open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ଟ୍ରାକୋମା

**ଟ୍ରାକୋମା** ବା **ଗ୍ରାନୁଲାର କଞ୍ଜକ୍ଟିଭାଇଟିସ** ବା **ଇଜିପ୍‌ସିଆନ ଅଫ୍‌ଥାଲ୍‌ମିଆ** ବା ବ୍ଲାଇଣ୍ଡିଙ୍ଗ ଟ୍ରାକୋମା (ଇଂରାଜୀରେ ଯାଥାକ୍ରମେ **Trachoma**, **granular conjunctivitis**), **Egyptian ophthalmia**), ଓ **blinding trachoma**) ଏକ ସଂକ୍ରମଣକାରୀ ରୋଗ ଯାହା କ୍ଲାମିଡିଆ ଟ୍ରାକୋମାଟିସ ଜୀବାଣୁଦ୍ୱାରା ହୁଏ ।  ଏହାର ଚିକିତ୍ସା ନିମନ୍ତେ ପାଟିବାଟେ ଆଜିଥ୍ରୋମାଇସିନ ଓ ଆଖିରେ ଟେଟ୍ରାସାଇକ୍ଲିନ ଦିଆଯାଏ । ପାଟିରେ ଗୋଟିଏ ପାନ ଔଷଧ ଦରକାର ହେଉଥିବାରୁ ଆଜିଥ୍ରୋମାଇସିନ ଦିଆଯାଏ । ଆଖି ପତା ସ୍କାର ହୋଇଗଲେ ଅପରେଶନ କରି ପତାର ସଠିକ ସ୍ଥାନ ବା ପୋଜସନ ଠିକ କରାଯାଏ । କେତେକ ଅଞ୍ଚଳରେ ୬୦-୯୦% ପିଲାଙ୍କର ଏହି ରୋଗ ଅଛି ଓ ମହିଳାମାନେ ଅଧିକ ସଂକ୍ରମିତ ହୁଅନ୍ତି ଯେହେତୁ ସେମାନେ ପିଲାଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ଅଧିକ ଆସନ୍ତି । ବାର୍ଷିକ ୮ ବିଲିଅନ ଡଲାର ଆର୍ଥିକ କ୍ଷତି ଏହା ଯୋଗୁ ହୁଏ ।  ଚିକିତ୍ସା ନ କଲେ ପତା ଭିତର ସ୍ତର ନଷ୍ଟ ହୁଏ ଓ ସେହି ପତା ଡୋଳା ଦିଗରେ ମୋଡ଼ି ହୋଇଯାଏ ଯାହାକୁ ଏଣ୍ଟ୍ରୋପିଅନ କହନ୍ତି । ଏହା କର୍ନିଆ ସହ ଘସି ହୁଏ ଓ ତାହା ଫଳରେ ସବୁଦିନ ନିମାନ୍ତେ ରୋଗୀ ଅନ୍ଧ ହୁଏ । 
## ଚିକିତ୍ସା 
### ଆଣ୍ଟିବାୟୋଟିକ 
ଆଜିଥ୍ରୋମାଇସିନ (୨୦ମି.ଗ୍ରା/କେ.ଜି.) ଦିନକୁ ଥରେ ପାଟିରେ ଦିଆଯାଏ । ମହଙ୍ଗା ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଇଣ୍ଟରନ୍ୟାସନାଲ ଟ୍ରାକୋମା ଇନିସିଏଟିଭଦ୍ୱାରା ଫାଇଜର କମ୍ବାନୀର  ଡୋନେସନ ପ୍ରୋଗ୍ରାମ ମାଧ୍ୟମରେ ଦିଆଯାଏ । ଏହି ଔଷଧ ୬ମାସର ଶିଶୁଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଗର୍ଭିଣୀମାନଙ୍କ ସହ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇ ପାରିବ । ଏହା ସହ ଟେଟ୍ରାସାଇକ୍ଲିନ ମଲମ ପ୍ରଭାବିତ ସ୍ଥାନରେ ଲଗାଯାଏ । ଗୋଷ୍ଠୀ ଚିକିତ୍ସାରେ ଆଜିଥ୍ରୋମାଇସିନ ଚିକିତ୍ସା ମଲମ ଅପେକ୍ଷା ଅଧିକ ଉପକାରୀ  ବୋଲି କୁହାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଏହାର କୌଣସି ସ୍ଥିର ପ୍ରମାଣ ନାହିଁ । ଏହି ଅପରେଶନ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଅବସ୍ଥାରେ କଲେ ଭଲ, ଡେରି ହେଲେ ଅପରେଶନ ପରେ ସେହି ଅବସ୍ଥା ଆଉ ଥରେ ଲେଉଟିପାରେ ।
### ସ୍ୱୟଂ ଚିକିତ୍ସା 
ମୂଖ ସର୍ବଦା ସଫା ରଖିବା ଆବଶ୍ୟକ । ନାକ ଓ ଆଖିରୁ ସ୍ରାବ ହେଉଥିବା ପିଲାମାନଙ୍କର ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଅପେକ୍ଷା ଦୁଇଗୁଣ ଅଧିକ ଟ୍ରାକୋମା ସମ୍ଭାବନା ଥାଏ । ସମ୍ପୁର୍ଣ୍ଣ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଶିକ୍ଷାଦ୍ୱାରା କେବଳ ମୁଁହ ସଫା ରଖିଲେ ପିଲାମାନଙ୍କର ରୋଗ ସମ୍ଭାବନା ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ଭାବରେ କମିଯାଏ । ରୋଗଗ୍ରସ୍ତ ଓ ରୋଗ ହୋଇଥିବା ପିଲାମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ ମୁହଁ ଧୋଇଲେ ପୁନଃ ରୋଗାକ୍ରାନ୍ତ ହେବା ସମ୍ଭାବନା ବହୁତ କମ୍ ହୁଏ ।

## ଆଧାର 
ଶ୍ରେଣୀ:ଚିକିତ୍ସା ବିଜ୍ଞାନ
ଜୟା ପାର୍ବତୀ ବ୍ରତ

ଆଷାଢ଼ ମାସ ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷ ତ୍ରୟୋଦଶୀ ତିଥିରେ **ବିଜୟା ପାର୍ବତୀ ବ୍ରତ** ପାଳନ କରାଯାଇଥାଏ ।  ଏହିଦିନରେ ପ୍ରତ୍ୟୁଷରୁ ଉଠି ନାରୀମାନେ ବିଜୟା ପାର୍ବତୀ ବ୍ରତ କରିବା ପାଇଁ ସଂକଳ୍ପ ନେଇଥାନ୍ତି । ଏହି ବ୍ରତ ସମାପନହେବା ପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇବା ସହ ଦାନ କରିଥାନ୍ତି । ଏହାଦ୍ୱାରା ନାରୀ ଓ ବୈଧବ୍ୟଙ୍କ ମନସ୍କାମନା ପୂରଣ ହୋଇଥାଏ ।
## ପୌରାଣିକ
ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ମାତା ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ବିଜୟା ପାର୍ବତୀ ବ୍ରତ କଥା କହିଲେ- କୌଡିନ୍ୟ ନାମକ ନଗରରେ ବାମନ ନାମକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନିଜ ପତ୍ନୀ ସତ୍ୟା ସହ ବାସ କରୁଥିଲା। ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦମ୍ପତ୍ତିଙ୍କର କୌଣସି ସନ୍ତାନ ନଥିବାରୁ ସେମାନେ ସର୍ବଦା ଦୁଃଖରେ ରହୁଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ନାରଦ ତାଙ୍କ ଗୃହକୁ ଆସିଲେ। ପତ୍ନୀ ସତ୍ୟା ନାରଦଙ୍କର ସେବା କରିବା ସହିତ ତାଙ୍କର ଦୁଃଖ ଜଣାଇଲେ। ସତ୍ୟାଙ୍କଠାରୁ ନାରଦ ସମସ୍ତ କଥା ଶୁଣି ତାଙ୍କୁ କହିଲେ ତୁମ ସମସ୍ୟାର ସମାଧାନ ମାତା ପାର୍ବତୀ ହିଁ କରିପାରିବେ। ନଗର ବାହାରେ ଯେଉଁ ଜଙ୍ଗଲ ଅଛି ତା’ର ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଏକ ବେଲ ଗଛ ତଳେ ଭଗବାନ୍‌ ଶଙ୍କର ମାତା ପାର୍ବତୀଙ୍କ ସହ ଏକ ଲିଙ୍ଗ ରୂପେ ବିରାଜିତ ହୋଇଛନ୍ତି। ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ ତୁମ ମନସ୍କାମନା ଅବଶ୍ୟ ପୂରଣ ହୋଇପାରିବ । ନାରଦଙ୍କଠାରୁ ସମସ୍ତ କଥା ଶୁଣି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦମ୍ପତ୍ତି ଖୋଜି ଖୋଜି ସେହି ସ୍ଥାନରେ ପହଞ୍ଚିଲେ। ବେଲ ଗଛ ତଳେ ଭଗବାନ ଶିବ ଓ ମାତା ପାର୍ବତୀଙ୍କୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦମ୍ପତ୍ତି ପୂଜା କରିଚାଲିଲେ । ଥରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପ୍ରାତଃ ସକାଳରେ ପୂଜାର୍ଚ୍ଚନା କରିବା ପାଇଁ ଫୁଲ ତୋଳୁଥିବା ବେଳେ ହଠାତ୍‌ ଗୋଟିଏ ସର୍ପ ତାଙ୍କୁ ଦଂଶନ କରିଦେଲା ଅବିଳମ୍ବେ ସେଠାରେ ସେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ। ଗୃହକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଜଣକ ନ ଫେରିବାରୁ ସତ୍ୟା ବ୍ୟସ୍ତବିଧୁର ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ଖୋଜିବାକୁ ଲାଗିଲା । ସ୍ୱାମୀ ମୃତ ଅବସ୍ଥାରେ ପଡ଼ି ରହିଥିବା ଦେଖି କ୍ରନ୍ଦନ କରିବାକୁ ଲାଗିଲା । ମୃତ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଫେରିବା ପାଇଁ ସେ ମାତା ପାର୍ବତୀ ଓ ବନଦେବତାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବାକୁ ଲାଗିଲା। ମାତା ପାର୍ବତୀ ତାଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ ଦେଇ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଜୀବନ ଦାନ କରିବା ସହ କହିଲେ ତୁମ ପୂଜାର୍ଚ୍ଚନାରେ ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ, ତୁମେ ବରଦାନ ମାଗ। ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦମ୍ପତି ସନ୍ତାନ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବା ଲାଗି ବରଦାନ ମାଗିଲେ। ସେହି ସମୟରେ ମାତା ପାର୍ବତୀ ବିଜୟା ପାର୍ବତୀ ବ୍ରତ କରିବାକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦମ୍ପତିଙ୍କୁ କହିଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦମ୍ପତି ନିଷ୍ଠାର ସହ ବିଧି ପୂର୍ବକ ବ୍ରତ କଲେ। ଏହି ବ୍ରତ କରିବାଦ୍ୱାରା ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦମ୍ପତି ଏକ ପୁତ୍ର ଲାଭ କଲେ। 
## ଆଧାର
ଶ୍ରେଣୀ:ବ୍ରତ
ସୁଧାକର ସାହୁ

ସୁଧାକର ସାହୁ ଜଣେ ଓଡ଼ିଶୀ ନୃତ୍ୟ ଗୁରୁ ।

## ବାଲ୍ୟ ଜୀବନ ଓ ଶିକ୍ଷା 
ସୁଧାକର ସାହୁ, ୧୯୩୫ ମସିହା ଜାନୁୟାରୀ ୧ ତାରିଖରେ, ଢେଙ୍କାନାଳ ଜିଲ୍ଲା ଗଁଦିଆ ବ୍ଳକ ଅନ୍ତର୍ଗତ ବଦ୍ୟକାଟେଣୀ ଗ୍ରାମରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ପିତା ଦୁର୍ଯୋଧନ ସାହୁ, ଓଡ଼ିଶୀ ଛାନ୍ଦ, ଚମ୍ପୁରେ ନିପୂଣ ଥିଲେ ଓ ମାତା କନକଲତା ସାହୁ ମଧ୍ୟ ସଙ୍ଗୀତରେ ରୂଚି ରଖୁଥିଲେ । ସଙ୍ଗୀତମୟ ପରିବେଶରେ ବଢିଥିବା, ସୁଧାକର ମାତ୍ର ୭ ବର୍ଷ ବୟସରୁ ପିତା ଦୁର୍ଯୋଧନ ସାହୁଙ୍କଠାରୁ ସଙ୍ଗୀତ ଶିକ୍ଷା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ । ଗୁରୁ ଦୁର୍ଯୋଧନ ମହାନ୍ତି ତାଙ୍କର ପ୍ରଥମ ନୃତ୍ୟ ଗୁରୁ ଥିଲେ । ୧୯୫୦ ମସିହା ବେଳକୁ, ସେ କଟକର ଅନ୍ନପୂର୍ଣ୍ଣା ବି ଅନୁଷ୍ଠାନରେ ଯୋଗଦାନ କରିଥିଲେ । ୧୯୫୩ ମସିହାରେ ଅନ୍ନପୂର୍ଣ୍ଣା ବି ଗ୍ରୁପରେ ଥିବା ସମୟରେ, ଗୁରୁ କେଳୁଚରଣ ମହାପାତ୍ରଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶନାରେ ପ୍ରଥମ ଗୀତିନାଟ୍ୟ 'ଗିରି ଗୋବର୍ଦ୍ଧନ ପୂଜା'ରେ 'ମଧୁମଙ୍ଗଳ' ଭୂମିକାରେ ଅଭିନୟ କରିଥିଲେ ।  ଅନ୍ନପୂର୍ଣ୍ଣା ବିରେ ତାଙ୍କ ଅଭିନୟ ଦେଖି ଗୁରୁ ଦେବପ୍ରସାଦ ଦାସ ତାଙ୍କୁ ନିଜର ଶିଷ୍ୟ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ଓ ସେତିକି ବେଳୁ, ତାଙ୍କର ଓଡ଼ିଶୀ ନୃତ୍ୟ ଶିକ୍ଷା ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା । ଗୁରୁ ଦେବପ୍ରସାଦ ଦାସଙ୍କ ଦେହାନ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ସୁଧାକର ତାଙ୍କ ସହିତ ଜଡ଼ିତ ରହିଥିଲେ । ସେ ସମୟରେ ଓଡ଼ିଶା ସଙ୍ଗୀତ ନାଟକ ଏକାଡେମୀଦ୍ୱାରା ପୁରୀରେ ଏକ ନୃତ୍ୟ ଗବେଷଣା କେନ୍ଦ୍ର ଖୋଲା ଯାଇଥିଲା ଓ ଗୋଟିପୁଅ, ମାହାରୀ ଆଦି ନୃତ୍ୟ ଶିକ୍ଷାପ୍ରଦାନ କରାଯାଉଥିଲା । ଏହି ଗବେଷଣା କେନ୍ଦ୍ରରେ ଯୋଗଦେବା ପାଇଁ ହେଉଥିବା ପରୀକ୍ଷାରେ ପ୍ରଥମ ସ୍ଥାନ ଅଧିକାର କରିଥିଲେ ଓ ବୃତ୍ତିଲାଭ କରିଥିଲେ । ଏଠାରେ ସେ ଗୁରୁ ପଦ୍ମନାଭ ଦାସଙ୍କଠାରୁ ଗୋଟିପୁଅ ନାଚ ଶିକ୍ଷାଲାଭ କରିଥିଲେ । ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ସେ, ଗୁରୁ ମୋହନ ମହାପାତ୍ରଙ୍କଠାରୁ ମଧ୍ୟ ନୃତ୍ୟ ଶିକ୍ଷା ଲାଭ କରିଥିଲେ ।

## ବୃତ୍ତିଗତ ଜୀବନ 
ଗୁରୁ ଦେବପ୍ରସାଦ ଦାସଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶନାରେ 'ଶରତ ରାସ' ନାମକ ଗୀତିନାଟ୍ୟରେ କୃଷ୍ଣ ଭୂମିକାରେ ଅଭିନୟ କରି ସୁଧାକର ସାହୁ, ନିଜର ବୃତ୍ତିଗତ ଜୀବନ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ । ଇନ୍ଦ୍ରାଣି ରେହମାନଙ୍କ ସହ, ସେ ମର୍ଦ୍ଦଳ ବାଦକ ଓ ଗାୟକ ଭାବରେ ବହୁସ୍ଥାନରେ ପରିବେଷଣ କରିଥିଲେ । ଶୃଙ୍ଗାର ରସ ଓ କରୁଣ ରସକୁ ବିଶେଷ ଭଲ ପାଉଥିବା ସୁଧାକର, ବହୁ ଗୀତରେ ସଙ୍ଗୀତ ନିର୍ଦ୍ଦେଶନା ମଧ୍ୟ କରିଛନ୍ତି । ଓଡ଼ିଶାରେ ବାନ୍ଧ ନୃତ୍ୟକୁ ପରିଚିତ ଓ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ କରାଇବାରେ, ତାଙ୍କର ଭୂମିକା ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ । 

## ନୃତ୍ୟ ଗୁରୁ ଭାବରେ 
ସୁଧାକର ସାହୁ, ଗୁରୁ ଦେବପ୍ରସାଦ ଦାସଙ୍କ ଶୈଳୀର ଜଣେ ଦକ୍ଷ ନୃତ୍ୟଗୁରୁ ଭାବରେ ପରିଚିତ ।  ମାତ୍ର ୨୫ ବର୍ଷ ବୟସରୁ, ସେ ନୃତ୍ୟ ଶିକ୍ଷାଦାନ କରିବା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ । ପୁରୀର କିଶୋର କ୍ଳବ, ମୟୁରଭଞ୍ଜ କଳା ପରିଷଦ, ସମ୍ବଲପୁର କଳା ପରିଷଦ, ଛତ୍ରପୁର କଳା ପରିଷଦ, ବାଲେଶ୍ୱର ନୃତ୍ୟ ସଙ୍ଗୀତ କଳାମନ୍ଦିର ଆଦି ଅନୁଷ୍ଠାନରେ, ସେ ନୃତ୍ୟ ଶିକ୍ଷା ଦେଇଥିଲେ । ତାଙ୍କର ପ୍ରମୁଖ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଇନ୍ଦିରା ପଟ୍ଟନାୟକ, ବିଜୟଲକ୍ଷ୍ମୀ ମହାନ୍ତି, ନିତା ବହିଦାର, ବାଣୀ ମାଧବ, ଇତିଶ୍ରୀ ମହାନ୍ତି, ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ବାରିକ, ଦୀପ୍ତି ମିଶ୍ର, ଉର୍ମୀଳା ଓ ସୁଜାତା ମହାପାତ୍ର ଆଦି ଅନ୍ୟତମ । 

## ନୃତ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଦେଶନା
### ନୃତ୍ୟାଭିନୟ
* କଲ୍ୟାଣ ପଲ୍ଲବୀ
* ଆନନ୍ଦ ଭୈରବୀ
* ଗୌଡ଼ ପଲ୍ଲବୀ

### ଗୀତିନାଟ୍ୟ
* ମାନିନୀ
* ଶକୁନ୍ତଳା
* କୋଣାର୍କ
* ବିଚିତ୍ର ବର୍ଣ୍ଣ

## ସମ୍ମାନ ଓ ପୁରସ୍କାର 
* ଓଡ଼ିଶା ସଙ୍ଗୀତ ନାଟକ ଏକାଡେମୀ ପୁରସ୍କାର
* କଳିଙ୍ଗ ଭାରତୀ ସଚ୍ଚିଦାନନ୍ଦ ପୁରସ୍କାର - ୧୯୯୧
* ଭାରତ ସରକାରଙ୍କ ଫେଲୋସିପ 
* ଗୁରୁ ଦେବପ୍ରସାଦ ପୁରସ୍କାର
* ଗୁରୁ କେଳୁଚରଣ ମହାପାତ୍ର ସମ୍ମାନ- ୨୦୧୪
* କେନ୍ଦ୍ର ସଙ୍ଗୀତ ନାଟକ ଏକାଡେମୀ ପୁରସ୍କାର - ୨୦୧୪

ଗୁରୁ ସୁଧାକର ସାହୁଙ୍କ ସମ୍ମାନରେ, ୨୦୧୦ ମସିହାରୁ ଓଡ଼ିଶୀ ନୃତ୍ୟ ସଙ୍ଗୀତ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅବଦାନ ପାଇଁ  'ସୁଧାକର ସାହୁ ସମ୍ମାନ' ଆରମ୍ଭ କରାଯାଇଛି ।

## ଆଧାର 
ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୩୫ ଜନ୍ମ
ଶ୍ରେଣୀ:ଜୀବିତ ବ୍ୟକ୍ତି
ଶ୍ରେଣୀ:ଢେଙ୍କାନାଳ ଜିଲ୍ଲାର ଲୋକ
ଶ୍ରେଣୀ:ଓଡ଼ିଶୀ ନୃତ୍ୟଶିଳ୍ପୀ
ଶ୍ରେଣୀ:ଭାରତୀୟ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ନୃତ୍ୟଗୁରୁ
ସବ୍ୟସାଚୀ

ଆପଣ ଖୋଜୁଥିବା ପ୍ରସଙ୍ଗଟି ନିମ୍ନଲିଖିତ ପ୍ରସଙ୍ଗମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ହୋଇଥାଇ ପାରେ :
*ସବ୍ୟସାଚୀ ମିଶ୍ର,  ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର ଅଭିନେତା । 
*ସବ୍ୟସାଚୀ ମହାପାତ୍ର,  ଓଡ଼ିଆ ସିନେମା  ପ୍ରଯୋଜକ ଓ ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ। 
*ସବ୍ୟସାଚୀ ପଣ୍ଡା, ମାଓବାଦୀ ନେତା ।
ଉତ୍କଳ ସଙ୍ଗୀତ ମହାବିଦ୍ୟାଳୟ

**ଉତ୍କଳ ସଙ୍ଗୀତ ମହାବିଦ୍ୟାଳୟ**, କଳା, ସଙ୍ଗୀତକୁ ପ୍ରଚାର ଓ ପ୍ରସାର ଦିଗରେ କାର୍ଯ୍ୟକରୁଥିବା ଏକ ଶିକ୍ଷାନୁଷ୍ଠାନ ।  ଏହା ଓଡ଼ିଶାର ରାଜଧାନୀ ଭୁବନେଶ୍ୱରଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ ଓ ଉତ୍କଳ ସଂସ୍କୃତି ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ ସହ ଅନୁବନ୍ଧିତ । ଏହି ଅନୁଷ୍ଠାନରେ +୨, +୩ ଓ ବି-ମ୍ୟୁଜିକ ପାଠ୍ୟକ୍ରମରେ ଶିକ୍ଷାଦାନ କରାଯାଏ । 

## ଇତିହାସ
ଉତ୍କଳ ସଙ୍ଗୀତ ମହାବିଦ୍ୟାଳୟ, ୧୯୬୪ ମସିହା ବିଷୁବ ସଂକ୍ରାନ୍ତି ଦିନ ଭୁବନେଶ୍ୱରଠାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରାଯାଇଥିଲା । ବିନା ଅଧ୍ୟକ୍ଷରେ, ଅଳ୍ପ କେତୋଟି ପିଲାଙ୍କୁ ନେଇ, ଭୁବନେଶ୍ୱରର ରବୀନ୍ଦ୍ରମଣ୍ଡପ ପରିସରରେ ଶିକ୍ଷାଦାନ ଆରମ୍ଭ କରାଯାଇଥିଲା । ପ୍ରତିଷ୍ଠା ହେବାର ୩ ମାସ ପରେ, ଧିରେନ୍ଦ୍ରନାଥ ପଟ୍ଟନାୟକ ଏହି ଅନୁଷ୍ଠାନର ପ୍ରଥମ ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ରୂପେ ନିଯୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ । ସେ ୧୯୬୬ ମସିହା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ଦାୟିତ୍ୱରେ ରହିଥିଲେ । ୧୯୬୬ ମସିହାରେ ମିନତି ମିଶ୍ର ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ଦାୟିତ୍ୱ ଗ୍ରହଣ କରି ୧୯୯୦ ମସିହା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ । ୧୯୭୫ ମସିହାରେ,  ମହାବିଦ୍ୟାଳୟଟି, ନିଜସ୍ୱ କ୍ୟାମ୍ପସକୁ ଆସିଥିଲା । ଆରମ୍ଭରୁ ଓଡ଼ିଶା ସଙ୍ଗୀତ ନାଟକ ଏକାଡେମୀ ଅଧିନରେ ଥିବା ଏହି ଅନୁଷ୍ଠାନଟି କ୍ରମେ ଉତ୍କଳ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ ଓ ୧୯୯୯ ମସିହାରୁ ଉତ୍କଳ ସଂସ୍କୃତି ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ ଅଧିନକୁ ଯାଇଥିଲା । 

## ଆଧାର
ଶ୍ରେଣୀ:ଓଡ଼ିଶାରେ ଶିକ୍ଷା
ଶ୍ରେଣୀ:ଓଡ଼ିଶାରେ ମହାବିଦ୍ୟାଳୟ ଓ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ
କଳିଙ୍ଗ ଷ୍ଟୁଡିଓ

କଳିଙ୍ଗ ଷ୍ଟୁଡିଓ, ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରଥମ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ନିର୍ମାଣକାରୀ ଷ୍ଟୁଡିଓ ।  ୧୯୮୨ ମସିହାରେ ଖଣ୍ଡଗିରି ପାହାଡ ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ଭରତପୁରଠାରେ, ୨୬ଏକର ପରିମିତ ଜମି ଉପରେ ଏହି ଷ୍ଟୁଡିଓଟି ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ।

## ଇତିହାସ 
ଶ୍ରୀ ଲୋକନାଥ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ପରିବେଷଣର ୧୦୦ ଦିନ ପୂରଣ ଅବସରରେ,  ତତ୍କାଳୀନ ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ହରେକୃଷ୍ଣ ମହତାବ ଓଡ଼ିଶାରେ ଏକ ଷ୍ଟୁଡିଓ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବାର ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଇଥିଲେ । ୧୯୬୦ମସିହା ଡିସେମ୍ବର ମାସ ୫ ତାରିଖରେ, ଖଣ୍ଡଗିରି ପାହାଡ ନିକଟରେ ଏହା ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବାର ନିଷ୍ପତି ନିଆଯାଇଥିଲା ଓ ୧୯୬୧ ମସିହା ଜାନୁଆରୀ ୨୬ ତାରିଖରେ ଷ୍ଟୁଡିଓର ଭିତ୍ତିପ୍ରସ୍ତର ସ୍ଥାପନ କରାଯାଇଥିଲା । ପ୍ରାୟ ୨୦ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ପ୍ରକଳ୍ପ ସ୍ଥାଣୁ ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଲାପରେ ଅଶୀ ଦଶକର ପ୍ରାରମ୍ଭରେ ଏହି ଷ୍ଟୁଡିଓ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମ ହୋଇଥିଲା । ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଖର୍ଚ୍ଚ ଥିଲା ୨୮.୯୦ଲକ୍ଷ ଟଙ୍କା । ରମେଶ ମହାନ୍ତିଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶିତ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ପରଝିଅ ଘର ଭାଙ୍ଗେନାରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ଅଶୀ ଓ ନବେ ଦଶକରେ ଏହି ଷ୍ଟୁଡିଓରେ ବହୁ ଓଡ଼ିଆ ଓ ଅଣଓଡ଼ିଆ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରର ନିର୍ମାଣ କରାଯାଇଥିଲା । ୧୯୯୯ରେ ହୋଇଥିବା ମହାବାତ୍ୟା ଷ୍ଟୁଡିଓରେ ବ୍ୟାପକ କ୍ଷତି ଘଟାଇଥିଲା ଓ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରର ନିର୍ମାଣ କାର୍ଯ୍ୟ ସାମୟିକ ଭାବରେ ବନ୍ଦ ହୋଇଯାଇଥିଲା । ପୁନର୍ବାର ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରର ନିର୍ମାଣ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲେ ସୁଧା, ଷ୍ଟୁଡିଓର ଅବସ୍ଥା କ୍ରମଶ ଖରାପରୁ ଅଧିକ ଖରାପ ହୋଇଯାଇଥିଲା । ୨୦୧୨-୧୩ ଆର୍ଥିକ ବର୍ଷରେ ଷ୍ଟୁଡିଓର କ୍ଷତି ପରିମାଣ ୧୨ଲକ୍ଷ ଟଙ୍କାରେ ପହଞ୍ଚିଥିଲା । 

## ଷ୍ଟୁଡିଓରେ ନିର୍ମିତ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର 
କଳିଙ୍ଗ ଷ୍ଟୁଡିଓରେ ଓଡ଼ିଆ, ବଙ୍ଗଳା, ମଣିପୁରୀ, ଆସାମୀ, ଭୋଜପୁରୀ ଓ ହିନ୍ଦୀ ଭାଷାର ପ୍ରାୟ ୫୧୦ଟିରୁ ଉର୍ଧ୍ୱ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ନିର୍ମାଣ କରାଯାଇଛି । ବର୍ତ୍ତମାନ ଷ୍ଟୁଡିଓ ଅକାମୀ ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଛି । କେବଳ ଡ଼ବିଂ ବ୍ୟତିତ ଅନ୍ୟ କୌଣସି କାମ ହୋଇ ପାରୁନାହିଁ । 
### ଓଡ଼ିଆ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର 
* ପରଝିଅ ଘର ଭାଙ୍ଗେନା
* ପୁଅ ମୋର କଳା ଠାକୁର
* ମମତା ମାଗେ ମୂଲ
* ହିସାବ ନିକାଶ
* ଡୋରା
* ମମତାର ଡୋରି
* ଦଣ୍ଡା ବାଳୁଙ୍ଗା
* କାଶିଆ କପିଳା
* ସହର ଜଳୁଛି
* ମହାସଂଗ୍ରାମ

### ଅଣଓଡ଼ିଆ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର 
* ବାଘ୍ ବାହାଦୂର(ହିନ୍ଦୀ)
* ଶୋଧ୍(ହିନ୍ଦୀ)
* ଅନ୍ଧି ଗଲି(ହିନ୍ଦୀ)
* ମୁକ୍ତି ମଶାଲ(ହିନ୍ଦୀ)
* ପତ୍ତନ(ଭୋଜପୁରୀ)
* ମତ୍ସ୍ୟଗନ୍ଧା(ଅହମୀୟା)

## ଆଧାର 
ଶ୍ରେଣୀ:ଭୁବନେଶ୍ୱର
ଭିଲାଇ

**ଭିଲାଇ** ,  ଛତିଶଗଡ଼ରେ ଅବସ୍ଥିତ ଦୁର୍ଗ ଜିଲ୍ଲାର ପ୍ରଶାସନିକ ମୁଖ୍ୟ ସହର।
## ଭୂଗୋଳ
### ଜନସଂଖ୍ୟା ଓ ସାକ୍ଷରତା 
୨୦୦୧ ମସିହାର ଭାରତୀୟ ଜନଗଣନା ଅନୁସାରେ,  ସହରର ମୋଟ ଜନସଂଖ୍ୟା ୫୫୩୮୩୭ ଅଟେ । ସେଥି ମଧ୍ୟରୁ ୫୨.୩୪% ଜଣ ପରୁଷ ହୋଇଥିବା ବେଳେ ୪୭.୬୬% ଜଣ ନାରୀ ଅଟନ୍ତି । ର ସାକ୍ଷରତା ହାର ୭୨.୮୧% ଅଟେ । ଏହା ଜାତୀୟ ହାରଠାରୁ ୭.୯୭% ପ୍ରତିଶତ କମ ଅଟେ । ସେଥିରୁ ୪୧.୫୯% ପ୍ରତିଶତ ପୁରୁଷ ଓ ୩୧.୨୧% ନାରୀ ଅଟନ୍ତି । ୧୩.୧୬% ଲୋକ ସେଠାରେ ୬ ବର୍ଷ ବୟସରୁ କମ ବୟସ୍କ ଅଟନ୍ତି ।

### ଭାଷା 
ହିନ୍ଦୀ ର ସରକାରୀ ଭାଷା  ଅଟେ ।

## ଇତିହାସ
## ପର୍ଯ୍ୟଟନ
## ଆଧାର
## ଅଧିକ ତଥ୍ୟ
ଶ୍ରେଣୀ:ଛତିଶଗଡ଼ର ସହର
ଘିକୁଆଁରୀ

]]

***ଘିକୁଆଁରୀ*** ( ଅଥବା ) ଏକ ସରସ ଉଦ୍ଭିଦ ଶ୍ରେଣୀ । ପ୍ରଥମ ଶତାବ୍ଦୀରୁ ଏହି ଶ୍ରେଣୀର ଉଦ୍ଭିଦଟି ଭେଷଜ ଔଷଧ ତିଆରିରେ ଲାଗେ ବୋଲି ବାରମ୍ବାର ଲେଖାରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥାଏ । **ଘିକୁଆଁରୀ**ରୁ ବାହାରୁଥିବା ରସ ଆଦି ଏହାର ପୁନର୍ଯୌବନ ଲାଭକାରୀ, ଆରୋଗ୍ୟକାରୀ, ସୁଖକାରୀ ଗୁଣ ଥିବା ନାମରେ ଲୋକଙ୍କୁ ବତାଇ ବିଭିନ୍ନ ଅଙ୍ଗରାଗ ଓ ବିକଳ୍ପ ଚିକିତ୍ସା ପଦ୍ଧତିରେ ଲାଗିଥାଏ । ତେବେ ମିଳିଥିବା ପ୍ରମାଣ ଅନୁସାରେ ଘିକୁଆଁରୀର ଉତ୍ପାଦରେ କୌଣସି ରୋଗନାଶକାରୀ ଓ ଅଙ୍ଗରାଗକାରୀ ଗୁଣ ଥିବା   ବାରମ୍ବାର ପରୀକ୍ଷାରେ ଓଲଟା ଫଳ ଦେଇଛି । 

## ଆଧାର 
ଶ୍ରେଣୀ:ଔଷଧ
ଶ୍ରେଣୀ:ଔଷଧୀୟ ଗଛ
ଶ୍ରେଣୀ:ଅଧାଗଢ଼ା ଫରଦ
ଶ୍ରେଣୀ:ଓଡ଼ିଶାର ଉଦ୍ଭିଦ
ଓଡ଼ିଆ ନାଟକ

ଓଡ଼ିଆ ନାଟକ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ଅନ୍ୟତମ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଭାଗ । ୧୮୭୭ ମସିହାରେ ଜଗନମୋହ‌ନ ଲାଲାଙ୍କଦ୍ୱାରା ରଚିତ ଓ ମଞ୍ଚସ୍ଥ ନାଟକ ବାବାଜୀକୁ ପ୍ରଥମ ଓଡ଼ିଆ ନାଟକର ମର୍ଯ୍ୟଦା ମିଳିଥାଏ । ଜଗନମୋହନ ଏହି ନାଟକର ରଚୟିତା ଓ ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ । ଏଥିସହିତ ସେ ମୁଖ୍ୟ ଚରିତ୍ରରେ ଅଭିନୟ ମଧ୍ୟ କରିଥିଲେ ।  

## ଇତିହାସ 
ଗଣନାଟ୍ୟ ଓ ଯାତ୍ରାର ପତନ ପରେ ଓଡ଼ିଶାର ନାଟ୍ୟ ଆନ୍ଦୋଳନ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା । ରାସଦଳ ଛାଡି ଏହି ପରିବର୍ତ୍ତନ ଧାରାରେ ପୁରୋଧା ସାଜିଥିଲେ କାଳୀଚରଣ ପଟ୍ଟନାୟକ । । ସେ ନାଟ୍ୟସଂସ୍ଥା ଓଡ଼ିଶା ଥିଏଟର୍ସ ଗଠନ କରିଥିଲେ । ନିଜ ଦଳ ଲାଗି, କାଳୀଚରଣ ୩ ପ୍ରକାର ନାଟକ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରୁଥିଲେ । ତାହା ହେଲା -ପୌରାଣିକ ,ଐତିହାସିକ ଓ ସାମାଜିକ ନାଟକ । ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଦେଶ ଗୁଡିକରେ ବାସ୍ତବବାଦର ପତନ ଘଟିସାରିଥିବା ବେଳେ କାଳୀଚରଣଙ୍କ ସାମାଜିକ ନାଟକରେ ଏହାର ପ୍ରତିଫଳନ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥିଲା । ୧୯୪୪ ମସିହା ଥିଲା ଓଡ଼ିଆ ନାଟକ ଲାଗି ଥିଲା ବିତର୍କର ବର୍ଷ । କାଳୀବାବୁଙ୍କ ଭାତ ନାଟକର ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀ ହୋଇ ଠିଆ ହୋଇଥିଲା ମନୋରଞ୍ଜନ ଦାସଙ୍କ ନାଟକ ‘ଯୌବନ’ । ପରେ ପରେ ଗୋପାଳ ଛୋଟରାୟଙ୍କ ‘ଫେରିଆ’, ଭଞ୍ଜ କିଶୋର ପଟ୍ଟନାୟକଙ୍କ ‘ବେନାମୀ’ ଓ ରାମଚନ୍ଦ୍ର ମିଶ୍ରଙ୍କ ‘ମୂଲିଆ’ ପରିବେଶିତ ହୋଇଥିଲା । ମନୋରଞ୍ଜନ ଦାସ ଏହି ଧାରାରୁ ହଟି ନୂଆ କିଛି ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ । ଏହି ସମୟରେ ଗଢ଼ାହେଲା ୟୁନାଇଟେଡ ଆର୍ଟିଷ୍ଟ ସଂସ୍ଥା । ଗୋବିନ୍ଦ ତେଜ, ଶାରଦା ପ୍ରସନ୍ନ ରାୟ ଓ ନିତାଇ ପାଲିତଙ୍କ ଭଳି ବହୁ ଉଚ୍ଚ ଶିକ୍ଷିତ କଳାକାର ୟୁନାଇଟେଡ ଆର୍ଟିଷ୍ଟ ସଂସ୍ଥାରେ ସାମିଲ ହୋଇଥିଲେ । ମନୋରଞ୍ଜନ ବାସ୍ତବବାଦୀ ନାଟକରେ ବୌଦ୍ଧିକତା ଆଣିଥିବା ବେଳେ, ଅନ୍ୟପଟେ ସାମାଜିକ ନାଟକରୁ ଦୃଷ୍ଟି ଏଡାଇବାକୁ ଯାଇ ଲୋକଙ୍କ ରୁଚି ବଦଳାଇବାର ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ କାଳୀଚରଣ । ୧୯୪୪ରେ କାଳୀଚରଣ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଥିଲେ ନାଟକ-‘ଚକ୍ରୀ’। ୧୯୫୦ ମସିହା ସୁଦ୍ଧା ନବନାଟ୍ୟ ଆନ୍ଦୋଳନର ଧାରା ଖୁବ ଜୋରଦାର ହୋଇଥିଲା । ତେବେ ମନୋରଞ୍ଜନ ଦାସଙ୍କ ଅରଣ୍ୟ ଫସଲର ସଫଳତା ପରେ ଏକ ଭିନ୍ନ ଧରଣ ନାଟକର ଅବିର୍ଭାବ ଘଟିଥିଲା । ତାହା ହେଲା ଆବସର୍ଡ ଡ୍ରାମା ବା ଉଦ୍ଭଟ ନାଟକ । ଏହା ଦୂରେଇ ଯାଇଥିଲା ବାସ୍ତବବାଦଠାରୁ । ଆଧୁନିକତାର ଏକ ସ୍ପଷ୍ଟ ଲକ୍ଷଣ ପରିଲକ୍ଷିତ ହୋଇଥିଲା ଏଥିରେ । ଏହା ପରେ ଅନେକ ସୋପାନ । ଗୋଟିଏ ପରେ ଗୋଟିଏ ଅତିକ୍ରମ କରିଛି ଓଡ଼ିଆ ନାଟକ ।
ଷାଠିଏ ଓ ସତୁରୀ ଦଶକ ଥିଲା ଓଡ଼ିଆ ନାଟକ ପାଇଁ ସୁବର୍ଣ୍ଣଯୁଗ । ଏହି ସମୟରେ ଓଡ଼ିଆ ଥିଏଟର୍ସ, ଜନତା ରଙ୍ଗମଞ୍ଚ, ଅନ୍ନପୂର୍ଣ୍ଣା ରଙ୍ଗମଞ୍ଚ ଓ ଏକାମ୍ର ଥିଏଟର୍ସ ପ୍ରଭୃତି ନିୟମିତ ନାଟକ ଦେଖିବାର ମଞ୍ଚ ଥିଲା । ମାତ୍ର ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ପରିଚାଳନାଗତ ତ୍ରୁଟି ଓ ସିନେମାର ପ୍ରଭାବ ରଂଗମଞ୍ଚର ଭିତ୍ତି ଦୋହଲାଇ ଦେଲା । ୧୯୭୫ ପରେ ଗ୍ରୁପ ଥିଏଟର ସବୁ ଗଢ଼ି ଉଠିଲା । ପୁଣି ସଙ୍ଗୀତ ମହାବିଦ୍ୟାଳୟ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ହେଲାପରେ ସେଥିରୁ ତିଆରି ଓଡ଼ିଆ କଳାକାର ବହୁ ସାମାଜିକ ବାର୍ତ୍ତା ନେଇ ଲୋକଙ୍କ ପାଖରେ ପହଞ୍ଚିଲେ । ସୁତରାଂ ଏଇଠୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା ଅଙ୍ଗୀକାରବଦ୍ଧ ନାଟ୍ୟସଂସ୍ଥା । 
ଯଦିଓ ନାଟକ ପାଇଁ ଦୁର୍ଦ୍ଦିନର ସମୟ ଥିଲା ଅଶି ଦଶକ, ଏହି ସମୟରେ ନାଟକକୁ ନେଇ ବହୁ ପରୀକ୍ଷା ନୀରିକ୍ଷା ଚାଲିଥିଲା । ତେଣୁ ଏହା ଦୁର୍ବୋଧ୍ୟ ହୋଇପଡିଥିଲା ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ । ମାତ୍ର ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ପରିସ୍ଥିତି ସୁଧୁରିଛି । ଓଡ଼ିଆ ନାଟକର ଆଙ୍ଗିକ ଅଭିବୃଦ୍ଧି ଘଟିଛି । ଏହାର ସଂଗୀତ, ନୃତ୍ୟ, ଲେଖା, ପରିବେଶ, ପରିଚ୍ଛଦ, ଆଲୋକ, ମଞ୍ଚସଜା ଓ ଦୃଶ୍ୟସଜ୍ଜା ସବୁଥିରେ ପରୀକ୍ଷା ନୀରିକ୍ଷା ଜାରି ରହିଛି । ନାଟକ ବଦଳାଇଛି ତାହାର ଚେହେରା । ସାମିଲ ହୋଇଛି ସମସାମୟିକ ଧାରାରେ । ନୂତନତ୍ୱର ଖୋଜ ପାଇଁ ପ୍ରଚେଷ୍ଟା ଚଳାଇଛି ଓଡ଼ିଆ ନାଟକ ।

## ଆଧାର 
ଶ୍ରେଣୀ:ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟ
ଶ୍ରେଣୀ:ପ୍ରକାର ଭେଦ
ଓଡ଼ିଶାର ଚିତ୍ରକଳା

**ଓଡ଼ିଶାର ଚିତ୍ରକଳା** ରାଜ୍ୟର ବିଭିନ୍ନ ଚାରୁ ଓ କାରୁକଳା ସମ୍ବନ୍ଧରେ ବିସ୍ତୃତ ଜ୍ଞାନ ପ୍ରଦାନ କରିଥାଏ । ଚିତ୍ରକଳା ଏକ ସୃଜନ କଳା । ପୂରାତନ କାଳରୁ ଆଜି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରତିଟି ମଣିଷ ଭିତରେ ଏହି ପ୍ରବୃତ୍ତିଟି ଅଛି । ଆଉ ତାହା କେବଳ ସୁଯୋଗ ଖୋଜିଥାଏ ପରିପ୍ରକାଶର । ପୁରାତନ କାଳରେ ମଣିଷ ଗିରିଗୁହାରେ ଛବି ଆଙ୍କି ନିଜ ମନର ଭାଷା ପ୍ରକାଶ କରୁଥିଲା । ଓଡ଼ିଶାର ସୀତାବିଞ୍ଜିରେ ବି ଆଜି ଏହି ପୂରାତନ କାନ୍ଥଚିତ୍ର ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥାଏ ।  ଖଣ୍ଡଗିରି,ଉଦୟଗିରିଠାରୁ ଆରମ୍ଭକରି ରାଜ୍ୟର ବହୁ ସ୍ଥାନରେ ଏସବୁ ପ୍ରାଚୀନ ଚିତ୍ରକଳା ସଂରକ୍ଷିତ ଅଛି । ପରେ ସମୟକ୍ରମେ ମଣିଷ ଏଥିଲାଗି ବିଭିନ୍ନ ମାଧ୍ୟମ ଖୋଜି ଆସିଛି । ତାଳପତ୍ରକୁ ବ୍ୟବହାର କରି ସେ ଏଥିରେ ଫୁଟାଇଛି ଅପୂର୍ବ କଳା ନିଦର୍ଶନ । କେତେବେଳେ ବି କାଠ ହୋଇଛି ଏହାର ଆଧାର । ବୁଗୁଡା ବିରଞ୍ଚି ନାରାୟଣ ମନ୍ଦିର ଶିଳ୍ପୀ କାରୁକାର୍ଯ୍ୟର ଅନ୍ୟତମ ନିଦର୍ଶନ । ତେବେ ଚିତ୍ରକଳା ଦୀର୍ଘବର୍ଷ ଧରି ମନ୍ଦିର ଭାସ୍କର୍ଯ୍ୟ ଭିତରେ ସ୍ୱକୀୟ ସତ୍ତା ବଜାୟ ରଖିଥିଲା । ପରେ ପଟ୍ଟଚିତ୍ର,ପୋଥି ଚିତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପାରମ୍ପରିକ ଚିତ୍ରକଳାର ଅଭ୍ୟୁଦୟ ହୋଇଥିଲା । 
ସଭ୍ୟତାର ବିକାଶ କ୍ରମେ ସାମାଜିକ ଆହ୍ୱାନ ସହ ଏସବୁ ବିବିଧ ରୂପ ନେଇଥିଲା ।  ଶିଳ୍ପୀ ବିମ୍ବାଧର ବର୍ମା ପାରମ୍ପରିକ ଚିତ୍ରରେ ବେଶ ପ୍ରିସିଦ୍ଧି ଅର୍ଜନ କଲେ । ଏବେ ସମସାମୟିକ ଚିତ୍ରକଳାର ଯୁଗ । ଆଧିନିକ ଓ ଆବଷ୍ଟ୍ରାକ୍ଟ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ  ଶିଳ୍ପୀ ନୂଆନୂଆ ପରୀକ୍ଷାନୀରିକ୍ଷା ଜାରି ରଖିଛି । ଓଡ଼ିଶାରେ ଆଧୁନିକ ଚିତ୍ରକଳା ଆନ୍ଦୋଳନ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା ଅଜିତ କେଶରୀ ରାୟ ଓ ଅନନ୍ତ ପଣ୍ଡାଙ୍କଠାରୁ । ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ବହୁ ଶିଳ୍ପୀ ଏହି ଧାରାରେ ନିଜ ନିଜକୁ ସାମିଲ କରିଛନ୍ତି । 
ଆଧୁନିକ ଚିତ୍ରକଳାର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ କେତେଜଣ ଶିଳ୍ପୀଙ୍କ ନାମ ସାମନାକୁ ଆସେ । ସେମାନେ ହେଲେ -ଗୋପାଳ କାନୁନଗୋ,ମୁରଲୀଧର ଟାଲି,ଅସୀତ ମୁଖାର୍ଜୀ,ବିନୋଦ ରାଉତରାୟ ପ୍ରମୁଖ । ଓଡ଼ିଶାର ଜଣେ ସ୍ୱନାମଧନ୍ୟ ଶିଳ୍ପୀ ବ୍ୟୋମକେଶ ମହାନ୍ତିଙ୍କ ପରଲୋକ ଘଟିଛି । ଚିତ୍ରକଳା କ୍ଷେତ୍ରରେ ତାଙ୍କର ଅବଦାନ ଅତୁଳନୀୟ । ତେବେ ବର୍ତ୍ତମାନ ସମୟର କେତେଜଣ ଶିଳ୍ପୀ,ଯେଉଁମାନେ ରାଜ୍ୟ ଓ ରାଜ୍ୟ ବାହାରେ ବେଶ ସୁନାମ ଅର୍ଜନ କରିଛନ୍ତି ,ସେମାନେ ହେଲେ-ଦୀନନାଥ ପାଠୀ,ଶିବ ପାଣିଗ୍ରାହୀ,ଅସୀମ ବସୁ,ଜଗନ୍ନାଥ ପଣ୍ଡା,ବଳଦେବ ମହାରଥା,ଚନ୍ଦ୍ରମଣି ବିଶ୍ୱାଳ,ପ୍ରଦୋଷ ସ୍ୱାଇଁ,ତାରାକାନ୍ତ ପରିଡା,ପ୍ରତ୍ତୁଲ ଦାସ,ଶଶୀକାନ୍ତ ରାଉତ,ମାନସ ରଞ୍ଜନ ଜେନା,ଗଜେନ୍ଦ୍ର ପାଢୀ,ଗଜେନ୍ଦ୍ର ସାହୁ,ରମାକାନ୍ତ ସାମନ୍ତରାୟ,ରଞ୍ଜନ ମଲ୍ଲିକ ଓ ଅଭିଜିତ ମହାନ୍ତି ପ୍ରମୁଖ । ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ବଜାରରେ ଜଗନ୍ନାଥ ପଣ୍ଡାଙ୍କ ଚିତ୍ରକଳା ସର୍ବାଧିକ ଟଙ୍କାରେ ବିକ୍ରି ହେଉଛି । ମାନସ ରଞ୍ଜନ ଜେନାଙ୍କ ‘ପ୍ରତୀକ୍ଷା’ ସିରିଜର  ଛବିଗୁଡିକ ରାଜ୍ୟ ଓ ରାଜ୍ୟ ବାହାରେ ଖୁବ ଆଦୃତ ହୋଇଛି । ରମାକାନ୍ତ ସାମନ୍ତରାୟଙ୍କ ‘ପାୱାର ଗେମ’ ସିରିଜ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ସୃଷ୍ଟି ସମୂହ । ଶିବ ପାଣିଗ୍ରାହୀ ‘ଡ୍ରିମ ଇନ ଦି ସ୍କାଏ’ ସିରିଜରେ ଦୀର୍ଘବର୍ଷ ଧରି ଛବି ଆଙ୍କୁଛନ୍ତି । ଚନ୍ଦ୍ରମଣି ବିଶ୍ୱାଳଙ୍କ ‘ଡାଇଂ ସେଞ୍ଚୁରୀ ’ତାଙ୍କ ପରିକଳ୍ପନାକୁ ପରିପକ୍ୱ ରୂପଦେଇଛି । ଏକଦା ଦୀନନାଥ ପାଠୀ ରାଷ୍ଟ୍ରୀୟ ଲଳିତକଳା ଏକାଡେମୀର ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ରହି ଓଡ଼ିଆ ଶିଳ୍ପୀଙ୍କୁ ଜାତୀୟ ସ୍ତରରେ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିଛନ୍ତି । ବଳଦେବ ମହାରଥା ଓ ଶିବପାଣିଗ୍ରାହୀ ଚିତ୍ରକଳା କ୍ଷେତ୍ରରେ ସୁନାମ ଅର୍ଜନ କରିବା ସହ ପୁସ୍ତକ ପ୍ରଚ୍ଛଦ ପରିପାଟି କଳାରେ ଖ୍ୟାତି ଅର୍ଜନ କରିଛନ୍ତି । 

( ଲେଖା ଜାରି ରହିବ )

ଶ୍ରେଣୀ:କଳା ଓ ସଂସ୍କୃତି
କାଞ୍ଜି ଗାତ

**କାଞ୍ଜିଗାତ** (ଅଥବା **କାଞ୍ଜିଗାତିଆ ଖେଳ**) ଓଡ଼ିଶାର ସ୍ତ୍ରୀଲୋକମାନଙ୍କ ଦେଇ ଖେଳାଯାଉଥିବା ଏକ ପାରମ୍ପାରିକ ଖେଳ ।

## ଖେଳର ବିଧି 
ଭୂମିରେ ବା ଖଣ୍ଡିଏ ପତାରେ ୨ ଧାଡ଼ିରେ ୧୪ ଗୋଟି ଗାତ ବା ମଳା କରି ସେ ଗାତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ୧୨ଟି ମଳାରେ ୩ ଗଣ୍ଡା ଲେଖାଏ କାଇଁଚ ବା ଗୋଡ଼ି ବା ତେନ୍ତୁଳି, ଆତ ବା ବଉଳ ମଞ୍ଜିର ସାର ପକାଯାଇଥାଏ । ପ୍ରତି ଧାଡ଼ିରେ ୭ଟି ଗାତ ଥାଏ, କିନ୍ତୁ ୬ଟି ଗାତରେ ୧୨ ଖଣ୍ଡି ଲେଖାଏ ସାର ରଖାଯାଏ, ଧାଡ଼ିର ଶେଷ ମୁଣ୍ଡର ଗାତଟି *ଖେଳାଖିର କାଞ୍ଜିଗାତ* ବା *ବୋଇତ* ନାମରେ ଜଣା । ସେଥିରେ କିଛି ସାର ନଥାଏ । ପ୍ରଥମେ ଜଣେ ଖେଳାଳି ଆପଣା ମନ ଇଚ୍ଛା ଗୋଟିଏ ଗଦାରୁ ସାରଯାକ ଉଠାଇ ଡାହାଣ ଆଡ଼କୁ ଥିବା ପ୍ରତି ଗାତରେ (କେବଳ ବିପକ୍ଷର ଶେଷ ଗାତକୁ ଛାଡ଼ି) କଟେ ଲେଖାଏଁ ସାର ପକାଯାଇଥାଏ । ଏହିପରି କରୁ କରୁ ଯେବେ ଆପଣାର ଗାତ ପାଖକୁ ଆସିଲା ବେଳକୁ ତା ହାତରେ ଥିବା ସବୁ ସାରଯାକ ମରିଯାଏ, ଉକ୍ତ ଖେଳାଳି ମଲା ବୋଲି ଗଣା ଯାଏ । ଏହିପରି କରୁ କରୁ ଯେବେ ଆପଣା ବୋଇତ ଗାତରେ ଅନ୍ୟ ଖେଳାଳିର ଗାତ ଅପେକ୍ଷା ଅଧିକ ସାର ଥିବାରଦେଖାଯାଏ ତେବେ ସେ ଜିତେ । ତା ପରେ ଅନ୍ୟ ଖେଳାଳି ଖେଳେ ।

## ଆଧାର 
ଶ୍ରେଣୀ:ଓଡ଼ିଶାର ପାରମ୍ପରିକ ଖେଳ
ସିସେମୋମିଟର

ପୃଥିବୀର କୌଣସି ସ୍ଥାନରେ ଭୂମିକମ୍ପ ଘଟିଲେ, ଭୂମିକମ୍ପ କେନ୍ଦ୍ରରୁ ପ୍ରଚୁର ପରିମାଣରେ ଶକ୍ତି ତରଙ୍ଗ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇ ଚାରିଆଡ଼କୁ ଗତି କରୁଥାଏ । ଏହା ଫଳରେ ପୃଥିବୀ ପୃଷ୍ଠରେ କମ୍ପନ ସୃଷ୍ଟିହୁଏ । ଏହାକୁ ମାପ କରିବା ପାଇଁ ଯେଉଁ ଯନ୍ତ୍ର ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ ତାହାକୁ  ସିସ୍ମୋଗ୍ରାଫ୍ ବା ଭୂକମ୍ପ ଲେଖି ଯନ୍ତ୍ର କୁହାଯାଏ । ଏହି ଉପକରଣଟିରେ ଭୂମିକମ୍ପ ସମୟରେ ପୃଥିବୀ ପୃଷ୍ଠରେ କମ୍ପନକୁ ଚିହ୍ନଟ କରି ତାହାକୁ ଲିପିବଦ୍ଧ କରାଯିବାର ବ୍ୟବସ୍ଥା ରହିଥାଏ  ।

## ସାଧାରଣ କାର୍ଯ୍ୟ କୌଶଳ 
ସିସେମୋମିଟର ଉପକରଣଟି ଓଜନିଆ ହୋଇଥିବାରୁ ଭୂମିକମ୍ପ ସମୟର ପୃଥିବୀ ପୃଷ୍ଠରେ ସମସ୍ତ ବସ୍ତୁ ଦୋଳନ କରୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାହା ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ରହିଥାଏ । ମାତ୍ର ଭୂମିକମ୍ପର ପ୍ରଭାବରେ ଏଥିରେ ଥିବା ଲିଭରଟି ଦୋଳନ କରୁଥାଏ । ଲିଭରଟିର ଦୋଳନକୁ ଗୋଟିଏ ଘୂରୁଥିବା ଡ୍ରମ ଉପରେ କାଗଜ ଖଞ୍ଜି ତାହା ଉପରେ ଲିପିବଦ୍ଧ କରାଯିବାର ବ୍ୟବସ୍ଥା ରହିଥାଏ । ସେହି ତଥ୍ୟରୁ ଭୂମିକମ୍ପ ସମ୍ପର୍କରେ ସୂଚନା ମିଳିଥାଏ । ଏଥିରୁ ଭୂମିକମ୍ପ ସୃଷ୍ଟିର ସ୍ଥାନ, ସମୟ ଓ ପରିମାଣ ଗଣନା କରାଯାଏ ।

## ଇତିହାସ 
ପ୍ରଥମେ ୧୮୫୫ ମସିହାରେ ଇଟାଲିର ଲୁଇଗି ପାଲ୍ମିରି ଗୋଟିଏ ସିସ୍ମୋଗ୍ରାଫ ଯନ୍ତ୍ର ଉଦ୍ଭାବନ କରିଥିଲେ । ମାତ୍ର ୧୮୮୦ ମସିହାରେ ଜନ୍ ମିଲ୍ନେ ଏକ ଆଧୁନିକ ସିସ୍ମୋଗ୍ରାଫ ତିଆରି କରିଥିଲେ ।

## ଆଧୁନିକ ଉପକରଣ 
## ଆହୁରି ଦେଖନ୍ତୁ 
* ରିକ୍ଟର ସ୍କେଲ୍

## ଆଧାର 
## ବାହାର ଲିଙ୍କ 
*The history of early seismometers
* Link to live **Seismic Drum** at Geonet's Mangatainoka River station in New Zealand 
* The Lehman amateur seismograph, from Scientific American - not designed for calibrated measurement.
* Sean Morrisey's professional design of an amateur teleseismograph  Also see Keith Payea's version Both accessed 2010-9-29 Morrissey was a professional seismographic instrument engineer.  This superior design uses a zero-length spring to achieve a 60 second period, active feedback and a uniquely convenient variable reluctance differential transducer, with parts scavenged from a hardware store.  The frequency transform is carefully designed, unlike most amateur instruments.  Morrisey is deceased, but the site remains up as a public service.
* USGS evaluation of Streckheisen STS-2 Seismometer models - Streckheisen is a common make of research seismometers
* Pacific Northwest Seismograph Network-PNSN is a seimograph network in the northwest USA
* SeisMac  is a free tool for recent Macintosh laptop computers that implements a real-time three-axis seismograph.
* The Incorporated Research Institutions for Seismology (IRIS) is a principal U.S. seismological instrumentation and data facility, principally supported by the National Science Foundation and the U.S. Department of Energy.
* The Development Of Very-Broad-Band Seismography: Quanterra And The Iris Collaboration  discusses the history of development of the primary technology in global earthquake research.
* [Video of seismograph at Hawaiian Volcano Observatory(https://or.wikipedia.org/wiki/Hawaiian_Volcano_Observatory)] - on Flickr - retrieved on 2009-06-15.
*Seismoscope - Research References 2012
* Iris EDU - How Does A Seismometer Work?

ଶ୍ରେଣୀ:ମାପ ଯନ୍ତ୍ରପାତି
ଅମ୍ବିକାପୁର

**ଅମ୍ବିକାପୁର ସହର**  ଛତିଶଗଡ଼ରାଜ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ ସରଗୁଜା ଜିଲ୍ଲାର ପ୍ରଶାସନିକ ମୁଖ୍ୟ ସହର। ଏହି ଜିଲ୍ଲାର ନାମ ହିନ୍ଦୁ ଦେବୀ ଅମ୍ବିକା (ମହାମାୟା)ଙ୍କ ନାମ ଅନୁସାରେ ନାମକରଣ ହୋଇଛି। 
## ଭୌଗଳିକ ଅବସ୍ଥିତି 
 ୨୩.୧୧୮୯ ଉତ୍ତର ଅକ୍ଷାଂଶ ଓ ୮୩.୧୯୫୪ ପୂର୍ବ ଦ୍ରାଘିମାରେ ଅବସ୍ଥିତ । ସମୁଦ୍ର ପତନଠାରୁ ଏହା ୧୯୬୮ ଫୁଟ ଉଚ୍ଚତାରେ ରହିଛି ।

## ଜନସଂଖ୍ୟା ଓ ସାକ୍ଷରତା 
୨୦୦୧ ମସିହାର ଭାରତୀୟ ଜନଗଣନା ଅନୁସାରେ,  ସହରର ମୋଟ ଜନସଂଖ୍ୟା ୬୫୯୯୯ ଅଟେ । ସେଥି ମଧ୍ୟରୁ ୫୨.୬୧% ଜଣ ପରୁଷ ହୋଇଥିବା ବେଳେ ୪୭.୩୯% ଜଣ ନାରୀ ଅଟନ୍ତି । ର ସାକ୍ଷରତା ହାର ୭୫.୭୧% ଅଟେ । ଏହା ଜାତୀୟ ହାରଠାରୁ ୧୦.୮୭% ପ୍ରତିଶତ କମ ଅଟେ । ସେଥିରୁ ୪୨.୪୮% ପ୍ରତିଶତ ପୁରୁଷ ଓ ୩୩.୨୩% ନାରୀ ଅଟନ୍ତି । ୧୩.୦୩% ଲୋକ ସେଠାରେ ୬ ବର୍ଷ ବୟସରୁ କମ ବୟସ୍କ ଅଟନ୍ତି ।

## ଭାଷା 
ହିନ୍ଦୀ ର ସରକାରୀ ଭାଷା  ଅଟେ ।

## ପାଣିପାଗ 
ପ୍ରାୟତଃ ଭାରତୀୟ ସହର ଗୁଡ଼ିକ ଗ୍ରୀଷ୍ମ ମଣ୍ଡଳୀୟ ହୋଇଥାନ୍ତି । ରେ ବାର୍ଷିକ ସର୍ବାଧିକ ହାରାହାରି ତାପମାତ୍ରା ୩୦.୧ ଡିଗ୍ରୀ ସେଣ୍ଟିଗ୍ରେଡ ଅନୁଭୂତ ହେଉଥିବା ବେଳେ ସର୍ବନିମ୍ନ ହାରାହାରି ତାପମାତ୍ରା ୧୭.୮ ଡିଗ୍ରୀ ସେଣ୍ଟିଗ୍ରେଡ ଅଟେ । ଏଠାରେ ବାର୍ଷିକ ହାରାହାରି ବୃଷ୍ଟିପାତ ୧୫୨୬.୯ mm/inches ହୋଇଥାଏ ।

## ଇତିହାସ
## ପର୍ଯ୍ୟଟନ
## ଆଧାର
ଶ୍ରେଣୀ:ଛତିଶଗଡ଼ର ସହର
ଥର୍ମୋମିଟର

ମାପିବା ନିମନ୍ତେ ବ୍ୟବହୃତ ପାରଦ ଥର୍ମୋମିଟର]]

**ଥର୍ମୋମିଟର** ବା **ତାପମାନ ଯନ୍ତ୍ର** କୌଣସି ପଦାର୍ଥର ତାପମାତ୍ରା ମାପିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉଥିବା ଏକ ଉପକରଣ । ତାପମାତ୍ରା ମାପ ପାଇଁ ଏବେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଥର୍ମୋମିଟର ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଛି । ସର୍ବପ୍ରଥମେ ୧୫୯୩ ମସିହାରେ ଇଟାଲୀୟ ବୈଜ୍ଞାନିକ ଗାଲିଲିଓ ଗାଲିଲି ଏକ ଥର୍ମୋମିଟର ତିଆରି କରିଥିଲେ । ସେ ସେହି ଥର୍ମୋମିଟରଟିରେ ଜଳ ବ୍ୟବହାର କରିଥିଲେ । ତାପମାତ୍ରା ବଦଳିଲେ କାଚନଳୀ ମଧ୍ୟରେ ଜଳର ଅବସ୍ଥିତି ବଦଳୁଥିଲା । ଏଥିରୁ ବସ୍ତୁର ତାପମାତ୍ରା ଜଣାପଡ଼ୁଥିଲା । ତେବେ ଏହି ଥର୍ମୋମିଟରେ କେତେକ ଅସୁବିଧା ଥିଲା । ତେଣୁ ଅଲଗା ଥର୍ମୋମିଟର ତିଆରି ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା ଚାଲିଲା । ଅନ୍ୟଏକ ଥର୍ମୋମିଟରେ ପାରଦ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ । ଏଥିରେ ଗୋଟିଏ ପାରଦ ଥଳି ରହିଥାଏ । ତା ସହିତ ଗୋଟିଏ ବନ୍ଦ ସରୁ କାଚନଳୀକୁ ଯୋଡ଼ି ଦିଆଯାଇଥାଏ । ସେହି ପାରଦ ଥଳିଟିକୁ କୌଣସି ବସ୍ତୁସହ ଲଗାଇଲେ କାଚନଳି ମଧ୍ୟରେ ପାରଦର ଉଚ୍ଚତା କମି ଯାଏ ବା ବଢ଼ିଯାଏ । କାଚନଳୀ ମଧ୍ୟରେ ପାରଦର ଉଚ୍ଚତାରୁ ସେହି ବସ୍ତୁର ତାପମାତ୍ରା ଜଣାପଡ଼େ ।

ଥର୍ମୋମିଟରଟିକୁ ବରଫଗୁଣ୍ଡ ମଧ୍ୟ ବୁଡ଼ାଇ ରଖିଲେ କାଚନଳୀରେ ପାରଦର ସ୍ତମ୍ଭଟି ତଳକୁ ଖସି ଯେଉଁଠାରେ ରହେ ତାହାକୁ ଜଳର ହିମାଙ୍କ କୁହାଯାଏ । ସେହିପରି ଥର୍ମୋମିଟର ଅଗ୍ରକୁ ଫୁଟନ୍ତା ପାଣିରେ ବୁଡ଼ାଇ ରଖିଲେ ପାରଦ ସ୍ତମ୍ଭ ଉପରକୁ ଉଠି ଯେଉଁଠାରେ ରହେ ତାକୁ ଜଳର ସ୍ଫୁଟନାଙ୍କ କୁହାଯାଏ । ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଥର୍ମୋମିଟରେ ଜଳର ହିମାଙ୍କ ଓ ସ୍ଫୁଟନାଙ୍କ ଅଲଗା ଅଲଗା ହୋଇଥାଏ । ଏବେ ସାଧାରଣତଃ ଫାରେନହାଇଟ ଓ ସେଲ୍ସିଅସ୍ ଥର୍ମୋମିଟର ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଛି । ତେବେ ଭାରତରେ ସେଲସିୟସ ଥର୍ମୋମିଟର ବ୍ୟବହାର ଅଧିକ । ସୁଇଡେନର ଜ୍ୟୋତିର୍ବିଦ ଆଣ୍ଡରସ୍ ସେଲସିୟସ୍ ୧୭୪୨ ମସିହାରେ ଏହି ଥର୍ମୋମିଟର ଉଦ୍ଭାବନ କରିଥିଲେ । ଏଥିରେ ଜଳର ହିମାଙ୍କ ହେଉଛି ୦୦ ସେ. ଓ ସ୍ଫୁଟନାଙ୍କ ୧୦୦୦ସେ. । ଜର୍ମାନୀର ପଦାର୍ଥ ବିଜ୍ଞାନୀ ଡାନିଏଲ୍ ଗାବ୍ରିଏଲ ଫାରେନହାଇଟ ୧୭୨୪ ମସିହାରେ ଗୋଟିଏ ଥର୍ମୋମିଟର ଉଦ୍ଭାବନ କରିଥିଲେ । ଏହି ଫାରେନ୍ହାଇଟ୍ ଥର୍ମୋମିଟରେ ଜଳର ହିମାଙ୍କ ହେଉଛି ୩୨୦ ଫା. ଓ ଜଳର ସ୍ଫୁଟନାଙ୍କ ୨୧୨୦ ଫା. । 

ଏହି ଦୁଇ ପ୍ରକାରର ଥର୍ମୋମିଟରକୁ ବାଦ ଦେଲେ କେଲଭିନ୍ ସ୍କେଲ ନାମରେ ଆଉ ଗୋଟିଏ ପ୍ରକାରର ଥର୍ମୋମିଟର ରହିଛି । ଏହାକୁ ୱଲିୟମ ଥମସନ ବାହାର କରିଥିଲେ । ସେ ପରେ ଲର୍ଡ଼ କେଲଭିନ୍ ରୂପେ ପରିଚିତ ହେବାରୁ ଏହି ସ୍କେଲଟି ତାଙ୍କ ନାମ ଅନୁସାରେ କେଲ୍ଭିନ୍ ସ୍କେଲ ରୂପେ ପରିଚିତ ହେଲା । ଏହି ସ୍କେଲଟିରେ ଏକ ଡିଗ୍ରୀ ତାପମାତ୍ରା ସେଲ୍ସିୟସ ସ୍କେଲରେ ଏକ ଡିଗ୍ରୀ ତାପମାତ୍ରା ସହ ସମାନ । ମାତ୍ର ଏଥିରେ ଜଳର ହିମାଙ୍କ ୨୭୩ କେ. ଓ ଜଳର ସ୍ଫୁଟନାଙ୍କ ୩୭୩ କେ. ହୋଇଥାଏ । ଏଥିରେ ୦କେ.କୁ ପରମ ଶୂନ ତାପମାତ୍ରା ରୂପେ ନିଆଯାଇଛି । ଏହି ତାପମାତ୍ରା ହେଉଛି ସବୁଠାରୁ କମ୍ ତାପମାତ୍ରା ।

## ଆଧାର
## ଅଧିକ ତଥ୍ୟ
* History of Temperature and Thermometry
* *The Chemical Educator*, Vol. 5, No. 2 (2000)  The Thermometer—From The Feeling To The Instrument
* History Channel – Invention – Notable Modern Inventions and Discoveries
* About – Thermometer  – Thermometers – Early History, Anders Celsius, Gabriel Fahrenheit and Thomson Kelvin.
* Thermometers and Thermometric Liquids – Mercury and Alcohol.
* The NIST Industrial Thermometer Calibration Laboratory 
* Thermometry at the Nanoscale—Review

ଶ୍ରେଣୀ:ମାପ ଯନ୍ତ୍ରପାତି
ଗିଗର୍ କାଉଣ୍ଟର୍

ଏ ବର୍ଷ ମାର୍ଚ୍ଚ ମାସ ୧୧ ତାରିଖ ଦିନର ଘଟଣା  । ଜାପାନ ଉପକୂଳଠାରୁ ପ୍ରାୟ ୧୩୦ କିଲୋମିଟର ଦୂରରେ ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ହଠାତ୍ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୂମିକମ୍ପ ଘଟିଗଲା  । ରିକ୍ଟର ସ୍କେଲରେ ଏହାର ତୀବ୍ରତା ଥିଲା ୯.୦  । ଏହା ପରେ ପରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଗଲା ସୁନାମିର ତାଣ୍ଡବ  । ସମୁଦ୍ରରୁ ୧୪ ମିଟର ଉଚ୍ଚରେ ପାହାଡ଼ ଆକାର ଢେଉ ମାଡ଼ିଲା  । ଚାହୁଁ ଚାହୁଁ ଜାପାନର ସମୁଦ୍ର କୂଳିଆ ଅଞ୍ଚଳ ଗୁଡ଼ିକ ସମୁଦ୍ର ଜଳରେ ବୁଡ଼ିଗଲା  । ବହୁ କୋଠାବାଡ଼ି, ରାସ୍ତାଘାଟ ନିମିଷେକ ମଧ୍ୟରେ ଧୂଳିସାତ ହୋଇଗଲା  । ଜାପାନର ଅନେକ ପରମାଣୁ ଶକ୍ତି କେନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟକୁ ସମୁଦ୍ର ଜଳ ପଶିିଯିବାରୁ ପରିସ୍ଥିତି ଅସମ୍ଭାଳ ହୋଇ ପଡ଼ିଲା  । କେତେକ ପରମାଣୁ ଶକ୍ତି କେନ୍ଦ୍ରରେ ବିସ୍ଫୋରଣ ଘଟିଗଲା  । ସେଠାରୁ ବହୁ କ୍ଷତିକାରକ ତେଜସ୍କ୍ରିୟ ବିକିରଣ ବାହାରି ପରିବେଶ ଉପରେ ମାରାତ୍ମକ ପ୍ରଭାବ ପକାଇଲା  । ଏହି ସମୟରେ ପରିବେଶରେ ତେଜସ୍କ୍ରିୟ ବିକିରଣର ପରିମାଣ ଓ ପ୍ରକାର ମାପ କରିବା ପାଇଁ ବୈଜ୍ଞାନିକମାନେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଯନ୍ତ୍ର ବ୍ୟବହାର କରୁଥିଲେ  । ସେଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଗିଗର କାଉଣ୍ଟର ଥିଲା ମୁଖ୍ୟ  ।

ଆମ ପୃଥିବୀରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ତେଜସ୍କ୍ରିୟ ପଦାର୍ଥ ରହିଛି  । ସେଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ୟୁରାନିୟମ୍, ଥୋରିୟମ, ରେଡ଼ିୟମ ଆଦି ପ୍ରଧାନ  । ଏହି ଧରଣର ପଦାର୍ଥଗୁଡ଼ିକ ସାଧାରଣ ପକ୍ଷେ ତିନି ପ୍ରକାରର ବିକିରଣ ଛାଡ଼ିଥାନ୍ତି  । ତାହା ହେଲା ଆଲ୍ଫା ବିକିରଣ  । ବିଟା ବିକିରଣ ଓ ଗାମା ବିକିରଣ  । ଏହି ସବୁ ବିକିରଣ ଗୁଡ଼ିକର ଧର୍ମ ଅଲଗା ଅଲଗା ହୋଇଥାଏ  । ଏଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖି ହୁଏ ନାହିଁ କି ଅନୁଭବ ବି କରି ହୁଏ ନାହିଁ  । ତେବେ ଏହି ପ୍ରକାରର ବିକିରଣ ଗୁଡ଼ିକ ଚିହ୍ନଟ କରି ମାପକରିବା ପାଇଁ ଗିଗର କାଉଣ୍ଟର (ଏରସଶରକ୍ସ ଉକ୍ଟଙ୍କଦ୍ଭଗ୍ଧରକ୍ସ) ଲାଗିଥାଏ  । ଏହାକୁ ପ୍ରଥମେ ଜର୍ମାନୀର ପଦାର୍ଥ ବିଜ୍ଞାନୀ ହାନସ୍ ଗିଗର ୧୯୦୮ ମସିହାରେ ଉଦ୍ଭାବନ କରିଥିଲେ  । ସେ ସେତେବେଳେ ବିଶିଷ୍ଟ ପଦାର୍ଥ ବିଜ୍ଞାନୀ ରଦରଫୋର୍ଡ଼ଙ୍କ ସହ ମିଶି ତେଜସ୍କ୍ରିୟତା ଉପରେ ଗବେଷଣା କରୁଥିଲେ  । ଏହି ସମୟରେ ସେ ଆଲଫା କଣିକାଗୁଡ଼ିକୁ ମାପ କରିବା ପାଇଁ ଏହି ଯନ୍ତ୍ରଟି ତିଆରି କରି ଥିଲେ  । ତାହାକୁ ତାଙ୍କ ନାମ ଅନୁସାରେ ଗିଗର କାଉଣ୍ଟର କୁହାଗଲା  । ଏହାପରେ ୧୯୨୮ ମସିହାରେ ୱାଲଟର ମୁଲର ସେଥିରେ କେତେକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଘଟାଇଲେ  । ଏହି ଯନ୍ତ୍ରଟି ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ବିକିରଣ ମାପରେ ବ୍ୟବହୃତ ହେଲା  । ଏହି ଯନ୍ତ୍ରଟିରେ ଖର୍ଚ୍ଚ କମ୍ ହୁଏ  । ଏହାର ବ୍ୟବହାର କରିବା ମଧ୍ୟ ସୁବିଧା ଜନକ  । ତେଣୁ ଏହାକୁ ଚିକିତ୍ସା ବିଜ୍ଞାନ, ପଦାର୍ଥ ବିଜ୍ଞାନ, ଭୂତତ୍ତ୍ୱ ବିଜ୍ଞାନ ଆଦି କ୍ଷେତ୍ରରେ ଅଧିକ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉଛି  । ଏହି ଯନ୍ତ୍ରଟିରେ ଦୁଇଟି ବିଦୁ୍ୟତ୍ ଅଗ୍ର ରହିଥାଏ  । ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ବିକିରଣ ପ୍ରଭାବରେ ବାୟୁରେ ଆୟନ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥାଏ  । ଏହା ଫଳରେ ବିଦୁ୍ୟତ୍ ଅଗ୍ର ମଧ୍ୟରେ ବିଦୁ୍ୟତ୍ ଝଲକ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ  । ସେହି ବିଦୁ୍ୟତ୍ ଅଗ୍ର ସହ ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋନିକ୍ସ ଉପକରଣ ଲାଗିଥାଏ  । ସେଥିରୁ ବିକିରଣର ପରିମାଣ ଓ ପ୍ରକାର ଜଣାପଡ଼େ  । କେତେକ ପ୍ରକାରର କାଉଣ୍ଟର ବିକିରଣ ପ୍ରଭାବରେ କ୍ଲିକ୍ କ୍ଲିକ୍ ଶବ୍ଦ ହୁଏ  । ଆଉ ଗୋଟିଏ ପ୍ରକାରର କାଉଣ୍ଟର ଡାଏଲରେ ବିକିରଣ ପରିମାଣକୁ ସୂଚାଏ  ।

ଶ୍ରେଣୀ:ମାପ ଯନ୍ତ୍ରପାତି
ମାଇକ୍ରୋମିଟର (ଉପକରଣ)

କୌଣସି ବସ୍ତୁର ଲମ୍ବ ବା ଓସାର ମାପ ପାଇଁ ଆମେ ବ୍ୟବହାର କରୁ ମିଟର ଫିତା ବା ସ୍କେଲ  । ଏହି ମିଟର ଫିତା ସ୍କେଲରେ ଆମେ ଏକ ମିଲିମିଟର ବା ତା’ଠାରୁ ଅଧିକ ଲମ୍ବକୁ ମାପ କରିପାରିବା  । ମାତ୍ର ବସ୍ତୁର ଲମ୍ବ ଏହାଠାରୁ କମ୍ ହୋଇଥିଲେ ଆମେ ତାକୁ ମିଟର ଫିତା ବା ସ୍କେଲ ଯୋଗେ ମାପ କରି ପାରିବା ନାହିଁ  । ଏକ ମିଲିମିଟରଠାରୁ କମ୍ ଲମ୍ବକୁ ମାପ କରିବା ପାଇଁ ଆଉ କେତେ ଗୋଟି ଉପକରଣ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଥାଏ  । ସେଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଗୋଟିଏ ହେଲା **ମାଇକ୍ରୋମିଟର** (; ) । ଏହାକୁ **ମାଇକ୍ରୋମିଟର ସ୍କୃ-ଗଜ୍** ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଇଥାଏ । 

## ଇତିହାସ ଓ ନାମକରଣ 
ମାଇକ୍ରୋମିଟର ଶବ୍ଦଟି ଦୁଇଗୋଟି ଗ୍ରୀକ୍ ଶବ୍ଦରୁ ଆସିଛି  । ତାହା ହେଲା ମାଇକ୍ରୋ ଓ ମେଟ୍ରୋନ  । "ମାଇକ୍ରୋ' ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ହେଲା ଛୋଟ ଓ "ମେଟ୍ରୋନ' ଶବ୍ଦଟିର ଅର୍ଥ ମାପ  । ତେଣୁ ଛୋଟ ଦୈର୍ଘ୍ୟର ମାପକୁ ମାଇକ୍ରୋମିଟର କୁହାଯାଏ  । ୧୭ଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ପ୍ରଥମେ ୱିଲିଆମ୍ ଗାସ୍କୋଇନ୍ ଗୋଟିଏ ଉପକରଣ ବାହାର କରିଥିଲେ । ଏହା କମ୍ ଲମ୍ବକୁ ମାପ କରି ପାରୁଥିଲା  । ଏହାକୁ ଟେଲିସ୍କୋପରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉଥିଲା  । ଏହା ପରେ ୧୮୪୮ ମସିହାରେ ପ୍ୟାରିସ୍‌ର ଜିନ୍ ଲରେ ପାଲ୍ମର ଗୋଟିଏ ଉପକରଣ ବାହାର କରିଥିଲେ । ଏହାକୁ ସମସ୍ତେ ପାଲ୍ମର ସ୍କ୍ରିଉ ବୋଲି କହୁଥିଲେ  । ତେବେ ୧୮୮୮ ମସିହାରେ ଏଡ଼ୱାର୍ଡ଼ ୱିଲିଆମ ମୋର୍ଲେ ଗୋଟିଏ ଉନ୍ନତ ମାନର ମାଇକ୍ରୋମିଟର ବାହାର କରିଥିଲେ । ଏହା ସାହାଯ୍ୟରେ ଅତି କମ୍‌ରେ ୦.୦୧ ମିଲିମିଟର ଲମ୍ବ ମାପ କରାଯାଇପାରୁଥିଲା  ।

## କାର୍ଯ୍ୟ ଶୈଳୀ 
ମାଇକ୍ରୋମିଟର ଯନ୍ତ୍ରଟି ଠିକ୍ ଗୋଟିଏ ଦାଆ ଆକୃତିର ହୋଇଥାଏ  । ଯେଉଁ ଛୋଟ ବସ୍ତୁଟିକୁ ମାପ କରାଯିବାର ଥାଏ ତାହାକୁ ମାଇକ୍ରୋମିଟରର ଦୁଇଟି ଦାନ୍ତି ମଧ୍ୟରେ ରଖାଯାଏ । ତାହାର ବେର ଅଗ୍ରରେ ଲାଗିଥିବା ଟୋପିଟିକୁ ଘୂରାଇଲେ ମାଇକ୍ରୋମିଟରର ଦାନ୍ତଟି ବସ୍ତୁକୁ ଜୋରରେ ଜାବୁଡ଼ି ଧରେ  । ମାଇକ୍ରୋମିଟରରେ ଦୁଇଗୋଟି ମାପକ ରହିଥାଏ  । ଗୋଟିଏ ହେଲା ପ୍ରଧାନ ସ୍କେଲ ଓ ଅନ୍ୟଟି ହେଲା ବୃତ୍ତାକାର ସ୍କେଲ  । ପ୍ରଧାନ ସ୍କେଲରେ ଅତି କମ୍‌ରେ ଏକ ମିଲିମିଟର ବା ୦.୫ ମିଲିଟର ମାପ କରାଯାଇପାରେ  । ବୃତ୍ତାାକାର ସ୍କେଲରେ ୧୦୦ଟି ବା ୫୦ଟି ଭାଗ ରହିଥାଏ । ମାଇକ୍ରୋମିଟରର ବେରେ ଲାଗିଥିବା ଟୋପିଟିକୁ ଘୂରାଇଲେ ତଳେ ଥିବା ଦାନ୍ତିଟି ଉପରକୁ ଗତିକରେ  । ତାହା ସହିତ ବୃତ୍ତାାକାର ସ୍କେଲଟି ମଧ୍ୟ ଘୂରିଥାଏ  । ବୃତ୍ତାାକାର୍ ସ୍କେଲଟି ଗୋଟିଏ ଘେରା ବୁଲିଲା ବେଳକୁ ତାହା ପ୍ରଧାନ ସ୍କେଲରେ ପ୍ରାୟ ୧ ମିଲିମିଟର ବା ୦.୫ ମିଲିମିଟର ଉପରକୁ ଉଠିଯାଏ  । ଏହା ମାଇକ୍ରୋମିଟର ଭିତରେ ଥିବା ଦାଢ଼ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିଥାଏ  । ବସ୍ତୁର ଲମ୍ବ ବା ମୋଟେଇ ମାପ ପାଇଁ ଉଭୟ ପ୍ରଧାନ ସ୍କେଲ ଓ ବୃତ୍ତାକାର ସ୍କେଲ୍‌ର ମାପକୁ ହିସାବକରି ବାହାର କରାଯାଏ । ସାଧାରଣ ମାଇକ୍ରୋମିଟରଟିରେ ୦.୦୧ ମିଲିମିଟର ମାପ କରାଯାଇପାରେ । ମାତ୍ର ଉନ୍ନତ ମାଇକ୍ରୋମିଟର ଯୋଗେ ଅତି କମ୍‌ରେ ୧ ମାଇକ୍ରୋମିଟର ବା ୦.୦୦୧ ମିଲିମିଟର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମାପ କରାଯାଇପାରେ ।

## ବ୍ୟବହାର 
ମାଇକ୍ରୋମିଟରକୁ ଜ୍ୟୋତିର୍ବିଜ୍ଞାନ, ପାଣିପାଗ ଓ ଇଞ୍ଜିନିୟରିଂ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ମାପ ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଥାଏ  ।

## ଆହୁରି ଦେଖନ୍ତୁ 
## ଆଧାର 
## ବାହାର ଲିଙ୍କ 
*Open Source Physics Micrometer Computer Model 
*Virtual micrometer - simulator to practice reading and interpreting in thousandth of inch
*Simulator to practice reading and interpreting one-hundredth of a millimeter outside micrometer
*Print files including lessons and quizzes for teachers and students of the subject matter.
*Virtual micrometer - simulator in tenths of thousandth of inch
*Simulator to practice reading and interpreting one-thousandth of a millimeter outside micrometer

ଶ୍ରେଣୀ:ମାପ ଯନ୍ତ୍ରପାତି
ପାଇରୋମିଟର

କୌଣସି ବସ୍ତୁର ତାପମାତ୍ରା ମାପ ପାଇଁ ଥର୍ମୋମିଟର ଲାଗିଥାଏ  । ଏଥିପାଇଁ ଥର୍ମୋମିଟରଟିକୁ ସେହି ବସ୍ତୁରେ ଛୁଅାଁଇବାକୁ ପଡ଼େ  । ଦୂରରୁ ଥାଇ ଥର୍ମୋମିଟର ଯୋଗେ କୌଣସି ବସ୍ତୁର ତାପମାତ୍ରା ମାପ କରାଯାଇ ପାରିବ ନାହିଁ  । ବସ୍ତୁ ବା ପଦାର୍ଥର ତାପମାତ୍ରା ବେଶୀ ଅଧିକ ହୋଇଥିଲେ ବି ଥର୍ମୋମିଟର ଯୋଗେ ତାହାକୁ ମାପ କରାଯାଇ ପାରିବ ନାହିଁ  । ସୂର୍ଯ୍ୟର ପୃଷ୍ଠ ଭାଗର ତାପମାତ୍ରା ପ୍ରାୟ ୫୬୦୦୦ସେ ହୋଇଥାଏ  । କାଚ ତିଆରି ହେଉଥିବା ଭାଟିର ତାପମାତ୍ରା ପ୍ରାୟ ୧୭୦୦୦ସେ. ହୋଇଥାଏ  । ଉଚ୍ଚ ତାପମାତ୍ରା ହେତୁ ଏଗୁଡ଼ିକର ତାପମାତ୍ରାକୁ ଥର୍ମୋମିଟର ଯୋଗେ ମପାଯାଇ ପାରିବ ନାହିଁ  । ଏହି ତାପମାତ୍ରାରେ ଥର୍ମୋମିଟରଟି ଜଳି ପୋଡ଼ି ପାଉଁଶ ହୋଇଯିବ  । ପୁଣି ସେଠାକୁ ତାପମାତ୍ରା ମାପ କରିବା ପାଇଁ କିଏ ଅବା ଯିବ ? ସାଧାରଣ ଥର୍ମୋମିଟରଟିରେ ୩୫୭୦ସେରୁ ଅଧିକ ତାପ ମାତ୍ରାକୁ ମାପ କରାଯାଇ ପାରିବ ନାହିଁ  । ତେଣୁ ଏହି ପରି ଉଚ୍ଚ ତାପମାତ୍ରାକୁ ମାପ କରିବା ପାଇଁ ଆଉ ଗୋଟିଏ ଉପକରଣ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ  । ଏହାର ନାମ ହେଉଛି ପାଇରୋମିଟର  । ଗ୍ରୀକ୍ ଭାଷାରେ "ପାଇରୋ'ଶବ୍ଦଟିର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ନିଅାଁ ଓ ମିଟରର ଅର୍ଥ ହେଲା ମାପ  । ତେଣୁ ପାଇରୋମିଟର କହିଲେ ଉଚ୍ଚ ତାପମାତ୍ରା ମାପକୁ ବୁଝାଇଥାଏ  । ସାଧାରଣତଃ ୭୦୦୦ସେ.ରୁ ଅଧିକ ତାପମାତ୍ରାକୁ ଏହା ଯୋଗେ ମାପ କରାଯାଇପାରେ  । 
ପ୍ରଥମେ ୧୯୦୧ ମସିହାରେ ଆଧୁନିକ ପାଇରୋମିଟରର ଉଦ୍ଭାବନ କରାଯାଇଥିଲା  । ଏହାକୁ ଉଦ୍ଭାବନ କରିଥିଲେ ଏଲ.ହୋଲବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଏଫ କର୍ଲବାଉମ୍  । କୌଣସି ବସ୍ତୁ ଗରମ ହୋଇଗଲେ ତାହାର ତାପମାତ୍ରା ବଢ଼ିଚାଲେ  । ଗରମ ବସ୍ତୁଟିର ତାପମାତ୍ରା ଅନୁସାରେ ତାହାର ରଙ୍ଗ ବଦଳିଯାଏ  । ବସ୍ତୁଟି କମ୍ ଗରମ ହୋଇଥିଲେ ତାହାର ରଙ୍ଗ ଲାଲ୍ ହୋଇଥାଏ  । ମାତ୍ର ତାହା ଅଧିକ ଗରମ ହୋଇ ତାପମାତ୍ରା ବଢ଼ିଯାଇଥିଲେ ତାହା ହଳଦିଆ ବା ଧଳା ଦେଖାଯାଏ  । ଗରମ ବସ୍ତୁର ରଙ୍ଗକୁ ଦେଖି ପାଇରୋମିଟର ଯୋଗେ ତାହାର ତାପମାତ୍ରା ମାପ କରାଯାଇଥାଏ  । ପାଇରୋମିଟରରେ ଗୋଟିଏ ବିଦୁ୍ୟତ୍ ବଲ୍ବ ପରି ଫିଲାମେ ଲାଗିଥାଏ  । ଏହା ମଧ୍ୟକୁ ବିଦୁ୍ୟତ୍ ପ୍ରବାହ କରାଗଲେ ତାହା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇଯାଏ  । ତାହାର ତାପମାତ୍ରା ବଢ଼ିଯାଏ ଓ ରଙ୍ଗ ବଦଳିଯାଏ  । ତାହା ମଧ୍ୟକୁ ଯୋଗାଇ ଦିଆଯାଉଥିବା ବିଦୁ୍ୟତ୍ ଶକ୍ତିକୁ ଗୋଟିଏ ରିଓଷ୍ଟାଟ୍ ଯୋଗେ ଅଧିକ କମ୍ ବି କରାଯାଇ ପାରେ  । ବିଦୁ୍ୟତ୍ ଶକ୍ତିର ପରିମାଣ ଅନୁସାରେ ଫିଲାମେର ତାପମାତ୍ରା ବଦଳିବା ସହ ରଙ୍ଗ ବି ବଦଳୁଥାଏ  । ଯେଉଁ ବସ୍ତୁଟିର ତାପମାତ୍ରା ମାପ କରାଯିବ ସେହି ବସ୍ତୁଟିର ରଙ୍ଗ ସହ ଫିଲାମେର ରଂଗ ମିଳାଇ ସେଥିରୁ ବସ୍ତୁଟିର ତାପମାତ୍ରା ମାପ କରାଯାଏ  । ପାଇରୋମିଟର ମଧ୍ୟକୁ ବିଦୁ୍ୟତ୍ ଯୋଗାଣ ଅନୁସାରେ ସେଥିରେ ଲାଗିଥିବା ସୂଚକଟି ଘୂରି ଘୂରି ତାପମାତ୍ରାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରୁଥାଏ  । ପାଇରୋମିଟରର ଫିଲାମେ ବା ତନ୍ତୁର ରଙ୍ଗ ସହ ବସ୍ତୁଟିର ରଙ୍ଗକୁ ମେଳ କରିବା ବେଳେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସତର୍କତାର ସହ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ ପଡ଼ିଥାଏ  ।

ଶ୍ରେଣୀ:ବୈଜ୍ଞାନିକ ଯନ୍ତ୍ରପାତି
କମ୍ପାସ

ଦିଗ ଜାଣିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରୁଥିବାରୁ **କମ୍ପାସ**କୁ **ଦିଗବାରେଣୀ** ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ । ପୃଥିବୀ ଅକ୍ଷର ଚୁମ୍ବକୀୟ ପ୍ରଭାବଦ୍ୱାରା କମ୍ପାସର କଣ୍ଟା ସର୍ବଦା ଉତ୍ତର ଦକ୍ଷିଣ ହୋଇ ରହିଥାଏ । ପୂର୍ବେ ବିଶାଳ ସମୁଦ୍ର ବକ୍ଷରେ ଜାହାଜ ଯାତ୍ରା କାଳରେ ନାବିକମାନେ ପାଖରେ ଗୋଟିଏ କମ୍ପାସ ରଖୁଥିଲେ । ଏହା ସାହାଯ୍ୟରେ ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଦିଗ ଚିହ୍ନି ପାରି ଦୂର ଦେଶରେ ପହଞ୍ଚି ପାରୁଥିଲେ । ପ୍ରଥମେ ଚୀନ ଦେଶରେ କମ୍ପାସର ବ୍ୟବହାର ହୋଇଥିଲା । ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ୨୪୭ ମସିହାରେ ଚୀନରେ ଏହାର ଉଦ୍ଭାବନ ହୋଇଥିବାର ଜଣା ପଡ଼ିଛି । ତାହା ପ୍ରାକୃତିକ ଚୁମ୍ବକ ପଥର ବା ଲୋଡ଼ଷ୍ଟୋନରେ ତିଆରି ହୋଇଥିଲା । ଠିକ୍ ଚାମଚ ଆକାରର ଏକ ଚୁମ୍ବକ ପଥରଖଣ୍ଡକୁ ବ୍ରୋଞ୍ଜ ଥାଳିଟିରେ ରଖି ତାହାର ନିର୍ମାଣ କରାଯାଇଥିଲା । ସେତେବେଳେ ତାହାକୁ ନୌଯାତ୍ରାରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉନଥିଲା । ତାହାକୁ ପ୍ରଥମେ ଚୀନରେ ଫେଙ୍ଗଶୁଇରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉଥିଲା । ଏହି ବିଦ୍ୟାରେ ଭାଗ୍ୟ ନିରୂପଣ ବା ଗୃହ ତିଆରି କାମରେ କମ୍ପାସର ବ୍ୟବହାର ହେଉଥିଲା । ମାତ୍ର ଏକାଦଶ ଶତାବ୍ଦୀ ପରେ ଏହାକୁ ନୌଯାତ୍ରାରେ ବ୍ୟବହାର କରାଗଲା । ଏହାପରେ ଏହା ଆରବ ବ୍ୟବସାୟୀମାନଙ୍କ ମାଧ୍ୟମରେ ଆରବ ଦେଶରେ ପହଞ୍ଚିଲା  । ସେଠାରୁ ୟୁରୋପ ମହାଦେଶ ଭାରତକୁ କମ୍ପାସ ଆସିଲା  । ୟୁରୋପୀୟମାନେ ଏହି କମ୍ପାସ ବ୍ୟବହାର କରି ପୃଥିବୀର ଅନେକ ଦେଶ ଓ ମହାଦେଶ ଆବିଷ୍କାର କରିଥିଲେ । ଭାରତରେ ଏହାର ଗଠନ ଅଲଗା ଥିଲା । ଗୋଟିଏ କପ ତେଲ ମଧ୍ୟରେ ମାଛ ଆକୃତିର ଚୁମ୍ବକ ପଥରଟିକୁ ରଖାଯାଇ ଥିଲା  । ତେଣୁ ତାହା ମତ୍ସ୍ୟ ଯନ୍ତ୍ର ନାମରେ ପରିଚିତ ହୋଇଥିଲା  ।

କମ୍ପାସ ଠିକ୍ ଗୋଟିଏ ଘଡ଼ି ପରି ହୋଇଥାଏ । ଏଥିରେ ଗୋଟିଏ ସୂଚୀ ଚୁମ୍ବକ ରହିଥାଏ । ଚୁମ୍ବକଟିକୁ ଗୋଟିଏ ଧାତବ ଖୋଳ ମଧ୍ୟରେ ରଖାଯାଇଥାଏ । ତାହାର ଉପର ପାଖରେ ଗୋଟିଏ କାଚ ଢାଙ୍କୁଣି ଲାଗିଥାଏ । ଖୋଳ ମଧ୍ୟରେ ଗୋଟିଏ ଗୋଲାକାର ଚକତି ରଖାଯାଇଥାଏ । ତାହାର ଚାରି ପାଖରେ ୦୦ରୁ ୩୬୦୦ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଙ୍କନ କରାଯାଇଥାଏ । ସେଥିରେ ଉତ୍ତର, ଦକ୍ଷିଣ, ପୂର୍ବ, ପଶ୍ଚିମ ଆଦି ଦିଗ ଦର୍ଶାଇ ଦିଆଯାଇଥାଏ । ଚକତିଟିର କେନ୍ଦ୍ର ଭାଗରେ ଗୋଟିଏ ଦଣ୍ଡ ଉପରେ ସୂଚୀ ଚୁମ୍ବକଟିକୁ ରଖାଯାଇଥାଏ । ଏହା କମ୍ପାସ ମଧ୍ୟରେ ଚୁମ୍ବକଟି ସବୁବେଳେ ଉତ୍ତର ଦକ୍ଷିଣ ହୋଇ ରହୁଥାଏ  । ସମୁଦ୍ର ଯାତ୍ରା ସମୟରେ ଏଥିରୁ ଜାହାଜର ଗତି ପଥ ଓ ଦିଗ ସମ୍ପର୍କରେ ଏଥିରୁ ସୂଚନା ମିଳିଥାଏ  । 

କମ୍ପାସଟିରେ ଥିବା ସୂଚୀ ଚୁମ୍ବକଟି ସବୁବେଳେ ଉତ୍ତର ଦକ୍ଷିଣ ହୋଇ ରହିବା ପଛରେ ଗୋଟିଏ କାରଣ ରହିଛି  । ଆମ ପୃଥିବୀର କେନ୍ଦ୍ର ଭାଗରେ ଗୋଟିଏ ବଡ଼ ଦଣ୍ଡ ଚୁମ୍ବକ ରହିଛି  । ଏହାକୁ ଭୂ-ଚୁମ୍ବକ କହନ୍ତି  । ତାହା ପୃଥିବୀର ଅକ୍ଷ ସହିତ ପ୍ରାୟ ୧୮୦ କୋଣ ଅଙ୍କନ କରି ରହିଥାଏ । ଏହାର ଦକ୍ଷିଣ ମେରୁ ପୃଥିବୀର ଉତ୍ତର ମେରୁ ସିଧା ଓ ଚୁମ୍ବକଟିର ଉତ୍ତର ମେରୁ ପୃଥିବୀର ଦକ୍ଷିଣ ମେରୁ ଆଡ଼କୁ ରହିଥାଏ  । ତେଣୁ କମ୍ପାସରେ ସୂଚୀଟିର ଉତ୍ତର ମେରୁ ସବୁବେଳେ ପୃଥିବୀର ଉତ୍ତର ମେରୁ ଆଡ଼କୁ ଓ ଦକ୍ଷିଣ ମେରୁ ପୃଥିବୀର ଦକ୍ଷିଣ ମେରୁ ଆଡ଼କୁ ରହିଥାଏ । ଅବଶ୍ୟ ଏହି କମ୍ପାସରେ କେତେକ ଦୋଷ ହେତୁ ଆଜିକାଲି ଗାଇରୋକମ୍ପାସ ପରି ଉନ୍ନତ କମ୍ପାସ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଛି ।

## ଆଧାର
## ଅଧିକ ତଥ୍ୟ
* How to Make a Compass  Audio slideshow from the National High Magnetic Field Laboratory
* Paul J. Gans, The Medieval Technology Pages: Compass 
* Evening Lecture To The British Association At The Southampton Meeting on Friday, August 25, 1882 http://zapatopi.net/kelvin/papers/the_tides.html. Refers to compass correction by Fourier series.
* Arrick Robots. Robotics.com Example implementation for digital solid-state compass. *ARobot Digital Compass App Note *
* How a tilt sensor works. David Pheifer *http://www.sensorsmag.com/articles/0500/120/main.shtml*
*The Gear Junkie  - review of two orienteering thumb compasses
*The good compass video  - A video about important abilities a compass should have (narration in German)
*COMPASSIPEDIA, the great virtual Compass Museum gives comprehensive information about all sorts of compasses and how to use them.
*Geography fieldwork

ଶ୍ରେଣୀ:ମାପ ଯନ୍ତ୍ରପାତି
କ୍ୱାର୍ଜ ଘଡ଼ି

ସମୟ ମାପ ପାଇଁ ଯେଉଁ ଯନ୍ତ୍ର ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ ତାହାକୁ ଘଡ଼ି ବା ଘଣ୍ଟା କୁହାଯାଏ ।  ଆଗେ ସମୟ ମାପିବା ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଘଡ଼ି ବାହାରିଥିଲା । ସେଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ରହିଥିଲା ପେଣ୍ଡୁଲମ୍ ଘଡ଼ି, ଚାବିଦିଆ ଘଡ଼ି ଇତ୍ୟାଦି । ମାତ୍ର ଆଜିକାଲି ସମୟ ଜାଣିବା ପାଇଁ ବହୁଳ ଭାବରେ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଛି କ୍ୱାଟଜ ଘଡ଼ି । ଏହି ଧରଣର ଘଡ଼ିରେ ସବୁଦିନେ ଚାବି ଦେବାକୁ ପଡ଼ୁନାହିଁ । ଏଗୁଡ଼ିକ ଆପେ ଆପେ ଚାଲୁଛି । ଏଥିରେ ଥରେ ମାତ୍ର ବ୍ୟାଟେରୀ ପକାଇଲେ ତାହା ଅନେକ ଦିନ ଧରି ଚାଲୁଛି ।
କ୍ୱାଟଜ ଘଡ଼ିର ଗୋଟିଏ ଭଲ ଗୁଣ ହେଲା ଏହା ଅନ୍ୟ ଘଡ଼ି ତୁଳନାରେ ଠିକ୍ ସମୟ ସୂଚାଏ । ଦଶବର୍ଷ ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ଏଥିରେ ମାତ୍ର ଏକ ସେକେଣ୍ଡ ସମୟ କମ୍ ବା ବେଶୀ ହୁଏ । ନିର୍ଭୁଲ ସମୟ ପାଇଁ ଏହାର ବ୍ୟବହାର ଅଧିକ ହେଉଛି । କମ୍ପୁ୍ୟଟର, ମୋବାଇଲ୍ ଆଦିରେ ଏହି ଘଡ଼ି ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଛି । କ୍ୱାର୍ଟଜ ଘଡ଼ିର ତିଆରି କୌଶଳ ଅତି ସରଳ । ଏଥିରେ କ୍ୱାଟ୍ଜ ସ୍ଫଟିକର ଦାନା ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଥାଏ । ଏହି କ୍ୱାଟ୍ଜ ସ୍ଫଟିକଟିର ଦୋଳନରୁ ସମୟର ସୂଚନା ମିଳିଥାଏ । କ୍ୱାଟ୍ଜ ଘଡ଼ିଟିରେ ଲାଗୁଥିବା ବ୍ୟାଟେରୀରୁ ବିଦୁ୍ୟତ୍ଶକ୍ତି ପାଇ କ୍ୱାଟ୍ଜ ସ୍ଫଟିକରେ ଦୋଳନ ବା କମ୍ପନ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ । ଏହି କମ୍ପନ ବୈଦୁତିକ ସ୍ପନ୍ଦନରେ ପରିଣତ ହୋଇ ସେଥିରେ ଲାଗିଥିବା ମୋଟରଟିକୁ ଚାଳନ କରିଥାଏ । ଏହାଦ୍ୱାରା ଘଣ୍ଟାର କଣ୍ଟା ଚାଳିତ ହୋଇ ସମୟକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିଥାଏ । ଯେଉଁ ସବୁ ଘଡ଼ିର ପରଦା ତରଳ ସ୍ପଟିକ (ଖସକ୍ତଙ୍କସୟ ଉକ୍ସଚ୍ଚଗ୍ଦଗ୍ଧବକ୍ଷ)ରେ ତିଆରି ହୋଇଥାଏ ତାହା ଏହି ବୈଦୁତିକ ସ୍ପନ୍ଦନଦ୍ୱାରା କ୍ରିୟାଶୀଳ ହୋଇ ସମୟ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିଥାଏ ।
ପ୍ରଥମେ ୧୯୨୭ ମସିହାରେ କ୍ୱାଟଜ ଘଡ଼ି ତିଆରି ହୋଇଥିଲା । ଆମେରିକାର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବେଲ ପରୀକ୍ଷାଗାରରେ ୱାରେନ ମାରିସନ ଓ ଜେ ଡବ୍ଲୁ୍ୟ ହର୍ଟନ ଏହାକୁ ତିଆରି କରିଥିଲେ । ପ୍ରଥମେ ଯେଉଁ କ୍ୱାଟଜ ଘଡ଼ି ବାହାରିଲା ତାହାର ଆକାର ବହୁତ ବଡ଼ ଥିଲା । ତାହାର ଦାମ୍ ବି ଯଥେଷ୍ଟ ଅଧିକ ଥିଲା । ତେଣୁ ସାଧାରଣ ଲୋକେ ତାହାକୁ ବ୍ୟବହାର କରିପାରୁନଥିଲେ । କେବଳ ଧନୀ ଲୋକମାନେ ତାହାକୁ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିଲେ । ମାତ୍ର ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋନିକ୍ସ ବିଦ୍ୟାର ବିକାଶ ଫଳରେ କ୍ୱାଟ୍ଜ ଘଡ଼ି ଆକାର ବହୁଗୁଣରେ କମିଗଲା । ଏହାର ଦାମ ବି ଅନେକ ମାତ୍ରାରେ କମିଗଲା । ଏହା ଫଳରେ ସାଧାରଣ ଲୋକେ ଏହାର ବ୍ୟବହାରର ସୁଯୋଗ ପାଇଲେ । କ୍ୱାଟ୍ଜ ଘଡ଼ି ତୁଳନାରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଠିକ୍ ସମୟ ମାପପାଇଁ ଆଉ ଏକ ଘା ବାହାରିଛି ଏହାକୁ ପରମାଣୁ ଘଡ଼ି କୁହାଯାଏ । ଏହି ଘଡ଼ିରେ ସାଧାରଣତଃ ସିଜିୟମ୍ ଓ ଉଦ୍ଜାନ ମୌଳିକର ପରମାଣୁ ଏବଂ ଏମୋନିଆ ଗ୍ୟାସର ଅଣୁ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ । ଏବେ ପରମାଣୁ ଘଡ଼ିରେ ସିିଜିୟମ୍ ବଦଳରେ ରୁବିଡ଼ିୟମ ମୌଳିକର ପରମାଣୁକୁ ବି ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉଛି । ଏବେ ଆଧୁନିକ ପରମାଣୁ ଘଡ଼ିରେ ପ୍ରତି ତିରିଶ ନିୟୂତ ବର୍ଷରେ ମାତ୍ର ଏକ ସେକେଣ୍ଡ ସମୟ ଏପାଖ ସେପାଖ ହେଉଛି । ଏପରି ନିର୍ଭୁଲ ସମୟ ପାଇ ଏହି ଘଡ଼ିଗୁଡ଼ିକୁ ସାଧାରଣତଃ ମହାକାଶ ଅଭିଯାନ, ଜ୍ୟୋତିର୍ବିଜ୍ଞାନ ଗବେଷଣା ବିଭିନ୍ନ ପରୀକ୍ଷାଗାରରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉଛି ।

## ଆଧାର 
ଶ୍ରେଣୀ:ଚଳଣି
ଶ୍ରେଣୀ:ବୈଷୟିକ ବିଜ୍ଞାନ
ସାମୁଦ୍ରିକ କ୍ରୋନୋମିଟର

ସୀମାହୀନ ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଦୀର୍ଘ ଜଳଯାତ୍ରା ସମୟରେ ଜଳଭାଗ ମଧ୍ୟରେ ଜାହାଜର ଅବସ୍ଥିତି, ସମୟ, ଆଦି ଜାଣିବାକୁ ପଡ଼ିଥାଏ  । ଜଳଭାଗ ମଧ୍ୟରେ ଜାହାଜର ଅବସ୍ଥିତି ନିରୂପଣ ପାଇଁ ସେହି ସ୍ଥାନଟିର ଅକ୍ଷାଂଶ ଓ ଦ୍ରାଘିମା ଜାଣିବାକୁ ପଡ଼େ  । ମଧ୍ୟାହ୍ନ ସମୟରେ ଆକାଶରେ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଅବସ୍ଥାନରୁ ସେହି ସ୍ଥାନର ଅକ୍ଷାଂଶ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରାଯାଏ  । ମାତ୍ର ସ୍ଥାନର ଦ୍ରାଘ୍ରିମା ନିରୂପଣ କରିବାରେ ବିଶେଷ ଅସୁବିଧା ହୁଏ  । ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ସବୁ ସ୍ଥାନର ଅବସ୍ଥା ସମାନ ନଥାଏ  । ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନର ତାପମାତ୍ରା ଓ ଚାପ ସମାନ ନଥାଏ  । ତେଣୁ ସାଧାରଣ ଘଣ୍ଟା ଯୋଗେ ଠିକ୍ ସମୟ ପାଇବା ସହଜ ହୁଏ ନାହିଁ  । ପୁଣି ଜାହାଜଟି ଜଳଭାଗରେ ଗତି କରୁଥିବାରୁ ପ୍ରତିମୂହୁର୍ତ୍ତର୍ରେ ସ୍ଥାନୀୟ ସମୟ ବଦଳୁଥାଏ  । ଏଥିପାଇଁ ଆଗେ ଜଳଯାତ୍ରା ସମୟରେ ବହୁ ଅସୁବିଧା ହେଉଥିଲା  । ଆକାଶରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର, ଗ୍ରହ, ତାରକା ଆଦିର ଅବସ୍ଥିତିକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ସେତେବେଳେ ଜଳଯାତ୍ରା କରାଯାଉଥିଲା  । ମାତ୍ର ଏଥିରୁ ନିର୍ଭୁଲ ତଥ୍ୟ ମିଳୁନଥିଲା  । ଏହି ଅସୁବିଧାକୁ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ପୃଥିବୀର ବହୁ ଦେଶ ବୈଜ୍ଞାନିକମାନେ ଚେଷ୍ଟା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ  । 

ଇଂରେଜ ସରକାର ୧୭୧୨ ମସିହାରେ ୨୦,୦୦୦ ଡଲାର ମୂଲ୍ୟର ଗୋଟିଏ ପୁରସ୍କାର ଘୋଷଣା କରିଥିଲେ । ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ନିର୍ଭୁଲ ଦ୍ରାଘିମା ନିରୂପଣ କରିବା ପାଇଁ ଏହି ପୁରସ୍କାର ଘୋଷଣା କରାଯାଇଥିଲା  । ଇଂଲଣ୍ଡର ୟର୍କସାୟାର ଅଞ୍ଚଳର ଜଣେ ବଢ଼େଇ ଏଥିପାଇଁ ଆଗେଇ ଆସିଲେ  । ସେ ଥିଲେ ଜନ ହାରିସନ  । ସେ ପ୍ରଥମେ ୧୭୩୦ ମସିହାରେ ଏଚ୧ (H1) ନାମରେ ଗୋଟିଏ କ୍ରୋନୋମିଟର ତିଆରି କରିଥିଲେ । ମାତ୍ର ସେଥିରେ ନିର୍ଭୁଲ ସମୟ ମିଳିପାରୁନଥିଲା ଏହା ପରେ ପରେ ସେ ଆଉ ଦୁଇଟି ଉନ୍ନତ କ୍ରୋନୋମିଟର ତିଆରି କରିଥିଲେ । ତାହାକୁ ମଧ୍ୟ କେହି ଗ୍ରହଣ କଲେ ନାହିଁ  । ୧୭୬୧ ମସିହାରେ ସେ ଏଚ୪ ନାମରେ ଗୋଟିଏ ଛୋଟ ଓ ଉନ୍ନତ କ୍ରୋନୋମିଟର ବାହାର କରିଥିଲେ । ଏହାର ସମୟ ମାପ ନିର୍ଭୁଲ ଥିଲା  । ତାଙ୍କର ଦୀର୍ଘ ୮୧ ଦିନର ଜଳଯାତ୍ରା ମଧ୍ୟରେ ଏହି କ୍ରୋନୋମିଟରଟିରେ ମାତ୍ର ୫ ସେକେଣ୍ଡ ଭୁଲ ବାହାରିଥିଲା  । ସେଥିପାଇଁ ସେ ବର୍ଷ ହାରିସନଙ୍କୁ ଇଂରେଜ ସରକାର ୨୦,୦୦୦ ଡଲାର ଅର୍ଥ ପୁରସ୍କାର ଦେଇଥିଲେ । କ୍ରୋନୋମିଟରର ଇତିହାସ ସମ୍ପର୍କରେ ମନେ ପକାଇବା ବେଳେ ସମସ୍ତେ ହାରିସନଙ୍କ ୩୧ ବର୍ଷର ପରିଶ୍ରମକୁ ମନେ ପକାନ୍ତି  । ଏହାପରେ ୧୭୭୨ ମସିହାରେ ସେ ଏଚ୫ ନାମରେ ଆଉ ଗୋଟିଏ କ୍ରୋନୋମିଟର ବାହାର କରିଥିଲେ  ।

କ୍ରୋନୋମିଟର ଚାବିଦିଆ ଘଡ଼ିଠାରୁ ଟିକିଏ ବଡ଼ ହୋଇଥାଏ  । ପ୍ରତ୍ୟେକ କ୍ରୋନୋମିଟରକୁ ସ୍ୱିଜରଲାଣ୍ଡର ଉଙଉଝ ସଂସ୍ଥା ତରଫରୁ  ସ୍ୱୀକୃତି ମିଳିଥାଏ  । ସାଧାରଣ ଘଣ୍ଟା ପରି ସ୍ଥାନ ଅନୁସାରେ ସମୟ ବଦଳି ନ ଯିବା ପାଇଁ ଏଥିରେ ସମସ୍ତ ବ୍ୟବସ୍ଥା ରହିଥାଏ  । ତାପମାତ୍ରା ଓ ଚାପର ପ୍ରଭାବରୁ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ମୁକ୍ତ ରଖାଯାଇଥାଏ  । ପୂର୍ବେ ଜଳଯାତ୍ରା ସମୟରେ କ୍ରୋନୋମିଟରର ଆବଶ୍ୟକତା ଯଥେଷ୍ଟ ଥିଲା  । ମାତ୍ର ପରେ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀରେ ରେଡ଼ିଓ ଯୋଗେ ନିର୍ଭୁଲ ସମୟ ପ୍ରଚାର କରାଯିବାରୁ ଏହାର ଗୁରୁତ୍ୱ କମିଗଲା  । ୧୯୬୦ ମସିହା ପରଠାରୁ ଜଳଯାତ୍ରା ସମୟରେ କୃତ୍ରିମ ଉପଗ୍ରହ ଗୁଡ଼ିକର ସାହାଯ୍ୟ ନିଆଯାଉଛି  ।
## ଆଧାର
## ଅଧିକ ତଥ୍ୟ
* National Maritime Museum, Greenwich
* Marine Chronometer Kaliber 100 - Presentation of marine chronometers of "Glashütter Uhrenbetriebe VEB" with picture and explanation 
* A working chronometer, National Museum of Australia . Short MPEG film showing an 1825 Barraud chronometer in action. (link is outdated)
ଶ୍ରେଣୀ:ମାପ ଯନ୍ତ୍ରପାତି
ବନଫୁଲ ଓ ଉଦ୍ୟାନ କୁସୁମ

**ବନଫୁଲ ଓ ଉଦ୍ୟାନ କୁସୁମ**, ଉତ୍କଳ ଭାରତୀ କୁନ୍ତଳା କୁମାରୀ ସାବତଙ୍କ ରଚିତ ଏକ କବିତା ଅଟେ । କବିତାଟି କବିଙ୍କ ରଚିତ ଅର୍ଚ୍ଚନା ପୁସ୍ତକର ଶତଦଳ ଅଧ୍ୟାୟରୁ ଉଦ୍ଧୃତ |

## କିଛି ପଦ 

ଏତ ବନଫୁଲ ଚିର ଅନାଦରେ ଫୁଟିଛି କଣ୍ଟକ ବେଢାରେ, 
ଆନ ଗୋଟିକତ ଉଦ୍ୟାନ କୁସୁମ ବଢିଛି କେତେ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ । 

ସାନ ଚାରାକାଳୁଁ ଅତି ଯତନରେ ମାଳିତ ସିଞ୍ଚିଲା ସଲିଳେ,
ବଢିଲା ଗଛଟି ଆନନ୍ଦରେ ଅତି ଦୋହୋଲି ବସନ୍ତ ଅନିଳେ । 

ଚାହୁଁ ଚାହୁଁ ଫୁଲ ଫୁଟିଲା ସୁନ୍ଦର ବିତରିଲା ବାସ ମୋହନ,
ଲୋକେତ ରସିଲେ ଆଦରେ ଅନାଇଁ ସେ ପରା ଉଦ୍ୟାନ ସୁମନ । 

ଏତ ବନଫୁଲ ଗହନ ଅନ୍ଧାରେ ଘନ ଘଞ୍ଚ ଲତା କୁଞ୍ଜରେ,
ଫୁଟିଣ ମନକୁ ବାସ ବିତରିଲା କେହି ନ ଦେଖିଲେ ନେତ୍ରରେ ।

ଲୋକ ଆଖି ସିନା ଦେଖି ନ ପାରିଲା ନ ବୁଝିଲା ଗୁଣ ତାହାର, 
ଅଳି ତ ଚିହ୍ନିଲା ଫୁଲ ଯୁଗଳକୁ କେତେ ରୂପଗୁଣ କାହାର ।

## ଆଧାର 
ଶ୍ରେଣୀ:ଓଡ଼ିଆ କବିତା
ଆନିମୋମିଟର

]]
ପୃଥିବୀର ସବୁ ସ୍ଥାନରେ ସବୁ ସମୟରେ ବାୟୁଚାପ ସମାନ ନଥାଏ  । କେତେକ ସ୍ଥାନରେ ବାୟୁଚାପ ଅଧିକ ହୋଇଥାଏ ତ ଆଉ କେତେକ ସ୍ଥାନରେ ବାୟୁଚାପ କମ୍ ଥାଏ  । ଦୁଇଗୋଟି ପାଖାପାଖି ରହିଥିବା ସ୍ଥାନରେ ବାୟୁଚାପ ଅଲଗା ହୋଇଥିଲେ ବାୟୁ ବହିବା ଆରମ୍ଭ ହୁଏ  । ବାୟୁ ସବୁବେଳେ ଅଧିକ ଚାପ ଅଳରୁ କମ୍ ଚାପ ଅଳକୁ ବହେ  । ବାୟୁ ବହିବା ଆରମ୍ଭ ହେଲେ ତାହାକୁ ବାୟୁ ପ୍ରବାହ ବା ପବନ କୁହାଯାଏ  । ଦୁଇଗୋଟି ସ୍ଥାନ ମଧ୍ୟରେ ବାୟୁ ଚାପର ତଫାତ୍ ଅଧିକ ହୋଇଥିଲେ ଜୋର୍‌ରେ ପବନ ବହେ  । ତେଣୁ ପାଣିପାଗ କେନ୍ଦ୍ରଗୁଡ଼ିକରେ ପବନର ବେଗ ମାପ କରି ଜଣାଇବା ପାଇଁ ଏକ ପ୍ରକାର ଯନ୍ତ୍ର ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ  । ଏହାକୁ **ପବନ ବେଗମାପକ ଯନ୍ତ୍ର** ବା **ଆନିମୋମିଟର** କୁହାଯାଏ  । ପ୍ରତି ଘଣ୍ଟାରେ ବା ମିନିଟ୍‌ରେ ପବନ କେତେ କିଲୋମିଟର ବେଗରେ ବହୁଥାଏ ତାହା ଏହି ଯନ୍ତ୍ର ଜଣାଇଥାଏ  ।

ଆନିମୋମିଟର ଶବ୍ଦଟି ଗ୍ରୀକ୍ ଶବ୍ଦ "*ଆନିମୋସ୍* "ରୁ ଆସିଛି  । ଏହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ପବନ  ।

## ଇତିହାସ 
୧୫ଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଏହାର ଉଦ୍ଭାବନ ପରଠାରୁ ଆନିମୋମିଟରରେ ମୂଳ ସଂରଚନାରେ ବହୁତ କମ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇଛି । ୧୪୫୦ ଲିଓନ୍ ବାଟିଷ୍ଟା ଆଲ୍‌ବର୍ଟି (Leon Battista Alberti) ବାୟୁ ବେଗମାପକ ଯନ୍ତ୍ର ସମ୍ପର୍କରେ ପ୍ରଥମ ଧାରଣା ଦେଇଥିଲେ । ଏହି ଶତାବ୍ଦୀ ଭିତରେ ରୋବର୍ଟ୍ ହୁକ୍ ଓ ମାୟା ସଭ୍ୟତାର ଲୋକେ ଆନିମୋମିଟରର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସଂସ୍କରଣ ତିଆରି କରିଥିଲେ । ୧୮୪୬ ମସିହାରେ ଜନ୍ ଥୋମାସ୍ ରବିନ୍‌ସନ୍ ଗୋଟିଏ ସରଳ ଆନିମୋମିଟର ତିଆରି କରିଥିଲେ  । ଏଥିରେ ଚାରିଗୋଟି ଅର୍ଦ୍ଧଗୋଲକାକୃତି ଧାତବ କପ୍ ଲାଗିଥିଲା  । ମାତ୍ର ଏହାପରେ ୧୯୨୬ ମସିହାରେ କାନାଡ଼ାର ଜନ୍ ପାଟରସନ୍ ଆଉ ଗୋଟିଏ ଆନିମୋମିଟର ବାହାର କଲେ  । ଏଥିରେ ତିନିଗୋଟି କପ୍ ଲାଗିଥିଲା  । ୧୯୯୪ରେ Dr. Andrews Pflitsch ସୋନିକ୍ ଆନିମୋମିଟର୍ ତିଆରି କଲେ । ଏବେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଆନିମୋମିଟର ବାହାରିଲାଣି  । ତେବେ ରବିନ୍ସନ୍ କପ୍ ଜାତୀୟ ଆନିମୋମିଟରର ବ୍ୟବହାର ଅଧିକ ହେଉଛି  । ଏଥିରେ ତିନି ବା ଚାରିଗୋଟି ଆଲୁମିନିୟମ୍ କପ୍ ଲାଗିଥାଏ  । ଏଗୁଡ଼ିକୁ ଏକ ଲୁହା ବା କାଠ ଦଣ୍ଡ ଉପରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରାଯାଇଥାଏ  । ଏହି ଲୁହା ଦଣ୍ଡଟିକୁ ଲମ୍ବ ଭାବରେ ଏକ ଆଧାର ଉପରେ ରଖାଯାଇଥାଏ  । ପବନ ବହିଲେ ଆନିମୋମିଟର କପ ଗୁଡ଼ିକ ଘୂରିବା ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତି  । 

## ବ୍ୟବହାର 
ଆନିମୋମିଟରର କପ୍ ଗୁଡ଼ିକ ଘୂରିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ ସେଥିରୁ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଶକ୍ତି ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ  । ଏହାଫଳରେ ସେଥିରେ ଥିବା ମିଟର କଣ୍ଟାଟି ଘୂରି ପବନର ବେଗକୁ ସୂଚାଇଥାଏ  । ଏହି ମିଟର ମଧ୍ୟରେ ବି ଗୋଟିଏ ବଲ୍ବ ଜଳିଉଠେ  । କେତେକ କ୍ଷେତ୍ର ସେଥିରେ ଘଣ୍ଟିଟି ବାଜିଉଠେ । ମିଟର ଭିତରେ ସଂଖ୍ୟା ଗୁଡ଼ିକ ଏପରି ସଜାଇ ହୋଇ ରହିଥାଏ ଯେ, ଘଣ୍ଟିବାଜିବା ମାତ୍ରେ ସଂଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକ ଆପେ ଆପେ ବଦଳିଯାଆନ୍ତି । ଦିନକୁ ଦୁଇ ଅର୍ଥାତ ସକାଳେ ଓ ସଂନ୍ଧ୍ୟାରେ ଏହି ସଂଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକୁ ପଢ଼ି ତାହାକୁ ଟିପି ରଖାଯାଏ  । ଏହି ଦୁଇଟି ସଂଖ୍ୟା ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ତର ବାହାର କରି ତାହାକୁ ସେହି ସମୟ ବ୍ୟବଧାନରେ ଭାଗ କରାଯାଏ  । ଏହାଫଳରେ ସେହିଦିନ ପ୍ରତିଘଣ୍ଟା ବା ମିନିଟ୍‌ରେ ପବନର ବେଗ ବାହାର କରାଯାଏ  । ତେବେ ଏହିଯନ୍ତ୍ର ସାହାଯ୍ୟରେ ବାୟୁର ଠିକ୍ ବେଗ ଜାଣିବା ସମ୍ଭବ ହୁଏ ନାହିଁ । ପବନ ବହିବା ବନ୍ଦ ହୋଇଗଲେ ବି କେତେ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହାର କପ୍ ଗୁଡ଼ିକ ଘୂରୁଥାଏ  । ତେଣୁ ଏହି ଯନ୍ତ୍ରରେ ପବନର ପ୍ରକୃତ ବେଗରୁ ଅଧିକ ବେଗ ରେକର୍ଡ ହେଉଥାଏ  । ସେଥିପାଇଁ ଆଜିକାଲି ଏଥିପାଇଁ ସ୍ୱୟଂଚାଳିତ ବୈଦୁତିକଯନ୍ତ୍ର ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉଛି  । ଏଥିରେ ବାୟୁରବେଗ ଏକ ଗ୍ରାଫ୍ କାଗଜରେ ଆଙ୍କି ହୋଇଯାଉଥାଏ  ।

## ଆହୁରି ଦେଖନ୍ତୁ 
## ଆଧାର 
## ବାହାର ଲିଙ୍କ 
*Description of the development and the construction of an ultrasonic anemometer
*Robinson Cup Anemometer  - Armagh Observatory
*Animation Showing Sonic Principle of Operation (Time of Flight Theory)  - Gill Instruments
*Collection of historical anemometer
*Prinicple of Operation: Acoustic Resonance measurement  - FT Technologies

ଶ୍ରେଣୀ:ବୈଷୟିକ ବିଜ୍ଞାନ
ଟେଲିଭିଜନ ସାମ୍ବାଦିକତା

**ଟେଲିଭିଜନ ସାମ୍ବାଦିକତା** ଟେଲିଭିଜନରେ ସାମ୍ବାଦିକତା ବୃତ୍ତିକୁ ବୁଝାଇଥାଏ ।

## ଓଡ଼ିଶାରେ 
୨୦୦୦ ମସିହା ଯାଏ ଓଡ଼ିଶାର ଗଣମାଧ୍ୟମ କେବଳ ପ୍ରିଣ୍ଟମିଡିଆ ଭିତରେ ସିମୀତ ଥିଲା । ଓଡ଼ିଶାରେ ଦୂରଦର୍ଶନ (ଡିଡି-୧) ପ୍ରସାରଣ ଆରମ୍ଭ କରିବା ପରେ ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋନିକ ମିଡିଆର ଏକ ନୂଆଯୁଗ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା । ପରେ ନବେ ଦଶନ୍ଧି ଶେଷ ଭାଗରେ ଓଟିଭି(ଓଡ଼ିଶା ଟେଲିଭିଜନ)କେବୁଲ ଚ୍ୟାନେଲ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କଲା ।  ଏହା ଥିଲା ଓଡ଼ିଶାରେ ପ୍ରଥମ ଟିଭି ଚ୍ୟାନେଲ ।  ତେବେ ଏହାକୁ କଟକ-ଭୁବନେଶ୍ୱର ସମେତ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସହରରେ ଲୋକେ  ଦେଖିପାରୁଥିଲେ । ପରେ ଇଟିଭି ଓଡ଼ିଆ ପ୍ରଥମକରି ସଟେଲାଇଟ ଚ୍ୟାନେଲ ଭାବେ ପ୍ରସାରଣ ଆରମ୍ଭକଲା ଓ ଓଟିଭି ମଧ ସାଟେଲାଇଟ ହେଲା । ଏହା ଏକ ନବ ଆନ୍ଦୋଳନ ଆଣିଥିଲା ଓଡ଼ିଶା ଗଣମାଧ୍ୟମରେ । ଏବେ ଏକାଧିକ ଚ୍ୟାନେଲ ଆଞ୍ଚଳିକ ଭାଷାରେ ପ୍ରସାରଣ କାର୍ଯ୍ୟ ଅବ୍ୟାହତ ରଖିଛନ୍ତି । ସେସବୁ ହେଲା-ନକ୍ଷତ୍ର,କନକ ଟିଭି,ଏମବିସି ଟିଭି,ଫୋକସ,ତରଙ୍ଗ,ପ୍ରାର୍ଥନା,ତରଙ୍ଗ ମ୍ୟୁଜିକ,ଡିଡି-୬ ଓ ସାର୍ଥକ ଇତ୍ୟାଦି । ଏଥିରୁ ପ୍ରାର୍ଥନା ଏକମାତ୍ର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଚ୍ୟାନେଲ । ତରଙ୍ଗ,ତରଙ୍ଗ ମ୍ୟୁଜିକ,ସାର୍ଥକ ଓ ଡିଡି-୬ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ମନୋରଞ୍ଜନ ଭିତ୍ତିକ ଚ୍ୟାନେଲ । ତେଣୁ ଟେଲିଭିଜନ ସାମ୍ବାଦିକତା କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏବେ ଏକ ପ୍ରକାର ବିପ୍ଳବ ଆସିଛି । ଆଗକୁ ମଧ୍ୟ ଏହାର ଭବିଷ୍ୟତ ସୁଦୁରପ୍ରସାରୀ ।
ପଞ୍ଚାମୃତ

ଦେଶୀ ଗାଈର ଦୁଧ, ଘିଅ, ଦହି, ମହୁ ଓ ଶର୍କରା (ତୁଳସୀ) ଆଦି ପାଞ୍ଚଟି ଦ୍ରବ୍ୟର ମିଶ୍ରଣକୁ **ପଞ୍ଚାମୃତ** କୁହାଯାଏ । ପଞ୍ଚାମୃତର ମହତ୍ୱ ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ସହ ସମାନ ଅଟେ । ପଞ୍ଚାମୃତ ହିନ୍ଦୁ ସଂସ୍କୃତିରେ ବିଭିନ୍ନ ଧର୍ମକାଣ୍ଡରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ । ଏଥିରେ ଦୁଧ, ଘିଅ, ତୁଳସୀପତ୍ର ତଥା ଗଙ୍ଗାଜଳ ମଧ୍ୟ ମିଶୁଥିବାରୁ ଏହା ଅମୃତ୍ୟ ତୁଲ୍ୟ ହୋଇଥାଏ । ଏ ସଂସାରରେ ଯେତେ ରସାୟନ (ଟନିକ୍) ଅଛି ତା ମଧ୍ୟରେ ପଞ୍ଚାମୃତ ହେଉଛି ଅଳ୍ପ ମୂଲ୍ୟରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଉଥିବା ଅତି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ରସାୟନ । ଏହି ପଞ୍ଚାମୃତ ସକରାତ୍ମକ ଶକ୍ତି ଧାରଣ କରୁଥିବାରୁ ଦେବଦେବୀ ପୂଜା ପୂର୍ବରୁ ସେ ସ୍ଥାନରେ ଏହାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି ରଖାଯାଏ ।

## ଆଧାର 
ଶ୍ରେଣୀ:ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମ
ଥିଓଡ଼ୋଲାଇଟ

**ଥିଓଡ଼ୋଲାଇଟ** () ଏକ ଅପ୍ଟିକାଲ ଉପକରଣ ଯାହାକି ଭୂସମାନ୍ତର ଏବଂ ଭୂଲମ୍ବ ସମତଳରେ ଥିବା କୌଣସି ଏକ ଦୃଶ୍ୟମାନ ବିନ୍ଦୁ ମଧ୍ୟରେ କୋଣ ମାପିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ । ରାସ୍ତାଘାଟ ତିଆରି କିମ୍ବା ଜମି ସର୍ଭେ ସମୟରେ ଏହି ଯନ୍ତ୍ରର ବହୁଳ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଥାଏ । ଏହାକୁ ଗୋଟିଏ ତ୍ରିପଦ ଷ୍ଟାଣ୍ଡ ଉପରେ ରଖାଯାଇଥାଏ ଏବଂ ଏହାକୁ ଏ ପାଖ ସେପାଖ ବା ଉପର ତଳ କରି ସର୍ଭେ କାମ କରାଯାଏ । ରାସ୍ତାଟି ଗୋଟିଏ ଦିଗକୁ କେତେ ବେଙ୍କଇ ଯାଇଥାଏ, କେତେ ଉଠାଣି ବା ଗଡ଼ାଣି ହୋଇଥାଏ ତାହା ଏହା ସାହାଯ୍ୟରେ ଜଣାପଡ଼େ । ଟନେଲ ତିଆରି, ସିଭିଲ୍ ଇଞ୍ଜିନିୟରିଂ କାମରେ ମଧ୍ୟ ଏହାର ଆବଶ୍ୟକ ହୁଏ । ଜ୍ୟୋତିର୍ବିଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏହାକୁ ବ୍ୟବହାର କରି ମହାକାଶରେ ରହିଥିବା ଦୁଇ ଗୋଟି ପିଣ୍ଡ ମଧ୍ୟରେ କୋଣ ମାପ କରନ୍ତି । ସେଥିରୁ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରହିଥିବା ଦୂରତା ଜଣାପଡ଼େ । ପୃଥିବୀରୁ ଚନ୍ଦ୍ରର ଦୂରତା ବି ଏହା ସାହାଯ୍ୟରେ ମାପ କରାଯାଇପାରେ । ମାନଚିତ୍ର ତିଆରି କରିବା ସମୟରେ ଏହାର ଲୋଡ଼ା ପଡ଼େ । ପୃଥିବୀପୃଷ୍ଠରେ ଅବସ୍ଥିତ ଦୁଇଗୋଟି ସ୍ଥାନ ମଧ୍ୟରେ ଦୂରତା ଓ ଦିଗ ଏହା ସାହାଯ୍ୟରେ ନିରୂପଣ କରାଯାଇଥାଏ । ଦୂରରେ ଥିବା ଅଟ୍ଟାଳିକାଟିର ଥିଓଡ଼ୋଲାଇଟ୍ ଯୋଗେ କୌଣିକ ଉନ୍ନତି ମାପ କରି ତାହାର ଉଚ୍ଚତା ଓ ଦୂରତା ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରାଯାଇ ପାରିବ ।

ପ୍ରଥମେ ୧୫୭୧ ମସିହାରେ ଇଂରେଜ ଗଣିତଜ୍ଞ ଲିଓନାର୍ଡ଼ ଡିଗେସ୍ ସର୍ଭେ ଉପରେ ଗୋଟିଏ ପୁସ୍ତକ ଲେଖିଥିଲେ । ସେଥିରେ ସେ ଥିଓଡୋଲାଇଟ୍ ଉପରେ ଧାରଣା ଦେଇଥିଲେ । ତେବେ ୧୫୭୬ ମସିହାରେ ଜର୍ମାନୀର ଜୋଶୁଆ ହାବେର୍ମେଲ ପ୍ରଥମେ ଗୋଟିଏ ଥିଓଡୋଲାଇଟ୍ ବାହାର କରିଥିଲେ । ଏହି ଯନ୍ତ୍ରଟିରେ ଅନେକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆଣିବା ପରେ ଆଧୁନିକ ଥିଓଡୋଲାଇଟ୍ ସମ୍ଭବ ହେଲା । ଏହି ଯନ୍ତ୍ରର ମୁଖ୍ୟ ଅଂଶ ହେଉଛି ଗୋଟିଏ ଟେଲିସ୍କୋପ । ଏହାକୁ ଗୋଟିଏ ଘୂର୍ଣ୍ଣନଶୀଳ ଚକତି ଉପରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରାଯାଇଥାଏ । ଏହା ଚକତିଟି ଉଭୟ ଭୂସମାନ୍ତର ଓ ଭୂ-ଲମ୍ବ ଭାବରେ ଘୂରିପାରୁଥାଏ । ଟେଲିସ୍କୋପଟିକୁ ନିର୍ଭୁଲ ଭାବେ ସମତଳ କରି ରଖିବା ପାଇଁ ସ୍ପିରିଟ୍ ଲେବଲ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଥାଏ । ଥିଓଡୋଲାଇଟ୍ରେ ଦୁଇଗୋଟି ସ୍କେଲ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଥାଏ । ଗୋଟିଏ ସ୍କେଲ ଭୂଲମ୍ବ କୋଣ ମାପରେ ଲାଗିଥାଏ । ଅନ୍ୟ ସ୍କେଲଟି ଭୂସମାନ୍ତର କୋଣ ମାପ ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ । ଟେଲିସ୍କୋପଟିର ଘୂର୍ଣ୍ଣନ ପରିମାଣରୁ ଭୂଲମ୍ବ ଓ ଭୂସମାନ୍ତର କୋଣ ମାପ କରାଯାଇଥାଏ । ଜ୍ୟାମିତିକ ସୂତ୍ର ବ୍ୟବହାର କରି ଏଥିରୁ ଦୂରତା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମାପ କରାଯାଏ । ଏହି ଥିଓଡୋଲାଇଟ୍ରେ ଆଲୋକ ରଶ୍ମି ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଥାଏ । ମାତ୍ର ଆଜିକାଲି ଅତ୍ୟାଧୁନିକ ଥିଓଡୋଲାଇଟ୍ରେ ଆଲୋକ ବଦଳରେ ଲେଜର ରଶ୍ମି ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉଛି । ଏହା ସାହାଯ୍ୟରେ ଅତି ନିର୍ଭୁଲ ଭାବରେ ଭୂଲମ୍ବ କୋଣ ଓ ସମାନ୍ତରାଳ କୋଣ ମାପ କରାଯାଇଥାଏ । ଏହାକୁ ମୁଖ୍ୟତଃ ରକେଟ ଉତ୍‌କ୍ଷେପଣ, ପାଣିପାଗ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ କାର୍ଯ୍ୟରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଥାଏ ।

## ଆଧାର 
## ବାହାର ଲିଙ୍କ 
*

ଶ୍ରେଣୀ:ମାପ ଯନ୍ତ୍ରପାତି
କସର୍ଦା

**କସର୍ଦା**, କଟକ ଜିଲା ନିଆଳି ବ୍ଲକର ଅନ୍ତର୍ଗତ ଏକ ବଡ଼ ଗ୍ରାମ । ଏହା ଦେବୀ କନ୍ଦଳ ଦ୍ୱୀପାଞ୍ଚଳ ଅନ୍ତର୍ଗତ । ଛିଣ୍ଡା ନଦୀକୂଳରେ ପ୍ରାକୃତିକ ପରିବେଶ ଭରା ଏହି ଗ୍ରାମଟି ବିଶେଷ କାରଣରୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ରଖେ । ଏହି ଗ୍ରାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଦିପୋଟି ମେଳଣ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୁଏ । ରାଜ୍ୟର ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାନ୍ତରୁ ଲୋକେ ଏହି ମେଳଣ ଦେଖିବାକୁ ଆସନ୍ତି । ଗ୍ରାମ ଉନ୍ନତିରେ ଶ୍ରେୟ ଦିଆଯାଏ ସ୍ୱର୍ଗତ କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ମହାପାତ୍ରଙ୍କୁ । ଏଠାରେ ହାଟ, ଡାକ୍ତରଖାନା, ଡାକଘର, ପଶୁ ଡାକ୍ତରଖାନା ପ୍ରତିଷ୍ଠା ପଛରେ ତାଙ୍କର ଅବଦାନ ଅତୁଳନୀୟ । ଗ୍ରାମରେ ଦୁଇଟି ଲକ୍ଷ୍ମୀ ନାରାୟଣ ମନ୍ଦିର ଅଛି । ଧ୍ୟାନ ଦାସ ଗାଦୀ ପୀଠ ମଧ୍ୟ ଅଛି ।  ଦୋଳଗୋବିନ୍ଦ ବ୍ରଜକିଶୋର ମହାବିଦ୍ୟାଳୟ ନାମରେ ଏକ କଲେଜ ଅଛି । କସର୍ଦାର ଲକ୍ଷ୍ମୀନାରାୟଣ ବିଦ୍ୟାପୀଠ ବହୁ ପୁରାତନ ଅନୁଷ୍ଠାନ । ଗ୍ରାମର ଜଣେ ଶିକ୍ଷାବିତ ଗଙ୍ଗାଧର ମହାପାତ୍ର ଅଂକୁର ନାମରେ ଏକ ପତ୍ରିକା ସଂପାଦନା କରୁଛନ୍ତି । ଏଥିରେ ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳ ଲେଖକଙ୍କ ଲେଖା ପ୍ରକାଶ ପାଉଛି । ଗ୍ରାମର ବହୁ ବ୍ୟକ୍ତି ବିଶେଷ ରାଜ୍ୟ ବାହାରେ ବିଭିନ୍ନ କ୍ଷେତ୍ରରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଅର୍ଜନ କରିଛନ୍ତି ।

## ଆଧାର 
ଶ୍ରେଣୀ:କଟକ ଜିଲ୍ଲାର ଗାଆଁ ଓ ସହର
ନିରଞ୍ଜନ ରାଉତ

**ନିରଞ୍ଜନ ରାଉତ**, ଜଣେ ପ୍ରଖ୍ୟାତ ଓଡ଼ିଶୀ ନୃତ୍ୟ ଶିଳ୍ପୀ ଓ ଗୁରୁ । ସେ, ୧୯୫୪ ମସିହା ଅଗଷ୍ଟ ୧୦ ତାରିଖରେ ଜଗତସିଂହପୁର ଜିଲ୍ଲାର ବାଲିକୁଦା ବ୍ଳକର ଚଅଁରପୁରଠାରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ନାମ ବଳରାମ ରାଉତ ଓ ମାତାଙ୍କ ନାମ ଲବଣୀ ରାଉତ ଅଟେ । ଗାଁରେ ହେଉଥିବା ରାମଲୀଳା ଦେଖି, ତାଙ୍କର ନୃତ୍ୟପ୍ରତି ଆଗ୍ରହ ବଢିଥିଲା । ଚାକିରି କରିବା ପାଇଁ ସେ ଭୁବନେଶ୍ୱର ଚାଲି ଆସି ଉତ୍କଳ ସଙ୍ଗୀତ ମହାବିଦ୍ୟାଳୟରେ ଓଡ଼ିଶୀ ଓ ଛଉ ନୃତ୍ୟ ଶିକ୍ଷାଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ବର୍ତ୍ତମାନ ସେ ଦେଶ ବିଦେଶରେ ଓଡ଼ିଶୀ ନୃତ୍ୟ ପରିବେଷଣ ଓ ଶିକ୍ଷାଦାନ କରୁଛନ୍ତି ।  *ନୂପୁରୁ ଡାନ୍ସ ଏକାଡେମୀ* ନାମରେ, ଭୁବନେଶ୍ୱରଠାରେ, ସେ ନିଜର ଏକ ନୃତ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଛନ୍ତି ।  ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଜ୍ୟୋତି ରାଉତ ମଧ୍ୟ ଜଣେ ଜଣାଶୁଣା ଓଡ଼ିଶୀ ନୃତ୍ୟ ଗୁରୁ ।         

## ସମ୍ମାନ ଓ ପୁରସ୍କାର 
* ଓଡ଼ିଶା ସଙ୍ଗୀତ ନାଟକ ଏକାଡେମୀ ପୁରସ୍କାର - ୨୦୧୦
* ବସନ୍ତ ସମ୍ମାନ - ୨୦୧୪
* ଭାରତ ସରକାରଙ୍କ ସଂସ୍କୃତି ବିଭାଗଦ୍ୱାରା ଫେଲୋସିପ - ୨୦୧୦
* ଶଶିମଣୀ ଦେବଦାସୀ ସମ୍ମାନ - ୨୦୧୪

## ଆଧାର 
ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୫୪ ଜନ୍ମ
ଶ୍ରେଣୀ:ଓଡ଼ିଶୀ ନୃତ୍ୟଶିଳ୍ପୀ
ଶ୍ରେଣୀ:ଜଗତସିଂହପୁରର ଲୋକ
ଶ୍ରେଣୀ:ଭାରତୀୟ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ନୃତ୍ୟଗୁରୁ
ଶ୍ରେଣୀ:ଭାରତୀୟ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ନୃତ୍ୟଶୀଳ୍ପି
କସ୍ତୁରୀ

ଏକ ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ ପ୍ରଜାତିର ପୁରୁଷ ମୃଗର ନାଭି ଓ ଗୁହ୍ୟାଙ୍ଗର ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ ସ୍ଥାନରେ ଥିବା ଏକ ଗୋଟାଳିଆ କୋଷରୁ କସ୍ତୁରୀ ମିଳେ । ଅତର ଓ ଔଷଧ ପାଇଁ କସ୍ତୁରୀ ବ୍ୟବହାର ହୁଏ । କସ୍ତୁରୀ କ୍ଷୁଦ୍ର କ୍ଷୁଦ୍ର ଦାନା ବିଶିଷ୍ଟ ଓ ତିବ୍ର ସୁଗନ୍ଧୟୁକ୍ତ ଏହା କଟୁତିକ୍ତ, କ୍ଷାରୟୁକ୍ତ, ଉଷ୍ଣବୀର୍ଯ୍ୟ, ଶୁକ୍ର-ବର୍ଦ୍ଧକ ଓ ଗୁରୁ, କାମୋଦ୍ଦୀପକ, ଆକ୍ଷେପ-ନାଶକ, ସ୍ୱେଦଜନ୍ମକ, ବଳକାରକ ଓ କିଞ୍ଚିତ୍ ମାଦକ ଏହା କଫ, ବାୟୁ, ବିଷଦୋଷ, ବମି, ଶୀତ, ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ଓ ଶୋଷନାଶକ ୟେଉଁ କସ୍ତୁରୀ ନିଜ ଗନ୍ଧରେ କେତକୀ ଫୁଲର ଗନ୍ଧକୁ ନଷ୍ଟ କରେ, ଅଗ୍ନିରେ ପଡ଼ିଲେ ୟହିଁରୁ ଚମଡ଼ାପୋଡ଼ାର ଗନ୍ଧ ବାହାରେ ତାହା ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କସ୍ତୁରୀ ।

ସ୍ଥାନଭେଦରେ କସ୍ତୁରୀ ୩ ପ୍ରକାର: କାମରୂପୀ, ନୈପାଳୀ ଓ କାଶ୍ମୀରୀ । କାମରୂପ କୃଷ୍ଣବର୍ଣ୍ଣ, ନୈପାଳୀ ନୀଳ ଓ କାଶ୍ମୀରୀ କପିଳ କାମରୂପୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ନୈପାଳୀ ମଧ୍ୟମ ଓ କାଶ୍ମୀରୀ ନିକୃଷ୍ଟ । ଆକାର ଅନୁସାରେ କସ୍ତୁରୀ ୫ପ୍ରକାର: ଧୂଳିପରି ସୁକ୍ଷ୍ମଦାନା ଥିବା କସ୍ତୁରିକୁ ଖରିକା, ରାଶିପରି ଦାନାଯୁକ୍ତ କସ୍ତୁରୀକୁ ତିଳିକା, କୋଳଥ ଆକାର କସ୍ତୁରିକୁ କୁଳତ୍‌ଥିକା, ଖଣ୍ଡଖଣ୍ଡ କସ୍ତୁରିକୁ ପିଣ୍ଡିକା ଓ ବଡ଼ବଡ଼ ଖଣ୍ଡ କସ୍ତୁରିକୁ ନାୟିକା କସ୍ତୁରି ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ପିଣ୍ଡିକା ଓ ନାୟିକା ଅଧିକ ଦାମୀ ଓ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ । କସ୍ତୁରୀ ନିଜର ସୁଗନ୍ଧିରେ କେତକୀ ଫୁଲର ଫୁଲର ସୁଗନ୍ଧି ବି ନାଶ କରିପାରେ ।

## ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରରେ କସ୍ତୁରୀ
ଏହା ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ବନକଲାଗିରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ । ଏହା ରଙ୍ଗରେ ମିଶିଥିଲେ ଏହା ରଙ୍ଗର ଔଜ୍ଜଳତା ବଢ଼ାଇଥାଏ । ଏହାଛଡ଼ା ଅଣସର ସମୟରେ ଗୁପ୍ତନୀତି ଯଥା ଖଡିଲାଗି, ଖଳିଲାଗି ଓ ଚନ୍ଦନସର୍ବାଙ୍ଗ ପାଇଁ କସ୍ତୁରୀ ନିହାତି ଆବଶ୍ୟକ । ଗୋଟିଏ ଥର ଶ୍ରୀଜୀଉମାନଙ୍କର ମୁଖସିଙ୍ଗାର ପାଇଁ ଅନ୍ୟୁନ ୫ଗ୍ରାମ କସ୍ତୁରୀ ଆବଶ୍ୟକ । ବର୍ଷକୁ ମନ୍ଦିରରେ ଅନ୍ୟୁନ ଶହେଗ୍ରାମ କସ୍ତୁରୀ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଥାଏ ।

ଶ୍ରୀମୁଖ ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ରଙ୍ଗରେ ଏହା କିଞ୍ଚିତ ପରିମାଣରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ କୀଟ ଓ ପୋକ ଦାଉରୁ ଶ୍ରୀମୁଖକୁ ରକ୍ଷା କରେ । ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ଅନ୍ୟ ଅବତାର ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କର ଲଲାଟରେ କସ୍ତୁରୀ ତିଳକ ଶୋଭା ପାଇବାର ବର୍ଣ୍ଣନା ରହିଛି । ଅତର ଓ ଔଷଧ ପାଇଁ କସ୍ତୁରୀ ବ୍ୟବହାର ହୁଏ ।
ଭାରତୀୟ ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀ ସୁରକ୍ଷା ସଂଶୋଧିତ ଆଇନ ୧୯୯୧ରେ ଏହି କାରବାରକୁ ନିଷେଧ କରାଯାଇଛି । ତେଣୁ ଶ୍ରୀଜୀଉଙ୍କ ବନକ ଲାଗି ପାଇଁ କସ୍ତୁରୀ ମିଳିବା ସହଜ ହେଉନାହିଁ । 
ନେପାଳରେ ରାଜତନ୍ତ୍ର ବିଲୋପ ଏବଂ ଗଣତନ୍ତ୍ର ପ୍ରତିଷ୍ଠା ପରଠାରୁ କସ୍ତୁରୀ ଯୋଗାଣ ବନ୍ଦ ରହିଛି । ନେପାଳ ସରକାର ଶେଷ ଥର ପାଇଁ ୨୦୦୨ରେ ୩ ତୋଳା (୩୩ଗ୍ରାମ) କସ୍ତୁରୀ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରକୁ ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲେ । ଏହା ପରଠାରୁ ନେପାଳରୁ କସ୍ତୁରୀ ଆସିନାହିଁ । ୨୦୧୪ ମସିହା ଶେଷ ଆଡ଼କୁ ନେପାଳ ସରକାର ଏବଂ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର ପ୍ରଶାସନ, ପୁରୀ ମଧ୍ୟରେ ଚିଠିର ଆଦାନପ୍ରଦାନ ହୋଇଥିଲା ।  ନେପାଳରେ ଜବତ କସ୍ତୁରୀ ଠାକୁରଙ୍କ ଲାଗି ଦେବାପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କରାଯାଇଥିଲା ମାତ୍ର କିଛି ସୁଫଳ ମିଳିନଥିଲା ।

୨୦୧୫ ମସିହା ନବକଳେବର  ପୂର୍ବରୁ ଶଙ୍କରାଚାର୍ଯ୍ୟ ସ୍ୱାମୀ ନିଶ୍ଚଳାନନ୍ଦ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କ ହସ୍ତକ୍ଷେପ ପରେ ତାଙ୍କର ଜଣେ ଭକ୍ତ ୩୫ ଗ୍ରାମ କସ୍ତୁରୀ ଦାନସୂତ୍ରରେ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରକୁ ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲେ । 

## ଆଧାର
ଶ୍ରେଣୀ:ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ସେବାରେ ବ୍ୟବହୃତ