open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kert, Georgij Martinovič

**Georgij Martinovič Kert** (1. tuhukuudu 1923 – 26. syvyskuudu 2009) oli nevvostoliittolaine da ven’alaine kielentutkii, Ven’an itämerensuomelazien da saamen kielien specialistu, Ven’an socialistizen federatiivizen nevvostotazavallan arvostettu tiedoruavon ruadai, monien kniigoin kirjuttai.

## Eloskerdu

Georgij Kert rodivui 1. tuhukuudu vuvvennu 1923 Kamenkan hieruh Leningruadan alovehel. Häi oli Ižänmuallizen voinan ozanottai, Ižänmuallizen voinan 1. astien kunnivomerkin kavaleru. 

Vuvvennu 1950 Kert loppi ruskien diplomanke Leningruadan valdivonyliopiston filolougiellizen tiedokunnan, vuozinnu 1950-1953 häi opastui aspirantuuras Nevvostoliiton Tiedoakadiemien kielitiijon instituutas, sit väitti kandiduattudissertacien (1953).
Vuvves 1953 Georgij Kert rubei ruadamah Karjalan Tiedoakademien kielen, literatuuran da histourien instituutas. Vuozinnu 1959-1986 häi oli Kielitiijon ozaston johtajannu. Vuvvennu 1972 häi väitti doktorudissertacien. Kert opasti saamen da suomen kieldy Petroskoin da Piiterin yliopistolois.

Vuvves 1973 algajen Kert oli suomelasugrilazien Komitietan Nevvoston  da Ven’an tiedoakadiemien paikannimistön Nevvoston ozanottajannu. 

Georgij Kert oli Karjalan avtonoumizen socialistizen nevvostotazavallan (1973) da Ven’an socialistizen federatiivizen nevvostotazavallan (1983) arvostettu tiedoruavon ruadai, häi oli palkittu kunnivomerkil omas arvotegolois.
Vuozinnu 1997 – 2004 häi toizien karjalazien tiedomiehienke projektiiruičči TORIS – Ven’an luodehen paikannimistön tiedoperustua, kuduan tiijot sit kerättih teidokonehen programmas da verkosivul toris.krc.karelia.ru. 

Kert kuoli 26. syvyskuudu vuvvennu 2009 Petroskois.
1774

## Midä rodih sinä vuon

## Ken rodihes sinä vuon
* 21. sulakuudu **[[Jean-Baptiste Biot]]** – frantsien tiedomies, fizikku, tiähtientiijustelii da geodezistu.

## Ken kuoli sinä vuon
* 10. oraskuudu **[[Louis XV]]** —  frantsien kunigas.
1775

## Midä rodih sinä vuon

## Ken rodihes sinä vuon

## Ken kuoli sinä vuon
* 21. pakkaskuudu **[[Jemel'jan Pugačov]]** – Donan kazakku, Muanruadajan voinan (1773 - 1775) piälikkö.
1772

## Midä rodih sinä vuon

## Ken rodihes sinä vuon
* 18. sulakuudu **[[David Ricardo]]** – anglielaine ekonoumistu, poliitiekalline talovustiijon klassiekku.

## Ken kuoli sinä vuon
* 29. kevätkuudu **[[Emanuel Swedenborg]]** – ruoččilaine tiedomies, mystiekku, teolougu, keksii.
1771

## Midä rodih sinä vuon

## Ken rodihes sinä vuon
* 15. elokuudu **[[Walter Scott]]** – anglielaine kirjuttai, runoilii, histouriekku.

## Ken kuoli sinä vuon
Tuuhoine

**Tuuhoine** (*Calidris pugnax*, enne *Philomachus pugnax*) on lindu.

## Karjalankieline nimi

Lindu tundietah nimel *tuuhoine* vähimikse Tunguon paginluavus (sigäläzes muvvos *tuuhońi*). Salmin paginluavus se tundietah nimel *merikukko*, ga Tunguol tämä nimi merkiččöy tostu linduu libo meriharakkua. Sendäh *tuuhoine* ollou parembi nimi yleiskieles käytettäväkse, ku linnut ei segavuttas.

## Lähtiet
Palladii

**Palladii** () on metalline alguaineh, kuduan noumer Mendelejevan taulukos on 46, sie se on kymmenendes joukos da sijaiččou viijendes rivis. Palladien atommassu on 106,42(1) Palladien merki on **Pd**. Palladii on jalometallu da kuuluu platinametalloin joukkoh. Palladii on pehmei, hobjanvärine metallu. Enzimäzenny sen löydi anglielaine hiimiekku Viljam Vollaston (William Hyde Wollaston) vuonnu 1803. Mies sai uvven ainehen platinarudas, kuduan iče toi Suvi-Amieriekaspäi. 

Palladii sai oman nimen Pallada-nimizen asteroidan mugah. Sen avai germuanielaine astronoumu Genrih Ol'bers (Heinrich Wilhelm Matthias Olbers) vuonnu 1802. Asteroidu on nimitetty Afina Palladan kunnivokse, hänen nimi on tundiettu muinasgriekkalazes mifolougies.
Kadmii

**Kadmii** () on valgei da pehmei metallu. Mendelejevan taulukos sen noumer on 48, sie Kadmii kuuluu kahtendehtostu joukkoh da on viijendes rivis. Metallan merki on **Cd**. Kadmien löydi germuanielaine professoru Fridrih Štromeijer (Friedrich Stromeyer) vuonnu 1817. Metallan nimi tuli latinankielizes sanas καδμεία, se on ruda, kuduas Germuanies suadih sinkii. Rudan nimi tuli muinasgriekkalazes mifolougiespäi da on nimitetty Kadman kunnivokse.
Indii (Aineh)

**Indii** () on ylen pehmei hobjanvärine metallu, kuduadu on kebjei sulattua. Hiimiellizien elementoin sistiemas Indii kuuluu kolmandehtostu joukkoh. Sen noumer on 49. Metallan merki on **In**. Hiimiellizien omažuksien mugah Indii mustoittau Al'uminiedu da Galliedu, ulgonävölpäi on sinkin jyttyine. Indien lyöttih germuanielazet hiimiekat Ferdinand Raih (Ferdinand Reich) da Teodor Rihter (Theodor Richter) vuonnu 1864.
Tina

**Tina** () on metalline alguaineh. Sen merki on **Sn**. Hiimiellizien elementoin sistiemas Tina kuuluu nelländehtostu joukkoh da on viijendes rivis. Tinan noumer on 50. Se on pehmei hobjanvärine metallu, kuduadu on kebjei sulattua. Tinua rahvas tiettih vie IV vuozisual enne Iisusan roindua. Sidä metallua oli vaigei suaja, se oli ylen kallis. Tinas luajittuu ezinehty löyttih bronzukavven ezinehien keskes. Tinas on mainittu Bibliesgi.
Sur'ma

**Sur'ma** () on puolimetallu, sen merki on **Sb**. Hiimiellizien elementoin sistiemas se kuuluu viijendehtostu joukkoh da on viijendes rivis. Elementan noumer on 51. Sur'ma voi olla kahtes muvvos: kovannu hobjanvärizenny metellizennu ainehennu sego harmuannu poroškannu. Sur'ma on tundiettu ammuzis aijois. Päivannouzupuolen mualois sidä käytettih astieloin luadijes XXX vuozisual enne Iisusan roindua. Muinas-Jegiptas XIX vuozisual enne Iisusan roindua sur'mas luajitul poroškal mustikse mujutettih kulmii.
Huahku

**Huahku** (*Somateria mollissima*) on sorzien heimoh kuului lindu.

## Leviendy

Huahku eläy pohjazil merialovehil Jeuroupas, Aazies da Pohjas-Amerikas. Suomes se pezoittuu kaikil merialovehil, ga Perämerel i Suomenlahten päivännouzuvuittilois se on vähäluguine. Suomen kandu oli pienimilläh 1900-luvun algupuolel, ga sen jälles huahkoin miäry kazvoi 1980- libo 1990-luvule sah, konzu se lähti uvvessah laskuh. Vuvvel 2017 jullattun tutkimuksen mugah Turrun suariston huahkukandu oli pienennyh iellizen 25 vuvven aijal daže 95 procentua.

Sežo Saamenmuas da Norviegien rannikol on huomattu huahkan vähenemine, kudamua on sellitetty sidä pyydäjän merikotkan kannan kazvul sen jälles, ku pedolindu rauhoitettih. Suomesgi merikotkan kannan kazvuu pietäh yhtenny syynny huahkan vähenemizeh, ga syylöikse mainitah sežo linnunpoigien ližävynnyh kuolendu taudiloih da huahkan syödylöin sinizemčugoin vähenemine ilmastonmuutoksen da rehevöittymizen täh.

## Lähtiet
Mirella Cortès

**Mirella Cortès i Gès** on Katalunien tazavaldalastu hurualistuo evustai katalunielaine poliitikku. Häi ruadoi Sallentan munitsipalititetan piälikönny vuozil 2003–2007 da vuvvennu 2016 häi oli Katalunien parluamentan nimitetty evustai Ispanien senuatas. Vuvvennu 2018 händy nimitettih uvvessah senuattah. 8. oraskuudu 2018 häi oppi vannuo virguvalan nelli kerdua kataluanakse, ga senuatan paginanvedäi keskusti Cortèsan joga kerral da vuadi händy pagizemah ispanien kieldy Ispanien rahvahanpuolovehen (kat. *Partit Popular*, isp. *Partido Popular*) evustajien möngyjes samah aigah Cortèsile da aplodiiruijes paginanvedäjän vuadimuksele. Lopukse Cortès myöndyi vannomah valan ispaniekse ga lugijen sen yksikai vie kerran kataluanakse enne ispanienkielisty kiännösty. Häi sežo kuuloitti valas, ku häi uskaldau ruadua sih niškoi, ku "poliittizet tyrömšiekat piästettäs tyrmäspäi, poliittizet pagolazet voidas tulla järilleh da Katalunien tazavaldu azuttas".

## Lähtiet
1710

## Midä rodih sinä vuon

## Ken rodihes sinä vuon
* 15. tuhukuudu  **[[Louis XV]]** —  frantsien kunigas.

## Ken kuoli sinä vuon
1711

## Midä rodih sinä vuon

## Ken rodihes sinä vuon
* 19. kylmykuudu **[[Mihail Vasiljevič Lomonosov]]** —  ven’alaine tiedomies, histouriekku, runoilii.

## Ken kuoli sinä vuon
Tellur

**Tellur** () on alguaineh, kudai hiimiellizien elementoin sistiemas kuuluu kuuvvendehtostu joukkoh da sijaiččou viijendes rivis. Telluran atomnoumer on 52, alguainehen merki on **Te**, se kuuluu puolimetalloin joukkoh. Telluran löydi vuonnu 1782 mägilöin tutkii Franc Jozef Myller (Franz-Joseph Műller) Transil´vanies. Vuonnu 1798 Martin Genrih Klaprot (Martin Heinrich Klaproth) eroitti telluran da kirjutti sen piäomažukset. Häigi nimitti sen latinankielizen Tellus («Mua») — sanan mugah. Telluru on horjanvärine puolimetallu. Lämmitetynny sidä on kebjei muovailla.
Joudu

**Joudu** () on alguaineh, kuudai hiimiellizien elementoin sistiemas kuuluu seiččemendehtostu joukkoh da  sijaiččou viijendes rivis. Joudan merki on **I**, sen atommassu on 126,90447. Joudu ei ole metallu, se kuuluu galogenoin joukkoh. Joudu on muzavu aineh, kuduas on fiolietovoidu väriigi. Joudal on omaluaduine duuhu. Enzimäzenny Joudan löydi francielaine hiimiekku Bernar Kurtua (Barnard Courtois) vuonnu 1811 meriheinän tuhkas. Pidämäh joudua hiimiellizenny elementannu rubei Gei-Lussak (Gay-Lussac) vuonnu 1815. Häigi andoi joudal oman nimen. Sen pohjannu on muinasgriekkalaine  ἰο-ειδής-sana, kuduadu karjalakse sanotah fiolietovoikse. Tämänväristy höyryy nägi Bernar Kurtua (Barnard Courtois), konzu lämmitti meriheinän tuhkua rikkihappamehenke.
Ksenon

**Ksenon** () on hiimielline alguaineh, kudai Mendelejevan taulukos kuuluu kaheksandehtostu joukkoh da  sijaiččou viijendes rivis. Ksenonan merki on **Xe**, sen atomnoumer on 54. Ksenon on väritöi, mavutoi da hajutoi guazu. Sen löyttih anglielazet tutkijat Uiljam Ramzai (William Ramsay) da Morris Travers vuonnu 1898.
Cezii

**Cezii** () on alguaineh, kudai Mendelejevan taulukos kuuluu enzimäzeh joukkoh da  sijaiččou kuvvendes rivis. Cezien merki on **Cs**, sen noumer on 55. Cezii on pehmei, hobjanvärine da keldaine metallu. Se on nimitetty latinankielizen  caesius-sanan mugah, livvikse sidä sanotah  taivahankarvazekse. Cezien avattih germuanielazet tiedomiehet Robert Bunzen (Robert Bunsen) da Gustav Kirhgof (Gustav Kirchhoff) vuonnu 1860  Germuanien Bad-D´urkhaiman minerualuvezis spektroskopien avul.  Puhtahas muvvos enzimäzenny Cezien sai ruoččilaine hiimiekku K. Setterberg  vuonnu 1882.
Anuksen rahvahalline teatru

**Anuksen rahvahalline teatru** on vahnimii teatroi kogo Karjalas. Se on tundiettu vuvves 1961. Tänäpäi teatras on pari kymmendy artistua. Erähät heis kävväh teatrah jo piäl 15 vuottu. Mondu kerdua teatru piäzi kogo Ven'al da Karjalas piettylöin teatrufestivualiloin laureatakse. Enämbi 40 vuottu teatran ohjuajannu oli Karjalan kul'tuurualan kunnivoitettu ruadai L'udmila Zorina. Vuvves 2008 algajen teatran ohjuajannu on Ven'an opastusalan kunnivoitettu ruadai Natalja Romanova. Oman ruavon aigah Anuksen rahvahalline teatru ozutti enämbi 80 spektaklii ven'an, karjalan da suomen kielil. Niilöin pohjannu ollah nygyaigazien kirjuttajien tevokset sego ven'alaine da ulgomualaine klassiekku.  Anuksen rahvahallizen teatran spektakliloi rahvas otetah vastah hyvin kui Karjalas, mugai sen ulgopuolelgi.
Arvid Genetc

**Arvid Oskar Gustav Genetc** (, 1. heinykuudu 1848, Imbilahti – 3. oraskuudu 1915, Helsinki) oli Ven’an suomelaine runoilii, kielentutkii, folkloristu da Suomen Suuriruhtinaskunnan senuator vuozinnu 1901-1905. Karjalazen, kiltinänsaamen da jazvan komin kielitiijon perustai, karjalazien Kalevalan runoloin keriäjy. Genetc kirjutti omat kuulužimat  Herää Suomi-, Karjala-  da Väinölän lapset- runoelmat Arvi Jännes – peittonimel.

## Tiedoruado

Vuvvennu 1871 Genetc loppi Helsingin yliopiston da sen sit rubei ruadamah Avgust Alkvist – suomen kielen da kaunehkirjalližuon professoral. Alkvistan kuolendan vuvvennu 1889 jälgeh Genetc tuli hänen sijah.

Genets oli Suomen Suuriruhtinaskunnan arvovaldazennu senuatorannu. Häi pidi moni kielenmatkoi Vienan Karjalah da Siberih, kudamien pohjal häi piästi ilmoih 3 monografijua da pani karjalan kielen tutkimizen alguh. Vuvvennu 1878 Genetc piästi ilmoih Jevangelii Matfein mugah – kiännöksen kiltinänsaamen kielel.

Vuvvennu 1889 häi algoi kerätä da sistematizoija jazvan komin kieldy tiedomatkoil.

Genetc oli nainuh Evan Arppes da heil oli kuusi lasta.
Barii

**Barii** () on alguaineh, kudai Mendelejevan taulukos kuuluu toizeh joukkoh da  sijaiččou kuvvendes rivis. Barien merki on **Ba**, sen atomnoumer on 56. Barii on pehmei, hobjanvärine metallu, kudual on hyvä hiimielline aktiivižus.
Barien avattih vuonnu 1774 Karl Šeele (Carl Wilhelm Scheele) da Juhan Gan (Johan Gottlieb Gahn), se oli BaO-oksiidan muvvos. Barii sai oman nimen muinasgriekkalazen  βαρύς -sanan mugah. Karjalakse se rodieu «jygei».
Kingstaun

**Kingstaun** on Sent-Vinsent –suaren suurin linnu da portu, Sent-Vinsent da Grenadiinat –valdivon piälinnu, sen ekonoumiekku- sego poliittine keskus. Sie eläy 17 400 hengie (2003). Kingstaun on Sent-Vinsent –suaren lounasozas, Päivänlasku-Indies Pohjas- da Suvi- Ameriekan vӓlis.
Paramaribo

**Paramaribo** on Surinam –valdivon piälinnu, sen suurin linnu sego piäportu. Sie eläy läs puoldu kogo muan rahvahan lugumiäräs. Paramaribo on Surinam –joven rannal, ѕіерӓі Atlantin valdumeressӓh on 20 kilometrii. Linnas on ekvuatourilline ilmasto. Ymbӓri vuvven ilman lӓmbӧtila on 23 – 31 plusgruadussua. Francuuzat perustettih Paramaribon vuonnu 1640.
Vuvves 1975 algajen (konzu valdivo sai iččenӓžyӧn) Paramaribo on Surinam –tazavallan piälinnu.
Port-of-Spein

**Port-of-Spein** on Trinidad da Tobago –tazavallan piälinnu, sen poliittine, ekonoumiekku- sego kul’tuurukeskus. Port-of-Spein on Trinidad –suaren luodehozas. Ispuanielazet perustettih linnan XVI vuozisual ennevahnallizen indeicoin Konkerabija –nimizen elӓndykohtan tilah.
Lantanu

**Lantanu** () on alguaineh, kudai hiimiellizien elementoin sistiemas kuuluu kolmanden joukon sivujoukkoh da sijaiččou kuvvendes rivis. Lantanan atomnoumer on 57, atommassu on 138,9055. Alguainehen merki on **La**. Lantanu on hobjanvärine läpettäi metallu. Hiimiellizenny elementannu Lantanua ei voidu avata 36 vuottu. Vuonnu 1803 24-vuodehine ruoččilaine hiimiekku Jons Jakob Bercelius (Jöns Jacob Berzelius) tutki minerualua, kuduadu tänäpäi sanotah ceriitakse. Vuonnu 1839 Karl Mozander (Carl Gustav Mosander) eroitti täs minerualas uvven elementan. Bercelius ehoitti nimittiä sen Lantanakse. Nimen pohjannu on muinasgriekkalaine  λανθάνω-sana, kudai livvikse on «olla peitos» libo «peittyö».
Cerii

**Cerii** () – lantanoidoin joukkoh kuului alguaineh, kuduan merki Mendelejevan taulukos on **Ce**. Cerii on hobjanvärine metallu, kudai on nimitetty Cerera-planietan nimen mugah. Planiettu oli löytty kahtu vuottu aijombi Ceriedy.
Prazeodiimu

**Prazeodiimu** on lantanoidoin joukkoh kuului alguaineh. Sen merki Mendelejevan taulukos on **Pr** da noumer on 59. Prazeodiimu on hobjanvärine metallu. Oman nimen se sai griekkalazis   πράσιος- da δίδυμος- sanois, kuduat livvikse ollah «vihandu kaksoine». Mostu värii ollah Prazeodiiman suolat. Metallan löydi vuonnu 1885 avstrielaine hiimiekku Karl Auer fon Vel΄sbah (). Häi tiijusti, gu ruoččilazen hiimiekan Karl Mosanderan () löyttyh didiimu-elementah kuulutah neodiimu da prazeodiimu. Niilöil ollah samanjyttyzet omažukset.
Neodiimu

**Neodiimu** () on lantanoidoin joukkoh kuului alguaineh. Sen merki Mendelejevan taulukos on **Nd** da noumer on 60. Neodiimu on hobjanvärine metallu. Sen löydi avstrielaine hiimiekku  Karl Auer fon Vel΄sbah (Carl Auer von Welsbach) vuonnu 1885. Häi tiijusti, gu didiimah kuulutah neodiimu da prazeodiimu. Niilöil ollah samanjyttyzet omažukset.  Neodiiman, all΄umiinien da magnien segasulatehtu käytetäh lendokonehien da rakietoin luadimizes. Neodiimu sai oman nimen griekkalazis νέος- da δίδυμος-sanois, kuduat karjalakse ollah «uuzi kaksoine».
Prometii

**Prometii** () on  lantanoidoin joukkoh kuului alguaineh. Sen merki Mendelejevan taulukos on **Pm** da noumer on 61. Luonnos prometiedu et vastua, sendäh gu sen kai izotopat ollah radioaktiivizet. Pitkyaigazin niilöis on Prometii-145, sen puolenemizen aigu on 18  vuottu. Enzikerdua Prometiedu suadih laboratouries vuonnu 1945.
Mariano Rajoy

**Mariano Rajoy Brey** (r. 1955) on ispanielaine poliitikku. Häi oli Ispanien piäministerinny 2011-2018.
Karakas

**Karakas** on Venesuelan piälinnu. Se on läs 900-1000 metrii meren pinnan korgevuol. Ispuanielaine Dijego de Losada perusti Karakas- linnan 25. päivänny heinykuudu vuonnu 1567. Silaigua linnu sai Santjago-de-Leon-de-Karakas –nimen. Enne sie eli Karakas –nimine indeicoin heimo.
Montevideo

**Montevideo** on Urugvain suurin da piälinnu. Sen alovehen pinduala on 540 km². Montevideo on Atlantin valdumeren La-Plata –lahten rannal. Linnu on mättähikkähäs kohtas, korgevin kohtu on 136 -metrine mӓgi. 
Vuonnu 2011 Montevideo –linnas eli 1,3 miljonua hengie.
Samarii

**Samarii** () on harvinazih muametalloih kuului alguaineh. Mendelejevan taulukos se kuuluu kolmanden joukon sivujoukkoh. Samarien noumer on 62, merki on **Sm**. Samarii on kova da valgei metallu, kudai kuuluu lantanoidoin joukkoh. Se suadih samarskiittu-minerualas, kudai vuonnu 1847 nimitettih ven'alazen mägi-inženieran, polkouniekan V. E. Samarskoin-Bihovcan kunnivokse. Uvven metallan samarkiitas löyttih francielazet hiimiekat Mark Delafonten (Marc Abraham Delafontaine) (vuonnu 1878) da Lekom Buabodran (Paul Emile Lecoq de Boisbaudran) (vuonnu 1879).
Jevroupii

**Jevroupii** () on alguaineh, kuduan noumer Mendelejevan taulukos on 63, atommassu on 151,964. Jevroupii kuuluu lantanoidoin joukkoh. Se on hobjanvärine metallu, kudai ilmas ruostuu.
Gadoliinii

**Gadoliinii** () on lantanoidoih kuului pehmei da hobjanvärine alguaineh, kudai Mendelejevan taulukos kuuluu kolmanden joukon sivujoukkoh. Alguainehen atomnoumer on 64, atommassu on 157,25, merki on **Gd**. Enzimäzenny alguainehen löydi Žan de Marinjak (Jean de Marignac) vuonnu 1880. Alguaineh on nimitetty Gadoliiniekse  suomelazen hiimiekan  Johan Gadolinan kunnivokse.
Juho Kujola

**Juho (Johannes, Ivan) Kujola** (alguperäine sugunimi Lazarev, 18. pakkaskuudu 1884, Miinalan kylä - 4. kezäkuudu 1963, Tampere) oli suomelaine lyydin da karjalan kielen tutkii.

Juho Kuola rodivui karjalazeh muanruadajien pereheh. Lapsennu häi opastui Sortavalan licies, kuduas händy kiinnostutti salmilazen murrehmaterjualan keräilemine.

Vuvvennu 1904 Kuola rubei opastumah suomen kieldy da slavjuanoin filologiedu Helsingin yliopistos. Opastundan aigannu häi keräi suurdu salmin murdehen sanaston materjualua.
Kujola loppi yliopiston vuvvennu 1909, hänen tutkimus salmin murdehen foneetiekkah näh piästi ilmoih vuvvennu 1910 Suomi-sarjas.

Kujola pidi äijy lyydin da karjalan murdehien tutkimusmatkoi. Kezäl 1909 häi sai Suomelazen Kirjalližuon Seuran stipendien da matkusteli lyydin aloveheh: Sunnunsuuh-kyläh, alovehen pohjazeh da suveh, Kuujärvessah. Kujola keräi sanastuo, kirjutti iäni- da muodo-opillizii huomavuksii, otti fotokuvii.

Tuliennu vuvvennu Kujola puuttui tutkimah valdainkarjalazien kielimuoduo Novgorodin gubernies.   Aunuksen gubernien gubernuator kieldi Kujolale kävvä lyydin aloveheh poliitiekallizien syylöin periä. Kujola keskittyi Novgorodin ja Tverin gubernieloin karjalan murdehien tutkimizeh. Häi kävi eri aigah Toržokah, Zubcovah, Višnij Voločokah, Ostaškovah,  Ves'egonskah, Kašinah da Bežeckah.  Tutkii keräi suurdu sanaston da suarnoin materjualua.

Pitky aigu Kujola  ruadoi suomen kielen opastajannu da luvendoiččijannu školis da licielöis. Häi korjaili kogomuksen *Lyydiläisiä kielennäytteitä* (1934), sanakniigan *Lyydiläismurteiden sanakirjan* (1944). Vuvvennu 1960 Kujola nimitettih Helsingin yliopiston kunnivotiedodouhtorikse.
Terbii

**Terbii** on () on lantanoidoih kuului alguaineh. Mendelejevan taulukos sen merki on **Tb**, noumer on 65. Terbii on hobjanvärine harvinaine muametallu, kudai on kallehembi platinua. Se on pehmei da ulgonävölpäi mustoittau al'umiiniedu. Enzimäzenny Terbien löydi ruoččilaine hiimiekku Karl Gustav Mosander (Carl Gustav Mosander) vuonnu 1843 da nimitti sen Ytterbyn kylän nimen mugah. Tämä kylä sijaččou Resarö-suarel, kudai kuuluu Stokgol'man suaristoh.
Disprouzii

**Disprouzii** () on alguaineh, kudai kuuluu harvinazih muametalloih. Sen merki on **Dy**, noumer on 66. Disprouzien löydi francielaine hiimiekku Lekom Buabodran (Paul Emile Lecoq de Boisbaudran)  vuonnu 1886. Alguainehen nimi tuli muinasgriekkalazes δυσπρόσιτος-sanas, kudai karjalakse on «jygieh suadavu».  Disprouziedu puhtahas muvvos et vastua luonnos. Se kuuluu erähih minerualoih.
Sinikorendot

**Sinikorendot** (*Orthetrum*) ollah korendoloin sugu. Suomes eläjis luadulois sih kuulutah hoikkusinikorendo da merisinikorendo.
Kanšainvälini alkuperäiskielien vuoši

YK:n yleiskokouš on ilmottan vuuvven 2019 **Kanšainvälisekši alkuperäiskielien vuuvvekši** ta on kehottan kulttuuri-, tieto- ta koulutušjärještyö UNESCO valmistautumah šen viettoh. 

## Aihiešta muuvvalla
* Nuori Karjala -järještön saitilla
* UNESCOn saitilla
Džakarta

**Džakarta** on Indonezien piälinnu da suurin linnu. Se on Java –suaren rannikon luodehes, kus Čilivung –jogi jouduu Javan mereh.

Džakartan pindu-ala on 664 km². Sie eläy 9 607 787 hengie (2010). Uskondokunnan enin oza ollah islamsat (85,5 %). 

Linnu perustettih 22. päivänny kezäkuudu vuonnu 1527. Silaigua Demak –valdivon islamsat voitettih portugalielazii voinas da valloitettih Sunda-Kelapa –eländykohtan, kudai sai uvven Džajakerta -nimen («voiton linnu»). 

## Lähtiet
Bagdad

**Bagdad** on Irakan piälinnu. Se on yksi suurimbis Lähizen Päivännouzun linnois, kus eläy enämbi 9 miljonua hengie (2015).

Bagdad on Irakan poliittine, ekonoumiekku- sego kul’tuurukeskus. Sie ollah haldivo, valdivollizet da uskondovirrastot sego diplomuattuezitystöt. Linnu on tärgei transportukeskus. Bagdadas on äijy yliopistuo, korgeiškolua, teatrua, muziedu da arhitektuurumustopačastu.
Tegeran

**Tegeran** () on Iranan piälinnu da yksi suurimis Aazien linnois. Se on muan ekonoumiekku-, transportu-, kauppu-, kul’tuuru- sego poliittine keskus. Linnu on Iranan pohjazes, El’burs –mäin tyves. 

Tegeranas eläy enämbi 13 miljonua hengie. Sie on äijy suurdu kanzallistu da uskondollistu kundua.
Hol'mii

**Hol'mii** () on lantanoidoin joukkoh kuului alguaineh. Enzimäzenny sen löydi šveicarielaine hiimiekku da fiiziekku Žak-Lui Sore (Jacques-Louis Soret) vuonnu 1879. Samannu vuonnu alguainehen oksiidumuvvos löydi Per Teodor Kleve (Per Teodor Cleve). Häi nimitti alguainehen Stokgol'man kunnivokse (latinakse linnan nimi on Holmia). Minerualu, kuduas Kleve  sai alguainehen oksiidan, oli löytty juuri Ruočin piälinnan lähäl.
Manila

**Manila** on Filippinat –valdivon piälinnu da yksi 16 linnas, kuduat kuulutah Piälinnualoveheh (Metro-Manilah). Manilan päivänlaskupuoles on Manilan lahti. Manilas eläy 1 660 714 hengie (2007), sendäh gi se on Filippinat -muan toine suurin linnu Kesonan jälles. Manilan pindu-ala on vai 38,55 km², ga täh šeikkah huolimattah Manilan eläjien lugumiäry kazvau ruttoh.

Lopes de Legaspi perusti linnan vuonnu 1571.

## Lähtehet
Uuzi Deli

**Uuzi Deli** on Indien viralline piälinnu, Deli –linnan oza. Uvven Delin pindu-ala on 42,7 km², sie ollah Indien sego Delin halličukset. Uuzi Deli on Pohjazes Indies, Indo-Gangskoin lagevol.
Erbii

**Erbii** () on alguaineh, kuduan merki Mendelejevan taulukos on **Er**, noumer on 68. Erbii on lantanoidoin joukkoh da harvinazih muametalloih kuului alguaineh. Enzimäzenny sen löydi gadoliniittu-minerualas vuonnu 1843 ruoččilaine hiimiekku Karl Gustav Mosander (Carl Gustav Mosander). Tämä minerualu oli löytty Ruočin Ytterby-kylän lähäl. Erbien ližäkse tämän kylän kunnivokse nimitettih vie kolme alguainehtu: terbii, itterbii da ittrii. Vuvven 1860 jälles terbii sai erbii-nimen. Erbii oli nimitetty terbiekse vuonnu 1877.
Tulii

**Tulii** ()  on alguaineh, kuduan merki Mendelejevan taulukos on **Tm**, noumer on 69. Tulii on lantanoidoin joukkoh kuului harvinaine hobjanvärine muametallu. Enzimäzenny sen löydi ruoččilaine hiimiekku Per Teodor Kleve (Per Teodor Cleve) vuonnu 1879, konzu ečči ližäainehtu Erbien oksiidas. Enne tämän tavan mugah Karl Gustav Mosander. (Carl Gustav Mosander) löydi erähii toizii harvinazii muametalloi. Tundemattomal alguainehel  Per Teodor Kleve (Per Teodor Cleve) andoi Tulii-nimen Jevroupan pohjasozas olijan Tule (latinakse Thule) -nimizen suaren kunnivokse.
Itterbii

**Itterbii** () on alguaineh, kuduan merki Mendelejevan taulukos on **Yb**, noumer on 70. Atommassu on 173,045. Itterbii kuuluu lantanoidoih da harvinazih muametalloih. Se on harmai da pehmei metallu. Enzimäzenny uuttu alguainehtu sai Erbien oksiidas šveicarielaine hiimiekku Žan de Marinjak (Jean Charles Galissard Marignac). Se oli vuonnu 1878. Uuzi alguaineh sai oman nimen Ruočin Ytterby-kylän kunnivokse. Saman kylän kunnivokse nimitettih vie kolme alguainehtu: Terbii, Erbii da Ittrii.
L'utecii

**L'utecii** () on alguaineh, kuduan merki Mendelejevan taulukos on **Lu**, noumer on 71. L'utecii kuuluu lantanoidoin da harvinazien muametalloin joukkoh. Oksiidumuvvos sen rippumattomasti toine toizes löydi kolme miesty vuonnu 1907. Yksi  oli francielaine hiimiekku Žorž Urben (Georges Urbain). Toine mies oli avstrielaine minerualoin tutkii Karl Auer fon Vel'sbah (Carl Auer von Welsbach). Kolmas oli amieriekkalaine hiimiekku Čarl'z Džeims (Charles James). Nimen alguainehele andoi  Žorž Urben. Sen pohjannu on Pariižan muinaine latinalaine nimi Lutetia Parisorum.
Avgust Alkvist

**Karl Avgust Engel’berkt Alkvist** (, 7. elokuudu 1826, Kuopio – 20. kylmykuudu 1889, Helsinki) oli suomelaine runoilii, filolougien specialistu, itämerensuomelazien kielien tutkii, kirjalližusarvostelii, Ungarin Tiedoakadiemien arvokas tiedomies (1859), Aleksandr Keisarin yliopiston suomen kielen professor da rektoru (1884-1887).

## Eloskerdu

Alkvist oli tuulel tuodu lapsi, hänen tuatto oli generualuad’utanttu, herru Johan Mauritz Nordenstam (k. 1882). Muamo Maria Avgusta Alkvist (k. 1886) oli kuopiolaine käskyläine. Brihaččustu kazvatti Karl Stenius, muanjavon komitietan johtai, varasud’d’u. Händy innosti Johan L’udvig Runeberg, kuduan kanzallis-romantiellizii idejoi Alkvist otti käyttöh.

Nuorennu Alkvist piästi ilmoih omat kirjutukset Saima-sanomulehtes, sih aigahdi häi rubei käyttämäh A. Oksanen – kirjalližuspeittonimie. 

Vuvvennu 1847 Alkvist Daniel’ Evropeuksenke da Paavo Tikkasenke perusti Suometar – sanomulehten.  
Vuozinnu 1854-1859 Alkvist matkusti Karjalah da Siberih, vuozinnu 1877-1880 häi kävi hantiloin da mansiloin mualoih.

Alkvist piästi ilmoih kirjutukset vodin, vepsän, hantin, mansin da mordvan kieleh näh, estounien kirjalližuoh näh da tutkimukset suomen da ungarin kielien sugulaižuoh näh.  Alkvist kirjutti Muistelmia matkoilta Venäjällä-kniigan da Savolaisen laulu:n sanat.

Omas Kalevalan karjalaisuus-kniigas Alkvist tovesti, gu Kalevalan kodimua on Karjala.

Vuvvennu 1847 Alkvist sai Aleksandr Keisarin yliopiston filosoufien magistran oppiarvon, vuvvennu 1860 - filosoufien tiedodouhturin oppiarvon.
Gafnii

**Gafnii** () on alguaineh, kuduan merki Mendelejevan taulukos on **Hf**, noumer on 72. Gafnii on painavu hobjanvärine metallu, kuduadu on vaigei sulattua. Enzimäzinny alguainehen löyttih Dirk Koster (Dirk Coster) da D'ord' de Heveši (George de Hevesy) vuonnu 1923. Gafnii oli löytty Daanies Kopengagenan linnan lähäl, alguainehen nimi tulou tämän linnan latinalazes nimes Hafnia.
Kärgi

**Kärgi**, **palokärgi**, **mustukärgi** libo **koroi** (*Dryocopus martius*) on tikkoin heimoh kuului lindu.

## Lähtiet
Ynys Enlli

**Ynys Enlli** () on suari Kymrinmuas Llŷnin niemimuan agjas. Se on Kymrinmuan kuvvendekse suurin suari.
Ynys Dewi

**Ynys Dewi** () on Kymrinmuan nelländekse suurin suari. Se sijaiččou Sir Benfron muakunnas Tyddewin pikkulinnan vastalpäi. Suari on nimitetty kymrikse Tyddewih manasterin azunuon Kymrinmuan suojeluspyhimyksen Pyhän Dewin (kymrikse *Dewi Sant*) mugah. Anglienkieline nimi *Ramsey* tulou muinosskandinuavankielizes ristikanzan nimes *Hrafn* libo muinosanglien čosnokkua merkiččijäs sanaspäi.

Ynys Dewil on eletty jo bronzukavvel 4500 vuottu tagaperin. Hristianskoin vieron alguaijoinnu suarel oli kaksi časounua da suari oli tärgei muamerki sranniekoile, kudamat tuldih Tyddewih merdy myö. Suarel oli sežo silmykaivo, kudaman vetty sanottih parandajakse. Tyddewin jepiskopat valmistettih 1200-luvul algajen 600 vuottu edehpäi suarel eriluaduzii tuottehii myödäväkse: voidu, juustuo, villua da myöhembi sežo kukuruuzua da muidu vil'l'oi.

Konnunpido Ynys Dewil loppi 1960-luvul da nygöi suari on luonnonsuojelualoveh. Se on tärgei pezoitundusija monile Kymrinmuas harvinazile linduloile. Sie pezoitutah ezimerkikse al'puvaroi da piigalničču, kudaman ainavo pezoitundusija Sir Benfron muakunnas on tämä suari. Suaren keskel on kukuruuzua kazvajii nurmii, kudamat kuhkutetah muuttujii linduloi syömäh siemenii jälgikezäl da sygyzyl. Suaren päivänlaskupuolel on suuri randupenger, kudamalluo voibi nähtä suulii kalal.

1800-luvun puolivälin jälles laivuozattomuon myö Ynys Dewile levii rottii, kudamat hävitettih terväh pikkuliidäjät da typykit suarelpäi. Vuonnu 2000 todevutettih yksikai ozavunnuh projektu rottien hävittämizekse da sen jälles erähät linnut ollah tuldu järilleh suarele. Ezmäzet pikkuliidäjät allettih pezoitundu vuonnu 2008, da vajai kymmene vuottu myöhembi pezoittujii puaroi oli jo 12. Merikeijuloi rotat ei nikonzu hävitetty Ynys Dewilpäi kogonah sendäh, ku lähäl olijoil toizil suaril Ynys Sgomeral da Ynys Sgogwmal oli suuri kandu niilöi da siepäi tuli ainos uuzii linduloi rottien hävitettylöin tilah. Yhtelläh niilöin miäry nouzi terväh rottien hävitändyprojektan myö: vuonnu 1998 merikeijuloi oli suarel 850 puarua, ga vuonnu 2016 jo 4796. Rottien hävitettylöis lindulois typykit ei olla tuldu vie järilleh suarele pezoittumah. Niilöi on opittu avvuttua algamah pezoitundu suarel soittamal niilöile kuhkuttajii iänii — metodu, kudai on ruadanuh aijembi hyvin Pohjas-Irlandies.

Ynys Dewil on Suuren-Britanien suviozien suurin harmaihylgehien yhtyskundu. Niilöi voibi nähtä suarel eritengi elokuun lopul algajen ligakuuh sah, ku emäčyt kerävytäh synnyttämäh poigazii. Joga vuozi poigazii rodihes yli 600. Suaren ymbäristös meres eläy äijän pyöriäzii. Tavallizii del'fiinoi, butilkun'okkudel'fiinoi da harmaidel'fiinoigi voibi nähtä joga vuozi. Ynys Dewil eläy sežo germuanienhirvii, kudamat tuodih sinne, konzu suarel piettih vie konduu. Meččymygriigi suarel löydyy.

Ynys Dewin suvipuolel on kolme jyrkyrandastu pikkarastu suardu (Ynys Gwelltog, Ynys Cantwr da Ynys Beri), kudamat ollah selgykajoloin pezoitundusijoi.

## Lähtiet
Ynys Seiriol

**Ynys Seiriol** () on Kymrinmuan yheksändekse suurin suari. Se sijaiččou Kymrinmuan suuriman suaren Ynys Mônan päivännouzupuolel.
Ynys Aberteifi

**Ynys Aberteifi** () on Kymrinmuan kymmenendekse suurin suari. Se sijaiččou Ceredigionan muakunnas Afon Teifi -joven suus Gwbertan kylän vastalpäi. Aberteifin linnugi eule loitton. Suari on nygöi elämätöi, ga siepäi on lövvetty bronzukaudine kalmistomägi. On duumaittu, ku manuahat oldas käytetty suardu keskiaijan algupuolel libo myöhembi, ga tädä eule voidu tovendua da nygözen tiijon mugah suarel eule olluh ni yhty pyzyjiä pertii ezihistouriellizen aijan jälles. Suarel on merkilöi muan muokkuamizes, a niilöi ei enämbi pietä ristikanzoin, ga krolikkoin luajittuloinnu sendäh, ku alovehen muuloil suaril tiijetäh kirjallizien lähtielöin perustehel olluon krolikkoi da hos Ynys Aberteifih näh ei moizii lähtielöi olegi, alovehen rahvahan zuakkunat vihjatah, ku siegi olis olluh krolikkoi. 1800-luvul suardu käytettih karjumuannu, ga ymbärivuodizekse karjan syöndysijakse se ei päinnyh. Nygöi suari on luonnonsuojelualoveh da sie ruadau sežo gostile avvoi žiivattutila.

## Lähtiet
Bad Balance

**Bad Balance** on vuvvennu 1989 perustettu ven'alaine rap-joukkoveh Moskovaspäi. Sen toine nimi on **Bad B.**.

Joukkoh kuulutah Vlad "Master ŠeFF" Valov, Roman "Kuper" Aleksejev, Al'bert "Al Solo" Krasnov dai Gleb "DJ LA" Matvejev.

## Stuudiial'bomat
* Выше Закона (1990)
* Налётчики Bad B. (1994)
* Чисто PRO... (1996)
* Город Джунглей (1998)
* Каменный Лес (2001)
* Мало-По-Малу (2003)
* Легенды Гангстеров (2007)
* Семеро одного не ждут (2009)
* World Wide (2012)
* Криминал 90-х (2013)
* Северная Мистика (2014)
* Политика (2016)

## Lähtehet
Ynys Amlwch

**Ynys Amlwch** () on pikkaraine suari Kymrinmuan suuriman suaren Ynys Mônan pohjaspuolel. Suari sijaiččou pienen Amlwchan linnan lähäl da sendäh se tunnetahgi nimel Ynys Amlwch, kudai on kymrin kieldy da merkiččöy "Amlwchan suari".
Ynys Lawd

**Ynys Lawd** () on pikkaraine suari Kymrinmuan toizekse suuriman suaren Ynys Gybin päivänlaskupuolel.
Ynysoedd y Moelrhoniaid

**Ynysoedd y Moelrhoniaid** () on ryhjy pikkarazii kallivosuarii Kymrinmuan suuriman suaren Ynys Mônan pohjaspuolel.
Aragounii

**Aragounii** (aragounien da ispanien kielel *Aragón*, kataluanakse *Aragó*) on ičehallindoaloveh Ispanies.
Solomonan opastukset

**Solomonan opastukset** tai **Solomonan sananpolvien kniigu** (jevrein kielel מִשְלֵי, *Mishle*) on Bibliin Vahnan Sanan kniigu. Sen sivuloil on kui Izrail'an tsuari Solomonan muga i muuloingi viizahien ristikanzoin sanondoi. Kai sananpolvet ei sit olla vai tsuari Solomonan luajitut. 

Runollizet sananpolvet ollah eloksen eriluaduzih tapahtumih niškoi. Net nevvotah kui ristikanzal pidäy toimie ezimerkikse lapsien kazvatukses, akan ottamizes, uskondollizis tapahtumis, argipäivyhommis da muan haldivoičennas. Opastustu on naizile, miehile i lapsile. Nenne on luajittu Jumalan kunnivoičukses da Hänen Zakonan täytändäs.

Zinaida Dubinina on kiäntäny Solomonan opastukset livvikse vuvvennu 2014. Vepsän kielel se on kiännetty vuvvennu 2016.

## Lähtehet
Zazpikaleak

**Zazpikaleak** () on Baskimuan suuriman linnan Bilbon vahnin hieru. Sen baskinkielinen nimi Zazpikaleak merkiččöy "seiččemen uuliččua".
Maen y Bugail

**Maen y Bugail** () on pikkaraine suari Kymrinmuan suuriman suaren Ynys Mônan pohjaspuolel. Se on samal kogo Kymrinmuan pohjazin kohtu. Suaren nimi Maen y Bugail on kymrin kieldy da merkiččöy 'paimenen kivi'.
Ylä-Nafarroa

**Ylä-Nafarroa** (baskikse *Nafarroa Garaia*, ) on yksi Baskimuan seiččemes muakunnas. Se muvvostau yhtelläh oman ičehallindoalovehen, eigo kuulu Baskimuan ičehallindoaloveheh. Sen piälinnu on Iruñea.
Baskimua

**Baskimua** (baskikse *Euskal Herria* libo *Euskadi*) on aloveh, kudamal eletäh baskit da paistah baskin kieldy. Baskimua on juattu kahten valdivon, Ispanien da Francien, kesken, ga äijät baskit himoitah iččenäžytty. Baskimua jagavuu seiččemeh muakundah, kudamis kolme (Lapurdi, Ala-Nafarroa, Zuberoa) sijaitah Pohjas-Baskimuas libo Francien hallitul alovehel da nelli (Bizkaia, Gipuzkoa, Araba, Ylä-Nafarroa) Suvi-Baskimuas libo Ispanien hallitul alovehel. Suvi-Baskimuan muakunnis Ylä-Nafarroa muvvostau yksin oman ičehallindoalovehen da kolme muudu kuulutah Baskimuan ičehallindoaloveheh.
Ala-Nafarroa

**Ala-Nafarroa** (baskikse *Nafarroa Beherea*, ) on yksi Baskimuan seiččemes muakunnas. Sen piälinnu on Donibane Garazi.
Baiona

**Baiona** (baskikse da oksituanakse *Baiona*, ) on Lapurdin muakunnan piälinnu Baskimuas da sežo Pohjas-Baskimuan suurin linnu.
Donibane Garazi

**Donibane Garazi** (oksituanakse *Sent Joan Pè de Pòrt*, ) on Ala-Nafarroan muakunnan piälinnu Baskimuas.
Suulu

**Suulu** (*Morus bassanus*) on Pohjas-Atlantal pezoittui merilindu.

## Karjalankieline nimi

Täs artikkelis käytetty linnun nimi *suulu* (taivutetah: suulu-suulan) on suomenkielizen nimen *suula* pohjal karjalah luajittu uvvissana.
Ynys Gwelltog

**Ynys Gwelltog** on pikkaraine suari Kymrinmuas Sir Benfron muakunnas suuremban Ynys Dewin suaren suvipuolel. Siidy tulou erilline suari nouzuvien aigah. Suaren nimi on kymrin kieldy da merkiččöy 'heinäine suari'. Sen korgevin kohtu on 56 metrua merenpinnan yläpuolel. Ammui suardu piettih pädijänny kahten lambahan syöndysijakse.

## Lähtiet
Ynys Beri

**Ynys Beri** libo **Ynys Bery** on pikkaraine suari Kymrinmuas Sir Benfron muakunnas suuremban Ynys Dewin suaren suvipuolel. Suaren nimi on kymrin kieldy da merkiččöy 'haukan suari'. Sen korgevin kohtu on 71 metrua merenpinnan yläpuolel. Suaren päivännouzupuolele uppoi vuonnu 1903 Graffoe-nimine laivu.

## Lähtiet
Ynys Eilun

**Ynys Eilun** on pikkaraine suari Kymrinmuas Sir Benfron muakunnas suuremban Ynys Dewin suaren suvipuolel da Ynys Berin päivännouzupuolel. Sen vieres päivännouzupuolel on pienembi da madalembi luodo **Pont yr Eilun**, kudaman nimi merkiččöy 'Eilunan sildu'.

## Lähtiet
Meini Duon

**Meini Duon** on joukko meres olijoi kivii Kymrinmuas Sir Benfron muakunnas Ynys Dewin suaren suvipuolel. Kivijoukkoh kuuluu kolme kivie, sen nimi on kymrin kieldy da merkiččöy 'mustat kivet'.

## Lähtiet
Ynys Farged

**Ynys Farged** () on suari Kymrinmuas Sir Benfron muakunnas suuremban Ynys Bŷran suaren luvvehpuolel. Suarel oli keskiaijal srojittu kappeli, ga se muutettih 1800-luvul kodiloikse kaivosmiehile, kudamat ruattih suarel olluos izviestikaivokses. Nygöi suarel ei enämbi elä ristikanzoi, ga se on luonnonsuojelualoveh.

## Lähtiet
Trwynmynachdy

**Trwynmynachdy** on kivi meres Kymrinmuas Sir Benfron muakunnas Ynys Dewin suaren lounatpuolel. Sen nimi on kymrin kieldy da merkiččöy "manasterin n'okku".

## Lähtiet
Nahkusiivet

**Nahkusiivet** (*Chiroptera*) ollah lendäjii imettäjii.

## Karjalankieline nimi

Karjalan kieles tunnetah äijän nimii nahkusiivele: *nahkusiibi*, *lievoi*, *yölievoi*, *yöläpöi*, *yöläpäkkö/yölepäkkö*, *yölieroi*, *yökkö*, *yölakko* da *yölielepäkkö*. Yksikai kaikil nämmil nimil on kučuttu midätahto nahkusiibii, eigo rahvahankieles olle olluh eri nimii eriluaduzile nahkusiivile. Sendäh pidäy luadie uvvissanat kaikile eri luaduloile. Täs wikipediiartikkelis ezitetäh, ku nimet vois kiändiä suomen kielespäi muga, ku käytettäs luavun nimes sanua *nahkusiibi* silloi, ku suomenkielizes nimes on sana *lepakko* da sanua *yölievoi* silloi, ku suomenkielizes nimes on sana *siippa*. Suomenkieline nimi *yökkö* kiännetäh karjalaksegi samal sanal. Ezimerkkilöi nahkusiibiluadulois:

* Pohjannahkusiibi ()
* Veziyölievoi ()
* Ussuyölievoi ()
* Suuriussuyölievoi ()
* Korvuyökkö ()

## Lähtiet
Vol'framu

**Vol'framu** () on metalline alguaineh, kuduan noumer Mendelejevan taulukos on 74, lyhendysmerki on **W**. Vol'framu on kova metallu, kuduadu on ylen jygei sulattua. Vie pahembi sulatettavu on vai ugleroudu. Oman nimen Vol'framu sai vol'framiittu-minerualas, kudai vie XVI-vuozisual oli tundiettu latinalazel Spuma lupi («hukan vuahte») libo germuanielazel Wolf Rahm («hukan sliuhkat») -nimil. Vol'framu kuului tinarudah da ei andanuh putilleh suaja  tinua, sanottih, ku se syöy tinua, kui hukku syöy lammastu. Tänäpäi Amieriekas, Suures Britanies da Frantsies vol'framua sanotah  tungsten-sanal  (ruočikse tung sten on “jygei kivi”). Vuvvennu 1781 tundiettu ruoččilaine hiimiekku Šeele (Carl Wilhelm Scheele) ruadajes šeliittu-minerualanke sai keldazen da jygien kiven.
Renii

**Renii** () on hobjanvärine metallu, kuduan noumer Mendelejevan taulukos on 75, lyhendysmerki on **Re**. Oman nimen se sai latinankielizes sanas Rhenus, se on Germuanies virduajan Rein-joven nimi. Vuvvennu 1871 Dmitrii Mendelejev sanoi renien olendas, ga sen löyttih vaiku vuvvennu 1925 germuaniilazet hiimiekat Ida da Valter Noddakat (Walter Noddack), konzu Siemens & Halske-nimizen kompuanien laboratouries tutkittih kolumbiittu-minerualua.
Osmii

**Osmii** () on metalline alguaineh, kuduan noumer Mendelejevan taulukos on 76, lyhendysmerki on **Os**. Osmii on läpettäi hobjanvärine metallu, kudai kuuluu platinametalloih. Enzimäzenny tämän metallan löydi anglielaine hiimiekku Smitson Tennant (Smithson Tennant) vuvvennu 1803, sil aigua häi ruadoi yhtes Uiljam Uollastonanke (William Hyde Wollaston), miehet sulattih platinua tsuarin viinah, silloi jäi mustu aineh, kuduas löyttih osmiedu da iridiedy.
Iridii

**Iridii** () on jygei da valgei metallu, kuduan noumer Mendelejevan taulukos on 77, lyhendysmerki on **Ir**. Iridii kuuluu platinumetalloin joukkoh.  Metallois se parembi kaikkii kestäy korroziedu. Muas iridiedu harvu kus lövvät. Enzimäzenny Iridien löydi anglielaine hiimiekku Smitson Tennant (Smithson Tennant) vuvvennu 1803. Häi sulai platinua tsuarin viinah, silloi jäi mustu aineh, kuduas  samal aigua löyttih iridiedu da osmiedu. Oman nimen se sai muinas-griekkalazes sanas  ἶρις-ukonkuari. Iridien suolat ollah erivärizet, kui ukonkuarigi.
1713

## Midä rodih sinä vuon

## Ken rodihes sinä vuon
* 5. ligakuudu **[[Denis Diderot]]** — frantsien filosoufu

## Ken kuoli sinä vuon
* 25. tuhukuudu **[[Friedrich I]]** — Prussien kunigas
Platinu

**Platinu** (ispanien kielel Platina) on jalometallu, kuduan noumer Mendelejevan taulukos on 78, lyhendysmerki on **Pt**. Vahnas muailmas Platinu oli tundiettu vie XVI-vuozisuan puolivälis algajen, yhtelläh Andoin sivilizatsien aigah  sidä suadih vie ennegi. Enzimäzet jevroppalazet, kuduat tuttavuttih platinah XVI-vuozisuan puolivälis, oldih konkistadorat.  Enzimäzenny rudois puhtastu platinua sai anglielaine hiimiekku Uiljam Vollaston (William Hyde Wollaston) vuvvennu 1803.
1712

## Midä rodih sinä vuon

## Ken rodihes sinä vuon
* 24. pakkaskuudu **[[Friedrich II]]** — Prussien kunigas

## Ken kuoli sinä vuon
* 14. syvyskuudu **[[Giovanni Domenico Cassini]]** — itualielaine tiähtientiijustelii
Linnu

**Linnu** on suuri eländykohtu, kuduan eläjät ruatah ei muatalovuos. Linnas on ekenoumiekan da talovuon kehitynnyh kompleksu. On äijy arhitektuuru- da inženierutaloidu. 

### Nygyaigaine linnu

Nygyaigazet linnat juatahes pienembakse (vähembi 50 tuhattu eläjiä), keskimäzekse (50-100 tuhattu eläjiä), suurembakse (250 tuhattu – 1 miljonu eläjiä), vie suurembakse (1-3 miljonua eläjiä), kaikis suurembakse ( enämbi 3 miljonua eläjiä).
1980-luvul muailmas oli läs 220 linnua, kuduas oli enämbi miljonua eläjiä.

### Linnan struktuuru

Linnat yhtistetäh toine yoizenke tielöil, kudualoin myöte ajeltah ajonevvot. Tiedy linnan sydämes sanotah pihakse (mugai prospektakse). Pihua pitkin srojitah eländy- da muudugi taloidu. Taloit on yhtistetyt linnannellikkölöih. Ollahgi trotuarat ristikanzoih niškoi.

### Linnan taloin lajit

Tevolližussrojut:
**zavodat
**portat
**skluavut

Eländykohtat da rahvahan palvelemine
**hotelit
**taloit
**laukat
*syöndykohtat:
**koufeilat
**restoruanat
**stolouvoit
*huogavundukohtat:
**parkat
**kinoteatrat
**ozutteluzualat
**buarat
*toizet kohtat:
**bol’ničat da polikliiniekat
**opastandulaitokset
**kalmistot
Livvinkarjalan Wikipedii

**Livvinkarjalan Wikipedii** on Wikipedien oza Livvikarjalan kielel.

## Statistiekat

*1&nbsp;000 artikkelii - 21. ligakuudu 2016.
*2&nbsp;000 artikkelii - 21. kevätkuudu 2017.
*3&nbsp;000 artikkelii - 16. sulakuudu 2019.
*4&nbsp;000 artikkelii - 2. talvikuudu 2022.

## Viittehet
* Открылся первый языковой раздел карельской Википедии
* Карельский онлайн / Online karjala
* Карельский язык до выборов доведет
1714

## Midä rodih sinä vuon

## Ken rodihes sinä vuon
* 10. syvyskuudu **[[Niccolò Jommelli]]** — itualielaine säveldäi

## Ken kuoli sinä vuon
* 1. elokuudu **[[Anne Stuart]]** — Suuri-Britanien kunigatar
Jerusalimu

**Jerusalimu** on Izrail’an piälinnu, kudai on Lähizes Päivännouzus. Linnu on Välimeren da Kuolluhmeren välis. Se on 650-840 metrii meren korgevuol. Sie on välimerenilmasto – räkki sego kuivu kezä da lauhkei sego nezevy talvi. Linnu on iudaizman, Hristossahuskon da isluaman pyhä linnu. 
Jerusalimu on monikanzalline linnu, kus eläy 865 721 hengie. 

## Lähtiet
Sana

**Sana** on Jemenan piälinnu sego suurin linnu. Sie eläy 2 575 347 hengie (2012). Sana on 2200 metrii meren korgevuol, ymbäri linnas ollah mäit.
Amman

**Amman** on Jordanien piälinnu sego suurin linnu. Ennevahnas sen nimi oli Rabbat-Ammon, griekkalazaien da riemalazien kavvel sidä sanottih Filadel’fijakse. VII-IX vuozisual linnu kuului islamsoin valdivoh. Vuozinnu 1516 – 1918 linnu kuului Osmuanien valdukundah.
Pnompen’

**Pnompen’** on Kambodžan piälinnu, se on Tonlesap –järven rannal. Linnas eläy 1 501 725 hengie (2012). Linnu perustettih vuonnu 1372.


Phnom Penh-Palast-12-2007-gje.jpg
Phnom Penh-Nationalmuseum-14-2007-gje.jpg
Phnom Penh-Wat Preah Keo Morokat-02-2007-gje.jpg
Phnom Penh-Tuol Sleng Genozid-Museum-24-Foltergeraet-2007-gje.jpg
Phnom Penh-Phsar Thom Thmei-22-Imbiss-2007-gje.jpg
Phnom Penh-Phsar Thom Thmei-12-Jahrtausendeier-2007-gje.jpg
Phnom Penh-Tanzschule-14-2007-gje.jpg
Phnom Penh-Strassenszenen-14-Tankstelle-2007-gje.jpg
Doha

**Doha** on aruabien Katar –valdivon piälinnu sego suurin linnu. Se on Persienlahten rannal. Doha on perustettu vuonnu 1850. Enne sen nimi oli Al’-Bida.
Tallii

**Tallii** () on myrkylline, valgei da pehmei metallu, Mendelejevan taulukos se kuuluu kolmandehtostu joukkoh da sijaiččou kuvvendes rivis. Tallien merki on **Tl**. Enzimäzenny Tallien löydi anglielaine tiedomies Uiljam Kruks (William Crookes) vuonnu 1861. Puhtahas muvvos metallu oli löytty myöhembi, vuonnu 1862. Kerras sidä sai kaksi tiedomiesty: anglielaine Uiljam Kruks da francielaine hiimiekku Klod Og'ust Lami (Claude-Auguste Lamy). Oman nimen metallu sai muinasgriekkalazes sanas  θαλλός, kudai karjalakse on «nuori vihandu varbaine».
1717

## Midä rodih sinä vuon

## Ken rodihes sinä vuon
* 25. kylmykuudu **[[Aleksandr Petrovič Sumarokov]]** — ven’alaine runoilii, arvostelii

## Ken kuoli sinä vuon
* 26. sulakuudu **[[Samuel Bellamy]]** — kuulužu merirozvo "Mustu Sam"
1718

## Midä rodih sinä vuon

## Ken rodihes sinä vuon

## Ken kuoli sinä vuon
* 22. heinykuudu **[[Edward Teach]]** — kuulužu merirozvo "Mustu Pardu"
* 11. talvikuudu **[[Karl XII]]** — ruoččilaine kuningas
Vismuttu

**Vismuttu** () on metalline alguaineh, kudai  Mendelejevan taulukos kuuluu viijendehtostu joukkoh da sijaiččou kuvvendes rivis. Vismutan atomnoumer on 83, merki on **Bi**. Vismuttu on hobjanvärine metallu. Kodvan aigua sidä ei pietty iččenäzenny metallannu, duumaittih, gu se on tinan libo sur'man laji. Enzimäzenny vismutas omis tiedoruadolois kirjutti germuanielaine minerualoin da metalloin tutkii Gergius Agrikola (Georgius Agricola). Se oli vuonnu 1546. Vuonnu 1739 germuanielaine hiimiekku Iogann-Genrih Pott (Johann-Heinrich Pott) rubei pidämäh vismuttua iččenäzenny metallannu. Kaheksankymmenen vuvven peräs ruoččilaine hiimiekku Bercelius (Jöns Jacob Berzelius) otti käyttöh metallan Bi-merkin.
Vaskisorzu

**Vaskisorzu** (*Oxyura jamaicensis*) on lindu.

## Karjalankieline nimi

Linnun täs artikkelis käytetty nimi on kiännetty karjalan kieleh suomenkielizes nimespäi *kuparisorsa*.
Polonii

**Polonii** () on pehmei, hobjanvärine, radioaktiivine puolimetallu, kudai Mendelejevan taulukos kuuluu kuvvendehtostu joukkoh da sijaiččou kuvvendes rivis, sen atomnoumer on 84, merki on **Po**. Polonii kuuluu hal'kogenoin joukkoh. Enzimäzinny sen löyttih vuonnu 1898 Pjer K'uri (Pierre Curie) da hänen mučoi Marija Sklodovskaja-K'uri (Marie Skłodowska-Curie), konzu tutkittih uraniniitan radioaktiivižuttu. Omas lövvös hyö ilmoitettih 18. heinykuudu Pariižan tiedoakadiemien istundol. Polonii on nimitetty Pol'šan (Polonia) kunnivokse. Täs muas oli rodinuhes Maria Sklodovskaja-K'uri (Marie Skłodowska-Curie).
Astattu

**Astattu** () on alguaineh, kudai Mendelejevan taulukos kuuluu seiččemendehtostu joukkoh da sijaiččou kuvvendes rivis, sen atomnoumer on 85, merki on **At**. Luonnos sidä ei sua löydiä, alguainehen atommassu on 209,98715(5) а. Astattu on radioaktiivine. Nourmualiololois astattu ezittyy muzavan sinizinny kristalloinnu. Astatan nimi tulou griekkalazes sanas αστατος, kudai livvikse on «muuttui».
Jygeitina

**Jygeitina** () on hiilijoukkoh kuului alguaineh, kudai Mendelejevan taulukos kuuluu nelländehtostu joukkoh da sijaiččou kuvvendes rivis. Jygeitinan atomnoumer Mendelejevan taulukos on 82, merki on **Pb**. Jygeitina on kebjieh sulatettavu, jygei, hobjanvärine da myrkylline metallu. Se on tundiettu vie ammuzis aijois.
Mihail Perhin

**Mihail Evlampijevič Perhin** (22. oraskuudu (3. kezäkuudu) 1860, Jallahti, Aunuksen gubernii – 28. elokuudu (10. syvyskuudu) 1903, Piiteri, Ven’an valdukundu) oli ven’alaine kulduseppy, Faberže-firman piäneroniekku.

## Eloskerdu

Mihail Perhin rodivui bohattah muanruadajien pereheh. Läs 16-17-vuodehizennu häi muutti Piiterih opastumah kuldusepäkse. Vuvvennu 1884 Perhin oli jo kulduseppymuasteri. Häi oli legenduarizen  Faberže- firman piäneroniekannu 18 vuottu. 

Vuvvennu 1888 Perhin avai  firmas Karl  Faberžen avul oman ruadopertin, kuduas luajittih erilazii kallehii  čomenduksii da toizii ruadoloi kullal da hobjal. Perhinan piäabulazennu oli Genrih Vigström. Täs ruadopertis oli luajittu 28 keisariperehen Äijypäivyjäiččiä, 7 Äijypäivyjäiččiä Kel'h-Bazanovan perehele da äijy toizii nerotegoloi. 

Vuvves 1895 algajen Mihail Perhin oli Kupčugil'dien  ozanottajannu da Kunnivoitetunnu  ristikanzannu.

Häi sežo oli hyvyönluadijannu – Perhin lahjoitti Jallahten kiriköle äijy kallehuzii da huolenpidi Jallahten školua.

Kulduseppymuasteri kuoli tavvin jälgeh bolničas mielivigazieh näh vuvvennu 1903, häi oli pandu muah Piiterin Novodevitčin kalmistol.
 
Muailman kuulužimil aukcionoil Perhinan tevokset ollah suures arvos.
Vuvvennu 2009 Karl Faberžen fondu nimitti hänel nimel palkindon, kudual lahjoittah parahii kulduseppii.