Neefcaantaa

***Neefcaantaan ykn Paramasiyeemii*** orgaanizimii seel-qeenxee yoo ta’u,boca  kophee  siliipparii(caantaa)  fakkaatu  qaba.  Caasaaleen lubbiyyoo  neefcaantaa  keessatti  argaman  sabaga lubbiyyoo,  kalloo areeroo,  wirmaata  guddaafi  wirmaata  xiqqaa,  buufanye  kottoonfataa, buufanye nyaataa, dhooqa afaanii fi rifeensee dha.wirmaatni guddaa gochaalee meetaabolizimiif kangargaaru  yoo  ta’u,  wirmaatni  xiqqaan  immoo  wal-hormaataaf gargaara. Neefcaantaan bishaan soogidda hin qabne kanneen akka bishaan boollaa, lagaa, haroo fi hara keessa jiraata. Neefcaantaan jireenya walabaa jiraata.Caasaan sochii neefcaantaa rifeensee dha. Neefcaantaan  rifeenseen kan haguugamedha. Rifeenseendhaha bishaanii uumuun gara sooranni argamutti Neefcaantaan akka deemu taasisa. Neefcaantaan baakteeriyaa fi saaphaphuu soorata. Wantoonni soorata neefcaantaata’an karaa dhooqa afaanii kalloo areeroo seenu. Rifeenseen yommuu  socho’u sooranni  gara  kalloo areerootti  geejjibama.  Nyaanni  inzaayimootaan  bullaa’e kalloo areeroo  keessatti  kan  hojiirra  oolu  yoo  ta’u,  kanneen  hin  bulloofne  immoo buufanye kottoonfatan gara alaatti akka ba’u taasifama.

Neefcaantaan  mala  wal-hormaata  saalaa  fi  saal-maleen  wal-hora. Wal-hormaata  saal-malee  keessatti,  lubbiyyoon  neefcaantaa  tokko  bakka  lamatti  qoodama.Kunis, addaan bahinsa wal-qixaa lubbiyyoo bakka lamaa jedhama. Jalqaba irratti wirmaatattu qoodama. Itti-fufuun immoo kalloo areerootu bakka lamatti qoodama. Dhuma irrattisseelota haaraawaa lamatu uumama jechuudha.Wal-hormaanni saalaa neefcaantaa horsiisillaa ykn konjugeeshinii jedhama. Adeemsi horsiisillaa ykn konjugeeshinii neefcaantaa akka tartiiba armaan gaditti tarreeffame dha

# Neefcaantaan  lama  walitti  dhufuun  karaa  dhooqa  kalloo areeroon walquunnamu.wirmaatni xiqqaan neefcaantaa lamaan keessatti argamu bakka afurittiqoqqoodama.  Kanneen  keessaa  sadan  isaanii  kan  badan  yoo  ta’u,  tokkichihafe immoo bakka lamatti hirama.
# wirmaatni   xiqqaan   neefcaantaa   tokko   keessatti   argamu   gara neefcaantaa  isa  lammataa  deemuun,  wirmaata  isa  hafe  waliinwalquunnamuun miciraa uumu.
# Paaramisiyamoonni lamaan addaan bahu, yeroo kanattis wirmaatni isaaniiaddaan hirama.
# Tokkoon  tokkoon  neefcaantaa  yeroo  lama  addaan  bahiinsa  wal-qixaalubbiyyoo bakka lamaa gaggeessuun seelota haaraa afur uumu

## Dalgawwan Caasaalee  Neefcaantaa
**Wirmaatni  xiqqaa(Micronucleus):** Walhormaata neefcaantaa keessatti gahee gudda qaba.

**Wirmaatni  Gudddaa(Macronucleus):** gochaalee meetaabolizimiif kan gargaaru da.

**Rifeensee(cilia):** caasaa sochii lubbuqabeeyyii seel-qeenxee tokko tokko keessatti socho'uuf  fayyadu dha.

**Buufanyee Nyaataa(Food vacuole ):**vaakiyuulii nyaataa caasaa yeroodhaaf seelii keessatti  nyaataa kuusuu fi daakuudha. Nyaata karaa luqumuun(phagocytosis) kan liqimsu yoo ta’u, nam'oota(enzymes) fayyadamuun nyaata sana gara maddarroowwaan xixiqqootti caccabsa. Erga bullaa’insi nyaataa xumuramee booda sooratni sun anniisaa fi adeemsa seelii biroof seeliidhaan xuuxama.

**Buufanyee Kontooffataa (Contractile vacuole ):** caameerqa(organelle) addaa kan ta’ee fi madaallii bishaanii orgaanizimoota tokko tokko keessatti eeguuf gargaarudha. Bishaan garmalee seelii keessaa walitti qabee baasuun akka hin dhiitooyne ykn akka hin dhoofne taasisa. Kunis dhiibbaa qirimbishaawa(osmotic) to’achuudhaan orgaanizimichi naannoo bishaan qulqulluu keessatti akka jiraatu gargaara.

**Yandaphii(Pellicle):**  baqqaana haphii, socho’aa fi eegumsaa kan ta’ee fi fuula alaa orgaanizimoota tokko tokko, kan akka pirootozowaa(durneefka), saaphaphuu fi baakteeriyaa tokko tokko irratti argamu dha. Deeggarsa caasaa fi eegumsa kan kennu yoo ta’u, dhodhommoqxummaa fi sochii kan hayyamudha.