Ciigoo

**Ciigoon** ummata Oromoo biratti tooftaa dubbii haala dhoksaa ta'een yeroo dabarsuun barbaadamu itti fayyadamuudha. Ciigooon jecha ykn gale ykn hima hiika mul’ataa fi dhokotaa of keessaa qabu	ta’ee kan himoota yaada Walqabataa qaban lamaan himamu dha.Ciigoon qaamota gurguddoo sadii of keessatti qabata isaanis; dubbii	dacha,soorgoo fi sookoo fa’a dha

= Qaamoolee Ciigoo =
**1.Dubbii dacha/sobbooqoo:** dubbii dacha qaama ciigo ta’ee jecha , gaalee ykn hima ciigoo Sana keessatti hiika dhaanquu(hiika mul’ata fi dhokataa)

of keessatti qabatuu dha.

hiika kana argachuuf bo’oo jalqabaafi isa itti aanu waliin xiinxaluu gaafata.

**2.soorgoon:** ciigoo keessatti ergaa ifaa yoo ta’u, qabiyyyee walalichaatiin tokko

waan ta’eef  argachuunsaa xiinxala sammmuu(gadi fageenyaan yaaduu)hin gaafatu.

**3.Sookoo:** sookoon immo hiika dhokotaa itti yaaduu gaafatu dha.

Hiika kana argachuuf bo’oo jalqabaa fi isa itti aanurratti xiyyeeffachun kan barbaachisu  osoo hin taane hiika dubbiin dacha qofaasaa dhaabbatee kennuu xiiinxaluu dha. yommuu ciigoo tokkof sookoo isaa barbaannu dubbi dacha ciigoo sanaa irra deddeebinee sagaleessuu, sagalee jechootaa jijjiiruu dhaan (dheeressun, gabaabsuun, laaffisuun, jabeessuun) sagaleessuu gaafata.

***Fakkeenyota ciigoo*** 

# Ani	buna hin dhugu garaa kutadheera 

Buna kee lammaffaa eegaa kutadheera 

**Jecha dachaa** :buna kee lammafaa 

**Soorgooo**: buna dhugaatii dhiiseera 

**Sookoo**:barakaa ykn bina kee 2ffa hin dhugu .

# Adaamaa	yoo deemtu Finfinneedhaa kaate 

Karaa kee gubbaatti Bishooftuu argite 

**Jecha dachaa :**Bushooftuu 

**Sorgoo**:Magaalaa Bushooftuu agarte 

**Sookoo**:Waan badaa ,fokkisa  agartee 

# Miila	lama qabdaaf mulka lama hin kortu 

Tokkuma filadhu hamma garaa hirtu 

**Jecha dachaa:**hamma garra hirtu 

**Sorkoo** :muka tokko filadhuu kori 

**Sookoo** :waan tokko hojjechuuf hin mamin 

# Daadhiis	ta’e farsoo hundarraa of eegaa 

Qulqulluu bishaaniii isa wayya dhugaa 

**Jecha dachaa:**Isa wayya dhugaa 

**Soorgaa :**bishaan wayya bishaan dhugaa 

**Sookoo :** waan dhugaa ta’e waayya ,dhugaa dubbachuu wayya 

# Hojjaa	hin bulchinaa mee fixaa bayeessa 

Wayyaaas miiccadhaa bareechaa addeessaa 

**Jecha dachaa:**addessaa

**Soorgoo** :qulqulleessuun adii godhaa 

**Sookoo** :ji’a ykn baatii 

# Mi’a	baate malee ofii nama hin hubuu

Bakka geessu hin beeknu inni  abbaa hin qabu 

**Jecha dachaa**:Inni abbaa hin qabu 

**Soorgoo** :kan eeyyuyyuu miti /mi’ichi abbummaa hin qabu 

**Sookoo** : inni abbaa dhalche hin qabu 

# Yoom	facaasuudhaaf lafa babbaqse 

Balleessumaaf jedhee ija qabee cabse 

**Jecha dachaa:** Ija qabee cabse 

**Soorgoo** :Ija masaaqulaa qabee cabse 

**Sookoo**:Agartuu( ija ) isaa qabee cabse 

# Kumsaan	kan Wallaggaa ,sheek Huseen kan Baalee 

Osoo bira jirruu hundumaa wallaalle 

**Jecha dachaa**:Hundumaa wallaalle 

**Soorgoo** :Waan hundumaa wallaalle /beekumsa dhabne 

**Sookoo** :Nama Hundumaa jedhamu wallaalle

# Garbuu	biyya shanan ,buna biyya Jimmaa 

Ni nyaatta ni dhugda siifan fida amma 

**H.D** :Siifan fida amma 

**Soorgoo** :siifan dhiheessa 

**Sookoo** :nama ‘’Siifan ‘’jedhamun dhiheessaa 

# Nutta	tolu jennee 

Harree manna baafne 

**Jecha dachaa**:Harree manaa baafne  

**Soorgoo** :harree beeyilada manaa manaa baafne 

**Sookoo** :xurii haxoofneee (qulqulleessine ).

## Kanas ilaali
Tarree Ciigoo Oromoo

## Wabii