ସ୍ଵୟଂଭୂନାଥ

**ସ୍ୱୟଂଭୂନାଥ** (କିମ୍ବା, ସ୍ୱୟଂଭୂ ସ୍ତୁପ) କାଠମାଣ୍ଡୁ ସହରର ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ଏକ ପାହାଡ ଉପରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ବୌଦ୍ଧ ସ୍ତୁପ  | ବୌଦ୍ଧ ଧର୍ମର ଅନୁଗାମୀ ନେବାରି ଲୋକଙ୍କ ଜୀବନ ତଥା ସଂସ୍କୃତିରେ  ସ୍ୱୟଂଭୂନାଥଙ୍କର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ସ୍ଥାନ ରହିଛି  | ଏହି ଧାର୍ମିକ ସ୍ଥଳ ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସବୁଠାରୁ ପବିତ୍ର ବୌଦ୍ଧ ସ୍ଥାନ | ତିବ୍ଦତୀୟ ଲୋକ ଏବଂ ତିବ୍ଦତୀୟ ବୌଦ୍ଧ ଧର୍ମର ଅନୁଗାମୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବୌଦ୍ଧନାଥଙ୍କ ପରେ ଏହା ପବିତ୍ର ଧାର୍ମିକ ସ୍ଥଳ  ।

ବିଶ୍ୱ ଐତିହ୍ୟ ତାଲିକାରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ **ସ୍ୱୟଂଭୂନାଥ** ବିଶ୍ୱର ଅନ୍ୟତମ ଚମତ୍କାର ବୌଦ୍ଧ ତୀର୍ଥ ଅଟେ | ଏହା , କାଠମାଣ୍ଡୁଠାରୁ ତିନି କିଲୋମିଟର ପଶ୍ଚିମରେ ଏବଂ କାଠମାଣ୍ଡୁ ଉପତ୍ୟକାର ୭୭ ମିଟର ଉଚ୍ଚତାରେ ଏହି ସ୍ତୁପ  ଅବସ୍ଥିତ | ଏହାର ଚାରିପାଖରେ ଥିବା ଆଖି ସଂପର୍କରେ ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଏ ଯେ ଏହି ଆଖି ଗୌତମ ବୁଦ୍ଧଙ୍କର ଯାହାଦ୍ୱାର ସେ ଚାରି ଦିଗକୁ ଚାହିଁଥାନ୍ତି  | 

### ପୌରାଣିକ ଆଖ୍ୟାନ 
ସ୍ୱୟଂଭୂ ପୁରାଣରେ ଉପଲବ୍ଧ ତଥ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ, ଏକଦା ସମଗ୍ର କାଠମାଣ୍ଡୁ ଉପତ୍ୟକା ଏକ ବିରାଟ ହ୍ରଦ ଥିଲା ଯାହା ପଦ୍ମ ଫୁଲରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିଲା । ଏହି ଉପତ୍ୟକା ସ୍ୱୟଂଭୂ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲା ଯାହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି "ଆତ୍ମ-ସର୍ଜନା"  ।  

ସ୍ୱୟଂଭୂ ପୁରାଣ ଅନୁଯାୟୀ କାଠମାଣ୍ଡୁ ଉପତ୍ୟକା ଏକଦା ଏକ ବିଶାଳ ହ୍ରଦ ହୋଇ ପାଣିରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିଲା । ସେଠାରେ ଏକ କମଳ ଥିଲା ଯାହା ନିଜକୁ ଆଲୋକିତ କରୁଥିଲା | ମଞ୍ଜୁଶ୍ରୀ, ବୋଦ୍ଧିସତ୍ତ୍ୱଙ୍କ ଏକ ଅବତାର, ପୂଜା କରିବା ପାଇଁ ସେହି ସ୍ଥାନକୁ ଯାଇଥିଲେ । ଯେତେବେଳେ ସେ ସ୍ଥଳରେ ପହଞ୍ଚିଲେ, ତାଙ୍କର ମନେ ହେଲା ମାନବ ବସତି ପାଇଁ ସେଠାରେ ଅଧିକ ସମ୍ଭାବନା ରହିଛି । ଏହିପରିଭାବେ  ମଣିଷମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅଧିକ ସୁଗମ କରିବା ପାଇଁ ମଞ୍ଜୁଶ୍ରୀ  ସେଠାକାର ଘାସଲଟାବୁଦା କାଟି ସଫା କରିଦେଇଥିଲେ | ହ୍ରଦରୁ ଜଳ ନିଷ୍କାସିତ ହୋଇ ଉପତ୍ୟକାକୁ ସମତଳ କରି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଦେଲେ | କମଳ ସ୍ଥାନରେ ସେ ଏକ ପାହାଡ଼ ଉଠାଇ ଏକ ସ୍ତୁପ ନିର୍ମାଣ କଲେ |

ପାହାଡ ଉପରକୁ ଉଠାଇବାବେଳେ ସେ ନିଜ କେଶକୁ ଛୋଟ ଛାଡିଦେବା ଉଚିତ୍ ଥିଲା କିନ୍ତୁ ଏହା ବଦଳରେ ସେ ଏହାକୁ ଲମ୍ବା କରିଦେଲେ ଏବଂ ତେଣୁ ତାଙ୍କ କେଶରେ ଉକୁଣି ବଢିବାକୁ ଲାଗିଲେ | ବିଶ୍ୱାସା କରାଯାଏ ଯେ ଏହି ମୁଣ୍ଡ ଉକୁଣିମାନେ ପରେ ମାଙ୍କଡ଼ରେ ପରିଣତ ହୋଇଥିଲେ  । ଏହି ବିଶ୍ୱାସ ହେତୁ ମାଙ୍କଡମାନଙ୍କୁ ପବିତ୍ର ମନେ କରାଯାଏ  | ଏହି ପବିତ୍ର ମାଙ୍କଡମାନେ ପାହାଡର ଉତ୍ତର-ପଶ୍ଚିମ ଭାଗରେ ବାସ କରନ୍ତି | ତେଣୁ ସ୍ୱୟଂଭୂନାଥ ମନ୍ଦିର ମାଙ୍କଡ଼ ମନ୍ଦିର ଭାବରେ ମଧ୍ୟ ଜଣାଶୁଣା  |

### ଇତିହାସ 
**ସ୍ୱୟଂଭୂନାଥ ମନ୍ଦିର** ନେପାଳର ସର୍ବ ପୁରାତନ ଧାର୍ମିକ ସ୍ଥାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ୟତମ | ଗୋପାଳରାଜବଂଶାବଳୀ ଅନୁଯାୟୀ, ଏହା ରାଜା ଭାସାଦେଭାଙ୍କଦ୍ୱାରା ପଞ୍ଚମ ଶତାବ୍ଦୀର ପ୍ରାରମ୍ଭରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା । ଏହି ସ୍ଥଳରୁ ମିଳୁଥିବା ଏକ ଭଗ୍ନ ଶୀଳାଲିପିରୁ ଏହା ଜଣାଯାଏ ଯେ ରାଜା ଭ୍ରାସଦେବ 640 C.E.ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦରେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇଥିଲେ।

### ନବୀକରଣ 
ମେ 2010ରେ ଏହି ସ୍ତୁପକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ନବୀକରଣ କରାଯାଇଥିଲା । ଏହା ଥିଲା ୧୯୨୧ରୁ ଏହାର ପ୍ରଥମ ପ୍ରମୁଖ ନବୀକରଣ । ୨୦ କିଲୋଗ୍ରାମ ସୁନା ବ୍ୟବହାର କରି ଏହି ମନ୍ଦିରକୁ ପୁନର୍ବାର ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ଆଛାଦନଦ୍ୱାରା ଅଳଂକରଣ କରାଯାଇଥିଲା | ଏହି ନବୀକରଣ ନିମିତ୍ତ କାଲିଫର୍ନିଆର ତିବ୍ଦତୀୟ ନିଙ୍ଗମା ଧ୍ୟାନ କେନ୍ଦ୍ରଦ୍ୱାରା ଆର୍ଥିକ ଅନୁଦାନ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଜୁନ୍ ୨୦୦୮ରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା ।

ବିଭିନ୍ନ କାରଣରୁ ବିଭିନ୍ନ ସମୟରେ ଏହି ମନ୍ଦିର ପ୍ରାକୃତିକ ବିପର୍ଯ୍ୟରେ କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇଥିଲା । ୧୪ ଫେବୃଆରୀ ୨୦୧୧ ଦିନ ପ୍ରାୟ ୫ଟା ସମୟରେ ସ୍ ସ୍ୱୟଂଭୁନାଥ ଐତିହ ଅଞ୍ଚଳର ପ୍ରତାପୁର ମନ୍ଦିର ବଜ୍ରପାତରେ କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇଥିଲା । ଏପ୍ରିଲ୍ ୨୦୧୫ରେ ନେପାଳରେ ହୋଇଥିବା ଭୂକମ୍ପରେ ସ୍ୱୟଂଭୁନାଥ ପରିସରରେ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟାପକ କ୍ଷତି ଘଟିଛି । ଏହି ପରିସରରେ ନବୀକରଣ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଚାଲିଛି ।

### ଗ୍ୟାଲେରୀ 

File:स्वयम्भूयागुँ.jpg|The hillock of Swayambhu
File:Swayambhunath Temple Kathmandu Nepal IMG 8051 12.jpg|Swayambhunath Temple view from Kritipur Bhag Bhairav
File:Swayabhunath Temple-IMG 3267.jpg|Eastern staircase
File:2015-03-08 Swayambhunath,Katmandu,Nepal,சுயம்புநாதர் கோயில்,スワヤンブナート DSCF4170.jpg|Swayambhunath stupa area
File:2015-03-08 Swayambhunath,Katmandu,Nepal,சுயம்புநாதர் கோயில்,スワヤンブナート DSCF4155.jpg|Close-up of Swayambhunath stupa

### ଆଧାର 
ଶ୍ରେଣୀ:ବିଶ୍ୱ ଐତିହ୍ୟ