open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Permejärvi

**Permejärvi** on suolatoivezine järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Kalevalan piirin Jyškyjärven kyläkunnan alovehel. 

Järven pinduala on 5 km², vezibasseinan ala on 24,8 km². Järven pindu on 136 metrii korgiembi meren pindua. 

Järvespäi lähtöy Permend-jogi, kudai laskeh Kepajogeh. Tämä jogi laskeh Kylänjärveh, kuduas läbi virduau Kemijogi.
Pismajärvi

**Pismajärvi** on suolatoivezine järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Kalevalan piirin Borovoin kyläkunnan alovehel. 

Järven pinduala on 7,8 km², vezibasseinan ala on 1160 km². Järven pindu on 96,1 metrii korgiembi meren pindua. 

Järves läbi virduau Pismajogi, kudai laskeh Yläjärveh. Täs järves läbi virduau Kemijogi. Pismajärveh laskietahes Kamajogi da Kivioja.
Pirttijärvi

**Pirttijärvi** on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Kalevalan piirin Luusalmen kyläkunnan alovehele. 

Järven pinduala on 1,2 km², vezibasseinan ala on 31,5 km². Järven pindu on 214,7 metrii korgiembi meren pindua. 

Järven lahtespäi vezi virduau Kuržmajärveh. Täs järves läbi virduau samannimine jogi, kudai laskeh Vuonnizenjogeh. Vuonnizenjogi laskeh Riitalakšeh. Siepäi vezi virduau Ylä-Kuittijärveh. 

Pirttijärven lähäl on Ven’an da Suomen raja. Sissäh on kaksi kilometrii.
Pirttijärvi (järvi, Kalevalan piiri)

**Pirttijärvi** on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Kalevalan piirin Luusalmen kyläkunnan alovehele. 

Järven pinduala on 2,5 km², vezibasseinan ala on 11,1 km². Järven pindu on 162,3 metrii korgiembi meren pindua. 

Järvespäi vezi virduau Kezäjärves da Polvilammes läbi Uhutjogeh. Tämä jogi laskeh Keski-Kuittijärveh.
Pistojärvi (järvi, Kalevalan piiri)

**Pistojärvi** on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Kalevalan piirin da Louhen piirin alovehele. 

Järven pinduala on 39,9 km², vezibasseinan ala on 2410 km². 

Järves läbi virduau Pistojogi. Järveh laskietahes Vuožmajogi, Ohtajogi, Haugijogi da Šarvijogi. Järven rannale on sijoitannuhes Pistojärven kylä. Nygöi se on hyllätty.
Pitkyjärvi (järvi, Kalevalan piiri)

**Pitkyjärvi** on suolatoivezine järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Kalevalan piirin Jyškyjärven kyläkunnan alovehele. 

Järven pinduala on 1,2 km². Järven pindu on 107,7 metrii korgiembi meren pindua. 

Järvespäi vezi virduau Šongojärveh. Täs järves läbi virduau samannimine jogi, kudai laskeh Kepajogeh. Kepajogi laskeh Kylänjärveh. Täs järves läbi virduau Kemijogi.
Puštosjärvi

**Puštosjärvi** on suolatoivezine järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Kalevalan piirin Borovoin kyläkunnan alovehele. 

Järven pinduala on 5 km². Järven pindu on 119,5 metrii korgiembi meren pindua. 

Järves läbi virduau Lahnajogi, kudai laskeh Pismajogeh. Tämä jogi laskeh Yläjärveh. Yläjärves läbi virduau Kemijogi. Järveh pohjaslahteh laskeh Pohjaine Lahnajogi.
Päiväjärvi (järvi, Kalevalan piiri)

**Päiväjärvi** on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Kalevalan piirin Jyškyjärven kyläkunnan alovehele. 

Järven pinduala on 5,4 km², vezibasseinan ala on 19,5 km². Järven pindu on 101,5 metrii korgiembi meren pindua. 

Järveh laskeh Piaoja, kudai tulou suospäi. Järvespäi lähtöy Jangajogi. Alavirras nimi on Päiväoja.
Regojärvi

**Regojärvi** on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Kalevalan piirin Luusalmen kyläkunnan alovehele. 

Järven pinduala on 8,2 km², vezibasseinan ala on 121 km². 

Korgeiniemi jagau järven kahtekse. Järvespäi lähtöy Valasjogi. Järveh tulou se-tämä nimetöi oja. 

Järven luodehrandua pitkin menöy  -avtodorogu (Tungutjärvi - Kalevala).
Banuanu

**Banuanu** on erilazien suurien ruohovarzii banuanukazviloin andin.

## Piirdehet
Banuanu on pitkähkö, süödävü puunandin, joga on küpsännü keldaine, da ruohkan zelenäine. - Banuanut müös miäritelläh marjakse ku net fruktu kazvetah kukkazes. -

Ruohka kuorittau banuanu on 75% vettü, 23% hiiligidruattua, 1% protejinua, da vähäpädözen miärän razvua. 

100 grammua banuania tariččou 89 kalorii, keskenkerdaizen miärän B6-vitamiinua, C-vitamiinua, kaliumua, da ravindokuiduloi.

Rahvas kelbo on lateksi allergii suattua reagiiruija banuanua.

## Alguperä
Banuanu alguperäistü liidehes-Aazieloi da suvi-Tüünimerel, kusbo niidü on kazvatetah üli 7,000 vuottu.

Silloi jalostua banuanu tovennägözesti süväindö siemenii. Jalostuksen da ijän mugah banuanu kehittäü, da enimite menetti siemenet.
Vezi

**Vezi** (hiimielline kuavu **H<sub>2</sub>O**) on sunnon lämbös nestehen nähtävy vezisuadan da hapin luajitah ebäorganiičeskoi hiimielline yhtisteh.

Kai muapallon vezi, libo vodoroda da happi (müös jiän) on lähtözin samas lähtielöi ku muutgi muapallon materia, libo päiväzen kruttiu guazuloi, jiälöi da pölylöi kerävytäh kerävydiskua. Vetty on roinnuh muan pinnale myös sih ähkähtetähes komiettuloi da meteoroi keral.

Vetty on suadavannu miltei kaikis paikois muas, da se on yksi eloksen perusta.

## Fiziekallizet da hiimiellizet ominazuot
Kiindielöi vezi on jiädy da guazun vezihöyryy. Vezi voi nägyö sen kolmes muodoloi spetsial’noidu kolmasčökehii.

•Ominazlämbömiäry: 4.18 kJ/(kg·°C)

•Ominazsulamislämbö: 0 °C (334 kJ/kg)

•Ominazhöyrykselämbö: 100 °C (2260 kJ/kg)

•Tihevys: 1000 kg/m³ = 1.00 kg/L (4°C lämbötila)
Meteoroi

**Meteoroi** libo tiähtenlendo on pieni kivine tai metallihine kappaleh kosmossu. Meteoroi voi eroitetah kappalehen joga on nägeväzesti pienembi ku asteroidu, sen kogo voi vaihtua jüvän suuruzii enindäh metrin suuruizen kappalehen suuruuzii. Kappalehet jotgu ollah pienembii ku meteoroi javottelou mikrometeoroidii tai kosmiččupölüloi.

## Rakendeh
Suurin oza meteoroi on südämes niikelöi da raudua, da niilöil on kolme javotellah: raudu, kivi da kivine-raudu.

Jotgu meteorodii südämes suattua olla pienii jüvän kogozia paloi, jotu sanotah kondruloi da kondriitoi. Meteoroi kus ei ole näidä ominazuksii sanotah akondriitoi, da nennis on vähäzen tai ni ühtü muan ulgopuolistu raudua.

### Päiväzensistiemus
Suuri miärä meteoroi tuliet asteroidulovehii, da jotgu meteoroi ollah ozii objektua kui Marsii da Kuudamii, mitbo murduo iskun täh.
Kosmiččupöly

**Kosmiččupöly** libo tiähtipöly on pölyy joga nägyy kosmosas, libo kui se on tippunuh Muan piäle.

Kosmiččupöly on enimyölleh parin moliekulan da 0,1 millimetrin suuruzii.

Tiähtilöin ymbäri on pölyy toizenluaduzii diskoi, kui protoplanietarillisii kiehkoi da pölykiehko.

## Rakendeh
Kosmiččupölü enimüölleh roih piidioksiidusta kui oliviinoi da pyroksiinii.

### Alguperä
Kosmiččupölü voi roih supernova räjähtüstü, da tiähtiekeskeistü atmosfierois.

## Aihies muijal
•Could space dust help protect earth from climate change? (angliekse)

•Space dust revealing hints about the origin of the solar system (angliekse)

•Jättiläisasteroidi räjähti avaruudessa satoja miljoonia vuosia sitten, tomusade mullisti maan luonnon.. (suomekse)
Tiähti

**Tiähti** on enimüölleh püörei da guazuloi oza kosmossua.

Tiähti roih vezisuadu kerävütäh guazusumun romahtuksen jälgeh painovoiman täh. Tiähden elinigä da kehitüs riippuu sen kogonahmassoi. Tiähti pastau suurin piirdehin kogo eloksen aijan.

kun tiähti kuolou, sen keskus muuttuu; valgeikarliekku, neutronitiähtii, tai mustu loukkoloi.
Baltiekkusuomelaine Paganallizus

**Baltiekkusuomelaine paganallizus** libo Baltiekkusuomelaine polyteismu on alguperäne uskondo mihi baltiekkusuomelaizet rahvas (piäaziois Suomelazet, Karjalazet, Virolazet, Vepsäläzet, da Ižoralazet) uskou enne hristianskoidu vieruo, eli enne kaksitoistu vuozisadua.

## Muailmannägemüs

Baltiekkusuomelaine paganallizus uskuo erilazii jumalii, kui Ukko joga oli piäjumal, häi oli müös jürün da taivahan jumal. Muidu jumalii oldih müös Ahti, jogu oli meren da kaloin jumal, Tapio, jogu oli meččien da mečästüksen jumal.

### Muailman roindu
Baltiekkusuomelaizet paganoi uskoi muailman roinduneh eri tabah, enimüölleh uskottii muailman roinduneh enimüölleh vezilinduloin jäičäs tai kotkun jäičäs, jotu sanotah algujäičäkseh. 

### Tuonilmaine elos
Baltiekkusuomelaizet paganoi uskoi Tuonelii, joga oli tuonilmainen muailma, kus oli jumal nimielöi Tuoni, da jumalatar Tuonetar. Tuoneluan uskottii ollah vien tai muan al.

## Aihies muijal
•Notes on Finnish tradition (angliekse)

•Suomalainen muinaisusko (suomekse)

•Suomalainen muinaisusko oli kokonaisuus uskomuksia ja mystiikkaa.. (suomekse)
Tulenisku

**Tulenisku** on luonnolline ilmivö mi roih enimüölleh ukonilman tai tulimäin purgamizen aigua, jotu sanotah vulkaniičesko tuleniskuloi.

Tulenisku roih ukonilmun aigua, konzu negatiivizii da pozitiivizii statiičeskoi zar'uadua purgavuo tuleniskuloin. sähkö zar'uadua tulou puadaripilvihi kun rais, lumirajeh tai jiänieglazii hieruo toine toizeh muan atmosfierus da luadie hierotesähköloi.

## Tuleniskun zar'uadu da räkkilöi
Tulenisku enimüölleh pidiä ičessäh 300 miljonua vol'tua (0,3 gigavol'tua) eli 30,000 ampeerua, ga miärü voi vaihtella.

Tulenisku voi enindäh kohota ~27,760 tselsiee (50,000 fahrenheit-astieloi).

## Aihies muijal

* How lightning works (angliekse)
* Mikä on salama? (suomekse)

## Viittehet
Vulkaniičesko tuleniskuloi

**Vulkaniičesko tuleniskuloi** on tulimäin purgavumise aigua nägyvä ilmivö, joga roih pilvii ga tulou purgavumise aigah.
Tulimägi

**Tulimägi** on, kuten mägilöi, suuri oza muaperäu joga on nossuh mannerdu liikkumistu da ähkähtüstü, a nennis on tai oli luavua muagmusäilivös. enimüölleh tulimägilöis, nennien huippuloi on kraatteru, ga tulimägi šlöttiäü muagmua da luavua kun se purgavuu.

## Purgavumine
Tulimägi purgavuu, gu sinne kerävüö külläl painehtu, midä lizävüü kun muagmusäilivüö tulou liigua guazua da muagmua, a jos muagmu on hoikkua da juoksou, muga guazu voi lähtie da kebjendiä muagman maltuo painehtu, da purgavuu vähembän vägevüsti.

Tulimägii voi müös ilmestüö toizil planiettoil, ezimerkin: Marsii, Merkurii, Kuudamii, da Jupiterun kuudamuo (enimüölleh "Io").

### Tulimägie luokittelu

Tulimägii voi olla erilazii, niiden luokitteluo voi miäritellä silleh, gu tunnustua niiden aktiivizuttu:

### Aktiivine
Aktiivine tulimägi purgavuu tai on purgavutuh viimeizen ~10,000 vuvven aigah, ezimerkin. Mt Etna.

### Muatah
Muatah tulimägi ei ole purgavuo hätken, a sen uskuotah purgavuo kustahto kohtas, ezimerkin. Mt Rainier.

### Hengetöi
Hengetöi tulimägi ei ole purgavuo üli ~10,000 vuovven aigah, da ne on sanou julgi, ku ne ei purgavuo, ezimerkin. Mt Buninyong.

## Aihies muijal

* Volcano information, and facts (angliekse)
* Tulivuoret (suomekse)

## Viittehet
Karamelli

**Karamelli** on kondiiterskoi tuoteh, joga suurin piirdehin on keitettü vies da sogeristu, enimüölleh livokseh müös lizätäh keinotegozii maguja tai erilazii maguja lujendavii aineksie, ezimerkikse mettü, fruktua (da fruktu t’orkuo kuorie), kakauo, melassuo da mondu muudu mavustehtu.

Karamelloi voi löüdiä monista eri kauppois gu ne on hüvin üleine jälgisüömine. Karamelloi piirdehii on pieni kogo da suuri sogeripidozus.

## Aihies muijal

* Different kinds of candies (angliekse)

## Viittehet
Piirai

**Piirai** on pastos joga voi olla suolaine libo magei, kus on tahtahas luajittu kuori. Piirualoin täüteh roih enimüölleh muarjois, fruktus, lihas, juustos, ouveššis, da muidu aineksiloi.

Erilazii piirai on: 

Šipainiekku, must'oi piirai, lihapiirai, mandžoi piirai, juablokku piirai, da lohkopiirai
Üdinsodavehkeh

**Üdinsodavehkeh** libo atomsodavehkeh, üdinvehkeh on räjähtävü vehkeh, ku harvinaizestu käütetäh sodas. Se sua suuren räjähtüsvoiman üdinfuuzieloi da üdinfissielois. Ühtel üdinsodavehkehel voi suattua vagavua vahinguo da kovii gumanitarnuo kriizisiloi niiden raadioaktiiviziidu da suurien räjähtüksie täh.

Nügüaigoinu üdinsodavehkehii on Amerikan, Ven'an, Velikobrituani, Frantsi, Kitai, Indii, Pohjas-Korea da Pakistuanu käütettävih. Valdivoloi kui Izrailuo duumaiččou ollah aiga miärü üdinsodavehkehii, ga erähät valdivot on luobunu üdinvehkehes, kui Ukrainu da Suvi-Afriekku.

### Käüttö
Üdinvehkehii on käütettü voinas vaiku 2 kerdua, ga mollembat oldih Amerikan tiputtuamie Hiroshima da Nagasaki linnoih, vehkehii on kaikkiedah käütettü üli 2,000 kerdua, ga dostalit käütettih üdinanualizoi.

### Rahvahienväline miärü

## Viittehet
Lohkopiirai

**Lohkopiirai** libo hakkoopiirai, lohkokurniekku, rusupiirai on perindehelline karjalaine süömine, joga enimüölleh pietäh kartohkois, kustahto alovehizis kui Koivistolah pannah čilmezikse počinlihua da kartohkoi, suolan kel. 

## Retseptu

### Taigina
100 grammua hapantaiginua 2,5 detsilitrua vettü, 12,5 grammua droždei, 20 grammua suolua, n. 80 grammua ruisjauholoi, n. 300 grammua nizuinejauholoi, 50 grammua margarinoi.

### Täüteh
2 kilogrammua kartohkoi lohkoloi, 17 grammua suolua, 700 grammua počinlihua, 20 grammua voidu forma voijelih, 50 grammua voipalaizii, da 25 grammua voidu pindah voijelih.

Sevoita hapantaiginu da vezi, liziä droždei, suolu, ruisjauholoi da sula margarin. Vaivuau joukkuo müös nizuinejauholoi da pakkuah taigina plastmassupakiettoih üökse külmüh. Ajel valmehis taigina parin millimetrin sangeizekse plitkakse, da nosta se voideltuh formii (~35cm*25cm). Taiginuh piäle pane kerrokselleh kartohkoi lohkoloi, da suolattu počinlihu (lihu tulou piälimäizekse), da paloitteleh piäle voipalaizii. Dostalit taiginat ajel plitkakse, da nosta se piirain kanzekse, leikkua ülimiäräzet kohtat reunoiltah iäre, pane piirai päččii nenga 250 gruadussi, pasta nenga 10-15 minuuttua, kuni pindoi sua hüvän väritükseh da ota piirai iäre päčis da voideleh se voisulal, da peit piirai folioloi, alendah päči 200 graduassii da pastu piirai nenga 4 čuassuu.

## Viittehet
Morze kommunikatsii

**Morze kommunikatsii** on kommunikatsii metoudu kus viesti vaihtetah Morzen kirjaimikollah, libo čökehil, viivoil da ritmuo, signualoi avul. Ku Morze kommunikatsii käütetäh iänien kauti, raadivo signualoi libo tuliloi kauti, čökehil on pienii piipoi, n’apsahuttau libo tuli hehkuloi, da viivoi on pitkii. Se nimietih Samuel Morse mugah.

### Ezimerki Morze kommunikatsiis

Erilazii kirjaimii kui "Š, Ž, Č, Ä, Ö, Ü" ühtelläh signualoiduh eri tabah: Š: "----", ga Ž, Č, Ä, Ö, Ü ei omis suorua kiännöstü, ga käütetäh Morze signualoi toizien kirjaimuo kel, da ozal ei ole signualuo ( Ž, Č ). Ä: ".-.-" joga on müös sama ku "Æ", Ö: "---." joga on sama ku "Ø", da Ü: "..--" joga on sama ku "Û".

## Aihees muijal

* Morse Code (angliekse)

## Viittehet
Riitalakši

**Riitalakši** on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Kalevalan piirin Luusalmen kyläkunnan alovehel. 

Järven pinduala on 1,6 km². Järven pindu on 102,7 metrii korgiembi meren pindua. 

Pohjazes järveh laskeh Vuonnizenjogi. Suves järvespäi vezi virduau Ylä-Kuittijärveh. Lounazes järvirannale on sijoitannuhes Vuonnizen kylä.
Roppomojärvi

**Roppomojärvi** on suolatoivezine järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Kalevalan piirin Jyškyjärven kyläkunnan alovehel. 

Järven pinduala on 3,1 km². Järven pindu on 87,2 metrii korgiembi meren pindua. 

Järves läbi virduau Norvajogi, kudai laskeh Kemijogeh. 

Järves voibi pyydiä siigua, haugii, särgii, matikkua, ahvendu da kiiškoidu.
Ruogojärvi (Kalevalan piiri)

**Ruogojärvi** on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Kalevalan piirin Luusalmen kyläkunnan alovehel. 

Järven pinduala on 1,2 km². Järven pindu on 181,9 metrii korgiembi meren pindua. 

Järveh laskeh nimetöi oja. Päivänlaskus järveh laskeh Čerpajoki. Järven lahtespäi vezi virduau Hoikojärves läbi da tulou Regojärveh. Täs järvespäi lähtöy Valasjogi. Järven lähäl matkuau  -avtodorogu (Tungutjärvi - Kalevala)
Ruokojärvi (järvi, Kalevalan piiri)

**Ruokojärvi** on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Kalevalan piirin Luusalmen kyläkunnan alovehel. 

Järven pinduala on 1,4 km², vezibasseinan ala on 17,8 km². Järven pindu on 107,7 metrii korgiembi meren pindua. 

Järven lahtespäi vezi virduau Ruokojogeh, kudai laskeh Ylä-Kuittijärveh.
Rehmejärvi

**Rehmejärvi** on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Kalevalan piirin Borovoin kyläkunnan alovehel. 

Järven pinduala on 1,1 km². Järven pindu on 169 metrii korgiembi meren pindua. 

Järvespäi vezi virduau Lahnajogeh, kudai laskeh Pismajogeh. Tämä jogi laskeh Yläjärveh, kuduas läbi virduau Kemijogi.
Ruhjärvi

**Ruhjärvi** on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Kalevalan piirin Luusalmen kyläkunnan alovehel. 

Järven pinduala on 1 km², vezibasseinan ala on 74,6 km². Järven pindu on 214 metrii korgiembi meren pindua. 

Järves läbi virduau Kuržmajogi, kudai laskeh Vuonnizenjogeh. Vuonnizenjogi laskeh Riitalakšeh. Täs järvespäi vezi virduau Ylä-Kuittijärveh. 

Järven lähäl on Ven'an da Suomen raja. Sissäh on 1200 metrii.
Ruakku

**Ruakku** (latinakse. *cancer*) on ühteisnimi pahanluaduizil kazvaimile, se on voimattomus, ga solut kazvau da jagahes kovah, da hüökkiäü agressiivistu toizii soluloi. Ristikanzuloi kellebo ei ole ruakkua, on solunjagavumine haldivos. Tervehet solut jagavutah piettelevästu da kopiiruijah iččiedäh silleh, ku roih liziä tervehii soluloi, ga solu mis on ruakku jagahes kovah. Ku ruakkusolu ei hüökkiäü toizii soluloi, da vaiku suurenou, tädä sanotah kazvaimekse.

## Suattai
Ruakkua suattau monet erilazet dielot, kui kurimine, joga herkendäü ezimerkikse kouhkoiruakkua, suuruakkua, keroiruakkua da kieliruakkua. Muudu ruakan nostattajii on pahat eloksentavat kui liigu süömine eli liiguviessu, igä, infektsiedut, liigu alkogolin käüttö, radioaktiivine suvastus da huonukses käütetüt materjualu ezimerkikse formaldehüdu da asbestu.

## Lajit
Ruakku lajiloi on monih erilazii, ga ülehizii lajiloi global’noistu on: rinduruakku, kouhkoiruakku, edurauhasruakku da vaččaruakku. Naizil ülehine ruakku laji on rinduruakku, da miehil se on edurauhasruakku.

## Hoidot
Ruakkua on mondu eri hoidometouduu, tiettülöi ezimerkkiloi ruakun hoijos on:

* Suvashoido, mis käütetäh radioaktiivistu suvastu hävittiämäh ruakku soluloi.
* Kemoterapii, mis käütetäh lieččimistü havittiämäh ruakku soluloi.
* Gormonuhoido, mis käütetäh gormonuloi tuatondo estietäh, ku erähät ruakut mitbo tarviččou gormonoi voibi heikondua.
* Hirurgielline, mis ruakkusoluloi da sen ümbäri olevieh tervehii soluloi otetah iäre leikkuamizel.

## Aihies muijal

* Kaikki syövästä (suomekse)
* What is cancer? (angliekse)

## Viittehet
Voimattomus

**Voimattomus** libo taudi (latinakse. morbus) on ku elimistö tijustau poikkevuksellizii simptomuloi, ka erotah elimistön perus toimizis da ollah ülehizesti kuitah tabah vahingollizii, sil ne voijah nostattau simptomuloi kui kibuu, väzümüstü da žuaruu.

## Nostattai

Enimüölleh taudiloi nostattau monet eri süüt ezimerkikse ku vardaluo menöü viirussoi, vahingollizii bakteriloi libo taudiloi nostattoi sienii. Üksi suurimis taudi nostattajis on huono gigijienu da puhtahan vien puuteh. Troopikkoi alovehil müös böbökät kui pin'oit on vällü mal'arieloi levittiä, kägöintäi on müös üksi tunnettu taudiloi levittiä.

### Hoido
Ülehizesti, taudiloi hoidetah erilastu lekarsvoin väil, ga infektsiedu hoidetah antibioutiekoil, infektsie vastustus antibioutiekoil suattau ollah harvinaine probliema infektsie hoiduo. On müös taudiloi ka ei voi hoidua lieččehii väil, kui hrouniellizet taudit.

## Estämine
Taudiloi voi estiä monil erilazil tavoil kui hüvät elostavat (gigijienu, tervehellizet syömizet, riittävü liikkumine, imi).

Üksi toine tabah on immuunizatsi, mis ristikanzale annetah pieni annos mainittuu viirusta libo bakterii, ka ruadau rungas valmehe taudile, täs metoudus käütetäh elimistön kügüü mustua taudiloi, libo elimistö püstüü parembi puolistamah taudiloi vastah. Osoubenno rokotuksihis käütetäh immuunizatsuo metouduo.

## Viittehet
Keski-Vuopajärvi

**Keski-Vuopajärvi** on suolatoivezine järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Kalevalan piirin Luusalmen kyläkunnan alovehel. 

Järven pinduala on 2 km², vezibasseinan ala on 60,2 km². Järven pindu on 125,2 metrii korgiembi meren pindua. 

Järves läbi virduau Ala-Vuopajogi, kudai laskeh Ala-Kuittijärveh.
Keski-Suopajärvi

**Keski-Suopajärvi** on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Kalevalan piirin Jyškyjärven kyläkunnan alovehel. 

Järven pinduala on 1,2 km². Järven pindu on 134,9 metrii korgiembi meren pindua. 

Järves läbi virduau Sopujogi, kudai laskeh Kylänjärveh. Kylänjärves läbi virduau Kemijogi.
Šumava National Park

**Süümava Paarkõsy Suumi** (Tekkeiži: *Národní park Šumava*, vjur kaartajhüüisjevoniidus **NP Šumava**), ui **Bohemian Forest National Park**,
Äävi juus paarkõsy suumi ee Süünsaj regi Böheimaa Tekkeiži Räpublikanus eejo grižonii Tüssikkeimaa (kör leimii Bavarimaaži paarkõsy suumi lüübajhu) ejž Avströniimaa. Tdujhööszy žoj eejo inhabitavuseekurovnagrižoniivaturoosmymaajmaasmaahmaaszyjuovrnymaa vüžj sammaas nämijkszymi, Süumava ui Böheimaakkeiži Skobi
Izänmualline rahvahanliikeh

**Izänmualline rahvahanliikeh** (suomekse: Isänmaallinen kansanliike libo IKL.) oli suomelaine peräoigelistolaine da fašistine partii, joga perustettih 5. kezäkuudu 1932 Hämeenlinnus jatkuamah Lapuan liikehen toimindua. Se hajozi vuonnu 1944, jatkovoinun loppuolois libo Moskovan välirauhansobimuksen jälgeh.
Talvijärvi (Kalevalan piiri)

**Talvijärvi** on suolatoivezine järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Kalevalan piirin Jyškyjärven kyläkunnan alovehel. 

Järven pinduala on 1,4 km², vezibasseinan ala on 10,3 km². Järven pinnan korgevus meren pinnaspäi on 188,5 metrii. 

Järvespäi lähtöy Talvijogi, alavirras sen nimi muuttuu Kepajovekse. Kepajogi laskeh Kylänjärveh, kuduas läbi virduau Kemijogi.
Toraisjärvi

**Toraisjärvi** on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Kalevalan piirin Luusalmen kyläkunnan alovehel. 

Järven pinduala on 1,8 km², vezibasseinan ala on 3150 km². Järven pinnan korgevus meren pinnaspäi on 104,7 metrii. 

Järves läbi virduau Pistojogi, kudai laskeh Ylä-Kuittijärveh.
Haikol’anjärvi

**Haikol’anjärvi** on suolatoivezine järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Kalevalan piirin Jyškyjärven kyläkunnan alovehel. 

Järven pinduala on 5,5 km², vezibasseinan ala on 609 km². Järven pinnan korgevus meren pinnaspäi on 114,9 metrii. 

Järves läbi virduau Kepajogi, kudai laskeh Kylänjärveh. Täs järves läbi virduau Kemijogi. Luodehes olijah lahteh laskeh Luaštangijogi.
Hangolujärvi

**Hangolujärvi** on suolatoivezine järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Kalevalan piirin Jyškyjärven kyläkunnan alovehel. 

Järven pinduala on 2,1 km², vezibasseinan ala on 9,2 km². Järven pinnan korgevus meren pinnaspäi on 118,5 metrii. 

Lounazes olijas lahtespäi lähtöy Hangoluoja, kudai virduau Posijärves läbi da laskeh Kepajogeh. Tämä jogi laskeh Kylänjärveh, kuduas läbi virduau Kemijogi.
Takkajärvi

**Takkajärvi** on suolatoivezine järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Kalevalan piirin Luusalmen kyläkunnan alovehel. 

Järven pinduala on 1,6 km². Järven pinnan korgevus meren pinnaspäi on 197 metrii. 

Luodehes olijas lahtespäi vezi virduau Pahheojah, kudai laskeh Uhutjogeh. Uhutjogi laskeh Keski-Kuittijärveh.
Hapokalajärvi

**Hapokalajärvi** on suolatoivezine järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Kalevalan piirin Borovoin kyläkunnan alovehel. 

Järven pinduala on 1,2 km², vezibasseinan ala on 51,3 km². Järven pinnan korgevus meren pinnaspäi on 145,6 metrii. 

Järves läbi virduau Kamajogi, kudai laskeh Pismajärveh. Täs järves läbi virduau Pismajogi, kudai laskeh Yläjärveh. Yläjärves läbi virduau Kemijogi.
Haapajärvi (järvi, suvi)

**Haapajärvi** on suolatoivezine järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Kalevalan piirin Jyškyjärven kyläkunnan alovehele. 

Järven pinduala on 9,6 km², vezibasseinan ala on 11700 km². Järvenpindu on 90,4 metrin korgevuol merenpinnalpäi. 

Järves läbi virduau Kemijogi.
RIISA - Suomen pravoslaunoi kirikkömuzei

**RIISA – Suomen pravoslaunoi kirikkömuzei** Kuopios on kanzallizesti da rahvahanvälizesti tärgei tiemumuzei, kudamua haldivoi Suomen pravoslaunoin kirikkömuzein fondu. Muzein ruado on pravoslaunoin kirikön ainehellizen da vizual’noin kul’tuuruperindön tutkimine, tallendamine da säilyttämine dai pedindös huoldu pidämine. Näyttelylöin lizäkse kazvatus da opastundu ollah tärgei vuitti muzein ruaduo. 

Muzei perustettih Kuopioh vuvvennu 1957. Se avavui keviäl 2015 pitkän remontukavven jälgeh. Kirikkömuzein alakerrokses on kirikkötila hillendymizen da sluužban varah. Kirikkömuzein srojus on sego tila, kudamua ezimerkikse školaluokat voijah käyttiä. 

Muzein keräilemän roindu liittyy voinah da evakujiiruiččemizeh. Muzein peruskeräilemy on peräzin Karjalan pravoslaunolois prihodois dai Valamon, Konevičan da Peččamon manasterilois. Manasterilois da prihodois evakujiiruiččetut ezinehet luajitah päivänlaskuvaldivoloin tärgevimih kuulujan obrazoin, kiriköllizien ezinehien da tekstiil’oin keräilemän. Ezinehet ollah suurimal ozal peräzin 1700- da 1800-luvul. Tärgielöi  ezinehii ollah ezimerkikse Ven’an haldivoiččijoin manasteriloile tuovut lahjat. Oman kogonazuon luajitah kirikkösluavin- da ven’ankielizet harvinazet kniigat, kudamis on painettuloi sego käzin kirjutettuloi tevoksii. Muzeis on lizäkse suuri fotokuvakeräilemy dai skrojupluanoi da kartukeräilemy.

Kirikkömuzein kuuluzimii ezinehii ollah ezimerkikse 

-  čuudoloi luadijan Konevičan Jumalanmuaman obrazan riizu (kullattuo hobjua, čomendettu helmil da jalokivil, valmistettu Piiteris 1893)

-  Jumalanmuaman Akatistos-obrazu, kirikkömuzeis nägyvil olii čuudoloiluadijannu kunnivoitettu obrazu

- Jumalanmuaman ennusmerki -obrazu (Oriantti, Znamenije), kullattu hobjuriizu, ozittain helmipiällystetty, Jumalanmuaman očal sinine sapfiiru.
Haukijärvi (Kalevalan piiri)

**Haukijärvi** on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Kalevalan piirin Luusalmen kyläkunnan alovehele. 

Järven pinduala on 1 km². Järvenpindu on 207 metrin korgevuol merenpinnalpäi. 

Järves läbi virduau Haukijoki, kudai laskeh Pistojärveh. Täs järves läbi virduau Pistojogi, kudai laskeh Ylä-Kuittijärveh.
Huotarijärvi

**Huotarijärvi** on suolatoivezine järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Kalevalan piirin Ješkyjärven kyläkunnan alovehele. 

Järven pinduala on 1,3 km². Järvenpindu on 171 metrin korgevuol merenpinnalpäi. 

Järves läbi virduau Ulmajogi, kudai lakshe Kiisjogeh. Se laskeh Tuoppajärveh.
Mustujärvi (järvi, Kalevalan piiri)

**Mustujärvi** on suolatoivezine järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Kalevalan piirin Luusalmen kyläkunnan alovehele. 

Järven pinduala on 1 km². 

Järvespäi vezi virduau nimettömis lambilois läbi da laskeh Uhutjogeh. Se laskeh Keski-Kuittijärveh.
Čikšajärvi

**Čikšajärvi** on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan  Kalevalan linnukunnan da Kalevalan piirin Luusalmen kyläkunnan alovehele. 

Järven pinduala on 1,7 km². Järvenpindu on 101,2 metrin korgevuol merenpinnalpäi. 

Järvespäi lähtöy Čikšaoja, kudai tulou Keškemajärvespäi da laskeh Keski-Kuittijärveh. Järven randua pitkin menöy  -nimine avtodorogu (Kalevala-Lonka).
Čirppajärvi

**Čirppajärvi** on suolatoivezine järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan  Kalevalan piirin Luusalmen kyläkunnan alovehele. 

Järven pinduala on 2 km². Järvenpindu on 116,9 metrin korgevuol merenpinnalpäi. 

Järvespäi vezi virduau Eldankajogeh, kudai laskeh Keski-Kuittijärveh.
Šombajärvi

**Šombajärvi** on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan  Kalevalan piirin Jyškyjärven kyläkunnan alovehele. 

Järven pinduala on 21,1 km², vezibasseinan ala on 493 km². Järvenpindu on 115,9 metrin korgevuol merenpinnalpäi. 

Järveh laskeh nimettömiä jogie. Suurimii niis ollah Šuojogi da Očakkajogi. Šuojogi virduau Suures Šuojärves läbi. Täh järveh laskeh Syväoja. Šombajärves läbi virduau Šombajogi, kudai laskeh Kemijogeh.
Hirmušjärvi

**Hirmušjärvi** on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Kalevalan piirin Luusalmen kyläkunnan alovehele. 

Järven pinduala on 5,5 km², vezibasseinan ala on 34 km². Järvenpindu on 144,9 metrin korgevuol merenpinnalpäi. 

Järven luodehlahtespäi vezi virduau Muasjärveh. Sit läbi virduau Pistojogi, kudai laskeh Ylä-Kuittijärveh.
Višn’u

**Višn’u** (latinakse. *Cerasus*) libo Višn’upuu on puunandin, kudai kazvau puus libo tuhjos. Višn’u kuuluu *[[Prunus]]* suguh da se on luumarju, libo sen südämes on kivi kudai on nenga 0,5-1cm suuru.

## Kazvattamine
Višn’uloin kazvattamizes tärgeimmät lajit ollah mageivišn’u (*Prunus Avium*) kudamah kuuluu valduoza višn’uloin sortus, da muigievišn’u (*Prunus Cerasus*). Mollembat lajit alguperäztüü Jevroupah da Aazieh.

Višn’upuul kestäü nenga 3-5 vuottu kazvau tarbehekse, što voi luadie fruktua.
Kyly

**Kyly** libo **saunu** () on kylbemisty niškoi luajittu perti libo huonus, kudai lämmitetäh päčil, kudamah lykätäh vetty. Ku kylyn päčih lykätäh vetty, dai roih vezihöyryy, kudai kučutah löylykse. Löyly luadiu kylyn ilmus kostein. Löylylöin miäräl voibi reguliiruija kylyn lämbyö, rippuon lykätyn vien miärästy.

## Vaikutukset
Kylbiemine vähendiä 2016 vuvven tutkimuksen perustehel keski-igäzis miehis dementien da alzheimerin tavvin riskie, kui myös vähendäy stressii da avvuttau lihas kibuo, parandau nivelden liikkumistu da helpondau niveltulehtukseh kibuo.

Liigu aigu kylys voi nostattau dehydratsii, da liigu räkki voi nostattau paloruanuloi tai surmandu.

## Viittehet
Eduard Artem'ev

**Eduard Nikolajevič Artem'ev** (30. külmükuudu 1937 Novosibirsk - 29. talvikuudu 2022 Moskovu) oli Ven'alaine da Nevvostoliiton säveldäi, kudai säveldi elektrouniestu muusikkua da fil'mu muusikkua fil'muis, kui: *[[Solaris]]*, *[[Siberiade]]*, *[[Mirror]]*, *[[Stalker]]* da *[[Burnt by the Sun]].* Vuvvennu 1999 häi sai tiitulien "*Ven'an Federatsiin Rahvahanartistu*".

## Biogruafii
Artem'ev rodivui Novosibirskas da häi opastui Moskovan Konservatouries. Artem'evan interessu elektrounizeh muusikkuh da sintetizuattoreloih algoi hänen valmistuomizeh jälgeh vuvvennu 1960, konzu elektrounine muusikku oli aluillah.

## Tunnetuimmat sävellükset

* *[[Solaris]]* (1972)
* *[[12 (fil'mu)|12]]* (2007)
* *[[Stalker]]* (1979)
* *[[The Heritage of Love]]* (2016)
* *[[Siberiade]]* (1979)

## Viittehet
Čiittimine

**Čiittimine** on protsessu, kudamah neste vilustuu jiädümisrajua alembakse, ga se püzüü notkeina.
Suuri Pirttijärvi

**Suuri Pirttijärvi** on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan  Kalevalan piirin Luusalmen kyläkunnan alovehele. 

Järven pinduala on 2,4 km², vezibasseinan ala on 171 km². Järvenpindu on 226,4 metrin korgevuol merenpinnalpäi. 

Järves läbi virduau Vuonnizenjogi, kudai laskeh Riitalakšeh. Täs järvespäi on vezitie Ylä-Kuittijärveh. Suures Pirttijärves Ven’an da Suomen rajassah on kolme kilometrii.
Syväkaugi

**Syväkaugi** on suolatoivezine järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan  Kalevalan piirin Jyškyjärven kyläkunnan da Kemin piirin Viäränkosken kyläkunnen alovehele. 

Järven pinduala on 1,2 km², vezibasseinan ala on 52,7 km². Järvenpindu on 102 metrin korgevuol merenpinnalpäi. 

Järves läbi virduau Kaugijogi. Kuni jogi ei laskene järveh, sil on Hahnaoja-nimi. Kaugijogi laskeh Juurikkajärveh. Täs järves läbi virduau Šombajogi, kudai laskeh Kemijogeh.
Särgilambi

**Särgilambi** on suolatoivezine järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan  Kalevalan piirin Jyškyjärven kyläkunnan alovehele. 

Järven pinduala on 1,4 km². Järvenpindu on 167,8 metrin korgevuol merenpinnalpäi. 

Järven lahtespäi lähtöy Särgioja, kudai laskeh Keski-Kuittijärveh.
Emualittu st'oklu

**Emualittu st'oklu** libo mualattu st'oklu on st'okluu kudai on ornuamentoidu pudrumazel st'oklal. Histouris, emuali on olluh kaiverduksenke kannatettu tabah mualata st'oklaa, sil se voibi tuottua kirkkaidu da pitkä-aigaizii värei.
Ylijärvi

**Ylijärvi** on suolatoivezine järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan  Kalevalan piirin Jyškyjärven kyläkunnan alovehele. 

Järven pinduala on 2,9 km², vezibasseinan ala on 11800 km². Järvenpindu on 90 metrin korgevuol merenpinnalpäi. 

Järves läbi virduau Kemijogi. Järveh laskeh Pismajogi.
Yläjärvi (Kalevalan piiri)

**Yläjärvi** on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan  Kalevalan piirin alovehele. 

Järven pinduala on 5,5 km², vezibasseinan ala on 918 km². Järvenpindu on 101,1 metrin korgevuol merenpinnalpäi. Randua pitkin matku on 17,1 km. 

Järveh laskeh Kentojogi. Järvespäi vezi virduau Alajärveh. Järves voibi pyydiä riäpöidy, haugii, ahvendu, siigua, särgii, kiiškoidu da matikkua.
Syrjäjärvi

**Syrjäjärvi** on suolatoivezine järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan  Kalevalan piirin Luusalmen kyläkunnan alovehele. 

Järven pinduala on 1, 7km². Järvenpindu on 187,8 metrin korgevuol merenpinnalpäi. 

Järven lahtespäi vezi virduau nimettömis lambilois läbi da tulou Uhutjogeh, kudai laskeh Keski-Kuittijärveh.
Soppijärvi

**Soppijärvi** on suolatoivezine järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan  Kalevalan piirin Luusalmen kyläkunnan alovehele. 

Järven pinduala on 1,5 km². Järvenpindu on 172,4 metrin korgevuol merenpinnalpäi. 

Järvespäi lähtöy Soppijoki, kudai laskeh Valasjogeh. Tämä jogi laskeh Tuoppajärveh.
Nestor Mahno

**Nestor Ivanovitš Mahno** (ukr. *Нестор Іванович Махно*, ven. *Нестор Иванович Махно*. 7. Külmükuudu Huliaipolu 1888 - 25. Heinükuudu Pariižu) libo Bat'ko Mahno (батько Махно, Tuato Mahno) oli Ukrainalaine anarhiztu revol'utsii da Ukrainan Vallankumovuksellise Vasturinnah komandiiru. Ukrainan iččenäžüös voinan aigah häi alustu Mahnovštšynan, kudai oli Ukrainan muanruadain liikeh alustua anarhizmu-kommunismullineh valdivo.

## Viittehet
Jumaštamjärvi

**Jumaštamjärvi** on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan  Kalevalan piirin Jyškyjärven kyläkunnan alovehele. 

Järven pinduala on 1,5 km². Järvenpindu on 147,6 metrin korgevuol merenpinnalpäi. 

Järvespäi vezi nikunne ei virdua. Järvi kuuluu Kepajoven basseinah. Kepajogi laskeh Kylänjärveh. Täs järves läbi virduau Kemijogi.
Jyškyjärvi (järvi)

**Jyškyjärvi** on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan  Kalevalan piirin alovehele. 

Järven pinduala on 7,2 km², vezibasseinan ala on 20000 km². Järvenpindu on 89,9 metrin korgevuol merenpinnalpäi. 

Järvi kuuluu Kuittijärvilöin joukkoh. Järven rannale on sijoitannihes Jyškyjärven kylä. Järves voibi pyydiä särgii, riäpöidy, ahvendu, siigua, haugii, matikkua, lahnua, säyniä da korbisärgii.
Jänisjärvi (Kalevalan piiri)

**Jänisjärvi** on suolatoivezine järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan  Kalevalan piirin Borovoin kyläkunnan alovehel. 

Järven pinduala on 1,1 km². Järvenpindu on 144,7 metrin korgevuol merenpinnalpäi. 

Järvespäi lähtöy Murto-oja, kudai laskeh Kentjärveh. Kentjärves läbi virduau Kentjogi.
Angijärvi

**Angijärvi** on suolatoivezine järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Kemin piirin Kuuzeman kyläkunnan alovehel. 

Järven pinduala on 1,5 km², vezibasseinan ala on 8,08 km². Järvenpindu on 55,1 metrin korgevuol merenpinnalpäi. 

Järvespäi lähtöy Leibyjogi, kudai laskeh Vienanmereh.
Valgeilambi

**Valgeilambi** on suolatoivezine järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Kemin piirin Kuuzeman da Viäränkosken kyläkunnan alovehel. 

Järven pinduala on 2,4 km², vezibasseinan ala on 15,2 km². Järvenpindu on 105,5 metrin korgevuol merenpinnalpäi. 

Järvi on yhtistetty Pengerojanke, kudai laskeh Pongomajogeh.
Suuri Kellojärvi

**Suuri Kellojärvi** on suolatoivezine järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Louhen piirin Aittuniemen da Kemin piirin Kuuzeman kyläkunnan alovehel. 

Järven pinduala on 4,3 km², vezibasseinan ala on 23,3 km². Järvenpindu on 75,8 metrin korgevuol merenpinnalpäi. 

Järvespäi vezi virduau Matočnoje-järves da Pienes Kellojärves läbi da tulou Jengijärvi. Täs järvespäi vezi virduau Kalga- da Von’ga -jogilois läbi da tulou Vienanmereh.
Virmasjärvi

**Virmasjärvi** on suolatoivezine järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Kemin piirin Viäränkosken kyläkunnan alovehel. 

Järven pinduala on 3,6 km², vezibasseinan ala on 48,7 km². Järvenpindu on 107,2 metrin korgevuol merenpinnalpäi. 

Järves läbi virduau Virmasoja, kudai laskeh Keski-Ohtajogeh. Tämä jogi laskeh Kemijogeh.
Jälijärvi

**Jälijärvi** on suolatoivezine järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan  Kalevalan piirin Luusalmen kyläkunnan alovehel. 

Järven pinduala on 3,5 km², vezibasseinan ala on 39,4 km². Järvenpindu on 121,6 metrin korgevuol merenpinnalpäi. 

Järvespäi lähtöy Jälioja, kudai laskeh Kentjogeh. Kentjogi laskeh Yläjärveh. Yläjärvespäi vezi virduau Alajärveh. Alajärvespäi vezi virduau Keski-Kuittijärveh. Järven lähäl menöy  -avtodorogu (Borovoi-Luusalmi).
Jävgesjärvi

**Jävgesjärvi** on suolatoivezine järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan  Kalevalan piirin Jyškyjärven kyläkunnan alovehel. 

Järven pinduala on 1,4 km², vezibasseinan ala on 5,25 km². Järvenpindu on 111,9 metrin korgevuol merenpinnalpäi. 

Järven suvilahtespäi lähtöy Jävgesjogi, kudai laskeh Kepajogeh. Kepajogi laskeh Kylänjärveh. Kylänjärves läbi virduau Kemijogi.
Ylähäine Avneozero

**Ylähäine Avneozero** on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Kemin piirin Viäränkosken kyläkunnan alovehel. 

Järven pinduala on 3,6 km², vezibasseinan ala on 34,9 km². Järvenpindu on 106,3 metrin korgevuol merenpinnalpäi. 

Järvespäi lähtöy jogi, kudai laskeh Kemijogeh.
Vidozero

**Vidozero** on suolatoivezine järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Kemin piirin Viäränkosken kyläkunnan alovehel. 

Järven pinduala on 1,6 km². Järvenpindu on 92 metrin korgevuol merenpinnalpäi. 

Järves läbi virduau Vidrečka-nimine jogi, kudai tulou Karmajärves da laskeh Avnereka-nimizeh jogeh. Tämä jogi laskeh Kemijogeh.
Yleisradio

**Suomen Yleisruadivo OY** (suom. Suomen Yleisradio OY) on Suomen valdivon omistai tele- da ruadivoyhtymy. Yhtymäl on kolme telekanualua da viizi ruadivoazemua.

YLE:n piäruadivotelekeskukset sijaitah Helsingin Pasilas sego Tamberen Tohlopis.
Eduard Hil

**Eduard Anatol'evič Hil** (ven. Эдуа́рд Анато́льевич Хиль) oli Ven'alaine bariton pajattai, kudai suai Ven'an "*[[rahvahanartistu]]*" tiitulien. Angliekse hänet tietäh nimel *Edward Hill*.
Hil oli popul'arine Nevvostoliitos vuozin 1960-1970, da häi ozutteli yliči 80 muas. Hil tuli pop'ularoikse rahvahienvälizesti vuvvennu 2010, konzu video hänes pajattamas vuvvennu 1976 ebävokualizesti pajoa "Olen ylen ožakas, gu olen dostallilleh myöstymäs kodih." (ven. Я очень рад, ведь я, наконец, возвращаюсь домой.) tuli internet miemu, kudamah tuači händy kuččutah nimel "Mr. Trololo".

## Aigahine Elos da Opastus
Hil rodivui 4. Syvyškuudu, 1934, Smolenskas. Toizen muailmanvoinan aigah, hänen detsadu bombittih da hänet erotettih hänen muamos, konzu händy evakuojittih Bekovoh, Penzan oblast'. Bekovos häi puuttui lapsienkodih kudamas ei olluh syömisty da muidu perus tarvikkeidu. Vuvvennu 1943, gu Smolenska vällendittih Natsieloin činas, häi yksikai piäži järilleh hänen muamon luoh. Hil vaihtoi vuvvennu 1949 eloipaikan Leningradah."

Vuvvennu 1955, Hil piäži Leningradan Konservatourieh, kudamas häi školanloppiji vuvvennu 1960.

## Viittehet
Viiksijärvi

**Viiksijärvi** on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Kemin piirin Kuuzeman kyläkunnan alovehel. 

Järven pinduala on 6,2 km², vezibasseinan ala on 147 km². Järvenpindu on 99,1 metrin korgevuol merenpinnalpäi. 

Järveh tulou vetty Purnojärves da Rutometovajärvespäi. Järves läbi virduau Kadirečka-jogi, kudai laskeh Pongomajogeh.
Vuoksjärvi

**Vuoksjärvi** on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Kemin piirin Kuuzeman kyläkunnan alovehel. 

Järven pinduala on 13,6 km², vezibasseinan ala on 667 km². Järvenpindu on 87,1 metrin korgevuol merenpinnalpäi. 

Järves läbi virduau Pongomajogi. Syvän Salmen kauti järvi on yhtistetty Pienen Vuoksjärvenke. Täh järveh tulou vettu Kuivasjärvespäi.
Kosoi

**Kosoi** libo kossovikku on perindehelline karjalaine piirai, kudai on puaksuh šeimitty umbinažekse, gu toiči jätetäh augi. Sydämeči kosoi on täytetty greččuloil da brossusuurimol.
Frantsii

**Francii** () on Päivänlasku-Jevroupan valdivo. Sen virralline nimi on Francien tazavaldu. Piälinnu on Pariižu.

Rahvahan lugumiäry on 64,7 milj. hengie (pakkaskuu, 2010), läs 90% ollah Francien kanzalazet. Vierolazet ollah katoliekat (80% vierolazien luvuspäi libo 43% kogo rahvahan lugumiäryspäi), 45% rahvastu sanotah, gu ei uskota jumalah.

Muan pinduala on 674  685 km².
Kaijanperänjärvi

**Kaijanperänjärvi** on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Kemin piirin Viäränkosken kyläkunnan alovehel. 

Järven pinduala on 5,7 km², vezibasseinan ala on 22,8 km². Järvenpindu on 99,8 metrin korgevuol merenpinnalpäi. 

Kaijanperänjärvi da Vuotanenjärvi ollah yhtistetty keskenäh. Vuotanenjärveh tulou vetty Kivijärves da Ceppi- nimizes järvespäi. Vuotanenjärvespäi vezi virduau Lullojärveh. Täs järves läbi virduau Šombajogi, kudai laskeh Kemijogeh.
Juna (Hirudinea)

***Hirudo medicinalis*** libo *Juna* da toiči*,* *Čakatoi* on verdy imii nivelmado, kudamah primenäijäh liečetiijollizennu. 

Toizii rodui, kudamah käytetäh liečetiijollizinnu on *Hirudo orientalis, Hirudo verbana, Hirudo troctina* da *Macrodbella decora*

Liečetiijollizii junii käytettih äijäl 1800-vuozikavvel.

## Viittehet
Pirkkala

**Pirkkala** (ruoč. Birkala) on kundu Pirkanmualla, kudamas azuo nenga 21,000 hengie, hos Tamperen linnualovehe rahvaslugu on nenga 423,000 hengie. Pirkkala sijaiččou lounaizeh Tamperes.

Pirkkalan pinduala on 104,4 km² kudamas muadu on nenga 81,43 km² da dostalit 22.97 km² on vetty. Pirkkalan rahvahantihevys on 248 hengie/ 1 km², kudamah tuači Pirkkalal on suurin rahvahantihevys kaigis eloipaikkolois, kudamah ei kuččuta linnuloikse.

## Viittehet
Vuarjärvi

**Vuarjärvi** on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Kemin piirin Kuuzeman kyläkunnan alovehel. 

Järven pinduala on 2,4 km², vezibasseinan ala on 15,2 km². Järvenpindu on 103,9 metrin korgevuol merenpinnalpäi. 

Järvi on yhtistetty Pongomajärvenke. Täs järvespäi lähtöy Pongomajogi.
Kivijärvi (Kemin piiri)

**Kivijärvi** on suolatoivezine järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Kemin piirin Viäränkosken kyläkunnan alovehel. 

Järven pinduala on 1,8 km², vezibasseinan ala on 7,16 km². Järvenpindu on 103,8 metrin korgevuol merenpinnalpäi. 

Järvespäi vezi virduau Ceppi-nimizes järves da Vuotanenjärves läbi da lopus tulou Lullojärveh. Täs järves läbi virduau Šombajogi, kudai laskeh Kemijogeh.
Päijät-Hämeen muakundu

**Päijät-Häme** on Suomen muakundu. Sen piälinnu on Lahti. Muakunnan nimen alguperäny ollah Hämeen histourielline muakundu da alovehen suurin järvi Päijänne.
Leveijärvi

**Leveijärvi** on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Kemin piirin Kuuzeman kyläkunnan alovehel. 

Järven pinduala on 6,6 km², vezibasseinan ala on 67,5 km². Järvenpindu on 105,3 metrin korgevuol merenpinnalpäi. 

Järveh laskeh Pongoman kanualu, kuduan viet tullah Piäjärvespäi. Järvespäi vezi virduau Pongomajärveh. Järveh laskeh Kirvesoja, kudai tulou Kirvesjärvespäi.
Lahnujärvi

**Lahnujärvi** on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Kemin piirin Kuuzeman kyläkunnan alovehel. 

Järven pinduala on 1,7 km², vezibasseinan ala on 208 km². Järvenpindu on 15,3 metrin korgevuol merenpinnalpäi. 

Järves läbi virduau Unduksa-jogi, kudai laskeh Vienanmereh.
Reboijärvi

**Reboijärvi** on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Kemin piirin Kuuzeman kyläkunnan alovehel. 

Järven pinduala on 3,2 km². Järvenpindu on 0,2 metrin korgevuol merenpinnalpäi. 

Järveh laskeh Nižmajogi. Stoikovskii-kosken kauti järvi on yhtistetty Vienanmeren Stoikovskii-lahtenke. Järven lähäl on sijoitannuhes Kalgalakšen kylä.
Lullojärvi

**Lullojärvi** on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Kemin piirin Viäränkosken kyläkunnan alovehel. 

Järven pinduala on 12 km², vezibasseinan ala on 997 km². Järvenpindu on 97,4 metrin korgevuol merenpinnalpäi. 

Järveh tulou vetty Kivijärves, Vuotazen- da Kaijanperänjärvespäi. Järves läbi virduau Šombajogi, kudai laskeh Kemijogeh.
Samogonku

**Samogonku** libo *Korbijunkkari* on algokolinke luajittu zakonatoi viina, kudai puaksuh luajitah ruahkuainielois, ga voi fermentiiruija.

### Etymolougii
Sana "samogonku" tulou ven'na kielizes sanas *самогон* (*samogon*).

## Luadimine
Suomalazeh tabah, samogonan luadimizeh kävvytetäh vil'l'uu, kartohkuu, muarjuloi, fruktuloi da maiduo, da on pädevii zuaherinke. Ven'al samogonun luadimizeh ajjemmih kävvytettih idujauhuo libo mallattuo vil'l'uu, ga neče taba on nygöi harskie, gu vojjah kävvyttäy parembieloi aineksie libo puaksuh zuaherii, vsokluo, leibyy, da fruktuloi.

### Muijal
Uzies jevroupan muas kävvytetäh kartohkuo, erilazii fruktui, da zuaherii samogonan luadimizes. Toiči luadimizeh kävvytetäh droždeidu vienke. Jevroupas puaksuh luajitah samogonua muais kudamas alkogoli on zakonatoi, libo sen hindu dai naloga on ylen korgie, što naloguo pyritäh välttelemmäh.

Amerikas muanruadajat luadie samogonua kukuruuzus, juablukois, vinogruadulois, ruikses da ozras. Yhtysvallois, samogonua kuččutah nimel "*Moonshine*" (kuudamanläpetys) gu sidä puaksuh luajitah yöl salakkali, da "*White lightning*" (valgie tulenisku) sen nimes, da tehos, kudamah kuččutah rounoku potkakse.

Ezimerkikse Itualies, Ispuanies, Horvuaties, da muijal välimerel kävvytetäh vinogruaduloi da toiči zuaherii jos tarvitah.

Slovenijas kävvytetäh katajanmuarjuloi, vinogruadiloi dai toiči sežo pedäidy.

## Lähtehet
Nazijärvi

**Nazijärvi** on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Kemin piirin Viäränkosken kyläkunnan alovehel. 

Järven pinduala on 2,2 km², vezibasseinan ala on 32,5 km². Järvenpindu on 108,4 metrin korgevuol merenpinnalpäi. 

Järves läbi virduau Nazijogi, kudai laskeh Šombajogeh. Šombajogi laskeh Kemijogeh.
Kolijärvi

**Kolijärvi** on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Kemin piirin Viäränkosken kyläkunnan alovehel. 

Järven pinduala on 1,6 km². Järvenpindu on 104,7 metrin korgevuol merenpinnalpäi. 

Järvespäi lähtöy Koivuoja. Alavirras sen nimi on Keskioja. Se laskeh Kezäjogeh.
Orčežjärvi

**Orčežjärvi** on suolatoivezine järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Kemin piirin Viäränkosken kyläkunnan alovehel. 

Järven pinduala on 1,8 km², vezibasseinan ala on 56,2 km². Järvenpindu on 111,7 metrin korgevuol merenpinnalpäi. 

Järves läbi virduau Orčežoja, kudai laskeh Kemijogeh.
Zor'a

**Rusko, zor'a** libo **šor'a, zor'aine** on huondekses, da päiväzenkoites nägyvä valoilmivö, kudai mujuttau horizontan ruskien dai oranžin karvazekse. Zor'a enimyölleh tulou, gu päiväne on ylen alahaizel huondeksel. Zor'a voi sežo nägyö ehtyl, samanluaduztu ilmivöh kuččutah ehty- dai ildazor'akse.

Zor'an rodivundoh voi vaikuttoa pilvet, da soaste atmosfierus.

## Vierolois
Monis indo-jeurouppalazis vierolois libo uskolois on zor'an jumal, kui Grecien *[[Eos]],* Riimulaine *[[Aurora]]*, da Indien *[[Ushas]].*

Hristinianskoin vieron Iisus sežo kuvau zor'ua, ezimerkikse Iisuksen nouzu kuollielois kuvattih huondekses, zor'an aigah.

## Viittehet
Pongomajärvi

**Pongomajärvi** on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Kemin piirin Kuuzeman kyläkunnan alovehel. 

Järven pinduala on 45,2 km², vezibasseinan ala on 197 km². Järvenpindu on 103,6 metrin korgevuol merenpinnalpäi. 

Järveh tulou vetty Leviesjärvespäi. Täh järveh laskeh Kirvesoja, kudai tulou Kirvesjärvespäi. Järven lahteh tulou vetty Vuarujärvespäi. Koillizes järvespäi lähtöy Pongomajogi.
Purnojärvi (järvi, Kemin piiri)

**Purnojärvi** on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Kemin piirin Kuuzeman kyläkunnan alovehel. 

Järven pinduala on 3,8 km², vezibasseinan ala on 30,9 km². Järvenpindu on 101,8 metrin korgevuol merenpinnalpäi. 

Järvi on yhtistetty Viiksijärvenke.
Puan’arvi (järvi, Kemin piiri)

**Puan’arvi** on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Kemin piirin Viäränkosken kyläkunnan alovehel. 

Järven pinduala on 3,4 km², vezibasseinan ala on 23600 km². Järvenpindu on 81 metrin korgevuol merenpinnalpäi. 

Järves läbi virduau Kemijogi. Järven lähäle on sijoitannuhes Puan’arven kylä. Sissäh on 1,5 kilometrii.
Pengerjärvi

**Pengerjärvi** on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Kemin piirin Kuuzeman kyläkunnan alovehel. 

Järven pinduala on 1,2 km². Järvenpindu on 103,9 metrin korgevuol merenpinnalpäi. 

Järves läbi virduau Pengeroja, kudai laskeh Pongomajogeh.
Sumččamies

**Sumččamiehet, čiččuniekat** libo **šalkkuniekat**, da toiči **ruoččimiehet** (suom. *laukkuryssä*. ruoč. *påsaryssar*) oldih karjalazii kulgukauppiehii, ketbo kierdeli eri alovehil Suomie da pohjais-Ruoččii 1800-luvun keskes 1900-luvun alguh. Sumččamiehet oldih Päivännouzu-Karjalazii muanruadajii.

Sumččakauppie tapahtui enimyölleh Suomen suurkniäzäkunnun da Anuksen gubernih raja-alovehil.
Ruogojärvi (järvi, Kemin piiri)

**Ruogojärvi** on suolatoivezine järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Kemin piirin Kuuzeman kyläkunnan alovehel. 

Järven pinduala on 2,4 km², vezibasseinan ala on 28,3 km². Järvenpindu on 46,4 metrin korgevuol merenpinnalpäi. 

Järvespäi vezi virduau Unduksa-jogeh, kudai laskeh Vienanmereh.