open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tikat

**Tikat** (*Picidae*) ollah linduheimo. Suomes on tavattu yheksä sih kuulujua luaduu:

* Käinpiigu (*Jynx torquilla*)
* Kärgi (*Dryocopus martius*)
* Käbrytikku (*Dendrocopos major*)
* Pikkutikku (*Dendrocopos minor*)
* Valgeiselgytikku (*Dendrocopos leucotos*)
* Tammitikku (*Dendrocopos medius*)
* Pohjantikku (*Picoides tridactylus*)
* Harmaipiätikku (*Picus canus*)
* Vihandutikku (*Picus viridis*)
Mehilässyöjy

**Mehilässyöjy** (*Merops apiaster*) on lindu. Se ei pezoitu Suomes, ga yksilölöi tavatah vuozittain.

## Karjalankieline nimi

Linnun täs artikkelis käytetty nimi on kiännetty karjalan kieleh suomenkielizes nimespäi *mehiläissyöjä*.

## Lähtiet
Harakkukägöi

**Harakkukägöi** (*Clamator glandarius*) on lindu. Se on tavattu Suomes kaksi kerdua.

## Karjalankieline nimi

Linnun täs artikkelis käytetty nimi on kiännetty karjalan kieleh suomenkielizes nimespäi *harakkakäki*.

## Lähtiet
Merikukko

**Merikukko** tarkoittau karjalan eri paginluadulois eri linduu:

* Tuuhoine (Salmin paginluavus)
* Meriharakku (Tunguon paginluavus)

## Lähtiet
Meččypiäčköi

**Meččypiäčköi,** **korbipiäčköi** libo **mustupiäčköi** (*Apus apus*) on piirrättäjien heimoh kuului lindu.

## Lähtiet
Kyläpiäčköi

**Kyläpiäčköi** (*Delichon urbicum*) on lindu.

## Karjalankieline nimi

Linduine tundietah karjalan eri paginluadulois nimil *kyläpiäčköi* (Siämärves), *kodipiäčköi* (Siämärves da Suojärves) da *pihapiäčköi* (Suojärves da Suistamol). Kahtel jälgimäzel nimel voijah Karjalan kielen sanakirjan mugah yksikai tarkoittua sežo tostu *[[Hirundo rustica]]* -luavun lindustu. Nenga ezmäine nimi ollou paras yleiskieleh sendäh, ku se on yksisellitteine.

## Lähtiet
Pihapiäčköi

**Pihapiäčköi** (*Hirundo rustica*) on lindu.

## Karjalankieline nimi

Linduine tundietah karjalan eri paginluadulois nimil *pihapiäčköi* (Suojärves da Suistamol) da *kodipiäčköi* (Siämärves da Suojärves). Mollembil nimil voijah Karjalan kielen sanakirjan mugah yksikai tarkoittua sežo tostu *Delichon urbicum* -luavun lindustu. Ezmäzen nimen kohtal mollembat luavut mainita tazaverdazesti, ga jälgimäzen nimen kohtal mainitah, ku nimie käytetäh vai "harvah" *Hirundo rustica* -luavun nimenny. Nenga ezmäine nimi pädöy parem linnun nimekse yleiskieles. Sen sijah *Delichon urbicum* -luaduu voijah kuččuo nimel *[[kyläpiäčköi]]*, kudamua käytetäh sanakirjan mugah vai täh luaduh näh.

## Lähtiet
Piäčköit

**Piäčköit**, **piäsköit** libo **čiäräzet** (*Hirundinidae*) ollah linduheimo. Suomes on tavattu viizi sih kuulujua luaduu:

* Randupiäčköi (*Riparia riparia*)
* Kyläpiäčköi (*Delichon urbicum*)
* Pihapiäčköi (*Hirundo rustica*)
* Ruozmepiäčköi (*Hirundo daurica*)
* Kallivopiäčköi (*Ptyonoprogne rupestris*)

## Lähtiet
Kallivopiäčköi

**Kallivopiäčköi** (*Ptyonoprogne rupestris*) on piäčkölöin heimoh kuului lindu. Se on tavattu Suomes nelli kerdua – vuozil 1988, 2003, 2009 da 2018.

## Karjalankieline nimi

Linnun täs artikkelis käytetty nimi on kiännetty karjalan kieleh suomenkielizes nimespäi *kalliopääsky*.

## Lähtiet
Ruozmepiäčköi

**Ruozmepiäčköi** (*Hirundo daurica*) on piäčkölöin heimoh kuului lindu. Se ei pezoitu Suomes, ga sidä tavatah muutunduaigah joga vuozi.

## Karjalankieline nimi

Linnun täs artikkelis käytetty nimi on kiännetty karjalan kieleh suomenkielizes nimespäi *ruostepääsky*.
Piirrättäjät

**Piirrättäjät** (*Apodidae*) ollah linduheimo. Ainavo Karjalas libo Suomes pezoittui heimon lindu on meččypiäčköi. Erähiči Suomeh ollah yöksytty sežo piihändypiirrättäi, al'pupiirrättäi, valgeipiirrättäi da hiädöpiirrättäi.

## Karjalankieline nimi

Heimon täs artikkelis käytetty nimi on kiännetty karjalan kieleh suomenkielizes nimespäi *kiitäjät*. Karjalan kielen sanakirjas sana *piirrättiä* kiännetäh suomekse 'kiitää, rientää, kiirehtää, viilettää'. Eestikse heimon nimi on *piiritajalased*.

## Genera, species

* *[[Cypseloides]]*, 8 species
* *[[Streptoprocne]]*, 5 species
* *[[Hydrochous]]*, 1 species
* *[[Collocalia]]*, 11 species
* *[[Aerodramus]]*, 28 species
* *[[Mearnsia]]*, 2 species
* *[[Zoonavena]]*, 2 species
* *[[Telacanthura]]*, 2 species
* *[[Rhaphidura]]*, 2 species
* *[[Neafrapus]]*, 2 species
* *[[Hirundapus]]*, 4 species
** piihändypiirrättäi (*[[Hirundapus caudacutus]]*)
* *[[Chaetura]]*, 11 species
* *[[Aeronautes]]*, 3 species
* *[[Tachornis]]*, 3 species
* *[[Panyptila]]*, 2 species
* *[[Cypsiurus]]*, 3 species
* *[[Tachymarptis]]*, 2 species:
** al'pupiirrättäi (*[[Tachymarptis melba]]*)
** *[[Tachymarptis aequatorialis]]*
* *[[Apus]]*, 20 species:
** *[[Apus alexandri]]*
** meččypiäčköi (*[[Apus apus]]*)
** *[[Apus niansae]]*
** Madeiranpiirrättäi (*[[Apus unicolor]]*)
** Valgeipiirrättäi (*[[Apus pallidus]]*)
** *[[Apus barbatus]]*
** *[[Apus balstoni]]*
** *[[Apus sladeniae]]*
** *[[Apus berliozi]]*
** *[[Apus bradfieldi]]*
** Tyynenmerenpiirrättäi (*[[Apus pacificus]]*)
** *[[Apus salimalii]]*
** Tiibetanpiirrättäi (*[[Apus leuconyx]]*)
** *[[Apus cooki]]*
** *[[Apus acuticauda]]*
** pikkupiirrättäi (*[[Apus affinis]]*)
** *[[Apus nipalensis]]*
** *[[Apus horus]]*
** hiädöpiirrättäi (*[[Apus caffer]]*)
** *[[Apus batesi]]*

## Lähtiet
Valgeipiirrättäi

**Valgeipiirrättäi** (*Apus pallidus*) on piirrättäjien heimoh kuului lindu. Se on tavattu Suomes kolme kerdua – vuozil 2004, 2014 da 2018.

## Lähtiet
Viola Mal’mi

**Viola Genrihovna Mal’mi** (Violetta Valentinovna) (14. kevätkuudu 1932, Kondupohju, Karjalan Nevvostotazavaldu – 15. kevätkuudu 2010, Petroskoi, Ven'a) oli tundiettu horeograffu, baliettumuasteri, Karjalan tazavallan kul’tuurualan kunnivoitettu ruadai (1978), Ven’an  kul’tuurualan kunnivoitettu ruadai (1985), Karjalan tazavallan kul’tuurualan palkindon suannuh, Ven’an halličuksen Ven’an hengi-nimizen palkindon suannuh (2008), Karjalan tazavallan kunnivoitettu eläi (2002).

## Eloskerdu

Vuonnu 1957 Viola Mal’mi loppi Leningruadan teatruinstituutan. Sie häi sai ozuttelijan ammatin. 

Vuvves 1957 vuodessah 1959 häi ruadoi ozuttelijannu Riigan nuoren kaččojan teatras da Daugavpilsan druamuteatras.

Vuonnu 1960  Viola Mal’mi tuli ruadamah Karjalan Muuzikkuteatrah.

Vuozinnu 1963 – 1966 häi opastui baliettumuasterikse Leningruadan konservatouries. 

Vuvves 1960  vuodessah 1980 Viola Mal’mi pani allun monile fol’klourujoukkoloile Karjalan piirilöis. Häi opasti nuorii Petroskoin kul’tuuruopistos. 

Vuvves 1973 vuodessah 1987 Viola Mal’mi oli Karjala-nimizen ansambl’an johtajannu. 

Vuozinnu 1987 – 1988 häi oli piälimäzenny baliettumuasterinnu Kantele-ansambl’as. Viola Mal’mi perusti Karjalaine gorničču-nimizen fol’klouruansambl’an. 

Vuvves 1979 vuodessah 1991 Viola Mal’mi valmisti ozutettavakse TV-ohejlmii. Niilöi ozutettih joga kuudu.

Vuvves 2002 Viola Mal’mi oli Gornica-nimizen fol’klouruteatran ohjuajannu. 

Kogo eloksen Viola Mal’mi omisti karjalazele kul’tuurale.  Mondu vuottu häi keräi karjalazii tansiloi da kižoi, tutki rahvahan pruazniekkuperindölöi. Viola Mal’mi kirjutti äijän kniigua. Erähät niilöis ollah ”Karjalan rahvahan tansit” (vuozi 1978), ”Karjalan rahvahan kižat” (1987), ”Pruazniekku da tansi” (2005), ”Kost’umu da pruazniekku” (2006), ”Kai tansih nähte" (2010).

Pereh: ukko Igor’ Mihailovič Rum’ancev, tyttäret Anita da Ilona.

## Linkit

* Viola Mal’mi
* Karjalan Tazavallan Kanzalline arhiivu. Viola Mal’mi
Piihändypiirrättäi

**Piihändypiirrättäi** (*Hirundapus caudacutus*) on piirrättäjien heimoh kuului lindu. Se on tavattu Suomes viizi kerdua vuodeh 2016 mennes.

## Lähtiet
Nikolai II

**Nikolai II Aleksandrovič** (6. (18.) oraskuudu 1868 – 17. heinykuudu 1918) oli Ven’an imperuatoru, Polšan tsuari da Suomen Suuri ruhtinas (vuvves 1894 vuodessah 1917). Nikolai II rodivui 6. (18.) oraskuudu vuonnu 1868. Nikolai II:n valdukavven aigua Ven’an ekonoumiekku kehityi hyvin. Samal aigua oli  äijy rahvastu, kuduat oldih imperuatorua vastah. Vuonnu 1905 sytyi vallankumovus. Se kesti vuodessah 1907. Vuonnu 1917 sytyttih Tuhukuun da Oraskuun vallankumovukset. Ven’a pidi voinua Japounienke, yhtyi Muailman Enzimäzeh voinah. Nikolai II jäi vallattah vuonnu 1917 Tuhukuun vallankumovuksen aigah. Imperuatoru perehenke pandih kiini Aleksandran dvorčah. Kezäl vuonnu 1917 väliaigazen halličuksen käskyn mugah pereh viettih Tobol’skah. Keviäl vuonnu 1918 bol’ševiekat viettih imperuatoran perehen Jekaterinburgah. Heinykuus vuonnu 1918 Ipatjevan taloin porvualas Nikolai II, kai hänen pereh da nelli abulastu ammuttih.
Douro

**Douro** (mirandiezakse da portugaliekse) libo **Duero** (ispaniekse) on jogi, kudai algau Ispanies Sorian muakunnaspäi, muvvostau Miranda de l Douron kunnas lähtijen vähäzen matkua Portugalien da Ispanien rajajoven da virduau sen jälles Portugalien läbi Porton linnah sah, kus se laskou mereh.
Ioann V

**Ioann (Ivan) V Aleksejevič** (27. elokuudu (6. syvyskuudu) 1666 - 29. pakkaskuudu (8. tuhukuudu) 1696) oli Ven’an tsuari Romanovan suvuspäi. Hänen valdukauzi jatkui vuvves 1682 vuodessah 1696. Ioann V rodivui 27. elokuudu (6. syvyskuudu) vuonnu 1666 Moskovas. Häi oli tsuarin Aleksei Mihailovičan da tsuarittaren Marija Iljinična Miloslavskoin poigu. Ioann V oli Pedru I:n vahnembi velli. Tsuarin Aleksei Mihailovičan kuoltuu Ven’al rodih kerras kaksi tsuarii: Ioann oli vahnembannu, Pedru – nuorembannu. Ioann V oli Ven’an tsuarittaren Anna Ioanovnan tuatto. Ioann V kuoli 29. pakkaskuudu (8. tuhukuudu) vuonnu 1696 Moskovas.
Aleksandru III

Aleksandru III Aleksandrovič (26. tuhukuudu (10. kevätkuudu)  1845, Piiteri – 20. ligakuudu (1. kylmykuudu) 1894, Krim) oli Ven’an imperuatoru, Polšan tsuari, Suomen Suuri ruhtinas (vuvves 1881 kuolendassah). Aleksandru III rodivui 26. tuhukuudu (10. kevätkuudu) vuonnu 1845 Piiteris. Häi oli imperuatoran Aleksandru II:n poigu da Nikolai I:n bunukku. Aleksandr III oli Ven’an jälgimäzen imperuatoran Nikolai II:n tuatto. Aleksandr III:n valdukavven aigua Ven’a ei yhtynyh voinih. Sen periä Aleksandru III sai Rauhanpidäi tsuari –ližänimen. Oman valdukavven aigua Aleksandru III luadi äijän muutostu da uvvistustu. Aleksandru III kuoli 20. ligakuudu (1. kylmykuudu) vuonnu 1894 Livadijan dvorčas Jaltas.
Miranda de l Douro

**Miranda de l Douro** (port. *Miranda do Douro*) on kundu Kezäpäivännouzu-Portugalies. Kunnas paistah mirandan kieldy. Keskuskylä sijaiččou Portugalien da Ispanien välizen rajan täs kohtas muvvostajan Douro-joven rannal.

## Kylät

Miranda de l Douron kundu jagavuu hallindollizesti 13 pienembäh vuittih (mir. *freguesie*). Mirandankielizen nimen jälles annetah sulgulois portugalienkielinegi nimi.

* Anfainç i Paradela (Ifanes e Paradela)
* Bila Chana de Barceosa (Vila Chã de Braciosa)
* Custantin i Cicuiro (Constantim e Cicouro)
* Dues Eigreijas (Duas Igrejas)
* Malhadas
* Miranda de l Douro (Miranda do Douro)
* Palaçuolo (Palaçoulo)
* Picuote (Picote)
* Pruoba (Póvoa)
* San Martino de Angueira (São Martinho de Angueira)
* Sendin i Atanor (Sendim e Atenor)
* Silba i Augas Bibas (Silvae Águas Vivas)
* Zenízio (Genísio)
Mirandan kieli

**Mirandu** libo **mirandiezu** (omal kielel *mirandés*) on romuanine kieli libo se polvevuu latinan kielespäi. Sidä paistah Kezäpäivännouzu-Portugalies Miranda de l Douron kunnas da erähis Bumioson kunnan kylis. Aijembi sidä on paistu sežo erähis Bergançan, Mogadouron, Macedo de Cabalheirosan da Fresno de Spada a la Cintan kundien kylis. Tädä kielen kogo histouriellistu paginalovehtu kučutah nimel Tierra de Miranda (*Mirandanmua*). Hos mirandan kieli ongi hävinnyh monis kohtis, sih näh on säilynyh merkilöi alovehen portugalien murdehes da perindölline kul'tuuru (pruazniekat, muuzikku, tansit) on yhtenjyttymiä kogo alovehel.

## Lähtiet
Bumioso

**Bumioso** (mirandakse *Bumioso* libo *Bimioso*; portugaliekse *Vimioso*) on kundu Kezäpäivännouzu-Portugalies. Kahtes kunnan kyläs (Angueira da Bilasseco) paistah mirandan kieldy. Aijembi sidä paistih sežo Caçareilhosan kyläs.
Bilasseco

**Bilasseco** (portugaliekse *Vilar Seco*) on kylä Bumioson kunnas Kezäpäivännouzu-Portugalies. Kyläs paistah mirandan kieldy da se kuului 1800-luvun puolivälih sah Miranda de l Douron kundah.
Caçareilhos

**Caçareilhos** (portugaliekse *Caçarelhos*) on kylä Bumioson kunnas Kezäpäivännouzu-Portugalies. Kylä kuului 1800-luvun puolivälih sah Miranda de l Douron kundah da sie paistih mirandan kieldy 1900-luvule sah. Vuvvel 2013 Caçareilhosan da Angueiran kylät yhtistettih hallindollizesti yhtekse Caçareilhos i Angueiran kyläkse.
Caçareilhos i Angueira

**Caçareilhos i Angueira** (portugaliekse *Caçarelhos e Angueira*) on Caçareilhosan da Angueiran kylien muvvostettu hallindolline yksikkö Bumioson kunnas Kezäpäivännouzu-Portugalies. Se muvvostettih vuvvel 2013, konzu nämmä kaksi kyliä yhtistettih hallindollizesti yhtekse kyläkse. Angueiran kyläs paistah mirandan kieldy da Caçareilhosasgi sidä paistih 1900-luvule sah.
Angueira

**Angueira** on kylä Bumioson kunnas Kezäpäivännouzu-Portugalies. Kyläs paistah mirandan kieldy. Vuvvel 2013 Angueiran da Caçareilhosan kylät yhtistettih hallindollizesti yhtekse Caçareilhos i Angueiran kyläkse.
F’odor III

**F’odor III Aleksejevič** (30. oraskuudu (9. kezäkuudu) 1661 - 27. sulakuudu (7. oraskuudu) 1682) oli Ven’an tsuari Romanovan suvuspäi. Hänen valdukauzi jatkui vuvves 1676 vuodessah 1682. F’odor III rodivui 30. oraskuudu (9. kezäkuudu) vuonnu 1661. Häi oli tsuarin Aleksei Mihailovičan da tsuarittaren Marija Iljinična Miloslavskoin poigu. F’odor III oli tsuariloin Ioann V:n da Pedru I:n vahnembi velli. F’odor III kuoli 27. sulakuudu (7. oraskuudu) vuonnu 1682.
Pilkunišku

**Pilkunišku** (*Melanitta perspicillata*) on lindu.

## Karjalankieline nimi

Linnun täs artikkelis käytetty nimi on kiännetty karjalan kieleh suomenkielizes nimespäi *pilkkaniska*.
Virdualli

**Virdualli** (*Histrionicus histrionicus*) on lindu. Se tavattih Suomes ezmästy kerdua vuvvel 2000.

## Lähtiet
Härgylindu

**Härgylindu** libo **harmairožauikku** (*Podiceps grisegena*) on uikkuloin heimoh kuului lindu.

## Karjalankieline nimi

Karjalan kielen sanakirjas ei lövvy perindöllisty nimie tälle linnule da nenga pidäy luadie uuzi sana. Suomen kieles lindu tundietah nimel *härkälintu* sendäh, ku sil on yhtenjyttyine iäni kui häkil. Nimi tundietah suomen kirjukielen ližäkse eritengi suomen päivännouzumurdehis, kudamat ollah karjalan kielele lähisty suguu da sendäh olis luonnollistu ottua tämä nimi laihinsanakse karjalangi kieleh. Nimen vois kiändiä karjalakse *häkkilindu*, ga tämä nimi olis probliemalline sendäh, ku sanal *häkki* on sežo merkičys 'klietku' da eritengi yhtyssanannu *häkkilindu* voidas kebjieh ellendiä viärin. Nimi *härgylindu* vois sendäh olla parembi kiännös – sana *härgy* tundietah karjalan kieles sanan *häkki* sinoniimannu, hos livvis se ongi ylen harvinaine. Vie yksi vaihtoehto ois muvvostua linnun karjalankieline nimi eestinkielizen *hallpõsk-pütt* ja ven'ankielizen *серощёкая поганка* avvul. Nenga suadas nimekse *harmairožauikku*. Sana *uikku* on laihinsana suomen kielespäi da sidä käytetäh samah suguh kuulujih linduloih näh, ezimerkikse: mustukulku-uikku, mustukaglu-uikku, pikku-uikku.

## Lähtiet
Viiriäine

**Viiriäine** (*Coturnix coturnix*) on lindu.

## Karjalankieline nimi

Linnun täs artikkelis käytetty nimi on laihinsana suomekielizes nimespäi *viiriäinen*.
Haigarit

**Haigarit** (*Ardeidae*) ollah pelikuanulinduloin lahkoh kuului heimo. Suomes on tavattu yheksä heimoh kuulujua linduluaduu:

* Kaglushaigari (*Botaurus stellaris*)
* Harmaihaigari (*Ardea cinerea*)
* Ruskeihaigari (*Ardea purpurea*)
* Jalohaigari (*Egretta alba*)
* Šulkuhaigari (*Egretta garzetta*)
* Yöhaigari (*Nycticorax nycticorax*)
* Riäčkyhaigari (*Ardeola ralloides*)
* Pikkuhaigari (*Ixobrychus minutus*)
* Lehmyhaigari (*Bubulcus ibis*)

## Lähtiet
Tundrumeččykana

**Tundrumeččykana** (*Lagopus muta*) on lindu.

## Leviendy

Tundrumeččykana eläy Euraazien da Pohjas-Amerikan tundral. Karjalas sidä ei tavata, ga Saamenmuas se eläy. Tundrua suvembas sidä tavatah erähil erillizil vuoristoalovehil.

## Lähtiet
Uikut

**Uikut** (*Podicipedidae*) ollah **uikkulinduloin** (*Podicipediformes*) lahkon ainavo heimo. Suomes on tavattu viizi heimoh kuulujua linduluaduu:

* Kerkysorzu (*Podiceps cristatus*)
* Härgylindu (*Podiceps grisegena*)
* Mustukulku-uikku (*Podiceps auritus*)
* Mustukaglu-uikku (*Podiceps nigricollis*)
* Pikku-uikku (*Tachybaptus ruficollis*)

## Karjalankieline nimi

Täs artikkelis käytetty sana *uikku* on laihinsana suomen kielespäi.
Harmaihaigari

**Harmaihaigari** (*Ardea cinerea*) on haigariloin heimoh kuului lindu.  Se on suuri lindu, kudai eläy leveil ymbäristös Jeuropas, Aazies da Afrikas. Se on nähty vie Pohjas-Amerikas, Suvi-Amerikas, Kalaallit Nunaats, da Avstrualiis.

## Kogo da ulgokuva
Harmaihaigari on 84-102 sm piduine, da painuo 0.22-1.36 kg. Sen siibiväli on 155-175 sm. Sil on harmuat höyhendy, valgei piä, da pitky mustu harju.
Sen n'uokku on keldaine, da lizävyndyaigua oranževoin sävyine. Emäččy da izäččy ollah yhtennägözii, ga izäččy on vähäzen emäččyy isombi. Nuoret harmaihaigarit
ollah kogonah harmuat.
Sen tunnustua lendoluavus, ku se lendiä nisku kohti rungua, da jallat suorunnu tuaksepäi. Kurgi eruou muga ku se lendiä piä da nisku suorunnu.

## Ymbäristö

Harmaihaigaril on suuri ymbäristö. Se sobivuu hyvin vähiä vajai kaikkiele, ga tarviččou yhtelläh nelli kuudu lämbilöi kuuloi da madalua vetty.
Vezialoveh voi olla ezimerkikse meri, järvi, jogi, tai suo. Sen pezä on korgiel puus, suojas meččyelättilöidy. A alovehel ei ole puuloi, se pezii tiheis tuhjolois. Vilus se maguau enämbi. Ku tuulou, se ei maguau enämbi, ga vai huogavuo. Se pezii ainos päiväl muas, da yölöil korgiel puus.

## Syömine

Harmaihaigari eläy vezialovehil, gu se syö piädielos kaloi. Se mečästiä kaloi ollen paikoilleh yhtel jallal, da iskendäl sualistu, ku se on 
kylläl lähäl. Toiči se syö lizäkse böbökköi da šlöpöidy. Harvah lizäkse pienii linduzii. Sie meččyelätit ei varaitetah sidä. Harmaihaigarin suurin pyydäi on reboi. Varoloi harvah syöy sen jäiččiä.

## Lizävymine

Harmaihaigarin lizävymizaigu on tuhukuustu kezäkuuh suate. Izäččy valliččou pezäpaikan, da kuččuu emäččylöi paikale. Se karkoittau emäččyn iäre, gu ei 
suvaiče sit. Gu se suvaičee emäččyy, izäččy tansiu emäčyle; Se vönyttäy pitkiä niskah. Emäččy jogo lendäy iäre, libo jiäy pezäh. Nenga emäččys da izäččys tulou puaru. Izäččy da emäččy pyzytäh kogo lizävymizaijan yhtes.

Emäččy muniu 2-5 jäiččiä kerral, kudamii kuoritahes läs kahtenkymmenenviijen päivän jälgeh. Poigazet borččuijah einehis, da maltajah ähkätä toizii 
poigazii pezäs. Net maltajahgi syvvä toine toizeh, a ku syömisty ei ole tarbehekse. Poigazet lennetäh viijenkymmenen päivän igäzenny. Net ollah yhtelläh 
iččenäizii vaste 9-10 nedälin igäzenny.

Poigazet lizävytäh tulienu vuon. Täyzigäizet haigarit yhtelläh karkoittau ne pois pesistään. Ku harmaihaigari on agressiivine, se
n'okkiu, nostua höyhenii, da kaččou tostu harmaihaigarua kohti.

Lizävymizen ulgopuolel harmaihaigari on yksin elävy lindu.

## Teemas muijal

https://animaldiversity.org/accounts/Ardea_cinerea/ (Angliekse)
Ruislindu

**Ruislindu** (*Crex crex*) on lindu.

## Karjalankieline nimi

Lindu tundietah nämmil nimil karjalan paginluadulois:

* *Ruislindu* – tavallizin nimi tälle linnule karjalan murdehis, ga nimi voibi erähiči tarkoittua sežo pakkasčirkoidu.
* *Ruisračoi* – yhtyssana tarkoittau vai tämän luavun linduu, ga sana *račoi* yksinäh tarkoittau tavallizesti *[[Turdus]]*-suvun linduloi.
* *Ruisriäčky* (Salmis)
* *Riäčkä* (Puadenel) – yhtelläh samas paginluavus tundietah sežo sana *riäčky*, kudai tarkoittau närhii.

## Lähtiet
Riäčky

**Riäčky** voibi tarkoittua nämmii linduloi:

* Närhi (*Garrulus glandarius*)
* Ruislindu (*Crex crex*)

## Lähtiet
Pakkasčirkoi

**Pakkasčirkoi** libo **pakkasčirkuine** (*Pyrrhula pyrrhula*) on lindu.

## Karjalankielizet nimet

Lindu tundietah karjalan paginluadulois nämmil nimil:

* *Pakkasčirkoi*, *pakkasčirkuine*
* *Kolčoine*, *kuzikolčoi* – yhtelläh *kolčoi* da sitpäi juohtetut sanat tarkoitetah tavallizesti *[[Loxia]]*-suvun linduloi.
* *Ruislindu* – yhtelläh nimi tarkoittau tavallizesti *[[Crex crex]]* -luavun linduu, kudai tundietah karjalakse sežo nimil *ruisračoi* da *ruisriäčky*.

## Lähtiet
Kolčoit

**Kolčoit** libo **kuzikolčoit** (*Loxia*) ollah peibozien heimoh kuului lindusugu. Sih kuuluu kolme Suomes eläjiä luaduu: pikkukolčoi, suurikolčoi da kirjoisiibikolčoi.

## Lähtiet
Peskukurgi

**Peskukurgi** (*Grus canadensis*) on kurgien heimoh kuului lindu. Se tavattih Suomes ezmästy kerdua vuvvel 2011.

## Lähtiet
Orasn'okku

**Orasn'okku** (*Recurvirostra avosetta*) on lindu.

## Karjalankieline nimi

Linnun täs artikkelis käytetty nimi on kiännetty karjalan kieleh ven'ankielizes nimespäi *шилоклювка* da eestinkielizes nimespäi *naaskelnokk*. Ven'an *шило*, eestin *naaskel* libo suomen *naskali* on karjalakse *oraine*.

## Lähtiet
Suuritrappi

**Suuritrappi** (*Otis tarda*) on trappiloin heimoh kuului lindu. Se on tavattu Suomes kolme kerdua: vuozil 1806, 1853 da 1942.
Päivännouzunkaglustrappi

**Päivännouzunkaglustrappi** (*Chlamydotis macqueenii*) on trappiloin heimoh kuului lindu. Se on tavattu Suomes yhten kerran vuvvel 1861.
Järeijalgu

**Järeijalgu** (*Burhinus oedicnemus*) on lindu.

## Karjalankieline nimi

Linnun täs artikkelis käytetty nimi on kiännetty karjalan kieleh suomenkielizes nimespäi *paksujalka*.

## Lähtiet
Kräkäččy

**Kräkäččy** (*Turdus pilaris*) on raččoloin heimoh kuului lindu.

## Karjalankieline nimi

Lindu tundietah karjalan kielen paginluadulois perindöllizesti nimil *korbiračoi* (Siämärves da Suojärves) da *kräkäččy* (Tverin Karjalas). Suomengi kielen paginluadulois *korpirastas* on perindöllizesti tarkoitannuh *Turdus pilaris* libo *[[Turdus philomelos]]* -luavun račoidu, ga nygöi sil tarkoitetah suomen yleiskieles *[[Catharus ustulatus]]* -luavun linduu. Sendäh karjalangi yleiskieles voidas käyttiä nimie *korbiračoi* täh luaduh näh, ga nimie *kräkäččy* sit *Turdus pilaris* -luaduh näh.

## Lähtiet
Haugiračoi

**Haugiračoi** (*Turdus philomelos*) on raččoloin heimoh kuului lindu.

## Karjalankieline nimi

Linduu on kučuttu nimel *haugirastas* vähimikse Suistamol da Korbiselläs. Suomen kielengi paginluadulois tundietah nimi *haukirastas*, eritengi Päivännouzu-Suomes. Nimi pohjavuu sih, ku haugiračoi algau pajattua keviäl samah aigah, konzu havvit kudietah da niilöi pyvvetäh.

## Lähtiet
Vladimir R´agojev

**Vladimir R´agojev** rodivui 8.pakkaskuudu 1935 Priäzän piirin Kolatsellän kyläs. Vuvvennu 1959 loppi Petroskoin valdivonyliopiston histouriellis-fololougizen tiedokunnan suomelas-ugrilazen ozaston. Vuvves 1964 ruadoi Kielen, literatuuran da histourien instituutas. Vuvvennu 1979 kirjutti Karjalan kielen Tihvinän paginluadu -monografien da väitteli filolougien kandiduatakse. Kuului Suomen da Nevvostoliiton välizeh ruadojoukkoh, kudaI sellitteli kielikyzymyksii. Kuului Suomelas-ugrilazeh seurah. Tutkimuksen piäruavonnu oli karjalan kieli. On painanuh läs 30 tiedoruaduo, niilöin luvus Karjalan kielen näytteitä (Tihvinän karjala). Kiändi livvin karjalakse Jevangelien Matfein mugah. Ruadoi suuris kanzoinvälizis projektois - Jevroupan lingvistiekkuatlassu, Suomelas-ugrilazien kielien lingvistiekkuatlassu. Kuoli 28. kevätkuudu 2019 Petroskois.
Ol´ga Smotrova

**Ol´ga Smotrova** on rodivunnuh 20. kevätkuudu 1988 Suojun kyläh. Roinduperiä myöte on vepsäläine, ga ruadau karjalan kielen alal. Vuvvennu 2005 loppi Suojun skolan da piäzi opastumah Petroskoin valdivonyliopiston Itämerensuomelazien kielien da kul´tuuroin tiedokunnan karjalan da vepsän kielen ozastole. Vuvvennu 2010 loppi yliopiston da tuli ruadoh Oma Mua -lehteh. Algoi ruavon lehten toimittajannu, vuvves 2015 ruadau Oma Mua -lehten toimitussekretarinnu. Paici sidä ruadau vie lapsien Kipinä-lehtes. Vuvvennu 2018 päivänvalgien nägi enzimäine Ol´ga Smotrovan kirju "Kirjaimikko".
Sarafan

**Sarafan** on pluat’t’unägöine hiematoi naizien soba. Sarafanat eroitetah materjualal da viilehel. Pohazes, Keski- da Päivännouzujevroupas da Skandinaveas piettih viilehel yhtenjyttyzii pluat’t’oi.

## Karjalan sarafan
Karjalas sarafanat piettih 1900-luvun alussah. Karjalan kieles käytetäh sežo ferezi-sanuo, ga se on yksi sarafanan lajiis (viilehel se on vahnembi).
Karjalan tazavallan Karjalazien, vepsäläzien da suomelazien kielikeskus

**Karjalan tazavallan karjalazien, vepsäläzien da suomelazien kielikeskus** toimiu Periodika-julguamon seinis Petroskoin linnas Titovan pihal, 3. Se on avattu 4. ligakuudu 2018. Kielikeskukses on suuri kirjasto, rahvas ilmai voijah lugie da kaccuo sie olijoi kirjoi. Enimät kirjat ollah karjalan, vepsän da suomen kielel. Kielikeskuksen piätarkoitus on säilyttiä da kehittiä karjalan, vepsän da suomen kielii. Kielikeskukses pietäh ruadopajoi, suomen da karjalan kielen kursiloi, sen tyves ruadau vepsäläzien kieliteatru.
Kapor

**Kapor** – bidermejeran aigukavven naizen piähine, kudai yhtistäy ičes čäpčän da šliäpän ominažuksii. 

Kaporal on korgei šliäpän tulju (niškah kabrastetale hivuksile) da leviet kovat šliäpänkentät, kuduat kaijetah niškan luo. Kapor pyzyy piäl manton’jerkan – levien lentoin – avul. Sidä sivotah bantah levvan alle.
Enzikse se ilmestyi Jevroupas 1800-luvun rajal, se oli virgunaizien sovis, ga  myöhembä tuli tundietukse sežo niilöin emändöil. Sen naizen piähizen kuulužuon mäinharju oli 1815:s 1840:h. Kapor tuli ebämovvokkahannu 1890-luvun alus.
Karjalan ruadivon kanzalline toimitus

**Karjalan ruadivon kanzalline toimitus** on Petroskois ruadai kanzalliskieline ruadivotoimitus. Joga ruadopäivän Karjalan ruadivo tuou iluo omil kuundelijoil paginoil karjalan kielen kahtel murdehel, vepsän da suomen kielel. Paginat mennäh nimel Kodirandaine kanualu da niidy suau kuunnella internetasgi  Kodirandaine 102.2 Fm nappii painattuu. Paginat kerrotah Karjalaizien histouries kultuuras, muziekas, kaunehkirjallizuos. Lähetys algau päiväl 13.10 aigua. Sen lizäkse meijän paginat mennäh illal 20.10 aigua joga ruadopäivän. Kirjutakkua omat mielet meijän paginoin kuultuu. Ruadivontoimittajat tahtotah tiediä kuunnellahgo meidy da midäö mieldy ollah ruavos da ruadivon paginois.
Hobbit, libo Sinne da järilleh

**Hobbit, libo Sinne da järilleh** (angl. *The Hobbit, or There and Back Again* ) - anglien kirjuttajan Džon R.R. Tolkinan pitky kerdomus
Robin Tunney

**Robin Tunney** (19. kezäkuudu 1972 - nygöi; Chicago, Illinois, Yhtysvallat) on ameriekkalaine näyttelii. Häi on näytellyh rouliloi teatrois, televiizoras da fil'mois.

Tunney muutti 18-vuodehizennu Los Angelesah da sai äijy roulii televiizoras. Tunneyn läbimurdo oli rouli ičetuhozennu neijistämisigäzenny vuvvennu 1995 luajitus fil'mas Empire Records, midä jälles häi sai enzimäzen piäroulin fil'mas The Craft.
Timo Kannisto

**Timo Kalervo Kannisto** (25. kevätkuudu 1940 Kurikka - 23. sulakuudu 2018 Helsinki) oli suomelaine arhitektoru. Vuvvennu 1958 häi valmistui yliopastujakse Karkkilan yhteisškolan gimnuazies da vuvvennu 1968 tehniellizes instituutas arhitektorakse. Valmistuttuu Kannisto zavodii ruavon Toivo Korhozen arhitektorutoimistos, kudamas häi ruadoi suurimban vuitin omas uras. Häi planiiruičči Kontulan, Myllypuron da Mellunmäin metroazemat dai Pukinmäin pojezduazeman. Pasilan policiilaitos i Tampereen tehniellizen instituutan piäsroju ollah Kanniston käzalua.
Supernatural (1. tuotandokauzi)

**Supernatural** -telesarju zavodiihes Yhtysvallois 13. syvyskuudu 2005 da loppih 4. oraskuudu 2006. Jaksuo oli yhtes 22. Sarjan piähuahmot Sam da Dean Winchester ečitäh tuattuah Johnua, kudai meččuiččou pahalastu, kudai on tappanuh velleksen muaman dai Saman mielespiettävän. Matkal vellekset käytetäh tuattah bloknouttua jatkajes perehen biznessua: ristikanzoin pellastandua da yliluonnollizien olendoloin jahtuandua. Jared Padalecki da Jensen Ackles näytelläh Samua da Deanua, Jeffrey Dean Morgan heijän tuottua Johnua da Nicki Aycox pahalastu Meg Mastersua. Yhtysvallois telekanualu WB ezitti tuotandokavven, Suomes Sub.
Steven Universe

**Steven Universe** on Rebecca Sugaran luajittu piirrettysarju, kudamas sanellah Stevenan elaijas puolibrillandannu. Steven eletäh pienes linnas rannal kolmen brillandienke, kudamien nimet ollah Pearl, Amethyst da Garnet. Hyö tahtotah kukistua Homeworld, kudamas eläy muidu brillandoi. Sarjas on muidu pienembii huahmoloi ezimerkikse Stevenan muamo Rose, kudai on siirdynyh tuonilmazih, dai Peridot, Jasper da Lapis Lazuli.

Sarjan pilottu piäzi ilmah jo aijemba Rebecan tuatan YouTube-kanualas, ga se otettih myöhembä iäres. Sarjua näytetäh Cartoon Network-kanualal da tuotandokauttu on nygöi yhtes viizi. Sarjan viijes tuotandokauzi zavodiihes vuvvennu 2017 oraskuun lopus.
Sabrina the Teenage Witch (1996 telesarju)

**Sabrina the Teenage Witch** on ameriekkalaine tilannehkomeediisarju, kudai perustuu samannimizeh Archie Comics-piirrossarjah. Sarjan enzi-ildu oli 27. syvyskuudu 1996 ABC-kanualal. Sidä kačoi läs 17 miljonua ristikanzua.

Sarjas sanellah ameriekkalazes tyttözes Sabrina Spellmanas (Melissa Joan Hart). Hänele rodijes 16 vuottu igiä pallastuu, gu häi on noidu. Häi eletäh Bostonas omassah 500-vuodehizien toutien Hildan (Caroline Rhea) da Zeldan (Beth Broderick) dai maagizen paginkygyzen kažin Saleman (Nick Bakay) kel.

Sarjan enzimäzet nelli tuotandokauttu näytettih ABC-kanualal 27. syvyskuudu 1996 - 5. oraskuudu 2000. Jälgimäzet kolme tuotandokauttu näytettih The WB-kanualal 22. syvyskuudu 2000 - 24. sulakuudu 2003.
Mihail F’odorovič

**Mihail F’odorovič Romanov** (12.(22.) heinykuudu 1596 – 13.(23.) heinykuudu 1645) oli Romanovan tsuarisuvun alguhpanii. Halliččijakse tuli 27. kevätkuudu (6.sulakuudu) vuonnu 1613. Tsuarikse händy valličči Zemski sobor -nevvonandokerähmö. Se oli 21. tuhukuudu (3. kevätkuudu) vuonnu 1613.
Aleksei Mihailovič

**Aleksei Mihailovič Hil’l’azin** (9. (19.) kevätkuudu 1629 — 29. pakkaskuudu (8. tuhukuudu) 1676)  oli toine ven’alaine tsuari Romanovan suvuspäi. Aleksei Mihailovič oli Mihail F’odorovičan da hänen toizen mučoin Jevdokijan poigu.
Ignoila

**Ignoila** on pos'olku Karjalan tazavallan Suojärven piirin Veškelyksen kunnas Ven'al, se sijaiččou Šuojoven rannal. Pos'olkas on pieni vuvves 1936 algaen toimii vezivoimalu Ignoila. 

## Rahvahan lugumiäry
Hyrsylä

**Hyrsylä** on kylä Karjalan tazavallan Suojärven piirin Veškelyksen kunnas Ven'al, se sijaiččou Hyrsyläjärven pohjasrannal. 

## Rahvahan lugumiäry
Soanlahti

**Soanlahti** on kylä Karjalan tazavallan Suojärven piirin Loimolan kunnas Ven'al, se sijoittuu Jänisjärven rannal. Kerran päiväs kyläh tulou avtoubussu Suojärvespäi. Enne Suurdu Izänmuallistu Voinua Soanlahtes oli luteransoin da pravosluavnoin kiriköt. Kyläs on histourien mustomerki – suomelazien saldattoin kalmisto. 

## Rahvahan lugumiäry

## Linkit
* Soanlahti (suom)
Hautavaara

**Hautavaara** on kylä Karjalan tazavallan Suojärven piirin Veškelyksen kunnas Ven'al, se sijaiččou Usmitsanjärven rannal, Petroskoi-Suojärvi-tiel. Kyläs on histourien mustomerki – Jatkovoinan (1941-1944) aigannu tapettuloin Nevostoliiton saldattoin kalmu. 

## Rahvahan lugumiäry
Afon Teifi

**Afon Teifi** on jogi Kymrinmuas. Se algau Llyn Teifi -järvespäi Ceredigionan muakunnas da laskou Bae Ceredigion -lahteh Aberteifin linnan kohtal Ceredigionan da Sir Benfron muakundien rajal. Joven suul sijaiččou Ynys Aberteifin suari.
Bae Ceredigion

**Bae Ceredigion** () on Kymrinmeren lahti Kymrinmuas. Sir Benfron, Ceredigionan da Gwyneddan muakunnat sijaitah sen rannal.
Kymrinmeri

**Kymrinmeri** (kymrikse *Môr Cymru* libo *Sianel San Siôr*; iirikse *Muir Bhreatan*) on Irlandien da Kymrinmuan väline salmi, kudai yhtistäy Irlandienmeren Keltimereh.
Irlandienmeri

**Irlandienmeri** (iirikse *Muir Éireann*, gaelikse *Cuan na h-Èireann*, manksikse *Mooir Vannin*, kymrikse *Môr Iwerddon*, angliekse *Irish Sea*) on meri Irlandien, Kymrinmuan, Šotlandien da Anglien välis. Manninsuari sijaiččou keskel Irlandienmerdy.
Manninsuari

**Manninsuari** (manksikse *Mannin* libo *Ellan Vannin*) on suari keskel Irlandienmerdy. Suarel on levei ičehallindo, ga se kuuluu Yhtistynnyöle kuningaskunnale, hos suarelazil ei olegi iänioigevuttu valdivollizis valličendois. Suaren alguperäine kieli manksi kuuluu keltiläzih kielih da on lähisty suguu Irlandies paistule iirin kielele da Šotlandies paistule gaelin kielele.
Môr Hafren

**Môr Hafren** (kymrikse), **Mor Havren** (kornikse) libo **Bristol Channel** (angliekse) on meri Suvi-Kymrinmuan da Anglien välis. Suuren-Britanien suaren kaikis pitkembi jogi Afon Hafren laskou sih.
Käznyselgy

**Käznyselgy** () on kylä Karjalan tazavallan Suojärven piirin Loimolan kunnas Ven'al, se sijaiččou pienen Käznysenjärven rannal, Р21 Priäžä-Lemetti-tiel. 

Kylän alovehel on äijy Talvivoinan (1939-1940) aigannu tapettuloin Nevostoliiton saldattoin kalmoi. Sežo kyläs on XIX vuozisuan lopun- XX vuozisuan allun muanruadajanusad'bu, kudual on histourii-arhitekturuarvo. 

## Rahvahan lugumiäry
Raikonkoski

**Raikonkoski** on kylä da raududoroguazemu Karjalan tazavallan Suojärven piirin Loimolan kunnas Ven'al. Se sijoittuu Uksunjoven rannal, kudai on tundiettu turistoin keskes. Kyläs on laukku, lapsienpäivykodi da škola, kuduas opastuu läs 100 lastu. Rahvas enimyölleh raudau raududorogal, louhimol libo Zapkarelles-meččylaitoksel. Kylän lähes on A131 Pitkäranta-Suojärvi-tie. Raikonkoskes on histourien mustomerki – Jatkovoinan (1941-1944) aigannu tapetun tiedämättömän Nevostoliiton lendäjän kalmu. 

## Rahvahan lugumiäry
Gŵyr

**Gŵyr** (kymrikse *Penrhyn Gŵyr*, angliekse *Gower Peninsula*) on niemimua Suvi-Kymrinmuas Môr Hafren -meren rannal. Yhtes Abertawen linnanke niemimua muvvostau Dinas a Sir Abertawen muakunnan.
Dinas a Sir Abertawe

**Dinas a Sir Abertawe** (angliekse *City and County of Swansea*) on Abertawen linnan da Gŵyran niemimuan muvvostettu muakundu Suvi-Kymrinmuas.
Bae Abertawe

**Bae Abertawe** (angliekse *Swansea Bay*) on Môr Hafren -meren lahti Kymrinmuas. Abertawen linnu sijaiččou sen rannal.
Roger Español

**Roger Español i Tor** on katalunielaine muuzikko. Häi rodih tunnetukse, konzu Ispanien policien ammuttu kumibul'ku sovendi hänen toizen silmän Katalunien iččenästymizeh näh järrestetyn rahvahaniänenannon päiväl 1. ligakuudu 2017. Policii ambui iänenannon ozanottajii kumibul'kil, hos Katalunien parluamentu oli kieldänyh niilöin käytön Katalunies jo vuvvel 2014.

## Lähtiet
Sir Benfro

**Sir Benfro** (angliekse *Pembrokeshire*) on Kymrinmuan lounazin muakundu. Sen piälinnu on Hwlffordd. Muakunnan pohjasvuitis paistah kymrikse, ga suvivuitti anglienkielistyi jo 1000-luvulpäi algajen. Alovehen halgi kulgijua perindöllisty kielirajua kučutah nimel Landsker.
Landsker

**Landsker** on Kymrinmuas Sir Benfron muakunnan halgi kulgii raja, kudai jagau muakunnan kymrinkielizeh pohjasvuittih da anglienkielizeh pohjasvuittih.
Vepsän Wikipedii

**Vepsän Wikipedii** on Wikipedien oza Vepsän kielel

## Statistiekat

*1&nbsp;000 artikkelii - 21. ligakuudu 2012.
*2&nbsp;000 artikkelii - 21. kevätkuudu 2017.
Noardeast-Fryslân

**Noardeast-Fryslân** on kundu Friizanmuas. Kundu rodih vuvven 2019 allus, konzu Dongeradiel, Ferwerderadiel da Kollumerlân yhtistyttih yhtekse kunnakse.
Leo Sevets

**Leo Sevets** (13. talvikuudu 1965 – 5. sulakuudu 2016) oli karjalaine muzikantu, ylen hyvin maltoi soittua jouhikol da kandelehel.

Vuvven 2005  loppussah Leo Sevets oli solistannu kui Ven’al mugai ulgomualoisgi tundietus Myllärit-joukos. Sen jälles häi soitti jovensuulas-petroskoilazes Linnut-nimizes joukos da oli Made in Kylä-ohjelman vedäjänny.
747

## Midä rodih sinä vuon

## Ken rodihes sinä vuon
* 2. sulakuudu **[[Karl Suuri]]** - suomelaine etnogruaffu, Kalevalan kirjuttai

## Ken kuoli sinä vuon
Arto Rinne

**Arto Rinne** on petroskoilaine Karjalan Ruadivon toimittai da folk-muzikantu. Häi soittau da pajattau Santtu Karhu & Talvisovat, Myllärit da Sattuma –joukkolois. 

Vuonnu 2006 yhtes Peter Coonanke valmisti enzimäzen pajodiskan. Kiireen kääntöpuoli –nimine al’boumu nägi päivänvalgien vuonnu 2007. Arton tytär Eila (on rodinuhes 19. sulakuudu vuonnu 1990) sežo on muzikantu, häi soitti viulul Sattuma-joukos.
Kalaallit Nunaat

**Kalaallit Nunaat** (karjalakse sežo **Grönlandii** libo **Grenlandii**) on mua da muailman suurin suari Atlantan valdumeren pohjasvuitis Islandien da Kanuadan välis. Suari kuuluu Danien valdivoh, ga sil on olluh vuvves 1979 algajen ičehallindo, kudamua levendettih vie vuvvel 2009. Ičehallindon myö kalaallisutan libo grönlandien kieli sai vuvvel 1979 virrallizen stuatusan danien kielen rinnal da vuvven 2009 uvvistukses se rodih jo muan ainavokse virrallizekse kielekse. Ičehallindosobimuksen mugah Kalaallit Nunaat suau iččenästyö, tahtotanneh suarelazet iče sidä. Suurin vuitti muan puolovehispäi tavoittelou iččenäžytty, ga konkretnoidu pluanua eule vie sendäh, ku ezmäi pidäy sellittiä iččenästymizen talovehellizet vaikutukset.

## Lähtiet
Nunap Isua

**Nunap Isua** libo **Uummannarsuaq** (daniekse *Kap Farvel*) on Kalaallit Nunaatan suvizin niemi. Se sijaiččou Kujalleqan kunnas Itilleqan suarel.

## Lähtiet
Katmandu

**Katmandu** on Nepualan piälinnu da suurin linnu, sen histourielline, ekonoumiekku-, poliittine sego kul’tuurukeskus. Sie eläy enämbi 1 miljonua hengie. 

Katmandu –mägialango, kuduan korgevus on läs 1300 m, - on Nepualan histourielline aloveh. Sie on äijy manasterii, pyhäkohtua da kul’tuurumustomerkii.

Linnal on rikas 2000-vuodehine histourii. Katmandun eläjien enin oza ollah induizman jatkajat, toizel sijal ollah buddizman jatkajat. Linnas eletäh toizien uskoloin jatkajatgi, sendäh gi Katmandu on yksi kosmopoliittizimis muailman linnois. Linnas paistah nepalin kielel.
Maskat

**Maskat** () on Omanan piälinnu da suurin linnu. Sie on muan halličus da Maskatan gubernien suurin linnu.
Kanzallizen statistiekkutiedoloin keskuksen mugah Maskatan gubernies eläy 1,56 miljonua hengie (2015).

Ezimäzen vuozisuan allus jälles Iisusan roindua Maskat rodih suurekse kauppuportakse.  

Vuonnu 1470 libo 1474 linnah käi Afanasi Nikitin, kudai saneli Maskatah näh omis matkukirjutuksis.
Qeqertarsuup Tunua

**Qeqertarsuup Tunua** (daniekse *Diskobugten*) on lahti Kalaallit Nunaatan päivänlaskupuolel. Lahtel sijaiččou Qeqertarsuaqan suari, kudaman mugah lahti on suannuh sen kalaallisutankielizen nimengi.
Qeqertarsuaq

**Qeqertarsuaq** (daniekse *Diskoøen*) on suari Kalaallit Nunaatan päivänlaskupuolel Qeqertarsuup Tunuan lahtel. Suaren nimi on kalaallisutan kieldy da merkiččöy *suuri suari*. Suaren suurin kylä Qeqertarsuaq on samannimine kui iče suari da sijaiččou suaren suvirannal.
Qeqertarsuaq (kylä)

**Qeqertarsuaq** (daniekse *Godhavn*) on samannimizen Qeqertarsuaqan suaren suurin kylä sen suvirannal Kalaallit Nunaatas.
Kalaallisutan kieli

**Kalaallisut** (karjalakse sežo **grönlandii** libo **grenlandii**) on Kalaallit Nunaatas paistu inuittu-jupikku-unangalazen kielikunnan inuittukielien šuarah kuului kieli. Se sai virrallizen stuatusan vuvvel 1979 ezmäi danien kielen rinnal, ga vuvvel 2009 se rodih jo Kalaallit Nunaatan ainavokse virrallizekse kielekse.

## Lähtiet
Sermeq Kujalleq

**Sermeq Kujalleq** (daniekse *Jakobshavn Isbræ*) on suuri jiätikkö Kalaallit Nunaatan päivänlaskuvuitis. Se tuottau kymmene procentua kaikis Kalaallit Nunaatan jiävuoris da enämbi jiämassua migu yksigi toine jiätikkö muakerän pohjazel puoliškol. Yksikai jo 1800-luvun puolivälis algajen vahnua jiädy on ilmastonmuutoksen täh sulanuh raviembi migu uuttu on roinnuh da 2000-luvun allus Sermeq Kujalleqan sulandu oli tärgevin merenpinnan nouzendah vaikutannuh syy kogo muailmas. Sermeq Kujalleq on kalaallisutan kieldy da tarkoittau suvizindu jiätikkyö.

## Lähtiet
Islamabad

**Islamabad** on Pakistuanan Tazavallan piälinnu, sen kul’tuuru-, poliittine da ekonoumiekkukeskus.
Linnu on Gimalai-mägilöin luodehreunan lähäl. Islamabadan päivänlaskupuoles jouksou Ind-jogi. Linnan keskustu on 507 metrin meren korgevuol.
Phenjan

**Phenjan** on Korein Demokruattizen Rahvahantazavallan (Pohjas-Korein) piälinnu, sen haldivolline, kul’tuuru- da histourielline keskus. Korein kielespäi ”Phenjan” – sana kiännetäh ”lagiekse muakse”, ”mielužakse eländykohtakse”.
Nygyaigazes linnas da sen ymbäristös eläy enämbi 4 miljonua hengie; kudamis enin oza ollah koreicat. Hyö paistah korein kielel.
Kòrsou

**Kòrsou** (papiamentukse *Kòrsou*, gollandiekse *Curaçao*) on suari da Alangomualoih kuului autonoumine aloveh Karibienmerel lähäl Venezuelan randua. Suarel paistah iberoromuanizis kielispäi  kehitynnytty papiamentun kieldy, kudamal on virralline stuatussu suarel gollandien kielen rinnal.
Tartupaluk

**Tartupaluk** (kalaallisutakse *Tartupaluk*, inuktitutakse *ᑕᕐᑐᐸᓗᒃ*) on suari Kalaallit Nunaatan da Nunavutan pohjaziman suaren Umingmak Nunan välizes salmes.
Itilleq (Kujalleq)

**Itilleq** (kalaallisutakse *Itilleq*, aijembi kirjutusmuodo *Itivdleq*, daniekse *Eggers Ø*) on suari Kalaallit Nunaatas Kujalleqan kunnas. Kalaallit Nunaatan suvizin niemi Nunap Isua sijaiččou suarel.
Front Republicà

**Front Republicà** (kat. "Tazavaldalaine frontu"; lyh. *FR*) on katalunielaine iččenäžysmielizien hurualistolazien puolovehien da järrestölöin muvvostettu valličusliitto. Liitto  azuttih vuvvel 2019 Ispanien parluamentuvalličendoih niškoi.
Itilleq (Qeqqata)

**Itilleq** (aijembi kirjutusmuodo *Itivdleq*) on pienel suarel sijaiččii kylä Kalaallit Nunaatan päivänlaskuvuitis Qeqqatan kunnas.
Itilleq

Kalaallit Nunaatas on kaksi **Itilleq** (aijembi kirjutusmuodo *Itivdleq*) -nimisty kohtua:

* Itilleq (kylä muan päivänlaskuvuitis Qeqqatan kunnas)
* Itilleq (kogo Kalaallit Nunaatan suvizin suari Kujalleqan kunnas)
Dili

**Dili** on Päivännouzu-Timoran piälinnu da suurin linnu. Se on Timoran suaren pohjasrannal. Dili on Pävännouzu-Timoran piäportu da kauppukeskus. Sie eläy 193 563 hengie. Vuonnu 1520 portugalielazet perustettih linnan, kuduas vuonnu 1769 tuli Portugalien Timor. 20. päivänny oraskuudu vuonnu 2002 Dilis on tulluh Timor-Leštin Demokruattizen Tazavallan (uvven iččenäzen valdivon) piälinnu.
Tolvojärvi

**Tolvojärvi** on pos'olku Karjalan tazavallan Suojärven piirin  Loimolan kunnas Ven'al, se sijoittuu Tolvajärven päivänlaskurannal. Enzimästy kerdua kyliä mainittih vuvvennu 1500. Tolvojärven ymbäristöl sijaiččou ”Tolvojärvi”-rauhoitettu aloveh, kuduadu vardoiččou valdivo. 

## Rahvahan lugumiäry
Vegarus

**Vegarus** on on pos'olku Karjalan tazavallan Suojärven piirin  Loimolan kunnas Ven'al, se sijoittuu Aittojoven rannal. Pos'olkas on kaksi histourien mustomerkii: Jatkovoinan (1941-1944) aigannu tapettuloin Nevostoliiton saldattoin kalmu da leitenantu N. Idrisovan kalmu.

## Rahvahan lugumiäry
1608

## Midä rodih sinä vuon

## Ken rodihes sinä vuon
* 9. talvikuudu **[[John Milton]]** - anglielaine runoilii
* 15. ligakuudu **[[Evangelista Torricelli]]** - itualielaine fizikku da matematikku 

## Ken kuoli sinä vuon
* 18. ligakuudu **[[Ivan Bolotnikov]]** – vastahnouzan johtai (1606 - 1607)
1610

## Midä rodih sinä vuon

## Ken rodihes sinä vuon

## Ken kuoli sinä vuon
* 3. oraskuudu **[[Mihail Skopin-Šuiskii]]** – ven’alaine valdivomies da vojennoi piälikkö 
* 14. oraskuudu **[[Henri IV]]** – Frantsien kuningas
* 18. heinykuudu **[[Michelangelo Caravaggio]]** – itualielaine taidoilii
Lahkolambi

**Lahkolambi** () on pos'olku Karjalan tazavallan Suojärven piirin  Naistenjärven kunnas Ven'al, se sijoittuu Suojärves pohjazeh, Suojärvi-Porajärvi-tiel. 

Nevvostoliiton aigannu pos'olkas oli Nevvosto-Karjalan suurin puutevolližuskeskus. Lahkolammes on Jatkovoinan (1941-1944) aigannu tapettuloin Nevostoliiton saldattoin kalmu, löydyy sežo Sberbankan laitos, poštan laitos, škola, kul'tuurutalo, meččyruadokeskus, raududoroguazemu. 

## Rahvahan lugumiäry
Turhanvaara

**Turhanvaara** on pos'olku Karjalan tazavallan Suojärven piirin  Naistenjärven kunnas Ven'al, sijaiččou Suojärven pohjasrannan lähel. 

## Rahvahan lugumiäry
1601

## Midä rodih sinä vuon

## Ken rodihes sinä vuon
* 17. elokuudu **[[Pierre de Fermat]]** - frantsien matematikku
* 27. syvyskuudu **[[Louis XIII]]** - frantsien kuningas

## Ken kuoli sinä vuon
* 24. ligakuudu **[[Tycho Brahe]]** - duanielaine tiähtientiijustelii
1600

## Midä rodih sinä vuon

## Ken rodihes sinä vuon
* 29. kylmykuudu **[[Karl I]]** - Anglien,  Šotlandien da Irlandien kuningas

## Ken kuoli sinä vuon
* 17. tuhukuudu **[[Giordano Bruno]]** - itualielaine manuahu, filosoufu da runoilii
Kostamus (pos'olku)

**Kostamus** on pos'olku Karjalan tazavallan Suojärven piirin Porajärven kunnas Ven'al, sijaiččou Kostomus-järven koillisrannal. 

## Rahvahan lugumiäry
Soudarvi

**Soudarvi** () on kylä Karjalan tazavallan Suojärven piirin Porajärven kunnas Ven'al, se sijoittuu Soudarven päivänlaskurannal.

Vuvvennu 1905 Soudarves eli 260 hengie. Kyläs nygöigi ei ole sähkyö.

## Rahvahan lugumiäry
Erzäläine Wikipedii

**Erzäläine Wikipedii** se on Wikipedien oza erzän kielel.  Se otettih käyttöh 26. oraskuudu vuonnu 2008. 

## Histourii

Projektan alguhpanijannu on Andrei Surikov. Häi eläy Moskovas da oli ven’ankielizen Wikipedien luadijoin joukos. Luadie erzänkielisty Wikipediedy Andrei Surikovua autettih amieriekkalaine kielentutkii, erzän kielen opastai Džek R’uter, žurnalistu Piiterispäi Andrei Petrov da ohjelmoiččii Uljanovskaspäi Mihail Stepčenko.

19. tuhukuudu Wikipedien kielikomitiettu hyväksyi erzänkielizen Wikipedien projektan. Sen jälles nellän kuun aigah azientundijat tarkastettih erzänkielizen Wikipedien ruaduo. 26. oraskuudu vuonnu 2008 Wikipedii erzän kielel rubei ruadamah. Sen adressi on myv.wikipedia.org. Sinne siirrettih kai ennepäi kirjutetut tekstat Wiki-inkubuatoraspäi. Samannu päivänny avattih Wikipediet mokšan da jakutien kielel. Erzänkielizen Wikipedien administruatoroinnu enzimäzekse puolekse vuottu vallittih Andrei Petrov, Andrei Surikov da Džek R’uter. 

16. päiväkse oraskuudu vuonnu 2015 oli kirjutettu piäl 2000 kirjutustu. 

11. päiväkse ligakuudu vuonnu 2017 kirjutuksien miäry kazvoi nellähtuhandessah. Ilja Vs’oravnovan sanoin mugah ei tävvy abuniekkua. Alallistu kirjuttajua da kiändäjiä on vähä. Mies sanou, gu vepsäläzil, kudualoi on jiännyh äijiä vähembi, on kirjutettu kahtu kerdua enämbi kirjutustu. Erzäläzil pidäy yhtevyö da tartuo oman Wikipedien kehittämizeh.
Baškirielaine Wikipedii

**Baškirielaine Wikipedii** (bašk. Башҡорт Википедияһы) on Wikipedien oza baškirien kielel. 

Se perustettih 2. kezäkuudu vuonnu 2002. Enzimäzen kirjutuksen kirjutti ristikanzu, kuduan nimie niken ei tiijä. Se oli 16. sulakuudu vuonnu 2005. Sidä päiviä pietäh baškirienkielizen Wikipedien roindupäivänny. Mones vuvves Wikipedii baškirien kielel hyvin kehityi. Konzu se täytti kymmene vuottu, Ufa-linnas piettih Wiki-sabantui-nimine pruazniekku. Baškortostanan wiki-medieh kuulujat avattih oman joukon Wikimedian fondas. Hyö yhtytäh erilazih kanzoinvälizih pidoloih. Niilöin joukos ollah X Wiki-konferensii, kudai piettih Piiteris da Udmurtielazen Wikipedien 10. vuozipäiväle omistettu konferensii, kudai piettih Iževskas.  Redaktor Zufar Salihov sai arvokkahan medalin  Wikipedien kehitysruavos.  Vuonnu 2016 Baškirielaine Wikipedii avai marafonan. Se  omistettih Baškortostanan suandele vuozipäiväle. Marafon jatkui vuvven 2019 kevätkuussah. 

6. päiväkse kezäkuudu vuonnu 2019 Wikipedies baškirien kielel oli  48 992 kirjutustu.

## Statistiekkutiijot:

* 26. sulakuudu vuonnu 2006 oli 100 kirjutustu
* 25. pakkaskuudu vuonnu 2008 oli 250 kirjutustu.
* 2. talvikuudu vuonnu 2009 oli 500 kirjutustu.
* 7. talvikuudu vuonnu  2010 oli 1000 kirjutustu.
* 31. elokuudu  vuonnu 2011 oli 2000 kirjutustu.
* 1. syvyskuudu  vuonnu  2011 oli 3000 kirjutustu.
* 10. syvyskuudu vuonnu  2011 oli 5000 kirjutustu.
* 20. pakkaskuudu vuonnu  2012 oli 15 000 kirjutustu.
* 31. ligakuudu vuonnu 2012 oli 20 000 kirjutustu.
* 20. talvikuudu vuonnu 2012 oli 25 000 kirjutustu.
* 12. tuhukuudu vuonnu 2013 oli 30 000 kirjutustu.
* 20. talvikuudu vuonnu 2014 oli 33 333 kirjutustu.
* 21. elokuudu vuonnu 2015 oli 35 000 kirjutustu.
* 5. ligakuudu vuonnu 2017 oli 40 000 kirjutustu.
* 31. ligakuudu vuonnu  2018 oli 45 000  kirjutustu
Pikkukuldurindu

**Pikkukuldurindu** (*Iduna caligata*, enne *Hippolais caligata*) on lindu.

## Karjalankieline nimi

Linnun nimi on kiännetty täh artikkelih niškoi suomenkielizes nimespäi *pikkukultarinta*.
Japounien kieli

**Japounien kieli** (janouniekse 日本語) on kieli, kudual paistah japounielazet. Japounien kieli on Japounien muan valdivolline kieli. Japounien kielel pagizijua on 140 miljonua hengie. 125 miljonua pietäh sidä muamankielenny. Japounien kieli on aggl’utinatiivine kieli.
Griekan kieli

**Griekan kieli** on kieli, kudai kuuluu indojevrouppalazeh kielipereheh. Toiči griekan kielen cakonskoidu, kappadokiiskoidu da pontiiskoidu alamurdehii pietäh iččenäzinny kielinny. Nygöi nämmä alamurdehet ollah häviemäs. Griekan kirjukielel on läs 3,5 tuhattu vuottu. Eri vuozinnu rahvas paistih mikenoin, muinasgriekan, vizantien da nygygriekan kielel. Nygygriekan kieldy muamankielenny pidäy 14 miljonua hengie. Enimät heis ollah griekkalazet. Vie Gretsies täl kielel paistah aruminsat, mglenoruminsat, čiganat, albuanielazet, slavjuanat sego muan pohjasalovehes eläjät isluamelazet. Gretsies sego Kipran tazavallan griekkalazes ozas (sil on 63% suaren pindualua) nygygriekan kielel on valdivollizen kielen stuatussu.