ଓଡ଼ିଆ ଗହଣା

ଓଡ଼ିଶା ପୁରାତନ କାଳରେ କଳା, ଭାସ୍କର୍ଯ୍ୟ ଓ ତାରକସି କାମରେ ସୁନାମ ଅର୍ଜନ କରିଥିଲା। ଓଡ଼ିଶାର ନରନାରୀ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଅଳଙ୍କାରଦ୍ୱାରା ନିଜର ଅଙ୍ଗ ସଜ୍ଜା କରୁଥିଲେ ।

## ଇତିହାସ 
ଓଡ଼ିଶାରେ ପୁରା କାଳରୁ ମନ୍ଦିର ଗାହରେ ମୂର୍ତ୍ତିମାନଙ୍କରେ ନାନାଦି ଗହଣା ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥାଏ । ମାରିଚୀଙ୍କର ଅନେକ ମୂର୍ତ୍ତି ରତ୍ନଗିରି ଆଦି ଅଞ୍ଚଳରୁ ଆବିଷ୍କାର କରାଯାଇଛି । *ସାଧନା* ଓ *ସାଧନାମାଳା*ରେ ଏହି ପ୍ରକାର ମୂର୍ତ୍ତିକୁ *ଓଡ଼ିଆଣ-ମାରିଚୀ* ନାମରେ ନାମିତ କରାଯାଇଛି । ପାରମ୍ପରିକ ଭାବେ ମୁକୁଟସମୂହ ରାଜରାଜୁଡ଼ାଙ୍କ ଦେଇ ପିନ୍ଧା ଯାଉଥିଲା । ଯାଜପୁରଠାରେ ରାଣୀ *ଇନ୍ଦ୍ରାଣୀ*ଙ୍କ ଦେଇ ପିନ୍ଧାଯାଉଥିବା ମୁକୁଟ ସବୁଠୁ ଅଧିକ ଦାମର ଥିଲା ବୋଲି ଜଣାଯାଏ । କୁଣ୍ଡଳ ଓ ନୋଳି ଆଦି ଅଳଙ୍କାର ଉଭୟ ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀଙ୍କ ଦେଇ ପିନ୍ଧାଯାଇଥାଏ । ଓଡ଼ିଶାରେ ବିଭିନ୍ନ ରକମର ଅଳଙ୍କାର ତିଆରି ହୁଏ । କଟକରେ ତାରକସି କାମରେ ତିଆରି ଅଳଙ୍କାର ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୁଏ ।

## ନାରୀମାନଙ୍କ ଗହଣା 
ଥିଲାବାଲା ଘରର ନାରୀମାନେ ସୁନା ଗହଣା ପିନ୍ଧୁଥିଲାବେଳେ, ଅପେକ୍ଷାକୃତ ଗରିବ ଘରର ନାରୀମାନେ ରୂପାର ଗହଣା ନାଉଥିଲେ। ରାଜା ଓ ଜମିଦାର ଘରର ନାରୀମାନେ ହୀରା, ନୀଳା, ମୋତି, ମାଣିକ୍ୟାଦି ମୂଲ୍ୟବାନ ପଥର ଖଚିତ ଗହଣା ପିନ୍ଧୁଥିଲେ। ସେମିତି ଗରିବ ପରିବାରର ନାରୀମାନେ କାଇଁଚ ଫଳ, ଶଙ୍ଖ, ସିପ ଓ ରଙ୍ଗୀନ ପଥରର ଗହଣା ନାଇ ନିଜକୁ ସଜଉଥିଲେ।

## ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ଗହଣା 
ପୁରାକାଳରେ ଓଡ଼ିଆ ପୁରୁଷମାନେ ନିଜ ଦେହକୁ ସଜେଇବାରେ ପଛଉ ନଥିଲେ। ମୁଣ୍ଡରେ ଲମ୍ବା ଚୂଳ ରଖି ତାକୁ ଚଉଁରି କାଠିରେ ବାନ୍ଧି ବେଣୀ କରୁଥିଲେ ଓ ଆପାଦମସ୍ତକ ନାନାଦି ଅଳଙ୍କାର ଧାରଣ କରୁଥିଲେ। ଏମିତି ଅଙ୍ଗ ସଜ୍ଜା କେତେକାଂଶରେ ନାରୀ ଓ ପୁରୁଷମାନଙ୍କର ସମାନ ଥିଲା। ପୁରୁଷମାନେ ମଧ୍ୟ ନାନାଦି ଅଳଂକାରର ପ୍ରୟୋଗ କରୁଥିଲେ।

ତଳେ ଓଡ଼ିଶାର କେତୋଟି ପାରମ୍ପାରିକ ଗହଣାର ନାମ ଦିଆ ଯାଇଛି।

## ଗୋଡ ଆଙ୍ଗୁଠିର ଗହଣା 
### ନାରୀମାନଙ୍କର 
ଗୋଡ ଆଙ୍ଗୁଠିରେ ପିନ୍ଧା ଯାଉଥିବା ମୁଦିଗୁଡ଼ିକର ଅଲଗା ଅଲଗା ନାମ ଅଛି । ସେଗୁଡିକ ହେଲା :-
* ଚିଙ୍ଗୁଡି ଚୋପା ବୁଢ଼ା ଆଙ୍ଗୁଠିରେ ପିନ୍ଧା ହୁଏ ।
* ମଲ୍ଲି ଫୁଲ ମଝି ଆଙ୍ଗୁଠିରେ ପିନ୍ଧା ହୁଏ ।
* ପାନ ପତ୍ରୀ ବିଶି ଆଙ୍ଗୁଠିରେ ପିନ୍ଧା ହୁଏ ।
* ମଲ୍ଲି କଢ ସାନ ଆଙ୍ଗୁଠିରେ ପିନ୍ଧା ହୁଏ ।
* ଚିଡିଆ
* ସେବତୀ ଫୁଲ
* ମାଛ ଝୁଣ୍ଟିଆ
### ପୁରୁଷମାନଙ୍କର 
ଆଙ୍ଗୁଠି ମୁଦି

## ଗୋଡ ଅଳଙ୍କାର 
### ନାରୀମାନଙ୍କର 
thumb|ଝୁଣ୍ଟିଆ
thumb|ମଲ୍ଲି କଢ ଝୁଣ୍ଟିଆ

* ଆଠବାଙ୍କି
* ବଳା ନୁପୁର
* କମଚକି
* ବାଙ୍କିଆ
* ଗୋଡ଼ ଖଡ଼ୁ
* ଚୁପୁଲି
* ଚକବାଙ୍କି
* ଗଣ୍ଠିବଳା
* ଝୁଣ୍ଟିଆ
* ବାଜେଣି
* ପଞ୍ଚମ
* ଝମକ
* ରୂପା କଡା
* ମଲ୍ଲ
:* ସାଦା ମଲ୍ଲ
:* ଆଇଁଷବାଡ଼ି ମଲ୍ଲ
* ପାପଦ୍ମ
* ପାହୁଡ
:* ମଲ୍ଲ ପାହୁଡ଼
:* ଫୁଲ ପାହୁଡ଼
* ରୂପା ବଳା
* ପାଉଁଜି: ଏହା ପାଦରେ ପିନ୍ଧା ଯାଇଥାଏ । ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ପାଉଁଜି ହେଲା:
:* ବାଘ ନଖି
:* ମଲ୍ଲି କଢ
:* ବିଛା
:* ଠିକିରି
:* ଚିଡିଆ
thumb|ପାଉଁଜି

### ପୁରୁଷମାନଙ୍କର 
#### ପାଦରେ (କ୍ରମାନ୍ୱୟରେ ଉପରୁ ତଳକୁ) 
* କିଙ୍କିଣୀ
* ପାହୁଡ଼
* ପାଁଝୁଲି
* ପା ପଦ୍ମ
## କମରର ଅଳଙ୍କାର 
### ନାରୀମାନଙ୍କର 
ଅଣ୍ଟାରେ ପିନ୍ଧା ଯାଉଥିବା ଅଳଙ୍କାର
* ଚନ୍ଦ୍ରହାର
* ସୂର୍ଯ୍ୟହାର
* ବିଛା
* କିଙ୍କିଣି
* କମର ପଟା
* କାଂଛି
* ମେଖଳା
* ଗୋଠ
* ଶିକୁଳି
* ଅଣ୍ଟାସୂତା
### ପୁରୁଷମାନଙ୍କର 
#### ଅଣ୍ଟାରେ (କ୍ରମାନ୍ୱୟରେ ଉପରୁ ତଳକୁ) 
* ଅଣ୍ଟା ପାତିଆ
* ଚନ୍ଦ୍ର ହାର
* ପଡ଼ି ରାଗିଡ଼ି (ନିତମ୍ବ ଉପରେ)
* ଓଲମାଳ (ଏହା ଅଣ୍ଟାରୁ ତଳକୁ ଆଣ୍ଠୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଝାଲ ପରି ଓହଳିଥାଏ)

## ହାତ ଆଙ୍ଗୁଠିର ଅଳଙ୍କାର 
* ହାତ ପଦ୍ମ
* ହାଣ୍ଡିବସା ମୁଦି
* ମୁଦି- ମଲ୍ଲି କଢ, ପାନ ପତରୀ, ଚିଙ୍ଗୁଡି ଚୋପା
## ହାତ ଅଳଙ୍କାର 
### ନାରୀମାନଙ୍କର 
* ବାଲା 
thumb| ବାଲା
* ବଟ ଫଳ
* ରୁଲି
* ଶଙ୍ଖା
* ଶଙ୍ଖ ପଲା
* ଗୁଞ୍ଜର
* ବାଜୁବନ୍ଧ
 thumb|ଶଙ୍ଖା
* ପଇଁର ଫୁଲ
* ଖଡ଼ୁ
:* ଖଜୁରିଆ ଖଡ଼ୁ
:* ଗୋଟା ଖଡୁ
:* କଣ୍ଟା ଖଡ଼ୁ
* ଖଂଖା
* ବାହିଚୁଡ଼ି
*thumb|ବେଲକଣ୍ଟା ବା ଜୁଡ଼ାଫୁଲକତୁରୀ
* ଚୁଡ଼ି
* ଝୁମ୍ପା
* ତାବିଜ
* ତାଡ଼
* ଅନନ୍ତ
* ବଳା
* ହାତପଦ
* ଚିଖା
* ଅତୁଲ
* କମଚୁଡ଼ି
* କମଚୁଆ
### ପୁରୁଷମାନଙ୍କର 
#### ବାହୁରେ (କ୍ରମାନ୍ୱୟରେ ଉପରୁ ତଳକୁ) 
* ବାଜୁବନ୍ଧ
* କିରିଟୀ ବାଜୁବନ୍ଧ
* କିଙ୍କିଣୀ
#### ହାତରେ (କ୍ରମାନ୍ୱୟରେ ଉପରୁ ତଳକୁ) 
* ବଜ୍ରବନ୍ଧ
* ବାଲା
* ବଟଫଳ
* ବାହୁଚୁଡ଼ି
#### ହାତ ଆଙ୍ଗୁଠିରେ 
* ମୁଦି
* ହସ୍ତପଦ୍ମ
* ହାଣ୍ଡି ମୁଦି (ଗରିବ ଗୁରୁବାମାନେ)

## ବେକ ଅଳଙ୍କାର 
### ନାରୀମାନଙ୍କର 
* ଚମ୍ପା କଢ଼ି ହାର
* ଚନ୍ଦ୍ର ହାର
* ହରଡ ଫାଳିଆ
* ବେଲ ପତ୍ରୀ
* ସୋରିଷିଆ
* ଗୋପ
thumb|ଗୋପ ହାର
* କୁରୁଜାତକ
* କଣ୍ଠି
* ଛେଚା କଣ୍ଠି
* ଚାପସରି
* ମାଳି
:* ସୋରିଷିଆମାଳି, 
:* ଧାନୁଆ ମାଳି
:* ପତୁରିମାଳି
:* ବେଲପତ୍ରି ମାଳି
:* ଶ୍ରୀରାମ ମାଳି
:* କୁରୁଜାତକ ମାଳି
:* ସୁଉକି ମାଳି
:* ଦୋଷରି ମାଳି
:* ଡଙ୍କି ମାଳି
:* ହରଡ଼ଫାଳିଆ ମାଳି
* ପଦକ
* ପୁଷ୍କରା
* ବାଘ ନଖି
### ପୁରୁଷମାନଙ୍କର 
(କ୍ରମାନ୍ୱୟରେ ଉପରୁ ତଳକୁ ପିନ୍ଧୁଥିବା ବେକ ଅଳଂକାର)
* ଚାପୁଆଣି
* ପଦକ
* ହାର
:* ଦାନ୍ତମାଳି
:* ହରଡ଼ଫାଳି
:* ଧାନୁଆ ମାଳି
:* ସୋରିଷ ମାଳି
:* ଖାସୁଲ ସେବତୀ ମାଳି
:* ପଦ୍ମ କଢ଼ି ମାଳି
* ଝାଲର
* ପଦକ
 
## କାନ ଅଳଙ୍କାର 
### ନାରୀମାନଙ୍କର 
କାନରେ ପିନ୍ଧା ଯାଉଥିବା ଅଳଙ୍କାର :-
* ପେଣ୍ଡି ଫୁଲ
thumb|ପେଣ୍ଡିଫୁଲ
* ଫାସିଆ
* ନୋଳି
* କାନଫୁଲ
* ନାହୁଲ
* ଗଣ୍ଠିଆ
* ଫାସିଆ
* ଲବଙ୍ଗଫୁଲ
* କାପ
* ବାଲିଗୁଣା
* ଚନ୍ଦ୍ର ବାଉଳି
* ମଲ୍ଲି କଢ଼ି
* ବେଣ୍ଟଲା
* ନୋଳି
* କୁଣ୍ଟଳ
* ତାଟଙ୍କ
* ବାଲି
* ବଜ୍ର ମଲ୍ଲକଢ଼ି
* ଚମ୍ପା
* ଗୋଖର
* ଚୈକି
* ସାଫିଆ
### ପୁରୁଷମାନଙ୍କର 
* ସୁନାକାନ
:* କାପ
:* କାପଶିକୁଳି
:* ଝୁମୁକା
:* ପେଣ୍ଡି
ସୁନାକାନ ତଳକୁ ପୁରୁଷମାନେ କାନ କଣାରେ କାପ, କାପଶିକୁଳି, କାପ ଦେହରେ ଝୁମୁକା ଓ ଓହଳୁଥିବା ପେଣ୍ଡି ପିନ୍ଧୁଥିଲେ।

## ନାକ ଅଳଙ୍କାର 
ନାକରେ ପିନ୍ଧା ଯାଉଥିବା ଅଳଙ୍କାର :-
### ନାରୀମାନଙ୍କର 
* ଦଣ୍ଡି
* ନୋଡକ
* ନାକ ଚଣା
* ନୋଥ
:* ଚକର ନୋଥ
* ଗୁଣା
:* ଫୁଲଗୁଣା
:* ବାଟମୟୁରଗୁଣା
* ଦଣ୍ଡୀ
* ବସଣି
* ଚିମ
### ପୁରୁଷମାନଙ୍କର 
* ବସଣି
* ଫୁଲ
* ଦଣ୍ଡି
* ନୋଲକ
ପୁରୁଷମାନେ ବସଣି ତଳକୁ ଫୁଲ, ନାକପୁଡ଼ା ମଝିରେ ଦଣ୍ଡି ବ୍ୟବହାର କରୁଥିଲେ। ଗରିବ ଲୋକମାନେ ଦଣ୍ଡି ବଦଳରେ ନୋଲକ ପିନ୍ଧୁଥିଲେ।
## ମଥାର ଅଳଙ୍କାର 
thumb|ମଥା ମଣି
* ଅଳକା
* ପାନପତ୍ରୀ
* କେତକୀ
* ଚନ୍ଦ୍ରଝୁମ୍ପୀ
* ଚନ୍ଦ୍ରସୂର୍ଯ୍ୟ
* ରାଗେଳିଚନ୍ଦ୍ର
* ଗୋଜିକାଠି
* ପିହଣିଆ
* ପାନିଆଁ
* ଝରାକାଠି
* ମତାମରି
* ଝରାମୋତି
* କୁସୁମଝର
* ଝିଲିମିଲି
* ଝରକା
* ସୁନ୍ଥା
* ଚିତା
* ପାନ କେତକୀ
* ମଥା ମଣି

## ଆଧାର 
ଶ୍ରେଣୀ:ଓଡ଼ିଆ ଚଳଣି