କାଉଟିଆ ଛଞ୍ଚାଣ

**କାଉଟିଆ ଛଞ୍ଚାଣ** ବା **ଚଷାପୁଅ ପକ୍ଷୀ** (ଇଂରାଜୀ ଭାଷାରେ **Common Hawk-cuckoo**, ଜୀବବିଜ୍ଞାନ ନାମ *Hierococcyx varius*) ଭାରତୀୟ ଉପମହାଦେଶରେ ପରିଲକ୍ଷିତ ମଧ୍ୟମ ଆକାରର ଏକ କୋକିଳ ଜାତୀୟ ପକ୍ଷୀ । ଏହା **ବ୍ରେନ୍‍ଫିଭର୍ ପକ୍ଷୀ (brainfever bird)** ନାମରେ ମଧ୍ୟ ଖୁବ୍ ଜଣାଶୁଣା । ଏହି ପକ୍ଷୀକୁ ଦେଖିଲେ ଏହାର ଛଞ୍ଚାଣ ପକ୍ଷୀ ସହିତ ଅନେକ ସାମଞ୍ଜସ୍ୟ ରହିଥିବା ପରି ଲାଗେ । ଏପରିକି ଉଡ଼ିବା ଶୈଳୀ ଓ ଉଡ଼ନ୍ତା ଅବସ୍ଥାରୁ କୌଣସି ବସିବା ସ୍ଥାନକୁ ଓହ୍ଲାଇବା ଶୈଳୀ ମଧ୍ୟ ଛଞ୍ଚାଣ ପରି । ଛଞ୍ଚାଣ ସହ ଏପରି ସାମଞ୍ଜସ୍ୟ ଯୋଗୁଁ ଏହାର ଇଂରାଜୀ ନାମ ହକ୍ ଓ କୁକୁ ପକ୍ଷୀଙ୍କ ସନ୍ଧି କରି ରଖାଯାଇଛି । ସାଧାରଣ କୋଇଲି ପରି ଏହି ପକ୍ଷୀ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟ ପକ୍ଷୀଙ୍କ ବସାରେ ଅଣ୍ଡା ଦେଇ ଚାଲିଯାଏ । ଏମାନଙ୍କ ମିଳନ (ଗ୍ରୀଷ୍ମ) ଋତୁରେ ଅଣ୍ଡିରା କାଉଟିଆ ଛଞ୍ଚାଣ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ଓ କ୍ରମାଗତ ଭାବେ ରାବିଥାଏ । ଏହାର ରାବ ଇଂରାଜୀ ଭାଷାରେ ‘‘ବ୍ରେନ୍ ଫିଭର୍’’ (ମସ୍ତିଷ୍କ ଜ୍ୱର) ଶବ୍ଦ ପରି ଶୁଭୁଥିବାରୁ ଏହାକୁ ବ୍ରେନ୍ ଫିଭର୍ ପକ୍ଷୀ ବୋଲି ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ । ରାବିବା ବେଳେ ପରବର୍ତ୍ତୀ ରାବମାନଙ୍କର ଧ୍ୱନିର ସ୍ୱର କ୍ରମରେ ବଢ଼ୁଥାଏ । ଶେଷରେ ଏହାର ରାବ ଅତି ମାତ୍ରାରେ ବଢ଼ି ଶିଖରରେ ପହଞ୍ଚି ହଠାତ୍ ବନ୍ଦ ହୋଇଯାଏ । କିଛି ସମୟ ପରେ ରାବର ପୁନରାବୃତ୍ତି ହୁଏ । ମିଳନ ଋତୁରେ କାଉଟିଆ ଛଞ୍ଚାଣ ପକ୍ଷୀ ଦିନ, ରାତିର ଭୃକ୍ଷେପ ନକରି ଅବିରତ ରାବି ଚାଲିଥାଏ ।

## ବିବରଣୀ 
କାଉଟିଆ ଛଞ୍ଚାଣ ମଧ୍ୟମରୁ ବଡ଼ ଆକାରବିଶିଷ୍ଟ ଏକ କୋକିଳ ଜାତୀୟ ପକ୍ଷୀ । ଏହାର ଆକାର ପାରା ପରି (ଦୈର୍ଘ୍ୟ ପ୍ରାୟ ୩୪ ସେଣ୍ଟିମିଟର) । ଏହି ପକ୍ଷୀର ଦେହର ଉପର ପଟଟି ପାଉଁଶିଆ-ଧୂସରିଆ ଓ ତଳ ପଟଟି ଧଳା ରଙ୍ଗର । ମଝିରେ ମଝିରେ ମାଟିଆ ଗାର ମଧ୍ୟ ରହିଥାଏ । ଏହାର ଲାଞ୍ଜରେ ମାଟିଆ ରଙ୍ଗର ପଟା ଦାଗ ରହିଥାଏ । ଆଖି ଚାରିପଟେ ହଳଦିଆ ରଙ୍ଗର ଏକ ବଳୟ ରହିଥାଏ । କିଶୋରାବସ୍ଥାରେ କାଉଟିଆ ଛଞ୍ଚାଣ ଓ ସାଧାରଣ ଛଞ୍ଚାଣ ଦେଖିବାକୁ ପ୍ରାୟ ଏକା ଭଳି ।
ବାଆଁ|thumb|ଅଳ୍ପବୟସ୍କ ଏକ କାଉଟିଆ ଛଞ୍ଚାଣର କମଳା ଥଣ୍ଟ ଓ ଆଖି ପାଖରେ ବଳୟ (କୋଲକାତାର ଫଟୋ ଚିତ୍ର)
ମୌସୁମୀ ପ୍ରବାହର ଠିକ୍ ପୂର୍ବରୁ ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଋତୁରେ ଅଣ୍ଡିରା କାଉଟିଆ ଛଞ୍ଚାଣମାନଙ୍କ ଅବିରତ ରାବ ଶୁଣିବାକୁ ମିଳିଥାଏ କିନ୍ତୁ ପକ୍ଷୀଟି କେଉଁଠି ବସି ରାବୁଛି ତାହା ସହଜରେ ଜାଣି ହୁଏନାହିଁ । କାଉଟିଆ ଛଞ୍ଚାଣ ତିନି ଅଷ୍ଟାଭ ସୋପାନରେ ଓ ପ୍ରତି ସୋପାନରେ ୫-୬ ଥର ରାବିଥାଏ । ଏହା ପରେ ଏହି ରାବ ଶିଖରରେ ପହଞ୍ଚି ହଠାତ୍ ସମାପ୍ତ ହୋଇଯାଏ । ଦିନ, ରାତି ସବୁବେଳେ ଏହାର ରାବ ଶୁଣାଯାଏ । ମାଈ ପକ୍ଷୀ କୋରିବା ପରି ଡାକିଥାଏ । ଏହି ପ୍ରକାର ପକ୍ଷୀକୁ *ହିଏରୋକୋକିକ୍ସ (Hierococcyx)* ଜାତିରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରାଯାଇଥିଲା ଯେଉଁଥିରେ ଅନ୍ୟ କାଉଟିଆ ଛଞ୍ଚାଣ ମଧ୍ୟ ରହିଛନ୍ତି । କିନ୍ତୁ ବେଳେବେଳେ ଏହାକୁ *କୁକୁଲସ୍ (Cuculus)* ଜାତିରେ ମଧ୍ୟ ପରିଗଣିତ କରାଯାଇଥାଏ । ଭାରତୀୟ ଉପପ୍ରଜାତିର ରଙ୍ଗ ସିଂହଳୀ ଉପପ୍ରଜାତିଠାରୁ ଫିକା ରଙ୍ଗର ।

ଏହି ପକ୍ଷୀ ପ୍ରାୟତଃ ଗଛ ଉପରେ ହିଁ ରହିଥାଏ ଏବଂ କ୍ୱଚିତ୍ ଭୂମିକୁ ଓହ୍ଲାଇଥାଏ । ଉଦ୍ୟାନ, ତୋଟା, ପର୍ଣ୍ଣମୋଚୀ ଓ ଆଂଶିକ ଚିରହରିତ ଅରଣ୍ୟ ଏମାନଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ ପରିବାସ ।

ମାର୍ଚ୍ଚରୁ ଜୁନ୍ ମାସ କାଉଟିଆ ଛଞ୍ଚାଣଙ୍କ ପ୍ରଜନନ ସମୟ । ଏହି ସମୟ ଟୁର୍ଡୋଇଡେସ୍ ଉପପ୍ରଜାତିର କୁଣ୍ଡାଖିଆ ପକ୍ଷୀଙ୍କ ପ୍ରଜନନ ଋତୁ ସହିତ ମେଳ ଖାଏ । ତେଣୁ ଅନ୍ୟ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ବସା ଖୋଜି କାଉଟିଆ ଛଞ୍ଚାଣ ସାଧାରଣତଃ ଗୋଟିଏ ଅଣ୍ଡା ଦେଇ ଚାଲିଯାଇଥାଏ । ଉଭୟ ଅଣ୍ଡାର ରଙ୍ଗ ଈଷତ ନୀଳ ଏବଂ ସେମାନେ ଦେଖିବାକୁ ପ୍ରାୟ ସମାନ । କାଉଟିଆ ଛଞ୍ଚାଣ ଶାବକ ଜନ୍ମ ହେବା ପରେ ସେ ବସା ନିବାସୀ ପକ୍ଷୀର ଅଣ୍ଡାଗୁଡ଼ିକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦିଏ । ନିଜ ନୂତନ ପିତାମାତାଙ୍କଦ୍ୱାରା କାଉଟିଆ ଛଞ୍ଚାଣ ଶାବକ ପ୍ରାୟ ଏକ ମାସ ଧରି ଲାଳିତପାଳିତ ହୋଇ ପରିପକ୍ୱତା ଲାଭ କରେ । ଅନ୍ୟ ଜାତିର ଶାବକଙ୍କ ଗହଣରେ ବଢ଼ୁଥିବା ସମୟରେ କାଉଟିଆ ଛଞ୍ଚାଣ ଶାବକମାନେ *କୀ-କୀ* ଶବ୍ଦ କରି ନିଜ ପାଳକ ପିତାମାତାଙ୍କୁ ଆହାର ମାଗନ୍ତି ଓ ସେମାନେ ଏମାନଙ୍କୁ ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କରିଥାନ୍ତି । ବୃବଦାକାର କୁଣ୍ଡାଖିଆ (ଲାର୍ଜ୍ ଗ୍ରେ ବାବ୍ଲର୍) ପକ୍ଷୀଙ୍କ ବସାରେ ମଧ୍ୟ କାଉଟିଆ ଛଞ୍ଚାଣମାନେ ଅଣ୍ଡା ଦେଇ ଚାଲିଯାଇଥାନ୍ତି । ଶ୍ରୀଲଙ୍କାରେ କାଉଟିଆ ଛଞ୍ଚାଣ ସାତଭାୟା ପକ୍ଷୀଙ୍କଦ୍ୱାରା ପାଳିତ ହେବା ଦେଖାଯାଇଛି ।

କିଛି କାଉଟିଆ ଛଞ୍ଚାଣଙ୍କ ଆଖି ଖୋଳ ମଧ୍ୟରେ ଅକ୍ସିଷ୍ପିରୁରା ଆଖି ଜୀବାଣୁ ରହିଥିବାର ପ୍ରମାଣ ମିଳିଛି ।

## ସଂସ୍କୃତିରେ କାଉଟିଆ ଛଞ୍ଚାଣ 
କାଉଟିଆ ଛଞ୍ଚାଣର ଡାକ ଇଂରାଜୀ ଭାଷାଭାଷୀ ଲୋକଙ୍କୁ *ବ୍ରେନ୍ ଫିଭର୍* ଶବ୍ଦ ପରି ଶୁଣାଯାଉଥିବାରୁ ଏହି ପକ୍ଷୀର ଅନ୍ୟ ଏକ ନାମ ବ୍ରେନ୍ ଫିଭର୍ ପକ୍ଷୀ । ବିଭିନ୍ନ ପୁରାତନ ପୁସ୍ତକରେ ବ୍ରେନ୍ ଫିଭର୍ ପକ୍ଷୀର ଉଲ୍ଲେଖ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ । କିଛି ପୁସ୍ତକରେ କୋଇଲି ପାଇଁ ଏହି ପକ୍ଷୀର ନାମ ମଧ୍ୟ ଭୁଲ ଭାବେ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଛି । ଏହି ପକ୍ଷୀର ବ୍ରେନ୍ ଫିଭର୍ ଡାକ ବିଷୟରେ କେନ୍ନେଥ୍ ଆଣ୍ଡର୍ସନ ଓ ଫ୍ରାଂକ୍ ଫିନ୍ ଆଦି ଲେଖକ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛନ୍ତି । ଏହି ପକ୍ଷୀର ଡାକ ହିନ୍ଦୀ ଲେଖାରେ *ପିୟା କାହାଁ* (ଅର୍ଥାତ୍ ମୋ ପ୍ରିୟା କେଉଁଠି), ବଙ୍ଗଳା ଲେଖାରେ  *ଚୋଖ୍ ଗେଲୋ* (ଅର୍ଥାତ୍ ମୋ ଆଖି ଗଲା) ଏବଂ ମରାଠୀ ଲେଖାରେ *ପାଓସ୍ ଆଲା* (ଅର୍ଥାତ୍ ବର୍ଷା ଆସିଲା) ପରି ଶୁଭାଯାଏ ବୋଲି ଉଲ୍ଲେଖ ରହିଛି ।

ହିନ୍ଦୀ ଭାଷାରେ ଉଲ୍ଲିଖିତ "ପିୟା କାହାଁ" ବା "ପ-ପିହା" ବା “ପି-ପିହା” କାଉଟିଆ ଛଞ୍ଚାଣର ପ୍ରକୃତ ରାବର ନିକଟତମ ଶବ୍ଦାନୁକରଣ ବୋଲି କହିହେବ । କିନ୍ତୁ ପ୍ରକୃତରେ ହିମାଳୟ ଓ ଏହାର ନିମ୍ନାଞ୍ଚଳରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ବଡ଼ କାଉଟିଆ ଛଞ୍ଚାଣ ପକ୍ଷୀ  (Large Hawk-cuckoo, ଜୀବବିଜ୍ଞାନ ନାମ Hierococcyx sparverioides) ଏହି ପି-ପିହା ଶବ୍ଦ ସୃଷ୍ଟି କରିଥାଏ ।

## ଆଧାର 
## ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉତ୍ସ 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## ବାହ୍ୟ ଲିଂକ୍ 
* Internet Bird Collection

ଶ୍ରେଣୀ:ପକ୍ଷୀ