ସାନ୍ତାଳୀ ଭାଷା

** ସାନ୍ତାଳୀ** ( ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ) ଅଷ୍ଟ୍ରୋ-ଏସୀୟ ଭାଷା ସମୂହର ସାନ୍ତାଳ ଉପ-ପରିବାରର ଏକ ଭାଷା । ଏହା ହୋ ଓ ମୁଣ୍ଡାରି ଭାଷାସହିତ କେତେକାଂଶରେ ମିଶିଥାଏ । ଏହା ପାଖାପାଖି ୬୨ ଲକ୍ଷ ଲୋକଙ୍କ ଦେଇ କହାଯାଇଥାଏ । ଏହି ଭାଷା କହୁଥିବା ଅଧିକାଂଶ ଲୋକ ଭାରତର ଆସାମ, ଓଡ଼ିଶା, ଝାଡ଼ଖଣ୍ଡ, ତ୍ରିପୁରା, ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗ, ବିହାର ଆଦି ରାଜ୍ୟରେ ବସବାସ କରିଥାଆନ୍ତି । ଏହି ଭାଷାର ଲିପି ଅଲ ଚିକି (ᱚᱞ ᱪᱤᱠᱤ); ତେବେ ଏହାର ସାକ୍ଷରତା ହାର ଖୁବ କମ (ହାରାହାରି ୧୦-୩୦ %) ।

## ସାନ୍ତାଳୀ ଭାଷା ଆନ୍ଦୋଳନ
ସାନ୍ତାଳୀ ଏକ ଆଦିବାସୀ ଭାଷା ହୋଇଥିବାରୁ ଏହାର କୌଣସି ଲିପି ନଥିଲା । ଭାରତରେ ଇଂରେଜ ଶାସନ ସମୟରେ ଇଂରେଜମାନେ ରୋମାନ ଲିପିରେ ଲେଖା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ । ରଘୁନାଥ ମୁର୍ମୁ ସାନ୍ତାଳୀକୁ ଲେଖିବା ପାଇଁ ଅଲ ଚିକିର ଉଦ୍ଭାବନ କରିଥିଲେ । ଫଳରେ ଭାଷାରେ ଏକ ନୂଆ ଜୀବନ ସଂଚାର ହୋଇ ସାହିତ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ରରେ କିଛି ମାତ୍ରାରେ ଆଗେଇଥିଲା ।  କିଛି ଖ୍ରୀଷ୍ଟଧର୍ମୀ ସାନ୍ତାଳ ଅଲ ଚିକି ପରିବର୍ତ୍ତେ ରୋମାନ ଲିପିର ବହୁଳ ପ୍ରସାର କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ । ଶେଷରେ ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗ ସରକାର ଏକ ଭାଷା କମିଟି ଗଠନ କରି ଏହାର ସମାଧାନ ପାଇଁ ଉଦ୍ୟମ କରିଥିଲେ । ପଶ୍ଚିମ ବଙ୍ଗର ପାକୁଡ଼ାଠାରେ ଏକ ସଭା ଆୟୋଜନ ହୋଇ ଆଲଚିକ ଲିପିକୁ ପ୍ରସାର ପାଇଁ ସଂକଳ୍ପ ନିଆଗଲା । ଦୀର୍ଘ ୧୯ ବର୍ଷ ପରେ ସାନ୍ତାଳୀ ଭାଷାର ନେତୃତ୍ୱ ମଣ୍ଡଳୀ 
୧୯୯୨ ମସିହାରେ ଝାଡ଼ଗ୍ରାମଠାରେ ମିଳିତ ହୋଇ ଏକ ମୋର୍ଚ୍ଚା ଗଠନ କଲେ । ଏହାର ମୂଳ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଥିଲା ସାନ୍ତାଳୀ ଭାଷାର ସରକାରୀ ସ୍ୱୀକୃତି ପାଇଁ ଦାବୀ ଜଣାଇବା । ବସ୍ତୁତଃ, ସାନ୍ତାଳୀ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ନବଜାଗରଣ ସୃଷ୍ଟି କରିବାରେ ସାନ୍ତାଳୀ ଭାଷା ପ୍ରମୁଖ ଭୂମିକା ତୁଲାଇଥିଲା । ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ଆନ୍ଦୋଳନ, ରେଳରୋକ, ବିକ୍ଷୋଭ ଆଦି ସରକାରଙ୍କ ଉପରେ ଚାପ ପକାଇଥିଲା । ଶେଷରେ ଅଟଳ ବିହାରୀ ବାଜପେୟୀଙ୍କ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀତ୍ୱ କାଳରେ ୨୦୦୩ମସିହା ଡିସେମ୍ବର ୨୨ ତାରିଖରେ ମୈଥିଳୀ, ବୋଡ଼ୋ, ଡୋଗ୍ରୀ ଓ ସାନ୍ତାଳ ଏପରି ୪ଟି ଭାଷାକୁ ଏକକାଳୀନ ସରକାରୀ ସ୍ୱୀକୃତି ମିଳିଥିଲା ।

## ସାନ୍ତାଳୀ ଭାଷା ଦିବସ
ପ୍ରତିବର୍ଷ ଡିସେମ୍ବର ୨୨ ତାରିଖରେ ସାନ୍ତାଳୀ ଭାଷା ଦିବସ ପାଳନ ହୁଏ । ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ ଦୁଇଟି ଆଦିବାସୀ ଭାଷା ଭାବେ ସାନ୍ତାଳୀ ଓ ବୋଡ଼ୋ ଭାଷା ୨୦୦୩ ମସିହା ଡିସେମ୍ବର ୨୨ତାରିଖରେ ଭାରତ ସମ୍ବିଧାନର ଅଷ୍ଟମ ସୂଚୀରେ ସ୍ଥାନିତ ହୋଇଥିଲା । 

## ଆହୁରି ଦେଖନ୍ତୁ 
* ଭାରତର ଭାଷା ସମୂହ
* ଭାରତର ସରକାରୀ ଅନୁମୋଦନ ପ୍ରାପ୍ତ ଭାଷା
* କହୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ସଙ୍ଖ୍ୟା ଅନୁସାରେ ଭାରତୀୟ ଭାଷାର ତାଲିକା

## ପଠନ ତାଲିକା 
* Hembram, P. C. (2002). *Santhali, a natural language*. New Delhi: U. Hembram.
* Minegishi, M., & Murmu, G. (2001). *Santhali basic lexicon with grammatical notes*. Tōkyō: Institute for the Languages and Cultures of Asia and Africa, Tokyo University of Foreign Studies. 
* Newberry, J. (2000). *North Munda dialects: Mundari, Santhali, Bhumia*. Victoria, B.C.: J. Newberry. 
* Murmu, G., & Das, A. K. (1998). *Bibliography, Santhali literature*. Calcutta: Biswajnan. 
* Muscat, George, *Santhali: A New Approach*. Sahibganj, Bihar.
* Ghosh, A. (1994). *Santhali: a look into Santal morphology*. New Delhi: Gyan Pub. House. 
* Chakrabarti, B. (1992). *A comparative study of Santhali and Bengali*. Calcutta: K.P. Bagchi & Co. 
* Mitra, P. C. (1988). *Santhali, the base of world languages*. Calcutta: Firma KLM.
* Paul Olaf Bodding (1929). *A Santal dictionary*. Oslo: J. Dybwad.
* Зограф Г. А. 1960/1990. Языки Южной Азии. М.: Наука (1-е изд., 1960).
* Лекомцев, Ю. K. 1968. Некоторые характерные черты сантальского предложения // Языки Индии, Пакистана, Непала и Цейлона: материалы научной конференции. М: Наука, 311—321.
* Bodding, Paul O. 1929/1952. A Santal Grammar for the Beginners, Benagaria: Santal Mission of the Northern Churches (1st edition, 1929).
* Grierson, Sir George A. (ed.) 1906 (reprinted 1967). The Linguistic Survey of India. Vol.IV. Delhi-Varanasi-Patna.
* Macphail, R. M. 1964. An Introduction to Santhali, Parts I & II. Benagaria: The Santhali Literature Board, Santhali Christian Council.
* Maspero, Henri. 1952. Les langues mounda. Meillet A., Cohen M. (dir.), Les langues du monde, P.: CNRS.
* Neukom, Lukas. 2001. Santhali. München: LINCOM Europa.
* Pinnow, Heinz-Jürgen. 1966. A comparative study of the verb in the Munda languages. Zide, Norman H. (ed.) Studies in comparative Austroasiatic linguistics. London—The Hague—Paris: Mouton, 96-193.
* Santhali Folk Tales: Ed. by Rev. P.O. Bodding. Oslo: Institutet for sammenlingenden kulturforskning, Publikationen. Vol. I—III. 1923—1929
* Skrefsrud, L.O. 1873. The Grammar of Santhali Language. Benares: Medical Hall Press.
* Vermeer, Hans J. 1969. Untersuchungen zum Bau zentral-süd-asiatischer Sprachen (ein Beitrag zur Sprachbundfrage). Heidelberg: J. Groos.

## ଆଧାର 
## ବାହାର ଲିଙ୍କ 
* Ethnologue report on Santhali
* "We Santhals" web site

ଶ୍ରେଣୀ:ମୁଣ୍ଡ ଭାଷାସମୂହ
ଶ୍ରେଣୀ:ବଙ୍ଗଳାଦେଶର ଭାଷା
ଶ୍ରେଣୀ:ଭାରତର ଭାଷା
ଶ୍ରେଣୀ:ସାନ୍ତାଳ
ଶ୍ରେଣୀ:ଭାରତର ସାମ୍ବିଧାନିକ ଭାଷା
ଶ୍ରେଣୀ:ସାନ୍ତାଳୀ ଭାଷା
ଶ୍ରେଣୀ:ଓଡ଼ିଶାର ଭାଷାସମୂହ