ଡଡ୍ଲି ସେନାନାୟକେ

**ଡଡ୍ଲି ଶେଲଟନ ସେନାନାୟକେ** (Sinhala: ඩඩ්ලි ශෙල්ටන් සේනානායක, Tamil: டட்லி சேனநாயக்கா; 19 ଜୁନ 1911 – 13 ଏପ୍ରିଲ 1973) ଜଣେ ଶ୍ରୀଲଙ୍କାର ରାଜନେତା ଓ ରାଷ୍ଟ୍ରନାୟକ ଥିଲେ, ଯିଏ ତିନିଥର ଶ୍ରୀଲଙ୍କାର ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ; 1952 ରୁ 1953 ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ (ଶ୍ରୀଲଙ୍କାର ଦ୍ୱିତୀୟ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଭାବେ), 1960 ମସିହାରେ ଏବଂ ପୁନର୍ବାର 1965 ରୁ 1970 ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ । ସେ 1960 ରୁ 1964 ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିପକ୍ଷ ଦଳର ନେତା ଭାବେ ମଧ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ । ସେନାନାୟକଙ୍କ ଶାସନକାଳ ପଶ୍ଚିମ ଦେଶର ଦୃଢ ସମର୍ଥକ ରହିବା ସହ ତାଙ୍କ ଶାସନ କାଳରେ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ନୀତି, କୃଷି ଓ ଶିକ୍ଷାରେ ସଂସ୍କାର ଆଣିଥିଲେ ।

## ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନ ଓ ପରିବାର 
ଡଡ୍‌ଲି ସେନାନାୟକଙ୍କ ଜନ୍ମ ୧୯୧୧ ଜୁନ ୧୯ରେ ଧନୀ ତଥା ରାଜନୈତିକ ସେନାନାୟକ ପରିବାରରେ ହୋଇଥିଲା  । ତାଙ୍କ ପରିବାର ସେ ସମୟରେ ଉପନିବେଶୀୟ ଯୁଗର ସ୍ଥାନୀୟ ରାଜନୀତିରେ ସକ୍ରିୟ ଥିଲେ । ତାଙ୍କ ପିତାମହ ମୁଦାଲିୟାର ଡନ୍ ସ୍ପାଟର ସେନାନାୟକ ଗ୍ରାଫାଇଟ ଖଣି ମାଧ୍ୟମରେ ପରିବାର ପାଇଁ ସମ୍ପଦ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ, ପରେ ସେ ଏହି ଧନକୁ ବାଗାନ ଓ ଆରକ ପଟ୍ଟା ବ୍ୟବସାୟରେ ବିନିଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ବିସ୍ତାର କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କ ପିତା ଡନ୍ ସ୍ଟିଫେନ୍ ସେନାନାୟକ ଓ ମାତା ମୋଲି ଦୁନୁୱିଲା ଥିଲେ । ସେ ପରିବାରରେ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ସନ୍ତାନ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ପରେ ଛୋଟ ଭାଇ ରବର୍ଟ ଥିଲେ।

ତାଙ୍କ ପିତା ଡି.ଏସ୍. ସେନାନାୟକ ତାଙ୍କ ଜନ୍ମ ସମୟରେ ପାରିବାରିକ ବ୍ୟବସାୟରେ ଲିପ୍ତ ଥିଲେ । ତାଙ୍କ ଭାଇମାନେ—ଅର୍ଥାତ୍ ଡଡ୍ଲିଙ୍କ କକାମାନେ—ଏଫ୍.ଆର୍. ସେନାନାୟକ ଓ ଡି.ସି. ସେନାନାୟକ ସହିତ ସମେତ, ସେମାନେ ସମ୍ମିଳିତ ଭାବେ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ସ୍ଵାଧୀନତା ଆନ୍ଦୋଳନ (ସଂଯମ ଆନ୍ଦୋଳନ) ରେ ସକ୍ରିୟ ଥିଲେ । ଏଫ୍.ଆର୍. ସେନାନାୟକଙ୍କ ଅକାଳ ଦେହାନ୍ତ ପରେ, ଡି.ଏସ୍. ସେନାନାୟକ ତାଙ୍କ ଅଧୁରା କାମକୁ ଆଗେଇ ନେଲେ ଓ ସ୍ଥାନୀୟ ରାଜନୀତିରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ । ସେ ପରେ ଏକ ବିଧାୟକ ହେଲେ ଓ ଦ୍ୱୀପର ସ୍ୱାଧୀନତା ଆନ୍ଦୋଳନକୁ ନେତୃତ୍ୱ ଦେଇ ଶ୍ରୀଲଙ୍କାର ପ୍ରଥମ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ହେଲେ ଏବଂ ୟୁନାଇଟେଡ୍ ନ୍ୟାଶନାଲ୍ ପାର୍ଟି (ଏଉଏନ୍‌ପି)ର ସ୍ଥାପକ ହେଲେ, ଯାହା ଆଜିବି ଶ୍ରୀଲଙ୍କାର ପ୍ରମୁଖ ରାଜନୀତିକ ଦଳମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ । ଡଡ୍ଲି ଜୀବନଭରି ଏହି ଦଳର ସଦସ୍ୟ ହେଇ ରହିଥିଲେ । ୧୯୧୫ର ଦଙ୍ଗା ସମୟରେ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ପଞ୍ଜାବୀ ସୈନ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗିରଫ ହେବା ଘଟଣା ତାଙ୍କୁ ଗଭୀର ଭାବେ ପ୍ରଭାବିତ କଲା । ବ୍ରିଟିଶ ସେନା ଦ୍ୱାରା ଉଭୟ ପିତାରୁ କକାମାନେ ଗିରଫ ହୋଇଥିଲେ ।

ସେ କେବେ ବିବାହ କରିନଥିଲେ ଓ ସମଗ୍ର ଜୀବନ ଅବିବାହିତ ହେଇ ରହିଥିଲେ ।

## ଶିକ୍ଷା ଓ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ରାଜନୀତି 
ଡଡ୍ଲି କିଛି ସମୟପାଇଁ ବିଶାଖା ବିଦ୍ୟାଳୟରେ ପଢ଼ିଥିଲେ, ଯଦିଓ ସେଠାରେ କେତେ ଦିନ ପଢିଲେ ସେହି ତଥ୍ୟ ସଠିକ ଭାବରେ ଉପଲବ୍ଧ ନୁହେଁ । ସେ ତାଙ୍କ ମାଧ୍ୟମିକ ଶିକ୍ଷା S. Thomas' College ରେ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ପାଠପାଠନ ଓ କ୍ରୀଡା ଦୁଇଥିରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟତା ପ୍ରତିପାଦନ କରିଥିଲେ । ସେ Head Prefect ହୋଇଥିଲେ, Royal-Thomian ମେଳରେ କ୍ରିକେଟ ଦଳକୁ ଅଧ୍ୟକ୍ଷତା କରିଥିଲେ, ଓ ହକି, ବକ୍ସିଙ୍ଗ ଓ ଅଥ୍ଲେଟିକ୍ସ‌ରେ ପୁରସ୍କାର ଅର୍ଜନ କରିଥିଲେ । ସେ S. Thomas'ର ସର୍ବାଧିକ ଉତ୍କର୍ଷ ଛାତ୍ର ଭାବେ Victoria Gold Medal ଜିତିଥିଲେ ।

ତାପରେ ସେ Corpus Christi College, Cambridge କୁ ଯାଇ Natural Science Tripos ପାଇଁ ଅଧ୍ୟୟନ କଲେ ଓ ସ୍ନାତକୋତ୍ତର ପରେ Middle Temple ରେ barrister ଭାବେ ଭର୍ତ୍ତି ହେଲେ ।

୧୯୩୬ ମସିହାରେ ସେ ରାଜ୍ୟ ପରିଷଦ (State Council)ରେ ନିର୍ବାଚିତ ହୋଇ ଜାତୀୟ ରାଜନୀତିରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ ଓ 1946 ମସିହାରେ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରି କୃଷି ଓ ଭୂମି ମନ୍ତ୍ରୀ ହୋଇଥିଲେ । 1947 ରୁ 1952 ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରିସଭାରେ ସେହି ଦାୟିତ୍ୱରେ ଥିଲେ ।

## ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଭାବେ ଶାସନ 
ଡି. ଏସ୍. ସେନାନାୟକଙ୍କ ହଠାତ୍ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଡଡ୍ଲି ସେନାନାୟକେ ଶ୍ରୀଲଙ୍କାର ଦ୍ୱିତୀୟ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ହୋଇଥିଲେ (1952) । 1953 ମସିହାର ହାର୍ଟାଲ ଆନ୍ଦୋଳନ ପରେ ସେ ଅସୁସ୍ଥତା କାରଣରେ ପଦତ୍ୟାଗ କଲେ ଓ ତାଙ୍କ ଜଣେ ସମ୍ପର୍କୀୟ, କର୍ଣ୍ଣେଲ ସର୍ ଜନ୍ କୋଟେଲାୱାଲା ତାଙ୍କ ପରେ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ହୋଇଥିଲେ ।

1957 ମସିହାରେ ସେ ପୁନର୍ବାର ସକ୍ରିୟ ରାଜନୀତିକୁ ଫେରିଲେ ଓ **ଯୁନାଇଟେଡ଼ ନାସନାଲ ପାର୍ଟି (UNP)**କୁ ନେତୃତ୍ୱ ଦେଇ 1960 ମସିହାରେ ଏକ ଅଳ୍ପ ସମୟର ଶାସନ ଗଠନ କଲେ। ସେହି ଶାସନ ମାତ୍ର ଚାରି ମାସ ରହିଥିଲା ।1960 ରୁ 1964 ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ବିପକ୍ଷ ନେତା ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ। 1965 ରେ ସେ ଏକ ରାଷ୍ଟ୍ରୀୟ ସରକାର ଗଠନ କଲେ ଓ 1970 ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ରହିଲେ । ଏହି ସମୟରେ ସେ ଶ୍ରୀଲଙ୍କାର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ପରିକଳ୍ପିତ ପ୍ରକଳ୍ପ — ମହାୱେଲି ବିକାଶ ପ୍ରକଳ୍ପର ଯୋଜନା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ ।1970 ମସିହାର ନିର୍ବାଚନୀ ପରାଜୟ ପରେ ସେ ସାଂସଦ ଓ ପାର୍ଟି ନେତା ଭାବେ ରହିଲେ ।  ୧୩ ଏପ୍ରିଲ ୧୯୭୩  ରେ ତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲା ।

## ଆଧାର 
ଶ୍ରେଣୀ:ଶ୍ରୀଲଙ୍କା ଇତିହାସ