open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Firaansiyeemii

**Firaansiyeemii** elementii keemikaalaa mallattoo keemikaalaa **Fr** fi lakkoofsi atoomikaa 87 qabu dha. Innis sibiilaa dha . Keemistirii keessatti garee elementoota sibiilaa sibiilota alkaaliin jedhaman keessa kaa'ama . Firaansiyeemiin baayyee xaanxeeffamaa dha . Albuuda yuuraaniyeemii fi tooriyeemii keessatti hamma baayyee xiqqaa ta'een argama . Elektiroonegaatiivii fi jaalala elektiroonii elementoota keemikaalaa hunda keessaa isa gadi aanaa qaba.

Firaansiyeemiin bishaan waliin humnaan walnyaata, akkuma elementoonni garee 1ffaa gabatee piriyoodii irratti argaman hundi.
Maagniziyeemii

**Maagniziyeemiin** faalkaa oksideeshinii +2 kan agarsiisu yoo ta’u, salphaatti ayoonota Mg2+ uuma. Innis beeriiliyeemii caalaa si'aawaa  yoo ta’u kaalsiyeemii caalaa garuu xiqqaadha, ho’iyyaa daree keessatti bishaan waliin suuta walnyaata. Maagniziyeemiin uumamaan baay’inaan kan argamu yoo ta’u, albuuda akka dooloomaayitii (CaMg(CO3)2) fi maagnisaayitii (MgCO3) keessatti argama. Sirna baayoloojiif barbaachisaa dha, keessumaa kiloorofiilii footosinteesiidhaaf, akkasumas alayidii salphaa, ibiddaa fi qoricha keessatti bal’inaan itti fayyadama.
Kaalsiyeemii

**Kaalsiyeemiin** sibiilli lallaafaa adii meetawaa yoo ta’u, salphaatti elektiroonota lama dhabee faalkaa oksideeshinii +2 uuma. Innis elementii baay'inaan irralafaa keessatti argamu keessaa isa shanaffaa yoo ta'u, yeroo baay'ee dhagaa hoofii, jipsamii fi filooraayitii keessatti argama. Bishaan waliin haala giddu galeessaan walnyaatee kaalsiyeem haayidirooksaayidii fi gaasii haayidiroojiinii uuma. Kaalsiyeemiin sirna baayoloojii keessatti, keessumaa lafee fi ilkaan uumamuu, hojii maashaalee fi dhiigni akka dhangala’u keessatti gahee guddaa qaba. Industirii keessatti simintoo, hadiida hojjechuu, akkasumas xinsibiila keessatti akka hir’isutti fayyadama.
Gaaliyaamii

**Gaaliyeemiin** sibiilli lallaafaa haala oksideeshinii +3 fi +1 keessatti jiraachuu danda’uudha. Innis akka oomisha cinaa qulqulleessuu aluminiyeemii fi ziinkii tokkootti booksaayitii fi isfaalaayitii irraa argama. Gaaliyeemiin qabxii baqinaa (29.8°C) kan hin baratamne kan qabu yoo ta’u, kunis harka namaa keessatti akka baqu isa dandeessisa. LED, seelii aduu, fi sarkiyuutii walitti makame dabalatee hojiiwwan semiikondaaktarii keessatti murteessaadha. Kompaawundootni gaaliyaamii irratti hundaa’an kan akka gaaliyaam arsenaayidii (GaAs) elektirooniksii saffisa olaanaa qabuuf barbaachisoodha.
Hinnata

Xiin-sammuu fi saayinsii hubannoo keessatti, **hinnatni** ykn **akkubannaan** adeemsa odeeffannoo miiraa fudhachuu, guuruu, qindeessuu fi hubachuudha .  Qaamolee miiraa irraa ragaa walitti qabuu fi sammuu keessatti hiikuu of keessatti qabata . Mee kana ilaalaa: Ifni ija keenya keessa seena, sammuunis odeeffannoo kana irratti hojjechuun suuraa sammuu waan "garasi" ta'aa jiru ijaara. Hinnatni "odeeffannoo dhufaa jiru" qofa caalaa waan baay'eedha. Adeemsa sochii *qabuudha* .

Hinnata qorachuuf karaaleen hedduuttu jira. Maleenya baayoloojii ykn fiiziyoloojii, mala xiinsammuu karaa marraaga surrii fi yaalii ni jiru. Qorannoon marraagdoonni akka David Hume, John Locke, George Berkeley jedhaman ni jiru .

## Gosoota hinnataa

### Dayaa
dayaan waan argitudha. Waan tokko arguun kan ta'u yeroo ifni ija keessa seenudha. Ifni kun gara ergaa elektirikii kan jijjiiramu yoo ta'u kunis gara sammuutti imaluun gara suuraatti jijjiirama. 

### Sagalee
Sagaleen waan dhageessanidha. Gurri sochii dambalii sagalee kallattii hundaan socho’u irraa qabata. Sammuun kanneen of keessaa fudhatee waan dhageenyu uuma. 

### Tuquu
Tuttuquun waan gogaa keetiin sitti dhagahamudha. Laayibariin gogaa gubbaa fudhatoota yeroo tuqaman odeeffannoo fudhatan qaba. Fudhatootni kun dhukkubbii, wanti tokko hammam ho’aa ykn qorraa akka ta’ee fi wanti tokko hammam akka ulfaatu hubachuu danda’u. Sana booda fudhattoonni odeeffannoo kana gara sirna narvii keenyaatti ergu . 

### Dhamdhama
Mi’aan mi’aa wantoota nyaannu ykn dhugnuti. Arrabni keenya citaa xixiqqoo hedduu kan qabu yoo ta'u kunis mi'aa nyaata keenyaa kan fudhatudha. Sana booda buqqeeleen kun akka nuti dhandhamnuuf ergaa sammuu keenyaaf dabarsu. 

### Foolii
Gogaan hidhii keessan keessa jiru seelii xixiqqoo kan qabu yoo ta'u yeroo hafuura baafattan ergaa sammuu keessaniif dabarsu. Sana booda sammuu kee urgaa sana ni hubata.
Istiroontiyeemii

**Istiroontiyeemiin** sibiilli si'aawaa faalkaa oksideeshinii +2 uumudha. Irra caalaa albuudota akka seeleestaayitii fi istiroonshiyaanaayitii keessatti argama. Istiroontiyeemiin kaalsiyeemii caalaa lallaafaa waan ta’eef bishaan waliin ciminaan walnyaata. Halluu diimaa ifaa abiddaa kan kennu yoo ta’u, yeroo baay’ee richitii(qaanqooftuu) fi wajiija keessatti kan itti fayyadamudha. Istiroontiyeem-90, isotooppii raadiyoo-aktiiwii, oomisha cinaa walnyaatinsa niwukilaraa yoo ta’u, raadiyooteraapii fi baatirii niwukilaraa keessatti fayyadama. Kompaawundootni istiroonshiyaa raadiyoo-aktiivistii hin taane hojii geejjibaa, seraamiksii fi fayyaa lafeef fayyadama yaalaa keessatti fayyadamu.
Baariyeemii

**Baariyeemii** sibiilli ulfaataa fi lallaafaa ta’ee fi faalkaa oksideeshinii +2 salphaatti uumuudha. Albuuda baaritii fi wizeraayitii keessatti argama. Baariyaamiin si'aa'inna olaanaa isaa irraa kan ka’e bifa qulqulluu ta’een gonkumaa kan hin argamne yoo ta’u, bishaanii fi asiidota waliin humnaan walnyaata. Kompaawundootni baariyeemii suuraa yaalaa (baariyeem salfeet raajii eksireedhaaf), qotuu zayitaa (baariitii dhangala’oo qonnaa keessatti), fi oomisha halluu, supheeta (seraamiksii) fi qaanqooftuu ykn raachitii(halluu magariisaa) keessatti fayyadamu. Kompaawundootni baariyeemii tokko tokko summii waan qabaniif of eeggannoodhaan qabachuu barbaadu.
Saayinsii soboo

**Saayinsii soboo ykn Mirkanbeekii soboo** jechuun dhugeeffannoo, yaadiddama ykn gocha saayinsii dha jedhan garuu ragaa muuxannoo, qormaata cimaa ykn mala saayinsii hordofuu hin qabne agarsiisa. Haala saayinsii dhugaa irraa adda ta’ee, saayinsiin soboo mala-dhawii ajiffannoo ykn qorannoo hiriyaatiin ilaalame irratti hin hirkatu.

## Amala Saayinsii soboo

### Hanqina Ragaa Yaalii

* Himannaan yeroo baay’ee yaalii to’atame osoo hin taane ragaa waayyessaa (anecdotal )irratti hundaa’a.

**Fakkeenyaaf**: Urjii ilaaluun(Astrology) qaamoleen samii hiree dhala namaa irratti dhiibbaa akka qaban kan himu ta’us ragaan saayinsii kana deggeru hin jiru. Yaaliiwwaan  godhaman kamiyyuu bakka urjiilee fi amala namaa gidduu walitti dhufeenya akka jiru mirkaneessee hin beeku. 

### Al-ajjifatamummaa
Yaadiddamni karaa saayinsawaan mirkaana'uus ta'ee kuffusamuuu kan hin dandeenye ta'uu

**Fakkeenya**: Waldhaansi walfakkoo (Homeopathy) wantootni baay’ee callabbaa'an dhukkuboota fayyisuu akka danda’an agarsiisa. Haa ta'u malee, qorichi heemoopaatawaa ciicatoo qophee waan hin qabneef, qorannoo saayinsii keessatti bu'aan isaanii qoricha dagsiisaa(placebo) irraa adda baafamuu hin danda'u.
Qarruu

**Kireemiin** ( **Qarruu, coomtoo aannani**, **foroo aannani**, **foroo dhadhaa fi supha** jedhama) kutaa coomtoo aannan idilee ti. baaduu aannan cooma isaa keessaa muraasa ykn hunda jechuun ni danda’ama jedhamee gurgurama. Kireemiin yeroo baay’ee buna keessatti kan fayyadamu mi’aa isaa akka salphatuuf. Kireemiin ittoo tokko tokko kan akka ittoo Alfredo kan Ameerikaa ta'e hojjechuufis ni danda'ama .
Liga Bantrab

***Liga Nacional de Fútbol de Guatemala*** (Liigii Kubbaa Miilaa Biyyaalessaa Guwaatemalaa), sababa ispoonsaraatiin ifatti ***Liga Bantrab*** jedhamuun kan beekamu, kutaa kubbaa miilaa ogummaa Guwaatemalaa keessatti argamudha, biyyattii keessatti isa olaanaadha. *Federación Nacional de Fútbol de Guatemala* tiin qoqqobbii irra kaa'ameera. Gareen shaampiyoonaa fi lammaffaa dorgommiiwwan ofiisaa Liigaa Naashinaaliin dorgommii idil-addunyaa konfedereeshinii naannoo isaanii keessatti hirmaachuuf ga'umsa qabu. Yeroo ammaa kana gareewwan 12 liigichaan dorgomu. Kilabiin Koomunikeeshinii fi Municipal hanga ammaatti liigicha keessatti milkaa'ina guddaa kan argate yoo ta'u, tokkoon tokkoon isaanii dorgommii 32 injifataniiru.
Falaasama haaromsa qonnaa

**Falaasamni Horoomsa qonnaa (**Afaan ingiliiziin**:** Agrarianism**)** marraaga hawaasummaa fi siyaasaa hawaasa baadiyyaa, qonnaa, fi qotiisa akka bu’uura hawaasa tasgabbaa’aa fi haqaatti iddoo guddaa kennudha. Barbaachisummaa abbummaa lafaa, of danda’uu fi gocha qonnaa aadaa cimsee kan ibsu yoo ta’u, yeroo baay’ee industirii fi magaaloomsuu akka balaa sonaalee hawaasaa fi safuutti ilaala.

Agrarianism yeroo baayyee yaada salphaa, walabummaa fi uumama waliin walitti dhufeenya cimaa qabaachuu wajjin walqabatee jira. Seenaa keessatti yaaddonni akka Toomaas Jeefarsan U.S. keessatti hawaasni qonnaan bultoota walaba ta’e hunda caalaa safuu fi dimokiraatawaa ta’a jedhanii amanu yaada qonnaa guddisan.
Seermaleessummaa

**Seermaleessummaan** yaada warraaqsa gonkeessaa yoo ta’u, namni kamiyyuu dirqisiifamee gulantoo(hierarchy) gosa kamiyyuu keessa seenuu hin qabu jedhu. Fakkeenyaaf, seermaleesuumman mootummaan miidhaa qaba malee hin barbaachisu jedha. Haa ta’u malee, bifa sirnaa kamiyyuu jiraachuu hin qabu jechuu miti. Bulchiinsa magaalotaa fi ofiin of bulchuun jechoota seermaleessummaa keessatti baratamanidha. Akkasumas gochi namootaa gonkumaa namoota birootiin dirqisiifamuu akka hin qabne dubbata. Seermaleeessummaan sochii falaasama yoo ta’u, gosa gamtummaa durkii(liberal socialism) jedhama. Ejjennoo siyaasaa miti.
Dhugaa Baatota Yihowaa

Gosa Amantii Kiristiyaanaa kitaaba Qulqulluu irratti hundaa'e fi addunyaa maratti ni argaman, akkasumas qomoo fi aadaa garaagaraa keessaa dhufan. Hojii lallabaa isaaniin beekamu.Jaarmiyaan **Dhugaa Baatota Yihowaa** inni ammayyaa dhuma jaarraa 19ffaatti jalqabe. Yeroo sanatti, barattoonni Macaafa Qulqulluu muraasni naannoo Piitisbargi, Pensilvaaniyaa, Yuunaayitid Isteetisitti argaman Macaafa Qulqulluu qorachuu jalqaban. Akkasumas, wanta waldaaleen amantii Kiristiyaanaa kaan barsiisan yaada Macaafa Qulqulluu wajjin walbira qabanii ilaalan. Achiis, wanta hubatan kitaabotarratti, gaazexootarrattiifi barruu yeroo ammaa Masaraa Eegumsaa—Mootummaa **Yihowaa** Beeksisu jedhamurratti maxxansuu jalqaban.  Chaarlis Teez Raasil, barattoota Macaafa Qulqulluu garaa qajeelaa qaban sana keessaa tokko ture. Raasil hojii Macaafa Qulqulluu barsiisuu yeroo sana raawwatamaa ture geggeessaa kan tureefi gulaalaa jalqabaa Masaraa Eegumsaa taʼus, hundeessaa amantii haaraa hin turre. Kaayyoon Raasilis taʼe kaayyoon Barattoota Macaafa Qulqulluu kaanii, wanta Yesus barsiise beeksisuufi fakkeenya Kiristiyaanota gumii jaarraa jalqabaatti turanii hordofuu ture.

.
Translate from oromic to english

**Nyaata aadaa Oromoo** nyaata ummata Oromoo biratti beekkama ta'ee kan dhaloota keessa darba dhufe. Nyaatni aadaa ayyana, cidha, qophii fi yeroo adda addaa irratti ni dhiyaata. Nyaanni akka marqaa, ittoo fi qorii Oromiyaa maratti beekkamus, kan naannoo garii qofa keessa beekkamus jira.

Nyaata aadaa Oromoo *yeroo hunda nyaatamu* fi kan *waqtii* *addaa nyaatamu* jira. Nyaata yeroo hunda nyaataman kan jedhaman nyaata ummanni Oromoo gannas ta'ee bona, birraas ta'ee arfaasa nyaatu fi yeroo baayyee mana keessatti kan qophaawuudha. Fakkenyaaf, buddenaa baadudhaan ykn ittoodhan nyaachuu, akaawwii, buddena ykn maxinoo aannaniin itittuun nyaachuu fi kkf. Nyaanni akka addaatti nyaatamu nyaata yeroo baayyee hin qophofne fi kan akka addaatti yeroo muraasa qofa qophaawu. Akka fakkeenyaatti, ancooteen nyaata ayyaanarratti nyaatama. Nyaanni akka cuukoo, qorii, gorsoddoma, fi kkf ammo yeroo fira dubbisuuf deeman kan firaaf/nama jaalataniif fuudhanii dhaqani dha. Nyaanni akkasii kun mana keessatti maatin akka nyaatuuf baayyee hin qophaawu.

Nyaannii aadaa Oromoo baayyeensaa dhadhaa of keessaa qaba. Kun immoo Oromoon loon waan sirriitti qabuuf, dhadhaadhaan nyaata isaa miyeessee nyaata.

Nyaata aadaa Oromoo beekkamaan keessaa:

* **Waaddii** - foon muramee ibiddarratti waaddame.
* **Ancootee** - nyaata baayyinaan Oromiyaa Dhihaa naannoo Wallaggaatti beekkamu.
* **Baaduu** - aannan raasanii dhadhaan erga irraa bahee booda baadun nyaataaf oola.
* **Marqaa** - ummata Oromoo biratti marqaan baayyee jalatamaa dha.
* **Caccabsaa** - maxinoo kukkutyanii dhadhaa baqsanii itti naquun qophaa'a.
* **Qoocco** - Qooccoon baayyinaan Oromiyaa Dhihaa naannoo Wallagga keessatti beekkamaa dha. Kun qoccoo kan ummata Guraagee biratti baayyinaan beekkamu sana miti.
* **Ittoo** - Ittoon waan adda addaarraa qophaa'a: muduraa, foon, midhaan ittoof ta'u kan akka baaqelaa, daangulee, gaayyoo irraa qophaa'a
* **Buddeena** - buddeenni nyaata ummanni Oromoo yeroo baayyee nyaatu yoo ta'u ittoo ykn baadudhaan nyaatama.
* **Cororsaa** - Cororsaan baayyinaan Oromiyaa Dhihaa naannoo Wallagga keessatti nyaata jaalatamaa dha.
* **Qorii** - baayyinaan akaawwii garbuurraa qophaa'a.
* **Cuukkoo** - Cuukkoon garbuu fi dhadhaarraa qopha'aa. Cuukkoon nyaata baayyee jaalatamaa dha.
* - kun naannoo Shawaa Dhihaatti nyaata beekkamu yoo ta'u qamadii irraa qophaa'a
* **Cumboo**-Cumboon nyaata aadaa Lixa Oromiyaa, keessattuu Wallaggaatti baay'ee beekamu dha. Cumboon Xaafii diimaa irraa kan qophaa'u dha. Xaafii diimaa furdisanii erga bukeessanii booda, eelee beeddee fi eelee haadhoo erga ho'isanii, bukoo qophaa'e sana eelee beeddeerratti gadi naqanii qadaadu.Gaafa bilchaatu baasanii baaduu irratti naqanii itti cororsu ykn baqsu. Cumboon gaafa ayyaanaa fi gaafa keessummaan yookaan firri dhufu qophaa'a
Sirna walhormaataa dhiiraa

**Sirni walhormaataa dhiiraa** qaamolee saalaa adeemsa walhormaata namaa keessatti gahee qaban hedduu of keessaa qaba . Qaamonni kun qaama alaa, fi qaama saalaa keessa jiru .

Qaamonni saalaa dhiiraa inni ijoon tuffeefi qolburii(scrotum) kan chidhaan lamaan(testicles) of keessaa qabudha. Cidhaan sanyii kormaafi mi'oo kan qopheessu yoo ta’u, kunis yeroo walqunnamtii saalaa hanqaaquu(ovum) tokko waliin walfudhatuu(fartilaayuu) keessatti gahee murteessaa qaba. Erga misoomni hanqaaquu gaggeeffamee booda, hanqaaquun misoomtee (zaayigootiin) gara gadaacha(fetus)ttii guddata, dhumarratti gara daa’imaatti guddata. Sirni walgitaa dubartoota keessatti argamu sirna walhormaataa dubartootaati.

## Qaama saalaa alaa

### Tuffee
Tuffeen qaama geejibameenxaa(intromittent ) kan **somaa (shaft)** dheeraa fi fiixee guddate, boca akka kumbulluu(ampoolii)qabu kan **mattuffee (glans)** jedhamu kan of keessaa qabu yoo ta’u, kunis eegumsaaf gogaa fuulduraatiin kan haguugame dha. Keessa tuffee ujummoo fincaanii(bokolee), ujuummoo kaayyoo lama qabuu kan mi'oon akka bahu fi fincaan akka bahu kan taasisu yoo ta’u, lamaan isaanii iyyuu karaa qaawa **bokoleetiin (meatus)** gara alaa ba’u.

Dhiirri tokko yeroo miriixee (saalqunnaamtiif kaka'u), dhiigni gara tishuuwwan dhagoogaa tuffee, adda durummaan gara nafoota holqawoo (korporaa kaavernoosaa) fi nafliifaa (korpus ispoonjiyoosami)tti baay’achuu irraa kan ka’e qaamni saalaa ka’uu ykn dhagoogni uuma. Sirni narvii hirphaa(parasympathetic) adeemsa kanaaf haala mijeessa, kunis naayitriik oksaayidii (NO) akka gadlakkiffamu kaakaasuun maashaan saffaa dhaaba tooyyeewwanii keessatti argamuu akka diriiruu taasisa. Toooyyeen nafsaafilaa(Arteriin pudendal) fi dameen isaa yeroo bal’atu dhiigni saffisaan saayinooyidii tishuuwwan dhagoogaa keessa jiran guutuun akka babal’atan taasisa. Dhanquumattii(yeroo tokkottii) ujummoon dhiiga deebistuu duubee (dorsal vein) gadi fagoo fi caasaan ujummoo dhiigaa deebistuu biroo summugaa'anii dhiigni akka hin yaane daangessuun qaamni saalaa dhiiraa akkaa ka’uu ykn dhagooguu eega. Korpus ispoonjiyoosum kan ujummoo fincaanii marsee jirus dhiigaan guutama garuu hamma xiqqaa ta’een yeroo cirriinqisa ykn dhangala'a mi'oo (ejaculation) ujummoon fincaanii mi'oo dabarsuuf banaa ta’ee akka turu mirkaneessa.
Daawoo

Aanaan Daawoo Aanaalee Oromiyaa keessaa tokko yoo taatu. Godiina Shawaa Kibba Lixaa keessatti argamti. Aanoolee Aanaa Daawoo Daangessan:

Bahaan - Aanaa Iluu, Lixaan - Aanaa Dandii, Kaabaan - Aanaa Ejersa Lafoo, Kibbaan - Aanaa Bachoo fi Kibba Lixaan - Aanaa Walisooti.

Aanaan Daawoo Gandoota digdamii afur (24) qabdi. Isaanis (Awwaash Waajituu, Loqloqaa Abbaa, Diimtuu Qidaamee, Faajjii Booralee, Qarsaa Callee, Qarsaa Boombii, Diimaa Jalliwaan, Jiddu Ka'aa, Qancaraa Aliitoo, Goraa Roggee, Taajjab Goraaf Saaqayyo, Ulmaa Buusaa, Kallachoo Garbii, Maakeet Sunxaaree, Bashii Qilxuu, Seedaree Arbuu, Gombisaa Kusaayee, Raccee Kushoo, Dheeraa Ilaansoo, Daawo Sadeen, Daawo Kaarraa, Xuxee Quncee, Naannoo Gabri'eelii fi Buusaa 01). Magaalaa Guddoon Aanaa Daawoo Magaalaa Buusaa jedhamti, Magaalaa Guddoo Itoophiyaa Finfinnee irraa Kiiloomeetira 96 fagaattee argamti.
Madda Walaabuu

Oromiyaa keessa kan argamtu Agarfan namotaa qabenyaa kessati horatan keessa baqatan malli akka taa`e hin bekkamu gaaruu bulchinsii anna dhimaa kan oso qabataman itt yaaden baareda jechuun dhamsaa kooti.
Loomii

**Loomiin** ( *Citrus [[:en:hybrid name|×]] limon* ) geeda xiqqaa hosobee fi warra biqiltoota daraaraa Rutaceae (maatii dhuggoo) keessaa tokko, firii isaa dhangaagawaa, keelloo ifaa ta’eef bal’inaan misoomu. Jechi "loomii" jedhus firii boca luffee qabu mataa isaa agarsiisa. Akka addunyaatti gatii guddaa kan qabu loomiin kun nyaata nyaataa fi nyaata ala ta'een kan madde Eeshiyaa, tarii kaaba baha Hindii, Barmaa (Maayaanmaar) ykn Chaayinaa irraa kan madde ta'uun isaa ni amanama. Awurooppaatti kan seene karaa Baha Giddu Galeessaatiin kan raawwatame taʼuu hin oolu, Dh.K.D jaarraa 1ffaatti naannoo Meditiraaniyaanii kan gaʼe taʼus, boodarra misoomni balʼaan kan jalqabe taʼus.
Miseensota gaalee

### Mataa (Head of the Family)

* Mataa jechuun nama gaalee hoogganu dha.
* Inni murtii maatii keessatti fudhata.
* Dirqama tajaajila, kunuunsa fi to’annoo miseensota maatii qaba.
* Fakkeenyaaf: Abbaa manaa ykn haadha manaa yeroo tokko tokko.

----

### 2. Milto (Dependent Members)

* Milto jechuun miseensota gaalee madaalawaa ta’anii kan madaalamaa jiran.
* Isaan gargaarsa, kunuunsa ykn tajaajila irraa eeguu qabu.
* Fakkeenyaaf: Ijoollee, maanguddoota, nama dadhabe ykn hin hojjanne.

----

### 3. Murteesitu (Decision Makers)

* Murteesitu jechuun namoota murtii maatii keessatti qooda qabanidha.
* Isaan dhimma ijoo irratti mari’achuudhaan murtii kennu.
* Yeroo baay’ee mataa gaalee wajjin ta’uun hojjetu.
* Fakkeenyaaf: Abbaa fi haadha, yookiin miseensota gurguddoo.
Burtukaana

thumb| Burtukaana shaalii keessaa.

**Burtukaana** (ykn **"birtee**") gosa geeda xiqqaa yeroo hunda magariisa ta’ee fi maatii biqiltoota daraaraa Rutaceae (maatii dhuggoo) keessaa tokko, firii isaa mi’aawaa fi geengoo ta’eef bal’inaan misoomu. Jechi "burtukaana" jedhus firii mataa isaa kan agarsiisu yoo ta'u, firichis quncee halluun isaa arroowa ykn burtukaanawaa irraa kaasee hanga diimaa-burtukaana kan qabu. Fudraa addunyaa irratti bal'inaan biqilan keessaa tokko yoo ta'u, Kibba Baha Eeshiyaa, tarii Chaayinaa ykn Hindii irraa madde ta'a jedhamee amanama.

mukti burtukaanaa yeroo baay’ee gara meetira 10 (miiti 33) ol kan guddatu yoo ta’u, dameewwan hamma tokko qoree fi baala calaqqisaa, luffataa, xibiruu qaban yoo ta’u, yeroo mummuraman urgaa sitraasii amala baasuu qabu. Daraaraan urgooftuu fi adiin yeroo baay’ee tuuta tuuta ta’ee kan baatamu dha. Fuduraan isaa, hesperidium (gosa berry kan gogaa gogaa qabu), akkaataa adda addaatiin geengoo dha. Gogaan alaa (exocarp ykn flavedo) yeroo bilchaatu burtukaana hanga diimaa-burtukaana yoo ta’u, ujummoo zayitaa hedduu kan urgooftuu amala firii kanaaf itti gaafatamummaa qaban of keessaa qaba. Gogaa isaa jalatti laayibariin adii fi ispoonjii (mesocarp ykn albedo) jira. Keessi isaa (endocarp) kutaa kutaadhaan kan qoodame yoo ta’u, yeroo baay’ee veesikilii dhangala’aa 10-15 kan qamadii mi’aawaa fi yeroo baay’ee sanyiiwwan magariisa salphaa, dheeraa hedduu of keessaa qaba.

## Qonnaasaafi Rayaasaa

Qonni burtukaanaa dinagdee biyyoota hedduu keessatti daldala baayyee guddaadha. Keesattuu biyyoota akka  Ameerikaa, biyyoota Meditiraaniyaanii, Rumaaniyaa, Afrikaa Kibbaa, Chaayinaa, fi Awustiraaliyaa akka fakkeenyattii maqaa dhahuun ni danda'ama.

Burtukaanni haala qilleensaa olee gammoojjii(subtrobical) fi ho’aa baddadaree ta’ee fi biyyeen bishaan akka gaariitti yaa’uu fi ifa aduu bal’aa qabu keessatti lata. Biraazil, Ameerikaa (Filooriidaa fi Kaalifoorniyaa), Chaayinaa, Hindii, Meksikoo, Ispeeniifi Masrii dabalatee naannolee addunyaa hedduu keessatti daldalaaf kan biqiludha. 

## Dhuftee jechichaa
Bara durii biyyi Poorchugaal jedhamtu burtukaana mi'aawaa gara Bahaatti dhiheessituu ishee guddaa turte. Egaa afaanota hedduu keessatti maqaan firii kanaa ka’umsa sanarraa kan dhufedha. jedhee fudhate. fakkeenya:

* Afaan Arabaa - Burtuqaal
* Faarsi - poortegihil
* Turkii - Poortakaal
* Afaan Azarbaajaan - Poortaajaal
* Giriik ammayyaa - Portokali

Jedhama. Garuu afaanota baay'ee keessatti jechi isaaf jedhu afaan Sanskrit "naranga" irraa kan dhufedha; Jecha biraatiin, " Ilippaa Chaayinaa " ykn "ilippaa warqee" burtukaana agarsiisuuf fayyadamu. Jechi Afaan Oromoojis jechicha afaan amaraa kan ergifatee yoo ta'u Jechii birtee jedhu immoo jecha oromdurii waan halluu keelloo qabu ibsuuf kan fayyaduufi looga booranaan burtukaana jechuudha.
Emana and martin

Kana dura namni baayyeen martiin luuter kiingii fi maartiin luuter akka tokko ta'aniitti ilaalaa ture garuu akkas miti odeeffaannoo isaa lachaniituu qulqullina olanaadhaan yeroo itti aanutti siniifan dhiyeessa
Seedannoo

**Seedannoon** gola dinagdee fi dura bu'aa hojii bunaqaa ta'ee tajaajila. Hojiin isaa bu'uuraa, walumaa galatti, hojii bitachuu fi gurguruudha; **waljijjirraa** **meeshaalee**, **tajaajilaa**, yookiin waan gatii qabu, kan yeroo baay'ee **qarshiin** raawwatamu. Yaadaan salphaa yoo ta'ellee, Seedannoon sirna walxaxaa fi gurmaa'aa kan dinagdee adeemsisu, kalaqa kakaasu, fi omishtoota **fayyadamtoota** wajjin addunyaa maratti walqunnamsiisudha. Nama hojii **bunaqaa** keessa jiruuf, Seedannoo – seera isaa, jijjiirama isaa, fi walxaxina ammayyaa isaa – hubachuun faayidaa qabeessa qofa osoo hin taane, milkaa'inaaf murteessaadha.
Jechiikaa herreegaa

**Galmee Jechoota Herregaa** kun tarree jechoota teeknikaa herregaa kan Afaan Ingiliziitiin beekamanii fi hiika isaanii Afaan Oromootiin of keessatti qabata. Kaayyoon isaa inni guddaan jechoota herregaa Afaan Oromoo standardii gochuufi akka maddaatti tajaajiluudha. Galmeen kun yeroo yeroon ni fooyya'a, jechoonni haaraanis itti dabalamaa deemu.

## Bu'uuraalee Herregaa (Basic Concepts)

## Aljebraa (Algebra)

## Tartiiba fi Walgaafaa (Sequences and Series)

## Ji'oomeetirii (Geometry)

## Kaalkulasii (Calculus)

## Istaatistiksii fi Carraa (Statistics and Probability)
Weebsaayitii

**Weebsaayitiin** tuuta fuula weebsaayitii walitti makamuudha. Namoonni kompiitara gosa tokkoon marsariitiiwwan ilaalu, kunis yeroo tokko tokko kompiitara bilbila harkaa ykn televijiinii keessa jiru taʼuu dandaʼa . Weebsaayitoonni kunneen kompitara web server jedhaman irratti kan qabamanidha .
Mana Barumsaa Bultii Addaa Ifa Boruu Sadarkaa lammaffaa Amboo

Manni Barumsaa Bultii Addaa Ifa Boruu Sadarkaa lammaffaa Amboo manneen barnootaa bultii addaa Ifa Boruu Biiroo Barnoota Oromiyaan karoorfamanii bara 2013 hoii jalqaban torba  keessaa isa tokko. Gosoonni mana barumsaa kanaa kan biroon 6 kan kan BBO dhaan ijaaraman kanneen magaalota Bedele, Harammayyaa, Yaabelloo, Najjoo, Dodolaa keessatti argamanii fi 2 kan WMO dhaan iaaraman kan magaalota Adaamaa fi Bishooftuu keessatti ijaaraman walitti 8 ni jiru. 

Manni Barumsaa Bultii Addaa Ifa Boruu Sadarkaa lammaffaa Amboo  Finfinnee irraa 216KM fagaatee magaalaa Amboo godina shawaa lixaa keessatti lafa hektaara 16 ta'u irra qubatee argama. Manni barumsaa kun bara 2013 Barattoota kutaa 9ffaa fudhachuun yeroo jalqabaaf sirna  baruu barsiisuu eegale. Akka odeeffannoo hanga Adoolessa 2017 tti jiruunis Manni barumsaa kun barattoota kutaa 12 yeroo jalqabaaf Qormaata seensa Yunivarsiitii EUEE bara 2017 qorsiisee jira.
Oromoo Worjii

Oromoon warjii baay'inaan shawaa keessa jiraatu ,Arsii fi harargee keessatti argamu.
=======
Warjiin Gosa Oromoo Tuulamaa yoo tahan moggaasni maqaa isaaniis 'Warra Ji'aa' kan jedhurraa akka dhufetu himama.

Miseensa Oromoota Warjii kan tahan Obbo Nurhuseen Hasan moggaasa maqaa Warjii jedhu kana Oromootuma kaantu nuuf moggaase jedhu.

"Moggaasa Warjii jedhu kana Oromootu nuuf moggaase. Maqaa dabalataa nuuf kennan jechuudha. Warjii jechuunimmoo warra ji'aa, kan ji'a lakkaa'ee bulu jechuudha.

''Amantaa Islaamaa waan hordofnuuf jecha ji'a (Addeessa) waliin hidhata qabna. Kanaaf jecha 'warra ji'aa' nuun jedhu," jedhan.

Gosti Oromoo Warjiin kuni jaarraa 9ffaa dhaa hanga xumura jarraa 12ffaattis naannoo Shawaatti mootummaa Islaamaa ijaaree ofbulchaa turuutu himama.
Kurdistan

**Kurdistan** yookiin **Kurdistan Guddaa**, naannoo ji'oo-aadaa bal'inaan hin ibsamne kan Eeshiyaa Dhihaa keessatti argamu yoo ta'u, sabni Kurdii ummata baay'ee ol'aanaa ta'e kan uumu fi aadaa, afaanotaa fi eenyummaan sabaa Kurdii seenaa keessatti kan irratti hundaa'e dha.

## Wabii
Carlo Biotti

**Carlo Biotti** (Milano, Amajjii 5, 1901 – Alassio, Muddee 10, 1977) abbaa seeraa Italiyaati. Inni ture prezidaantii Mana Murtii Yakkaa Milano fi booda abbaa seeraa Mana Murtii Ol’aanaa Kasasiyoonaa Italiyaatti.

## Seenaa jireenyaa
Biotti waggoota 1930 keessa hojii abbaa seerummaa jalqabe, achi booda prezidaantii Mana Murtii Yakkaa Milano ta’e.  
Boodarra, abbaa seeraa Mana Murtii Ol’aanaa Kasasiyoonaa ta’e; kunis sadarkaa abbaa seerummaa ol’aanaa Italiyaati.  

Waggaa 1971 keessa, Biotti dhimmi seeraa hawaasummaa keessa hirmaate, Licia Pinelli, niitii Giuseppe Pinelli, abbaa seeraa poolisii Luigi Calabresi irratti iyyata galfatte. San biraa, waggaa sana keessa, Biotti dhimmicha irraa haqame (recusación). Dhimichi marii siyaasaa fi hawaasummaa guddaa Italiyaatti kaasise yeroo Waggoota rasaasa.  

## Dhaala
Biotti mallattoo bilisa ta’uu abbaa seerummaa Italiyaatti ilaalama.  
Seenaa barreessitootni fi gaazexeessitootni hedduun gahee isaa tikfuu dimokraasii keessatti caqasan.  

## Maddawwan


## Walqabsiisota
* Seera Italiyaatti
* Anni di piombo
The Croods

***The Croods*** fiilmii qoosaa saamicha animeeshinii Ameerikaa bara 2013 hojjetamedha. Fiilmiin kun kan hojjetame DreamWorks Animation Studios yoo ta'u, kan raabsame 20th Century Fox dha. Fiilmiin kun kan hojjetame Pierre Perifeliin ture. Fiilmiin kun sagalee Nicolas Cage, Emma Stone, Ryan Reynolds, Catherine Keener, Clark Duke fi Cloris Leachman kan taphatedha.

## Geessituu alaa
*
*
Ramya Miryala

**Ramya Miryala**, Hogganaa Olaanaa Hojii Faawundeeshinii Dandeessummaa Dugdaa fi Daarektarri Harka Dubbachuu ta’uun hojjeta. Raamyaan barnoota Hojii Hawaasummaatiin digrii lammaffaati. Badhaasa Gahumsa Tajaajila Ogummaa Rootarii Kilabii Rootarii kan Secunderabad Cantonment irraa bara 2014 argatteetti. Raamyaan Daarektarri Hariiroo Hawaasaa fi Hojii, Manaajara Pirojektii Hooggansaa, Hiiktuu Afaan Mallattoo fi Leenjisaa ta’uun gahee adda addaa qabataniiru.

Mata dureewwan hawaasa gurri isaanii hin dhageenye waliin walqabatan irratti marii paanaalii sadarkaa biyyaatti hedduu irratti hirmaattee jirti, akkasumas namoota beekamoo fiilmii fi dhaabbilee dhaabbileef afaan mallattoo barsiistee jirti. Akkasumas dhaabbilee miti mootummaa, *Tech Mahindra Foundation*, fi dhaabbilee dhaabbilee akka *L&T Construction* waliin networking hojjechaa jirti.

## marsariitiiwwan alaa
*'''''IMDb'''''
*'''MusicBrainz'''
## Wabiiwwan

## Hubachiisa
Magaalaa Guwaatemalaa

**Magaalaa Guwaatemalaa** (Ciudad de Guatemala), akkasumas maqaa ijoollee **Guate** jedhamuun kan beekamtu, magaalaa guddoo biyyaalessaa fi magaalaa guddittii Rippabiliika Guwaatemalaa ti.  Magaalaa guddoo bulchiinsa magaalaa naannoo Guwaatemalaa Kutaa Guwaatemalaa taatee tajaajila . Naannoon magaalaa guddittii ishee Ameerikaa Giddugaleessaa keessattis isa guddaadha . Magaalattiin gammoojjii gaaraa Valle de la Ermita (   jedhamu keessatti argamti ) kutaa kibba-giddu-galeessa biyyattii keessatti argamu.

Magaalaan Guwaatemalaa bakka magaalaa dhalootaan Maayaa Kaminaljuyu Mesoamerica, kan adda durummaan Dh.K.D 1500 fi Dh.K.D 1200 gidduutti qabamtedha. Magaalaan amma jirtu kun kan hundeeffame Ispeeniin erga magaalaan guddoo koloneeffataa isaanii amma Antigua Guatemala jedhamtu kirkira lafaa hamaa bara 1773 Santa Marta fi kirkira lafaa booda mudateen barbadaa'ee booda.  Magaalaa guddoo mootii sadaffaa Kaapteensii Jeneraal Guwaatemalaa naannoo ishee jirtu taate ; kan mataan isaa qaama Itti Aanaa Mootii guddaa Ispeen Haaraa Ameerikaa Impaayera Ispeen keessatti turee fi hanga jaarraa kudha sagalffaatti bulchiinsa koloneeffataa jala ture.

Adoolessa 1821, Magaalaan Guwaatemalaa bakka Seera Walabummaa Ameerikaa Giddugaleessaa beekamaan, kan naannichi Impaayera Ispeen irraa walabummaa labse ture. Adoolessa 15 raggaasifamee tumame, amma waggaa waggaan guyyaa walabummaa Guwaatemalaa jedhamee kan kabajamu yoo ta'u, Dias Patrios jedhama. Waggoota kurnan itti aananiif, Magaalaan Guwaatemalaa magaalaa guddoo federeeshinii mootummaa haaraa hundeeffame fi walaba ta’e kan Bulchiinsa Tokkummaa Giddugaleessa Ameerikaa turte, boodarra irra deebiin gurmaa’ee Rippabiliika Federaalaa Giddugaleessa Ameerikaa jedhamee moggaafame .  Hagayya 1847tti, Guwaatemalaa rippabiliika walaba taʼee fi federeeshinii guddaa irraa adda taʼuu ishee labsite siʼa taʼu, Magaalaan Guwaatemalaa magaalaa guddoo biyyaalessaa ishee taate. 

Magaalaan Guwaatemalaa fi naannoon ishee kirkira lafaa Guwaatemalaa bara 1917–1918 fi kirkira lafaa booda ji’ootaaf itti fufeen guutummaatti jechuun ni danda’ama barbadaa’e. Ergasii irra deebiin ijaarsi taasifame, daandii bal’aa fi haala giiridii misooma haaraa dabalatee, dizaayinoota jaarraa 18ffaa booda arkiteektoota magaalota gurguddoo biyyoolessaa biroo kanneen akka Paaris, Faransaayii fi Waashingitan, DC irraa kaka’umsa argate, teessuma ijaarsaa ammayyaa ta’e argamsiiseera.

Har’a Magaalaan Guwaatemalaa wiirtuu siyaasaa, aadaa, amantii fi dinagdee Rippabiliika Guwaatemalaa yoo taatu, naannoo Ameerikaa Giddugaleessaa fi sanaa ol, guutuu Laatiin Ameerikaa keessatti dhiibbaa maallaqaa, daldalaa fi aadaa bal’aa qabdi.
Sooqiraaxas

Sokiraatees (Afaan Giriikii durii: Σωκράτης, Socrátēs) falaasaa beekamaa Giriikii durii ture. Inni naannoo bara 469 Dh.K.D magaalaa Ateensitti dhalatee bara 399 Dh.K.D Ateensitti ajjeefame. Sokiraatees bu’uura falaasama Awurooppaa akka ta’e bal’inaan amanama. Barreeffama ofii hin barreessine; yaadni isaa kan beekamu barattoota isaa, addatti Pilaatoonii fi Seenofooniin, akkasumas barruu qoosaa Ariistoofaanes irraa argama.

## Seenaa jireenyaa
Sokiraatees Ilmaan Atinaa keessaa ture. Abbaa isaa Sofrooniskos hojii tolchaa dhagaa (stone mason) hojjechaa ture, haadha isaa Faenareetee immoo daayimaa (haadha ulfaa gargaaru) garagaaraa turte jedhamee ni himama. Inni jireenya salphaa jiraachuun beekama ture; qabeenya hin barbaadne, uffata salphaa uffatee, nyaata muraasa qofa fayyadamee jiraata ture. Yeroo baay’ee suuqii fi iddoo uummanni walitti qabamu keessatti namoota waliin mari’achaa ture.

## Mala barnootaa Sokiraatees
Sokiraatees mala barnootaa adda ta’e fayyadama ture; inni gaaffii deebii (dialogue) fayyadamuun namoota yaada isaanii akka of qoratan taasisa ture. Malichi har’a “Mala Sokiraatees” (Socratic Method) jedhamee beekama. Inni deebii sirrii kennuu caalaa gaaffii gaaffachuun hubannoo dhugaa akka argatan gargaara ture. Akka yaada isaa, “Of beekuun” bu’uura ogummaa fi amala gaarii hundaati.

## Yaada falaasamaa
Sokiraatees dhugaa, haqa, amala gaarii (virtue), fi jireenya gaarii irratti xiyyeeffata ture. Inni nama hamaan beeka malee fedhii hammeenyaan hin hojjetu jedhee amana ture; jechuunis, hammeenyaan beekumsaa dhabuun walqabata jedha. Kanaafuu barnoonni fi beekumsi amala namaa fooyyessu jedhee falma ture. Jireenya hin qoramne jiraachuun hin malu jedhee himachuun isaa baay’ee beekamaadha.

## Murtii fi du’a
Bara 399 KK Sokiraatees yakka lamaan himatame: Waaqa magaalaa Atinaa hin kabajne fi dargaggoota sammuu isaanii balleesse jedhamee. Murtiin mana murtii Atinaa du’a akka fudhatu murteesse. Sokiraatees carraa baqachuu qabaatus seera fi murtii mootummaa kabajuu filate. Inni qoricha summii heemlookii (hemlock) dhuguun jireenya isaa xumure.

## Dhala dhaabbataa (dhimma dhaalamee hafe)
Du’aan booda yaadni Sokiraatees falaasama addunyaa irratti dhiibbaa guddaa qabaate. Pilaatooniin, barataan isaa, yaada maciinsaatiin babal’isee; Ariistooteelis, barataan Pilaatoonii, falaasama saayinsii fi loojikii ijaare. Sokiraatees fakkeenya nama dhugaa fi haqaaf lubbuu ofii kennu akka ta’eetti ilaalama. Har’as barsiisota, seeraa, saayintistoota fi yaada qoratoota hedduu kakaasee jira.

## Ilaalcha ammayyaa
Har’a Sokiraatees akka fakkeenya bilisummaa yaadaa fi gaafachuun aangoo qoruutiin beekama. Yaadni isaa barnoota, seeraa fi dimokraasii keessatti iddoo guddaa qaba. Mala Sokiraatees barnoota mana barumsaa fi yunivarsiitii addunyaa hedduutti fayyadama keessa jira.

## Ilaalcha waliigalaa
Sokiraatees nama barreeffama hin barreessine ta’us, yaadni isaa dhaloota hedduu ce’ee jira. Jireenyi isaa fi du’aan isaa nama dhugaa barbaadu, of qoru, fi haqaaf dhaabbatuuf fakkeenya cimaa ta’ee tajaajila.
Uganda Premier League

**Piriimiyerliigii Yugaandaa (Uganda Premier League)**, sababa ispoonsaraatiin **Piriimiyerliigii Yugaandaa StarTimes** jedhamuunis kan beekamu, kutaa olaanaa Federeeshinii Waldaalee Kubbaa Miilaa Yugaandaa ti . Liigichi kanaan dura Suuper Liigii Yugaandaa jedhamuun kan beekamu yoo ta'u, bara dorgommii 2014–15tti garuu hoggansi haaraan erga fudhatee booda jijjiirame.  Hundeen liigichaa bara 1968 yeroo Liigiin Diviziyoonii Tokkoffaa Biyyaalessaa hundeeffame irraa eegala.
Garee kubbaa miilaa biyyaalessaa Yugaandaa

**Gareen kubbaa miilaa biyyoolessaa Yugaandaa** **Yugaandaa Kireensii (Uganda Cranes)** ykn **Yugaandaa Diimaa Seexanaa** jedhamuunis kan beekamu kubbaa miilaa idil addunyaa irratti Yugaandaa bakka bu'ee kan hojjetu yoo ta'u Federeeshinii Waldaalee Kubbaa Miilaa Yugaandaatiin kan to'atamudha .
Yaroslav Ivanov

**Yaroslav Ivanov** (guyyaa dhaloota isaa 1995) daldalaa Ukreenyaa fi eejjannoo daldalaa dha. Inni beekamaa dha inishootiivii daldalaa isaatiin fi akka CVO (Eegsa Guraacha) ALTA Blockchain Labs tii; kampaanii teeknooloojii blockchain fi qabeenya didiigitaalaa irratti hojjatu. Ivanov kutaa blockchain tii keessatti hojjechaa 2015 tti.

## Kuusii Miseensummaa
Ivanov kuusii isaa 2012 tti eegale; hojii isaa jalqabaa keessatti, eegsa uumaa fi eejjannoo maalamaa irratti hoo'ate. 2015 tti, "Top of the World" kan maalama faayinaa sadarkaa ol'aanaa ture uume, kan booda ALTA Blockchain Labs ta'uuf jijjiirame. Gargaarsa guddaa ogeessummaa daldalaa, maalamaa, fi bulchiinsa pirojeektii pirojeeektota blockchain addunyaa mara keessatti kennate; kanneen akka bal'ina gabaasaa, ijaarsa pirojeeektii, fi karoora eejjannoo dabalatee.

## Hirmaataa fi Hojiiwwan
Ivanov tuutawwanmana (konferaansii) industry blockchain tii keessatti hirmaata; ga'aa akka Consensus 2023 fi 2024 (CoinDesk) fi TechWeek 2023 (San Francisco) dabalatee. Akkasumas, marii-waltaa'ota keessatti hirmaachuun beekama dha, kan herrega bal'aa blockchain fi qabeenya didiigitaalaa irratti kennu; yaada fooyya'aa qabeenyaa aadaa fi qabeenya didiigitaalaa wal-qabsiisuurratti dhiyeessuunis beekama.

## Wabiiwwan
Waraana Raashiyaa fi Yuukireen

**Waraana Raashiyaa fi Yuukireen** (afaan Yuukireeniin **російсько-українська війна**, afaan Raashiyaatiin **российско-украинская война**) - innis waraana Awurooppaa Bahaa keessatti bara Puutiin fi Yukireen gidduutti Raashiyaa fi Yuukireen gidduutti raawwatame, kan Fulbaana 2014 Raashiyaan bara Puutiin Kiriimiyaa fudhachuudhaan jalqabee fi waraanni baha Yukireen keessatti Ebla 12, 2014 eegale ture. Fulbaana 24, 2022 weerarri guutuun jalqabame, kunis sadarkaa sadaffaa waraana kanaati   .

Waraanni kun yakka jumlaa dhala namaa irratti waraana Raashiyaatiin raawwatamuun kan beekamu yoo ta’u, biyyoota hedduu keessatti duguuggaa sanyii lammiilee Yukireen irratti raawwatamuun beekamtii argateera. Garuu hunda caalaa Raashiyaan mataan ishee dhiittaa mirga namoomaa bu’uuraa dhaabbilee mootummaatiin rakkachaa jirti, daa’imman Puutiin qeeqanii fi waraana Yukireen waliin godhamu morman illee hidhamuu dabalatee         .

Gareen hogganaa mormitoota dimokiraasii Raashiyaa Aleeksii Naavalniin durfamu sababoota fi maalummaa waraana kanaa irratti qorannoo bal’aa fi bal’aa maxxanseera. YouTube irratti bilisaan ni argama .
## Kiriimiyaa ofitti makuudhaan

Fulbaana 20, 2014 loltoonni Raashiyaa gamoo bulchiinsaa hedduu qabatanii, Kiriimiyaa to’achuun, baatii Sadaasaa keessa rifarandamii seeraan alaa gaggeessee Raashiyaatti dabalaniiru.
## Waraara Donbass

Amajjii bara 2014 tajaajilli addaa Raashiyaa magaalota Yukireen hunda keessatti mormii Raashiyaa deggeru qopheessee, "Birraa Raashiyaa" jedhamuun moggaafame, Yukireen balleessuuf waamicha dhiyeesse.
Ebla 12, 2014 waraanni Raashiyaa magaalaa guddoo Yukireen qabachuuf kaayyeffatee baha Yukireen weerare. Ajaja Igor Girkin jalatti magaalaan Sloviansk booji'amte.
Ebla 13 Yukireen weerara kana dhaabuuf hojii farra shororkeessummaa jalqabuu ishee beeksiste.

Ololli Raashiyaa, gargaarsa miidiyaa fi sinimaa Puutiin to’ataniin, hirmaannaa loltoonni Raashiyaa waraana kana keessatti qaban callisee, akka “waraana sivilii” Raashiyaatti dhiheessee, waa’ee “daa’ima fannifame” soba kalaqe.
## Weerara guutuu ta’e

Fulbaana 24, 2022, bara 2021 irraa eegalee daangaa Yukireen irratti loltoonni hedduun walitti qabamuu isaanii hordofuun, Raashiyaan weerara eegalte.

## Wabiiwwanii
Istaalinizimii

**Istaalinizimii** - seenaa Sooviyeet keessatti bara 1929 hanga 1953tti abbaa irree Joozeef Istaaliniin kan beekamu yoo ta’u, yeroo sanatti namoonni miliyoona 40 ta’an sababa ukkaamsaa siyaasaatiin du’aniiru.

Yakkoonni gurguddoon sirna Stalin hongee jumlaa qindaa’ee bara 1932-1933, kan yeroo nagaa lubbuu namoota miliyoona 10 galaafate, Shororkeessummaa Guddaa bara 1937-1938, yeroo namoonni qulqulluun kuma 700 ajjeefamanii fi sana booda yeroo du’an qulqulluu ta’an labsaman, fi kaampii hidhaa Gulag uumuu ture. Akkasumas bara 1939tti Hitler waliin tumsa waraanaa kan yeroo Jarmanii fi Gamtaan Sooviyeet Poolaandi weeraran Waraana Addunyaa Lammaffaa jalqabe.

Bara 1960moota keessa waaqeffannaan dhuunfaa Istaaliin haqamee, yeroo haaromsa dimokiraasii Gorbaachov (1985-1991), kan Gamtaa Sooviyeet kufaatii biyyoota 15 walabummaaf sababa ta’e, dhaabbati mirga namoomaa Raashiyaa adda duree ta’e, Memorial, hiree miidhamtoota ukkaamsaa qorachuuf mul’ate. Bara 2021 bulchiinsa Puutiin jalatti dhaabbati Yaadannoo kun Raashiyaa keessatti dhorkamee ture .

## Wabiiwwanii
Iago Hermida Benitez jedhamuun beekama

**Iago Hermida Benítez** (dhalate Adoolessa 21, 1989, Galiziyaa) leenjisaa atileetiksii Ispeen yoo ta’u, leenjii sadarkaa olaanaa irratti adda durummaan hojjetu. Inni atileetota sadarkaa biyyaalessaa fi idil-addunyaa kanneen fiigicha saffisaa fi dorgommii danqaadhaan (hurdles) irratti hirmaatan leenjisuudhaan beekama; isaan keessaa Markel Fernández Soto fi Paul Ubierna Arruti ni argamu.
Artist News Daily

**Artist News Daily** marsariitii oduu muuziqaa fi bashannanaa Maaleezhiyaa keessatti hojjetu dha. Guraandhala 15, 2026 tti qaama **Malaysia Entertainment Asia (MEA)** ta'uun hundeeffame. Marsariitiin kun oduu waa'ee artistoota addunyaa fi naannoo, albamii, qophii konsertii, fi badhaasa muuziqaa dhiyeessa.

## Garee Hojii (Pasukan)
Gareen Artist News Daily namoota kanaan durfama:
* **Aiman Nik** – Hundeeffamaa / Admin
* **Sarah Liyana** – Hundeeffamaa / Gulaaltuu (Publisher)
* **Muhammad Firdaus** – Gulaaltuu Olaanaa (Senior Editor)
* **Putri Norizah, Sofea Jane, Suhaimi Mohd** – Gulaaltota (Editors)
* **Johnny Depp, Nur Dania, Siti Mariam** – Barreessitoota (Penulis)

## Qabiyyee (Kandungan)
Marsariitiin kun oduu waa'ee Taylor Swift, Beyoncé, Ernie Zakri fi artistoota biroo dhiyeessa. Kaayyoon isaanii odeeffannoo dhugaa fi amanamamaa ta'ee uummata biraan ga'uu dha.

## Wabii (Rujukan)

## Geessituu Alaa (Pautan Luar)
* Marsariitii Rasmii Artist News Daily