ଥଣ୍ଟିଆ କୁମ୍ଭୀର

**ଥଣ୍ଟିଆ କୁମ୍ଭୀର** ବା **ଘଡ଼ିଆଳ କୁମ୍ଭୀର** (ଜୀବବିଜ୍ଞାନ ନାମ *Gavialis gangeticus*) *ଗାଭିଆଲିଡାଏ* ପରିବାରର କୁମ୍ଭୀର । ଏହି କୁମ୍ଭୀରକୁ କିଛି ସ୍ଥାନରେ **ଗାଭିଆଲ୍**, **ମାଛଖିଆ କୁମ୍ଭୀର** ଓ ଏପରି ଅନେକ ନାମ ଦିଆଯାଇଛି । ଏହି କୁମ୍ଭୀର ମୁଖ୍ୟତଃ ଭାରତୀୟ ଉପମହାଦ୍ୱୀପର ଉତ୍ତରରେ ରହିଥିବା ନଦୀ ଓ ହ୍ରଦରେ ପ୍ରଥମେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁଥିଲା । ବିଶ୍ୱର ସର୍ବମୋଟ ସ୍ୱାଧୀନ ଓ ନଦୀନାଳରେ ରହୁଥିବା ଥଣ୍ଟିଆ କୁମ୍ଭୀରଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ବର୍ତ୍ତମାନ କେବଳ ୨୩୫ । ମାଛ ଜାଲରେ ଛନ୍ଦି ହୋଇ ପ୍ରାଣ ଯିବା, ନଦୀରେ ମାଛସଂଖ୍ୟା କମିବା ଓ ଅଧିବାସ କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ ହେବା ଏହି କୁମ୍ଭୀରମାନଙ୍କ ସଂଖ୍ୟାହ୍ରାସର ପ୍ରମୁଖ କାରଣ । ଗତ ୭୦ ବର୍ଷରେ ଥଣ୍ଟିଆ କୁମ୍ଭୀରଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ଅତିମାତ୍ରାରେ ହ୍ରାସ ପାଇଥିବାରୁ IUCN ତାଲିକାରେ ଏହାକୁ *Critically Endangered* ଜୀବ ଭାବେ ବିବେଚନା କରାଯାଏ ।

ଅନ୍ୟ କୁମ୍ଭୀରମାନଙ୍କ ତୁଳନାରେ ଥଣ୍ଟିଆ କୁମ୍ଭୀରର ଶରୀରର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ଅଧିକ । ଏମାନଙ୍କ ସର୍ବାଧିକ ଲମ୍ବ ପ୍ରାୟ ୬.୨୫ ମିଟର୍ (୨୦.୫ ଫୁଟ୍) ହୋଇପାରେ । ତେବେ ବୟସ୍କ ଥଣ୍ଟିଆ କୁମ୍ଭୀରର ହାରାହାରି ଦୈର୍ଘ୍ୟ ୩.୫-୪.୫ ମିଟର୍ (୧୧-୧୫ ଫୁଟ୍) ହୋଇଥାଏ ।

ବିଭିନ୍ନ ଭାଷାରେ ଥଣ୍ଟିଆ କୁମ୍ଭୀରର ଗାଭିଆଲ୍ ଡେଲ୍ ଗ୍ୟାଞ୍ଜେସ୍, ଲମ୍ବା ନାକ କୁମ୍ଭୀର, ବାହଶୁଳିଆ, ଚିମ୍ପ୍‍ଟା, ଲାମ୍‍ଥୋରା, ମାଛ କୁମ୍ଭୀର, ନାକା, ନକର ଇତ୍ୟାଦି ବିଭିନ୍ନ ନାମ ରହିଛି ।

## ଆକୃତି ଓ ପ୍ରକୃତି
ଥଣ୍ଟିଆ କୁମ୍ଭୀରର ମାଢ଼ି ବା ଥଣ୍ଟ ପତଳା ଓ ଲମ୍ବା ଓ ମାଛ ଧରି ଖାଇବା ପାଇଁ ବେଶ୍ ସହାୟକ । ଅଣ୍ଡିରା କୁମ୍ଭୀରମାନେ ୬.୨୫ ମିଟର୍ ଲମ୍ବା ଏମାନଙ୍କ ବେକ ସାମାନ୍ୟ ମୋଟା ଓ ଲମ୍ବା । ଥଣ୍ଟିଆ କୁମ୍ଭୀରର ଗୋଡ଼ର ଆଙ୍ଗୁଠି ବହୁତ୍ ଛୋଟ ଓ ଆଙ୍ଗୁଠି ବା ନଖଗୁଡ଼ିକ ଏକ ପରଦା ସଦୃଶ ପତଳା ମାଂସଦ୍ୱାରା ସଂଯୋଜିତ । ଯୌନ ପରିପକ୍ୱତା ହାସଲ କରିବା ପରେ ଅଣ୍ଡିରା ଥଣ୍ଟିଆ କୁମ୍ଭୀରମାନଙ୍କ ଥଣ୍ଟ ଅଗରେ ଏକ ଗୋଲ ପିଣ୍ଡୁଳା ବିକଶିତ ହୁଏ । ଏହି ପିଣ୍ଡୁଳା ହାଣ୍ଡି (ହିନ୍ଦୀରେ ଘଡ଼ା) ପରି ହୋଇଥିବାରୁ ଥଣ୍ଟିଆ କୁମ୍ଭୀରକୁ ଘଡ଼ିଆଳ ବୋଲି ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ ।

ପରିପକ୍ୱ ଥଣ୍ଟିଆ କୁମ୍ଭୀରର ହାରାହାରି ଆକାର ପ୍ରାୟ ୩.୫ରୁ ୪.୫ ମିଟର୍ (୧୧-୧୫ ଫୁଟ୍) । ବର୍ତ୍ତମାନ ସୁଦ୍ଧା ପରିଲକ୍ଷିତ ସର୍ବବୃହତ୍ ଥଣ୍ଟିଆ କୁମ୍ଭୀରର ଲମ୍ବ ୬.୨୫ ମିଟର୍ (୨୦.୫ ଫୁଟ୍) ଓ ପରିଲକ୍ଷିତ ସର୍ବାଧିକ ଓଜନ ୯୭୭ କି.ଗ୍ରା. (୨୧୫୪ ପାଉଣ୍ଡ୍) । ନବଜାତ ଶାବକଗୁଡ଼ିକ ୩୭ ସେଣ୍ଟିମିଟର୍ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଲମ୍ବା ହୁଅନ୍ତି । ଥଣ୍ଟିଆ କୁମ୍ଭୀରମାନଙ୍କ ହାରାହାରି ଓଜନ ପ୍ରାୟ ୧୫୯-୨୫୦ କି.ଗ୍ରା. । ଅଣ୍ଡିରା କୁମ୍ଭୀରମାନେ ୩-୫ ମିଟର୍ ଲମ୍ବା ହେଉଥିବା ବେଳେ ମାଈ କୁମ୍ଭୀରମାନେ ୨.୭-୩.୭୫ ମିଟର୍ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବଢ଼ିଥାନ୍ତି ।

ଲମ୍ବା ଥଣ୍ଟର ଦୁଇମାଢ଼ିରେ ୧୧୦ଟି ଗୋଜିଆ ଦାନ୍ତ ରହିଥାଏ । ବୟସ ବଢ଼ିବା ସହିତ ଦାନ୍ତଗୁଡ଼ିକ କ୍ରମଶଃ ଛୋଟ ଓ ମୋଟା ହୋଇଯାଏ ।

## ଭୌଗୋଳିକ ବିତରଣ ଓ ଅଧିବାସ
ଏକଦା ଥଣ୍ଟିଆ କୁମ୍ଭୀର ଭାରତୀୟ ଉପମହାଦ୍ୱୀପର ସମସ୍ତ ନଦୀରେ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ । ପାକିସ୍ତାନର ସିନ୍ଧୁ ନଦୀ, ଭାରତର ଗଙ୍ଗା ନଦୀ ଉପତ୍ୟକା, ବ୍ରହ୍ମଦେଶର ଈରାବତୀ ନଦୀ ପରି ସମସ୍ତ ବଡ଼ ନଦୀରେ ଥଣ୍ଟିଆ କୁମ୍ଭୀର ବହୁ ସଂଖ୍ୟାରେ ରହିଥିଲେ । କିନ୍ତୁ ବର୍ତ୍ତମାନ ସମୟରେ ଏହା ସିନ୍ଧୁ ନଦୀ, ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ର ନଦୀ (ଭୁଟାନ ଓ ବଙ୍ଗଳାଦେଶରେ ପ୍ରବାହିତ ଅଂଶ) ଓ ଈରାବତୀ ନଦୀରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବିଲୁପ୍ତ । ପୂର୍ବ ସମୟରେ ଏମାନଙ୍କ ଭୌଗୋଳିକ ବ୍ୟାପ୍ତିର ମାତ୍ର ୨% ଅଂଶରେ ବର୍ତ୍ତମାନ ଏହି ପ୍ରଜାତିର କୁମ୍ଭୀର ଦୃଶ୍ୟମାନ ହେଉଛନ୍ତି ।
* ନେପାଳର ଚିତ୍ତବନ ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନ ଦେଇ ପ୍ରବାହିତ ନାରାୟଣୀ-ରାପ୍ତି ନଦୀ ଓ ବର୍ଡିଆ ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନ ଦେଇ ପ୍ରବାହିତ କର୍ଣ୍ଣାଳୀ-ବର୍ବଇ ନଦୀ ଅଞ୍ଚଳରେ ଅଳ୍ପ କିଛି ଥଣ୍ଟିଆ କୁମ୍ଭୀର ବସବାସ କରନ୍ତି ।
* ଭାରତରେ ଚମ୍ବଲ୍ ଜାତୀୟ ଅଭୟାରଣ୍ୟ, କତର୍ଣ୍ଣିଆଘାଟ ବନ୍ୟଜୀବ ଅଭୟାରଣ୍ୟ ତଥା ସୋନ୍ ନଦୀ ଅଭୟାରଣ୍ୟରେ କିଛି ମାତ୍ରାରେ ଥଣ୍ଟିଆ କୁମ୍ଭୀର ବସବାସ କରନ୍ତି । ଓଡ଼ିଶାରେ ମହାନଦୀସ୍ଥିତ ସାତକୋଶିଆ ଗଣ୍ଡ ଅଭୟାରଣ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ କିଛି ଥଣ୍ଟିଆ କୁମ୍ଭୀର ବସବାସ କରନ୍ତି । ୨୦୦୮ ମସିହାରେ କର୍ବେଟ୍ ବ୍ୟାଘ୍ର ଅଭୟାରଣ୍ୟରେ ୧୦୦ଟି ଥଣ୍ଟିଆ କୁମ୍ଭୀର ପରିଲକ୍ଷିତ ହୋଇଥିଲେ । ୨୦୧୦ ମସିହାରେ ଗଣ୍ଡକୀ ନଦୀ ଉପରେ ନିର୍ମିତ ତ୍ରିବେଣୀ ବ୍ୟାରେଜ୍‍ର ତଳ ପଟକୁ କିଛି ଥଣ୍ଟିଆ କୁମ୍ଭୀର ରହିଥିବା ଜଣା ପଡ଼ିଥିଲା (ଏହି କୁମ୍ଭୀର ବସବାସ କରୁଥିବା ଅଞ୍ଚଳ ସୋହାଗି ବର୍ୱା ଅଭୟାରଣ୍ୟ ଓ ବାଲ୍ମିକୀ ବ୍ୟାଘ୍ର ଅଭୟାରଣ୍ୟ ନିକଟରେ ଅବସ୍ଥିତ) ।

ଥଣ୍ଟିଆ କୁମ୍ଭୀରମାନେ ଗୋମୁହାଁ କୁମ୍ଭୀର ରହୁଥିବା ଅଞ୍ଚଳରେ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାନ୍ତି ଓ ପୂର୍ବେ ଈରାବତୀ ନଦୀର ତ୍ରିକୋଣଭୂମିରେ ଏମାନେ ବଉଳା କୁମ୍ଭୀରମାନଙ୍କ ସହିତ ମଧ୍ୟ ସମ ଅଧିବାସରେ ରହୁଥିଲେ ।
୧୯୭୭ ମସିହାରେ ଗିର୍‍ୱା ନଦୀର କଟର୍ଣ୍ଣିଆଘାଟ ଅଭୟାରଣ୍ୟରେ ଚାରିଟି ଥଣ୍ଟିଆ କୁମ୍ଭୀର ବସା ଠାବ କରାଯାଇଥିଲା । ୨୦୦୬ ମସିହା ସୁଦ୍ଧା ଏଠାରେ ୯୦୯ଟି ଥଣ୍ଟିଆ କୁମ୍ଭୀର ଛଡ଼ା ଗଲାଣି । ୨୦୦୬ ମସିହାରେ ୨୦ଟି ବସା ଠାବ ହୋଇଥିଲା ୩୦ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ କୁମ୍ଭୀରଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ କରାଯାଇଥିବା ପ୍ରଚେଷ୍ଟା ଓ ଅର୍ଥବ୍ୟକୁ ଦେଖିଲେ ଏହି ବୃଦ୍ଧି ଅତ୍ୟନ୍ତ ନୈରାଶ୍ୟଜନକ । ସେଠାରେ ଗବେଷଣାରତ ବୈଜ୍ଞାନିକଙ୍କ ମତରେ ଅଭୟାରଣ୍ୟରେ ଆଉ କୁମ୍ଭୀର ରଖିବାର ସ୍ଥାନ ନାହିଁ । ୧୯୭୮ ମସିହାରେ ଚମ୍ବଲ ନଦୀ କୂଳସ୍ଥିତ ଅଭୟାରଣ୍ୟରେ ୧୨ଟି ବସା ଠାବ ହୋଇଥିଲା । ୨୦୦୬ ମସିହା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ସ୍ଥାନରେ ୩୭୭୬ଟି ଥଣ୍ଟିଆ କୁମ୍ଭୀର ଛଡ଼ାଯାଇଥିଲା ଓ ୨୦୦୬ ମସିହାରେ ୬୮ଟି ବସା ଠାବ ହୋଇଥିଲା । କିନ୍ତୁ ଏଥିରେ ପ୍ରଜନନକ୍ଷମ କୁମ୍ଭୀରଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା କମ୍ ଓ ଏମାନଙ୍କ ପ୍ରାକୃତିକ ସଂଖ୍ୟାବୃଦ୍ଧିର ହାର ନୈରାଶ୍ୟଜନକ ରହିଛି । ନବଜାତ କୁମ୍ଭୀରମାନେ ବର୍ଷାଋତୁରେ ହେଉଥିବା ବନ୍ୟାରେ ଭାସି ଅଭୟାରଣ୍ୟରୁ ବହୁ ଦୂରକୁ ଚାଲି ଯାଆନ୍ତି । ଯେଉଁ ପ୍ରବହମାନ ନଦୀରେ ଉପକୂଳ ବାଲିଆ, ପାଣିରେ ଅଧିକ ମାଛ ଓ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଥାନେ ଗଭୀର ଗର୍ତ୍ତ ରହିଥାଏ ସେହି ନଦୀମାନଙ୍କରେ ଥଣ୍ଟିଆ କୁମ୍ଭୀର ବସବାସ କରିବାକୁ ପସନ୍ଦ କରନ୍ତି । ମାଈ କୁମ୍ଭୀରମାନେ ବାଲିଆ ନଦୀପଠାରେ ବସା ନିର୍ମାଣ କରନ୍ତି । ଅନେକ ଥଣ୍ଟିଆ କୁମ୍ଭୀର ମିଳିମିଶି ଖରା ପୋଇଁବା ଦେଖାଯାଏ । ତେବେ ଖରା ପୋଇଁବା ସ୍ଥାନ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ନିଜସ୍ୱ ସମ୍ପତ୍ତି ପରି । ଅନ୍ୟ କେହି ଖରା ପୋଇଁବା ସ୍ଥାନ ଅକ୍ତିଆର କରିବାକୁ ଚାହିଁଲେ ଦୁଇ କୁମ୍ଭୀରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସଂଘର୍ଷ ହୋଇପାରେ ।

ଥଣ୍ଟିଆ କୁମ୍ଭୀର ମଣିଷକୁ ଆକ୍ରମଣ କରିବା ବା ଖାଇବା ଦେଖାଯାଇନାହିଁ ।

## ସଂରକ୍ଷଣ
ଥଣ୍ଟିଆ କୁମ୍ଭୀର ବା ଘଡ଼ିଆଳ CITES ପ୍ରଥମ ଅନୁଚ୍ଛେଦର ଜୀବଭାବେ ପରିଗଣିତ ହୁଏ ।

### ସ୍ଥାନୀୟ ସଂରକ୍ଷଣ ପାଇଁ ପଦକ୍ଷେପ
ଭାରତ ଓ ନେପାଳରେ ଅନେକ ସଂରକ୍ଷଣ ପଦକ୍ଷେପ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଛି । ସଂରକ୍ଷିତ ଅଞ୍ଚଳ ଚିହ୍ନଟ କରାଯାଉଛି ଓ ପ୍ରଜନନ କେନ୍ଦ୍ରରୁ କୁମ୍ଭୀର ଆଣି ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ଛଡ଼ାଯାଉଛି । କିନ୍ତୁ ପ୍ରଜନନ କେନ୍ଦ୍ରରୁ କୁମ୍ଭୀରଆଣି ପ୍ରାକୃତିକ ପରିବେଶରେ ଛାଡ଼ିଲେ ମଧ୍ୟ କୁମ୍ଭୀରଙ୍କ ସଂଖ୍ୟାରେ ବିଶେଷ ବୃଦ୍ଧି ହେଉନାହିଁ । ଯୁବ ଥଣ୍ଟିଆ କୁମ୍ଭୀରମାନଙ୍କୁ ନୂତନ ଓ କଷ୍ଟମୟ ପରିବେଶରେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ ବି କୌଣସି ଲାଭ ମିଳିଲା ନାହିଁ । ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ଯୋଗୁଁ ଏହି ସବୁ ପଦକ୍ଷେପ ସଫଳ ହୋଇପାରୁନାହିଁ । ଘଡ଼ିଆଳ ରହିଲେ ନଦୀରେ ମାଛ କମ୍ ହୋଇଯିବା ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ଜୀବିକାରେ ବିଘ୍ନ ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିବାରୁ ସେମାନଙ୍କ ତରଫରୁ ଆଶାନୁରୂପ ସମର୍ଥନ ମିଳେନାହିଁ । ଏହା ଛଡ଼ା ଏମାନଙ୍କ ରହିବା ସ୍ଥାନର ନିରୀକ୍ଷଣ ତଥା ଏମାନଙ୍କ ଖାପ ଖୁଆଇବା ପ୍ରବୃତ୍ତି, ସ୍ଥାନାନ୍ତରଣ ଇତ୍ୟାଦି ବିଷୟରେ ସବିଶେଷ ଗବେଷଣା ହେଉନାହିଁ ।

### ପ୍ରଜନନ କେନ୍ଦ୍ରରେ ଥଣ୍ଟିଆ କୁମ୍ଭୀର
ର ସାନ୍ ଆଣ୍ଟୋନିଓ ଚିଡ଼ିଆଘରେ ଥିବା ଦୁଇଟି ଥଣ୍ଟିଆ କୁମ୍ଭୀର]]

ର ହାମାତ୍ ଗାଡେର୍‍ର ଏକ ଥଣ୍ଟିଆ]]
ଉତ୍ତର ପ୍ରଦେଶର ଜାତୀୟ ଚମ୍ବଲ ଅଭୟାରଣ୍ୟରେ ଓ ନେପାଳର ଚିତ୍ତବନ ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଘଡ଼ିଆଳ ପ୍ରଜନନ କେନ୍ଦ୍ରରେ ଥଣ୍ଟିଆ କୁମ୍ଭୀରମାନଙ୍କ ପ୍ରଜନନ ଓ ବଂଶବୃଦ୍ଧି ପ୍ରତି ବିଶେଷ ଦୃଷ୍ଟି ଦିଆଯାଇଥାଏ । ଏହି ପ୍ରଜନନ କେନ୍ଦ୍ରରେ ଶାବକ କୁମ୍ଭୀରମାନଙ୍କୁ ଦୁଇ-ତିନି ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ (ପ୍ରାୟ ୧ ମିଟର୍ ଲମ୍ବା ହେବା ଯାଏ) ରଖାଯାଏ ଓ ତାହା ପରେ ପ୍ରାକୃତିକ ଅଧିବାସରେ ଛାଡ଼ିଦିଆଯାଏ ।

୨୦୦୦ ମସିହାରେ ନେପାଳର ଥଣ୍ଟିଆ କୁମ୍ଭୀର ପ୍ରଜନନ କେନ୍ଦ୍ରରୁ ୬ଟି ଶାବକ କୁମ୍ଭୀର ଫ୍ରାନ୍ସର ଲା ଫେର୍ମେ ଅଉ କ୍ରୋକୋଡାଇଲ୍‍ସ୍ ସ୍ଥାନାନ୍ତର କରାଯାଇଥିଲା ।

ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକାର ହନଲୁଲୁ ଚିଡ଼ିଆଘରେ, କ୍ଲିଭ୍ଲ୍ୟାଣ୍ଡ ମେଟ୍ରୋପାର୍କ ଜୁ, ଫୋର୍ଟ୍ ୱର୍ଥ୍ ଜୁ, ସାନ୍ ଡିଏଗୋ ଜୁ, ନ୍ୟାସନାଲ୍ ଜୁଓଲୋଜିକାଲ୍ ପାର୍କ୍, ସାନ୍ ଆଣ୍ଟୋନିଓ ଜୁ ଓ ସେଣ୍ଟ୍ ଅଗଷ୍ଟିନ୍ ଆଲିଗଟର୍ ଫାର୍ମରେ କିଛି ଥଣ୍ଟିଆ କୁମ୍ଭୀର ରଖାଯାଇଛି । ପାକିସ୍ଥାନର ଲାହୋର୍ ଚିଡ଼ିଆଖାନାରେ ଏକ ପ୍ରଜନନକ୍ଷମ କୁମ୍ଭୀର ଯୁଗଳ ରଖାଯାଇଛି । ଲକ୍ଷ୍ନୌ ନିକଟସ୍ଥ କୁକ୍ରେଲ୍ ସଂରକ୍ଷିତ ଜଙ୍ଗଲରେ ମଧ୍ୟ ଥଣ୍ଟିଆ କୁମ୍ଭୀର ରହିଛନ୍ତି । 

## କ୍ରମ ବିବର୍ତ୍ତନ
ଜୈବ ବିବର୍ତ୍ତନ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ପ୍ରାଚୀନ କାଳର ଥଣ୍ଟିଆ କୁମ୍ଭୀର ବର୍ତ୍ତମାନ ସମୟର ଥଣ୍ଟିଆ କୁମ୍ୟଭୀରଙ୍କ ପୂର୍ବପୁରୁଷ ହୋଇଥାଇପାରନ୍ତି । ଡାଇନୋସର୍‍ମାନଙ୍କ ଅବସାନ ବା କ୍ରେଟାସିୟସ୍ ସମୟ ବେଳକୁ ଅଧିକାଂଶ ପ୍ରାଚୀନ ଥଣ୍ଟିଆ କୁମ୍ଭୀର ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ । ତେବେ କେତୋଟି କୁମ୍ଭୀର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଇଓସିନ୍ ଯୁଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବଞ୍ଚି ରହିଥିଲେ । ଏହି ସମୟ ପରଠାରୁ ଆଫ୍ରିକୀୟ ଉପକୂଳରେ ଆଧୁନିକ ଥଣ୍ଟିଆ କୁମ୍ଭୀର ପ୍ରଜାତି ସୃଷ୍ଟି ହେଲା । ଏମାନେ ଆଟ୍‍ଲାଣ୍ଟିକ୍ ମହାସାଗର ଅତିକ୍ରମ କରି ଦକ୍ଷିଣ ଆମେରିକାରେ ପହଞ୍ଚିଲେ । ପୋର୍ଟେ ରିକୋର ଏକ ଗୁମ୍ଫା ଭିତରୁ *ଆକ୍ଟିଓଗାଭିଆଲିସ୍ ପ୍ୱେର୍ତୋରିସେନିସ୍ (Aktiogavialis puertorisensis)* ପ୍ରଜାତିର ଥଣ୍ଟିଆ କୁମ୍ଭୀରର ଜୀବାଶ୍ମ ମିଳିଥିଲା । 

ବିବର୍ତ୍ତନ ସମୟରେ ଅନ୍ୟ ପ୍ରଜାତିର କୁମ୍ଭୀରଙ୍କ ପରି ଥଣ୍ଟିଆ କୁମ୍ଭୀରମାନଙ୍କ ଖପୁରୀ ଓ ମାଢ଼ି ସୁବିକଶିତ ନ ହୋଇପାରିବାରୁ ସେମାନଙ୍କ ବଳ ବହୁତ ମାତ୍ରାରେ ହ୍ରାସ ପାଇଲା । ତେଣୁ ସେମାନଙ୍କ ପକ୍ଷରେ ବଡ଼ ଶିକାର ମାରିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ । କିନ୍ତୁ ହାଲୁକା ଖପୁରୀ, ପତଳା ଥଣ୍ଟ, କମ୍ ଓଜନବିଶିଷ୍ଟ ଶରୀର ଯୋଗୁଁ ଚଳଚଞ୍ଚଳ ମାଛକୁ ଏମାନେ ସହଜରେ ଧରିପାରନ୍ତି । ପ୍ଲାୟୋସିନ୍ ଯୁଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବହୁ ସଂଖ୍ୟକ ଥଣ୍ଟିଆ କୁମ୍ଭୀର ଏସିଆ, ଆମେରିକା ଓ ପୃଥିବୀର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ବିଚରଣ କରୁଥିଲେ । ଭାରତରେ କ୍ରମବିକଶିତ *Rhamphosuchus crassidens* ନାମକ ଏକ ପ୍ରଜାତିର ଥଣ୍ଟିଆ କୁମ୍ଭୀର ୮-୧୧ ମିଟର୍ ବା ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ଲମ୍ବା ହୋଇଥିବା ଅନୁମାନ କରାଯାଏ ।

## ବର୍ଗୀକରଣ
ଥଣ୍ଟିଆ କୁମ୍ଭୀରର ଜୀବିତ ଓ ବିଲୁପ୍ତ ପ୍ରଜାତିମାନଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରଣାଳୀରେ ବର୍ଗୀକୃତ କରାଯାଇଥାଏ । 
* ଜୀବାଶ୍ମ ବିଜ୍ଞାନୀମାନେ ବଂଶାନୁକ୍ରମ ବିବର୍ତ୍ତନକୁ ଭିତିତି କରି ବର୍ଗୀକରଣ କରିବା ଠିକ୍ ବୋଲି କହିଥାନ୍ତି । ତେଣୁ ଘଡ଼ିଆଳ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ଜୀବଙ୍କୁ ନେଇ ଗାଭିଆଲୋଇଡିଆ ଶବ୍ଦ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି । 
* ଯଦି ବର୍ତ୍ତମାନ ଜୀବିତ ତିନୋଟି କୁମ୍ଭୀର ପ୍ରଜାତିଙ୍କୁ ଭିନ୍ନ ପରିବାର ବୋଲି ଧରାଯାଏ ତେବେ ଥଣ୍ଟିଆ କୁମ୍ଭୀରକୁ କୁମ୍ଭୀର ପରିବାରସମୂହର ଗାଭିଆଲିଡାଏ ପରିବାରର ଅଂଶ ବୋଲି କୁହାଯାଇପାରିବ । ଆଉ ଏକ ପରିବାର ହେଉଛି ଆଲିଗେଟୋରିଡାଏ ।
* ଆଉ ଏକ ବର୍ଗୀକରଣ ଅନୁସାରେ ସମସ୍ତ କୁମ୍ଭୀରଙ୍କୁ କ୍ରୋକୋଡାଇଲିଡାଏ ପରିବାରର ଓ ଏମାନେ ଗାଭିଆଲିନାଏ, କ୍ରୋକୋଡାଇଲିନାଏ ଓ ଆଲିଗେଟୋରିନାଏ ଉପ-ପରିବାର ବୋଲି କୁହାଯାଏ । 

ମଲେକ୍ୟୁଲାର୍ ଜେନେଟିକ୍ ପରୀକ୍ଷଣ ଅନୁସାରେ ଥଣ୍ଟିଆ କୁମ୍ଭୀର ଓ ମାଳୟ ଥଣ୍ଟିଆ କୁମ୍ଭୀର (ଈଂରାଜୀରେ False Gharial) ନିକଟ ସମ୍ପର୍କୀୟ ଅଟନ୍ତି । ତେଣୁ ସେମାନଙ୍କୁ ଗୋଟିଏ ପରିବାରର ବୋଲି କୁହାଯାଇପାରିବ । ପୁଣି ଏଥିରୁ ଆହୁରି ଜଣା ପଡ଼ିଛି ଯେ ଗାଭିଆଲିଡାଏ କ୍ରୋକୋଡାଇଲିଡାଏ ଗୋଷ୍ଠୀର ଭଗିନୀ ପରିବାର ପରି । ଅନ୍ୟ କୁମ୍ଭୀର ଓ ଥଣ୍ଟିଆ କୁମ୍ଭୀରଙ୍କ ଶାଖାକୁ ମିଳିତ ଭାବେ **ଲୋଂଗିରୋଷ୍ଟ୍ରେସ୍ (Longirostres)** ଭାବେ ପରିଗଣିତ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତାବ ଦିଆଯାଇଛି ।

### ଜୀବାଶ୍ମ ବୈଜ୍ଞାନିକ ବର୍ଗୀକରଣ
* **ପ୍ରାଣୀ କ୍ରୋକୋଡାଇଲିଆ**
** **ପରିବାରସମୂହ ଗାଭିଆଲୋଇଡେ**
***** ପ୍ରଜାତି †*Eothoracosaurus*
***** ପ୍ରଜାତି †*Thoracosaurus*
***** ପ୍ରଜାତି †*Eosuchus*
***** ପ୍ରଜାତି †*Argochampsa*
*** **ପରିବାର ଗାଭିଆଲିଡାଏ**
**** '*ଉପ-ପରିବାର ଗାଭିଆଲିନାଏ
***** ପ୍ରଜାତି *Gavialis*
****** *'*Gavialis gangeticus* – ଆଧୁନିକ ଘଡ଼ିଆଳ
****** †*Gavialis curvirostris*
****** †*Gavialis breviceps*
****** †*Gavialis browni*
****** †*Gavialis bengawanicus*
****** †*Gavialis lewisi*
**** '*ଉପ-ପରିବାର Tomistominae
***** ପ୍ରଜାତି *Tomistoma*
****** *Tomistoma schlegelii* ବା ମାଳୟ ଘଡ଼ିଆଳ
****** †*Tomistoma lusitanica*
****** †*Tomistoma cairense*
***** ପ୍ରଜାତି †*Eogavialis*
***** ପ୍ରଜାତି †*Kentisuchus*
***** ପ୍ରଜାତି †*Gavialosuchus*
***** ପ୍ରଜାତି †*Paratomistoma*
***** ପ୍ରଜାତି †*Thecachampsa*
***** ପ୍ରଜାତି †*Rhamphosuchus*
***** ପ୍ରଜାତି †*Toyotamaphimeia*
**** **ଉପ-ପରିବାର †Gryposuchinae**
***** ପ୍ରଜାତି †*Aktiogavialis*
***** ପ୍ରଜାତି †*Gryposuchus*
***** ପ୍ରଜାତି †*Ikanogavialis*
***** ପ୍ରଜାତି †*Siquisiquesuchus*
***** ପ୍ରଜାତି †*Piscogavialis*
***** ପ୍ରଜାତି †*Hesperogavialis*

## ଆହୁରି ଦେଖନ୍ତୁ
* ଗୋମୁହାଁ କୁମ୍ଭୀର
* ବଉଳା କୁମ୍ଭୀର

## ଆଧାର
## ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଲିଂକ୍
*Gharial Conservation Alliance 
*Arkive images and video 
*reptilis.net *Gavialidae*
*Adam Britton: *Gavialis gangeticus''
*Fort Worth Zoo: Gharials
*National Geographic Society: Gharial 
*BBC: Mystery of crocs' mass die-off
*

ଶ୍ରେଣୀ:କୁମ୍ଭୀର