open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kupari

#перенаправление Vaski

**Vaski** — Mendelejevan sistiemallizen järjestyksen mugah on yhtendentostu joukon nelländen periodan alguaineh. Sen atomunoumer on 29. Sidä merkitäh Cu (lat. Cuprum). Prostoi aineh vaski on tavottu, sitkei kuldu-rouzovoi metallu. Se on rouzovoi, konzu ei ole oksidukalvuo. Rahvas käytetäh sidä jo ammuui.

### Histourii
Vaski on yksi käytettävimis metallois, sendäh ku sidä on kebjei suaha ruvas da sen sulatuksen lämbötila ei ole korgei. Vaski on seiččemes metallas, kuduadu rahvas tietäh ammuzis aijois. Se metallu vastavuu luonnos paksumpi, migu kuldu, hobju da raudu. 
Vaskikauzi oli moine aigu, konzu äijän levitettu oldih vaskituottehii. Enne vaskikauttu oli kivikauzi. 
Enne vahnas vaskistu käytettih sežo segasulatehennu yhtes tinan kel. Enzimäzen vasken da tinan segasulatehtu (bronzua) suadih jo enne 3000 vuottu eKr. Jälles kuparikauttu oli bronzukauzi. Bronzas enne vahnae luajittih orožua, astettu, čomendustu.
Ven'al enzimäzet vaskikaivokset roittih 2000 vuottu eKr. Niilöin jiännyksii löytäh Urualas (kaikis tundiettu kohtu on Kargalat), Kavkazan mägielöin tuas, Siberias da Altajas.
Lamboi

**Lamboi** (, )  on kylä Karjalan tazavallas Priäžän kanzallizes piiris Vieljärven kyläkunnas.

Se sijoiččou lähäl Mikkelänjärvie.

## Rahvahan lugumiäry
Kin’alahti

**Kin’alahti** () on Karjalan tazavallan Priäžän piirin pos’olku, kudai kuuluu Vieljärven kyläkundah.

Se sijoiččou Priäžän piirin lounasozas Vieljärven da Videlen (Anuksen piirin kylä) välis.

## Histourii

Pos’olku perustettih vuvvennu 1957.

Se sai oman nimen samannimizes lahtes.

Rahvas ollah karjalazii.

Kalmoiniemel, Kin’alahten suvirannal, on ruoččilaine kalmisto. Perindötiijön mugah tiä on pandu muah ruoččilazet saldatat.

## Rahvahan lugumiäry
Koivuselgy

**Koivuselgy** () on pos’olku Karjalan tazavallas Priäžän kanzallizes piiris Vieljärven kyläkunnas.

Se sijoiččou Koivujärven päivännouzurannal. Pos’olkan päivännouzuozas virduau Kivioja. Pos’olkan kauti virduau oja, kudai yhtistäy Koivujärven da Kiviojan.

Pos’olku perustettih vuvvennu 1949.

Škola heitti ruavon vuvvennu 2004, sendäh gu pos’olkas on vähän lastu.

## Rahvahan lugumiäry
Kohtuselgy

**Kohtuselgy** () on kylä Karjalan tazavallas Priäžän kanzallizes piiris Vieljärven kyläkunnas.

Se sijoiččou Tulomdärven koillisrannal.

## Rahvahan lugumiäry
Pekka Mikšijev

**Pekka Mikšijev** () on Ven'an rahvahalline da Karjalan arvostettu artistu. Pekka Mikšejev ruadau Karjalan Kanzallizes teatras enämbi 55 vuottu. Mikšijev on Videlen karjalaine.

## Rodivundu
Pekka Mikšijev on roinnuhes 14. kevätkuudu vuvvennu 1935 Videlen kyläs.

## Opastundu
Vuvvennu 1957 Mikšijev loppi Leningruadan teatrualizen A. Ostrovskoin nimizen instituutan.

## Ruado
Karjalan Kanzallizes teatras Pekka Mikšijev ruadau piäle viijenkymmenen viijen vuvven. Täh aigah on ozutettu monii kymmenii rouliloi, suadu kaččojien da suurien kriitiekoin arvostus. Pekka Mikšijevan rouliloin luvus on äijy karjalazen miehen roulii. Erähät niilöis oldih karjalakse ezitetyt.

## Palkindot
* Vuvvennu 1972 Mikšijev sai K. Stanislavskoin palkindon Vasselein roulis “Otatko miut, Karjalan mua”.
* Pekka Mikšijev on monien toizien palkindoloin suannuh. Niilöin luvus Sampon, kanzoinvälizen Lambuška-festivualin da Onežskaja maska -palkindot.
* Vuvvennu 1972 Mikšijev sai Karjalan arvostettu artistu -arvonimen.
* Vuvvennu 2002 Mikšijev sai Ven'an rahvahalline artistu -arvonimen.

## Yhteiskunnallizel alal
Omis juuris da omas kieles Videlen karjalaine Pekka Mikšijev on pyzynyh ainos. Häi on pannuh äijän vägie oman rahvahan kielen da kul'tuuran kehittämizeh. Juuri Pekka Mikšijev da hänen akkah Vieno Kettunen, kudaman kel on käzikkäi astuttu da eletty jo enämbi viittykymmendy viitty vuottu, oldih suamas Petroskoile oman rahvahan Oma Pajo -horua, oldih panemas rattahile Karjalan Rahvahan Liiton ruaduo.
Palalahti

**Palalahti** libo **Pallahti** () on kylä Karjalan tazavallas Priäžän kanzallizes piiris Vieljärven kyläkunnas.

Se sijoiččou Tulomdärven liidehrannal.

## Histourii

Enne se oli Anuksen gubernien Tulomdärven voulostin haldivollizennu keskuksennu.

## Mustomerkit

Kyläs on Rahvahienvälizen voinan aigah (v. 1919) tapettuloin saldattoin kalmu.

## Rahvahan lugumiäry

Vuvvennu 1905 kyläs eli 256 hengie.
Sissione

**Sissione** () on kylä Karjalan tazavallas Priäžän kanzallizes piiris Vieljärven kyläkunnas.

Se sijoiččou Majajärven luodehrannal.

**Rahvahan lugumiäry**

Vuvvennu 1905 kyläs eli 79 hengie.
Konoi

**Konoi** () on kylä Karjalan tazavallas Priäžän kanzallizes piiris Vieljärven kyläkunnas.

Kylän ymbäristös on mondu lambie. 

## Rahvahan lugumiäry
Honganalusta

**Honganalusta** () on kylä Karjalan tazavallas Priäžän kanzallizes piiris Nuožarven kyläkunnas.

Se sijoiččou Nuožarven luodehrannal.

Kyläs on arhitektuuran mustomerki – Vlasin puukirikkö (XIX vuozisada).

## Rahvahan lugumiäry
Kinnas

**Kinnas** () on vahnu karjalaine kylä Karjalan tazavallas Priäžän kanzallizes piiris. Se kuuluu Priäžän linnukundah.

Se sijoiččou Šuojan rannal.

Enzimäzen kerran kylä muanittih piscovois kirjois vuvvennu 1496.

Kyläs on mustokohtu, kus oli fašistoin koncluageri Nevvostoliiton da Suomen välizen voinan aigah (1941 – 1944) da vie tiä on koncluagerin žertvoin kalmu.

Vuvves 1985 lähtijen Kindahas joga vuottu kezäkuus järjestetäh tazavallan rahvahanjuumoranfestivuali.

Vuvvennu 2002 kyläs rakendettih časounu. Sežo vuvvennu 2010 Kindahas avattih mustomerki kindahale.

Koillizeh kyläspäi on Koivu-Lambisuo.

## Rahvahan lugumiäry

Vuvvennu 1905 kyläs eli 124 hengie.
Man’gu

**Man’gu** () on vahnu karjalaine kylä Karjalan tazavallas Priäžän kanzallizes piiris. Se kuuluu Priäžän linnukundah.

Se sijoiččou 12 kilometrin piäs liideheh Priäžäspäi, Man’gujoven oigiel rannal.

Kylän koillizes on jyrky vuaru, lounuas on joven suorandu. Man’gan kauti menöy ainavo uuličču.

Kyläs on puučasounu (XVIII vuozisada).

## Rahvahan lugumiäry
Bronzu

**Bronzu** on vasken da tinan segasulateh. Bronzannu mugai on vasken segasulateh al'umiinien, kremnien, berillien, tinan da toizien mettaloinke, paiči sinkii (se on latuni) da nikelia (se on mel'hioru). Tavan mugah jogahizes bronzas on ližiä - sinkia, tinua (svintsua), fosforua da muudu.

Perindöllisty tinan bronzua rahvas alettih sulattua jo Bronzukavven allus. Sana *bronzu* on tulluh italiankielizes sanas *bronzo*, kudai on tulluh persian kieles, kuduas sana «berenj» merkiččöy «vaski».

Bronzan sumbu on 7800-8700 kg/m³; sulattamizen lämbötila on 930—1140 °C.

### Bronzu tinan kel

Tinaine bronzu on vasken da tinan segasulateh, kuduas vaskie on enemmän. Se on yksi enzimäzis segasulatehis, kuduadu ristikanzu otti käyttöh. Moine bronzu on kova, luja da suluau kebjieh. 

Nygöi on olemas mondu bronzan lajii, kuduas ei ole tinua. Nämmis segasulatehis on kaksi libo enämbi komponentua.
Jogi

**Jogi** on luonnon suuri alalline vien virdu, kuduas on luonnolline libo keinolluajittu jovenuomu.

Jovet ollah muailman vezikietton ozannu. Vezi jogeh tulou vihmois, muanalazis vies, jiäs da lumespäi.

## Yleistiijot
Jogahizes joves on jovenladvu, sen allun kohtu da jovensuu, kuduas jogi laskehes mereh, järveh libo toizeh jogeh.

Jogii, kuduat lasketahes valdumerilöih, merilöih, järvilöih libo kuduat kavotah hiekkoih da suoloih, sanotah piäjogiekse, kuduat lasketahes piäjogis —sivujogikse.

Piäjogi yhtes sivujogienke perustetah jogisistieman.

## Lajittelu

### Lajittelu suruon mugah

Ven'al on otettu käyttöh moine jogiloin lajittelu suuruon mugah:

* Suurikse jogilöikse sanotah moizet joget, kudualoin jovenalan pinduala on enämbi 50000 km2, sego mägijogii kudualoin vienottamizen pinduala on enämbi 30000 km2.

* Keskijogikse sanotah moizet joget, kudualoin jovenalan pinduala on 2000 до 50000 km2.

* Pienijogikse sanotah moizet joget, kudualoin jovenalan pinduala on ei enämbi 2000 km2. Pieni vezivirdu voibi olla sanottu ojakse.

### Topogruafielline lajittelu

On olemas mägijovet da tazangojovet. Monil jogilöil ollah kui mägialat mugagi tazangoalat.

* Mägijogiloil, siännölizesti, on kuohujat vezijuoksut, suuri kaldavus.

* Tazangojogiloil on jovenuoman kiännälmyksii

## Karjalan jovet

Kemijogi

Koutajoki

Nimijoki

Segeža (jogi)

Suunujogi

Uikujoki

Vožma

Čirka-Kem'

Čirkajogi

Šelta

Šuojogi

## Muailman surimmat jovet

## Huomavukset

Ofitsieran kartasto. Ven'an Ammundutarbehil varastettuloin voimien Genštuaban vojennoin-topogruabielline haldivo
Ližmi

**Ližmi** () on kylä Karjalan tazavallas Priäžän kanzallizes piiris Pyhäjärven kyläkunnas.

Se sijoiččou Ližmanjärven luodehrannal.

## Rahvahan lugumiäry

Vuvvennu 1905 kyläs eli 105 hengie.
Ylä-Vuaženi

**Ylä-Vuaženi** () on pos’olku Karjalan tazavallas Priäžän kanzallizes piiris Pyhäjärven kyläkunnas.

Se sijoiččou Vuaženinjoven rannal.

## Rahvahan lugumiäry
Villumägi

**Villumägi** (, ) on pos’olku Karjalan tazavallas Priäžän kanzallizes piiris. Se kuuluu Čalnan kyläkundah.

## Nähtävykset

Vuvvennu 2010 pos’olkas rakendettih časounu.

3 kilometrin piäs pos’olkaspäi Petroskoin puoleh on mustokompleksu (). Tiä on pandu muah Karjalan frontan 773 saldattua, kuduat tapettih Nevvostoliiton da Suomen välizen voinan aigah (1941 – 1944).

## Rahvahan lugumiäry
Puaddärvi

**Puaddärvi** () on kylä Karjalan tazavallas Priäžän kanzallizes piiris. Se kuuluu Čalnan kyläkundah. Se on Ala-Puadjärven rannal.

## Rahvahan lugumiäry

## Huomavukset
Ol’okku

**Ol’okka** libo **Ol’okku** () on kylä Karjalan tazavallas Priäžän kanzallizes piiris. Se kuuluu Jessoilan kyläkundah.

Se sijoiččou Siämärven liidehrannal.

## Rahvahan lugumiäry

Vuvvennu 1905 kyläs eli 54 hengie.
Kuudamu

**Kuudamu** () on pos’olku Karjalan tazavallas Priäžän kanzallizes piiris. Se kuuluu Jessoilan kyläkundah.

Se sijoiččou Siämärven pohjasrannal. Tiä eletäh liygiläzet.

## Rahvahan lugumiäry
Kungojärvi

**Kungojärvi** () on pos’olku Karjalan tazavallas Priäžän kanzallizes piiris. Se kuuluu Jessoilan kyläkundah.

## Rahvahan lugumiäry
Salmennišku

**Salmennišku** () on kylä Karjalan tazavallas Priäžän kanzallizes piiris. Se kuuluu Jessoilan kyläkundah.

Se sijoiččou 17 kilometrin piäs Jessoilaspäi, Šotjärven liidehrannal. Tiä eletäh liygiläzet.

Kylän suves on Šotmägi, kudaman suurin korgevus on 154,6 metrii.

## Rahvahan lugumiäry

## Histourii

XIX vuozisual kyläs avattih yksiluokkahine opisto.

Kylän koillisozas, niemel, kus Šuoju virduau Šotjärvespäi, 1940-luvussah oli kirikkö.

Nygöi Salmennišku on kezämökkihieru (läs 200 mökkii).

## Kuulužat ristikanzat

* Saveljev P’otr Jefimovič (1902 – 1696) on Karjalan valdivollizen pedagouguzen instituutan rektoru da Karjalan školan arvostettu opastai.
Korzu

**Korzu** () on vanhu karjalaine kylä Karjalan tazavallas Priäžän kanzallizes piiris. Se kuuluu Jessoilan kyläkundah.

Tiä eletäh liygiläzet. Se sijoiččou 3 kilometrin piäs Jessoilaspäi.

Kylä perustettih XVII vuozisuan toizes puoles.

## Rahvahan lugumiäry

Vuvvennu 1905 kyläs eli 238 hengie.
Särgilahti

**Särgilahti** () on vahnu karjalaine kylä Karjalan tazavallas Priäžän piiris. Se kuuluu Jessoilan kyläkundah.

Se sijoččou 15 kilometrin piäs Jessoilaspäi, Siämärven päivänlaskurannal. Tiä eletäh liygiläzet.

Kyläs on časounu () (XVII vuozisada) da Nevvostoliiton da Suomen välizen voinan aigah (1941 – 1944) tapettuloin Nevvostoliiton saldattoin kalmu.

Vuvvennu 1972 Särgilahtes snimaitih ven’alaine fil’mu («А зори здесь тихие») Boris Vasiljevan kerdomuksen mugah. Fil’man ohjuajannu on Stanislav Rostocki.

## Rahvahan lugumiäry

Vuvvennu 1905 kyläs eli 59 hengie.
Järvenoja

**Järvenoja** () on kylä Karjalan tazavallas Oniegan rannikon piiris. Se on Järvenojan kyläkunnan haldivolline keskus.

## Histourii

Enzimäzen kerran kylä muanittih XVII vuozisual piscovois kirjas. 

Vuvvennu 1879 avattih škola.

Nevvostoliiton aigah Järvenojas ruadoi lespromhouzu da kolhouzu.

## Rahvahan lugumiäry

Vuvvennu 1905 kyläs eli 564 hengie.

## Infrastruktuuru

Kyläs on syöndykohtu, Kul’tuurutaloi, ambulatourii, poštu da laukat,. 

Järvenojas ruadau keskiškola №9.

Järvenoja on hyvä lebopaikku, sendäh gu kyläs on kuivu siä da kangahii. Kylän ymbäristös on matkustajien keskuksii, mökkihieruloi da lapsien tervehyönhoijollizii luageriloi.

## Nähtävykset

* Mustomerki Nevvostoliiton da Suomen välizen voinan aigah (1941 – 1944) tapettuloile Nevvostoliiton saldattoile.
* Časounu
* Mustomerki Järvenojan viijensuan vuozipäiväkse (ven. ”Деревянное – 500 лет”).
* 4 kilometrin piäs kyläspäi Petroskoin puoleh on mustokohtu (”ven. Красный бор”), kus kuaznittih rahvastu repressien aigah (1937 – 1938).

## Kuulužat ristikanzat

* Kikinov Georgi Vasiljevič (1.03.1923 – 31.05.1964) oli runoilii.
* Trofimov F’odor Aleksejevič oli kirjuttai, arvostettu kul’tuururuadai.
Järventaguine

**Järventaguine** (, ) on Karjalan tazavallan Oniegan rannikon piirin kylä. Se on Järventaguzen kyläkunnan haldivolline keskus.

Se sijoiččou Lohmoijärven koillisrannal, lähäl Petroskoidu.

## Rahvahan lugumiäry

## Nähtävykset

* Arhitektuuran mustomerkit – XIX vuozisuan taloit.
* Mustomerki Suuren voinan aigah tapettuloile Järventaguzen rahvahile.
* Časounu Lohmoiojas.
Kalajogi

**Kalajogi** (, , ) on vahnu vepsäläine kylä Karjalan tazavallas Oniegan rannikon piiris. Se on Kalajoven kyläkunnan haldivolline keskus.

Kylä sijoiččou samannimizen jovensuus Oniegujärven rannal, 130 kilometrin piäs Petroskoispäi.

Kylä muanitah enzimäzen kerran piscovois kirjas vuvvennu 1496. Tiä enne oli kirikkö (), kudai perustettih vuvvennu 1693, nygöi sidä ei ole.

## Rahvahan lugumiäry

## Infrastruktuuru

Kyläs ruadau feršalipunktu, keskiškola, kul’tuurutaloi, sobienlaukku, 7 einehlaukkua, poštu.

## Nähtävykset

Kalajoves on partizanoin K.P. Kočerinan da P.S. Man’kinan kalmu (heidy tapettih suomelazet saldatat vuvvennu 1942).

Vuvvennu 1959 kyläs azetettih mustomerki Anna Lisitsinale, kudai oli roinnuhes da eli Kalajoves.
Ladvu

**Ladvu** (, , ) on Karjalan tazavallan Oniegan rannikon piirin pos’olku. Se on Ladvan kyläkunnan haldivolline keskus.

Se sijoiččou 50 kilometrin piäs Petroskoispäi, pitkin Ivinka-jogie.

## Histourii

Vuvves 1875 algajen Ladvu on Anuksen gubernien Ladvan voulostin keskus.

Nevvostoliiton da Suomen välizen voinan aigah (1941 – 1944) pos’olkas oli luageri Nevvostoliiton vangiloih niškoi.

Vuvvennu 2015 pos’olkas avattih  juustozavodu.

## Nähtävykset

Pos’olkas on histourien mustomerki – Nevvostoliiton da Suomen välizen voinan aigah (1941 – 1944) tapettuloin Nevvostoliiton saldattoin kalmu.

## Rahvahan lugumiäry
Ladva-Vetka

**Ladva-Vetka** () on Karjalan tazavallan Oniegan rannikon piirin pos’olku. Se on Ladva-Vetkan kyläkunnan haldivolline keskus.

Pos’olku sijoiččou 54 kilometrin piäs suveh Petroskoispäi.

Pos’olkan nimen enzimäine oza tuli rinnalolijan kylän – Ladvan – nimes. Ladvu sijoiččou 10-12 kilometrin piäs Ladva-Vetkaspäi päivännouzuh. 

Ladva-Vetkan keskustas on raududorogustansii ”Ladva”. Pos’olkan kauti virduau Ivinka-jogi, kudamah laskeh Šapša.

Pos’olku perustettih vuvvennu 1924 mečänruadajoih niškoi. 1930-luvun allus pos’olkah rubei tulemah muuttolazii, enimyölleh Vologdan alovehelpäi. Silloi Ladva-Vetkas ruadoi Ladvan lespromhouzu, tulipalo-ozasto, mečänhoidoala, leibypastamo, ambulatourii. 

## Histourien mustomerkit

* Nevvostoliiton da Suomen välizen voinan aigah (1941 – 1944) tapettuloin Nevvostoliiton saldattoin kalmu.
* Podpolkouniekan K.I. Kv’atkovskin kalmu. Händy tapettih lähäl Ladvan stansiedu ligakuus vuvvennu 1941.

## Rahvahan lugumiäry
Meliorativnoi

**Meliorativnoi** () on Karjalan tazavallan Oniegan rannikon piirin pos’olku. Se on Meliorativnoin kyläkunnan haldivolline keskus da ainavo eländykohtu.

## Yleistiijot

Pos’olku sijoiččou 14 kilometrin piäs Petroskoispäi.

Pos’olkas ruadau škola, lapsienpäivykodi, ambulatourii, kirjasto, kirikkö.

Meliorativnoin školas da lapsienpäivykois opastetah karjalan kielen livvin murdeheh.

## Histourii

Vuvvennu 1947 nygyzen pos’olkan kohtah perustettih meliorativnoi stansii ”Sovhozmeliovodstroi”. 1960-luvul pos’olkan nimi oli Tomici.

## Rahvahan lugumiäry
Pajusuo

**Pajusuo** () on Karjalan tazavallan Oniegan rannikon piirin pos’olku. Se on Pajusuon kyläkunnan haldivolline keskus.

Pos’olku sijoiččou 80 kilometrin piäs suveh Petroskoispäi. 1 kilometrin piäs pos’olkaspäi on Pajujärvi ().

Pos’olkas on škola. Lapsienpäivykodi ei rua, sidä salvattih, konzu lapsien miäry vähendi. Sežo Pajusuos on feršalipunktu, lähimäine bol’ničču on Ladvas.

## Histourii

Pajusuo perustettih vuvvennu 1934 mečänruadopos’olkannu. 1. syvyskuudu vuvvennu 1935 meččypos’olkas avattih alguškola mečänruadajoin lapsih niškoi.

Vuvvennu 1941 pos’olkan rahvastu työnnettih pagoh muan syväh. Vuvvennu 1944 Nevvostoliiton da Suomen väline voinu loppui. Samah aigah perustettih Pajusuon lespromhouzu. Pos’olkan rahvahat ruvettih tulemah järilleh da 1. syvyskuudu vuvvennu 1944 Pajusuos uvvessah avattih alguškola.

Pos’olkah meččyruadoloih tuli uuzii ruadajii.

## Rahvahan lugumiäry

## Nähtävykset

* Suuren voinan aigah tapettuloin Nevvostoliiton saldattoin kalmu.
Šoutjärvi

**Šoutjärvi** (, , ) on vahnu vepsäläine kylä Karjalan tazavallas Oniegan rannikon piiris. Se on Šoutjärven vepsäläzen kyläkunnan haldivolline keskus.

Kylä sijoiččou Oniegujärven lounasrannal.

Enzimäzen kerran se muanittih vuvvennu 1543.

Vuozinnu 1941 – 1944, Nevvostoliiton da Suomen välizen voinan aigah, kyläs oli suomelazii saldattoi.

Vuozinnu 1994 – 2004 kylä oli Vepsäläzen kanzallizen voulostin keskuksennu. 

Šoutjärvi on vepsäläzen kanzallizen kul’tuuran haldivolline keskus. Vuvves 1936 algajen on olemas Vepsäläine rahvahanhora, vuvves 1967 algajen ruadau Šoutjärven vepsäläine etnogruafielline muzei.

Kyläs on histourien mustomerki – Nevvostoliiton da Suomen välizen voinan aigah (1941 – 1944) tapettuloin Nevvostoliiton saldattoin kalmu.

Sežo tiä on kirikkö.

Ždanovan aittu, XIX vuozisuan lopun arhitektuuran mustomerki, tuodih Šoutjärvespäi Kižin muzeih.

## Rahvahan lugumiäry

## Kuulužat rahvahat

* Lonin R’urik Petrovič (1930 – 2009) on vepsäläine kirjuttai, kodialovehentiedäi, Vepsäläzen etnogruafiellizen muzein perustai.
* Andrejeva Alevtina Ivanovna on vepsäläine kirjuttai.
Šuoju

**Šuoju** (, ) on Karjalan tazavallan Oniegan rannikon piirin pos’olku. Se on Šuojun kyläkunnan haldivolline keskus.

Se sijoiččou samannimizen joven rannal.

## Histourii

Se muanittih enzimäzen kerran piscovolois kirjois vuvvennu 1496 Nikol’skoin pogostan haldivollizennu keskustannu.

Nygöi pos’olkas on kirikkö ().

Vuvvennu 1890 rakendettih enzimäine sildu Šuojun kauti.

Vuozinnu 1947 – 1963 kylä kuului Petroskoih.

Vuozinnu 1977 – 1991 kyläs ruadoi kalazavodu, kudamas kazvatettih järvilohtu, siigua, merilohtu da muudu.

## Histourien mustomerkit

Suuren voinan aigah surmattuloin Nevvostoliiton saldatoin kalmu.

## Rahvahan lugumiäry

## Laitokset

* Agrofirmu V.M. Zaitsevan kunnivokse (vuodessah 1992 se oli suohozu V.M. Zaitsevan kunnivokse)
* Šuojun kul’tuurukeskus
* Šuojun keskiškola №1
* Šuojun lapsien muuzikkuškola
* Šuojun kylän hallicus
* Laukat
Kvartsitni

**Kvartsitni** (, ) on Karjalan tazavallan Oniegan rannikon piirin pos’olku. Se on Šokšan vepsäläzen kyläkunnan haldivolline keskus.

Pos’olku sijoiččou Oniegujärven rannal, 63 kilometrin piäs Petroskoispäi.

Pos’olkan alovehen karjeraspäi XVIII vuozisual ruvettih kaivamah kvarcittua.

Tiä on pravosluavnoi puukirikkö.

Pos’olkas ruadau lapsienpäivykodi, N.J. Izotovan kunnivokse nimitetty Šokšan keskoškola, laukat, poštu, kul’tuurutaloi dmi.

## Rahvahan lugumiäry
F'edor Isakov

**Isakov F'edor Trofimovič** (1918 - 1941) oli nevvostoliiton runoilii, kiändäi. Nevvostoliiton kirjuttajien liittoh kuului (1938).

## Eloskerdu

Isakov on roinnuhes Anuksen gubernien Koikarin kyläh. Häi on karjalaine. 

F'edor opastui Mund'ärvenlahten (nyg. Spasskaja Guba) seiččemenvuodehizes školas. Häi loppi Petroskoin opettajan ammattiopiston vuvvennu 1937.

Ruadoi karjalankielizen Karelia‑žurnualan toimitussekretarinnu.

Häi oli yksi enzimäzis runoilijois, kudamat ruvettih kirjuttamah runot karjalakse. 

Isakovan runot nähtih valgien vuvvennu 1935 erähis aijanmugazis lehtilöis.

Vuvvennu 1939 oli piästetty ilmoih Isakovan da Gippijevan Huondes-kogomus karjalan kielel. 

Isakov kiändi V. Majakovskin, M. Gor'kin, M. Lermontovan, T. Ševčenkon, N. Nekrasovan, Džambulan, Janku Kupalan, V. Lebedev-Kumačan, M. Svetlovan da M. Isakovskin tevokset karjalakse.
  
Suuren Ižänmuallizen voinan aigah F'edor Isakov oli Nevvostoliiton armies. Häi kuoli torah Tallinan rinnal. 
  
## Literatuuru

* Сударева, Ю. «И пусть не думают, что мертвые не слышат, когда о них потомки говорят…» / Юлия Сударева // Новая Кондопога. −2007. −10мая (№ 18). -С.13
* Mishin, A. Feodor Isakovia muistellen / Armas Mishin // Karjalan Sanomat. −2008. −7.toukok. (№ 18). -S.11. -Текст фин.

## Huomavukset
Järvi

**Järvi** on muanvezikehyön komponentu. Se on luonnolizesti ilmestynnyh vezistö. Järvel on järvimal'l'u. Kaikkiedah muailmas on läs 5 miljonua järvie.

Järvi on keskimäine vezistö meren da lammen keskes.

## Lajittelu

Alguperän mugah järvet ollah:

* luonnolizet

* keinolluajitut.

### Alguperän mugah järvet ollah:

* Tektounizet: ilmestytäh, konzu muankuores olijoih hallelmuksih tulou vezi. Moine järvi on Baikal.

* Jiätiköllizet: ilmestytäh, konzu jätiköt sulatah. Jätikölline järvi on Arberzee, kudai on Suuri Arber -vuaran lähäl.

* Morennoit järvet.

* Jogijärvet.

* Merenranduzet järvet (lagunat da limanat). Tundiettu lagunu on Venetsianskoi lagunu, kudai sijaiččou Adriatičeskoin meren pojasozas.

* Mägijärvet: ollah mägilöin kotlovinois.

* Kraternoit järvet ollah sammutien tulimägilöin kraterois. Jevroupas moizet järvet ollah Aifelin alovehes (Germuanii).

### Sijan mugah järvet ollah:

* Muan pinnal olijat. 

* Muanalazet. Niilöin joukos on jiänalaine järvi Antarktidas.

## Karjalan järvet

Karjalan järvilöin luvettelo

## Suurimmat järvet

Muailman järvilöin yhtehine pinduala on  kuivu muan läs 1,8% (läs 2,7 mln km²).
Uuzikylä

**Uuzikylä** libo **Derev’anka** (, ) on Karjalan tazavallan Oniegan rannikon piirin pos’olku. Se on Järvenojan kyläkunnan haldivolline keskus.

Se sijoiččou samannimizen joven rannal, 36 kilometrin piäs Petroskoispäi suveh.

Pos’olku perustettih vuozinnu 1913 – 1914, konzu rakendettih Anuksen raududorogua.

Pos’olkas ruadau kul’tuurutaloi, poštu, škola, laukat.

Tiä on Nevvostoliiton da Suomen välizen voinan aigah (1941 – 1944) tapettuloin Nevvostoliiton saldattoin kalmu.

## Rahvahan lugumiäry
Užeselgy

**Užeselgy** () on Karjalan tazavallan Oniegan rannikon piirin kylä. Se kuuluu Järvenojan kyläkundah.

## Rahvahan lugumiäry

## Histourii

Kyläs muanittih jo XVII vuozisual. 

Užesellän muanruadajal XVII vuozisuan lopus oli melliččy Lohijovel (nygöi se on Kirovan lagevo Petroskois).
Šuojun Stansii

**Šuojun Stansii** () on raududorogustansii da eländykohtu Karjalan tazavallas Oniegan rannikon piiris. Se kuuluu Šuojun kyläkundah.

## Rahvahan lugumiäry

Vuvvennu 2009 kyläs eli 781 hengie.

## Kyläh nähte
Kylä on sijoitannuhes M18-dorogua pitkin.Yhtes puoles kyliä on raududorodu, toizes - suuret kallivot. 

## Laitokset

Päivykodi

Poštu
Kanzallizien kul'tuuroin keskus

**Kanzallizien kul'tuuroin keskus** on Karjalan tazavallan b'udžietan kul'tuuran laitos, kudai sijaiččou Petroskois.

## Histourii

Karjalan tazavallan Kanzallizien kul'tuuroin keskus on perustettu vuvvennu 1992.  Sen perustamizen tavoittehennu oli Karjalan tazavallas olijan perindöllizien kul'tuuroin da kanzallizien kielien kehittämine.

## Keskuksen toimindan tavoittehet:

* Van'an federatsien Karjalas eläjien kanzoin ebäainehellizien perindölöin säilyttämine.

* Karjalazien, suomelazien, vepsäläzien da ven'alazien kanzoin da kielien säilyttämine da kehittämine.

* Etnokul'tuurizien liittoloin da avtonoumieloin kannattamine.

## Keskuksen toimindu

* Alovehellizien, alovehienvälizien da kanzoinvälizien projektoin valmistamine da todevuttamine.

* Metoudine avvuttamine etnokul'tuurizile liittoloile.

* Kannattau Karjalan tazavallan perindöllizii neroloi.

## Linkit

http://etnocenter.ru/ru/about/obshaya-info/
Pyhäžy dielo

**Pyhäžy dielo**  on Karjalan Kanzallizen teatran spektakli karjalan kielel. Ozutukses piäroulilois ollah kuulužat karjalazet artistat Pekka Mikšijev da Vieno Kettunen.

## Kirjuttajat da ohjuajat
Karjalan Kanzallizes teatras vuvvennu 2009 Pyhäžy dielo enzi kerdua ozutettih ven’akse. Spektakli on luajittu Baškortostanan kirjuttajan Florid Bul’akovan ozutelman mugah. Sen ohjuajannu on piiteriläine ohjuaju Andrei Dežonov.

## Akt’ourat
Pyhäžäs dielos on vaiku kaksi roulii, kaksi piähengie – ukko da akku: Vasilisa da Grigorii.  Niidy ozutetah karjalazet Pekka Mikšijev da Vieno Kettunen.  “Pyhäžy dielo” livvikse oli luajittu  Pekka Mikšijevan 75-vuozipäivän kunnivokse. 

## Syväindö
Spektaklis on ylen vägevy rah¬vahalline pohju. Sanasto ei ole linnalaine, kai tapahtuu kyläs, pagin on vahnois ristikanzois. Materjualu oli ylen hyvä karjalan kielel luajittavakse da pädöy akt’ouroile. 

## Kolmas ozutus livvikse
Pyhäžän dielon kiändi livvikse Nikolai Filatov. Tämä oli jo toine kiännös, kudaman Nikolai Petrovič luadi Kanzallizeh teatrah niškoi. Äijiä enne mies oli kiändänyh Nekrasovan “Syysigävän” livvikse. Pyhäžy dielo rodih kolmas spektakli livvikse Karjalan Kanzallizes teatras. Ezmäine oli Leo Närjän “Huikkua pajuo, karjalaine”.
Vieno Fedotova

**Vieno Fedotova** on karjalan rahvahan frazeolougien keriäjy da tutkii. Vieno Fedotova on Petroskoin valdivonyliopiston karjalan da vepsän kielen laitoksen  enzimäine johtai. 

## Juuret
On rodivunnuh 28. kezäkuudu vuvvennu 1934 Louhen piirin Kuorilakši-kyläs. Kazvoi Kalevalas, kus vuvvennu 1952 loppi keskiškolan. Hänen ven’an kielen da literatuuran opastajannu oli Unelma Konkka, kudai rodih kuulužakse karjalazen rahvahanrunohuon tutkijakse, karjalazien suarnoin da itkuvirzilöin enzimäzekse tutkijakse. 

## Opastundu da ruado
Vuvvennu 1952 Vieno Petrovna piäzi opastumah Petroskoin valdivonyliopistoh, kus opastui ven’an kieldy da literatuurua. Yliopiston jälles  ruadoi kaheksa vuottu ven’a kielen da literatuuran opastajannu Puadanen, Värtsilän da Petroskoin školis. Vuvvennu 1965 nägi ilmoituksen lehtes, ku Karjalan tiedokeskuksen Kielen, literatuuran da histourien instituuttah ečitäh ruadajua, kudai maltas karjalan kieldy da hänel olis korgeiškolan opastus. Händy otettih ruadoh instituutah laborantakse. 
 
## Tutkimusruado
Vuvvennu 1971 Vieno Fedotova piäzi opastumah aspirantuurah suomelas-ugrilaine kielitiedo (karjalan kieli) -alale.  Vuvvennu 1977 Tarton yliopistos Vieno Petrovna väitti väitöskirjan karjalan kielen frazeolougies da 19. sulakuudu vuvvennu 1978 hänes virrallizesti rodih filolougien kandiduattu. 
Vieno Fedotova ruadoi Karjalan tiedokeskuksen Kielen, literatuuran da histourien instituutasenämbi 40 vuottu. Täh aigah oli kerätty da sellitetty suuri ainavoluaduine materjualu, oli piästetty ilmah äijy tiedokirjutustu, kirjua, sanakirjua. Kielen, literatuuran da histourien instituutas on ruokos enämbi 100 tuhattu hänen kerättyy sanakartočkua, niilöin joukos frazeolougizmua, sanondua, deskriptiivusanua. 

## Julgavot
* Vuvvennu nägi päivän valgien Fedotovan tiedoruado ”Karjalan kielen frazeologizmat”. 
* 
* Vuvvennu 1990 – ”Karjalan kielen virkehopin kuvuamine”. Se oli enzimäine perinpohjaine karjalan kielen virkehoppii koskii tutkimus. 
* 
* Vuvvennu 1994 – ”Karjalan Kielen näyttehet”, kudamas on Vieno Fedotovan kerättyy materjualua. 
* 
* Vuvvennu 2000 – ”Karjalan kielen frazeolougien sanakirju”. Sih kuuluu enämbi 4 000 sanakirjutustu. Materualua sih niškoi tutkii keräi enämbi 20 vuottu da tämä materjualu on karjalan kielen kaikil piämurdehil.
* 
* Vuvvennu 2001 – ”Lyhyt karjalan kielen frazeolougien sanakirju”.
* 
* Vuvvennu 2002 – Karjalan kielen deskriptiivuverbit -sanakirju. Sit on läs tuhattu deskriptiivuverbii.
*  
* Vuvvennu 2009 yhtes Tatjana Boikonke Vieno Fedotova luadi "Karjalan Varšinais-murtehien šanakirjan", kudamas on enämbi 22 tuhattu sanakirjutustu. 
*
Kuikan peldo

**Kuikan peldo** on Pentti Saarikosken kirjutettu ozutelmu Suomes. Livvikse suomen kielespäi sen kiändi kuulužu karjalaine rock-pajattai Santtu Karhu. Kiännöksen piästi ilmah vuvvennu 2013 Suomes ruadai Karjalan Kielen Seura.
 
## Algu
Allus algajen Pentti Saarikosken “Kuikan peldo” oli luajittu kuunneltavakse. Tämä on kirjuttajan enzimäine Köyhän filosoufii -trilougieh kuului kirju. Suomes se voitti sogieloin raadivospektakliloin palkindon vuvvennu 1981. 

## Syväindö
“Kuikan pellos” on köyhien ristikanzoin elostu, nälgiä, kurjuttu, oigiedu da viäriä, voinan aijan kajahtustugi. Endine saldattu suurdu hädiä varrastau huavon kartohkua elokkahemban talois. Midä hänele rodieu, kui muututah hänen mielet da elos selgenöy lugiettuu. 

## Pieni ozutus
Vuvvennu 2013 Kinnermäl pietys teatrualizes Nerokaššali-festivualis  Suomen puolen aktivistat Timoi Munne da Risto Salmela luajittih pieni ozutus livvinkielizen kiännöksen mugah.
Muumipeigoi da händytiähti

**Muumipeigoi da händytiähti** (suomekse "Muumipeikko ja pyrstötähti") on nelläs Tove Janssonan kiännöskirju muumilois karjalan kielele. Tämän, kui iellizien da tulieloin kniigoin, kiändäjänny on Oman Muan piätoimittai Natalja Sinitskaja. Kiännöksien ilmahpiästäjänny on Suomes ruadai Karjalan Kielen Seura.

## Syväindö
Muuminotkos tiijustetah: muale lendäy händytiähti – komiettu. Se tulou terväh da hävittäy muan dai Muuminotkon. Muumipeigoi Nipsunke tahtotah iče sellittiä se, tiijustua roinnougo midä pahua vai ei. Sendäh lähtietähgi eččimäh loittostu tiähtibašn’ua, ku omin silmin yhtes tiähtitiedäjienke kaččuo taivahah. Matkas mih vai ei jovvuta hyö, heijän šeikkailulois da sit kui kai ozakse loppuu hyvin, lugijat tiijustetah uvves kirjas Muumilois. 

## Kiännösruado
Kirjan kiändäi Natalja Sinitskaja sanou, ku tämän kirjan s’užiettu on mieldykiinnittäi da terväh pyörii, ei vigelöittäi. Kirjua on helpo lugie da ellendiä. Sendäh oli helpo kiändiägi. Kieligi, kudamas kiändi kiändäi, ozuttihes helpokse, ei olluh sidä, midä ei suannus ellendiä da midä pidi kodvu duumaija.
Galina Fedulova

**Galina Fedulova** on karjalaine aktivistu, Anuksen Kanzallizen kirjaston kanzallizen da kodialovehliteratuuran ozaston emändy, Anuksen karjalažet -yhtistykseh kuului. 

## Juuret
Galina Fedulova on rodinuhes 23. pakkaskuudu vuvvennu  1959  Sudalan kyläh. Se on kahten kilometrin piäs Anuksespäi. 

## Opastundu
Ruadoh Anuksen kirjastoh Galina Fedulova tuli hedi Karjalan kul’tuuruopiston loppiettuu, kus opastui kirjaston ruavon neroloih.

## Ruado
Enämbi kolmiekymmendy viitty vuottu Galina Fedulova ruadau Anuksen Kanzallizes kirjastos da enämbi kahtukymmendy vuottu on tämän kirjaston kanzallizen da kodialovehliteratuuran ozaston emändänny. 
## Karjalazien da karjalan kielen hyväkse
Suuri vuitti ruadolois, kudamii luajitah Anuksen piiris karjalan kielen da karjalazien kul’tuuran säilyttämizekse da kehittämizekse, kuuluu tämän ozaston ruadajile. Suurin nämmis ruadolois on on Vladimir Brendojevale omistettu karjalazen literatuuran festivuali ”Täs synnyrannan minun algu”. Festivualin hyvyös äijät anukselazet ruvettih kirjuttamah omal muamankielel.
Viktor Jevsejev

**Viktor Jevsejev** (13. heinykuudu 1910 – 12. talvikuudu 1986) oli Karjalan tundiettu folkloristu, filolougien douhturi, professoru, Karjalan tiedokeskuksen Kielen, literatuuran da histourien instituutan vahnin tiedoruadai. 

## Rodivundu
Viktor Jevsejev rodivui liygiläzien pereheh Jehkilän kyläh. Kylä on Suojärvie lähäl.
 
## Opastundu da ruado
Opastui Leningruadan valdivonyliopistos da ruadoi Karjalan tiedokeskuksen Kielen, literatuuran da histourien instituutas. Jevsejev 1930-vuozil rubei tutkimah karjalastu rahvahanrunohuttu.

## Tutkimusmatkat
Jevsejev oli ristin-rästin ajelluh Karjalan. Häi kävyi sinne, kunne jygei oli puuttuo. Oli pohjazis kylis, Keski-Karjalas, kudamah sih aigah harvu ken kävyi, da Karjalan suvipuolel. Suvi tutkijal oli enimite ajeltu. Kävyi Tverin karjalazilluogi. Vuvvennu 1935 Jevsejev pyöräl kävyi läs 30 kyläh. Kaheksastostu päiväs oli ajeltu läs 500 kilometrii. Omien tutkimusmatkoin aigua häi kirjutti karjalazis ylen äijän eeppistu pajuo, suarnua, virty, joiguu. Enimät on pandu hänen luajittuloih kirjukogomuksih.

## Douhturikse väitändy
Vuvvennu 1958 Jevsejev väitti filolougien douhturikse. Häi tutki karjalas-suomelazen eeposan histouriellistu pohjua. On painettu enämbi viittykymmendy hänen tutkimustu tiedokirjoih da -žurnualoih.

## Tiedoruavot
* Vuvvennu 1940 nägi päivänvalgien Jevsejevan enzimäine rahvahanrunohuon kogomus “Sampo”.
* 
* Tämän jälles nähtih päivänvalgien: “Runot da histouriellizet pajot” (1946),
* 
* “Arhippa Perttuzen vallitut runot” (1948),
* 
* “Karjalan folklouru” (1948),
* 
* “Karjalan eeppizet pajot” (1950), 
* 
* Kaksiozaine Karjalan rahvahan runot -kirju (1976, 1980),
* 
* “Karjalan rahvahan poettine tuotando” (1981), 
* 
* “Karjalan rahvahan eepossu” (1985).
* 
* Vuvvennu 1994 tutkijan kuolendan jälles piästettih ilmah kaksiozaine kirju “Karjalas-suomelaine rahvahalline eepossu”.
* 
## Palkindot da arvonimet
Viktor Jevsejev on Karjalan nevvostotazavallan arvostettu tiedoruadai, Kalevala-tiedoseuran da Suomelazen kirjallizuon seuran liittolaine, monien palkindoloin suannuh.

## Kniigu tutkijas
Tutkijan 100-vuozipäiväkse Karjalan tiedokeskuksen Kielen, literatuuran da histourien instituutas on valmistettu kirju, kudaman allus on sanottu tutkijan elokseh da ruadoh nähte. Sen jälgeh on hänen tutkimusruadoloin, häneh näh kirjoin da kirjutuksien luvettelo da hänen kerättylöin materjualoin, kudamat tänäpäi ollah ruokos Kielen, literatuuran da histourien instituutan arhiivas, luvettelo. Enzimäzen luadi karjalazen literatuuran tutkii Natalja Čikina, toine on Valentina Mironovan luajittu.

## Linkit
http://illhportal.krc.karelia.ru/publ.php?id=5592&plang=r
http://illhportal.krc.karelia.ru/section.php?plang=r&id=1346
http://rkna.ru/index.php/component/content/article/90-nsa/spravochniki/osnovnye/spisok-fondov-lichnogo-proiskhozhdeniya/830-evseev-v-ya
Mečästyselättilöin da linduloin lugu Karjalan tazavallas vuvvennu 2016

**Mečästyselättilöin da linduloin lugu Karjalan tazavallas vuvvennu 2016**

* Kondii  – 3 300
* 
* Hirvi – 21 300
* 
* Pohjaine pedru – 2 800
* 
* Ahmoi – 200
* 
* Ilves – 400
* 
* Hor’ku – 1 000
* 
* Reboi – 3 100
* 
* Niädy – 7 400
* 
* Meččypočči – 2 000
* 
* Jänöi – 60 000
* 
* Hukku – 400
* 
* Oravu – 91 500
* 
* Mečoi – 64 000
* 
* Tedri – 39 3000
* 
* Meččykana – 113 000
* 
* Pyy – 295 000
Vieno Kettunen

**Vieno Kettunen** () on Karjalan rahvahalline da Ven’an arvostettu artistu. Vieno Kettunen ruadau Karjalan Kanzallizes teatras enämbi 60 vuottu. Kettunen on vienankarjalaine.
 
## Rodivundu
Vieno Kettunen on roinnuhes  5. kevätkuudu vuvvennu 1937 Kuusiniemes Kalevalan piiris.

## Opastundu
Viizitostu vuodizennu piäzi opastumah Karjalan Kanzallizen teatran (sillozen Karjalas-suomelazen druamuteatran) stuudieh.

## Ruado
Karjalan Kanzallizes teatras Vieno Kettunen ruadau piäle kuvvenkymmenen vuvven. Täh aigah on ozutettu monii kymmenii rouliloi karjalan, suomen da ven’an kielel, suadu kaččojien da suurien kriitiekoin arvostus. Vieno Kettuzen rouliloin luvus on karjalazen naizen roulii.

#### Erähii rouliloi
* Lemminkäzen muamo (”Kalevala”, 1984)
* Vahnu emändy (”Niskavuori”, 2000)
* Akulina (”Otatko miut, Karjalan mua”, karjalan kielel)
* Akku (”Pyhäžy dielo”, 2010, karjalan kielel)

## Palkindot
* Vuvvennu 1982 Vieno Kettunen sai Karjalan rahvahalline artistu -arvonimen.
* Vuvvennu 2000 Vieno Kettunen sai Ven’an arvostettu artistu -arvonimen. 
* Vuvvennu 2012 sai Kalevalan piirin kunnivoittu eläi -arvonimen.
* On monien Onežskaja maska- da Karjalan piämiehen Sampo-palkindoloin suannuh.

## Pereh
Ukkoh – Pekka Mikšijev, Ven’an rahvahalline da Karjalan arvostettu artistu, Karjalan Kanzallizen teatran artistu.

## Yhteiskunnallizel alal
Omis juuris da omas kieles karjalaine Vieno Kettunen on pyzynyh ainos. Häi on pannuh äijän vägie oman rahvahan kielen da kul’tuuran kehittämizeh. Juuri Vieno Kettunen da hänen ukkoh Pekka Mikšijev, oldih suamas Petroskoile oman rahvahan Oma Pajo -horua, oldih panemas rattahile Karjalan Rahvahan Liiton ruaduo.
Pagizemmo karjalakse

**Pagizemmo karjalakse** (ven’akse ”Говорим по-карельски”) on filolougien kandiduatan Ol’ga  Žarinovan karjalan kielen livvin murdehen opastuskirju. Kirju piästettih ilmah vuvvennu 2012 Petroskois.
## Tarkoitus
Pagizemmo karjalakse on livvin algukursu. Kniigas opastuksen alguaskelet da kieliopin šeikat on sellitetty ven’an kielel, mi on hyvä niilöile, ket vastevai ruvetah opastumah kieleh. Kieldy maltamatoi  ristikanzu suau ičeväil opastuo sih. 

## Syväindö
Opastuskirjas on sellitetty livvin iäniopin da kieliopin šeikat, on seiččietostu eri teemua. Niilöin mugah opastut tervehtimäh, sanelemah iččie da omua perehty, rubiet tiedämäh koin, aijan, tervehyön, syömizien, mieliruadoloin sanastuo da äijy muudu. Materjualu on eriluaduine: on kieliopin harjaitustu, on dialogua, on tekstua lugiettavakse. Paiči kielen opastustu iččenäh tulou nägövih karjalaine kul’tuuru, kirjas on karjalan kielen idiomoi da sananpolviloi kohtas: Karjalaine sanou nenga.

## Yhtes cd-diskanke
Tärgei on se, ku opastuskirju on piästetty ilmah cd-diskanke, kudamas suau kuulta kirjan dialogat da tekstat. Tuolleh kielen opastui harjavuu oigieh sanomah livvin iänii da sanoi. Nämä dialogat on lugiettu diskale Karjalan Kanzalliskielizen  TV:n da raadivon toimittajat Nadežda Bukina da Ol’ga Kuzmina.
Jelena Bogdanova

**Jelena Bogdanova**  (roinnuhes 23. heinykuudu 1973) on filolougien kandiduattu, karjalan kielen tutkii da opastai. Hätken aigua ruadoi Petroskoin valdivonyliopiston karjalan da vepsän kielen laitoksel. Oli Karjalan tazavallan Kanzallizen poliitiekan ministran sijahizennu da Karjalan kul’tuuruministrannu. Nygöine Kiži-muzein piälikkö. 

## Rodivundu
Jelena Bogdanova on roinnuhes 23. heinykuudu vuvvennu 1973 Suuren Mäin kyläs Anuksen piiris. On liygiläine.

## Opastundu
* Vuvvennu 1990 loppi Videlen školan. 
* 
* Vuvvennu 1995 loppi Petroskoin valdivonyliopston itämerensuomelazien kielien da kul’tuuran tiedokunnan, kus opastui karjalan da vepsän kielen ozastol karjalan da suomen kieldy da literatuurua. Jelena Bogdanova on tämän ozaston enzimäzii opastujii.
*  
* Vuvvennu 2003 väitti filolougien kandiduatakse. Hänen väitöskirjan teemannu oli refleksiivuverbit karjalan kieles. Täs teemas tutkijal on piässyh ilmah mondu tiedokirjutustu.
* 
## Ruado
* Yliopiston loppiettuu, vuvvennu 1995 da vuodessah 2007 ruadoi Petroskoin valdivonyliopiston karjalan da vepsän kielen laitoksel. Opasti karjalan kielen morfolougiedu da virkehoppii, pidi karjalan kielen paginkursua da kiännösruavon harjaituskursua. Samal aigua opasti karjalan kieldy Kanzoinvälizil karjalan kielen kursiloil, kudamien luadijannu on Suomes ruadai Karjalan Liitto da Tazavallan škola-akadeemies, konzu se oli olemas. 
* 
* Vuozinnu 2007-2010 on Karjalan tazavallan Kanzallizen poliitiekan ministran sijahine. 
* 
* Vuozinnu 2010-2015 on Karjalan tazavallan kul’tuuruministrannu. 
* 
* Vuvven 2015 sygyzys on Kiži-muzein piälikkö.

## Karjalan kielen opastuskniigat da kursat
* O. Il’jina , L. Bogdanova, L. Markianova. Karjalan kielen harjoituskogomus. Nominat (livvin murdehel). Petroskoi, 1998. 
* 
* O. Il’jina , L. Bogdanova, L. Markianova. Karjalan kielen harjoituskogomus. Verbit. Infinitiivat. Partisiipat. Adverbit (livvin murdehel). Petroskoi, 2000. 
* 
* L. Bogdanova, O. Žarinova. Karjalazien elaigu. Petroskoi, 2005.
* 
* L. Bogdanova, T. Ščerbakova. Karjalan kielen harjoituskogomus. III-IV luokku. Petroskois, 2004.
*  
* L. Bogdanova, S. Kondratjeva. Karjalan kielen harjoituskogomus. V luokku. Petroskois, 2004. 
* 
* Jelena Bogdanova yhtes Natalja Gilojevanke luadi Petroskoin valdivonyliopistos verkokursan: Livvin kielen algukursu.

## Redaktoran ruado
Jelena Bogdanova on monien karjalankielizien kirjoin da opastuskirjoin redaktorannu.
Kniigu "Karjalaine taloi"

Suuri tekstu**Kniigu "Kaarjalaine taloi"** (ven'akse "Карельский дом") on karjalazen taloin perinpohjaine tutkimus. Kirju on piästetty ilmah Petroskoin valdivonyliopiston julguamos vuvvennu 2010. Sen luadijoinnu ollah Petroskoin valdivonyliopiston professoru, arhitektuuran douhturi V’ačeslav Orfinskii da arhitektoru Irina Grišina.

## Histourii
Karjalaine taloi -kirju on nellän enne piästetyn kirjan jatkonnu. Vuvvennu 1997 nägi päivänvalgien kirju “Suisar: sen histourii, elos da kultuuru”, vuvvennu 2001 piästettih ilmah “Prokkol’a da sen lähimuat”, vuvvennu 2003 – Puanajärvi-kirju, vuvvennu 2008 – Siämäjärvi-kirju. Kai net ollah luajittu Petroskoin valdivonyliopiston projektoin hantuzis. Molletit Karjalaine taloi –kirjan luadijat ollah nämmiengi kniigoin luadijoinnu, heijän kirjutuksii karjalazien arhitektuuras suau lugie niilöis.

## Materjualan keriändy
Materjualua “Karjalazeh taloih” nähte arhitektuuran tutkijat kerättih monien vuozien aigah. Enzimäzet tutkimusmatkat karjalazih kylih oldih vie 1950-vuozil. Keräl nämmis tutkimusmatkois oldih fotokuvuajatgi. “Karjalazeh taloih” on otettu kahten fotokuvuajan kuvat. Erähänny niilöis on voinuveteruanu Boris Boitsov, kudai monien vuozien aigah on kuvailluh Karjalan muan arhitektuurua.

## Syväindö
“Karjalazes talois” tarkah on sanottu, mittumat oldih karjalazet kylät, kuibo niidy srojittih. Erikseh on kirjutettu karjalazeh taloih nähte, kudaman levon al oli kai, midä pidi rahvahale eläjes. Kirjan luadijat erikseh kirjutetah karjalazen taloin čomendamizes. Jogahine taloin ižändy tahtoi čomembakse luadie taloin oččuseinän. Oldihgo galdarit talolois, oldihgo čomasti vestetyt naličniekat.
Siäminki

**Siäminki** (suomen kirjukielel *Sääminki*, ruočikse *Säminge*) oli kundu Suvi-Savos. Vuonnu 1973 suurin vuitti kunnas yhtistettih Savonlinnah da loput Punkaharjuh.
Tamara Saveljeva

**Tamara Saveljeva** on karjalaine kiändäi da kirjuttai. Tamara Saveljevan kiännöksii da kirjutuksii alalleh painetah Oma Mua -lehteh da Taival-almanakkah.

## Rodivundu
Tamara Saveljeva on roinnuhes voinan aigua Uutjärven Tyhjälän hieruh liygiläzien pereheh. Kazvoi suures perehes. Perehes kaikin dai kogo hierus paistih vaiku livvikse, hos ellendettihgi ven’ua. Tänäpäi Tamara Saveljeva eläy Piiteris.

## Opastundu
Opastui Uutjärven, Vehkusellän, Kotkatjarven školis. Školan jälles piäzi opastumah Piiterin yliopistoh muatiijon tiedokunnale. Loppi aspirantuuran, väitti muatiijon kandiduatakse. Tutki suoloi, muan pindua aero- da sateliittikuvii myote. 
 
## Ruado
Ruadoi Piiteris suoloin tutkimuslaitokses da kosmossulaitokses. 

## Suomen kielen alal
Perestroikan aigah rubei opastumah suomen kieldy Vierahien kielien korgeiškolas, sai opastundas Jyväskylän yliopiston tovestuksen. Sida paiči suomen kielen nero on tulluh Uutjärven školaspäi, kus urokat oldih suomen kielel. Jo kaksikymmen vuottu Tamara Saveljeva on suomen kielen opastajannu. Tutkimuslaitoksis ruadajes ei unohtannuh kieldy, ku lugi lehtilöi suomen kielel, kudamii oli myödävänny Piiteris. Opasti suomen kieldy Piiteris suomi-ven’alazes litseis, nygöi - Talovusyliopistos. 

## Kiännösruado
Tamara Saveljeva kiändäy tundiettuloin ven’alazien runoilijoin runoloi da suarnoi. Suurimat kiännökset ollah Puškinan suarnat Kuldazes kalas, kudai oli painettu Omah Muah da lapsien Kipinä-žurnualah, Saltan suarih nähte, Kuldazes kukkizes. Kiännökses hyvin nägyy alguperäzen tekstan ritmu, muuzikku. Kiännökset on luajittu puhtahal karjalan kielel da hyvän rifman mugah.
 
## Kiännöskniigat
* Vuvvennu 2015 piäzi ilmah Nikolai Karpinan Vottovaaran taru –kniigu ven’an da karjalan kielel. Karjalan kielen livvin murdehele suarnat kiändi Tamara Saveljeva. "Vottovaaran taru"  on Nikolai Karpinan Kalevala-eeposan uuzi ellendämine. Häi kirjuttau sille oman jatkon.
*  
* Vuvvennu 2016 piäzi ilmah Nikolai Karpinan Van’oihuon suarnua -kniigu kahtel kielel: ven’akse da karjalakse. Karjalan kielen livvin murdehele suarnat kiändi Tamara Saveljeva.
Savonlinnu

**Savonlinnu** () on suomelaine linnu, kudai on sijoitunnuhes Suvi-Savos. Sie eläy 35 547 eläjiä (31.12.2015), da sen pinduala on 3 597,71 km², kudamas 1 358,65 km² on vetty. Savonlinnu tunnetah keskiaigazes Olavinlinnas da sie piettäväs Savonlinnan Ouperufestivualis.
Savonlinnan nuaburikundii ollah Enonkoski, Heinyvezi, Kitee, Liperi, Parikkala, Randusalmi, Ruokolahti, Riäkkylä, Sulkava da Varkaus. Nämmis Enonkoski on kogonah Savonlinnan ymbäröity. 

## Histourii

Vuvvennu 1475 valmistui Olavinlinnu, kudaman viereh Kyrönsalmen päivänlaskupuolele Savonlinnu muvvostui. Savonlinnan malmi (Nyslotts malm), kudai kuului Siämingih da oli sijoitunnuhes Olavinlinnan vieres, ylendettih linnakse Pietari Brahen kuhkutuksel vuvvennu 1639. Savonlinnan malmis elettih linnas ruadajat käziruadajat da muu rahvas, kudamat ei synnytty elämäh linnas.

Savonlinnan perustamisdokumentu on hävinnyh ajan kulgies, a perustamisvuozi 1639 on käynnyh ilmi äijis muis lähtehispäi.

## Muantiedo

Savonlinnan keskučču on sijoitunnuhes suaril, kudamat erotetah Saimuan sellät Pihl´aivien da Huabuvien toizistah. Linnan pindualas enämbi kolmannestu on vetty da suarii. Huabu- da Pihl´aivetty yhtistetäh kolme salmie, kudamat ollah päivänlaskupuoles päivännouzupuoleh Laitaatsalmi, Huabusalmi da Kyrönsalmi.

## Nähtävykset

*Olavinlinnu
*Putkinotko
*Rauhanlinnu
*Pikkukirikkö

## Lähtehet
* Väestörekisterikeskus

### Viidehet


## Aihies muijal
* Savonlinna
L'udmila Ivanova

**L’udmila Ivanova** on karjalazen mifolougien tutkii, ruadau Karjalan tiedokeskuksen Kielen, literatuuran da histourien instituutas. 

## Rodivundu
On rodinuhes Kolatselläl umbikarjalazeh pereheh.

## Opastundu
Loppi Vieljärven školan. Vuvvennu 1985 loppi Petroskoin valdivonyliopiston histourii-filolougizen tiedokunnan, sai filoulogan ammatin.

## Ruado
Opastundan jälles vuvven ruadoi Segežan školas opastajannu. Vuvves 1986 ruadau Karjalan tiedokeskuksen Kielen, literatuuran da histourien instituutas. Instituutas on ainavo karjalazen mifolougien tutkii. Puaksuh kävyy karjalazih kylin pagizuttamah rahvastu.

## Julgavot
On yhtynyh monih konferensieloih da kirjutannuh mondu tiedokirjutustu.

* L’udmila Ivanova. Karjalazien mifolougizien kerdomuksien haldiet . Moskovu, 2015. (Ven’akse «Персонажи карельской мифологической прозы. Исследования и тексты быличек. Бывальщин, поверий и верований карелов»). Se on tutkijan enzimäine kirju. 
* 
* L’udmila Ivanova, Valentina Mironova. Kuldazet kukkizet, kaunehet kanazet. Juminkeko, 2014. (Ven'akse «Магия поднятия лемби и свадьба в карельской народной культуре»).
* 
* L’udmila Ivanova. Karjalaine kyly. Moskovu, 2016. (Ven’akse «Карельская баня: обряды, верования, народная медицина и духи-хозяева»).


## Linkit
http://illhportal.krc.karelia.ru/member.php?id=70&plang=r
Karjalazien mifolougizien kerdomuksien haldiet

**Karjalazien mifolougizien kerdomuksien haldiet** on karjalazen mifolougien tutkijan, Karjalan tiedokeskuksen Kielen, literatuuran da histourien instituutan  ruadajan L’udmila Ivanovan kirju. 

## Syväindö
Karjalazien mifolougizien kerdomuksien haldiet on enzimäine kirju, kudamas on tarkah tutkittu Kegri, Syndy, Vieristänakku, vien da mečän haldiet. Tutkimuksen ližäkse kirjas on enämbi nelliäsadua mifolougistu kerdomustu, kudamat ollah kahtel kielel: karjalakse da ven’akse.

## Kerävöruado
Kerdomuksii kirjan niškoi L’udmila Ivanova keräi iče da otti Karjalan tiedokeskuksen Kielen, literatuuran da histourien instituutan arhiivaspäi. Instituutas tädä materjualua ruvettih keriämäh 1960-vuozil. 

Tutkijan mugah mifolougizii kerdomuksii vie tässäh suau kirjuttua rahvahas. Suurembii žanroi, kui runoloi da suarnoi, nygöi on jygiembi kirjuttua, ei joga toine musta niilöi. Ga kerdomuksii Synnys, meččähizes da vedehizes rahvas vie tässäh mustellah da sanellah.

## Kniigaspäi otettuu
* Ku meččypertih yökse jiät, kynnyksen alle pidäy panna kirves.
* 
* Konzu yöksyt meččäh pidäy jaksuakseh, kengät jallas heittiä, hattarat puistua, kai
* järilleh šuorita da puutut dorogah.
* 
* Vies ei pie omua kuvahastu kaččuo, vedehine ku tuskevunnou, ga i luadiu pahua.
* 
* Myöhä ky lähtenet kaivole vetty ottamah, häiričet vienižändiä, sit bul’kuloi nouzou
* rožile.
* 
* Il’l’anpäivän jälles älgiä kezoile käygiä, vedehine vedäy.
* 
* Kuudessah pidäy kylyh kävvä, riähky oli ku kylyh lähtet da vie järveh menet, sit
* vienemändy tulou sinun luo.
* 
* Pedrunpäivän yöl ei pie kalah lähtie, vedehinehäi silloi istuu kustah da sugiu piädy.
*