open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Er-Rijad

**Er-Rijad** on Saudi-Arabien piälinnu sego suurin linnu. Sie eläy 7 676 655 hengie (2017). Hiekkumuan Er-Rijad on yksi lämmimis muailman linnois. Keskilämbötila pakkaskuus on +14,4; heinykuus +36,6.
Damask

**Damask** on Siirien piälinnu da toine suurin linnu (Aleppo -linnan jälles). Se on ennevahnalline muailman linnu. Enzikerdua se muanittih vuonnu 2500 enne Iisusan roindua. Linnu on suuri kul’tuuru- sego uskokeskus Lähi-Päivännouzuozas.
Šri-Džajavardenepura-Kotte

**Šri-Džajavardenepura-Kotte** (Kotte) on Sri Lanka –muan piälinnu (vuvves 1982), sie on muan parluamentu. Kolombo on muan suuriman linnan lähilinnu. Linnu roittihes Kotte –linnas ymbäri, se rakendettih XIII vuozisual.
Seul

**Seul** on Korean Tazavallan päilinnu. Sie eläy 10,1 miljonua hengie (2015). Se on Tazavallan luodehozas Keldazen meren lähäl, Hangan –joven rannoil. Sit ymbäri ollah mäit.
Aruabien kieli

**Aruabien kieli** () on kieli, kudai kuuluu afroaazielazeh kielipereheh. Täl kielel pagizijua on läs 240 miljonua hengie. Aruabien kieldy hyö pietäh muamankielenny. Vie läs 50 miljonua hengie pietäh sidä omannu toizennu kielenny. Aruabien kielel on kirjutettu Koran. Se on piäpyhäkniigu isluamas. Kogo muailmas sih uskojua on 1,57 miljardua hengie. Kirjukielen pohjannu on aruabien kirjaimikko. Aruabien kieli on valdivolline kieli kaikis Aruabien mualois. Vie sil on valdivollizen kielen stuatussu Izrail’as, Čadas, Eritrejas, Džibutis, Somalilendas, Somalis da Komorilois.
Uhtuon Tazavaldu

**Uhtuon tazavaldu** on valdivo, kudai oli olemas vuozinnu 1919 - 1920. Sih kuului Arhangelin gubernien viizi voulostii. Tänäpäi se on Karjalan tazavallan aloveh. Tazavallan piälinnannu oli Uhtuon kylä (nygöine Kalevala).

Vienan Karjalan väliaigaine halličus (Arhangelin Karjalan väliaigaine halličus) perustettih Uhtuon kyläs pietyl nevvottelul 21. heinykuudu vuonnu 1919. Nevvotteluh yhtyi bohattua muanruadajua da yrittäjiä Arhangelin gubernien viijes pohjasvoulostispäi. Paginanvedäjänny oli A. Tihonov. Paikallizet rahvas kieldävyttih Vienan Karjalan liittämizes Suomeh. Arhangelin Karjalan väliaigaine halličus piätti perustua oman vienankarjalazen valdivon. Halličus piätti erota Ven’as, nevvostosaldatat työttih iäre Vienan Karjalaspäi. Sen ližäkse kiännyttih ulgomualoin puoleh, gu net hyvästyttäs uvven valdivon perustamizen. Halličus piätti siirdiä puolet mualois muanruadajien omažuoh. 25% mualois siirdyi voulostin ičehallindole, dostalit 25% annettih valdivole. Arhangelin Karjalan väliaigaine halličus varusti da pidi Uhtuol kerähmön. Se oli  21. kevätkuudu - 1. sulakuudu vuonnu 1920. Kerähmön aigah halličus uvvistettih. 25. kevätkuudu paginanvedäjäkse tuli H. Tihanov. Kerähmöl hyväksuttih Arhangelin Karjalan väliaigazen halličuksen ielline ruado. Halličuksen valdua tahtottih levittiä kogo Karjalua myö. Arhangelin Karjalan väliaigaine halličus sai 8 miljonua markua abudengua Suomespäi. 18. oraskuudu, konzu tiijustettih Ruskien armien saldatoin lähestymizes, Arhangelin Karjalan väliaigaine halličus muutui Vuokkiniemeh. Sie piätettih kerätä oma armii. Kezäkuun lopus Arhangelin Karjalan väliaigaine halličus muutui Suomeh. Suomen halličus pidi paginoi Nevvostoliiton halličuksenke. Rauhusobimus solmittih vuonnu 1920. Arhangelin Karjalan väliaigaine halličus heitti oman ruandan 10. talvikuudu vuonnu 1920, konzu sih kuulujat yhtyttih Karjalan halličukseh.   
Tunnusmerkit

29. kevätkuudu vuonnu 1920 hyväksyttih rippumattoman Karjalan valdivonmerki da lippu. Projektat valmisti suomelaine taidoilii Akseli Gallen-Kallela (1865-1931).
Monte Agujla

**Monte Agujla** on Čilin linnu. 

Monte Agujla eläy 6090 (2002). 


File:Inauguracion Nueva Plaza de Monte Aguila 2017 (12).jpg|
File:Bomberos monte aguila.jpg|
File:Img-estadio.jpg|
File:Entrada x yumbel.jpg|
File:Premiacion O.V.V. 2017 (4).jpg|
File:Inauguracion Nueva Plaza de Monte Aguila 2017 (103).jpg|
File:Inauguracion Nueva Plaza de Monte Aguila 2017 (63).jpg|
File:Inauguracion Nueva Plaza de Monte Aguila 2017 (14).jpg|
File:Carros abandonados mte aguila.jpg|
Sinine

**Sinine** on yksi perusvärilöis. Sinizen vallon uallonpiduhus on n. 440–485 nanometrii. Sil on kaikis nägyjän vallon värilöis suurin uallonpiduhus.

Televizoras da tiedokonehekruanois käytettylöis RGB-värimallilois keldaine väriaistimus rodieu ozuttajen vihandua da ruskiedu valguo muga lähäl, što net ristikanzan nägösistiemas sevoitutah. Bumaugale pandajes käytetäh puaksuh CMYK-mallii, kudamas yksi mustehis on keldaine (Y-yellow).
Kitain kieli

**Kitain kieli** on joukko lähisuguu olijua kieldy, kuduat yhtes kuulutah sinotibiettalazeh kielipereheh. Kitain kielel pagizou 1,3 miljardua hengie. Enzimäzinny pagizijoinnu oldih han’-rahvas. Kitain kielel on viralline stuatussu Kitais, Singapuras da Taivan’as. Kitain kieli on vahnimii kielii kogo muailmas. Kitain kieles kirjaimien sijah käytetäh kitailazii merkilöi. Niidy on piäl 80 tuhattu, yhtelläh nygöi enimät kitailazis merkilöis lövvytäh vai Kitain klassizen literatuuran tevoskispäi.
Hindi

**Hindi** on kieli, kudai kuuluu indoarjalazeh kielijoukkoh. Täl kielel paistah Indien pohjas- da keskialovehis. Hindin da urdun paginkielet vähäl erotah toine toizes. Hindin kieles kirjutetah devangaari-kirjaimil. Hindil on äijy pagizijua. Enämbi pagizijua on vaigu Kitain kielel.
Zinaida Dubinina

**Zinaida Timofejevna Dubinina** (2. elokuudu 1934, Lumatjärvi, Karjalan tazavaldu - 24. pakkaskuudu 2022, Anuksenlinnu, Karjalan tazavaldu) on Karjalan tundiettu runoniekku, kirjuttai, kiändäi. Zinaida Dubinina on rodinuhes 2. elokuudu vuonnu 1934 Anuksen piirin Lumatjärven hierus. 

Zinaida Timofejevna kirjuttau runuo da prouzua livvikse. Hänen suurimii kiännösruadoloi ollah Biblii lapsile, Uuzi sana, Psaltiri da Kalevala-eepossu. 

Zinaida Dubinina kazvoi karjalazes perehes. Hänen tuatto kuadui Suurel Ižänmuallizel voinal. Muamo lapsienke oli evakuacies Urualal. Voinan loppiettuu hyö tuldih järilleh Karjalah, vähäzen elettih Lumatjärves, sit tuldih elämäh Kotkatjärveh. Siepäi školan jälles Zinaida Dubinina lähti Petroskoile opastumah pedagouguopistoh. Opastundan jälles häi ruadoi algukluasoin opastajannu Uutjärven školas. Sit tuli ruadoh Kotkatjärveh, kus penziessäh opasti lapsii suomen da karjalan kieleh. 

Vuonnu 1989 Oma Mua –lehteh oli painettu Zinaida Dubininan enzimäine runo livvikse. 

Vuonnu 1991 Zinaida Timofejevna rubei ruadamah yhtes Biblien kiännösinstituutanke (Helsinki). Häi kiändi livvikse Uvven sanan, Psaltirin da Biblien lapsile. Täs ruavos Zinaida Dubinina sai palkindon Ven’an pravoslavnois kiriköspäi. 

Vuvves 2006 Zinaida Dubinina kuuluu Ven’an kirjuttajien liittoh. 

Vuonnu 2009 häi sai Vladimir Brendojevan nimizen literatuurupalkindon.
Leppänniemi

**Leppänniemi** on pos'olku Karjalan tazavallan Suojärven piirin Naistenjärven kunnas Ven'al , sijaiččou Suojärven koillisrannal. Pos'olkas on luteransoin kirikkö (v. 1892).

## Rahvahan lugumiäry
Koirinoja

**Koirinoja** on kylä da raududorogan azetuskohtu Karjalan tazavallan Pitkänrannan piiris Ven'al, kuuluu Pitkyrannan linnukundah, se sijaiččou A129 Pitkyrandu-Suojärvi-tiel. Kylän lähil on Koirinoja-1 (korgevus 6 m) da Koirinoja-2 (korgevus 5 m) kosket, Koirinoja-2:n alahan lövvytäh Mitrofanovan sulattamizen zavodan (1842-1859) fragmentat.

## Rahvahan lugumiäry
Hämekoski

**Hämekoski** on kylä Karjalan tazavallan Pitkänrannan piiris Ven'al, kuuluu Harlun pos'olkah, sijaiččou Jänisjoven rannal. Ennen kylä oli kehittynyh tevolližusaloveh, nygöi toimiu vai Hämekosken vezivoimalu.
Alattu

**Alattu** on kylä da raududorogan azetuskohtu Karjalan tazavallan Pitkänrannan piiris Ven'al, kuuluu Harlun kyläkunduh, sijoittuu Alatunlammen järven rannal. Kyläs poikki menöy Läskelä-Raikonkoski-tie.

## Rahvahan lugumiäry
Ulmalahti

**Ulmalahti** on kylä Karjalan tazavallan Pitkänrannan piiris Ven'al, kuuluu Harlun kyläkunduh, sijaiččou Jänisjärven koillisrannal.

## Rahvahan lugumiäry
1692

## Midä rodih sinä vuon

## Ken rodihes sinä vuon
* 3. kevätkuudu **[[James Bradley]]** — anglielaine tiähtientiijustelii.

## Ken kuoli sinä vuon
1691

## Midä rodih sinä vuon

## Ken rodihes sinä vuon

## Ken kuoli sinä vuon
* 31. talvikuudu **[[Robert Boyle]]** — anglielaine da irlandien  fizikku da hiimikku.
1690

## Midä rodih sinä vuon

## Ken rodihes sinä vuon
* **[[Jan van Deik]]** — gollandielaine taidoilii.
* **[[Howell Davis]]** — kuulužu merirozvo.

## Ken kuoli sinä vuon
1689

## Midä rodih sinä vuon

## Ken rodihes sinä vuon
* 18. pakkaskuudu **[[Charles de Montesquieu]]** — frantsien kirjuttai da filosoufu.
* 23. tuhukuudu **[[Samuel Bellamy]]** — kuulužu merirozvo "Mustu Sam".

## Ken kuoli sinä vuon
1687

## Midä rodih sinä vuon

## Ken rodihes sinä vuon
* 14. ligakuudu **[[Robert Simson]]** — šotlandielaine matemuatiekku.

## Ken kuoli sinä vuon
1698

## Midä rodih sinä vuon

## Ken rodihes sinä vuon
* 21. elokuudu **[[Giuseppe Guarneri]]** — itualielaine skripkan dieloloin muasteri
* 28. syvyskuudu **[[Pierre-Louis de Maupertuis]]** — frantsien matematikku, tiähtientiijustelii da fizikku

## Ken kuoli sinä vuon
* 7. talvikuudu **[[Andrea Guarneri]]** — itualielaine skripkan dieloloin muasteri
1699

## Midä rodih sinä vuon

## Ken rodihes sinä vuon
* 25. elokuudu **[[Charles Étienne Louis Camus]]** — frantsien matematikku

## Ken kuoli sinä vuon
Konoi Kyöttinen

**Konoi Kyöttinen** (20. tuhukuudu 1851 – 8. ligakuudu 1935) oli vienankarjalaine runonpajattai. 

Konoi Kyöttizen juuret ollah Rebol’an Omelien kyläspäi. Konoi Kyöttizen tuatto Simana Kyöttinen (1797-1886) tiezi äijän puhiedu da runuo. Niilöih häi opasti omua poiguagi. Konoi Kyöttinen nai Domina Jyrgizel. Heile oli kolmetostu lastu, kudualois kymmene kuoltih vie lapsinnu. Konoi Kyöttinen oli ruadai mies, hänen taloi oli parahii kyläs. Vienan Karjalas da Suomes häi oli tundiettu runonpajattai. Vie Konoi Kyöttinen maltoi parandua rahvastu. Häi pagei Suomeh, konzu vuonnu 1920 Tarton rauhansobimuksen mugah Rebol’an kylä siirdyi Nevvostoliitole. Suomes Konoi Kyöttinen eli poijan luo Lehmos. Hänen luo kävyi äijy rahvahanrunohuon keriäjiä. Lehmospäi Konoi Kyöttinen siirdyi elämäh pagolazien hoidolah Kyminlinnah. Händy kučuttih pajattamah runuo Helsinkih Kalevalan suandele vuozipäiväle omistetule pruazniekale, vaigu Konoi Kyöttinen pahoi voi da ei piässyh sinne. Vuonnu 1935 Kyöttinen kävyi pajattamah runuo Pajopruazniekale Sordavalah.

Konoi Kyöttinen kuoli sygyzyl vuonnu 1935 Kyminlinnan pagolazien hoidolas. Händy pandih muah Kyminlinnas. Konoi Kyöttizen poigu Pekka Kyöttinen Suomeh siirryttyy oli muanruadajannu. Häi eli Kontiolahten Lehmos. Vuvves 1915 vuodessah 1921 Pekka Kyöttinen oli Rebol’an nevvoston paginanvedäjänny. Vuonnu 1921häi oli Rebol’an iččenäžystoimikunnan paginanvedäjänny. Vuonnu 1920 Pekka Kyöttinen oli Karjalan edustajannu Kanzoinliiton kerähmöl, kuduadu piettih Ženevas.
Eivissa

**Eivissa** on Baleuaroin suarijoukon kolmandekse suurin da kaikkii päivänlaskumbi suari Välimeres. Suarien alguperäine kieli on kataluanu, ga vuvvel 2011 Eivissan eläjis vai 44 % maltoi kieldy. Täh vaikuttau muijalpäi muuttanuzien suuri miäry. Vuvvel 2014 Eivissan eläjis jo 60 % oli rodinuhes suaren ulgopuolel. Enimbistö suaren alguperäzes rahvahas yksikai pagizou kataluanua muamankielenny i on merkilöi sih näh, ku kielen siirdymine uuzile sugupolvile olis daže kazvamah päi: vuvvel 2014 suaren eläjis 25,8 % saneli, ku pagizou kataluanua omien vahnembien kel – ga jo 27,3 % omien lapsien kel. Suarel on kaksi virrallistu kieldy: kataluanu da ispuanii. Zakonan mugah kaikkiel Baleuaroil ainavot virrallizet kohtannimet ollah kataluanakse da nenga Eivissangi virralline nimi on kataluanua. Ebävirrallizesti se tundietah sežo ispuanienkielizel nimel *Ibiza*.

## Lähtiet
Vera Larionova

**Vera Mihailovna Larionova** on karjalaine kirjuttai, runoilii, nerokas käziruadai.

## Biografii

Vera Larionova synttyi Kotkatjärven kyläs 28. oraskuudu 1956 vuvvel muaalovehen ruadajien perehes. Pienete kaimai muaman, ga yksikai kazvoi hyvämielizenny lapsennu. Opastui Kotkatjärven školas, oli parahien joukos, suvaičči lugie, ottua ozua ozutelmois, kontsertois, kilvois. Konzu loppi  školan opastundan, puutui Karjalazeh pedagougu yliopistoh, sen gi loppi ylen hyvin. Sit hāndy tyṏttih ruadamah Jeroilan alguṡkolah, kudai sijoitui kaksikerroksizeh hierun parzikodih. Lapset oldih hyvãt opastumah, ga oli heidy vähättäy,  škola salvattih, a Vera Mihailovna vie äijän vuottu penziessãh ruadoi algukluassoin opastajannu Alavozen keskiškolas. Nygöi on eläköl, eläy Alavozen muatalovehen kyläs.

## Toven karjalaine naine
"Minä suvajčen kaikkie karjalastu" sanoi kerran Vera Mihailovna. Se on ihan toven: naine mielihyväl tarattau livvikse, kirjuttau muaman kielel runuo, kerdomustu, ozutelmua, pajozii da kummakkahii častuškoi. Puaksuh pastau šipainiekkua, nižu da muarjupiirua, kui on harjaitettu karjalazis perehis. On ylen nerokas joga ruadoh, ei istu tyhjiä televiizoran ies, ainos midägi käzil čopottau:nieglou čomii alazii, ruuttii, šalipaikkoi, sumkii, ombelou, viišivoiččou. Pidäy kunnos duaččua Jeroilas, kazvattau äijän ouveššii, muarjua, kukkua. Suvaiččou vastata gostii, šeimie tävvet stolat, kehittiä, ku paras emändy. Ainos on varustuksis tulla abuh pivoloih karjalan kielen hyväkse. Joga kohtas azuu omii fotokuvii da videuo, sit niis keksiu omat kinot. Runot da kuvat painau omih käzikniigazih.

## Runot

 **Naižen oza.**
 
 Vačan hapatukset
 Mejan naižien ollah.
 Mužikat gu humalaže.
 Kodih ehtäy tullah.
 
 Lapsii syöttiä, sellittiä,
 Naižele pidäy.
 Mužikku ga murginajan
 Ylen hyvin tiedäy.
 
 Suovattoin gi aijembah
 Kyly lämmih panna.
 Ehtäkse vie laukaspäi
 Puolikkoine kanna.
 
 Heiniä niitiä, žiivattu syöttiä,
 Suabran piäle nosta.
 Kyzymättäh mužikaspäi
 Ruutua älä osta.
 
 Ižändy gu ehtät kai
 Kinuu kaččou, viruu,
 Emändäle ruavon täh
 Käden talmu rodieu.
 
 Mužikkaštu joga päiviä
 Akal pidäy ublažie.
 Tahtonet, vai et,
 Rinnal pidäu läžie.
 
 Eigo sua vai meijän miehil
 Tädä dieluo maltua.
 Kodi ruavot akoin sijas
 Ičen väile ottua.
 
 Akkua lujah sevätä,
 Ruveta gu žiäl'oimäh.
 Perehty suvaija –
 Hyvin rubiet elämäh.
 
 Äijän nygöi lad'd'ailin,
 Miehii kielel vedelin.
 Rahvas minuu prostikua,
 Älgiä äijäy suutukkua.
Kanzallisbolševizmu

Kanzallisbolševizmu libo nazbol on ideolougii, kudai yhvistäy nazismin da bolševismin.

## Lähtehet
Murmanskan aloveh

**Murmanskan aloveh** (ven. "Мурманская область") on Ven'an federatsiin kuului muakundu  Pohjas-Jevroupas. Se rajautuu päivänlaskupuolel Norjan Finnmarkun alovehenke da Suomen Lapin muakunnanke, da suves Ven'an Karjalan tazavallanke. Alovehen piälinnu da suurin linnu on Murmansk.
1670

## Midä rodih sinä vuon

## Ken rodihes sinä vuon
* 18. heinykuudu **[[Giovanni Bononcini]]** — itualielaine säveldäi.

## Ken kuoli sinä vuon
1663

## Midä rodih sinä vuon

## Ken rodihes sinä vuon

## Ken kuoli sinä vuon
* **[[Jan Miel]]** — flamandien taidoilii.
* **[[Guido Cagnacci]]** — itualielaine taidoilii.
Azumi Waki

**Azumi Waki**(janouniekse:和氣 あず未 Waki Azumi,8. syvyskuudu1994) oli Japounien pajattai.

## Aihies muijal
*Official agency profile
Bangkok

**Bangkok** (Thaimuas sidä sanotah Krungtep-linnakse) on Thaimuan piä- sego suurin linnu. Sie eläy 5,6 miljonua hengie (2011). Linnan nimi on piässyh Ginnessan suavutuksien kniigah, sendäh gu se on linnan pitkin nimi kogo muailmas. Bangkok on Čauphrai-joven päivännouzurannal. Sen pinduala on enämbi 1,5 tuhattu km². Paikallizet rahvas pietäh omua linnua uvvennu alovehellizennu keskuksennu, nengozennu kui Singapur da Gonkong. Turistat puaksuh kävväh Bangkokah.
Strasserizmu

**Strasserizmu,** libo *Revol'utsielline Nazismu* da *Sotsializti Natsionalizmu* on Nazismin libo rahvahansotsializmun muodo, kudai yhtistäy radikual'noin anti-kapitalizmun da natsionalizmun. Idejulogia suai nimen Gregor, da Otto Strasser-nimizisty velliksisty, ketbo sežo luaji strasserizmun.
Pitkijen Veiččijen Yönäh, Gregor Strasser tapettih, gu kuului Nazi-puolovehen huraliston ozah. Otto Strasser selviytyi täs. 

Nygypäivänny, strasserizmua harjoittau vaiku neo-Nazit, pienis miärilöis.

## Kaččo sežo
- Kanzallisbolševizmu

## Viittehet
Ankara

**Ankara** on Turcien piälinnu. Sie eläy enämbi 4,9 miljonua hengie. Vie enämbi rahvastu eläu Stambulas. Linnu on Anatoliiskoin ylätazangol keskimiärin 938 m merenpinnan ual.

Ankara on Anatolien yksi ennevahnallizimis linnois. Sida tiettih vie VII. vuozisual enne Iisusan roindua. Se on kaupputiešuaras, kudai yhtistäy Evrouppua da Aaziedu.
Ašhabad

**Ašhabad** on Turkmenistuanan piälinnu, muan suurin poliittine, tevolližus-, tiedo- da kul’tuurukeskus. 6. päivänny elokuudu vuonnu 2018 linnan eläjien lugumiäry oli enämbi 1 miljonua hengie.
Ašhabad on Turkmenistuanan suves, siepäi Iranan kel rajassah on 25 km.
Taškent

**Taškent** on Uzbekistuanan piä- da suurin linnu. Sie eläy 2 522 800 hengie. Linnua tiettih vie II. vuozisual enne Iisusan roindua.
Hanoi

**Hanoi** on Vietnaman piälinnu, muan tärgei poliittine, opastus- sego kul’tuurukeskus. Vuozinnu 1902-1945 se oli Francien Indokitain piälinnu, vuozinnu 1954-1976 – Vietnaman Demokruatillizen Tazavallan (Pohjas-Vietnaman) piälinnu.
Afon Llugwy (Gwy)

**Afon Llugwy** (kymrikse) libo **River Lugg** (angliekse) on Afon Gwyn sivujogi Suuren-Britanien suarel. Se algau Bryn y Pwll -mäin rindehilpäi Kymrinmuas da virduau Anglien puolele, kus se laskou Afon Gwy -jogeh.
Afon Llugwy (Conwy)

**Afon Llugwy** on Afon Conwyn sivujogi Pohjas-Kymrinmuas. Se algau Ffynnon Llugwy -järvespäi da virduau Betws-y-Coed -kylän läbi.
Afon Llugwy

Kymrinmuas on kaksi **Afon Llugwy** -nimisty jogie:

* Afon Llugwy (Afon Conwyn sivujogi)
* Afon Llugwy (Afon Gwyn sivujogi)
Karjalan tazavallan Muuzikkuteatru

**Karjalan tazavallan Muuzikkuteatru** on valdivolline ouperan da balietan teatru, kudai ruadau Petroskoil. Teatran laval ozutetah kaikenmostu ouperua, baliettua, operiettua, muuzikkukomiediedu sego mjuziklua.

### Teatran nimi eri vuozinnu

* 1955 - 1956 - Karjalas-Suomelazen Nevvostotazavallan Muuzikku- da Druamuteatu
* 1956 – 1968 - Karjalan Nevvostotazavallan Muuzikku- da Druamuteatru
* 1968 – 1991 - Karjalan Nevvostotazavallan valdivolline Muuzikkuteatru
* Vuvves 1991 nygypäivissäh - Karjalan tazavallan Muuzikkuteatru

### Teatran histourii

Muuzikkuteatran nostanduruavot Petroskoil Kirovan lagevol algavuttih vuonnu 1952. Enne Muuzikkuteatran sijal oli kirikkö. Se riičittih vuonnu 1936. Muuzikkuteatran projektan azuttih Nevvostoliiton Kul’turuministerstvan Giproteatr-nimizen instituutan arhitektorat S.G. Brodskii, A.P Maksimov da E.N. Čečik. Kuigi Moskovan Suurel teatral da Piiterin Aleksandran teatral, Karjalan Muuzikkuteatral on kuuzi suurdu kolonnua. Teatran sizätiloin, Kanzoin ystävys – vestoksen sego toizien pihavestoksien projektan azui Nevvostoliiton rahvahan taidoilii Sergei Kon’onkov.
 
Muuzikkuteatran nostanduruavot loppevuttih vuonnu 1955. Kačonduzualah syndyy 607 hengie. Teatran kuulužimii ozutuksii ollah Ruvim Pergamentan ouperu «Kumoha» (vuozi 1959) sego Gel’mer Sinisalon «Sampo»-baliettu. Se on Karjalan enzimäine baliettu. Vuonnu 1959 nämmä spektaklit ozutettih Moskovas Karjalan taijon da lieratuuran päivien aigah. Sampo-baliettua ozutettih Leningruadas sego Ven’an monis toizis linnoisgi. 

Vuonnu 1968 Karjalan Ministroin nevvoston käskyn mugah Muuzikku- da Druamuteatru jagavui Karjalan Muuzikkuteatrah da ven’alazeh Druamuteatrah. 

### Teatran nygypäivy

Vuvves 2006 vuodessah 2009 teatras piettih perusremontu. Rahvas äijäl suvaijah Dž. Verdin «Traviata», Ž. Bizen «Karmen», P. Čaikovskoin «Jevgenii Onegin», Dž. Puččinin «Madam Batterfl’ai», Dž. Rossinin «Sevil’skii Cir’ul’nik» nimizii ouperoi, P. I. Čaikovskoin «Ščelkunčik», Sergei Prokofjevan «Romeo da Džuljetta» sego A. Adanan «Žizel’» da «Korsar» nimizii baliettoi, I. Štrausan «Yöliivoi» da I. Kal’manan «Sil’va» operiettoi sego R. L’vovičan «Mustu kana» ouperua lapsile.
Suomen Wikipedii

**Suomen Wikipedii** on Wikipedien oza Suomen kielel. Suomen Wikipedies on läs 500&nbsp;000 kirjutuksii da se on suurin suomelas-ugrilazen kielen Wikipedii.
2020

## Midä rodih sinä vuon

## Ken rodihes sinä vuon

## Ken kuoli sinä vuon
* 4. sulakuudu **[[Aleksandr Lukič Volkov]]** - karjalaine runoilii, kirjuttai, kiändäi.
1654

## Midä rodih sinä vuon

## Ken rodihes sinä vuon

## Ken kuoli sinä vuon
* 3. pakkaskuudu **[[Matsunaga Teitoku]]** — japounielaine runoilii da kirjuttai.
Moon Jae-in

**Moon Jae-in**( Hanja: 文在寅,Moon Jae-in 24. pakkaskuudu 1953, Geoje) on Suvi Korean muan prezidentu.
Võron Wikipedii

**Võron Wikipedii** on Wikipedien oza Võron kielel

## Statistiekat

*1&nbsp;000 artikkelii - 4. pakkaskuudu 2007.
*2&nbsp;000 artikkelii - 30. talvikuudu 2008.
*5&nbsp;000 artikkelii - 7. ligakuudu 2012.
Kelloine

**Kelloine** () on heinykazvi kellozien perehespäi. Kaikkiedah kellozien pereheh kuuluu piäl 400 lajii. Kellozet kazvetah Kavkuazal, Sibiris, Aazies, Jevruopas da paikoitellen Pohjas-Amieriekasgi. Ven'al da sen lähimualois kazvau läs 150 kellozen lajii. Kellozet ollah sinizet libo fiolietovoit, ga toiči voibi nähtä sinizenruskieloi da valgieloi kukkii.
Imiččy

**Imiččy** () on kazvi pabuloin perehespäi. Imiččy on yksi- libo monivuodine heiny. Imičäl on kolme lehtytty. Kukat ollah ruskiet libo valgiet.
Hormu

**Hormu kaidulehtine** ( libo ) on monivuodine heinykazvi. Hormu kazvau Pohjazen muapuoliškon alovehel. Ven'al hormu kazvau muan jevruoppuozan havumečis da Sibiris. Hormu kazvau hiekkupaikoil, mečänreunas, kohtil, kus on kuattu meččy, pitkin raududorogoi da ojazii, jogi- da järvirannois sego peldolois ymbäri. Hormu kazvau 50-150 (harvah 200) santimetrin korgiekse. XX vuozisadassah Ven’an eri alovehis juadih hormučuajuu. Sidä suvaittih köyhät dai botahtat rahvasgi.
Aoi Yūki

**Aoi Yūki** (janouniekse:悠木 碧 Yūki Aoi,27. kevätkuudu 1992) oli Japounien pajattai.

## Aihies muijal
*Official agency profile
*Personal site
Nato

**Nato** (*NATO*) libo Pohjas-Atlannin liitto on poliittine da saldattulline liitto. NATO perustetih vuvvennu 1949. Washingtonis, Yhtysvallois. Naton piälinnu on Belg'iis. Nato perustetih kommunizmua vastah.

Naton zaduačču on turvata jäsenmuaden arvoi, net ollah demokruatii, yksilön vapauvet da kiistujen käzittelemine rauhallizesdu.  Natospäi valdivot voi mennä pois migäli himottau. 

## Histourii
Britannii da Frantsii luadi Dunkirkin subimuksen jo vuvvennu 1947, Britit ehotti, ku liittuo pidäy suurendua. Sen jälgeh luadittih *Brysselin liitto*, kudai on Naton edeltäjä. Konzu Nevvostoliitto hajos vuvvennu 1991, ga äijän valdivoi tuli Natoh. Nygöi Suomi da Ruočči on duumaillu Natoh liittymisdy. 

## Lähtiet
Jevroupan unioni

**Jevroupan unioni** (*EU*) on 27 valdivon muovostama ekounoumilline da poliittine liitto Jevroupas. Unionih voi liittyö kai Jevroupan muat migäli himoittau, libo lähtie migäli himoittau.

Jevroupan unionin yhtehine rahvasmiäry on 500 miljoonua riztikanzua da pinduala on 4 324 782 neliökilometrii. EU toimii Jevroupan parlamentas da se on demokruattizesti vallittu. Jevroupan parluamentu on Brysselis Bel'gies. Nygöi unionis on 28 valdivuo ga Yhtistynnyh kuningaskundu on lähtemäs da Balkanois on valdivoloi, kuduat tahtotah liittyö Jevroupan unionih.
Hämeenlinnu

**Hämeenlinnu** () on linnu Suvi-Suomes Kanda-Hämeen muakunnas. Linnan perusti Pietari Brahe vuvvennu 1639. Linnas eläy läs 67&nbsp;000 eläjiä (2018). Hämeenlinnan tärkehin nähtävys on Hämeen linna, joka perustettih 1200-luvul. Hämeenlinnas on matkua 75 km Tamperespäi da 100 km Helsingispäi.
Tuvan tazavaldu

Tuvan tazavaldu on yksi Ven´an tazavaldu. Se on Mongoulien pohjaspuolel. Vuozinnu 1921-1944 aluve oli ičenäine kommunistine valdivo nimeltäh "Tannu Tuva". Tuvas paistah tuvakse da ven´akse. Tuva on 77% tuvalaine da 20% ven´alaine. Nevvostoliiton murendan jälgeh Tuvaspäi lähti äijän ven´alaizii iäreh, Nevvostoliiton aigah sie oli 33% ven´alaizii. 

## Geogruafii

Aazien geogruafiiline keskikohtu on Tuvas. Luondo Tuvas on pyzyny hyvänny. Piäliči 80% Tuvastu on mäistyö da Tuvas on piäliči 400 järvie.

## Demogruafii
Tuvas paistah Tuvan kieldy.
Kyzyl

Kyzyl (ven. Кызы́л, tuvakse Кызыл) on tuvan tazavallun piälinnu. Kyzyl tarkoittau Tuvakse "Ruskei" Linnan rahvahan lugumiäry on 109.000 ( 2010 ) Sen vanha nimi oli **Belotsarsk** da **Khem-Beldyr,** Kyzyl on aazien keskikohtus da linnus on rakendus nimeltäh "aazien keskikohtu".
Tuvan kieli

**Tuvan kieli**  (tuvakse тыва дыл, *tyva dyl* ) on turkkilaine kieli. Tuvua paistah enimäl Tuvas, ga sezo paistah Mongoulies da muijal Ven'al. Tuvua malttau paista 200.000 ristikanzua. Tänäpäi tuvan kieli on ylen vägevy Tuvas da ei ole vuaras kuolta.
Tannu Tuva

**Tannu Tuva** libo Tuvan rahvantazavaldu (tuvakse Тыва Арат Республик) oli kommunistine valdivo Päivännouzu- Aazies vuozinnu 1921-1944.  Tuvan rahvahan lugumiäry oli 95.400. Vuvennu 1941 Tuva liityi Nevvostoliittoh da tuli mugah voinuh Natsi-Germuanii vaste. Tuvan dengu oli Tuvan akşa da piälinnu oli Kyzyl. Tannu Tuvan piäkielet oldih tuvan da ven´an kieli. Konzu Nevvostoliitto mureni tuli Tuvan tazavaldu.
Kuivikkoiičäkki

**Kuivikkoiičäkki** libo **kuivikkokivilindu** (*Oenanthe deserti*) on iičäkkilöin suguh kuului lindu.

## Lähtiet
Johannes Huovinen

**Johannes (Jussi) Huovinen** (2. sulakuudu v.1924 Suomussalmi – 12. oraskuudu v. 2017) oli runonpajattai. 

Suomes häi oli jälgimäine runonpajattai, kudai maltoi vienalastu runonpajatanduneruo. Sih häi opastui omas perehes. Vuonnu 2004 Jussi Huovizen pajoloin pohjal Juminkeko-fondu piästi ilmoih Vienan kansan lauluja –nimizen diskan. Sih on kerätty vuvves 1988 vuodessah 2004 talendettuu iänitysty. Vuonnu 2015 heinykuus Kaustizen fol’klourufestivualis Huovizel annettih mestaripelimanni-аrvonimi.
Tulli lum

**Tulli lum** libo Tuļļi Lum on liivinkieline joukko. Nimi tarkoittau "lämmin tuli". Joukko luajittih vuvvennu 1999. Tulli lum on luadinuh 11 pajuo. Joukko on täh päiväh suate aktiivine.

# Līgõ (Anna olla)
# Tōți broutšõb Rīgõ (izä tulou rigastu)
# Mäd sizār (meijän sisko)
# Astā, veļ, tȭlpa pǟl (Velli, polta sinun sarvi )
# Joutõmlaps loul (orbon pajo)
# Ōra um (se on ga harvinaine)
# Lōla, izā, lōla, pūoga (pajuo, izä, pajuo, lapsi)
# Jōņ loul (keski kezän yön pajo)
# Ni kīlmiz (jiä on tiäl)
# Sov (Savvu)
# Eijõ (baijutuspajo)
Anuksenjogi

**Anuksenjogi** – on Karjalan jogi, kudai virduau Anuksen piiris.

Oman allun jogi ottau Uutjärves, siepäi juoksou suvehpäi. Anukses jogi  kiändyy päivänlaskuhpäi da juoksou Luadogah. Vuodessah 1975 Anuksenjogie myöte uitettih meččiä. Joves suadih žemčugua, kuduas luajittih čomendustu. Anuksenjoven tärgevimät sivujovet ollah Tuuksenjogi da Mägriänjogi. Kohtah, kus Anuksenjogi da Mägriänjogi yhtevytäh, on nostettu Anuksenlinnu. 

Argeolougizien tiedoloin mugah III-II vuozituhandel enne Iisusan roindua Anuksenlinnan sijal oli muinazen ristikanzan eländykohtu.
Luanda

**Luanda** on Angolan piälinnu; valdivon suurin poliittine, kul’tuuru- sego raha- tevolližuskeskus. 

Sen perusti portugalilaine valduaju Paulu Diaš de Novaiš (tundietun merimiehen sego löydöretkeilijän Bartolomeu Diašan bunukku) vuonnu 1575. Uuzi eländykohtu sai San-Paulu-di-Luanda- nimen (Luanda- nimen se sai vuonnu 1975).
Porto-Novo

**Porto-Novo** on Benin –valdivon virralline piälinnu. Täh šeikkah huolimattah, muan halličus ei ole ainos sie.
Abu-Dabi

**Abu-Dabi** on Yhtistynyöt aruabiemiirukunnat-valdivon sego samannimizen emiruatan piälinnu; muan poliittine, tevolližus-, kauppu- da kul’tuurukeskus. Linnas eläy 1 145 000 hengie (2013). Abu-Dabi on perustettu vuonnu 1760. Arheolougoin tovestuksien mugah kolmandel vuozituhandel enne Iisusan roindua sie oli eländykohtu. Linnu on Persienlahten liidehes.
Alžir (linnu)

**Alžir** on samannimizen valdivon piälinnu da suurin linnu. Sen nimi aruabien kielel merkiččöy ”suaret” -sanua. Enne linnan rinnal oli 4 suardu, kudamis tuli manderen oza vuvves 1525 algajen. Alžir on perustettu vuonnu 944.
Gaborone

**Gaborone** on Botsvanan piälinnu. Vuvven 2011 tiedoloin mugah sie eläy 231 626 hengie. Linnu sai oman nimen tämän paikan johtajan nimes XIX. vuozisual.
Počonbon sähköine orkestru

**Počonbon sähköine orkestru** (kor. 普天堡電子樂團 *Poch'ŏnbo-jŏnja-aktan*, ang. *Pochonbo Electronic Ensemble*) on pohjas-koreilaine muuzikkuansambli. Asambli suai sen nimen vuvvennu 1937 Počonbon bojustu. Počonbon sähköinstu orkestruo voi kuulla raadivospäi da televiidenispäi, sego se on luajinuh piäliči 85 cd-diskuo.
Tiikšenjärvi

**Tiikšenjärvi** sijaiččou Karjalan tazavallas Louhen piiris. Se on Karjalan suurimii järvilöi. Vuonnu 1953 järvi muutui vienpiendykohtakse. Järven pinduala on  208,8 nellikkökilometrii, yhtes suariloinke -  232 nellikkökilometrii. Rannat ollah jyrkät, niilöin piduhus on 204 kilometrii, yhtes suariloinke - 339 kilometrii. Vezi Tiikšenjärves jiädyy kylmykuun allus. 

Jiä  sulau oraskuun toizel puoliškol. 

Kaikkiedah on 342 suardu. Niilöin pinduala on 23,6 nellikkökilometrii. Suurimii suariloi ollah Kaigas da Kangassaari. Tiikšenjärveh yhtyy kymmene jogie. Järves eläy kaikenmostu kalua: kumžua, riäpöidu, siigua, kuor'oidu, haugii, särgii, matikkua, ahvendu da säyniä.
Uagadugu

**Uagadugu** on Burkina Faso –valdivon piälinnu; muan haldivolline, ekonoumiekku-, transportu- da kul’tuurukeskus. Sie eläy enämbi 1 181 702 hengie (2006).
Pihku

**Pihku** on Kotkatjärven voulostih kuului kylä Anuksen piiris Karjalan tazavallas.

## Rahvahan lugumiäry
XXI vuozisada

XX vuozisada \leftrightarrow XXII vuozisada

2000-lugu vuvvet:
*[[2000]]*2001200220032004
20052006200720082009

2010-lugu vuvvet:
2010 2011201220132014
20152016201720182019

2020-lugu vuvvet:
20202021202220232024
20252026202720282029

2030-lugu vuvvet:
20302031203220332034
20352036203720382039

2040-lugu vuvvet:
20402041204220432044
20452046204720482049

2050-lugu vuvvet:
20502051205220532054
20552056205720582059

2060-lugu vuvvet: 20602061206220632064
20652066206720682069

2070-lugu vuvvet: 20702071207220732074
20752076207720782079

2080-lugu vuvvet: 20802081208220832084
20852086208720882089

2090-lugu vuvvet: 20902091209220932094
20952096209720982099

2100-lugu vuvvet:2100
XX vuozisada

XIX vuozisada \leftrightarrow XXI vuozisada

1900-lugu vuvvet:
*[[1900]]*1901190219031904
19051906190719081909

1910-lugu vuvvet:
1910 1911191219131914
19151916191719181919

1920-lugu vuvvet:
19201921192219231924
19251926192719281929

1930-lugu vuvvet:
19301931193219331934
19351936193719381939

1940-lugu vuvvet:
19401941194219431944
19451946194719481949

1950-lugu vuvvet:
19501951195219531954
19551956195719581959

1960-lugu vuvvet:
19601961196219631964
19651966196719681969

1970-lugu vuvvet:
19701971197219731974
19751976197719781979

1980-lugu vuvvet:
19801981198219831984
19851986198719881989

1990-lugu vuvvet:
19901991199219931994
19951996199719981999

2000-lugu vuvvet:2000
XVIII vuozisada

XVII vuozisada \leftrightarrow XIX vuozisada


1700-lugu vuvvet:
*[[1700]]*1701170217031704
17051706170717081709

1710-lugu vuvvet:
1710 1711171217131714
17151716171717181719

1720-lugu vuvvet:
17201721172217231724
17251726172717281729

1730-lugu vuvvet:
17301731173217331734
17351736173717381739

1740-lugu vuvvet:
17401741174217431744
17451746174717481749

1750-lugu vuvvet:
17501751175217531754
17551756175717581759

1760-lugu vuvvet: 
17601761176217631764
17651766176717681769

1770-lugu vuvvet: 
17701771177217731774
17751776177717781779

1780-lugu vuvvet: 
17801781178217831784
17851786178717881789

1790-lugu vuvvet: 
17901791179217931794
17951796179717981799

1800-lugu vuvvet:1800
XIX vuozisada

XVIII vuozisada \leftrightarrow XX vuozisada


1800-lugu vuvvet:
*[[1800]]*1801180218031804
18051806180718081809

1810-lugu vuvvet:
1810 1811181218131814
18151816181718181819

1820-lugu vuvvet:
18201821182218231824
18251826182718281829

1830-lugu vuvvet:
18301831183218331834
18351836183718381839

1840-lugu vuvvet:
18401841184218431844
18451846184718481849

1850-lugu vuvvet:
18501851185218531854
18551856185718581859

1860-lugu vuvvet:
18601861186218631864
18651866186718681869

1870-lugu vuvvet:
18701871187218731874
18751876187718781879

1880-lugu vuvvet:
18801881188218831884
18851886188718881889

1890-lugu vuvvet: 
18901891189218931894
18951896189718981899

1900-lugu vuvvet:1900
Nikolai Leskov

**Nikolai Feofilaktovič Leskov** (29. ligakuudu v.1871, Pyhärvi – 5. kylmykuudu v.1915, Petroskoi) oli ven’alaine opastai, kodirannan histourien tutkii, etnogruaffu, kirjuttai. Oli karjalazennu. Anuksen hengellizen seminuarien loppietuu Nikolai Leskov piäzi opastumah Piiterin hengellizeh akadiemieh. Loppi sen vuonnu 1896. Opastundan aigah Ven’an muantiijollizen seuran käskys Nikolai Leskov kävyi Anuksen guberien kylih keriämäh rahvahanrunohuttu. Vuvves 1887 oli opastajannu Kargopol’an hengellizes opistos. Vuonnu 1893 hyväs ruavos Nikolai Leskov sai hobjazen medalin Ven’an muantiijollizes seuraspäi. Vuvves 1908 Nikolai Leskov oli arifmietiekan, muantiijon da luonnontiijon opastajannu Anuksen hengellizes seminuaries.
Tumbajogi

**Tumbajogi** on Karjalan tazavallan Mujejärven piirin Sukkujärven kyläkundah kuului kylä. Tumbajogi on sijoitannuhes Sunan joven rannal. 

## Kylän histouriellizet mustomerkit:

* Velleskalmu, kuduah on pandu seiččie Nevvostoliiton rajanvardoiččijua. Hyö suadih surman bojus 16. heinykuudu vuonnu 1941.

## Rahvahan lugumiäry
Suuni

**Suuni** on Karjalan tazavallan Mujejärven piirin Sukkujärven kyläkundah kuului kohtu. Suuni on Okt’abr’skoin raududorogan Petroskoin ozaston stancii.

## Rahvahan lugumiäry
Severnii

**Severnii** on Karjalan tazavallan Mujejärven piirin Rugarven kyläkundah kuului kylä. Se on sijoitannuhes dorogal A134 (Kočkoma-Kostamus).

## Rahvahan lugumiäry
Omelie

**Omelie** on Karjalan tazavallan Mujejärven piirin Rugarven kyläkundah kuului kylä. Kylä on sijoitannuhes Torosjärven koillisrannikol.

## Rahvahan lugumiäry

## Kuulužat ristikanzat
* Pekka Kyöttinen (1883 – 1961) oli Karjalan keskushalličuksen johtai.
Pieningä (stancii)

**Pieninga** on Karjalan tazavallan Mujejärven piirin Piningan kyläkundah kuului kohtu da Okt’abr’skoin raududorogan Petroskoin ozaston stancii. 

## Rahvahan lugumiäry
Muotku

**Muotku** on Karjalan tazavallan Mujejärven piirin Lendieran kyläkundah kuului kylä. Kylä on sijoitannuhes Mendojärven pohjasrannikol. 

## Mustomerkit:

* Nevvostoliiton saldatoin velleskalmu.

## Rahvahan lugumiäry
Lendiera (stancii)

**Lendiera** on Karjalan tazavallan Mujejärven piirin Lendieran kyläkunnan keskus. Kylän lähäl menöy dorogu Rebol’a – Lendiera – valdivonraja. Kylä on samannimizen raududorogustancien tyves. Avtoubusat Lendierah ei kävvä, on vai kaksi junua, kuduat kävväh kaksi päiviä nedälis. 

## Rahvahan lugumiäry
Ondarvi

**Ondarvi** on Karjalan tazavallan Mujejärven piirin Rugarven kyläkundah kuului pos'olku. Pos'olku on sijoitannuhes Ondarven luodehen rannal. 

## Histouriellizet mustomerkit:

* Pyhän Jurrin časounu (XIX –vuozisada)
* Voinale omistettu mustomerki Ondarveh pystytettih vuonnu 1976. Syvyskuus vuonnu 1942 sil kohtal sai suarman 140 desantniekkua.
* Nevvostoliiton saldatoin velleskalmu. 

## Rahvahan lugumiäry
Kiimanvuaru

**Kiimanvuaru** on Karjalan tazavallan Mujejärven piirin Lendieran kyläkundah kuului vahnuaigaine karjalaine pos'olku. Pos'olku on sijoitannuhes Kargeijärven rannal. 

## Rahvahan lugumiäry
Kolvasjärvi

**Kolvasjärvi** on Karjalan tazavallan Mujejärven piirin Rugarven kyläkundah kuului kylä. Kylä on sijoitannuhes Kolvahan joven päivännouzurannikol.

## Mustomerkit:

Kylän lähäl dorogal Rebol’ah on Suuren Ižänmuallizen voinan aigah kuadunuzien saldatoin velleskalmu.

## Rahvahan lugumiäry
Kiimasjärvi

**Kiimasjärvi** on Karjalan tazavallan Mujejärven piirin Liedmajärven kyläkundah kuului kylä. Kylä on sijoitannuhes Kimasjärven suvirannal. 

## Mustomerkit:

* Vuonnu 1922 kuadunuzien ”ruskieloin” velleskalmu
* Gavrila Jegorovič Gurjevan (1872—1922) kalmu. ”Valgiet” suomelazet tapettih händy vuonnu 1922. 
* Mustokohtu, kus pakkaskuus vuonnu 1922 Internacionalizen vojennoin školan kursantat Toivo Antikazen johtol hävitettih ”valgieloin” suomelazien vojennoin štuaban. 
* Uhtuon rajanvardoiččjoin enzimäzen joukon viijen saldatan velleskalmu. Saldatat suadih surman heinykuus vuonnu 1941. 

## Tundietut rahvas:

Kiimasjärves rodivui piiteriläine kupču M. T. Minin. Kuolendan jälles häi jätti äijän dengua dorogan Rebol’assah azundah sego uvven školan nostandah. Vuonnu 1885 škola tuli M.T. Mininan nimie kandajakse kyläopistokse. 

## Rahvahan lugumiäry
N'Džamena

**Ndžamena** (enne vuottu 1973 Fort-Lami) on Čadan piälinnu.

Fransien valloittajat perustettih linnan vuonnu 1900, se sai Fort-Lami –nimen (fransielazen Fransua Lami mustokse). Vuvves 1904 algajen linnu kuului fransielazeh Ubangi-Šari -kolounieh. Vuonnu 1960 se rodih iččenäzen Čadan Tazavallan piälinnakse. Nygyaigaine nimi käytetäh vuvves 1973 algajen. 
 
Linnu on muan lounasozas, Šari –joven oigiel rannal, kuduan korgevus on 299 metrii meren pinnan piäl.
Kuter'ma

**Kuter'ma** () on karjalaine rokjoukko. Pajattajat sanotah iččie Pozitiivizen muuzikan ansambl'akse. Pajojoukko avattih vuonnu 2005 Petroskoil. Pajoloin kirjuttajannu da muuzikan säveldäjänny on Dima "Bill" Romanenko. Joukko soittau reggae-, bossa nova- da fusion rock-muuzikkua.

## Joukon ozanottajat

* Dmitrii Romanenko - *gituaral soittai da pajattai*
* Jegor Papsujev - *lyöndysoittimet*
* Art'om Undalov - *bassu*
* F'odor Astašov - *gituaru*

## Histourii

Kuter'ma -pajojoukko yhtyi luguzih ven'alazih da kanzoinvälizih muuzikkufestivualiloih. Niilöin joukos ollah «Vozduh» (Petroskoi), «Ribka» (Segežu), «Paradigma» (Petroskoi), «Carelian Faces» (Petroskoi), «Folk-marafon» (Petroskoi), «Faces» (Suomi), «Solncevorot» (Petroskoi).

### Joukon endizet ozanottajat

* S. Borodulin - *lyöndysoittimet* 
* A. Sokolov - *lyöndysoittimet*
* A. Derevl'ov - *gituaru*
* A. Kamenev - *trombonu*
* A. Fartušnii - *saksofonu*
* I. Sivkov - *saksofonu*
* L. Nesterov - *truba*
* D. Litvinenko - *mandoliinu*
* A. Habonen - *bassu*
* R. Jeršihin - *bassu*
* S. Protoročin - *gituaru*

## Diskat

## Viittehet
* Joukon virralline kodisivu
* Joukon MySpace
* Joukon youtube-kanualu

## Huomavukset
Gitega

**Gitega** on Burundin piälinnu, samannimizen muakunnan haldivolline keskus. Linnas ollah arhijeparhii sego lendoazemu.

Vuonnu 2007 Burundin prezidentu Pjer Nkurunziza ilmoitti, gu tulielaigua Gitega rodih muan piälinnakse. 24. päivänny talvikuudu vuonnu 2018 häi sanoi, gu parluamentan hyväksymizen jälles piälinnu siirretäh Gitegah. 16- päivänny pakkaskuudu vuonnu 2019 parluamentan mollembis paluatois hyväksyttih tämän piätöksen.  

Linnan keskusozan korgevus on 1658 metrii meren pinnan piäl.  

Gitegas on Burundin kanzalline muzei.
Malabo

**Malabo** (enne vuottu 1973 Santa-Isabel’) on Ekvuatouriellizen Gvinein piälinnu, muan vahnin linnu. Se on Bioko (Fernando-Po) –suaren pohjazes ozas, tulimäin tyves. Malabo on tazavallan tärgei kauppu- da finansukeskus. Sie ollah portu, kanzoinväline lendoazemu.

Linnu sai nimen bubi –rahvahan piälikön mugah, kudai johti vastahnouzun vastah ispuanielazii valloitajii vuonnu 1906.
Džibuti (linnu)

**Džibuti** on samannimizen valdivon piälinnu (vuvves 1977). Sie eläy 475 332 hengie (2009).

Linnu on perustettu vuonnu 1888, vuvves 1892 algajen se oli fransielazen kolounien haldivolline keskus, vuvves 1981 Džibuti on välly portu.

Se on Adenskoin lahten rannikol.
Addis-Abeba

**Addis-Abeba** on Efiopien piälinnu. Sie eläy 3 039 002 hengie. Se on muailman suurin linnu, kudai on muas, kudaman rajal ei ole merdy. Sen perusti halliččii Menelik Toine vuonnu 1886. 

Linnan korgevin kohtu on Entoto –mägi (3000 m).
Val de Ròia

**Val de Ròia** (oksituanakse *Val / Vau / Vath de Ròia*, liguurikse *Val Reuia*, itualiekse *Val Roia*, franciekse *Vallée de la Roya*) on notko Oksituanien da Ligurien rajal. Alovehel paistu kielimuodo *roiasc* on oksituanan da liguurin kielen välimuodo, ga miäritelläh enimyölleh oksituanan paginluavukse. Notko sijaiččou Al'poin mäistös da on nimetty Ròia-joven (oks. *Riu de Ròia*) mugah. Alovehen suurimas kyläs Brelh de Ròias vietetäh kerran nellis vuvves heinykuun kolmanden pyhänpiän A Stacada -nimisty perindehpruažniekkua.

Francien valdivo sulgi elokuus 2015 Itualien Ventemiglian kohtal olijan rajanylityspaikan pagolazilpäi, min jälles Val de Ròia rodih terväh pagolazien uvvekse kulgutiekse da alovehen eläjät perustettih *Ròia Ciutadana* (fr. *Roya Citoyenne*) -kanzalasjärrestön avvuttamah hiäs olijoi. Vuvvel 2017 järrestön jäzen Cedric Herrou suudittih nellikse kuukse tyrmäh pagolazien avvuttamizen täh, ga suudo purrettih myöhembi. Herrou oli tarinnuh yösijua pagolazile da kuvannuh Francien policien zakonanvastastu toimindua alaigähizii pagolazii kohtah.

## Aihies muijal

* Jornalet-verkolehten uudizii Val de Ròiah näh (oksituanakse)

## Lähtiet
Ventemiglia

**Ventemiglia** (liguurikse), **Ventemilha** (oksituanakse) libo **Ventimiglia** (itualiekse) on linnu Liguries.
Asmera

**Asmera** on Eritrein suurin da piälinnu. Sen korgevus on 2438 metrii meren pinnan piäl. Asmeras ollah lämmät päivät da vilut yöt sego yöhallat.
Librevil’

**Librevil’** on Gabonan piälinnu. Se on Gabon-joven pohjazel rannal. Linnas eläy 703 939 hengie (2013).

Afrikkalazet perustettih Librevil’an vuonnu 1849. Linnu on muan tärgevin transportukohtu, sie ollah suuri kanzoinväline meriportu da lendoazemu. Librevil’as ruatah syömis-, tekstiili-, meččyruadolaitokset, yliopisto.
Banžul

**Banžul** (enne Baterst) on Gambien piälinnu. Sie on 34 tuhattu eläjiä, kaikkiedah linnas da sen ymbäristös on 523 589 hengie (2003). Banžul on Pyhän Marijan (libo Banžul – nimizel) suarel, kus Gambija –jogi laskeh Atlantan valdumereh. Pohjazes suari yhtyy mandereh gruuzu- da matkuehätyslautoil, suves – silloil.

Banžul on perustettu vuonnu 1816 brituanielazen kauppukohtannu sego orjien kauppukeskuksennu.
Akkra

**Akkra** on Ganan Tazavallan piälinnu, muan suurin linnu, sen kul’tuuru- da tevolližuskeskus. Akkra –sana on tulluh Nkran (*”kudžoit”*) –sanas. Linnas eläy 2 291 352 hengie (2012).
Konakri

**Konakri** on Gvinein piälinnu vuvves 1958 sego samannimizen haldivollizen alovehen haldivolline keskus. Se on portu Atlantan valdumeren rannal. Linnas eläy 2 164 182 hengie (2012).
Oksituanii

**Oksituanii** (oksituanakse *Occitània*) on kul'tuuralline aloveh, kus paistah oksituanan kieldy. Poliittizesti suurin vuitti sitpäi kuuluu nygöi Francien valdivoh, ga aloveh on äijäl suurembi migu Oksituanien hallindolline aloveh.
Zoroastrianizmu

Zoroastrianizmu ( sežo mazdalaizus ) on uskondo. Se on yksi enzimmäine uskondo. Net uskotah, ku on vai yksi jumal da sen nimi on "Ahura Mazda". Zoroastrianizmu suai alun Persias. Zoroastrianizmas duumaijah, ku konzu olet hyvä suat hyviä tagazin da konzu olet huono tulou huonuo. Heijän pyhä kniigu on Avesta. Hyö uskotah, ku kai on tazaarvoizii da ezimerkikse sukupuolel ei ole merkičysty. Zoroastrianizman luadi Zarahustra. Tänäpäi on vai 150.000 kuduat uskotah zoroastrianizmah, hos se voibi olla  izombi konzu äijän nuorii Iranis da muis mais on kiändyny zoroastrianizmah da ezimerkikse äijän kurdistanilaizii on kiändyny zoroastrianizmah. Zoroastrianistat voijah jagah kahteh eri joukkoh, reformistat da traditsionalistat. Reformistat himoittelou, ku ristikanzat voijah kiändyö zoroastrianizmah da traditsionalistat ei.
Voloma

**Voloma** on Karjalan tazavallan Mujejärven piirin Voloman kyläkunnan piäkylä. Se on sijoitannuhes Hovdajärven suvirannale. Volomaspäi Mujejärven kylässäh on 32 kilometrii. Yksi kilometri on Sonozeron stanciessah. Kylä sai oman allun vuonnu 1962. Vuonnu 1969 kyläh avattih enzimäine Nevvostoliitos ozasto, kus suadih lastuloi. Volomas ruatah škola, ambulatourii, kul'tuurukodi, kirjasto, lapsien taidotaloi, vahnoinkodi, Mujejärven mečänhoidoalan ozasto da Leskarel-nimine laitos.

## Mustomerkit

Kyläs on Velleskalmu. Sih on pandu muah kolme tundemattomua lendäjiä. Hyö suadih surman Voloman lähäl vuonnu 1942.

## Rahvas

Vuonnu 1980 kyläs eli 2051 hengie. 

## Rahvahan lugumiäry
Lambino

**Lambino** on Karjalan tazavallan Kemin piirin Kuuzimuan kyläkundah kuului kylä. Se on Okt'abr'skoin raududorogan Petroskoin ozaston stancii. 

## Rahvahan lugumiäry
XVII vuozisada

XVI vuozisada \leftrightarrow XVIII vuozisada


1600-lugu vuvvet:
*[[1600]]*1601160216031604
16051606160716081609

1610-lugu vuvvet:
1610 1611161216131614
16151616161716181619

1620-lugu vuvvet:
16201621162216231624
16251626162716281629

1630-lugu vuvvet:
16301631163216331634
16351636163716381639

1640-lugu vuvvet:
16401641164216431644
16451646164716481649

1650-lugu vuvvet:
16501651165216531654
16551656165716581659

1660-lugu vuvvet: 
16601661166216631664
16651666166716681669

1670-lugu vuvvet: 
16701671167216731674
16751676167716781679

1680-lugu vuvvet: 
16801681168216831684
16851686168716881689

1690-lugu vuvvet: 
16901691169216931694
16951696169716981699

1700-lugu vuvvet:1700
Tenhuselgy

**Tenhuselgy** () on Karjalan tazavallan Anuksen kanzallizen piirin kylä, kudai kuuluu Koveran kyläkundah.

Se sijoittuu Tenhusellänjärven suvirannal.

## Tenhusellän rahvahan lugumiäry
Anuksen kanzalline piiri

**Anuksen piiri** libo **Anuksen kanzalline piiri** on piiri Karjalan tazavallas. Piirin keskuksennu on Anuksenlinnu. Anuksen piiri on Ven'an Pohjazes da kuuluu peräpohjazen alovehien joukkoh. 

Piirin pinduala on 3988 nellikkökilometrii.

Anuksen piiri on sijoitunnuh Anuksen tazangol, se on Karjalan tazavallan suves. 

## Lähialovehet

Pohjazes da luodehes Anuksen piiril on yhtehine raja Karjalan tazavallan Priäžän da Pitkänrannan piirilöinke. Suves da liidehes - Leningruadan alovehenke. Lounazes on piäzy Luadogan järvele. Anuksen piiris 90% pindualua ollah mečät da suot.  Kaikkiedah piiris on 49 järvie da lambie sego 11 jogie. Anuksen piiris on säilynyh piäle 130 kul'tuurumustomerkii. 

## Nähtävykset

* Pyhän Jyrrin časounu (puuhine) Pertiselläs ( XVIII-vuozisada)
* Kumardusristu Taččalas ( XIX-vuozisuan enzimäine puoliško)
* Važjärven miehien manasteri (on nostettu vuonnu 1520)
* Anuksen kanzalline liygiläzien muzei 
* Floran da Lavran kirikkö Mägriäl (on salvettu vuonnu 1613)
* Miikulan, Pedrun da Puavilan  časounu Žil'čois ( XVIII-vuozisada)
* Dubrovinan kodi Suures sellis (  XIX-vuozisuan enzimäine puoliško)
* Suuren sellin hieru, kus on säilynyh vahnua karjalastu kodii. Enimät niilöis on salvettu XIX-vuozisual.

## Piirin eländykohtat
6. kilometri dorogal Kemi-Kalevala

**6. kilometri dorogal Kemi-Kalevala** on Karjalan tazavallan Kemin piirin Kemin linnanaloveheh kuului kylä. Matku kyläspäi Kemissäh on kuuzi kilometrii.

## Rahvahan lugumiäry
Zarahustra

Zarahustra libo Zoroaster (Persiakse  **Zardošt )** oli Zoroastrianizmun profiettu. Händy pietäh histouriallisennu riztikanzannu ga myö emmö tiiä äijän hänen elämäsdy ku häi eli ga kauvvan sid. Zoroastrianistut sanotah, ku häi syndy vuvvennu 600 da tänäpäi äijän hengie sanotah štobi häi syndy viäl aigaisemmi. Zarahustralaižet uskotah štobi Ahura mazda käytti händy pagizemah ihmizil. Avestan mugah hänel oli 3 poigua da 3 tytärdy..
Priäžän kanzalline piiri

**Priäžän piiri** libo **Priäžän kanzalline piiri** on piirii Karjalan tazavallas. Piirin keskuksennu on Priäžän linnanjyttyine kylä. Priäžän piiri kuuluu Ven'an peräpohjasalovehien joukkoh. 

Piirin pinduala on 6395 nellikkökilometrii. Piiri on Karjalan tazavallan keskusozas. Priäžän piiri on Oniegan da Luadogan järven välis. Päivännouzurajal on Anuksen ylängö. Priäžän piiris 9,4 % pindualua on vezistölöil. 

Piiris kazvau meččy. On äijy suodu, jogie da lambie. Priäžän piiril on yhtehine raja Karjalan tazavallan Kondupohjan, Suojärven, Pitkänrannan, Anuksen da Oniegan rannikon piirilöin sego Leningruadan alovehen Podporožjen piirinke. 

## Piirin eländykohtat
Oniegan rannikon piiri

**Oniegan rannikon piiri** on piiri Karjalan tazavallas. Piirin haldivo on Petroskoil. Yhtelläh iče linnu piirih ei kuuluu. Oniegan rannikon piiri kuluu peräpohjazen alovehien joukkoh. Piiri on Karjalan tazavallan liidehes. 

Oniegan rannikon piiril on yhtehine raja Oniegan järven da Petroskoin linnan alovehenke koillizes, pohjazes da luodehes – Kondupohjan da Karhumäin piirilöinke, päivänlaskus – Priäžän piirinke, päivännouzus – Puudogan piirinke, suves – Leningruadan alovehen Podporožjen piirinke. Oniegan rannikon piirin pinduala on 4475 nellikkökilometrii. 

## Piirin eländykohtat
Bisau

**Bisau** on Gvinea-Bisaun Tazavallan piälinnu. Sie eläy 492 004 hengie (2015). XVI. vuozisual portugalielazet rakendettih sinne linnan. Se sai sen suaren nimen, kudual oli nostettu.
Suonnarvi (stancii)

**Suonnarvi** on raududorogan tyves olii kylä. Se kuuluu Karjalan tazavallan Mujejärven piirin Voloman kyläkundah.

## Rahvahan lugumiäry