କୋଟା ଉଲ୍ଲାସ କାରନ୍ଥ

କର୍ଣ୍ଣାଟକର ଅଧିବାସୀ କୋଟା ଉଲ୍ଲାସ କାରନ୍ଥ (K. Ullas Karanth) ଜଣେ ସଂରକ୍ଷଣବାଦୀ ଜୀବବିଜ୍ଞାନୀ ଓ ବ୍ୟାଘ୍ରବିଶେଷଜ୍ଞ । ସେ “ବନ୍ୟଜନ୍ତୁ ସଂରକ୍ଷଣ ସମାଜ - ଭାରତ ଅଧ୍ୟାୟ (ଇଂରାଜୀରେ Wildlife Conservation Society - India (WCS-I))”ର ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ । ବ୍ୟାଘ୍ରଗଣନା କ୍ଷେତ୍ରରେ “କ୍ୟାମେରା ଟ୍ରାପ୍” ପରି ଆଧୁନିକ ଉପକରଣ ଓ ପନ୍ଥା ବ୍ୟବହାର କରିବା ଓ ଏହାର ବାର୍ତ୍ତା ପ୍ରଚାର କରି ସେ ସୁବିଦିତ ହୋଇଥିଲେ । ସେ ଆମେରିକାର ନ୍ୟୁୟର୍କରେ ଅଧିଷ୍ଠିତ ବନ୍ୟଜନ୍ତୁ ସଂରକ୍ଷଣ ସମାଜର ଜଣେ ବୈଜ୍ଞାନିକ ଓ ଏହାର ବ୍ୟାଘ୍ର ସଂରକ୍ଷଣ ପ୍ରକଳ୍ପର ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ।  

ଭାରତରେ ଅତି କ୍ଷୀପ୍ର ଗତିରେ ବିଲୁପ୍ତ ହେଉଥିବା ମହାବଳ ବାଘମାନଙ୍କ ସଂରକ୍ଷଣ ପାଇଁ WCS-Iର ପ୍ରକଳ୍ପ ଉଲ୍ଲାସଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶନାରେ ପରିଚାଳିତ । ଏଥିପାଇଁ ସାରା ଭାରତରେ ବାଘମାନଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ଓ ସେମାନଙ୍କ ବାସସ୍ଥଳୀର ଆବଶ୍ୟକୀୟ ଉପାଦାନ ନିରୂପଣ କରିବା ଏହି ପ୍ରକଳ୍ପର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଥିଲା । କର୍ଣ୍ଣାଟକର ନାଗାରହୋଳେ ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନରେ କାର୍ଯ୍ୟରତ ଥିବାବେଳେ ଉଲ୍ଲାସ ମତ ପୋଷଣ କରିଥିଲେ ଯେ ବାଘଭଳି ଶିକାରୀ ଜୀବଙ୍କ ସଂରକ୍ଷଣ ପାଇଁ ହରିଣ ଇତ୍ୟାଦି ଶିକାରଜନ୍ତୁଙ୍କ ସଂରକ୍ଷଣ ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକ । ପ୍ରାକୃତିକ ଶିକାରର ଅଭାବ ଶିକାରୀ ଜନ୍ତୁଙ୍କ ବିଲୋପ ହେବାର ଅନ୍ୟତମ କାରଣ । ବନ୍ୟଜନ୍ତୁ ସଂରକ୍ଷଣ ଓ ପରିବେଶ ସୁରକ୍ଷା ଦିଗରେ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ଅବଦାନ ପାଇଁ ୨୦୧୨ ମସିହା ଜାନୁଆରୀ ମାସରେ ଉଲ୍ଲାସଙ୍କୁ ପଦ୍ମଶ୍ରୀ ପୁରସ୍କାରରେ ସମ୍ମାନିତ କରାଯାଇଥିଲା । 

## ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନ 
ଉଲ୍ଲାସ, କର୍ଣ୍ଣାଟକର ଜଣେ ଖ୍ୟାତନାମା ଲେଖକ ଶିବରାମ କାରନ୍ଥଙ୍କ ପୁତ୍ର ଅଟନ୍ତି । ଉଲ୍ଲାସ ନିଜ ତରୁଣାବସ୍ଥାରେ ପରିବେଶବିତମାନଙ୍କଦ୍ୱାରା ଏସିଆ ମହାଦେଶରେ କରାଯାଉଥିବା ବିଭିନ୍ନ ବ୍ୟାଘ୍ର ସଂରକ୍ଷଣ କାର୍ଯ୍ୟ ବିଷୟରେ ପଢ଼ି ଏହି ଦିଗରେ ଅନୁପ୍ରାଣିତ ହେଲେ । ତତ୍କାଳୀନ କର୍ଣ୍ଣାଟକ ଆଞ୍ଚଳିକ ବୈଷୟିକ ମହାବିଦ୍ୟାଳୟ (ଏବେ ଜାତୀୟ ପ୍ରଦ୍ୟୋଗିକ ଅନୁଷ୍ଠାନ, ସୁରତକଳ ବା National Institute of Technology, Suratkal ଭାବେ ପରିଚିତ)ରେ ସେ ୧୯୬୬ରୁ ୧୯୭୧ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯାନ୍ତ୍ରିକ ବୈଷୟିକ ଶିକ୍ଷା ଅଧ୍ୟୟନ କରି ସ୍ନାତକ ଲାଭ କରିଥିଲେ । ତା’ପରେ ସେ ଅନେକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କର୍ଣ୍ଣାଟକରେ କୃଷିକାର୍ଯ୍ୟରେ ମନୋନିବେଶ କରିଥିଲେ । 

ଜୈବ ବିବିଧତାରେ ଅତୁଳନୀୟ ପଶ୍ଚିମଘାଟ ପର୍ବତଶ୍ରେଣୀରେ ସେ ମାନବିକ ହସ୍ତକ୍ଷେପର କାରଣ ଓ ପ୍ରଭାବ ଏବଂ ସଂରକ୍ଷଣର ପନ୍ଥା ବିଷୟରେ ଅନୁଶୀଳନ କରିଥିଲେ । ନିଜ ତରୁଣାବସ୍ଥାରେ ଜୀବ ଓ ଉଦ୍ଭିଦଜଗତ ସମ୍ପର୍କରେ କରିଥିବା ଅନେକ ପରୀକ୍ଷଣର ଅନୁଭବ ତାଙ୍କର ସହାୟକ ହୋଇଥିଲା । ଭ୍ରମଣକାରୀ ସ୍ମିଥ୍-ସୋନିଆନ୍ ଅନୁଷ୍ଠାନ ସହିତ ୧୯୮୩ ମସିହାରେ ହୋଇଥିବା ଏକ ବୈଠକ ପରେ ସେ ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକାକୁ ଯାତ୍ରା କରିଥିଲେ । ସେ ୧୯୮୭ ମସିହାରେ ଆମେରିକୀୟ ଜାତୀୟ ଜୀବ ଉଦ୍ୟାନର ବନ୍ୟଜନ୍ତୁ ସଂରକ୍ଷଣ ଓ ପ୍ରବନ୍ଧ ସମ୍ପର୍କରେ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ଲାଭ କଲାପରେ ୧୯୮୮ ମସିହାରେ ଫ୍ଲୋରିଡ଼ା ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟରୁ ବନ୍ୟଜନ୍ତୁ ପରିସ୍ଥିତି ବିଜ୍ଞାନରେ ସ୍ନାତକୋତ୍ତର ଲାଭ କଲେ । ସେ ୧୯୯୩ ମସିହାରେ ମାଙ୍ଗାଲୋର ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟରୁ ପ୍ରଯୌଗିକ ଜୀବବିଜ୍ଞାନରେ ଡକ୍ଟରେଟ୍ ମଧ୍ୟ ଲାଭ କରିଛନ୍ତି । 

## ମହାବଳ ବାଘ ସଂଖ୍ୟା ନିରୂପଣ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଅବଦାନ 
କର୍ଣ୍ଣାଟକର ନାଗାରହୋଳେ ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନ ଓ ଅନ୍ୟ ସଂରକ୍ଷିତ ଜଙ୍ଗଲରେ ସେ ଅନେକ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଜୈବ ବିବିଧତାର ସୁରକ୍ଷା ନିମନ୍ତେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଆସିଛନ୍ତି । ବାଘମାନଙ୍କର ପ୍ରକୃତ ଅବସ୍ଥା ଓ ଜଙ୍ଗଲରେ ବାଘଙ୍କ ଶିକାରଯୋଗ୍ୟ ଜୀବଙ୍କ ଅବସ୍ଥା ସମ୍ପର୍କରେ ତାଙ୍କ ଗବେଷଣା ଅନେକ ବିଜ୍ଞାନ ପୁସ୍ତକ ଓ ପ୍ରବନ୍ଧରେ ସ୍ଥାନ ପାଇଛି । 

ଭାରତୀୟ ଜଙ୍ଗଲମାନଙ୍କରେ ବାଘସଂଖ୍ୟା ନିରୂପଣ କରିବା ପାଇଁ “ପାଦଚିହ୍ନ” ପଦ୍ଧତି ଅବଲମ୍ବନ କରାଯାଉଥିଲା । ଏବେ ମଧ୍ୟ କିଛି ସ୍ଥାନରେ ଏହି ପଦ୍ଧତି ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ । ଭାରତ ସରକାରଙ୍କ ଜଙ୍ଗଲ ଓ ପରିବେଶ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ ମଧ୍ୟ ଏହି ପଦ୍ଧତି ଅବଲମ୍ବନ କରୁଥିଲା । ନିରଂକୁଶ ଭାବେ ଚାଲିଥିବା ବାଘଙ୍କ ଅବୈଧ ଶିକାର ଓ ଭାରତୀୟ ଜଙ୍ଗଲରେ ବାଘଙ୍କ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ୧୯୭୩ରେ ତତ୍କାଳୀନ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ସ୍ୱର୍ଗତ ଇନ୍ଦିରା ଗାନ୍ଧୀ “ପ୍ରୋଜେକ୍ଟ୍ ଟାଇଗର୍”ର ଶୁଭାରମ୍ଭ କରିଥିଲେ ଓ ପ୍ରତି ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷରେ ବାଘମାନଙ୍କ ଗଣନା କରାଗଲା । ପ୍ରୋଜେକ୍ଟ୍ ଟାଇଗର ସଭ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ପାରମ୍ପରିକ ଗଣନା ପ୍ରଣାଳୀର ବ୍ୟବହାର କରୁଥିଲେ ।  ପାଦଚିହ୍ନ ଗଣନା ପ୍ରଣାଳୀରେ ଜଙ୍ଗଲରୁ ମିଳୁଥିବା ବାଘଙ୍କ ପାଦଚିହ୍ନର ମାପ ନିଆଯାଏ । ଏହି ପାଦଚିହ୍ନ ଉପରେ ପ୍ଲାଷ୍ଟର୍ ଅଫ୍ ପ୍ୟାରିସ୍ ଢ଼ାଳି ତାହାର ଏକ ଛାଞ୍ଚ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି ରଖାଯାଏ । ପ୍ରାୟତଃ ସବୁ ବାଘଙ୍କ ପାଦର ମାପ ପରସ୍ପରଠାରୁ ଉଣା ଅଧିକରେ ଭିନ୍ନ । ତେଣୁ ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ମାପର ୪ଟି ପାଦଚିହ୍ନ ମିଳିଲେ ୪ଟି ବାଘ ରହିଥିବାର ଅନୁମାନ କରାଯାଏ । ଏହା ଏକ ଆନୁମାନିକ ଓ ତୃଟିପୂର୍ଣ୍ଣ ଗଣନା ପ୍ରଣାଳୀ । ଅନେକ ସମୟରେ ଉଲ୍ଲାସ ଏହି ପଦ୍ଧତିର ସମାଲୋଚନା କରିଆସିଛନ୍ତି । 

ସେ “କ୍ୟାମେରା ଟ୍ରାପ୍” ପଦ୍ଧତି ବ୍ୟବହାର ପାଇଁ ମତପୋଷଣ କରିଆସିଛନ୍ତି । ଜଙ୍ଗଲର ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ଗଛ ଓ ବୁଦାରେ କ୍ୟାମେରା (ଚିତ୍ରତ୍ତୋଳକ ଯନ୍ତ୍ର) ଖଞ୍ଜି ଦିଆଯାଏ । କେଉଁ କେଉଁ ସ୍ଥାନରେ କ୍ୟାମେରା ଲଗାଯିବ, କ୍ୟାମେରା ଲାଗିଥିବା ସ୍ଥାନ କେତୋଟି ବାଘଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ରରେ ରହିଛି – ଏପରି ଅନେକ ତଥ୍ୟର ପରିସଂଖ୍ୟାନର ଅନୁଶୀଳନ ପରେ କ୍ୟାମେରା ଖଞ୍ଜାଯାଏ । କ୍ୟାମେରାର ସେନ୍ସର୍ ଏହା ସମ୍ମୁଖ ଦେଇଯାଉଥିବା ଜନ୍ତୁମାନଙ୍କ ଚିତ୍ର ନିଏ । ଏହିମଚିତ୍କ ବାରମ୍ବାର ନିଆଯାଉଥାଏ । ଦୁଇଟି ବାଘଙ୍କ ପାଦଚିହ୍ନ ଏକା ହୋଇପାରେ କିନ୍ତୁ ବାଘଙ୍କ ଦେହରେ ଥିବା ପଟା ପଟା ଦାଗ ପରସ୍ପରଠାରୁ ଭିନ୍ନ ।  ତେଣୁ କ୍ୟାମେରା ଟ୍ରାପର ସମସ୍ତ ଚିତ୍ରରୁ ସେହି ଅଞ୍ଚଳରେ ବାଘମାନଙ୍କ ଆନୁମାନିକ ଘନତା ନିରୂପଣ କରିହେବ । ବୈଜ୍ଞାନିକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ଏହି ପଦ୍ଧତି ଅଧିକ ସଠିକ । ଉଲ୍ଲାସ ଏପରି କେତେକ ବୈଜ୍ଞାନିକ ପଦ୍ଧତି (କ୍ୟାମେରା ଟ୍ରାପ୍ ଗଣନା, ରେଡ଼ିଓ କଲାର୍ ପରୀକ୍ଷଣ)ର ବ୍ୟବହାର କରି ବାଘଗଣନା କରିବାରେ ଅଗ୍ରଣୀ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଛନ୍ତି । ବୈଜ୍ଞାନିକ ପଦ୍ଧତିର ଅବଲମ୍ବନ କରି ଶିକାର ଏବଂ ଶିକାରୀ ଜନ୍ତୁଙ୍କ ଗଣନା କରିବା ସେମାନଙ୍କ ଓ ଜଙ୍ଗଲର ସଂରକ୍ଷଣରେ ସାହାଯ୍ୟକାରୀ ହେବ ବୋଲି ଉଲ୍ଲାସ ମତପୋଷଣ କରିଆସିଛନ୍ତି ।  

## ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କୃତି ଓ ଅବଦାନ 
- ବାଘ ଓ ବୃହତ୍ ସ୍ତନପାୟୀ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପରିସ୍ଥିତି ବିଜ୍ଞାନ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଉନ୍ନତ ଓ ବିସ୍ତୃତ ଗବେଷଣା

- ଭାରତରେ ବାଘଙ୍କ ରେଡ଼ିଓ-ଟେଲିମେଟ୍ରି ପଦ୍ଧତିର ଉପଯୋଗ ଓ ପ୍ରଚାର

- ବନ୍ୟଜୀବନ ଶିକ୍ଷା କେନ୍ଦ୍ରର ସ୍ଥାପନା ଏବଂ କନ୍ନଡ଼, ଇଂରାଜୀରେ ୧୩୫ରୁ ଅଧିକ ଲେଖାର ପ୍ରକାଶନ

- ଭାରତ ସରକାରଙ୍କ ଭାରତୀୟ ବନ ଉପଦେଷ୍ଟା ସମିତି, ଜାତୀୟ ବ୍ୟାଘ୍ର ସଂରକ୍ଷଣ ସଂସ୍ଥା ଓ କର୍ଣ୍ଣାଟକ ସରକାରଙ୍କ କର୍ଣ୍ଣାଟକ ବ୍ୟାଘ୍ର ସଂରକ୍ଷଣ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ, ଟାଇଗର୍ ଷ୍ଟିଅରିଂ ସମିତି ଆଦିର ସକ୍ରିୟ ସଭ୍ୟ

- ବମ୍ବେ ପ୍ରାକୃତିକ ଇତିହାସ ସମାଜର ପୂର୍ବତନ ଉପ-ସଭାପତି

- ଅନେକ ସଂରକ୍ଷଣବାଦୀ ସଂସ୍ଥାର ବିଜ୍ଞାନ ଉପଦେଷ୍ଟା 

- ବନ୍ୟଜନ୍ତୁ ସଂରକ୍ଷଣ ସମାଜଦ୍ୱାରା ଆର୍ଥିକ ସହାୟତାପ୍ରାପ୍ତ ଅନେକ ସଂସ୍ଥାରେ ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀ ବିଜ୍ଞାନ ଓ ବେଙ୍ଗାଳୁରୁର ଜାତୀୟ ପ୍ରାଣୀବିଜ୍ଞାନ ଓ ସଂରକ୍ଷଣ ସଂସ୍ଥାରେ ସ୍ନାତକ ପାଠ୍ୟକ୍ରମର ପରିଚାଳନାରେ ପ୍ରମୁଖ ଭୂମିକା

- ୨୦୦୮ରେ ଉଲ୍ଲାସ ଭାରତୀୟ ବିଜ୍ଞାନ ପରିଷଦର ସଭ୍ୟ ଭାବେ ନିର୍ବାଚିତ ହୋଇଥିଲେ 

- ଲଣ୍ଡନ ଜୀବବିଜ୍ଞାନ ସମାଜର ସଭ୍ୟ

- ଓରିକ୍ସ୍ ଓ ପ୍ରଯୌଗିକ ଜୀବବିଜ୍ଞାନ ଜର୍ଣ୍ଣାଲର ସମ୍ପାଦକୀୟ ବୋର୍ଡର ସଭ୍ୟ, ଆଇ. ୟୁ. ସି. ଏନ୍. ସ୍ପିସିଜ୍ ସର୍ଭାଇଭାଲ୍ କମିଶନର ସଭ୍ୟ

- ସଂରକ୍ଷଣ ନୀତିରେ ଦୁର୍ବଳତା ବା ସମସ୍ୟାର ସମାଧାନ, ମନୁଷ୍ୟ-ବନ୍ୟଜୀବ ସଂଘର୍ଷ ଏଡ଼ାଇବା ଇତ୍ୟାଦି କ୍ଷେତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ସେ କାର୍ଯ୍ୟରତ । 

- ଥାଇଲାଣ୍ଡ୍, ମାଲେସିଆ, ବର୍ମା, ଇନ୍ଦୋନେସିଆ, ଋଷ୍, ଲାଓ, କାମ୍ପୁଚିଆ ଓ କେତେକ ଆଫ୍ରିକୀୟ ଓ ଦକ୍ଷିଣ ଆମେରିକୀୟ ଦେଶରେ ହୋଇଥିବା ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀ ସଂରକ୍ଷଣ ଓ ଗବେଷଣା ପ୍ରକଳ୍ପର ଉପଦେଷ୍ଟା

- ବି. ବି. ସି., ସି. ଏନ୍. ଏନ୍., ନ୍ୟାସନାଲ୍ ଜିଓଗ୍ରାଫିକ୍, ଡିସ୍କଭରି, ଦ ନ୍ୟୁୟର୍କ୍ ଟାଇମ୍ସ୍, ନେଚ଼ର୍ ପରି ଅନେକ ଅନ୍ତର୍ଯାତୀୟ ଗଣମାଧ୍ୟମରେ ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟର ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି  
thumb|121x121_ପିକସେଲ| ପଦ୍ମଶ୍ରୀ ସମ୍ମାନ

## ପୁରସ୍କାର ଓ ସମ୍ମାନ 
## ପ୍ରକାଶିତ ନିର୍ବନ୍ଧ, ଲେଖା ଓ ପୁସ୍ତକ 
ଅନେକ ବିଜ୍ଞାନ ପତ୍ରିକା ଓ ଜର୍ଣ୍ଣାଲରେ ଉଲ୍ଲାସଙ୍କ ପ୍ରାୟ ୮୦ଟି ଲେଖା/ନିବନ୍ଧ ପ୍ରକାଶ ପାଇଛି । ତାଙ୍କ ଲିଖିତ ଦୁଇଟି ପୁସ୍ତକ ସେ “ବାଘର ପନ୍ଥା” (The Way of the Tiger) ଓ “ମଞ୍ଚା ଉପରୁ ଦୃଶ୍ୟ” (A view from the Machan) ଯଥାକ୍ରମେ ୨୦୦୧ ଓ ୨୦୦୬ ମସିହାରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଥିଲା । ୨୦୦୨ ମସିହାରେ ପ୍ରକାଶିତ Monitoring Tigers and their Prey ଓ ୨୦୧୦ ମସିହାରେ ପ୍ରକାଶିତ Camera traps in Animal Ecology ପୁସ୍ତକର ସେ ସହ-ସମ୍ପାଦନା କରିଛନ୍ତି । ତାଙ୍କର ୫୦ରୁ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱ ଇଂରାଜୀ ଲେଖା ଓ ୩ଟି କନ୍ନଡ଼ ଲେଖା ବିଭିନ୍ନ ପୁସ୍ତକ ଓ ପତ୍ରିକାରେ ସ୍ଥାନ ପାଇଛି । ସେ ଓରିକ୍ସ୍ ଓ ପ୍ରଯୌଗିକ ଜୀବବିଜ୍ଞାନ ଜର୍ଣ୍ଣାଲର ସମ୍ପାଦକୀୟ ବୋର୍ଡର ସଭ୍ୟ । 

## ଆଧାର
## ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଲିଙ୍କ୍
*Video - 1:39  Main threats to tiger populations — Interview with Ullas Karanth
* K. Ullas Karanth, Ph.D., Wildlife Conservation Society
*Profile at WCS India 
**Frontline* review of Karanth's book *The Way of the Tiger*