open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ଆଜ୍ଞାମାଳ

ଆଜ୍ଞାମାଳ ହେଉଛି ଜଗନ୍ନାଥ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶନାମା । ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ଅଧର ଚୁମ୍ବନ ମାଳ ହିଁ ବିଶେଷ ଭାବେ ଆଜ୍ଞାମାଳ ରୂପେ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଥାଏ । ଏହି ମାଳ ପ୍ରଦାନ ପୂର୍ବରୁ କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ କାହାକୁ ଦିଆଯାଉଛି ତାହା ମହାପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କ ତରିକାରେ ଜଣାଇ ଦିଆଯାଇଥାଏ । ଏହା ପ୍ରଦାନରେ କେତେକ ବିଧି ଅଛି ଯାହା ଅପ୍ରକାଶ୍ୟ । ଜଗତ ବିଧାୟକ ମଙ୍ଗଳ ଲୀଲାର ବାର୍ତ୍ତା ଦେବା ପାଇଁ ଏହି ଆଜ୍ଞାମାଳ ପରମ୍ପରା ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ଉପସନାରେ ଅନୁସୃତ ହୋଇ ଆସୁଛି । ସଂସ୍କୃତ ସ୍କନ୍ଧ ପୁରାଣ ଅନୁସାରେ ବିଶ୍ୱାବସୁ ପୂଜା କରୁଥିବା ଶ୍ରୀନୀଳ ମାଧବଙ୍କ ଆଜ୍ଞାମାଳ ମହାରାଜା ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ବିଦ୍ୟାପତିଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିଲା ।

କେବଳ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରରେ ଏହି ଆଜ୍ଞାମାଳ ମାଧ୍ୟମରେ ଯେଉଁ ଯାନିଯାତ୍ରାମାନ ପାଳନ ହୁଏ ସେଗୁଡ଼ିକ ଲୋକ ହିତ ମୂଳକ । ଲୋକ କଲ୍ୟାଣ ପାଇଁ ୧୫ଟି ବାର୍ତ୍ତା ଏହି ଆଜ୍ଞାମାଳ ପଛରେ ରହିଥିବା ଜଣାଯାଏ । ସେଗୁଡ଼ିକ ହେଲା ସାମାଜିକ ସଂହତି, ଭାତୃଭାବ, ପାରିବାରିକ ସଂହତି, ସାମାଜିକ ମର୍ଯ୍ୟାଦା, ନିରାମୟ ଜୀବନଯାପନ , ସହଯୋଗ, ସାହଚର୍ଯ୍ୟ, ଶାନ୍ତି, ଓ ଆନନ୍ଦ ପ୍ରଦାନ ଇତ୍ୟାଦି ।  

### ବନଯାଗ ଯାତ୍ରା ବିଧିରେ ଆଜ୍ଞାମାଳ 
ନବକଳେବର ଲୀଳାରେ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ଦାରୁ ଅନ୍ୱେଷଣ ମଧ୍ୟ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ବିନା କରାଯାଏନାହିଁ । ନବକଳେବର ବିଧିରେ ପତିମହାପାତ୍ର ଦାରୁ ଅନ୍ୱେଷଣ ଯାତ୍ରାରେ ଯିବା ପାଇଁ ଶ୍ରୀ ସୁଦର୍ଶନଙ୍କ ବାଡର ବାଡ଼ଗ୍ରାହୀ ପତିମହାପାତ୍ର ସେବକ ରତ୍ନ ସିଂହାସନ ଉପରକୁ ଉଠନ୍ତି । ଗରାବଡୁ ସେବକଙ୍କଠାରୁ ହାତୁଆଣି(ପାଣି) ନିଅନ୍ତି । ତାପରେ ପୂର୍ବରୁ ଲାଗି ହୋଇଥିବା ଚାରିବାଡର ଅଧରଚୁମ୍ବିତ ଆଜ୍ଞାମାଳ ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରଥମେ ବଡଠାକୁର ଶ୍ରୀ ବଳଭଦ୍ରଙ୍କ ବିଗ୍ରହରୁ ଆଣନ୍ତି ଏବଂ ବଡବାଡର ବାଡଗ୍ରାହୀଙ୍କୁ ଆଜ୍ଞାମାଳ ପ୍ରଦାନ କରିଥାନ୍ତି । ପୁଣି ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ଆଜ୍ଞାମାଳ ଲାଗିକରି ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ବାଡଗ୍ରାହୀଙ୍କୁ ପ୍ରଦାନ କରିଥାନ୍ତି । ତାପରେ ପୁଣି ହାତୁଆଣି ନେଇ ମା ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କ ଅଧରମାଳା ମଝିବାଡ଼ର ବାଡ଼ଗ୍ରାହୀ ଦଇତାସେବକଙ୍କୁ ଦେଇଥାନ୍ତି । ଶେଷରେ ପତିମହାପାତ୍ର ନିଜେ ଶ୍ରୀ ସୁଦର୍ଶନଙ୍କଠାରୁ ଆଜ୍ଞାମାଳ ନେଇ ସିଂହାସନ ତଳକୁ ଓହ୍ଲାଇଆସନ୍ତି । ଠାକୁରମାନଙ୍କ ଚାରିଗୋଟି ଆଜ୍ଞାମାଳ ଧରି ପତି ମହାପାତ୍ର ତିନିଜଣ ଦଇତାମୁଖ୍ୟଙ୍କୁ ତିନିଗୋଟି ଆଜ୍ଞାମାଳ ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି ଓ ନିଜେ ସୁଦର୍ଶନଙ୍କ ଆଜ୍ଞାମାଳଟିକୁ ରଖନ୍ତି । ଦଶମୀ ଦିନ ମଧ୍ୟାହ୍ନ ଧୂପପରେ ପତି ମହାପାତ୍ରଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଦଇତାପତିମାନେ ମନ୍ଦିରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ଜଗମୋହନଠାରେ ଅପେକ୍ଷା କରନ୍ତି । ଏଥି ସହିତ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ରଟି ମଧ୍ୟ ଦିଅନ୍ତି ।  ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବିଧି ସଂପନ୍ନ କରିବାପରେ ଆଜ୍ଞାମାଳ ଧରି ବାଡ଼ଗ୍ରାହୀଙ୍କ ସମେତ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସମସ୍ତେ ଜଗମୋହନରୁ ବନଯାଗ ଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ କରିଥାନ୍ତି । ଆଜ୍ଞାମାଳ ମାଧ୍ୟମରେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ପାଇବାପରେ ଅର୍ଚ୍ଚାବିଗ୍ରହ ଓ ପ୍ରତିନିଧି ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ଫରକ ବିଚାର କରାଯାଏ ନାହିଁ ।   

## ଆଧାର 
ଶ୍ରେଣୀ:୨୦୧୫ ନବକଳେବର ଗଣସମ୍ପାଦନାରେ ଗଢ଼ା ବା ଉନ୍ନତ କରାଯାଇଥିବା ପ୍ରସଙ୍ଗମାନ
ଶ୍ରେଣୀ:୨୦୧୬ ରଥଯାତ୍ରା ଗଣସମ୍ପାଦନାରେ ଗଢ଼ା ବା ଉନ୍ନତ କରାଯାଇଥିବା ପ୍ରସଙ୍ଗମାନ
ରୁବେଲା

**ରୁବେଲା**, ବା **ଜର୍ମାନ ମିଳିମିଳା** ବା **ତିନି ଦିନିଆ ମିଳିମିଳା**, ରୋଗ ରୁବେଲା ଭୁତାଣୁର ଏକ ସଂକ୍ରମଣର ନାମ ।  ରାସ ବାହାରିବାର ଏକ ସପ୍ତାହ ପୂର୍ବ ଓ ପର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସଂକ୍ରମଣ କ୍ଷମତା ରହେ ।  ସି.ଆର.ଏସ. ଶିଶୁ ଏକ ବର୍ଷ ଧରି ଜୀବାଣୁ ବାଣ୍ଟିପାରେ । 

ପୃଥିବୀର ଅନେକ ସ୍ଥାନରେ ରୁବେଲା ସଂକ୍ରମଣ ଦେଖାଯାଏ ।  ଏହି ରୋଗର ହାର ଟିକା ଦିଆଯିବା ଯୋଗୁ ଆମେରିକା ସ‌ହିତ ଅନେକ ଜାଗାରେ କମୁଛି ।  ଏପ୍ରିଲ ୨୯, ୨୦୧୫ରେ  ବିଶ୍ୱ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସଂଗଠନ ଆମେରିକାକୁ ରୁବେଲାମୁକ୍ତ ଘୋଷଣା କଲେ । 

## ଆଧାର 
ଶ୍ରେଣୀ:ଚିକିତ୍ସା ବିଜ୍ଞାନ
ଶ୍ରେଣୀ:ଭୁତାଣୁ ରୋଗ
ତୀବ୍ର ଶ୍ୱାସନଳୀ ପ୍ରଦାହ

**ତୀବ୍ର ଶ୍ୱାସନଳୀ ପ୍ରଦାହ** ବା **ଆକ୍ୟୁଟ ବ୍ରୋଙ୍କାଇଟିସ** ବା **ଛାତି ଥଣ୍ଡା** (ଇଂରାଜୀରେ **Acute bronchitis**, ବା **chest cold**) ରୋଗ ଫୁସଫୁସରେ ଥିବା ବଡ଼ ବା ମଧ୍ୟମ ଆକାରର ବାୟୁବାହୀ ନଳୀମାନଙ୍କର ପ୍ରଦାହକୁ କୁହାଯାଏ ।  ରୋଗୀର ଲକ୍ଷଣ ଓ ଚିହ୍ନ ଦେଖି ରୋଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରାଯାଏ ।  ଖଙ୍କାର ରଙ୍ଗ ଦେଖି ଜୀବାଣୁ ବା ଭୁତାଣୁ ଯୋଗୁ ହେଉଛି, ଜଣାପଡ଼େନାହିଁ ।  ଜୀବାଣୁ ଚିହ୍ନିବା ଆବଶ୍ୟକ ହୁଏନାହିଁ ।  ଚିକିତ୍ସା: ବିଶ୍ରାମ, ପାରାସେଟାମଲ ଓ ଏନଏସଆଇ‌ଡିଦ୍ୱାରା ଜ୍ୱର ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରାଯାଏ ।  କାଶ ଔଷଧ କୌଣସି ସାହାଯ୍ୟକାରୀ ନ ହେଉ ଥିବାରୁ ଛଅ ବର୍ଷରୁ କମ ହୋଇଥିବା ଶିଶୁକୁ ଦେବାକୁ ସୁପାରିସ କରାଯାଏ ନାହିଁ ।  ହୁଇଜ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ସାଲବୁଟାମଲଦ୍ୱାରା ହୁଏ କିନ୍ତୁ ଏହା ଫଳରେ ଧୈର୍ଯ୍ୟହୀନତା (nervousness) ଦେଖାଯାଏ ।  ଆଣ୍ଟିବାୟୋଟିକ ସାଧାରଣତଃ ବ୍ୟବ‌ହାର କରାଯାଏ ନାହିଁ ।  ପର୍ଟୁସିସ ବା ଲହରା କାଶ ଯୋଗୁ ତୀବ୍ର ଶ୍ୱାସନଳୀ ପ୍ରଦାହ ହେଲେ ଏହାର ବ୍ୟତିକ୍ରମ କରାଯାଏ ।  ମହୁ ଓ ପେଲାର‌ଗୋନିଅମ ଦେଲେ ଲକ୍ଷଣର ଉନ୍ନତି ହୁଏ ।  ଶୀତ ଦିନେ ପ୍ରାୟ ଏହି ରୋଗ ହୁଏ ।  ଆମେରିକାରେ ପ୍ରତିବର୍ଷ ପ୍ରାୟ ୧୦ ନିୟୁତ ଲୋକ ଏହି ରୋଗରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ ଡାକ୍ତରଙ୍କୁ ସାକ୍ଷାତ କରନ୍ତି ଓ ଅଦରକାରୀ ଭାବରେ ୭୦ % ଲୋକ ଆଣ୍ଟିବାୟୋଟିକ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ।  ତୀବ୍ର ଶ୍ୱାସନଳୀ ପ୍ରଦାହ ରୋଗରେ ଆଣ୍ଟିବାୟୋଟିକ ବ୍ୟବ‌ହାର କମେଇବା ନିମନ୍ତେ ଚେଷ୍ଟା ଚାଲିଛି । 

## ଆଧାର 
ଶ୍ରେଣୀ:ଚିକିତ୍ସା ବିଜ୍ଞାନ
ଗାନ୍ଧୀ ମନ୍ଦିର, ଭତରା

ସମ୍ବଲପୁର ଜିଲ୍ଲାର ଭତରା ଗ୍ରାମଠାରେ ୧୯୭୪ ମସିହାରେ ନିର୍ମିତ ଏହି ମନ୍ଦିରଟିରେ ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ ପୂଜା ପାଆନ୍ତି । ଏହା ଭାରତର ପ୍ରଥମ ଗାନ୍ଧୀ ମନ୍ଦିର ଅଟେ ।  

## ଇତିହାସ 
୧୯୬୦ଦଶକରେ ସମ୍ବଲପୁରରେ ଛୁଆଁ-ଅଛୁଆଁ ଭେଦଭାବ ରହିଥିଲା । ଏହି ଭେଦଭାବକୁ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ଭତରା ଗାଁର ବୁଦ୍ଧିଜୀବିମାନେ ଗାଁରେ ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ କରିବା ପାଇଁ ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ନେଇଥିଲେ । ରେଢାଖୋଲର ତତ୍କାଳୀନ ବିଧାୟକ ଅଭିମନ୍ୟୁ କୁମାରଙ୍କ ଉଦ୍ୟମରେ ୧୯୭୧ମସିହାରେ ମନ୍ଦିରର ଭିତ୍ତିପ୍ରସ୍ତର ସ୍ଥାପନ କରାଯାଇଥିଲା । ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କ ମିଳିତ ଉଦ୍ୟମରେ ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ ଶେଷ ହୋଇ, ୧୯୭୪ ଅପ୍ରେଲ ୧୧ତାରିଖ ଦିନ ତତ୍କାଳୀନ ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ନନ୍ଦିନୀ ଶତପଥୀଙ୍କଦ୍ୱାରା ମନ୍ଦିର ଉଦଘାଟନ କରାଗଲା ।

## ପୂଜାବିଧି 
ମନ୍ଦିର ଭିତରେ ଗାନ୍ଧୀଜିଙ୍କର ୩.୫ଫୁଟ ଉଚ୍ଚତାର ମୂର୍ତ୍ତୀ ପୂଜା ପାଉଛନ୍ତି । ଚତୁର୍ପାର୍ଶ୍ୱରେ ବରପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ଫଟୋଚିତ୍ର ରହିଛି । ମନ୍ଦିର ସମ୍ମୁଖରେ ଅଶୋକ ସ୍ତମ୍ବ ରହିଛି । ମନ୍ଦିର ଶିଖରେ ତ୍ରିରଙ୍ଗା ପତାକା ଉଡୁଛି । ମନ୍ଦିର ପରିସରରେ ଗାନ୍ଧୀଜିଙ୍କ ଜୀବନର ବିଭିନ୍ନ ସ୍ମରଣୀୟ ଘଟଣାବଳୀ ସହ, **ତିନି ମାଙ୍କଡ଼**ର ପ୍ରତିଛବି ରହିଛି । 
ପ୍ରତିଦିନ ସକାଳେ ଓ ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ଗାନ୍ଧୀଜିଙ୍କ ପ୍ରତିମୂର୍ତ୍ତୀରେ ଧୂପ, ଦୀପ ଓ ଫୁଲ ଦେଇ ପୂଜା କରାଯାଏ । ବିଭିନ୍ନ ଫଳମୂଳ ଓ ମିଷ୍ଟାନ୍ନ ଭୋଗ ଲଗାଯାଏ । ଜାନୁଆରୀ ୨୬, ଅଗଷ୍ଟ ୧୫, ଅକ୍ଟୋବର ୨ ଓ ଜାନୁଆରୀ ୩୦ତାରିଖରେ ମନ୍ଦିରରେ ବିଶେଷ ପୂଜାର୍ଚ୍ଚନା କରାଯାଏ । ପ୍ରତିଦିନ ସକାଳେ ରାମଧୂନ ଓ ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ରାମାୟଣ, ଭାଗବତ ଆଦି ପଢାଯାଏ ।  

## ଗମନାଗମନ 
ଗାନ୍ଧୀ ମନ୍ଦିରଠାରୁ ଅଧ କିମି ଦୂରରେ ୫୩ନଂ ଜାତୀୟ ରାଜପଥ ରହିଛି । ୧୦କିମି ଦୂରରେ ରହିଛି କ୍ଷେତରାଜପୁର ରେଳ ଷ୍ଟେସନ ।୨୬କିମି ଦୂରରେ ରହିଛି ଜମାଦାରପଲ୍ଲି ଏୟାର ଷ୍ଟ୍ରିପ ଓ ୬୧କିମି ଦୂରତାରେ ରହିଛି ଝାରସୁଗୁଡ଼ା ବିମାନ ବନ୍ଦର । ଭୁବନେଶ୍ୱର ସମ୍ବଲପୁର ବସ ବା ଟ୍ରେନ୍ ଯୋଗେ ଆସି, ସେଠାରୁ ମନ୍ଦିରକୁ ଯିବା ସୁବିଧା ମଧ୍ୟ ଅଛି । 

## ଆଧାର 
ଶ୍ରେଣୀ:ରାଜନୀତି
ମେସେଣ୍ଟେରିକ ସ୍ୱଳ୍ପ ରକ୍ତପ୍ରବାହ

:*ଏହି ବିଷୟଟି କ୍ଷୁଦ୍ରାନ୍ତ୍ରର ସ୍ୱଳ୍ପ ରକ୍ତପ୍ରବାହ (ମେସେଣ୍ଟେରିକ ଇସକେମିଆ) ସମ୍ପର୍କରେ ଲେଖାହୋଇଛି । ବୃହଦନ୍ତ୍ରର ସ୍ୱଳ୍ପ ରକ୍ତପ୍ରବାହ ବିଷୟରେ ଜାଣିବାକୁ ଚାହିଲେ ଦେଖନ୍ତୁ ଇସକେମିକ କୋଲାଇଟିସ* ।

**ମେସେଣ୍ଟେରିକ ସ୍ୱଳ୍ପ ରକ୍ତପ୍ରବାହ**, ବା **ମେସେଣ୍ଟେରିକ ରକ୍ତନଳୀ ରୋଗ**, ଏକ ବେମାରୀ ଯେଉଁଥିରେ କ୍ଷୁଦ୍ରାନ୍ତ୍ରକୁ ରକ୍ତ ସରବରାହ କମିଯାଇଥିଏ ।  ଏହି ରୋଗ ହଠାତ ହେଲେ ଆକ୍ୟୁଟ ମେସେଣ୍ଟେରିକ ସ୍ୱଳ୍ପ ରକ୍ତପ୍ରବାହ ଓ ସମୟକ୍ରମେ ହେଲେ କ୍ରନିକ ମେସେଣ୍ଟେରିକ ସ୍ୱଳ୍ପ ରକ୍ତପ୍ରବାହ ନାମ ଦିଆଯାଏ ।  କ୍ରନିକ ରୋଗ ଥାଇ ଆକ୍ୟୁଟ ରୋଗ ହେଲେ ଧୀରେ ଲକ୍ଷଣ ଆସେ ।  କ୍ରନିକ ରୋଗ ହେଉଛି ଆକ୍ୟୁଟ ରୋଗର ଏକ ସଙ୍କଟପ୍ରଦ ଅବସ୍ଥା ।  ରୋଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟର ସର୍ବୋତ୍ତମ ଉପାୟ ହେଉଛି ଆଞ୍ଜିଓଗ୍ରାଫି ଓ କମ୍ପ୍ୟୁଟର ଟୋମୋଗ୍ରାଫି ।  କ୍ରନିକ ରୋଗ ଥିଲେ ବାଇପାସ ଅପରେଶନ ପସନ୍ଦ କରାଯାଏ । 

ବିକଶିତ ଦେଶମାନଙ୍କରେ ପ୍ରତି ଏକ ଲକ୍ଷ ଲୋକରେ ୫ ଜଣକୁ ମେସେଣ୍ଟେରିକ ସ୍ୱଳ୍ପ ରକ୍ତପ୍ରବାହ ରୋଗ ହୁଏ ।  କ୍ରନିକ ମେସେଣ୍ଟେରିକ ସ୍ୱଳ୍ପ ରକ୍ତପ୍ରବାହ ରୋଗ ପ୍ରତି ଏକ ଲକ୍ଷ ଲୋକରେ ଜଣକୁ ହୁଏ ।  ଅଧିକାଂଶ ରୋଗୀ ୬୦ ବର୍ଷରୁ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱ ବୟସର ଲୋକ ।  ସମାନ ବୟସରେ ପୁରୁଷ ଓ ମହିଲା ରୋଗୀ ସଂଖ୍ୟା ସମାନ ଥାଏ ।  ସନ ୧୮୯୫ରେ ଏହି ରୋଗର ପ୍ରଥମେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଥିଲା । 

## ଆଧାର 
ଶ୍ରେଣୀ:ଚିକିତ୍ସା ବିଜ୍ଞାନ
ତେଲିଙ୍ଗି ବାଜା

**ତେଲିଙ୍ଗି ବାଜା** (**ବୀର ତେଲିଙ୍ଗି ବାଜା**) ଓଡ଼ିଶାର ଏକ ପୁରାତନ ବାଜା । ଏହା ଆୱାରଗ୍ଲାସ ଭଳି ଦେଖାଯାଏ ଓ ବାଡ଼ି ସାହାଯ୍ୟରେ ବଜାଯାଇଥାଏ । ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିରରେ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ଆଗରେ ବାଳଭୋଗ ବଢ଼ା ହେଲା ବେଳେ ଆଜ୍ଞାମାଳ ଦେବା ସହିତ ଛତି, କାହାଳୀ, ଘଣ୍ଟ ଏବଂ ତେଲିଙ୍ଗି ବାଜା ବଜାହେବା ବିଧି ରହିଛି ।

## ଜଣାଶୁଣା ମାଧ୍ୟମରେ 
### ଲୋକକଥା 
ଓଡ଼ିଆ ଲୋକକଥାରେ ତେଲିଙ୍ଗି ବାଜାର ଉଲ୍ଲେଖ ରହି ଲେଖାହୋଇଛି:

ମେଘ ବରଷିଲା ଟୁପୁରୁ ଟାପୁରୁ
କେସୁର ମାଇଲା ଗଜା
ସାରୁ ଗଛ ମୂଳେ ବେଙ୍ଗଟିଏ ବସି
ବଜାଏ ତେଲିଙ୍ଗି ବାଜା

### ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର 
୧୯୭୬ରେ ନିର୍ମିତ ଓଡ଼ିଆ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ଶେଷ ଶ୍ରାବଣରେ "*ମେଘ ବରଷିଲା ଟୁପୁରୁ ଟାପୁରୁ*" ଗୀତରେ ତେଲିଙ୍ଗି ବାଜା ଉଲ୍ଲେଖ ଥିବା ଲୋକଗୀତର ପରିବର୍ତ୍ତିତ ରୂପ ସ୍ଥାନ ପାଇଥିଲା:

ମେଘ ବରଷିଲା ଟୁପୁରୁ ଟାପୁରୁ
କେସୁର ମାଇଲା ଗଜା
କେଉଁ ରାଇଜେ ରହିଲେ ମୋ ରଜା
ତେଲିଙ୍ଗି ବାଇଦ ବଜା

## ଆଧାର 
ଶ୍ରେଣୀ:ଓଡ଼ିଶାର ପାରମ୍ପାରିକ ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ର
ଶ୍ରେଣୀ:ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିରରେ ବ୍ୟବହୃତ ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ର
ଶ୍ରେଣୀ:୨୦୧୫ ନବକଳେବର ଗଣସମ୍ପାଦନାରେ ଗଢ଼ା ବା ଉନ୍ନତ କରାଯାଇଥିବା ପ୍ରସଙ୍ଗମାନ
ନୀଳାଦ୍ରୀ ବିଜେ

ଶ୍ରୀଗୁଣ୍ଡିଚା ପରେ ମାଉସୀ ମନ୍ଦିରରୁ ତିନି ଦିଅଁଁ ଜଗନ୍ନାଥ, ବଳଭଦ୍ର ଓ ସୁଭଦ୍ରା ବାହୁଡ଼ା ଯାତ୍ରା ସାରି ଜଗତି ଉପରେ ବିଜେ କରିବା **ନୀଳାଦ୍ରୀ ବିଜେ** ନାମରେ ଜଣା । ଗୁଣ୍ଡିଚା ଦିନ ତିନିଠାକୁର ରଥରେ ଗୁଣ୍ଡିଚା ମନ୍ଦିର ଯାଏ ଯାଇ ବାହୁଡ଼ା ଯାତ୍ରାରେ ବଡ଼ଦେଉଳକୁ ଲେଉଟନ୍ତି । ଲେଉଟିବା ପରେ ରଥରୁ ଠାକୁରମାନେ ରତ୍ନବେଦୀକୁ ବିଜେ କରନ୍ତି । ଏହା ନବଦିନ ବ୍ୟାପୀ ରଥଯାତ୍ରାର ଅନ୍ତିମ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ।

## ନୀତି 
ଗହଳ, ଚହଳରେ ଶ୍ରୀଜୀଉମାନେ ପହଣ୍ଡି କରନ୍ତି ନୀଳକନ୍ଦରକୁ । ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କର ଅଭିମାନ । ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ମାନଭଞ୍ଜନ କରିବା ଅବସରରେ ଜଗନ୍ନାଥ ରସଗୋଲା ପରସିବା ବିଧି ରହିଛି । ମାନଭଞ୍ଜନ ପରେ ସିଂହଦ୍ୱାର  ଫିଟେ ଏବଂ ଦିଅଁମାନେ ରତ୍ନ ସିଂହାସନକୁ ବିଜେ କରନ୍ତି ଗୋଟି ପହଣ୍ଡିରେ । ମାତ୍ର ରଥାରୂଢ଼ ସମୟରେ ହୋଇଥାଏ ଧାଡ଼ି ପହଣ୍ଡି । ଏହି ପହଣ୍ଡିରେ ଗୋଟିଏ ଦିଅଁ ନିନ୍ଦିଷ୍ଟ ସ୍ଥାନରେ ପହଞ୍ଚିବା ପରେ ଅନ୍ୟ ଦିଅଁମାନେ ଯାନ୍ତି ସେଇ ଶୈଳୀରେ । ଏହା ମଧ୍ୟ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ବିଧି । ଏହିଭଳି ଏକ ଅଭୂତପୂର୍ବ ଭକ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ପରିବେଶରେ ଜଗନ୍ନାଥ, ବଳଭଦ୍ର ଓ ଶୁଭଦ୍ରା ବିରାଜମାନ କରନ୍ତି ରତ୍ନ ସିଂହାସନରେ । 

## ଆଧାର 
## ବାହାର ତଥ୍ୟ 
ଶ୍ରେଣୀ:ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ନୀତି
ଶ୍ରେଣୀ:ଜଗନ୍ନାଥ
ଶ୍ରେଣୀ:୨୦୧୫ ନବକଳେବର ଗଣସମ୍ପାଦନାରେ ଗଢ଼ା ବା ଉନ୍ନତ କରାଯାଇଥିବା ପ୍ରସଙ୍ଗମାନ
ପ୍ରବୋଧ ଚନ୍ଦ୍ରିକା

**ପ୍ରବୋଧ ଚନ୍ଦ୍ରିକା** ଏକ ଓଡ଼ିଆ ମାସିକ ପତ୍ରିକା ଥିଲା । ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ଏହା ଦ୍ୱିତୀୟ ଛାପା ପତ୍ରିକା ଅଟେ (୧୮୪୯ ମସିହାର "ଜ୍ଞାନାରୁଣ" ପତ୍ରିକା ପରେ) ।   ଏହା ଜାନୁଆରୀ ୧୮୫୬ ମସିହାରେ ଉଇଲଇୟମ ଲେସିଙ୍କଦ୍ୱାରା ସମ୍ପାଦିତ ହୋଇ କଟକ ମିଶନ ପ୍ରେସରୁ ଡବଲିଉ ବୃକ୍ସଙ୍କଦ୍ୱାରା ଚାପା ହେଉଥିଲା ।  ଯଦିବା ଏହା ମିଶନାରୀ ମାନଂକଦ୍ୱାରା ପ୍ରକାଶିତ କରାଯାଉଥିଲା ମାତ୍ର ଏଥିରେ କୌଣସି ଖ୍ରୀଷ୍ଟ ଧର୍ମ ପ୍ରଚାର ବିଷୟ ବସ୍ତୁ ନଥିଲା, ବରଂ ଏହା ଥିଲା ଏକ ସାହିତ୍ୟ ଓ ସମାଚାର ପତ୍ରିକା । ପାଠକ ଓ ଗ୍ରାହକ ଅଭାବରେ ଏହାର ପ୍ରକାଶନ ବାଧାପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଥିବାରୁ ଲେସଲି ଓଡ଼ିଶାର ତତ୍କାଳୀନ କମିଶନର ସାମୁଏଲ୍ସଙ୍କୁ ଆର୍ଥିକ ଅନୁଦାନ ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କରିଥିଲେ । କିନ୍ତୁ ସାମୁଏଲ୍ସଙ୍କ ଆର୍ଥିକ ଅନୁଦାନର ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ସତ୍ତ୍ୱେ ଓଡ଼ିଶାରେ ନବଶିକ୍ଷିତ ଗୋଷ୍ଠୀର ଅଭାବ ହେତୁ ଏହି ପତ୍ରିକା ତିନି ବର୍ଷର ପ୍ରକାଶନ ପରେ ବନ୍ଦ ହୋଇଯାଇଥିଲା । ପ୍ରବୋଧ ଚନ୍ଦ୍ରିକାରେ ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ ବିଜ୍ଞାନ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଲେଖା ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଥିଲା । ଏହା ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରଥମ ବିଜ୍ଞାନ ପତ୍ରିକା ଭାବେ ଜଣା । 

## ପୁନଃ ମୁଦ୍ରଣ 
ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର ଏହି ଦ୍ୱିତୀୟ ଛାପା ପତ୍ରିକାର ଯେଉଁ ସଂଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକ ମିଳିଥିଲା ତାକୁ ଉତ୍କଳ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ ତରଫରୁ ଡକ୍ଟର ବଂଶୀଧର ମହାନ୍ତି ସଂକଳନ କରି ୧୯୮୪ ମସିହାରେ ଏକ ପୁସ୍ତକ ରୂପେ ପ୍ରକାଶନ କରାଇଥିଲେ । ଏଥିରେ ଏହି ପତ୍ରିକାର  ୧୮୫୬ ମସିହାର ପ୍ରଥମ, ତୃତୀୟ, ଚତୁର୍ଥ, ପଂଚମ ତଥା ଦ୍ୱାଦଶ ମାସିକ ସଂଖ୍ୟା ଗୁଡିକୁ ଏକତ୍ର କରି ପ୍ରକାଶ କରାଯାଇଥିଲା । 

## ଆଧାର 
ଶ୍ରେଣୀ:ଓଡ଼ିଆ ବହି
ଶ୍ରେଣୀ:ଓଡ଼ିଆ ପତ୍ରିକା
ବାଟମଙ୍ଗଳା

thumb|ମଙ୍ଗଳା ମନ୍ଦିର, ପୁରୀ
**ବାଟ ମଙ୍ଗଳା ମନ୍ଦିର** ହେଉଛି ହିନ୍ଦୁ ଦେବୀ ମା ମଙ୍ଗଳାଙ୍କ ପାଇଁ ଉତ୍ସର୍ଗୀକୃତ ଏକ ମନ୍ଦିର । ଏହି ମନ୍ଦିରଟି ଓଡ଼ିଶା ପ୍ରଦେଶରେ ଥିବା ହିନ୍ଦୁମାନଙ୍କ ପବିତ୍ର ପୁରୀ ସ‌ହରଠାରୁ ୭ କିମି ଦୂରରେ ଅବସ୍ଥିତ । ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିରକୁ ଯାଉଥିବା ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁ ଭକ୍ତବୃନ୍ଦ ଏହି ମନ୍ଦିରକୁ ଦଣ୍ଡବତ କରିକି ଯାଆନ୍ତି । ବ୍ୟବ‌ହାରିକ କଥାବସ୍ତୁ ଅନୁସାରେ, ଭକ୍ତବୃନ୍ଦ ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିରକୁ ଯିବା ପୂର୍ବରୁ ପ୍ରଥମେ ଏହି ମନ୍ଦିରରେ ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତି ।

## କିମ୍ବଦନ୍ତୀ 
ଲୋକ‌କଥା ଅନୁସାରେ, ଥରେ  ବ୍ରାହ୍ମା ଏଠାକୁ ଆସିଥିଲେ, ସେ ଆଖପାଖରେ ଶୂନ୍ୟତା ଅନୁଭବ କଲେ । ସେହି ସମୟରେ ମାଆ ବାଟ ମଙ୍ଗଳା ଆବିର୍ଭାବ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ଆଡ଼କୁ ପଥ ପ୍ରଦର୍ଶିତ କରିଥିଲେ । ଏହିପରି ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କର ଲକ୍ଷସ୍ଥଳରେ ପ‌ହଞ୍ଚିଥିଲେ ଓ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡିୟ ସୃଷ୍ଟିର ରଚନା କରିଥିଲେ ।

## ଅବସ୍ଥିତି
ମାଅ ବାଟ ମଙ୍ଗଳାଙ୍କର ଏହି ମନ୍ଦିରଟି ପୁରୀ-ଭୁବନେଶ୍ୱର ୮ନଂ ରାଜ୍ୟ ରାଜପଥରେ ଗଲାବେଳେ ଅଠରନଳାଠାରୁ ପ୍ରାୟ ୩ କିଲୋମିଟର ଦୂରରେ ଅବସ୍ଥିତ ।  ମନ୍ଦିର ମୁଖ୍ୟ ଦେବୀ ମାଆ ମଙ୍ଗଳାଙ୍କର ସୁନ୍ଦର ସୁନ୍ଦର ୩ଟି ଆଖି ସ‌ହ ଭୁଜଦ୍ୱୟ ପଶା ଓ ଅଙ୍କୁଶ ଧାରଣ କରିଥାନ୍ତି । ମାଆ ନିଜ ଆସ୍ଥାନରେ ପଦ୍ମାସନା ଭଙ୍ଗୀ ସ‌ହ ହସ ହସ ମୁଖରେ ବିରାଜମାନ କରିଛନ୍ତି । ସେ ଦେବୀ ଦୁର୍ଗା, ମହା ମଙ୍ଗଳା, ସର୍ବମଙ୍ଗଳା ଏବଂବାଟ ମଙ୍ଗଳାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ର ସ‌ହିତ ପୂଜା ପାଆନ୍ତି । 

## ପୂଜାର୍ଚ୍ଚନା
ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ **ବାଟ**ର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ରାସ୍ତା ଅଥବା ମାର୍ଗ । ଯେହେତୁ ମାଆ ମଙ୍ଗଳା ଶ୍ରୀକ୍ଷେତ୍ର ଯିବାକୁ ମାର୍ଗ ଦର୍ଶାଇଥାନ୍ତି, ସେଥିପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ବାଟମଙ୍ଗଳା ନାମରେ ସର୍ବତ୍ର ଜଣାଯାଏ । ଜଗନ୍ନାଥ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ପୁରୀ ଅଭିମୁଖେ ଯାଉଥିବା ସମସ୍ତ ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁ ଓ ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ମାଆ ବାଟ ମଙ୍ଗଳା ବାଟ କଢ଼େଇ ନିଅନ୍ତି ବୋଲି ବିଶ୍ୱାସ ରହିଛି । ପୁରୀ ଭ୍ରମଣରେ ଆସୁଥିବା ସମସ୍ତ ଯାତ୍ରୀ ତ‌ଥା ଶ୍ରାଦ୍ଧାଳୁ ବୃନ୍ଦ ମାଆଙ୍କ ପାଖରେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଭକ୍ତିର ସ‌ହ ପୂଜାର୍ଚ୍ଚନା କରିଥାନ୍ତି, ଯାହା ଫଳରେ ଆସିବା ଏବଂ ଫେରିବା ବେଳେ ସେମାନଙ୍କର ଯାତ୍ରା ନିରାପଦ ଏବଂ ସୁଖମୟ ହେବ । 

ନବକଳେବର ସମୟରେ ମହାପ୍ରଭୁ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ପାଇଁ ଆସୁଥିବା କାଠବୋଝେଇ ଶଗଡ଼ ଗୁଡ଼ିକ ମାଆ ବାଟ ମଙ୍ଗଳାଙ୍କ ପାଖରେ ପୂଜାର୍ଚ୍ଚନା କରିବା ପରେ ଶ୍ରୀକ୍ଷେତ୍ର ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥାନ୍ତି । 

ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରମୁଖ ପର୍ବ ଯଥା, ଦୁର୍ଗାପୂଜା, ଦଶହର, ଚୈତ୍ର ମଙ୍ଗଳବାର ଆଦି ବେଶ ଆଡ଼ମ୍ବର ସ‌ହକାରେ ଏହି ମନ୍ଦିରରେ ପାଳନ କରାଯାଏ ।
## ଆଧାର
ଶ୍ରେଣୀ:ହିନ୍ଦୁ ଦେବୀ
ଶ୍ରେଣୀ:୨୦୧୬ ରଥଯାତ୍ରା ଗଣସମ୍ପାଦନାରେ ଗଢ଼ା ବା ଉନ୍ନତ କରାଯାଇଥିବା ପ୍ରସଙ୍ଗମାନ
ଶ୍ରେଣୀ:ପୁରୀ ଜିଲ୍ଲା
ଶ୍ରେଣୀ:ପୁରୀ ଜିଲ୍ଲାର ଧାର୍ମିକ ସ୍ଥଳ
ଶ୍ରେଣୀ:ପୁରୀ ଜିଲ୍ଲାର ହିନ୍ଦୁ ମନ୍ଦିର
ଗ୍ରେଭସ ରୋଗ

**ଗ୍ରେଭସ ରୋଗ**, (ଇଂରାଜୀରେ '''Graves' disease**, ବା **toxic diffuse goiter** ବା **Flajani-Basedow-Graves disease''', ଏକ ପ୍ରକାର ଅଟୋଇମ୍ମ୍ୟୁନ ରୋଗ ଯାହା ଥାଇରଏଡ ଗ୍ରନ୍ଥିକୁ ଆକ୍ରମଣ କରେ ।  ଏହି ଆକ୍ରମଣ ଫଳରେ ହାଇପରଥାଇରଏଡିଜମ ଓ ବର୍ଦ୍ଧିତ ଥାଇରଏଡ ଗ୍ରନ୍ଥି ବା ଗଏଟର ହୁଏ ।  ଏହି ରୋଗର ଚିହ୍ନ ଓ ଲକ୍ଷଣ: ଚିଡ଼ଚିଡ଼ା ସ୍ୱଭାବ, ମାଂସପେଶୀ ଦୁର୍ବଳତା, ଶୋଇବା ଅସୁବିଧା, ଦୃତ ହୃତ ସ୍ପନ୍ଦନ, ତରଳ ଝାଡ଼ା ଓ ଓଜନ ହ୍ରାସ ।  ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଲକ୍ଷଣ ମଧ୍ୟରେ ଆଣ୍ଠୁରୁ ବଳାଗଣ୍ଠି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଲମ୍ବି‌ଥିବା ଅସ୍ଥି ସାମନା ଚର୍ମ ମୋଟା ହୋଇଯାଏ ଯାହାକୁ ପ୍ରିଟିବିଆଲ ମିକସିଡିମା କୁହାଯାଏ ଓ ଆଖି ଡୋଳା ତା ଯାଗାରୁ ପଦାକୁ ବାହାରି ଆସେ ଯାହାକୁ ଏକ୍ସୋଫଥାଲମସ ବା ଗ୍ରେଭସ ଅଫଥାଲମୋପାଥି କୁହାଯାଏ ।  ପରିବାରରେ ଯଦି କାହାର ଏହି ରୋଗ ଥାଏ ତେବେ ସେହି ପରିବାରର ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ରୋଗ ହେବା ସମ୍ଭାବନା ଥାଏ ।  ରକ୍ତ ପରୀକ୍ଷାରେ ଅଧିକ [ଟ୍ରାଇଆୟୋଡୋଥାଇରୋନିନ|ଟି୩]] ଓ ଟି୪, କମ ଟିଏସଏଚ, ଥାଇରଏଡ ଗ୍ରନ୍ଥିର ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ଅଧିକ ରେଡୋଆୟୋଡିନ ଅପଟେକ ଓ ଟିଏସଆଇ ଆଣ୍ଟିବଡି ମିଳେ । 

## ଆଧାର 
ଶ୍ରେଣୀ:ଚିକିତ୍ସା ବିଜ୍ଞାନ
ନାଗ ପଞ୍ଚମୀ

ଶ୍ରାବଣ କୃଷ୍ଣ ପଞ୍ଚମୀ, ନାଗ ପଞ୍ଚମୀ ବା ମନସା ପଞ୍ଚମୀ ନାମରେ ଜଣା । ଏହିଦିନ ହିନ୍ଦୁ କୁମାରୀ ଏବଂ ମହିଳାମାନେ  ଭଲ ଦୃଷ୍ଟିଶକ୍ତି ପାଇବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ନାଗ ନାଗୁଲି ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜର୍ଚ୍ଚନା କରନ୍ତି । ମାଟିର ହୁଙ୍କା ଆଣି କୋଠିରେ ସ୍ଥାପନ କରି ପୂଜାବିଧି ପାଳନ କରନ୍ତି ।
## କିମ୍ବଦନ୍ତୀ
## ପାଳନ
## ଆଧାର
;ଗ୍ରନ୍ଥ ସୂଚୀ
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

## ଅଧିକ ପଢ଼ନ୍ତୁ
**Dictionary of Hindu Lore and Legend* () by Anna Dhallapiccola

## ବାହ୍ୟ ଲିଙ୍କ
*Nag Panchmi

ଶ୍ରେଣୀ:ହିନ୍ଦୁ ପର୍ବ
ଶ୍ରେଣୀ:ଶ୍ରାବଣ ମାସର ପର୍ବ
ଦାରୁ ଶଗଡ଼ି

ପୁରାତନ କାଳରୁ ପରିବ‌ହ‌ନ ନିମିତ୍ତ ଶଗଡ଼ିର ବ‌ହୁଳ ବ୍ୟବ‌ହାର ରହିଆସିଛି । ପୂର୍ବେ ଶ୍ରୀଗୁଣ୍ଡିଚା ମନ୍ଦିର ଓ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରାଚୀନ ମାଳିନୀ ନ‌ଦୀ  ପ୍ରବାହିତ ହେଉଥିଲା । ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଏହି ନ‌ଦୀକୁ ପୋତି ଦିଆଯାଇଥିଲା, ଯାହାକି ଏବେ ଶରଧାବାଲି ନାମରେ ନାମିତ । ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ରଥଯାତ୍ରା ସମୟରେ ତିନି ଠାକୁର ତିନି ରଥରେ ବିରାଜମାନ ହୋଇ ଏହି ନ‌ଦୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯାଉଥିଲେ ଆଉ ଡଙ୍ଗା ସ‌ହାୟତାରେ ନ‌ଦୀ ପାର ହୋଇ ତିନିଗୋଟି କାଠ ନିର୍ମିତ ଶଗଡ଼ିରେ ଯାଇ ଆଡ଼ପ ମଣ୍ଡପରେ ବିରଜିତ ହେଉଥିଲେ । ଏହି ଶଗଡ଼ିର ବ୍ୟବ‌ହାର କବିମାନଙ୍କର ଭଜନରେ ମଧ୍ୟ ପରିଲକ୍ଷିତ ହୋଇଛି । ୧୬୨୨ ମସିହାରେ ଭକ୍ତ ସାଲବେଗ ଜଣାଣରେ ମଧ୍ୟ ମ‌ହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ସେବରେ ଶଗଡ଼ିର ନିୟୋଜନ ବିଷୟରେ ଉଲ୍ଲେଖ ରହିଛି ।

## ଦାରୁ ଶଗଡ଼ି
ବନଯାଗ ଯାତ୍ରାରେ ଦାରୁ ଚିହ୍ନଟ ହୋଇସାରିବା ପରେ ଯେତେବେଳେ ଦାରୁ ଛେଦନ ସାରି ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରକୁ ନେବାର କଥା ଆସେ ସେତେବେଳେ ଦରକାର ହୁଏ ଏହି ଶଗଡ଼ି, ଯାହାକୁ **ଦାରୁ ଶଗଡ଼ି** ନାମରେ ଆମେ ବୋଲାଇଥାଉ । ଏହି ଶଗଡ଼ି ସାହାଯ୍ୟରେ ଦାରୁମାନ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରକୁ ନିଆଯାଇଥାଏ । କେନ୍ଦୁ, ବର, ତେନ୍ତୁଳି ଓ କଇଁଆ କାଠରେ ଏହି ଶଗଡ଼ି ନିର୍ମାଣ କରାଯାଏ । 

## ଆକାର
ଏହି ଦାରୁଶଗଡ଼ି ଚାରି ଚକ ବିଶିଷ୍ଟ ହୋଇଥାଏ । ବିଶ୍ୱକର୍ମା ସେବକମାନେ ଏହାକୁ ନିର୍ମାଣ କରିଥାନ୍ତି । ପ୍ରତି ଦରୁଙ୍କ ଲାଗି ଗୋଟିଏ ଲେଖାଏଁ ଶଗଡ଼ି ନିର୍ମାଣ ହୋଇଥାଏ । ଏହି ଶଗଡ଼ିମାନ ବରକାଠରେ ତିଆରି ଚକମାନ ଓ ତେନ୍ତୁଳି କାଠ ନିର୍ମିତ ଦଣ୍ଡାମାନ ଧାରଣ କରିଥାନ୍ତି । ବାକି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅଂଶମାନ କେନ୍ଦୁ କାଠାରେ ନିର୍ମାଣ କରାଯାଇଥାଏ । ଏହାର ଚକର କୌଣସି ଅର ନ ଥାଏ । ସେହି ଚକ‌କୁ ଲୁହା କ୍ଲାମ୍ପ ସ‌ହାୟତାରେ ଯୋଡ଼ା ଯାଇଥାଏ । ଶଗଡ଼ି ଦଣ୍ଡାର ଲମ୍ବ ଆଠହାତ ହୋଇଥାଏ । 

## କାର୍ଯ୍ୟମାନ
ଦାରୁଙ୍କୁ ଖଣ୍ଡୁଆ ପାଟରେ ଗୁଡ଼ାଇ ଶଗଡ଼ିରେ ରଖି ବାନ୍ଧି ଦିଆଯାଏ । ଦାରୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଥିବା ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସାଧାରଣ ଜନତା ଓ ଭକ୍ତମାନ ଏହି ଦାରୁଶଗଡ଼ିକୁ ଟାଣି ଟାଣି ନେଇଥାନ୍ତି । ବିଧି ଅନୁସାରେ, ସର୍ବପ୍ରଥମେ ଶ୍ରୀସୁଦର୍ଶନଙ୍କ ଦାରୁ, ତା'ପରେ କ୍ରମାନ୍ୱୟରେ ବଳଭଦ୍ର, ଦେବୀ ସୁଭଦ୍ରା ଏବଂ ମହାପ୍ରଭୂ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କର ଦାରୁ ଶଗଡ଼ିରେ ଶ୍ରୀକ୍ଷେତ୍ରକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ ।

## ଆଧାର
ଶ୍ରେଣୀ:୨୦୧୫ ନବକଳେବର ଗଣସମ୍ପାଦନାରେ ଗଢ଼ା ବା ଉନ୍ନତ କରାଯାଇଥିବା ପ୍ରସଙ୍ଗମାନ
ଶ୍ରେଣୀ:ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ସେବାରେ ବ୍ୟବହୃତ
ଶ୍ରେଣୀ:୨୦୧୬ ରଥଯାତ୍ରା ଗଣସମ୍ପାଦନାରେ ଗଢ଼ା ବା ଉନ୍ନତ କରାଯାଇଥିବା ପ୍ରସଙ୍ଗମାନ
ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର ପ୍ରଶାସନ, ପୁରୀ

**ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର ପ୍ରଶାସନ** (ଇଂରାଜୀ: Shree Jagannath Temple Administration) ଓଡ଼ିଶାର ପୁରୀଠାରେ ଥିବା ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିରର ପ୍ରାଶାସନିକ କାମ କରୁଥିବା ଓଡ଼ିଶା ସରକାରଙ୍କ ଏକ ଅନୁଷ୍ଠାନ ।

## ଇତିହାସ 
ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର ତିଆରି ହେବାର ପ୍ରାରମ୍ଭ କାଳରୁ ତତ୍କାଳୀନ ଉତ୍କଳର ଗଜପତି ଏହାର ପୃଷ୍ଠପୋଷକ ରହି ଆସୁଥିଲେ । ୧୨୧୧-୧୨୩୮ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ମନ୍ଦିର ପ୍ରଶାସନ ତୃତୀୟ ଅନଙ୍ଗଭୀମଙ୍କ ଅଧୀନରେ ଥିଲା । ଗଙ୍ଗ ବଂଶୀୟ ରାଜାଙ୍କ ଭଳି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ବଂଶୀୟ ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟାପକ ଭୂମି, ଅଳଙ୍କାର ପୂଣ୍ୟାର୍ଥ ରୂପରେ ମନ୍ଦିର ଦେବଦେବୀଙ୍କ ପାଇଁ ଦାନ କରିଥିଲେ । ଓଡ଼ିଶାର ସ୍ୱାଧୀନ ରାଜାମାନଙ୍କ ଉତ୍ସର୍ଗୀକୃତ ମନୋଭାବ ଓ ପ୍ରଚେଷ୍ଟା ଯୋଗୁଁ, ଏହି ମନ୍ଦିର ଧନଧାନ୍ୟରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ବିକଶିତ ହୋଇଥିଲା । ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର ଦେବଦେବୀଙ୍କ ପୂଜାପାଠ ଓ ଆରାଧନା ୮୦୦ ବର୍ଷ ପୁରାତନ ଅଖଣ୍ଡ ପରମ୍ପରା । ମନ୍ଦିରର ସରଳ ଓ ସହଜ ପ୍ରଶାସନ ନିମନ୍ତେ, ପୁରୀ ଗଜପତି ମହାରାଜା **ଶ୍ରୀ ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର ପ୍ରଶାସନ** ବ୍ୟବସ୍ଥାର ଶିଳାନ୍ୟାସ କରିଥିଲେ । ବ୍ରିଟିଶ୍ ଶାସନ ସମୟରେ ମନ୍ଦିର ପରିଚାଳନା ଓ ପ୍ରଶାସନ ନିମନ୍ତେ, ପୁରୀ ମହାରାହଜା ପ୍ରଥମେ ମୁଖ୍ୟ ଅଧୀକ୍ଷକ ରୂପେ ମନୋନୀତ ହୋଇଥିଲେ । ଉନ୍ନତ ମାନର ପରିଚାଳନା ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ଦୃଷ୍ଟିରେ ରଖି, ଓଡ଼ିଶା ରାଜ୍ୟ ସରକାର **ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ପ୍ରଶାସନ ଆଇନ ୧୯୫୨** ପ୍ରଣୟନ କରିଥିଲେ । ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ମନ୍ଦିର ଓ ଏହାର ସମ୍ପତି ତାଲିକାର ପୁନହ ସଙ୍ଗଠନ ଏବଂ ପରିଚାଳନା ନିମନ୍ତେ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ଅଧିନିୟମ, ୧୯୫୫ ପ୍ରଣୀତ ହୋଇଥିଲା । ଫଳ ସ୍ୱରୂପ ୨୭ ଡିସେମ୍ବର ୧୯୬୦ ମସିହାରେ ଏହି ଆଇନ୍ କର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହୋଇଥିଲା । ଏହି ଆଇନର ପ୍ରାବଧାନ ଅନୁଯାୟୀ, ମନ୍ଦିରର ପ୍ରଶାସନ, ସଞ୍ଚାଳନ ଓ ପରିଚାଳନା ଭାର ଶ୍ରୀ ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର ପରିଚାଳନା କମିଟି ଉପରେ ନ୍ୟସ୍ତ । **ଶ୍ରୀ ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର ପ୍ରଶାସନ, ପୁରୀ** ପରିଚଳନା କମିଟିର ସଦସ୍ୟମାନେ ହେଲେ ।

## ପରିଚାଳନା କମିଟି 
* ଗଜପତି ମହାରାଜା, ପୁରୀ (ଅଧ୍ୟକ୍ଷ)
* ଜିଲ୍ଲାପାଳ, ପୁରୀ (ଉପାଧ୍ୟକ୍ଷ)
* ମନ୍ଦିର ପରିଚାଳନା, ସଦସ୍ୟ
* କୋଷାଦାୟ(ଏଣ୍ଡୋମେଣ୍ଟ) ଆୟୁକ୍ତ
* ଓଡ଼ିଶା ସରକାରଙ୍କଦ୍ୱାରା ନିର୍ବାଚିତ ସଦସ୍ୟ(ଯିଏ ମୁକ୍ତିମଣ୍ଡପରେ ବସିବାଯୋଗ୍ୟ)
* ଓଡ଼ିଶା ସରକାରଙ୍କ ଦ୍ୱାର ମନୋନୀତ ୪ଜଣିଆ ମନ୍ଦିର ସେବାୟତ ମଣ୍ଡଳୀ
* ଓଡ଼ିଶା ସରକାରଙ୍କ ଦ୍ୱାର ମନୋନୀତ ଶ୍ରୀ ମନ୍ଦିର ପୂଜାବିଧି ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଅନୁଷ୍ଠାନ ଓ ମଠର ଜଣେ ପ୍ରତିନିଧି
* ଓଡ଼ିଶା ସରକାରଙ୍କ ଦ୍ୱାର ମନୋନୀତ ୨ଜଣ ସ୍ୱାଧୀନ ପ୍ରତିନିଧି ଯାହାର ଉପରୋକ୍ତ(୫,୬ ଓ ୭) ବର୍ଗର ସଦସ୍ୟ ନଥିବେ

## ଆଧାର
ଶ୍ରେଣୀ:୨୦୧୫ ନବକଳେବର ଗଣସମ୍ପାଦନାରେ ଗଢ଼ା ବା ଉନ୍ନତ କରାଯାଇଥିବା ପ୍ରସଙ୍ଗମାନ
ଶ୍ରେଣୀ:ପୁରୀ ଜିଲ୍ଲା
ଶବରପଲ୍ଲୀ

ପୂରାଣ ଅନୁସାରେ ପ୍ରାକୃତିକ ବଣଜଙ୍ଗଲ ଘେରା ଏକ ସ୍ଥାନରେ ଶବରରାଜ ବିଶ୍ୱାବସୁ ରହୁଥିଲେ । ଯିଏକି ଜରାଶବରଙ୍କ ବଂଶଧର ଭାବେ ଲୋକ‌କଥା ରହିଛି । ସେଠାରେ ସେ ଗୁପ୍ତ ଭାବରେ ନୀଳମାଧବଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଥିଲେ ।  ସେହି ସ୍ଥାନର ନାମ ଥିଲା **ଶବରପଲ୍ଲୀ** । ଏହା ଶବରରାଜାଙ୍କର ଅଞ୍ଚଳ, ସେଥିପାଇଁ ତାକୁ ଶବରପଲ୍ଲୀ ନାମରେ ନାମିତ କରାଯାଇଛି । ମହାରାଜା ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶରେ ବିଦ୍ୟାପତି ପୁରୁଷୋତ୍ତମ କ୍ଷେତ୍ରରେ ପ‌ହଞ୍ଚିବା ପରେ ପ୍ରଥମେ ଖବର ନେଇ ଶବରପଲ୍ଲୀରେ ପ‌ହଞ୍ଚିଥିଲେ । ସେଠାରେ ସେ ନୀଳମାଧବଙ୍କ ସୂଚନା ପାଇ ବିଦ୍ୟାପତି ଫେରିଯାଇଥିଲେ । ବିଭିନ୍ନ ସଂସ୍କୃତ ଓ ଓଡ଼ିଆ ପୁସ୍ତକରେ ଲିପିବଦ୍ଧ ହୋଇଥିବା ଏହି ଐତିହ୍ୟକୁ ବନଯାଗ ଲୀଳାର ଦାରୁ ଅନ୍ୱେଷଣ ବିଧିରେ ବଞ୍ଚାଇ ରଖାଯାଇଛି । ସେଥିପାଇଁ ବଣଜଙ୍ଗଲ ଘେରା କାକଟପୁରର ଦେଉଳିମଠ ପରିସରରେ ପ୍ରାଚୀ ନ‌ଦୀର ଧାରାରେ ପ୍ରଚୀନ କାଳର ଏକ ଶବରପଲ୍ଲୀ କଳ୍ପନା କରାଯାଏ । 

## ଶବରପଲ୍ଲୀରେ ସମ୍ପାଦିତ କାର୍ଯ୍ୟମାନ
ନବକଳେବର ସମୟରେ ଦାରୁ ଅନ୍ୱେଷଣରେ ଯାଇଥିବା ସେବାୟତମାନେ ଏକ ଅସ୍ଥାୟୀ ଗୃହ ନିର୍ମାଣ କରି ରହିଥାନ୍ତି । ଜଗନ୍ନାଥ ସଂସ୍କୃତିରେ ସେହି ଅସ୍ଥାୟୀ ଗୃହକୁ ଶବରପଲ୍ଲୀ କୁହାଯାଏ ।  ଶବରପଲ୍ଲୀରେ ନିରାଡ଼ମ୍ବର ଜୀବନଯାପନ ସ‌ହିତ ଭକ୍ତିରେ ସମର୍ପଣ ହୋଇ ଦଇତାପତିମାନେ ନିରାକାର ବ୍ରହ୍ମଙ୍କ ପାଇଁ ନୂତନ ଦାରୁ ପ୍ରପ୍ତି ନିମନ୍ତେ ମୌନବ୍ରତ ଧାରଣ କରଥାନ୍ତି । ଏବେ ମଧ୍ୟ ଏହି ପ୍ରଥା ପ୍ରଚଳିତ ରହିଛି । ଶବରପଲ୍ଲୀରେ ପ‌ହ‌ଞ୍ଚିବା ପରେ ଦଇତାପତିମାନେ ସାଧାରଣ ଜୀବନ ଯାପନ କରିବା ସ‌ହିତ ମୌନ ବ୍ରତ ଧାରଣ କରିଥାନ୍ତି ।  ଅଧିକାଂଶ ସମୟ ମୌନହୋଇ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିଥାନ୍ତି । ଶବରପଲ୍ଲୀରେ ଦଇତାମାନେ କଠୋର ବ୍ରତ ପାଳନ କରଥାନ୍ତି । ଏହି ବଣଜଙ୍ଗଲ ଘେରା ପଲ୍ଲୀରେ  ଅଚାର୍ଯ୍ୟମାନଙ୍କଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହେଉଥିବା ବେଳେ ଦେଉଳକରଣଙ୍କଦ୍ୱାରା ଚିଟାଉ ଲେଖାଯାଇଥାଏ ।

## ଆଧାର
ଶ୍ରେଣୀ:୨୦୧୫ ନବକଳେବର ଗଣସମ୍ପାଦନାରେ ଗଢ଼ା ବା ଉନ୍ନତ କରାଯାଇଥିବା ପ୍ରସଙ୍ଗମାନ
ଶ୍ରେଣୀ:ଜଗନ୍ନାଥ ଧର୍ମ
ଶ୍ରେଣୀ:ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ସେବାରେ ବ୍ୟବହୃତ
ଶ୍ରେଣୀ:୨୦୧୬ ରଥଯାତ୍ରା ଗଣସମ୍ପାଦନାରେ ଗଢ଼ା ବା ଉନ୍ନତ କରାଯାଇଥିବା ପ୍ରସଙ୍ଗମାନ
ଉତ୍ତରପାର୍ଶ୍ୱ ମଠ

ଲିଙ୍କ=https://or.wikipedia.org/wiki/%E0%AC%AB%E0%AC%BE%E0%AC%87%E0%AC%B2:Annapurna_Theatre,_Puri.jpg|thumb|ବଡ଼ଦାଣ୍ଡ ଉପରେ ଥିବା **ଅନ୍ନପୂର୍ଣ୍ଣା ଥିଏଟର**ର ଦ୍ୱାର । ଏହି ଦ୍ୱାରଟି ଓ ସଂଲଗ୍ନ ଅଞ୍ଚଳ ପ୍ରକୃତରେ ଉତ୍ତରପାର୍ଶ୍ୱ ମଠର ସମ୍ପତ୍ତି ବୋଲି ବିବାଦ ଉପୁଜିଛି ।ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ନବକଳେବର ଲୀଳାରେ ବନଯାଗଠାରୁ ବ୍ରହ୍ମ ସଂସ୍ଥାପନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶ୍ରୀକ୍ଷେତ୍ରରେ ଷୋଳଟି ମଠ ସମ୍ପୃକ୍ତ ରହିଛନ୍ତି । ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଉତ୍ତରପାର୍ଶ୍ୱ ମଠ ଅନ୍ୟତମ । ରାମାନୁଜ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ଶ୍ରୀକ୍ଷେତ୍ରରେ ରହିଥିବା ୧୮ଟି ମଠ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ରହିଛି ଉତ୍ତରପାର୍ଶ୍ୱ ମଠ । ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ଉପାସନା ସହିତ ବର୍ଷ ସାରା ଏହି ମଠ ଜଡ଼ିତ ରହିଛି । ତେଣୁ ଏହାକୁ ସ୍ଥାବର ଓ ଅସ୍ଥାବର ସମ୍ପତ୍ତି ଖଞ୍ଜା ହୋଇଛି । 

## ଭୂମିକା
ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କର ଚାରି ଦାରୁ ଶଗଡ଼ି ଦେବଯାନ ମାର୍ଗଦେଇ କୋଇଲି ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ବିଜେ ସମୟରେ ଏହି ମଠର ଦ୍ୱାରାଦେଶରେ ଶଗଡ଼ି ସମ୍ମୁଖରେ ପଣାଭୋଗ କରାଯାଇଥାଏ । ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ଗୋଲକ ବିଶ୍ରାମ ପରେ ଅଶୌଚପାଳନ ପରିସମାପ୍ତିରେ ଦଇତାମାନେ ତେର ଦିନ ମହାପ୍ରସାଦ ସେବନ କରିଥାନ୍ତି । ଏହି ମଠ ପକ୍ଷରୁ କେତେ ହାଣ୍ଡି ମହାପ୍ରସାଦ ଯୋଗାଇ ଦିଆଯାଏ । ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ବାହାରେ ଦେଶବିଦେଶରୁ ଆସିଥିବା ଭକ୍ତ ବା ତୀର୍ଥଯାତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ଏହି ମଠ ସେବା ଯୋଗାଇଥାଏ । ପ୍ରତିଦିନ ମୋହନଭୋଗ ସହ ବଲ୍ଲଭଭୋଗ ମଧ୍ୟ ଠାକୁରଙ୍କ ପୂଜା ନିମନ୍ତେ ଦିଆଯାଏ। 

## ପ୍ରସିଦ୍ଧି 
ମରହଟ୍ଟା ଛତ୍ରପତି ଶିବାଜୀଙ୍କ ସେନାପତି ବାବୁରାଓ ଏହି ମଠକୁ ଦାନ ଦେଇଥିଲେ । ମଠ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ହେବା ପରେ ମହନ୍ତମାନଙ୍କ ସାଧୁତା ଏବଂ ସିଦ୍ଧିରେ ଉଦ୍‌ବୁଦ୍ଧ ହୋଇ ସେହି ସମୟରେ ଭାରତର ଅନେକ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ବ୍ୟକ୍ତି ଏହି ମଠ ପ୍ରତି ଆକୃଷ୍ଟ ହୋଇଥିଲେ । ସେମାନେ ମଥାର ଶିଷ୍ୟତ୍ୱ ମଧ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ପରବର୍ତ୍ତୀ କାଳରେ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କର ସେବାପୂଜା ନିମନ୍ତେ ଏହି ମଠକୁ ସ୍ଥାବର ଅସ୍ଥାବର ସମ୍ପତ୍ତି ଦାନ ସୂତ୍ରରେ ଦେଇଥିଲେ । ଦିନ ଥିଲା ଏହି ମଠ ସମଗ୍ର ଭାରତ ବର୍ଷର ଶ୍ରୀସମ୍ପ୍ରଦାୟର ଅର୍ଥାତ ରାମାନୁଜଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ମଠ ଭାବେ ସୁନାମ ଅର୍ଜନ କରିଥିଲା । 
## ଦାନ ଏବଂ ଖଞ୍ଜା
ରାଜା ମାନ ସିଂ ଏହି ମଠକୁ ମଧ୍ୟ ଦାନ କରିଥିଲେ । ଯେଉଁ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରୀ, ଭକ୍ତ, ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁମାନେ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ ନିମନ୍ତେ ଶ୍ରୀକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଆସୁଥିଲେ ସେମାନଙ୍କୁ ଖାଦ୍ୟ ଯୋଗାଇଦେବା ତାଙ୍କ ଦାନର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଥିଲା । ସେତେବେଳେ ଶ୍ରୀକ୍ଷେତ୍ର ଧାମକୁ ଆସିବା ନିମନ୍ତେ ପକ୍କା ରାସ୍ତା ନଥିଲା । ଯାନବାହନର ସୁବିଧା ନଥିଲା । ଭକ୍ତମାନେ ଚାଲି ଚାଲି ଆସିବାଦ୍ୱାରା ବହୁ ଦିନ ଲାଗୁଥିଲା । ରାସ୍ତାରେ ପ୍ରଧାନ ସମସ୍ୟା ଥିଲା ଖାଦ୍ୟପେୟ । ଖାଦ୍ୟାଭାବରୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁ କଲବଲ ହେଉଥିଲେ । ଏହି ସମସ୍ୟା ତଥା ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁଙ୍କ ଦୁଃଖକୁ ରାଜା ମାନସିଂ ସ୍ୱଚକ୍ଷୁରେ ଦେଖିବା ପରେ ଏହାର ନିରାକରଣ ନିମନ୍ତେ ଉତ୍ତରପାର୍ଶ୍ୱ ମଠ ଦାୟିତ୍ୱରେ ସ୍ଥାୟୀ ସମ୍ପତି ଖଞ୍ଜି ଦେଇଥିଲେ । ପରବର୍ତ୍ତୀକାଳରେ ଏହି ମଠକୁ ବାଲେଶ୍ୱର ଜିଲ୍ଲାର ନୀଳଗିରି ମାହଲ ଦାନ ଦେଇଥିଲେ । ଗୋସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ମୋଗଲ ରାଜା ଔରଙ୍ଗଜେବ ପୁରୀ ଜିଲ୍ଲାର ଛଇତନା ନିକଟସ୍ଥ ଗଈଣ୍ଡଳ ଗ୍ରାମର ଏକ ଘାସ ମାହଲ ଦାନସୂତ୍ରରେ ଏହି ମଠକୁ ପ୍ରାଦାନ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଥିଲା, ଏହି ମଠ ପକ୍ଷରୁ ପ୍ରତିଦିନ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ଆଖପାଖରେ ତଥା ବଡ଼ଦାଣ୍ଡରେ ବୁଲୁଥିବା ଗୋରୁମାନଙ୍କୁ ଘାସ ଖାଇବାକୁ ଦିଆଯିବ । ବର୍ତ୍ତମାନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ମଠ ପକ୍ଷରୁ ଗୋରୁଗାଈମାନଙ୍କୁ ଘାସ ଖାଇବାକୁ ଦିଆଯିବାର ବ୍ୟବସ୍ଥା ଚାଲୁରହିଛି । ଏହି ମଠ ପ୍ରତି ଆକୃଷ୍ଟ ହୋଇ ରାଣୀ ଭିକ୍ଟୋରିଆ ମଧ୍ୟ ସ୍ଥାବର ସମ୍ପତ୍ତି ଦାନ କରିଥିଲେ । ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ନିକଟରେ ପ୍ରତିଦିନ ମହନଭୋଗ ପୂଜା କରିବା ପାଇଁ ଭିକ୍ଟୋରିଆ ଏହି ଦାନ ଦେଇଥିଲେ । ଏହି ମହନଭୋଗ ସହିତ ବଲ୍ଲଭଭୋଗ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଥିଲା । ସେହିଦିନଠାରୁ ମୋହନଭୋଗ ପୂଜା ହେଉଛି । ଏହି ମୋହନଭୋଗ ସହ ବଲ୍ଲଭଭୋଗ ମଧ୍ୟ ଠାକୁରଙ୍କ ପୂଜା ନିମନ୍ତେ ଦିଆଯାଏ । ଏଥି ନିମନ୍ତେ ଉତ୍ତରପର୍ଶ୍ୱ ମଠକୁ କାକଟପୁରଠାରେ ଥିବା ଡେରୁଣିଆ ମୌଜା ରାଣୀ ଭିକ୍ଟୋରିଆ ଦାନ ସୂତ୍ରରେ ଦେଇଥିଲେ । 

## ଆଧାର
ଶ୍ରେଣୀ:ପୁରୀ ଜିଲ୍ଲା
ଶ୍ରେଣୀ:ପୁରୀରେ ଥିବା ମଠ
ଶ୍ରେଣୀ:୨୦୧୫ ନବକଳେବର ଗଣସମ୍ପାଦନାରେ ଗଢ଼ା ବା ଉନ୍ନତ କରାଯାଇଥିବା ପ୍ରସଙ୍ଗମାନ
ମାଣିକ ଗଉଡୁଣୀ

ମାଣିକପାଟଣା ଗ୍ରାମର ଜଣେ ଦହି ବିକାଳୀ ଯେ ଜଗନ୍ନାଥ ଏବଂ ବଳଭଦ୍ରଙ୍କୁ ସଶରୀରେ ସାକ୍ଷାତ କରିଥିଲା ।

## କିମ୍ବଦନ୍ତୀ
କାଞ୍ଚି ଅଭିଯାନ ଫେରିବା ବେଳେ ରାସ୍ତାରେ ସେତେବେଳେ ମାଣିକ ଗଉଡୁଣୀ ନାମକ ଜଣେ ଗଉଡୁଣୀ ଦହି ବିକୁଥିଲା । ପ୍ରବଳ ଖରା ହେଉଥାଏ କଳାଘୋଡ଼ା, ଧଳାଘୋଡ଼ାରେ ଆସିଥିବା ଦୁଇ ସୈନିକ ମାଣିକ ଗଉଡୁଣୀଠାରୁ ଦହି ପିଇଲେ ଏବଂ ପଇସା ମାଗିବାରୁ ଏମାନଙ୍କ ପାଖରେ ପଇସା ନଥିଲା । ହାତରୁ ମୁଦିଟିଏ କାଢ଼ି ତାକୁ ଦେଇଥିଲେ । ମାତ୍ର ମାଣିକ ଗୌଡୁଣୀ ବୁଝିନଥିଲା । ସେ ମୁଦି ସାମାନ୍ୟ ମୁଦି ନୁହେଁ, ସେ ହେଉଛି ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ରତ୍ନ ମୁଦି । ସେ ବହୁ କଷ୍ଟରେ ସେ ମୁଦିକୁ ରଖିଥିଲା । ରାଜାଙ୍କୁ ସେ ମୁଦି ଦେଇ ଦହି ପଇସା ଆଦାୟ କରିବ ବୋଲି ଜଗି ବସିଥିଲା । କିଛି ସମୟ ପରେ ସେ ରାସ୍ତାରେ ରାଜା ସୈନ୍ୟ ସମାନ୍ତ ଧରି ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଜୟ ଲାଭ କରି ଫେରୁଥିଲେ । ମାଣିକ ଗୌଡୁଣି ସେ ମୁଦି ଦେଖାଇ କହିଥିଲା, *ତୁମର ଦୁଇ ଜଣ ସୈନିକ ଦହି ପିଇ ଏହି ମୁଦି ଦେଇ ଯାଇଛନ୍ତି । ଏହାକୁ ନେଇ ଦହି ପଇସା ଦେଇଦିଅ ।*
ରାଜା ସେହି ମୁଦି ଦେଖିଲେ ଏବଂ ଚିହ୍ନିଲେ ସେ ମୁଦିଟି ହେଉଛି ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ରତ୍ନମୁଦି । ମାଣିକ ଗୌଡୁଣୀକୁ କହିଲେ, *ମୁଁ ପ୍ରଥମ ସେବକ ହୋଇ ଜଗନ୍ନାଥ ଓ ବଳଭଦ୍ରଙ୍କୁ ସଶରୀରେ ଦେଖିନଥିଲି । ତୁ ଯାହାକୁ ଦହି ପିଆଇଛୁ ସେ ଖୋଦ ମହାପ୍ରଭୁ ଜଗନ୍ନାଥ ଏବଂ ବଳଭଦ୍ର । ପଇସା ନୁହେଁ ତୋ ନାଁରେ ଏ ଗାଁ କରିଦେଲି ।* ଉକ୍ତ ଗାଁ ସେହି ଦିନଠାରୁ ରହିଲା ମାଣିକପାଟଣା । 

## ଚଲଚ୍ଚିତ୍ରରେ ମାଣିକ ଗୌଡୁଣୀ
ମାଣିକ ନାମକ ଏକ କଳାଧଳା ଚଲଚ୍ଚିତ୍ରରେ ଏହି ଆଖ୍ୟନ ମୁକ୍ତିଲାଭ କରିଥିଲା ।
## ଆଧାର
ଶ୍ରେଣୀ:୨୦୧୫ ନବକଳେବର ଗଣସମ୍ପାଦନାରେ ଗଢ଼ା ବା ଉନ୍ନତ କରାଯାଇଥିବା ପ୍ରସଙ୍ଗମାନ
କାନିକା

**କାନିକା** ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କର ଏକ ପ୍ରଧାନ ଭୋଗ । ଏହା ଚାଉଳ, ଚିନି, ଘିଅ, ଲବଙ୍ଗ ଆଦି ମିଶାଇ ରାନ୍ଧି ତିଆରି କରାଯାଏ । ଏହା ପ‌ହିଲି ଭୋଗବେଳେ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଦିନେ ମଧ୍ୟ ତିଆରି ହୁଏ । ୧୯୧୦ ମସିହା ଯାଏ ଏହା ପରେ ଏହା ଗୋପାଳ ବଲ୍ଲଭ ଭୋଗର ଅଂଶ ଭାବେ ରନ୍ଧା ହୋଇଥାଏ ।

## ଉପାଦାନ
ଚାଉଳ    - ୧ କିଲୋ-କୃଷ୍ଣଭୋଗ-ବାସୁମତି
ଚିନି      - ୩୫୦ ଗ୍ରାମ
ଡାଳଚିନି    - ୫୦ ଗ୍ରାମ
ଲବଙ୍ଗ     - ୫ ଗ୍ରାମ
ଜାଇଫଳ    - ୧/୨ ଚାମଚ ଗୁଣ୍ଡ
କିସମିସ     - ୫୦ ଗ୍ରାମ
ଅଳେଇଚ    - ୮ ଗୋଟା
ବୁଟଡାଲି    - ୧ ମୁଠା
ତେଜପତ୍ର    - ୨ ଗୋଟା
ଘିଅ     - ୨୦୦ ଗ୍ରାମ କିମ୍ବା ୩୦୦ ଗ୍ରାମ
ପାଣି       - ୨ କେଜି ବା ୨.୫ କେଜି
ଲୁଣ       - ପରିମାଣ ଟିକେ କମ୍ ପକାଇଲେ ଭଲ
ଗୁଜୁରାତି     - ୮ରୁ ୧୦ ଗୋଟା

## ପ୍ରସ୍ତୁତି ପ୍ରଣାଳୀ
ପ୍ରଥମେ ଚୁଲିରେ ଡେଇକ୍‌ଚି ବସାଇ ପାଣି ଦିଅନ୍ତୁ । ପାଣି ଗରମ ହୋଇ ଆସିଲେ ଡାଲ୍‌ଚିନିକୁ ଅଧାବାଟି ଏଇ ପାଣିରେ ପକାନ୍ତୁ । ଡାଲଚିନି ପୁରା ବାଟି ହେଲେ ବି ଭଲ ହେବ । ଅଳେଇଚ, ଗୁଜୁରାତି ଅଧାଅଧା ଛେଚି ପକାନ୍ତୁ । ତେଜପତ୍ର, ଲବଙ୍ଗ ମଧ୍ୟ ପକାନ୍ତୁ । ପାଣି ଫୁଟି ଆସିଲେ ଚାଉଳ ଓ ବୁଟଡାଲିକୁ ଏକାଠି ଧୋଇ ଫୁଟିବାଆସିବା ପାଣିରେ ପକାନ୍ତୁ । ଚାଉଳ ଫୁଟି ଆସିଲେ ଲୁଣ ପକାନ୍ତୁ । ଅଧା କାନିକା ହୋଇ ଆସିଲେ ଚିନି ଦେଇ ଗୋଳାନ୍ତୁ । ଅଧା ଘିଅ ପକାନ୍ତୁ । କାନିକା ହୋଇ ଆସିଲେ ବାକି ଡାଲ୍‌ଚିନିକୁ ଗୁଣ୍ଡକରି ପକାନ୍ତୁ । ବାକି ଘିଅକୁ ମଧ୍ୟ ପକାଇ ଗୋଳେଇ ଦେଖନ୍ତୁ । କାନିକା ହୋଇ ଯାଇଥିବ । ତା' ପରେ ଚୁଲିରୁ ଓହ୍ଲାଇ ଦିଅନ୍ତୁ ।

## ଆଧାର 
ଶ୍ରେଣୀ:ଭାରତୀୟ ଖାଦ୍ୟ
ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର, ହାଇଦ୍ରାବାଦ

ହାଇଦ୍ରାବାଦ ସହରର ବଞ୍ଜାରା ହିଲ୍ସଠାରେ ଏହି ମନ୍ଦିରଟି ଅବସ୍ଥିତ । ମନ୍ଦିରଟି ୨୦୦୯ ମସିହାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରାଯାଇଥିଲା । ମନ୍ଦିରର ମୁଖ୍ୟ ଆରାଧ୍ୟ ହେଲେ ଜଗନ୍ନାଥ, ବଳଭଦ୍ର, ସୁଭଦ୍ରା ଓ ସୁଦର୍ଶନ । ବେଢା ମଧ୍ୟରେ ପୂଜା ପାଉଥିବା ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେବଦେବୀ ହେଲେ କମଳା, ବିମଳା, ଗଣେଶ, କାଶୀ ବିଶ୍ୱନାଥ ଓ ନବଗ୍ରହ । ମନ୍ଦିରରେ ବାର ମାସରେ ତେର ପର୍ବ ପାଳିତ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ରଥଯାତ୍ରା ମୁଖ୍ୟ ପର୍ବ ।

## ପରିଚାଳନା 
ମନ୍ଦିର ପରିଚାଳନା ଦାୟିତ୍ୱ **କଳିଙ୍ଗ କଲ୍ଚରାଲ ଟ୍ରଷ୍ଟ** ଉପରେ ନ୍ୟସ୍ତ ।

## ବିଶେଷତ୍ୱ
ମନ୍ଦିରଟିକୁ ପୁରୀ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ଢାଞ୍ଚାରେ ନିର୍ମାଣ କରାଯାଇଛି । ମନ୍ଦିରଟିର ଉଚ୍ଚତା ପ୍ରାୟ ୭୫ ଫୁଟ ଅଟେ ଏବଂ ପ୍ରାୟ ୨୭୦୦୦ ବର୍ଗ ଫୁଟ କ୍ଷେତ୍ରଫଳର ବେଢା ରହିଛି । ମନ୍ଦିରରେ ତିନିଟି ଦ୍ୱାର ରହିଛି । ଜାଗା ଅଧିକାର କରି ମନ୍ଦିର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିର୍ମାଣ କରିବାକୁ କଳିଙ୍ଗ କଲ୍ଚରାଲ ଟ୍ରଷ୍ଟକୁ ଏକ ଦଶନ୍ଧିରୁ ଉର୍ଦ୍ଧ ସମୟ ଲାଗିଥିଲା । ନିର୍ମାଣ କାର୍ଯ୍ୟ କେବଳ ୫ବର୍ଷରୁ ଅଧିକ ସମୟ ଲାଗିଥିଲା । ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ କରିବାକୁ ଓଡ଼ିଶାରୁ ପ୍ରାୟ ୬୦ଜଣ ଶିଳ୍ପୀ ହାଇଦ୍ରାବାଦ ଆସିଥିଲେ । ପଥର ମଧ୍ୟ ଓଡ଼ିଶାରୁ ଆମଦାନୀ କରାଯାଇଥିଲା । ହାଇଦ୍ରାବାଦରେ ଥିବା ଓଡ଼ିଆମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ମନ୍ଦିର ଏକ ମିଳନ ସ୍ଥଳୀ ଭାବରେ ଉଭା ହୋଇଛି ।

## ଅବସ୍ଥିତି 
ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର, ହାଇଦ୍ରାବାଦ ସହରର ବଞ୍ଜାରା ହିଲ୍ସ ଅଞ୍ଚଳର ୧୨ ନମ୍ବର ରାସ୍ତାରେ ଅବସ୍ଥିତ । ସାମ୍ନାରେ କେ.ଭି.ଆର ପାର୍କ ଓ ପାଖରେ ତେଲେଙ୍ଗାନା ଭବନ ରହିଛି ।

## ଆଧାର 
ଶ୍ରେଣୀ:ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର
ଶ୍ରେଣୀ:୨୦୧୫ ନବକଳେବର ଗଣସମ୍ପାଦନାରେ ଗଢ଼ା ବା ଉନ୍ନତ କରାଯାଇଥିବା ପ୍ରସଙ୍ଗମାନ
ମନୋଜ କୁମାର ପଣ୍ଡା

**ମନୋଜ କୁମାର ପଣ୍ଡା** (୪ ଅକ୍ଟୋବର ୧୯୫୪ – ୯ ଜୁଲାଇ ୨୦୨୦) ଜଣେ ଓଡ଼ିଆ ଲେଖକ ଓ ଇଂରାଜୀ ଶିକ୍ଷକ ଥିଲେ । ତାଙ୍କର କେତେକ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ରଚନା ମଧ୍ୟରେ *ହାଡ଼ ବଗିଚା*, *ମାୟା ବଗିଚା*, *ବଣ୍ଡ ବଗିଚା*, *ଶବ୍ଦ ଶସ୍ୟ*, *ଗାଲିକଙ୍କ ସହ ହୋଇଥିବା ବାର୍ତ୍ତାଳାପ* ଆଦି ଗଳ୍ପ ସଂକଳନ, *ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କରିବାର ଖେଳ* (ପ୍ରବନ୍ଧ) ଆଦି ଓଡ଼ିଆ ପୁସ୍ତକ ଏବଂ *ଦ ବୋନ ଗାର୍ଡେନ ଆଣ୍ଡ ଅଦର ଷ୍ଟୋରିଜ* (ଅନୂଦିତ ଇଂରାଜୀ ଗଳ୍ପ ସଂକଳନ) ଆଦି ଅନ୍ୟତମ । *ମାୟା ବଗିଚା* ପୁସ୍ତକ ନିମନ୍ତେ ସେ ୨୦୧୫ ମସିହାରେ ଶାରଳା ପୁରସ୍କାର ପାଇଥିଲେ । ୨୦୧୦ରେ *ଦି ବୋନ ଗାର୍ଡେନ ଆଣ୍ଡ ଅଦର ଷ୍ଟୋରିଜ* ପାଇଁ ଆୟରଲ୍ୟାଣ୍ଡସ୍ଥିତ ଫ୍ରେଙ୍କ ଓ' କନର ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଗଳ୍ପ ପୁରସ୍କାର ପାଇଁ ଏସିଆର ଦଶ ଜଣ ଗାଳ୍ପିକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ଥାନୀତ ହୋଇଥିଲା ।

୨୦୨୦ ଜୁଲାଇ ୯ ତାରିଖରେ ଛାତିରେ ଯନ୍ତ୍ରଣାଜନିତ ଅସୁସ୍ଥତାରେ ବଲାଙ୍ଗିରର ଏକ ଡାକ୍ତରଖାନାରେ ତାଙ୍କର ଦେହାନ୍ତ ହୋଇଥିଲା ।
* ଅଶୋକ ଚନ୍ଦନ ସାହିତ୍ୟ ସମ୍ମାନ

## ଆଧାର
ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୫୪ ଜନ୍ମ
ଶ୍ରେଣୀ:୨୦୨୦ ମୃତ୍ୟୁ
ଶ୍ରେଣୀ:ବଲାଙ୍ଗୀର ଜିଲ୍ଲାର ଲୋକ
ଶ୍ରେଣୀ:ଶାରଳା ପୁରସ୍କାର ବିଜେତା
ଶ୍ରେଣୀ:ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟିକ
କୃତାର୍ଥ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ

**କୃତାର୍ଥ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ** (୨୦ ମାର୍ଚ୍ଚ ୧୯୦୦ - ୭ ମଇ ୧୯୭୯) ଜଣେ ସମାଜସେବୀ ଥିଲେ ।
ସେ ୧୯୫୪ ମସିହାରେ ସମ୍ବଲପୁରୀ ବସ୍ତ୍ରାଳୟ ନାମରେ ଏକ ତନ୍ତୁବାୟ ସମବାୟ ସମିତି ଗଠନ କରିଥିଲେ । ସମାଜସେବା ଓ ସମ୍ବଲପୁରୀ ବସ୍ତ୍ରର ଉନ୍ନତି ପାଇଁ ୧୯୬୫ ମସିହାରେ ଭାରତ ସରକାର ତାଙ୍କୁ ପଦ୍ମଶ୍ରୀ ପୁରସ୍କାରରେ ସମ୍ମାନିତ କରିଥିଲେ ।

## ଜୀବନୀ 
ଆଚାର୍ଯ୍ୟ, ୧୯୦୦ ମସିହାରେ ବରଗଡ଼ ଜିଲ୍ଲାର ଜବକାଟିକରା ଗ୍ରାମରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ପରିବାରର ଆର୍ଥିକ ଦୁରାବସ୍ଥା ଯୋଗୁ, ତାଙ୍କର ବାଲ୍ୟକାଳ ଅସୁବିଧାରେ କଟିଥିଲା । ସେ ମାଟ୍ରିକ ପରୀକ୍ଷାରେ କୃତକାର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ ପାରିନଥିଲେ । ରୋଜଗାର ପାଇଁ, ସେ ଜଣେ ମୁସଲମାନ ବ୍ୟବସାୟୀଙ୍କ ପାଖରେ କାମ କରିବା ସହିତ ଶିକ୍ଷକତା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ । ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ "କାଟି ଖାଅ, କୁଟି ପିନ୍ଧ" କଥାକୁ ସେ ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲେ । ବରଗଡ଼ର ଆମ୍ବପାଲିଠାରେ କିଛି ହରିଜନ ବୁଣାକାରଙ୍କ ଲୁଗାବୁଣାର ନୂତନ ବିଧି ଶିଖେଇଥିଲେ । ସମ୍ବଲପୁରୀ ବସ୍ତ୍ରାଳୟ ମାଧ୍ୟମରେ ସେ ବୁଣାକାରମାନଙ୍କର ଆର୍ଥିକ ଅବସ୍ଥାରେ ଉନ୍ନତି ଆଣି ପାରିଥିଲେ । "କୃଷକ ଟ୍ରେଡିଂ" କମ୍ପାନୀ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରି, କୃଷକମାନଙ୍କର ଉନ୍ନତି କରିଥିଲେ । ଗରିବ ଛାତ୍ରମାନଙ୍କର ଶିକ୍ଷା ପାଇଁ ସେ ବୃତ୍ତି ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିଥିଲେ । ୧୯୪୫ରେ ବ୍ରିଟିଶ ସରକାର ତାଙ୍କୁ 'ରାୟ ବାହାଦୂର' ଉପାଧୀ ପ୍ରଓ ଦାନ କରିଥିଲେ । ଭାରତ ସରକାରଙ୍କ ତରଫରୁ ତାଙ୍କୁ ପଦ୍ମଶ୍ରୀ ଓ ସମ୍ବଲପୁର ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ ତରଫରୁ ଡି ଲିଟ ଉପାଧି ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଥିଲା ।

୧୯୭୯ ମସିହାରେ କୃତାର୍ଥ ଆଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ତିରୋଧାନ ଘଟିଥିଲା ।

## ସମ୍ମାନ ଓ ପୁରସ୍କାର  
* ରାୟ ବାହାଦୂର - ୧୯୪୫ (ବ୍ରିଟିଶ ସରକାର)
* ପଦ୍ମଶ୍ରୀ - ୧୯୬୫
* ଡି ଲିଟ - ସମ୍ବଲପୁର ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ
## ଆଧାର
ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୦୦ ଜନ୍ମ
ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୭୯ ମୃତ୍ୟୁ
ଶ୍ରେଣୀ:ପଦ୍ମଶ୍ରୀ ସମ୍ମାନିତ
ଶ୍ରେଣୀ:ବରଗଡ଼ ଜିଲ୍ଲାର ଲୋକ
ଗୋପୀନାଥ ନନ୍ଦ

**ଗୋପୀନାଥ ନନ୍ଦ** ( ୨୧ ଅଗଷ୍ଟ ୧୮୬୯ - ୧୨ ଜାନୁଆରୀ ୧୯୨୪), **ଗୋପୀନାଥ ନନ୍ଦ ଶର୍ମା** ନାମରେ ମଧ୍ୟ ପରିଚିତ, ଜଣେ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା-ତତ୍ତ୍ୱବିଦ୍, ଅଭିଧାନ ସଂକଳକ, ନାଟ୍ୟକାର ଓ ଲେଖକ ଥିଲେ । ସେ ଥିଲେ ୧୯୧୬ ମସିହାରେ ପ୍ରକାଶିତ *ଶବ୍ଦତତ୍ତ୍ୱବୋଧ ଅଭିଧାନର* ସଂକଳକ ଥିଲେ । ତାଙ୍କର ଏହି ଅବଦାନ ନିମନ୍ତେ ସେ କାଇଜର-ଇ-ହିନ୍ଦ ଉପାଧି ପାଇଥିଲେ ଓ "ଓଡ଼ିଶାର ପାଣିନୀ" ନାମରେ ସୁପରିଚିତ ଥିଲେ । 

## ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଜୀବନ
ଗୋପୀନାଥ ନନ୍ଦ ୧୮୬୯ ମସିହା ଅଗଷ୍ଟ ୨୧ ତାରିଖରେ ଆଧୁନିକ ଗଜପତି ଜିଲ୍ଲାସ୍ଥିତ ପାରଳାଖେମୁଣ୍ଡିଠାରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ସେ ମାତ୍ର ପଞ୍ଚମ ଶ୍ରେଣୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପାଠ ପଢ଼ିଥିଲେ । ନିଜ ପ୍ରଚେଷ୍ଠାରେ ସେ ଓଡ଼ିଆ ସମେତ ସଂସ୍କୃତ, ପାଲି, ପ୍ରାକୃତ, ତେଲୁଗୁ, ତାମିଲ, ବଙ୍ଗଳା, ହିନ୍ଦୀ, କନ୍ନଡ଼ ଓ ପାରସୀ ଆଦି ଏଗାରଟି ଭାଷାରେ ପାରଦର୍ଶିତା ଲାଭ କରିଥିଲେ । ତିରିଶ ବର୍ଷ ବୟସରେ ସେ ନିଜ ଶ୍ରବଣ ଶକ୍ତି ହରାଇଥିଲେ ।

## ସାହିତ୍ୟ ରଚନା
ଗୋପୀନାଥ ନନ୍ଦ ପାରଳାଖେମୁଣ୍ଡିରେ ରହି ମୁଖ୍ୟତଃ ତାଙ୍କର ଗବେଷଣା ଓ ରଚନା କରିଥିଲେ । ସେତେବେଳେ ପାରଳାଖେମୁଣ୍ଡି ମାଡ୍ରାସ ପ୍ରେସିଡେନ୍ସିର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ଥିଲା ଓ ସେଠାରେ ତେଲୁଗୁ ଭାଷାର ବହୁଳ ପ୍ରଚଳନ ଥିଲା । ତାଙ୍କୁ ଓଡ଼ିଆରେ ରଚନା ଜାରି ରଖିବା ନିମନ୍ତେ ଭାଷାଭିତ୍ତିକ ଓ ରାଜନୈତିକ ପ୍ରତିକୂଳ ପରିସ୍ଥିତିର ସାମ୍ନା କରିବାକୁ ପଡ଼ିଥିଲା । ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ତାଙ୍କର ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ସାହିତ୍ୟିକ ରଚନା ଥିଲା ଶବ୍ଦତତ୍ତ୍ୱବୋଧ ଅଭିଧାନ । ଗୋପୀନାଥ ନନ୍ଦ "*ବୃହତ ବ୍ୟାକରଣ"* ନାମରେ ଏକ ବ୍ୟାକରଣ ଗ୍ରନ୍ଥ ମଧ୍ୟ ରଚନା କରିଥିଲେ । ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଭାଷାରେ ଲେଖାଥିବା ମହାଭାରତ ସହିତ ସାରଳା ମହାଭାରତର ତୁଳନାତ୍ମକ ବିଶ୍ଳେଷଣ କରି ସେ ସାରଳା ମହାଭାରତର ମୌଳିକତାକୁ ପ୍ରତିପାଦିତ କରିପାରିଥିଲେ । ସେ ଓଡ଼ିଆରେ କବିତା ଓ ନାଟକ ମଧ୍ୟ ରଚନା କରିଥିଲେ । 

## ରଚନାବଳୀ
### କବିତା ଗ୍ରନ୍ଥ
* ଚନ୍ଦ୍ରୋଦୟ
* କର୍ମ ବିପାକ
### ନାଟକ
* ସୀତା ବନବାସ
* ଜାନକୀ ପରିଣୟ
* ଉନ୍ମତ୍ତ ରାଘବ
* ବିକ୍ରମୋର୍ବଶୀୟ
* ଦ୍ରୌପଦୀ ବସ୍ତ୍ରହରଣ
* ରାମାଶ୍ୱମେଧ
### ଅନ୍ୟାନ୍ୟ
* ଶବ୍ଦତତ୍ତ୍ୱବୋଧ ଅଭିଧାନ
* ବୃହତ ବ୍ୟାକରଣ
* ଭାରତ ଦର୍ପଣ
* ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାତତ୍ତ୍ୱ 

## ଆଧାର 
ଶ୍ରେଣୀ:୧୮୬୯ ଜନ୍ମ
ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୨୪ ମୃତ୍ୟୁ
ଶ୍ରେଣୀ:ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟ
ଶ୍ରେଣୀ:ଗଜପତି ଜିଲ୍ଲାର ଲୋକ
ଟାହିଆ

ଜଗନ୍ନାଥ ବଳଭଦ୍ର ଓ ଦେବୀ ସୁଭଦ୍ରା ପହଣ୍ଡି ବିଜେ ନିମନ୍ତେ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ବେଶରେ ସଜ୍ଜିତ ହୋଇଥାନ୍ତି ।  ପହଣ୍ଡି ସମୟରେ ବିଗ୍ରହମାନଙ୍କ ମସ୍ତକରେ ସୁଦୃଶ୍ୟ ଟାହିଆ (ମକୁଟ) ପିନ୍ଧାଯାଇଥାଏ । ରାଘବ ଦାସ ମଠରେ ଟାହିଆକୁ ଶିଳ୍ପୀମାନେ ପାରମ୍ପରିକ ଭାବେ ତିଆରି କରିଥାନ୍ତି  ।

## ତିଆରି
ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ମାପରେ ବାଉଁଶ, କଦଳି ପଟୁକା, ସୋଲ, ଜରି, ରଙ୍ଗୀନ କନା, ପଇତା ସୁତା, ରଙ୍ଗରେ ଟାହିଆ ପ୍ରସ୍ତୁତି କାରାଯାଇଥାଏ । ପ୍ରାଥମିକ ସ୍ତରରେ ବାଉଁଶ କାଠିକୁ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର କାଠ ନିର୍ମିତ ଯନ୍ତାରେ ଖଞ୍ଜାଯାଏ । ଟାହିଆର ସମସ୍ତ କାମ ସରିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହା ଯନ୍ତାରେ ରହିଥାଏ । ସବୁ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପନ୍ନ ହେବା ପରେ ଏହାକୁ ଯନ୍ତାରୁ କାଢ଼ିନିଆଯାଏ । ଟାହିଆ ସମ୍ପୁର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପୂର୍ବରୁ ଏଥିରେ ମଲ୍ଲୀ, ମାଳତି, ଟଗର, ପଦ୍ମ ଫୁଲ ଏବଂ ଦୁବ ଆଦି ଖଞ୍ଜାଯାଇଥାଏ ।  ଟାହିଆର ଅଗ୍ରଭାଗରେ ଦୁବ ଓ କିଆ ଲଗାଯାଇଥାଏ ।  ପାନପତ୍ର ଆକୃତିର ଟାହିଆଗୁଡିକର ଉଚ୍ଚତା ପ୍ରାୟ ଛଅ ଫୁଟ ଏବଂ ବ୍ୟାସ ସାଢେ ଆଠ ଫୁଟ । ସୋଲ ତିଆରି କଦମ୍ବ ଫୁଲ, ଟାହିଆକୁ ସୁଦୃଶ୍ୟ କରି ଗଢିଥାଏ । ଟାହିଆ ପିନ୍ଧା ସମୟର ବେଶକୁ ଟାହିଆଲାଗି ବେଶ କୁହାଯାଏ । 

## ବ୍ୟବହାର
ଜଗନ୍ନାଥ ବଳଭଦ୍ର ଓ ଦେବୀ ସୁଭଦ୍ରା ପହଣ୍ଡି ବିଜେ ନିମନ୍ତେ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ବେଶରେ ସଜ୍ଜିତ ହୋଇଥାନ୍ତି । ତାହାକୁ ସେନାପଟା ଲାଗି କୁହାଯାଏ । ପହଣ୍ଡି ସମୟରେ ବୀରବେଶୀ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କୁ ସୁଦୃଶ୍ୟ ଟାହିଆ ପିନ୍ଧାଯାଇଥାଏ । ବିଗ୍ରହମାନଙ୍କୁ ସେନାପଟା ଲାଗି ବେଶ ପରେ ମଙ୍ଗଳାର୍ପଣ କରାଯାଇ ଡୋର ଲାଗି କରାଯାଇଥାଏ । ସ୍ନାନ ପୂର୍ଣିମା ଦିବସରେ ରତ୍ନବେଦୀରୁ ବିଗ୍ରହମାନେ ପହଣ୍ଡି ବିଜେରେ କଳାହାଟ ଦ୍ୱାର ଜୟବିଜୟ ଦ୍ୱାର, ଜଗମୋହନ, ସାତପାହାଚ, ପାଟ ଅଗଣା, ଆନନ୍ଦ ବଜାର ଦେଇ ସ୍ନାନବେଦୀକୁ ଆସନ୍ତି । ସାତ ପାହାଚରେ ବିଗ୍ରହମାନଙ୍କୁ  ଟାହିଆ ପିନ୍ଧା ଯାଇଥାଏ । ଗୋଟି ପହଣ୍ଡି ଓ ଧାଡ଼ି ପହଣ୍ଡିରେ ବିଜେ ଟାହିଆ ଲାଗି ହୋଇଥାଏ । ସ୍ନାନବେଦୀକୁ ଗୋଟି ପହଣ୍ଡି ସମୟରେ, ସ୍ନାନବେଦୀରୁ ଅଣସର ପିଣ୍ଡିକୁ ଧାଡ଼ି ପହଣ୍ଡିରେ, ଅଣସର ପିଣ୍ଡିରୁ ଧାଡ଼ି ପହଣ୍ଡିରେ ରଥକୁ, ରଥରୁ ଆଡ଼ପ ମଣ୍ଡପରେ ଆବସ୍ଥାନ ନିମନ୍ତେ ଗୋଟି ପହଣ୍ଡିରେ, ଯଜ୍ଞବେଦୀରୁ ବାହୁଡ଼ା ରଥକୁ ଧାଡ଼ି ପହଣ୍ଡିରେ, ନୀଳାଦ୍ରୀବିଜେ ସମୟରେ ଗୋଟି ପହଣ୍ଡିରେ ବିଗ୍ରହମାନଙ୍କୁ ଟାହିଆ ଲାଗି କରାଯାଇଥାଏ । 

## ଇତିହାସ
ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ଦେବଙ୍କ ସମୟରେ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କର ଚାପରେ ନରେନ୍ଦ୍ର ପୁଷ୍କରିଣୀରେ ଝଡ଼ ବତାଶରେ ମଦନମୋହନଙ୍କ ଚାପଟି ବୁଡ଼ିଯାଇଥିଲା । ସେହି ସମୟରେ ରାଘବ ଦାସ ମଠ ମହନ୍ତ ମଦନମୋହନବିଗ୍ରହକୁ ମନ୍ଦିରକୁ ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲେ । ଗଜପତି ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ଦେବ ସେହି ଦିନଠାରୁ ରାଘବ ଦାସ ମଠକୁ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କର ପହଣ୍ଡିର ସମସ୍ତ ଟାହିଆ ଯୋଗାଇଦେବା ନିମନ୍ତେ ସ୍ଥାବର ଭୂସମ୍ପତି ଯୋଗାଇଦେଇଥିଲେ । ସେବେଠାରୁ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଠ ପକ୍ଷରୁ ଏହି ସେବା ଯୋଗାଇଦିଆଯାଉଛି ।  
## ଟାହିଆଲାଗି ବେଶ
ଟାହିଆ ପିନ୍ଧା ସମୟର ବେଶକୁ ଟାହିଆଲାଗି ବେଶ କୁହାଯାଏ ।
## ଗୀତରେ ଟାହିଆ
ସାଲବେଗ ଏକଦା ଗାଇ ଉଠିଥିଲେ...

ତ୍ରୀରଙ୍ଗୀ ଛନ୍ଦେ ଉଭା 
କରେ ମୂରଲୀ ଶୋଭା 
ଜୁଡ଼ାଟି ବାନ୍ଧିଅଛି ଟାହିଆ...

## ଆଧାର
ଶ୍ରେଣୀ:ଜଗନ୍ନାଥ
ଶ୍ରେଣୀ:୨୦୧୫ ନବକଳେବର ଗଣସମ୍ପାଦନାରେ ଗଢ଼ା ବା ଉନ୍ନତ କରାଯାଇଥିବା ପ୍ରସଙ୍ଗମାନ
ଶ୍ୱାସନଳୀ ପ୍ରଦାହ

**ଶ୍ୱାସନଳୀ ପ୍ରଦାହ** (ଇଂରାଜୀ ଭାଷାରେ **bronchitis**) ରୋଗରେ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ବଡ଼ ଓ ମଧ୍ୟମ ଆକାରର (ଫୁସଫୁସ) ଶ୍ୱାସନଳୀରେ ପ୍ରଦାହ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ।  ଲକ୍ଷଣ: କାଶିଲେ ଖଙ୍କାର ପଡ଼େ, ହୁଇଜ ହୁଏ, ଛୋଟ ଶ୍ୱାସକ୍ରିୟା ହୁଏ ଓ ଛାତି ଭିତରେ ବେଆରାମ ଲାଗେ ।  ପ୍ରାୟ ୯୦ % ରୋଗ ଭୁତାଣୁ ସଂକ୍ରମଣ ଯୋଗୁ ହୁଏ ।  ରୋଗୀକୁ ବିଶ୍ରାମ, ଜ୍ୱର ନିମନ୍ତେ ପାରାସେଟାମୋଲ ଓ ଏନଏସଆଇଡି ଦିଆଯାଏ ।  

ବାର୍ଷିକ ୩ ମାସ ବା ଅଧିକ ସମୟ ଧରି ଅତି କମରେ ଦୁଇ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କାଶ ସ‌ହିତ କଫ (Chronic bronchitis) ପଡ଼ିଲେ କ୍ରନିକ ବ୍ରୋଙ୍କାଇଟିସ ବା କ୍ରନିକ ଶ୍ୱାସନଳୀ ପ୍ରଦାହ ରୋଗ କୁହାଯାଏ ।  କ୍ରନିକ ଶ୍ୱାସନଳୀ ପ୍ରଦାହ ରୋଗୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅଧିକାଂଶ ଲୋକଙ୍କର ସିଓପିଡି ଥାଏ ।  ଧୂମ୍ରପାନ ଏହାର ଅତି ସାଧାରଣ କାରଣ ତ‌ଥା ବାୟୁ ପ୍ରଦୁଷଣ ଓ ଜେନେଟିକ ଭୂମିକା ମଧ୍ୟ ଥାଏ ।  ଧୂମ୍ରପାନ ବନ୍ଦ, ଟିକା, ଫୁସଫୁସ ପୁନର୍ବସତି, ପ୍ରଶ୍ୱାସରେ ଶ୍ୱାସନଳୀ ସ୍ଫିତକାରୀ ଔଷଧ ବା ସ୍ଟିରଏଡ ନେଇ ଏହାର ଚିକିତ୍ସା କରାଯାଏ । 

ଆକ୍ୟୁଟ ବା ତୀବ୍ର ଶ୍ୱାସନଳୀ ପ୍ରଦାହ ଏକ ଅତି ସାଧାରଣ ରୋଗ ।  ୫ % ବୟସ୍କ ଲୋକ ଓ ୬ % ପିଲାଙ୍କର ବର୍ଷକୁ ନିହାତି କମରେ ଥରେ ଏହି ରୋଗ ହୁଏ ।  ସନ ୨୦୧୦ରେ ୩୨୯ ନିୟୁତ ଲୋକ ବା ଜନସଂଖ୍ୟାର ୫ % ଲୋକଙ୍କୁ ଏହି ରୋଗ ହୋଇଥିଲା ।  ସନ ୧୯୯୦ରେ ଏହା ଯୋଗୁ ୨.୪ ନିୟୁତ ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଥିଲା ଓ ସନ ୨୦୧୩ରେ ଏହା ବଢ଼ିଯାଇ ୨.୯ ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଥିଲା । 

## ଆଧାର 
ଶ୍ରେଣୀ:ଚିକିତ୍ସା ବିଜ୍ଞାନ
ବାମାଚରଣ ମିତ୍ର

**ବାମାଚରଣ ମିତ୍ର** (୧୭ ଡିସେମ୍ବର ୧୯୧୫ - ୨୧ ଫେବୃଆରୀ ୧୯୭୫) ଜଣେ ଓଡ଼ିଆ ଲେଖକ ଓ ଅନୁବାଦକ । ସେ ଓଡ଼ିଆରେ ନବେରୁ ଅଧିକ କ୍ଷୁଦ୍ରଗଳ୍ପ (ଯହିଁରୁ ୨୪ଟିକୁ ନେଇ "ବାମାଚରଣ ଗଳ୍ପ ସମ୍ଭାର" ନାମରେ ସଂକଳନ ପ୍ରକାଶିତ), ତିନୋଟି ଉପନ୍ୟାସ ଓ ଅନୁବାଦ ସାହିତ୍ୟ ରଚନା କରିଥିଲେ । ୨୦୧୫ ମସିହାରେ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ରଚନା ଡିଜିଟାଲ ରୂପରେ ସୃଜନିକା ତରଫରୁ ଏକ ସିଡିରେ ପ୍ରକାଶିତ । ତାଙ୍କ ରଚିତ ପ୍ରମୁଖ ଉପନ୍ୟାସମାନ ହେଲେ "*କୀର୍ତ୍ତିଶଯ୍ୟ*" (ପ୍ରଥମ ରଚିତ ଉପନ୍ୟାସ), "*ନରଛଞ୍ଚାଣ"* ତଥା ଗଳ୍ପସଂକଳନମାନ ହେଲେ "*ସ୍ୱପ୍ନସିଦ୍ଧ*", "*ବଟ ମହାପୁରୁଷ*", "*ଅସୀମ*" ଓ "*ମହାପୁରୁଷ ବାଗ*" । ସେ ପ୍ରବନ୍ଧ ସଂକଳନ "*ଏଣୁଶ୍ଚ ତେଣୁଶ୍ଚ*" ପାଇଁ ୧୯୬୯-୧୯୭୩ରେ ଓଡ଼ିଶା ସାହିତ୍ୟ ଏକାଡେମୀ ପୁରସ୍କାରରେ ସମ୍ମାନୀତ ହୋଇଥିଲେ ।

## ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନ 
ମିତ୍ର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନରେ ଜଣେ କ୍ରିକେଟ ଖେଳୁଆଡ଼ ଓ ସନ୍ତରଣକାରୀ ଥିଲେ । ୫୦ ବର୍ଷ ବୟସ ଆଡ଼କୁ ତାଙ୍କର ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟର ଅବନ୍ନତି ଘଟିଥିଲା ।
* "*ମିତ୍ର ଗଳ୍ପ*" (୧୯୭୯)
* "*ମିତ୍ର କଳ୍ପ*" (୧୯୭୯)

### ପ୍ରବନ୍ଧ 
* "*ଜୀବନ, ସାହିତ୍ୟ ଓ କଳା*"

## ଆଧାର 
ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୧୫ ଜନ୍ମ
ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୭୫ ମୃତ୍ୟୁ
ଶ୍ରେଣୀ:ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟିକ
ଶ୍ରେଣୀ:ଓଡ଼ିଶାର ଲୋକ
ଗଡ଼ମାଣତ୍ରୀ

**ଗଡ଼ମାଣତ୍ରୀ**  (ମାଣତ୍ରୀଗଡ଼ ଓ ମାଣତ୍ରୀ ଭାବେ ମଧ୍ୟ ନାମିତ) ଖୋର୍ଦ୍ଧା ଜିଲ୍ଲାର ବେଗୁନିଆ ତହସିଲ ଏବଂ ବ୍ଲକ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଗଡ଼ମାଣତ୍ରୀ ପଞ୍ଚାୟତ ଅବସ୍ଥିତ । ରାଜଧାନୀ ଭୁବନେଶ୍ୱରଠାରୁ ୪୫ କିମି ଦୂରତାରେ ଅବସ୍ଥିତ । ପୂର୍ବରେ ଖୋର୍ଦ୍ଧା ତହସିଲ, ପଶ୍ଚିମରେ ବୋଲଗଡ଼ ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣରେ ରଣପୁର ତହସିଲ ଅବସ୍ଥିତ । ଏହା ନୟାଗଡ଼ ଜିଲ୍ଲାର ସୀମାନ୍ତରେ ଅବସ୍ଥିତ ।
ନିକଟତମ ରେଳ ଷ୍ଟେସନ ବେଗୁନିଆ ।

## ଇତିହାସ
୧୬୨୧ ମସିହାରେ ଲାଲବେଗ ବା ଅହମ୍ମଦ ବେଗ ଖାଁ, ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ଆକ୍ରମଣ କରିଥିଲା  ।
ଗଜପତିଙ୍କ ପରାମର୍ଶରେ ସେବକମାନେ ପାଇକମାନଙ୍କ ସହାୟତାରେ ବିଗ୍ରହଙ୍କୁ ନଦୀପଥରେ ମାଣିକପାଟଣା ନିକଟ ଅନ୍ଧାରୀଗଡ଼କୁ ବିଜେ କରାଇଥିଲେ । ନିଶାର୍ଦ୍ଧରେ ଖବର ମିଳିଲା ଅହମ୍ମଦ ବେଗ ଖାଁ ଆଗେଇ ଆସୁଛି ଅନ୍ଧାରୀଗଡ଼କୁ । ବିଗ୍ରହଙ୍କୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ କରିବାପାଇଁ ସମୟ ନଥିଲା । ଶେଷରେ ସମସ୍ତ ବିଚାର ବିମର୍ଶପରେ ବିଗ୍ରହଙ୍କ ବ୍ରହ୍ମ ସ୍ଥାନାନ୍ତର ହେଲା । ଗଡ଼ମାଣତ୍ରୀରେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ଦେବ ବିଜେ କରି ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କର ନବକଳେବର ଆୟୋଜନ କରିଥିଲେ । ଅବେଳରେ ସେଠାରେ ନବକଳେବର ହେଲା । ନବକଳେବର ପରେ ୧୬୨୨ରେ ଗଜପତିଙ୍କର ଦେହାନ୍ତ ହେଲା । ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଗଜପତି ନରସିଂହ ଦେବ ଶ୍ରୀକ୍ଷେତ୍ରରେ ଆକ୍ରମଣ ଜନିତ ଗୋଳମାଳ ଥମିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗଡ଼ମାଣତ୍ରୀରେ ମହାପ୍ରଭୁ ସମସ୍ତ ସେବାପୂଜାର ବନ୍ଦୋବସ୍ତ କରାଇଥିଲେ । ଇତିହାସରୁ ଜଣାଯାଏ ଯେ ସେଠାରେ ମହାପ୍ରଭୁ ତିନି ବର୍ଷ ରହିଥିଲେ । ସେଠାରେ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କର ଦୁଇଟି ମୁଖ୍ୟ ଯାତ୍ରା ହୋଇଥିବା ଜଣାଯାଉଛି । ଗୋଟିଏ ଚନ୍ଦନ ଯାତ୍ରା ଓ ଅନ୍ୟଟି ରଥଯାତ୍ରା । ମହାପ୍ରଭୁ ବିଜେ କରିଥିବା ତୃତୀୟାଦେବଙ୍କ ମନ୍ଦିର ସ୍ଥାନରୁ ଗଡ଼ର ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଥିବା କପିଳେଶ୍ୱର ମହାଦେବ ମନ୍ଦିର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରଥରେ ଶ୍ରୀଗୁଣ୍ଡିଚା ଦିନ ଯାଇଥିଲେ । କପିଳେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର ଦକ୍ଷିଣ ଭାଗକୁ ଅସ୍ଥାୟୀ ଗୁଣ୍ଡିଚା ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ କରାଯାଇଥିଲା । ମହାପ୍ରଭୁ ୯ ଦିନ ଯାତ୍ରା କରି ପୁଣି ନିଜ ଅସ୍ଥାନକୁ ଫେରି ଆସିଥିଲେ । ମହାପ୍ରଭୁ ରଥରେ ଯା ଆସ କରିଥିବା ଗ୍ରାମର ରାସ୍ତାଟି ଆଜି ବି ବଡ଼ଦାଣ୍ଡ ରୂପେ ପରିଚିତ । ପରବର୍ତ୍ତୀ କାଳରେ ଆଉ ରଥଯାତ୍ରା ନହେବାରୁ ଅସ୍ଥାୟୀ ଗୁଣ୍ଡିଚା ମନ୍ଦିରଟି ଭାଙ୍ଗିଯାଇଛି । ମାତ୍ର ଆଜି ବି ସେହି ସ୍ଥାନଟି ଗୁଣ୍ଡିଚା ପଦା ଭାବେ ଚିହ୍ନିତ ହୋଇରହିଛି । 

ଗଡ଼ମାଣତ୍ରୀରେ ରହିଥିଲା ୨୨ ପୋଖରୀ ୨୩ ଦଣ୍ଡା । ୧୨ଟି ଦଣ୍ଡା ଜମି ଓ ବଗିଚାରେ ରୂପାନ୍ତରିତ ହୋଇଯିବ ପରେ ଆଜି ରହିଛି କେବଳ ୧୧ଟି ଦଣ୍ଡା । ବାଇଶିଟି ପୋଖରୀ ମଧ୍ୟରୁ ୧୦ ଟିର ସ୍ଥିତି ବାରି ହୋଇ ପଡୁଛି । ତାହା ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ଚନ୍ଦନ ପୋଖରୀ ଆଜି ବି ଅଛି । ଏହି ପୋଖରୀର ପୂର୍ବ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଅନତି ଦୂରରେ ରହିଛି କୁରୁମ ପହାଡ଼ । କପିଳେଶ୍ୱର ମହାଦେବଙ୍କ ମନ୍ଦିର ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ରହିଛି ଚନ୍ଦନ ପୋଖରୀ । ପୁରୁଣା କାଗଜାତରୁ ଜଣାଯାଏ ୧୬୨୨ ମସିହାରେ ଏହି ପୋଖରୀରେ ଚନ୍ଦନ ଯାତ୍ରା ହୋଇଥିଲା । ଚନ୍ଦନଯାତ୍ରାରେ ଭାଗନେଇଥିଲେ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କର ବିଜେ ପ୍ରତିମା । 
କପିଳେଶ୍ୱର ମହାଦେବଙ୍କ ଜଗମୋହନ କାଠରେ ସୁକ୍ଷ୍ମ କାରୁକାର୍ଯ୍ୟରେ ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା । ଯାହାର କଳା ଚାତୁରୀ ଆଜି ମଧ୍ୟ ନିର୍ମାଣ କରିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ । ଏହି ମହାଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ ରଣପୁର ରାଜା । ସେତେବେଳେ ଓଡ଼ିଶାରେ କେଶରୀ ବଂଶ ରାଜୁତି କରୁଥିଲେ । ଗଡ଼ମଣତ୍ରୀ ସେକାଳରେ ରଣପୁର ଗଡ଼ଜାତ ଅଧିନରେ ଥିଲା । ଏହି ଗଡ଼ର ଶ୍ରୀତୃତୀୟା ଦେବଙ୍କ ମନ୍ଦିରରେ ବିଜେ ପ୍ରତିମା ଉପାସିତ ହେଉଛନ୍ତି । ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କର ଅର୍ଚ୍ଚା ବିଗ୍ରହ ଦୋଳଗୋବିନ୍ଦ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ମନ୍ଦିରରେ ଶ୍ରୀଗୋବିନ୍ଦଜିଉ ଭାବେ ଗଡ଼ରେ ଉପାସିତ ହେଉଛନ୍ତି । ଚନ୍ଦନ ପୋଖରୀର ଚନ୍ଦନ ଚକଡ଼ାର ଦକ୍ଷିଣ ପଟକୁ ରହିଛି ହାତୀ ଗାଧୁଆ ପୋଖରୀ । 

## ଆଧାର
ଶ୍ରେଣୀ:ଖୋର୍ଦ୍ଧା ଜିଲ୍ଲାର ଗାଆଁ ଓ ସହର
ଶ୍ରେଣୀ:୨୦୧୫ ନବକଳେବର ଗଣସମ୍ପାଦନାରେ ଗଢ଼ା ବା ଉନ୍ନତ କରାଯାଇଥିବା ପ୍ରସଙ୍ଗମାନ
ନନ୍ଦିଘୋଷ

ଉପକ୍ରମ: ରଥଯାତ୍ରା (ଘୋଷଯାତ୍ରା ଓ ଶ୍ରୀଗୁଣ୍ଡିଚା ନାମରେ ମଧ୍ୟ ଜଣାଶୁଣା) ।  ଓଡ଼ିଶାର ମୁଖ୍ୟ ଯାତ୍ରା ରୂପେ ପୁରୀର ରଥଯାତ୍ରା ବିଶ୍ୱପ୍ରସିଦ୍ଧ । ଏହା ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିରରେ ପାଳିତ ଦ୍ୱାଦଶ ଯାତ୍ରାର ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଧାନ । ସମଗ୍ର ଭାରତବର୍ଷରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ନିମନ୍ତେ ଯେତେ ପ୍ରକାରର ରଥ ବ୍ୟବହାରରେ ଆସୁଛି, ତାହା ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରୀକ୍ଷେତ୍ରର ତିନି ରଥ ନିର୍ମାଣ ଶୈଳୀ ଅତୀବ ରହସ୍ୟମୟ । ବହୁ ପ୍ରାଚୀନ ସମୟରୁ ରଥତ୍ରୟର ନିର୍ମାଣ ପଦ୍ଧତି ଶିଳ୍ପଶାସ୍ତ୍ରାନୁମୋଦିତ ।  ପ୍ରତ୍ୟେକ ବର୍ଷ ପରମ୍ପରା ଅନୁଯାୟୀ ଶ୍ରୀନଅର ସମ୍ମୁଖସ୍ଥ ରଥ ଖଳାରେ ନୂତନ ଭାବେ ତିନୋଟି ରଥର ନିର୍ମାଣ କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥାଏ। ଏ ସମ୍ପର୍କିତ ବିଭିନ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟ ରାଜ୍ୟ ତଥା ଜିଲ୍ଲା ପ୍ରଶାସନ, ବିଧି ବିଭାଗ, ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ପ୍ରଶାସନ, ପୋଲିସ ପ୍ରଶାସନ ଓ ପୌର ପ୍ରଶାସନଦ୍ୱାରା ମିଳିତ ଭାବେ ସମ୍ପାଦିତ ହୋଇଥାଏ। ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରର ତିନି ଠାକୁରଙ୍କ ପାଇଁ ତିନୋଟି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ରଥର ବ୍ୟବସ୍ଥା ରହି ଆସିଛି । ସାମ୍ୟ ଓ ମୈତ୍ରୀର ପ୍ରତୀକ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ମହାପ୍ରଭୁ ଯେଉଁ ରଥରେ ବିରାଜମାନ କରି ଶ୍ରୀଗୁଣ୍ଡିଚା ମନ୍ଦିରକୁ ନବ ଦିନ ଯାତ୍ରା କରନ୍ତି, ସେ ରଥର ନାମ **ନନ୍ଦିଘୋଷ**। 

## ନନ୍ଦିଘୋଷ ରଥ-ସବିଶେଷ ବିବରଣୀ
'ନନ୍ଦିଘୋଷ' ରଥ 'ଗରୁଡ଼ଧ୍ୱଜ' ବା 'କପିଳଧ୍ୱଜ' ନାମରେ ମଧ୍ୟ ପରିଚିତ । ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ସହ ମଦନମୋହନ ଏହି ରଥରେ ବିଜେ କରିଥାନ୍ତି । 

## ନିର୍ମାଣ ଶୈଳୀ
ଶିଳ୍ପଶାସ୍ତ୍ରାନୁମୋଦିତ ଓ ପରମ୍ପରା ଅନୁସାରେ ପୁରୀରେ ପ୍ରତିବର୍ଷ ସମ୍ପୁର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ନୂଆ କାଠରେ ରଥ ତିଆରି କରାଯାଏ । ପରମ୍ପରା ଅନୁଯାୟୀ ଶ୍ରୀନଅର ସମ୍ମୁଖସ୍ଥ ରଥଖଳାରେ ନୂତନ ଭାବେ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ ଉଚ୍ଚତା ଓ ମାପ ଅନୁସାରେ ଏହି ତିନୋଟି ରଥର ନିର୍ମାଣ କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥାଏ । ରଥ ନିର୍ମାଣ ତଥା ରଥଯାତ୍ରାର ପ୍ରଥମ ଶୁଭାରମ୍ଭ ହୋଇଥାଏ ସରସ୍ୱତୀ ପୂଜା ଶ୍ରୀପଞ୍ଚମୀ ତିଥିଠାରୁ । ଅକ୍ଷୟ ତୃତୀୟା ଦିନ ତିନି ରଥ ଶୁଭାରମ୍ଭ କାର୍ଯ୍ୟର ଅନୁକୂଳ ହୋଇଥାଏ । ନନ୍ଦିଘୋଷ ରଥରେ ୪ଟି ଲେଖାଏଁ ଅଶ୍ୱ, ଗୋଟିଏ ସାରଥୀ, ଦୁଇଟି ଶୁଆ, ରଥବାଡ଼, ୯ଟି ଲେଖାଏଁ ପାର୍ଶ୍ୱ ଦେବତା ଖଞ୍ଜା ଯାଇଥାଏ । ନନ୍ଦିଘୋଷ ରଥର ନିର୍ମାଣ କାର୍ଯ୍ୟ ଶେଷ ହେବା ପୂର୍ବରୁ ପ୍ରାୟ ୧୪ ଜଣ ଦରଜୀ ସେବକଙ୍କଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ତିଥିରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ରଥ ମଣ୍ଡିଣି କନା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଇ ତିନି ରଥରେ ସୁସଜ୍ଜିତ କରାଯାଏ। 

## ନନ୍ଦିଘୋଷ ରଥର ମାହତ୍ମ୍ୟ
## ଆଧାର
ଶ୍ରେଣୀ:୨୦୧୫ ନବକଳେବର ଗଣସମ୍ପାଦନାରେ ଗଢ଼ା ବା ଉନ୍ନତ କରାଯାଇଥିବା ପ୍ରସଙ୍ଗମାନ
ଚିତଉ

**ଚିତଉ** ଓଡ଼ିଶାରେ ତିଆରି ହେଉଥିବା ଏକ ପ୍ରକାରର ପିଠା । ଏହା ଶ୍ରାବଣ ମାସରେ ପାଳିତ ଓଡ଼ିଆ ଗଣପର୍ବ ଚିତାଲାଗି ଅମାବାସ୍ୟାରେ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ନିକଟରେ ଭୋଗ ଭାବେ ମଧ୍ୟ ଲାଗି ହୋଇଥାଏ ଓ ଏହା ଛପନ ଭୋଗ ମଧ୍ୟରୁ ଅନ୍ୟତମ । ଏହା ଗେଣ୍ଡେଇକଟା ଓଷା ନାମରେ ଉତ୍ତର ଓଡ଼ିଶାରେ ପାଳିତ ହୋଇଥାଏ ।ଓଡ଼ିଶାର ଚାଷୀ ଲୋକ ସେହି ଦିନ ଧାନ କିଆରୀରେ ଚିତଉ ପିଠା ପୋତିଥାନ୍ତି କାରଣ ଏହି ଦିନ ଗେଣ୍ଡାମାନଙ୍କୁ ପିଠା ଖାଇବାକୁ ଦେଲେ ସେମାନେ ଘରେ କାହାକୁ କାମୁଡ଼ନ୍ତି ନାହିଁ ବୋଲି ଲୋକବିଶ୍ୱାସ ରହିଛି ।

## ପ୍ରସ୍ତୁତି 
ଏହା ତିଆରି କରିବା ଆଗରୁ ଅଧ କେଜି ବତୁରା ଅରୁଆ ଚାଉଳରେ ଗୋଟେ କୋରା ନଡ଼ିଆ ମିଶାଇ ବାଟି ୨-୩ ଘଣ୍ଟା ରଖିଦିଆଯାଏ । ପରେ ସେଥିରେ ଲୁଣ ମିଶାଇ ପାଣି ଦେଇ ଗୋଳାଇ କଡ଼ାଇରେ ଡଙ୍କିଏ ପିଠଉ ଦେଇ ଢାଙ୍କିଦେଇ ସରା/ଢାଙ୍କୁଣି ଚାରିକଡ଼େ ପାଣିକନା ଦେଇ ଗୁଡ଼ାଇ ଦିଆଯାଏ । ସିଝିଗଲା ପରେ ପିଠା କାଢ଼ି ଆଉଥରେ ସମାନ ପ୍ରଣାଳୀରେ ଆଉ ପିଠାଟିଏ ତିଆରି କରାଯାଏ ।

## ଅଧିକ ପଠନ 
* ଚିତାଲାଗି ଅମାବାସ୍ୟା

## ଆଧାର
ଶ୍ରେଣୀ:ଓଡ଼ିଆ ପିଠା
ଜଗନ୍ନାଥବଲ୍ଲଭ ମଠ

**ଜଗନ୍ନାଥବଲ୍ଲଭ ମଠ** ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିରର ବଗିଚା ବୋଲି ବ୍ରିଟିଶ ଅମଳର ନଥିପତ୍ରରେ ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି । ମହାପ୍ରଭୁ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କର ନବକଳେବର ସ‌ହିତ ଜଗନ୍ନାଥବଲ୍ଲଭ ମଠର ସମ୍ପର୍କ ଅନେକ ପ୍ରାଚୀନ । ଜଗନ୍ନାଥବଲ୍ଲଭ ମଠ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କର ପ୍ରମୋଦ ଉଦ୍ୟାନ ଭାବରେ ଖ୍ୟାତ । ବଡ଼ଦାଣ୍ଡରେ ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁସ୍ୱାମୀ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ଏହି ମଠଟି ଅବସ୍ଥିତ ।

## ଅବସ୍ଥିତି
**ଜଗନ୍ନାଥବଲ୍ଲଭ ମଠ**ଟି ପୁରୀ ପୌରପାଳିକା ହାଟର ବିପରୀତ ଦିଗରେ ଅବସ୍ଥିତ । ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଚରିତ୍ର ରମାନନ୍ଦ ରାୟଙ୍କର ଶ୍ରଦ୍ଧାଞ୍ଜଳୀ ପାଇଁ ଏଇ ମଠଟି ତିଆରି ହୋଇଥିଲା । ୧୬ଶହ ଶତାବ୍ଦୀର ସନ୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ରମାନନ୍ଦ ରାୟ ପ୍ରମୁଖ ‌ତ‌ଥା ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସନ୍ଥ ଥିଲେ । ସେ ପ୍ରାରମ୍ଭରୁ ପ୍ରଶାସନିକ କାର୍ଯ୍ୟ ସ‌ହ ଯୋଡ଼ିହୋଇଥିଲେ । ଏହି ସନ୍ଥଙ୍କର ଖ୍ୟାତିକୁ ସାଇତିରଖିବା ପାଇଁ ସନ୍ଥଙ୍କର ମୂର୍ତ୍ତି ପାଖରେ ଏକ ସୁନ୍ଦର ବଗିଚା ତିଆରି କରାଯାଇଥିଲା ।  ଏହି ବଗିଚା ମଧ୍ୟରେ ଏକ ମନ୍ଦିର ରହିଛି, ଯାହାକି ପୁରୀ ସ‌ହରରେ ପର୍ଯ୍ୟଟକଙ୍କ ଗ‌ହଣରେ ଲୋକପ୍ରିୟତା ଲାଭ କରିଛି । ମୁଖ୍ୟତଃ ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମର ପର୍ଯ୍ୟଟକ ତ‌ଥା ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ମନ୍ଦିରଟି ଅଧିକ ଲୋକପ୍ରିୟ ହୋଇଛି । ମନ୍ଦିରଟି ବଗିଚାର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଅବସ୍ଥିତ । ରାମ‌ଭକ୍ତ ହନୁମାନଙ୍କର ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ମନ୍ଦିରଟି ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରାଯାଇଥିଲା । ଜଗନ୍ନାଥବଲ୍ଲଭ ମଠର ପ୍ରମୁଖ ଦେବତା ହନୁମାନଙ୍କୁ ଏଠାରେ ଥିବା ବଗିଚାରେ ବଢ଼ିଥିବା ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଗଛଗୁଡ଼ିକର ରକ୍ଷକ ବୋଲି ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଏ ।

## ମଠ ସ‌ହ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରର ସମ୍ପର୍କ
ଏହି ମଠ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ପ୍ରଶାସନର ଅଧୀନସ୍ଥ ନୁହେଁ, ଦେବୋତ୍ତର କମିଶନରଙ୍କ ନିୟନ୍ତ୍ରଣାଧୀନ । ଏହି ମଠର ଏକ ଟ୍ରଷ୍ଟବୋର୍ଡ ରହିଛି । ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିରରେ ବିଜେ ପ୍ରତିମାମାନଙ୍କର ଏହି ମଠରେ କେତେକ ବିଶିଷ୍ଟ ତିଥି ଓ ଯାନିଯାତ୍ରାମାନଙ୍କରେ ନୀତି ହୁଏ; ଯଥା-ବସନ୍ତପଞ୍ଚମୀ ଦିନ ମଧ୍ୟାହ୍ନ ଧୂପ ସରି ଚାଚେରୀ ବେଶ ହେବା ପରେ ଓ ଫାଲ୍‍ଗୁନ ଶୁକ୍ଲପକ୍ଷ ପ୍ରତିପଦ, ଚତୁର୍ଥୀ, ପଞ୍ଚମୀ ଓ ଦ୍ୱାଦଶୀ ତିଥିରେ ମଙ୍ଗଳ ଅାରତି ପରେ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରରୁ ଠାକୁର ବେଣ୍ଟ ବା ଶିକାର ପାଇଁ ଏହି ମଠକୁ ବିଜେ କରନ୍ତି । ଦୋଳଗୋବିନ୍ଦ ଠାକୁର ମଠରେ ବିଜେ ହେବା ପରେ ମଠ ତରଫରୁ ଶୀତଳ ଭୋଗ ହୁଏ । ମଠରେ ଥିବା ବେଣ୍ଟ ପୋଖରୀରେ ଶିକାର ନୀତି ହୁଏ । 

ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରରେ ଦୈନିକ ଅବକାଶ ସମୟରେ ମଶାଲ, ବଲ୍ଲଭ ସମୟରେ ବଲ୍ଲଭ ଓ ବଡ଼ସିଂହାର ବେଶ ପାଇଁ ତିଳକଝୁମ୍ପା ଏହି ମଠ ଯୋଗାଏ । 'ବଣଭୋଜି ବେଶ' ପାଇଁ ପିଙ୍ଗଳ, 'କାଳୀୟଦଳନ' ଓ 'ପ୍ରଳମ୍ବାସୁରବଧ ବେଶରେ ଶ୍ରୀହସ୍ତ କୋରା, ଦୟଣାଚୋରି ନୀତିରେ ଦୟଣା, ବେଣ୍ଟ ନୀତିରେ ପଇଡ଼, ଚନ୍ଦନଯାତ୍ରା ଓ ଚାପରେ କର୍ପୂର ଓ ମଶାଲ ଯୋଗାଇବା ଏହି ମଠର ଦାୟିତ୍ୱ ।    ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରରୁ ମଠର ମହାବୀରଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରତିଦିନ ଶ୍ରୀଜୀଉଙ୍କର 'କରପଲ୍ଲବ' ପଠାଯାଏ । ମଠର ମହନ୍ତ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରରେ ଚାମର ସେବା କରିପାରିବେ । ଏବେ ମହନ୍ତ କେହି ନାହାନ୍ତି । ପୂର୍ବେ ମହନ୍ତଙ୍କୁ ଦୟଣା ଚୋରି ନୀତିରେ ପାଗ, ଶିରୋପା ଓର ଦଉଡ଼ି ପ୍ରାପ୍ୟ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରରୁ ମିଳୁଥିଲା । ବର୍ତ୍ତମାନ ମଠର ଟ୍ରଷ୍ଟିଙ୍କୁ ଦୟଣାଚୋରି ନୀତି ପାଇଁ ଖଣ୍ଡୁଅା ପ୍ରଦାନ କରାଯାଉଛି । ପହିଲି ଭୋଗ (ଧନୁ ମାସ) ସମୟରେ ଓ କେତେକ ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ ପର୍ବ ଦିନମାନଙ୍କରେ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରର କୋଠଭୋଗରୁ ଖେଇ ଏହି ମଠକୁ ପ୍ରଦାନ କରାଯାଏ ।

ଏହି ମଠରେ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ବାହାର ସମସ୍ତ ଲୀଳା ଚଳନ୍ତି ପ୍ରତିନିଧି ଦେବତାଙ୍କଦ୍ୱାରା ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୋଇଥାଏ । ବାସନ୍ତିକ ଦୁର୍ଗାପୂଜା ଦଶହରାରେ ଅର୍ଥାତ ଚୈତ୍ରଶୁକ୍ଳ ଦଶମୀ ଦିନ ନବକଳେବର ଲୀଳାର ବନଯାଗ ବିଧି ଆରମ୍ଭ ହୁଏ । ଏହି ବିଧିରେ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରରୁ ଆଜ୍ଞାମାଳ ପାଇବା ପରେ ଶାଢ଼ି ବନ୍ଧା ନୀତି ପରେ ଦଇତାମାନେ ଶ୍ରୀନଅରକୁ ଆସନ୍ତି । ଶ୍ରୀନଅରରେ ଗଜପତିଙ୍କଠାରୁ ଗୁଆ ନେବା ପରେ ଦଇତାମ ପତିମହାପାତ୍ର, ଲେଙ୍କା, ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଦେଉଳକରଣ ଏକ ଶୋଭାଯାତ୍ରାରେ ଯାଇ ଜଗନ୍ନାଥବଲ୍ଲଭ ମଠରେ ପ‌ହଞ୍ଚନ୍ତି । ସେହିଦିନ ରାତ୍ରିରହଣି ଜଗନ୍ନାଥବଲ୍ଲଭ ମଠରେ ହୋଇଥାଏ ।  ସମସ୍ତ ବନଯାଗ ଯାତ୍ରୀଙ୍କ ରହଣି ବାବାଦ ଖର୍ଚ୍ଚ ମଠ ପକ୍ଷରୁ ବ‌ହ‌ନ କରାଯାଏ । 

## ଆଧାର
ଶ୍ରେଣୀ:ମଠ ବା ଆଶ୍ରମ
ଏମାର ମଠ

**ଏମାର ମଠ** ଓଡ଼ିଶାର ପୁରୀରେ ଥିବା ଏକ ମଠ । ଏହା ପୁରୀରେ ଥିବା ସବୁଠାରୁ ପୁରୁଣା ମଠମାନଙ୍କ ଭିତରୁ ଗୋଟିଏ । ସନ୍ଥ ରାମାନୁଜ ପ୍ରଥମେ ସ୍ୱର୍ଗଦ୍ୱାରରେ ଛତା ପୋତି ରହିଥିଲେ । ତାପରେ ସେଠାରେ ସେ ମଠ କରିଥିଲେ । ଏହା ପରେ ବର୍ତ୍ତମାନର ଏମାର ମଠ ସ୍ଥାନରେ ଛତା ପୋତି ନିଜ ଶିଷ୍ୟଙ୍କ ସହ ରହିଲେ । ସେହି ଛତାରୁ ସେଠାରେ ଏମାର ମଠ ହେଲା ।  ବିବାଦୀୟ ଭାବେ, ୨୦୧୧ ମସିହାରେ ଏଠାରେ ୯୦ କୋଟି ଟଙ୍କା ମୁଲ୍ୟର ୫୨୨ଟି ରୂପା ଦଣ୍ଡି (୧୮ କିଗ୍ରା) ମିଳିଥିଲା ।
## ଇତିହାସ
## ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ସହିତ ସମ୍ପର୍କ
ଏହି ମଠ ପୁରୀ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଅଟେ।ଏହି ମଠରେ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ରଥଯାତ୍ରା, ଆଡ଼ପ ବିଜେ, ହେରା ପଞ୍ଚମୀ, ନିଳାଦ୍ରୀ ବିଜେ ଦିନମାନଙ୍କରେ ପନ୍ତି ଭୋଗ କରାଯାଏ।ଏମାର ମଠରେ ଅଣସର ସମୟରେ ଚକଟା ଭୋଗ କରାଯାଇଥାଏ।ଏହି ମଠକୁ ଗୁଣ୍ଡିଚା ମନ୍ଦିରଠାରେ ସାମୟିକ ଭାବେ ପନ୍ତି ଚାଳି ନିର୍ମାଣ କରିବା ପାଇଁ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ପ୍ରଶାସନ ଅନୁମତି ଦେଇଛି।ଏହି ମଠ ମହନ୍ତଙ୍କର ରଥଯାତ୍ରା ଓ ବାହୁଡା ଯାତ୍ରା ସମୟରେ ଚାମର ଓ ଆଲଟ ସେବା କରିବାର ଅଧିକାର ଅଛି।

## ସମ୍ପତ୍ତି 
୨୦୧୧ ମସିହାରେ ଓଡ଼ିଶା ପୋଲିସ ୧୮ କିଗ୍ରା ଓଜନର ୫୨୨ଟି ରୂପା ଇଟା ଏହି ମଠରୁ ଜବତ କରିଥିଲା । ଏକ ସିନ୍ଧୁକ ଭିତରେ ବନ୍ଦ ଥିବା ରୂପା ଇଟାଗୁଡ଼ିକର ମୂଲ୍ୟ ୯୦ କୋଟି ଅଧିକ ବୋଲି ପୋଲିସ ଜଣାଇଥିଲା । ସିନ୍ଧୁକଟି ଏକ ଘର ଭିତରେ ରଖାଯାଇଥାଏ । ରୂପାସବୁ ୧୦୦ ବର୍ଷ ବା ତହିଁରୁ ଅଧିକ ପୁରୁଣା । ଇଟାମାନଙ୍କ ଉପରେ ବ୍ୟାଙ୍କକ, ସାଙ୍ଘାଇ ଓ କାନାଡ଼ା ଆଦି ଲେଖାଥିଲା । ମଠ ମହନ୍ତ ଗଦାଧର ରାମାନୁଜ ଦାସ ତାଙ୍କ ପୂର୍ବ ମହନ୍ତ ମଠରେ ଗୁପ୍ତଧନ ଥିବାର ସୂଚନା ଦେଇଥିଲେ ବୋଲି ପୋଲିସ ନିକଟରେ ଜଣାଇଥିଲେ । ଓଡ଼ିଶା ଧାର୍ମିକ ହିନ୍ଦୁ ଅଧିକାର ଆଇନ (Orissa Religious Hindu Endowment Act)ଦ୍ୱାରା ପରିଚାଳିତ ଓ ଏହି ଆଇନ ପରିସର ଭିତରେ ଏହି ସମ୍ପତ୍ତି ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ହୋଇନଥିବାରୁ ରୂପାତକ ପୋଲିସ ହେପାଜତରେ ରଖାଯାଇଥିଲା ।

## ଉଚ୍ଛେଦ 
ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରର ସୁରକ୍ଷା ଏବଂ ଭକ୍ତଙ୍କର ଦର୍ଶନ ଶୃଙ୍ଖଳିତ କରିବାକୁ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରର ୭୫ ମିଟର ପରିସୀମାରେ ଅବସ୍ଥାନ କରୁଥିବାରୁ ଏମାର ମଠକୁ ଅଗଷ୍ଟ ମାସ ୨୦୧୯ ମସିହାରେ ଭଙ୍ଗାଯାଇଥିଲା । ଏମାର ମଠର କାନ୍ଥବାଡ଼ ଅସୁରକ୍ଷିତ ଥିବା ଦର୍ଶାଯାଇ ଏହାକୁ ଅନ୍ୟ ଏକ ସ୍ଥାନକୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତରଣ କରାଯିବ । ମଠ ଭାଙ୍ଗିବା ସମୟରେ ଏକ ଗୁପ୍ତ ଧାନକୋଠିର ସନ୍ଧାନ ମିଳିଥିଲା ।

## ଆଧାର 
## ଅଧିକ ପଠନ 
* ପୁରୀରେ ଥିବା ମଠ ଓ ମନ୍ଦିରମାନଙ୍କ ତାଲିକା
* ମଠ

ଶ୍ରେଣୀ:ପୁରୀରେ ଥିବା ମଠ
ସାଇନୁସାଇଟିସ

**ସାଇନୁସାଇଟିସ** ବା ସାଇନସ ସଂକ୍ରମଣ ବା ରାଇନୋସାଇନୁସାଇଟିସ, ଇଂରାଜୀରେ **Sinusitis**  ବା  **sinus infection** ବା **rhinosinusitis**, ଏକ ରୋଗ ଯେଉଁଥିରେ ସାଇନସର ପ୍ରଦାହ ହୁଏ ।  ଚିହ୍ନ ଓ ଲକ୍ଷଣ: ସାଧାରଣତଃ ନାକରୁ ବ‌ହଳିଆ ସ୍ରାବ ହୁଏ, ନାକ ବନ୍ଦ ହୋଇଯାଏ ଓ ମୁହଁରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ହୁଏ ।  ଚାରି ସପ୍ତାହରୁ କମ ହୋଇଥିଲେ ଏହାକୁ ଆକ୍ୟୁଟ ରାଇନୋସାଇନୁସାଇଟିସ (ଏଆରଏସ) ଓ ୧୨ ସପ୍ତାହରୁ ଅଧିକ ହେଲେ କ୍ରନିକ ରାଇନୋସାଇନୁସାଇଟିସ (ସିଆରଏସ) କୁହାଯାଏ ।  ରୋଗ ଲକ୍ଷଣ ୧୦ ଦିନରୁ ଅଧିକ ରହିଲେ ବା ଭଲ ହୋଇ ଆସୁଥିବା ବେଳେ ଖରାପ ଦିଗକୁ ଗତି କଲେ ଜୀବାଣୁ ସଂକ୍ରମଣ ଯୋଗୁ ହେବା ସନ୍ଦେହ କରାଯାଏ ।  ଆଜମା, ସିସ୍ଟିକ ଫାଇବ୍ରୋସିସ ଓ ଇମ୍ମ୍ୟୁନିଟି ଆଭାବ ଥିଲେ ଏହି ରୋଗ ବାରମ୍ବାର ହୁଏ ।  କୌଣସି ଜଟିଳତା ସନ୍ଦେହ ନ ଥିଲେ ଏକ୍ସ-ରେ କରିବା ଅନାବଶ୍ୟକ ।  କ୍ରନିକ ରୋଗ କେଶ ସିଟି ସ୍କାନ ବା ସ୍ୱଚକ୍ଷୁରେ ଦର୍ଶନ କରି ନିଧାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଏ ।   ଜଟିଳତା ବିହୀନ ଏଆରଏସ ରୋଗକୁ ଆଣ୍ଟିବାୟୋଟିକ ସ‌ହିତ ବା ବ୍ୟତୀତ ଚିକିତ୍ସା କରାଯାଇପାରିବ ।  ୭ ଦିନ ଚିକିତ୍ସା ସତ୍ତ୍ୱେ ଉପସମ ନ ହେଲେ ଆଣ୍ଟିବାୟୋଟିକ ଆରମ୍ଭ ବା ପରିବର୍ତ୍ତନ କରାଯାଏ ।  ପ୍ରଥମ ପସନ୍ଦ ଭାବେ ଆଣ୍ଟିବାୟୋଟି ହେଲା ଆମୋକ୍ସିସିଲିନ ବା ଆମୋକ୍ସିସିଲିନ କ୍ଲାଭୁଲାନେଟ ଦିଆଯାଏ&nbsp;। 

ସାଇନୁସାଇଟିସ ଏକ ସାଧାରଣ ରୋଗ ।  ପୁରୁଷଙ୍କ ଅପେକ୍ଷା ମହିଳାମାନଙ୍କୁ ଏହି ରୋଗ ଅଧିକ ହୁଏ ।  କ୍ରନିକ ସାଇନୁସାଇଟିସ ପ୍ରାୟ ୧୨.୫ % ଲୋକଙ୍କୁ ହୁଏ ।  ଏହାର ଚିକିତ୍ସା ନିମନ୍ତେ ଆମେରିକାରେ ବାର୍ଷିକ ୧୧ ବିଲିଅନ ଆମେରିକିୟ ଡଲାର ଖର୍ଚ୍ଚ ହୁଏ । 

## ଆଧାର 
ଶ୍ରେଣୀ:ଚିକିତ୍ସା ବିଜ୍ଞାନ
ଆଲମଚଣ୍ଡି

ପୁରୀ କୁମ୍ଭାରପଡା ଅଞ୍ଚଳରେ ଅଠର ନଳା ନିକଟରେ ଆଲମଚଣ୍ଡି ମନ୍ଦିର ଅବସ୍ଥିତ । ଏହା ପୁରୀସ୍ଥିତ ଏକ ଅବହେଳିତ ଶାକ୍ତ ପୀଠ ।
## ଇତିହାସ 
ଏହି ମନ୍ଦିରର ନିର୍ମାଣ ସମୟକୁ ନେଇ ପ୍ରାମାଣିକ ତଥ୍ୟ ମିଳିନାହିଁ । ତେବେ ଡଃ ବି.କେ. ରଥଙ୍କ ଅନୁସାରେ ମନ୍ଦିରଟି ଷୋଡଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ନିର୍ମିତ । ମନ୍ଦିରର ଶିଳ୍ପକଳାକୁ ଆଧାର କରି ଏହାର ନିର୍ମାଣ ସମୟ ଷୋଡଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଦ୍ୱିତୀୟ ଭାଗ ବୋଲି ଅନୁମାନ କରାଯାଏ । ତେବେ ନାଟମଣ୍ଡପଟି ବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ନିର୍ମିତ ।

## ବିଶେଷତ୍ୱ 
ଅଷ୍ଟଚଣ୍ଡୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅନ୍ୟତମ ଆଲମଚଣ୍ଡି ଏହାର ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ଦେବୀ । ଅନ୍ୟ ସାତଦେବୀ ହେଲେ ବିମଳା, ହରଚଣ୍ଡି, ରାମଚଣ୍ଡି, ବାସେଳୀ, ବରାହୀ, ଦକ୍ଷିଣଚଣ୍ଡି ଓ ଝାଡେଶ୍ୱରୀ । ଏଠାରେ ପାଳିତ ପର୍ବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦୁର୍ଗାଷ୍ଟମୀ, ସାତପୁରୀ ଅମାବାସ୍ୟା ତଥା ମକର ସଂକ୍ରାନ୍ତି ପ୍ରମୁଖ । ମକର ସଂକ୍ରାନ୍ତିରେ ଆଲମଚଣ୍ଡିର ସେବକ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କଠାରେ ପ୍ରସାଦ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି । ନବକଳେବର ପର୍ବରେ ଏହି ମନ୍ଦିରର ପ୍ରମୁଖ ଭୂମିକା ରହି ଆସିଛି । ନବକଳେବର ବେଳେ ଦାରୁ ଶଗଡ଼ି ଆଲମଚଣ୍ଡି ମନ୍ଦିର ସମ୍ମୁଖସ୍ଥ ରାସ୍ତା ଦେଇ ପୁରୀ ମନ୍ଦିରରେ ପହଞ୍ଚେ । ପ୍ରଥା ଅନୁସାରେ, ଦେବୀ ଆଲମଚଣ୍ଡିଙ୍କ ଆଜ୍ଞାମାଳ ପାଇବାପରେ ହିଁ ଦାରୁ ଶଗଡି ପୁରୀ ମଧ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ । ବିଶ୍ୱାସ ଅଛି ଯେ ଦେବୀ ଆଲମଚଣ୍ଡିଙ୍କଦ୍ୱାରା ଦାରୁ ପବିତ୍ର ହୋଇଗଲେ ଶ୍ରୀ ଜୀଉଙ୍କ ନବକଳେବର ଗଢିବାରେ କୌଣସି ବିଘ୍ନ ଘଟେ ନାହିଁ । 

## ଆଧାର 
## ବାହାର ତଥ୍ୟ 
*"Alamchandi Temple at Puri" 

ଶ୍ରେଣୀ:୨୦୧୫ ନବକଳେବର ଗଣସମ୍ପାଦନାରେ ଗଢ଼ା ବା ଉନ୍ନତ କରାଯାଇଥିବା ପ୍ରସଙ୍ଗମାନ
ଶ୍ରେଣୀ:ଓଡ଼ିଶାର ଦେବୀ ମନ୍ଦିର
ଶ୍ରେଣୀ:ପୁରୀ ଜିଲ୍ଲାର ହିନ୍ଦୁ ମନ୍ଦିର
ବିଚିତ୍ର ରାମାୟଣ

**ବିଚିତ୍ର ରାମାୟଣ** ଏକ ଓଡ଼ିଆ କାବ୍ୟଗ୍ରନ୍ଥ । ବିଶ୍ୱନାଥ ଖୁଣ୍ଟିଆ ଏହି ଗ୍ରନ୍ଥର ରଚୟିତା । ଏହାର ଲିଖନ ୧୭୦୮ରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ୧୭୦୯ରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିଲା । ପ୍ରଥମ ଭାଗରେ ଏହାର ଦୁଇଟି ଛପା ସଂସ୍କରଣ ତିଆରି ହୋଇଥିଲା; ଗୋଟିଏ କଟକର ରାଧାରମଣ ପୁସ୍ତକାଳୟଦ୍ୱାରା ଓ ଅନ୍ୟଟି ସେଠାର ଜଗନ୍ନାଥ ସିଂହଙ୍କଦ୍ୱାରା । ଏଥିରେ ୨୨୫ଗୋଟି ଚଉପଦୀ ରହିଛି ଓ ତହିଁରେ ଆଦିରେ ୨୮, ଅଯୋଧ୍ୟାରେ ୧୫, ଅରଣ୍ୟରେ ୨୪, କିସ୍କିନ୍ଧ୍ୟାରେ ୨୬, ସୁନ୍ଦରରେ ୧୮, ଲଙ୍କାରେ ୬୯ ଓ ଉତ୍ତରାରେ ୪୫ ରହିଛି । ଏହି ଗ୍ରନ୍ଥର ଲିଖନ ପ୍ରଥମ ଦିବ୍ୟସିଂହ ଦେବଙ୍କ ୨୫ତମ ଅଙ୍କରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିଲା । ଏହାର ଭାଷା ସରଳ ଓ ଗ୍ରନ୍ଥଟି ଅପେକ୍ଷାକୃତ ଛୋଟ ହୋଇଥିବାରୁ ରାବଣଛାୟା ଓ ଗୀତିନାଟ୍ୟ ଆଦିରେ ଅଭିନୟ ପାଇଁ ଆଦୃତ ହୋଇଥିଲା । କାବ୍ୟରେ ରଚୟିତା ନିଜକୁ "ବିଶି" ବୋଲି ଦର୍ଶାଇ ଥିବାରୁ ଗ୍ରନ୍ଥଟି "ବିଶି ରାମାୟଣ" ନାମରେ ମଧ୍ୟ ପରିଚିତ ।

## ଆଧାର 
## ଅଧିକ ପଠନ 
* ବିଶ୍ୱନାଥ ଖୁଣ୍ଟିଆ
* ଓଡ଼ିଆ ରାମାୟଣ

ଶ୍ରେଣୀ:ଓଡ଼ିଆ ବହି
ନଈରୀ

**ନଈରୀ** ଗାଁ ଓଡ଼ିଶାର ଖୋର୍ଦ୍ଧା ଜିଲ୍ଲା ଅନ୍ତର୍ଗତ ଚିଲିକା ବ୍ଲକ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଏକ ଗାଆଁ । ଏହି ଗ୍ରାମ ଚିଲିକାର ଉତ୍ତରପାର୍ଶ୍ୱରେ ଅବସ୍ଥିତ । ବାଣପୁର ତହସିଲ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଗଙ୍ଗାଧରପୁର ଷ୍ଟେସନରୁ ଦକ୍ଷିଣକୁ ୨ କିମି ଗଲେ ନଈରୀ ଗ୍ରାମ ପଡ଼େ ।  ସପ୍ତଦଶ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦରେ ଯବନମାନଙ୍କ ଆକ୍ରମଣ କାଳରେ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ବିଗ୍ରହ ଏହିଠିକୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ ହୋଇଥିଲା ।

## ଇତିହାସ
ନଈରୀ ଗ୍ରାମର ହରେଶ୍ୱର ମଣ୍ଡପକୁ ଦୁଇଥର ମହାପ୍ରଭୁ ଜଗନ୍ନାଥ ବିଜେ କରି ଲୀଳା କରିଥିଲେ । ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ଦ୍ୱିତୀୟବାର ବ୍ରହ୍ମଲୀଳା ୧୬୨୨ ମସିହାରେ ମିର୍ଜା ଅହମ୍ମଦ ବେଗ ସମୟରେ ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ହାରାହାରି ୨୫୦ ବର୍ଷରୁ ଅଧିକ ସମୟ ମହାପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀକ୍ଷେତ୍ର ବାହାରେ ଲୀଳା କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କର ଲୀଳାରେ ଶ୍ରୀକ୍ଷେତ୍ର ବାହାରେ ନଈରୀଠାରେ ଗୋଟିଏ ଥର ରଥଯାତ୍ରା ହୋଇଥିଲା । ରଥ ନିର୍ମାଣ ହୋଇ ଏହି ରଥଯାତ୍ରା ହୋଇ ନଥିଲା । ତିନିଟି ଶଗଡ଼କୁ ରଥ ରୂପେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଥିଲା । ନଈରୀ ଗ୍ରାମର ପୂର୍ବ ପଟେ ଥିବା ଜଙ୍ଗଲକୁ କାଟି ସଫାକରି ଏକ ଗୁଣ୍ଡିଚା ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ କରାଯାଇଥିଲା । ତାହା ବର୍ତ୍ତମାନ ପରିତ୍ୟକ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ପଡ଼ିରହିଛି । ଗୁଣ୍ଡିଚା ମନ୍ଦିର ନିକଟରେ ସେତେବେଳେ ଖୋଳାଯାଇଥିବା ଗୁଣ୍ଡିଚା କୂଅ ମଧ୍ୟ ପରିତ୍ୟକ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ପଡ଼ି ରହିଛି । ମହାପ୍ରଭୁ ନଈରୀ ଗ୍ରାମର ଶ୍ରୀହରି ହରେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିରରୁ ଶ୍ରୀକ୍ଷେତ୍ର ଫେରି ଆସିବା ପରେ କେବଳ ମହାପ୍ରଭୁ ବସିଥିବା ଚକାଗୁଡ଼ିକ ସେଠାରେ ପୂଜା ପାଉଛନ୍ତି । ପ୍ରକାଶ ଯୋଗ୍ୟ ଯେ ଗଞ୍ଜାମର ଚିକିଟି, ବାଣପୁରର ବଡ଼ହନ୍ତୁଆଡ଼ ଓ ଚିଲିକାର ଗୁରୁବାଈ ଗଡ଼ଠାରେ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କର ଚକା ପୂଜିତ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରୀବିଗ୍ରହ ରହିଛନ୍ତି । ନଈରୀରେ ବିଗ୍ରହ ନଥିବାରୁ ସେଠାରେ ରଥଯାତ୍ରା ହେଉନାହିଁ । ମହାପ୍ରଭୁ ସେହି ଗ୍ରାମକୁ ଯିବା ପୂର୍ବରୁ ସେଠାରେ ରଥଯାତ୍ରା ହେଉନଥିଲା ଓ ମହାପ୍ରଭୁ ସେଠାରୁ ଆସିବା ପରେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ରଥଯାତ୍ରା ହେଉନାହିଁ ।ତେଣୁ ଗୁଣ୍ଡିଚା ଘର ଓ ଗୁଣ୍ଡିଚା କୂଅ ଅବହେଳିତ ହୋଇଯିବ ସ୍ୱାଭାବିକ । 
୧୭୩୧ ମସିହାରେ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ଉପରେ ତକି ଖାଁ ଦ୍ୱିତୀୟବାର ଆକ୍ରମଣ କରିଥିଲେ । ସେତିକିବେଳେ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଭାର୍ଗବୀ ନଦୀର ଦୋବନ୍ଧା ପେଣ୍ଠରୁ ବଡ଼ ପରୀକ୍ଷା ପରମାନନ୍ଦ କୁଅଁର ମହାପାତ୍ର ଓ ସାନ ପରୀକ୍ଷା ବିଷ୍ଣୁ ପଶ୍ଚିମ କବାଟ ଚିଲିକା ବାଟଦେଇ ନଈରୀ ଗ୍ରାମର ମଣ୍ଡପରେ ଗୋପନରେ ବିଜେ କରାଇଥିଲେ । ସମ୍ମୁଖରେ ଯୋଡ଼ ହସ୍ତରେ ଗରୁଡ଼ଦେବଙ୍କୁ ବିଜେ କରାଇଥିଲେ । ମହାପ୍ରଭୁ ସେଠାରେ ନାହାନ୍ତି ସତ ମାତ୍ର ଚକା ସମ୍ମୁଖରେ ଯୋଡ଼ ହସ୍ତରେ ଗରୁଡ଼ ଏବେବି ବିରାଜମାନ କରିଛନ୍ତି । ଏହି ମନ୍ଦିର ହରି ଓ ହରଙ୍କର ମିଳିତ ଉପାସନାର ଏକ ଐତିହପୂର୍ଣ୍ଣ ନିଦର୍ଶନ । ମନ୍ଦିରର ଦକ୍ଷିଣରେ ଶ୍ରୀନୃସିଂହ ମନ୍ଦିର ରହିଛି । ୨୭ ଘର ସେବକ ଏଠାରେ ସେବା କରୁଛନ୍ତି । ମନ୍ଦିରର ସମ୍ମୁଖ ବସ୍ତିର ନାମ ରହିଛି ଦୋଳମଣ୍ଡପ ସାହି ।  ସାମାନ୍ୟ ଦୂରରେ ରହିଛି ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ବଲ୍ଲଭ ମଠ । ଗୁଣ୍ଡିଚା ମନ୍ଦିର ନିକଟରେ ଯମୁନା ନିର୍ଝର ନାମରେ ଏକ ଝରଣା ଅଛି । ଏହି ଝରଣା ପାଣିକୁ ୪୦ ଫୁଟରେ ୬୦ ଫୁଟ ପରିମିତ ପୋଖରୀରେ ରଖାଯାଇଛି । ବଳକା ପାଣି ଚିଲିକାକୁ ଯାଉଛି ।  ଏହି ପୋଖରୀ ପାଣି ମଧୁର ହୋଇଥିବାରୁ ଏହି ଜଳରେ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କର ସେବାପୂଜା କରାଯାଉଥିଲା । ସେତେବେଳେ ପ୍ରଥମେ ମହାପ୍ରଭୁ ଏହି ଗ୍ରାମଠାରୁ ୧ କିମି ଦୂରରେ ଚିଲିକା  ମଝିରେ ଥିବା କାଙ୍କଣ ଶିଖରୀ ବା କାଙ୍କଣ କୁଦରେ ରହି ପୂଜା ପାଉଥିଲେ । ସେବକମାନେ ନାଆରେ ଏହି ଯମୁନା ନିର୍ଝରରୁ ମଧୁର ଜଳ ନେଇ କାଙ୍କଣ କୁଦରେ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କର ସେବାକାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପନ୍ନ କରୁଥିଲେ । ଏହି କୁଦରେ ପ୍ରଚୁର କାଙ୍କଣ ଫଳୁଥିଲା । ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କର ଗୋପନ ଲୀଳା କାଳରେ ସେବକମାନେ କାଙ୍କଣ ରାନ୍ଧି ମଣୋହି କରିଥିଲେ । ତେଣୁ ଏଠାରୁ କେହି କାଙ୍କଣ ତୋଳି ଖାଇନଥାନ୍ତି । ଏବେବି ଏହା ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ଲାଗି ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବୋଲି ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଉଛି । ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରକୁ ଫେରି ଆସିବା ପରେ ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକେ ଏହି କାଙ୍କଣ ତୋଳି ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କର ରୋଷଘରକୁ ପଠାଉଥିଲେ । ସେଥିପାଇଁ ରାଧାନାଥ ରାୟ ଚିଲିକା କାବ୍ୟରେ ଲେଖିଥିଲେ:-

ତରଙ୍ଗ ବେଷ୍ଠିତ କାଙ୍କଣ ଶିଖରୀ,
ଆଦ୍ୟ ଫଳେ ଯାର ତାରୀ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି ।
ବର୍ଷେ ବର୍ଷେ ହ୍ରଦ ବିହାରୀ ଧବରେ,
ଆଦରେ ଫେରନ୍ତି ଲକ୍ଷ୍ମୀ ରୋଷ ଘରେ ।
 

## ଆଧାର
ଶ୍ରେଣୀ:ଖୋର୍ଦ୍ଧା ଜିଲ୍ଲାର ଗାଆଁ ଓ ସହର
ଶ୍ରେଣୀ:୨୦୧୫ ନବକଳେବର ଗଣସମ୍ପାଦନାରେ ଗଢ଼ା ବା ଉନ୍ନତ କରାଯାଇଥିବା ପ୍ରସଙ୍ଗମାନ
ଓଡ଼ିଆ ମଠ

#ବଡ଼ ଓଡ଼ିଆ ମଠ 
#ସାନ ଓଡ଼ିଆ ମଠ

## ଆଧାର
ଶ୍ରେଣୀ:ପୁରୀରେ ଥିବା ମଠ
ଶ୍ରେଣୀ:୨୦୧୫ ନବକଳେବର ଗଣସମ୍ପାଦନାରେ ଗଢ଼ା ବା ଉନ୍ନତ କରାଯାଇଥିବା ପ୍ରସଙ୍ଗମାନ