open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Peru

**Peru** (,  kečua  Piruw,  aimara  Piruw), viralline nimi on Perun Tazavaldu (, kečua  Piruw Mama Llaqta, aimara  Piruw Suyu), on valdivo Suvi-Amerikas.

Luodehes Peru rajoittuu Ekvadoranke, pohjazes – Kolumbienke, päivännouzus – Braziilienke, liidehes – Bolivien da Čilin kel. Päivänlaskus Perun randoi pestäh Tyyni valdumeren viet. Kolmandekse suurin valdivo Suvi-Amerikas (Brazilien da Argentinan jälles).

Muan pinduala on 1 285 220&nbsp;km². Rahvahan lugumiäry on 30 475 144 hengie (v.2013). Piälinnu on Lima. Virralline kieli on ispanien, alovehil virrallizet kielet ollah kečua, aimara da toizet.
Peskari

**Peskari** (*Gobio gobio*) on särgikaloin heimoh kuului pieni kala.

## Teemas muijal

* Luontoportti (suomekse)

## Lähtiet
Peskučiirakko

**Peskučiirakko** (*Gelochelidon nilotica*, enne *Sterna nilotica*) on čiirakkoloin heimoh kuului lindu.

## Karjalankieline nimi

Karjalan kieles tunnetah sana *čiirakko*, kudamal tarkoitetah tavallizeh kalačiirakkuo (*Sterna hirundo*) libo lapinčiirakkuo (*Sterna paradisae*). Peskučiirakon karjalankieline nimi on täh artikkelih niškoi kiännetty suomenkielizes sanaspäi *hietatiira*.

## Aloveh

Peskučiirakko peziy kaikil manderehil, ga ei Antarktidas. Sidä tavatah kuuttu eri alaluaduu eri puolil muailmua. Suomes peskučiirakko on harvinaine gost'u. Suomespäi lugijen lähimäzet pezindykohtat ollah Suvi-Europas da Germuanies.

## Lähtiet
Peter Paul Rubens

**Pieter Pauwel (Peter Paul) Rubens** [ˈpitər 'pʌul 'rybə(n)s] (28. kezäkuudu 1577 Siegen, Westfalen, Germuanii – 30. oraskuudu 1640 Antwerpen) oli taidoilii, kuduadu pietäh yhtenny Jevropan suurimis taidehmualuajis. Rubens oli hyvin menestyi taidoilii. Portriettumualuajannu häi oli muga popularnoi, što hänen pidi palkata joukko abuniekoi stuudieh. Hänen piäabuniekku, Antoon van Dyck, kehittyi ičegi merkittäjäkse taidoilijakse.

Rubens tundietah enne kaikkie tevoksis, kudualois on alastomii naizii, kudualoin hibju on kuvattu ylen eläväh. Häi mualai sežo nägöaloi da portrietoi .

## Aihies muijal
* Peter Paul Rubens Virtual Gallery (kai Rubensan tevokset kuvinnu, angliekse)
* Rubens Artcyclopedias (angliekse)
* Corpus Rubenianum Ludwig Burchard

## Lähtehet
Petri Šemeikka

**Petri Šemeikka** (, 1821 (1825) - 1915)) oli karjalaine runonpajattai. 

Häi oli roinnuhes muanruadajoin pereheh, roinduperiä myöte hänen tutttolointuatat oldih karjalazet Karjalan pohjazespäi. Matkas Luadogan Karjalua myöte vuozinnu 1841-1842  Elias Lönnrot kirjoitti, ku «Suistamon ymbäristös pajatetah vie Väinämözeh nähte». Šemeikka piettih eeppizien pajoloin parahannu pajattajannu. Vuvvennu 1900 Petri Šemeikka kučuttih pajopruazniekkah Helsinkih, kus suomelaine säveldäi Jan Sibelius arvosteli Šemeikan neruo soittua kandelehel. Vuvvennu 1935 Sortavalas Väinämözen lagevol azetettih Šemeikan mustopačas.
Petroskoi

**Petroskoi** on Karjalan tazavallan piälinnu, Ven'an luodehizen federuallizen piirikunnan haldivolline, tevolližus-, turistu, tiedo- sego kul'tuurukeskus. Petroskoil on hyvä muantiijolline olopaikku. Oniegan kanualoin kauti Petroskoispäi voi piästä Itämeren, Vienanmeren, Barencinmeren, Kaspienmeren sego Mustumeren portih.

## Sijaindu
Moskovaspäi Petroskoissah on 1091 km. pohjoispuoleh, Piiterispäi Petroskoissah – 412 km. koillispuoleh, Suomespäi Karjalan piälinnassah on 311 km. Ven'an toizih alovehih Petroskoispäi voi piästä mašinal, pojezdal, lendokonehel libo vezitransportal.

## Rahvaslugu
Vuvven 2014 tiedoloin mugah Petroskois eläy 272 tuhattu hengie, tämä on 41,5 % kogo Karjalan eläjis.

## Tevolližus
Petroskois ruatah konehenrakendamis-, metallu-, puu-, rakendamis- sego syömistevolližuot.  Linnas on 125 laitostu, kudualoin johtajinnu ollah Ven'an sego ulgomualoin edustajat. Niilöis suahah sähköenergiedu, lämböenergiedu, atomtevolližuon laittehistuo, bumuaganluajindulaittehii, puumaterjualua (niidy vietäh toizih mualoihgi), sruugattuu puumaterjualua, ikkunoin da veriälöin elementua, ombelu- sego trikotuažuveššii, lihua, maidotuotehtu, jiämaiduo, leibiä, viinua, jogapäivähizen elaijan tavarua, mustolahjua da tostu tavarua.

## Opastuslaitokset
Petroskoin linnas ollah Ven'an tiedoakadiemien Karjalan tiedokeskus, kaksi korgiedu opastuslaitostu – Petroskoin valdivon yliopisto, A. K. Glazunovan nimie kandai Petroskoin valdivon konservatourii, toizien linnoin korgieloin opastuslaitoksien ozastot, kudamis suurimannu on Ven'an Federacien Prezidentan tyves ruadajan Ven'an rahvahan talovuon sego valdivollizen sluužban akadiemien Karjalan ozasto, 14 ammattiopistuo da 38 keskiškolua.

## Kul'tuuru
Petroskoi on Karjalan kul'tuuran da ammattitaijon keskus, kus ollah suurimat kul'tuurulaitokset – kirjastot, muzeit, teatrat, koncertujoukot, opastuslaitokset, liitot sego tiedojärjestöt. Karjalan piälinnan eläjät sego gost'at suvaijah kävvä Karjalan Tazavallan muuzikkuteatrah, Druamuteatrah, Kanzallizeh teatrah, Tyttiteatrah da Karjalan valdivon filarmounieh. Tazavallan vahnin muzei on Kanzalline muzei (on avattu v. 1873). Pidäy kiinnittiä huomivuo sežo Karjalan Tazavallan kuvailutaidomuzieh.

## Ystävyslinnat
Petroskoi ruadau yhteisruaduo ystävyslinnoin kel, kudamien joukos ollah Varkaus da Jovensuu (Suomi), Umeo (Umeå, Ruočči), La-Rošel' (La Rochelle, Frantsii), Dulut (Duluth, Ameriekku), Noibrandenburg da T'ubingen (Germuanii), Mo i Rana (Norviegii). On solmittu yhteisruavon sobimukset nengozien linnoin kel, kui Brest (Valgoven'a), Nikolajev (Ukraina), Ečmiadzin (Armienii), Alitus (Litvu), Narva (Estounii).

Oniegan randupiha on yksi parahis Ven'an randupihois. Sie ollah ainavoluaduizet skul'ptuurat, kudualoi Petroskoi sai ystävyslinnoispäi.

Petroskoin linnan päiviä pietäh joga vuottu kezäkuun lopus.
Pielizen Karjalan alovehkundu

**Pielizen Karjalan alovehkundu** on yksi Suomen alovehkunnis. Se sijaiččou Pohjas-Karjalan muakunnas.
Nygöi sih kuulutah Nurmeksen linnu, Valdimon kundu da Lieksan linnu. Enne Juuvan kundu sežo kuului Pielizen Karjalah, ga nygöi se on oza Jovensuun alovehkundua.

Pielizen Karjalan LAU *"*'L**ocal **a**dministrative **u**nit"'' 1 (NUTS ''”**N**omenclature des **U**nités **T**erritoriales **S*'tatistiques”* 4)- noumer on 125.


Pielinen-SU.jpg|
Koli.jpg|
Pielus

**Pielus** on pehmei, puaksuh muates piettävy piänallustu. Pieluksen tarkoituksennu on tugie maguajan libo virujan piädy, ku se pyzys bokalleh muates kohti. Sežo muates vačalleh libo sellälleh pieluksettah piä kaldavuu azendoh, kudai voi olla jygei harjavumattomale.

Ennevahnas pieluksen sydämeh pandih olgii.
Pieninkä

**Pieninkä** () on pos'olku Mujejärven piiris Karjalan tazavallas Ven'al.

Se on Pieninkän kyläkunnan haldivolline keskus.

Se sijoiččou Tervalammen da Koverolammen rannal, 60 kilometrin piäs Mujejärvespäi. Samannimizeh raududorogustansiessah on 3 km. 

Pos’olkas ruadau keskiškola, lapsienpäivykodi, feršalipunktu, kul’tuurutaloi, kirjasto.

## Nähtävykset

Suuren voinan aigah tapettuloin Nevvostoliiton rajanvardoiččijoin kalmu.

## Rahvahan lugumiäry
Pierre-Auguste Renoir

**Pierre-Auguste Renoir** [pjɛʁ oɡyst ʁənwaʁ] (25. tuhukuudu 1841 Limoges, Haute-Vienne – 3. talvikuudu 1919 Cagnes-sur-Mer, Alpes-Maritimes) oli frantsielaine taidehmualuaju. Häi oli uran allus yksi impressionizman stiil'an luadijis, no 1880-luvul algajen hänen stiil'u kehittyi toizeh suundah.
Vuvvennu 1862 häi tuttavui samas Gleyren stuudies ruadajih Monet'h, Sisley'h da Bazilleh.


## Tevoksii

Image:Auguste Renoir - La Balançoire.jpg|*Liedžu*, 1876.
Image:Pierre-Auguste Renoir 094.jpg|*Madame Charpentier lapsineh*, 1878.
Image:Pierre-Auguste Renoir - Luncheon of the Boating Party - Google Art Project.jpg|*Le Déjeuner des canotiers*, 1880–1881.
Image:Pierre-Auguste Renoir 122.jpg|*Vihmuvarjie*, 1881–1885.
Image:Pierre-Auguste Renoir 021.jpg|*Les grandes baigneuses*, 1884–1887.
Image:Pierre-Auguste Renoir 057.jpg|*L'Estaque*, 1892.
Image:Pierre-Auguste Renoir 158.jpg|*Kaksi tyttyö pianonke*, 1892–1893.
Image:Pierre-Auguste Renoir 072.jpg|*Tukkii sugii tyttö*, 1894.


## Aihies muijal
* Artcyclopedia: Pierre-Auguste Renoir.
* Art Renewal Center: Pierre Auguste Renoir.
* Pierre-Auguste Renoir: A Virtual Art Gallery.

## Lähtehet
Piiakuulu

**Piiakuulu** (*Squalus acanthias*) on kala.

## Livvinkieline nimi

Täs artikkelis käytetty nimi on kiännetty kalan suomenkielizes nimes "piikkihai".
Petroskoin pihoin da lagevoloin luvettelo

### Petroskoin lagevoloi

* Gagarinan lagevo
* Kirovan lagevo
* Leninan lagevo

### Petroskoin pihat

## 0-9
* 8. kevätkuudun piha
* 9. pakkaskuudun piha

## A
* Aksentjevan kujo
* Aleksandran Nevskovon prospektu
* Andropovan piha
* Annan Romanovan piha
* Anohinan piha
* Antikaisen piha
* Antonovan piha
* Arhipovan piha

## B
* Babuškinan piha
* Baltiiskaja piha
* Belinskiin piha
* Belomorskan piha
* Borodinskajan piha

## D
* Deržavinan piha
* Dorogan kujo
* Dostojevskoin piha
* Drevl'uanka piha
* Dzeržinskoin piha

## G
* Generualan Frolovan piha
* Germuanan Titovan piha
* Gertsenan piha
* Glinkan piha
* Gogol'an piha
* Gončuarovan kujo
* Gribojedovan piha
* Griguorjevan piha
* Gyllingan randupiha

## J
* Jeremejevan piha

## K
* Kanzalaizen kujo
* Kanzalaizen piha
* Kezämökin piha
* Koivuzen kävelykujon piha
* Konnoin kujo

## L
* Lambahan Randu
* Lapsen piha
* Loittoine kujo

## M
* Mäin piha

## P
* Pesoutsan piha
* Päivännouzupuoline piha

## R
* Randukujo
* Randupiha
* Ruadajan piha

## V
* Valgoven’alaine piha
* Varkauksen randupiha
* Varlamovan piha
* Vatutinan kujo
* Viborgan piha
* Vieljärven piha
* Viidanan piha
* Vitegran piätie
* Vladimirskajan piha
* Volodarskoin piha
* Vologdan piha
* Volhovan piha	
* Välly piha			

## Y
* Ystävyön piha

## Z
* Zaitsevan piha
* Zavodan piha

## Ž
* Žukovskoin piha
Piiteri

**Piiteri** (vuozinnu 1914–1924 **Petrogruadu** da 1924–1991 **Leningruadu**, nygöi ) on suurimmis Ven'an linnois, kuduas eletäh läs viizi miljounua ristikanzua. Piiteri on tärgevin Ven'an Itämeren satamalinnu. Suuren Ižänmuan Voinan aijas (1941-1945) Piiteri oli 872 päiviä ymbäroičykses, kuduas nälläs kuolti läs 1 500 000 hengie.

Linnan pinduala on 1439 neliökilometrii.

## Histourii
Piiteri perusti cuari Pedru Enzimäine vuvvennu 1703.

## Muantiedo
Piiteri on srojittu Neva-joven rannal. Linnan alovehel on 42 suardu, kuduadu yhtistäy yli 340 sildua.

## Rahvas
Piiterin lugumiäry on 5 222 347 hengie (2016).

Piiteri on pohjazin linnu muailmas, kuduas eletäh enämbi miljonua ristikanzua.

## Ekonomiekku
Piiteri on yksi tärgevimmäs ekonoumizes linnois Ven'al.
Piitimensaamen kieli

**Piitimensaamen kieli** (*bidumsámegiella*) on uralilazen kieliperehen suomelas-ugrilazeh kielijoukkoh kuului saamilaine kieli.
Piičjogi

**Piičjogi** (, ) Karjalan tazavallan Suojärven piirin pos'olku. Se on sežo raududorogustansii. Piičjogi kuuluu Loimolan kyläkundah.

Piičjovespäi Suojärvessah on 13 km. Se sijoittuu Piitsoinjärven pohjasrannal.

Enne sie oli suuri mečänvedopunktu.

Pos’olkas on škola, laukat, kirjasto, kluubu. Vuvves 2006 algajen Piičjoves ruadau karjieru da zavodu, kudai luadiu kivimurendehtu.

Sie on säilynyh Nevvostoliiton da Suomen välizil voinil (1939 – 1940 da 1941 – 1944) tapettuloin Nevvostoliiton saldattoin kalmu.

Lähäl pos’olkua on histourielline kompleksu Kollasjärvi. Sidä luajittih Nevvostoliiton da Suomen välizil voinil (1939 – 1940 da 1941 – 1944) tapettuloin saldattoin mustokse.

## Piičjoven rahvahan lugumiäry
Pikku-uikku

**Pikku-uikku** (*Tachybaptus ruficollis*) on Europan pienin uikkuloin heimoh kuului lindu.

## Kogo da nägö

**Piduhus:** 23-29 cm
**Siibien agjuväli:** 40-45 cm
**Paino:** 150-200 cm

## Teemas muijal

* Luontoportti (suomekse)
* Suomen lintuatlas (suomekse)
Pikkujoučen

**Pikkujoučen** (*Cygnus columbianus*) on pieni pohjazien alovehien joučen. Sidä on kahtu alaluaduu: *C. c. columbianus* Amerikas da *C. c. bewickii* Europas.

## Kogo da nägö

**Piduhus:** 115-127 cm
**Siibien agjuväli:** 170-195 cm
**Paino:** 7,9-8,4 kg

## Teemas muijal

* Luontoportti (suomekse)
Pinduši

**Pinduši** () on Karjalan tazavallan Karhumäin piirin pos’olku. Se on Pindušin linnukunnan haldivolline keskus.

Se sijoittuu Oniegujärven rannal, 160 kilometrin Petroskoispäi pohjazeh.

## Ilmasto

Tuhukuun keskilämbötila on -10&nbsp;°C, heinykuun keskilämbötila on +16&nbsp;°C. Tuulen vauhti on 3.8 m/s. Selgielöin päivien miäry vuvves on 17.

## Histourii

Se perustettih vuonnu 1933.

Pos’olkan alovehel Nevvostoliiton da Suomen välizen voinan aigua (1941 – 1944) torattih ylen äijän.

## Pindušin rahvahan lugumiäry

## Talovus

Pos’olkas ruadau zavodu”Karelia DSP”, kudai luadiu puupliittoi, laivankohenduskeskus, pieni zavodu ”Karbon” (šungitan muokkuaminen). Lähäl pos’olkua on meččyruadopunktoi.

## Opastundu

Pindušis ruadau keskiškola №1, muuzikku- da taidoškola.

## Nähtävykset

Pos’olkas on Nevvostoliiton saldattoin (kuduat kuoldih voinan aigua) kalmu. Kalmas on pandu muah Karjalan frontan 32. armien 127 saldattua.
Pistojärvi

**Pistojärvi** () on Karjalan tazavallan Kalevalan kanzallizen piirin kylä, kudai kuuluu Luusalmen kyläkundah.

Se sijoiččou samannimizen järven (Pistojärven) pohjasrannal, Kalevalaspäi Pistojärvessäh dorogal on 140 km.

Kyläs on histourien mustomerki – bol’ševikan Anna Pelkozen (1898 – 1921) kalmu (hän tapettih valgiet suomelazet v. 1921).

## Pistojärven rahvahan lugumiäry

1930-luvun lopus kyläs eli 120 hengie. Kaikin oldih karjalazet.
Pikkučiirakko

**Pikkučiirakko** (*Sternula albifrons*, enne *Sterna albifrons*) on čiirakkoloin heimoh kuului lindu.

## Karjalankieline nimi

Karjalan kieles tunnetah sana *čiirakko*, kudamal tarkoitetah tavallizeh kalačiirakkuo (*Sterna hirundo*) libo lapinčiirakkuo (*Sterna paradisae*). Pikkučiirakon karjalankieline nimi on täh artikkelih niškoi kiännetty suomenkielizes sanaspäi *pikkutiira*.

## Kogo da nägö

**Piduhus:** 21-25 cm
**Siibien agjuväli:** 41-47 cm
**Paino:** 47-63 g

## Pezindy

Pikkučiirakko muniu oraskuus libo kezäkuus 1-3 jäiččiä. Uročču da emäččy havvotah jäiččii yhtes 19-22 päiviä. Poigazet opastutah lendämäh kudakui 28 päivän ijäs.

## Aloveh

Mustučiirakko peziy enimyölleh Euraazien da Pohjas-Amerikan suvivuittilois. Suomes peziy kudakui 70 puarua, kudamis enimät pezitäh Perämeren rannoil.

## Teemas muijal

* Luontoportti (suomekse)
* Suomen lintuatlas (suomekse)

## Lähtiet
Pitkyrandu

**Pitkyrandu** (, ) on linnu, linnukundu da Pitkänrannan piirin haldivolline keskus Karjalan tazavallas Ven'al. Se sijaiččou Luadogan koillisrannikol 281 kilometrii Petroskoispäi päivännouzupuoleh.  Linnas on 11400 da piiris 11800 eläjiä (vuonnu 2010). Enne talvi- da jatkovoinua Pitkyrandu oli oza Suomen Nevvostoliitole luovutettuu Imbilahten kundua.

## Muantiedo da ilmasto
Pitkyrannan linnukunnan pinduala on 559 neliökilometrii. Se rajoittuu pohjazes Suojärven piirin Loimolah, liidehes Pitkyrannan piirin Salmih da luodehes Impilahteh sego lounuas Luadogan kauti Sordavalan piirih. Pindualas 85,2 % on meččiä, 8,3 % vezialovehii, 2,6 % muatalovusmuadu da 2,5 % azutusalovehtu.

## Ystävyskunnat da -linnat
* Kuopio (Suomi) 
* Paltamo (Suomi), vuvves 1989
* Vaala (Suomi), vuvves 1989

## Lähtehet
* Generalnyi plan munitsipalnogo obrazovanija ”Pitkjarantskoje gorodskoje poselenije” Respubliki Karelija: Materialy po obosnovaniju projekta,Sankt-Peterburg, Institut urbanistiki,2012
* *Karjalan tasavalta vuonna 1997*. Jyväskylä: Yrityspalvelu Karelski, 1997. ISBN 952-90-8324-6 
* Lehtipuu, Markus: *Karjala: Suomalainen matkaopas*. Keuruu: Finnish Guidebooks Oy, 2001. ISBN 952-9715-13-7
* Laitinen, A. A. A: *Impilahden pitäjän historia*. Sortavala, 1938.

## Viittehet

## Aihies muijal

* Pitkyrannan linnan sivusto 
* Pitkyrannan piirin sivusto 
* Pitkyrandu Karjalan tazavallan matkailusivustol
Piätteniččy

**Piätteniččy** (suom. perjantai) libo **piätniččy** libo **piätenčy** on nedälin viijes päivy. Piätteniččy-sana tulou ven'an kielen Пятница (pjatnica, karj. piätteniččy) -sanaspäi. Ven'an пятый (pjatij) merkiččöy karjalakse "viijes".
Piäjärvi

**Piäjärvi** (, ) on Karjalan tazavallan Louhen piirin pos’olku.

Se sijoittuu Tuhkajärven pohjasrannal.

Pos’olkaspäi pohjazeh on kanzalline parku ”Paanajärvi”.

## Piäjärven rahvahan lugumiäry

## Talovus

* Poštu
* Mečänhoidotila
* Laukat
* Banku
* Hoteli
* Kanzallizen parkan ”Paanajärvi” johtokundu da muzei.

## Kul’tuuru

Pos’olkas ruadau kul’tuurutaloi, kirjasto, lapsienpäivykodi, keskiškola.
## 
Histourien mustomerkit ==

* Suuren voinan aigua tapettuloin Nevvostoliiton saldattoin kalmu

## Nähtävykset

* Pravosluavnoi kirikkö (ven. Православный храм во имя Николая Чудотворца)
* Koski
Piži

**Piži** () on Karjalan tazavallan Anuksen kanzallizen piirin kylä, kudai kuuluu Mägriän kyläkundah.

Se sijoittuu Pižinjoven () rannal. 

## Kyläs on histourien mustomerkit:

* Puučasounu () (XIX vuozisada)
* Rahvahienvälizel voinal  tapettuloin ruskien armien saldattoin kalmu
* Nevvostoliiton da Suomen välizel voinal (1941 – 1944)  tapettuloin Nevvostoliiton saldattoin  kalmu

13 kilometrin piäs kyläspäi liideheh on suo (), kudaman pinduala on 761,0 gektarua. Täs on äijy garbaluo da muur’oidu.

## Pižin rahvahan lugumiäry
Placebo

**Placebo** (, "mielytän") on aineh hoido-ominažuottah, kuduadu käytetäh liečeainehennu. Sen liečuhyödy sivotah voimattoman ristikanzan uskoh valmistehen tegoh. Toiči kapsulua libo tablietkua placebonke kučutah tyhjytablietkakse. Ainehennu placeboh näh puaksuh käytetäh laktozua.
Sidä paiči placebon effektu-terminäl tarkoitetah ristikanzan tervehyön paranemizen ilmivö. Se tapahtuu, sendäh gu ristikanzu uskou placebon effektah, kudai on todeh neitrualine.
## Histourii
Placebon effektu-nimitys otettih keskiaigazien itkettäjien pajolois, kudualois oldih Placebo Domino-sanat. Vuonnu 1752 Mišel de Monten huomai, gu «on olemas ristikanzoi, kudualoih vaikuttaugi vaiku huomavo liečetiijon puoles».
Liečetiijon kontekstas placebo oli muainittu XVII vuozisual. Vuonnu 1785 placebo miärättih «tyhjäkse tavakse libo liečekse». Vuonnu 1811 sanottih, gu placebo on ”jogahine lieče voimattoman hyväkse mielekse, migu voimattoman hyövykse”. Liečetiijos Placebuo käytettih XVIII vuozisuassah.

## Effektan mehanizmu
Placebon effektu perustuu liečeottamizeh piäh. Tämä ottamizen piäh ei tarviče midälienne eriharjavustu. Voimattomale sanotah, gu tämä valmistehel on miärätty vaikutus organizmah da valmistehen hyövyttövyön huolimattah, sen vuotettu vaikutus ilmestyy. Fiziolougien mugah se tapahtuu, sendäh gu ottamizen piäh täh voimattoman aivot ruvetah valmistua erilazii ainehii, mugaže endorfiinoi, kuduat ozittain vaihtutah valmistehen vaikutustu.
## Placebo tovestukseh perustuva liečetiijos
Nygyaigaine farmakoterapii suundavuu tovestukseh perustuvah liečetiijon vuadimuksien täyttämizeh. Ga täl aigua suurin oza valmistehis ei suannuh placebon tarkastetun kaksinazen sogeikoittelun tävvellisty procedurua.
## Placebo farmakalogies
Placebo käytetäh tarkastusvalmistehennu uuzien liečevalmistehien klinikas pidetys tutkimukses. Toizele tutkivale joukole annetah testuvalmisteh, kudai on testiiraittu elättilöil, toizele-placebo. Gu valmisteh hyväksyttäs, valmistehen ottamizen effektan pidäy ylittää placebon effektua. On olemas sežo nocebo-effektu, konzu voimattomat tundietah diskomfortua placebon ottamizen jälles. Erähih ristikanzoih roih farmakavaravo, sendäh gu net vuotetah uvven lekarsvan pahua vaikutustu.
## Placebo psihoterapies
Placebon effektua ylen puaksuh käytetäh psihiatries. Enzimmäine syy on sit, gu ičenottamizen piäh avul ristikanzan aivot parembi muutetah omua toimindua, migu toizien organoin toimindua. Toinen syy on sit, gu effektiivizii liečevalmistehii ei vie lövvetty erilazih mielentervehyön häirivölöih, ezimerkikse unettomus, depressia, pahat unet.
Podporožje

**Podporožje** on Karjalan tazavallan Puudogan piirin pos’olku, kudai kuuluu Puudogan linnukundah.

Se sijoiččou 11 kilometrin piäs Puudogaspäi koillizeh, Vodlajoven rannal.

## Rahvahan lugumiäry

Vuvvennu 1989 pos’olkas eli 1047 hengie.

## Histourii

Podporožjes muaničči akadiemiekku N.J. Ozereckovski vuvvennu 1785. Ezmäi pos’olkan alovehel oldih kylät Afanasjevskaja da Zaharjevskaja, sit net yhtistettih Podporožje-pos’olkah. Suuren voinan aigah pos’olkan alovehel oldih luagerit vojennoloih vangiloih niškoi. Voinan jälles joven rannal perustettih leibyzavodu. Meččiä uitettih Vodlajogie myö.

## Nähtävykset

Pos’olkas on kirikkö (), kudai rakendettih 2000-luvun allus.
Pohjaine jiämeri

**Pohjaine jiämeri** on pindualan da syvyön mugah Muan pienin merialoveh. Se sijaiččou pohjazes muanpuoliškos Jevruazien da Pohjois-Ameriekan välis.

Pohjazen jiämeren pinduala on 14, 75 mlj km², vezimiäry on 18, 07 mlj km³. Keskisyvys on 1225 m, suurin syvys on 5527 m Grenlandien meres. Pohjazen jiämeren pinnan suurin oza on šel’fat (45 % valdumeren pohjas) da vienalazet manderien reunat (70 % pohjan pindualas). Merialoveh juatah kolmekse suurekse vezialovehekse: Arktikan veziala, Pohjois-Jevroupan veziala da Kanadan veziala. Pol’arnoin muantiijollizen olopaikan täh valdumeren keskiozan jiäpeite säilyy kogo vuvves, vaigu se ainos liikkuu.

Pohjazeh jiämereh liitytäh Danii (Grenlandii), Islandii, Kanuadu, Norviegii, Ven'a da Ameriekku. Läs kogo vuvven Pohjastu jiämerdy käytetäh merivedämizeh näh, kuduat luajitah Ven’a Pohjazel meritiel da Ameriekku da Kanuadu Luodehizel tiel.
Pohjaine pedru

**Pohjaine pedru** eläy enimyölleh Karjalan tazavallan pohjazes. Sidä enämbi kaikkie on Louhen, Kalevalan da Kemin piirilöis. Talven aigua pohjazet pedrat eletäh parvittain. Jälgivuozinnu on nähty parvie, kudamis on 20-50 pedrua.  Kezäl parvet ollah pienembät. 

### Ulgonägö
Pohjazen pedran ižäččy painau enämbän 150 kiluo da sellän korgevimas kohtas on enämbi metrii. Elätin nähku on maksankarvaine. Pohjaine pedru on ainavo kaikis pedrois, kudamal sarvet ollah kui ižäčyl, mugai emäčyl. Joga vuottu syvystalvel – talven allus ižäpedrat lykätäh sarvet iäre. Emäpedrat ruatah se keviäl, poigien kannandan jälles.
 
Talvel pohjazen pedran nahku on tuuhei da lämmin, yhtelläh bokis karvat ollah katkiejat. Se ku pohjazel pedral toizih pedroih verratunnu kabjoin pinduala on suurembi da ollah karvakkahat sormien välit, avvuttau sille liikkuo lundu myöte. 

### Syöndy
Talvel pohjaine pedru eläy pedäikangahis da suuril suoloil. Syöy se jägäliä, lehtipuuloin vezua, vihandua kazvii, kudamii löydäy lumen al. Kezäl se lähtöy elämäh lähembä vezistölöi da toizii märgykohtii. Toiči pedroi voibi nähtä suurien järvilöin suariloil, kunne hyö peitytäh syöjis. Kezäl pohjaine pedru syöy heinykazvii, gribua, tuhjoloin lehtie da vezua. 
### Kiimuaigu
Pohjazel pedral kiimuaigu on sygyzyl, enimyölleh ligakuul. Emäpedru sit kaheksan kuun mendyy kandau yhten poiguvazan. 

### Lugu Karjalas
Luonnos pohjazele pedrale vihaniekannu ollah ahmoi, hukku da kondii. Pahua pedroile tuou niilöin ajandugi, rahvas lumiajoregyzil da venehil tahtotah kačella niidy lähembä libo ottua kuvua niilöis, sen periä elätil kouhkolois puhketah verisuonet da net kuoltah. Kuolou pohjastu pedrua zakonattoman mečästyksen periägi. 

Vuvves 2007 algajen pohjazet meččypedrat, ku niilöin lugu on pieni, pandih Karjalan Ruskieh kirjah. Niilöin mečästys on kielletty. 
Nämmien päivien tiedoloin mugah Karjalas on ei enämbiä kui 2,5 tuhattu pohjastu pedrua.
Pohjanmeri

**Pohjanmeri** on Atlantiekan valdumeren madal reunumeri, kuduan rannal on Pohjas-Jevrouppu. Se on sijoitunnuh Jevroupan mannerjalustal Brituanien suarien välis – päivänlaskupuoles, Jutlandien, Skandinuavien niemimualoin välis – päivännouzupuoles. Meren randumualoinnu ollah: Norviegii, Danii, Germuanii, Alangomuat, Bel'gii, Frantsii da Suuri-Brituanii.

Pohjanmeren pinduala on 750 tuhattu km². Suurin syvys on 725 m. Meren suurembas ozas on läs 100 m syvytty, sen suviozas on luodokohtii (Dogger-Banka da toizet). Pohjanmereh langetah suuret jovet: El'ba, Vezer, Rein, Temza. Piäportat ollah: Rotterdam, Amsterdam, Antverpen, London, Hamburg, Oslo, Bergen.

Pohjanmeri andau energiivarua (kudamien joukos ollah nefti da luonnonguazugi) Norviegiele, Suuri-Brituaniele, Alangomualoile sego äijile toizile Jevroupan liiton mualoile.
Pohjas-Amerikku

**Pohjas-Amerikku** (, fr. *Amérique du Nord*, ) on Mua-planietan manner (kaikkiedah niidy on kuuzi), kudai on muan päivänlaskupuoliškon pohjazes.

Pohjas-Amerikan pindu-ala ilmai suariloi on 20,36 milj. km², suariloinke on 24,25 milj. km². Pohjas-Amerikan suariloih kuulutah Grenlandii (2,176 milj. km²), Kanuadan Arktiekalaine suaristo, Vest-Indii, Aleutan suaret imi.

Pohjas-Amerikan rahvahan lugumiäry on enämbi 500 milj. hengie, mi on 7% muailman rahvahan lugumiärys.

## Nimi
Amerikku nimitettih Florientsien matkailijan Amerigo Vespuččin kunnivokse. Vespučči tutki Suvi-Amerikkua vuozinnu 1472 – 1502. Hän oli enzimäzenny jevrouppalazennu, kudai dumaičči, što Amerikku ei ole Ost-Indii, a uuzi tundematoi manner. Myöhembäh, konzu kartois roih Pohjas-Amerikku, muga ruvettih kuččumah sidägi: vuonnu 1538 Gerard Merkator käytti Amerikku-paikannimie, štobi nimittiä kogo muan päivänlaskupuoliškon.

## Muantiedo

### Sijoitus

Pohjas-Amerikan päivänlaskus ollah Tyynimeri, Beringovan meri, Al’asku-lahti da Kalifornien lahti, päivännouzus ollah Atlantien valdumeri, Labrador-meri, Kariban meri, Pyhä Lavrentien lahti da Meksikan lahti, pohjazes ollah Pohjaine jiämeri, Bofortan, Baffinan da Grenlandien meret da Gudzonovan lahti.

Päivänlaskus on Beringovan salmi, kudai eroittau Pohjas-Amerikan Jevruazies. Suves on Panaman kannas, kudai eroittau Pohjas-Amerikan Suvi-Amerikas.

Pohjas-Amerikkah kuulutah suaret: Grenlandii, Kanuadan Arktiekalaine suaristo, Aleutan suaret, Vankuveru-suari, Aleksandran-suaristo imi.

### Pohjas-Amerikan perimäzet kohtat

* Pohjaine – Merčison-niemi, 71°50′ N, 94°45′ W (G) (O)
* Suvipuoline – Marjato-niemi, 7°12′ N, 80°52′ W (G) (O)
* Päivänlaskupuoline – Printsan Uel’skoin niemi, 65°35′ N, 168°05′ W (G) (O)
* Päivännouzupuoline – Sent-Čarlzan niemi, 52°24′ N, 55°40′ W (G) (O)

Pohjas-Amerikan jatkuvus pohjazespäi suveh on 66°, libo 7326 km, a jatkuvus päivänlaskuspäi päivännouzuh on 102°, libo läs 4700 km.
Platon

**Platon** (427–347 eaa.) oli antičnoin Grecien filosoufu da Akademien perustai, kuduadu pietäh yhtenny antičnoin da kogo histourien vaikutusvaldavinnu filosoufois. Häi oli Sokratan kuulužu opastui da Aristotel'an opastai.
Filosoufannu Platon oli ratsionalistu, realistu, idealistu da dualistu. Häi kirjutti mones filosoufizes aihies da kaččeli tarkembah etiikkua, politiekkua, metafiziekkua da tiedoteoriedu. Platonua tundietah ideiopis, hänen kirjutettulois dialogois (ezimerkikse *[[Pivot (Platon)|Pivot]]*, *[[Faidros (dialogu)|Faidros]]* da *[[Valdivo (Platon)|Valdivo]]*) sego *[[Sokratan puolustuspagin (Platon)|Sokratan puolustuspagin]]*. Platonan dialogat ollah antiikkiaijoin ainavot kogonah säilynyöt tekstat. Erähät tekstat kirjutettih Platonan opastujat myöhembä.

Platonan stiil'u oli kaunokirjalline. Kirjutuksis on kerdomustu, verdavuskuvua da miiffua, kuduat liitytäh käzittehien tutkimizeh. Platon kirjutti vie Sokratan opastukset mustoh, da Platonan dialogois Sokrat on puaksuh piäroulis. 

## Kirjalližuttu

Diogenes Laertios: *Merkittävien filosoufoin elaigu da opit*:
* Platonan elaigukerdomus
* Platonan elaigukerdomus 

Tevoksii:
* Works by Plato Platonin tärkeimmät teokset. *The Internet Classics Archive*
* Works by Plato Platonin teokset. *Perseus Digital Library*
Plotina

**Plotina** on Karjalan tazavallan Louhen piirin pos’olku. Se on Plotinan kyläkunnan haldivolline keskus.

## Muantiedo

Pos’olku sijoittuu Louhijärven rannal, 78 kilometrin piäs Louhespäi.

## Histourii

Se perustettih kaivospos’olkannu vuvvennu 1936, konzu ruvettih kaivamah sl’udua Karjalan pohjazes. Kavoksien rakendamizekse azetettih plotinua Luoksanjovel. Tämä andoi nimen pos’olkale. 1990-luvun lopus loppiettih sl’udan kaivamizen, kaivoksii salvattih.

## Rahvahan lugumiäry

Vuvvennu 1989 pos’olkas eli 779 hengie.

## Talovus

* Poštu
* Laukat
* Matkailuozastot.

## Kul’tuuru da opastundu

Pos’olkas on kul’tuurutaloi, škola, kudamas ruadau pieni teatru.

## Nähtävykset

* Luoksanjoven plotinu
* Louhenjärvi (Elias Lönnrot, Kalevala-eeposan kirjuttai, kirjutti, gu Louhenjärven suaret ollah ylen čomat).
Pohjassaamen kieli

**Pohjassaamen kieli** (pohjassaam. *davvisámegiella*) on uralilazen kieliperehen suomelas-ugrilazeh kielijoukkoh kuului saamelaine kieli. Sikse paistah enimyölleh Sápmis.
Pol'šu

**Pol’šu** () on Päivännouzu-Jevroupan valdivo. Sen virralline nimi on Pol’šan tazavaldu (). Rahvahan lugumiäry on enämbi 38,2 milj. hengie (v. 2021), pinduala on 312  696 km². Se on 36. sijal rahvahan lugumiäryn mugah da 69. sijal pindualan mugah.

Muan piälinnu on Varšavu. Valdivolline kieli on pol’šan kieli.

Se on sijoitannuhes Jevroupan keskiozas, Baltiekkumeren rannal. Se rajoittuu Ven’anke (Kaliningradan alovehenke), Litvanke, Valgo-Ven’anke, Ukrainanke, Slovakienke, Čeehienke da Germuanienke.
Politiekku

Sana **politiekku** pohjuau klassillizen gretsien kielen sanah πολιτικός (politikos), "kanzalaziikoskii". Alguperäl politiekku on käytändön libo teorien vaikuttamistu toizih ristikanzoih globualizel, kanzallizel libo yksilöllizel tazol. Nygözes ylehizes kieles sanal *politiekku* tavan mugah tarkoitetah mihtah tiettyh kogonasnägemykseh libo idejolougieh pohjuajua toimindua, kudamal pyrritäh vaikuttia valdivollizih, valdivoloin välizih libo yhteskunnallizih šeikkoih libo kudamal hoijetah niidy. 

Politiekan alah kuuluu oigevusvaldivos enne kaikkie zakonoinluajindan muuttamizeh da julgizen hallindon ohjuamizeh tiähtiäjiä toimindua. Poliittizen vastukohtannu on perindöllizesti nähty yksittäine ala.
## Lähtehet
Polkupyörä

** Polgupyöry ** (pyöry) (vahnu francien kieli vélocipède, latinan kieles vēlōx *ravei* da pēs *jalgu*) on ajonevvo rattahienke, kudai ajau ristikanzan lihaksien väin avul. Levitetyt ollah pyörät kahtan rattahienke. On olemas vie kolmerattahizet pyörät.

## Histouri
Enzimäine pyöry, kudai on yhtenjyttyine nygyaigazen pyöränke, oli *Rover*. Se oli luajittu vuvvennu 1884 da sen luadii oli Džon Kemp Starli (John Kemp Starley). Moizel pyöräl oli čieppi, yhtenjyttyzet rattahat da ohjuaju istui rattahien keskkel.

## Käyttämine
Pyöryä käytetäh:
*Ajonevvonnu - sil viedäh ristikanzoi da rahtiloi.
*Sportas - on olemas erähät sportulajit, kudualois käytetäh pyöryä.
*Joudoaijas - pyörämatkustamine, lapsien, keskenkazvuhizien, tsirkupyörät.

Monien mualoin poštulaitokset käytetäh pyöriä XIX-vuozisuan loppupuoliškol. Britanian poštu (Royal Mail) käyttäy pyöriä vuvves 1880 algajen. Kaikkiedah Britanias ajetah pyöräl 37 000 poštankandajua, Germuanies - 27 500, Vengries - 10 500.

## Pyörät nygöi
Nygöi pyörät ollah tundietut Jevroupas. Enimyölleh käytetäh pyöriä Danies. Sie tavalline eläi ajau vuvves läs 893 km, Gollandies - 853 km, Bel'gies da Germuanies - läs 300 km.

Ajamine pyöräl vähenöy mašinoi linnois, parandau ekolougien ololoi da ristikanzoin tervehytty.

## Pyörän ylintazot
Vuvves 1995 Fred Rompel'berg (Gollandii) ajoi pyöräl vauhtil 268,83 km/č.

Vuvves 2009 18. syvyskuudu Sem Uittingem ajoi magavopyöräl vauhtil 133,28 km/č.

Vuvves 2010 Markus Štol'ts ajoi pyöräl vauhtil 210 km/č.
Portugalii

**Portugalii** on Päivänlasku-Jevroupan valdivo. Virralline nimi on Portugalien tazavaldu. Se sijoittuu Pirenei-niemimuan lounasozas. Pohjazes da päivännouzus se rajoittuu Ispuanienke, suves da päivänlaskus – Atlantien valdumerenke. Muan nimi tuli Portu-linnan nimes (lat. Portus Cale).

Muan piälinnu on Lissabon. Pinduala on 92 151 km², rahvahan lugumiäry on 10 799 270 hengie.
Potkurit

**Potkurit** on regyt, ga ei varzinaine, se on äijiä korgiembi da pitkembi. Sit on kaksi pitkiä jallastu, net ollah ravvas luajitut. On istuin yhtele hengele, ravvas da puus azuttu, nägemäl stuulu rouno.

## Potkuriloil čuruandu
Potkuriloil čuratah kahtei libo yksinäh. Yksi čuruaju seizou istuimen tagan, piettelöy sidä mollembil käzil. Hänel yksi jalgu on potkuriloin yhtel jallaksel, toizel häi potkuau, työnnyttäy regyzii edehpäi. Toine čuruaju istuu  istuimes, hänel ei pie nimidä ruadua.

## Nimen alguperä
Potkata, potkie-sanois tulou potkuriloin nimi. Suomen kieles se on potkukelkka, suorah kiännetynny – potkuregyt. Ven’alazet da Ven’al eläjät sanotah nämmii regyzii suomelazikse regyzikse. Vikse sendäh, ku tuldih net Ven’ale Suomespäi, kus čuratah potkuriloil äijän.

## Potkuriloin istourii
Yhtelläh potkuriloin roindumuannu pietäh Ruoččii, kus luajittih niidy vie 1800-luvul jiädy myöte suarespäi toizele liikundah niškoi. Silloi potkuriloil vedeltih tavarua. Niilöi käytettih kalastajat da t’ulieniloin pyydäjät. Poštankandajatgi vedeltih niilöil poštua.

## Käyttö
Tänäpäi äijis mualois nämmii regyzii käytetäh talvel kalastajat. Jiädy da lundu myöte potkuriloil on hyvä vediä pyvvyksii, suaduu kalua da kalastajes ei pie seizuo, potkurit ollah hyvänny istuimennu.
### Sportu
Pohjasmualois potkuriloil čuruandas voibi sanuo tuli sportu. Suomes enzimäine potkuriloil čuruajien yhtistys perustettih vuvennu 1890. Luguloin 1800-1900 rajal ruvettih pidämäh potkuriloil čuruajien kilboi da potkuriloil čuruandas Suomes rodih samanarvoine sportulaji hiihtändän da luistelendan rinnal.

## Keli
Potkuriloil on hyvä čurata lagiedu muadu myöte, net sežo pätäh mägyričöis čurattavakse. Pidäy olla vai hyvä keli, syviä lundu myöte net pahoi mennäh. Yhtelläh paras on čurata jiädy myöte.
Poventsa

**Poventsa** () on Karjalan tazavallan Karhumäin piirin pos’olku. Se on Poventsan linnukunnan haldivolline keskus.

Se sijoittuu Oniegujärven rannal, 30 kilometrin piäs luodeheh on Karhumägi.

Se on Belomorsko-Baltien kanualan algupunktu.

## Histourii

Ennevahnas Poventsa oli torgupos’olku. XVI vuozisual täs oli kupčoin aitat. Kupčat ostettih suolua, kalua da nahkua. Täspäi Oniegujärven läbi meni torgudorogu Vienanmerele.

XIX vuozisual Poventsa oli karkoituskohtannu.

Vuozinnu 1931-1933 se oli Belomorsko-Baltien kanualan rakendamizen keskus. Sen periä täs perustettih laivankohenduszavodu.

## Poventsan rahvahan lugumiäry

## Talovus

* Zvierinsovhouzu
* Vezitielöin Poventsan aloveh

## Nähtävykset

* Poventsan rauduruadozavodan päčin jiännykset
* Belomorsko-Baltien kanualan muzei
* Mustomerki kuolluzile v. 1931-1933 Belomorsko-Baltien kanualan rakendamizes
* Saldattoin (kuduat kuoldih voinan aigua) kalmu №6
* Lähäl Poventsua on 1930-luvun repressielöin žertvoin kalmu – Sandarmoh (täs ammuttih enämbi 9 tuhattu ristikanzua)
* Bojumainehen mustomerki
* Kirikkö ( (2003))

## Kuulužat ristikanzat

* Okreits Stanislav Stanislavovič (1863 – 1922) on ven’alaine histourielline kirjuttai, ilmoihpiästäi.
* Fomin F’odor Ivanovič (1792 – 1861) on Petroskoin johtai, kupču.
Priäžy

**Priäžy** on linnanjyttyine pos'olku Priäžän kanzallizes piiris Karjalan tazavallas Ven'al Kuolan valdudorogan (M18) varrel. Priäzy on piiris keskus. Pos'olkan kauti kulgou Murmansku-Piiteri-valdudorogu da Petroskoi-Värtsilä-dorogu. Jälgimäine on oza kanzoinvälisty Sinizen dorogan matkureittii Norjaspäi Ruočin da Suomen kauti Ven'an Karjalah.

## Linnanjyttyine pos'olku
Priäžy on Priäžän kanzallizen piirin hallindokeskus da se on sijoitunnuhes läs 55 kilometris Petroskoispäi päivänlaskupuolehpäi  Anukseh viejän dorogan varrel Priäžänjärven rannikol. Pos'olkas eli 4248 hengie vuvven 2005 tilaston mugah. Priäžäs on postu, laukkua, muzei, pieni Priozernaja hotelli, kul'tuurutaloi, kahvila da vuonnu 2001 valmistunnuh puukirikkö sego äijy vahnua karjalastu taloidu. 

## Priäžän poselenii
Priäžän poselenies oli 9100 eläjiä vuonnu 1996. Poselenii rajoittuu pohjazes Matrossoih, päivännouzupuolel Oniegan rannikon piirih, suves Pyhäjärveh, päivänlaskupuolel Nuožarveh da Heččulah sego luodehes Dessoilah. 

**Poselenien azutuskeskukset**
* Priäžy 
* Vahnu Man'ga  
* Uuzi Man'ga
* Kindahankylä

Man'gan kyläs on säilynyh ortodoksine časounu 1800-luvulpäi.

**Ystävyskunnat Suomes**
* Juankoski (Suomi), vuvves 1990
* Tuusniemi (Suomi), vuvves 1990
* Varpaisjärvi (Suomi), vuvves 1990

## Tapahtumat
### Kindahankylän pruazniekku
Kindahankyläs (Kindasovo) pietäh vuvves 1985 algajen nagron da vessel'an aijan pruazniekkua. Kindahankylä on Karjalan tazavallan oma hölmöläzien kylä da sih liittyy äijy starinua.

## Histourii
Priäžy mainitah histouriellizis lähtehis ezmästy kerdua 1650-luvul. Ven'an imperien aigua da 1920-luvussah se oli oza Pyhäjärven kundua.

## Viittehet
Provoslavien siiryndy karjalan mual da Novgorodckoi lehodnoi valdu

**Provoslavien siiryndy karjalan mual da Novgorodckoi lehodnoi valdu.**  

1828 vuodessah pravoslavnoin rahvahan uskolline valdu oli Novgorodan linnas.
Muat kahten järven keskel: Oniegan da Luadogan oldih perimäzet, kus jo elettih novgorodckoit slav´analazet rahvas. Hyö allattih sie eliä  XI vuozisual, no sinne rahvas kerävyttih elämäh hill´azeh. Vaste toizel puole XII vuottusadua kerävyi «Obonežskoi riädy» eländykohtii, kudualoi oli  jo XIV, a Aunuksenlinnu oli pohjozespäi ihan reunimäine. Nämmil mualoil da rahvahil enzimäzil  tuli Pravoslavnoi usko.
1137 vuvvel oli enzimäine kirjaine  kniäzin  Sv´atoslav Olegovičan  Novgorodskoil Jepiskopal, kus oli kirjutettu bumuagal kai kylät da rahvas, ken maksoi obrokkoi.

Gruamottukirjazes oli kirjutettu: Obonežskoi riädy: Aunuksenlinnu – 3 grivnua, Svir´-1 grivnu, Juskola – 3 grivnua, Terveničis – 3 grivnua, Vjunitsas – 1 grivnu. Tiä elettih vesi da čudi rahvas, kuduat oldih jo pravoslavnoit da hyvin maksettih maksuloi Novgorodskoil Vladikal. Pravoslavnoi kirikkö jazičniekois maksuloi ei kerännyh.

Enimät karjalan muan rahvas  Lavrentjovnoin spiskua myöte ristittih pravoslavnoih uskoh 1227 vuvvel. Aleksandr Nevskoin tuatto Jaroslav Vsevolodovič työndi ristimäh  karjalan rahvahii, sanoi: (malo ne vse lydi). Sil aigua ruoččilazet  tahtottih kirjuttua karjalazii  katoliekoin uskoh. Sentäh  oli tulluh  sellitys ristie karjalazii Pravoslavnoih uskoh. No vägeh rahvastu niken sinne ei vedänyh, ristindy rahvahan meni  1-2 kuuh, vastah ristindäl karjalazet ei mendy.
Pon’galahti

**Pon’galahti** (, ) on vahnu kylä Karjalan tazavallas Kostamukšen linnupiiris.

Se sijoittuu lammen rannal, lähäl dorogua Vuokkiniemi – Kalevala.

Kylä on histourien da kul’tuuran mustomerki, histourielline poselenii.

## Rahvahan lugumiäry
Porajärvi

**Porajärvi** on Karjalan tazavallan Suojärven piirin pos’olku. Se on Porajärven kyläkunnan haldivolline keskus.

Pos’olku sijoittuu Suunujoven rannal. Porajärvespäi Suojärvessah on 80 km.

Vuozinnu 1868 – 1908 pos’olkas ruadoi čugunzavodu. Vuvves 1927 algajen Porajärvi kuului Petrovskin piirih, vuvves 1940 algajen – Suojärven piirih.

## Porajärven rahvahan lugumiäry

Vuonnu 2009 lähäl pos’olkua rakendettih graniittuzavodu.

Porajärves on puukirikkö, voinal tapettuloin Nevvostoliiton saldattoin kalmu.

Lähäl Porajärvie (5 km pos’olkaspäi pohjazeh) on Akonjärvensuo, kudaman pinduala on 68,0 gektuarua. Sie on äijy garbaluo. Sežo lähäl pos’olkua (3 km pos’olkaspäi luodeheh) on vie yksi suo – Ozovoje, kudaman pinduala on 79, 0 gektuarua, täsgi on äijy garbaluo.
Puanajärvi (pos'olku)

**Puanajärvi** (, ) on Karjalan tazavallan Kemin piirin Viärykosken kyläkunnan pos’olku.

Pos’olku sijoiččou Keminjoven rannal.

## Rahvahan lugumiäry
Puatane

**Puadane** (, ) on Karjalan tazavallan Karhumäin piirin kylä. Se on Puadanen kyläkunnan haldivolline keskus.

## Muantiedo

Kylä sijoittuu lahten rannal, Seesjärven päivänlaskuozas, 92 kilometrin piäs Karhumäispäi.

## Puadanen rahvahan lugumiäry

## Histourii

Nikol’skoi Padanskoi Pogostu muanitah enzimäzen kerran XVI vuozisual.

## Kul’tuuru

Vuonnu 1935 kyläs perustettih G. V. Savickin kunnivokse nimitetty Seesjärven rahvahalline hora. Se on ylen kuulužu Karjalas.

## Tevolližus

Vuozinnu 1910 – 1922 täs ruadoi Puadanen meččyruadozavodu.

Vuonnu 1929 täs perustettih meččyruadolaitos – Puadanen lespromhouzu.

Kyläs on psihonevrologine internuattu.

## Histourien mustomerkit

* Nevvostoliiton saldattoin da partizuanoin (kuduat kuoldih v. 1941 – 1944 voinan aigua) kalmu.
* Kohtu, kudamas partizuanoin joukko ”Vper’od” torai fašistoinke (ligakuu, v. 1941).
* A. I. Fan’aginan (1920 – 1943) urhotevon kohtu.
* Nevvostoliiton lendäjien kalmu (1. elokuudu 1941).

## Nähtävykset

* Talviolimpiuadukižoin (v. 1956) hiihtočempionan F’odoran Terentjevan mustokompleksu.
* Kirikkö (v. 1900) ().

## Kuulužat ristikanzat

* Gromov Pavel Petrovič (1914 – 1982) on runoilii da kirjalližuontutkii.
* Terentjev F’odor Mihailovič on Nevvostoliiton hiihtäi, Olimpiuadukižoin kaksikerdaine palkindonsuannuh.
* Mekkelev Jevgeni Iljič on Nevvostoliiton raududorogalruadai
* Grigorjev Ivan Antonovič (1902 – 1942) on partizuanoin joukon johtai. Hänen kunnivokse nimitettih kylän uuličču.
* Vakul’kin Timofei F’odorovič (1910 – 1977) on Nevvostoliiton valdivomies.
* Denisov Zahar Vasiljevič (1902 – 1938) on Nevvostoliiton valdivomies.
Pudožgorski

**Pudožgorski** on Karjalan tazavallan Puudogan piirin Pälmän kyläkunnan pos'olku.

Se sijoiččou Puudogujoven rannal.

## Rahavahan lugumiäry
Puikkola

**Puikkola** on Karjalan tazavallan Sortavalan piirin Kaalamon kyläkunnan pos’olku.

Se sijoiččou Päl’kjärven päivännouzurannal.

## Rahvahan lugumiäry
Puljärvi

**Puljärvi** () on Ven’an järvi, kudai sijoittuu Karjalan tazavallan Belomorskan piiris.

Järven pinduala on 50,08 km², randuviivan piduhus – 61,4 km. Sen keskisyvys on 6 m, syvin kohtu on 15 m.

Rannat ollah madaloi da kivizii. Järves on 14 suardu, kudamien yhtehine pinduala on 0,92 km².

Järveh laskeh Korosozerka-jogi. Järven kauti virduau Suma-jogi.

Järves kazvau kažl’ua. Täs löydyy riäpöidy, särgii, siigua, haugii, lahnua, ahvendu, kiiškoidu da matikkua.

Järvi jiädyy kylmykuus, avavuu oraskuus.
Punaine

**Punaine** (*Plectrophenax nivalis*) on lindu.

## Muut nimet

Suistamol lindustu on kučuttu sežo nimil **dorganrikkoja** da **pulmuni**.

## Kogo da nägö

**Piduhus:** 17-19 cm
**Paino:** 29-40 cm

## Teemas muijal

* Luontoportti (suomekse)
* Suomen lintuatlas (suomekse)

## Lähtiet
Purgulindu

**Purgulindu** libo **rändylinduine** (*Bombycilla garrulus*) on parvilois lendelii muuttuilindu.

## Kogo da nägö

**Piduhus:** 18-21 cm
**Paino:** 48-72 g

## Rahvahanperindeh

Karjalazil on purgulinduh liittyjiä perindötieduo.

* Siämärves: "Purgulinnut hörähtelläheze, huomei tuučču."
* Suojärves: "Purgulinnut kaŕjalleh kävelläh rözähetäh tuuččie vas." (Konzu purgulinnut lennetäh parvilois, rodieu tuučču.)

## Teemas muijal

* Luontoportti (suomekse)
* Suomen lintuatlas (suomekse)

## Lähtiet
Puuaines

**Puuaines** on kazvilois olijua ńältyn sydämespäi kazvatettuu solukkuo. Se on enimite pitkii hengettömii soluloi, kudai ruadau kazvin johtosolukunnu da tugikonstruktsiennu. Nämmien soluseinät ollah järennyh da muurehtunnuh. Johtosolukkoloijen lizäkse puuozas voi ollah tugisolukkoloi, kuda lujendau konstruktsii. 
Puu on muvvostunnuh hiimiellizistu yhtistehisty, kohtu kuulutah piädielos hiildy (C) da kislorodua (O) sego ylen vähä azottua (H) da vororodua (N). Enin oza puun hiimielliizistu yhtistehisty ollah eriluadustu hiiligidruattua, kudai ollah ezimerkikse polisakkaridit. Puun alallizii sjoruainehii ollah tsel`l`ulouzu,  hemitsel`l`ulouzu da ligniinu. 

## Tsel`l`ulouzu
Tsel`l`ulouzun vuitti kuivupainos on läs 40 %. Enin oza  tsel`l`ulouzust ollah solun sekunduaruseinys.  Tsel`l`ulouzumoliekula luadie kebjiesti vodorodusivoksii nuaburimoliekuloin keral. Nämmien avvul roinduh kuidukonstruktsii, kudai andau solul mehaaniellizen tuven. 

## Hemitsel`l`ulouzu
Hemitsel`l`ulouzun miäry solun kuivupainos on läs 20-30 %. Hemitsel`l`ulouzut ﻿rodiekseh  polisakkarideis. Hemitsel`l`ulouzun arvellah olevu soluseinäs mikrofibrillien välis. Se vahvistau kazvin konstruktsii samankaldaizest kui kleisteri. 

## Ligniinu
Ligniinua on puus 20-30 %. Se on solun sekunduaruseinäs da kohtavuksellistu sidä on enembi välilamelleis.  Ligniinu tulou soluh solun kazvamizen loppukavvel da nostattau lignifioitumizen libo muurehtumizen. Solu ”kuolou” tämän aijannu.

## Muidu ainehia
Pihkua on kui havvu- muga i lehtipuuloi. Lehtipuuloin pihku on muga sanottui fiziolougiellistu pihkua kudai on puuloin vararavinguo. Havupuuloilla pihkun ruado on suojata puudu biolougizil rikkovuksil (patolougiellistu pihkua).
Puudogu

**Puudogu** (, veps. Pudož, ) on Karjalan tazavallan linnu, Puudogan piirin haldivolline keskus. 

Linnu sijoiččou Vodlajoven oigiel korgiel rannal.

Puudogaspäi Petroskoissah on 352 km.

## Ilmasto

Vuvven keskilämbötila on 2,9 °C.

## Rahvahan lugumiäry

## Kanzalližukset

Karjalazet, ven’alazet, vepsäläzet, ukrainalazet, valgoven’alazet da muut kanzat.

## Opastundu da kul’tuuru

* Kul’tuurutaloi
* Ammattiopisto
* Keskiškolat
* Muuzikkuškola
* Lapsien da nuorien sportuškola
* Puudogan histourii- da kodialovehmuzei A.F. Korabl’ovan kunnivokse (se perustettih vuvvennu 1970).

## Nähtävykset

* Puudogan keskustas on XIX – XX vuozisuan allun kodiloi.
* Arhitektuuran mustomerki on kupčan A.P. Bazegskin kodi.
* Pliittu da uuličču Nevvostoliiton muanivomiehen A.R. Mašakovan kunnivokse.
* Mustomerkit Nevvostoliiton da Suomen välizen voinan (1941 – 1944) da Afganan voinan (1979 – 1989) aigah tapettuloile saldattoile.
* Kallivopiirrokset (läs 800 lähäl Vodlajoven suudu da Oniegujärven niemilöil).
* Muromski manasteri.
* Vodlajärven kanzallisparku.
* Aleksandr Nevskin kirikkö (v. 1903).
* Vojennoi komissuaru I.N. Matvejevan kalmu (kuoli v. 1919).
* Rahvahienvälizen voinan aigah (1919 – 1920) tapettuloin saldattoin kalmu.
* Min’oran V.N. Klimovičan kalmu (1928 – 1944).
* Maijoran M.P. Riginan kalmu (kuoli v. 1944).

## Tevolližus

* Meččyruadokeskus
* Puunhuavustuszavodu
* Leibyzavodu
* Graniitan kaivamine
* Kalastus

## Transportu

Linnas ei ole raududorogua. Lähimäine raududorogustansii on Karhumäis, kudai sijoiččou 197 kilometrin piäs Puudogaspäi.

Nygöi Puudogaspäi kulgietah linnoinvälizet avtoubusat Petroskoih, Piiterih da Vitegrah. Sežo avtoubusat kulgietah piirii myöte. Linnas on yksi avtoubusan reissu.
Pyhäd'ärvi

**Pyhärvi** libo **Pyhäd’ärvi** (, ) on vahnu karjalaine kylä Karjalan tazavallas Priäžän kanzallizes piiris.  Se on Pyhärven kyläkunnan haldivolline keskus.

Se sijoittuu samannimizen järven päivänlaskurannal. Kyläspäi Petroskoissah on 59 km, Priäžässäh, piirin keskuksessah, on 15 km.

## Histourii

Erähät tiedomiehet duumaijah, gu nämmien alovehien enzimäzet eläjät oldih saamelazien ezi-ižii. Tämän ajatuksen syy on Pyhärven kyläkunnan kylien nimet, ezim. Sidniemi (Siida on saamelaine sana, kudai merkiččöy talvimökkii). 

Pyhärvi muanitah enzimäzen kerran XVI vuozisual.

Nevvostoliiton aigua rahvas piettih lehmii da kazvatettih kartohkua. 

V. 1941 – 1944 kyläs oli vangiloin luageri.

V. 1959 kevätkuus Pyhärves perustettih zvierinkazvatandusouhozu. Vuvves 1965 algajen täs souhozas ruvettih kazvattamah mustii hiähkii.

Pyhärves säilyttih koit, kududat rakendettih XX vuozisuan allus.

## Pyhärven rahvahan lugumiäry

Vuonnu 1905 kyläs eli 367 hengie.

Pyhärveh tulou äijy matkailijua.

Kuulužat ristikanzat da kylän eläjät

Pyhärves eli kuulužu runoilii Konstantin Gordejev-Häkki da hänen bunukku Vasili, kudai tuli Karjalan kuulužakse suarnansanelijakse.

Kyläs oli roinnuhes etnougraffu da kirjuttai N.F. Leskov.
Pyhäjärvi

**Pyhäjärvi** on järvi, kudai sijoittuu Suomen da Ven’an rajal. Järven suurin oza on Suomes, ga sen liidehoza sijoittuu Karjalan tazavallan Sortavalan piiris.

Järven pinduala on 206,79 km², sen syvin kohtu on 79,6 m. Järves on 365 suardu.
Pyy

**Pyy** (, enne *Bonasa bonasia*) on koskemattomis mečis luonnolline tedriroduhine lindu. Pyy nikonzu ei jätä meččiä, ainos eläy sit. Sygyzyl ižäpyyt, konzu net ollah kylläzembät, voijah painua enämbi puoldu kiluo. Pyyn väri enimyölleh on harmai. Ižäpyy eruou emäpyys, sil piäs on heltu da kaglan kohtas on mustu tačmu. 
Pyydy on kaikis mečis, yhtelläh enin niidy on segakuuzikkolois, kus kuuzen ližäkse kazvau leppiä, pajuu da koivuu.
Syöy pyy enne kaikkie kazvisyömisty: muarjua, pajun da koivun lehtenkandua da urvua, eriluaduzien kazviloin siemendy da vezua. Pyyn poigazet syvväh böbökkiä da niilöin toukkua. 

## Havvondu
Havvonduaigah emäpyy luadiu muale pezän da haudou 6-15 jäiččiä. Havvondu pyyl kestäy läs kolmie nedälii. Pyyt eletäh puarakkai, sendäh ižäpyy sežo syöttäy da kazvattau poigazii. Poigazet jälles roduvundua, kuivettuu, jo voijah juosta muamale peräh. Kezän loppussah net kazvetah aiguzen linnun suuruokse. Höyhenien vaihtettuu poigoveh leviey da linduzet ruvetah elämäh ičepiänneh.
Myöhä sygyzyl da talvel pyyt eletäh puarakkai libo yksitellen. Konzu mua on jo syvän lumen peitos, pyy, kui toizet tedrilinnut, yöl maguau lumes, a suuril pakkazil päivängi viettäy sit. Lähtöy iäre vaiku syömäh libo varavos.

## Pyyn lugu Karjalas

Pyyl on äijy vihaniekkua nellijalgazien da lendäjien pedoelättilöin keskes. Semmite varattavat sille ollah kuničču, reboi da haukku, niilöile pyyt ollah erähänny piäsyömizis. Linnunpoigastu kuolou vie pahan siän periä keviän lopus da kezän allus.

Karjalas pyyn meččuičendu on kuulužu. Pyyn luguh se ei vaikuta pahasti, Karjalas on enämbi 500 tuhattu tädä linduu.

## Lähtiet