open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ଚିତ୍ତୋର ଦୁର୍ଗ

**ଚିତ୍ତୋର ଦୁର୍ଗ** (ଶାବ୍ଦିକ ଅର୍ଥ “ଚିତ୍ତୋର ଦୁର୍ଗ”), ଭାରତର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଦୁର୍ଗମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ । ଏହା UNESCO ଦ୍ୱାରା ଘୋଷିତ ଏକ ବିଶ୍ୱ ଐତିହ୍ୟ ସ୍ଥଳ (World Heritage Site) ଅଟେ । ଏହି ଦୁର୍ଗଟି ମେୱାଡ଼ର ରାଜଧାନୀ ଥିଲା ଏବଂ ବର୍ତ୍ତମାନର ଚିତ୍ତୋରଗଡ଼ ସହରରେ ଅବସ୍ଥିତ ।

ଏହା ଏକ ପାହାଡ଼ ଉପରେ ଅବସ୍ଥିତ, ଯାହା ସମୁଦ୍ରତଳଠାରୁ ୧୮୦ ମିଟର (590.6 ଫୁଟ) ଉଚ୍ଚ ଏବଂ ୨୮୦ ହେକ୍ଟେୟାର (691.9 ଏକର) ଅଞ୍ଚଳ ବିସ୍ତାରିତ ଅଟେ । ଏହି ଉପତ୍ୟକା ଅଞ୍ଚଳରେ ବେରାଚ୍ ନଦୀ ପ୍ରବାହିତ । ଦୁର୍ଗଟି ମଧ୍ୟରେ ୬୫ଟି ଐତିହାସିକ ସଂରଚନା ରହିଛି — ଯେଉଁଥିରେ ୪ଟି ନଅର, ୧୯ଟି ବଡ଼ ମନ୍ଦିର, ୨୦ଟି ବିଶାଳ ଜଳସ୍ତର (ଜଳାଶୟ), ୪ଟି ସ୍ମାରକ ଓ କିଛି ବିଜୟ ସ୍ତମ୍ଭ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ।

ସନ ୨୦୧୩ରେ, କାମ୍ବୋଡିଆର ଫନମ ପେନ୍ (Phnom Penh) ରେ ଆୟୋଜିତ UNESCO ର 37ତମ ବିଶ୍ୱ ଐତିହ୍ୟ ସମିତି ସଭାରେ ରାଜସ୍ଥାନର ଛଅଟି ପାହାଡ଼ୀ ଦୁର୍ଗ — ଯାହାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚିତ୍ତୋର ଦୁର୍ଗ ମଧ୍ୟ ଅଛି, ଏସବୁକୁ ଏକତ୍ର ଭାବେ ବିଶ୍ୱ ଐତିହ୍ୟ ସ୍ଥଳ ଭାବେ ଘୋଷଣା କରାଯାଇଥିଲା ।

## ଇତିହାସ 
ଚିତ୍ତୋରଗଡ଼ (ଏଠାରେ ଗଡ଼ ର ଅର୍ଥ “ଦୁର୍ଗ”) ପୂର୍ବରୁ ଚିତ୍ରକୁଟ ନାମରେ ପରିଚିତ ଥିଲା । ଏହାକୁ ମୋରୀ ବଂଶର ରାଜା ଚିତ୍ରାଙ୍ଗଦ ମୋରୀ ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ। ଗୋଟିଏ ପୁରାଣ କଥା ଅନୁସାରେ, ଏହି ଦୁର୍ଗର ନାମ ତାହାର ନିର୍ମାତାଙ୍କ ନାମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି। ଜୈମଳ ପଟ୍ଟା ଝିଲ୍ଲାର ପାର୍ଶ୍ୱରେ ୯ମ ଶତାବ୍ଦୀର ଲେଖା ଆଧାରରେ ଚିହ୍ନିତ ହୋଇଥିବା ଅନେକ ଛୋଟ ବୌଦ୍ଧ ସ୍ତୂପ ମିଳିଛି।

ଗୁହିଳା ବଂଶର ଶାସକ ବପ୍ପା ରାୱଳ 728 କିମ୍ବା 734 ଖ୍ରୀ. ପୂ. ରେ ଏହି ଦୁର୍ଗ ଜିତିଥିବା କୁହାଯାଏ। କିଛି ଆଖ୍ୟାନ ଅନୁସାରେ, ସେ ଏହି ଦୁର୍ଗଟିକୁ ଦହେଜ (ବିବାହ ଦାହାଜ୍ୟ) ରୂପେ ପାଇଥିଲେ। ଅନ୍ୟ ଗାଥାଗୁଡ଼ିକ ଅନୁସାରେ, ବପ୍ପା ରାୱଳ ଏହାକୁ ମୋରୀମାନଙ୍କ ଠାରୁ ଦଖଲ କରିଥିଲେ।

ଇତିହାସକାର ଆର. ସି. ମଜୁମଦାର ମନେ କରନ୍ତି ଯେ, ପ୍ରାୟ 725 ଖ୍ରୀ. ପୂ. ସମୟରେ ଯେତେବେଳେ ଆରବ ସେନା ଉତ୍ତର-ପଶ୍ଚିମ ଭାରତ ଆକ୍ରମଣ କରିଥିଲା, ସେତେବେଳେ ମୋରୀମାନେ ଚିତ୍ତୋରରେ ଶାସନ କରୁଥିଲେ। ଆରବମାନେ ପ୍ରଥମେ ମୋରୀମାନଙ୍କୁ ପରାଜିତ କରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ପରେ ବପ୍ପା ରାୱଳ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ଗୋଟିଏ ସଂଘବଳ ତାଙ୍କୁ ପରାଜିତ କରିଦେଇଥିଲା।

ଇତିହାସକାର ଆର. ଭି. ସୋମାନୀ ଅନୁମାନ କରିଥିଲେ ଯେ ବପ୍ପା ରାୱଳ ନାଗଭଟ ପ୍ରଥମ ଙ୍କ ସେନାର ଏକ ଅଂଶ ଥିଲେ।

କିନ୍ତୁ କିଛି ଇତିହାସବିଦ୍ ଏହି ଗାଥାର ଐତିହାସିକ ସତ୍ୟତାକୁ ସନ୍ଦେହ କରନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କ ମତାନୁସାରେ, ଗୁହିଳା ବଂଶୀୟମାନେ ରାଜା ଆଲ୍ଲଟ ର ଶାସନ ପୂର୍ବରୁ ଚିତ୍ତୋରରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରଖୁନଥିଲେ। ଚିତ୍ତୋରରେ ମିଳିଥିବା ଗୁହିଳା ବଂଶର ସବୁଠାରୁ ପୁରୁଣା ଶିଳାଲେଖ ରାଜା ତେଜସିଂହ (୧୩ତମ ଶତାବ୍ଦୀ ମଧ୍ୟଭାଗ) ର ଶାସନକାଳର; ଏହାରେ “ଚିତ୍ରକୁଟ ମହାଦୁର୍ଗ” (ଚିତ୍ତୋରର ବିଶାଳ ଦୁର୍ଗ) ଉଲ୍ଲେଖ ମିଳେ।

ଅଲାଉଦ୍ଦିନ ଖିଲଜି ଙ୍କ ଆଦେଶରେ, 1251 ରୁ 1258 ମଧ୍ୟରେ, ବାଲବନ ପୁନଃପୁନି ସେନା ନେଇ ଚିତ୍ତୋର ଦୁର୍ଗ ସହିତ ରନଥମ୍ଭୋର ଓ ବୁନ୍ଦି ଦୁର୍ଗ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ ଓ ଘେରାଉ କରିଥିଲେ।

## ସଂସ୍କୃତି 
ଚିତ୍ତୋରଗଡ଼ କିଲ୍ଲା ଓ ସହରରେ ରାଜପୁତମାନଙ୍କର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ପର୍ବ “ଜୌହର ମେଳା” ପାଳନ କରାଯାଏ । ଏହା ପ୍ରତିବର୍ଷ ଏକଜୌହର ଘଟଣାର ବାର୍ଷିକୀ ଅବସରରେ ହୋଇଥାଏ, ଯଦିଓ ଏହାର କୌଣସି ବିଶେଷ ନାମ ରାଖାଯାଇନାହିଁ । ସାଧାରଣତଃ ଏହା ପଦ୍ମାବତୀଙ୍କ ଜୌହରକୁ ସ୍ମରଣ କରି ପାଳନ ହୁଏ ବୋଲି ମନେ କରାଯାଏ, ଯାହା ସବୁଠାରୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ । ଏହି ପର୍ବ ମୁଖ୍ୟତଃ ରାଜପୁତ ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କର ବୀରତା ଓ ଚିତ୍ତୌରଗଡ଼ କିଲ୍ଲାରେ ଘଟିଥିବା ତିନିଟି ଜୌହରକୁ ସ୍ମରଣ କରିବା ପାଇଁ ପାଳିତ ହୁଏ । ବିଭିନ୍ନ ରାଜପୁତ ପରିବାରର ବଂଶଜମାନେ ଏହି ଅବସରରେ ବଡ଼ ଯାତ୍ରା କରନ୍ତି ଏବଂ ଜୌହରକୁ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି । ଏହି ମେଳା ଏବେ ଦେଶର ବର୍ତ୍ତମାନ ରାଜନୈତିକ ପରିସ୍ଥିତି ବିଷୟରେ ମତ ପ୍ରକାଶ କରିବା ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଗୋଟିଏ ମଞ୍ଚ ହୋଇଯାଇଛି ।

## ଆଧାର 
ଶ୍ରେଣୀ:ବିଶ୍ୱ ଐତିହ୍ୟ
ଶ୍ରୀଲଙ୍କାର ସଂସ୍କୃତି

Sri Lanka]]
]]
ଶ୍ରୀଲଙ୍କାର ସଂସ୍କୃତି ଆଧୁନିକ ତଥା ପାରମ୍ପରିକ ଉପାଦାନମାନଙ୍କର ମିଶ୍ରଣ ଅଟେ ଏବଂ ଏହାର ଅଞ୍ଚଳୀୟ ବିଭିନ୍ନତା ପାଇଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଶ୍ରୀଲଙ୍କାର ସଂସ୍କୃତି ଦୀର୍ଘ ଦିନ ଧରି ଥେରାବାଦ ବୌଦ୍ଧ ଐତିହ୍ୟର ପ୍ରଭାବରେ ଗଢ଼ିଉଠିଛି ଏବଂ ଏହି ଧର୍ମର ଏକ ଗଭୀର ପରମ୍ପରା ଶ୍ରୀଲଙ୍କାର ଉତ୍ତର ଅଞ୍ଚଳ ଛାଡ଼ି ସମଗ୍ର ଦେଶରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତିର ପ୍ରଭାବ ଶ୍ରୀଲଙ୍କାର ଉତ୍ତର ସୀମା ଅଞ୍ଚଳରେ ବିଶେଷ ଭାବରେ ପ୍ରକାଶିତ। ପୁର୍ତ୍ତଗୀଜ, ଡଚ୍ ଓ ବ୍ରିଟିଶ ଉପନିବେଶବାଦୀ ଶାସନ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରୀଲଙ୍କାର ସଂସ୍କୃତିକ ଠସାରେ ଚିହ୍ନ ରେଖି ଯାଇଛି, ଯେଉଁଠି ଏହି ବିଦେଶୀ ପ୍ରଭାବମାନେ ସ୍ଥାନୀୟ ପାରମ୍ପରିକ ଉପାଦାନମାନଙ୍କ ସହ ମିଶିଯାଇଛି। ସଂସ୍କୃତିକ ଭାବେ ଶ୍ରୀଲଙ୍କାର ଭାରତ ଓ ପୂର୍ବ-ଦକ୍ଷିଣ ଏସିଆ ସହ ଗାଢ଼ ସମ୍ପର୍କ ଅଛି। ପାଞ୍ଚ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ଭାରତ ଓ ଶ୍ରୀଲଙ୍କା ଐତିହାସିକ, ସାଂସ୍କୃତିକ, ଧାର୍ମିକ, ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଓ ଭାଷାଗତ ଯୋଗସୂତ୍ର ରଖିଆସିଛନ୍ତି।

ଦେଶଟି ସମୃଦ୍ଧ ଶିଳ୍ପ ପରମ୍ପରାର ମାଲିକ, ଯେଉଁଠି ସଙ୍ଗୀତ, ନୃତ୍ୟ ଓ ଚିତ୍ରକଳାର ବିଶିଷ୍ଟ ରୂପ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। ଶ୍ରୀଲଙ୍କାର ସଂସ୍କୃତି ବିଶ୍ୱପ୍ରସିଦ୍ଧ ତାଙ୍କର କ୍ରିକେଟ୍, ବିଶିଷ୍ଟ ଖାଦ୍ୟପଦ୍ଧତି, ସ୍ଥାନୀୟ ହୋଲିଷ୍ଟିକ ଔଷଧ ପଦ୍ଧତି, ବୌଦ୍ଧ ପତାକା ପରି ଧାର୍ମିକ ପ୍ରତୀକ, ଚା, ଦାଲଚିନି, ମଣିମାଣିକ୍ୟ ରପ୍ତାନି ଓ ସଶକ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟଟନ ଶିଳ୍ପ ପାଇଁ। ଶ୍ରୀଲଙ୍କାର ପ୍ରାଗ୍ ଐତିହାସିକ ସମୟରୁ ଭାରତୀୟ ଉପମହାଦେଶ ସହ ସଂପର୍କ ରହିଆସିଛି। ଶ୍ରୀଲଙ୍କାର ଜନସଂଖ୍ୟାର ମୂଳ ଅଂଶ ସିନହଳୀ, ଯେଉଁଠି ଶ୍ରୀଲଙ୍କା ତାମିଲ, ଶ୍ରୀଲଙ୍କା ମୁସଲିମ୍, ଭାରତୀୟ ତାମିଲ, ଶ୍ରୀଲଙ୍କା ମାଲେ ଓ ବର୍ଗର ଅଳ୍ପସଂଖ୍ୟକ ମହଳ ଅଛନ୍ତି।

**ଇତିହାସ**

ଶ୍ରୀଲଙ୍କାର ଇତିହାସ ଅନୁସାରେ ମାନବ ଏହି ଦ୍ୱୀପକୁ ପ୍ରାୟ ୧,୨୫,୦୦୦ ବର୍ଷ ପୂର୍ବରୁ ଭାରତ ସାଗର ଅତିକ୍ରମ କରି ପହଞ୍ଚିଥିଲେ। ମହାବଂଶ ପରି ପ୍ରାଚୀନ ଗ୍ରନ୍ଥଗୁଡ଼ିକ ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରୀଲଙ୍କାର ଲିପିବଦ୍ଧ ଇତିହାସ ପ୍ରାୟ ୩,୦୦୦ ବର୍ଷ ପୁରୁଣା, ଯେଉଁଠି ଶିଳା ଉପକରଣଗୁଡ଼ିକ ୫,୦୦,୦୦୦ ବି.ସ. ପୂର୍ବରୁ ମିଳିଛି। ବିଭିନ୍ନ ବିଦେଶୀ ପ୍ରଭାବ ଶତାବ୍ଦୀ ଧରି ଶ୍ରୀଲଙ୍କାର ସଂସ୍କୃତିକୁ ଏବେର ରୂପରେ ଗଢ଼ିଛି, ତଥାପି ପ୍ରାଚୀନ ପରମ୍ପରା ଓ ପର୍ବପର୍ବାଣୀମାନେ ଆଜି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ସବରୂପେ ପାଳିତ ହେଉଛି।

ଶ୍ରୀଲଙ୍କାର ଇତିହାସର ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିଶିଷ୍ଟ ପ୍ରାଙ୍ଗଣ ହେଉଛି ମହିଳାମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟିଭଙ୍ଗୀ। ହଜାର ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ଶ୍ରୀଲଙ୍କାରେ ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀ ସମାନ ଭାବେ ଦେଖାଯାଇଛନ୍ତି— ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କରିବାରୁ ନେଇ ପୋଷାକ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ। ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀ ଉଭୟ ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କରିବାର ଅବସର ପାଇଛନ୍ତି, ଯାହା ଆଧୁନିକ ଯୁଗରେ ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟ। ବିଶ୍ୱର ପ୍ରଥମ ମହିଳା ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଶ୍ରୀମାଭୋ ବନ୍ଦାରନାୟକେ ଶ୍ରୀଲଙ୍କାରୁ ଥିଲେ।

ଆଜିକାଲି ପୋଷାକ ଆଧୁନିକ ଓ ପଶ୍ଚିମୀ ପ୍ରଭାବିତ ହେଲେମଧ୍ୟ, ପୁରାତନ ଚିତ୍ର ଓ ମୂର୍ତ୍ତିଶିଳ୍ପ — ଯଥା ସିଗିରିୟା ଚିତ୍ରକଳା ଓ ଇସୁରୁମୁନିୟା ପ୍ରେମୀୟୁଗଳ — ପ୍ରମାଣ କରେ ଯେ ଉପନିବେଶ ପୂର୍ବ ଯୁଗରେ ଶ୍ରୀଲଙ୍କୀୟ ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀମାନେ ପୋଷାକ ଓ ସାମାଜିକ ସ୍ଥିତିରେ ସମାନ ଥିଲେ।

## ଶ୍ରୀଲଙ୍କା ସଂସ୍କୃତିରେ ପକ୍ଷୀ 
ଶ୍ରୀଲଙ୍କାର ସଂସ୍କୃତିରେ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ବିଶେଷ ସ୍ଥାନ ଅଛି। ଗ୍ରାମବାସୀମାନେ ନିଜ ଘରେ ଚଢ଼େଇ ପାଇଁ ଘୋସା ରଖନ୍ତି, କାରଣ ଘରେ ଚଢ଼େଇ ଥିବାକୁ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ବୋଲି ମନେ କରାଯାଏ। ଶ୍ରୀଲଙ୍କାର ସବୁଠାରୁ ଲୋକପ୍ରିୟ ପକ୍ଷୀ ହେଉଛି **ମୟୂର**, ଯିଏ ଦେବତା **କାଟାରାଗାମା**ଙ୍କ ପବିତ୍ର ପକ୍ଷୀ ବୋଲି ପରିଚିତ।

**ଗିରା ସନ୍ଦେଶୟ** (ତୋତେର ବାର୍ତ୍ତା), **ହଂସ ସନ୍ଦେଶୟ** (ହଂସର ବାର୍ତ୍ତା), **ମୟୂର ସନ୍ଦେଶୟ** (ମୟୂରର ବାର୍ତ୍ତା), ଓ **ସଲାଲିହିନି ସନ୍ଦେଶୟ** (ମେନାର ବାର୍ତ୍ତା) ପୁରାତନ ସାହିତ୍ୟ କୃତିଗୁଡ଼ିକ ଭିତରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ପକ୍ଷୀ, ସମାଜ ଓ ମାନବ ସମ୍ପର୍କିତ ଅନେକ ଗଳ୍ପ ଅଛି। ପକ୍ଷୀମାନେ ପବିତ୍ର ବୋଲି ଗଣ୍ୟ, ଏବଂ ସ୍ଥାନୀୟ ଦେବତାମାନେ ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ବିହାଙ୍ଗ ଯାନରେ ଯାତ୍ରା କରିଥିଲେ ବୋଲି ଧାରଣା ଅଛି।

ରାବଣଙ୍କ କଥାରେ ଏକ କାଠର ଉଡ଼ାଣ ଯାନ “**ଡଣ୍ଡୁ ମୋନାରା**” (କାଠର ମୟୂର) ବିଷୟରେ ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି, ଯେଉଁଥିରେ ସେ ଭାରତକୁ ଯାଇ **ସୀତାଙ୍କୁ ଅପହରଣ** କରିଥିଲେ ଓ ତାହାର ପରିଣତିରେ **ରାମ ଓ ରାବଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ** ହୋଇଥିଲା।

## ଆଧାର
କିନାବାଲୁ ଉଦ୍ୟାନ

**କିନାବାଲୁ ଉଦ୍ୟାନ** (ମାଲେ: *ତାମନ୍ କିନାବାଲୁ*) ମାଲେସିଆର ପ୍ରଥମ ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅନ୍ୟତମ , ଯାହା ୧୯୬୪ ମସିହାରେ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଥିଲା । ଏହା ମାଲେସିଆର ପ୍ରଥମ ୟୁନିସ୍କୋ (UNESCO) ବିଶ୍ୱ ଐତିହ୍ୟ ସ୍ଥଳ, ଯାହାକୁ ଡିସେମ୍ବର ୨୦୦୦ ମସିହାରେ ଏହାର *“ଅସାଧାରଣ ସାର୍ବଜନୀନ ମୂଲ୍ୟ”* ପାଇଁ ବିଶ୍ୱ ଐତିହ୍ୟ ସ୍ଥଳର ସ୍ୱୀକୃତି ମିଳିଥିଲା । ଏହି ଉଦ୍ୟାନ ପୃଥିବୀର ସବୁଠାରୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଜୈବ ବିବିଧତା ସ୍ଥଳମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗୋଟିଏ, ଯେଉଁଠି 4,500 ରୁ ଅଧିକ ପ୍ରଜାତିର ଉଦ୍ଭିଦ ଓ ପ୍ରାଣୀ, ସହିତ ୩୨୬ ପକ୍ଷୀ ପ୍ରଜାତି, ପ୍ରାୟ ୧୦୦ ସ୍ତନ୍ୟପାୟୀ ପ୍ରଜାତି ଏବଂ ୧୧୦ରୁ ଅଧିକ ଭୂମି ଗେଣ୍ଡା ବା ଶାମୁକା ପ୍ରଜାତିର ଜୀବ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥାଏ । ଏହା ମାଲେସିଆନ୍ ବୋର୍ନିଓର ସାବାହ୍ ରାଜ୍ୟର ପ୍ରଥମ ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନ ।

ସାବାହ୍ ର ପଶ୍ଚିମ କୂଳରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏହି ଉଦ୍ୟାନ ମାଉଣ୍ଟ କିନାବାଲୁ ପରିସରର ୭୫୪ ବର୍ଗ କିଲୋମିଟର ଅଞ୍ଚଳରେ ବିସ୍ତାରିତ ହୋଇ ରହିଛି । ଏହା ସାବାହ୍ ଏବଂ ସମଗ୍ର ମାଲେସିଆର ସବୁଠୁ ଲୋକପ୍ରିୟ ପର୍ଯ୍ୟଟନ ସ୍ଥଳମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗୋଟିଏ । ୧୯୬୭ ମସିହାରେ, 987,653 ରୁ ଅଧିକ ପର୍ଯ୍ୟଟକ ଏବଂ 43,430 ରୁ ଅଧିକ ପର୍ବତାରୋହୀ ଏହି ଉଦ୍ୟାନକୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଥିଲେ ।

## ଇତିହାସ 
ଏହି ଅଞ୍ଚଳକୁ ୧୯୬୪ ମସିହାରେ ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନ ଭାବେ ଘୋଷଣା କରାଯାଇଥିଲା । ବ୍ରିଟିଶ ଉପନିବେଶୀ ଅଧିକାରୀ ଓ ପ୍ରାକୃତିତତ୍ତ୍ୱବିଦ୍ ହ୍ୟୁ ଲୋ (Hugh Low) ୧୮୫୧ ମସିହାରେ ତୁରେନ୍ ଠାରୁ ଏକ ଅଭିଯାନ ନେଇ ଏହି ଅଞ୍ଚଳକୁ ଆସିଥିଲେ। ସେ ମାଉଣ୍ଟ କିନାବାଲୁର ଶିଖରକୁ ପହଞ୍ଚିବାକୁ ସମର୍ଥ ପ୍ରଥମ ଲୋକ ଭାବେ ରେକର୍ଡ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ। ପରେ, ପର୍ବତର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶିଖରକୁ ତାଙ୍କ ନାମରେ ନାମକରଣ କରାଯାଇଥିଲା — “ଲୋ’ସ ପିକ୍ (Low’s Peak)”।

## ଭୂଗୋଳ 
କିନାବାଲୁ ଉଦ୍ୟାନ ସାବାହ୍ ର ପଶ୍ଚିମ କୂଳରେ କ୍ରୋକର୍ ରେଞ୍ଜ (Crocker Range) ଉପରେ ଅବସ୍ଥିତ । କ୍ରୋକର୍ ରେଞ୍ଜ ନ୍ୟାସନାଲ୍ ପାର୍କ ସହିତ ଏହାର ସାମ୍ୟତା ନେଇ କୌଣସି ଭ୍ରମାତ୍ମକ ଧାରଣା ରହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; କାରଣ ସେଇଟା ଦକ୍ଷିଣ ଅଞ୍ଚଳର ଅନ୍ୟ ଗୋଟିଏ ଉଦ୍ୟାନ । ଏଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ପକ୍ଷୀ, ପୋକ, ସ୍ତନଧାରୀ, ଉଭୟଚର ଓ ସରୀସୃପ ପ୍ରଜାତି ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥାଏ ।

## ପ୍ରଶାସନ ଓ ବିଶେଷତା 
ଉଦ୍ୟାନର ମୁଖ୍ୟାଳୟ କୋଟା କିନାବାଲୁ ସହରରୁ ୮୮ କିଲୋମିଟର ଦୂରରେ ଅବସ୍ଥିତ । ଏହା 1,563 ମିଟର (5,128 ଫୁଟ୍) ଉଚ୍ଚତାରେ, ଉଦ୍ୟାନର ଦକ୍ଷିଣ ସୀମାରେ ଅବସ୍ଥିତ । ଏହି ଉଦ୍ୟାନକୁ “ସାବାହ୍ ପାର୍କ୍ସ” (Sabah Parks) ନାମକ ସଂଗଠନ ପରିଚାଳନା କରେ । ପର୍ବତ ଶିଖରକୁ ଯିବା ପଥ ଟିମ୍ପୋହନ୍ ଗେଟ୍ (Timpohon Gate) ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ । ଏକ ବିକଳ୍ପ ମାର୍ଗ ମେସିଲାଉ ଟ୍ରେଲ୍ (Mesilau Trail) ନାମରେ ମଧ୍ୟ ଅଛି । ଯେ କେହି ଏହି ପର୍ବତ ଶିଖର ଆରୋହଣ କରିବାକୁ ଚାହିଁଲେ, ଏକ ଗାଇଡ୍‌ର ସହାୟତା ନେବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜରୂରୀ । ଉଦ୍ୟାନର ଏକ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ବିଶେଷତା ହେଉଛି ଲୋ ଘାଟି ।

## ଆଧାର
ଆଗ୍ରା କିଲ୍ଲା

**ଆଗ୍ରା କିଲ୍ଲା** ୟୁନିସ୍କୋ (UNESCO) ଦ୍ୱାରା ଘୋଷିତ ବିଶ୍ଵ ଐତିହ୍ୟ ସ୍ଥଳୀ ଅଟେ । ଏହି କିଲ୍ଲା ଭାରତର ଉତ୍ତର ପ୍ରଦେଶ ରାଜ୍ୟର ଆଗ୍ରା ସହରରେ ଅବସ୍ଥିତ । ଏହାର ପ୍ରାୟ ୨.୫ କିଲୋମିଟର ଉତ୍ତର-ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ବିଶ୍ୱ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସ୍ମାରକ ତାଜମହଲ ଅବସ୍ଥିତ । ଏହା **ଲାଲକିଲା** ବା **କିଲ୍ଲା -ଇ-ଆକବରୀ** ନାମରେ ମଧ୍ୟ ଖ୍ୟାତ ।

ଆକବରଙ୍କ ନାତି ଶାହଜାହାନଙ୍କ ଶାସନକାଳରେ ଏହାର ପୁନଃ ନିର୍ମାଣ ହୋଇ ଏହା ତାହାର ବର୍ତ୍ତମାନ ରୂପ ନେଲା । ଶାହଜାହାନ ତାଙ୍କ ରାଣୀ ମୁମତାଜ ମହଲଙ୍କ ସ୍ମୃତିରେ ତାଜମହଲ ନିର୍ମାଣ କଲେ । ତାଙ୍କ ଜେଜେବାପା ଆକବରଙ୍କ ଭଳି ଇଟାରେ ଏହାର ପୁନଃ ନିର୍ମାଣ ନ କରି ଶାହଜାହାନ ଏହା ଶ୍ଵେତ ଶଙ୍ଖ ମର୍ମର ପଥରରେ ଏହାର ନିର୍ମାଣକୁ ପସନ୍ଦ କଲେ । ଶାହଜାହାନ ହଠାତ୍ ଅସୁସ୍ଥ ହେବା ପରେ, ତାଙ୍କ ପୁଅମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରକ୍ତାକ୍ତ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା ଏବଂ ଔରଙ୍ଗଜେବ ସେଥିରେ ବିଜୟୀ ହେଲେ । ପରେ ଔରଙ୍ଗଜେବ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ଆଗ୍ରା ଦୁର୍ଗରେ ଗୃହବନ୍ଦୀ କରିଦେଲେ।

ଏହି ଦୁର୍ଗ ୧୩ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭରତପୁରର ଜାଟ ଶାସକମାନଙ୍କ ଅଧୀନରେ ଥିଲା । ସେମାନେ ଏଠାରେ ‘ରତନ ସିଂହ କି ହାବେଲି’ ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ । ୧୮ଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଆରମ୍ଭରେ ମରାଠା ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ଏହାକୁ ଜିତିନେଲା । ପରେ ଏହା ମରାଠାମାନେ ଓ ସେମାନଙ୍କ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅନେକଥର ହସ୍ତାନ୍ତର ହେଲା । ୧୭୬୧ ମସିହାରେ ତୃତୀୟ ପାନିପଥ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅହମଦ ଶାହ ଅବଦାଲିଙ୍କ ଠାରୁ ଶୋଚନୀୟ ପରାଜୟ ପରେ, ମରାଠାମାନେ ପ୍ରାୟ ଦଶ ବର୍ଷ ଧରି ଏଅଞ୍ଚଳରୁ ବାହାରେ ରହିଥିଲେ । ଶେଷରେ ୧୭୮୫ ମସିହାରେ ମହାଦଜି ଶିନ୍ଦେ ଏହି ଦୁର୍ଗକୁ ଜିତିନେଲେ । ୧୮୦୩ ମସିହାରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ଆଙ୍ଗ୍ଲୋ-ମରାଠା ଯୁଦ୍ଧ ସମୟରେ ମରାଠାମାନେ ଏହାକୁ ବ୍ରିଟିଶମାନଙ୍କ ପାଖରେ ହାରିଗଲେ । ୧୮୫୭ ମସିହାର ଭାରତୀୟ ବିଦ୍ରୋହ ସମୟରେ ଏହି ଦୁର୍ଗ ଗୋଟିଏ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ର ହୋଇଥିଲା, ଯାହାର ପରିଣତିରେ ଇଷ୍ଟ ଇଣ୍ଡିଆ କମ୍ପାନୀଙ୍କ ଶାସନ ଶେଷ ହେଲା ଏବଂ ପରେ ପ୍ରାୟ ଗୋଟିଏ ଶତାବ୍ଦୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭାରତ ସିଧାସଳଖ ବ୍ରିଟିଶ ଶାସନରେ ରହିଲା ।

୧୮୭୧ ମସିହାର ୩୦ ନଭେମ୍ବରରେ, ଦୁର୍ଗ ଭିତରେ ଥିବା ଗୋଟିଏ କାର୍ଟ୍ରିଜ ଫ୍ୟାକ୍ଟରୀ ବିସ୍ଫୋରଣ ହେବାରୁ ଛଜଣ ଲୋକ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ ।

ଜୀବନର ଶେଷ ଦିନଗୁଡ଼ିକରେ ଶାହଜହାଁଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ପୁଅ ଔରଙ୍ଗଜେବ ଏହି କିଲ୍ଲାରେ ବନ୍ଦୀ କରିଦେଇଥିଲେ । କୁହାଯାଏ ଯେ, ଶାହଜହାଁଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଏହି କିଲ୍ଲାର ମୁସମ୍ମନ ବୁର୍ଜ୍‌ରେ ହୋଇଥିଲା, ଯେଉଁଠାରୁ ସେ ତାଜମହଲକୁ ଦେଖୁଥିଲେ । ଏହି ବୁର୍ଜ୍‌ର ଶ୍ୱେତ ଶଙ୍ଖମର୍ମର ଝରକାଠାରୁ ତାଜମହଲର ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ ।
## ଆଧାର 
ଶ୍ରେଣୀ:ବିଶ୍ୱ ଐତିହ୍ୟ
ଶ୍ରୀ ରାଜାଧି ରାଜସିଂହ

**ଶ୍ରୀ ରାଜାଧି ରାଜସିଂହ** (Sinhala: ශ්‍රී රාජාධි රාජසිංහ, Tamil: ஸ்ரீ ராஜாதி ராஜசிங்கம்; ଶାସନକାଳ: 1782–1798) ମଦୁରାଇ ରାଜପରିବାରର ଏକ ସଦସ୍ୟ ଥିଲେ ।   ସେ ୧୭୮୨ ମସିହାରେ ତାଙ୍କ ଭାଇ କୀର୍ତ୍ତି ଶ୍ରୀ ରାଜସିଂହଙ୍କ ଅନ୍ତେ କାଣ୍ଡି ରାଜ୍ୟର ରାଜା ହୋଇଥିଲେ । ସେ ଜଣେ କବି-ରାଜା ଭାବରେ ପରିଚିତ ଥିଲେ ଓ ତାଙ୍କ ରଚିତ ଅନ୍ତତଃ ଗୋଟିଏ କବିତା ବିଷୟରେ ଆଜି ବି ତଥ୍ୟ ଉପଲବ୍ଧ ଅଛି । 

## ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନ 
ରାଜାଧି ରାଜସିଂହ ମଦୁରାଇ ନାୟକ ବଂଶର ନରେନ୍ଦ୍ରାପ୍ପ ନାୟକାରଙ୍କ ଦ୍ୱିତୀୟ ପୁତ୍ର ଥିଲେ । ସେ କୀର୍ତ୍ତି ଶ୍ରୀ ରାଜସିଂହଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇ ଥିଲେ ଓ ଜଣେ ଦୃଢ଼ ବୌଦ୍ଧ ଭକ୍ତ ଭାବରେ ଶିକ୍ଷାପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଥିଲେ । ୧୭୮୧ ମସିହାରେ ତାଙ୍କ ଭାଇ ଘୋଡ଼ାରୁ ପଡ଼ି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ ଓ ୧୭୮୨ ମସିହାର ଆରମ୍ଭରେ ରାଜାଧି ରାଜସିଂହ ସିଂହାସନରେ ଅଭିଷିକ୍ତ ହେଲେ । ବ୍ରିଟିଶମାନେ ତାଙ୍କ ଶାସନକାଳରେ ଶ୍ରୀଲଙ୍କାର ସମୁଦ୍ରତଟ ଅଞ୍ଚଳଗୁଡ଼ିକୁ ଦଖଳ କରିଥିଲେ । ୧୭୯୮ ମସିହାରେ ରାଜାଧି ରାଜସିଂହଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଘଟିଲା । ତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ ସିଧାସଳଖ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ କେହି ନ ଥିଲେ ।

## ଦେଗଲଦୋରୁୱା ରାଜ ମନ୍ଦିର 
୧୭୭୧ ମସିହାରେ ନିର୍ମାଣ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା ଦେଗଲଦୋରୁୱା ରାଜ ମନ୍ଦିର ତାଙ୍କ ଶାସନକାଳରେ ସମାପ୍ତ ହୋଇଥିଲା ।

## ବହୁ ବିବାହ ପ୍ରଥା 
ତାଙ୍କର ପାଞ୍ଚଜଣ ନାୟକ ପତ୍ନୀ ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ମହାରାଣୀ ଥିଲେ ଆଲାମେଲୁ ଅମ୍ମାଳ ଦେବୀ । ତାଙ୍କ ଦ୍ୱିତୀୟ ପତ୍ନୀ ଉପେନ୍ଦ୍ର ଅମ୍ମାଳ ଦେବୀ, ଯିଏ ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତର ରାମେଶ୍ୱରମରୁ ଆସିଥିଲେ । ତୃତୀୟ ପତ୍ନୀ ରଙ୍ଗମ୍ମାଳ ଦେବୀ, ମହାରାଣୀଙ୍କ ଛୋଟ ଭଉଣୀ ଥିଲେ । ଚତୁର୍ଥ ପତ୍ନୀ ସିରିୟମ୍ମାଳ ଦେବୀ, ସେହିପରି ମହାରାଣୀଙ୍କ ଆଉ ଜଣେ ଭଉଣୀ ଥିଲେ । ସେ ତାଙ୍କ ଭାଇଙ୍କ ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅନ୍ୟତମ ରାଣୀ, ମାମ୍ପିଟିଏ ଦେବୀଙ୍କୁ ଭି ପ୍ରେମିକା ଭାବେ ରଖିଥିଲେ । ଲେଡି ସୁବ୍ରମ୍ମା ନାୟକ, ଯିଏ ଉପେନ୍ଦ୍ର ଅମ୍ମାଳ ଦେବୀଙ୍କ ଭଉଣୀ ଥିଲେ, ସେ ମଧ୍ୟ ପରେ ରାଜାଧି ରାଜସିଂହଙ୍କ ପ୍ରେମିକା ହୋଇଥିଲେ ।

## ଶାସନକାଳ 
ଶ୍ରୀ ରାଜାଧି ରାଜସିଂହ ପ୍ରାୟ ଦୁଇ ଦଶକ ଧରି କାଣ୍ଡିର ରାଜ୍ୟ ଶାସନ ଭାର ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଶାସନ ସମୟରେ ସେ ଡଚ୍ (ହଲାଣ୍ଡ) ସେନା ସହ ଅଧିକାଂଶ ସମୟ ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ସମ୍ପର୍କ ରଖିଥିଲେ । ହ୍ୟୁ ବଏଡ୍ ତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ପରେ ଶୀଗ୍ର କାଣ୍ଡି ଦରବାରକୁ ଯାଇଥିଲେ ଓ ସେଠାରେ ଡଚ୍ ସମର୍ଥକ ଓ ବିରୋଧୀ ଦଳ ଥିବା ଉଲ୍ଲେଖ କରିଥିଲେ । ତେବେ ସେଥିରେ ଏ କଥା ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଥିଲେ ଯେ ଏହି ଦୁଇ ଗୋଷ୍ଠୀ ମଧ୍ୟରେ ଡଚ୍ ସମର୍ଥକଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ଅଧିକ ଥିଲା । ସେ ତାଙ୍କ ଭାଇଙ୍କ ପରି ବୌଦ୍ଧ ଧର୍ମର ପୃଷ୍ଠପୋଷକ ଥିଲେ ଓ ଅନେକ ମନ୍ଦିର ପୁନରୁଦ୍ଧାର କରିଥିଲେ ଏବଂ ନୂଆ ମନ୍ଦିରମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭୂମି ଦାନ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କ ରାଜ ଦରବାରରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହାସ୍ୟକବି ଆନ୍ଦାରେ ସେବା କରୁଥିଲେ ।

## ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ 
ରାଜାଧି ରାଜସିଂହଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ତାଙ୍କ ସିଧା ସଳଖ ଉତ୍ତରାଧୀକାରି କେହି ନ ଥିବାରୁ ତାଙ୍କ ଭଣଜା, ଶ୍ରୀ ବିକ୍ରମ ରାଜସିଂହ (କାଣ୍ଡିର ଶେଷ ରାଜା) ସିଂହାସନରେ ବସିଥିଲେ ।

## ଏହା ମଧ୍ୟ ଦେଖନ୍ତୁ 
* ମହାବଂଶ
* **ଶ୍ରୀଲଙ୍କାର ରାଜାମାନଙ୍କ ତାଲିକା**
* **ଶ୍ରୀଲଙ୍କାର ଇତିହାସ**

## ଆଧାର
ସଗରମାଥା ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନ

**ସଗରମାଥା ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନ**  ପୂର୍ବ ନେପାଳର ସୋଲୁଖୁମ୍ବୁ ଜିଲ୍ଲାର ଉତ୍ତର ଅଂଶରେ ଅବସ୍ଥିତ  । ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଏହା ତିବ୍ବତର କ୍ୱୋମୋଲାଙ୍ଗମା ଜାତୀୟ ପ୍ରାକୃତିକ ସଂରକ୍ଷଣାଳୟର ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସୀମାକୁ ଲାଗି ରହିଛି । ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଏହା ମାକାଲୁ ବାରୁନ ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନର ପାର୍ଶ୍ଵବର୍ତ୍ତୀ ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଏହା ଦୁଧ କୋସି ନଦୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ । ଏହାର ମୋଟ କ୍ଷେତ୍ରଫଳ ୧୧୪୮ ବର୍ଗ କିଲୋମିଟର । ଏହି ଉଦ୍ୟାନଟି ୧୯୭୬ ମସିହାରେ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଥିଲା । ସନ ୧୯୭୯ ଠାରୁ ଏହି ଉଦ୍ୟାନକୁ ବିଶ୍ୱ ଐତିହ୍ୟ ତାଲିକାରେ ସମ୍ମିଳିତ କରାଯାଇଛି । ଏହି ଉଦ୍ୟାନ ୧୮୦୦ ମିଟରରୁ ୪୦୪୮ ମିଟର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉଚ୍ଚତାରେ ବିସ୍ତୃତ ଅଟେ । ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ପ୍ରାୟ ୩,୦୦୦ ଲୋକ ବସବାସ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମୁଖ୍ୟତଃ ଶେର୍ପା ଜାତିର ଲୋକ ଅଟନ୍ତି । ଏଠାର ମୁଖ୍ୟ ଜନବସତି ଅଞ୍ଚଳଗୁଡିକ ହେଲେ — ନାମ୍ଚେ ବଜାର, ଖୁମ୍ଜୁଂ, ଥାମେ, ଥେମ୍ବୋଚେ, ସ୍ୟାମ୍ବୋଚେ ଇତ୍ୟାଦି ।

## ଇତିହାସ 
ସଗରମାଥା ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନ ୧୯ ଜୁଲାଇ ୧୯୭୬ ରେ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଥିଲା । ୧୯୭୯ ମସିହାରେ, ଏହା ନେପାଳ ଦେଶର ପ୍ରଥମ ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନ ହେଲା ଯାହାକୁ ପ୍ରାକୃତିକ ବିଶ୍ୱ ଐତିହ୍ୟ ସ୍ଥଳ ଭାବେ ଘୋଷଣା କରାଯାଇଥିଲା । ଜାନୁଆରୀ ୨୦୦୨ ରେ, ୨୭୫ ବର୍ଗ କି.ମି. (୧୦୬ ବର୍ଗ ମିଲ୍) ଅଞ୍ଚଳ ଯୋଡି ଏକ ବଫର ଜୋନ ସୃଷ୍ଟି କରାଯାଇଥିଲା । ବଫର ଜୋନ ପରିଚାଳନା ନିୟମାବଳୀ ଅନୁଯାୟୀ, ବନ, ବନ୍ୟଜନ୍ତୁ ଏବଂ ସାଂସ୍କୃତିକ ସମ୍ପଦର ସୁରକ୍ଷାକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅଗ୍ରଗତି ଦିଆଯାଇଛି, ତାହା ପରେ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦର ସୁରକ୍ଷା ଏବଂ ବିକଳ୍ପ ଜଳବିଦ୍ୟୁତ ଉନ୍ନୟନକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଇଛି । ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ପର୍ଯ୍ୟଟନ ଆକର୍ଷଣ ୧୯୬୦ ଦଶକର ଆରମ୍ଭରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା । ୨୦୦୩ ମସିହାରେ ପ୍ରାୟ ୧୯,୦୦୦ ପର୍ଯ୍ୟଟକ ଆସିଥିଲେ । ୨୦୦୫ ମସିହାରେ, ପ୍ରାୟ ୩,୫୦୦ ଶେର୍ପା ଲୋକ ମୁଖ୍ୟ ପର୍ଯ୍ୟଟନ ମାର୍ଗ ସହିତ ଗାଁ ଓ ଋତୁକାଳୀନ ଆବାସରେ ବସବାସ କରୁଥିଲେ।

## ପରିଦୃଶ୍ୟ 
ସଗରମାଥା ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନ ଦୁଧ କୋସି ଏବଂ ଭୋଟେକୋସି ନଦୀର ଉପର ଭାଗ ସହିତ ଗୋକ୍ୟୋ ହ୍ରଦ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଘେରି ରହିଛି । ଏହାର ଉଚ୍ଚତା ମୋଞ୍ଜୋରେ ୨,୮୪୫ ମିଟର (୯,୩୩୪ ଫୁଟ) ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଏଭେରେଷ୍ଟ ପର୍ବତର ଶିଖର ଅଞ୍ଚଳରେ ୮,୮୪୮ ମିଟର (୨୯,୦୨୯ ଫୁଟ) ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଛି  । ୬,୦୦୦ ମିଟର (୨୦,୦୦୦ ଫୁଟ) ଉପରେ ଥିବା ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପର୍ବତଗୁଡିକ ହେଲେ ଲୋତ୍ସେ, ଚୋ ଯୁ, ଥାମସେରକୁ, ନୁପ୍ତସେ, ଆମାଦାବଲାମ ଏବଂ ପୁମୋରି । ୫,୦୦୦ ମିଟର (୧୬,୦୦୦ ଫୁଟ) ଉପରେ ଥିବା ଅଞ୍ଚଳର ୬୯% ଶୂନ୍ୟ ଭୂମି, ୨୮% ଚାରଣ ଭୂମି ଏବଂ ଶେଷ ୩% ଅଞ୍ଚଳ ଜଙ୍ଗଲରେ ଆବୃତ । ଜଳବାୟୁ ମଣ୍ଡଳଗୁଡ଼ିକ ୩,୦୦୦ ମିଟର (୯,୮୦୦ ଫୁଟ) ଉପରେ ଶୀତୋଷ୍ଣ ଓ ଉପାଲ୍ପାଇନ ଅଞ୍ଚଳ ଠାରୁ ୪,୦୦୦ ମିଟର (୧୩,୦୦୦ ଫୁଟ) ଉପରେ ଅଲ୍ପାଇନ ମଣ୍ଡଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତାରିତ, ଯାହା ବନସ୍ପତି ପରିଦୃଶ୍ୟ ହେଉଥିବା ଅଞ୍ଚଳର ଶେଷ ସୀମା । ତେବେ ୫,୦୦୦ ମିଟରରୁ ଉପରେ ନିଭାଲ୍ ମଣ୍ଡଳ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ।

## ବନ୍ୟଜନ୍ତୁ 
### ଉଦ୍ଭିଦ 
ଉପାଲ୍ପାଇନ ଅଞ୍ଚଳର ଜଙ୍ଗଲଗୁଡିକରେ ଫିର୍, ହିମାଲୟୀ ବରଗଛ (birch) ଓ ରୋଡୋଡେଣ୍ଡ୍ରନ୍‌ ଜାତୀୟ ବୃକ୍ଷ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ । ୪,୦୦୦ ରୁ ୫,୦୦୦ ମିଟର ମଧ୍ୟରେ ଜୁନିପର ଏବଂ ରୋଡୋଡେଣ୍ଡ୍ରନ୍‌ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ । ୫,୦୦୦ ମିଟର ଉପରେ ଶୈବଳ (mosses) ଓ ଲାଇକେନ୍‌ ବଢ଼ିଥାଏ । ଏହି ଉଦ୍ୟାନରେ ଏକ ହଜାରରୁ ଅଧିକ ଉଦ୍ଭିଦ ପ୍ରଜାତି ରହିଥିବାର ସୂଚୀବଦ୍ଧ ହୋଇଛି ।

### **ପ୍ରାଣୀ** 
ସଗରମାଥା ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନରେ ୨୦୮ ପ୍ରକାର ପକ୍ଷୀ ରହିଛି, ଯେପରିକି ଇମ୍ପିୟାନ୍‌ ଫିଜାଣ୍ଟ, ଦାଡ଼ିଆ ଗୃଧ୍ର (bearded vulture), ସ୍ନୋକକ୍‌ ଏବଂ ଆଲ୍ପାଇନ୍‌ ଚଉଘ । ଏହାକୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପକ୍ଷୀ ଅଞ୍ଚଳ (Important Bird Area) ଭାବେ ଘୋଷିତ କରାଯାଇଛି । ଏଠାରେ ଥିବା ଖୁରାଳ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହିମାଲୟୀ ତାହାର୍, ସେରୋ ଏବଂ କସ୍ତୂରୀ ହରିଣ ରହିଛି । ୩,୫୦୦ ମିଟର (୧୧,୫୦୦ ଫୁଟ) ଉପରେ ହିମ ଚିତା (snow leopard) ବସବାସ କରେ, ଯେଉଁଥିରେ ଭାରତୀୟ ଚିତା (Indian leopard) ନିମ୍ନ ଅଞ୍ଚଳର ଜଙ୍ଗଲରେ ଘୁରି ବୁଲୁଥାଏ ।

## ଆଧାର 
ଶ୍ରେଣୀ:ବିଶ୍ୱ ଐତିହ୍ୟ
ପ୍ରଧାନପାଟ ଜଳପ୍ରପାତ

**ପ୍ରଧାନପାଟ ଜଳପ୍ରପାତ** ଓଡ଼ିଶାର ଦେବଗଡ଼ ଜିଲ୍ଲାର ଏକ ପ୍ରାକୃତିକ ଜଳପ୍ରପାତ ଏବଂ ପର୍ଯ୍ୟଟନ ସ୍ଥାନ । ୧୬୫ ଫୁଟ ଉଚ୍ଚତା ବିଶିଷ୍ଟ ଏହି ଜଳପ୍ରପାତଟିରେ ୭ଟି କୁଣ୍ଡ ଅଛି ।

## ଅବସ୍ଥିତି  
ଏହି ଜଳପ୍ରପାତ ଦେଓଗଡ଼ ଜିଲ୍ଲା ସଦର ମହକୁମା ଠାରୁ ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ପ୍ରାୟ ଦେଢ଼ କିଲୋମିଟର ଦୂରରେ ଅବସ୍ଥିତ । ଶାଳ ଗଛ ଘେରା ଜଙ୍ଗଲ ଭିତରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏହି ଜଳପ୍ରପାତର ପାଦଦେଶରେ ରହିଛି ମା’ ପଧାନୀଙ୍କ ମନ୍ଦିର । ଜଳପ୍ରପାତ ଉପରେ ସାତୋଟି ଜଳକୁଣ୍ଡ ଅଛି, ଯାହାକୁ ପର୍ଯ୍ୟଟକ ଉପରକୁ ଯାଇ ଦେଖିପାରିବେ । ପର୍ଯ୍ୟଟକଙ୍କ ରହଣି ପାଇଁ ରହିଛି ଦୁଇଟି ଡାକବଙ୍ଗଳା ବସନ୍ତ ନିବାସ ଓ ଲଲିତ ବସନ୍ତ ଏବଂ ପୌର ପରିଷଦ ଦ୍ୱାରା ପରିଚାଳିତ ଅତିଥି ନିବାସ ରହିଛି । ଏହି ଶୈଳନିବାସ ଦ୍ୱୟ ରାଜା ସଚ୍ଚିଦାନନ୍ଦ ତ୍ରିଭୁବନ ଦେବ (୧୯୦୩-୧୯୦୬) ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ । ଶୀତ ଦିନରେ ବହୁତ ଲୋକ ଏଠାକୁ ଭୋଜି କରିବା ପାଇଁ ଆସନ୍ତି ।

## ପାନୀୟଜଳ 
ଏହି ଜଳପ୍ରପାତରୁ ନିର୍ଗତ ଜଳରାଶି ଦେବଗଡ଼ ସହରବାସୀଙ୍କ ପାଇଁ ପାନୀୟ ଜଳର ଏକ ବଡ଼ ଉତ୍ସ ଅଟେ । ଏହି ଝରଣାର ଜଳକୁ ଜନସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ବିଭାଗ ଦ୍ଵାରା ବିଶୋଧନ କରାଯାଇ ପାଇପ ଯୋଗେ ସହରବାସୀଙ୍କୁ ଯୋଗାଇ ଦିଆଯାଉଛି । କିନ୍ତୁ, କିଛି ବର୍ଷ ହେଲା ଏହି ଜଳପ୍ରପାତର ଜଳଧାରା କ୍ରମାଗତ ଶୁଖିବାରେ ଲାଗିଛି । ଏହାର ଜଳଧାରଣ କ୍ଷମତା ମଧ୍ୟ ହ୍ରାସ ପାଉଛି । ଫଳରେ ଦେବଗଡ଼ ସହରରେ ଏବେ ପାନୀୟଜଳ ସଙ୍କଟ ଦେଖାଦେଇଛି ।

## ଆଧାର 
ଶ୍ରେଣୀ:ଓଡ଼ିଶା ପର୍ଯ୍ୟଟନ
ଶ୍ରେଣୀ:ଓଡ଼ିଶାରେ ଥିବା ଜଳପ୍ରପାତ
ଶ୍ରେଣୀ:ଦେବଗଡ଼ ଜିଲ୍ଲା
ହରିଣୀ ଅମରସୂରିୟା

**ହରିଣୀ ନିରେକା ଅମରସୂରିୟା** (ଜନ୍ମ – ୬ ମାର୍ଚ୍ଚ ୧୯୭୦) ଜଣେ ଶ୍ରୀଲଙ୍କାର ସମାଜଶାସ୍ତ୍ରୀ, ଶିକ୍ଷାବିଦ୍, ସାମାଜିକ କର୍ମୀ ଓ ରାଜନେତ୍ରୀ, ଯିଏ ୨୦୨୪ ରୁ ଶ୍ରୀଲଙ୍କାର ୧୬ତମ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟରତ ଅଛନ୍ତି ।ଶ୍ରୀଲଙ୍କା ମୁକ୍ତ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟରେ ଦଶବର୍ଷ ଧରି ଜଣେ ଶିକ୍ଷିକା ଭାବେ କାମ କରିବା ସମୟରେ, ସେ ଫେଡରେସନ୍ ଅଫ୍ ୟୁନିଭର୍ସିଟି ଟିଚର୍ସ’ ଆସୋସିଏସନ୍ ସ‌ହ ଶିକ୍ଷକ ସଂଘ ଆନ୍ଦୋଳନରେ ଜଡିତ ଥିଲେ । ୨୦୨୦ରେ ଜାତୀୟ ଜନଶକ୍ତି ପାର୍ଟି (NPP) ତାଙ୍କୁ National List (ଜାତୀୟ ତାଲିକା) ସଂସଦ ସଦସ୍ୟ ଭାବେ ମନୋନୀତ କଲା ।

୨୦୨୪ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ମାସରେ ସେ ଶ୍ରୀଲଙ୍କାର ୧୬ତମ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ ହେଲେ ଦିସାନାୟକ ମନ୍ତ୍ରିମଣ୍ଡଳର ନ୍ୟାୟ, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ମହିଳା, ଶିକ୍ଷା, ବାଣିଜ୍ୟ ଓ ଶିଳ୍ପ ବିଭାଗର ଅନ୍ତରୀଣ ମନ୍ତ୍ରୀ ଭାବେ ମଧ୍ୟ ଦାୟିତ୍ୱ ନେଲେ, ଯାହା ପ୍ରଥମ ଗଠନ ଥିଲା। ସିରିମାଭୋ ବନ୍ଦାରନାୟକେ ଓ ତାଙ୍କ ଝିଅ ଚନ୍ଦ୍ରିକା କୁମାରତୁଙ୍ଗଙ୍କ ପରେ ସେ ହେଉଛନ୍ତି ଶ୍ରୀଲଙ୍କାର ତୃତୀୟ ମହିଳା ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ । ଶ୍ରୀଲଙ୍କାର ୨୦୨୪ର ସଂସଦୀୟ ନିର୍ବାଚନରେ NPP ପକ୍ଷର ବିପୁଳ ବିଜୟ ପରେ ସେ ପୁନର୍ବାର ୧୭ତମ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଭାବେ ପୁନର୍ନିଯୁକ୍ତ ହେଲେ । ଏହି ନିର୍ବାଚନରେ ସେ ୬,୫୫,୨୮୯ ଭୋଟ୍ ପାଇଥିଲେ, ୟାହାକି ଶ୍ରୀଲଙ୍କାର ସଂସଦୀୟ ଇତିହାସରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ସର୍ବାଧିକ ଭୋଟ୍ ରେକର୍ଡ ।

## ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନ ଓ ଶିକ୍ଷା 
୧୯୭୦ ମାର୍ଚ୍ଚ ୬ ତାରିଖରେ ଗାଲେ ଜିଲ୍ଲାରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ହରିଣୀଙ୍କ ପିତା ଜଣେ ପ୍ଲାଣ୍ଟେସନ୍ ମାଲିକ ଓ ମାତା ଗୃହଣୀ ଥିଲେ । ସେ ତିନି ଭଉଣୀ-ଭାଇମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସବୁଠାରୁ ଛୋଟ । ସେ ଏଚ୍‌.ଡବ୍ଲୁ ଅମରସୂରିୟା (H. W. Amarasuriya)ଙ୍କ ଆତ୍ମୀୟା, ଯିଏ ୧୯୪୮ ରୁ ୧୯୫୨ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କ୍ୟାବିନେଟ ବାଣିଜ୍ୟ ମନ୍ତ୍ରୀ ଥିଲେ । ୧୯୭୨ର ଲ୍ୟାଣ୍ଡ ରିଫର୍ମ ଆଇନ୍ ଅନୁସାରେ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କର ଜମିଦାରୀ ସରକାର ନେଇନେବା ପରେ ପରିବାର କୋଲମ୍ବୋକୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତର ହେଲା । ସେଠାରେ ସେ Bishop’s College ରେ ପଢ଼ିଲେ ଓ ଏକ ବର୍ଷ ପାଇଁ ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ରରେ ଏକ ଏକ୍ସଚେଞ୍ଜ ଛାତ୍ରୀ ଭାବେ ରହିଥିଲେ।

୧୯୯୧ ରୁ ୧୯୯୪ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ଭାରତ ସରକାରଙ୍କ ଏକ ଛାତ୍ରବୃତ୍ତିରେ ହିନ୍ଦୁ କଲେଜରେ ସୋସିଓଲୋଜି ପଢ଼ିଲେ ଓ ଦିଲ୍ଲୀ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟରୁ ସମାଜଶାସ୍ତ୍ରରେ ସ୍ନାତକ (ସମ୍ମାନ) ଡିଗ୍ରୀ ଅର୍ଜନ କଲେ । ତାଙ୍କ ସମକାଳୀନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଇମତିଆଜ ଅଲି ଓ ଅର୍ଣ୍ଣବ ଗୋସ୍ୱାମୀ ଥିଲେ । ଭାରତରୁ ଫେରିଆସି, ସେ Nest Sri Lanka ସ‌ହ ଜଡିତ ହୋଇ ସୁନାମି ପୀଡ଼ିତ ଶିଶୁମାନଙ୍କ ସ‌ହ କାମ କରିଥିଲେ । ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ ପରେ ସେ Macquarie University ରୁ Applied and Development Anthropology ରେ ଏମ.ଏ. ଡିଗ୍ରୀ ଓ ଏଡିନବର୍ଗ ବିଶ୍ଵବିଦ୍ୟାଅଳୟରୁ Social Anthropology ରେ ପିଏଚଡି ଯୋଗ୍ୟତା ଅର୍ଜନ କଲେ ।

## ଭାରତ ଗସ୍ତ 
ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଭାବେ, ଅମରସୂରିୟା ୨୦୨୫ ଅକ୍ଟୋବର୍‌ରେ ଭାରତକୁ ତାଙ୍କ ପ୍ରଥମ ଆଧିକାରିକ ବିଦେଶ ଗସ୍ତ କଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ଭାରତୀୟ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ନରେନ୍ଦ୍ର ମୋଦୀ ଓ ବିଦେଶମନ୍ତ୍ରୀ ଏସ୍‌. ଜୟଶଙ୍କରଙ୍କ ସ‌ହିତ ସାକ୍ଷାତ୍ କଲେ । ସେମାନେ ଦ୍ୱିପକ୍ଷୀୟ ସହଯୋଗ ସୁଦୃଢ଼ କରିବା ସହ ମାଛଧରାଳିଙ୍କ ସମସ୍ୟା ବିଷୟରେ ଆଲୋଚନା କଲେ। ସେ ଏହି ଗସ୍ତ ସମୟରେ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ମୋଦୀଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଆୟୋଜିତ ୨୦୨୫ ଏନ୍‌ଡିଟିଭି ୱର୍ଲ୍ଡ ସମିଟ୍‌ରେ ମଧ୍ୟ ଅଭିଭାଷଣ ଦେଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଋଷି ସୁନକ ଓ ଟୋନି ଆବଟ୍ ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ ।

## ଆଧାର 
ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୭୦ ଜନ୍ମ
ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ବିଷାଦ ଯୋଗ (ଶ୍ରୀମଦ୍ଭଗବତ୍ଗୀତା)

alt=An 1830 CE painting depicting Arjuna, on the chariot, paying obeisance to Krisha, the charioteer.|thumb|କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରରେ କୃଷ୍ଣ ଓ ଅର୍ଜୁନ
**ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ବିଷାଦ ଯୋଗ** (ସଂସ୍କୃତ: अर्जुनविषादयोग, ରୋମନାଇଜ୍: *Arjuna Viṣāda-yōga*) ହେଉଛି *ଭଗବଦ୍ ଗୀତା*ର ପ୍ରଥମ ଅଧ୍ୟାୟ । ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ମୋଟ ୪୭ଟି ଶ୍ଲୋକ ରହିଛି। ଏହା *ମହାଭାରତ*ର ଷଷ୍ଠ ପର୍ବ *ଭୀଷ୍ମ ପର୍ବ*ର ୨୫ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଅଟେ। 

ଗୀତାର ୧୮ଟି ଅଧ୍ୟାୟ ହେଉଛି ୧୮ଟି ଯୋଗ । ପ୍ରଥମ ୬ଅଧ୍ୟାୟରେ ନିଷ୍କାମ କର୍ମଯୋଗ, ଦ୍ୱିତୀୟ ୬ଅଧ୍ୟାୟରେ ଭକ୍ତିଯୋଗ ଏବଂ ଶେଷ ୬ଅଧ୍ୟାୟରେ ଜ୍ଞାନଯୋଗ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି ।

ମୂଳ *ଭଗବଦ୍‌ ଗୀତା*ରେ କୌଣସି ଅଧ୍ୟାୟ ଶିରୋନାମାଯୁକ୍ତ ବିଭାଗ ନ ଥିଲା ।  କିନ୍ତୁ ପରେ କିଛି ସଂସ୍କୃତ ସଂସ୍କରଣରେ ଯେଉଁଠି ଗୀତାକୁ ମହାଭାରତରୁ ଅଲଗା କରି ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଗ୍ରନ୍ଥ ଭାବେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଗଲା, ସେଠାରେ ଏହି ଅଧ୍ୟାୟଗୁଡିକୁ ଶିରୋନାମ ଦିଆଯାଇଛି । ଉଦାହରଣସ୍ୱରୂପ, ସ୍ୱାମୀ ଚିଦ୍‌ଭବାନନ୍ଦ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଧ୍ୟାୟକୁ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର *ଯୋଗ* ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି, କାରଣ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଧ୍ୟାୟ ଯୋଗର ଭଳି ମନ ଓ ଶରୀରକୁ ଶିକ୍ଷିତ କରେ ।  ସେ ପ୍ରଥମ ଅଧ୍ୟାୟକୁ **“***ଅର୍ଜୁନସ୍ୟ ବିଷାଦ ଯୋଗ***”** ବୋଲି ନାମ ଦେଇଛନ୍ତି ।

## ବିଷୟ 
ଅନ୍ଧ ରାଜା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ତାଙ୍କ ରଥଚାଳକ ସଞ୍ଜୟଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରନ୍ତି ଯେ, ସେ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରୁ ସେଠାର ଘଟଣାଗୁଡ଼ିକର ଏକ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ବିବରଣୀ ଦିଅନ୍ତୁ । ସଞ୍ଜୟ ତାଙ୍କ ବର୍ଣ୍ଣନା ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତି । ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ଭୀଷ୍ମ ତାଙ୍କ ଶଙ୍ଖ ଫୁଙ୍ଗି ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭର ଘୋଷଣା କରିବା ସହ ସେନାମାନଙ୍କର ମନୋବଳ ବଢ଼ାନ୍ତି । ସେ ସମୟରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ଶଙ୍ଖ *ପାଞ୍ଚଜନ୍ୟ* ଫୁଙ୍ଗନ୍ତି ଓ ଅର୍ଜୁନ ତାଙ୍କ ଶଙ୍ଖ *ଦେବଦତ୍ତ* ଫୁଙ୍ଗନ୍ତି । ଉଭୟ ପକ୍ଷର ଅନେକ ଯୋଧା ମଧ୍ୟ ସେହିପରି କରନ୍ତି ।

ଅର୍ଜୁନ ତାଙ୍କ ରଥଚାଳକ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରନ୍ତି ଯେ, ରଥକୁ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରର ମଧ୍ୟଭାଗକୁ ନେଇ ଦୁଇପକ୍ଷୀୟ ସେନାକୁ ଦେଖିବାକୁ ଦିଅନ୍ତୁ । ସେ ଦେଖିଲେ ଯେ, ଦୁଇ ପକ୍ଷରେ ନିଜ ବନ୍ଧୁବନ୍ଧବ, ଗୁରୁ, ପରିବାରଜନ ଓ ପ୍ରିୟଜନ ଦାଣ୍ଡାୟମାନ ଅଛନ୍ତି । ଏହା ଦେଖି ଅର୍ଜୁନ ଗଭୀର ନିରାଶାରେ ପଡ଼ି, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କହନ୍ତି ଯେ, ସେ କିପରି ଏମିତି ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଂଶ ନେବେ ଯେଉଁଠି ସେକଥା ନିଜ ପରିଜନଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ । ସେ ଭାବନ୍ତି ଯେ, ବିଜୟ ଓ ସୁଖ ପାଇଁ ଏମିତି ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ଅର୍ଥହୀନ, କାରଣ ଯେଉଁମାନେ ପାଇଁ ସେ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଛନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଜେ ତାଙ୍କ ବିପକ୍ଷରେ ଅସ୍ତ୍ର ଧରିଛନ୍ତି । ସେ ଏହି ଯୁଦ୍ଧକୁ ଅଧର୍ମ ଓ ପାପମୟ ଭାବି, ଗୁରୁଜନ ଓ ପରିବାରବନ୍ଧବଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଅସ୍ତ୍ର ଉଠାଇବାକୁ ଅନୁଚିତ ମନେ କରନ୍ତି।  ସେ ଭାବନ୍ତି ଯେ, ଏହି ଗୃହଯୁଦ୍ଧ କେବଳ ପରିବାରନାଶ, ଧର୍ମହାନି ଓ ରାଜ୍ୟଲୋଭ ଆଣିବ । ପରିବାର ନାଶ ହେଲେ ପିତୃପୂଜା, ସଂସ୍କାର, ନାରୀମାନଙ୍କ ଦୁଃଖ, ଜାତିମିଶ୍ରଣ ଓ ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କ ଅଶାନ୍ତି ଆସିବ । ସେ କହନ୍ତି ଯେ, ନିରସ୍ତ୍ର ଓ ନିରୋଧ ବିନା ସେ କୌରବମାନଙ୍କ ହସ୍ତେ ମରିଯିବାକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ । ଏପରି ଭାବରେ ଅର୍ଜୁନ ନିଜ ରଥରେ ବସି, ଧନୁ ଓ ବାଣକୁ ପୃଥକ କରି ନିରାଶା ଓ ବିଷାଦରେ ବୁଡିଯାନ୍ତି ।

## ମହତ୍ତ୍ୱ 
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟର ମହତ୍ତ୍ୱ ଏହାର ଗଭୀର ଦାର୍ଶନିକ ଶିକ୍ଷା ଓ *ଭଗବଦ୍‌ ଗୀତା*ର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅଧ୍ୟାୟ ପାଇଁ ଭୂମିକା ସୃଷ୍ଟି କରିବାରେ ରହିଛି । ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ, ନୀତି, ସନ୍ଦେହ ଓ ଜୀବନର ସ୍ୱଭାବ ଭଳି ସାଧାରଣ ମାନବୀୟ ବିଷୟଗୁଡ଼ିକୁ ଉଠାଇ ଆଣାଯାଇଛି । ଏହା ଅର୍ଜୁନ ଓ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଘଟିଥିବା ଗଭୀର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ସଂଲାପ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ଥାନ ସୃଷ୍ଟି କରେ; ଯେଉଁଠି ଧର୍ମ (ନୀତିପର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ), କର୍ମ (କାର୍ଯ୍ୟ), ଓ ମୋକ୍ଷ (ମୁକ୍ତି) ଭଳି ଶିକ୍ଷା ଉପସ୍ଥାପିତ ହୋଇଛି । ଏହି କାରଣରୁ, ଏହି ଅଧ୍ୟାୟ ଯୁଗ ଯୁଗ ଧରି ଓ ବିଭିନ୍ନ ସଂସ୍କୃତିରେ ମାନବ ମନକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିଆସୁଛି।

## ଆଧାର 
ଶ୍ରେଣୀ:ଶ୍ରୀମଦ୍ଭଗବତ୍ଗୀତା
ଶ୍ରେଣୀ:ମହାଭାରତ
ସାଂଖ୍ୟ ଯୋଗ (ଶ୍ରୀମଦ୍ଭଗବତ୍ଗୀତା)

alt=An 1830 CE painting depicting Arjuna, on the chariot, paying obeisance to Krisha, the charioteer.|thumb|କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରରେ କୃଷ୍ଣ ଓ ଅର୍ଜୁନ
**ସାଂଖ୍ୟ ଯୋଗ** (ସଂସ୍କୃତ: सांख्ययोग, ରୋମନାଇଜ୍: *Sāṃkhyayoga*) ହେଉଛି *ଭଗବଦ୍‌ ଗୀତା*ର ଅଠରଟି ଅଧ୍ୟାୟମଧ୍ୟରୁ ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଧ୍ୟାୟ । ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ମୋଟ ୭୨ଟି ଶ୍ଲୋକ ରହିଛି । ଏହା *ମହାଭାରତ*ର ଷଷ୍ଠ ପର୍ବ *ଭୀଷ୍ମ ପର୍ବ*ର ୨୬ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଅଟେ। 

ଗୀତାର ୧୮ଟି ଅଧ୍ୟାୟ ହେଉଛି ୧୮ଟି ଯୋଗ । ପ୍ରଥମ ୬ଅଧ୍ୟାୟରେ ନିଷ୍କାମ କର୍ମଯୋଗ, ଦ୍ୱିତୀୟ ୬ଅଧ୍ୟାୟରେ ଭକ୍ତିଯୋଗ ଏବଂ ଶେଷ ୬ଅଧ୍ୟାୟରେ ଜ୍ଞାନଯୋଗ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି ।

ମୂଳ *ଭଗବଦ୍‌ ଗୀତା*ରେ କୌଣସି ଅଧ୍ୟାୟ ଶିରୋନାମାଯୁକ୍ତ ବିଭାଗ ନ ଥିଲା ।  କିନ୍ତୁ ପରେ କିଛି ସଂସ୍କୃତ ସଂସ୍କରଣରେ ଯେଉଁଠି ଗୀତାକୁ ମହାଭାରତରୁ ଅଲଗା କରି ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଗ୍ରନ୍ଥ ଭାବେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଗଲା, ସେଠାରେ ଏହି ଅଧ୍ୟାୟଗୁଡିକୁ ଶିରୋନାମ ଦିଆଯାଇଛି । ଉଦାହରଣସ୍ୱରୂପ, ସ୍ୱାମୀ ଚିଦ୍‌ଭବାନନ୍ଦ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଧ୍ୟାୟକୁ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର *ଯୋଗ* ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି, କାରଣ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଧ୍ୟାୟ ଯୋଗର ଭଳି ମନ ଓ ଶରୀରକୁ ଶିକ୍ଷିତ କରେ ।  ସେ ଦ୍ଵିତୀୟ ଅଧ୍ୟାୟକୁ **“***ସାଂଖ୍ୟ ଯୋଗ***”** ବୋଲି ନାମ ଦେଇଛନ୍ତି ।

## ବିଷୟ 
**ସାଂଖ୍ୟ ଯୋଗରେ**, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଜ୍ଞାନ ପ୍ରଦାନ କରି ତାଙ୍କ ନୀତିଗତ ଓ ଅସ୍ତିତ୍ୱଗତ ସନ୍ଦେହ ଦୂର କରନ୍ତି । ଅଧ୍ୟାୟର ଆରମ୍ଭରେ ଅର୍ଜୁନ ନିଜର ଦ୍ୱିଧା ଓ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାରେ ଅନିଚ୍ଛା ପ୍ରକାଶ କରନ୍ତି; ଯାହା ଜୀବନର ସଂଘର୍ଷର ଏକ ଉପମା । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉତ୍ତର ଦେଇ କହନ୍ତି ଯେ, ଦେହ ନଶ୍ୱର ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଆତ୍ମା ଅମର ଓ ନିତ୍ୟ । ସେ କହନ୍ତି ଯେ, ଆତ୍ମା ଜନ୍ମ ଓ ମୃତ୍ୟୁରୁ ଉର୍ଦ୍ଦ୍ଵରେ; ତେଣୁ ଯେ ଦେହଗୁଡ଼ିକ ନଷ୍ଟ ହେବାକୁ ଯାଉଛି ସେଗୁଡ଼ିକ ପାଇଁ ଶୋକ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ ।

ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ “ସାଂଖ୍ୟ” ବୋଲି ଜ୍ଞାନ ଓ ବିବେକର ଏକ ସୂତ୍ର ପ୍ରସ୍ତୁତ କରନ୍ତି ଓ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଏକ ନିର୍ଲିପ୍ତ ଓ ସମତାପୂର୍ଣ୍ଣ ମନୋଭାବ ଗଢ଼ିବାକୁ ପ୍ରେରିତ କରନ୍ତି । ସେ କହନ୍ତି ଯେ, ସତ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ହେଉଛି ସୁଖ–ଦୁଃଖ, ଜୟ–ପରାଜୟ ଭଳି ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱଗୁଡ଼ିକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ରହିବା ତଥା ବାହ୍ୟ ପରିସ୍ଥିତିରେ ଅପ୍ରଭାବିତ ରହିବା ।ସେ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ସାକ୍ଷାତ୍କାର ପାଇଁ ଭିନ୍ନ ମାର୍ଗଗୁଡ଼ିକ ବିଷୟରେ କହନ୍ତି ; ଯେପରି *କର୍ମ ଯୋଗ* (ନିଷ୍କାମ କର୍ମର ଯୋଗ) ଓ *ଜ୍ଞାନ ଯୋଗ* (ଜ୍ଞାନ ଓ ବିବେକର ଯୋଗ) । ସେ ଜୋର ଦେଇ କହନ୍ତି ଯେ, ଫଳରେ ଆସକ୍ତି ବିନା କର୍ମ କରିବା ହେଉଛି ଆନ୍ତରିକ ଶାନ୍ତି ଓ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଉନ୍ନତିର ମୂଳ ସୂତ୍ର ।

ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ତ୍ୟାଗ ବିଷୟକ ସନ୍ଦେହରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ସ୍ପଷ୍ଟ କରନ୍ତି ଯେ, ସତ୍ୟ ତ୍ୟାଗ ମାନେ କାର୍ଯ୍ୟ ଛାଡ଼ି ଦେବା ନୁହେଁ, ବରଂ ଆସକ୍ତି ଓ ଫଳଲୋଭର ତ୍ୟାଗ । ସେ ଶିଖାନ୍ତି ଯେ, ଯଦି ଆମେ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଭଗବାନଙ୍କ ଅର୍ପଣ ଭାବରେ କରିବା ସହିତ ଫଳରେ ନିରାସକ୍ତ ରହିବା, ତେବେ ସେହି କାର୍ଯ୍ୟ ଆମକୁ ମୋକ୍ଷ ପଥକୁ ନେଇଯାଏ । ସେ ଆତ୍ମସଂୟମ ଓ ଶିଷ୍ଟାଚାରର ଗୁରୁତ୍ୱ ବିଷୟରେ କହି, ମନକୁ ଏକ ଅଶାନ୍ତ ପବନ ସହିତ ତୁଳନା କରନ୍ତି ଯାହାକୁ ଅଭ୍ୟାସ ଓ ନିରାସକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରାଯାଇପାରେ । କୃଷ୍ଣ କହନ୍ତି, ଯିଏ ମନକୁ ଜିତିପାରେ, ସେ ସମସ୍ତ ପରିସ୍ଥିତିରେ ସମତା ଓ ଶାନ୍ତି ରଖିପାରେ । ଅଧ୍ୟାୟର ଶେଷରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଶରଣାଗତିର ମହତ୍ତ୍ୱ ବିଷୟରେ କହନ୍ତି।  ସେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦିଅନ୍ତି ଯେ, ନିଜ ଇଚ୍ଛାକୁ ଦିବ୍ୟ ଇଚ୍ଛାରେ ଅର୍ପଣ କରି, ସମଗ୍ର ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡୀୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଉପରେ ଭରସା କର। ସେ କହନ୍ତି ଯେ, ସତ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ଆତ୍ମସାକ୍ଷାତ୍କାର ଓ ଜନ୍ମ–ମୃତ୍ୟୁ ଚକ୍ରରୁ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାଏ ।

ସାଂଖ୍ୟ ଯୋଗ ହେଉଛି ଆତ୍ମାର ସ୍ୱରୂପ, ନିଷ୍କାମ କର୍ମର ମହତ୍ତ୍ୱ ଓ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଜ୍ଞାନ ପଥ ବିଷୟକ ଏକ ଗଭୀର ଚର୍ଚ୍ଚା । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଶିଖାନ୍ତି ଯେ, ଜୀବନର ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱଗୁଡ଼ିକୁ ଅତିକ୍ରମ କର, ନିର୍ଲିପ୍ତ ରୁହ  ଓ ଶିଷ୍ଟାଚାର ଓ ସମତା ସହିତ ଚାଲ ।

## ଆଧାର 
ଶ୍ରେଣୀ:ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମ
ଶ୍ରେଣୀ:ଶ୍ରୀମଦ୍ଭଗବତ୍ଗୀତା
ଶ୍ରେଣୀ:ମହାଭାରତ
ମୁନ୍ଦ୍ରା ବନ୍ଦର

ମୁନ୍ଦ୍ରା ବନ୍ଦର ହେଉଛି ଭାରତର ପ୍ରଥମ ଘରୋଇ ବନ୍ଦର, ଭାରତର ସର୍ବବୃହତ କଣ୍ଟେନର ବନ୍ଦର ଏବଂ ସର୍ବବୃହତ ବାଣିଜ୍ୟିକ ବନ୍ଦର, ଯାହା କଚ୍ଛ ଜିଲ୍ଲାର ମୁନ୍ଦ୍ରା ନିକଟସ୍ଥ କଚ୍ଛ ଉପସାଗରର ଉତ୍ତର କୂଳରେ ଅବସ୍ଥିତ । ପୂର୍ବରୁ ଆଦାନୀ ଗ୍ରୁପର ମାଲିକାନା ମୁନ୍ଦ୍ରା ବନ୍ଦର ଏବଂ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଅର୍ଥନୈତିକ କ୍ଷେତ୍ର (MPSEZ) ଲିମିଟେଡ୍ ଦ୍ୱାରା ପରିଚାଳିତ , ଏହାକୁ ପରେ ଆଦାନୀ ପୋର୍ଟସ୍ ଏବଂ SEZ ଲିମିଟେଡ୍ (APSEZ) ଭାବରେ ବିସ୍ତାର କରାଯାଇଥିଲା ଯାହା ଅନେକ ବନ୍ଦର ପରିଚାଳନା କରୁଥିଲା। ୨୦୨୦-୨୦୨୧ ଆର୍ଥିକ ବର୍ଷରେ, ମୁନ୍ଦ୍ରା ବନ୍ଦର ୧୪୪୪.୪ ନିୟୁତ ଟନ୍ କାର୍ଗୋ ପରିଚାଳନା କରିଥିଲା। ଏହି ବନ୍ଦର ବର୍ତ୍ତମାନ 155 MT (ଭାରତରେ ସର୍ବାଧିକ) ରୁ ଅଧିକ କାର୍ଗୋ ପରିଚାଳନା କରୁଛି, ଯାହା ଭାରତର ସାମୁଦ୍ରିକ କାର୍ଗୋର ପ୍ରାୟ ୧୧ ପ୍ରତିଶତ ଅଟେ। ଏହି ବନ୍ଦର ଭାରତର ପ୍ରାୟ ୩୩ ପ୍ରତିଶତ କଣ୍ଟେନର ଟ୍ରାଫିକ ମଧ୍ୟ ପରିଚାଳନା କରେ।

## ଇତିହାସ
ମୁନ୍ଦ୍ରା ବନ୍ଦର କେବଳ ଭାରତର ପ୍ରଥମ ଘରୋଇ ବନ୍ଦର ନୁହେଁ, ବରଂ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ବାଣିଜ୍ୟର ଏକ ପ୍ରମୁଖ କେନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ। ଏହାକୁ ୧୯୯୮ ମସିହାରେ ଗୁଜରାଟ ଆଦାନୀ ପୋର୍ଟ ଲିମିଟେଡ୍ ଭାବରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରାଯାଇଥିଲା ଏବଂ ୨୦୦୧ ମସିହାରେ ଏହା କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲା। ପରେ ଏହି କମ୍ପାନୀର ନାମ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରି ମୁନ୍ଦ୍ରା ବନ୍ଦର ଏବଂ SEZ ଲିମିଟେଡ୍ ରଖାଯାଇଥିଲା। ଅନେକ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ବାଣିଜ୍ୟିକ ସଂଗଠନ ଏହି ପ୍ରକଳ୍ପ ପାଇଁ ଆର୍ଥିକ ସହାୟତା ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲେ। ଭୌଗୋଳିକ ସ୍ଥିତି ଯୋଗୁଁ ମୁନ୍ଦ୍ରା ବନ୍ଦର ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ବାଣିଜ୍ୟ ପାଇଁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। ଏହା ସାମୁଦ୍ରିକ ସିଲ୍କ ରୋଡର ଏକ ଅଂଶ , ଯାହା ଚୀନ୍ ଉପକୂଳରୁ ଭୂମଧ୍ୟସାଗର ଦେଇ ମଧ୍ୟ ୟୁରୋପକୁ ଆମଦାନୀ ଏବଂ ରପ୍ତାନି ପରିବହନ କରେ। ଏହି ବନ୍ଦର ଭାରତର ବାଣିଜ୍ୟ ଏବଂ ଆର୍ଥିକ ବିକାଶରେ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଛି।

## ପୋର୍ଟ ସଂଯୋଗ
ମୁନ୍ଦ୍ରା ବନ୍ଦର ରେଳ ଟ୍ରାକ, ସଡ଼କ ନେଟୱାର୍କ, ବିମାନବନ୍ଦର ଏବଂ କ୍ରସ କଣ୍ଟ୍ରି ପାଇପଲାଇନ ମାଧ୍ୟମରେ ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ସଂଯୋଗ ପ୍ରଦାନ କରେ।

### ରେଳ
ମୁନ୍ଦ୍ରା ପୋର୍ଟ ଲିମିଟେଡ୍ ଭାରତୀୟ ରେଳ ନେଟୱାର୍କ ସହିତ ମୁନ୍ଦ୍ରାରୁ ଆଦିପୁର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏକ ବିକଶିତ ଏବଂ ରକ୍ଷଣାବେକ୍ଷଣ କରାଯାଇଥିବା ୭୬ କିଲୋମିଟର ରେଳ ଲାଇନ ଦ୍ୱାରା ସଂଯୁକ୍ତ। ରେଳ ଭିତ୍ତିଭୂମି ପ୍ରତିଦିନ ୧୩୦ ଟି ଟ୍ରେନ୍ ପରିଚାଳନା କରିବାକୁ ସକ୍ଷମ, ଯେଉଁଥିରେ ଡବଲ୍ ଷ୍ଟାକ୍ କଣ୍ଟେନର ଟ୍ରେନ୍ ଏବଂ ଦୀର୍ଘ-ଗାମୀ ଟ୍ରେନ୍ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ।

## ରାସ୍ତା
ମୁନ୍ଦ୍ରା ବନ୍ଦର ଜାତୀୟ ରାଜପଥ 8A ବିସ୍ତାର ଏବଂ ରାଜ୍ୟ ରାଜପଥ ୬ ଏବଂ ୪୮ ମାଧ୍ୟମରେ ଭାରତର ଉତ୍ତର ଏବଂ ପଶ୍ଚିମ ଅଂଶର ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ଅଞ୍ଚଳ ସହିତ ସଂଯୁକ୍ତ । ଦୁଇଟି ପରିବହନ ପଦ୍ଧତି ଯଥା ସଡ଼କ ଏବଂ ରେଳ ପରସ୍ପରର ଗତିବିଧିରେ ବାଧା ସୃଷ୍ଟି ନକରିବା ପାଇଁ ବନ୍ଦର ନିକଟରେ ଏକ ଚାରି ଲେନ୍ ବିଶିଷ୍ଟ ରେଳ-ଓଭର-ବ୍ରିଜ୍ (ROB) ନିର୍ମାଣ କରିଛି।

## ବାୟୁ
ମୁନ୍ଦ୍ରା ବିମାନବନ୍ଦର ହେଉଛି 'ପ୍ରାଇଭେଟ୍ ବର୍ଗ'ରେ ଏକ ବିମାନବନ୍ଦର ଯାହା ଏୟାର ଟ୍ରାଫିକ୍ କଣ୍ଟ୍ରୋଲ୍ (ATC) ସହିତ ଭାରତୀୟ ବିମାନବନ୍ଦର ପ୍ରାଧିକରଣ (AAI) ଦ୍ୱାରା ପରିଚାଳିତ । ନିକଟତମ ବାଣିଜ୍ୟିକ ବିମାନବନ୍ଦର ହେଉଛି ଭୁଜ (୬୫ କିଲୋମିଟର) ଏବଂ କାଣ୍ଡଲା (୬୦ କିଲୋମିଟର)। କମ୍ପାନୀ ମୁନ୍ଦ୍ରାରେ ବର୍ତ୍ତମାନର ରନୱେକୁ ୪୫୦୦ ମିଟର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତାର କରିବାକୁ ଯୋଜନା କରୁଛି। ଏହା ଏକ ପ୍ରିସିସନ୍ ଆପ୍ରୋଚ୍ ପାଥ୍ ଇଣ୍ଡିକେଟର୍ (PAPI) ଏବଂ ବିମାନ ପାଇଁ ସୁରକ୍ଷିତ ରାତ୍ରି ଅବତରଣ ପାଇଁ ଆପ୍ରୋଚ୍ ଏବଂ ରନୱେ ଲାଇଟିଂ ମଧ୍ୟ ସ୍ଥାପନ କରିଛି। ମୁନ୍ଦ୍ରା ବନ୍ଦର ରାତ୍ରି ଅବତରଣ ସୁବିଧା ସହିତ ଏକ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଏୟାର କାର୍ଗୋ ହବ୍ ଅପଗ୍ରେଡ୍ କରିବାକୁ ଯୋଜନା କରୁଛି।

## ପାଇପଲାଇନ୍
ମୁନ୍ଦ୍ରା ବନ୍ଦର ତିନୋଟି କ୍ରସ୍-କଣ୍ଟ୍ରି ପାଇପଲାଇନ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ତର ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ଅଞ୍ଚଳ ସହିତ ସଂଯୁକ୍ତ। ଗୋଟିଏ IOCL ପାନିପତ ରିଫାଇନାରୀକୁ ପାଣି ଯୋଗାଇଥାଏ, ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଶୋଧିତ ତୈଳ ପାଇପଲାଇନ ବଥିଣ୍ଡା ରିଫାଇନାରୀକୁ ପାଣି ଯୋଗାଇଥାଏ ଏବଂ ତୃତୀୟଟି ଏକ ଧଳା ତେଲ ଲାଇନ ଯାହା ଜାତୀୟ ରାଜଧାନୀ ଅଞ୍ଚଳକୁ ପାଣି ଯୋଗାଇଥାଏ

## ଆଧାର
ନାଗା

ନାଗା ( ବର୍ମୀ : နာဂ ) ଭାରତର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଜନଜାତି । ସେମାନଙ୍କର ବାସସ୍ଥାନ ଭାରତର ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ ଅଞ୍ଚଳ ଏବଂ ମିଆଁମାରର ଉତ୍ତର-ପଶ୍ଚିମ ଅଞ୍ଚଳରେ। ଭାରତରେ, ସେମାନେ ନାଗାଲ୍ୟାଣ୍ଡ ରାଜ୍ୟରେ ସଂଖ୍ୟାଗରିଷ୍ଠ । 2012 ମସିହାରେ, ସେମାନଙ୍କର ସଂଖ୍ୟା 1.7 ନିୟୁତ ରେକର୍ଡ କରାଯାଇଥିଲା। ଏହା ବ୍ୟତୀତ ମଣିପୁର, ଆସାମ ଏବଂ ଅରୁଣାଚଳ ପ୍ରଦେଶରେ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଜନସଂଖ୍ୟା ରହିଛି ।

ମିଆଁମାରରେ, ଏହି ଜନଜାତି କିଛି ଅଞ୍ଚଳରେ ସଂଖ୍ୟାଗରିଷ୍ଠ। ସେଠାରେ ସେମାନଙ୍କର ଅଞ୍ଚଳଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍ୱାୟତ୍ତ ଅଞ୍ଚଳ ଘୋଷଣା କରାଯାଇଛି, ଯେଉଁଠାରେ ସେମାନେ ନିଜର ପ୍ରଶାସନ ପରିଚାଳନା କରନ୍ତି। ଏହି ଅଞ୍ଚଳଗୁଡ଼ିକୁ ନାଗା ସ୍ୱୟଂଶାସିତ ଅଞ୍ଚଳ କୁହାଯାଏ ।

## ଇତିହାସ
ବ୍ରିଟିଶ ଯୁଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେମାନଙ୍କର ବାହାର ଜଗତ ସହିତ କୌଣସି ସମ୍ପର୍କ ନଥିଲା। ୧୮୨୮ ସୁଦ୍ଧା ଆସାମ ବ୍ରିଟିଶ ଶାସନ ଅଧୀନକୁ ଆସିଥିଲା। ତଥାପି, ନାଗା ଜନଜାତି ଆସାମର ସୀମାନ୍ତ ଅଞ୍ଚଳଗୁଡ଼ିକ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ ଜାରି ରଖିଥିଲେ। ୧୮୪୫ ମସିହାରେ, ବ୍ରିଟିଶମାନେ ନାଗା ସର୍ଦ୍ଦାରମାନଙ୍କ ସହିତ ଏକ ଚୁକ୍ତି କରିଥିଲେ, ଯାହା ଅନୁଯାୟୀ ନାଗାମାନେ ସେମାନଙ୍କର ଆକ୍ରମଣ ବନ୍ଦ କରିବାକୁ ରାଜି ହୋଇଥିଲେ। ତଥାପି, ପରେ ଚୁକ୍ତିନାମା ଉଲ୍ଲଂଘନ ହୋଇ ରହିଲା।

୧୮୫୧ ମସିହାରେ, ବ୍ରିଟିଶମାନେ ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ (ନାଗାଲ୍ୟାଣ୍ଡ) ସୈନ୍ୟ ମୁତୟନ କରିଥିଲେ। କିନ୍ତୁ, ୧୮୭୮ ମସିହାରେ, ଅଙ୍ଗାମି ନାଗାମାନେ ପୁଣି ଥରେ ବ୍ରିଟିଶ ଶିବିର ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରିଥିଲେ। ବ୍ରିଟିଶମାନେ ବଳପୂର୍ବକ ଜବାବ ଦେଇଥିଲେ, ଅନେକ ନାଗା ଗ୍ରାମକୁ ପୋଡ଼ି ଦେଇଥିଲେ।

### ଖ୍ରୀଷ୍ଟିଆନ ମିଶନାରୀମାନେ
୧୯ ଶତାବ୍ଦୀର ଶେଷ ଭାଗରେ ଖ୍ରୀଷ୍ଟିଆନ ମିଶନାରୀମାନେ ଆସିଥିଲେ ଏବଂ ଅନେକ ନାଗାଙ୍କୁ ଧର୍ମାନ୍ତରିତ କରିଥିଲେ। ଏହା ସେମାନଙ୍କ ଜୀବନଶୈଳୀକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିଥିଲା, ସେମାନଙ୍କର ସାମାଜିକ ଏବଂ ସାଂସ୍କୃତିକ ଗଠନକୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିଥିଲା।

### ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଦେଶ ପାଇଁ ସଂଘର୍ଷ
ଏକ ପୃଥକ ନାଗା ରାଜ୍ୟ ଗଠନ ଲକ୍ଷ୍ୟରେ ନାଗା ସଂଗ୍ରାମର ନେତୃତ୍ୱ ନେବା ପାଇଁ ଅଙ୍ଗାମି ଜାପୁ ଫିଜୋ ନାଗା ଜାତୀୟ ପରିଷଦ ଗଠନ କରିଥିଲେ । ଜୁନ୍ ୧୯୪୭ରେ, ନାଗା ଜାତୀୟ ପରିଷଦ ବ୍ରିଟିଶଙ୍କ ସହିତ ଏକ ନଅ-ସୂତ୍ରୀ ଚୁକ୍ତିରେ ପହଞ୍ଚିଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଅନେକ ନାଗା ଏହାକୁ ବିରୋଧ କରିଥିଲେ।

୧୪ ଅଗଷ୍ଟ ୧୯୪୭ରେ ବ୍ରିଟିଶ ଶାସନର ଶେଷ ଦିନ ନାଗା ଜାତୀୟ ପରିଷଦ ନାଗାଲ୍ୟାଣ୍ଡର ସ୍ୱାଧୀନତା ଘୋଷଣା କରିଥିଲା। ମେ ୧୯୫୧ରେ, NANEKA (ନାଗା ଜାତୀୟ ପରିଷଦ) ଦାବି କରିଥିଲା ​​ଯେ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ନାଗାଲ୍ୟାଣ୍ଡ ପାଇଁ କରାଯାଇଥିବା ଜନମତରେ ୯୯% ଲୋକ ଏହାର ସପକ୍ଷରେ ଥିଲେ। ତଥାପି, ୧୯୫୨ରେ, ଭାରତ ସରକାର ଏହାର ଦାବିକୁ ପ୍ରତ୍ୟାଖ୍ୟାନ କରିଥିଲେ। ନାଗାମାନେ ବର୍ତ୍ତମାନ ଭାରତ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଏକ ଗରିଲା ଆନ୍ଦୋଳନ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଭାରତ ସରକାର ସେମାନଙ୍କ ବିଦ୍ରୋହକୁ ଦମନ କରିଥିଲେ। ପରେ ଫିଜୋ ଲଣ୍ଡନ ପଳାଇ ଯାଇଥିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେଠାରୁ ଅଭିଯାନର ନେତୃତ୍ୱ ନେଇଥିଲେ।

## ଭାଷା
ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରାଥମିକ ଭାଷା ହେଉଛି କୁକି-ଚିନ୍-ନାଗା ଭାଷା । ସେମାନେ ଏକ କ୍ରେଓଲ୍ ଭାଷା ମଧ୍ୟ ବିକଶିତ କରିଛନ୍ତି, ଯାହାକୁ ସେମାନେ ପରସ୍ପର ସହିତ ଯୋଗାଯୋଗ କରିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି।

## ସମାଜ
ନାଗାମାନେ ପାରମ୍ପରିକ ଭାବରେ ଗାଁରେ ରୁହନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ ବୃତ୍ତି ହେଉଛି ଶିକାର କରିବା, ବନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀ ଶିକାର କରିବା। ସେମାନେ ବାଉଁଶରୁ ଘର ତିଆରି କରନ୍ତି। ସେମାନେ ଏକ ଯୋଦ୍ଧା ଜନଜାତି। ସେମାନଙ୍କର ବିବାହ ସେମାନଙ୍କର ବୀରତ୍ୱ ଉପରେ ଆଧାରିତ। ଏହି ଜାତିର ମହିଳାମାନଙ୍କର ଅବସ୍ଥା ମଧ୍ୟ ବହୁତ ଭଲ। ସେମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ୱାଧୀନତା ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି।

ପ୍ରାୟ ୯୫% ନାଗା ଖ୍ରୀଷ୍ଟିଆନ। କିଛି ନାଗା ଗୋଷ୍ଠୀ ପ୍ରାଣୀବାଦୀ ମଧ୍ୟ ।

## ପ୍ରମୁଖ ନାଗା ଜନଜାତି
ଏଠାରେ ୬୬ଟି ପ୍ରମୁଖ ନାଗା ଜନଜାତି ଅଛନ୍ତି। ନିମ୍ନରେ ୧୬ଟି ପ୍ରମୁଖ ନାଗା ଜନଜାତିର ଏକ ତାଲିକା ଦିଆଯାଇଛି:

* ଆଙ୍ଗାମି
* ଏଓ
* ଚାଙ୍ଗ
* କୋନ୍ୟାକ୍
* ମାରମ୍
* ସଂଗତ
* ଟୁଟ୍ସା
* ସୁମି
* ୱାଞ୍ଚୁ
* ଫେଣ
* ପୋଚୁରି
* ସାଙ୍ଗମା
* ସୁମି
* କୁକି
* ଚଖେସାଙ୍ଗ
* ଲୋଥା
* ଡିମାସା କାଚରି

## ଆଧାର
ଗୁନୁଙ୍ଗ ମୁଲୁ ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନ

**ଗୁନୁଙ୍ଗ ମୁଲୁ ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନ**, ଯାହାକୁ ସାଧାରଣତଃ ମୁଲୁ ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନ ବୋଲି ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ, ମାଲେସିଆର ସାରାୱାକ୍ ରାଜ୍ୟର ମିରି ଡିଭିଜନରେ ଅବସ୍ଥିତ ଗୋଟିଏ ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନ ଅଟେ । ଏହା ୟୁନିସ୍କୋ (UNESCO) ଦ୍ୱାରା ଘୋଷିତ ଏକ ବିଶ୍ୱ ଐତିହ୍ୟ ସ୍ଥଳ । ଏହାର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ଗୁମ୍ଫାଗୁଡିକ ଏବଂ ପାହାଡ଼ୀ କାର୍ଷ୍ଟସବୁ ଉଷ୍ଣମଣ୍ଡଳୀୟ ପର୍ବତ ଜଙ୍ଗଲ ଅଞ୍ଚଳରେ ଅବସ୍ଥିତ । ଏହି ଉଦ୍ୟାନ ତାହାର ଅସାଧାରଣ ଗୁମ୍ଫାଗୁଡ଼ିକ ପରିଦର୍ଶନ ପାଇଁ ପର୍ଯ୍ୟଟକ ବହୁସଂଖ୍ୟାରେ ଆସନ୍ତି । ବିଶେଷତଃ 1977–1978 ମସିହାରେ ରୋୟାଲ ଜିଓଗ୍ରାଫିକାଲ ସୋସାଇଟି ଅଭିଯାନ, ଯେଉଁଥିରେ ୧୦୦ ରୁ ଅଧିକ ବିଜ୍ଞାନୀ ୧୫ମାସ ଧରି ଅଭିଯାନରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ଏହା ଏକ ବିଶେଷ ଅଭିଯାନ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏହି ଅଭିଯାନ ପରେ ମୁଲୁ କେଭ୍ସ ପ୍ରୋଜେକ୍ଟ ନାମରେ ପରିଚିତ ଧାରାବାହିକ ଭାବେ ୨୦ରୁ ଅଧିକ ଅନୁସନ୍ଧାନ ଅଭିଯାନର ମଧ୍ୟ ଶୁଭାରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା ।

ଏହି ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନଟିର ନାମ ମାଉଣ୍ଟ ମୁଲୁ ରୁ ନିଆଯାଇଛି, ଯାହା ସାରାୱାକ୍‌ର ଦ୍ୱିତୀୟ ଉଚ୍ଚତମ ପର୍ବତ ଅଟେ ।

## ଇତିହାସ 
୧୯୭୪ ମସିହାରେ, ମୁଲୁ ପର୍ବତ ଓ ତାହାର ଆଖପାଖ ଅଞ୍ଚଳକୁ ସାରାୱାକ୍ ସରକାର ଦ୍ୱାରା ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନ ଭାବରେ ଘୋଷିତ କରାଯାଇଥିଲା । ୧୯୭୮ ମସିହାରେ, ରୋୟାଲ ଜିଓଗ୍ରାଫିକାଲ ସୋସାଇଟି ମୁଲୁ ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନରେ ଗୋଟିଏ ଅଭିଯାନ ଦଳ ଗଠନ କରିଥିଲା । ଏହି ଅଭିଯାନ ୧୫ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଲିଥିଲା ଏବଂ ପ୍ରାୟ ୫୦ କିଲୋମିଟର ଲମ୍ବା ଗୁମ୍ଫାମାନଙ୍କର ଅନୁସନ୍ଧାନ କରାଯାଇଥିଲା । ସେ ସମୟରେ ମୁଲୁରେ କୌଣସି ବିମାନବନ୍ଦର କିମ୍ବା ପ୍ରବେଶ ପଥ ଉପଲବ୍ଧ ନଥିଲା । ସେହିକାରଣରୁ ଅଭିଯାନ ଦଳର ସୁବିଧା ନିମିତ୍ତ ଲାଙ୍ଗ ପାଲା ନାମକ ସ୍ଥାନରେ ଗୋଟିଏ ଆଧାର ଶିବିର ସ୍ଥାପିତ କରାଯାଇଥିଲା ।

ଡିସେମ୍ବର ୧୯୮୦ ମସିହାରେ, ଆଉ ଗୋଟିଏ ବ୍ରିଟିଶ ଅଭିଯାନ ଦଳକୁ ୪ ମାସ ପାଇଁ ମୁଲୁ ଗୁମ୍ଫାମାନଙ୍କ ଅନୁସନ୍ଧାନ ପାଇଁ ପଠାଯାଇଥିଲା। ଏହି ଅଭିଯାନ ସମୟରେ ସାରାୱାକ୍ ଚେମ୍ବର ନାମକ ବିଶାଳ ଗୁମ୍ଫାର ସନ୍ଧାନ ମିଳିଥିଲା ।

୧୯୮୪ ମସିହାରେ, ଗୁନୁଙ୍ଗ ମୁଲୁକୁ ଆସିଆନ ହେରିଟେଜ ପାର୍କ ଭାବେ ଘୋଷଣା କରାଯାଇଥିଲା ଏବଂ ୧୯୮୫ ମସିହାରେ ଏହି ଉଦ୍ୟାନଟି ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଆଧିକାରିକ ଭାବେ ଖୋଲାଯାଇଥିଲା । ପରେ ୨୦୦୦ ମସିହାରେ, ଗୁନୁଙ୍ଗ ମୁଲୁ ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନକୁ UNESCO ଦ୍ୱାରା ବିଶ୍ୱ ଐତିହ୍ୟ ସ୍ଥଳ ଭାବେ ଘୋଷିତ କରାଯାଇଥିଲା ।

## ପରିଦର୍ଶନ ସୁବିଧା 
୧୯୭୪ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦରୁ ସାରାୱାକ୍ ସରକାର ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନର ପ୍ରବେଶକୁ ସୀମିତ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ସେମାନେ ଏହାର ଯୋଗାଯୋଗ ନିମିତ୍ତ ସଡ଼କ ନିର୍ମାଣ କରିନାହାନ୍ତି । ଏହାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି ଉଦ୍ୟାନର ପରିବେଶୀୟ ସଂହତି ଓ ସମ୍ପଦକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବା । ୧୯୯୮ ମସିହାର "ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନ ଓ ପ୍ରକୃତି ସଂରକ୍ଷଣ ଆଇନ" ଏବଂ ୧୯୯୯ ମସିହାର "ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନ ଓ ପ୍ରକୃତି ସଂରକ୍ଷଣ ବିଧି" ପାରିତ କରାଯାଇଛି, ଯାହା ଉଦ୍ୟାନର ପରିଚାଳନାକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରେ । ଉଦ୍ୟାନର ୯୦% ଅଂଶ ଓ ଗୁମ୍ଫାମାନଙ୍କର ୯୫% ଅଂଶ ପର୍ଯ୍ୟଟକଙ୍କ ପାଇଁ ବନ୍ଦ ରହିଛି, ମାତ୍ର ଗବେଷଣାକାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଅନୁମତି ରହିଛି ।

ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ମାତ୍ର ଚାରିଟି ଗୁମ୍ଫ ଖୋଲା ରହେ; ଯଥା କ୍ଲିଅରୱାଟର ଗୁହା, ଉଇଣ୍ଡ ଗୁହା, ଡିଅର ଗୁହା ଏବଂ ଲାଙ୍ଗ୍ସ ଗୁହା । ସମସ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟଟକଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ଅନୁମତିପତ୍ର ଏବଂ ଉଦ୍ୟାନ ମାର୍ଗଦର୍ଶକ ଆବଶ୍ୟକ । ପର୍ଯ୍ୟଟକମାନେ ୧୦ ଜଣିଆ ଦଳରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇ ୨୦ ମିନିଟ୍ ଅନ୍ତରରେ ଏହି ଚାରିଟି ଗୁମ୍ଫା ଦର୍ଶନ କରିପାରିବେ । 

## ଆଧାର
କର୍ମଯୋଗ (ଶ୍ରୀମଦ୍ଭଗବତ୍ଗୀତା)

alt=An 1830 CE painting depicting Arjuna, on the chariot, paying obeisance to Krisha, the charioteer.|thumb|କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରରେ କୃଷ୍ଣ ଓ ଅର୍ଜୁନ
**କର୍ମଯୋଗ** (ସଂସ୍କୃତ: କର୍ମଯୋଗ, ରୋମନ: Karmayoga) ଭଗବଦ୍‌ଗୀତାର ଅଠରଟି ଅଧ୍ୟାୟ ମଧ୍ୟରୁ ତୃତୀୟ ଅଧ୍ୟାୟ ଅଟେ । ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ମୋଟ ୪୩ଟି ଶ୍ଲୋକ ରହିଛି । ଏହା ମହାଭାରତର ଷଷ୍ଠ ସଂସ୍କରଣ “ଭୀଷ୍ମ ପର୍ବ” ର ୨୭ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଅଟେ ।

ଗୀତାର ୧୮ଟି ଅଧ୍ୟାୟ ହେଉଛି ୧୮ଟି ଯୋଗ । ପ୍ରଥମ ୬ଅଧ୍ୟାୟରେ ନିଷ୍କାମ କର୍ମଯୋଗ, ଦ୍ୱିତୀୟ ୬ଅଧ୍ୟାୟରେ ଭକ୍ତିଯୋଗ ଏବଂ ଶେଷ ୬ଅଧ୍ୟାୟରେ ଜ୍ଞାନଯୋଗ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି ।

ମୂଳ *ଭଗବଦ୍‌ ଗୀତା*ରେ କୌଣସି ଅଧ୍ୟାୟ ଶିରୋନାମାଯୁକ୍ତ ବିଭାଗ ନ ଥିଲା ।  କିନ୍ତୁ ପରେ କିଛି ସଂସ୍କୃତ ସଂସ୍କରଣରେ ଯେଉଁଠି ଗୀତାକୁ ମହାଭାରତରୁ ଅଲଗା କରି ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଗ୍ରନ୍ଥ ଭାବେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଗଲା, ସେଠାରେ ଏହି ଅଧ୍ୟାୟଗୁଡିକୁ ଶିରୋନାମ ଦିଆଯାଇଛି । ଉଦାହରଣସ୍ୱରୂପ, ସ୍ୱାମୀ ଚିଦ୍‌ଭବାନନ୍ଦ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଧ୍ୟାୟକୁ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର *ଯୋଗ* ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି, କାରଣ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଧ୍ୟାୟ ଯୋଗର ଭଳି ମନ ଓ ଶରୀରକୁ ଶିକ୍ଷିତ କରେ ।  ସେ ତୃତୀୟ ଅଧ୍ୟାୟକୁ **“***କର୍ମ ଯୋଗ***”** ବୋଲି ନାମ ଦେଇଛନ୍ତି ।

## ବିଷୟ 
ଭଗବଦ୍‌ଗୀତାରେ ବିବେଚିତ କର୍ମଯୋଗ ହେଉଛି ଏକ ଗଭୀର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ପଥ, ଯାହା ନିଷ୍କାମ କର୍ମ ଓ ଫଳରୁ ଅସକ୍ତି ଉପରେ ଆଧାରିତ । ଏହା ଜୀବନ ପାଇଁ ଏକ ଦାର୍ଶନିକ ଆଭିଗମ ଓ ଧାର୍ମିକ ଜୀବନ ଜୀଇଁବାର ଏକ କଳା, ଯେଉଁଥିରେ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟକୁ ଭକ୍ତି, ନିଷ୍ଠା ଓ ସମର୍ପଣ ସହ କରିବାକୁ କୁହାଯାଇଛି; କିନ୍ତୁ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଲାଭ ବା ନିଜେଛା ଫଳ ଲାଭ ପାଇଁ ବିରତ ରହିବା ସହ ।

କର୍ମଯୋଗର ମୂଳ ସାର ହେଉଛି; କର୍ମ ବା କାର୍ଯ୍ୟ ହେଉଛି ଜୀବନର ଅବିଭାଜ୍ୟ ଅଂଶ । ମାନବ ସବୁବେଳେ ଶାରୀରିକ, ମାନସିକ ଓ ଭାବନାତ୍ମକ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିପ୍ତ ରହେ । ଏହି ପଥ ସେହି ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ସଚେତନତା, ନିଷ୍ଠା ଓ କର୍ତ୍ତବ୍ୟବୋଧ ସହ କରିବାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରେ, ଏବଂ ତାହାର ଫଳ ଉପରେ ଆସକ୍ତିକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ପ୍ରେରିତ କରେ । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଭଗବଦ୍‌ଗୀତାରେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଧର୍ମ (କର୍ତ୍ତବ୍ୟ) ଯୋଦ୍ଧା ଭାବରେ ପାଳନ କରିବାକୁ ଓ ନିର୍ଭୟ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଉପଦେଶ ଦେଇଛନ୍ତି।  ସେ କହିଛନ୍ତି ଯେ ଯେ କେହି  ଇଛା, ସଫଳତା ବା ବିଫଳତା ମନରେ ରଖି ଚାଳିତ ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ବରଂ ସମସ୍ତ ଫଳକୁ ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତିଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ । ଏପରି କରିଲେ ଜନ କର୍ମବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇ ପାରେ ଓ ମୋକ୍ଷ ଲାଭ କରିପାରେ ।

କର୍ମଯୋଗର ଅଭ୍ୟାସ ନିଷ୍କ୍ରିୟତା ବା ସନ୍ନ୍ୟାସ ନୁହେଁ; ଏହା ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଆତ୍ମଶୁଦ୍ଧି ଓ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଉନ୍ନତି ପାଇଁ ଏକ ପଥ । ଏହା ଦୈନନ୍ଦିନ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଦିବ୍ୟ ଭକ୍ତି ଓ ସେବାର ଆଚାର ରୂପେ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରେ । ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ମାନବକୁ ସ୍ଵାର୍ଥପର ଇଚ୍ଛା ଓ ଅହଂକାରୀ ମନୋଭାବରୁ ମୁକ୍ତ କରେ, ଯାହା ମନରେ ସମତା ଓ ଆନ୍ତରିକ ଶାନ୍ତି ଆଣେ । କର୍ମଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଜନ ସାର୍ବଭୌମ ପ୍ରେମ ଓ କରୁଣାର ଭାବ ଉନ୍ନତ କରେ । ସେ ବୁଝେ ଯେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପରସ୍ପର ସଂଯୁକ୍ତ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ପ୍ରତ୍ୟେକ କାର୍ଯ୍ୟ ସମଗ୍ର ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରେ । ସେହିପରି ନିଷ୍କାମ ଓ ଦୟାମୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସେ ଜଗତରେ ସମନ୍ୱୟ ଓ ମଙ୍ଗଳ ରଚନା କରେ । କର୍ମଯୋଗ ଏକ ପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ପଥ, ଯାହା ମାନବକୁ ସ୍ଵକେନ୍ଦ୍ରିତତାରୁ ନିଷ୍କାମ ସେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉନ୍ନତ କରେ । ନିଷ୍ଠା, ଅସକ୍ତି ଓ ଭକ୍ତି ସହ କର୍ମ କରି ଜନ ଆତ୍ମିକ ଉନ୍ନତି, କର୍ମବନ୍ଧନରୁ ମୋକ୍ଷ ଓ ନିଜ ସ୍ଵରୂପର ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରିପାରେ । ଏହି ପଥ ଜୀବନକୁ ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ କରେ; ଯେଉଁଠି ପ୍ରତ୍ୟେକ କାର୍ଯ୍ୟ ଦିବ୍ୟତାକୁ ଅର୍ପଣ ଓ ପରମ ସାକ୍ଷାତ୍କାର ପଥରେ ଏକ ପଦକ୍ଷେପ ହୋଇଯାଏ।

## ଆଧାର 
ଶ୍ରେଣୀ:ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମ
ଶ୍ରେଣୀ:ଶ୍ରୀମଦ୍ଭଗବତ୍ଗୀତା
ଶ୍ରେଣୀ:ମହାଭାରତ
ସାଦିୟା ଆୟମାନ

**ଫାତିମା ତାସନିମ ସାଦିୟା** (ଜନ୍ମ: ୧୭ ମାର୍ଚ୍ଚ ୧୯୯୯) ଜଣେ ବଙ୍ଗଳାଦେଶୀ ଅଭିନେତ୍ରୀ ଓ ମଡେଲ୍ । ସେ ମୁଖ୍ୟତଃ **ସାଦିୟା ଆୟମାନ** ନାମରେ ପରିଚିତା । ସେ ବଙ୍ଗଳାଦେଶୀ କଥାଚିତ ଓ ଟେଲିଭିଜନ ଧାରାବାହିକରେ କାମ କରନ୍ତି । ୨୦୧୯ ମସିହାରେ, ସେ ଟେଲିଭିଜନ ଡ୍ରାମା *ଟୁ ବି ୱାଇଫ୍* ଜରିଆରେ ଅଭିନୟ କରିବା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ । ୨୦୨୨ ମସିହାରେ ମୁକ୍ତିଲାଭ କରିଥିବା ୱେବ୍ ସିରିଜ୍ *ମାୟାଶାଲିକ* ପାଇଁ ବିସିଆର୍‌ଏ ଆୱାର୍ଡ଼ସ୍‌ରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନବାଗତା ପୁରସ୍କାର ପାଇଥିଲେ । ୨୦୨୪ ମସିହାରେ, ଗିଆସ-ଉଦ୍ଦିନ ସେଲିମଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶିତ *କାଜୋଲରେଖା* ଜରିଆରେ ବଙ୍ଗଳାଦେଶୀ କଥାଚିତ୍ର ଜଗତରେ କାମ କରିବା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ ।

## ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନ ଓ ଶିକ୍ଷା 
ଆୟମାନ ୧୯୯୮ ମସିହାର ମାର୍ଚ୍ଚ ୧୭ ତାରିଖରେ ବରିସାଲରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କର ଦୁଇଜଣ ଭାଇ ଅଛନ୍ତି ।

## ଅଭିନୟ ଜୀବନ 
ଆୟମାନ ୨୦୧୯ ମସିହାରେ ଇମ୍ରାଉଲ ରାଫତଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶିତ ଟେଲିଭିଜନ ଡ୍ରାମା *ଟୁ ବି ୱାଇଫ* ଜରିଆରେ ଅଭିନୟ ଜଗତରେ କାମ କରିବା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ । ପରେ, ସେ *ଆଜ ଆକାଶେ ଚାନ୍ଦ ନେଇ*, *ବ୍ରିଷ୍ଟିର ଓପେଖାଇ*, *ହାସି*, *ମେଡିସିନ୍ ମ୍ୟାନ୍*, *ନିରେର ପଖି*, *ତୁଇ ଚାରା ମୋନ ଭାଲୋ ନେଇ*, *ସାଦା ପାୟରା* ଓ *ଏକ୍* *ତା ଚେଲେ ମୋନେର ଆଙ୍ଗିନାଟେ* ଭଳି ଅନେକ ଲୋକପ୍ରିୟ ବଙ୍ଗଳାଦେଶୀ ଟେଲିଭିଜନ ଡ୍ରାମାରେ ଅଭିନୟ କରିଛନ୍ତି । In 2022, she has also won the BCRA Award - 2022 for Best Actress (Critics) from the Bangladesh Cultural Reporters Association (BCRA) for *Mayashalik* (2022). In 2023, she acted in a webfilm produced by Bengal Multimedia and directed by Masum Shahriar *Shopnovuk* (2023) and she  also appeared OTT works as *Kabadi* (2023) released on Bioscope and *Internsheep* (2023) on Chorki. Her debut film is *Kajolrekha* (2024) directed by Giasuddin Selim.

## Filmography 
### Film 
### Webfilm 
### Web series 
## Television 
## Award and nominations 
## ଆଧାର 
## ବାହାର ଲିଙ୍କ୍ 
* 
* 

ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୯୯ ଜନ୍ମ
ଶ୍ରେଣୀ:ଜୀବିତ ବ୍ୟକ୍ତି
ଧ୍ୟାନ ଯୋଗ (ଶ୍ରୀମଦ୍ଭଗବତ୍ଗୀତା)

**ଧ୍ୟାନ ଯୋଗ** (ସଂସ୍କୃତ: ध्यानयोग) ଶ୍ରୀମଦ୍ଭଗବତ୍ଗୀତାର ଅଠରଟି ଅଧ୍ୟାୟ ମଧ୍ୟରୁ ଷଷ୍ଠ ଅଧ୍ୟାୟ ଅଟେ। ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ମୋଟ ୪୭ଟି ଶ୍ଲୋକ ଅଛି । ଏହା ମହାଭାରତର ଷଷ୍ଠ ସଂସ୍କରଣ ଭୀଷ୍ମ ପର୍ବର ୩୦ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଅଟେ ।

ଗୀତାର ୧୮ଟି ଅଧ୍ୟାୟ ହେଉଛି ୧୮ଟି ଯୋଗ । ପ୍ରଥମ ୬ଅଧ୍ୟାୟରେ ନିଷ୍କାମ କର୍ମଯୋଗ, ଦ୍ୱିତୀୟ ୬ଅଧ୍ୟାୟରେ ଭକ୍ତିଯୋଗ ଏବଂ ଶେଷ ୬ଅଧ୍ୟାୟରେ ଜ୍ଞାନଯୋଗ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି ।

ମୂଳ *ଭଗବଦ୍‌ ଗୀତା*ରେ କୌଣସି ଅଧ୍ୟାୟ ଶିରୋନାମାଯୁକ୍ତ ବିଭାଗ ନ ଥିଲା । କିନ୍ତୁ ପରେ କିଛି ସଂସ୍କୃତ ସଂସ୍କରଣରେ ଯେଉଁଠି ଗୀତାକୁ ମହାଭାରତରୁ ଅଲଗା କରି ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଗ୍ରନ୍ଥ ଭାବେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଗଲା, ସେଠାରେ ଏହି ଅଧ୍ୟାୟଗୁଡିକୁ ଶିରୋନାମ ଦିଆଯାଇଛି । ଉଦାହରଣସ୍ୱରୂପ, ସ୍ୱାମୀ ଚିଦ୍‌ଭବାନନ୍ଦ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଧ୍ୟାୟକୁ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର *ଯୋଗ* ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି, କାରଣ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଧ୍ୟାୟ ଯୋଗର ଭଳି ମନ ଓ ଶରୀରକୁ ଶିକ୍ଷିତ କରେ । ସେ ଷଷ୍ଠ ଅଧ୍ୟାୟକୁ **“***ଧ୍ୟାନ ଯୋଗ***”** ବୋଲି ନାମ ଦେଇଛନ୍ତି ।

## ବିଷୟ 
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କର୍ମଯୋଗ (ସାଂସାରିକ କର୍ମ କରୁଥିବାବେଳେ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଅଭ୍ୟାସ କରିବାର ପଥ) ଓ କର୍ମସନ୍ନ୍ୟାସ (ସଂସାର ତ୍ୟାଗ କରି ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଅଭ୍ୟାସ କରିବାର ପଥ) ମଧ୍ୟରେ ତୁଳନାତ୍ମକ ଆଲୋଚନାକୁ ଜାରି ରଖିଛନ୍ତି । ସେ ପୁନଃ କହିଛନ୍ତି ଯେ କର୍ମଯୋଗ କର୍ମସନ୍ନ୍ୟାସଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରାୟୋଗିକ ଓ ଉପଯୁକ୍ତ ପଥ । ଯେତେବେଳେ କର୍ମ ଭକ୍ତିଭାବରେ କରାଯାଏ, ଏହା ମନକୁ ପବିତ୍ର କରେ ଓ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଜ୍ଞାନକୁ ବୃଦ୍ଧି କରେ । ତାହା ପରେ ମନ ଶାନ୍ତ ହୁଏ ଓ ଧ୍ୟାନ ହେଉଛି ଉନ୍ନତିର ପ୍ରମୁଖ ଉପାୟ । ଯୋଗୀମାନେ ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ମନକୁ ବଶ କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରୟାସ କରନ୍ତି, କାରଣ ଯେତେବେଳେ ମନ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ହୁଏ ସେ ନିଜର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମିତ୍ର ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ ମନ ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ ରହେ, ସେ ଏକ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ସାଧକ ପାଇଁ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଶତ୍ରୁ ହୁଏ । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ସତର୍କ କରି କହିଛନ୍ତି ଯେ କେବଳ କଠିନ ତପସ୍ୟା କରିଲେ ମଧ୍ୟ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ପଥରେ ଅଗ୍ରଗତି ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ । ସେହିପରି, ଜୀବନର ପ୍ରତ୍ୟେକ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଖାଦ୍ୟ, ନିଦ୍ରା, କାମ, ବିନୋଦ ଇତ୍ୟାଦିରେ — ସଂଯମ ଓ ସମତା ରଖିବା ଆବଶ୍ୟକ ।

ପରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଯୋଗ ସାଧନା ବିଷୟରେ କହିଛନ୍ତି; ଅର୍ଥାତ୍ ମନକୁ ଭଗବାନଙ୍କ ସହିତ ଏକାକାର କରିବାର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଅଭ୍ୟାସ । ସେ କହିଛନ୍ତି — ଯେପରିକି ପବନ ନଥିବା ସ୍ଥାନରେ ଦୀପଶିଖା ଜଳି ରହିଥାଏ ଓ ହଲେ ନାହିଁ, ସେହିପରି ଏକ ସାଧକ ମଧ୍ୟ ନିଜ ମନକୁ ଧ୍ୟାନରେ ସ୍ଥିର ରଖିବା ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ । ସେ ସ୍ୱୀକାର କରିଛନ୍ତି ଯେ ମନକୁ ବଶ କରିବା କଠିନ, କିନ୍ତୁ ଅଭ୍ୟାସ ଓ ଅନାସକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଏହା ସମ୍ଭବ । ଯେତେବେଳେ ମନ ଭ୍ରମିତ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ତାହାକୁ ପୁନଃ ଭଗବାନଙ୍କ ଉପରେ କେନ୍ଦ୍ରିତ କରିବା ଉଚିତ । ଏଭଳି ଅଭ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା ମନ ପବିତ୍ର ହୋଇ ଶାନ୍ତି ଓ ସମାଧିରେ ପହଞ୍ଚେ; ଯାହା ଏକ ପରମ ଆନନ୍ଦମୟ ଅବସ୍ଥା ଅଟେ ଯେଉଁଠି ଅସୀମ ଦିବ୍ୟ ଆନନ୍ଦର ଅନୁଭବ ହୁଏ ।

ଅର୍ଜୁନ ପଚାରିଲେ, ଯେଉଁ ସାଧକମାନେ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ପଥରେ ଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଅସ୍ଥିର ମନ ହେତୁ ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ପହଞ୍ଚି ପାରିଲେ ନାହିଁ, ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରାପ୍ତ  କ’ଣ ହୁଏ? ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇ କହିଛନ୍ତି ଯେ ଯେମାନେ ଭଗବାନ ସାକ୍ଷାତ୍କାର ପାଇଁ ପ୍ରୟାସ କରନ୍ତି, ସେମାନେ କେବେ ମଧ୍ୟ ଅଶୁଭ ଫଳ ପାଆନ୍ତି ନାହିଁ।  ଭଗବାନ ଆମ ପୂର୍ବଜନ୍ମର ସମସ୍ତ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ପୁଣ୍ୟକର୍ମର ହିସାବ ରଖନ୍ତି ଓ ଭବିଷ୍ୟତ ଜନ୍ମରେ ସେହି ଜ୍ଞାନକୁ ପୁନଃ ଜାଗୃତ କରନ୍ତି । ଏହିପରି ଭାବରେ ସେମାନେ ଯେଉଁଠାରୁ ତାଙ୍କ ଯାତ୍ରା ବନ୍ଦ ହୋଇଥିଲା, ସେଠାରୁ ପୁନଃ ଆରମ୍ଭ କରିପାରନ୍ତି । ପୂର୍ବଜନ୍ମର ସଞ୍ଚିତ ପୁଣ୍ୟ ସାହାଯ୍ୟରେ ସେମାନେ ଏହି ଜନ୍ମରେ ଶୀଘ୍ର ଭାବରେ ଭଗବାନଙ୍କ ଦିଗରେ ଅଗ୍ରସର ହୁଅନ୍ତି ।

ଶେଷରେ ଭଗବାନ ଏହି ସତ୍ୟ ପ୍ରକାଶ କରିଛନ୍ତି ଯେ ଯୋଗୀ (ଯେ ଭଗବାନ ସହିତ ଏକତା ପାଇଁ ପ୍ରୟାସ କରେ) ସବୁଠୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଯୋଗୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସେହି ଯୋଗୀ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍ତମ ଯେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଭଲପାଇ ଭକ୍ତିଭାବରେ ସେବା କରେ ।

## ଆଧାର 
ଶ୍ରେଣୀ:ମହାଭାରତ
ଶ୍ରେଣୀ:ଶ୍ରୀମଦ୍ଭଗବତ୍ଗୀତା
ଗୀତା ମହୋତ୍ସବ

**ଗୀତା ମହୋତ୍ସବ** (ସଂସ୍କୃତ: गीतामहोत्सव, ରୋମନାଇଜ୍‌ଡ: *Gītāmahotsava*), ଯାହା ଗୀତା ଜୟନ୍ତୀ, ମୋକ୍ଷଦା ଏକାଦଶୀ କିମ୍ବା ମତ୍ସ୍ୟ ଦ୍ୱାଦଶୀ ଭାବରେ ମଧ୍ୟ ପରିଚିତ, ଏକ ହିନ୍ଦୁ ପର୍ବ ।  ଏହି ହିନ୍ଦୁ ପର୍ବ ସେହି ଦିନକୁ ସ୍ମରଣ କରେ ଯେତେବେଳେ ଭଗବାନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ଯୁଦ୍ଧଭୂମିରେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଭଗବଦ୍ ଗୀତାର ଉପଦେଶ ଦେଇଥିଲେ । ଏହି ଦିନ ହିନ୍ଦୁ ପଞ୍ଜିକାର ମାର୍ଗଶୀର ମାସର ଶୁକ୍ଲପକ୍ଷ ଏକାଦଶୀ ଦିନ (ଡିସେମ୍ବର–ଜାନୁଆରୀ ମଧ୍ୟରେ) ପାଳନ କରାଯାଏ ।

## ଭଗବତ ଗୀତାର ସଂଦର୍ଭ 
ଭଗବଦ୍ ଗୀତା ହେଉଛି ଏକ ପ୍ରମୁଖ ହିନ୍ଦୁ ଶାସ୍ତ୍ର, ଯାହା ମହାଭାରତ ମହାକାବ୍ୟର ଏକ ଅଂଶ । ଏହାରେ ୧୮ ଅଧ୍ୟାୟ ଓ ୭୦୦ ଶ୍ଲୋକ ରହିଛି । ଗୀତା ହେଉଛି ଅର୍ଜୁନ ଓ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଦାର୍ଶନିକ ସମ୍ବାଦ। ଏହି ଗ୍ରନ୍ଥ ଉପନିଷଦ୍‌ମାନଙ୍କୁ ଆଧାର କରି ଜ୍ଞାନ (ଜ୍ଞାନ ଯୋଗ), କର୍ମ (କର୍ମ ଯୋଗ) ଓ ଭକ୍ତି (ଭକ୍ତି ଯୋଗ) ଆଦି ପଥ ମାଧ୍ୟମରେ ମୋକ୍ଷ (ଆତ୍ମ ମୁକ୍ତି) ପ୍ରାପ୍ତିର ଉପାୟ ବିଷୟରେ ଆଲୋଚନା କରେ । ଗୀତାର କୃଷ୍ଣ-ଅର୍ଜୁନ ସମ୍ବାଦ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ପୂର୍ବରୁ ଘଟିଥିଲା । ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ଆପୋଷ ମିଳାମିଶା ଚେଷ୍ଟା ବିଫଳ ହେଲା, ଯୁଦ୍ଧ ଅନିବାର୍ଯ୍ୟ ହେଲା ।ଅର୍ଜୁନ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ନିଜ ସ୍ୱଜନ, ଗୁରୁ ଓ ମିତ୍ରମାନଙ୍କୁ ବିପକ୍ଷରେ ଦେଖି ନୀତିଗତ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରେ ପଡ଼ିଥିଲେ ।ସେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ନିଜ ଶଂକା ସମାଧାନ ପାଇଁ ପଚାରିଲେ ।ତାହା ପରେ ଯାହା ସମ୍ବାଦ ହେଲା, ସେହି ଶିକ୍ଷା ଓ ଉପଦେଶକୁ ଆଜି ଭଗବଦ୍ ଗୀତା ଭାବେ ଜଣାଯାଏ । ଅତଏବ ଏହି ଦିନର ମହତ୍ତ୍ଵ ପାଳନ ହେଉଛି ଏହି ହିନ୍ଦୁ ପର୍ବର ମୁଖ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ।

## ପାଳନ 
### ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଗୀତା ମହୋତ୍ସବ 
ପ୍ରତିବର୍ଷ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ସହରର ବ୍ରହ୍ମ ସରୋବର ପାଖରେ ୩୦୦ରୁ ଅଧିକ ଦେଶୀ ଓ ବିଦେଶୀ ଷ୍ଟଲ ଲଗାଯାଏ । ଏହି ଉତ୍ସବ ଅବସରରେ ଭକ୍ତମାନେ ୪୮ କୋଶ ପରିକ୍ରମା କରନ୍ତି, ଯାହା କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରର ପବିତ୍ର ଯାତ୍ରା ।

### ୨୦୧୬ 
ହରିୟାଣା ସରକାର ୬–୧୦ ଡିସେମ୍ବର ୨୦୧୬ ମଧ୍ୟରେ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଗୀତା ମହୋତ୍ସବ ଆୟୋଜନ କରିଥିଲେ । ତାହାର ଉଦ୍ଘାଟନ ଭାରତର ତତକାଳୀନ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ପ୍ରଣବ ମୁଖର୍ଜୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହେବାକୁ ଥିଲା, କିନ୍ତୁ ପରେ ହରିୟାଣାର ରାଜ୍ୟପାଳ କପ୍ତାନ ସିଂହ ସୋଲଙ୍କି ଓ ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ମନୋହର ଲାଲ ଖଟ୍ଟର ଉଦ୍ଘାଟନ କରିଥିଲେ ।

### ୨୦୧୭ 
୨୫ ନଭେମ୍ବର ରୁ ୩ ଡିସେମ୍ବର ୨୦୧୭ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗୀତା ମହୋତ୍ସବ ଆୟୋଜିତ ହୋଇଥିଲା। ଏହାର ଉଦ୍ଘାଟନ ଭାରତର ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ରାମ ନାଥ କୋବିନ୍ଦ କରିଥିଲେ ।

### ୨୦୧୯ 
୨୩ ନଭେମ୍ବର ୨୦୧୯ ରେ ହରିୟାଣାର ମୁଖ୍ୟ ସଚିବ କେଶନୀ ଆନନ୍ଦ ଅରୋରା ବ୍ରହ୍ମ ସରୋବର କୂଳରେ ଗୀତା ମହୋତ୍ସବର ଉଦ୍ଘାଟନ କଲେ ।

### ୨୦୨୦ 
୧୭–୨୫ ଡିସେମ୍ବର ୨୦୨୦ ମଧ୍ୟରେ ହରିୟାଣା ସରକାର ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଗୀତା ମହୋତ୍ସବ ପାଳନ କଲା ।

### ୨୦୨୧ 
୧୪ ଡିସେମ୍ବର ୨୦୨୧ ରେ ଗୀତା ଜୟନ୍ତୀ ବିଶେଷ ଆଡମ୍ବର ସହ ପାଳନ ହେଲା । ଏହି ଉତ୍ସବ ୨ ଡିସେମ୍ବର ରୁ ୧୯ ଡିସେମ୍ବର ୨୦୨୧ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ଡ଼େଭଲପମେଣ୍ଟ ବୋର୍ଡ, ହରିୟାଣା ପର୍ଯ୍ୟଟନ, ଜିଲ୍ଲା ପ୍ରଶାସନ ଓ ଉତ୍ତର ମଣ୍ଡଳ ସଂସ୍କୃତି କେନ୍ଦ୍ର, ପଟିଆଳାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆୟୋଜିତ ହୋଇଥିଲା ।

### ୨୦୨୫ 
ଜୁନ ୨୦୨୫ ରେ ଘୋଷଣା ହୋଇଥିଲା ଯେ ଭାରତ ଓ ଇଂଲଣ୍ଡ ଯୁକ୍ତ ଭାବେ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଗୀତା ମହୋତ୍ସବ ପାଳନ କରିବେ, ଯାହା ଏହି ଉତ୍ସବର ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ପ୍ରସାର ଓ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ କୂଟନୀତିର ନୂତନ ଅଧ୍ୟାୟ ରୂପେ ଗଣ୍ୟ ହେବ।

## ଆଧାର
ଗାଣ୍ଡିବ

thumb|ଗାଣ୍ଡିବଧାରୀ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି
**ଗାଣ୍ଡିବ** (IAST: Gāṇḍīva; ସଂସ୍କୃତ: गाण्डीव) ହେଉଛି ମହାଭାରତରେ ମଧ୍ୟମ ପାଣ୍ଡବ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଧନୁଷ । ପୌରାଣିକ ଆଖ୍ୟାନ ଅନୁସାରେ ଏହି ଧନୁଷକୁ ସ୍ୱୟଂ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ବ୍ରହ୍ମା ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ ।

## ଧନୁର ସୃଷ୍ଟି 
ମହାଭାରତ ଅନୁସାରେ, ଏହି ପୌରାଣିକ ଗାଣ୍ଡିବ ଧନୁଷକୁ ବ୍ରହ୍ମା, ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଧର୍ମର ରକ୍ଷା ନିମନ୍ତେ ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ । ଏହି ପବିତ୍ର ଅସ୍ତ୍ରକୁ ପ୍ରଥମେ ଶିବ ଧାରଣ କରିଥିଲେ ଓ ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରଖିଥିଲେ । ତା’ପରେ ଏହାକୁ ୫୦୩ ବର୍ଷ ପାଇଁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିକଟକୁ ପୁନଃ ଫେରାଇ ଦିଆଗଲା । ପରେ ଇନ୍ଦ୍ର ୫୮୦ବର୍ଷ, ଚନ୍ଦ୍ରଦେବ ୫୦୦ ବର୍ଷ, ଏବଂ ଶେଷରେ ଵରୁଣ ଏକ ଶତାବ୍ଦୀ ଧରି ଏହି ଧନୁଷକୁ ଧାରଣ କଲେ । ଶେଷରେ ସେ ଏହାକୁ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ଶୂର ବୀର ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଦାନ କଲେ ।

## ଅର୍ଜୁନ ଗାଣ୍ଡିବ କିପରି ପାଇଲେ 
ଅଗ୍ନିଦେବ ନିଜ ଶକ୍ତି ଓ ତେଜ ପୁନର୍ଜୀବନ ପାଇବା ପାଇଁ ଖାଣ୍ଡବପ୍ରସ୍ଥ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଦାହ କରିବାକୁ ଚାହିଁଥିଲେ । ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ସେ କୃଷ୍ଣ ଓ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ସହଯୋଗ ଚାହିଁଲେ । ସେତେବେଳେ ଅର୍ଜୁନ ଥିଲେ ଜଗତର ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁର୍ଧର ଓ ବୀର ଯୋଦ୍ଧା ।  ସେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ କହିଲେ ଯେ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତି, ଦକ୍ଷତା ଓ ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ବ୍ୟବହାର ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ଧନୁଷ ଦିଆଯିବ। ତେଣୁ ଅଗ୍ନି ଵରୁଣଙ୍କ ନିକଟରେ ସାହାଯ୍ୟ ଚାହିଁଲେ । ଵରୁଣ ତା’ପରେ ଗାଣ୍ଡିବ ଧନୁଷ ସହିତ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଦୁଇଟି ତୁଣୀ (ଶର ରଖିବା ମୁଣି) ଦେଲେ ,ଯାହାରୁ ଅସୀମ ସଂଖ୍ୟକ ତୀର ନିସ୍ତାରିତ ହୋଇପାରୁଥିଲା । ଏହି ଧନୁଷ ମହାଭାରତର କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ଯୁଦ୍ଧରେ ଅନେକ ମହାବୀର ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ପରାସ୍ତ କରି ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଜୟ କରିଥିଲା ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।

## ବିଶେଷତା 
ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ପବିତ୍ର ଧନୁଷ ଗାଣ୍ଡିବ ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସ ଓ ଦୃଢ଼ ଆସ୍ଥା ଦେଇଥିଲା । ଏହାର ଶକ୍ତି ଥିଲା ଏକ ଲକ୍ଷ ସାଧାରଣ ଧନୁଷ ସହ ସମାନ। ଏଠାରେ ୧୦୮ ଦିବ୍ୟ ସୂତା ଲାଗିଥିଲା । ଗାଣ୍ଡୀବ ଅବିନାଶୀ ଥିଲା ଏବଂ ଦେବତା ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହୋଇଥିଲା ।

## ଦେବତାଙ୍କୁ ଫେରାଇ ଦେବା 
ଦ୍ୱାପର ଯୁଗ ଶେଷରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ପୃଥିବୀ ଛାଡ଼ି ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ । ତା’ପୂର୍ବରୁ ସେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ କହିଲେ ଯେ ଦ୍ୱାରକା ନଗର ଶୀଘ୍ର ଜଳମଗ୍ନ ହେବ, ତେଣୁ ସେ ସେଠାର ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରୁନ୍ତୁ । କିନ୍ତୁ ସେତେବେଳେ ଅର୍ଜୁନ ଗାଣ୍ଡିବରେ ଶର ଯୋଡିବାରେ ଅସମର୍ଥ ହେଲେ ଓ ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ଆହ୍ୱାନ ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ମନ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ସ୍ମରଣ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ । ଅର୍ଜୁନ ବୁଝିଲେ ଯେ ତାଙ୍କ ପୃଥିବୀର କର୍ମ ସମାପ୍ତ ହୋଇଛି ; ଯେପରି ଋଷି ବ୍ୟାସ ପୂର୍ବରୁ କହିଥିଲେ । ତା’ପରେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ସନ୍ନ୍ୟାସ ଗ୍ରହଣ କରି ହିମାଳୟ ଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ କଲେ । ମାର୍ଗରେ ଅଗ୍ନିଦେବ ଆସି ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ କହିଲେ ଯେ ଗାଣ୍ଡିବକୁ ଵରୁଣଙ୍କୁ ପୁନଃ ଫେରାଇ ଦିଆଯାଉ, କାରଣ ଏହା ଦେବତାଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ର । ଅର୍ଜୁନ ଆଦେଶ ମାନି ସେ ଧନୁଷ ଓ ତୁଣୀଗୁଡ଼ିକୁ ସମୁଦ୍ର ଜଳରେ ବିଲୀନ କରିଦେଲେ । ଏପରିଭାବେ ଦିବ୍ୟ ଗାଣ୍ଡିବ ଧନୁଷ ପୁନଃ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଫେରିଗଲା ।

## ଆଧାର
ଅକ୍ଷୟ ପାତ୍ର (ମହାଭାରତ)

thumb|Krishna Eating from Akshya Patra in front of Draupadi - Indian Print 1948
**ଅକ୍ଷୟ ପାତ୍ର** (ସଂସ୍କୃତ: अक्षयपात्र, ରୋମନାଇଜ୍‌ଡ: Akṣayapātra, ଅର୍ଥ — *ଅସୀମ ପାତ୍ର* ) ହେଉଛି ମହାଭାରତରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ଏକ ପୌରାଣିକ ତାମ୍ର ପାତ୍ର । ଏହା ଏକ ଦିବ୍ୟ ପାତ୍ର ଯାହା ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ଦାନ କରିଥିଲେ । ଏହି ପାତ୍ର ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ ପ୍ରତିଦିନ ଯେତେ ଇଚ୍ଛା ସେତେ ଭୋଜନ ଯୋଗାଇ ଦେଉଥିଲା; ଅର୍ଥାତ ଯେତେ ଖାଇଲେ ମଧ୍ୟ ପାତ୍ରରୁ ଭୋଜନ ଶେଷ ହେଉନଥିଲା ।

## ପୌରାଣିକ କଥା 
ଯେତେବେଳେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ବନବାସରେ ଥିଲେ, ବହୁ ସନ୍ଥ, ରାଜା ଓ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସୁଥିଲେ। ସେମାନେ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା ଦେଖି ଦୁଃଖିତ ହେଉଥିଲେ । ଡ୍ରୌପଦୀ ପାଇଁ ଏହା ଏକ ବିପୁଳ ସମସ୍ୟା ହୋଇଯାଇଥିଲା; କାରଣ ସେ ସଂସ୍କାର ଅନୁସାରେ ଆସଥିବା ଅତିଥିମାନଙ୍କୁ ଆତିଥ୍ୟ ଦେବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ବନରେ ରହିବାରୁ ସେମାନଙ୍କ ପାଖରେ ଖାଦ୍ୟ ଉପଲବ୍ଧ ନଥିଲା । ଯୁଧିଷ୍ଠିର ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ, ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବ ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କୁ ଅକ୍ଷୟ ପାତ୍ର ଦାନ କଲେ; ଯାହାକି ଏକ ଅସୀମ ଖାଦ୍ୟ ଯୋଗାଇବା ପବିତ୍ର ପାତ୍ର।

ଅନ୍ୟ ଏକ ପ୍ରସଙ୍ଗ ଅନୁସାରେ, ଦ୍ରୌପଦୀ ସ୍ୱୟଂ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କ ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କୁ ଅକ୍ଷୟ ପାତ୍ର ଦେଲେ; ଯାହା ପ୍ରତିଦିନ ଅସୀମ ଭୋଜନ ଯୋଗାଇଥାଏ, ଏବଂ ଦ୍ରୌପଦୀ ନିଜେ ଭୋଜନ ଶେଷ କଲା ପରେ ମାତ୍ର ସେହି ଦିନପାଇଁ ପାତ୍ର ଶୂନ୍ୟ ହୁଏ ।

## ଦୁର୍ବାସା ଋଷି ଓ ଅକ୍ଷୟ ପାତ୍ର 
ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ବନବାସ କାଳରେ ଋଷି ଦୁର୍ବାସା ଏବଂ ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟମାନେ ହସ୍ତିନାପୁରକୁ ଆସିଥିଲେ । ଦୁର୍ଯୋଧନ, ତାଙ୍କ ମାମୁଁ ଶକୁନିଙ୍କ ସହାୟତାରେ, ଦୁର୍ବାସାଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିବା ଫଳରେ ଦୁର୍ବାସା ତାଙ୍କୁ ଏକ ବର ମାଗିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ । ଦୁର୍ଯୋଧନ ମନେ ମନେ ଦୁର୍ବାସାଙ୍କୁ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ଉପରେ ରୁଷ୍ଟ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ । ସେ ଋଷିଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ ଯେ ଦ୍ରୌପଦୀ ଭୋଜନ ଶେଷ କରିବା ପରେ ସେ ବନରେ ଥିବା ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଯାଆନ୍ତୁ । କାରଣ ଦୁର୍ଯୋଧନ ଜାଣିଥିଲେ ସେ ସମୟରେ ସେମାନଙ୍କ ପାଖରେ ଖାଦ୍ୟ ରହିବ ନାହିଁ ।

ଦୁର୍ବାସା ଋଷି ଶିଷ୍ୟଙ୍କ ସହ ଏହିପରି ଏକ ସମୟରେ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ପହଞ୍ଚିଲେ । ସେ ସମୟରେ ଦ୍ରୌପଦୀ ଭୋଜନ କରି ସାରିଥିଲେ ଓ ଅକ୍ଷୟ ପାତ୍ର ସେହିଦିନ ପାଇଁ ଶୂନ୍ୟ ହୋଇଯାଇଥିଲା । ପାଣ୍ଡବମାନେ ଚିନ୍ତିତ ହୋଇପଡିଲେ, କାରଣ ସେମାନେ ଯଦି ସେମାନେ ମହାଋଷିକୁ ଭୋଜନ ଦେଇପାରିବେ ନାହିଁ, ତା’ହେଲେ ଦୁର୍ବାସା ରାଗୀ ହୋଇ ସେମାନଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଇପାରନ୍ତି । ଦୁର୍ବାସା ଓ ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟମାନେ ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ଯାଇଥିବା ସମୟରେ, ଦ୍ରୌପଦୀ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ମନେ ମନେ ଚିନ୍ତା କଲେ । କୃଷ୍ଣ ତୁରନ୍ତ ପ୍ରକଟ ହେଲେ ଓ କହିଲେ, “ମୁଁ ଖୁବ ଭୋକିଲା ଅଛି, ମୋତେ ଖାଇବାକୁ ଦିଅ ।” ଡ୍ରୌପଦୀ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ କହିଲେ, “ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଏଇଥିପାଇଁ ଡାକିଛି ଯେ, ଆମ ପାଖରେ ଖାଦ୍ୟ ନାହିଁ ।” କୃଷ୍ଣ କହିଲେ, “ଅକ୍ଷୟ ପାତ୍ର ଆଣ ।” ଦ୍ରୌପଦୀ ପାତ୍ର ଆଣିଲେ, ଓ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ସେଥିରେ ବଳିପଡିଥିବା ଏକ  ଶାକ ଟୁକୁଡ଼ ଲଗିଥିବା ଦେଖିଲେ । ସେ ତାହା ଖାଇ କହିଲେ, “ମୋ ଭୋଜନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା ।” ଏହିପରି କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସନ୍ତୁଷ୍ଟି ସହିତ ଋଷି ଦୁର୍ବାସା, ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ତଥା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଭୋକ ଶାନ୍ତ ହେଲା, କାରଣ ସେ ନିଜେ ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡରେ ବ୍ୟାପ୍ତ । ଦୁର୍ବାସା ଓ ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କର ପେଟ ଭରିଯିବାରୁ ସେମାନେ ସ୍ନାନ ଶେଷ କରି ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରିଲେ ନାହିଁ। ସେମାନେ ଆଆଶଙ୍କ କଲେ ଯେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ତାଙ୍କୁ ଖାଦ୍ୟ ଦେଲେ ସେମାନେ ଆଉ ଗ୍ରହଣ କରିପାରିବେନି ଏବଂ ଏହି ଅଶିଷ୍ଟ ଆଚରଣ ପାଇଁ ପାଣ୍ଡବମାନେ ରୁଷ୍ଟ ହେବେ । ଏହା ଭାବି ସେମାନେ ଚୁପଚାପ ଚାଲିଗଲେ ।

ଏପରିଭାବେ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ କୃପାରେ ଅକ୍ଷୟ ପାତ୍ର ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ଲଜ୍ଜ୍ୟା ଓ ଦୁର୍ବାସାଙ୍କ ଶାପରୁ ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିଲା ।

## ଆଧାର
ଫେରଦୌସୀ ମଜୁମଦାର

**ଫେରଦୌସୀ ମଜୁମଦାର** (; ଜନ୍ମ: ୧୮ ଜୁନ ୧୯୪୩) As of 2009, on stage she has given over 1200 performances of about 35 plays, mostly for her own group, *Theatre*.

## Early life
Mazumder was an intermediate student of Eden College. Together they have a daughter, Tropa Mazumder (b. 1973). Her father, Khan Bahadur Abdul Halim Chowdhury, was a district magistrate. Her brother Munier Chowdhury was an educationist and writer. Another brother, Kabir Chowdhury, was a professor and intellectual. Another two brothers Lt. Colonel Abdul Qayyum Chowdhury and Mehboob Chowdhury served in the Pakistan Army.

## Awards
* Bangla Academy Literary Award (2020)
* Independence Day Award (2020)
* Ekushey Padak (1998)
* William Kerry Award (1998)
* Bangladesh Shilpakala Academy Award for Best Actor (1978)
* First National TV Award for Best Acting (1975)
* Sequence Award of Merit for performance in TV for a decade

## Works
## ଆଧାର 
ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୪୩ ଜନ୍ମ