ମଧୁମାଳତୀ କାହାଣୀ (ବତ୍ରିଶ ସିଂହାସନ)

thumb|1. Vikramaditya Memorial, Ujjain
**ମଧୁମାଳତୀ କାହାଣୀ** ବତ୍ରିଶ ସିଂହାସନର ନବମ ପ୍ରତିମା କହିଥିବା କାହାଣୀ । ସେ ରାଜା ଭୋଜଙ୍କୁ ରାଜା ବିକ୍ରମଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଗୁଣ ଏବଂ ଏହି ସିଂହାସନ ପ୍ରାପ୍ତିର କଥା କହିଥିଲା  । ତେବେ ଭାଷାଭେଦରେ ଏହି କାହାଣୀ ଗୁଡିକରେ ବିଭିନ୍ନତା ମଧ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ।

ରାଜା ଭୋଜ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଗୁଣ ସଂପନ୍ନ ବତ୍ରିଶ ସିଂହାସନ ଉପରେ ବସିବା ପୂର୍ବରୁ ବିସ୍ତୃତ ପୂଜା-ଉପାସନା କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପନ୍ନ କଲେ । କିନ୍ତୁ ନବମ ଦିନ ଯେତେବେଳେ ସେହି ସିଂହାସନର ନବମ ପାହାଚ ଚଢି ସିଂହାସନରେ ବସିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହୁଅନ୍ତେ, ସେଥିରେ ଥିବା ପ୍ରତିମା ହସିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ । ଅବାକ ହୋଇ ରାଜା ଭୋଜ ପଚାରିଲେ, “ତୁମେ କାହିଁକି ହସୁଛ?” ମଧୁମାଳତୀ ନାମକ ନବମ ପ୍ରତିମା କହିଲେ — “ମହାରାଜ, ଏହି ସିଂହାସନ ସାଧାରଣ ନୁହେଁ ।  ଆପଣ ଏହାକୁ ପାଇବାରେ ଧନ୍ୟ, କିନ୍ତୁ ଏହାରେ ବସିବା ପୂର୍ବରୁ ଆପଣଙ୍କୁ ମହାନ ରାଜା ବିକ୍ରମାଦିତ୍ୟଙ୍କ ଉତ୍ତମ ଗୁଣର ଅଧିକାରୀ ହେବାକୁ ପଡିବ। ସେତେବେଳେ ଯାଇ ଏହା ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ହେବ । ନଚେତ ଏଥିରେ ବସିବା ପ୍ରୟାସ ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ଗୁରୁତର ସମସ୍ୟା ଜନ୍ମାଉଥିବ।”

ରାଜା ଭୋଜ ଏହା ଶୁଣି ଚକିତ ହେଲେ ଓ ସେହି ପ୍ରତିମାଙ୍କୁ ବିନମ୍ରତାପୂର୍ବକ ଅନୁରୋଧ କଲେ — “ମତେ ବିକ୍ରମାଦିତ୍ୟଙ୍କ ଜୀବନ, ତାଙ୍କ ଶାସନ ଓ ମହିମା ସମ୍ପର୍କରେ ସବୁ କଥା କହ ।” ତା’ପରେ ନବମ ପ୍ରତିମା ମଧୁମାଳତୀ ରାଜା ବିକ୍ରମାଦିତ୍ୟଙ୍କ କଥା କହିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ । ଏହା ବତ୍ରିଶ ସିଂହାସନର ନବମ ମୂର୍ତ୍ତି ଥିଲା । ସେ ରାଜା ବିକ୍ରମଙ୍କ ଉତ୍ତମ ଗୁଣ ଏବଂ ଏହି ସିଂହାସନ ପ୍ରାପ୍ତିର କଥା କହିଥିଲା ।

## ନବମ କାହାଣୀ 
ନବମ ପ୍ରତିମା ମଧୁମାଲତୀ ଯେଉଁ କଥା କହିଲେ, ସେଥିରେ ରାଜା ବିକ୍ରମାଦିତ୍ୟଙ୍କ ପ୍ରଜାହିତ ପାଇଁ ପ୍ରାଣ ବଳିଦାନର ଭାବନା ପ୍ରକାଶ ପାଉଛି । କଥାଟି ଏହିପରି — ଥରେ ରାଜା ବିକ୍ରମାଦିତ୍ୟ ରାଜ୍ୟ ଓ ପ୍ରଜାଙ୍କ ସୁଖ-ସମୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଏକ ବିଶାଳ ଯଜ୍ଞର ଆୟୋଜନ କରିଥିଲେ । ଯଜ୍ଞ ଅନେକ ଦିନ ଚାଲିଲା । ଦିନେ ଯେତେବେଳେ ରାଜା ମନ୍ତ୍ରପାଠ କରୁଥିଲେ, ଏକ ଋଷି ସେଇଠି ପହଞ୍ଚିଲେ । ଯଜ୍ଞାହୁତି ମଧ୍ୟରେ ରାଜାଙ୍କ ଉଠି ସମ୍ମାନ ଦେବା ଅସମ୍ଭବ ଥିଲା, ତେଣୁ ରାଜା ମନେ ମନେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ । ଋଷି ରାଜାଙ୍କ ଭାବ ବୁଝି ତାଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ । ଯେତେବେଳେ ଯଜ୍ଞ ସମାପ୍ତ ହେଲା, ରାଜା ଋଷିଙ୍କ ଆଗମନର କାରଣ ପଚାରିଲେ । ସେ ଜାଣୁଥିଲେ ଯେ ସେ ଋଷି ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ଜଙ୍ଗଲରେ ଗୁରୁକୁଳ ଚଳାନ୍ତି । ଋଷି କହିଲେ — “ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଯଜ୍ଞରେ ବାଧା ଦେବାକୁ ଚାହୁଁନି, କିନ୍ତୁ ଆଠରୁ ବାର ବର୍ଷ ଅବଧିର ଛଅଜଣ ଶିଶୁଙ୍କ ଜୀବନ ସଂକଟରେ ପଡ଼ିଛି ।” ରାଜା ସମସ୍ତ ଘଟଣା ଜାଣିବାକୁ ଚାହିଲେ । ଋଷି କହିଲେ — “ମୋ ଆଶ୍ରମର କିଛି ଶିଷ୍ୟ ଶୁଖିଲା କାଠ ଆଣିବାକୁ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯାଇଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ଦୁଇଜଣ ରାକ୍ଷସ ଆସି ତାଙ୍କୁ ଧରି ପର୍ବତ ଶିଖରକୁ ନେଇଗଲେ । ସେମାନେ କହିଲେ ଯେ ଯଦି ଏକ ସୁସ୍ଥ ଯୋଦ୍ଧାଙ୍କୁ ମା କାଳୀଙ୍କ ପାଖରେ ବଳି ଦିଆଯିବ, ତେବେ ଯାଇ ସେ ଶିଶୁମାନେ ମୁକ୍ତ ହେବେ । ସେମାନେ ଧମକ ଦେଇଛନ୍ତି, ଯଦି କୌଣସି ଚାଲ ଅଥବା ବଳ ପ୍ରୟୋଗ କରି ସେମାନଙ୍କୁ ଛଡ଼ାଇବା ଚେଷ୍ଟା ହେବ, ତେବେ ଶିଶୁମାନଙ୍କୁ ପର୍ବତରୁ ଫିଙ୍ଗି ମାରିଦିଆଯିବ ।” ରାଜା ଏହି କଥା ଶୁଣି ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିଚଳିତ ହେଲେ । ସେ ତୁରନ୍ତ କହିଲେ, “ଆପଣ ମୋତେ ସେ ପାହାଡ଼ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନେଇ ଚାଲନ୍ତୁ । ମୁଁ ନିଜେ ମା କାଳୀଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ବଳି ହେବି । ମୁଁ ଯୋଗ୍ୟ ଏବଂ ସୁସ୍ଥ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଅଟେ ।” ଋଷି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ ଦ୍ଵନ୍ଦରେ ପଡ଼ିଗଲେ ଓ ବହୁତ ବୁଝେଇଲେ, କିନ୍ତୁ ରାଜା ନିଜ ନିଷ୍ପତ୍ତି ବଦଳାଇଲେ ନାହିଁ । ସେ କହିଲେ, “ରାଜା ଜୀବନ୍ତ ଥିବା ସମୟରେ ଯଦି ପ୍ରଜା ଉପରେ ବିପଦ ଆସେ, ତେବେ ରାଜାକୁ ନିଜ ପ୍ରାଣ ଦେଇ ମଧ୍ୟ ତାହାକୁ ଦୂର କରିବା ଉଚିତ ।” ରାଜା ଓ ଋଷି ପାହାଡ଼ ଉପରେ ପହଞ୍ଚିଲେ । ରାଜା ଘୋଡ଼ାକୁ ତଳେ ରଖି ପାହାଡ଼ ଚଢ଼ିଲେ । ସେଠି ରାକ୍ଷସ ଦ୍ଵୟ ତାଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିଲେ ଓ କହିଲେ — “ଆପଣ ସର୍ତ୍ତ ଜାଣନ୍ତି କି ?” ରାଜା କହିଲେ — “ମୁଁ ସବୁ ଜାଣି ଆସିଛି, ଏବେ ଶିଶୁମାନଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ ।” ଗୋଟିଏ ରାକ୍ଷସ ଶିଶୁମାନଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷିତ ଭାବେ ତଳକୁ ପହଞ୍ଚାଇଦେଲା । ଅନ୍ୟ ରାକ୍ଷସ ରାଜାକୁ ମା କାଳୀଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି ଆଗକୁ ନେଇଗଲା । ରାଜା ବଳିବେଦୀଙ୍କ ଆଗରେ ମୁଣ୍ଡ ନୁଆଁଇଲେ । ଯେତେବେଳେ ରାକ୍ଷସ ତରବାରୀ, ହଠାତ୍ ସେ ତରବାରୀ ଫିଙ୍ଗି ରାଜାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲା । ସେ ସ୍ଥାନ ଅପୂର୍ବ ଆଲୋକ ଓ ସୁଗନ୍ଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଗଲା । ସେତେବେଳେ ରାଜା ଦେଖିଲେ, ସେ ରାକ୍ଷସ ଦ୍ଵୟ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ପବନଦେବତା ଥିଲେ । ସେମାନେ କହିଲେ — “ଆମେ ତୁମର ପରୀକ୍ଷା ନେବା ପାଇଁ ଏହି ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲୁ । ଆମେ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲୁ ଯେ ତୁମେ କେବଳ ସମ୍ପତ୍ତି ନୁହେଁ, ପ୍ରାଣ ମଧ୍ୟ ଦାନ କରିପାରିବ କି ନାହିଁ ।” ସେମାନେ ବିକ୍ରମାଦିତ୍ୟଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ ଯେ ତାଙ୍କ ଯଶ ଚାରିଦିଗରେ ପ୍ରସାରିତ ହେବ । ଏକଥା କହି ନବମ ପ୍ରତିମା ରାଜା ଭୋଜଙ୍କୁ ପଚରିଲା, କ"ଣ ଆପଣ ରାଜା ବିକ୍ରମାଦିତ୍ୟଙ୍କ ଭଳି ଏଭଳି ଦିବ୍ୟ ଗୁଣର ଅଧିକାରୀ ? ଏହିପରି କହିବା ପରେ ନବମ ପ୍ରତିମା ଶାପମୁକ୍ତ ହୋଇ ସ୍ଵର୍ଗାରୋହଣ କଲା ।

## ଆଧାର 
ଶ୍ରେଣୀ:ବତ୍ରିଶ ସିଂହାସନ