ନିମାଇଁ ଚରଣ ହରିଚନ୍ଦନ

**ନିମାଇଁ ଚରଣ ହରିଚନ୍ଦନ** (୧୯୦୧-୧୯୮୩) ଜଣେ ଭାରତୀୟ କଣ୍ଠଶୀଳ୍ପି ଥିଲେ । ସେ ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରଥମ ପେଶାଦାର କଣ୍ଠଶିଳ୍ପୀ ଥିଲେ ଏବଂ ମୁଖ୍ୟତଃ ଓଡ଼ିଶୀ ସଙ୍ଗୀତର ଓଡ଼ିଶୀ ବା ଚଉପଦୀ, ଛାନ୍ଦ, ଚମ୍ପୂ, ଚଉତିଶା, ଜଣାଣ, ଭଜନ, ପୋଈ ଆଦି ବିଭିନ୍ନ ବିଭାବ, ରାମଲୀଳା (ବିଶି ଖୁଣ୍ଟିଆ, ସଦାଶିବ ବୈଶ୍ୟ, କେଶବ ପଟ୍ଟନାୟକ ଆଦି ବିବିଧ କବିଙ୍କ ରାମଲୀଳା) ଭଳି ପାରମ୍ପରିକ ସଙ୍ଗୀତ ତଥା କୃଷ୍ଣଲୀଳା ଏବଂ ପଲ୍ଲୀଗୀତ ଆଦି ଗାନରେ ପ୍ରବୀଣ ଥିଲେ । ତାଙ୍କ କଣ୍ଠରେ ବୈଦେହୀଶ ବିଳାସ, ବିଦଗ୍ଧ ଚିନ୍ତାମଣି, ବିଚିତ୍ର ରାମାୟଣ, ମଥୁରାମଙ୍ଗଳ, ଗୋପୀଭାଷା, କିଶୋରଚନ୍ଦ୍ରାନନ୍ଦ ଚମ୍ପୂ ଆଦି ପ୍ରାଚୀନ କାବ୍ୟକୃତିରୁ ଗୀତମାନ ରେକର୍ଡ଼ ହୋଇଛି । ଏହା ଛଡ଼ା ସେ ଅନେକ ନୀତିଶିକ୍ଷା ଓ ସରକାରୀ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଜନ ସଚେତନତା ଗୀତ ମଧ୍ୟ ଗାଇଛନ୍ତି ।

## ବାଲ୍ୟଜୀବନ 
ନିମାଇଁ ଚରଣ ହରିଚନ୍ଦନ ୧୯୦୧ ଜୁଲାଇ ୯ ତାରିଖରେ କେନ୍ଦ୍ରାପଡ଼ାର ଜମିଦାର ରାଧାଶ୍ୟାମ ନରେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଂଶରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ପିତାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ବୃନ୍ଦାବନ ଚନ୍ଦ୍ର ହରିଚନ୍ଦନ ଓ ମାତାଙ୍କ ନାମ ଇନ୍ଦ୍ରମଣି ଦେବୀ । ରାଧାଶ୍ୟାମ ନରେନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କର ପିତାମହ ଥିଲେ । ପରିବାରର ଆର୍ଥିକ ଅସ୍ୱଚ୍ଛଳତା ଓ ପିତାଙ୍କ ରୁଗ୍ଣତା ସକାଶେ ତାଙ୍କର ସ୍କୁଲ ଶିକ୍ଷା ଅଧାରୁ ବନ୍ଦ ହେବା ପରେ ସେ ଘର ଚଳାଇବା ପାଇଁ ଯାତ୍ରୀ ପରିବହନ ବ୍ୟବସାୟ କରି କ୍ଷତି ସହିଥିଲେ । 

## ସଙ୍ଗୀତ ଶିକ୍ଷା 
କିଶୋର ବୟସରେ ସେ ସଂଗୀତରେ ଆଗ୍ରହୀ ଥିଲେ । ୧୯୧୬ ମସିହାରେ ତାଙ୍କ କକା, ଗୁରୁ ତଥା ସଙ୍ଗୀତଜ୍ଞ, କଣ୍ଠଶିଳ୍ପୀ ଓ ଗବେଷକ ଗୋକୁଳ ଚନ୍ଦ୍ର ଶ୍ରୀଚନ୍ଦନଙ୍କ ତାଙ୍କ ଆଗ୍ରହ ଦେଖି ମୃଦଙ୍ଗ ଓ ହାରମୋନିଅମ ସହ ଚଉପଦୀ, ଛାନ୍ଦ, ଚମ୍ପୂ, ଭଜନ, ଜଣାଣ, ଇତ୍ୟାଦି ଓଡ଼ିଶୀ ସଙ୍ଗୀତ ଶିକ୍ଷା ଦେଇଥିଲେ । ପରେ କଣ୍ଠଶିଳ୍ପୀ ବିଶ୍ୱନାଥ ରାଓଙ୍କ ପିତା ଓସ୍ତାଦ ମାଧୋରାଓ ନିମାଇଁଙ୍କୁ ସଂଗୀତ ଶିକ୍ଷା ଦେଇଥିଲେ । ଏହା ପରେ ସେ କଲିକତା ଯାଇ ବାବାଜୀ ରାମଦାସଙ୍କଠାରୁ କଣ୍ଠସଂଗୀତରେ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ନେଇଥିଲେ । 

## ସଙ୍ଗୀତ ଗାନ
କଲିକତାରୁ ଫେରି ସେ ଆଠଗଡ଼ ଦରବାରରେ ରାଜସଂଗୀତଜ୍ଞ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ ପାଇଥିଲେ । ନିମାଇଁ ହରିଚନ୍ଦନ ଓଡ଼ିଶୀ ସଙ୍ଗୀତର ଆହାରୀ, ଆନନ୍ଦଭୈରବୀ, କାଫି, ତୋଡ଼ି, ଆରଭୀ, କାମୋଦୀ, ଖଣ୍ଡକାମୋଦୀ, ଶଙ୍କରାଭରଣ ଇତ୍ୟାଦି ପ୍ରାୟ ସମସ୍ତ ପାରମ୍ପରିକ ବିଭାବ ନିଜସ୍ୱ ରାଗରେ ଗାଇଥିଲେ । ତାଙ୍କ ବୋଲା ଭଜନଗୁଡ଼ିକ ମୁଖ୍ୟତଃ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ଉପରେ ଆଧାରିତ । ସେ କବିସମ୍ରାଟ ଉପେନ୍ଦ୍ର ଭଞ୍ଜ, କବିସୂର୍ଯ୍ୟ ବଳଦେବ ରଥ, ସାଲବେଗ, ଗୋପାଳକୃଷ୍ଣ ପଟ୍ଟନାୟକ, ବନମାଳୀ ଦାସ, ଗୌରଚରଣ ଅଧିକାରୀ, ଅଭିମନ୍ୟୁ ସାମନ୍ତସିଂହାର, ସାରିଆ ଭିକ, ବଳରାମ ଦାସ, ଯଶୋବନ୍ତ ଦାସ, ଦନାଇ ଦାସ, ଭକ୍ତଚରଣ ଦାସ, ସୂର୍ଯ୍ୟମଣି ଜେମାଦେଈଙ୍କ ଭଳି ପ୍ରାଚୀନ କବିଙ୍କ ରଚନାକୁ ନିଜ ଶୈଳୀ ଓ କଣ୍ଠରେ ମଧ୍ୟରେ ଗାନ କରିଥିଲେ । ୧୯୩୩ ମସିହାରେ ତାଙ୍କ ସଂଗୀତ ଗୁଡ଼ିକୁ "ହିଜ ମାଷ୍ଟର୍‌ର୍ସ ଭୟେସ୍ (HMV)" କମ୍ପାନୀ ରେକର୍ଡ଼ିଂ କରି ଓଡ଼ିଶାରେ ବ୍ୟାପକ ଭାବେ ପହଞ୍ଚାଇ ଥିଲା । ୧୯୩୪ରେ ସେ କଲିକତା ରେଡ଼ିଓ ଷ୍ଟେସନରେ ଜଣା ଜଣାଶୁଣା କଳାକାର ଥିଲେ । ୧୯୪୭ ଡିସେମ୍ବର ୨୮ ତାରିଖରେ ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ ଆକାଶବାଣୀ କଟକ କେନ୍ଦ୍ରରୁ ତାଙ୍କ ସଂଗୀତ ପ୍ରସାରିତ ହୋଇଥିଲା । ୧୯୫୪ରେ ଲାଲକିଲ୍ଲାରେ ସଂଗୀତ ନାଟକ ଏକାଡ଼େମୀ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କ୍ରମେ ସେଠାରେ ସେ ସଂଗୀତ ଗାନ କରିଥିଲେ ଓ ଓଡ଼ିଶୀ ସଂଗୀତ ରାଜ୍ୟସ୍ତରରେ ଲୋକଲୋଚନକୁ ଆସିଥିଲା ।

## ବିବାହ ଓ ପରିବାର 
ସେ ଆଠଗଡ଼ ଦରବାରରେ ରାଜସଂଗୀତଜ୍ଞ ହେବା ପରେ ରାଜା ତାଙ୍କୁ ଏକ କୋଠା ଓ ଶହେ ଏକର ଜମି ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲେ । ପରେ ସେ ରାଜଜେମା ଲକ୍ଷ୍ମୀପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ ।

## ସଙ୍ଗୀତ ଶିକ୍ଷାଦାନ 
ତାଙ୍କଠାରୁ ଶିକ୍ଷା ଗ୍ରହଣ କରି ଓଡ଼ିଶୀ ସଙ୍ଗୀତ ଗୁରୁ ଗୋପାଳ ଚନ୍ଦ୍ର ପଣ୍ଡା କଟକରେ ତାଙ୍କଠାରୁ ଚକ୍ରକେଳି, କୃଷ୍ଣକେଦାର, ଆନନ୍ଦ, ମଧୁମଙ୍ଗଳ, ନଳିନୀଗୌଡ଼ା, ମଧୁରାଗୁଜ୍ଜରୀ ଆଦି ପ୍ରାଚୀନ ମୌଳିକ ଓ ପାରମ୍ପରିକ ଓଡ଼ିଶୀ ରାଗ ତଥା ଓଡ଼ିଶୀ ଗୀତ ସଂଗ୍ରହ କରିବା ସହିତ ତାଙ୍କ ଗୀତକୁ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱରଲିପି କରି ନିଜ ଗ୍ରନ୍ଥରେ ଉଦ୍ଧାର କରିଛନ୍ତି । 

## ପୁରସ୍କାର ଓ ସମ୍ମାନ
ପ୍ରାଚୀନ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟ ତଥା ଓଡ଼ିଶୀ ସଙ୍ଗୀତ ଗାନ ନିମନ୍ତେ ନିମାଇଁ ହରିଚନ୍ଦନଙ୍କୁ ମିଳିଥିବା ବିଭିନ୍ନ ସମ୍ମାନ ଓ ପୁରସ୍କାର ମଧ୍ୟରେ ଏଚ୍.ଏମ୍.ଭି କମ୍ପାନୀର "ବାଣୀକଣ୍ଠ" ଉପାଧି ଓ ୧୯୭୬ରେ ପଦ୍ମଶ୍ରୀ ପୁରସ୍କାର ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ । ଏଥି ସହିତ ସେ ୧୯୩୮ରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓଡ଼ିଶୀ ସଂଗୀତ ଗାନ ପାଇଁ ଉତ୍କଳ ସଂଗୀତ ସମାଜ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ପଦକ, ଆଠଗଡ଼ ରାଜଦରବାର ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣପଦକ, ୧୯୫୪ର କେନ୍ଦ୍ର ସଂଗୀତ ନାଟକ ଏକାଡେମୀ ପୁରସ୍କାର, ୧୯୬୬ରେ ପ୍ରଜାତନ୍ତ୍ର ପ୍ରଚାର ସମିତିର ବିଷୁବ ମିଳନ ପୁରସ୍କାର,  ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନୀତ କରାଯାଇଥିଲା । , ୧୯୭୮ରେ ଓଡ଼ିଶା ସଂଗୀତ ନାଟକ ଏକାଡେମୀ ପୁରସ୍କାର ଆଦି ଅନ୍ୟତମ । ପୁରୀର ଗଜପତି ମହାରାଜ ନିମାଇଁ ହରିଚନ୍ଦନଙ୍କୁ ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିରରେ ଚାମର ସେବା ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲେ । ୧୯୭୦ ମସିହାଠାରୁ ସେ ପୁରୀରେ ହିଁ ରହି ମନ୍ଦିରରେ ଚାମର ସେବା କରୁଥିଲେ ଓ ଜଣାଣ ଗାଉଥିଲେ ।

## ଗୀତସୂଚୀ 
୧୯୩୩ଠାରୁ ୧୯୭୬ ମସିହା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ଗାଇଥିବା ବିଭିନ୍ନ ଗୀତ ଗ୍ରାମୋଫୋନରେ ରେକର୍ଡ଼ ହୋଇଥିଲା ।

## ମୃତ୍ୟୁ 
୧୯୮୩ ଜୁଲାଇ ୨୦ ତାରିଖରେ ବାହୁଡ଼ା ଯାତ୍ରା ଦିନ ତାଙ୍କର ଦେହାନ୍ତ ହୋଇଥିଲା ।

## ଆଧାର 
ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୦୧ ଜନ୍ମ
ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୮୩ ମୃତ୍ୟୁ
ଶ୍ରେଣୀ:କେନ୍ଦ୍ରାପଡ଼ା ଜିଲ୍ଲାର ଲୋକ
ଶ୍ରେଣୀ:ଓଡ଼ିଆ ଗାୟକ
ଶ୍ରେଣୀ:ପଦ୍ମଶ୍ରୀ ସମ୍ମାନିତ
ଶ୍ରେଣୀ:ବଛା ଲେଖା
ଶ୍ରେଣୀ:୨୦୧୬ ରଥଯାତ୍ରା ଗଣସମ୍ପାଦନାରେ ଗଢ଼ା ବା ଉନ୍ନତ କରାଯାଇଥିବା ପ୍ରସଙ୍ଗମାନ