ମହାପାତ୍ର ନୀଳମଣି ସାହୁ

**ମହାପାତ୍ର ନୀଳମଣି ସାହୁ** (୨୨ ଡିସେମ୍ବର ୧୯୨୬ - ୨୫ ଜୁନ ୨୦୧୬) ଜଣେ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟିକ । ସେ ୧୯୮୪ ମସିହାରେ, ଅଭିଶପ୍ତ ଗନ୍ଧର୍ବ ପାଇଁ କେନ୍ଦ୍ର ସାହିତ୍ୟ ଏକାଡେମୀ ପୁରସ୍କାର, ୧୯୭୮ରେ ଓଡ଼ିଶା ସାହିତ୍ୟ ଏକାଡେମୀ ପୁରସ୍କାର ଓ ୧୯୮୩ ମସିହାରେ ଶାରଳା ପୁରସ୍କାରରେ ସମ୍ମାନୀତ ହୋଇଥିଲେ ।

## ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନ 
ମହାପାତ୍ର ନୀଳମଣି ସାହୁ ଡିସେମ୍ବର ୨୨, ୧୯୨୬ରେ ଓଡ଼ିଶାର କଟକର ନିଆଳିଠାରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ପିତାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ମହେଶ୍ୱର ମହାପାତ୍ର ଓ ମାତା ରଙ୍ଗଲତା ଦେବୀ ।

## ଶିକ୍ଷାଗତ ଜୀବନ 
ସେ ନୀଳମଣି ନିଆଳି ମାଇନର ସ୍କୁଲ ଏବଂ ବିଞ୍ଝାରପୁର ହାଇସ୍କୁଲରୁ ସ୍କୁଲ ଶିକ୍ଷା ଓ ରେଭେନ୍ସା ମହାବିଦ୍ୟାଳୟରୁ ଓଡ଼ିଆରେ ସ୍ନାତକ ଓ ସ୍ନାତକୋତ୍ତର ହାସଲ କରି ଥିଲେ ।

## ବୃତ୍ତିଗତ ଜୀବନ 
ସମ୍ବଲପୁର ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟରେ ଜଣେ ଲାଇବ୍ରେରିଆନ ଭାବରେ ନିଜର ବୃତ୍ତିଗତ ଜୀବନ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ । ଦୁଇ ବର୍ଷ ପରେ ଭଦ୍ରକ ମହାବିଦ୍ୟାଳୟରେ ଓଡ଼ିଆ ଅଧ୍ୟାପକ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟାରମ୍ଭ କରିଥିଲେ । ପରେ ଓଡ଼ିଶାର ବିଭିନ୍ନ ସରକାରୀ ମହାବିଦ୍ୟାଳୟରେ ସେ ଶିକ୍ଷାଦାନ କରି ବି.ଜେ.ବି ସାନ୍ଧ୍ୟ ମହାବିଦ୍ୟାଳୟର ଉପାଧ୍ୟକ୍ଷ ଭାବରେ ୧୯୮୪ ମସିହାରେ ସେବାନିବୃତ ହୋଇଥିଲେ ।

୨୦୧୬ ମସିହା ଜୁନ ୨୫ ତାରିଖରେ ସାହୁଙ୍କର ଭୁବନେଶ୍ୱରଠାରେ ଦେହାନ୍ତ ହୋଇଥିଲା ।

## ରଚନାବଳୀ 
ସ୍ୱାଧୀନତା ପରର ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟରେ ନୀଳମଣି ଜଣେ ଜଣାଶୁଣା କଥାକାର । ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ବହୁ ବିଭାଗରେ ନିଜ ଅବଦାନ ଛାଡି ଯାଇଛନ୍ତି । କ୍ଷୁଦ୍ରଗଳ୍ପ, ପ୍ରବନ୍ଧ, ରମ୍ୟ ରଚନା, ଲଳିତ କଥନ, ଅନୁବାଦ, ଶିଶୁ ସାହିତ୍ୟ ଓ ଉପନ୍ୟାସ ଆଦି ରଚନା କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କର ଷାଠିଏରୁ ଅଧିକ ବହି ପ୍ରକାଶ ପାଇଥିଲା । ତାଙ୍କ ରଚନାରେ ହାସ୍ୟରସ ଭରା ଲେଖା ଅନେକ ରହିଛି ।  "ଡହରାନନ୍ଦ" ନାମ ବ୍ୟବହାର କରି, ସେ ବହୁ ବ୍ୟଙ୍ଗ ରଚନା କରିଥିଲେ । ସମ୍ପାଦନ କ୍ଷେତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ପ୍ରବେଶ ରହିଥିଲା । ସେ ଓଡ଼ିଶା ସାହିତ୍ୟ ଏକାଡେମୀର ସଭାପତି ପଦ ମଧ୍ୟ ଅଳଙ୍କୃତ କରିଥିଲେ ଓ ସେହି ପଦରୁ ଇସ୍ତଫା ମଧ୍ୟ ଦେଇଥିଲେ । ୧୦ରୁ ଅଧିକ ସାହିତ୍ୟ ପତ୍ରିକା ଓ ଅନୁଷ୍ଠାନ ତାଙ୍କର ପୃଷ୍ଟପୋଷକତାରେ ଗଢିଉଠିଥିଲା । ଜଣେ ବାଗ୍ମୀ ଓ ସୁବକ୍ତା ଭାବରେ ମଧ୍ୟ ସେ ସାରା ଭାରତରେ ପରିଚିତ ଥିଲେ ।

### ଗଳ୍ପ ସଙ୍କଳନ 
* ପ୍ରେମ ତ୍ରିଭୂଜ (୧୯୫୨)
* ମିଛ ବାଘ (୧୯୫୫)
* ଶୃଣନ୍ତୁ ସର୍ବ ଅମୃତସ୍ୟ ପୁତ୍ର (୧୯୫୭)
* ଗଞ୍ଜେଇ ଓ ଗବେଷଣା (୧୯୬୧)
* ସୁମିତ୍ରାର ହସ (୧୯୬୧)
* ବିଷ୍ଣୁମାୟା(୧୯୬୨)
* କପୋତ ପକ୍ଷୀ ଗୁରୁ ମୋର(୧୯୬୩)
* ଭୌତିକ ରଜନୀର ଟ୍ରାଜେଡି (୧୯୬୬)
* ଅନ୍ଧରାତିର ସୂର୍ଯ୍ୟ (୧୯୭୧)
* ଅନ୍ୟ ରୂପ ରୂପାନ୍ତର(୧୯୯୪)
* ଆକାଶ ପାତାଳ (୧୯୭୬)
* ପିଙ୍ଗଳା ସେ ଅନ୍ୟଜଣେ (୧୯୭୭)
* ସେକାଳ ପଖାଳ(୧୯୭୮)
* ଯାଦେବୀ ମମଗୃହେସୁ(୧୯୭୮)
* ଅଭିଶପ୍ତ ଗନ୍ଧର୍ବ (୧୯୮୧)
* ବୃନ୍ଦାବନର ଶେଷଧୂପ(୧୯୮୩)
* ପାପ ଓ ମୁକ୍ତି
* ରାନୁଅପାଠାରୁ ପୁଷ୍ଟି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ (୧୯୮୪)
* ଲୌକିକ ଅଲୌକିକ(୧୯୯୧)
* ନିବେଦିତାର ନ୍ୟାୟାଭିସାର
* ରାତ୍ରିର ତପସ୍ୟା
* ବାବା ଡହରାନନ୍ଦଙ୍କ ଅଭିନବ ପ୍ରବଚନମାଳା
* ବାଇଧର ବାବୁଙ୍କ ରାଜଯୋଗ

  •ଆକାଶ ପାତାଳ (ଆକାଶ ପାତାଳ ପୁସ୍ତକରୁ ତାଙ୍କ ଘରର ନାମ ମଧ୍ୟ ଆକାଶ ପାତାଳ ରଖିଥିଲେ) 

### ଉପନ୍ୟାସ 
* ଧରା ଓ ଧାରା
* ତାମସୀ ରାଧା
* ହଂସ ମିଥୁନ

### ଶିଶୁ ସାହିତ୍ୟ 
* ପ୍ରଭାତର ଜୟଯାତ୍ରା
* ହଜି ଯାଇଥିଲେ ଖୋଜି ଆଣିବି
* କିଛି ହସ କିଛି ରସ
* ବିହଙ୍ଗ ବିପ୍ଳବ

### ଆଲୋଚନା 
* ସାହିତ୍ୟର କଥା ଓ ରମ୍ୟ ରଚନା ସାହିତ୍ୟର ପରିବାର

### ଅନୁବାଦ 
* ଶ୍ରୀ ଅରବିନ୍ଦଙ୍କ ମହାକାବ୍ୟ “ସାବିତ୍ରୀ”ର ଓଡ଼ିଆରେ ଗଦ୍ୟାନୁବାଦ
* ଶ୍ରୀ ଅରବିନ୍ଦଙ୍କ "ଭବାନୀ ଭାରତୀ"ର ଓଡ଼ିଆ ଅନୁବାଦ

### ସମ୍ପାଦନା 
* ଝଙ୍କାର(୧୯୬୮-୧୯୬୯)
* ଉତ୍କଳ ପ୍ରସଙ୍ଗ(୧୯୭୫-୧୯୭୮)
* Odisha Review(୧୯୭୫-୧୯୭୮)

## ମାନସମ୍ମାନ 
* କେନ୍ଦ୍ର ସାହିତ୍ୟ ଏକାଡେମୀ ପୁରସ୍କାର, ୧୯୮୪ (ଅଭିଶପ୍ତ ଗନ୍ଧର୍ବ ପାଇଁ)
* ଓଡ଼ିଶା ସାହିତ୍ୟ ଏକାଡେମୀ ପୁରସ୍କାର, ୧୯୭୮ (ଆକାଶ ପାତାଳ ପାଇଁ)
* ଶାରଳା ପୁରସ୍କାର, ୧୯୮୩  
* ସାରଳା ସମ୍ମାନ, ୨୦୦୯
* ଭାରତୀୟ ଭାଷା ପରିଷଦ ସମ୍ମାନ, ୨୦୦୦
* ସାହିତ୍ୟ ଭାରତୀ ସମ୍ମାନ, ୨୦୦୬ (ଶ୍ରୀ ଗଂଗାଧର ରଥ ଫାଉଣ୍ଡେସନ୍ ପ୍ରଦତ୍ତ ସମ୍ମାନ)
* ଉତ୍କଳ ରତ୍ନ, ୨୦୧୩ (ଉତ୍କଳ ସାହିତ୍ୟ ସମାଜ ପ୍ରଦତ୍ତ)
* ସିସୋର ସାହିତ୍ୟ ଏକାଡେମୀ ପୁରସ୍କାର, ୨୦୧୦ 

## ଆଧାର 
## ଅଧିକ ତଥ୍ୟ
ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୩୬ ଜନ୍ମ
ଶ୍ରେଣୀ:୨୦୧୬ ମୃତ୍ୟୁ
ଶ୍ରେଣୀ:କେନ୍ଦ୍ର ସାହିତ୍ୟ ଏକାଡେମୀ ପୁରସ୍କାର ସମ୍ମାନିତ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟିକ
ଶ୍ରେଣୀ:ଓଡ଼ିଶା ସାହିତ୍ୟ ଏକାଡେମୀ ପୁରସ୍କାର ସମ୍ମାନିତ
ଶ୍ରେଣୀ:ଶାରଳା ପୁରସ୍କାର ବିଜେତା
ଶ୍ରେଣୀ:ଉତ୍କଳ ରତ୍ନ ସମ୍ମାନିତ
ଶ୍ରେଣୀ:ସାରଳା ସମ୍ମାନ ସମ୍ମାନିତ
ଶ୍ରେଣୀ:ବାଲେଶ୍ୱର ଜିଲ୍ଲାର ଲୋକ
ଶ୍ରେଣୀ:ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟିକ
ଶ୍ରେଣୀ:କଟକ ଜିଲ୍ଲାର ଲୋକ