ସୋନାଲ ମାନସିଂହ

**ସୋନାଲ ମାନସିଂହ** (ଜନ୍ମ : ୩୦ ଅପ୍ରେଲ ୧୯୪୪) ଜଣେ ଓଡ଼ିଶୀ ଓ ଭାରତନାଟ୍ୟମ ନୃତ୍ୟଶିଳ୍ପୀ ଓ ଗୁରୁ । ସେ ରାଷ୍ଟ୍ରପତିଙ୍କଦ୍ୱାରା ରାଜ୍ୟ ସଭାକୁ ସାଂସଦ ଭାବରେ ମନୋନୀତ ହୋଇଥିଲେ ।

## ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନ 
ସୋନାଲ ମୁମ୍ବାଇରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ନାମ  ଅରବିନ୍ଦ ପକୱାସ ଓ ମାତାଙ୍କ ନାମ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଥିଲା । ଅରବିନ୍ଦ ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାଙ୍କର ତିନିଟି ସନ୍ତାନ ମଧ୍ୟରୁ ସୋନାଲ ମଝିଆ ଥିଲେ । ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଗୁଜରାଟର ଜଣେ ସମାଜସେବୀ ଓ ସେ ୨୦୦୪ ମସିହାରେ ପଦ୍ମ ଭୂଷଣ ପୁରସ୍କାର ପାଇଥିଲେ । ତାଙ୍କ ଅଜା ମଙ୍ଗଳ ଦାସ ପକୱାସ ଜଣେ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀ ଥିଲେ ଓ ଭାରତର ପ୍ରଥମ ପାଞ୍ଚଜଣ ରାଜ୍ୟପାଳଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ଥିଲେ । ତାଙ୍କ ଘରେ ସଙ୍ଗୀତ ଓ ସଂସ୍କୃତିର ପରିବେଶ ଥିଲା ଓ ସେ ନିଜ ଘରେ "ବଡେ ଗୁଲାମ ଅଲ୍ଲୀ ଖାନ", ଏମ ଏସ ଶୁଭଲକ୍ଷ୍ମୀ, ବିସମିହ୍ଲା ଖାଁ ଓ ରୁକ୍ମଣୀ ଦେବୀ ଆଦିଙ୍କୁ କଳା ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିବା ଦେଖୁଥିଲେ ।

୪ ବର୍ଷ ବୟସରେ ସୋନାଲ ତାଙ୍କ ବଡ଼ ଭଉଣୀଙ୍କ ସହିତ ନାଗପୁରଠାରେ ମଣିପୁରୀ ନୃତ୍ୟ ଶିକ୍ଷା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ ।  ୭ ବର୍ଷ ବୟସରେ "ପାଣ୍ଡାନାଲୁରୁ ନୃତ୍ୟାଳୟର" 'କୁମାର ଜୟକର' ଆଦି ବିଭିନ୍ନ ଗୁରୁଙ୍କଠାରୁ ଭାରତନାଟ୍ୟମ ଶିକ୍ଷା କରିଥିଲେ ।

ସଂସ୍କୃତ ଭାଷାରେ ସେ ପ୍ରବୀଣ ଓ କୋବିଦ ପରୀକ୍ଷାରେ 'ଭାରତୀୟ ବିଦ୍ୟା ଭବନ'ରୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିଲେ । 'ଜର୍ମାନ ସଂସ୍କୃତି' ଉପରେ ସେ ମୁମ୍ବାଇର ଏଲଫିନଷ୍ଟୋନ କଲେଜରୁ ସ୍ନାତକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଥିଲେ ।

୧୮ ବର୍ଷ ବୟସରେ ସେ ନିଜ ପରିବାରର ଇଚ୍ଛା ବିରୁଦ୍ଧରେ ବେଙ୍ଗାଳୁରୁ ଯାଇ ପ୍ରଫେସର ୟୁ.ଏସ. କ୍ରୀଷ୍ଣା ରାଓ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରଭାଗା ଦେବୀଙ୍କଠାରୁ ଭାରତନାଟ୍ୟମ ଶିକ୍ଷା କରିଥିଲେ । ସେ ମ୍ୟାଲାପୁରୁ ଗୌରୀ ଆମ୍ମାଲଙ୍କଠାରୁ ଅଭିନୟ ଓ ୧୯୬୫ ମସିହାରେ ଗୁରୁ କେଳୁଚରଣ ମହାପାତ୍ରଙ୍କଠାରୁ ଓଡ଼ିଶୀ ଶିକ୍ଷାଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ।

ସୋନାଲ, ନିଜର ପ୍ରଥମ ମଞ୍ଚ ପ୍ରଦର୍ଶନରେ ଲଳିତ ମାନସିଂହଙ୍କୁ ଭେଟିଥିଲେ ଓ କ୍ରମେ ୧୯୬୫ ମସିହାରେ ତାଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ । କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ବିବାହ ବିଚ୍ଛେଦ ଘଟିଥିଲା । ପରେ ସେ ଜର୍ଜ ଲେଞ୍ଚରଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ ଓ ତାହା ମଧ୍ୟ ବିବାହ ବିଚ୍ଛେଦରେ ପରିଣତ ହୋଇଥିଲା । ତାଙ୍କ ପ୍ରଥମ ଶ୍ୱଶୁରୁ ମାୟାଧର ମାନସିଂହ, ସୋନାଲଙ୍କୁ ଗୁରୁ କେଳୁଚରଣଙ୍କ ସହ ପରିଚିତ କରେଇଥିଲେ । ଜର୍ମାନୀରେ ସୋନାଲ ଏକ ବଡ଼ ଦୁର୍ଘଟଣାର ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇଥିଲେ । ଡାକ୍ତରମାନେ କହିଥିଲେ ସେ ଦୁର୍ଘଟଣା ଯୋଗୁ କେବେ ବି ନୃତ୍ୟ କରିପାରିବେ ନାହିଁ । କିନ୍ତୁ, ସେ ନୃତ୍ୟକୁ ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ କରିଥିଲେ ।

## ବୃତିଗତ ଜୀବନ 
୧୯୬୨ ମସିହାରେ ସୋନାଲ ବୃତିଗତ ନୃତ୍ୟଶିଳ୍ପୀ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ । ମୁମ୍ବାଇଠାରେ ତାଙ୍କ "ଅରଙ୍ଗେତ୍ରମ" ( ପ୍ରଥମ ମଞ୍ଚ ପ୍ରବେଶ ) ହୋଇଥିଲା । ୧୯୭୭ ମସିହାରେ ସେ ଦିଲ୍ଲୀରେ "ସେଣ୍ଟର ଫର ଇଣ୍ଡିଆନ କ୍ଲାସିକାଲ ଡାନ୍ସେସ" ସ୍ଥାପନା କରିଥିଲେ ।

ସେ ସାରା ବିଶ୍ୱର ଅନେକ ଦେଶରେ ନୃତ୍ୟ ପରିବେଷଣ କରିଛନ୍ତି  ଓ ଅନେକ ପୁରସ୍କାର ମଧ୍ୟ ଜିତିଛନ୍ତି । 

* ପଦ୍ମ ଭୂଷଣ (୧୯୯୨)
* କେନ୍ଦ୍ର ସଙ୍ଗୀତ ନାଟକ ଏକାଡେମୀ ପୁରସ୍କାର (୧୯୮୭) 
* ପଦ୍ମ ବିଭୂଷଣ (୨୦୦୩, ସେ ଏହି ପୁରସ୍କାର ପାଇଥିବା ଦ୍ୱିତୀୟ ମହିଳା)
* ବାଳସରସ୍ୱତୀ
* କାଳିଦାସ ସମ୍ମାନ (୨୦୦୬ ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶ ସରକାରଙ୍କଦ୍ୱାରା ପ୍ରଦତ୍ତ)
* ଡକ୍ଟର ଅଫ ସାଇନ୍ସ (୨୦୦୭, ଜି ବି ପନ୍ତ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ, ଉତ୍ତରାଖଣ୍ଡ)
* ଡକ୍ଟର ଅଫ ଲିଟରେଚର (ସମ୍ବଲପୁର ବିଶ୍ବବିଦ୍ୟାଳୟ)

ସୋନାଲଙ୍କର ନୃତ୍ୟଶିଳ୍ପୀ ଭାବରେ ୪୦ ବର୍ଷ ପୂର୍ତ୍ତୀ ଅବସରରେ, ୨୦୦୨ ମସିହାରେ "ପ୍ରକାଶ ଝା" ତାଙ୍କ ଉପରେ "ସୋନାଲ" ନାମରେ ଏକ ବୃତଚିତ୍ର ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ । ଏହି ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ଜାତୀୟ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ପୁରସ୍କାର ଲାଭ କରିଥିଲା ।

## ନୃତ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଦେଶନା 
* *ଇନ୍ଦ୍ରଧନୁଷ*
* *ମାନବତା*
* *ମେରା ଭାରତ*
* *ଦ୍ରୌପଦୀ*
* *ଗୀତ ଗୋବିନ୍ଦ*
* ସବରସ
* *ଚତୁରଙ୍ଗ*
* *ପଞ୍ଚକନ୍ୟା*
* *ଦେବୀ ଦୁର୍ଗା*
* *ଆତ୍ମୟନ*
* *ସମନ୍ୱୟ*

## ଉଦ୍ଧୃତି 
* *"ଜଣେ ନୃତ୍ୟଶିଳ୍ପୀ, କେବଳ ଜଣେ ନୃତ୍ୟଶିଳ୍ପୀ ନୁହେଁ । ସେ ପରିବେଶର ଅଂଶବିଶେଷ । ସେ ଶୂନ୍ୟରେ ବସବାସ କରେ ନାହିଁ । ସମାଜ ଓ ଆଖାପାଖର ଘଟଣାପ୍ରବାହ ସମସ୍ତଙ୍କ ଉପରେ ପ୍ରଭାବ ପକେଇଥାଏ, ବିଶେଷକରି କଳାକାରମାନଙ୍କ ଉପରେ । କଳାକାରଟି ଜଦି ଆଖପାଖର ସମାଜ ଓ ଘରଣାବଳୀକୁ ପ୍ରତିବିମ୍ବିତ ନକରେ, ତେବେ ସେ ଗତିହିନ ହୋଇପଡେ ।"*
* *"ରାଧା ଜଣେ ବିଶାଳ ଉପମା ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ପ୍ରେମର ଅବତାର । ପ୍ରେମ ବିନା କୌଣସି ସୃଷ୍ଟି ନାହିଁ  । ଆମ ପୁରୁଷ-ପ୍ରଧାନ ପୁରାଣରେ କୃଷ୍ଣ ରାଧାଙ୍କ ପାଦତଳେ ପ୍ରେମଭିକ୍ଷା କରିବା ଏକ ଅସାମାନ୍ୟ କଥା । ଗୀତ ଗୋବିନ୍ଦରେ ଲେଖା ଯାଇଥିବା ସୁନ୍ଦର କବିତା, ଗଭିର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଚେତନା ଜାଗ୍ରତ କରିଥାଏ ।*

## ରଚନାବଳୀ 
* *The Penguin Book of Indian Dance* by Sonal Mansingh, Penguin Books Australia. .
* *Classical Dances* by Sonal Mansingh, Avinash Pasricha, Varsha Das. 2007, Wisdom Publications. ISBN&nbsp;81-8328-067-6.
* *Draupadi*, by Sonal Mansingh; Museum Society of Bombay, 1994.

## ଅଧିକ ପଠନ 
* *Sonal Mansingh Contribution to Odissi Dance* by Jiwan Pani. 1992, Centre for Indian Classical Dances. ISBN&nbsp;81-7304-002-8.
* *Bharata Natyam: Indian Classical Dance Art*, by Sunil Kothari. MARG Publications, 1979. *Page 169-170*.

## ଆଧାର 
* *India’s 50 Most Illustrious Women* () by Indra Gupta

## ବାହାର ଆଧାର 
ଶ୍ରେଣୀ:ଓଡ଼ିଶୀ ନୃତ୍ୟଶିଳ୍ପୀ
ଶ୍ରେଣୀ:କେନ୍ଦ୍ର ସଙ୍ଗୀତ ନାଟକ ଏକାଡେମୀ ପୁରସ୍କାର ସମ୍ମାନିତ
ଶ୍ରେଣୀ:ଜୀବିତ ବ୍ୟକ୍ତି
ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୪୪ ଜନ୍ମ
ଶ୍ରେଣୀ:ପଦ୍ମ ବିଭୂଷଣ ସମ୍ମାନିତ
ଶ୍ରେଣୀ:ପଦ୍ମ ଭୂଷଣ ସମ୍ମାନିତ