open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Päivy

**Päivy** on suutkien valgei aigu. Muakerän aloveh, kudamas on päivy, on kiändynyh päiväzeh.

Kudaigi kalenderipäivy voijah tunnustua sen päivymiärän vuoh. Päivän lyhendeh on **pv** da kanzoinvälizesti d.

Biolougizesti päivy on toimindan aigua suutkis. Päiväzen lämmön vuoh päivytemperatuuru on yötemperatuurua korgiembi. Päiväzen valgo suau kazvit kazvamah da keviäl liževynnyh päivänvalgei nostattau elättilöin liževymistoimindot.

Talvipäivänseizavuksekse kučutah sidä päiviä vuvves, konzu päiväzen aigu taivahanrannan yläpuolel on pienin. Kezäpäivänseizavus on se päivy, konzu päiväine on nägövil kaikkii pitkembän aijan.

Kevätpäiväntazavuksekse kučutah sidä päiviä, konzu päivy vaihtuu yödy pitkembäkse, da syvyspäiväntazavuksekse sidä päiviä, konzu yö vaihtuu päiviä pitkembäkse.

## Kačo sežo
* Aigu
* Yö

## Aihies muijal
* https://web.archive.org/web/20100530180900/http://aa.usno.navy.mil/
* http://ptaff.ca/soleil/?lang=en_CA
* http://www.fourmilab.ch/cgi-bin/uncgi/Earth/action?opt=-p&img=learth.evif
* http://www.laskurini.fi/hyoty/paivalaskuri
Päivyahvenet

**Päivyahvenet** (*Centrarchidae*) ollah ahvenkaloin lahkoh da sen *[[Percoidei]]*-alalahkoh kuului kalaheimo.
Puuttil

**Puuttil** () on Karjalan tazavallan Anuksen kanzallizen piirin kylä, kudai kuuluu Anuksen linnukundah.

Se sijoittuu Anuksenjoven rannal.

## Puuttilan rahvahan lugumiäry
Puukari

**Puukari** on hieru Valdimon kunnas Pohjas-Karjalas. Se on sijoitunnuhes valdutie 6:n da Jovensuu-Kontiomäki-raudutien varrel nenga 10 kilometrin peräs Valdimos pohjazeh. Nygöi Puukaris eläy nenga 400 hengie.

## Histourii

Enne alovehtu kučuttih Elomäikse ga nygöi nimenny on puaksumbah Puukari. Toiči Puukarih luvetah sežo Nuolijärven, Omenamäin da Verkkojoven hierut.

## Nähtävykset

Puukarin Pysäkin lähäzel Paalajanvuaral on nägöalapaikku da vuaran rindehil on talvel 5 km pitky hiihtoladu. Puukaris sijaiččou sežo Kalliokosken koskinähtävys Kokkojois. Matkua nähtävyksel valdutiel on läs 1 km.
 
## Yrityksii

* Majatalo Puukarin Pysäkki
* Marjapaikka Oy

## Aihies muijal

* Valtimon kylät: Puukari
Päiväine

**Päiväine** (simvolu: ) on tiähti, kudamas ymbäri Mua kierdäy. Päiväzen ymbärile roinnuot planietat da muut taivahanpalat yhtes ollah päiväzensistiemu.
Päivännouzu Timor

**Päivännouzu-Timor** libo Timor-Leste, virrallizesti Päivännouzu-Timoran demokruattine tazavaldu on valdivo Liideh-Azies. Se sijaiččou Timor-suaren päivännouzuozas. Päivännouzu-Timoral on pieni puolianklavu Okusi-Ambenon muakundu Timoran suaren päivänlaskupuoles da pienet suaret Atauru pohjazes da Žaku päivännouzus. 

Virrallizet kielet ollah tetum da portugalien kieli. Piälinnu on Dili. Muan pinduala on 15 007 km². Rahvahan lugumiäry on 1 066 409 hengie.
Päiväzensistiemu

**Päiväzensistiemu** on Päiväzen da kaikkien sidä kierdäjien kappalehien kerätty sistiemu. Päiväzensistieman planietat ollah Merkurius, Venus, Mua, Mars, Jupiter, Saturnus, Uranus da Neptunus. Päiväzensistieman ijäkse on suadu n. 4,6 miljardua vuottu. Sežo toizil tiähtilöil on huomattu omii eksoplanietoin kerättylöi planiettusistiemoi.

## Kačo sežo
*Päiväzensistieman tulii aigu
*Eksoplaniettu
*Protoplanietarilline kiehkoi

## Kirjalližuttu
* Tekijä=Hotakainen, Markus | Nimeke=Opas aurinkokuntaan | Selite=Tähtitieteen kansainvälinen vuosi 2009 | Julkaisupaikka=Helsinki | Julkaisija=Karttakeskus | Vuosi=2009 | Tunniste=ISBN 978-951-593-257-0
* Tekijä=Oja, Heikki | Nimeke=Sibeliuksesta Tuonelaan: Aurinkokuntamme kiehtova nimistö | Selite=Ursan julkaisuja 85 | Julkaisupaikka=Helsingissä | Julkaisija=Tähtitieteellinen yhdistys Ursa | Vuosi=2003 | Tunniste=ISBN 952-5329-25-9
* Tekijä=Oja, Heikki | Nimeke=Aurinkokunta uusiksi | Selite=Ursan julkaisuja 110 | Julkaisupaikka=Helsingissä | Julkaisija=Tähtitieteellinen yhdistys Ursa | Vuosi=2008 | Tunniste=ISBN 978-952-5329-72-8

## Aihies muijal
* Solar System Exploration NASA (angliekse)
* Solar System National Geographic (angliese)
* Esitelmä aurinkokunnasta Ursa (suomekse)
* Aurinkokunta Ilmatieteenlaitos (suomekse)
Päl'mä

**Päl’mä** (, ) on Karjalan tazavallan Puudogan piirin pos’olku. Se on Pälmän kyläkunnan haldivolline keskus.

Se sijoiččou 100 kilometrin piäs Puudogaspäi luodeheh.

## Rahvahan lugumiäry
Pästärikit

**Pästärikit** libo **pästäriköt** (*Motacillidae*) ollah čiučoilinduloih kuului heimo, kudamah kuuluu viizi suguu da 58 luaduu. Pästärikit voibi tunnustua pitkäs viuhkajas hännäs.
R'urik Lonin

**R’urik Lonin** (22.09.1930-17.07.2009) on tundiettu vepsäläine, Šoltarven muzein perustai, oman rahvahan kielen da kul’tuuran elävyttäi da kehittäi.
## Eloksentaival
* Rodivui vepsäläzeh pereheh vepsäläzeh Kaskes-kyläh. 
* Vuvvennu 1946 piäzi opastumah slesarikse.
* Vuvves 1948 rubei ruadamah Oniegan mašinoinrakenduszavodal. 
* Vuvves 1956 ruadoi Šoltarves svarščiekannu.
* Vuvvennu 1980 tuli ruadoh Šoltarven muzeih. Hänen suurin ruado on vepsäläzien oman muzein perustandu. Tänäpäi Šoltarven muzeis on 8 500 eri vehkehty, niilöis 3 000 ollah Loninan kerätyt.
* Lonin oli enzimäzii, ken rubei opastamah vepsän kieldy, kirjuttamah omal kielel runuo da kirjutustu oman rahvahan ozas. Häi ei vai iče ruadanuh, häi ainos kehittigi rahvastu säilyttämäh omua kieldy. Häi sai rahvastu omah puoleh.
* Vuvves 1990 kirjutti Kodima-lehteh, hänen kirjutuksii painettih Karjalan ulgopuolelgi.
* Vuozinnu 1956-1993 Lonin keräi folklourua vepsäläzien kylis. 
* Vuozinnu 1957–2001 mies kuuluu Šoltarven horah. 
* Loninal on piästetty ilmah seiččie kniigua vepsäläzih nähte. Hänen kerätyt suarnat ollah otettu Vepsäläzen rahvahan suarnat -kogomukseh da Aberiloih.
* Vuvvennu 1993 Lonin sai Karjalan kul’tuurualan arvostettu ruadai -arvonimen.
* Vuvvennu 1995 Loninale annettih T. R’abininan medali Ven’an pohjazen kul’tuuran kehittämizes. 
* Vuvvennu 2000 mies sai kanzoinvälizen Otkritoje obščestvo -instituutan palkindon.
* Joga vuottu sygyzyl vuvves 2010 algajen R’urik Loninan mustokse Šoltarves pietäh tiedokonferensiedu ”R’urik Loninan lugemizet”.
RGB

**RGB-värimalli** on väritila, kudamas eri värilöi muvvostetah sevoittajen toine toizenke ruskien, vihandan da sinizen väristy valguo. Värimallin nimi rodieu nämmin piävärilöin anglienkielizis nimis: *red* (ruskei), *green* (vihandu), da *blue* (sinine). Nengostu värillizii valgoloi yhtistäjiä värimallii kučutah *additiivizekse*, kudai on vastukohtu painotehniekas käytetyle *subtraktiivizele*, värilöi valgos vähendäjäle, värimallile. RGB-värimallii käytetäh värilöin ezittämizeh mm. tiedokonehes da televiizoras, kudamien ekruanoin pikselat roitahes ruskien, vihandan da sinizen värizis valgolähtehis.

## Kačo sežo
* CMYK
Rafael

**Rafael** libo **Raffaello** (28.kevätkuudu libo 6.sulakuudu 1483 Urbino – 6.sulakuudu 1520 Roma) oli renessansuaijan italielaine taidehmualuaju da arhitektoru. Händy pietäh yhtenny Italien renessansuaijan piähahmolois. Händy tundietah vie nimel **Raffaello Sanzio**, **Raffaello Santi**, **Raffaello de Urbino** libo **Rafael Sanzio de Urbino**.

Rafael tietäh Madonnan kuvis da pyhiä peregty ozutettavis mualavuksis sego Vatikanan freskois.

## Tevokset

Raffael 021.jpg||thumb|left|*Pyhä Sebastian*, 1501-1502.
Raffael 024.jpg||thumb|left|*Madonna Conestabile*, 1504.
Leda - Rafael Santi.jpg||thumb|*Leda*, 1505.
Raffaello Sanzio - Lady with unicorn.jpg||thumb|*Nuori naine da [[yksisarvine]]*, 1505–1506.
Lvr-george.jpg||thumb|*[[Pyhä Yrjö]]*, 1505-1506.
Raffael 023.jpg||thumb|*[[Alba Madonna]]*, n. 1510.
Pope_Julius_II.jpg||thumb|*[[Julius II]]*, 1511–1512.
Raphael-Young man-1.jpg||thumb|*Francesco Maria della Rovere*, 1514.
Baldassare_Castiglione,_by_Raffaello_Sanzio,_from_C2RMF_retouched.jpg||thumb|*Baldassare Castiglione*, noin 1514-1515.
Raffael 051.jpg||thumb|*Sikstiiniläsmadonna, n. 1513–1516.</center>
La velada, por Rafael.jpg|<center>|thumb|*La Donna Velata*, 1516.</center>
Transfiguration Raphael.jpg|<center>|thumb|*Kirkastumine*, 1518-1520.</center>
La Fornarina by Raffaello.jpg|<center>|thumb|*Nuoren naizen muotokuva*, 1518-1519.</center>
Raffael 026.jpg|<center>|thumb|*Maria Jeesus-lapsen Johannes Kastajanke*, 1513-1514.</center>
Madona del gran duque, por Rafael.jpg|<center>|thumb|*Granducan madonna*, 1504.</center>
Raffael 040.jpg|<center>|thumb|*Paavi Leo X da serku'', 1518-1519.
Ragnuksa

**Ragnuksa** on Karjalan tazavallan Puudogan piirin Avdejevon kyläkunnan pos’olku.

Se sijoiččou piirin keskes, 20 kilometrin piäs Puudogaspäi pohjazeh, samannimizen joven rannal. Pos’olkas ruadau laukku, vuodessah 2006 tiä ruadoi alguškola.

## Rahvahan lugumiäry
Rahvahanvaldu

**Rahvahanvaldu** (toiči demokruatii) on poliittine valdu, kudai pohjavuu sih, gu tärgielöi dieloloi piättäy kogo kanzu da jogahizel on yhtenjyttyzii oigevuksii vaikuttamah protsessan tuloksih da sen vaihieloih. Hos rahvahanvallan perustehet pätäh kaikkih yhteiskunnalizih laitoksih, ga tavan mugah tädä terminiä käytetäh valdivos paistes. Valdivol on suuri valdu.

Rahvahanvaldua miärätäh moizien ominažuksien perustehel:

1. Johtajat vallitah avvonnazesti. Pyrgijät kilbaillah keskenäh kunnolleh.

2. Valdu nouzou vaigu kanzas.

3. Rahvaskundu haldivoiččou rahvahan tahtoloi todevuttajen da kaikkien hyväkse.

Rahvahanvaldu tagustau oigevuttu joga ristikanzale. Arvos pietäh zakonanmugažuttu, ristikanzoin yhtenarvožuttu zakonan ies, vällytty, ristikanzan oigevuzii da muga ielleh.

On jygei piästä rahvahanvallan kaikkehpättävih tavoittehih, sendäh on olemas rahvahanvallan eri muoduo. XVIII vuozisadah sah toizii kuulužembii oli kohtinaine rahvahanvaldu. Kanzalazet luajitah poliitiekallizii piätöksii iče, ilmai väliniekkua. Ristikanzat tullah libo yhtehizeh mieleh libo tapahtuu vähemmistön alistumine enimistön tahtoh. Ezitysrahvahanvaldu on moine muodo, kus kanzalazet vallitah omii ezittäjii. Rahvahanvallittu suau oigevuon luadimah piätöksii händy vallinnuzien ristikanzoin mieldy huomivoh ottajen. Sežo häi vastuau omis ruadolois vallinnuzien iel.

Rahvanvallan piämiärii on rajoittua vägivaldua da vallan viärähkäyttämisty. Puaksuh tädä piämiäriä ei sua tavoittua. Se tapahtuu, gu ristikanzan oigevuot da muut arvot ei olla kaikkien tunnustettavat da niidy ei puolisteta hyvin. Nygöi äijis mualois rahvahanvaldu - terminiä käytetäh tarkoittajen liberualuvaldua. Moizes valdumuvvos pietäh johtajien aijanmugazet, kaikilekuulujat da kunnollizet valličukset, kus kandiduatat häirivöloittäh kilbaillah valliččijoin iänis. Sidä paiči sih liittyy oigevuon johtuo, vallan jaguo, enimistön vallan rajoittumistu peruszakonan mugah da persounu- da joukkovällyzien turvuamistu. Toizielpäi, erähät huralistoliikkeehet ajatellah, gu oigevus luadie poliitiekalline piätös vuadiu yhteiskunnallizien oigevuksien taguttu da ristikanzoin talovuollizen eriarvožuon madalua tazuo.
Rahvahienväline muamankielen päivy

**Rahvahienväline muamankielen päivy** (muuloil virallizil kielil: , , ) on perustettu kylmykuus v. 1999 Unescon piäkonferensien 30 kerähmöl. Sidä pietäh 2000 vuvves algajen 21. tuhukuudu da sen piämiäry on kielilöin da kul’tuuroin vardoičus. Unesco tahtou perustua tarkastussistiemua, kudai rubieu tarkailemah niilöin kielilöin kunduo, kuduat voijah hävitä, da auttamah tilandehen parandukses. 
Unescon arvostelun mugah puoli 6 000 muailman kielilöis on häviemizen varavos. Vuvvennu 2009 Unesco ilmoitti, gu 136 kieldy Ven’al voi hävitä.
Päivymiäry on yhtenmoine kui bengalin kielen stuatussuväittelyn päivy, kuduadu pietäh Bangladešas vuvven 1952 veritapahtumien mustokse, konzu Pakistanan politsii tappoi bengalin kielen puolistajii, kuduat tahtottih luadie bengalin kieli virallizekse kielekse Pakistanan päivinnouzus (Bangladeš vuvves 1971 algajen).
Yhtistynyzien kanzukundien yhteiskerähmö kannatti piätöksen rahvahienvälizes muamankielen päiväs (Piätös № Α/RES/56/262) da kehoitti Yhtistynyzien kanzukundien valdivot vardoiččemah da säilyttämäh muailman kaikin kielet.

## Rahvahienvälizen muamankielen päivän jogavuodizet aihiet

* V. 2011 – Tiedotehnolougiet kielilöin kehitykseh da säilyttämizeh näh.

## Huomavus

↑ Rahvahienväline muamankielen päivy Unescon verkosivul

## Lähtehet:

* Muamankielen päivy Unescon verkosivul
* Rahvahienväline muamankielen päivy D. Hammaršel’dan kirjaston verkosivul
R'aženku

**R'aženku** on hapattu maidojuomine, kuduadu luajitah lehmän havvotus maijos hapattajes sidä. Se on Ukrainan, a mugaže Ven'an da Valgo-Ven'an perindölline juomine.

Se happanou läs 3-6 čuassuu. Sen väri on keldaine. R'aženku on kui jogurtu ilmai ližättehii.

Pidäy sanuo, gu r'aženku on sama kui havvottu maido, ga ristikanzan organizmu sulattau sidä parembah.

R'aženkas on vitamiinat A, B, C da PP. Sidä paiči täs on äijy tärgielöi da hyövyllizii ainehii: ezim. raudu, kal'tsii, rikki, magnii, fosforu, kalii da natrii.

R'aženkas on äijy kal'tsiedu. Sendäh tervehyönhoijon ruadajat sanotah, gu se on terveh juomine da pidäy juvva sidä. Se on hyvä syöndyhimoh niškoi da vaččah da šuolistoh niškoi. Paiči hyödyy on sežo kieldoloi: ezim. ku ristikanzal on gastriittu libo muu vaččutaudi.
Pääjärvi

**Pääjärvi** () on suuri suolatoivezine järvi Pohjas-Karjalas Louhen piiris.

Verraten rinnalolijah Topasjärveh Pääjärven keskisyvys on suurembi, a vezi kezäl on lämmembi. Pohju on enimyölleh muvakas. Rannat ollah korgieloi, kivizii da čuuruzii. Niilöil on meččii. Suvirannikol löydyy madalii da suohizii randoi.

Järves on 66 suardu, kudamien yhtehine pinduala on 96,1 km². Suurimis suarilois (Vočkala, Malošuari, Laidošuari, Talvišuari, Maijanšuari, Lupčanga) ollah mökit, kudamis kalastajat eletäh, konzu tullah järvele kalastamah. Suurimih suariloih, ezim. Vuoškalošuari, rahvahat tullah muarjah.

Järves on torpua, matikkua, haugii, harjustu, säyniä, ahvendu, särgii, lahnua, siigua, nieriesty da riäpöidy. Lahtilois kazvau äijy kažl’ua.
Rakendustehniekku

**Rakendustehniekku** on rakenduksien da erijyttymien rakendehien planiruičendah, tuottamizeh, kunnospiendäh da kohendamizeh keskittyi tehniekan ala. Rakendustehniekkah kuulutah kai rakendamizeh liittyjät dielot paiči arhitektuurua: rakendehplaniruičendu, pohju- da muarakendustehniekku, yhtyskundutehniekku, taloitehniekku, rakendamistalohus da rakendusfiiziekku.
Ramones

**Ramones** oli New Yorkas vuvvennu 1974 perustettu punkrock-joukkoveh. Joukkovehen muuzikku oli humorististu da yksinkerdastu, hos enzidiskan ilmahpiäständän aigah popul´arnoin muuzikan muailmua haldivoittih vie progressiivistu rockua soittajat bändit. Ramones oli vikse tärgevin yksittäine bändi, kudai toi muutostu täh tilandeheh da luadi punk-genrie popul´arnoikse.

Ramonesan jäzenii oldih bändin histourien aijannu Johnny Ramone, Dee Dee Ramone, Joey Ramone, Tommy Ramone,  Marky Ramone, Richie Ramone, Elvis Ramone da C.J. Ramone. Heis alguperäzii jäzenii oldih Joey, Johnny, Tommy da Dee Dee. Ramonesan jäzenet käytettih kai sugunimenny Ramonie, hos hyö ei ni oldu velleksii libo muudu rod'nua toine toizele.

John Cummings (Johnny) da Thomas Erdelyi (Tommy) oldih mollembat samas Tangerine Puppets -bändis vuozinnu 1965-67. Hyö tuttavuttih Douglas Colvinan (Dee Dee) kel, kudai ei ammui muutti Germuaniespäi, da Jeffrey Hymanan (Joey) kel, kudai silloi oli artistu vuvvennu 1972 perustetus glam rock -bändis Sniper.

Vuvvennu 1974 Cummings da Colvin kučuttih Hyman yhtyö heijänke joukkovehekse. Sil aigua Colvin oli piäpajattai da soitti ritmu- da bassogituarua,  Cummings piägituaristi, da Hyman barabuanois. Colvin, kudai terväh vaihtoi bassoh, oli enzimäine ku otti nimen "Ramone", kuččujen iččiedäh Dee Dee Ramone. Idejan häi sai Paul McCartneyspäi, kudai käytti Paul Ramon -nimie omassah sen aigazes joukkovehes. Dee Dee sai toizetgi ottamah nimen da sai idejan ku otettas bändin nimekse Ramones. Sit Hyman rodih Ramonesan piäpajattajakse, da allus bändin manadžerannu ruadai Erdelyi rubei soittamah barabuanoi.

### Stuudiial'bomat

::* 
::*

## Lähtehet
Raudu

**Raudu** Mendelejevan sistiemallizen järjestyksen mugah on kahdeksanden joukon nelländen periodan alguaineh. Sen atomunoumer on 26. Sidä merkitäh **Fe** (). Se on yksi metallois, kuduadu on ylen äijy muankuores (toine sija al’umiinien jälles).

Prostoi aineh raudu on tavottu hobjankarvaine da valgei metallu, kudamal on korgei hiimielline reaksii: raudu terväh ruostuu, konzu on korgei lämbötila libo korgei ilman kostevus. Puhtahas kislorodas raudu palau, a hienos olotilas ičepäivil’l’eh viriey ilmalgi.

Käytökses puaksembah käytetäh ravvan da uglerodan segasulatehtu: teräsraudu da čugun da vie ruastumatoi teräsraudu metalloin ližienke (hrom, margansu, niikkeli imi.). Kaikin ravvan da sen segasulattehien ominažuot luajitah sidä ”metallakse №1” ristikanzale tärgevyön mugah.
Račastussportu

**Račastussportu** – sportukižat, kudamis käytetäh  heboloi. Hevol selläs ajajes račastai ylen hyvin tundou da ellendäy hevon joga liikkehen. Hebuo ohjatah račastajan painon siirdymizen avul, landehien ahtistandan avul, hevon ohjaksien kiinittämizen da vällendämizen avul. Račastajan iäni sežo voibi vaikuttua hevon liikeheh, ga ei joga račastussportan lajis anneta sih lubua.
Reboi

**Reboi** tavalline libo ruskeikarvaine reboi () on pedoimettäjii koirueläimien ruodukundua, suurin reboin alalajis.Rungan piduhus on 60-90 sm, hännän — 40-60 sm, massan miäry on 6-10 kiluo.

## Levittämine

Tavalline reboi eläy kogo Jevroupan alovehel, pohjazes Afrikas (Jegiptu, Alžiru, Marokko, pohjaine Tunisu), Azias (pohjazeh Indiessah, suvizeh Kitaissah da Indokitaissah) da pohjazes Amerikas (Arktikan alovehes pohjazeh Meksikanan lahten rannikkoh sah). Reboidu viettih Avstralieh, kudamas se levitti kogo manderen alovehile, paiči pohjazii alovehii.

Enne oli semmoine mieli, ku Amerikas eläy erikoine reboin laji, ga nygöi ajatellah, ku tämä on ruskien reboin alalaji.

## Ulgonägö

Reboin suurus da karvan väri eri paikois ollah erilazet; on olemas 40-50 eläimen lajii, täh luguh ei kuuluta pienimmät muvvot. Pohjazil alovehil reboit ollah suurembii da valgiembii, migu suvialovehil. Pohjazil alovehil voibi vastata mustalasmuzavanruskieloi da toizii reboloi. Puaksumbi reboin selgy on ruskei, vačču on valgei, mustat käbälät. Puaksuh selläl ollah muzavanruskiet junot, eläimel ollah mustat korvat da valgei hännän n’okkaine.

Reboi on keskisuuruttu, sil ollah hienosti kaunis rungu madaloil hoikil käbälil, venytty turbu, terävät korvat da pitky pehmikkäine händy.

Reboi algau vaihtua karvua tuhukuus-kevätkuus da lopettau kezän keskel. Tämän jälles eläimel rubieu kazvamah talvikarvu, kudamah reboi tävvelleh šuorivuu kylmykuus da talvikuus. Kezäkarvu on harvu da lyhyt, talvikarvu vastakkai on turbei da pehmikkäine.

Reboil on tarku korvu, sil ollah suuret korvat-lokatorat, kudamien avul eläin suau syömisty.
Rebol'a

**Rebol'a** () on pos'olku Mujejärven piiris Karjalan tazavallas Ven'al.

Se on Rebol’an kyläkunnan haldivolline keskus.

Se sijoiččou Lieksajärven luodehrannal, 79 kilometrin piäs Mujejärvespäi.

Kyläs ruadau meččypunktu, alovehen mečänhoidoala, keskiškola, kul’tuurutaloi.

## Rahvahan lugumiäry

## Nähtävykset

Kyläs on histourien mustomerkit:

* Suuren voinan aigah (1941 – 1945) tapettuloin Nevvostoliiton 445 saldatan kalmu.
* 26. heinykuudu vuvvennu 1941 tapettuloin Nevvostoliiton lendäjien kalmu.
* Vuvvennu 1939 tapetun rajanvardoiččijan V.S. Voskoboinikovan kalmu.
* Nevvostoliiton saldattoin kalmisto.

## Kuulužat ristikanzat

* Kuikin Viktor Ivanovič (1925 – 1996) oli mečäntevolližuon arvostettu ruadai.
* Laine Nikolai (1920 – 1984) oli Nevvostoliiton runoilii.
Rembrandt

**Rembrandt Harmenszoon van Rijn** [ˈrɛmbrɑnt ˈɦɑrmə(n)soːn vɑn ˈrɛin] (1606—1669) oli hollandielaine taidehmualuaju, kudamua pietäh erähänny kaikkien aijoin merkittävimis mualuajis. Rembrandtan tuotando käzitti n. 600 mualavustu, 300 ofortua da 2000 piirrostu. Tärgevin Rembrandt-kogomus on Amsterdaman Rijksmuseumas.

## Erähii tundietuimbii tevoksii
* *Lasaruksen ylähnouzemus*, 1630
* *[[Douhturi Tulpan anatomienluvendo]]*, 1632
* *Danae*, 1636
* *[[Yövardoičendu (mualavus)|Yövardoičendu]]*, 1642 (Käytetäh sežo nimie *Yövardoiččii*)
* *Iisakan žertvu*, 1653
* *Lucretia*, 1664
* *Tuhluajupoijan järillehtulendu*, noin 1669
* Hätken viärennösebäilyjen kohtehennu olluh mualavus *Suarnaaju Eleazar Swalmius* (1637) on uuzis tutkimuksis varmistettu Rembrandtan tevoksekse.


Failu:Rembrandt Harmensz. van Rijn 015.jpg|*Lasaruksen ylähnousemus*, 1630
Failu:Rembrandt van Rijn - The Anatomy Lesson of Dr Nicolaes Tulp - 146 - Mauritshuis.jpg|*Tohtori Tulpan anatomienluvendo*, 1632
Failu:Rembrandt Harmensz. van Rijn 026.jpg|*Danae*, 1636
Failu:Rembrandt van Rijn-De Nachtwacht-1642.jpg|*Yövardoičendu*, 1642
Failu:Rembrandt Harmensz. van Rijn 035.jpg|*Iisakan žertvu*, 1653
Failu:Rembrandt lucretia.jpg|*Lucretia*, 1664
Failu:Rembrandt Harmensz. van Rijn - The Return of the Prodigal Son.jpg|*Tuhluajupoijan järilletulendu*, n. 1669
Failu:Rembrandt-Elison.png|*Johannes Elisonin portriettu*


## Aihies muijal
* Jonathan Janson, Rembrandt van Rijn, life, paintings, etchings, drawings & self portraits

## Lähtehet
René Descartes

**René Descartes** [ʁəne dekaʁt] (31. kevätkuudu 1596 La Haye en Touraine – 11. tuhukuudu 1650 Stockholm) oli merkittäi francielaine filosoufu, matemuatikku, kirjailii da tutkii, kuduadu on kučuttu uvven aijan filosoufien perustajakse.

## Tevokset

* *Musicae compendium* (1618)
* *Cogitationes privatae*
* *Studium bonae mentis*
* *Regulae ad directionem ingenii*, *Règles utiles et claires pour la direction de l'Esprit en la recherche de la Vérité* (1628)
* *Le Monde ou traité de la lumière*
**L'Homme*
* *Discours de la Méthode pour bien conduire sa raison, & chercher la vérité dans les sciences, plus la Dioptrique, les Météores et la Géométrie, qui sont des essais de cette Méthode* (1637)
* *Meditationes de prima philosophia. Objectiones. Responsiones.* (1641)
* *La Recherche de la vérité par la lumière naturelle*
* *Epistola ad Voetium* (1643)
* *Principia philosophiae* (1644)
* *Querela apologetica ad amplissimum magistratum Ultrajectinum* (1645)
* *Primae cogitationes circa generationem animalium* (1646)
* *La Description du corps humain* (1647)
* *Notae in programma* (1648)
* *Les Passions de l'âme* (1649)
* *Entretien avec Burman* (1648)
* *Naissance de la paix*

## Lähtehet

## Kirjalližuttu

* 
* Reuter, Martina: Rationalismi ja materia. Teoksessa 
*
Revinnyh kottu

**Revinnyh kottu** on veškel’čoin pajojoukko, kudai pajattau karjalakse. 

## Perustandu
Revinnyh kottu on perustettu vuvvennu 2013. Sinä vuon kevättalvel Veškelykses piettih seminuaru ECHO-projektan hantuzis. Seminuarah tuli kuulužu pajattai da soittai Arto Rinne. Muuzikkumies nevvoi kyläläzii dai seminuaralazii oigies pajatandas, soitandas, laval olendas. Tämän jälgeh rodihgi kyläh vie yksi pajojoukko. 
## Nimen sellitändy
Mindäh on ”Revinnyh kottu”? Nimi on pättävy, mieleh painuu kerras. Veškel’čät sellitetäh, ku nimi löydyi kerras. Konzu allettih pajattua, ei heil nimidä, paiči virzuu, ei olluh. Segi ei olluh luja, paikkuandua kyzyi. 
## Pajattajat da soittajat
”Revinnyös kotas” pajattajua da soittajua on nelli – kolme miesty da yksi naine. Aleksei Čaikin – Veškelyksen etnokeskuksen piälikkö, Pavel Andrejev kyläškolan liikundan opastai, Maksim Malahovskii – lapsienke ruadai da kylän piälikkö Irina Pogrebovskaja. 
## Pajatandu
”Revinnyh kottu” pajattau karjalakse. Pajatetah uvvembii kirjutettuloi pajoloi da vahnoigi perindöllizii. Joukko on käynnyh pajattamah karjalazih kylih da rajan tuakse Suomeh.
Rautalahti

**Rautalahti** libo Raudulahti () on kylä Pitkänrannan piiris Karjalan tazavallas Ven'al.

## Sijaičendu
Kylä on sijoitunnuhes Luadogan pohjasrannikol samannimizen lahten rannal.

## Pihat

* Vihandu piha
* Luadogan piha
* Mečän piha
* Järven piha
* Keskustan piha

## Eläjät
Vuonnu 2013 Raudulahtes virallizesti eli 389 hengie. 

## Huomivot
Račastus

**Račastus** on ristikanzan taba mennä kohtaspäi toizeh istujen elätin selläs. Sanal tarkoitetah puaksumbi hevol račastamistu, kudai on tuhanzii vuozii vahnu taba kulgie. Sit on myöhembi kehittynyh račastussportu, kudai on yksi muodo hevossportuu.
Richard Wagner

**Richard Wagner** (täyzi nimi **Wilhelm Richard Wagner**, 22. oraskuudu 1813, Leipzig – 13. tuhukuudu 1883, Venetsia) oli germuanilaine säveldäi da taijon teorietikku. Ouperan suurin uvvistai. Wagner hyvin vaikutti jevrouppalazeh muuziikkukul’tuurah, enne kaikkie germuanilazeh.
Wagneran mistitsizmu da antisemetizmu vaikutettih XX-vuozisuan allun germuanilazeh natsionalizmah, dai myöhembäh natsional-sotsializmah, min periä hänes luomisruavos rodih kul’tu. Sikse erähis mualois (enne kaikkie Izrail’as) Toizen muailman voinan jälgeh rodih Wagneran vastah reaktsii. 

Wagner kaččeli omua taiduo filosofizen kontsepcien ozuttamizen tavannu. Wagneran kontsepcies rodih kaksi piäajatustu: taiduo luajitah rahvas da se omistau taiduo, taijon ylimäine muodo on muuzikkudruama, kuduadu ellendetäh iänen da sanan yhtevyönny.
Tundietah Wagneran uvvistamine garmounien da simfonizman alah. Hänen orkesterua verratah antiekkuhorah, kudai sellittäy tapatumii da andau peittomerkičysty. Sežo häi pani käyttöh letmotivoin kehitetty sistiemu. Jogahine leitmotivu tarkoittau midägi: erästy hengie libo elosolijua, ezinehty libo toimindan kohtua dai ajatustu. 

Richard Wagneran kirjalližusperindö on ylen suuri. Hänen mielenkiindozimat ruavot ollah histourien da teourien mugah ruavot da muuzikkua arvosteljat kirjutukset. On säilytetty äijy Wagneran kirjastu da päivykirjua.
Riepoi

**Riepoi** on nagrehes keitetty vuassu. Se on karjalazien perindölline juomine. Sih niškoi havvotut nagrehet – padahaudazet – kuivattih päčis näivöikse. Näivöit pandih puččih vedeh, kahtet suutkat piettih pučis, sit rodih näivöiriepoi. Sidä juodih vuasas azemiči.
Riga

**Riga** ( [ˈriːɡa], , ) on Latvien piälinnu. Se sijaiččou Baltiekkumeren rannal.

N. 42,6 % Rigan eläjis ollah latvielazet, ven'alazii on 39,8 %, valgoven'alazii 4,1 %, ukrainalazii 3,7 %, polšalazii 1,9 %, dostalit toizii kanzallizuksii.

## Ystävyslinnat
Rigal on ystävyslinnua Europas, Aazies, Pohjas-Ameriekas da Australies.

## Lähtehet
Riihi

**Riihi** on suuri talohusrakennus mustan päčinke tulenduveriän rinnal. Se rakennus azetetah loitombi kyläspäi pohjazeh puoleh. Riihis kuivatah liyhtehii puuloil da puijah vil’l’oi ihan lattiel. Kyläs voi olla 1-3 riihty.
## Perindö
Uvven Vuvven jälles nuoret piettih riihis kižoi da ildukečoloi. Sidä aigua sanottih ’’bes’odoin aigua’’. Riihis oli šuorei lat’e da sie oli lämmin, hälineh ei häirinnyh kyläläzii, sendäh se paikku oli hyvä, štobi pläššie.
Riipuškal

**Riipuškal** on suuri karjalan kylä Anuksen piiris Anuksenjoven rannal. Kyläs on škola, kirjasto, kultuurukeskus.

## Histourii

Riipuškalan piiri oli kuuluzu jo ammui. Sie luajittih regie, tarantuassua, kabriolettua, olgivalmistehtu.

## Muantiedo

Riipuškal on siijoitunnuh hurual puolel Anuksenjogie.

## Kylän ozat

Kylän eri ozat suadih omat nimet. On kyläs Liette, Nazuarien niemi, Sieksi.

## Nähtävykset

Riipuškalas on äijy nähtävysty. Riipuškal sijoitui joven randoi myö, sendäh kyläs on äijy čomua sildua joves poikki.

## Lähtehet

NN
NN
NN
Ristusorzu

**Ristusorzu** () on lindu.

## Kogo da nägö

**Piduhus:** 55-65 cm
**Siibien agjuväli:** 100-120 cm
**Paino:** 800-1130 g

## Teemas muijal

* Luontoportti (suomekse)
* Suomen lintuatlas (suomekse)
Rodinjärvi

**Rodinjärvi** on Suvi-Karjalan järvi (Priäžän piiri, Nuožarvi), Man’gan jovenladvu.

Järven pinduala on 0,62 km², piduhus – 0,83 km, levevys – 0,33 km, randuviivan piduhus – 3,15 km.

Järven päivänlaskurannal XX-luvun puolivälissäh oli samannimine kylä.

Se kuuluu Šuojan jovenalan Topasjärven järvilöin joukkoh (Šuoju laskeh Oniegujärveh).

Järves on haugii, särgii, matikkua, ahvendu da kiiškoidu.
Rodos

**Rodos** on Egeiskoin meren da kaiken Gretsien nelländekse suurin suari. Sen pinduala on 1400 neliökilometrii. Suari on 77 kilometrii piduhuttu da 37 kilometrii levevytty. Rodos on kuulužimii turistukohtii.
## Rahvahan lugu
Suarel eläy 117 000 hengie. Joga vuottu suarele kävyy 2 miljounua turistua.
## Ilmu
Pakkaskuul-kevätkuul Rodosal on 16 gruadussii lämmiä da heinykuul-elokuul – 28-34 gruadussii, vezi täl aigua on 23-25 gruadussii lämmiä. Puolivuottu suarel on putin kezä. Turistua rubieu tulemah oraskuul da hyö heitetäh käyndän ligakuul. Silloi meri vilustuu, kezoidu kylbie sit ei sua. 
## Meret
Sen randoi huuhtelou kaksi merdy: Egeiskoi da Välimeri. Enzimäine – päivänlaskupuolespäi, toine – päivännouzupuoles. Egeiskoi on bauhuju, ualdoloilleh da ylen čoma kaččuo. Välimeri vastukarai on rauhažu, sen pindu on silei, zirkalo rouno. Sit on hyvä kylbie kezoidu. 
## Transportu
Rodosal on yksi aeroportu, kolme meriportua da ei ole ni yhty raududoroguazemua.
Rodos ei ole suuri suari, sit ymbäri voibi ajua päiväs. Rodosal ottua vuograh mašin suau joga kohtas, ku mašinoin vuogrulaitoksii on äijy. Autobusat yhtes kohtaspäi toizeh sežo kävväh puaksuh.
## Rodosan piälinnu
Rodosan linnu on suaren piälinnu. Sit on kaksi merdy, kaksi meren randua. Piälinnas on äijy huogavundukohtua, restoruanua, tavernua, diskotiekkua, laukkua. Rodosan linnas on vahnu linnoitus.
## Piän elätändy
Suaren rahvas eletäh turizman vuoh, kudamua ruvettih kehittämäh 1980-luvul. Ven’alazet vaste vuozien 2000 allus ruvettih käymäh suarele.
Toizekse, Rodos on muanruadajien suari. Suarel kazvatetah omua ouveššii da fruktua. Niilöin kazvattamizeh niškoi suarel on hyvä ilmu dai ylen hyvät muat, sendäh erähii kazvoksii otetah kai kaksi kerdua vuvves. Apelsiinat kypsetäh kaksi kerdua vuvves. Oliivoi, kudamii suarel kazvau äijy, kerätäh vaiku kerran vuvves. 
## Nähtävykset
Suarel on säilynyh vahnua linnua. Piälinnan linnoitus on niilöis kuulužimii. Se on čoma kaččuo da mahtavu. Lindos- da Kamiros-linnas sežo on vahnoin linnoin jiännöksii. Kamiros-linnas on muinais-gretsielazen linnan jiännöksii: akropolin da nekropolin, vezijohton, yhtehizien kylylöin, pajoin, kodiloin. Niilöi löyttih italielazet.
Prasonisi-kohtas yhtytäh da, kui sanotah suarel, ”ukkavutah” kaksi merdy: Egeiskoi da Välimeri. 
Rodosal on äijy pyhiä kohtua, kirikkyö da časounua.
## Hotellit
Hotellii suarel on 500.
## Rahvas
Gretsien rahvas ollah uskovazet da novvetah kirikkökalenduarua. Školis lapsile opastetah uskonduo.
Gretsien rahvas ollah hyväntahtozet, pahua mieldy vähä konzu pietäh. Ei oteta piäh pahua, eigo ni kiirehtetä nikonzu.
Ruahto

**Ruahto** libo rahto on maidoeineh, kuduadu käytetäh Päivännouzu- da Pohjazes Jevroupas. Sidä suajah hapattajes maiduo da sit hävitetäh ruahtomaijonvetty. Ruahtuo lajitellah razvan miärän mugah. On olemas moizet ruahtolajit: ilmai razvua, razvatoi, klassiilline (perindönmugaine) da razvaine.

Anglienkielizes kul’tuuras ruahtuo pietäh nuoren pehmien juuston lajinnu, a ven’ankielizes sidä tavan mugah ei pietty juuston lajinnu.

## Ruahton lajit

### Varustandutavan mugah
 

On olemas kaksi ruahton varustandutabua: perindönmugaine (tavalline) da erikseh luajittu.

Maijon happanemistavan mugah (perindönmugazes tavas) ruahto voi olla kislotnoi da kislotno-sičužnoi.

Kislotnoidu ruahtuo luajitah tavan mugah maijos, kudai on ilmai razvua. Maidoh ližätäh hapatustu, sit maido happanou.
Kislotno-sičužnoi ruahto eruou kislotnois sil, gu täs käytetäh sičužnoidu fermentua (pepsinua) da maijon bakteerieloin hapatuksii.

Erikseh luajittu ruahto eruou tavallizes sil, gu puhtastu maiduo eroitetah, štobi suaja mauduo da sliuhkoi ilmai razvua. Maijos, kudamas ei ole razvua, suajah ruahtuo ilmai razvua. Tädä ruahtuo vilustutetah da sevoitetah sliuhkoinke.

### Ominažuksien mugah

* Razvaine (19-23%);
* Klassiilline (4-18%);
* Puolirazvaine (razvatoi) (1,8%)
* Ruahto ilmai razvua.
* Ližienke (iz’um, kuivatut puunandimet, oriehat, tsukatat imi.);
* Kal’tsinirovannoi

## Varustandu

Tevolližuslaitoksil ruahtuo luajitah nenga: luajitah pättävy maijon razvus, pasterizuijah da valetah vannoih. Vannois on miärätty lämbötila (28-30 °С). Lämmäh maidoh ližätäh hapatustu da pepsinua. Sen jälles (hapatuksen aigu on läs 8 čuassuu) vannas roitah ruahtojyvät. Sit roih ruahtomaijonvezi – läbinägyi keldaine vezi. Varustandan lopus suurdu ruahtopalua leikatah kielilöil pienikse paloikse, ku ruahtomaijonvezi lähti iäre parembi. Sit ruahtojyvät puristetah da vilustutetah.

## Käyttämine kulinuaries

Enne käyttyö ruahtuo ainos t’orkatah libo laskietah lihanpilkoimelličäs läbi. Syömisty keitetäh, pastetah, žuaritah, annetah voinke, zuaharinke libo magien sousanke.

* Sirniekat
* Ruahtopiiruat
* Varenikat
* Äijypäivän piirai
* Ruahtopastos
* Ruahtomassu
Ruanda

**Ruanda** libo **Ruandan tazavaldu** on valdivo Päivänlasku-Afriekas. Päivänlaskus se rajoittuu Kongon Demokruattizen Tazavaldanke, pohjazes Ugandanke, päivännouzus Tanzanienke, suves Burundinke. Virralline kieli on kinjaruanda, infrantsien da anglien kielet. Piälinnu on Kigali. Muan pinduala on 26 338 km². Rahvahan lugumiäry on 12 012 589 hengie.
Rumiinii

**Rumiinii** on Liideh-Jevroupan valdivo. Sen rahvahan lugumiäry on enämbi 19 milj. hengie (v. 2011), pinduala on 238  391 km². Nämmien kahten tunnuksen mugah se on Päivännouzu-Jevroupan suurin mua. Rumiinii on 59. sijal muailmas rahvahan lugumiäryn mugah da 78. sijal pindualan mugah.

Muan piälinnu on Buharestu. Valdivolline kieli on ruminskoi.

Se sijoittuu Balkanan niemimuan päivännouzuozas, Mustan meren rannal. Rumiinii rajoittuu Ukrainanke, Molduavienke, Vengrienke, Serbienke, Bolguarienke.

Läs 87% rahvastu on pravosluavizii.
Rikki

**Rikki** Mendelejevan sistiemallizen järjestyksen mugah on kuvvendentostu joukon kolmanden periodan alguaineh. Sen atomunoumer on 16. Se ei ozuta metalluominažuksii. Sidä merkitäh **S** (). Se luadiu äijy kislottoi da suoloi. Monet suolat, kudualois on rikki, vähän suletah vies.

## Rikin luonnonminerualat

Rikki on kuvvestostu alguaineh (muankuores hiimiellizen leviendän mugah). Net voijah olla puhtahas (välläs) da sivotus nävös.

Rikki on neftis, kivihiiles, luonnonguazulois da slantsois. Rikki on kuvves alguaineh luonnonvezilöis miärän mugah. Se miäriäy suolattoman vien ”alallistu” kovuuttu. Se on tärgei alguaineh ylimäzien organizmoin elaigah niškoi. Rikki on monis valgijazis. Se kerävyy tukkis.

## Lövvön histourii

Rikki puhtahas nävös da sežo rikkiyhtistehien nävös tietäh jo ammuzis aijois algajen. Ristikanzu tiedäy palajan rikin hajuu, rikkiguazun tukehtuttajua vaikutustu da serovodorodan ylen pahua  haižuu histourieniellizes aijas algajen. Juuri nämmien ominažuksien täh valehjumalahuskojat käytettih rikkii uskondotavois. Rikkii piettih muanalazien jumalien libo hengien tevoksennu. Ylen ammui rikkii ruvettih käyttämäh erilazis poltosevoksis voinutarkoituksih niškoi.

## Lähtiet
Ristannostandu soboru (Petroskoi)

**Ristannostandu soboru** ()

Nygyaigaine kives rakendettu kalmoin kirikkö, kuduan nimi on Vozdviženie Čestnago i Životvoräščego Kresta Gospodn´a sijoittihes Petroskoin Zaarekal, allattu oli sen rakennus puuhizen kirikön sijah 16 heinykuudu 1848vuvvel. Rahat kirikön rakennuksen andoi Petroskoin kuptsu Pimenov Jefim Grigorjevič da vie muutgi annettih ližäkse rahua uudeh kirikköh. Kirikkyö rakendettih 4 vuottu. 14 päivy heinykuuddu1850 vuvvel oli venčaittu enzimäzel Pyhä Ristal, jalles sidä rakennuksen ruado läheni jo lopukse, oli vietty 9 ristoinke kävelendiä, sil aigua Petroskoin eläjät tuodih kirikköh uuzii obrazoi. Jo 29 päiväl talvikuudu Arhijepiskoppu Arkadii vihmutti pyhäviel uvven kirikön.
 
Kuuluttih täh kirikköh puuhine Sv´ato- Troitskoi kirikkö, kudai oli ihan lähäl da vie kivičasovn´u, kudai oli Kukkoin mäil, virstan peräs. Senaigazii dokumentoi jäi ylen vähä. Jugiet aijat mendih, ei olluh kirikös sluužboi, ku papit oli repressiruittu. Otettih 1930 vuvvel 9 kelluo, kudualoi paino oli 3,1 tonnu.

Yhtel aigua sluužbua piettih naizet-maatuškat. Yhten maatuškan nimi oli(arhivnoin dokumentoi myö) starostannu oli monahin´a Jevdokija Grigorjevna Mališeva, häi maltoi ahkerasti kuččuo rahvastu ristimäh lapsii da tulla kirikköh pokajaniel.

31 ligakuudu 1944 vuvvel oli annettu kirikkö uskojažien käzil, löydyi kirikön nastojately da papit. Djuakon Lev Gusarenko tuli sluužimah jällel voinua 1947 vuvvel. Tämä kirikkö pitkän aigua oli piäkirikönny Petroskois dai kogo Olonetskoin Jeparhies. Nygöi kirikös ollah jiänökset karjalan pyhittäjän prp. Jelisei Sumskoin, jiänöksien palazet pyhittäjän prp. Antonii Rimläninan da pyhittäjän velikomučenitsan Varvaran.
Ruokojärvi

**Ruokojärvi** () on pos'olku Mujejärven piiris Karjalan tazavallas Ven'al.

Se on Ruokojärven kyläkunnan haldivolline keskus.

Se sijoiččou samannimizen järven päivännouzurannal.

## Rahvahan lugumiäry

## Histourii

Enzimäzen kerran Ruokojärven pogostu muanittih vuvvennu 1500.

Vuozinnu 1958 – 1966 kylä kuului Segežan piirih.

## Kuulužat ristikanzat

Kyläs oli roinnuhes filosoufu V.M. Pivojev.
Ruozmesorzu

**Ruozmesorzu** (*Tadorna ferruginea*) on lindu.

## Kogo da nägö

**Piduhus:** 62-68 cm
**Siibien agjuväli:** 110 cm
**Paino:** 900-1650 g

## Teemas muijal

* Oulun seudun ympäristötoimi (suomekse)
Ruočin kieli

**Ruočin kieli** libo **ruočči** on pohjasgermanine kieli. Muamankielenny sidä pagizou läs 10 miljounua ristikanzua eri mualois, kaikis enämbi pagizijua on Ruočis da Suomes.
Ruočin lähisugukielet ollah muut pohjasgermanizet kielet: danii, norju, islandii da fiäri.
Ruočči

**Ruočin kuningaskundu** libo **Ruočči** on perustuslailline monarhii Skandinavies Pohjas-Jevroupas. Sil on yhtehine muaraja Suomen ja Norviegien ker. Ruočči on pohjasmualoin kuului tevolližusmua da Jevroupan liiton jäsenmua, ga sil on yhtelläh omat jengat, kruunu. Muan pinduala on 450&nbsp;295 neliökilometrii. Se on pindualan mugah Päivänlasku-Jevroupan kolmandekse suurin mua da suurin Pohjasmua (gu ei Danien pindualah lasketanne Grenlandii). Ruočis eläy läs 10 miljonua eläjiä, se on suurin Pohjasmualoin lugu. 

Muan piä- da suurin linnu on Stokgol'mu. Virralline kieli on ruočin kieli.

Unitarnoi valdu, konstitutsien monarhii. Vuvves 1973 syvyskuun 15. päiväs algajen Ruočin kuningahakse on tulluh Carl XVI Gustaf.

## Lähtehet
Ruskeikagluhanhi

**Ruskeikagluhanhi** (*Branta ruficollis*) on lindu.

## Kogo da nägö

**Piduhus:** 54-60 cm
**Siibien agjuväli:** 110-125 cm
**Paino:** 1-1,5 kg

## Teemas muijal

* Luontoportti (suomekse)
Ruskeikulkukuikku

**Ruskeikulkukuikku** libo **ruskeikulkuguikku** (*Gavia stellata*) on kuikkien heimoh kuului lindu.

## Kogo da nägö

**Piduhus:** 55-67 cm
**Siibien agjuväli:** 91-110 cm
**Paino:** 1,3-2 kg

## Pezoitundu

Ruskeikulkukuikku muniu oraskuus 2-3 jäiččiä. Uročču da emäččy havvotah jäiččii yhtes 24-29 päiviä. Poigazet opastutah lendämäh kuvven nedälin ijäs.

## Aloveh

Ruskeikulkukuikku on pohjazien alovehien lindu. Se pezoittuu Skandinuavies, kogo Pohjas-Ven'an alovehel da sežo Pohjas-Amerikan pohjazimis vuittilois. Suomes se pezoittuu kogo muas. Suomes pezoittuu 800-1500 puarua.

## Teemas muijal

* Luontoportti (suomekse)
* Suomen lintuatlas (suomekse)
* BirdLife Suomi (suomekse)
Räimälä

**Räimälä** on Karjalan tazavallan Pitkänrannan piirin Salmen kyläkunnan kylä.

Se sijoiččou Enäjoven rannal, 46 kilometrin piäs Pitkyrannaspäi.

Täs ruadau keskiškola, kul’tuurutaloi.

## Histourii

Se muanitah enzimäzen kerran vuvvennu 1500. Enne kyläs oldih melličät.

## Nähtävykset

Kyläs on Suuren voinan aigua tapettuloin Nevvostoliiton saldattoin kalmu.

## Rahvahan lugumiäry
Ruskeala

**Ruskeala** on Karjalan tazavallan Sortavalan piirin Kaalamon kyläkunnan pos’olku.

Se sijoiččou Tohmajoven rannal.

## Rahvahan lugumiäry

## Nähtävykset

Pos’olkas on histourien mustomerki – Nevvostoliiton da Suomen välizen voinan aigah (1941 – 1944) tapettuloin Nevvostoliiton saldattoin kalmu.

Lähäl pos’olkua on Ruskealan mägiparku, kudai on perustettuh endiseh mramorukarjierah, 2 kilometrin piäs pos’olkaspäi ollah kosket Tohmajovel.

## Lähtehet
Ruskei

**Ruskei** on yksi perusvärilöis. Ruskien vallon uallonpiduhus on n. 630–740 nanometrii. Sil on kaikis nägyjän vallon värilöis suurin uallonpiduhus.

Ruskei on ristikanzan silmän kauti nägönervah kaikis vägevimän ärzykkehen andai väri. Se ei yhtelläh pitkän uallonpiduhuon täh keskevytä silmän sumeinägyö auttajan nägöpurpuran tuotanduo, sendäh se sovelduu käytettäväkse mm. mašinan tagavalgolois.

## Värikourdinuatat
* **[[RGB]]**:
** R: 255
** G: 0
** B: 0
** (heksudecimualuformuatas #FF0000)
Salmi

**Salmi** () on Karjalan tazavallan Pitkänrannan piirin pos’olku. Se on Salmen kyläkunnan haldivolline keskus.

Se sijoittuu Tulemajoven suus Luadogan koillisrannal. Pos’olkah kuulutah kylät Miinala, Kirkkojogi da Lunkulansuari.

Pos’olkas on raududorogustansii.

## Histourii

Enzimäzen kerran se muanitah vuvvennu 1500.

Vuvves 1617 algajen se kuului Ruočin kuningaskundah.

Vuvvennu 1721 aloveh annettih järilleh Ven’an impeerieh.

XX vuozisuan allus Miinalas, Tulemas da Lunkulansaares oli höyrymeččyruadopunktu, keruamiekkuzavodu da nahkuruadopertit.

Vuvves 1918 vuodeh 1939 se kuului Suomeh.

Vuozinnu 1935 – 1970 täs ruadoi Salmen lohikazavatuszavodu.

Vuvves 1940 vuodessah 1991 täs ruadoi souhozu ”Salmi”.

## Nähtävykset

* Nevvostoliiton da Suomen välizen voinan aigua (1941 – 1944) tapettuloin Nevvostoliiton saldattoin kalmu da Nevvostoliiton muanivomiehen T.I. Paršutkinan kalmu.
* Kirikkö (), kudai rakendettih vuvvennu 1826.

## Rahvahan lugumiäry

## Kuulužat ristikanzat

Aulis Sallinen (on rodinuhes vuvvennu 1935) on nygyaigaine suomelaine säveldäi.
Salvador Dalí

**Salvador Domingo Felipe Jacinto Dalí i Domènech** (11. oraskuudu 1904 Figueres, Katalunii, Ispanii – 23. pakkaskuudu 1989 Figueres) oli katalunielaine taidehmualuaju, kuvanvestäi da kirjuttai. Dalí tundietah parahite hänen surrealistizis tevoksis, kudamis kuuluzimii on vuvvennu 1931 valmistunnuh *[[Muston pyzyvys|Muston pyzyvys]]*.
Sal’vador

**Sal’vador**, virralline nimi on El’ Salvadoran Tazavaldu () on valdivo Keski-Amerikas. Päivännouzus da pohjazes rajoittuu Gondurasanke, päivänlaskus – Gvatemalanke, suves Sal’vadoran randoi huuhtellah Tyynenmeren viet. Puaksuh Sal’vadorua sanotah Järvien da tulimägilöin muakse. 
Muan pinduala on 21 040 km². Rahvahan lugumiäry on 6 460 000 hengie (2015). Piälinnu on San-Sal’vador. Virralline kieli on ispanien.
Salmi (kundu)

**Salmi** sijaiččou Luadogan pohjasrannal Pitkyrannan piiris. Se kuuluu Salmin kunnallishallindoaloveheh.

1930-luvul, konzu aloveh kuului Suomeh, eläjiä oli 14500 da enimät heis oldih pravoslavnoloi. Piäazielline elinkeino oli muatalohus.
Salonjärvi

**Salonjärvi** on Karjalan tazavallan Suojärven piirin järvi.

Järven pinduala on 46,1 km², piduhus – 20,1 km, keskilevevys – 2,3 km, randuviivan piduhus – 107 km (suariloinke). Sen keskisyvys on 2,6 m, syvin kohtu on 15 m.

Rannat ollah madaloi, suviozas – korgieloi, täs kazvau meččii. Järveh laskietahes Aittojoki, Lapinjoki, Sarijärvenjoki, Heinäjoki.

Pohju on muvakas, čuuruine da kivine.

Järves kazvau šaraheiniä, karvukortehtu, kažl’ua, vezilumoidu da čuloidu.

Järves on lahnua, särgii, kiiškoidu, haugii, ahvendu, riäpöidy, matikkua.
San Marino

**San-Marino** on yksi pienimis valdivolois muailmas. Se sijoittuu Suvi-Jevroupas. Itualii ymbäröi sen alovehtu. San-Marino nygyzien rajoinke on Jevroupan vahnin valdivo. Sen valdivolline kieli on itualien kieli.

Muan piälinnu on San-Marino. Pinduala on 61 km², rahvahan lugumiäry on 32 075 hengie.
San Tome da Prinsipi

**San Tomen da Prinsipin demokruattine tazavaldu** on suarivaldivo Keski-Afriekas. Se sijaiččou Gvienean lahtes Afriekan suariloin rannikkolois. Valdivoh kuuluu San Tomen da Prinsipin suaret da 6 piendy suardu. Virralline kieli on portugualien kieli. Piälinnu on San Tome. Muan pinduala on 1001 km². Rahvahan lugumiäry on 163 000 hengie.
Sanalipas

**Sanalipas** on karjalankieline kirju lapsile. Se piästettih ilmah vuvvennu 2014. Kirju on Karjalan yhteiskunnallizen Nuori Karjala -yhtistyksen da Suomes ruadajan Karjalan Sivistysseuran yhtehizen ruavon tulos.

## Kirjan tarkoitus
Kirjan luadijannu on Jelena Filippova (nygöi Ruppijeva), karjalan kielen opastai da Oma Mua -lehten toimittai. Kirju on tarkoitettu lapsile da karjalan kielen opastujile.
Sanalipas-nimi ei petties roinnuh. Kirjas kehoitettuloin kižoin da harjoituksien vuoh karjalan kieleh opastujat, pienet dai aiguzet, suahah kehittiä da livuttua omua sanavarastuo, omua kieldy. 

## Syväindö
”Sanalipas” on juattu teemoin mugah, niidy on kaheksatostu. Joga teemal on oma nimi. Kirjan luadijat piädykauti ečittih nimekse pättävii sananpolviloi da sananpiälöi, hyvii sanondoi. Teemua on monenmostu. Tervehtindy, pereh, kodi, värit, numerualat, sovat, syömizet, muarjat da grivat, linnut da elätit.
Joga teemas on omua ruattavua: harjoitustu, kižua, sanaristikkyö, arbaitustu. Kirjan luadijat opittih luadie nenga, ku net oldas eriluaduzet, ei ollus yhty samua joga teemas. Kirjas on oma urhoigi: pieni brihaččuine Il’l’u, kudamua pidäy avvuttua da nevvuo. Kirjan lopus abuh on pieni karjala-ven’a-suomi sanakirjaine. Karjalan kielen opastujua da maltajua eläy kahtel puolel rajua.

## Taidoilijan ruado
”Sanalippahan” taidoilijannu on Anastasija Trifanova. Kirjas čomastu on joga sivul, niilöin vuoh lugijat ruvetahgi opastumah karjalan kieleh.
Sammatus

**Sammatus** () on Karjalan tazavallan Anuksen kanzallizen piirin kylä, kudai kuuluu Mägriän kyläkundah.

Se sijoittuu Kola-dorogan lähäl.

## Kyläs on histourien mustomerkit:

* Nevvostoliiton da Suomen välizel voinal (1941 – 1944)  tapettuloin Nevvostoliiton saldattoin  kalmu
* Mustokohtu, kus 25. kezäkuudu vuonnu 1944 Karjalan frontan 7. armien saldatat katkattih suomelazien puolistus.

## Sammatuksen rahvahan lugumiäry

Vuonnu 1905 Sammatukses eli 244 hengie.
Samoa

**Samoa** on iččenäine valdivo. Se on suarivaldivo Tyynenmeren suviozas, kudai sijoittuu samannimizen suariston päivänlaskuozas.

Muan piälinnu on Apia. Se sijoittuu Upolu-suarel, kudai on suuri suari Samoa-valdivos.

Muan pinduala on 2832 km², rahvahan lugumiäry on 187 820 hengie.
Sanataido

**Sanataido** on kaikkie luojallizesti todevutettuu kaunehkirjallistu ilmendämisty. Sanataidoh kuuluu kirjuttamatoigi kirjalližus: rahvahan eepiellizet runot, perindölegendat, lorut da rifmat, rahvahanpajot da vahnan rahvahan suarnat. Luoju lugemine kuuluu sanataijon joukkoh. Aziikirjuttamine sežo on lähäl sanataiduo enne kaikkie lehtikirjutuksis, kirjutuspalstois, feljetonois da essee-kirjutuksis.
Tavan mugah sanataijon libo kaunehkirjalližuon piäalovehii ollah druamu libo ozutelmu, prouzu libo kohtisanaine kirjuttamine (romuanu, novellu, kerdomus libo legendu) da liirikku, kudai on runoloin eri stiil'uklassifikatsieloi.
Sandaljärvi

**Sandaljärvi** on Ven’an järvi, kudai sijoittuu Karjalan tazavallan Kondupohjan piiris.

Järven pinduala on 152 km², piduhus – 41,7 km, levevys – 7,2 km, randuviivan piduhus – 169 km. Sen keskisyvys on 9,7 m, syvin kohtu on 58 m.

Sandaljärvi sijoittuu Suvi-Karjalas. Järves on 79 suardu.

Pohjazes da päivännouzus rannat ollah korgieloi, suves da päivänlaskus – madaloi.

Pohjas on mudua, čuurua da kivie.

Järves on lohtu, torpua, riäpöidy, siigua, matikkua, haugii, särgii, kuor’oidu, lahnua, harjustu, ahvendu, kiiškoidu, kivihöttikalua.
Sanni Tikka

**Sanni Tikka** on Karjalan Salmis rodivunnuh, Suomes eläi karjalaine aktivistu. Häi oli enzimäine, ken rubei Jovensuun rahvahanopistos, sit Jovensuun OK-opintokeskukses opastamah karjalan kieldy.

## Alguvuvvet
Kai algavui vuvvennu 2005, konzu Suomeh perustettih Karjalan Kielen Seura. Karjalaine Sanni Tikka tuli seurah, rubei ruadamah sekretarin ruaduo. Sil aigua opastajannu ruadanuh inehmine oli jo penziel. Kieldy ruvettih elävyttämäh, pidi sit suaha opastus karjalakse. Sanni Tikkua kehitettih karjalan kielen opastajakse Jovensuun rahvahanopistoh. Inehmine oli enzimäine, ken rubei opistos opastamah karjalua. Karjalan kieli on Sanni Tikale oma. Häi rodivui Salmis da karjalan kielen livvinmurdeheh kuulujua salmin murrehtu maltoi hyvin.
Sih aigah kursiloil oldih eri rahvas. Kengo pagizi suistamon murdehel, kengo suojärven, kengo čiisto livvikse. Sanni Tikka sanoi: kudamua kieldy maltatto, sil paiskuagi. Karjalaine karjalastu taki ainos ellendäy.

## Kiteel opastandu
Paiči rahvahanopistuo, Sanni Tikka kävyi opastamah karjalan kieldy Kiteel. Kuuzi vuottu ajeli sinne.

## Karjalua OK:opintoskukseh
Jovensuun rahvahanopistos oli moine aigu, konzu kieldy ei opastettu. Vuvvennu 2005 opastus heitettih. Sit Sanni Tikka da OK:opintokeskuksen ruadai Lea Lihavainen perustettih opintokeskukseh karjalan kielen kerho. Kerholois opastunduhäi on hyvin kehitynnyh Suomes. Niilöis taritah kaikenmostu opastustu, voitgo opastuo kielih, voitgo käziruadoloih.

Karjalan kielen kerho ruadau Jovensuus jo monien vuozien aigah. Ezmäi Sanni Tikka oli iče sen vedäjänny. Nygöi hänen ruaduo jatkau Pirjo Sivonen. Pirjo da hänen ukkoh Pekka Haimakainen, kudai sežo kävyy kerhoh, oldih Sanni Tikan opastujat rahvahanopistos.
Santtu Karhu

**Santtu Karhu** (**Aleksandr Medvedev**, on roinnuhes 1967 Belomorsk, Nevvostoliitto) on karjalazen rockjoukkovehen Santtu Karhu & Talvisovat pajattai da pajoloin luadii.