ ଚିନ୍ତାଧାରାକୁ ଗାନ୍ଧୀବାଦୀ ଇତିହାସକାର ଓ ଚିନ୍ତକ *ଧରମପାଳ* ଗଭୀର ପ୍ରଭାବିତ କରିଥିଲେ । ୧୯୯୨ ମସିହାରେ ଦିକ୍ଷିତ *ଆଜାଦୀ ବଚାଓ ଆନ୍ଦୋଳନ* ଟ୍ରଷ୍ଟ୍‌ର ସ୍ଥାପନା କରିଥିଲେ, ଯାହାର ଲକ୍ଷ୍ୟ ଥିଲା — *“ଭାରତୀୟମାନେ, ସେମାନଙ୍କ ମୂଲ୍ୟବୋଧ ଓ ସାମାନ୍ୟତଃ ଭାରତୀୟ ଅର୍ଥନୀତିରେ ବିଦେଶୀ ବହୁଜାତୀୟ କମ୍ପାନୀ ଓ ପଶ୍ଚିମୀ ସଂସ୍କୃତିର ଆକ୍ରମଣକୁ ପ୍ରତିରୋଧ କରିବା”* । ଦିକ୍ଷିତଙ୍କ ଏହି ଡାକରା ସାରା ଦେଶରେ ଅନେକ ଭାଷଣ, ଏବଂ ସିଡି ଓ କ୍ୟାସେଟ୍‌ ମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରଚାରିତ ହୋଇଥିଲା । ୨୦୦୪ ମସିହାରେ, ତାଙ୍କ ବିରୋଧରେ ଅଭିଯୋଗ ଆସିଥିଲା ଯେ ସେ *ଆଜାଦୀ ବଚାଓ ଆନ୍ଦୋଳନ*ର ଧନର ଦୁରୁପଯୋଗ କରି ତାଙ୍କ ଭାଇଙ୍କୁ ଲାଭ କରାଇଥିଲେ, ଏବଂ ସେଥିପରେ ସେ ସଂଗଠନରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇଥିଲେ ।

ସେହି ୨୦୦୪ରେ, ସେତେବେଳେ ଜଣେ ଯୋଗଶିକ୍ଷକ ରାମଦେବ ତାଙ୍କ ସହିତ ନାଶିକରେ ଭେଟ ହୋଇଥିଲା । ପରବର୍ତ୍ତୀ କିଛି ବର୍ଷରେ ଦିକ୍ଷିତ ରାମଦେବଙ୍କ ସହଯୋଗୀ ହୋଇଥିଲେ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର *ବିଶ୍ୱୀକରଣ ବିରୋଧୀ* ଓ *ଯୋଗ ପ୍ରଚାର* ଅଭିଯାନ ଏକାତ୍ମ ହୋଇଗଲା । ଦୁହେଁ ମିଶି *ଭାରତ ସ୍ୱାଭିମାନ ଆନ୍ଦୋଳନ*ର ସ୍ଥାପନା କରିଥିଲେ, ଯେଉଁଠି ଦିକ୍ଷିତ ଜାତୀୟ ସଚିବ ହେଲେ । ଏହି ନୂଆ ସଂଗଠନର ରାଜନୈତିକ ଆକାକ୍ଷା ଥିଲା । ୨୦୦୯ର ଲୋକସଭା ନିର୍ବାଚନ ପୂର୍ବରୁ, ଏହା *ବିଶ୍ୱ ହିନ୍ଦୁ ପରିଷଦ* ଓ ସହଯୋଗୀ ହିନ୍ଦୁ ସଂଗଠନମାନଙ୍କ ସହିତ ଗଙ୍ଗା ନଦୀ ପରିଷ୍କାର ଅଭିଯାନରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲା । ମାର୍ଚ୍ଚ ୨୦୧୦ରେ, ୨୦୧୪ର ଲୋକସଭା ନିର୍ବାଚନକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି *ଭାରତ ସ୍ୱାଭିମାନ ପାର୍ଟି* ଗଠନ କରାଯାଇଥିଲା । ଦିକ୍ଷିତ ଓ ରାମଦେବ *ଭାରତ ନିର୍ମାଣ ଯାତ୍ରା* କରି ଦଳ ପାଇଁ ପ୍ରଚାର କରୁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଛତିଶଗଡ଼ରେ ଏକ ବିରାମ ସମୟରେ ଦିକ୍ଷିତଙ୍କ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ପରିସ୍ଥିତିରେ ମୃତ୍ୟୁ ଘଟିଲା ।

ଦିକ୍ଷିତଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଏବଂ ତାହାକୁ ଘେରିଥିବା ବିବାଦ, *ଭାରତ ସ୍ୱାଭିମାନ ପାର୍ଟି*ର ନିର୍ବାଚନୀ ପ୍ରତିନିଧି ଦେବାର ସ୍ବପ୍ନକୁ ଶେଷ କରିଦେଲା ।

## ଆଧାର 
ଶ୍ରେଣୀ:ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ
ମୁରାରୀ ଶର୍ମା

**ମୁରାରୀ ଲାଲ** (ହିନ୍ଦୀ: ମୁରାରୀ ଶର୍ମା), (୧ ଜାନୁଆରୀ 1901 – ୨ ଏପ୍ରିଲ 1982) ଯିଏ **ମୁରାରୀ ଶର୍ମା** ନାମରେ ମଧ୍ୟ ପରିଚିତ, ସେ ଜଣେ ଭାରତୀୟ ବିପ୍ଲବୀ ଥିଲେ ଯିଏ କାକୋରୀ ଷଡ଼ଯନ୍ତ୍ରରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ଏବଂ ପୋଲିସ ଆଖିରେ ଧୁଳି ଦେଇ ଫେରାର ହୋଇ ଯାଇଥିଲେ । ପୋଲିସ ତାଙ୍କୁ ଖୋଜି ପାରିନଥିଲା କାରଣ *ମୁରାରୀ ଶର୍ମା* ତାଙ୍କର ଭୁଲ ନାମ ଥିଲା ।

## ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଜୀବନ 
ସେ ୧ ଜାନୁଆରୀ ୧୯୦୧ ଦିନ ଉତ୍ତର ପ୍ରଦେଶର ଶାହଜାହାନପୁର ଜିଲ୍ଲାର ମୁଡ଼ିଆ ପାନୱାର ଗାଁରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ । ତାଙ୍କର ପିତା ଛୋଟେଲାଲ ଜଣେ ଗୁଡ଼/ଚିନି ବ୍ୟବସାୟୀ ଥିଲେ । ତାଙ୍କର ଜନ୍ମନାମ ଥିଲା ମୁରାରିଲାଲ ଖନ୍ନା । ଦିଲ୍ଲୀର ହିନ୍ଦୀ ଏକାଡେମୀ ଦ୍ୱାରା ୧୯ ଜୁନ ୧୯୯୭ରେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଭବନ, ନୂଆଦିଲ୍ଲୀରେ ଆୟୋଜିତ *ରାମ ପ୍ରସାଦ ବିସ୍ମିଲ୍ ଜୟନ୍ତୀ ସଙ୍ଗୋଷ୍ଠୀ*ରେ ମୁଖ୍ୟ ଅତିଥି ସଭାରେ ଭାଷଣ ଦେବା ଅବସରରେ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଦାମୋଦର ସ୍ୱରୂପ ‘ବିଦ୍ରୋହୀ’, ଯିଏ ଶାହଜାହାନପୁର ଜିଲ୍ଲାର ଜଣେ ବିପ୍ଲବୀ କବି, ସେଇ ତଥ୍ୟଟି ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ । କିଛି ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ଦିଲ୍ଲୀରେ ଗୁପ୍ତରୂପେ ରହିଥିଲେ ଏବଂ ପରେ ନିଜ ଜନ୍ମଗ୍ରାମକୁ ଫେରିଗଲେ ।

ସେ ୨ ଏପ୍ରିଲ ୧୯୮୨ରେ ୮୧ ବର୍ଷ ବୟସରେ ନିଜ ଶାହଜାହାନପୁର ଘରରେ ବାର୍ଧକ୍ୟ ଜନିତ ରୋଗରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ ।

## ଆଧାର 
ଶ୍ରେଣୀ:ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ
ବି.ଭି. ସୁବା ରେଡ୍ଡି

**ବୋଲ୍ଲଭାରାପୁ** **ଭେଙ୍କଟ ସୁବା ରେଡ୍ଡି**, (ସକ୍ଷିପ୍ତରେ **ବି.ଭି. ସୁବା ରେଡ୍ଡି ବି.ଏଲ୍.** )(୪ ଜୁଲାଇ ୧୯୦୩ – ୭ ଜୁନ ୧୯୭୪), ଜଣେ ଭାରତୀୟ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀ, ରାଜନେତା ଏବଂ ଆନ୍ଧ୍ରପ୍ରଦେଶ ବିଧାନସଭାର ବାଚସ୍ପତି ଥିଲେ ।

## ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନ 
ସେ ୪ ଜୁଲାଇ ୧୯୦୩ରେ କୁର୍ନୂଲ ଜିଲ୍ଲାର କୋଇଲକୁଣ୍ଟଲାରେ ରାମସ୍ୱାମୀ ରେଡ୍ଡିଙ୍କ ପୁଅ ଭାବେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ୧୯୨୬ରେ ମାଚିଲିପଟ୍ଟନମର ନୋବଲ୍ କଲେଜ୍ ରୁ ସ୍ନାତକ ଡିଗ୍ରୀ ଲାଭ କରିବା ପରେ, ସେ ମାଦ୍ରାସ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟରୁ ଆଇନ୍ (ବି.ଏଲ୍.) ପାଇଁ ଶିକ୍ଷା ଲାଭ କରିଥିଲେ । ପରେ ନନ୍ଦ୍ୟାଲରେ ଆଇନ୍ ପ୍ରାକଟିସ୍ କରି ସୁଖ୍ୟାତି ଲାଭ କରିଥିଲେ ।

## କାର୍ଯ୍ୟଜୀବନ 
ଡ଼୯୩୮ରେ ସେ କଂଗ୍ରେସ ପ୍ରାର୍ଥୀ ଭାବେ କୁର୍ନୂଲ ଜିଲ୍ଲା ବୋର୍ଡର ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ସର୍ବସମ୍ମତି ସହିତ ନିର୍ବାଚିତ ହୋଇଥିଲେ । ୧୯୪୯ରେ ପୁଣିଥରେ ସେଇ ପଦବୀରେ ନିର୍ବାଚିତ ହେଲେ ।୧୯୪୧ରେ "ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସତ୍ୟାଗ୍ରହ" ରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ଓ ୬ ମାସ ପାଇଁ କାରାଦଣ୍ଡ ଭୋଗ କରିଥିଲେ । ୧୯୪୨ର "ଭାରତ ଛାଡ୍ଡ଼ୋ" ଆନ୍ଦୋଳନରେ ସେ ସକ୍ରିୟ ହୋଇଥିଲେ ଓ ତଞ୍ଜୋରରେ ୩ ବର୍ଷ ପାଇଁ କାରାଦଣ୍ଡ ଭୋଗ କଲେ । ୧୯୫୫ରେ ସେ କଂଗ୍ରେସ ଛାଡି ସ୍ୱାଧୀନ ପ୍ରାର୍ଥୀ ଭାବେ ଆନ୍ଧ୍ରପ୍ରଦେଶ ବିଧାନସଭାକୁ ନିର୍ବାଚିତ ହୋଇଥିଲେ । ପରେ ପୁଣି କଂଗ୍ରେସରେ ଯୋଗ ଦେଇ ୧୯୬୨ ଓ ୧୯୬୭ରେ କୋଇଲକୁଣ୍ଟଲା ନିର୍ବାଚନମଣ୍ଡଳୀରୁ ନିର୍ବାଚିତ ହେଲେ । ୧୯୬୨ରେ ପ୍ରଥମ ବାଚସ୍ପତି ଆୟ୍ୟାଦେଭର କାଳେଶ୍ୱର ରାଓଙ୍କର ଦେହାନ୍ତ ପରେ ସେ ବିଧାନସଭା ବାଚସ୍ପତି ଭାବେ ନିର୍ବାଚିତ ହେଲେ । ୧୯୬୭ରେ ପୁଣିଥରେ ବାଚସ୍ପତି ପଦ ଲାଭ କରିଥିଲେ । ଏହିପରି ଭାବେ ୧୦ ବର୍ଷ ଧରି ସମ୍ମାନ ଓ ଗୌରବ ସହିତ ବିଧାନସଭାର ବାଚସ୍ପତି ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ ।

ସେ ସୋଭିଏତ ରୁଷ, ଲଣ୍ଡନ ଯାଇଥିଲେ ଏବଂ ୧୯୬୫ ଓ ୧୯୬୮ରେ "କମନ୍ୱେଲ୍ଥ ପାର୍ଲାମେଣ୍ଟାରୀ ସମ୍ମେଳନ" ରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୧୯୭୧ରେ ପି.ଭି. ନରସିଂହ ରାଓଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରିମଣ୍ଡଳରେ ସେ ଉପମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ଭାବେ ନିୟୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ ।

## "ଜୟ ଆନ୍ଧ୍ର" ଆନ୍ଦୋଳନ 
ନଭେମ୍ବର ୧୯୭୨ରେ ସେ "ଜୟ ଆନ୍ଧ୍ର" ଆନ୍ଦୋଳନରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ ପାଇଁ ଉପମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ପଦରୁ ପଦତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ ଓ ସକ୍ରିୟ ଭାବେ ଏହାର ନେତୃତ୍ୱ ଦେଇଥିଲେ । ପରେ ସେ ଡିସେମ୍ବର ୧୯୭୩ରେ ଜଲାଗମ୍ ୱେଙ୍ଗଲା ରାଓଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରିମଣ୍ଡଳରେ ଉପମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ଭାବେ ଯୋଗ କରିଥିଲେ । ୭ ଜୁନ ୧୯୭୪ରେ ସେ ହାଇଦ୍ରାବାଦରେ ଏହି ପଦରେ ଥିବାବେଳେ ତାଙ୍କର ଦେହାନ୍ତ ହେଲା ।

## ସମ୍ମାନ 
ତାଙ୍କ ସମ୍ମାନାର୍ଥେ ୨୦୧୦ରେ କୁର୍ନୂଲ ଜିଲ୍ଲାର କୋଇଲକୁଣ୍ଟଲାରେ ବି.ଭି. ସୁବ୍ବା ରେଡ୍ଡି ସ୍ମୃତି ପାର୍କରେ ତାଙ୍କ ତାମ୍ରମୂର୍ତ୍ତି ସ୍ଥାପିତ କରାଯାଇଥିଲା ।

## ଆଧାର 
ଶ୍ରେଣୀ:ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ
ଗରମ ଦଳ

ଭାବରେ ଜଣାଶୁଣା ତିନି ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀ (ଲାଲା ଲାଜପତ ରାୟ (ବାମ), ବାଳ ଗଙ୍ଗାଧର ତିଳକ ଓ ବିପୀନ ଚନ୍ଦ୍ର ପାଲ (ଡାହାଣ)]]

**ଗରମ ଦଳ** (୧୯୦୭–୧୯୧୪) ଭାରତର ସ୍ୱାଧୀନତା ଆନ୍ଦୋଳନର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ରାଜନୈତିକ ଦଳ ଥିଲା, ଯାହା ସଂଘର୍ଷପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଆନ୍ଦୋଳନ ଦ୍ୱାରା ଭାରତୀୟ ସ୍ୱାଧୀନତା ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ସୁଧାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲା। ଏହି ଦଳ ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ ବାଲ ଗଙ୍ଗାଧର ତିଲକ, ଲାଲା ଲଜପତ୍ ରାୟ, ବିପିନଚନ୍ଦ୍ର ପାଲ୍ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସଚେତନ ନେତାମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଭାରତୀୟ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ସ୍ୱାଧୀନତା ପାଇଁ ସଚେତନ କରିବାରେ ନିଷ୍ଠାଶୀଳ ଥିଲେ।

## ପୃଷ୍ଠଭୂମି ଏବଂ ସୃଷ୍ଟି
୧୯୦୭ ମସିହାରେ ସୁରଟ ସମ୍ମିଳନୀରେ ଇଣ୍ଡିଆନ୍ ନ୍ୟାସନାଲ୍ କଂଗ୍ରେସ୍ (INC) ଭିତରେ ଦଳୀୟ ଭିନ୍ନତା ଘଟି, ଦୁଇଟି ଦଳର ସୃଷ୍ଟି ହେଲା – ଗରମ ଦଳ ଓ ନରମ ଦଳ। ଗରମ ଦଳ ସକ୍ରିୟ ଏବଂ ତ୍ରାସଦାୟକ ଆନ୍ଦୋଳନର ପକ୍ଷରେ ଥିଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ନରମ ଦଳ ସାନ୍ତ୍ୱନାଦାୟକ ଏବଂ ସମ୍ମିଳନୀମୂଳକ ପଦକ୍ଷେପରେ ଅବଶ୍ୟକତା ମାନୁଥିଲେ। ଏହି ବିଭାଜନ ଭାରତର ସ୍ୱାଧୀନତା ଆନ୍ଦୋଳନର ଏକ ନୂତନ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ ନେଇଆସିଥିଲା, ଯାହା ଭବିଷ୍ୟତରେ ଭାରତୀୟ ରାଜନୈତିକ ଚଳଣୀରେ ପ୍ରଭାବ ପକାଇଛି।

## ଲକ୍ଷ୍ୟ ଏବଂ ନୀତି
ଗରମ ଦଳର ପ୍ରମୁଖ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଥିଲା ଭାରତୀୟ ଲୋକମାନେ ସ୍ୱାଧୀନତା ପାଇଁ ସଚେତନ ହେବା, ସକ୍ରିୟ ଆନ୍ଦୋଳନରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିବା, ଏବଂ ରାଜନୈତିକ, ସାମାଜିକ ଏବଂ ଆର୍ଥିକ ସଚେତନତା ବୃଦ୍ଧି କରିବା। ତେଣୁ ଏହି ଦଳ ସ୍ୱାଧୀନତା ଲାଗି ତ୍ରାସଦାୟକ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପଦକ୍ଷେପ ଗ୍ରହଣ କରୁଥିଲେ, ଯାହା ଆନ୍ଦୋଳନର ଗତିକୁ ତ୍ବରିତ କରିଥିଲା।

## ମୁଖ୍ୟ ନେତୃତ୍ୱ
ଗରମ ଦଳର ମୁଖ୍ୟ ନେତାମାନେ ବାଲ ଗଙ୍ଗାଧର ତିଲକ, ଲାଲା ଲଜପତ୍ ରାୟ, ବିପିନଚନ୍ଦ୍ର ପାଲ୍ ଥିଲେ। ତିଲକଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱ ଏହି ଦଳକୁ ଏକ ସକ୍ରିୟ ଏବଂ ଗରମ ଆନ୍ଦୋଳନର ରୂପ ଦେଇଥିଲା, ଯାହା ଭାରତୀୟ ସ୍ୱାଧୀନତା ଆନ୍ଦୋଳନର ପ୍ରକାରକୁ ନୂତନ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରେ ପରିଣତ କରିଥିଲା।

## ପ୍ରଭାବ ଏବଂ ଅବଦାନ
ଗରମ ଦଳ ଭାରତୀୟ ସ୍ୱାଧୀନତା ଆନ୍ଦୋଳନର ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଂଶ ଥିଲା। ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ପରେ ଭାରତୀୟ ରାଜନୈତିକ ଚଳଣୀରେ ସକ୍ରିୟ ପଦକ୍ଷେପ ଏବଂ ସଚେତନତା ବୃଦ୍ଧି ପାଇଥିଲା। ଗରମ ଦଳର ନେତାମାନେ ସମୟ ସମୟରେ ନୀତି ଓ ଆଦର୍ଶରେ ଭାରତୀୟ ସ୍ୱାଧୀନତା ଆନ୍ଦୋଳନକୁ ନୂତନ ମାନକ ଦେଇଥିଲେ। ତେଣୁ ଗରମ ଦଳର ଅବଦାନ ଏବେ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭାରତୀୟ ସ୍ୱାଧୀନତା ଇତିହାସରେ ଅମର ରହିଛି।

## ଆଧାର
ଶ୍ରେଣୀ:ରାଜନୈତିକ ଦଳ
ଶ୍ରେଣୀ:ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟ କଂଗ୍ରେସ
ଭାରତୀୟ କମ୍ୟୁନିଷ୍ଟ୍ ପାର୍ଟି (ସେନ)

ଭାରତୀୟ କମ୍ୟୁନିଷ୍ଟ୍ ପାର୍ଟି (ସେନ) କିମ୍ବା Communist Party of India (Sen) ଭାରତର ଏକ ରାଜନୈତିକ ଦଳ, ଯାହା କମ୍ୟୁନିଷ୍ଟ ଆଇଡିଓଲୋଜି ଓ ସୋସିଆଲିଜିମ ମୂଲ୍ୟବୋଧରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ। ଏହି ପାର୍ଟି ସମାଜରେ ଶ୍ରମିକ ଓ କୃଷକ ବର୍ଗଙ୍କ ହିତ ସୁରକ୍ଷା କରିବା, ସମାଜିକ ନ୍ୟାୟ ଓ ସମାନତା ନିମିତ୍ତ ଗଠିତ ହୋଇଛି। ପ୍ରାଥମିକ ଭାବେ, ଏହି ଦଳ ମୂଳ କମ୍ୟୁନିଷ୍ଟ୍ ପାର୍ଟିର ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ଅଲଗା ହୋଇଥିଲା, ଯାହା ନିଜର ନୀତି ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ପଦ୍ଧତି ରଖିଥାଏ।

## ଇତିହାସ
ଭାରତୀୟ କମ୍ୟୁନିଷ୍ଟ୍ ପାର୍ଟି (ସେନ) ୨୦ଶତାବ୍ଦୀ ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଗଠିତ ହୋଇଥିଲା। ଏହାର ମୂଳ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଥିଲା ଶ୍ରମିକ ଓ କୃଷକ ମଧ୍ୟରେ ସମାନତା ସ୍ଥାପନ କରିବା, ଶ୍ରମିକ ଅଧିକାର ରକ୍ଷା କରିବା, ଏବଂ ସାମାଜିକ ଅନ୍ୟାୟର ନିବାରଣ କରିବା। ପାର୍ଟି ଗଠନ ପରେ ଭାରତର ବିଭିନ୍ନ ରାଜ୍ୟରେ ଏହାର ସଦସ୍ୟ ସଂଖ୍ୟା ବଢିଥିଲା ଏବଂ ରାଜନୈତିକ ପ୍ରଭାବ ପକାଇଥିଲା।

## ନୀତି ଓ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ
ଭାରତୀୟ କମ୍ୟୁନିଷ୍ଟ୍ ପାର୍ଟି (ସେନ) କମ୍ୟୁନିଷ୍ଟ ଆଇଡିଓଲୋଜିରେ ବିଶ୍ୱାସ କରେ। ଏହି ଦଳ ଗରିବ ଓ ଶ୍ରମିକ ବର୍ଗଙ୍କ ସୁରକ୍ଷା, ସାମାଜିକ ସମାନତା ଓ ସର୍ବସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ସଚେତନତା ବଢାଇବାରେ ଲକ୍ଷ୍ୟ ରଖେ। ଏହା ସ୍ଥାନୀୟ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ, ନିର୍ମାଣ କାର୍ଯ୍ୟ, ଶିକ୍ଷା ପ୍ରଚାର, ଏବଂ ସାମାଜିକ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ମାଧ୍ୟମରେ ନିଜର ମନ୍ତବ୍ୟ ପ୍ରସାର କରେ।

## ସଂଗଠନାତ୍ମକ ଗଠନ
ପାର୍ଟିର ସଂଗଠନ ଏକ ସଂଘଟିତ ଧାରାରେ ରହିଛି। ଏହି ଦଳ ଜିଲ୍ଲା, ରାଜ୍ୟ ଏବଂ କେନ୍ଦ୍ର ସ୍ତରରେ କମିଟି ଏବଂ ଅଫିସ୍ ରଖିଛି। ସଦସ୍ୟମାନେ ନିୟମିତ ମିଟିଂ, ସମ୍ମେଳନୀ ଓ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରି ପାର୍ଟିର ନୀତି ଓ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ସମ୍ପର୍କରେ ସଚେତନ ହୁଅନ୍ତି।

## ସାମାଜିକ ଓ ରାଜନୈତିକ ପ୍ରଭାବ
ଭାରତୀୟ କମ୍ୟୁନିଷ୍ଟ୍ ପାର୍ଟି (ସେନ) ସମୟ ସହ ଭାରତର ସାମାଜିକ ଓ ରାଜନୈତିକ ପରିବେଶରେ ନିଜର ଭୂମିକା ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଛି। ଏହି ପାର୍ଟି ଶ୍ରମିକ ଓ କୃଷକ ସମ୍ପ୍ରଦାୟଙ୍କ ଅଧିକାର ସୁରକ୍ଷା କରିବା, ସମାଜିକ ସେବା, ଶିକ୍ଷା ପ୍ରଚାର, ଏବଂ ଗରିବ ଲୋକଙ୍କୁ ସଚେତନ କରିବାରେ ନିରତ ରହିଛି। ଏହାର କାର୍ଯ୍ୟ ଏକ ସଂଘଟିତ ଭାବରେ ସାମାଜିକ ଏବଂ ରାଜନୈତିକ ପରିବର୍ତ୍ତନରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।

## ସମ୍ପ୍ରତିକ ସ୍ଥିତି
ଆଜିର ସମୟରେ, ଭାରତୀୟ କମ୍ୟୁନିଷ୍ଟ୍ ପାର୍ଟି (ସେନ) ଏକ ସ୍ଥାୟୀ ଓ ସଂଘଟିତ ଦଳ ଭାବରେ ରହିଛି। ଏହା ନିଜର ସଦସ୍ୟ ମାଧ୍ୟମରେ ସମାଜିକ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ, ରାଜନୈତିକ ସଚେତନତା, ଶିକ୍ଷା ପ୍ରଚାର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସେବାମୂଳକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ଚଳାଇଛି। ଏହି ପାର୍ଟି ଆସନ୍ତା କାଲିର ଭାରତର ସାମାଜିକ ଓ ରାଜନୈତିକ ପରିବେଶକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିବାରେ ନିଜର ଭୂମିକା ଜାରି ରଖିବ।

## ଆଧାର
ଶ୍ରେଣୀ:ଭାରତ
ଶ୍ରେଣୀ:ରାଜନୈତିକ ଦଳ
ମୌଲବୀ ଆଲ୍ଲାଉଦ୍ଦିନ୍

**ସୟଦ୍ ଆଲ୍ଲାଉଦ୍ଦିନ୍ ହାଇଦର** ଯିଏ **ମୌଲବୀ ଆଲ୍ଲାଉଦ୍ଦିନ୍** ନାମରେ ମଧ୍ୟ ପରିଚିତ, ସେ ହାଇଦ୍ରାବାଦର ମକ୍କା ମସ୍‌ଜିଦର ପ୍ରବାଚକ ଓ ଇମାମ୍ ଥିଲେ । ୧୭ ଜୁଲାଇ ୧୮୫୭ ରେ ସେ ହାଇଦ୍ରାବାଦର ଗଡ଼ଜାର ରାଜ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ ବ୍ରିଟିଶ୍ ରେସିଡେନ୍ସି ଉପରେ ଆକ୍ରମଣର ନେତୃତ୍ଵ ନେଇଥିଲେ । ଏହି ଆକ୍ରମଣ ୧୮୫୭ ର ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମ (ଭାରତୀୟ ବିଦ୍ରୋହ) ସମୟରେ ହୋଇଥିଲା । ସେ ଆଣ୍ଡାମାନ୍-ନିକୋବର ଦ୍ୱୀପପୁଞ୍ଜର କାଳାପାଣି (ସେଲ୍ୟୁଲାର୍ ଜେଲ୍) କୁ ସଜା କାଟିବାକୁ ପଠାଯାଇଥିବା ପ୍ରଥମ ନିର୍ବାସିତ କଏଦୀ ବୋଲି ବିଶ୍ଵାସ କରାଯଏ ।

## ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନ 
ହାଇଦ୍ରାବାଦର ତେଲେଙ୍ଗାନା ଜିଲ୍ଲାରେ ତାଙ୍କରି ଜନ୍ମ ।

## ବ୍ରିଟିଶ ରେସିଡେନ୍ସି ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ 
୧୭ ଜୁଲାଇରେ ପ୍ରାୟ ୫୦୦ ଲୋକଙ୍କ ଦଳ, ମୌଲବୀ ଅଲାଉଦ୍ଦିନ୍ ଓ ତୁରେବାଜ୍ ଖାନଙ୍କ ନେତ୍ରୃତ୍ୱରେ, ମକ୍କା ମସ୍ଜିଦରୁ ବ୍ରିଟିଶ୍ ରେସିଡେନ୍ସି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଦର୍ଶନ ମାର୍ଚ୍ଚ କଲେ । ପ୍ରଦର୍ଶନକାରୀମାନେ ହିଂସ୍ର ହୋଇ ରେସିଡେନ୍ସି ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ । ବ୍ରିଟିଶ୍ ସେନା ଗୁଳି ଚାଳନ କଲା । ପ୍ରଦର୍ଶନକାରୀମାନେ କିଛି ଘଣ୍ଟା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରତିଆକ୍ରମଣ କଲେ କିନ୍ତୁ ପରେ ପଛକୁ ହଟିଗଲେ । ତୁରେବାଜ୍ ଖାନ ଗିରଫ ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ମୌଲବୀ ଅଲାଉଦ୍ଦିନ୍ ଫେରର ହେବାରେ ସଫଳ ହେଲେ ।

ତାଙ୍କୁ ପରେ ଧରାଯାଇ କଳାପାଣି କୁ ପଠାଯାଇଥିଲା । ୨୮ ଜୁନ୍ ୧୮୫୯ ରେ ତାଙ୍କୁ ହାଇଦ୍ରାବାଦରୁ ବାହାର କରାଯାଇଥିଲା। 

## କାରାବାସ ଓ ଶେଷ ଦିନ 
ରେସିଡେନ୍ସି ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ ସମୟରେ ଗୋଳିରେ ମୌଲବୀଙ୍କ ଡାହାଣି ହାତ ଅଚଳ(ପାରାଲାଇଜ୍) ହୋଇଗଲା । ତାଙ୍କ କାନ୍ଧ ଓ ଲଳାଟରେ ଖଣ୍ଡାର ଆଘାତ ମଧ୍ୟ ହୋଇଥିଲା । ଯଦିଓ ଖରାପ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଓ ଭଲ ବ୍ୟବହାରର ଆଧାରରେ ବାରମ୍ବାର ମୁକ୍ତିର ଅନୁରୋଧ କଲେ, କିନ୍ତୁ ସବୁ ବାରଣ କରାଗଲା । ସେ ୧୮୮୯ ମସିହାର କୌଣସି ଏକ ଦିନ ତାଙ୍କର ଦେହାନ୍ତ ହେଲା ।

## ଆଧାର 
ଶ୍ରେଣୀ:ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ
ପୁଣେ ସାର୍ବଜନିକ ସଭା

**ପୁଣେ ସାର୍ବଜନିକ ସଭା** (ମରାଠୀ: पुणे सार्वजनिक सभा) ହେଉଛି ଏକ ସାମାଜିକ-ରାଜନୈତିକ ସଂଗଠନ, ଯାହା ଭାରତରେ ବ୍ରିଟିଶ୍ ଶାସନକାଳୀନ ସମୟରେ ଗଠିତ ହୋଇଥିଲା । ଏହାର ପ୍ରାଥମିକ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଥିଲା ସରକାର ଓ ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ସେତୁର କାମ କରିବା ସହିତ କୃଷକମାନଙ୍କର ଆଇନଗତ ଅଧିକାରକୁ ପ୍ରଚାର କରିବା ।

## ଇତିହାସ 
ପ୍ରାୟ 6,000 ଜଣ ବ୍ୟକ୍ତି ବିଶେଷଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ୯୫ ଜଣ ନିର୍ବାଚିତ ସଦସ୍ୟକୁ ନେଇ ଏହି ସଭା ୧୮୭୦ ଏପ୍ରିଲ ୨ରେ ଗଠିତ ହୋଇଥିଲା । ଏହି ସଂଗଠନଟି ପରବର୍ତ୍ତୀ କାଳରେ ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟ କଂଗ୍ରେସର ପ୍ରବର୍ତ୍ତକ ହୋଇଥିଲା, ଯାହାର ପ୍ରଥମ ଅଧିବେଶନ ମହାରାଷ୍ଟ୍ରରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା । ୧୮୭୫ ମସିହାରେ, ଏହି ସଭା "ଭାରତକୁ ବ୍ରିଟିଶ୍ ସଂସଦରେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ ଦେବା" ପାଇଁ ହାଉସ୍ ଅଫ୍ କମନ୍ସ୍‌କୁ ଏକ ଅଭିଯୋଗ ପତ୍ର ପ୍ରେରଣ କରିଥିଲା । ଏହି ସଭାରୁ ହିଁ ବାଳ ଗଙ୍ଗାଧର ତିଳକଙ୍କ ସହିତ ଅନେକ ଜାତୀୟ ନେତାମାନେ ଭାରତୀୟ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମରେ ଝାସ ଦେବା ପାଇଁ ଆଗେଇ ଆସିଥିଲେ । ସଭାଟି ୧୮୬୭ ମସିହାରେ ଗଣେଶ ବାସୁଦେଓ ଯୋଶୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଥିଲା । କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟ ସୂତ୍ରରୁ ଜଣାଯାଏ ଯେ ଏହାର ସ୍ଥାପକ ମାଧବ ଗୋବିନ୍ଦ ରାଣାଡେ ଥିଲେ, ଯିଏ ପରେ ବମ୍ବେ ହାଇକୋର୍ଟରେ ବିଶିଷ୍ଟ ଓକିଲ ଓ ବିଚାରପତି ହୋଇଥିଲେ।

ସାର୍ବଜନିକ ସଭା ସହିତ ଜଡ଼ିତ ଥିବାଦ୍ୱାରା ଗଣେଶ ବାସୁଦେଓ ଯୋଶୀ "ସାର୍ବଜନିକ କାକା" ବୋଲି ପରିଚିତ ହୋଇଥିଲେ ।

ଏହି ସଭା ବ୍ରିଟିଶ୍ ସରକାରଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରିଥିଲା ଯେ, ବ୍ରିଟେନର ସରକାର ଭାରତୀୟମାନଙ୍କୁ ସେମାନଙ୍କ ଦେଶର ନାଗରିକ ବୋଲି ସ୍ୱୀକାର କରିବା ଉଚିତ ।

ଆଉନ୍ଧ୍‌ର ଶାସକ ଭବାନରାଓ ଶ୍ରୀନିବାସରାଓ ପନ୍ଥ ପ୍ରତିନିଧି ସଭାର ପ୍ରଥମ ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ଥିଲେ । ବାଳ ଗଙ୍ଗାଧର ତିଳକ, ଗୋପାଳ ହରି ଦେଶମୁଖ, ମହାର୍ଷି ଆନ୍ନାସାହେବ ପଟୱାର୍ଧନ ପରି ବହୁତ ବିଶିଷ୍ଟ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱମାନେ ସଭାର ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟଭାର ନେଇଥିଲେ । ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରମୁଖ ସଦସ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୃଷ୍ଣାଜୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ନୁଲକର, ଗୋପାଳ କୃଷ୍ଣ ଗୋଖଳେ ଓ ବାମନ ଶିବରାମ ଆପ୍ଟେ ଥିଲେ ।

୨୦୧୬ ମସିହାରେ ମୀରା ପାଭାଗୀ ସଭାର ପ୍ରଥମ ମହିଳା ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ଭାବେ ନିର୍ବାଚିତ ହୋଇଥିଲେ ।
## ସନ୍ଦର୍ଭ ପୁସ୍ତକ
* *The Pune Sarvajanik Sabha: the early phase, 1870-1880* - S. R. Mehrotra
* Johari, J. C. (1993). *Voices of India Freedom Movement.* Anmol Publications PVT. LTD. .
* Bakshi, S. R. (1993). *Mahadev Govind Ranade.* Anmol Publications PVT. LTD. .

## ଆଧାର 
ଶ୍ରେଣୀ:ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ