ଆକ୍‌ପେସ୍ ଭାଷା

ଆକ୍‌ପେସ୍( Àbèsàbèsì ) ନାଇଜେରିଆର ଏକ ବିପଦପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାଷା । ଏହା ଓଣ୍ଡୋ ରାଜ୍ୟର ଉତ୍ତରରେ ପ୍ରାୟ ୭୦୦୦ ଭାଷାଭାଷୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କଥିତ । ଏହି ଭାଷା ଆକୋକୋ ଅଞ୍ଚଳର ଅନେକ ଅନ୍ୟ ଭାଷା ଦ୍ୱାରା ଘେରି ରହିଛି, ଯେଉଁଠାରେ ୟୋରୁବା ହେଉଛି ଭାଷା ଫ୍ରାଙ୍କା। ୟୋରୁବା ଅଧିକରୁ ଅଧିକ ଅନୌପଚାରିକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଆକ୍‌ପେସ୍ କୁ ବଦଳାଇଥାଏ ଏବଂ ଏହିପରି ଆକ୍‌ପେସ୍ରୁ ୟୋରୁବା ଆଡକୁ ଧୀରେ ଧୀରେ ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ ହୁଏ । ଆକ୍‌ପେସ୍ କୁ ସାଧାରଣତଃ ନାଇଜର -କଙ୍ଗୋ ଫାଇଲମ୍‌ର ଭୋଲ୍ଟା-କଙ୍ଗୋ ଶାଖାକୁ ଦାୟୀ କରାଯାଏ ।

## ନାମ
ଏହି ଭାଷାକୁ ସାଧାରଣତଃ ସାହିତ୍ୟରେ 'ଆକ୍‌ପେସ୍' ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଯେହେତୁ ଏହି ଶବ୍ଦଟି ପ୍ରକୃତରେ ଚାରୋଟି ଉପଭାଷା ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏର ନାମ, ଏହାକୁ ସମଗ୍ର ବକ୍ତା ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ସମର୍ଥନ କରେ ନାହିଁ। ସମସ୍ତ ନଅଟି ବସ୍ତିର ପ୍ରତିନିଧିମାନଙ୍କର ଏକ ବୈଠକରେ ଭାଷାକୁ ସୂଚିତ କରିବା ପାଇଁ 'ଆବେସାବେସି' ଶବ୍ଦଟି ପ୍ରଚଳିତ ହୋଇଛି। ଏହା 'ଆମେ' ଅର୍ଥରେ àbès ଶବ୍ଦର ପୁନଃପ୍ରତିଲିପି।

## ବଣ୍ଟନ
ଆବେସୋସି ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ ଏବଂ ଓଣ୍ଡୋ ରାଜ୍ୟର ଆକୋକୋ ଉତ୍ତର-ପଶ୍ଚିମ LGA ର ନଅଟି ବିଭିନ୍ନ ବସ୍ତିରେ କଥା ହୁଅନ୍ତି | Àkùnnù, Àsẹ̀, Gèdègédé, ábáràmù, ákáràmù, ଏବଂ àyànì ସ୍ୱାଧୀନ ସହର ହୋଇଥିବାବେଳେ ତିନିଟି ବସ୍ତି ବହୁଭାଷୀ ସହରର ଏକ ଚତୁର୍ଥାଂଶ Àjọwá: Dája, Ẹ̀ṣùkù, Ìlúdọ̀tunn (ମଧ୍ୟ: Ìlọ̀dùn)   ଅଜୋଆର କ୍ୱାର୍ଟର ଇଫିଫା ଅତୀତରେ ଆକ୍‌ପେସ୍ କହୁଥିଲେ କିନ୍ତୁ ଏହା ସ୍ଥାନୀୟ ଓଡିଆ ବିବିଧ ଅବସ୍ଥାକୁ ଯାଇଥିଲା | ଆଗୋୟି (୨୦୦୯) ଏହି ନଅଟି ବସତିର ପ୍ରକାରଗୁଡ଼ିକୁ ଚାରୋଟି ଉପଭାଷାରେ ବର୍ଗୀକୃତ କରିଛନ୍ତି: ଆକ୍‌ପେସ୍, Èkiròmì, Èṣùkù, Ìluẹnì। ତାଙ୍କର ବିଶ୍ଳେଷଣ ମୁଖ୍ୟତଃ ଶବ୍ଦକୋଷ ଏବଂ ଧ୍ୱନିବିଜ୍ଞାନର ପାର୍ଥକ୍ୟ (ବିଶେଷକରି ସ୍ୱର ସମନ୍ୱୟ) ଉପରେ ଆଧାରିତ। ସମସ୍ତ ଉପଭାଷା ପାରସ୍ପରିକ ଭାବରେ ବୋଧଗମ୍ୟ। ତଳେ ସମସ୍ତ ଉପଭାଷା, ସେଗୁଡ଼ିକରେ କୁହାଯାଉଥିବା ବସତି ଏବଂ ବିକଳ୍ପ ନାମଗୁଡ଼ିକର ଏକ ସାରଣୀ ଦିଆଯାଇଛି।

## ଜେନେଟିକ୍ ସମ୍ପର୍କ
ଅଧିକାଂଶ ବିଦ୍ୱାନ ନାଇଜର-କଙ୍ଗୋର ଭୋଲ୍ଟା- ନାଇଜର ଶାଖାର କୌଣସି ସ୍ଥାନରେ ଆବେସାବେସିକୁ ଦାୟୀ କରନ୍ତି , ଏହି ଶାଖା ମଧ୍ୟରେ ଏହାର ସଠିକ୍ ସ୍ଥିତି ବିବାଦିତ। କେତେକ ଦାବି କରିଛନ୍ତି ଯେ ଏହା ଏକ ପୃଥକ ଉପ-ଶାଖା ଗଠନ କରେ ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନେ ଏଡୋଇଡ୍ ଭାଷା କିମ୍ବା ଉକାନ୍ ସହିତ ଘନିଷ୍ଠ ସମ୍ପର୍କ ଦାବି କରିଛନ୍ତି । 

ASJP 4.0 ଆବେସାବେସିକୁ ଉକାନ ଭାଷା ସହିତ ସବୁଠାରୁ ନିକଟତର ଭାବରେ ବର୍ଗୀକୃତ କରେ ।

## ଶବ୍ଦବିଜ୍ଞାନ
ଆବେସାବେସିରେ ଏକ ସମୃଦ୍ଧ ଫୋନେମ୍ ଇନଭେଣ୍ଟରୀ ଅଛି ଯେଉଁଥିରେ ଲେବିୟାଲ୍-ଭେଲାର୍ ଏବଂ ଲେବିୟାଲାଇଜ୍ଡ୍ ବ୍ୟଞ୍ଜନବର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ମୌଖିକ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱର ପାଇଁ ଏକ ଉନ୍ନତ ଜିଭ ମୂଳ (ATR) ପାର୍ଥକ୍ୟ ରହିଛି। ଏଠାରେ ବ୍ୟବହୃତ ଅର୍ଥୋଗ୍ରାଫି Lau (2020) କୁ ଅନୁସରଣ କରେ, ଯାହା IPA ଉପରେ ଆଧାରିତ । ଆବେସାବେସି ହେଉଛି ଏକ ସ୍ୱର ଭାଷା ଯାହାର ଏକ ଉଚ୍ଚ, ଏକ ମଧ୍ୟମ ଏବଂ ଏକ ନିମ୍ନ ସ୍ୱର ଅଛି। ଏହି ସ୍ୱରଗୁଡ଼ିକୁ ଏକ ତୀବ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ , କୌଣସି ଉଚ୍ଚାରଣ କିମ୍ବା ସ୍ୱର-ବାହକ ୟୁନିଟ୍ ଉପରେ ଗମ୍ଭୀର ଉଚ୍ଚାରଣ ମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରତୀକିତ କରାଯାଏ । ସମସ୍ତ ତିନୋଟି ସ୍ୱର ହେଉଛି ଶବ୍ଦାତ୍ମକ ସ୍ୱର। ତଥାପି, ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱର କେବଳ ମୂଳ ଲେକ୍ସେମ୍‌ରେ କ୍ୱଚିତ୍ ଦେଖାଯାଏ କିନ୍ତୁ ପ୍ରାୟତଃ ଏକ ଧାରା, ଅଧିକାର, ସ୍ଥାନ କିମ୍ବା ସାପେକ୍ଷୀକରଣର ମନୋଭାବକୁ ଚିହ୍ନିତ କରୁଥିବା ବ୍ୟାକରଣଗତ ସ୍ୱର ଭାବରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ। ଆବେସାବେସିରେ ବାରମ୍ବାର ଶବ୍ଦଗତ ପ୍ରକ୍ରିୟାଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ୱର ବିଲୋପ , ଆସିମିଲେସନ୍ ଏବଂ ସ୍ୱର ସମନ୍ୱୟ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ । ଏକ ଶବ୍ଦାବଳୀରେ N (ସିଲାବିକ୍ ନାସିକାଲ୍) କିମ୍ବା (C)V(V)(C) ଗଠନ ହୋଇପାରେ। ବନ୍ଦ ସିଲାବଲ୍ କେବଳ ଏକ ଶବ୍ଦର ଶେଷରେ ଦେଖାଯାଏ ଏବଂ ଶବ୍ଦର ଶେଷ ସ୍ୱର ବିଲୋପରୁ ସୃଷ୍ଟି ହେବାର ସମ୍ଭାବନା ଥାଏ। 

## ସ୍ୱରବର୍ଣ୍ଣ
ଆବେସାବେସି ସାତଟି ମୌଖିକ ଏବଂ ପାଞ୍ଚଟି ନାସିକା ସ୍ୱରବର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରେ। ମୌଖିକ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱରବର୍ଣ୍ଣ (/o/ vs. /ɔ/ ଏବଂ /e/ vs. /ɛ/) ପାଇଁ ଏକ ATR ପାର୍ଥକ୍ୟ ବିଦ୍ୟମାନ ଥିବା ବେଳେ, ନାସିକା ସ୍ୱରବର୍ଣ୍ଣ +ATR କୁ -ATR (/ɔ̃/ ଏବଂ /ɛ̃/) ରୁ ପୃଥକ କରେ ନାହିଁ। 

## ବ୍ୟଞ୍ଜନ ଧ୍ୱନି
ଆବେସାବେସିଙ୍କ ବ୍ୟଞ୍ଜନବର୍ଣ୍ଣ ତାଲିକାରେ ୨୯ଟି ବ୍ୟଞ୍ଜନବର୍ଣ୍ଣ ଅଛି। ଯଦିଓ ଏହି ବ୍ୟଞ୍ଜନବର୍ଣ୍ଣଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ ୨୦ଟି ଲେକ୍ସେମଗୁଡ଼ିକରେ ପ୍ରାୟତଃ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ, ନଅଟି କେବଳ ସୀମାନ୍ତ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ (ବନ୍ଧନୀରେ ସୂଚିତ)। ଏହି ସୀମାନ୍ତ ବ୍ୟଞ୍ଜନବର୍ଣ୍ଣଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ ଅନେକ ଷ୍ଟପ୍, ନାସିକାଲ୍ ଏବଂ ଫ୍ରିକେଟଭ୍, ଯେପରିକି / bʷ /, / mʷ /, ଏବଂ / hʷ / ର ଲେବିୟାଲାଇଜ୍ଡ ସମତୁଲ୍ୟ। ଆଗୋୟୀ ଏହି ବ୍ୟଞ୍ଜନବର୍ଣ୍ଣଗୁଡ଼ିକୁ ଅପସାରିତ ଗୋଲାକାର ସ୍ୱରବର୍ଣ୍ଣର ଫଳାଫଳ ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି।  ଫୋନ୍ମେ /ʃ/ କୁ [ ʃ ] କିମ୍ବା ଆଫ୍ରିକେଟ [ t͜ʃ ] ଭାବରେ ଅନୁଭବ କରାଯାଇପାରିବ ।

## ଆଧାର
ଶ୍ରେଣୀ:ନାଇଜେରିଆର ଭାଷା