open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Keitändyperti

**Keitändyperti** - kus keitetäh da varustetah syömizii. Nygözel aijal eländypertilöis keitändypertit yhtevytäh syöndykohtanke (stolovoinke).

Keitändypertil pidäy olla eripaikkoi:
* Kus pietäh vilus kohtas (jiäškuapas produktoi)
* Kus ollah astiet , syöndy da syömizienvarustandu vehkehet
* Stolat syömizenvarustandu 
* Astieloin kost'ulkoin pezukohtat
* Plita, duhovku (syömizen havvutanduškuappu), SVČ-päčči
* Suuri stola kus serviruijah da vilustetah syömizii.
Magavosija

**Magavosija** on pertilomu, kudual suau ristikanzal viruo. Kravatti magavopertis on piälomu.
Magavosijas on nelli jalgua, kudualoin vuoh on azetettu ruamu da se on nostettu ylembi latettu, ollah vie ezi da taganojalavvat vie on matrassu.

Ruamat, nojalavvat voijah olla luaittu metallois libo puulois, harvembi toizis materiualois.
Sent-Džordžes

**Sent-Džordžes** on Grenuadan piälinnu, sen poliittine da ekonoumiekkukeskus. Sie eläy 2982 hengie (2011). Linnu on Grenede –suaren päivänlaskupuolen rannal. Sent-Džordžes on tärgei transportukohtu. Linnas ollah meriportu, kanzoinväline lendoazemu, on kehitetty syömistevolližus. Sent-Džordžes on perustettu vuonnu 1650. Vuozinnu 1885—1958 se oli brituanielaizen - Windward Islands - siirdokunnan piälinnu, vuvves 1974 algajen on riippumattoman Grenuadan piälinnu. Linnu sai oman nimen Sent-Džordžes –kirikön kunnivokse.
Gvatemala (linnu)

**Gvatemala** on Gvatemalan Tazavallan piälinnu sego Keski-Ameriekan suurin linnu. Sen keskuksespäi Kanzoinvälizeh La-Aurora –lendoazemassah on vai 3 km. Vuonnu 2008 pakkaskuus loppiettih lendoazeman uvvistamisruavot.
Bogota

**Bogota** on Kolumbien piälinnu, se on juattu 20 ozah. Linnas eläy 7,4 miljonua hengie (2011) – 16% kogo muan rahvahas. Bogota on yksi suurimbis Suvi-Ameriekan linnois.
Mruamoru

**Mruamoru** (muinas-gretsien kieles μάρμαρος — «valgei libo läpettäi kivi») on mägilaji, kudai rodieu kal’tsiitas libo dolomitas metamorfizman hyvyös.

## Mruamoran kogomus

Mruamorah kuuluu kal’tsiittu da toizien minerualoin sevoitehtu, da orguanistu yhtistehty. Nämmis sevvoittehis rippuu mruamoran luadu, net parandetah libo pahendetah mruamoran čomenduskygyy. Mruamoran väri sežo rippuu nämmis sevoittehis. Enimil värikkähil mruamoroil on kirjavu väri. Rauduoksiidu luadiu mruamoran ruskiekse, toiči valpahanrouzovoikse; raudusul’fiidu – sinizen mustakse; silikuatat, kudamis on ruadua, – vihandakse; limonit da ravvan da margantsan karbonuatat – keldazekse da muzavanruskiekse. Harmualois, taivahankarvazis da mustis mruamorois on grafiittua da biitumua. 

## Mruamoran suandukohtat

Mruamorua on joga muas. Ven’al enzimäzikse ruvettih käyttämäh mruamorua Karjalaspäi. Se on valpahankeldastu värii omaluaduzien kuvienke. Karjalaine mruamoru čomendau Talvidvorčan, Kazanskoin da Isaakijevskoin kiriköt Piiteris. Kuulužat oldih Karjalan Tivdien da Luadoganrannikon mruamoran suandukohtat. Eräs kudamis on Ruskealas. 
Urualal on käytetty hyväkse enämbi 20 mruamoran suandukohtua. Sibiris da Altail tietäh enämbi 50 mruamoran suandukohtua, ga aktiivizesti ruatah vaiku kolmes.

Rajan tagua hinnois pietäh Itualien mruamorua. Adamanaijois kuulužat oldih Gretsien mruamoran suandukohtat. 

## Mruamoran käyttö

Ammuzis aijois mruamorua käytetäh rakendamizes: taloloin da avvopäččilöin piälystämizes, stolalaudazien luadimizes, lattieloin da seinien päilystämizes, mozuajikkoin luadimizes da pertilöin syväinpuolien čomendamizes. Sidä käytetäh sežo mustopaččahien luadimizes.

Vie erähii vahnoi perindölöi on mruamoran käyttö saduloin da puustoloin čomendamizes. Mruamoral piälystetäh fontuanoi, pordahien käzipuuloi, lebokodazii. 

Mruamoras azuttuloi laudoi käytetäh elektrotehniekäs. Mruamorujauhuo käytetäh muatalovuos.
Graniittu

**Graniittu** ( – ”jyvä”) magmuattine plutouniene mägilaji, kudai kuuluu graniittoin rodukundah. Graniittah kuuluu kvartsu, plagiokluazu, muašpuattu da kiildo. Graniitat ollah muankuoren tärgevimii kogomuksii. Niidy on äijis kohtis da net ollah enimien manderehien pohjannu. Graniittu on ainaovoluaduine luonnon materjualu, kovuon puoles se on toizel sijal jälles almuazua. 

## Graniitan käyttö

Graniittu on eräs plotnolois, kovis da lujis lajilois. Sidä käytetäh rakendamizes piälystysmaterjualannu. Sidä paiči graniittu ylen vähän imöy iččeh vetty, se on hyvä pakkazien kestäi da ei revustu, mindäh sendäh sidä käytetäh piälystysmaterjualannu taloloin sydämes da ulgopuolel. Yhtelläh pidäy mustua, ku niilöis talolois rodieu vähästy enämbi radiatsiedu. Erähis graniittoin lajilois sendäh voibi suaja luonnon uruanua. 

Taloloin syväinpuoles graniittua käytetäh seinien, pordahien piälystämizes, stolalaudazien da paččahien luadimizes, pordahien bal’asinoin da suurien kukkumal’l’oin azumizes. Graniital piälystetäh fontuanoi da avvopäččilöi. Taloloin ulgopuolel, pihal sidä käytetäh alužimien, aidoin da tugiseinien piälystämizes da rakendamizes. Graniitas luajitah mustopaččahii da graniittukivie. 

## Graniitan suandukohtat

Graniittua on äijis mualois. Ven’al, ku ottua luguh kai graniitan olokohtat, niidy on läs 200. Hos on niidy äijy, ga luvun puoles Ven’a jiäy jällele Itualies. Sit muas enin kaikkie graniittua on Sardiinies. 
Ven’an luodehpuoles – Leningruadan alovehel, Kuolan niemimual da Karjalas – suajah hyviä ruskiedu da rouzovoidu graniittua. Karjalaine graniittu on kuulužu Ven’al da sen ulgopuolel. Se on luja da kestäi.
Vagoinkarvaine kvartsiittu

**Vagoinkarvaine kvartsiittu** on metamorfiene mägilaji. Se tarkoittau sidä, ku se rodivui jäyhtynös magmas da sit temperatuuran da painon vaikutukses muutti omat ominažuot. Sil on ainavoluaduine da harvinaine vagoinkarvaine väri. 

## Kogonažus

Vagoinkarvazes kvartsiitas on enimälleh kvartsua – 70-98%. Sidä paiči sit on kiilduo, tal’kua da muašpuattua. Sidä pietäh puolikallehennu enzimäzen luavun mägilajinnu. Se kuuluu sih samazeh joukkoh, kui malahiittu, jamša da nefriittu. Tämä kvartsiittulaji on ylen čoma da luja, sendäh sidä sanotah vie tsuarilazekse. 

Vagoinkarvaine kvartsiittu on ylen kova, muokata sidä on jygei, ga poliruiččemizen jälles sit luajitut azutekset ollah ylen čomat. Se on ylen kova, sendäh sidä ei pilata, sidä hallatah. Kvartsiitas on hienuo toine toizeh kiingieh ”kazvanuttu” jyviä, sendäh konzu kvartsiittu hallatah, ei rodei terävii agjoi da n’okkii. Suuruon puoles nämmä jyvät ollah enimälleh yhtenjyttymät, sendäh lämmites net levetäh tazazesti. Tämän hyvyös kvartsiittu on luguzien lämmitändöi da viluškoitandoi kestäi, sit ei lähte pahoi ainehii da se ylen vähän imöy iččeh vetty. Se voibi kestiä 1770 gruadusin lämmän. 

## Suandukohtat

Tädä kvartsiittua suajah vaiku Karjalas Onieganrannikon piiris Oniegujärven päivänlaskupuolizel rannal Šokšan kyläs, sendäh puaksuh sidä sanotah šokšan kvartsiitakse. 

## Käyttö

Vagoinkarvastu kvartsiittua käytetäh kylylöis, piälystämizes da rakendamizes. Kylylöis se hätken pyzyy lämmänny da andau kebjien magien löylyn, sendäh sih miellyttih kylyniekat. 

Vuozisadassah XVIII tädä kivie piettih hinnois sen lujuon täh. Sih aigah sidä käytettih raudua da čugunua valajien päččilöin piälystämizes. Vaiku puolen vuozisuan mendyy ovvostettih, ku lykätäh päččih harvinastu da ainavoluadustu kivie. Tädä kivie ruvettih käyttämäh dvorčien, kirikkölöin, mustopaččahien čomendamizes. 
Kivie käytetäh sežo lagevoloin, trotuaroin da kävelykujoloin luadimizes, sendäh ku se on hyvä pahoin siälöin kestäi.
Vagoinkarvastu kvartsiittua on käytetty Napoleonan kalmukivenny da Leninan mauzolein luadimizes. 

On olemas mieli, ku vagoinkarvaine kvartsiittu on hyvä verenpainole, avvuttau nivelien da sivuloin kivistyksih, parandau verdy, kebjendäy ristikanzan oluo siän vaikuttamizes. Ga täs suuri merkičys vikse vie on omaluaduzel väril. Kačahtattos vai sih dai vihjuat sen ainavoluadužuon.
Šungiittu

**Šungiittu** on mägilaji, kudai kogonažuon da ominažuzien puoles on antratsitoin da grafiitan välis. Šungiittua on mustua, muzavanharmuadu da maksankarvastu värii. 

## Histouriellistu tieduo

Enzimäzenny lyhyzii kirjutuksii ”Anuksen muan mustas” mägilajis kirjutti vuvvennu 1792 akadiemikku Nikolai Ozeretskovskii da vuvvennu 1848 Mägi-inženieroin korpusan štabs-kapituanu N. Komarov. 

Vuvvennu 1877 Aleksandr Inostrantsev andoi sille nimen – šungiittu Oniegantagavon kylän Šungan mugah, kus tädä mägilajii enzimäzekse löyttih da kus ruadoi kaivostunnelli. 

## Šungiitan suandukohtat

Puhtastu šungiittua luonnos on ylen harvah, enimälleh se on hoikkazinnu 30 sentissäh junozinnu. Puaksumbah se on sevoittehennu šungiittuslantsois da dolomitois, kudamii on kaikes Oniegantagavos – Hirvahan kyläspäi päivänlaskupuoles Šungassah päivännouzupuoles. 

Suurin vuitti šungiitan suandukohtii on Karjalas Oniegantagavon niemimual da Oniegujärven pohjasn’okas ymbäri. Vihjatah, ku nämmis suandukohtis on läs 1 miljardu tonnua tädä kivie.  

Täkse aigua on löytty yksi šungiittukohtu Kazahstuanas. Sit on 49 miljounua tonnua kivie. 

## Käyttö

Šungiittua käytetäh metallurgies da rakendamizes. Piiteris sil on čomendettu Isaakijevskoi da Kazanskoi kiriköt da Moskovas metron stansiet. Tänäpäi šungiittua käytetäh šungiziitan luadimizes, se on kebjei betonan vastineh. 

Šungiziittua käytetäh sežo vien puhtastamizes vienpuhtastomolois.
Šungiitas luajittuloil azuteksil sanotah rouno on parandusvägie, ga se ei ole tovestettu.
Kingston

**Kingston** on Jamaikan piälinnu da suurin linnu. Se on Karibien meren rannal. Kingston on suurin linnu Karibien alovehel – sie on portu, hyvin kehitetty ombelemis- sego syömistevolližus. Linnu on perustettu vuonnu 1693. Vuonnu 1872 sie oli Jamaikan haldivo. Linnu sai piälinnu –stuatusan vuonnu 1962, konzu suari sai iččenäžyön.

Trenčtaun –nimine linnan ozua pietäh reggi –muuzikan roindumuannu.
Ottava

**Ottava** on Kanuadan piälinnu. Se on Ontario –muakunnan päivännouzupuoles, Ottava –joven rannal. Ottava on Ontarion toine suurin linnu.
Värtin

**Värtin** on käziruadovehkeh. Sil kezrätäh langua. Ruado on tuttavu ylen vahnas aijas. Se värtin on luaittu puukeppizet, hyvin veistetty ylä dai alapuoli. Yläpuoldu sormil pyöritetäh, sentäh se on hoikkaine, a alapuoli on sangiembi, se pyöriy naizen polvel da keriäy langua.
Kuožali

Kuožali on rahvahan käziruadoloin vehkeh.  Kuožzlin da vätinän vuoh kezrätäh villu da pelvas kuidoloi.

Värtinän vuoh tulou kezrävölangu, kudai on tartutettu kuožalin piäpuoleh. Konzu värtin ulou langoil tävvekse, sidä sanotah tainakse.
Kuožali on kuaittu puulavvois: niidy on kaksi ozua, yläpuolel, kudai ozutahes labjazekse, ihan sih kohtah  sivotah valmis villurukki, a ku naine vois hyvin kezrätä, toine laudaine on myös silei, sil suau kezrijäl istuo. Piäozua ainos vie čomendettih piirustuksil da vestämizel.

## Rukki

On vie abukuožali – se myös on laudu, kuduan piäl on navedittu cilindru, virujan värtinänke.

Käil pyöritetäh rataspyöriä, se remenin vuoh pyörittäy värtiniä. Hurual käil annetah villua teräväh puoleh värtiniä, oigiel käil pyöritetäh ratastu. Muga kezrätäh villulangua.
Pelvaskangas

**Pelvaskangas** – on moine kangas, kuduan yläpuoli on silei da muatovoi.

Pelvahan kuidu tulou kazviksen piälysnahkazes. Pelvas kazvau yhten vuvven, ihan ku kai pelvahien perehis.

Pelvahan kangahal on pitky histourii, kudual on jo yli viittytuhattu vuottu. Pelvahan kangahas omeltut perehen sovat, ozutetti bohatstu. Vaiku bohatat voidih ostua moizii sobii Jegiptas da Päivännouzu puoles. Piettih pelvaskangastu parahannu kangahannu eläjät Kaspien da Mustan meren rannoil.

Pravoslavnoit enne dai nygöi ommeltah sobii vaiku pelvahan kangahas, muudu nimidä ei ližätä.
Mezi

Kimalehien **mezi** on syömine, kudai on keittävynnyh kimalehen kuvas (Apis mellifara) nektuaru, se voibi olla kukkien mehu, kudai nouzou magiennu kukkijas kukkazes. Niidy pietäh syömizenny syöjät (pinöit, böbökät, amburjazet da muut).
Kriptounu

**Kriptounu** on Dmitrii Mendelejevan alguainehien sistiemallizen järjestyksen 18. joukon, nelländen riävyn alguaineh. Sen atoman noumer on 36. Sen kirjutusmerki on **Kr**. (). Kripton on inertnoi yksiatomahine guazu, kudamal ei ole värii, maguu da hajuu. 

## Histourii

Vuvvennu 1898 anglielaine tiedomies U. Ramzai eritti notkies ilmas (enzimäi vai otti iäre sit kisloroudan, azotan da argonan) sevoittehen, kudamas spektrumetoudan vuoh löyttih kaksi guazuu: kriptounu (”peitolline”) da ksenounu (”oudo”, ”omaluaduine”).
Tervajärvi

**Tervajärvi** on pos’olku Karjalan tazavallas Lahdenpohjan piiris Kurgijoven kyläkunnas.

Se sijaiččou samannimizen järven päivännozurannal.

## Rahvahan lugumiäry
Otsanlahti

**Otsanlahti** on pos’olku Karjalan tazavallas Lahdenpohjan piiris Kurgijoven kyläkunnas.

Se sijaiččou Soskuanjoven rannal.
Pos’olkan kalmistol on časounu.

## Rahvahan lugumiäry
Jaakkima

**Jaakkima** () on stansii Karjalan tazavallas Lahdenpohjan piiris. Enne se oli pos’olku. Se sijaiččou 3 kilometrin piäs Lahdenpohjaspäi.

## Histourii

Vuvvennu 1845 ruvettih nostamah uuzi luteransoin kirikkö Jaakkimah muanomistai Aleksandr Kušel’ovan-Bezborodkon avul. Arhitektorannu oli Karl Engel.

Kirikkyö nostettih 5 vuottu. Se rubei ruadamah 19. ligakuudu v.1851. Sih voi syndyö läs 3000 hengie.

Vuvvennu 1939 Jaakkimas eli läs 9500 hengie (Lahdenpohjas – läs 2000, Lumivuaras – läs 5000).

Nevvostoliiton da Suomen välizen voinan (1939 – 1940) jälles se aloveh liittyi Nevvostoliitole Moskovan rauhansobimuksen mugah (v. 1940).
Vuvvennu 1941 Suomen VII armiikundu (suom. Suomen VII armeijakunta) valdai Jaakkiman.

Moskovan vuvven 1944 välirauhan jälles Jaakkima uvvessah rubei liittymäh Nevvostoliitole.

Luteransoin kirikös oli vangiloin luageri. Myöhembäh sidä käytettih yhteiskoinnu, a sen jälles skluavunnu. Vuvvennu 1977 kirikkö paloi.
1990-luvul kirikön sijas pandih mustoristu.
Tervu

**Tervu** on pos’olku Karjalan tazavallas Lahdenpohjan piiris Kurgijoven kyläkunnas.

Se sijaiččou Tervunjoven suus Luadogan samannimizes niemes.
Se on ylen vahnu poselenii. Nimen alguperä on suomelaine (se roih terva-sanaspäi). 

XX-luvun toizel puolel täh järjestettih Ladoga-kolhozu.
Nygöi pos’olkas on äijy mökkii.
Enne Tervus oli kirikkö. Vuvvennu 1999 sen sijah pystytettih ristu.

## Rahvahan lugumiäry
Alho

**Alho** on pos’olku Karjalan tazavallas Lahdenpohjan piiris Kurgijoven kyläkunnas.

Se sijaiččou Kaljoven rannal.

Pos’olkas on raududorogustansii. Pos’olku sijaiččou 9 kilometrin piäs Kurgijovespäi.

## Rahvahan lugumiäry
Metsämikli

**Metsämikli** on pos’olku Karjalan tazavallas Lahdenpohjan piiris Miinalan kyläkunnas.

Se sijaiččou Miinalanjoven rannal.

## Rahvahan lugumiäry
Petroskoin valdivonyliopisto

**Petroskoin valdivonyliopisto** (ven.  Петрозаводский государственный университет) (vuodessah 1956 sen nimi oli Karjalas-suomelaine valdivonyliopisto) on vuvvennu 1940 perustettu yliopisto Karjalan tazavallas Petroskois. Vuvvennu 2017 yliopisto sai tugiyliopiston stuatusan.
Vuvven 2014 tiedoloin mugah yliopistos opastuu 11231 opastujua, ruadau piäl 1000 tiedomiesty da opastajua.

Vuvven 2017 allus yliopistos on olluh 11 instituuttua:
* luonnontiijon, ekolougien da muaruavontehnolougieloin instituuttu;
* vierahien kielien instituuttu;
* informuatiekan da tiedotehnolougieloin instituuttu;
* histourien, poliitiekku- da yhteiskundutiedoloin instituuttu;
* meččy-, mägiruado- da rakendusalaninstituuttu;
* pedagougiekan da psiholougien instituuttu;
* voimistelu-, sportu- da matkailuinstituuttu;
* filolougien instituuttu;
* talovus- da oigevustiedoloin instituuttu;
* liečetiijolline instituuttu;
* fiiziekan da tehniekan instituuttu. 

Yliopistos on 67 laitostu.
Petroskoin valdivonyliopistos on 40 tutkimuksien da uuzien tehnolougieloin keskustu, biznes-inkubuattoru, tehnoparku, oma ilmoihpiästämö, kazvitiedosadu, Onego-uinduallikko, tiedokirjasto. Yliopisto sijoittuu kaheksah rakendukseh, kuduat ollah eri linnan ozis.
Petroskoin valdivonyliopistol on 77 rahvahienvälisty sobimustu 23 muanke, kudualoih kuulutah Suomi, Ruočči, Norviegii, Francii, Germuanii, Portugalii, Anglii, Amierikan Yhtysvallat, Kanuadu, Bel’gii, Korea, Baltiekkumeren muat da muut.
Joga vuottu yliopisto ottau vastah läs 200 vierastu opastujua, da läs 250 Petroskoin valdivonyliopiston opastujua da opastajua opastuu da harjaittelou rajan tagua.
Petroskoin yliopisto kannattau opastujua: se andau tervehyönkaičuksen, den’guavun. Opastujat voijah parandua tervehytty profilaktouries, kävvä huogavumah Mustanmeren rannale, Karjalan sanatourieloih, Urozero-tervehyönhoidokeskukseh da Šotjärvi (ven. Šotozero)- sportu- da tervehyönhoidoluagerih.
Vepsän kanzalline voulosti

Vepsän kanzalline voulosti (veps. *Vepsän rahvahaline volost’*) – pohjasvepsäläzien avtonoumii, kudai kuuluu Karjalan tazavaldah, oli olemas vuvves 1994 algajen vuodessah 2004. Keskus – Šoutjärven kylä (Šouljärv’). Rahvahanlugumiäry (01.01.2012 aigah) – 3493 hengie, niilöis 1202 – vepsäläzet. 

## Histourii
Vepsän kanzalline voulosti oli perustettu 20. pakkaskuudu vuvvennu 1994 Karjalan tazavallan Piälimäzen Nevvoston käskyn mugah 20. pakkaskuun päiväs 1994 № ХП-23/625. Voulosti oli perustettu Šokšan, Šoutjärven da Kalagen vepsäläzien kanzallizien kylänevvostoloin tyveh. Nämmä kylänevvostot oli otettu iäres Onieganrannikon piirin halličuksespäi. Tavikuun 2. päivänny vuvvennu 1996 Vepsän kanzalline voulosti rodih iččenäzekse alovehekse, kuduah kuului 13 kyliä. Aloveh- da halličuskeskuksennu oli Šoutjärven kylä.

Lykysti suaja hyvät tulokset: oli elavutettu vepsän kirjukieli, piästetty ilmah opastuskniigat da sanakniigat, voulostin školis ruvettih opastamah vepsän kieldy. Karjalan yliopistolois ruvettih valmistamah vepsän kielen opastajii. Kielentutkii Irma Ivanovna Mullonen luadi kolmekielizen (vepsäläs-suomelas-ven’alazen) Karjalan vepsäläzien paikannimien luvettelon. Oli kohendettu Šoutjärven kul’tuurutaloi. Kai tämä parandi vepsäläzien omaničentunduo kanzannu.  

Voulostin sotsiuallis-ekonoumiellizien probliemoin sellittämine oli kiini Karjalan tazavallan Vepsän kanzallizen voulostin kehityksen РЭСУРС-programman valmistamizes da täyttämizes. РЭСУРС-programman vuozikse 2000-2004 luadi Karjalan tazavallan Ekonoumiellizen kehityksen ministerstvu. Programman piätarkoituksennu oli miärätä ruavot Voulostin kehittämizekse, ku vuvvekse 2004 suaja täyzi b’udžiettu, kudai kannattas voulostin eloksen sotsiuallistu puoldu minimualizien sotsiuallizien standartoin tazol. Programman piälimäzenny ruavonnu oli РЭСУРС-stuatusan omistamine alovehele. Tämän stuatussu ennusti hyviä ekonoumiekkutilua laitoksile, kudamat kehitytäh voulostin alovehel. Oli hävitetty puutevolližuon kompleksan hädätila. Pieneni kirjoile panduloin ruavottomien lugumiäry, pienettih ruadopalkoin, eläkehmaksoloin da lapsien abumaksoloin vellat. 

Vuvvennu 2002 Karjalan tazavallan halličuksen hyvyös Vepsän kanzalline voulosti yhtyi federuallizeh tietyn tarkoituksen programmah “Pohjazen vähäluguzien kandurahvahien ekonoumielline da sotsiualline kehitys vuodessah 2011”.  

Talvikuun 20. päivänny vuvvennu 2004 voulosti hävitettih. Sen aloveh annettih järilleh Onieganrannikon piirin halličukseh. 

Vähästy enne voulostin hävitändiä, vuvvennu 2004, vepsäläine aktivistu taidoilii Aleksei Maksimov valmisti Vepsän kanzallizen voulostin gerban projektan. Projektu ei olluh hyväksytty virrallizesti.

https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B5%D0%BF%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%BD%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C
Tantal

**Tantal** (lat. *Tantalum*, merkitäh **Ta**-merkil) on 73. elementu Mendelejevan alguainehien hiimiellizes sistiemallizes järjestykses. Tantalan atomnoumer on 73. Se on sistiemallizen järjestyksen kuvves periodas 5. joukos.
Tavallizes olotilas tantal on läpettäi hobjanvalgei metallu tinan vivahtuksenke. 

## Avuamizen histourii

Ruoččilaine hiimiekku Anders Gustaf Ekeberg avai tantalan vuvvennu 1802 kahtes minerualas, kuduat oli löytty Ruočis da Suomespäi. Tiedomies ei voinnuh suaja puhtastu elementua minerualoispäi. Vaigien suamizen periä sile annettih muinasgriekkalazen mifolougien Tantalan urhomiehen nimi.  

Tantalua da ”kolumbiedu” (niobiumua) piettih yhtenny elementannu. Vaigu vuvvennu 1844 germuanielaine hiimiekku Genrih Roze tovesti, ku kolumbit-tantalit minerualas on kaksi eri elementua – niobium da tantal. 
V. Bolton Germuanies enzi kerdua sai plastiillistu tantalua vuvvennu 1903.
Vuvvennu 1922 tantalua ruvettih käyttämäh tevolližuos: radiolampois da elektrovirran oijenduksis. 

## Luonnos olendu

Tantal on harvinaine metallu, vaigu 0,0002% muankuores. On olemas läs 20 tantalan minerualua da enämbi 60 minerualua, kudamis on tädä minerualua. Enimyölleh sidä suajah Francies, Jegiptas, Thaimuas, Avstrualies da Kitais. 

## Käyttämine

Nygöi tantalua käytetäh monis alois: hiimiellizes tevolližukses, atomreaktoroin luajindas, hirurgies da implantatois, tantalukondensattorois.

## Linkit

Tieduo on otettu ven'ankielizes Wikipedies https://ru.wikipedia.org/wiki/Тантал_(элемент)
Kalevalaine runohus

Kalevalaine runohus perustuu kalevalazeh runolajih libo kalevalalajih. Kalevalastu runohuttu voibi kuulla baltienmerensuomelazien rahvahien keskes. Kalevalaine runohus on roinnuhes ei myöhembä raudukavven aigua da äijat tevokset sanellah ihan rauduakavven aijas. Kalevalazeh runohuoh kuulutah sežo vahnembat kivikavven aijan šamaani-aihiellizet tevokset da uvvembat hristianskoit tevokset.

Parahii runonpajattajii rahvas piettih suures arvos. Vahnu kalevalaine runohus säilyy vuoziaijoin luguh rahvahan mustos. Uvvet sugupolvet opastettih vahnoi runoloi maltajien runonpajattajien kuunneltes. Täh niškoi oli äijy pajotabua, paiči tiedohussanoi, kai kalevalan runohuon tevokset ezitettih pajattamal. Toiči pajatettih kandelehen myödähsoitandan mugah.
Kalevalan runohuon vahnembat tundietut kirjutukset luajittih tovennägözesti 1500-luvul. Erähät tiedomiehet pietäh 1200-luvun olijua Novgorodan lähäl löyttyy tuohistu kirjutustu kalevalalajizennu tiedohussanannu.
Enzimäzenny tundietunnu runoloin keriäjänny, kudai kuundeli da pani niilöi mustoh, oli 1700-luvul ruadai Christfried Ganander. Onnuako Gananderan panos ei roinnuhes ylen tehokkahakse da ammattillizekse 1800-luvun rahvahanrunohuon keriäjien ruadoh verraten. 1800-luvul, Suomen suuren kniäzin valdumuan aigua, tiedomiehien yhtevyksen piätarkoituksennu oli kerätä yhteh kai rahvahan keskes säylynyh kalevalaine runohus. Elias Lönnrot da äijät muutgi tiedomiehet dai opastujat käydih keriämäh kalevalastu runohuttu da muudugi rahvahanperindyö suomelazil da baltienmerensuomelazil alovehil. Ihan samah aigah, konzu runohuttu kerättih täytty vägie, suulline perindö jo rubei häviemäh. Äijät runonpajattajat oldih oman suvun jälgumäzinny tiedäjinny da toiči jo ylen vahnat. Erähis perehis perindö oli vie sen verran luja, ku nuorembi sugupolvi tiezi runoloi ja myöhembä kävijät keriäjät suadih kirjuttua runoloi heisgi. 1800 da 1900 vuozisavoin välil suurin vuitti runoloi oli jo kerätty. Runoloi puutui vie löydiä 1900-luvun algupuolelgi. Erähii lapsien kalevalalajizii tevoksii libo kalevalalajizii sananpolviloi da sananlaskuloi voibi kuulta rahvahan keskes tänäpäigi.

 https://fi.wikipedia.org/wiki/Suomen_Kansan_Vanhat_Runot
Jouko Vahtola Suomen historia s. 77
http://www.narvasoft.fi/historia/elinansurma/index.html
Beat-sugupolvi

**Beat-sugupolvi** (angl. The Beat Generation, toiči kiännetäh ”murendetukse polvekse”) on ameriekkalazien kirjuttajien da runoilijoin joukon nimi, kuduan ezittäjät kirjutettih prouzua da runoiluu.
Beat-sugupolvi on vaikutannuh omien yhtenaigalazien ajatuksih 1940-luvus algajen da suannuh kaikkien yhtehisty tunnustustu 1950-luvun lopus.

Nygyaigazet literatuurukriitiekat kačellah beat-sugupolvie eri luaduh: ekzistencialistu-kirjuttajinnu, huigiettominnu hengilölöinny, romantiekkoinnu, ebäpoliitiekallizennu ristikanzoinnu da bogieman ezittäjinny. Tarkin erähän tutkijan mugah on kačella sidä amierikkalazien taboin vallankumovuksen tunnussanoinnu da tunnusmerkinny.

Džek Keruak keksii ”beat-sugupolvi”- terminän vuvvennu 1948. Muga kirjuttai kuvaili nonkonformistustu nuorižoliikehty da undergraundua New Yorkas, kuduat oldih roinnuhes ”kavonnuos sugupolvespäi”.

Beat-sugupolvi rubei kehittymäh1940-luvun allus Columbian yliopiston opastujien keskes, kus L’us’jen Karr tuttavutti Keruakua, Ginzbergua da Berrouzua, kudualois sit tuli ”murendettuloin” piäezittäjät.

Joukon kuulužimat kirjuttajat on Uil’jam S’juard Berrouz, Džek Keruak, runoilijat Allen Ginzberg, Gregori Korso, Lourens Ferlingetti, Geri Snaider, Maikl Makklur, Diana di Prima, Filipp Ueilen, Filipp Lamantia, Leroi Džons, Bob Kaufman, Robert Krili da Robert Danken.
Beat-sugupolven tiettävembät tevokset on Ginzbergan runoelmu Mälähtys (1956), Keruakan romuanu Matkal (1957) da Berrouzan romuanu Pal’l’as murgin (1959).

1960-luvun lopus, beat-sugupolven toiminnan lopus monet joukon ezittäjät muututtih hippilöikse, hos erähät liityttih toizih poliitiekallizih suundihgi.

## Terminän alguperä

”Bitniekku” – termin oli keksitty vaiku vuvvennu 1958, konzu ”San Francisco Chronicle”- sanomulehten žurnalistu Gerb Kaen omas kirjutukses ližäi ”beat”-sanah, kudai džuazusoittajien slengil merkičči kurjuttu da ebätoivuo, ven’alazen juondehen ”nik”. Tämän suffiksan häi otti kosmosas olijas Nevvostoliiton”Sputnik-1” sanaspäi.

Kaenan kirjutus ozutti, gu bitniekat, rouno ku sputniekku, ollah kuslienne, meijän muailman ulgopuolel.

Kirjuttai Pol Dikson sitiiruiččou žurnalistua:
*Minä olen keksinyh sanan “bitniekku”, sen täh ku ven’alaine “Sputnik” silloi lendeli da sana iče hyppäi*.

Alguperäine tekstu:
*I coined the word "beatnik" simply because Russia's Sputnik was aloft at the time and the word popped out.
*

## Linkit

Tieduo on otettu ven'ankielizes Wikipedies https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B8%D1%82-%D0%BF%D0%BE%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5
Štuattu Georgii

**Georgii** on Liideh-Amerikan Yhtysvallois. Päivännouzus on Atlantan valdumeri. Susiedat ollah pohjas Suvi-Karoliinu, Pohjas-Karoliinu da Tennessi, päivänlaskus Alabuamu da suves Floriidu. Rahvahan lugumiäry on vähästy enämbi 10 miljounua (2014 vuvvel).

Georgien piälinnu on Atlantu. Sie vuvvennu 1996 piettih kezäolimpiuadua.

Kuulužat rahvas ollah: ielline prezidentu Jimmy Carter da rahvahanoigevuksien aktivistu Martin Luther King. Muzikantat: Ray Charles da Little Richard. Kirjuttajat: Alice Walker da Margaret Mitchell.

## Muantiedo

Štuatan suvipuoli on tazango, se jatkuu ihan päivänlaskussah. Pohjas on Appalačit, net jatkutah luodehessah. Suuret jovet ollah Čattahučči, Savanna da Svani.

## Siätila
Atlantu-linnas on kaikis räkimbi heinykuus, konzu keskimiäräine korgevin lämbötila on 31,7 astettu. Kaikis vilumbi on pakkaskuus, konzu keskimiäräine alimazin lämbötila.

## Histourii

Georgii oli kolmestostu siirdomuas, kudamat vastustettih Suurdu-Britaniedu Yhtysvaldoin vällysovas. Yhtysvaldoin sisäsovas Georgii oli suvištuatois, net tahtottih säilyttiä orjuttu.

## Talovus

Georgien bruttorahvahantuoteh on 403 miljardua dollarii. Se on 11. tilal štuatoin keskel (2010 vuvvel).

Georgies kazvatetah Yhtysvaldois štuatois enite kanoi, muapiähkinöi da pekuanipiähkinöi, toizekse enite puuvillua da ruistu, kolmandekse enite persikkua da pomidorua da viijendekse enite tabakkua.

Štuatan lembinimi on ’Persikku Štuattu’, sendäh gu sie niilöi ollah kazvatettu 1500-luvulpäi Čerokki-rahvas. Nygöi niilöi kazvatetah Georgiedu enämbi Kalifornies da Suvi-Karoliinas.

Atlantu on Georgien da Liideh-Yhtysvaldoin liikehkeskus. Sie on ezimerkikse The Coca-Cola Company, CNN, UPS da Delta Air Lines.

## Rahvas

Georgies eletäh 9,7 miljounua eläjiä, kudaman keskes on 31,2% afroamerikkalazii. Yhtysvaldoin keskimiäry on vähembi tädä (tiijot ollah 2010-2012).
Suomelaine lindukoiru

**Suomelaine lindukoiru** on suomalaine muzavanruskei pystykorvaine mečästyskoiran rodu. Se on suomalazien kanzalline koirurodu. Tämä lindukoiru on 40-50 sentimetrie korgei, sobolin jyttyine turki, mustu n'okku, kippurane händy kr'učkazilleh sellähpäi.
Suomalazen lindukoiran roindupaikois ei ole tieduo, a kandurodu ollou kazvannuh jo 2000 vuottu tagaperin. Vuvvennu 1892 meččäniekku Hugo Sandberg jalosti ezmäzen linduloi haukkujan lindukoiran.Vaiku yhtenjyttyzien koirienke oli mečästetty jo ammui.  Suomelazien lindukoirienke on mečästetty eriluaduzii meččyelättillöi, oravii, hirvii, toiči kondieloi. A nygöi mečästetäh meččykanoi. Lindukoiran ruado on ozuttua haukkehel lindu mečästäjile.
Tädä roduo löydyy muualgi Suomen lizäkse. 2010 luvul Ven'al, Ruočis da Suomes rodun kandu oli yli 1000 koirua, Pohjois-Amerikas, Norjas, Kanadas da Suures Britanies yhtes yli 100 koirua.

## Koiran mečästystaba
Rodutaban mugah suomelazen lindukoiran pidäy olla boikoi, kirkei da vägevy. Se on ylen uskolline ižändäleh. Tundemattomil ristikanzoile se on ebäuskolline, ga rodu on nygöi muuttunuh avoimekse da ystävällizemmäkse. Koiru vardoiččou ylen hyvin omat alovehet da räyräyttäy konzu tullah vierahat ristikanzat, sendäh tädä koirua ei pietä linnas. Tädä koirua voi pidiä perehen omannu, ga sendäh gu se ei suvaiče olla kois, se igävöiččöy meččäh. Mečästykses koiru on ylen myöndeine, hänen n'okkah puuttuh terväh kanoin duuhu da se kuulou hyvin mečän iänet.
Martsial'noit viet

**Martsial’noit viet -muzei** () – on histourielline muzei da rauhoitettu aloveh Martsial’noit viet hierus, joga on perustettu vuvvennu 1946. Sen perusti rahvahan opastai da kodialovehentiedäi Vasilii Trošin. Ozuttelut nimitetih enzimäzen Ven’an «Martsial’noit viet» kurortan histouriele. Muzei on Karjalan tazavallan muzien ozasto. 

## Histourii

Muzien allun histourii on yhtistetty Dvortsi kylän kurortan perustamizen histourienke.

22. kevätkuudu vuvvennu 1946 Karjalan-Suomelazen sosialistizen nevvostotazavallan rahvahien komissuaroin nevvosto piätti perustua Petrovskoi muzien Dvortsi kyläs Petrovskoi piiris.

23. syvyskuudu vuvvennu 1946 enzimäzen Ven’an kurortan aloveh oli ilmoitettu rauhoitetukse alovehekse, kudai liitti iččeh: Pedru-apostolan kirikkö, Pedrun silmykaivon paviljon, uvven silmykaivon paviljon da kivivirraston talo.

Pedrun muzei oli avattu 25. heinykuudu vuvvennu 1948. Alguperäzekse ozuttelus oli kaksi ozua:
* 
*     Karjalan rahvahan ozanotto Suures Pohjan voinas
* 
*     Keisari Pedru Enzimäine Martsial’noit vezis

Vuvvennu 1955 muzei da rauhoitettu aloveh yhtyi Valdivon Karjalan avtonomizen socialistizen nevvostotasavallan kodialovehmuzien kundah.

Vuvvennu 1959 muzientiedon tiijollizen tutkimusinstituutan ehoitandan mugah muzei muutti oman struktuuran da oman nimen: «Muzei da rauhoitettu aloveh Martsial’noit viet».

Vuvvennu 1993 muzies oli varrastus. Vargahat luajittih loukon levos, piästih muzieh, ei koskettu merkilöi da kiškottih joukko pedrun aigukavven kappalehii. Ga ezinehet ei olluhgi lövvetty. Varrastuksen jälles muzieh azetettih ymbärisutkazen vardoičusjoukon. Arvokkahimmat ozutteluezinehet viettih kodialovehmuzien säilytyshuonukseh. Nygöi ozuttelun puoli on koupieloi, eigo alguperäzii kappalehii(originualu).

Vuvvennu 2008 ruvettih kunnostamah kahtu silmykaivon paviljonua. Net oldih riičitty da vietty kunnostandakse Sortavalah, kuduas oli firmu, joga voitti tazavallan kul’tuuruministerstvan kilvan. No palkas ilmestyttih vägevykset da vuvvennu 2013 paviljonat ei tuodu järilleh.

Vuvvennu 2011 kevätkuus muzei pidi 65. roindupäivän.

## Kundu

Muzien da rauhoitettu alovehen kundah yhtytäh:
* 
*     kivivirraston talo (1830) ozuttelunke
* 
*     Pedrun silmykaivon paviljon (1858)
* 
*     Uuzi silmykaivon paviljon (1892-1894)
* 
*     Pedru-apostolan kirikkö (1721-1722) syväinkunnostamizenke

Дом смотрителя.jpg
Скважина.МарциальныеВоды.jpg
ЦЕРКОВЬ СВ.АПОСТОЛА ПЕТРА. Марциальные Воды.jpg


## Kirjalližus
* Kapusta L.I. Martsial'noit viet. - SPb., 2006 - 96s.

## Linkit
* Музе́й «Марциа́льные воды»
Carelicum

**Carelicum** (suom. *Carelicum*, iännetäh [karelikum]) on muzien, kul’tuuru- da turistukeskus, kudamas voi tuttavuo Pohjas-Karjalan muakunnan histourien da nygyaigazen eloksen kel. Carelicuman huonus sijaiččou Jovensuun piälagevol, sidä nostettih vuvvennu 1992. Carelicumas paiči muziedu on sežo tiijoituskeskus, konsertoih da teatran bilietöin myöndykeskus, avvutuspalvelukeskus Jovensuun linnalazile, Pohjas-Karjalan muzien arhiivu, lapsien čuppuine «Suarnulinnu Mukulakatu». Sežo Carelicumas pietäh erilazii kul’tuuru tapahtumii, kerähmölöi da pruazniekkoi.
 
## Muzei da ozuttelut
Carelicumas on Pohjas-Karjalan muzei, kuduas on alalline ozuttelu, kudai kuvastau alovehen histourii da sijallizet perindöt, da väliaigazet ozuttelut. Muzies on yksityskohtazet Sortavalan linnan makietat, kudai talvivoinan jälles rodihes Nevvostoliiton linnakse. Ne makietat ezitetäh erilazet Sortaval olemasolendan aiguvälit. Erillizis zualois voi tunnustuo Pohjas-Karjalan histourieniellizeh aiguvälih, Suomen avtonoumien kaudeh, perindöllizeh kul’tuurah da 19-20 vuozisadoin suomelazien da karjalazien eländytabah. Erilline ozutteluseinäl voi nähdä 14-18 vuozisadoin vahnoi kartoi, kuduat kuvastetah jevrouppalazien muantiedomielikuvii Pohjazen Jevroupan alovehih näh. Väliaigazet ozuttelut kuvastetah toizien muzieloin keräilemät.
 
## Suarnulinnu Mukulakatu
Suarnulinnu Mukulakatu on muzien oza lapsih näh. Se on mielužu čuppuine puukodiloinke, lagevonke, portanke da toizien Suomen linnan attribuutoinke. Sellazis dekoracielois lapsi voi kebjieh kuvitella iččie ongittajannu, laukan libo koufeilan ižändänny, miärätä šliäppii, nostua raudodorogan libo roita tyttiteatran ozuttelijakse. Suarnulinnu Mukulakatu on tundiettu pienile lapsile joudoaijan viettämizen kohtu.
 
## Suuri kerähmözualu da restoran
Carelicumas on restoran da suuri kerähmözualu, kuduas pietäh kerähmölöi, pruazniekkoi da seminuaroi.

## Linkit
Carelicuman sivu

## Lähtehet
Кареликум
Carelicum
Uusikylä

**Uusikylä** on pos’olku Karjalan tazavallas Lahdenpohjan piiris Miinalan kyläkunnas.

Se sijaiččou lähäl Lahdenpohjua.

## Rahvahan lugumiäry
Niva

**Niva** on pos’olku Karjalan tazavallas Lahdenpohjan piirin pohjazes Miinalan kyläkunnas. Pos’olku sijaiččou Nivanjoven rannal.

## Rahvahan lugumiäry

## Histourii

Nimen alguperä on saamelaine.

Vuodessah 1940 Niva liittyi Jaakkiman voulostih.

9. heinykuudu vuvvennu 1940 perustettih Kirgijoven piiri, kuduah liittyi Jaakkima.
Asila

**Asila** () on pos’olku Karjalan tazavallas Lahdenpohjan piiris  Hiitolan kyläkunnas.

Se sijaiččou lahten rannal Luadogan luodehozas.

## Rahvahan lugumiäry
Raivio

**Raivio** on pos’olku Karjalan tazavallas Lahdenpohjan piiris Miinalan kyläkunnas.

Se sijaiččou 15 kilometrin piäs Ihalaspäi Tyrjänjärven rannal.

## Histourien mustomerkit

* Nevvostoliiton muanivomiehen A.F. Busalovan kalmu.

## Rahvahan lugumiäry
Ilmee

**Ilmee** (, ruoč. Ilmes) on pos’olku Karjalan tazavallas Lahdenpohjan piiris  Hiitolan kyläkunnas.

Se sijaiččou Eitjärven rannal.

Pos’olkas ollah Pyhä Jekaterinan kirikön kellojallat, kuduat nostettih vuvvennu 1777. 1990- luvul se hävitettih, 2000-luvul se nostettih uvvessah.

## Rahvahan lugumiäry
Rintala

**Rintala** on pos’olku Karjalan tazavallas Lahdenpohjan piiris  Hiitolan kyläkunnas.

Se sijaiččou Eitjärven rannal.

Vuodessah 2014 pos’olkas oli einehtavarlaukku. 

## Rahvahan lugumiäry
Jelizaveta Petrovna

**Jelizaveta I Petrovna** (18. (29.) talvikuudu 1709, Kolomenskoje – 25. talvikuudu 1761 (5. pakkaskuudu 1762), Pietari) oli Ven’an valdukunnan halliččii vuozinnu 1741-1761 (1762) Romanovoin dianastiespäi, Pedru I:n da Jekaterina I:n nuorin tytär, kudai rodivui kahtu vuottu ennen vahnembien svuad’bua.
Pedru III

**Pedru III Fedorovič** (alguperäine Karl Peter Ul’rih, germ. Karl Peter Ulrich von Schleswig-Holstein-Gottorf) (10. (21.) tuhukuudu 1728, Kil’ – 6.(17.) heinykuudu 1762, Ropša) oli Ven’an valdukunnan keisari vuvvennu 1762, Gol’štein-Gottorp-Romanovoin dinastien enzimäine ezittäi Ven’an valduistuimel. 1745-vuvves algajen häi tuli Gol’štein-Gottorpskii-gercogakse; Pedru I:n bunukku, Anna Petrovnan poigu.

Pedru III haldivoičči Ven’ua vaigu puolivuottu, sit vallan valloituksen jälgeh hänen akku, Jekaterina II, tuli halliččijakse, a Pedru III terväh kuoli.
Stroncii

**Stroncii** on Dmitrii Mendelejevan alguainehien sistiemallizen järjestyksen 2. joukon piälimäzen alajoukon , viijenden riävyn alguaineh. Sen atoman noumer on 38. Sen kirjutusmerki on **Sr** (). Prostoi stroncii on kebjei, hyvin tavottavu da plastine alkalimuahine metallu hobjanvalgiedu värii. Stoncii on hiimiiaktiivine, ilmas terväh reagiiruiččou kostien da kisloroudanke, sen piäle silloi rodieu keldaine oksiidukettu.
Akkaharju

**Akkaharju** on pos’olku Karjalan tazavallas Lahdenpohjan piiris Elisenvuaran kyläkunnas.

## Rahvahan lugumiäry
Jekaterina II

**Jekaterina II Aleksejevna** libo **Jekaterina Suuri** (alguperäine germ. Sophie Auguste Friederike v on Anhalt-Zerbst-Dornburg, pravosluavies ven. Екатерина Алексе́евна; 21. sulakuudu (2. oraskuudu) 1729, Štettin, Prussija – 6. (17.) kylmykuudu 1796, Talvidvorču, Piiteri) oli kogo Ven’anmuan halliččii vuozinnu 1762-1796.

Jekaterina oli Angal’t-Cerbstskii-ruhtinahan tytär da tuli suarittarekse vallan valloituksen jälgeh. Hänen miesty Pedrua ei suvainnuh rahvas da sen täh Pedru oli ajettu valduistuimespäi.

Jekaterinan haldivoičendan aigua muanruadajat tuldih kogonah muaorjikse, a aristokruattii sai äijy erioigevuzii. Ven’an valdukunnan rajat oldih äijiä levendetty päivänlaskuh (Pol’šan javot) da suveh (Novorossijan, Kriman da ozittain Kavkazan liittämine).
Ittrii

**Ittrii** on Dmitrii Mendelejevan alguainehien sistiemallizen järjestyksen viijenden riävyn kolmanden joukon sivujoukon alajoukon alguaineh. Sen atoman noumer on 39. Sen kirjutusmerki on **Y** (). Prostoi ittrii on metallu valpahanharmuadu värii. 

## Histourii

Vuvvennu 1794 suomelaine hiimiekku Juhan Gadolin (1760-1852) eroitti itterbitan minerualas tämän alguainehen oksiidan, kudamale häi pani nimen ittrien Ruočin  Itterby-eländypaikan mugah. Se on Resarö-suarel, kudai kuuluu Stokgol'man suaristoh. Itterbitan löyttih sie tyhjäs karjieras.
Cirkounii

**Cirkounii** on Dmitrii Mendelejevan alguainehien sistiemallizen järjestyksen viijenden riävyn nelländen joukon sivujoukon alajoukon alguaineh. Sen atoman noumer on 40. Sen kirjutusmerki on **Zr** (). Prostoi cirkounii on läpettäi metallu hobjanharmuadu värii. Se on ylen plastine da ruostandah niškoi luja.
Rubidii

**Rubidii** on Dmitrii Mendelejevan alguainehien sistiemallizen järjestyksen 1. joukon piälimäzen alajoukon , viijenden riävyn alguaineh. Sen atoman noumer on 37. Sen kirjutusmerki on **Rb** (). Prostoi rubidii on kebjei, helpoh sulatettavu alkalimetallu, kudamal on hojanvalgei väri. 

## Histourii

Vuvvennu 1861 germuanielazet tiedomiehet Robert Vilgelm Bunzen da Gustav Robert Kirhgof, konzu tutkittih spektrumetoudan vuoh luonnon al’umosilikuattoi, löyttih niilöis uuzi alguaineh. Myöhembä sille pandih rubidii-nimi kirjavimien spektruliinieloin värin mugah.
Syväoro

**Syväoro** on pos’olku Karjalan tazavallas Lahdenpohjan piiris Elisenvuaran kyläkunnas.

Se sijaiččou lähäl ven’alas-suomelastu rajua, 30 kilometrin piäs Lahdenpohjaspäi. 

## Rahvahan lugumiäry

## Histourii

Vuodessah 1917 ven’alaine nimi oli Сювеоро, suomelaine – Syväoro. Poselenii liittyi Parikkalah vuodessah 1940.
Huhtervu

**Huhtervu** on pos’olku Karjalan tazavallas Lahdenpohjan piiris Kugijoven kyläkunnas.

Se sijaiččou lammen rannal.

## Rahvahan lugumiäry
Pavel I

**Pavel Petrovič** (20. syvyskuudu (1. ligakuudu) 1754, Jelizaveta Petrovnan Kezädvorču, Piiteri – 12. (24.) kevätkuudu 1801, Mihailanlinnu, Piiteri) oli Jekaterina II:n da Pedru III:n poigu, kogo Ven’anmuan keisari vuozinnu 1796-1801 da vuvves 1796 algajen – Mal’tan ordenan suuri magistru.
Molibden

**Molibden** on Dmitrii Mendelejevan alguainehien sistiemallizen järjestyksen viijenden riävyn kuvvenden joukon alguaineh. Sen atoman noumer on 42. Sen kirjutusmerki on **Mo** (). Prostoi molibden on siirdymymetallu valpahanharmuadu värii. Enne kaikkie sidä käytetäh metallurgies. Ruoččilaine hiimiekku Karl Šeele löydi molibdenan vuvvennu 1778 molibdenan happamehen hiiluttajes.
Nikolai I

**Nikolai I Pavlovič** (25. kezäkuudu (6. heinykuudu) 1796, Carskoje Selo – 18. tuhukuudu (2. kevätkuudu) 1855, Piiteri) oli kogo Ven’anmuan keisari, Pol'šan suari da Suomen Suuri ruhtinas vuozinnu 1825-1855, Pavel I:n da Marija Fedorovnan kolmas poigu, Aleksandr I keisarin oma velli, Aleksandran II keisarin tuatto.
Rutenii

**Rutenii** on Dmitrii Mendelejevan alguainehien sistiemallizen järjestyksen viijenden riävyn kaheksanden joukon alguaineh. Sen atoman noumer on 44. Sen kirjutusmerki on **Ru** (). Prostoi rutenii on siirdymymetallu hobjastu värii. Se kuuluu platinmetalloin joukkoh. Sen löydi Kazanin yliopiston professoru Karl Klaus vuvvennu 1844.
Rodii

**Rodii** on Dmitrii Mendelejevan alguainehien sistiemallizen järjestyksen viijenden riävyn yheksänden joukon, alguaineh. Sen atoman noumer on 45. Sen kirjutusmerki on **Rh** (). Prostoi rodii on kova siirdymymetallu hobjanvalgiedu värii. Se on platinmetalloin joukkoh kuului jalometallu. Sen löydi Anglies vuvvennu 1803 William Gaid Vollaston puhtahan platinan muokates.
1838

## Midä rodih sinä vuon

## Ken rodihes sinä vuon
* 24. kezäkuudu **[[Jan Matejko]]** - pol’šalaine taidoilii.

## Ken kuoli sinä vuon
* 17. oraskuudu **[[Charles Maurice de Talleyrand-Périgord]]** - kuulužu frantsien poliitiekku da diplomuattu.
Enkijärvi

**Enkijärvi** () on Karjalan tazavallan Louhen piirin pos’olku, kudai kuuluu Aittuniemen kyläkundah.

Se sijaiččou samannimizen järven rannal.

## Rahvahan lugumiäry

## Histourii

* Pos’olku oli perustettu raududorogustanciennu, konzu vuvvennu 1916 rakendettih Murmanskan raududorogua.
* Pos’olkas on histourien mustomerki – vojennoi lendäi Nikolai Petrovič Žigalovan (1923 – 1943) kalmu.
Bojarskaja

**Bojarskaja** on Karjalan tazavallan Louhen piirin eländykohtu, kudai kuuluu Aittuniemen kyläkundah.

Se sijaiččou Bojarskoje-järven koillisrannal.

Pos’olkas on samannimine raududorogustancii.

## Rahvahan lugumiäry
Čkalovski

**Čkalovski** () on pos’olku Karjalan tazavallas Louhen piiris.

Se sijaiččou tazavallan koillizes, Vienanmeren Čuupan lahten rannal, 88 kilometrin piäs Louhespäi.

## Histourii

Pos’olku perustettih vuvvennu 1929 kaivoksennu.

Nygöine nimi pos’olkale annettih vuvvennu 1939 kuulužu Nevvostoliiton lendäi Valeri Pavlovič Čkalovan kunnivokse. Legendan mugah häi lendi Nevvostoliitospäi Yhtysvaldoih da tervehti pos’olkan eläjii luadijen kierrostu.

Vuvves 1969 vuodeh 1992 Čkalovski oli linnanjyttyine pos’olku.

## Rahvahan lugumiäry

## Talovus

Nygöi kaikin kaivokset ollah salvattu.
Pos’olkan ainoseläjät ollah eläkkehelolijat.
Pos’olkas on poštu, laukku, kirjasto, feršalipunktu.
Tiä puaksuh huogavutah matkailijat, sendäh gu pos’olkas on äijy järvie da jogie, lähäl on meri.
Zašejek

**Zašejek** on Karjalan tazavallan Louhen piirin kylä, kudai kuuluu Kiestingin kyläkundah.

Kyläs on histourien mustomerki –17.-18. ligakuudu vuvven 1941 tapettuloin Nevvostoliiton saldattoin velleskalmu.

## Rahvahan lugumiäry
Sosnovi

**Sosnovi** () on Karjalan tazavallan Louhen piirin pos’olku, kudai kuuluu Kiestingin kyläkundah.

Se sijaiččou lambiloin keskes.

## Rahvahan lugumiäry

## Talovus

* leshouzu
* laukat
* raududorogutransportan laitos

## Kul’tuuru da opastundu

* Sosnovskin keskiškola
* musto- da kodialovehmuzei

## Histourien mustomerkit

* Vojennoi kalmisto -mustokompleksu on Karjalan tazavallan suurin kalmisto, kudamah on pandu 6276 Nevvostoliiton da Suomen välizen voinan aigua (1941 – 1944) tapettuloi saldattua.
* Nevvostoliiton muanivomies M.J. Rodionovan (1915 – 1941) kalmu.
Kokkosalmi

**Kokkosalmi** () on Karjalan tazavallan Louhen piirin kylä, kudai kuuluu Kiestingin kyläkundah.

Se sijaiččou lambiloin keskes, Karjalan pohjazes Kokkojärven rannal.

## Rahvahan lugumiäry

## Histourii

Kokkosalmen kylän alovehel torattih 1920-luvun allus, sežo Nevvostoliiton da Suomen välizen voinan aigua (1941 – 1944) da Suuren voinan aigua.

## Talovus

Nygöi kyläs kehittyy torputalovus, matkailu. Tiä on äijy mökkii.
Aleksandr I

**Aleksandr I Pavlovič** (12. (23.) talvikuudu 1777, Piiteri – 19. kylmykuudu (1. talvikuudu) 1825, Taganrog) oli kogo Ven’anmuan keisari vuozinnu 1801-1825, vuvves 1801 algajen Mal’tan ordenan puolistai, 1809 algajen - Suomen Suuri ruhtinas, 1815 algajen - Pol'šan suari; Pavel I:n da Marija Fedorovnan vahnin poigu.

Elaijan jälgivuozien aijannu häi puaksuh sanoi ku tahtonus kieldävyö valduistuimes da siirdyö bokkah mieros, sen täh hänen vuottamatoman surman Taganrogas jälgeh rodih legendu ”Fedor Kuz’mič starikah näh”. Tämän legendan mugah Taganrogas kuoli da oli muah pandu Aleksandran kaksonen, ga keisari vie kodvan eli yksinäh Uralal, Sim-joven rannal luolas da kuoli vuvvennu 1864.
Sohjanankoski

**Sohjanankoski** () on Karjalan tazavallan Louhen piirin pos’olku, kudai kuuluu Kiestingin kyläkundah.

## Muantiedo

Pos’olku sijaiččou Tuoppajärven luodehrannal.

## Histourien mustomerkit

2 kilometrin piäs pos’olkaspäi on Suuren voinan aigua tapettuloin Nevvostoliiton saldattoin velleskalmu. Täh on pandu piäl Karjalan frontan 3000 saldattua.

## Rahvahan lugumiäry

## Talovus

Enne pos’olkas oli kalastuszavodu, nygöi se ei rua.
Tungjärvi

**Tungjärvi** (, vien. Kananaini) on Karjalan tazavallan Louhen piirin pos’olku, kudai kuuluu Kiestingin kyläkundah.

Se sijaiččou samannimizen järven koillisrannal, 8 kilometrin piäs Sohjanankosken pos’olkaspäi.

## Rahvahan lugumiäry
Tuhkala

**Tuhkala** on Karjalan tazavallan Louhen piirin kylä, kudai kuuluu Kiestingin kyläkundah.

Se sijaiččou Tuhkalanjärven päivänlaskurannal.

## Rahvahan lugumiäry
Tehnecii

**Tehnecii** on Dmitrii Mendelejevan alguainehien sistiemallizen järjestyksen seiččemenden joukon, viijenden riävyn alguaineh. Sen atoman noumer on 43. Sen kirjutusmerki on **Tc** (). Prostoi tehnecii on radioaktiivine siirdymymetallu hobjanharmuadu värii. Se on kebjevin alguaineh, sil ei ole pyzyvii izotouppoi. Se on hiimien alguainehis enzimäine sinteziiruittu alguaineh.
Kieretti

**Kieretti** () on Karjalan tazavallan Louhen piirin eländykohtu, kudai kuuluu Malinavarakan kyläkundah.

## Rahvahan lugumiäry
1797

## Midä rodih sinä vuon

## Ken rodihes sinä vuon
* 9. pakkaskuudu **[[F'odor Petrovič Vrangel']]** — ven’alaine matkailii da и pol’arnoi tutkii.
* 31. pakkaskuudu **[[Franz Schubert]]** — avstrielaine säveldäi.
* 30. elokuudu **[[Mary Shelley]]** — anglielaine kirjuttai.

## Ken kuoli sinä vuon
Nilmilahti

**Nilmilahti** (, vien. Nilmilakši) on vahnu karjalaine kylä Karjalan tazavallas Louhen piiris Malinavarakan kyläkunnas.

Se sijaiččou Vienanmeren rannal, Nilmijoven suus.

## Rahvahan lugumiäry
Nilmijärvi

**Nilmijärvi** () on Karjalan tazavallan Louhen piirin kylä, kudai kuuluu Malinavarakan kyläkundah.

Kylä sijaiččou Ala-Nilmijärven suvirannal.

## Rahvahan lugumiäry
Pol’arnoi kruugu

**Pol’arnoi kruugu** (, vien. Napapiiri) on Karjalan tazavallan Louhen piirin eländykohtu, kudai kuuluu Malinavarakan kyläkundah. Se on sežo raududorogustancii.

## Rahvahan lugumiäry

## Histourien mustomerkit

* Suuren voinan aigua tapettuloin Nevvostoliiton saldattoin velleskalmu.
Tiätinä

**Tiätinä** () on Karjalan tazavallan Louhen piirin pos’olku, kudai kuuluu Malinavuaran kyläkundah vuvves 2004 algajen. 

Se sijaiččou Karjalan pohjazes D’adinojärven päivännouzurannal.

## Rahvahan lugumiäry
Kotajärvi

**Kotajärvi** () on Karjalan tazavallan Louhen piirin eländykohtu, kudai kuuluu Malinavarakan kyläkundah. Vie se on raududorogustancii.

Se sijaiččou Ala-Kotajärven päivännouzurannal.

## Rahvahan lugumiäry
1798

## Midä rodih sinä vuon

## Ken rodihes sinä vuon
* 24. talvikuudu **[[Adam Mickiewicz]]** — pol’šalaine runoilii.

## Ken kuoli sinä vuon
* 12. tuhukuudu **[[Stanisław II August]]** — jälgimäine pol’šalaine kunigas.
* 4. talvikuudu **[[Luigi Galvani]]** — itualielaine liäkäri, fiziolougu, fizikku.