ହିନ୍ଦୁ ଦେବଦେବୀଙ୍କ ତାଲିକା

- ଶିବ (ବାମ), ବିଷ୍ଣୁ (କେନ୍ଦ୍ର), ବ୍ରହ୍ମା (ଡାହାଣ)ଙ୍କୁ ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମର ତ୍ରିଶକ୍ତି କୁହାଯାଏ]]

ଭାରତୀୟ ଉପମହାଦେଶର ସର୍ବାଧିକ ଲୋକ ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମାବଲମ୍ବୀ ଅଟନ୍ତି ଏବଂ ଏହା ବିଶ୍ୱର ତୃତୀୟ ବୃହତ୍ତମ ଧର୍ମ ଅଟେ । ଏହାକୁ ('''' ସନାତନ ଧର୍ମ) ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ ।  ଏଥିରେ ଚାରୋଟି ପ୍ରମୁଖ ପରମ୍ପରା ବା ଧର୍ମ ରହିଛି, ଯଥା- ବୈଷ୍ଣବବାଦ, ଶୈବବାଦ, ଶକ୍ତିବାଦ ଏବଂ ସ୍ମାର୍ତ୍ତବାଦ । ଏହା ବ୍ୟତୀତ ଅନେକ ଛୋଟ ପରମ୍ପରା ମଧ୍ୟ ବିଦ୍ୟମାନ ଅଛି, ଯଥା- ଗଣପତିବାଦ  ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟବାଦ ।

ଧର୍ମ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ବିଶ୍ୱାସ ସହିତ ଏକ ବିବିଧ ଚିନ୍ତାଧାରାର ପ୍ରଣାଳୀ ଅଟେ । ତେଣୁ ଏହା ଭଗବାନଙ୍କ ଧାରଣା, ଦେବତାମାନଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା, ଜଣେ ଭକ୍ତ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା ଦର୍ଶନ ଏବଂ ପରମ୍ପରା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିଥାଏ । ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ, ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭଗବାନ ବିଦ୍ୟମାନ ବୋଲି ବିଶ୍ୱାସ କରିବା ପ୍ରଥା ରହିଛି । ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମର ପବିତ୍ର ଗ୍ରନ୍ଥଗୁଡ଼ିକର ଅଧ୍ୟୟନ ଅନୁଯାୟୀ, ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମରେ ୩୩ କୋଟି ଦେବାଦେବୀ ଅଛନ୍ତି।

## ଦେବଦେବୀ
, ବିଷ୍ଣୁ ଏବଂ ଶିବ ସେମାନଙ୍କର ଧର୍ମପତ୍ନୀ ସରସ୍ୱତୀ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଏବଂ ପାର୍ବତୀଙ୍କ ସହିତ ପଦ୍ମଫୁଲରେ ବସିଛନ୍ତି । ]]

### ତ୍ରିମୂର୍ତ୍ତି
ତ୍ରିମୂର୍ତ୍ତି ସମସାମୟିକ ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମର ପ୍ରମୁଖ ଦେବତା ଅଟନ୍ତି । ପୌରାଣିକ ମତ ଅନୁସାରେ ତ୍ରିମୂର୍ତ୍ତିଙ୍କୁ ଅର୍ଥାତ; ବ୍ରହ୍ମା- ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ବିଷ୍ଣୁ- ପାଳନକର୍ତ୍ତା ଏବଂ ଶିବ- ସଂହାରକର୍ତ୍ତା ଭାବେ ବିବେଚନା କରାଯାଇଛି । ସେମାନଙ୍କ ଧର୍ମପତ୍ନୀ ହେଉଛନ୍ତି; ସରସ୍ୱତୀ - ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପତ୍ନୀ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ - ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଏବଂ ପାର୍ବତୀ (ଦୁର୍ଗା) - ଶିବଙ୍କ ପତ୍ନୀ । ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମର ପ୍ରତୀକ ଓମ୍, ତ୍ରିମୂର୍ତ୍ତି ସହିତ ଜଡିତ ବୋଲି ବିବେଚନା କରାଯାଇଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଶବ୍ଦର "ଅ, ଉ ଏବଂ ମ" ଶବ୍ଦ ସାଧାରଣତଃ ସୃଷ୍ଟି, ସଂରକ୍ଷଣ ଏବଂ ବିନାଶକୁ ସୂଚାଇଥାଏ ।

### ବ୍ରହ୍ମା
【ମୂଳ ପ୍ରସଙ୍ଗ: ବ୍ରହ୍ମା】

ବ୍ରହ୍ମା ଜଗତର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଅଟନ୍ତି । ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଜଗତର ପ୍ରାଥମିକ ଦେବତା ଭାବରେ ବିବେଚନା କରାଯାଏ । ସେ ସୃଷ୍ଟି, ଜ୍ଞାନ ଏବଂ ବେଦ ସହିତ ଜଡିତ ଅଛନ୍ତି । ସୃଷ୍ଟିର କିମ୍ବଦନ୍ତୀରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ମୁଖ୍ୟତଃ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି । ତାଙ୍କୁ ବେଦର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଭଗବାନ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ସହ ପରିଚିତ କରାଯାଇଛି । ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନାଭିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଏକ କମଳରୁ ଭଗବାନ ବ୍ରହ୍ମା ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କଦ୍ୱାରା ଚାରୋଟି ବେଦ ଦିଆଯାଇଥିଲା ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟିର କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କରିବା ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦିଆଯାଇଥିଲା ।

ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିବା କେତେକ ବିଶେଷ ନାମ ନିମ୍ନରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି:
* ବେଦନାଥ
* ଚତୁର୍ମୁଖ
* ପ୍ରଜାପତି
* ବେଦଗର୍ଭା
* କୌଶଳା

### ବିଷ୍ଣୁ
【ମୂଳ ପ୍ରସଙ୍ଗ: ବିଷ୍ଣୁ】

ବିଷ୍ଣୁ ସନାତନ ଧର୍ମର ପ୍ରମୁଖ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅନ୍ୟତମ, ଯାହାଙ୍କୁ ନାରାୟଣ ଏବଂ ହରି ନାମରେ ମଧ୍ୟ ମାନ୍ୟତା ଦିଆଯାଇଛି । ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମର ମୂଳ ଗ୍ରନ୍ଥ ଲୋକପ୍ରିୟ ପୁରାଣ ଅନୁଯାୟୀ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ପରମେଶ୍ବରଙ୍କ ତିନୋଟି ମୁଖ୍ୟ ରୂପ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ଅଟନ୍ତି । ପୁରାଣରେ ତ୍ରିମୂର୍ତ୍ତି ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ବିଶ୍ୱ କିମ୍ବା ଜଗତର ପାଳନକର୍ତ୍ତା କୁହାଯାଇଛି । ତାଙ୍କର ବାସସ୍ଥାନ ବୈକୁଣ୍ଠରେ ରହିଛି, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ସର୍ପ ଶେଷନାଗ ଉପରେ ବିରାଜମାନ କରନ୍ତି । ଧର୍ମ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଶୃଙ୍ଖଳାର ପୁନରୁଦ୍ଧାର ପାଇଁ ସେ ପୃଥିବୀରେ ଦଶଟି ପ୍ରମୁଖ ଅବତାର ଗ୍ରହଣ କରିଛନ୍ତି । ତାଙ୍କର ଏହି ଦଶାବତାର ମଧ୍ୟରୁ ସବୁଠାରୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଉଛନ୍ତି ରାମ ଏବଂ କୃଷ୍ଣ ଅବତାର । ତାଙ୍କର ଅନୁଗାମୀମାନଙ୍କୁ ବୈଷ୍ଣବ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କୁ ସର୍ବୋପରି ଦେବତା ବୋଲି ମାନନ୍ତି ।

ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିବା କେତେକ ବିଶେଷ ନାମ ନିମ୍ନରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି:

ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦଶାବତାର ତାଙ୍କର ପ୍ରମୁଖ ଦଶଟି ଅବତାରକୁ ବୁଝାଏ:
# ମତ୍ସ୍ୟ, ମାଛ
# କୂର୍ମ, କଇଁଛ
# ବରାହ, ଘୁଷୁରୀ
# ନୃସିଂହ, ମନୁଷ୍ୟ-ସିଂହ
# ବାମନ, ବାମନ
# ପର୍ଶୁରାମ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଯୋଦ୍ଧା 
# ରାମ, ମହାପୁରୁଷୋତ୍ତମ ରାମାୟଣ ଏବଂ ରାବଣର ହତ୍ୟାକାରୀ 
# କୃଷ୍ଣ, ମହାଭାରତ ଏବଂ ଶ୍ରୀମଦ ଭଗବତ ଗୀତାରେ ପାଣ୍ଡବ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ସାରଥୀ ଏବଂ କଂସକୁ ବଧ କରିଥିଲେ
# ଗୌତମ ବୁଦ୍ଧ, ବୌଦ୍ଧ ଧର୍ମର ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା ଓ ଧର୍ମ ସଂସ୍ଥାପକ
# କଳ୍କୀ, ଅଧର୍ମର ପରାଜୟକାରୀ, କଳି ଯୁଗର ଶେଷରେ ବିଦ୍ୟମାନ ହେବ

ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି ପ୍ରୀଥୁ, ମୋହିନୀ, ଧନ୍ୱନ୍ତରି, କପିଳା, ଯଜ୍ଞ ପୁରୁଷ ଏବଂ ଦତ୍ତାତ୍ରେୟଙ୍କର ଏକ ତୃତୀୟାଂଶ ।

### ଶିବ
【ମୂଳ ପ୍ରସଙ୍ଗ: ଶିବ】

## ଆଧାର
ଶ୍ରେଣୀ:ହିନ୍ଦୁ ଦେବତା
ଶ୍ରେଣୀ:ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମ
ଶ୍ରେଣୀ:ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତି
ଶ୍ରେଣୀ:ହିନ୍ଦୁ ଦେବଦେବୀ