open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kolumbii

**Kolumbii** (), viralline nimi on Kolumbien Tazavaldu () on valdivo Suvi-Amerikan luodehes. Päivännouzus rajoittuu Braziilien da Venesuelan kel, suves – Ekvadoran da Perun kel, päivänlaskus – Panamanke. Pohjazes Kolumbien randoi huuhtellah Kariban meren viet da päivänlaskus – Tyynimeren viet.
Muan pinduala on 1 141 748 km². Rahvahan lugumiäry on 48 400 388 hengie (v.2015). Piälinnu on Bogota. Viralline kieli on ispuanielaine.
Kondii

**Muzavanruskei kondii** () on kondien rodukunnan imettäi pedoelätti, yksi suurimis da varattavimis mual eläjis pedoelättilöis.

## Levittämine
Nygöi muzavanruskei kondii on hävinnyh endizen olendualan suurembas puoles, toizis kohtis on vähäluguine. Päivänlaskuzes Jevroupas muzavanruskien kondien erikseh olijat joukot säilytäh Pyrenies, Kantabrian vuorois, Alpilois da Apenniinilois. Kondii on hyvin levinnyh Skandinavies da Suomes, on Keski-Jevroupan meččis da Karpuatit-vuoril. Suomes kondii on kanzalline elätti. Aazies se on levinnyh Ezi-Azies, pohjazes Irakas da Iranas Kitaih da Korean niemimuah. Japounies kondii sattuu Hokkaido-suares. Pohjazes Amerikas muzavanruskiel kondiel on grizli-nimi (*grizzly*). Niidy on äijy Al’askas da Kanadan päivänlaskus. Muzavanruskien kondien olenduala Ven’al on läs kai meččyala, paiči sen suvialovehii. Kondien olendualan pohjaine raja da tundran suviraja ollah yhtenjyttyzet.

## Ulgonägö
Muzavanruskiel kondiel on moni alalajii (muantiedoroduu), kudamil on eri suurus da väri. Pienimät kondiet eletäh Jevroupas, suurimat – Al’askas da Kamčatkas, da net painetah 500 kiluo da enämbi. Tavalline jevrouppalaine muzavanruskei kondii on 1,2–2 metrin piduhus, läs yhten metrin korgevus säjäs da painau 300–400 kiluo. Grizli-kondii on äijiä suurembi, erähät grizlit, gu nostah tagakäbälih voijah olla 2,8–3 metrin korgevus. Ven’an keskialovehes eläjät kondiet painetah 400–600 kiluo. Täyziigäzet uročut ollah tavan mugah 1,6 kerdua suurembii emäččilöi.

## Eländytaba da syömine
Muzavanruskei kondii on meččyelätti. Sen tavalline eländykohtat Ven’as ollah loppumattomat meččymassiivat kondožikonke da palatekset rigielöin lehtipuuloin, tuhjožikon da heinänke. Kondii sattuu tundras da korgeivuorumečisgi. Jevroupas se eläy tavan mugah vuorumečis, Pohjazes Amerikas – avvonazis kohtis: tundras, Alpien niittylöis da rannikkolois. Muzanruskei kondii syöy kaikkie, ga sen syömizen ¾ oza on kazvisyömine: muarjat, tammin oriehat, oriehat, juuret da heinykorret. Kondii syöy sežo böbökköi (kudžoloi, liipoilinduzii), madozii, čičiliuškoi, šlöppölöi, jyrzijii (hiirilöi, murmeliloi, susliekkoi, siberinmuaoravoi), kalua da pedoelättilöi. Kondii on jallas kogo päivän, ga puaksumbah huondeksel da ehtäl. Talvekse kondii voi suaja nahkualahastu razvua (180 kiloh sah) da sygyzys menöy maguamah pezäh. Kondienpezä sijaiččou kuivis kohtis, enimyölleh havvois, kuduat ollah kondožikos libo puujuurien al.
Komiettu

**Komiettu** on aiga pieni päiväzensistieman kappaleh, kudai mustoittau asteroidua, ga koustuu enimyölleh jiäs, da kuduas ymbäri on Päiväzen suvastukses tulijan guazun da pölyn muvvostettu *koma*. Komietoin matkat ollah puaksuh ylen eksentrižii, da konzu net tullah Päiväzellyö niilöin tuakse muvvostuu miljonoin kilometriloin mittaine jälgi ("händy"), kudai ozuttau matkua Päiväzespäi eri suundah.

## Rakendeh

### Ydin
Komietan ydinkohtan diametru on tavan mugah sen-tämän kilometrin pitky, ga ei enämbiä 50 kilometrii. Sen rakendeh on löyhy da koustuu läs 75 % hiilidioksidu-, metanu- da vezijiäs. Vetty on nämmis kaikis eniten, Halleyn komietas 80 %. Muudu komietois olijoi yhdistehii ollah hiilimonoksidu CO da formaldegidu H2CO. Ydimen alguainehii ollah vedy, hiili, typpi da happi.

## Tundiettuloi komiettoi
* Halleyn komiettu
* Kohoutek (löydäi Luboš Kohoutek)
* Shoemaker-Levy 9
* Hale-Bopp
* Hyakutake
* 17P/Holmes 

## Lähtehet

## Kirjalližuttu
*Kari Kaila, Heikki Oja, Mauri Valtonen, Tapio Korhonen|Vuosi = 1983|Nimeke = Komeetat|Julkaisija = Helsinki: Tähtitieteellinen yhdistys Ursa|Tunniste = ISBN 951-9269-22-3
*Valtonen, Mauri|Vuosi = 1992|Nimeke = Kvasaareja ja mustia aukkoja|Julkaisija = Helsinki: Tähtitieteellinen yhdistys Ursa|Tunniste = ISBN 951-9269-63-0
*Bailey, M. E. et al.: *The Origin of Comets*, Pergamon Press: Oxford ; New York 1990, ISBN 0080348599.
Kongfucelaižus

**Kongfucelaižus** (, *Rúxué*) on Kitais roinnuhes morualine da yhteskunnalline oppi, kudai kehittyi kitailazen filosoufan Muasteri Kongan libo Kongfucen (551–479 eaa.) opastuksis. Kongfucelaižuol ei ole oma jumalkäzitysty, no päivänlaskumualois se yksikai kategouriziruijah uskondokse. Konfucelaižuon keskehizimät tekstat ollah *Viizi klassiekkua* da *[[Muasteri Kongan sanelendat|Sanelendat]]*.

## Histourii

### Kongfucen elos

Muasteri Kongan eläjes, kevätty da sygyzyy -kavvel nygözen Kitain valdivon alovehel sijaičči monii toine tostu vastah borčuijua korolestvua. Aijan suurien muutoksien täh äijät ajattelijat kaččelemah rahvaskunnallizii probliemoi. Aigua kučutahgi *borčuiččijoin valdivoloin da sadoin filousofoin aigukavvekse*.

## Lähtehet
* 
### Viittehet
Kongon Demokruatilline Tazavaldu

**Kongon Demokruatilline Tazavaldu** (vuozinnu 1971-1997 Zairan tazavaldu, vuozinnu 1960-1964 Kongon tazavaldu) on valdivo Keski-Afriekas. Se rajoittuu Kongon Tazavaldanke, Keski-Afriekan Tazavaldanke, Suvi-Sudananke, Ugandanke, Ruandanke, Burundinke, Tanzanienke, Zambienke, Angolanke da Angolan Kabinda-eksklavanke. Virralline kieli on frantsien kieli. Piälinnu on Kinšasa. Muan pinduala on 2 345 410 km². Rahvahan lugumiäry on 77 433 744 hengie.
Kongon Tazavaldu

**Kongon Tazavaldu** on valdivo Keski-Afriekas, endine Frantsien kolounii-aloveh, vuozinnu 1970-1991 Kongon rahvahalline tazavaldu. Se rajoittuu Gabonanke, Kamerunanke, Keski-Afriekan tazavaldanke, Kongon Demokruatillizen Tazavaldanke da Angolanke. Piäjovet ollah Kvilu da Kongo. Piälinnu on Brazzavil. Virrallizet kielet ollah frantsien kieli, kituba da lingala. Muan pinduala on 342 000 km². Rahvahan lugumiäry on 4 233 063 hengie.
Korbiaine

**Korbiaine** () on särgikaloin heimoh kuului kala.

## Teemas muijal

* Luontoportti (suomekse)

## Lähtiet
Kornei Čukovskii

**Kornei Ivanovič Čukovskii** (oigie nimi **Nikolai Vasil’evič Korneičukov**, 31. kevätkuudu 1882 – 28. ligakuudu 1969), oli nevvostoliittolaine runoilii, kirjalližuon kriitiekku da kiändäi, lapsienkirjuttai sego žurnalistu.

## Lähtehet
* 

### Viittehet
Koskelot

**Koskelot** (*Mergus*) on sorzien heimoh kuului lindusugu.

## Luavut

Suguh kuuluu nelli nygöi eläjiä luaduu da yksi hävinnyh luadu:

* Amurankoskelo (*Mergus squamatus*)
* Brazilienkoskelo (*Mergus octosetaceus*) – vai 250 linduu jällel.
* Suurikoskelo (*Mergus merganser*)
* Suvenkoskelo (*Mergus australis*) – hävinnyh, tavattu jälgimäzen kerran 1902.
* Tukkukoskelo (*Mergus serrator*)

Enne suguh luvettih lizäkse:

* Harjukoskelo (*Lophodytes cucullatus*, enne *Mergus cucullatus*) – luvetah nygöi *Lyphodytes*-suvun ainavokse luavukse.
* Uivelo (*Mergellus albellus*, enne *Mergus albellus*) – luvetah nygöi *Mergellus*-suvun ainavokse luavukse.

## Aloveh

Suurikoskelo da tukkukoskelo eletäh leviel alovehel Mua-planietan pohjazel puoliškol. Net ollah sežo ainavot koskelot, kudamat pezoitutah Suomes. Amurankoskelo eläy Päivännouzu-Aazies da Brazilienkoskelo Suvi-Amerikas. Suvenkoskelo eli Uvves Zelandies.

## Lähtiet
Komorat

**Komorat**, virrallizesti Komoroin suariloin liitto, sežo Komoroin suaret on valdivo Päivännouzu-Afriekas. Se sijaiččou Indien valdumeren pohjazes ozas Pohjazen Madakaskaran da Pohjazen Mozambikan välis. Muan pinduala on 1862 km². Rahvahan lugumiäry on 784  745 hengie. Komoroin piälinnu on Moroni.  Virrallizet kielet ollah komoran, frantsien da arabien kielet.
Kondupohju

**Kondupohju** ( / Kondopoga, ) on linnu Iänizen luodehizel rannikol Kondupohjanlahtes Karjalan tazavallas, 54 kilometrii Petroskoispäi. Kondupohju on Kondupohjan kundupiirin keskus. Kondupohju on Piiterispäi Petroskoin kauti Murmanskah viejän raududorogan da tavallizen valdudorogan varrel.

## Histourii
Kondupohjan kyliä mainitah enzimästy kerdua vuvvel 1563. Kondupohju da sen ymbäri olijat kylät muvvostettih oman kunnan. Kunnas oli 8349 eläjiä vuvvel 1902. da 8249 eläjiä vuonnu 1905.. Kondupohjan kunnas oli muvvostettu Kondupohjan piiri vuonnu 1927.

Ven'an Karjalah tulluot suomelazet da amerikansuomelazet sroittin 1920- da 1930-luvul Kondupohjaspäi tovellizen linnan. Virrallizesti Kondupohjas tuli linnu vuonnu 1938. Voinan aigua suurin oza linnas paloi. Linnah tuli uuttu eläjiä 1950- da 1960-luvul enimyölleh Ukrainaspäi, Valgo-Ven'alpäi da toizis Nevvostoliiton alovehilpäi.

## Talovus

Linnan kaikis suurembii ruavonandajii on jo vuvvel 1928 avavunnuh bumuaguzavodu , nygöine nimi OAO Kondopoga. Zavodu tuottau sanomulehtibumuagua.

## Liikendeh
Kondupohjan raududoroguvokzualu kuuluu Ven'an raududoroguverkoh.

## Nähtävykset

Kondupohjan piänähtävyksii on vuonnu 1774 rakendettu pravoslavnoi kirikkö, kudai on pyhitetty Pyhä Mariale.

## Ystävyslinnat
Jämsänkoski (Suomi) vuvves 1989.

## Lähtehet
Koskikana

**Koskikana** (*Cinclus cinclus*) on lindu.

## Karjalankielizet nimet

Karjalan kielen paginluadulois linnun tavallizin nimi on *koskikana*, ga toiziigi nimii tundietah:

* *Korengon'e* (Puadenel)
* *Koskikara* (Korbiselläs)

Suomen kielen päivännouzumurdehis tundietah sežo nämmät nimet:

* *Koskenkara*, *kosekara* (Sakkolas, Vuoksenrannas, Savitaibalehel da Hirvensalmel)
* *Koskirastas* (Sakkolas)

## Kogo da nägö

**Piduhus:** 17-20 cm
**Paino:** 55-73 g

## Teemas muijal

* Luontoportti (suomekse)
* Suomen lintuatlas (suomekse)

## Lähtiet
Kosmojärvi

**Kosmojärvi** () on Suvi-Karjalan järvi. Sen pinduala on 20,6 km², piduhus – 31 km, levevys – 2,2 km, randuviivan piduhus – 71,2 km. Sen keskisyvys on 6,9 m, syvin kohtu on 15 m.


Se sijoittuu Onieganniemel Oniegujärven pohjasozas.


Rannat ollah liuguloi. Järves on 6 suardu, kudamien yhtehine pinduala on 1 km². Pohju on muvakas.


Järven pohjasozas päivännouzurannal ollah kylät Kažma, Medvedeva da Gorskaja, keskiozas – Uzkije-kylä, suviozas – Kosmojärvi da Terehovo.


Järves on särgii, ahvendu, haugii, matikkua, kiiškoidu.
Kosta Rikku

**Kosta-Rikku** libo Kosta-Rikan Tazavaldu (  – "bohattu randu") on valdivo Keski-Amerikas. Rajoittuu kahten muanke: pohjazes Nikaraguanke da liidehes Panaman Tazavaldanke. Suves da päivänlaskus Kosta-Rikan randoi pestäh Tihien valdumeren viet da päivännouzus – Kariban meren viet. Kosta-Rikku on pienehkö valdivo, vaigu rahvahan eloksen tazo on ihan korgei. Kosta-Rikku on ozakkahin valdivo muailmas (2012 vuvven kanzanvälizen eloksen indeksan mugah).

Muan pinduala on 51 100 km². Rahvahan lugumiäry on 4 825 144 hengie (2014). Piälinnu on San-Hose. Viralline kieli on ispuanielaine.
Kot-d’Ivuar

**Kot-d’Ivuar** on valdivo Päivänlasku-Afriekas. Se rajoittuu Liberienke, Gvineanke, Malinke, Burkina-Fasonanke da Gananke. Suves se rajoittuu Atlantan valdumeren Gvinean lahtenke. Kot-d’Ivuar on endine Frantsien kolounii. Virrallizet kielet ollah frantsien kieli da sijallizet kielet:djula, baule, bete. Piälinnu on Jamusukro. Suurin linnu on Abidžan. Muan pinduala on 322 460 km². Rahvahan lugumiäry on 26 378 274 hengie.
Kostamuš

**Kostamuš** (,  on Karjalan tazavallan linnu, perustettu vuvvennu 1983.
Kostamukšes eli 29 356 hengie vuvvennu 2015. Kostamuš muvvostau oman linnupiirin da on kolmandekse suurin Karjalan tazavallan linnois.

Linnu on sijoitunnuhes Karjalan pohjaspuolel, Karjalan päivännouzuylängöl. Petroskoissah on 490 kilometrii, Piiterih 930 kilometrii. Ven'an da Suomen rajah on 30 kilometrii matkua.

Linnan muvvostau kombinattu "Karelskij okatyš" .

## Rahvahan lugumiäry
Kotku

**Kotku** (lat. Aquila) on haukoin rodukunnan suuriloin linduloin rovun lindu.

## Ulgonägö

Kotkan rungu on 75-88 sm piduhuttu, händy on lyhyt, siivet ollah leviet, siibilöin väli on 2,4 m. Jallat ollah sulgies varbahissah.

## Eländytaba

Kotkat pezoitutah mual, kallivolois libo puuloil. Syvväh pienii selgyranguelättilöi. Kotkat liijelläh taivahas kačellen elättilöi libo vuotetah niilöi istujen korgielois kohtis. Toinah syvväh haškoi. Kotkien lugumiäry vähenöy.

## Levittämine

Kotkat eletäh Jevruazies, Afriekas, Pohjois-Ameriekas meččytundras hiekkumualoissah.
Koufei

**Koufei** on juomine, kudai on luajittu monien koufein () rovun kazvoksien lajilois.

### Koufein dielon histourii
Enne XIV-vuozisadua koufei kazvoi Efiopias luonnonkazvoksennu. Sen jälles koufeipuu työnnettih Aravian niemimuale. Koufei XVI-vuozisual algoi levitämäh Osmanan imperiees. XVI-vuozisuan lopus Jevroupan myöjät allettih ostamah koufeidu aruabien portis da työndiä sidä Jevrouppah 1600-luvul. Legendan mugah XVII-vuozisuan keskel islamsan pyhilekävyi peitoči vedi koufein jyvii Suvi Indiah. Indiaspäi XVII-vuozisuan lopus Gollandien myöjät peitoči viettih koufeipuun Java-suarele da Sumatrale. Tämä rodih arabian koufeimonopoulien lopukse.
Sit, vuvvennu 1706 Gollandien vallatun muan eläjät työndih koufien istuttajazen Amsterdaman kazvitiedosaduh, täs rodih koufein kazvattamine Amerikan vallatulois mualois. Monien vuvven peräs Frantsien kuningas sai lahjakse koufeipuun istuttajazen gollandilazil. Sen jälles frantsielazet viettih mokko-lajit Jemenaspäi Burbon-suarele. Muga algai arabika-lajin histourii, kuduadu nimitetäh "burbonakse".
Vuvvennu 1721 istutettih plantatsiet Gvianas da Martinikal, vuvvennu 1721 - Brazilias, 1730 - Jamaikal (tundietun Blue Mountain -lajin algu), 1748 - Kubal, 1760 - Gvatemalas, 1779 - Kosta-Rikas.

### Koufein lajit
Muailmas on enämbi 90 kazvoksien lajii, kuduat ollah koufein roduu ().
On olemas kaksi koufeipuun peruslajii, kuduadu käytetäh tevolližusmiäris: Coffea arabica L. — arabika da Coffea canephora Pierre ex Froehn., eli robusta, kuduadu toiči nimitetäh kongolezan koufeikse.
Nämä kaksi koufein lajii ollah läs 98% koufeidu. Muailmas luajitah arabikua 70%, robustua - 30%.
Levittävin koufein laji on arabika, se kazvau 900-2000 metrin korgevuol meren pinnan piäl.
Koufein jyvät ollah piduličat, siliet, niilöin keskel on S-muvvon viivu, kuduas jiäjäh koufein marjan palazii.
Koutajoki

**Koutajoki** () on jogi Murmanskan alovehel da Karjalas. Sen piduhus on 233 km. Jovenalan pinduala on 26 100 km². Jogi laskeh Kandalahten Koutasuuh (Vienanmeri).

Jovel on kolme vezivoimaluu. Se ottau allun Tuoppajärvespäi.
Krasnoborski

**Krasnoborski** on Karjalan tazavallan Puudogan piirin pos’olku. Se on Krasnoborskin kyläkunnan haldivolline keskus.

Se sijoiččou 20 kilometrin piäs Puudogaspäi lounuah Murmozeron rannal.

Lähimäzet kylät ollah Nigižma (2&nbsp;km pohjazeh) da Gakugsa (11&nbsp;km suveh).

Vuodessah 2004 pos’olku kuului Karševon kyläkundah.

## Rahvahan lugumiäry
Kristoffer Kolumbus

**Kristoffer Kolumbus** (roinnuhes elo−ligakuus 1451 – kuolluh 20. oraskuudu 1506) oli genovalaine tutkimusmatkailii. Kolumbus piäzi Atlantin yli vuonnu 1492 da astui Ameriekan päivännouzupuolizile suariloile enzimäzenny europpalazis.

Kolumbus ei eččinyh uuttu muanozua vai merireittii Indieh. Häi uskoi kaiken ijän, gu löydi Indien, a ei uuttu muanozua. Kolumbukses rodih uuzien alovehien gubernatoru da kaikkiedah häi ajeli Ameriekkah nelli kerdua.

Enne Kolumbustu Ameriekas ollah käydy viikingat, ga Kolumbukses algoi europpalazien käyndy manderehel.
Kotkatjärvi

**Kotkatjärvi** () on voulosti (poselenii) da sen piäkylä Karjalan tazavallas Anuksen piiris Ven'al. Kylä on sijoitunnuhes Kotkatjärven da Villalanjärven rannoile 42 kilometris Aunuksespäi pohjazeh. Hierus on 1000 da voulostis läs 1600 eläjiä (vuonnu 2012).

## Muantiedo da azutus
Kotkatjärven poselenien pinduala on 976 neliökilometrii. Se rajoittuu suves Anuksen piirin Kuittižen poselenieh, päivänlaskupuolel Koverin da Priäžän piirin Vieljärven poselenieloih, pohjazes Nuožarven poselenieh da päivännouzupuolel Pyhärven poselenieh da Leningradan aloveheh. Pindualas suurin oza on meččiä.

Piäkylän ližäkse poselenieh kuulutah Važojärvi (Interpos'olok), Černaja rečka da Ylä-Aunus da vie seiččie kyliä: Koivumägi, Hoškil, Keskoijärvi, Lumatjärvi, Torasjärvi, Uutjärvi da Vahjärvi.

## Eläjät
Vuonnu 2013 Kotkatjärven kyläs da sen lähikylis eli kaikkiedah 1229 ristikanzua. 

## Uuličat
* Villalan uuliču
* Z.Grigorievan uuliču
* Vihandu uuliču
* Mečän uuliču
* Randupihan uuliču
* Uuzi uuliču
* Anuksen uuliču
* Serovan uuliču
* Sovhozan uuliču
* Päiväzen uuliču
* Stepanniemen uuliču
* Kukku-uuliču
* Školan uuliču

Ližätieduo Kotkatjärves da Kotkatjärven keskiškolas löydyy verkosivuloile: http://livviki.karelia.ru/ da http://kotkozero.karelia.ru/

## Lähtehet
Kotkatjärvi (järvi)

**Kotkatjärvi** () on Suvi-Karjalan järvi Anuksen piiris Karjalan tazavallas Ven'al.

Järven pinduala on 4,9 km², piduhus – 6,8 km, levevys – 1,2 km, randuviivan piduhus – 19,3 km (suariloinke). Sen keskisyvys on 11,9 m, syvin kohtu on 30 m.

Järves on 3 suardu. Rannat ollah korgieloi, kivizii da čuuruzii.

Kanzozerka-jogi laskeh järveh päivännouzus. Koillizes järveh laskeh Bojeranoja. Pohjas on vihandua mudua.

Järves kazvau karvukortehtu. Järves voibi suaja haugii, ahvendu, särgii, lahnua, kuhua, kuor’oidu, kiiškoidu, matikkua.
Krivtsi

**Krivtsi** on Karjalan tazavallan Puudogan piirin pos’olku. Se on Krivtsin kyläkunnan haldivolline keskus.

Se sijoiččou 28 kilometrin piäs Puudogaspäi Vodlajoven rannal.

Vuvvennu 1956 tiä perustettih lespromhouzu.

Pos’olkas ruadau škola, kluubu, feršalipunktu.

## Rahvahan lugumiäry

Vuvvennu 1989 pos’olkas eli 1683 hengie.
Kuba

**Kuba** (), viralline nimi on Kuvan Tazavaldu (), vuvvespäi 1959 ebäviralline on Vällyön Suari, on suarivaldivo Kariban meren pohjazes. Valdivo sijaiččou Kuba-suarel (kudai kuuluu Antilan Suurih suarih), Huventud-suarel da monil pienil suaril. Suves Kuvan randoi huuhtellah Kariban meren viet, luodehes on Meksikan lahti, koillizes on Atlantine valdumeri.
Muan pinduala on 110 860 km². Rahvahan lugumiäry on 11 061 886 hengie (2013). Piälinnu on Havana. Viralline kieli on ispanien.
Kuganavolok

**Kuganavolok** on Karjalan tazavallan Puudogan piirin kylä. Se on Kuganavolokan kyläkunnan haldivolline keskus.

Kylä sijoiččou niemel Vodlajärven suvirannal.

## Histourii

Enzimäzen kerran se muanitah vuvvennu 1563.

Vuvvennu 1905 tiä avattih zemskoi škola.

Vie XX vuozisuan keskipuoles pos’olkassah voi piästä vaigu vertol’uotal. 1970-luvun allus rakendettih dorogu. Samah aigah pos’olkas luajittih sähkö.
Nevvostoliiton aigah pos’olkas oli kolhouzu, kehitettih žiivatan- da hevonkazvatandu. Joga vuottu pyvvettih 400 – 450 tonnua lahnua da kuhua. Kalua muokattih kalakonservuzavodal. Zavodu da maidofermu nygöi ei ruata.

## Rahvahan lugumiäry

Vuvvennu 1873 Kuganavolokas eli 112 hengie da oli 16 pihua. Vuvvennu 1905 – 113 hengie da 22 pihua. 12 hengie ei oldu muanruadajii (voulostin pisar’an, mečänhoidajan da opastajan perehet). 1970-luvul tiä eli jo 750 hengie, ga nygöi kyläs eläy vaigu 337 hengie (v. 2013).

## Pihoin miäry
Kuha

**Kuha** ( libo ) on ahvenien heimoh kuului kala.

## Muut nimet

Kuha tundietah karjalan paginluadulois sežo nimel **sudakka**.

## Teemas muijal

* Luontoportti (suomekse)
* Riista- ja kalatalouden tutkimuskeskus (suomekse)

## Lähtiet
Mustukulkukuikku

**Mustukulkukuikku** libo **mustukulkuguikku** (*Gavia arctica*, enne *Colymbus arcticus*) on kuikkien heimoh kuului lindu.

## Kogo da nägö

**Piduhus:** 63-75 cm
**Siibien agjuväli:** 100-127 cm
**Paino:** 2-3,2 kg

## Pezoitundu

Kuikku muniu oraskuun puolivälis kaksi jäiččiä. Uročču da emäččy havvotah jäiččii yhtes 27-32 päiviä. Poigazet opastutah lendämäh kahten kuun ijäs.

## Aloveh

Kuikku on pohjazen Euraazien lindu. Se peziy kogo Suomen alovehel da suurimas vuitis Pohjas- da Keski-Ven'ua. Konzutahto se yöksyy pezimäh Al'askahgi. Suomes peziy 11000-13000 puarua, kudai on 60% Europan unionin alovehel pezijöis kuikis.

## Teemas muijal

* Luontoportti (suomekse)
* Suomen lintuatlas (suomekse)

## Lähtiet
Kuittine

**Kuittine** on kylä Anuksen kanzallizes piiris Karjalan tazavallas Ven'al.

## Sijaičendu
Kylä on sijoitunnuhes 19 kilometris Anuksenlinnaspäi da 5 kilometris "Kola" Piiteri-Murmansku -valdivon dorogas.

## Eläjät
Vuonnu 2013 Kuittizes eli 576 hengie.

## Huomivot
Kukoinmuarju

**Kukoinmuarju** () on korgei tuhjo. Se voi olla viitty metrii korgevuttu. Tuhjon varvat ollah ogahakkahat, lehtet čomat
sullanluaduzet. Kukkiu tuhjo myöhäzel keviäl libo kezän allus. Rouzovoit kukat ollah tavallizet, net levitetäh ymbäri hyvän
duuhun. Kukoinmuarjua on äijiä luaduu dai kukat niilöis voijah olla valgiet, rouzovoit da ruskiet.
Sygyzyl kukkien sijah roih muarjua. Net ollah suuret ruskiet libo oranževoit, tävvet siemendy. Muarjois on äijy kaikenmostu
vitamiinua. Niilois keitetäh varen’n’ua, kampottua, muarjuvetty, varustetah muarjupudruo, mehuu. Varen’n’ua keitetäh
kukoinmuarjan halvazisgi. Kuivattulois muarjois luajitah čuajuu.
Kukoinmuarju on hyövylline kazvi, pädöy mones voimattomukses.
Kukšimägi

**Kukšimägi** () on Karjalan tazavallan Anuksen kanzallizen piirin kylä, kudai kuuluu Koveran kyläkundah.

Se sijoittuu Kukšajärven rannal.

## Kukšimäin rahvahan lugumiäry
Kul'tuuru

**Kul'tuural** on moni toine toizeh liittyjiä merkičysty:
* yhteizön libo kai rahvahan hengizien da ainehellizien suavutuksien kogonažus: täs merkičykses käytetäh sežo sanua sivistys.
* Arheolougine kult'uuru: arheolougizen ainehiston tyyppien avul miäriteltävy ezihistouriellizen aijan kanzu.
* Yhteiskundututkimuksen nägökulmasː eroittelujen sistiemj, kuduan avul ristikanzu javottelou kategourieloih ymbäristyö, arvottau omua iččiedäh da toizii dai rakendau identitiettua.
* Juattuloin azendehien, arvoloin, tavoittehien da käytändölöin kogomus, kudai on luonteenomainen institutsieloile, organisatsieloile, rahvasjoukole, libo "yhteiskunnale".
* Opastuttuloin da opastettuloin neroloin summu.
* Net ičenviendän piirdehet, kuduat vaihtellahes muantiijollizesti alovehittain.

## Lähtehet
Šihujoučen

**Šihujoučen** (*Cygnus olor*) on suuri valgei sorzien heimoh kuului lindu.

## Kogo da nägö

**Piduhus:** 140-160 cm
**Siibien agjuväli:** 200-240 cm
**Paino:** 9-13 kg

## Teemas muijal

* Luontoportti (suomekse)
* Suomen lintuatlas (suomekse)

## Lähtiet
Kuikat

**Kuikat** libo **guikat** (*Gaviidae*) on kuikkulinduloin (*Gaviiformes*) lahkon ainavo heimo. Heimon ainavo sugu on kuikat (*Gavia*).

## Luavut

Kuikkien heimoh da suguh da samal kogo lahkoh kuuluu viizi luaduu:

* Mustukulkukuikku (*Gavia arctica*)
* Ruskeikulkukuikku (*Gavia stellata*)
* Jiäkuikku (*Gavia adamsii*)
* Amerikanjiäkuikku (*Gavia immer*)
* Tundrukuikku (*Gavia pacifica*)

## Aloveh

Mustukulkukuikku da ruskeikulkukuikku ollah ainavot kuikat, kudamat pezoitutah Suomes. Kuikku pezoittuu kogo pohjazen Euraazien alovehel, a ruskeikulkukuikan aloveh on vie leviembi da kattau Euraazien pohjasvuittiloin lizäkse Pohjas-Amerikan pohjazimat vuitit. Jiäkuikku pezoittuu Sibiris, Al'askas da Kanuadas. Suomes tavatah konzutahto keviäl libo sygyzyl Suomen läbi muuttujii jiäkuikkii. Amerikanjiäkuikku pezoittuu Pohjas-Amerikan pohjasvuittilois, a talvehtiu sežo Päivänlasku-Europas. Suomes se on harvinaine gost'u. Tundrukuikku pezoittuu Al'askas, Pohjas-Kanuadas da Päivännouzu-Sibiris. Suomes tundrukuikku tavattih enzimäzen kerran vuonnu 2010.

## Lähtiet
Kuldu

**Kuldu** Mendelejevan sistiemallizen järjestyksen mugah on yhtendentostu joukon kuvvenden periodan alguaineh. Sen atomunoumer on 79. Sidä merkitäh **Au** (). Prostoi aineh kuldu on keldaine hyväluaduine metallu.

## Fiiziellizet ominažuot

Puhtas kuldu on pehmei keldaine metallu. Erähät keldazet valmistehet, ezimerkike, kuldujengat, ollah ruskiehkot, sendäh gu niilöih ližätäh muuloi metalloi, ezim. vaskie. Hoikis pl’onkis läbi kuldu kačotah vihandakase. Kullal on korgei lämmönsiirdo da madal sähkölujavus.

Kuldu on ylen jugei metallu: puhtahan kullan tihevys on 19,32 g/sm³ (kerä puhtahas kullaspäi, kudaman diametru on 46,237 mm, painau 1 kg).
Kuokkajärvi

**Kuokkajärvi** on Sortavalan piirin järvi, Lounas-Karjalas.

Järven pinduala on 2,8 km², piduhus – 3 km, levevys – 1,8 km.

Järven rannal ollah pos’olkat Kuokkaniemi da Lavijärvi. Järves virduau Härkijoki, kudai laskeh Lavijärveh, da sit Pol’akovo-järven kauti Luadogah.
Kuolendanjälgehine elos

**Kuolendanjälgehine elos** (*toizenilmaine*) on monis uskondolois olii uskomus, kuduan mugah ristikanzu jatkau olemasoluo kuduastahto olotilas kuolendan jälgeh. Käzitykset toizesilmas vaihtellahes äijäl eri uskondoloin da kai samah uskondokundah kuulujien ristikanzoin välil.

## Lähtehet
Kuopio

**Kuopio** on Suomen Pohjas-Savon muakunnas sijoitunnuhes linnu. Se on Päivännouzu-Suomen kaikkii suurembi linnu. Kuopios eläy nenga 112 000 hengie.

## Histourii

Nygyöine Kuopion linnu perustettih vuvvennu 1775. Kylmykuun 17. päivänny 1775 Ruočin kuningas Gustav III andoi käskyn Savo-Karjalan alovehen piälinnan perustamizeh.

## Muantiedo

Kuopio on sijoitunnuhes Kallavien rannal. Puijon mägi da Puijon bašn'u nävytäh kaikkiele Kuopioh.

## Linnan alovehet
Kuopios on enämbi 70 alovehtu da hieruo.

## Lähtehet
* Väestörekisterikeskus
## Aihies muijal
* Kuopio
Kurgijogi

**Kurgijogi** (, vahnu ven’alaine nimi on Кирьяж, , ) on Karjalan tazavallan Lahdenpohjan piirin pos’olku, endine linnu. Se on Kurgijoven kyläkunnan haldivolline keskus da histourielline poselenii.

Se sijoittuu Luadogan rannal.

## Rahvahan lugumiäry

## Kul’tuuru

Pos’olkas ruadau kul’tuurulaitos Kurgijoven kodialovehkeskus, kudai perustettih vuvvennu 1999.

## Nähtävykset

* Eländykodi (XX vuozisuan algu)
* Bankan rakennus (XIX vuozisuan loppu)
* Žiivattoin tahnut (XX vuozisuan algu)
* Nevvostoliiton saldattoin kalmu (1941)

## Kuulužat ristikanzat

* Lauri Kristian Relander (1883 – 1942) on toine Suomen prezidentu (1925 – 1931). Häi oli roinnuhes Kurgijoves vuvvennu 1883.
* Veikko Hakulinen on suomelaine hiihtäi, kolmekerdaine olimpiadukižoin čempionu da muailman kolmekerdaine čempionu. Häi oli roinnuhes Kurgijoves vuvvennu 1925.
* Aleksandra Gripenberg (1857 – 1913) on suomelaine kirjuttai, tekstankorjailii, lehten ilmoihpiästäi, politiekku. Häi on roinnuhes Kurgijoves vuvvennu 1857.
* Gustav Arokallio (1854 – 1939) on pappi. Häi ruadoi Kurgijoven kirikös 51 vuottu.
* Joakim Terentjev on pravosluavnoi pappi.
* Val’ter Anders (1871 – 1944) on suomelaine sud’d’u da parluamentan ozanottai.
* L’udvig Munsterhelm (1880 – 1955) on ruočinkieline suomelaine kirjuttai.
* Veli Räsanen (1888 – 1953) on suomelaine luonnontutkii. Häi tutki jägälii. Ruadoi Kurgijoven muatalovusinstituutas vuozinnu 1921 – 1940.
* Pekka Ikäheimo (1899 – 1991) on suomelaine agronoumu da kirjuttai.
* Toivo Lankinen (1928 – 2011) on suomelaine horan johtai. Häi oli roinnuhes Kurgijoves vuvvennu 1928.
* Matti Dal’berg (1929 – 2003) on suomelaine ozuttelii. Häi oli roinnuhes Kurgijoves vuvvennu 1929.
* Tauno Äikää (1917 – 2008) on kuulužu suomelaine organansoittai da pianistu. Häi oli roinnuhes Kurgijoves vuvvennu 1917.
* Eliel’ Johannes Vartiainen (1875 – 1913) on suomelaine kirjuttai. Häi oli roinnuhes Kurgijoves vuvvennu 1875.
* Vladislav R’abcev (on roinnuhes vuvvennu 1987) on ven’alaine soudai, Jevroupan čempionu.
* Aleksandra F’odorova on monikerdaine Ven’an sovvendan čempionu, Kazan’an Universiadan čempionu, Jevroupan čempionu.
Kutižmu

**Kutižmu** on pos’olku Karjalan tazavallas Priäžän kanzallizes piiris Čalnan kyläkunnas.

Kutižman lähäl on samannimine raududorogustansii.

Pos’olkas läbi virduau Kutižmu-jogi, lähäl pos’olkua ollah pienet lammet – Läpärvi () da Čapailambi.

Kutižman lähäl on Čuvnoisuo.

## Kutižman rahvahan lugumiäry
Kuu

**Kuu** on yksikkö, kudai pohjavuu kuudaman kierdoaigah Muan ymbäri. Tänäpäi sil enimyölleh tarkoitetah nygözen kalenduaran kuuloi (28–31 vrk). Toizis kalenduarois on sežo toizen piduhuzii kuuloi. 

Kuu rodieu kudakui nelläs nedälis. Vuozi rodieu 12 kuus. Kuut ollah pakkaskuu, tuhukuu, kevätkuu, sulakuu, oraskuu, kezäkuu, heinykuu, elokuu, syvyskuu, ligakuu, kylmykuu da talvikuu. Kuut voibi jagua nelläh vuvvenaigah: talvikuu, pakkaskuu da tuhukuu ollah talven kuuloi, kevätkuu, sulakuu da oraskuu keviän kuuloi, kezäkuu, heinykuu da elokuu kezän kuuloi da syvyskuu, ligakuu da kylmykuu sygyzyn kuuloi.
Kuujärvi

**Kuujärvi** () on kylä Anuksen kanzallizes piiris Karjalan tazavallas Ven'al. 

## Sijaičendu
Kylä on sijoitunnuhes 52 kilometris Anuksenlinnaspäi.

## Eläjät
Vuonnu 2013 Kuujärves eli 377 hengie. 

## Huomivot
Kuukšoi

**Kuukšoi** (*Perisoreus infaustus*) on varoiloin heimoh kuului lindu.

## Kogo da nägö

**Piduhus:** 26-29 cm
**Paino:** 75-95 g

## Teemas muijal

* Luontoportti (suomekse)
* Suomen lintuatlas (suomekse)

## Lähtiet
Kuusiniemi

**Kuusiniemi** libo **Kuušiniemi** on Karjalan tazavallan Kalevalan kanzallizen piirin pos’olku, kudai kuuluu Kalevalan linnukundah.

Se sijoittuu Kuittijärven koillisrannal.

## Kuusiniemen rahvahan lugumiäry
Kuuzimua

**Kuuzimua** (, ) on Karjalan tazavallan pos’olku da Kemin piirin Kuuzimuan kyläkunnan haldivolline keskus.

Pos’olku sujoiččou 97 kilometrin piäs Kemispäi.

## Rahvahan lugumiäry

Vuonnu 1989 pos’olkas eli 860 hengie.
Kurniekku

**Kurniekku** on pastos, kudaman syväimenny tavan mugah käytetäh kalua. Tavallizes kurniekas (ven. курник) oli kaksi suurdu kalua. Tämän pastoksen nimi vihjuau sih, gu, kui ven’alazesgi kurniekas, syväimenny olis pidänyh käyttiä linduloin lihua libo kogonazii linduloi. Yhtelläh karjalazet otettih laihinakse vaigu sanan da piiruan muvvon. Kurniekat jätettih toiči piälpäi avvoi, midä Suomen puolel ei tavan mugah luajittu, vaigu Kainuun rajakylis. Kurniekoin syväimenny käytettih nagristu, lantuu, gribua da eriluaduzii juureksii, piälpäi pandih izrua. Tämän ližäkse pastokseh ližättih kypsymizen aigua sliuhkua da voidu. Kurniekkoi havvottih da syödih päivän piäsyömizenny. Padazeh pandih pienet kalat, da taiginas luajitun kannen ual havvottih padakurniekku.

## Kirjalližuttu
Vilho Jyrinoja 1965: Akonlahden arkea ja juhlaa. Kansanelämän kuvauksia 2. SKS: Helsinki.
Ilmari Manninen 1932: Karjalaisesta ruokataloudesta. – Karjalan kirja (toim. Iivo Härkönen). WSOY: Porvoo.
Roza Nikolskaja 1990: Karjalainen keittiö. Pohjoinen: Oulu. (Karelskaja kuhna,1986)
Aino Lampinen 1953, 2. p. 1978: Karjalainen keittokirja. Maakunnallisia ruokia ja niiden valmistustapoja. Karjalaisen Kulttuurin Edistämissäätiö: Joensuu.
Pirkko Sallinen-Gimpl 2000, 2. p. 2009: Karjalainen keittokirja. Tammi: Helsinki.
Pertti Virtaranta 1958: Vienan kansa muistelee. WSOY: Porvoo.
Kurów

**Kurów** - Liideh-Puolas, Pulawyn da Lublinan välis Kurowka-joven varrel olii hieru (1442-1870 - linnu). Kuróws eläy 2 817 hengie (2015).

Hierun merkittävimmät nähtävykset ollah vuonnu 1452 srojittu renessanssikirikkö, kuduas on Santi Guččin luajittuloi veistoksii. Hieru on myös genirualan Wojciech Jaruzelskin synnyinkohtu (1923).
Kuveit

**Kuveit** (),virrallizesti Kuveitan valdivo () on valdivo (emiruattu) Lounuas-Azies. Pohjazes da päivänlaskus Kuveit rajoittuu Irananke, suves Saudi Arabienke, päivännouzus Persien lahtenke. Piälinnu on El-Kuveit. 

Muan pinduala on 17 818&nbsp;km². Kuveitan rahvahan lugumiäry on 2 646 314 hengie. Virralline kieli on aruabien kieli.
Kveni

**Kvenin kieli** (kvenikse *kainun kieli*  libo *kväänin kieli*) libo **norviegiensuomi** on suomen kielen murreh libo baltiekkusuomelaine kieli. Kvenin kieldy paistah piäaziellizesti pohjas-Norviegies. Sidä paistah läs 5000 hengie. Kvenin kieles on kirjain *đ* kudai ei ole suomes da sežo kirjain å voi olla yleiskieles harvinaizennu ezimerkinny: bokmål ( kniigunorviege )..

## Lähtehet
Kyykkä

**Kyykkä** (**kriukku**, **gr'uuhu**) on vahnu karjalaine kiža, kudaman arvo Karjalas kazvau päivy päiväs. 

Kyykkä on ven'alazen gorodki - kižan yhty roduu, ga yhtelläh kyykäl on omii ominažuksii. Gr'uuhah kižatah pihal, koval pinnal. 
Kyykkämual (paikku, kus kižatah kyykkäh) on kaksi nellikkyö (5x5) da nellikkölöin välil olevu paikku (10 metrii). Joga nellikön ezičerile pannah r'uuhoin 20 parua. 

Miehet, naizet da i lapsetgi kižatah puarois libo joukkolois, kudamis on 4 ristikanzua.
Kyykkäh kižuamizeh näh käytetäh pualikkoi da r'uuhoi. 

Kižuajoin tavoiteh on lykätä pualikat nengozel taval, gu ähkätä r'uuhat kižuandupellolpäi. 
Gr'uuhu ei ole tavalline kiža, tämä on sportuluadu. Kyykän kilbailuloi pietäh muailman čempionuatan mugah. Gr'uuhua paiči čempionuatal pietäh ven'alazien gorodki da evrogorodki - kižoi. 

## Karjalankieline kižaluvut joukkoloin valličendah näh

Yttyy tottuu,
tagaraa magaraa,
suippuu siäppyy,
hullua vallua,
lauretti kopotti,
čigirikki Bukki,
mene, Bukki, meččäh
Rodih loppuh,
Sigi lugi mukkih.
Mäni mukki meččäh,
Niemen n'okkah,
Suaren suakkah,
Vastan varbah,
Kiägän kokkah


## Kižasanat

* Kyykkä libo r'uuhu on pieni silindrine puus luajittu palaine.
* Pualikku on keppi, kuduadu lykätäh r'uuhoih.
* Akku - kyykkämual libo ezirajal olevu r'uuhu (-2 ballua).
* Haugi - lykkiändy, konzu pualikku lendäy r'uuhoin välil da ei koske ni yhty.
* Pappi - kyykkämuan boku- libo tagarajan olevu r'uuhu.
* Ku kižuaju työndäy r'uuhan pellolpäi, sit häi suau 2 ballua. Joukko, kudai on suannuh enemmän ballua, voittau.

## Lähtehet
Käppäselgy

**Käppäselgy** () on Karjalan tazavallan Kondupohjan piirin pos’olku da Käppäsellän kyläkunnan haldivolline keskus.

## Muantiedo

Se sijoiččou 40 kilometrin piäs Karhumäispäi, 70 kilometrin piäs Kondupohjaspäi.

## Histourii

Vuvvennu 1944 perustettih meččyruadokeskus.

## Histourien mustomerkit

Pos’olkan keskukses on mustokompleksu - Nevvostoliiton da Suomen välizel voinal (1941 – 1944) tapettuloin Nevvostoliiton rajanvardaiččijoin kalmu da tundemattoman saldatan kalmu.

## Käppäsellän rahvahan lugumiäry

## Infrastruktuuru

Pos’olkas on ambulatourii, škola, kylännevvosto da raududorogustansii.

## Kuulužat ristikanzat

* Nevvostoliiton muanivomies Paškov Aleksandr Pavlovič.
Käspaikku

**Käzipaikku** (vie **käzpaikku**) on pitky da kaidu pravoslavnoin paikku, kuduan mollembis puolis ollah čomazet kirjutukset. Sana on muvvostettu kahtes sanas 'käzi' da 'paikku'. Kodilois käzipaikku azetetah obrazen piäl, sežo kallehin da parahin paikku.

Perttih ken tulou, käzastien ylpuolele riputettih vähin kirjutettu käzpaikku, a gost'il tahtottih riputtua ylen čoma paikku. Pitkie käzpaikoi azetettih pruazniekkugost'iloin polviloil yhtehizikse salfietkaizekse, net estetäh muruloin kirbuomistu lattiele. Lapsensuandah jälgeh muamal tuodih rod´inua kiäriäkseh käzpaikkah. Lastu ristitettyös buat´uska pyhkiy käzpaikkah käit. 

Karjalazis svuad'bois käzpaikoil oli ylen tärgie oza ezitellä neveskän nerokkahie maltajan taidoloi da varakkahuttu. Muahpannes da muistajazis käzpaikat oldih tärgiet, niilöin kautti simvoulistu dorogua myö piästih täs muailmas tuonilmazih kulgemah, da net tuulipaikkazekse jiädih ristoin piäl. 
Käzpaikkazil kiriköis on ylen tärgie oza, pravoslavnoit tuodih niidy kirikkölöih čomistamah da Tuattuo kiitettih niilöinke.
Käzpaikat kuulutah kaikis kul'tuurois pravoslavoin pyhih taboloih.

## Lähtehet
Ladvujärvi

**Ladvujärvi** (, ) on kylä Karjalan tazavallas Kostamukšen linnupiiris.

Se sijoittuu Ala-Ladvan () järven liidehrannal.

Kylän kalmistos ollah kuulužien karjalazien runoilijoin Arhipan da hänen poijan Miihkalin Perttuzien kalmat. Net ollah histourien da kul’tuuran mustomerkit.

## Rahvahan lugumiäry

## Kuulužat ristikanzat

* Arhippa Perttunen (1769 – 1841) on karjalaine runoilii.
Lahdenpohju

**Lahdenpohju** on linnu (vuvves 1945) da Lahdenpohjan piirin hallindolline keskus Karjalan tazavallas Ven'al. 

## Yhteistiedo
Se sijaiččou Luadogan Jaakkimansalmen pohjukkah laskijan Aurajoven suus 331 kilometrii Petroskoispäi päivännouzupuolehpäi. Linnas on 7 800 eläjiä (vuonnu 2010).

Vuvvessah 1924 tämän eländypaikan nimi oli Sieklahti, kudai kuului Jaakkiman kyläh. Vuvvennu 1924 Lahdenpohju roih iččenäzekse kyläkse. 

## Histourii
Nämmih paikkoih enzimäine hengi tuli vie 2000 vuottu enne meijän aijanlugua. Enzimäzet kylät da linnat oli nostettu vuozinnu 800-1100.
Vuvvennu 1323 nygyzen Lahdenpohjan piirin alovehet oldih Novgorodan mualoin luvus, a XV vuozisuan lopus kuuluttih Ven’an valdivoh. XV vuozisual nygyzen Lahdenpohjan linnan sijas oli Jaakkiman kyly, kudamas eli 168 perehty. Stolbovskan rauhansobimuksen mugah Lahdenpohju oli Ruočin vallas. Pohjazen voinan aigah, vuvvennu 1721, ven’alazet vallattih piirin alovehet. Vuvvespäi 1809 Jaakkima oli Ven’an valdukunnan Suomelazen kn'ažestvan luvus. Vuozinnu 1845-1850 oli nostettu suuri luteransoin kirikkö.

### Suomen vallas

Vuozinnu 1918-1940 Sieklahti-Lahdenpohju on suomelaine ”kunta”.
Vuozinnu 1920-1930 Lahdenpohjas oli nostettu puunmuokkuamizet kombinuatat, puunhuavustus- da sel’l’ulouzuzavodat. Laatokan Puu -tevolližuslaitoksen ruadajat nostettih Lahdenpohjan kylän, kudai vuvvennu 1924 sai linnan mallin pos’olkan stuatusan.
Vuvvennu 1930 Lahdenpohju roih kuulužakse turistupaikakse. Sen rannaspäi käydih laivat Vaalamoh.

### Voinan aigu

Nevvostoliiton-Suomen voinan (1939-1940) jälles Moskvan rauhansobimuksen mugah Lahdenpohju kuului Nevvostoliittoh, Karjalas-Suomelazen sotsiallizeh nevvostotazavaldah. Suomi työndi suomelazet rahvahat Pohjazen Luadogan rannalpäi Suomeh. 
Vuvvennu 1941 elokuus Toizen muailman voinan aigah (1941-1944) suomelazet voiskat vallattih Jaakkima da Lahdenpohju. Suuri vuitti suomelazis pagolazis tuli järilleh omile paikoile. Vuvvennu 1942 jo 70% pagolastu tuli omih kodiloih. Vuvvennu 1944 Moskvan rauhansobimuksen jälles suomelazet rahvahat uvvessah pajettih Suomeh. 

### Nevvostoliiton vallas

Luteranskois kirikös piettih voinuplennoit. Vuozinnu 1956-91 Lahdenpohju oli Karjalan sotsiallizen nevvostotazavallan linnu. Luteranskois kirikös elettih rahvas, sit sie piettih tavarua. Vuvvennu 1977 kirikkö paloi.
Kyykän histourii

*merge [[Kyykkä]]




*'Kyykkä / kriukka / kriukku/ gr`uuhu'''-kiža tietäh sadoi vuozii. Sih kižattih, konzu tahtottih ozuttua, kenen kylä on parembi da kenen sluavu kuuluzembi. 

Vuonnu 1894 kirjailii I.K.Inha kirjutti, gu ”kiža vahnenou, unohtuu, sih kižatah vai loittozis kylis”. Samanmoine tilandeh oli Luadogan  Karjalas voinan iel. Kyykkäh kižattih Suojärven da Salmen loittozis kylis. Rahvahienvälizen voinan jälles kyykkäh kižattih Suomeh muutunnuot Vienan da Anuksen Karjalan eläjät kezäpruazniekoin aigah. Kyykkäh sežo kižattih Karjalankannaksel sego Inkerinmual.

Vuonnu 1951 Karjalan Sivistysseuru (Vienankarjalazet perustettih sen vuonnu 1906 Vienan Karjalaisten Liitto- nimel), kuduan johtajinnu oldih Boris Karppela da Kosti Pamilo, rubei elvyttämäh kyykkä-kižua.Kižuajua da joukkuo oli nenga äijy, gu parahien parahis valliččemizekse pidi luadie siännöt da balloin laskendusistiemu. Uuzih siändölöih kuuluttih kai ennevahnallizet kižasiännöt da nimet. Joukkokižan ližäkse luajittih individualizet kižat sego puarukilvat.

Vuonnu 1964 Karjalan Sivistysseuru  da Karjalan Liitto luajittih  Karjalan kyykkäkomitietan. Se vastai kižan kehittämizes sego Karjalan liittoloinvälizien kyykkäkilvoin järjestämizes da sud’d’oin valmistamizes kilboih.

Vuonnu 1981 allettih nevvottelupaginoi Kyykkäliiton perustamizes. Karjalan Sivistysseuran ehoituksen mugah nevvonandajakse tuli Pentti Ehoniemi Kylmäkoskespäi. Karjalan Kyykkäliiton allunpanendukerähmö piettih Helsinkis 14. kevätkuudu vuonnu 1984. Vuonnu 1986 17. ligakuudu Liitto  oli pandu kirjale.
Sen valdukundah kuului 16 eri piirilöin edustajua da yksi Karjalan nuorižon Liiton edustai. Boris Karppela da Kosti Pamelo ollah Liiton kunnivoitettuloinnu piämiehinny.

Liiton enzimäzenny piämiehenny oli Pentti Ehoniemi vuodessah 1989. Hänen jälles piämiehekse vallittih Sulo Juvonen Ruokolahtespäi. Sulo Juvozen kuolendan jälles 17. talvikuudu vuonnu 1989 piämiehekse rodih hänen sijahine Pentti Sillervo Lahtespäi. Täs virras häi oli vuodessah 1992. Hänen jälles uvvekse piämiehekse vallittih Voitto Pulkkinen Korpilahtespäi, kudai oli täs virras vuodessah 1996. Sit piämiehekse vallittih Pentti Karvonen Porvoospäi. Vuozinnu 2012-2014 Liiton piämiehenny oli Valeri Kononen. Vuonnu 2015 on vallittu uuzi piämies Jurki Juvonen.

Vuonnu 1992 kevätkuun 29. päivänny Kyykkäliiton siännöt muutettih. Uuzien siändölöin mugah Liiton valdukundah kuulutah piämies da kaheksa edustajua, kuduat vastatah valdukunnan eri ruadolois. 

Vuonnu 1993 kežäkuun 19. Päivänny Kuopion linnas pietyl kerähmöl Karjalan Kyykkäliitto sai uvven Suomen Kyykkäliitto- nimen.
## Lähtehet
Kägöintäi

Kägöintäi

Ken kävyy meččäh, tiedäy: mečäs pidäy olla varavozilleh. Jo lopul kevätty mečäs on äijy kägöintäidy. Kägöintäi on varattavu elätti. Se tartuu sobih da eččiy kunne imevyö. Kägöintäidy pidäy varata sendäh, gu se on voimattomuksien levittäi.
Kägöintäi on ylen pienen hämähäkin nägöine. Se eläy mečis, puustolois, kezämökkilöin lähäl. Kägöintäi vuottau astujua tuhjozis, heinikös libo mual, gu tartuo sih da imevyö. Meččäh lähtijes pidäy panna piäle pättävät sovat da kengät. Kezämökkilöin luo pidäy niittiä heinät da puhtastua pihat.
A gu kägöintäi imevyi, sit pidäy mennä douhturih.
Laos

**Laos** ( [patʰeːdlaːw]) libo Laosan demokruattine rahvahantazavaldu ( [sǎːtʰáːlanalat pásáːtʰipátàj pásáːsónláːw]) on valdivo Liideh-Azies. Piälinnu on Vjentjan. Päivänlaskus Laos rajoituu Thaimuanke, päivännouzus Vietnamanke, suves Kambodžanke, pohjazes Kitainke, luodehes Mjanmaranke. Muan pinduala on 236 800 km². Laosan rahvahan lugumiäry on 6 500 000 hengie.
Lapinčiirakko

**Lapinčiirakko** (*Sterna paradisae*) on čiirakkoloin heimoh kuului lindu.

## Karjalankieline nimi

Karjalan kieles tunnetah sana *čiirakko*, kudamal voijah tarkoittua lapinčiirakkuo libo kalačiirakkuo (*Sterna hirundo*). Linnun tarkembi karjalankieline nimi on täh artikkelih niškoi kiännetty suomenkielizes sanaspäi *lapintiira*.

## Kogo da nägö

**Piduhus:** 33-39 cm
**Siibien agjuväli:** 66-77 cm
**Paino:** 95-125 g

## Teemas muijal

* Luontoportti (suomekse)
* Suomen lintuatlas (suomekse)

## Lähtiet
Lapsienkirjalližus kirjalližusluvettelo

* Toim. Jukka-Pekka Wuorikoski: NALLE KARHU - Meččyrunoloi lapsile 2009

* Tove Jansson: Tiedoiniekan hattu 2009

* Martti Penttonen da Tatjana Kuznetsova: Kuvasanakniigaine 2010

* Tove Jansson: Varattavu Iivananpäivy 2010

* Mikko Kuismin da Maria Kähäri: Niina Nieglikon sygyzy 2010

* Maria Kähäri: Fed'a kažii eččiy 2011

* Maria Kähäri: Fed'an roindupäivy 2011

* Tove Jansson: Muumitatan mustelmat 2012

* Maria Kähäri: Milan perehen päivy 2012

* Tove Jansson: Muumipeigoi da händytiähti 2013

* Tove Jansson: Kumman talvi 2014

* Arhijepiskoppu Leo: Luondokuvat lapsih näh / Luontokuvia lapsille 2015
Larin Paraske

**Larin Paraske** (oigiel nimel **Paraskeva Nikitična Nikitina** (**Stepanova**)) (27. talvikuudu 1832 (8. pakkaskuudu 1833 Makienkylä, Lempaala – 3.pakkaskuudu 1904 Vaskela)) – ižoralaine runonpajattai, kudai tiezi enämbi 32000 runuo. Häi pajatti ižoran rahvahan da omii pajuo.

## Eloskerdu

Paraskeva Nikitična oli roinnuhes muaorjupereheh Makienkylän Miskunmäki-hutoras, Lempaalas. Paraskevan vahnembat kuoltih, konzu häinel oli 15 vuottu.

Häi meni miehele da muutui ukole Gavrila Stepanovale Vaskela-kyläh, kus ei olluh muaorjuttu. Kodi, kuduas eli runonpajattajan pereh, suomelazien perindölöin mugah, sanottih Larin tupakse, sendäh Paraskeva otti ičele peittonimi Larin Paraske. Perehes oli 9 lastu, niiöis 6 lastu kuoli lapsuusaijas.

Paraskeva ylen tarvičči dengoi, sendäh häi meni enzikse folkloristale A. Boreniusale da sit Neovisale, kuduat maksattih rahvahien pajoloin pajattamizes.

1890-luvul Paraskeva sai tovvellizen kuulužuon. Hänet kučuttih Helsingforsah (Helsinkih) da toizih Suomen linnoih pajattamah ižoralazii runoloi. Parasken kuva luajittih E. Järnefelt, E. Nordlund da B.Lagerstam. Larinan itkuvirzii kuundeli da kirjoitti Jan Sibelius. Enzimäine Larin Parasken pajokogomus piäzi ilmoih vuvvennu 1893.

Paraskeva Nikitična kuoli taudeh 3. pakkaskuusu vuvvennu 1904. Hänet pandih muah pruavoslavnois kalmistos Palkealas.

## Musto

Vuvvennu 1911 runonpajattajan kalmiole azetettih mustopačas. Suomen kansan vanhat runot -antolougies, kudai piäzi ilmoih Suomes vuvvennu 1931, on kniiguoza Larin Paraskeh nähte. Täs on 1152 runuo, 1750 sananlaskua, arbaitustu da itkuvirty. Helsinkis azetettih Larin Parasken vestokuva.

Kalevalaisten Naisten Liitto –yhtymy joga vuottu palkitah Larin Parasken palkindol.

Mustomerki, kuduas on kirjoitettu, ku täs piiris eli Larin Paraske, sijaiččou erähän laukan seinäs. Laukku sijäiččou Vaskelovon da Lembolovon välil.
Latvii

**Latvien tazavaldu** () libo **Latvii** () on yksi Baltien mualois. Latvien pohjasrajan tagan on Estounii, päivännouzus Ven'a da Valgo-Ven'a da suves Litvu. Muan piälinnu Riga on Baltien mualoin suurin linnu. 

Vuvvennu 2011 Latvies oli 2&nbsp;067&nbsp;887 eläjiä, kudualois 1&nbsp;284&nbsp;194 (62,1&nbsp;%) latvielastu, 556&nbsp;422 (26,9&nbsp;%) ven'alastu, 68&nbsp;174 (3,3&nbsp;%) valgoven'alastu, 45&nbsp;699 (2,2&nbsp;%) ukrainalastu, 45&nbsp;783 (2,2&nbsp;%) polšalastu, 24&nbsp;426 (1,2&nbsp;%) litvalastu, 6&nbsp;452 (0,3&nbsp;%) čiganua, 6&nbsp;416 (0,3&nbsp;%) jeyrilästy, 3&nbsp;023 (0,1&nbsp;%) germuanilastu da 2&nbsp;000 (0,1&nbsp;%) estounielastu.

Latvien kieli on ainavo virralline kieli, da sen stuatusua lujoitetah kielipoliitiekal, no ven'an kieldy käytetäh sežo äijy.

## Kirjalližus

Enzimäine latvienkieline kirju piäzi ilmah vuvvennu 1525. Hätken sen jälles vaiku kirikölline tekstu oli arvospiettyy. Enzimäine latvielaine runoilii oli Jēkabs Ķikulis, kudai kirjutti vuvvennu 1777 oman aigah pajoloi. Andrejs Pumpurs kirjutti runokogomuksen *[[Lāčplēsis|Lāčplēsis]]* da on yksi rahvahallizis muanivomiehis kui mugaže Eduards Veidenbaums, Jānis Poruks da Kārlis Skalbe. 

1900-luvun allus algajen kanzallisrunoilii Jānis Rainis da toizet kirjailijat otettihes latvien kielen kehittämizeh.

## Lähtehet
*Kirjaviite | Tekijä= Cēruzis, Raimonds | Nimeke= History of Latvia. A brief survey| Selite= | Julkaisupaikka= Riga | Julkaisija= The Latvian Institute | Vuosi= 2007 | Tunniste=ISBN 9984-736-33-4}} *Historia-osion lähde*, saatavana pdf-muodossa: 52 s. (pdf)
*Verkkoviite | Osoite = https://archive.today/20120524001201/http://www.rozentals-seura.fi/latvianhistoria.htm | Nimeke = Latvian historia. Latvian historiaa pähkinänkuoressa 1100-luvulta alkaen | Tekijä = Leikola, Anto| Selite = Rozentāls-seuran kotisivut | Ajankohta = Elokuu 2007 | Julkaisija = Rozentāls-seura - Suomi-Latvia-ystävyysseura | Viitattu = 4.12.2012 *Historia-osion lähde*
*Kirjaviite | Tekijä = Carolyn Bain| Nimeke =Estonia, Latvia and Lithuania | Vuosi = 2009 | Sivu = | Selite = | Julkaisija = Lonely Planet | Tunniste = ISBN 9781741047707 | Viitattu =17.4.2012 | Kieli = 
*Verkkoviite | Osoite = https://web.archive.org/web/20080503001100/http://www.culture.lv/en/heritage/195/ | Nimeke = Latvian Culture Portal| Ajankohta = 2005 | Julkaisija = Ministry of Culture of Latvia | Viitattu =27.5.2012 | Kieli =Monta kieltä|en|lv|ru
Latinan kieli

**Latina** (lat. *lingua Latīna*) on klassilline kieli, kudai kuuluu indojeurouppalazien kielien itualielazeh oksah. Sidä paistih allukse vaigu Latiuman alovehel Itualies, ga Riiman imperien levendyjes sit rodih valdukieli Itualien da myöhembäh kogo riimalazen empirien alovehel.
Lehtikuuzi

**Lehtikuuzi** on kaikis puulajilois levinnyh kogo muailmas. Se kazvau terväh, voi olla 50 metrii piduhuttu da metrii levevytty, eläy 300-400 vuottu.
Puun ladvu on läbinägyi, alahan levei, ylähäkse kaidenou.
Lehtikuuzi on havvupuu, ga havvu on yksivuodine, kirkasvihandu, pehmei. Se kazvau kobrallizesti. Sygyzyl puut lykätäh havvut keviässäh. Puus on kahtu luaduu käbyy. Ižätähkät ollah keldazet, emäkävyt ollah ruskiettavat.
Puul on vägevät juuret, net suojellah puudu kovas tuules.
Lehtikuuzi suvaiččou päiväzen valgiedu, kazvau avvonazil kohtil. Pimies se ei ližävy, ei kazva. Lehtikuuzi on vilunkestäi kazvi. Se on vuadimatoi muaperäh, kazvaugi pahaperäzil mualoil.
Lehtikuuzipuu on ylen kova, luja, vägi kodvan se ei happane. Kuivahuu puu roihes vie kovembi, sih ei sua ni nuaglua iškie.
Leiby

**Leiby** on syömine, kudai on luajittu jauholois da vies sevoitetus tahtahas da pastettu ezimerkikse päčis. Leibiä luajitah ymbäri muailmua menetiijä mi eri luaduu.