ବାଦ୍ୟରା ଭାଷା

ବାଦ୍ୟରା ଭାଷା ନାଇଜର-କଙ୍ଗୋ ପରିବାରର ଏକ ଆଟଲାଣ୍ଟିକ ଭାଷା, ଯାହା ମୁଖ୍ୟତଃ ଗିନିର କୌଣ୍ଡାରା ଅଞ୍ଚଳର ବାଦ୍ୟରା ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କଥିତ, ଏବଂ ସେନେଗାଲ ଏବଂ ଗିନି-ବିସାଉର ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ଅଞ୍ଚଳରେ ଛୋଟ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ସହିତ ଏହା ଅବସ୍ଥିତ। ଏହା ଉତ୍ତର ଆଟଲାଣ୍ଟିକ୍ ଉପଗୋଷ୍ଠୀର ଏକ ଅଂଶ, ବିଶେଷକରି ପୂର୍ବ ସେନେଗାଲ-ଗିନି ଶାଖା ମଧ୍ୟରେ, ଏବଂ ଏହା  ପାଜାଡେ ଭଳି ଭାଷା ସହିତ ଘନିଷ୍ଠ ଭାବରେ ଜଡିତ। ପ୍ରାୟ ୧୦,୦୦୦ ରୁ ୨୫,୦୦୦ ଭାଷାଭାଷୀ ସହିତ, ଫୁଲଫୁଲଡେ ଏବଂ ୱୋଲୋଫ୍ ଭଳି ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଆଞ୍ଚଳିକ ଭାଷାଗୁଡ଼ିକର ଚାପ ଯୋଗୁଁ ବାଦ୍ୟରାକୁ ଦୁର୍ବଳ ଶ୍ରେଣୀଭୁକ୍ତ କରାଯାଇଛି, ଯଦିଓ ଏହା ଜାତିଗତ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ ଭାଷା ଭାବରେ ସ୍ଥିର ରହିଛି।

ବାଦ୍ୟରା ମୁଖ୍ୟତଃ ଅନୌପଚାରିକ ଘର ଏବଂ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ପରିବେଶରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ, ଏଥିରେ କୌଣସି ବ୍ୟାପକ ସାଂଗଠନିକ କିମ୍ବା ଶିକ୍ଷାଗତ ସମର୍ଥନ ନାହିଁ, ଏବଂ ଏଥିରେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଡିଜିଟାଲ୍ ସମ୍ବଳ କିମ୍ବା ମାନକୀକରଣ ଲେଖା ପ୍ରଣାଳୀର ଅଭାବ ଅଛି। ଐତିହାସିକ ସ୍ଥାନାନ୍ତର ଏବଂ ବାଦ୍ୟରା ଭାଷାଭାଷୀ ଜନସଂଖ୍ୟାକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରୁଥିବା ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ସତ୍ତ୍ୱେ, ଭାଷାଟି ମୌଖିକ ପରମ୍ପରା ଏବଂ ପିଢ଼ି ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସାରଣ ମାଧ୍ୟମରେ ବଞ୍ଚି ରହିଛି।

## ନାମ ଏବଂ ବର୍ଗୀକରଣ
ବାଦ୍ୟରା ଭାଷା, ଯାହାକୁ ସମସାମୟିକ ଭାଷାଗତ ବର୍ଗୀକରଣରେ ଜାଡ-ବାଦ୍ୟରା ଭାବରେ ମଧ୍ୟ ଜଣାଶୁଣା, ଏହାକୁ ବିଭିନ୍ନ ବିକଳ୍ପ ନାମ ଦ୍ୱାରା ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଏ ଯାହା ଏଣ୍ଡୋନିମ୍, ଏକ୍ସୋନିମ୍ ଏବଂ ଆଞ୍ଚଳିକ ପ୍ରକାରଗୁଡ଼ିକୁ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରେ। ବାଦ୍ୟରା ଶବ୍ଦଟି ଶିକ୍ଷାଗତ ଏବଂ ବାହ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନାରେ ସର୍ବାଧିକ ବ୍ୟବହୃତ ଏକ୍ସୋନିମ୍ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ଯେତେବେଳେ ଜାଦ ଏକ ପ୍ରାଥମିକ ଏଣ୍ଡୋନିମ୍ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ ଯାହା ସମ୍ପୃକ୍ତ ଜାତିଗତ ଗୋଷ୍ଠୀର ସ୍ୱ-ନିର୍ଦ୍ଦେଶକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରେ।

ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରମୁଖ ପ୍ରକାରଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ପାଜାଡେ ଏବଂ ପାଜାଡିଙ୍କା ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ, ଯାହା ଗିନି ଏବଂ ସେନେଗାଲରେ ଭାଷାର ଗଠନ ଏବଂ ବ୍ୟବହାର ଉପରେ ଧ୍ୟାନ ଦେଉଥିବା ଅଧ୍ୟୟନରେ ପ୍ରାୟତଃ ଦେଖାଯାଏ; ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ପାଜାଡେ ଏହାର ଶବ୍ଦଗତ ଏବଂ ବାକ୍ୟଗତ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟଗୁଡ଼ିକର ବିଶ୍ଳେଷଣରେ ନିୟୋଜିତ ହୋଇଥାଏ। ବାଦ୍ୟରା ହେଉଛି ଗିନି ଉପଭାଷାର ଡକ୍ୟୁମେଣ୍ଟେସନ୍‌ରେ ଏକ ସାଧାରଣ ରୂପ, ବିଶେଷକରି କୌଣ୍ଡାରା ଅଞ୍ଚଳ ପାଖରେ, ଯାହା ସ୍ଥାନୀୟ ନାମକରଣ ପସନ୍ଦକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରିଥାଏ।

ଭିନ୍ନ ସ୍ପେଲିଂ ଏବଂ ସମ୍ପର୍କିତ ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକ ଐତିହାସିକ ଏବଂ ଅର୍ଥବିଜ୍ଞାନ ବିବିଧତାକୁ ଆହୁରି ଦର୍ଶାଏ, ଯେପରିକି ବାଡାରା, ବାଡିଆନ୍, ବଡ଼ଜାରା, ବଡ଼୍ୟାରାଙ୍କେ, ବିଗୋଲା, ଗୋଲା, ପଦଜାଡେ ଏବଂ କାଞ୍ଜାଦ (କେତେକ ସମୟରେ [ka-njad(ɛ)] ଭାବରେ ଅନୁବାଦିତ)। ଏହି ନାମଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରାୟତଃ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ତୁଳନାତ୍ମକ ସର୍ଭେ ଏବଂ ଜାତିଗତ ନାମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି, ଗୋଲା ଏବଂ ବିଗୋଲା ଲାଇବେରିଆ ଏବଂ ଗିନିରେ ବ୍ୟାପକ ଆଟଲାଣ୍ଟିକ ଭାଷା ପ୍ରସଙ୍ଗ ସହିତ ଜଡିତ। ଗିନିର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ମଧ୍ୟରେ ବାଦ୍ୟରାଙ୍କେ ଭଳି ନାମକରଣରେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱାତ୍ମକ ପରିବର୍ତ୍ତନ, ବିଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳରେ ସମାନ ବ୍ୟବହାରକୁ ସୂଚିତ ନକରି ବାଦ୍ୟରା (କିମ୍ବା ଜାଦ) ଲୋକଙ୍କ ସହିତ ଭାଷାର ସମ୍ପର୍କକୁ ଉଲ୍ଲେଖ କରେ।

## ଭାଷାଗତ ସମ୍ପର୍କ
ବାଦ୍ୟରାକୁ ନାଇଜର-କଙ୍ଗୋ ଭାଷା ପରିବାରର ସଦସ୍ୟ ଭାବରେ ଶ୍ରେଣୀଭୁକ୍ତ କରାଯାଇଛି, ବିଶେଷକରି ଆଟଲାଣ୍ଟିକ-କଙ୍ଗୋ ଶାଖା, ଆଟଲାଣ୍ଟିକ ଗୋଷ୍ଠୀ, ଉତ୍ତର ଆଟଲାଣ୍ଟିକ ଉପଗୋଷ୍ଠୀ, ସେନେଗାମ୍ବିଆନ ବିଭାଗ, ପୂର୍ବ ସେନେଗାଲ-ଗିନି ବିଭାଗ ଏବଂ ତେଣ୍ଡା କ୍ଲଷ୍ଟର ମଧ୍ୟରେ। ଏହି ସ୍ଥିତି ଅନ୍ୟ ପଶ୍ଚିମ ଆଫ୍ରିକୀୟ ଭାଷା ସହିତ ଏହାର ଜେନେଟିକ୍ ସମ୍ପର୍କକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରେ ଯାହା ସାଧାରଣ ପ୍ରୋଟୋ-ଫର୍ମ ଏବଂ ରୂପଗତ ଢାଞ୍ଚା ଅଂଶୀଦାର କରେ, ଯେପରି ତୁଳନାତ୍ମକ ଶବ୍ଦଗତ ଏବଂ ବ୍ୟାକରଣଗତ ପୁନଃନିର୍ମାଣ ମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ। ତେଣ୍ଡା ଉପଗୋଷ୍ଠୀ ମଧ୍ୟରେ, ବାଦ୍ୟାରାର ନିକଟତମ ସମ୍ପର୍କୀୟ ହେଉଛି (ବିୟାଫର କିମ୍ବା ବିଡିଓଲା ଭାବରେ ମଧ୍ୟ ଜଣାଶୁଣା), ଯାହା ସହିତ ଏହା ଏକ ଘନିଷ୍ଠ ଯୋଡ଼ି ଗଠନ କରେ ଯାହା ବିଶେଷ୍ୟ ଶ୍ରେଣୀ ପ୍ରଣାଳୀ ଏବଂ ଭାବିକ ଆକୃତିରେ ଅଂଶୀଦାର ନବସୃଜନ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରେ। ଏହି ଭାଷାଗୁଡ଼ିକ, ଯାହାକୁ କେତେକ ସମୟରେ ସାମୂହିକ ଭାବରେ ଜାଦ-ବଦ୍ୟରା କୁହାଯାଏ, ସେମାନଙ୍କର ଉପଗୋଷ୍ଠୀକୁ ସମର୍ଥନ କରି ଶବ୍ଦଗତ ସମାନତା ପ୍ରଦର୍ଶନ କରନ୍ତି। ବାସାରି ଏବଂ କୋନ୍ୟାଗି ପରି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ତେଣ୍ଡା ଭାଷାଗୁଡ଼ିକ ଦୂରବର୍ତ୍ତୀ ଭାବରେ ସମ୍ପର୍କିତ କିନ୍ତୁ ପୂର୍ବ ସେନେଗାଲ-ଗିନିର ବ୍ୟାପକ ପ୍ରୋଫାଇଲରେ ଅବଦାନ ରଖନ୍ତି।

## ବକ୍ତା ସଂଖ୍ୟା
ବାଦ୍ୟରା ଭାଷା ମୁଖ୍ୟତଃ ପଶ୍ଚିମ ଆଫ୍ରିକାର ଏକ ସଂଖ୍ୟାଲଘୁ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ବାଦ୍ୟରା ଜାତିଗତ ଗୋଷ୍ଠୀ ଦ୍ୱାରା କଥିତ ହୁଏ। ବକ୍ତାଙ୍କ ଜନସଂଖ୍ୟାର ଆକଳନ ବିଭିନ୍ନ ଉତ୍ସରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ, ଜୋଶୁଆ ପ୍ରୋଜେକ୍ଟ ରିପୋର୍ଟ କରିଛି ଯେ ଏହି ଜାତିଗତ ଗୋଷ୍ଠୀର ପ୍ରାୟ ୨୩,୮୦୦ ବ୍ୟକ୍ତି ଅଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ମୁଖ୍ୟତଃ ବାଦ୍ୟରାକୁ ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରାଥମିକ ଭାଷା ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି। ଏହି ସଂଖ୍ୟା ଗିନିରେ ପ୍ରାୟ ୧୪,୦୦୦, ଗିନି-ବିସାଉରେ ୬,୭୦୦ ଏବଂ ସେନେଗାଲରେ ୩,୧୦୦ ବକ୍ତାଙ୍କୁ ଭାଙ୍ଗିଥାଏ। ଏକ ବିକଳ୍ପ ଆକଳନ ଅନୁସାରେ ସ୍ଥାନୀୟ ଭାଷାଭାଷୀଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ପ୍ରାୟ ୪୦,୦୦୦।

ବୟସ କିମ୍ବା ଲିଙ୍ଗ ବଣ୍ଟନ ଭଳି ବିସ୍ତୃତ ଜନସଂଖ୍ୟାଗତ ପ୍ରୋଫାଇଲ୍ ଉପଲବ୍ଧ ତଥ୍ୟରେ ସୀମିତ, ଯଦିଓ ଏହି ଭାଷା ସମଗ୍ର ଜାତିଗତ ସମ୍ପ୍ରଦାୟରେ ପ୍ରଥମ ଭାଷା ଭାବରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ। ଜୀବନଶକ୍ତି ମୂଲ୍ୟାଙ୍କନ ସ୍ଥିରତା ସୂଚିତ କରେ, ବାଦ୍ୟରାକୁ ଘର ଏବଂ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ପରିବେଶରେ ବଜାୟ ରଖାଯାଏ ଯେଉଁଠାରେ ପିଲାମାନେ ଏହାକୁ ହାସଲ କରିଚାଲିଥାନ୍ତି, ଭାଷା ଆନ୍ତଃପିଢ଼ିଗତ ପ୍ରସାରଣର ସ୍ତର ଉପରେ ଏକ "ସ୍ଥିର" ସ୍ତର ସହିତ ସମାନ। ତଥାପି, କିଛି ଉତ୍ସ ଏହାର ସଂଖ୍ୟାଲଘୁ ସ୍ଥିତି ଏବଂ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଆଞ୍ଚଳିକ ଭାଷାରୁ ସମ୍ଭାବ୍ୟ ଚାପ ଯୋଗୁଁ ଏହାକୁ ଦୁର୍ବଳ ଭାବରେ ବର୍ଗୀକୃତ କରନ୍ତି।

## ଆଧାର
ଶ୍ରେଣୀ:ନାଇଜେରିଆର ଭାଷା