ପାଂଗୋଂଗ୍ ତ୍ସୋ

ପାଂଗୋଂଗ୍ ତ୍ସୋ (ତିବ୍ୱତୀୟ ଭାଷାରେ: **སྤང་གོང་མཚོ**, ୱାଇଲି ଭାଷାରେ: ସ୍ପାଂଗ୍ ଗୋଂଗ୍ ମତ୍ସୋ; ହିନ୍ଦୀ ଭାଷାରେ: **पांगोंग त्सो**; ଚୀନୀ ଭାଷାରେ: **班公错**; ପିନ୍-ୟିନ୍ ଭାଷାରେ: ବାଂଗୋଂଗ୍ ଚୁଓ) ନାମର ତିବ୍ୱତୀୟ ଭାଷାରେ ଅର୍ଥ ହେଲା : ଉଚ୍ଚ ତୃଣଭୂମୀୟ ହ୍ରଦ । ଏହାକୁ ପାଂଗୋଂଗ୍ ହ୍ରଦ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ । ତିବ୍ୱତୀୟ ଭାଷାରେ “ତ୍ସୋ (Tso)” ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ହ୍ରଦ । ସମୁଦ୍ରପତନରୁ ପ୍ରାୟ ୪୩୫୦ ମିଟର୍ (୧୪୨୭୦ ଫୁଟ୍) ଉଚ୍ଚତାରେ ଓ ହିମାଳୟରେ କୋଳରେ ରହିଥିବା ଏକ ସ୍ଥଳଭାଗବଦ୍ଧ ହ୍ରଦ । ଏହି ହ୍ରଦର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ପ୍ରାୟ ୧୩୪ କିଲୋମିଟର୍ ବା ୮୩ ମାଇଲ୍ । ଭାରତ ଓ ଚୀନର ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସୀମାରେଖା ଏହି ହ୍ରଦର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ରହିଛି । ହ୍ରଦର ପ୍ରାୟ ୬୦% ଭାଗ ଚୀନର ଅଧୀନରେ ରହିଛି । ଏକ ସ୍ଥାନରେ ଏହି ହ୍ରଦର ସର୍ବାଧିକ ପ୍ରସ୍ଥ ୫ କିଲୋମିଟର୍ ବା ୩.୧ ମାଇଲ୍ ଅଟେ । ହ୍ରଦର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ ପ୍ରାୟ ୬୦୪ ବର୍ଗ କି.ମି. । ଏହି ହ୍ରଦର ପାଣି ଈଷତ୍ ଲୁଣିଆ ହୋଇଥିଲେ ହେଁ ଶୀତଦିନରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଘନୀଭୂତ ହୋଇ ବରଫ ପାଲଟିଯାଏ । ଏହା ସିନ୍ଧୁ ନଦୀ ଉପତ୍ୟକାର ଅଂଶ ନୁହେଁ ଓ ଭୌଗୋଳିକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ଏକ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥଳପରିମୀତ ନଦୀ ଉପତ୍ୟକାର ଅଂଶବିଶେଷ । 

ରାମସର ଚୁକ୍ତି ଅନୁସାରେ ଏହି ହ୍ରଦକୁ ଅନ୍ତର୍ଯାତିକ ଗୁରୁତ୍ତ୍ୱ ବହନ କରୁଥିବା ଜଳୀୟଭୂମି ଭାବେ ଅଭିହିତ କରିବା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା ଚାଲିଛି । ଏପରି ହେଲେ ଏହା ଦକ୍ଷିଣ ଏସିଆର ପ୍ରଥମ ସୀମାନ୍ତର ଜଳୀୟଭୂମି ଭାବେ ପରିଚିତ ହେବ । 

## ଭୌଗୋଳିକ ସ୍ଥିତି, ଉଦ୍ଭିଦ ଓ ଜୀବଜଗତ
ଏଠାକାର ଲୁଣମିଶା ପାଣିରେ ଖୁବ୍ କମ୍ କ୍ଷୁଦ୍ରପ୍ରାଣୀ ଓ ଉଦ୍ଭିଦ ଦେଖାଯାନ୍ତି । ଗାଇଡ୍ ଓ ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକଙ୍କ ସୂଚନାନୁସାରେ ଏହି ହ୍ରଦରେ କିଛି ଛୋଟ କ୍ରଷ୍ଟେସିୟାନ୍ ପ୍ରଜାତିର ଜୀବ (କଙ୍କଡା, ଚିଙ୍ଗୁଡି ଇତ୍ୟାଦି)ଙ୍କ ବ୍ୟତୀତ କୌଣସି ମାଛ ବା ଅନ୍ୟ ଜଳଚର ପ୍ରାଣୀ ରହନ୍ତି ନାହିଁ । ଅନ୍ୟ ପକ୍ଷରେ ଏହି ହ୍ରଦକୂଳରେ ଓ ହ୍ରଦମଧ୍ୟରେ ପର୍ଯ୍ୟଟକମାନେ ଅସଂଖ୍ୟ ବତକ, ସିଗଲ୍ ପ୍ରଜାତିର ପକ୍ଷୀ ଦେଖିବାକୁ ପାଇବେ । ହ୍ରଦ ନିକଟସ୍ଥ ସନ୍ତସନ୍ତିଆ ଅଞ୍ଚଳରେ କେତେକ ଜଳଜ ଉଦ୍ଭିଦ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାନ୍ତି । 

ଅନେକ କିସମର ସ୍ଥାନୀୟ ପକ୍ଷୀ ଓ ବିଦେଶୀ ପକ୍ଷୀଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ହ୍ରଦ ଏକ ପ୍ରଜନନ କ୍ଷେତ୍ର ହୋଇଥିବାରୁ ଏକ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ଥାନ । ପାଂଗୋଂଗ୍ ତ୍ସୋରେ ଗ୍ରୀଷ୍ମଋତୁରେ ବହୁ ସଂଖ୍ୟାରେ ବାର୍-ମୁଣ୍ଡିଆ ବତକ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ବତକ ପରିଲକ୍ଷିତ ହୁଅନ୍ତି । ହ୍ରଦ ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ଅଞ୍ଚଳରେ କିଆଂଗ୍ ଓ ମାର୍ମୋଟ୍ ଭଳି ଜୀବ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାନ୍ତି । 

ଅତୀତରେ ପାଂଗୋଂଗ୍ ତ୍ସୋରୁ ଏକ ଜଳଧାରା ବାହାରି ଶ୍ୟୋକ୍ ନଦୀରେ ମିଶୁଥିଲା ଓ ଶ୍ୟୋକ୍ ନଦୀ ସିନ୍ଧୁ ନଦୀର ଉପନଦୀ ଭାବେ ପ୍ରବାହିତ ହେଉଥିଲା । କିନ୍ତୁ ଏକ ପ୍ରାକୃତିକ ବନ୍ଧ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇ ଏହି ଜଳଧାରା ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇଗଲା । ଭାରତୀୟ ଭୂଭାଗରୁ ଦୁଇଟି ସ୍ରୋତ ଏହି ହ୍ରଦରେ ନିଷ୍କାସିତ ହୁଅନ୍ତି ଓ ମିଳନ ସ୍ଥାନ ନିକଟରେ ସନ୍ତସନ୍ତିଆ ଭୂମି ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି । ବର୍ତ୍ତମାନର ହ୍ରଦରେ ପ୍ରାୟ ୫ ମିଟର୍ ବା ୧୬ ଫୁଟ୍ ମୋଟା ବାଲି, ମାଟି ଓ କାଦୁଅର ପରସ୍ତ ରହିଛି । ତେଣୁ ଭୂତତ୍ତ୍ୱ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ନିକଟ ଅତୀତରେ ହ୍ରଦଟି ସଂକୁଚିତ ହୋଇଛି । ୧୯୫୨ ମସିହାରୁ ଖୁରନାକ୍ ଦୁର୍ଗ ଚୀନଦ୍ୱାରା ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ହୋଇ ଆସୁଛି । ପାଂଗୋଂଗ୍ ତ୍ସୋର ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ସ୍ପାଂଗୁର୍ ତ୍ସୋ ନାମକ ଆଉ ଏକ ଛୋଟ ହ୍ରଦ ରହିଛି । 

୧୯୬୨ ମସିହା ଅକ୍ଟୋବର୍ ୨୦ ତାରିଖରେ ଭାରତ-ଚୀନ ଯୁଦ୍ଧ ସମୟରେ ପାଂଗୋଂଗ୍ ଦ୍ରଦର ଦୁଇ ପାର୍ଶ୍ୱରୁ ଗୁଳିଗୋଳା ବର୍ଷଣ ହୋଇଥିଲା । ଏହି ସଂଗ୍ରାମର ଫଳାଫଳ ଚୀନର କମ୍ୟୁନିଷ୍ଟ୍ ପିପୁଲସ୍ ଲିବରେସନ୍ ଆର୍ମି ସପକ୍ଷରେ ରହିଥିଲା । ବର୍ତ୍ତମାନ ସୁଦ୍ଧା ପାଂଗୋଂଗ୍ ତ୍ସୋ ଏକ କମନୀୟ ଓ ଗୁରୁତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସୀମାରେଖା ବିନ୍ଦୁ । ଅନେକ ସମୟରେ ଚୀନ ପକ୍ଷରୁ ସୀମାରେଖା ଉଲ୍ଲଂଘନର ଚେଷ୍ଟା ହୋଇଛି । 

## ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରରେ ପାଂଗୋଂଗ୍-ତ୍ସୋ
## ଚିତ୍ରାବଳୀ

File:Pangonglake.jpg|ପଶ୍ଚିମ ପଟରୁ ପାଂଗୋଂଗ୍ ତ୍ସୋ ଓ ଚରୁଥିବା ୟାକ୍ ସହିତ ସୁନ୍ଦର ଦୃଶ୍ୟ
File:Pangong Tso Blue water.JPG|ପାଂଗୋଂଗ୍ ତ୍ସୋର ନୀଳ ପାଣି
Image:Ducks in Pangong Tso.jpg|ପାଂଗୋଂଗ୍ ଦ୍ରଦରେ ବତକଗଣ
Image:Pangong_Tso_Lake_hansraj.JPG|ଗ୍ରୀଷ୍ମଋତୁରେ ପାଂଗୋଂଗ୍ ତ୍ସୋର ଅନ୍ୟ ଏକ ଚିତ୍ର
Image:Pangong_Tso_road_hansraj.JPG|ପାଂଗୋଂଗ୍ ତ୍ସୋକୁ ରାସ୍ତା
Image:Pangong_Tso_road1_hansraj.JPG|ପାଂଗୋଂଗ୍ ତ୍ସୋ ଅଭିମୁଖେ ରାସ୍ତା
Image:Pangong Tso in April.JPG|ଅପ୍ରେଲ୍ ମାସରେ ପାଂଗୋଂଗ୍ ତ୍ସୋ 
Image:pangong Tso wide.jpg|ପାଂଗୋଂଗ୍ ତ୍ସୋର ଏକ ବିସ୍ତାରିତ ଚିତ୍ର
Image:Pangong Tso lake1.jpg|ପାଂଗୋଂଗ୍ ତ୍ସୋର ଈଷତ୍ ଲୁଣିପାଣି
image:Pangong_Tso_lake.jpg|ପାଂଗୋଂଗ୍ ତ୍ସୋ
image:Pangong Hills 1.jpg|ପାଂଗୋଂଗ୍ ତ୍ସୋର ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ରହିଥିବା ପାହାଡ 

## ଆଧାର
ଶ୍ରେଣୀ:ଭାରତର ହ୍ରଦ‌