open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bol’šaja Uda

**Bol’šaja Uda** on eländykohtu Karjalan tazavallas Belomorskan piiris Sosnovetsan kyläkunnas. 

Se sijaiččou 16 kilometrin piäs Belomorskan stansiespäi.

## Rahvahan lugumiäry
Kevätjärvi

**Kevätjärvi** (, ) on kylä Karjalan tazavallas Belomorskan piiris. Se kuuluu Sosnovetsan kyläkundah.

Se sijaiččou samannimizen pohjasrannal.

## Histourii

1920-lugussah kylä kuului Tunguon voulostih, sit Tunguon piirih. Myöhembäh se kuului Tunguon kylänevvostoh, nygöi se kuuluu Sosnovetsan kyläkundah.

## Rahvahan lugumiäry

## Infrastruktuuru

1960-luvul Kevätjärves salbavuttih poštu, škola da laukat, kylän rahvahan enimistö muututtih Uudeh Muašjärveh ().

Kyläs on äijy karjalastu taloidu da časounu.
Tunguo (stansii)

**Tunguo** on eländykohtu da raududorogustansii Karjalan tazavallas Belomorskan piiris Kezäjoven kyläkunnas.

## Rahvahan lugumiäry
Lehta

**Lehta** () on kylä Karjalan tazavallas Belomorskan piiris. Se kuuluu Sosnovetsan kyläkundah.

Se sijaiččou Suikujärven päivänlaskurannal, 12 kilometrin piäs Pušnoispäi.

Kyläs on histourien mustomerki – Suuren voinan aigua tapettuloin Nevvostoliiton saldattoin velleskamu.

## Rahvahan lugumiäry
Nuottuvuaru

**Nuottuvuaru** () on kylä Karjalan tazavallas Belomorskan piiris. Se kuuluu Sosnovetsan kyläkundah.

Se sijaiččou Kola-dorogal.

## Rahvahan lugumiäry
Uuzi Muašjärvi

**Uuzi Muašjärvi** (, ) on pos’olku Karjalan tazavallas Belomorskan piiris.

Se sijaiččou Tunguonjoven rannal, 86 kilometrin piäs Belomorskaspäi.

Tämä pos’olku perustettih vuvvennu 1958.

## Rahvahan lugumiäry

## Infrastruktuuru

Pos’olkas on laukat da liäkäripunktu. Rahvahan piäruado on meččytalovus.

Enne pos’olku kuului Tunguon kylänevvostoh. Nygöi se kuuluu Sosnovetsan kyläkundah.
13. pakkaskuudu

**13. pakkaskuudu** - 13. vuvven päivy grigorianskoin kalenduaruan mugah.

## Tämän päivän pruazniekat

## Midä rodih sinä piän

## Ken rodihes sinä piän

## Ken kuoli sinä piän
* 1905 **[[Aleksandr Popov]]** — ven’alaine fizikku da sähkötehniekky, ruadivon keksii
Pušnoi

**Pušnoi** on pos’olku Karjalan tazavallas Belomorskan piiris. Se kuuluu Sosnovetsan kyläkundah.
 
Pos’olku sijaiččou Alinelammen rannal. 

Pos’olkas on keskiškola da lapsien päivykodi. Enne tiä oli laitos, kudamas kazvatetah tundrureboidu da norkua. Nygöi sidä ei ole. Rahvas ruadau lespromhozas, školas da muulois ruadokohtis.

Pos’olkan vahnu nimi oli Kurjuvuaru (ven. Kurjavarakka).

## Rahvahan lugumiäry
1944

## Midä rodih sinä vuon

## Ken rodihes sinä vuon
4. tuhukuudu on roinnuhes Tamara Ščerbakova

## Ken kuoli sinä vuon
Suikujärvi

**Suikujärvi** () on vahnu kylä Karjalan tazavallas Belomorskan piiris. Se kuuluu Sosnovetsan kyläkundah.

Se sijaiččou samannimizen järven päivänlaskurannal.

Kylä on histourien da kul’tuuran mustomerki, histourien poselenii.

## Rahvahan lugumiäry
Azot

**Azot** (, merkitäh **N**-merkil) on seiččemes elementu Mendelejevan alguainehien hiimiellizes sistiemallizes järjestykses. Azotan atomnoumer on 7. Se on sistiemallizen järjestyksen toizes periodas, 5. joukos. 

Helpo aineh azot on kaksiatominen guazu, kudamal ei ole värii, maguu da hajuu.

Azot on yksi levittylöis alguainehis Mual.

Se on jaloguazu. Azot reagiiruiččou siirryvämetalloin kompleksuyhtesteheh. Ilman piäkomponentu (78,09% tilavuttu). Sen jagavumizen vuoh suajah tevolližusazot (enämbi ¾ menöy ammiakan sinteezah). Sidä käytetäh monis tehnolougiellizis protsessois. Azot on yksi piäbiogeenielementois, kuduat kuulutah valguainehih da nukleinuhappamehih.
Aleksandra Aniskina

**Aleksandra Aniskina** () on Karjalan Kanzallizen teatran akt'ouru. Häi ruadau teatras jo piäl seiččie vuottu. Aleksandra on roinnuhes 3. tuhukuudu.

## Opastundu
Aleksandra piäzi opastumah Karjalan Kul’tuurukolledžah vuvvennu 2006. Sinä vuon Kul’tuurukolledžah otetah opastumah nuordu Kanzallizeh teatrah niškoi. Akt'oran diplomuspektaklinnu oli ”Hädä hellän syväimen periä”, kuduadu ozutetah nygöigi.

## Ruado
Aleksandra Aniskina ruadau teatras vuvves 2009. 
Paiči Teatrua, Aleksandra ruadau vie Kul’tuurukolledžas, sie häi opastau ozuttajan neron perustehii niilöil opastujile, kuduat tahtotah olla pruazniekoin juondajinnu.

Paiči sidä Sandran iändy suau kuulta Russkoje radio -stansiel. Neidine ruadau ruadivol jo läs kymmendy vuottu. Enne sidä häi ruadoi Karjalan ruadivos da Junost’-ruadivostansiel.

Joudaval aigua Sandra vedäy eriluaduzii pruazniekkoi da pidoloi. Neidine vedi moizii suurii pidoloi, kui linnan päivy, tazavallan päivy, Olimpiuadantulen estafiettu, Ruočin kul’tuuran päivät da toizii.

## Aleksandra Aniskinan roulit
* ”Hädä hellän syväimen periä” (2009) – Darja Sem’onovna
* ”Turandot” (2010) – Viizas 
* ”Ruma El’za” (2010) – Irma
* ”Sinizen taivahan pajot” (2010) – Kyläläine tyttö
* ”Muuri mukkelii” (2011) – Čoma naine
* ”Emähukku” (2011) – Parven emähukku 
* ”Proššaičemine heinykuus” (2011) – Komsorgu 
* ”Vägivallan liäkäri” (2011) – Voimatoi 
* ”Hodari” (2012) – Miiterin Matr’oi
* ”Verenkarvaine kukkaine” (2012) – Meren hengi
* ”Lumičuudo” (2012) – Čuudo 
* ”Kameo” (2013) – Aleksandra Aniskina 
* ”Lukomorjen rinnal” (2013) – Bajuška-kaži
* ”Šeikkailuloi Kuuzet mägyöl -mečäs” (2014) – Fru Martina -buabo
* ”Segasotku” (2014) – Julia 
* ”Piter Pen” (2014) – Lapsut, Vedehine
* ”Kodi” (2015) – Emändy, Syöjätär
* ”Venetsialazet kaksozet” (2015) – Kolombina 
* ”Lembi” (2015) – Naine 
* ”Konzu ollah tunnot…” (2016) – Annu 
* ”Tiedovoičuskeppi” (2016) – Varoi
Uskela

**Uskela** () on vahnu karjalaine kylä Karjalan tazavallas Belomorskan piiris. Se kuuluu Sosnovetsan kyläkundah.

## Muantiedo

Se sijaiččou Muujärven pohjasrannal.

## Rahvahan lugumiäry

Vuvvennu 1926 kyläs eli 214 hengie, 97% rahvastu oli karjalazii. 1930-luvul kyläs oli läs 50 taloidu da 200 hengie.

Vuvvennu 1998 kyläs eli 2 hengie, vuvvennu 2002 – 4 hengie, kaikin ollah karjalazet.
Ftor

**Ftor** (muinaisgriek. φθόρος («katkuamine, rikondu, vahingo» sit φθείρω-sanas «rikkuo, tuvva vahinguo»). Ftorua merkitäh **F**-merkil (latinan Florum-sanas). Se on yheksäs elementu Mendelejevan alguainehien hiimiellizes sistiemallizes järjestykses. Ftoran atomnoumer on 9. Se on sistiemallizen järjestyksen toizes periodas, 17. joukos. Atommassu on 18,998403163.

Ftor on hiimiellizesti aktiivine ebämetallu da vägevy hapettavu aineh.Se on kebjevin elementu halogeenoin joukos. Normaalizes olos helpo aineh ftor on kaksiatominen guazu (formulu on F2). Sil on valgeikeldaine väri da ozonan libo hloran kuaru.
Neon

**Neon** (, merkitäh **Ne**-merkil) on kymmenes elementu Mendelejevan alguainehien hiimiellizes sistiemallizes järjestykses. Neonan atomnoumer on 10. Se on sistiemallizen järjestyksen toizes periodas, 18. joukos. Yksi levittylöis alguainehis muailmas. Helpo aineh neon on jaloguazu, ineertine yksiatomine guazu ilmai värii da hajuu. Sidä avattih vuonnu 1898. Tiedomiehet suadih se notkies ilmas.
Pii

**Pii** libo **Kremnii** (, merkitäh **Si**-merkil) on 14. elementu Mendelejevan alguainehien hiimiellizes sistiemallizes järjestykses. Piin atomnoumer on 14. Se on sistiemallizen järjestyksen kolmannes periodas, 14. joukos. 

## Histouri

Vuonnu 1811 fransielazet tiedomiehet Žozef Lui Gei-Lussak da Lui Žak Tenar suadih se puhtahannu ainehennu. 

Vuonnu 1825 ruoččilaine hiimiekku Jens Jakob Bertselius metallukaliuman ftorpiih SiF4 vaikutuksen vuoh sai elementarizen piin. Uvvele elementale pandih Silicii-nimi (lat. Silex – pii libo kremnii).
Hlor

**Hlor** ( – vihandu, merkitäh **Cl**-merkil () on 17. elementu Mendelejevan alguainehien hiimiellizes sistiemallizes järjestykses. Hloran atomnoumer on 17. Se on sistiemallizen järjestyksen kolmannes periodas, 17. joukos. Atommuassu on 35,446...35,457. Hiimiellizesti hlor on aktiivine ebämetallu. Se kuuluu halogeenoin joukkoh.

Normaalizes olos helpo aineh hlor on kaksiatominen (Cl2) myrkyguazu. Sil on keldas-vihandu väri, kova haju da metallumagu. Hlor on jygiembi ilmua.
22. pakkaskuudu

22. pakkaskuudu - 22. vuvven päivy grigorianskoin kalenduaruan mugah.

## Tämän päivän pruazniekat

## Midä rodih sinä piän

## Ken rodihes sinä piän
* 1788  **[[George Gordon Byron]]** — anglielaine runoilii-romantiekku.
* 1908 **[[Lev Landau]]** — nevvosto-fizikku, Nobel-palkindon suannuh (1962)

## Ken kuoli sinä piän
Das Kuhn

**Das Kuhn** — karjal-suomelaine rok-joukko.

Vuonnu 2011 sen perustettih endizen Cyanide(Rus-Fin) - rok-joukon muzikantat.

Joukkoh kuulutah:
* pajattai, muuzikan da tevoksien kirjuttai Peter Coon,
* barabanahpergai Illi Savčuk,
* basistu Oleg Ložkin,
* gituaral soittai F'odor Astašov.

Joukko soittau neo-glem-muuzikkua. 

Enzimäine al'bom nimel «Poet of the fallen leaves» nägi päivänvalgien sygyzyl vuonnu 2015 (”Kapkan Records” (Piiteri), Coon Records Oy-Ltd” (Suomi). 

Joukon toine al'bom on «Burning bridges» (2019). Vuvvennu 2020 joukko piästi ilmoih «Poison»-pajon. Vuvvenu 2022 joukko tallendau maxi-single "Rock Generator". Vuvvenu 2023 "Flowers"-pajo piästi ilmoih.

## Linkit
* Das Kuhn VKontaktes
19. tuhukuudu

**19. tuhukuudu** on 50. vuvven päivy grigorianskoin kalenduaruan mugah. Vuvven loppussah on 315 (316. kargavusvuon) päiviä.

## Tämän päivän pruazniekat
*   Turkmenistuanu  - Valdivollizen flavun päivy

## Midä rodih sinä piän

## Ken rodihes sinä piän
* 1473 **[[Nikolaus Kopernikus]]** - pol’šalaine tiähtientiijustelii
* 1859 **[[Svante August Arrhenius]]** - ruoččilaine tiedomies, Nobel palkindon suannuh (1903)

## Ken kuoli sinä piän
20. tuhukuudu

**20. tuhukuudu** on 51. vuvven päivy grigorianskoin kalenduaruan mugah. Vuvven loppussah on 314 (315. kargavusvuon) päiviä.

## Tämän päivän pruazniekat

## Midä rodih sinä piän

## Ken rodihes sinä piän
* 1967 **[[Kurt Cobain]]** — rokjoukon «Nirvana» johtai

## Ken kuoli sinä piän
* 1054 **[[Jaroslav Viizas|Jaroslav I Vladimirovič Viizas]]** - Kijevan piämies
22. tuhukuudu

**22. tuhukuudu** on 53. vuvven päivy grigorianskoin kalenduaruan mugah. Vuvven loppussah on 312 (313. kargavusvuon) päiviä.

## Tämän päivän pruazniekat
*  Sent-Lusia — Iččenäžyön päivy

## Midä rodih sinä piän

## Ken rodihes sinä piän
* 1732 **[[George Washington]]** — enzimäine amierikkalaine prezidentu
* 1785 **[[Jean-Charles Peltier]]** — frantsien fizikku.
* 1788 **[[Arthur Schopenhauer]]** — germuanien filosoufu.
* 1810 **[[Frédéric Chopin]]** — pol’šalaine säveldäi
* 1857 **[[Heinrich Hertz]]** — germuanien fiiziekku
* 1949 **[[Niki Lauda]]** — avstrielaine F1-avtokilbailii

## Ken kuoli sinä piän
1732

## Midä rodih sinä vuon

## Ken rodihes sinä vuon
* 22. tuhukuudu **[[George Washington]]** — enzimäine amierikkalaine prezidentu

## Ken kuoli sinä vuon
1473

## Midä rodih sinä vuon

## Ken rodihes sinä vuon
19. tuhukuudu **[[Nikolaus Kopernikus]]** - pol’šalaine tiähtientiijustelii

## Ken kuoli sinä vuon
1894

## Midä rodih sinä vuon

## Ken rodihes sinä vuon
* 26. kylmykuudu **[[Norbert Wiener]]** — amierikkalaine matematikku, kibernietikan alguhpanii

## Ken kuoli sinä vuon
* 1. pakkaskuudu **[[Heinrich Hertz]]** — germuanien tiedomies
* 1. kylmykuudu **[[Aleksandru III]]** — ven’alaine tsuari (1881 - 1894)
1859

## Midä rodih sinä vuon

## Ken rodihes sinä vuon
* 19. tuhukuudu **[[Svante August Arrhenius]]** - ruoččilaine tiedomies, Nobel palkindon suannuh (1903)
* 16. kevätkuudu **[[Aleksandr Popov]]** — ven’alaine fizikku da sähkötehniekky, ruadivon keksii

## Ken kuoli sinä vuon
23. tuhukuudu

**23. tuhukuudu** on 54. vuvven päivy grigorianskoin kalenduaruan mugah. Vuvven loppussah on 311 (312. kargavusvuon) päiviä.

## Tämän päivän pruazniekat
*  Gaijana — Tazavallan päivy

## Midä rodih sinä piän

## Ken rodihes sinä piän
* 1685 **[[Georg Friedrich Händel]]** — germuanien säveldäi
* 1874 **[[Konstantin Päts]]** — enzimäine estounielaine prezidentu

## Ken kuoli sinä piän
* 1855 **[[Carl Friedrich Gauss]]** — germuanien matematikku, tehniekku, fizikku
* 1880 **[[F’odor Glinka]]** — ven’alaine runoilii da kirjailii
1685

## Midä rodih sinä vuon

## Ken rodihes sinä vuon
* 23. tuhukuudu **[[Georg Friedrich Händel]]** — germuanien säveldäi
* 31. kevätkuudu **[[Johann Sebastian Bach]]** — germuanien säveldäi.

## Ken kuoli sinä vuon
1874

## Midä rodih sinä vuon

## Ken rodihes sinä vuon
* 23. tuhukuudu **[[Konstantin Päts]]** — enzimäine estounielaine prezidentu
* 9. sulakuudu **[[Nikolai Rerih]]** - ven’alaine taidoilii
* 25. sulakuudu **[[Guglielmo Marconi]]** — itualielaine ruadivotehniekky, yrittäi, Nobel-palkindon suannuh (1909)
* 30. kylmykuudu **[[Winston Churchill]]** – brinuanielaine poliitiekku da valdivonvallas ruadanuh

## Ken kuoli sinä vuon
1855

## Midä rodih sinä vuon

## Ken rodihes sinä vuon
* 27. sulakuudu **[[L'eonid Bel'skii]]** — ven’alaine runoilii, kiändäi, kirjalližushistourikku
* 16. elokuudu **[[Ukki Väinämöinen]]** — karjalaine yhteiskunnalline ruadai.
* 27. ligakuudu **[[Ivan Mičurin]]** — ven’alaine tiedomies-luonnontutkii

## Ken kuoli sinä vuon
* 23. tuhukuudu **[[Carl Friedrich Gauss]]** — germuanien matematikku, tehniekku, fizikku
* 2. kevätkuudu **[[Nikolai I]]** — ven’alaine suari 
* 26. kylmykuudu **[[Adam Mickiewicz]]** — pol’šalaine runoilii.
Virandajärvi

**Virandajärvi** () on Karjalan tazavallan Belomorskan piirin Sumposadan kyläkunnan pos’olku.

Se sijaiččou Ruiga-joven rannal, 139 kilometrin piäs Belomorskaspäi. Pos’olkas on raududorogustansii.

## Histourii

Virandajärvi enne kuului Koležman voulostih, kudai 1920-luvul hyllättih da se rubei kuulumah Belomorskan piirih.

Nygyine pos’olku perustettih vuvvennu 1941 meččyruadajien pos’olkannu.

## Rahvahan lugumiäry
Virma

**Virma** on vahnu kylä Karjalan tazavallas Belomorskan piiris Sumposadan kyläkunnas. Se on histourien mustomerki.

Se sijaiččou Virman jovensuus, 15 kilometrin piäs Sumski Posadaspäi. 

Kyläs on arhitektuuran mustomerki – puukirikkö (), kudai perustettih vuvvennu 1639 Solovetskoi manasterin varoih.

6 kilometrin piäs kyläspäi, Vienan meres, on XIX luvun lopus rakendettu puučasounu.

## Rahvahan lugumiäry
Vorenža

**Vorenža** on kylä Karjalan tazavallas Belomorskan piiris Sumposadan kyläkunnas.

Se sijaiččou lahten rannal Sumajärven suviozas.

Kylä kuuluu Belomorskan piirin histourien da kul’tuuran mustomerkilöih, histourielline poselenii.

Kyläs on Il’l’an puukirikkö (XIX vuozisada).

## Rahvahan lugumiäry

Vuvvennu 1905 kyläs eli 171 hengie.
Koležma

**Koležma** on vahnu pomorskoi kylä Karjalan tazavallas Belomorskan piiris.

Kylä sijaiččou Koležman jovensuus Vienan meren Onieganlahtes, 30 kilometrin piäs Sumski Posadaspäi.

Kalastus on rahvahan piäruado kylän perustamizes algajen. Koležmas on pieni kalastusportu. 

Nevvostoliiton aigua ruadoi vuvvennu 1930 perustettu kalastuskolhouzu. Kolhouzan enzimäzenny johtajannu oli Pakulin T.G.

Kyläs ruadau škola, feršalipunktu.

## Histourii

Kylä perustettih XVI luvul.

Koležman voulosti sijoittui Vienan Karjalan päivännouzuozas. Voulostih kuuluttih Koležma, Pertojärvi, 
Ruiga da Virandajärvi.

Koležman voulosti hyllättih 1920-luvul da sen aloveh rubei kuulumah Sorokan piirih.

## Histourien mustomerkit

Kyläs on Suuren voinan aigua tapettuloin Karjalan frontan lendäjien velleskalmu.

Sežo Koležmas on žiivatankazvattajan J.I. Judinan rinduvestos (1879 – 1954).

## Rahvahan lugumiäry

Vuvvennu 1907 voulostis elettih ven’alazet da niidy oli 1034 hengie.
Vuvvennu 1926 Koležmas eli 1168 hengie, kudamis 1167 oli ven’alazii da yksi karjalaine.
Vuvvennu 1996 kyläs eli 260 hengie, äijät oldih pomoriloin jälgeläzet.
24. tuhukuudu

**24. tuhukuudu** on 55. vuvven päivy grigorianskoin kalenduaruan mugah. Vuvven loppussah on 310 (311. kargavusvuon) päiviä.

## Tämän päivän pruazniekat
*  Meksikku — Flavun päivy
*  Estounii — Iččenäžyön päivy

## Midä rodih sinä piän

## Ken rodihes sinä piän
* 1745 **[[F'odor Ušakov]]** ― arvokas ven’alaine admirualu
* 1786 **[[Wilhelm Karl Grimm]]** — germuanien filolougu.
* 1796 **[[Carl Axel Gottlund]]** — suomelaine kirjuttai da suomen kielien professoru.
* 1955 **[[Alain Prost]]** — frantsien avtokilbailii, F1-čempion 4 kerdua
* 1955 **[[Steve Jobs]]** — amierikkalaine inženieru da yrittäi, "Apple"-firman alguhpanii

## Ken kuoli sinä piän
* 1810 **[[Henry Cavendish]]** — anglielaine fiiziekku da hiimiekku
* 1815 **[[Robert Fulton]]** — amierikkalaine inženieru da keksii, enzimäizen höyrylaivan perustai 
* 1856 **[[Nikolai Lobačevskii]]** — arvokas ven’alaine matemuatiekku
Lapino

**Lapino** on kylä Karjalan tazavallas Belomorskan piiris Sumposadan kyläkunnas.

Kylä sijaiččou Pustovskoje-järven pohjasozas, 16 kilometrin piäs Sumski Posadaspäi.

## Rahvahan lugumiäry
1815

## Midä rodih sinä vuon

## Ken rodihes sinä vuon
* 1. sulakuudu **[[Otto von Bismarck]]** — germuanien valdivomies
* 2. kylmykuudu **[[George Boole]]** — matematikku, lougiekan algebran keksii

## Ken kuoli sinä vuon
* 24. tuhukuudu **[[Robert Fulton]]** — amierikkalaine inženieru da keksii, enzimäizen höyrylaivan perustai
Malen’gu

**Malen’gu** () on pos’olku Karjalan tazavallas Belomorskan piiris. Nygöi se kuuluu Sumposadan kyläkundah.

## Muantiedo

Se sijaiččou samannimizen joven rannal, lähäl rajua Arhangel’skan alovehenke, 131 kilometrin piäs Belomorskaspäi.

Lähäl pos’olkua on samannimine raududorogustansii.

## Rahvahan lugumiäry

1.01.2009 Malen’gas eli 197 hengie, vuvvennu 1996 – 400 hengie.

## Histourii

Enne poselenii kuului N’uhčan voulostih (Arhangel’skan gubernien Kemin ujezdu), kudai hyllättih 1920-luvul da se rubei kuulumah Karjalan Sorokan piirih. Malen’gu-stansii rakendettih vuvvennu 1942.
N’uhča

**N’uhča** on pomorskoi kylä Karjalas, se kuuluu Sumposadan kyläkundah.

## Etimolougii

Kylän da joven nimi on roinnuhes saamen sanaspäi nühhč(a-), kudai karjalakse merkiččöy «joučen».

## Muantiedo

Se sijoiččou Belomorskan piiris Karjalan da Arhangel’skan alovehen rajal, samannimizen joven rannal, 5 kilometrin piäs Vienan meresäi. N’uhčas on samannimine raududorogustansii.

## Histourii

XV vuozisual kylä kuului Novgorodan posadniekan Isak Boretskin akale Marfa Boretskajale, XV – XVI vuozisadoil kylä rubei kuulumah manasterih Solovetskoloil suariloil. Vuvvennu 1702 rakendettih muadorogu (), kudai otti allun N’uhčan pristanispäi. 5 tuhattu rahvastu srojittih dorogua: kuattih puuloi, luajittih mežua, pandih parziteloi, rakendettih sildoi.

21. kevätkuuh vuodessah 2013 se oli N’uhčan kyläkunnan haldivolline keskus.

21. kevätkuudu v. 2013 N’uhčan kyläkundu hyllättih, kylä rubei kuulumah Sumposadan kyläkundah.

## Rahvahan lugumiäry

Vuvvennu 2001 N’uhčas eli 474 hengie. 

## Nähtävykset

* Kylän piänähtävys on «Osudareva doroga».
* Muzei «Hlamnoi sarai».

## Histourien mustomerkit

Kyläs on Suuren voinan aigua tapettuloin Nevvostoliiton saldattoin velleskalmu.
Pertjärvi

**Pertjärvi** () on kylä Karjalan tazavallas Belomorskan piiris Sumposadan kyläkunnas.

Se sijaiččou Pertjärven da Tegjärven rannoil, 12 kilometrin piäs Sumski Posadaspäi.

## Rahvahan lugumiäry
Suhoje

**Suhoje** on kylä Karjalan tazavallas Belomorskan piiris Sumposadan kyläkunnas.

Se sijaiččou Vienan meren Onieganlahten päivänlaskurannal.

## Nähtävykset

Kyläs on kirikkö (), kudai rakendettih vuvvennu 1899 da pandih endizeh kundoh 2000-luvun allus.

Kyläs on mustomerki Suuren voinan aigua tapettuloin rahvahien mustokse.

## Rahvahan lugumiäry
Sumajärvi (pos’olku)

**Sumajärvi** () on pos’olku Karjalan tazavallas Belomorskan piiris Sumposadan kyläkunnas.

Se sijaiččou samannimizen järven lounasrannal.

## Rahvahan lugumiäry
29. kylmykuudu

**29. kylmykuudu** - 333. vuvven päivy (334. päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenduaruan mugah. Vuvven loppussah on 32 päiviä.

## Tämän päivän pruazniekat

## Midä rodih sinä piän

## Ken rodihes sinä piän

## Ken kuoli sinä piän
* 2001 **[[George Harrison]]** — anglielaine soittai,  «The Beatles» - joukon ozanottai
Hvoini

**Hvoini** () on pos’olku Karjalan tazavallas Belomorskan piiris, se kuuluu Sumposadan kyläkundah.

Se sijaiččou lähäl Sumajärven pohjasrandua, lähäl Sumajoven suudu, 87 kilometrin piäs Belomorskaspäi.

## Rahvahan lugumiäry

## Histourii

Enne se oli Hvoinin kylähaldivon keskus.

Hvoinin kylähaldivo sijoittui Belomorskan piirin suves, rajal Segežan piirinke.

Hvoinin kylähaldivoh kuuluttih Hvoini (haldivolline keskus), Vorenža, Lapino da Sumajärvi.
1902

## Midä rodih sinä vuon

## Ken rodihes sinä vuon
* 27. tuhukuudu **[[John Steinbeck]]** — amierikkalaine kirjuttai, Nobel-palkindon suannuh (1962)

## Ken kuoli sinä vuon
* 26. syvyskuudu **[[Levi Strauss]]** — amierikkalaine yrittäi, džinsoin keksii
26. tuhukuudu

**26. tuhukuudu** on 57. vuvven päivy grigorianskoin kalenduaruan mugah. Vuvven loppussah on 308 (309. kargavusvuon) päiviä.

## Tämän päivän pruazniekat
*  Kuveit — Välläle piästämizen päivy

## Midä rodih sinä piän

## Ken rodihes sinä piän
* 1802 **[[Victor Hugo]]** — frantsien kirjuttai
* 1829 **[[Levi Strauss]]** — amierikkalaine yrittäi, džinsoin keksii
* 1932 **[[Johnny Cash]]** — pajattai, säveldäi

## Ken kuoli sinä piän
1829

## Midä rodih sinä vuon

## Ken rodihes sinä vuon
* 26. tuhukuudu **[[Levi Strauss]]** — amierikkalaine yrittäi, džinsoin keksii

## Ken kuoli sinä vuon
* 11. tuhukuudu  **[[Aleksandr Gribojedov]]** —   ven’alaine diplomuattu, runoilii, pianistu da säveldäi.
Gridino

**Gridino** (), on vahnu kylä Karjalan tazavallas Kemin piiris Kuuzimuan kyläkunnas.

Se sijaiččou Vienan meren Gridinon lahten rannal Gridina-joven suus.

Kyläs on kirikkö (), kudai rakendettih XIX vuozisuan keskivälis.

## Rahvahan lugumiäry
Šomba

**Šomba** on pos’olku Karjalan tazavallas Kemin piiris Viäränkosken kyläkunnas.

Se sijaiččou Kemin joven rannal.

2 kilometrin piäs pos’olkaspäi on samannimine suo, kudaman pinduala on 365 ga. Sie on äijy garbaluo da muur’oidu.

## Rahvahan lugumiäry
27. tuhukuudu

**27. tuhukuudu** on 58. vuvven päivy grigorianskoin kalenduaruan mugah. Vuvven loppussah on 307 (308. kargavusvuon) päiviä.

## Tämän päivän pruazniekat
*  Dominikanan Tazavaldu — Iččenäžyön päivy

## Midä rodih sinä piän
* 1617 - Stolbovo-rauhansobimus, ven’alaizen-ruoččilaizen voinan (1614—1617) loppu

## Ken rodihes sinä piän
* 1807 **[[Henry Wadsworth Longfellow]]** — amierikkalaine runoilii, «Hiawathan pajon» kirjuttai
* 1902 **[[John Steinbeck]]** — amierikkalaine kirjuttai, Nobel-palkindon suannuh (1962)
* 1932 **[[Elizabeth Taylor]]** — amierikkalaine ozuttelii
* 1956 **[[Anne Veski]]** — estounielaine pajattai
* 1957 **[[Tat'ana Dogiljeva]]** — ven’alaine ozuttelii

## Ken kuoli sinä piän
* 1887 **[[Alexander Borodin]]** — ven’alaine säveldäi da и hiimiekku
* 1936 **[[Ivan Petrovič Pavlov]]** — ven’alaine fiziolougu, Nobel-palkindon suannuh (1904) 
* 2015 **[[Boris Nemtsov]]** — ven’alaine poliitiekku da valdivomies
* 2015 **[[Leonard Nimoy]]** — amierikkalaine ozuttelii, ohjuaju da runoilii
9. ligakuudu

**9. ligakuudu** - 282. vuvven päivy (283. päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenderin mugah. Vuvven loppussah on 83 päiviä.

## Tämän päivän pruazniekat

## Midä rodih sinä piän

## Ken rodihes sinä piän
* 1959 **[[Boris Nemtsov]]** — ven’alaine poliitiekku da valdivomies

## Ken kuoli sinä piän
* 2018 **[[Armas Hiiri]]** - karjalan runoilii, kirjuttai, kiändäi
1959

## Midä rodih sinä vuon

## Ken rodihes sinä vuon
* 18. kevätkuudu **[[Luc Besson]]** — frantsien ohjuaju
* 9. ligakuudu **[[Boris Nemtsov]]** — ven’alaine poliitiekku da valdivomies

## Ken kuoli sinä vuon
Kalgalahti

**Kalgalahti** (, ) ) on vahnu kylä Karjalan tazavallas Kemin piiris Kuuzimuan kyläkunnas.

Se sijaiččou Kalga-joven suus, Vienan meren päivänlaskurannal.

## Rahvahan lugumiäry

## Histourii

Nevvostoliiton aigah perustettih kalastuskolhouzu, kudai ruadoi vuodessah 2011. Rahvahan piädielo on kalastus (kalastetah siigua, kambalua, tr’oskua, haugii). Sežo rahvas kerätäh muarjua (must’oidu, buolua, juomoidu, muur’oidu, garbaluo) da gribua.
Pon’goma

**Pon’goma** on vahnu kylä Karjalan tazavallas Kemin piiris Kuuzimuan kyläkunnas.

Se sijaiččou Vienan meren Kandalahten rannal, samannimizen joven suus. 1980-luvul kyläs ruadoi kolhouzu, kudaman tehtävänny oli kalastus. Kalastettih äijy kalua Vienan meres. 1990-luvun lopus se salvattih.

## Rahvahan lugumiäry
Vuočaž

**Vuočaž** () on pos’olku Karjalan tazavallas Kemin piiris Kemin linnukunnas.

Se sijaiččou Kemin joven rannal.
## 
Rahvahan lugumiäry ==
2. kevätkuudu

**2. kevätkuudu** - 61. vuvven päivy (62. päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenduaruan mugah. Vuvven loppussah on 304 päiviä.

## Tämän päivän pruazniekat

## Midä rodih sinä piän

## Ken rodihes sinä piän
* 1931 **[[Mihail Gorbačjov]]** — enzimäine da ainavo Nevvostoliiton prezidentu
* 1962 **[[Jon Bon Jovi]]** — amierikkalaine rok-soittai, ozuttelii

## Ken kuoli sinä piän
* 1855 **[[Nikolai I]]** — ven’alaine suari
1796

## Midä rodih sinä vuon

## Ken rodihes sinä vuon
* 6. heinykuudu **[[Nikolai I]]** — ven’alaine tsuari 

## Ken kuoli sinä vuon
* 17. kylmykuudu  **[[Jekaterina II]]** —  ven’alaine tsuarikunnan halliččii.
F'odor Glinka

**F'odor Nikolajevič Glinka** (8. (19). päivänny kezäkuudu vuonnu 1786, Sutoki-kylä, Smolenskoin aloveh – 11. (23). päivänny tuhukuudu vuonnu 1880, Tveri) – ven'alaine runoilii, kirjailii, kuului dekabristoin seuroih.

Vuozinnu 1805-1806 oli generualan M.A. Miloradovičan adjutantannu, otti ozua Austerlican bojuh.

Vuonnu 1808 päivänvalgien nähtih Glinkan kirjutukset voinumatkois (1805-1806) nimel ”Ven'an oficieran kirjazii Polšas, Avstries da Vengries”.

Vuonnu 1812 uvvessah lähti armieh  Miloradovičan adjutantannu da oli voinumatkas vuvven 1814 loppussah. Ven'ale tulduu, piästi ilmoile  ”Ven'an oficieran kirjazii” -jatkokniigan (vuozinnu 1815-1816). Sie oldih kirjutukset vuvven 1812 Ižänmuallizes voinas (8-ozaine kniigu). Vuozinnu 1813-1814 oli ulgomuanmatkois Ruskien armien kel.

Häi kuului dekabristoin peittoseuroih, myöhembi yhtes M.F.Orlovan da A.N.Muravjovan kel perusti Ven'an literatuuran ystävien vällän yhtevyksen. 

Glinkua otettih da pandih kiini Petropavlovskoin linnah vuonnu 1826 kevätkuun 11. päivänny. Piästettih välläle vuonnu 1826 kezäkuun 15.päivänny, eroitettih voinusluužbaspäi da karkoitettih Petroskoih, kus F'odor Glinka rubei ruadamah Anuksen gubernien johtokunnan nevvonandajannu. Oman toimindan ližäkse häi tutki Anuksen guberniedu, karjalazien elaigua, luonduo. Hänen muantiijonkiinnostuksen tuloksekse tuli suuri runotevos. Glinka oli enzimäine, ken kiändi ven'akse Kalevala-eeposan. Häi kirjutti sežo kaksi suurdu runotevostu, kudamien joukos oldih Karjalan meččien neidine da Karjal.

Vuonnu 1830 Glinkua siirrettih Tverih, kus häi nai Avdotja Pavlovna Goleniščeva-Kutuzovas (1795-1863). Muantiedoseuran käskyn mugah Glinka ruadoi ennevahnallizien kalmumättähien tutkimusruadoloi Valdain lähäl. Hänen tutkimustevos sai  Muantiedoseuran palkindon.

Vuonnu 1835  F'odor Glinka jätti oman virran da rubei elämäh Moskovas.
Argon

**Argon** (, merkitäh **Ar**-merkil) on 18. elementu Mendelejevan alguainehien hiimiellizes sistiemallizes järjestykses. Argonan atomnoumer on 18. Se on sistiemallizen järjestyksen kolmandes periodas, 18. joukos. Kolmas levittylöis alguainehis Muan atmosfieras. Helpo aineh argon on jaloguazu, ineertine yksiatomine guazu ilmai värii, maguu da hajuu. 

## Nimen keksimine

Kokoukses, kudamas oli ezitetty tiijolline ezitelmy argonan avuamizes, Relei da Ramzai annettih uvvele guazale nimi «argon». Latinan kieles tämä sana tarkoittau «lašku, hil’l’aine». Argonan piäominažus on hiimielline aktiivittömys.
Skandium

**Skandium** (, merkitäh **Sc**-merkil) on 21. elementu Mendelejevan alguainehien hiimiellizes sistiemallizes järjestykses. Skandiuman atomnoumer on 21. Se on sistiemallizen järjestyksen nelländes periodas, kolmandes joukos.

Helpo aineh skandium on kebjei hobjanvärine metallu keldazen kiillonke.

Tortveititan (minerualu, kudamas on skandiumua) suurimmat varat ollah Madagaskaral da Norjas.

## Histourii

Mendelejev D.I. ennusti elementua omas kirjutukses (11. Talvikuudu 1870). Vuonnu 1879 ruoččilaine hiimiekku Lars Nil’son avai sen da nimitti elementan Skandinavien kunnivokse.
Titanium

**Titanium** (, merkitäh **Ti**-merkil) on 22. elementu Mendelejevan alguainehien hiimiellizes sistiemallizes järjestykses. Titaniuman atomnoumer on 22. Se on sistiemallizen järjestyksen nelländes periodas, nelländes joukos.

Helpo aineh titanium on kebjei, luja hobjanvalgei metallu. Sulatuksen lämbö on 1660±20 °C.

Titaniuman varat ollah SAT (Suvi-Afrikan Tazavallas), Ven’al, Ukrainas, Kitais, Japounies, Avstrualies, Indies, Ceilonal, Braziilies, Suvi-Koreas, Kazahstanas.
Vanadium

**Vanadium** (, merkitäh **V**-merkil) on 23. elementu Mendelejevan alguainehien hiimiellizes sistiemallizes järjestykses. Vanadiuman atomnoumer on 23. Se on sistiemallizen järjestyksen nelländes periodas, viijendes joukos. Atommassu on 50,9415

Helpo aineh vanadium on plastine hobjanharmai metallu.

## Histourii

Vuonnu 1801 minerualogien professoru Andres Manuel Del’ Rio avai vanadiuman tinaruvas. Vuonnu 1830 ruoččilaine hiimiekku Nil’s Sefström uvvessah avai sen rauduruvas. Bercelius da Sefsröm annettih sile nimen.

## Nimen keksimine

Täl elemental on ylen čoma väri, sendäh sidä sanottih suvaičuksen da čomuon Freija-jumalattaren kunnivokse (vahn. skand. Vanadis – Vanoin tytär).
George Washington

**George Washington** (22. tuhukuudu 1732, Bridges Creek, Virginii - 14. talvikuudu 1799, Mount Vernon, Virginii) oli ameriekkalaine valdivonruadai, Yhtysvalloin enzimäine rahvahan vallittu prezidentu (1789-1797), yksi Yhtysvalloin perustajis, Kontinentallizen armien piämies, Yhtysvalloin vällysvoinan ozanottai, ameriekkalazen Prezidentan instituutan perustai. Suuri orjienomistai.

George Washington oli roinnuhes muanruadajan pereheh. Vuvvennu 1752 häi sai perindökse Mount Vernon –muaalovehen. Samannu vuvvennu mies yhtyi voinutoimih fransuzoih da indeitsieh vastah, puutui vangičukseh. Vuvvennu 1759 Washington nai Martha Custis Dandridges da rubei panemah kundoh omua taloidu. Hänes rodih yksi Virginien bohatois muanomistajis.

Washington oli yksi Enzimäzen kontinentallizen kongresan deleguatois. Brituanieh vastah ammunduriidoin jälgeh hänet vallittih Kontinentallizen armien piämiehekse. Voiskoin muutettuu Washington ohjai niidy Bostonan kierros algajen vevvennu 1776 anglien voiskan kapitul’atsiessah Jorktownan lähäl vuvvennu 1781. Kylmykuus 1783 Pariižan rauhansobimuksen azutettuu George Washington loppi virran da lähti elämäh Mount Vernon –muaaloveheh.

Washington vallittih Konstitutsien konventan paginanvedäjäkse. Vuvvennu 1787 tämä yhtymy valmisti Yhtysvalloin konstitutsien. Vuvvennu 1789 hänet vallittih Yhtysvalloin enzimäzekse prezidentakse. Vuvvennu 1792 Washington uvvessah vallittih prezidentakse. Kolmel kerdua häi iče kieldävyi prezidentan ruadovirras. Enne lähtyö häi sanoi jälgisanoi rahvahale.  

Prezidentan ruadovirran loppiettuu Washington lähti elämäh Mount Vernon –muaaloveheh da puaksuh kävi nostettavah piälinnah. Kongressu andoi Washingtonale Kodimuan tuatan arvonimen. Washington kuoli 15. talvikuudu 1799. Hänet pandih muah Mount Vernonas 18. talvikuudu.  

## Lähtehet
1942

## Midä rodih sinä vuon

## Ken rodihes sinä vuon
* 24. sulakuudu **[[Barbra Streisand]]** — amierikkalaine pajattai, ozuttelii

## Ken kuoli sinä vuon
* 10. pakkaskuudu **[[Ukki Väinämöinen]]** - karjalaine yhteiskunnalline ruadai
* 9. kevätkuudu **[[Robert Bosch]]** — germuanien inženieru, keksii, BOSCH-firman alguhpanii
Antipinskaja

**Antipinskaja** on Karjalan tazavallan Kondupohjan piirin Hirvaksen kyläkunnan kylä.

Enne (vuodessah 1953) tämän eländykohtan nimi oli Majat’uki (). 

## Rahvahan lugumiäry
Valgeimägi

**Valgeimägi** () on kylä Karjalan tazavallas Kondupohjan piiris Hirvaksen kyläkunnas.

Se sijaiččou Hiižjärven () koillisrannal.

Kyläs on kirikkö (). Se on pahas kunnos.

## Rahvahan lugumiäry
Jouhoja

**Jouhoja** () on kylä Karjalan tazavallas Kondupohjan piiris Hirvaksen kyläkunnas.

Se sijaiččou Suunujärven luodehrannal.

## Rahvahan lugumiäry

Vuvvennu 1905 kyläs eli 58 hengie.
9. kevätkuudu

**9. kevätkuudu** - 68. vuvven päivy (69. päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenduaruan mugah. Vuvven loppussah on 297 päiviä.

## Tämän päivän pruazniekat

## Midä rodih sinä piän

## Ken rodihes sinä piän
* 1454 **[[Amerigo Vespucci]]** — matkailii
* 1825 **[[Alexandr Možaiskii]]** — ven’alaine kontr-admirualu, lendokonehen keksii
* 1934 **[[Mihai Volontir]]** — teatran da kinoartistu
* 1934 **[[Jurii Gagarin]]** — enzimäine kosmonaftu
* 1943 **[[Robert Fischer]]** — amierikkalaine šahmatistu, 11. muailman čempion (1972-75) 

## Ken kuoli sinä piän
* 1851 **[[Hans Christian Ørsted]]** — duanielaine tiedomies
* 1942 **[[Robert Bosch]]** — germuanien inženieru, keksii, BOSCH-firman alguhpanii
* 1967 **[[Nikolai Jaakkola]]** — karjalan kirjuttai, dramaturgu, kirjailii, literatuuruktiitiekku.
Ruskeimeri

**Ruskeimeri** – Indien valdumeren meri, kudai on Arabien niemimuan da Afriekan välil. Meren pohjazes on Sueckoin kanuavu, kudai eroitti – Sueckoin da Akaba-lahtie. Sueckoin kanuavan avul Ruskeimeri yhtyy Välimereh, suves Bab el Mandeb -salmen avul Ruskeimeri yhtyy Adenan lahteh da Arabienmereh. Ruskeimeri on kaikis suolazin meri kogo muailmas.

## Ilmasto

Ruskienmeren rannikol on troopilline ilmasto, vai peräpohjazes on Välimeren ilmasto. Ilman lämbötila talvikuus-pakkaskuus on 20-25 astettu lämmiä, elokuus on 35-40 gruadussua lämmiä, aijoitellen ilmu lämbenöy 50 pl'usastiessah.

Räken periä Jegiptan rannikol vezi lämbenöy talvel 20 astiessah, kezäl vezi lämbenöy 27 astiessah.
10. kevätkuudu

**10. kevätkuudu** - 69. vuvven päivy (70. päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenduaruan mugah. Vuvven loppussah on 296 päiviä.

## Tämän päivän pruazniekat

## Midä rodih sinä piän

## Ken rodihes sinä piän
* 1415 **[[Vasilij II Vasiljevič]]** — Moskovan kunigas (1425).
* 1845 **[[Aleksandru III]]** — ven’alaine tsuari (1881 - 1894)
* 1940 **[[Chuck Norris]]** *(tovelline nimi Carlos Ray Norris Jr)* — amierikkalaine kinoartistu
* 1958 **[[Sharon Stone]]** — amierikkalaine modeli da kinoartistu

## Ken kuoli sinä piän
* 1861 **[[Taras Ševčenko]]** — ukrainan runoilii, taidoilii
* 1940 **[[Mihajil Bulgakov]]** — ven’alaine kirjuttai
* 1985 **[[Konstantin Černenko]]** — nevvosto-valdivomies
Sagarvoi

**Sagarvoi** () on kylä Karjalan tazavallas Kondupohjan piiris Hirvaksen kyläkunnas.

Se sijaiččou Suunujärven luodehrannal.

## Rahvahan lugumiäry
Pyhäniemi

**Pyhäniemi** () on kylä Karjalan tazavallas Kondupohjan piiris Hirvaksen kyläkunnas.

Se sijaiččou Päläjärven päivänlaskurannal.

Vuvvennu 1933 Sv’atnavolok (Pyhäniemi) ruvettih nimittämäh Punavaarakse.

Nevvostoliiton  da Suomen välizen voinan aigua  (1941 – 1944) lähäl kyliä oli Nevvostoliiton vangiloin luageri.

Kyläs on histourien mustomerki – rahvahienvälizen voinan aigua (1918 – 1920) tapettuloin partizuanoin velleskalmu.

Vuvvennu 1975 täs kyläs snimaittih fil’mu ”Derevn’a Utka”.

## Rahvahan lugumiäry
11. kevätkuudu

**11. kevätkuudu** - 70. vuvven päivy (71. päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenduaruan mugah. Vuvven loppussah on 295 päiviä.

## Tämän päivän pruazniekat
*  Litvu — Iččenäžyön kundohsuandan päivy (1990)
*  Tuvalu — Yhtymän päivy

## Midä rodih sinä piän

## Ken rodihes sinä piän
* 1955 **[[Nina Hagen]]** — germuanien rokpajattai
* 1989 **[[Anton Jel'čin]]** — amierikkalaine kinoartistu

## Ken kuoli sinä piän
* 1914 **[[P'otr Semjonov-T'an-Šanskii]]** — ven’alaine muantutkii
* 2006 **[[Slobodan Miloševič]]** — Jugosluavijan prezidentu
Tiudia

**Tiudia** () on kylä Karjalan tazavallas Kondupohjan piiris.

Kyläs on rahvahienvälizen voinan aigua tapettuloin saldattoin velleskalmu.

## Histourii

Vuvvennu 1757 kupču Martjanov järjesti mramoran louhindan. Tiudian mramoran värii on enämbi 30. Sidä viettih Piiterih.

XIX-luvun toizes puoles lähäl kyliä rakendettih kivikirikkö (). Sen arhitektorannu oli Ton K.A., kudai nosti kirikön () Moskvas. Toine arhitektoru oli Jarovitski I.F.

## Rahvahan lugumiäry

Vuvvennu 1905 kyläs eli 510 hengie.

## Kuulužat rahvahat

* Isakov A.A. (1916 – 1973) on Nevvostoliiton talovus- da poliitiekkuruadai.
Elmus

**Elmus** () on pos’olku Karjalan tazavallas Kondupohjan piiris Hirvaksen kyläkunnas.

Se sijaiččou samannimizen järven päivännouzurannal.

Pos’olkas on histourien mustomerki – Suuren voinan aigua (1941 – 1945) tapettuloin Nevvostoliiton saldattoin velleskalmu.

## Rahvahan lugumiäry
16. kevätkuudu

**16. kevätkuudu** - 75. vuvven päivy (76. päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenduaruan mugah. Vuvven loppussah on 290 päiviä.

## Tämän päivän pruazniekat

## Midä rodih sinä piän

## Ken rodihes sinä piän
* 1787 **[[Georg Ohm]]** — germuanien fizikku
* 1859 **[[Aleksandr Popov]]** — ven’alaine fizikku da sähkötehniekky, ruadivon keksii

## Ken kuoli sinä piän
* 1940 **[[Selma Lagerlöf]]** — ruoččilaine kirjuttai, Nobel-palkindon suannuh (1909)
1787

## Midä rodih sinä vuon

## Ken rodihes sinä vuon
* 16. kevätkuudu **[[Georg Ohm]]** — germuanien fizikku

## Ken kuoli sinä vuon
1858

## Midä rodih sinä vuon

## Ken rodihes sinä vuon
* 18. kevätkuudu **[[Rudolf Diesel]]** — germuanien inženieru da и keksii
* 27. ligakuudu **[[Theodore Roosevelt]]** — 26. Amierikan prezidentu
* 20. kylmykuudu **[[Selma Lagerlöf]]** — ruoččilaine kirjuttai, Nobel-palkindon suannuh (1909)

## Ken kuoli sinä vuon
17. kevätkuudu

**17. kevätkuudu** - 76. vuvven päivy (77. päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenduaruan mugah. Vuvven loppussah on 289 päiviä.

## Tämän päivän pruazniekat
*  Irlandii — Pyhän Patrikan päivy
*  Thaimua — Kanzallizen boksun (Muai Thai) päivy

## Midä rodih sinä piän

## Ken rodihes sinä piän
* 1834 **[[Gotlieb Daimler]]** — germuanien inženieru, enzimäizen motosiklan keksii
* 1919 **[[Nat King Cole]]** — amierikkalaine džuazan soittai da pajattai
* 1938 **[[Rudolf Nurijev]]** — balietan ozuttelii

## Ken kuoli sinä piän
* 1782 **[[Daniel Bernoulli]]** — šveitsarien fizikku da matematikku
* 1956 **[[Irène Joliot-Curie]]** — frantsien fizikku, Nobel-palkindon suannuh (1935)
1782

## Midä rodih sinä vuon

## Ken rodihes sinä vuon
* 27. ligakuudu **[[Niccolò Paganini]]** — itualielaine soittai-virtuouzu, säveldäi

## Ken kuoli sinä vuon
* 17. kevätkuudu **[[Daniel Bernoulli]]** — šveitsarien fizikku da matematikku
1900

## Midä rodih sinä vuon

## Ken rodihes sinä vuon

## Ken kuoli sinä vuon
* 6. kevätkuudu **[[Gotlieb Daimler]]** — germuanien inženieru, enzimäizen motosiklan keksii
* 25. elokuudu **[[Friedrich Nietzsche]]** – germuanielaine ajattelii, klassine filoulogu, säveldäi, runoilii
* 30. kylmykuudu **[[Oscar Wilde]]** —  irlandien runoilii
18. kevätkuudu

**18. kevätkuudu** - 77. vuvven päivy (78. päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenduaruan mugah. Vuvven loppussah on 288 päiviä.

## Tämän päivän pruazniekat

## Midä rodih sinä piän

## Ken rodihes sinä piän
* 1844 **[[Nikolai Rimskii-Korsakov]]** — ven’alaine säveldäi
* 1858 **[[Rudolf Diesel]]** — germuanien inženieru da и keksii
* 1911 **[[Väinö Kaukonen]]** – suomelaine professoru da literatuuran tutkii. 
* 1959 **[[Luc Besson]]** — frantsien ohjuaju

## Ken kuoli sinä piän
* 1584 **[[Ivan IV "Kova"]]** — ven’alaine suari
* 1964 **[[Norbert Wiener]]** — amierikkalaine matematikku, kibernietikan alguhpanii
1844

## Midä rodih sinä vuon

## Ken rodihes sinä vuon
* 18. kevätkuudu **[[Nikolai Rimskii-Korsakov]]** — ven’alaine säveldäi
* 16. sulakuudu **[[Anatole France]]** — frantsien kirjuttai, Nobel-palkindon suannuh (1921)
* 15. ligakuudu **[[Friedrich Nietzsche]]** – germuanielaine ajattelii, klassine filoulogu, säveldäi, runoilii

## Ken kuoli sinä vuon
26. kylmykuudu

**26. kylmykuudu** - 330. vuvven päivy (331. päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenduaruan mugah. Vuvven loppussah on 35 päiviä.

## Tämän päivän pruazniekat

## Midä rodih sinä piän

## Ken rodihes sinä piän
* 1894 **[[Norbert Wiener]]** — amierikkalaine matematikku, kibernietikan alguhpanii

## Ken kuoli sinä piän
* 1855 **[[Adam Mickiewicz]]** — pol’šalaine runoilii.
1530

## Midä rodih sinä vuon

## Ken rodihes sinä vuon
* 25. elokuudu **[[Ivan IV "Kova"]]** — ven’alaine suari

## Ken kuoli sinä vuon
1913

## Midä rodih sinä vuon

## Ken rodihes sinä vuon
* 9. pakkaskuudu **[[Richard Nixon]]** — 37. amierikkalaine prezidentu (1969—1974)
* 3. kylmykuudu **[[Marika Rökk]]** — germuanien kinoartistu

## Ken kuoli sinä vuon
* 29. syvyskuudu **[[Rudolf Diesel]]** — germuanien inženieru da и keksii
1994

## Midä rodih sinä vuon
28. oraskuudu avavui **[[Tartun bobien muzei]]**

## Ken rodihes sinä vuon

## Ken kuoli sinä vuon
* 5. sulakuudu **[[Kurt Cobain]]** — rokjoukon «Nirvana» johtai
* 22. sulakuudu **[[Richard Nixon]]** — 37. amierikkalaine prezidentu (1969—1974)
* 1. oraskuudu **[[Ayrton Senna]]** — braziilielaine F1-kilbahajai
Mämmi

**Mämmi** (, , ) - Suomen perindölline äijänpäivän syömine.

## Historii:

Mämmin valmistamine da sen tehnolougii siirdyy myöhyaigazeh Persieh.
Suomeh Mämmi-mageisyömine tuli alus XVIII sadavuottu.
Ihan allus sidä maltettih valmistua vaiku Suomen lounazespäi.
Jo jällelpäi sen valmistamine siirdyi kogo Suomen muadu myö.
Ennevahnas mämmii valmistettih Karjalasgi, kus enimät päivymiärän syömizet keittävyttih hiilavis päččilöis.

## Valmistamizen tehnolougii:

Valmistuu mämmi rugehizes idujauhos suolanke da zuaharinke.
Idujauhokuaššua keitettih moniičuassuloi ei ylen hiilavas päčis.
Mämmi on magei da  vähäkalorilline syömine, suas grammas on vaiku sadaviizitostu kaloriedu (115kkal-100g).
Mämmis on äijy valgijaistu, kuiduu da mikroelementoi (raudua).
Mämmii syvväh vilunnu, piäle valetah sliuhkua libo vaniilikremua da ripoitetah zuaharii.
Jeuropan riäpöi

**Jeuropan riäpöi** () — Riäpöikalat ollah siigoin roduu, eletäh suolattomas vies.

Riäpöikala ei ole suuri, voibi olla 13-20 sentii, erähät kazvetah 35 sentissäh.
Riäpöi omal nävöl pohodiu sel´odkah. Rungo bokispäi ongu näpistetty, alimaine leuguluu on pitkembi ylimästy. Alimazeh leuguluuh syndyy sangevunnuh ylimäzen leuguluun n´okku.
Suomuksii on suuri miäry (bokkii myö voibi olla 91-96 suomustu).
Sellän väri on harmuan- sinine, vačču – valgei, sellän da hännän evät olah harmuat. Muut rungon kohtat ollah valpahat libo valgiet.

Riäpöit eletäh enimyölleh järvilöis, harvah – jogilois. On niidy kalastajat pyvvetty Botniekan da Suomen lahtilois Baltiekan meres.
Parembi eländykohtu riäppölöil on puhtas hiekku libo savi järvenpohju. Kalaparvi järvilöis pyzyy syväl kohtal, ei suvaiče lämmiä vetty.
Riäppölöi enimyölleh pyvvetäh Ven´an pohjozes da Suomes (69%), Skandinaavies, Daanies, Litvas, Valgoven´al, Germuanies da Šotlandies.

Ven´al riäpöit eletäh suuris järvilöis: Oniegan, Luadogan, Čudskoin, Pleščevan da Valgies meres.
Kalastajat ei kačota riäpölöin pienevyöh, niile ainos löydyy pyydäjiä.
Riäpöi pädöy rahvahan syöndystolal tuorehennu, suolatunnu da savvutunnu.
Kaikin kalanmuagarit suvaijah riäpölöin mähändöi.
Riäpöit ongen ankuriloih puututah harvah. Enimyölleh niidy pyvvetäh kalastushommujat verkoloil.
20. kevätkuudu

**20. kevätkuudu** - 79. vuvven päivy (80. päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenduaruan mugah. Vuvven loppussah on 286 päiviä.

## Tämän päivän pruazniekat
*  Tunisu — Iččenäžyön päivy

## Midä rodih sinä piän

## Ken rodihes sinä piän
* 1828 **[[Henrik Ibsen]]** — norviegielaine runoilii, kirjailii

## Ken kuoli sinä piän
* 1727 **[[Isaac Newton]]** — anglielaine fizikku
1727

## Midä rodih sinä vuon

## Ken rodihes sinä vuon

## Ken kuoli sinä vuon
* 20. kevätkuudu **[[Isaac Newton]]** — anglielaine fizikku.
* 17. oraskuudu **[[Jekaterina I]]** — ven’alaine tsuarikunnan halliččii.
21. kevätkuudu

**21. kevätkuudu** - 80. vuvven päivy (81. päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenduaruan mugah. Vuvven loppussah on 285 päiviä.

## Tämän päivän pruazniekat
*  — Runoilan muailmanpäivy
*  — Navruz
*  Namibii — Iččenäžyön päivy

## Midä rodih sinä piän

## Ken rodihes sinä piän
* 1768 **[[Jean Baptiste Joseph Fourier]]** — frantsien matematikku da fizikku
* 1839 **[[Modest Musorgskii]]** — ven’alaine säveldäi
* 1946 **[[Timothy Dalton]]** — anglielaine kinoartistu, James Bond-roulin ezittäi
* 1960 **[[Ayrton Senna]]** — braziilielaine F1-kilbahajai

## Ken kuoli sinä piän
* 1991 **[[Leo Fender]]** — amierikkalaine gituaran muasteri
1768

## Midä rodih sinä vuon

## Ken rodihes sinä vuon
* 21. kevätkuudu **[[Jean Baptiste Joseph Fourier]]** — frantsien matematikku da fizikku

## Ken kuoli sinä vuon
1909

## Midä rodih sinä vuon

## Ken rodihes sinä vuon
* 10. elokuudu **[[Leo Fender]]** — amierikkalaine gituaran muasteri

## Ken kuoli sinä vuon
28. kevätkuudu

**28. kevätkuudu** - 87. vuvven päivy (88 päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenduaruan mugah. Vuvven loppussah on 278 päiviä.

## Ken rodihes sina piän

## Ken kouli sinä piän
* 1881 **[[Modest Musorgskii]]** — ven’alaine säveldäi
* 1969 **[[Dwight Eisenhower]]** ― amierikkalaine prezidentu (1953—1961)
Karibien meri

**Karibien meri** on Keski- da Suvi-Ameriekan välil olii  Atlantin sivumeri. Sen pohjazes da pävännouzupuoles ollah Suuret da Pienet Antillit. Luodehes Jukatanan salmen avul meri yhtyy Meksikon lahteh, lounaspuoles Panaman kanuavan avul meri yhtyy Tyynehmereh.

Karibien meri on 9° da 22° välil p.l. sego 89° da  60° välil pl.p., sen pinduala on läs  2 753 000 km². Meren suves ollah Venesuelu, Kolumbii da Panamu, päivänlaskupuoles – Kosta-Rika, Nikaragua, Gonduras, Gvatemala, Beliz da Jukatan, pohjazes – Kuuba, Gaiti, Jamaika, Puerto-Rico, päivänouzupuoles – Pienien Antillien valdivot. 

## Rozvot

Rozvot tuldih Karibien meren Tortuga-suarele da Port-Rojal-linnah  XVII vuozisual. Yhtenny enzimäzis rozvolois oli Frensis Dreik, kudai valloitti Ispanien laivaston Nombre-de-Dios-portas vuonnu 1572. Hänen ruaduo jatkoi  Henri Morgan, kudai vuonnu 1671 käi Panamah da myöhembi oli Jamaikan varagubernuattorannu. 

Rozvoloin paras aigu oli vuozinnu  1700—1730. Vuozinnu 1716—1718  tundiettuloinnu Karibien meren rozvoloinnu oldih Mustupardu da Stid Bonnet sego Čarl'z Vein.
Motoranke veneh

Motoranke veneh libo kuateri () on kaikkien laivoin pienin. Niidy käytetäh  ihan ku suurien laivoin mugah: voibi niilöil vediä vetty myö rahvastu, gruuzulaivat, turistulaivat, pelastusvenehet, rajoinvardoiččijat venehet.

Piäero mottorvenehis da laivois rippuu motoran vedoväis. Erähis motorvenehis on stacionarnoi motoran paikku.  Kebjielöis motorvenehis on yksi mačtu.

Nygyaigazis motorvenehis ollah kajutat magavosijoinke, niilöis voibi olla stacionarnoil motorpaikal 2-3 rippujua motoranke, kudualois on suuri vedovägi.
Tavalline siigu

**Tavalline siigu** () – on lohikaloin roduu. Se on pandu Ymbärimuan Ruskieh kniigah. Ven´an Ruskieh kniigah on pandu kahtu senmosu siigua: volhovan Coredonus lavaretus baeri da bauntovskoi Coredonus lavaretus baunti. 

Nävöl net äijäl erovutah, pohoditah vaiku alalevvan suunpaikal. Niilöin šagloin lugu muuttuu 15 – 60 ssah. Šaglat voijah olla ihan siliet dai ogahoinke. Erähil siigoil rungo on korgiettavu,erähil madalettavu voibi olla vie pitkäččy.

Eländypaikkoi myö niidy pietäh läbikävyinnu, jovellizinnu da järvellizinny. Siigat voijah olla piennenny dai suurembinnu.  Erähät ollah pedokalat. Enimät kalat syömizenny pietäh vienpohjan plaktonollizii organizmoi.
22. kevätkuudu

**22. kevätkuudu** - 81. vuvven päivy (82. päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenduaruan mugah. Vuvven loppussah on 284 päiviä.

## Tämän päivän pruazniekat
*  —  Baltiekan meren rahvahienkeskine päivy 

## Midä rodih sinä piän

## Ken rodihes sinä piän
* 1599 **[[Antoon van Dyck]]** — flamandien taidomualuaju
* 1931 **[[William Shatner]]** — kanuadalaine kinoartistu

## Ken kuoli sinä piän
* 1998 **[[Ortjo Stepanov]]** — karjalaine kirjuttai.
1599

## Midä rodih sinä vuon

## Ken rodihes sinä vuon
* 22. kevätkuudu **[[Antoon van Dyck]]** — flamandien taidomualuaju

## Ken kuoli sinä vuon
Selma Lagerlöf

**Sel´ma Ottilija Loviza Lagerl´of** () (20. kylmykuudu 1858, Morbakka, Vermland, Ruočči - 16. kevätkuudu 1940 sai nimen) – enzimäine Ruočin kirjuttai literatulnoin Noubelin palkindon. 1909 häi oli kolmas, kudai sai Noubelin palkindon jälles Marii Kyri da Berti Zutner.

Piäkirjutuksennu Sel´man Lagetlöf kogomuale pietäh suarnallistu kniigua”Kummalline matkastus Nil´sa Hol´gerssona Ruočin muadu myö.

Enzimäi oli mietity luadie moine opastuskniigu,demokrutoin pedagokikan mugah. Kniigas pideli kerduo lapsil hyväsydämellizil kerdomuksil Ruoččih näh: muantiedoloih, historieh da legendoi kuultuuran tradiciloih näh.

Hänen kniigan hyvys levii kogomuailmua myöte, ei vaiku Ruočis.

1907 vuvvel kirjuttai Logerlöf oli vallittu parahannu Upsal´skoin universitietan doktorannu.
1914 vuvvel häi tuli Ruočin akadiemen tiedospecialistakse.
29. kevätkuudu

**29. kevätkuudu** - 88. vuvven päivy (89 päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenduaruan mugah. Vuvven loppussah on 277 päiviä.

## Tämän päivän pruazniekat
*  Karjal — Karjalan kanzallizen flavun päivy

## Midä rodih sinä piän

## Ken rodihes sina piän
* 1629 **[[Aleksei Mihailovič]]** — ven’alaine suari 1645 - 1676
* 1790 **[[John Tyler]]** — kymmenes amierikkalaine prezidentu

## Ken kouli sinä piän
* 1792  **[[Gustav III]]** — ruoččilaine kunigas.