Ribduu

**Ribduun** (ykn **Gololleessaan**, **Kaasbaroon**, Afaan Ingiliffaan: **Pulley**) maashinii salphaa kan golollee (wheel) siiqqee (axle) isaa irratti naanna'uu fi funyoo (rope) gololicha irra deemu of keessatti qabatuudha. Kaayyoon isaa inni guddaan ulfaatina guddaa humna xiqqaa fayyadamuun ol-kaasuu ykn kallattii humnaa jijjiiruudha. Sirni ribduu wal-xaxaan **Sirna Tooytuu** (Block and Tackle) jedhamuun beekama. Ribduuwwan yeroo baayyee tuuta'anii hojjetu, kunis hamma humna ulfaatina tokko sochoosuuf barbaachisu daran xiqqeessa.

Ribduun salphaa fakkaatus, meeshaalee gurguddoo fi wal-xaxaa kan akka **meggoo** (ykn **olbaaftuu**) fi **olfuutuu** (cranes) keessatti bu'uura murteessaadha.

## Seenaa Isaa
Yaadni ribduu bara durii irraa eegalee kan jiruudha. Saayintistiin beekamaan Giriikii durii, **[[Archimedes|Arkimides]]**, akkaataa ribduuwwan wal-makaan humna guddisan bal'inaan ibseera. Plutarch, seenaa barreessaan Giriikii, akka gabaasetti Arkimides doonii waraanaa guddaa, namootaan guutame, humna ofii isaatiin qofa fayyadamuun sirna ribduu wal-makaa (compound pulleys) fayyadamee sochooseera. Kunis dandeettii maashinoota salphaa kanaa agarsiisa.

## Akkaataa Hojii Isaa: Faayidaa Mekaanikaalaa
Bu'aan guddaan ribduu **Faayidaa Mekaanikaalaa** (Mechanical Advantage - MA) kennuu isaati. Faayidaan Mekaanikaalaa baayyata humni ati itti fayyadamtu ittiin guddatuudha. Fakkeenyaaf, yoo Faayidaan Mekaanikaalaa 2 ta'e, ulfaatina Niwutan 100 qabu kaasuuuf humna Niwutan 50 qofa fayyadamta jechuudha.

## Gosoota Ribduu
Ribduuwwan akkaataa siiqqeen isaanii itti kaa'ametti bakka gurguddoo sadiitti qoodamu.

### 1. Ribduu Dhaabbataa (Fixed Pulley)
Ribduun gosa kanaa **siiqqee** dhaabbataa kan hin sochoone qaba.
* **Dalagaa Isaa:** Inni humna hin xiqqeessu. Faayidaan isaa inni guddaan **kallattii humnaa jijjiiruu** qofa. Fakkeenyaaf, ulfaatina ol-kaasuuf gad-harkisuun namaaf caalaatti salphaadha.
* **Faayidaa Mekaanikaalaa (MA):** Faayidaan Mekaanikaalaa isaa 1 dha. Kana jechuun humni ati fayyadamtu ulfaatina kaasamu wajjin wal-qixa.

### 2. Ribduu Socho'aa (Movable Pulley)
Ribduun gosa kanaa **siiqqee** bilisaan socho'uu danda'u qaba. Ribduuchi ulfaatinicha wajjin ol-socho'a.
* **Dalagaa Isaa:** Inni humna ulfaatina kaasuuuf barbaachisu walakkaan xiqqeessa. Sababni isaas, ulfaatinichi kutaalee funyoo lamaan gidduutti hihhirama.
* **Faayidaa Mekaanikaalaa (MA):** Faayidaan Mekaanikaalaa isaa 2 dha.

### 3. Ribduu Wal-makaa (Compound Pulley)
Kun wal-makaa ribduu dhaabbataa fi socho'aa ti.
* **Sirna Tooytuu (Block and Tackle):** Kun gosa ribduu wal-makaa isa beekamaadha. Ribduuwwan hedduun siiqqee tokko irratti hiriiruun, Faayidaa Mekaanikaalaa daran guddisu. Faayidaan Mekaanikaalaa sirna kanaa lakkoofsa funyoowwan ulfaatinicha deeggaran wajjin wal-gita. Fakkeenyaaf, yoo funyoonni 4 ulfaatinicha deeggaran, MA isaa 4 ta'a.

## Faayidaa fi Hojirra Oolmaa
Ribduuwwan jireenya ammayyaa keessatti bakka hedduutti argamu:
* **Bakka Ijaarsaa:** Meeshaalee ulfaatoo ol-baasuuf **olfuutuu** keessatti.
* **Meggoo (Olbaaftuu):** Saanduqa meggoo ol-kaasuu fi gadi-buusuuf.
* **Suphaa Konkolaataa:** Motora konkolaataa kaasanii baasuuf.
* **Alaabaa Fannisuu:** Alaabaa utubaa dheeraa irratti fannisuuf.
* **Meeshaalee Jimii:** Meeshaalee ulfaatina ittiin leenjitan keessatti.
* **Yabala Sharaa (Sailing Boats):** Sharaa ol-kaasuu fi gadi-buusuuf.