Qaama namaa

**Qaamni namaa** qaama namaati . Innis caasaa qaama namaati .

Qaamni waan miidhamuu ykn ajjeefamuu danda'uudha. Hojiin isaa du'aan dhaabbata . Socho'uuf maashaalee kee fi lafeewwan kee si barbaachisa.

## Qo'annoo qaama namaa

Namoonni tokko tokko qaama namaa qoratu . Bakka inni qaama bineensota biroo irraa adda ta'e, ykn akka tokko ta'e ilaalu. Bineensonni kun har’a lubbuun jiraachuu danda’u. Yookiin immoo bineensota badan akkuma hominids biroo ta'uu danda'u . (Hominids olaantiyyaa namatti dhihoo ta’aniidha. Neanderthals fi *Homo erectus* hominids turan.) Namoonni tokko tokko qaamni namaa akkamitti akka hojjetuu fi naannoo isaa keessa jiraatu qoratu . Namoonni tokko tokko namoonni waaʼee qaama isaanii maal akka yaadan qoratu. Artistoonni akkaataa qaama namaa itti kaasu ykn dibu qoratu.

## Dirreewwan qo’annoo
Dameewwan qo’annoo adda addaa hedduun nama ilaalu:

* Xiinjireen damee saayinsii ti . Lubbu qabeeyyii qorata. Qaamni namaa akkamitti akka hojjetu ilaala. Qaamni namaa jijjiirama tirannaa irraa akkamitti akka dhufe qorata . Akkaataa jeneetikiin qaama namaa itti tolchu qorata.
** Anaatoomiin kutaalee qaamaa fi akkaataa isaan waliin hojjetan qorata.
** Ikooloojiin akkaataa namoonni itti dhiibbaa geessisan dabalatee naannoo qorata.
* Fiizikaalaa antiroopooloojiin damee saayinsii ti. Nama hominids biroo wajjin wal bira qaba . Akkasumas qaamolee hominid kanneen biroo hunda qorata. Ilmaan namaa fi shimbirroonni akkamitti tokko ykn adda akka ta’an ilaalu.
* Xiin-sammuu damee fayyaati. Akkaataa namoonni itti yaadanii fi itti dhaga’amu ilaala. Sammuun qaama qaamaati. Akkamitti akka yaannuu fi nutti dhagahamu sammuu irraa dhufa. Kanaaf ogeeyyiin xiin-sammuu qaama qoratu. Sammuun eenyu akka taane akkamitti akka nu dandeessisu qoratu.
* Amantiin waa'ee qaamaas ni dubbata. Amantiiwwan tokko tokko qaama akka bakka lubbuun jiraattutti ilaalu. Gariin qaama akka waldaa ilaalu . Kunis waldaan bakka namoonni Waaqayyoon itti waaqeffatan waan ta'eef . Namoonni kun Waaqayyo keessa namootaa waaqeffamuu qaba jedhanii yaadu. Amantiiwwan tokko tokko qaamni kun chaakraawwan hawaa wajjin nu wal qunnamsiisan irraa kan hojjetame jedhanii yaadu .
* Fayyaan qaama akka maashiniitti ilaala . Doktooronni rakkoo qaamaa sirreessuu barbaadu. Rakkoolee dhukkuboota jedhaman akkamitti akka sirreessan qoratu.

## Kutaalee qaama namaa

* Mataa
** Gurra
** Fuula
** Adda
** Ija
** Ija
** Maddii
** Funyaan
** Afaan
** Funyaan
** Areeda
* Morma
* Torsoo
** Laphee
** Harma
** Garaa
** Handhura(Umbilicus).
** mudaamuddii
** qiinxii
** qolshooshoo
** Tuffee
** Qolburii (Scrotum).
** Dugda
* Harka
** Gateettii
** Bobaa
** Ciqilee
** Dhundhuma
** Lakatee
** Harka
** Quba
* Miila
** Teeessoo(hudduu)
** Sarbaa
** Jilba
** Gudeeda
** Koroony'oo
** Miilla

## Sirna qaamolee

Sirnoonni qaamolee adda addaa qaamaaf dandeettii jiraachuu fi wantoota hojjechuu ni kennu.

* sirni marsaa dhiigaa sirna qaama dhiiga qaama keessa sochoosudha.
* sirna bullaa'insa nyaataa (digestive system) kutaalee qaamaa nyaata daakuudha.
* Sirni xanaacha ujummaala qaamolee qaamaa hormoonii uumuu danda'an of keessatti qabata .
* sirni madiinummaa tuuta tishuuwwan infekshinii ofirraa ittisuuf waliin hojjetanidha .
* Sirna gogaa jechuun waan qaama bineensichaa alaa uwwisu hunda.
* sirni dhuyyaatoora ujummoolee haphii damee tishuuwwan guutummaa qaamaa keessatti argamaniidha.
* sirni maashaalee lafee lafee namaa fi maashaalee walitti hidhaman of keessaa qaba .
* sirni narvii sirna qaamaa kan mallattoo naannoo qaamaatti ergudha.
* sirni walhormaataa kutaa orgaanizimii tokkoo kan akka isaan wal-hormaata saalaa danda’an godhudha.
* sirni sirna hargansuu qaamni kaarboon daayi'oksaayidii ofirraa baasuu fi oksijiinii fudhachuudha .
* sirna fincaanii sirna qaamota fincaan /fincaan tolchee qaama keessaa baasudha.

## Qaama namaa fi bineensota biroo
Qaamni namaa akkuma bineensota birooti. Lafeen, maashaaleen fi kutaaleen biroo baay'ee kan priimeetota biroo wajjin wal fakkaatu . Qaamni keenyas akkuma hoosistoota biroo, hamma tokko immoo bineensota lafee dugdaa biroo fakkaata . Garaagarummaan DNA haala walfakkaatu hordofa. Jiinoomiin namaa lafee dugdaa biroo caalaa kan priimeetota birootti dhihoo dha, akkasumas chimpanzee .