open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sarjukoomiksu

**Sarjukoomiksu** (Nurmeksen karjalakse "sarjičča," ) on ozutus, kus joukko kuvii muvvostau yhtenäzen starinan. Koomiksois suattau olla kirjutettuu tekstua paginbuzuriloin libo kuvatekstoin muvvos.



Manga Hokusai.jpg|*Manga<br />Hokusai*, 1800-luvvun allus
Toepffer Cryptogame 13.png|*Histoire de Monsieur Cryptogame*Rodolphe Töpffer, 1830

Yellow Kid 1898-01-09.jpg|*The Yellow Kid*R. F. Outcault, 1898



* **eSarjukoomiksu** (Nurmeksen vereskarjalakse "eSarjičča," ) samoi kui eKniigat
 
* **VerkoSarjukoomiksu / Sarjukoomiksu-blogu** (Nurmeksen karjalakse "verkosarjičča / sarjiččalogu," ) on selaimen kauti lugiettavu sarjukoomiksu.muudamii serveroi: (suomelaine) Sarjakuvablogit, SmackJeeves, ComicGenesis
 
* **Mobil'noi sarjukoomiksu** (Nurmeksen vereskarjalakse "mobil'sarjičča," ) on telefonan kauti lugiettavu sarjukoomiksu.

**Sarjukoomiksoi mualoin mugah:**
* Jeuroppalaine
** Francielas-belgieläine libo "Bande dessinée" (nysästi BD / bédé)
** Suomelaine
* Amerikkalaine
* Japounielaine libo "Manga" (jap. 漫画)
* Kitailas-taivanielaine libo "Manhua"
* Koreilaine libo "Manhwa" (kor. 만화)
* Pseudomanga myös nimitetty "paikallismangakse"
** karjalaine: tulos *Kuavos Päivöläs*, *Ativoija Ahtolas*, *Kosmoval'a*, *Kalmanselittäjät*, *Uarniluola*
** suomelaine: *Vartijat, FinnManga, Their Magical Bard (2 osua kiännetty karjalakse)*
** ruoččilaine: *Mjau, Amallea, Kick Off, i m.i...*
** itaalielaine: *W.I.T.C.H.*
** francielaine "manfra": *la nouvelle manga*
** amerikkalaine "amerimanga" libo "OEL (original English-language) manga": *Ronin, The Dirty Pair, Ninja High School, Manga Shi 2000, Rumble Pak, Sakura Pakk, i m.i...*
Sattuma

**Sattuma** on tundiettu pajojoukko Karjalas, kudai pajattau suomen, karjalan da ven'an kielel. 
## Perustandu
Sattuma on perustettu vuvvennu 2003. Sen alguhpanijoinnu ollah Arto Rinne da Dmitrii D’omin, endizet Myllärilöin da Talvisobien pajattajat da soittajat. Allus algajen joukos oli vaiku nelli hengie: tuatae lapsienke. Eilal Rinne, Arton tyttärel, silloi oli kaksitostu vuottu igiä, Vladik D’ominal, Dmitrien poijal, yheksä vuottu kaikkiedah.

## Nimen sellitändy
Sattuma on suomenkieline sana, se tarkoittau, enzikse, midägi petties roinnuttu, toizekse, pualih ozuandua. Joukos allettih suomelazes muuzikas, sendäh nimigi pandih suomen kielel. 

## Pajatandu
”Sattuma” pajattau suomekse, karjalakse da ven’akse, oniegantagavon murdehel. Pajoloin joukos on perindöllisty rahvahan pajuo da omua kirjutettuu.

## Matkustandu
Joukko on kuulužu Karjalas, Ven’al da rajan tagua. Pajattajat äijän matkustetah. Käydih karjalazih kylih, Karjalan tazavallan ulgopuolele, rajan tuakse: Suomeh, Niderlandoih, Germuanieh, Amerikkah da Kanuadah.

## Pajodiskat
”Sattuma” piästi ilmah kuuzi diskua. Net ollah ”Folk music from Karelia and Finland”, ”Kudelma”, ”Palapeli”, ”Kinofilmi”, ”JOO, KYLLÄ” da ”Uuzi kodi” lapsile.
Saudi Arabii

**Saudi-Arabien kuningaskundu** on suurin valdivo Arabien niemimual. Pohjazes se rajoittuu Jordanienke, Irakanke da Kuveitanke, päivännouzus Kataranke da Yhtistynyzien arabien emiruatanke, liidehes Omananke, suves Jemenanke. Päivänlaskus se rajoittuu Ruskien merenke da koillizes Persien lahtenke. 

Piälinnu on Er-Rijad. Muan pinduala on 2 149 610 km². Rahvahan lugumiäry on 31 521 418 hengie. Virralline kieli on aruabien kieli.
Scandinavian Music Group

**Scandinavian Music Group** eli **SMG** on suomelaine vuvvennu 2002 perustettu pop-rock-folk-joukkoveh. Gituaristu Joel Melasniemi on säveldänyh da pajattai Terhi Kokkonen kirjuttannuh läs kai joukkovehen pajot.

## Joukkovehen jäsenet

•	Terhi Kokkonen: pajo (2002-)

•	Joel Melasniemi: gituaru (2002-)

•	Antti Lehtinen: lyöndysoittimet (2002-)

•	Kyösti Salokorpi: gituaru, koskettimet (2003-)

•	Pauliina Kokkonen: tagapajo (2007-)

•	Miikka Paatelainen: lap steel (2007-)

•	Oskari Haisti: basso (2014-)

## Endizet jäsenet

•	Tommi Saarikivi: basso (2002-2003)

•	Anssi Växby: basso (2003-2014)

## Julgavot
* Onnelliset kohtaa (2002)
* Nimikirjaimet (2004)
* Hölmö rakkaus ylpeä sydän (2006)
* Missä olet Laila? (2007)
* Palatkaa Pariisiin! (2009)
* Manner (2011)
* Terminal 2 (2014)
* Baabel (2015)
* Ikuinen ystävä  (2022)
* Rakkaani, (2025)

## Teemas muijal

* Scandinavian Music Groupin verkosivut.
Seesjärvi

**Seesjärvi** () on Karjalan tazavallan Karhumäin da Segežan piirilöin järvi. Se kuuluu Vienanmeren alah.

Järven pinduala on 815 km², piduhus – 48,7 km, levevys – 35 km, randuviivan piduhus – 410 km. Sen keskisyvys on 29 m, syvin kohtu on 103 m.

Järves on enämbi 70 suardu. Se jiädyy tavan mugah talvikuus, avavuu oraskuus.

Järvespäi ottau allun Segeža-jogi, kudai virduau Uikujärveh.

Rannat ollah enimyölleh korgieloi da kivizii. Läs kaikkiel on havumeččii.

Seesjärves on 17 kalalajii: lohi, nieries, riäpöi, siigu, harjus, haugi, särgi, säyny, lahnu, matikku, ahven, kiiškoi, kivihöttikala dmi.

Vuozinnu 1952-1954 kalaspetsialistat tuodih Seesjärveh Luadogan kuor’oin da Oniegan kuhan kuduu.

Järvel ruadau torpankazvatuslaitos ”Segozerskoje”.

Järven rannikko on Seesjärven (Paadenen) etnilline aloveh.
Segeža (jogi)

**Segeža** on Ven’an jogi, kudai virduau Karjalan tazavallan Segežan piiris.

Joven piduhus on 59 km, jovenalan pinduala on 9140 km². Se ottau allun Seesjärvespäi, laskeh Uikujärveh lähäl Segežan linnua. Alavirras kulgietah laivat.
Segežu

**Segežu** (, , veps. Segež) on linnu Karjalan tazavallas Segežan piiris. 

## Muantiedo

Linnu sijoiččou Uikujärven luodehrannal, 267 kilometrin piäs Petroskoispäi, 770 kilometrin piäs Piiterispäi.

## Nähtävykset

Suuren voinan aigua tapettuloin Nevvostoliiton saldattoin kalmu.

## Linnan rahvahan lugumiäry

## Talovus

Segežan sel’l’ulouzu- da bumuagukombinuattu.

## Transportu

* Raududorogustansii Segeža
* Pristani Belomorskan-Baltiekan kanualas (nygöi se ei rua)
* Lendoazemu Segežu (nygöi se ei rua)
* Avtovokzualu

## Opastundu

Linnas on 4 školua, ilduškola, ammattikoulledžu. Sežo linnas on sportuškola, taidoškola da muut. Vie Segežas on lapsienkodi.

## Tervehyönhoido

Linnas on Segežan bol’ničču, polikliniekat täyziigähizih da lapsih niškoi.

## Kuulužat ristikanzat
* Špalikov Genadii F'odorovič - nevvostorunoilii, ohjuaju, kinokäzikirjuttai.

## Kul’tuuru

Linnas ruadau Segežan muzeikeskus, kudai perustettih vuvvennu 1983. Muzeikeskukses on Segežan histouriellizii vehkehii da dokumentoi.

## Sportu

Jalgumiäččyjoukko ”Segeža” ottau ozua Karjalan tazavallan jalgumiäččyčempionuatas. Sežo on hokkeikluubu ”Segeža”.
Seišellit

**Seišeloin suariloin tazavaldu** on suarivaldivo Päivännouzu-Afriekas. Se sijaiččou Indien valdumeren päivänlaskuozas. Tazavaldah kuuluu 115 suardu. Suurin niilöis on Mae, kuduan pinduala on 142 km². Muan pinduala on 455 km². Virrallizet kielet ollah frantsien, seišeloin da anglien kielet. Piälinnu on Viktorii. Rahvahan lugumiäry on 90 024 hengie.
Senegalu

**Senegalu**, virrallizesti **Senegalan tazavaldu** on valdivo Päivänlasku-Afriekas. Se sijaiččou suvehpäi Senegalu-jovespäi. Päivänlaskus se rajoittuu Atlantan valdumerenke, pohjazes Mavritanienke, päivännouzus Malinke da Gvineanke, suves Gvinea-Bisaunke. Senegalan alovehes on Gambii-valdivo. Virralline kieli on frantsien kieli. Piälinnu on Dakar. Muan pinduala on 196 722&nbsp;km². Rahvahan lugumiäry on 13 300 410 hengie.
Sent-Lusia

**Sent-Lusia** () on valdivo Sent-Lusia-suarel. Se kuuluu Vest-Indien Tuulipuolizih suarih. Sent-Lusia sijaiččou Sent-Vinsent da Martinika suarien välil. Pohjazes suaren randoi pestäh Sent-Lusian salmen viet, suves on Sent-Vinsent salmi. Nämä salmet yhtistetäh Kariban meri Atlantizen valdumeren kel.
Muan pinduala on 616 km². Rahvahan lugumiäry on 160 145 hengie (v.2002). Piälinnu on Kastri. Virralline kieli on anglien.
Sent-Vinsent da Grenadinat

**Sent-Vinsent da Grenadinat** on valdivo Kariban meres, kuuluu Kanzoin Yhtymäh. Valdivoh kuuluu Sent-Vinsent-suari da Grenadinoin 32 piendy suardu.
Sent-Vinsent da Grenadinat on Tuulipuolizien suarien luvus, sijaiččou Sent-Lusian suvembi da Grenadan pohjazembi. Päivänlaskus sen randoi huuhtellah Kariban meren viet, päivännouzus – Atlantizen valdumeren viet. Sent-Vinsentan suaren rannan piduhus on 84 km. 
Muan pinduala on 389,3 km². Rahvahan lugumiäry on 117 534 hengie (v.2003). Piälinnu on Kingstaun. Virralline kieli on anglien.
Seppyvuaru

**Seppyvuaru** () on Karjalan tazavallan Anuksen kanzallizen piirin vahnu karjalaine kylä, kudai kuuluu Koveran kyläkundah. Tämä kyly on histourien mustomerki.

Se sijoittuu Seppyvuaranjärven rannal.

Kyläs on puučasounu () (XIX vuozisada).

## Seppyvuaran rahvahan lugumiäry

Arhitektuuran mustomerki – aittu (XIX vuozisuan toine puoli) – Seppyvuaraspäi tuodih Kižin muzeih.
Serbii

**Serbien tazavaldu** on Liideh-Jevroupan valdivo, Balkanan niemimuan keskiozas. Se on syväinmuavaldivo (se ei ole meren rannal).

Pohjazes Serbii rajoittuu Vengrienke, koillizes – Rumiinienke, päivännouzus – Bolguarienke, suves – endizen Jugosluavien Makedounienke, lounuas – Albuanienke da Černogourienke (Montenegronke), päivänlaskus – Horvatienke da Bosnii-Hertsegovinanke.

Pinduala on 88 499 km², rahvahan lugumiäry on 6 647 003 hengie.

Serbien piälinnu on Belgrad.
Seldiakuulu

**Seldiakuulu** (*Lamna nasus*) on kala.

## Livvinkieline nimi

Täs artikkelis käytetty nimi on kiännetty kalan suomenkielizes nimes "sillihai".
Siddhartha Gautama

**Siddhartha Gautama** on buddizman perustai libo **Gautama Buddha**. Siddharta rodihes Lumbinis nygyzen Nepalan alovehel. Suaduu medituacien kauti olotilan, kuduadu nimitti nirvanakse, häi rubei opastamah rahvastu, perustajen muga buddizman.  
## Gautama legenduarizennu hengenny
Siddhartha Gautama on buddizman piähengi. «Tripitaki»-kanonah kuulutah kerdomukset Gautaman elaijas, hänen paginat, vuoropaginat hänen opastujoinke da manasterin käskyt. Gautaman roindupäivy on Indien tazavaldan, Kalmikien tazavaldan, Japounien, Thaimuan, Mjanmanan da toizien Liideh-Azien mualoin kanzalline pruazniekku. 
## Eloskerdu
Siddharthan tuatto oli nygyzen Suvi-Nepalan pienen kuningaskunnan radža Suddhodana. Siddharthan muamo oli kuningatar Mahamaja. Poijan suaduu Mahamaja kuoli da Siddharthan kazvattajakse tuli Mahamajan sizär. 
16-vuodehizennu Siddhartha nai sevoittaren Jašodharanke, kudai sai sit poijan.
Siddhartha ainos eli dvorčis da tahtoi nähtä, midä niilöin ulgopuolel oli. Linnan laijas häi nägi starikan, voimattoman, kuolluon da askietan. Siddhartha ellendi, gu mualilmas on voimattomuksii da köyhytty.       
Sen jälles Siddhartha askietannu eli mečäs viijen erakkomanuahoinke. Hänen pyhä oli ylen kova.
Kogo loppuelaijan Siddhartha opasti rahvastu löydämäh dorogua nirvanah. 
Buddha kuoli 80-vuodehizennu Kusingaris, nygyzes Uttar Pradeshin ozavaldivos Indies.
Sieksi

**Sieksi** () on Karjalan tazavallan Anuksen kanzallizen piirin kylä, kudai kuuluu Alavozen kyläkundah.

## Rahvahan lugumiäry
Sierra Leone

**Sierra Leonen tazavaldu** libo **Siera Leone** on valdivo Päivänlasku-Afriekas. Se sijaiččou Atlantan valdumeren rannikos. Pohjazes Sierra Leone rajoittuu Gvineanke da liidehes Liberienke. Muan pinduala on 72 000 km². Rahvahan lugumiäry on 5 363 669 hengie. Sierra Leonan piälinnu on Fritaun. Virralline kieli on anglien kieli.
Siilinjärvi

**Siilinjärvi** on suomalaine kundu Pohjas-Savon keskiozas. Kyläs on 21 691 eläjiä. Sen pinduala on 507,81 km2, kudai 106,85 km2 on vetty.

## Histourii

Siilinjärvi on perustettu vuonnu 1925.

## Muantiedo

Siilinjärvi on sijoittunnuhes Pohjos-Savon muakunduh. Siilinjärve pinduala on 507,81 neliökilometrii.

## Asumine

### Eländyalovehet

### Linnan ozat

## Nähtävykset

Siilinjärven kyläs on äijy nähtäviä. Esim. Siilinjärven kirikkö. 

## Ystävyslinnat
Siilinjärvel on kuuzi ystävyslinnua:

*Sunnen kunta, Ruočči
*Elverum, Norviegii
*Haslev, Danii
*Hajdúböszörmény, Vengrii
*Antrea, Ven'a
*Amberg, Germuanii

## Lähtehet
Singapore

**Singapore**, virrallizesti Singaporen tazavaldu on linnuvaldivo Liideh-Azies. Singapore rajoittuu Malaizien Džohor-sultuanukunnanke da Indonezien Riau-suariloinke. Singaporeh kuuluu 63 suardu. Suurimat niilöis ollah Singapore, Ubin, Tekong-Besar, Brani, Sentosa, Sudong. Virrallizet kielet ollah anglien, kitain, malajan da tamilan kielet. 

Piälinnu on Singapore. Muan pinduala on 719,1 km². Rahvahan lugumiäry on 5 312 400 hengie.
Sininärhi

**Sininärhi** (*Coracias garrulus*) on lindu.

## Kogo da nägö

**Piduhus:** 29-32 cm
**Siibien agjuväli:** 52-58 cm
Sirii

**Sirii** libo Sirien Arabien Tazavaldu on valdivo Lähizes Päivännouzus. Lounuas Sirii rajoittuu Livananke da Izrailanke, suves Jordanienke, päivännouzus Irananke, päivännouzus Turtsienke. Päivänlaksus Sirii rajoittuu Välimerenke. 

Piälinnu on Damask. Muan pinduala on 185 180 km². Sirien ravahan lugumiäry on 18 502 413 hengie. Virralline kieli on aruabien kieli.
Sandro Botticelli

**Sandro Botticelli** (1. kevätkuudu 1445 Firenze Itualii– 17. oraskuudu 1510 Firenze), oigiel nimel **Alessandro di Mariano di Vanni Filipepi**, oli itualielaine taidehmualuaju.

Botticellin kuulužimii tevoksii ollah kaksi suurdu mifolougii-tiemasgu mualavustu *[[Kevät (Botticelli)|Kevät]]* da *[[Venuksen roindu (Botticelli)|Venuksen roindu]]*. Botticelli ruadoi suuren ozan  elokses Medici-suvule Firenzes da otti ozua mm. Sikstuksen kappelin freskoloin mualuandah.

## Lähtehet
Siämärvi (järvi)

**Siämärvi** (, ) on Suvi-Karjalan järvi.

Järven pinduala on 266 km², piduhus – 24,6 km, levevys – läs 15,1 km, randuviivan piduhus – 159,2 km. Sen keskisyvys on 6,7 m, syvin kohtu on 24,5 m.

Randuviivan suurin oza kuuluu Priäžän piirih, järven päivänlaskurandu kuuluu Suojärven piirih.

Petroskoispäi, Karjalan tazavallan piälinnaspäi,  da Onieganjärvespäi Siämärvessah on 70 km. Siämärvi kuuluu Šuojan jovenalah.

Siämärves on äijy suardu, lahtie da salmie. Järvi ei ole syvä. Se jiädyy ligakuus-kylmykuus, avavuu sulakuus-oraskuus.

Päivännouzus järvespäi virduau Säpsy, Šuojan sivujogi. Järveh laskeh äijy jogie da piendy ojua. Suurimat niilöis ollah Pieni Suunujogi, Kuhajogi, Kivačču, Kuudamu, Soudu. Pienet jovet, kudamien piduhus on 10-40 km, laskietahes pohjazes. 

Järvi on piduličču. Sen suurimat lahtet ollah Dessoilanlahti, Kurmoilanlahti, Särgilahti, Kuhasuu, Rugasuu, Lahti, Čuiniemenlahti. Järves on 80 suardu, kudamien yhtehine pinduala on 4,3 km². Suurimat niilöis ollah Ruočinsuari, Peldosuari, Kyčinsuari, Kudamsuari, Fokensuari. Rannat enimyölleh ollah madaloi; löydyy hiekkukezoirandoi da kivirandoi, paikoitellen – kallivorandoi. On äijy luoduo. Suurimua ozua pohjan pindualas peittäy vihandu muda. Madalikko on čuuruine da kivine. Järven pohjas on äijy järvirudua.

Järves on 21 kalalajii, ezim. lohi, siigu, kuha, harjus, riäpöi. Sežo täs löydyy ahvendu, matikkua, särgii, haugii, säyniä, lahnua, kiiškoidu dmi. Nevvostoaigua täs oli Petroskoin kalakombinuatan kalapunktu.

Järves kazvau kažl’ua da muudu liivua.

Järven rannal on Rugankylä, Kuudamu, Lahti, Čuiniemi, Säpsy, Čuralahti, Šapniemi, Ahpoilu, Kärgäly, Siämärvi, Ol’okku, pos’olku Dessoilu, Uhmoilu, Angenlahti, Kiškoilu, Kurmoilu, Indžuniemi, Särgilahti, Pavšoilu, Vehkuselgy, Čalku. Järven rannal on äijy kezämökkii, tervehyönhoijollistu kezäluagerii da huagavokeskustu. Siämärvi on kuulužu lebävökohtu.

Siämärven rannan rahvahat ollah liygiläzii, äijät paistah karjalakse, livvikse.
Siämärvi (kylä)

**Siämärvi** (, ) on kylä Karjalan tazavallas Priäžän kanzallizes piiris D’essoilan kyläkunnas.

Se sijoittuu samannimizen järven liidehrannal. 2 kilometrin piäs Siämärvespäi liideheh on raududorogustansii.

## Histourii

Ven’an valdukunnan aigua Siämärven pogostu oli Siämärven voulostin haldivollizennu keskuksennu. Vuonnu 1905 voulostis oli 79 kyliä da eli 7100 hengie (läs kaikin oldih karjalazii). Voulostin suurimbat kylät oldih Siämärvi, Veškelys, Korzu, D’essoilu, Lahti. Voulosti hävitettih v. 1920 da luajittih Siämärven ujezdu.

V. 1926 Siämärven ujezdu hävitettih, a Siämärvi kuului Essoilanskoih piirih. Täs eli kaikkiedah 10215 hengie (99 % on karjalazii). Piirih kuului 159 kyliä. V. 1930 Essoilanskoi piiri hävitettih, kylä liittyi Priäžän piirih.

## Siämärven rahvahan lugumiäry

Vuonnu 1905 Siämärven pogostas eli 338 hengie.
Skansen

**Skansen** on pihal, pal’l’ahan taivahan ual olii muzei Ruočin piälinnas – Stokgol’mas. Se on sijoitunnuhes 30 gektuarale muadu da on muailmas enzimäine etnogruaffine ulgoilmumuzei, kudai perustettih vuvvennu 1891.

## Sijoittumine da nimen sellitändy
Skansen on mägyričäl erähäl Stokgol’man suarel – Jurgordenal (Djurgården). Sil kohtua, konzu perustettih muzei, oli pieni puolustuskohtu, sidä voibi sanuo pienekse linnoituksekse. Täs sanas tulougi Skansenan nimi, ruočikse ”skansen” tarkoittau samua.

## Kaksi ozua
Skansenan muat, hos nimittumua rajua niilöis ei ole, on juattu kahtekse. Yhtekse, Skansen-muzei on suuri etnogruaffine muzei. Toizekse, sit on suuri zooparku, kudai on ainavo Ruočin piälinnas.

## Etnogruafien oza
Etnogruafien ozua vois verrata Kiži-suarel olijah muzeih, kus on säilytty vahnua taloidu da huonustu. Skansenas on enämbi 150 taloidu, huonustu da konduu. Niidy ruvettih tuomah muzein enzimäzinny ruadovuozinnu kogo Ruočispäi – suves da pohjazespäi, päivänlasku- da päivännouzupuolespäi. Net ollah eri aigua nostetut. Ruočin muan kuvvendestostu vuozisuas algai histourii nämmih päivissäh nägyy nämmis talolois da salvoksis.

Midä kaikkie on ozutettavannu? Taloidu, kus elettih ruoččilazet muanruadajat. Monih niilöih voibi nosta da paista sen ižändyväinke. Hyö, perindöllizih ruuttih šuorivunnuot, rakkahal tullah paginale, sanellah omua elostu da omua kodii. Heijän kois kai on, kui oli enne. Päččiigi hyö lämmitetäh, kui lämmitettih enne – vahnah tabah, konzu savvu ei mene truvan kauti, a tulou pertin sydämeh. Ihan kui mustas kylys.

On vie kaikenmostu aittua, melliččiä da pajua. Kai pajat ollah avvoi da niilöis kui enne ruatah rahvas. On puusepän, sepän, padaniekan da st’oklanpuhaldajan pajat. Voibi kaččuo, kui rodieu se libo tämä azutes. Joga pajal on oma laukku, kus luajittuloi azuteksii voibi ostua.
Ymbäri taloloi da huonuksiigi nägyy, ku niilöis eletäh rahvas. Sit on peldo kynnetty, tuas on vil’l’ua istutettu. Kolmandes kohtas nägyy žiivattua pietäh. 

## Toine oza - zooparku
Muga sanotus Skansenan toizes ozas suau nähtä žiivattua da elättii. Suurel alovehel eletäh kondiet, zubrat, ilvekset, meččypočit da muut. Net hos i ollah aijan tagan, ga ollah ku välläl rouno, muadu ku aijan sydämes täydyy. Nämmii elättilöi on tuodu Ruočin eri čuppuloispäi.

Välläl puustos eletäh linnutgi. Net pezoitutah, kazvatetah omua poigovehtu da nivouse ei varata ristikanzua.

## Huogavundu- da syöndykohtat
Skansenas on kus kodvaine huogavuo da syvvä. Sit on mondu kafeedu da laukkastu, kus myvväh perindöllisty leibiä da pastostu.
Skansenas kävväh tramvaitgi. Net vietäh vai ala- da myödymägeh.

## Ruadoaigu
Skansen ruadau joga päiviä ymbäri vuvven paiči Rastavua.

## Piäzendy
Skansen ei ole loitton linnan keskučaspäi. Sih menöy autobussu n:o 44 da tramvai n:o 7. Net azetutah juuri Skansenan veriälöin tyves. Puustoh voibi piästä vetty myötegi, pienel laival.
Slavmo

**Slavmo** on Karjalan tazavallan suuri laitos, kudai muokkuau maiduo. Enne zavodu oli Kirovan uuličal. Täs muokattih 10 tonnua maiduo yhtes vuoros. Nygöi kombinuatan vägevys kazvoi – tänä piän se on 100 tonnua yhtes vuoros. Nygyaigaine laitos tuli käyttöh talvikuus v. 1983.

Täyzi nimi on vuitinomistaiyhtymys ”Slavmo” ().
Sen adressi: Karjalan tazavaldu, Petroskoi, ul. Antonova, 1.
Laitoksen piäjohtai on Masl’akov Sergei Nikolajevič.

Laitokseh kuulutah ”Slavmo” da ”Karel’skaja žemčužina” (), kudai on vien luadumerki.

Kombinuatas ruadau läs 380 hengie.

## Histourii

Petroskois ruvettih muokkuamah maidotuottehii jo XX-luvun allus. Vuonnu 1913 täs oli kaksi piendy zavodua, kuduat luajittih voidu. Vie oli pieni laitos, kudamas muokattih maiduo, ga sen tuottehii täydyi vaigu bol’ničoile da päivykodiloile. 
Vuonnu 1952 piätettih rakendua maidozavodu. Sidä kučuttih ”Gormolokozavod”. Se rubei ruadamah vuvven 1956 allus. Sit tapahtumas algau Petroskoin maidokombinuatan histourii. Enne zavodu oli Kirovan uuličal. Vuonnu 1956 täs enzikerran muokattih 10 tonnua maiduo yhtes vuoros. Linnas myödih maiduo, kefiirua, hapainmaiduo, majendettuu ruahtuo, ruahtuo, kannatestu, sliuhkua, jiämaiduo.

Enzimäi laitos oli pieni da sijoittui Petroskoin keskustas. Ga rahvahan lugumiäry kazvoi da pidi enämbi maidotuottehii. Vuonnu 1983 Kl’učevajan lähevös Antonovan uuličal rakendettih uvvet huonukset. 31. pakkaskuudu vuonnu 1983 ”Petroskoin maidozavodua” ruvettih kuččumah ”Petroskoin maidokombinuatakse”. Yhtes vuoros maiduo muokattih 110 tonnua. Maidotuottehii myödih st’oklahizis butilkois (0,5 litrua) da bankazis (0,2 kg).

Vuvves 1991 algajen maidozavodu ruadau muailman kompuanienke ”Tetra Pak”, kudai luadiu pakuičusmaterjualua. Sendäh kombinuattu enämbiä ei käytä st’oklupakuičustu.

26. kevätkuudu vuonnu 1993 ”Petroskoin maidokombinuattu” pandih kirjale vuitinomistaiyhtymyksekse. Piäjohtajannu on Masl’akov V.N.

Vuonnu 1996 pandih kirjale luadumerki ”Slavmo”. Nygöi Petroskoin maidokombinuattu on Karjalan suurin laitos, kudai muokkuau maiduo. Sen tuottehii tundietah ei vaigu Karjalan tazavallas, ga sen rajoin tagua. Laitoksen nimes on kombinuatan luadumerkin merkičys. ”Slavmo” merkiččöy ”maineh maijole” libo ”kunnivolline maido” ().

## Kombinuatan tuottehet

Tänäpäi Slavmo luadiu maidotuottehii, minerualuvetty da juomistu. Sidä myvväh Karjalan tazavallan piirilöis, Moskovas da Murmanskan da Leningruadan alovehel.

*Maidotuottehet ollah:*
* maido
* kannates
* ruahto
* argivoi
* kefiiru
* fruktukefiiru (abrikousanke, vagoinke da must’oinke)
* r’aženku
* bifiduokku
* herajuomine ”Sila” (ruahtomaijonviespäi luajittu). Se voi olla ananassu- libo apel’siinujuomine.

*Juomizet:*
* minerualuvezi
* limonuadu
* marjuvezi (buolu, viišn’umarju, garbalo)
* mehu (juablokkumehu)

Maiduo muokattavakse otetah kymmenel fermeralpäi, kuduat eletäh Karjalan tazavallas. Maiduo tuvvah kombinuattah läs 60 tonnua päiväs.

Minerualuvetty tuvvah laitokseh mualoukkoloispäi, kuduat sijoitutah Karjalan tazavallan Oniegan rannikon piiris. Päiväs vetty tuvvah 35 tonnua.
Slovakii

**Slovakii** on Keski-Jevroupan valdivo. Sen viralline nimi on Slovakien tazavaldu. Rahvahan lugumiäry on enämbi 5,4 milj. hengie (v. 2001), pinduala on 48 845 km². Se on 112. sijal muailmas rahvahan lugumiäryn mugah da 127. sijal pindualan mugah.

Muan piälinnu on Bratisluavu. Valdivolline kieli on slovakien kieli.

Slovakii sijoittuu Jevroupan keskiozas. Se on syväinmuavaldivo (se ei ole meren rannal). Se rajoittuu Ukrainanke, Pol’šanke, Čeehienke, Avstrienke da Vengrienke.
Slovenii

**Slovenii** (sloven. Slovenija) on Keski-Jevroupan valdivo. Sen virralline nimi on Slovenien tazavaldu. Muan pinduala on 20  236 km², rahvahan lugumiäry on 2 005 692 hengie (v. 2009). Se on 144. sijal muailmas rahvahan lugumiäryn mugah da 150. sijal pindualan mugah.

Muan piälinnu on L’ubl’ana. Valdivolline kieli on slovenien kieli.

Valdivo sijoittuu Balkanan niemimual Adriananmeren rannal. Päivänlaskus se rajoittuu Itualienke, pohjazes – Avstrienke, päivännouzus – Vengrienke, suves – Horvatienke.
Sodder

**Sodder** on pos’olku Karjalan tazavallas Priäžän kanzallizes piiris D’essoilan kyläkunnas.

Se sijoittuu 15 kilometrin piäs Petroskoi-Suojärvi-dorogaspäi. Sodderaspäi piirin keskuksessah Priäžässäh on 70 km.

Pos’olku sijoittuu Šotjärven luodehozal, Šuojoven oigiel rannal. Sodderan läbi virratah pienet jovet – Periajoki da Nimijoki.

Pos’olkas on Nevvostoliiton da Suomen välizel voinal (1941 – 1944) tapettuloin Nevvostoliiton lendäjien kalmu.

## Sodderan rahvahan lugumiäry
Solomonsuaret

**Solomonan suaret** () on valdivo Tyynenmeren lounasozas, Melanezies. Se sijaiččou samannimizel suaristol da vie muuloil suariloil. Sih kuuluu 992 suardu, kudamien yhtehine pinduala on 28 450&nbsp;km² (muan pinduala on 28 400&nbsp;km²). Solomonan suariloin piälinnu on Honiara.

Valdivon rahvahan lugumiäry on 515 870 hengie.
Solovei

**Solovei** () on Europas da Aazies pezii lindu, kudai tunnetah čomas pajatandas.

## Kogo da nägö

**Piduhus:** 15-17 cm
**Paino:** 24-31 g

## Teemas muijal

* Luontoportti (suomekse)
* Suomen lintuatlas (suomekse)

## Lähtiet
Solovetskoi manasteri

**Solovetskoi manasteri** (*Соловецкий монастырь*)

Pohjois Karjalas da merirannoin volostilois pravoslavnoloin elokses piälys kohtannu oli Solovetckoi manasteri. Igumen sie oli kogo politiekkuvallan piälikönny. Karjalan mual oli 77 prihodua, 35 časovn´ua, läs 50 manasterii da puustin´oi. Rahvas- karjalazet sil aigua oldih enimyölleh kirjahmaltamattomat.

Algavui 20 sadavuozi. Manasterin aluel luvus oli 6 skittua, 3 puustin´ua (rahvahan elämättömiä kohtua), 19 kirikkyö da 30 časovn´ua.

Obitelis oli učilišču (ammattiopisto) pomoroin (parrattomien trudniekoin) 200 lapseh näh. Oli vie vellestön bogoclovckoi 7 kluassalline opisto, kus nuorižuo opastettih seminarien ghjuhammoi myö.
Oli meteostantsii, radiostantsii, gidroelektrosnantsii, litografii da oma kazvitiedosadu.
Merespoikki viettih tavaroi da rahvastu 3 manasterin höyrylaivua(parahodua).
Flottu andoi manasteril nelländen osan dohodua.
1429-1436 v. Prepodobnoit Savvatii da German tuldih elämättömäh pohjozen Solovetskoin suaren mual. 5 vuottu elettih pustinnožiitel´noil (rahvahankeelämät-tömäl) ustuaval.
1435 – loppu 15 sadavuottu kuoli (pyhä) svätoi Savvatii. Sen jälles Zosima da German luaittih manasterin yhteseländykohtu Solovetskoin suarel suvipuolel, kuspäi hyvin nägyi ”kirikkö ilmasolii”ihan Pyhäjärven da Lykyllizen lahten keskel.
A obitelin keskel, mäil oli puulois rakendettu Spaso-Preobraženskoi soboru(piäkirikkö) Nikol´skoin predelanke da vie Uspenskoi kirikkö.
Ymbäri ihan rajoi myö, oldih yksikerrokselizet kel´jat, kus elettih monuahat.

Puuloisrakendettu Manasterin muokkaihes požuarois (tulipalolois), 2 kerdua oli palanuh ihan kogonah.
Somali

**Somali**, virrallizesti Somalin federatiivine tazavaldu on valdivo Päivännouzu-Afriekas. Somali sijaiččou Afriekan päivännouzurannal Afriekan sarves Somalin niemimual. Lounuas se rajoittuu Kenienke, päivännouzus Efiopienke, luodehes Džibutinke. Päivännouzus Somali rajoittuu Indien valdumerenke, pohjazes Adenan lahtenke. Virrallizet kielet ollah somali da arabien kieli. Piälinnu on Mogadišo. Muan pinduala on 637 657&nbsp;km². Rahvahan lugumiäry on 10 251 568 hengie.
Sommelo

**Sommelo** on rahvahanmuuzikkupruazniekku, kudai pietäh joga vuozi heinykuun allus Suomen Kainuus da Vienan Karjalas. Enzimäine Sommelo piettih 3.–7.7.2006. Koncertoi piettih silloi Kainuus Kuhmos, Suomussalmel da Vienan Karjalas Haikolas kylän pruazniekkupäivänny, kudai on Lehti-Iivan (7.7). Vuvvennu 2007 Sommelo piettih kuuzipäiväizenny (2.–7.7.) da koncertoi piettih Kuhmon, Suomussalmen da Haikolan ližäkse dai Sotkamos da Uhtuol. Vuvvennu 2008 piettih Sommelon enzimäine kanzoinväline kandelehluageri.

## Lähtehet
* Sommelon nettusivut
Sortaval

**Sortaval** (vie Sordaval, Sordavala,, ) on linnu Sortavalan piiris Karjalan tazavallas Ven'al. Linnu on sijoitunnuhes Luadogan pohjasrannikol läs 190 kilometrii Petroskoispäi da 30 kilometrii Suomen rajas. Linnu on Sordavalan piirin haldivolline keskus. Linnas eli kaikkiedah 19 235 hengie vuonnu 2010.

## Histourii

Alovehtu tundietah jo 1100-luvulpäi. Se oli tärgei kauppupaikku 1500-luvul da sidä mainitah ven'alazis kirjallizis dokumentois vuvvel 1582 kylänny nimel Сердоболь, *Serdobol* (Serdovol). Täl nimel linnua kučuttih ven'akse vuodessah 1918. Stolbovan rauhas 1617 aloveh oli liitetty Ruoččih da paikkakundu sai linnan oigevukset vuvvel 1632 nimel Sordavala. Linnu oli poltettu suuren Pohjan voinan aigua 1700-luvun allus da menetti oman vallan pitkäkse aigua. Uvvenkaupungin rauhas vuvvel 1721 se oli liitetty Ven'ah.

## Suomen aigu
Konzu Suomes rodih oza Ven'ua jälles Haminan rauhua vuonnu 1809, Sortaval liitettih vuonnu 1812 muun Vahnan Suomenke Suomen suurriruhtinaskundah ozakse Viipurin liänii.

## Vägiluvun kehitys

## Nygöine tilandeh

## Lähtehet
Sortavalan Palloseura

**Sortavalan Palloseura** libo **SPS** (karj. *"Sortavalan Miäččyseuru"*) oli yksi Sortavalas, Luadogan Karjalas kodizin olii sportuseuru, kudai ruadoi vuozinnu 1929-1944 Sortavalas, da endižessäh vuvvennu 1945 Kuopios SPS-nimizenny.

## Seuran perustandu da toimindan siirdo

SPS perustettih vuvvennu 1929, konzu *Sortavalan Virityksen* miäččyiliijäsenet eroi emäseuraspäi. Vuvvennu 1930 seuru jagavui kahtekse, SPS:n rinnal perustettih *Sortavalan Palloilijat* (karj. *Sortavalan Miäččielöit*) libo *SP*. Seuran kižalajiloih kuuluttih ezimerkikse pezämiäččy, jiämiäččy, jalgumiäččy da jiäkur'oi. Jatkovoinan jälgeh Suomi luovuttih Sortavalan Nevvostoliitol da sportuseurat piävyttih evakkoh Kuopioh. Vuvvennu 1945 Sortavalan Palloseura da Sortavalan Palloilijat yhtistyttih Sortavalan Palloseurakse da seuruavannu vuon otettih käyttöh seuran nygöine nimi Kalevan Pallo (KalPa).

SPS otti ozua pezämiäčyn SM-sarjas vuonnu 1930, se voitti algudivizien da piädyi SM-dostaliturnavukseh, ga jäi yhtelläh nelländekse hävittyy näiväkösti Helsingin Pallonlyöjil ottelus kolmandes sijas. Vuvvennu 1933 joukkoveh piädyi B-sarjan jälgimäzeh otteluh, kuduas hävii Salo-Uskelal, ga sih huolimattah nouzi SM-sarjah. Vuvven 1934 SM-sarjas joukkoveh sai kymmenes ottelus vai yhten tazahkižan.

Jiämiäčys seuru kižai valdukunnallistu B-sarjua da jalgumiäčys Suomen Itä-Länsi-sarjua voittahuu mollembis lajilois äijis rajonan masterižuksii pahimbinnu kižavinnu Sortavalan Palloilijat da enne Jovensuun rajonan irdavuttamistu talvikuus 1938 Joensuun Palloseuran. Vuozinnu 1941-44 kižattih kaikin sortavalalazet yhtes seuras SPS:s, a voinuvuozinnu toimindu oli kogonah loppevunnuh. Vuvvennu 1945 SPS da SP liityttih yhteh seurah da muutettih Kuopioh. Vuvvennu 1945 seuran igämiehet voitettih alguperäzel nimel SPL:n Savon rajonan masterižuon. Edustusjoukkoveh pyrgi jalgumiäčyn SM-cupkilbah, a karzindois Joensuun Palloseura voitti jatkoaijal 3-2. Seuru jatkau nygöi toimindua nimel Kalevan Pallo da sen lajikse on azetunnuh jiäkur'oi. Jalgumiäččy loppihes KalPas vuonnu 1974, konzu seuru myös eroi Palloliitospäi.

## Lähtehet

* https://web.archive.org/web/20131005000347/http://www.jukkajoutsi.com/sortavalafutis.html (suom.)
Sorzat

**Sorzat** (*Anatidae*) on sorzulinduloin lahkoh kuului heimo, kudamah kuuluu lähembäkse 150 luaduu. Suurin vuitti heimon luadulois eläy vies.

* *[[Dendrocygna]]*, 8 species
* *[[Thalassornis]]*, 1 species
* *[[Cereopsis]]*, 1 species
* *[[Branta]]*, 6 species:
** markkukagluhanhi (*[[Branta bernicla]]*)
** ruskeikagluhanhi (*[[Branta ruficollis]]*)
** *[[Branta sandvicensis]]*
** kanuadanhanhi (*[[Branta canadensis]]*)
** valgeirožahanhi (*[[Branta leucopsis]]*)
** pikkukanuadanhanhi (*[[Branta hutchinsii]]*)
* *[[Anser]]*, 11 species:
** Tiibetanhanhi (*[[Anser indicus]]*)
** *[[Anser canagicus]]*
** *[[Anser rossii]]*
** lumihanhi (*[[Anser caerulescens]]*)
** merihanhi (*[[Anser anser]]*)
** *[[Anser cygnoides]]*
** meččyhanhi (*[[Anser fabalis]]*)
** *[[Anser serrirostris]]*
** lyhytn'okkuhanhi (*[[Anser brachyrhynchus]]*)
** tundruhanhi (*[[Anser albifrons]]*)
** kil'l'uhanhi (*[[Anser erythropus]]*)
* *[[Coscoroba]]*, 1 species
* *[[Cygnus]]*, 6 species
** mustujoučen (*[[Cygnus atratus]]*)
** mustukaglujoučen (*[[Cygnus melancoryphus]]*)
** kuhmujoučen, šihujoučen (*[[Cygnus olor]]*)
** *[[Cygnus buccinator]]*
** pikkujoučen (*[[Cygnus columbianus]]*)
** joučen, pajojoučen (*[[Cygnus cygnus]]*)
* *[[Alopochen]]*, 1 species:
** niilanhanhi, Afrikanhanhi (*[[Alopochen aegyptiaca]]*)
* *[[Chloephaga]]*, 5 species:
* *[[Tadorna]]*, 5 species:
** ristusorzu (*[[Tadorna tadorna]]*)
** ruozmesorzu (*[[Tadorna ferruginea]]*)
** *[[Tadorna cana]]*
** *[[Tadorna tadornoides]]*
** *[[Tadorna variegata]]*
* *[[Aix]]*, 2 species:
** *[[Aix sponsa]]*
** mandariinusorzu (*[[Aix galericulata]]*)
* *[[Spatula]]*, 10 species:
** heinytavi (*[[Spatula querquedula]]*)
** sinisiibitavi (*[[Spatula discors]]*)
** labasorzu (*[[Spatula clypeata]]*)
* *[[Mareca]]*, 5 species:
** harmaisorzu (*[[Mareca strepera]]*)
** *[[Mareca falcata]]*
** huabalo (*[[Mareca penelope]]*)
** *[[Mareca sibilatrix]]*
** amerikanhuabalo (*[[Mareca americana]]*)
* *[[Anas]]*, 31 species:
** heinysorzu (*[[Anas platyrhynchos]]*)
** nogisorzu (*[[Anas rubripes]]*)
** jouhelo (*[[Anas acuta]]*)
** tavi (*[[Anas crecca]]*)
** amerikantavi (*[[Anas carolinensis]]*)
* *[[Marmaronetta]]*, 1 species:
** marmorisorzu (*[[Marmaronetta angustirostris]]*)
* *[[Netta]]*, 3 species:
** ruskeipiänarsku (*[[Netta rufina]]*)
** kuhmunarsku (*[[Netta peposaca]]*)
** ruspakkonarsku (*[[Netta erythrophthalma]]*)
* *[[Aythya]]*, 12 species:
** *[[Aythya valisineria]]*
** *[[Aythya americana]]*
** ruskeisotku (*[[Aythya ferina]]*)
** *[[Aythya australis]]*
** *[[Aythya innotata]]*
** *[[Aythya baeri]]*
** ruspakkosotku (*[[Aythya nyroca]]*)
** *[[Aythya novaeseelandiae]]*
** amerikantukkusotku (*[[Aythya collaris]]*)
** tukkusotku (*[[Aythya fuligula]]*)
** labasotku (*[[Aythya marila]]*)
** pikkulabasotku (*[[Aythya affinis]]*)
Sorzulinnut

**Sorzulinnut** () ollah lindulahko, kudamah kuulujis luadulois suurin vuitti eletäh vies.

* Anseranatidae
** Anseranas - 1 species:
*** Anseranas semipalmata
* Anatidae - sorzat - 173 species
Sosnovets

**Sosnovets** (, ) on Karjalan tazavallan Belomorskan piirin pos’olku. Se on Sosnovetsan kyläkunnan haldivolline keskus.

Se sijoiččou Belomorskan-Baltiekan kanualal, 20 kilometrin piäs Belomorskaspäi.

Eläjien piäruadopaikannu on Belomorskan-Baltiekan kanualu. Pos’olkas on portu, raudutieazemu, laukat, pieni hoteli, kirikkö da poštu.

Pos’olkas ruadau ambulatourii, keskiškola, mečänhoidoala, kalankazvatuszavodu da laitos, kudai luadiu kivimurendehtu.

## Histourii

Sosnovets tietäh vuvves 1885 algajen. Vuvvennu 1926 pos’olkas eli 12 hengie, kaikin oldih karjalazii.

Belomorskan-Baltiekan kanualan rakendamizen aigua v. 1931 – 1933 pos’olkas oli Gulagan luageri.

Vuvves 1953 algajen pos’olkas ruadau vezivoimalu (). Vuvvennu 1956 pos’olkas rubei ruadamah kalankazvatuszavodu, kudaman ruado on merilohen, järvilohen da muun kalan keinolluajittu kazvatus.

## Histourien mustomerkit

Sosnovetsas on Suurel voinal tapettuloin Nevvostoliiton saldattoin kalmu.

2 kilometrin piäs pos’olkaspäi on Belomorskan-Baltiekan kanualan rakendajien kalmisto (1931 – 1933).

## Rahvahan lugumiäry
Soči

**Soči** — linnu-kurortu Ven'al, kudai on sijoitunnuhes Mustanmeren koillisrannikol Krasnodaran alovehel. Sočih on 1700 kilometrii matkua Moskovaspäi. Soči on suurin Ven'an kurortois., tärgei liikendehkeskus.. Soči on vie kaikis pitkembii Ven'an linnois..
Vuvvennu 2007 Soči oli vallittu pidämäh talviolimpiadukižoi. 15 syvyskuudu 2009 Soči liityi Muailman olimpiadulinnoin liittoh .
Linnan pinduala on 3502 neliökilometrii. Keskilämbötila tuhukuul on +14,2&nbsp;°C, elokuul +23,6&nbsp;°C.
Sportu

**Sportu** on tärgei ristikanzan eloksen ozapuoli. Sportu auttau olla tervehenny, auttau lujendua lihaksii. Se on paras aijanvietändäh niškoi.
Sportuija voibi yksinäh, kahtei, joukolleh. Ezimerkikse, juoksendellah libo hiihtelläh yksinäh, kižatah tennissah kahtei libo nelläi, a jalgumiäččyh da hokkeih kižatah joukolleh.
Sri Lanka

**Sri Lanka**, virrallizesti Sri Lankan demokruattine sosialistine tazavaldu on valdivo Suvi-Azies. Vuozinnu 1948-1972 Sri Lanka tundiettih nimel **Ceylon** (portug.  Ceilão). Se sijaiččou Sri-Lanka-nimizes suarel Indostanan rannikon liidehes. Virrallizet kielet ollah sinigalan da tamilan kielet. Piälinnu on Šri-Džajavardenepura-Kotte. Muan pinduala on 65&nbsp;610&nbsp;km². Rahvahan lugumiäry on 21&nbsp;675&nbsp;648 hengie.
Stanley Kubrick

**Stanley Kubrick** (26. heinykuudu, 1928 – 7. kevätkuudu, 1999) oli yhtysvaldalaine kino-ohjuaju. Häi luadi eksperimentualizii da tundiettuloi kinoloi. Händy pietäh yhtenny muailman merkittävimis kino-ohjuajis.

## Kinot
Stoikku

**Stoikku** on ruadobruja, kudai pidäy niittäjes. Sil on oigei, kebjei varzi huovas. Keskel vartu – ručkaine tuomes, niittäjän kazvon mugah luajittu. Terä stoikas on oigiembi, migu viikattehes. Stoikal niitettih lagieloil niittylöil. Mečäs, mečän reunoil da sie, kus oli paha niittiä, niitettih viikattehel (rouno ku kirvehel leikattih). Stoikal ei pie niittäjes selgiä painua, a viikattehel pidäy gryhnistiäkseh.

## Uskomukset da sananpolvet
* "Stoikku vai maduo tärpännöy vähäzel, sit leikkuamah rubieu kovah."
* "Stoikal et niittäne, ga sit vembelel niität."
Stokgol'mu

**Stokgol'mu** () on Ruočin piälinnu da yhtel aigua muan suurin kundu.

## Lähtehet


## Aihies muijal
* Visit stockholm
Sudan

**Sudan** libo Sudanan tazavaldu on valdivo Päivännouzu-Afriekas. Pohjazes se rajoittuu Jegiptanke, luodehes Livienke, päivänlaskus Čadanke, lounuas Keski Afriekan Tazavaldanke, suves Eritreinke, liidehes Efiopienke. Sudan rajoittuu Ruskien merenke. Piälinnu on Hartum. Muan pinduala on 1 886 068 km². Rahvahan lugumiäry on 40 234 882 hengie. Virrallizet kielet ollah arabien da anglien kielet.
Suistamo

**Suistamo** () on Karjalan tazavallan Suojärven piirin pos’olku. Se kuuluu Loimolan kyläkundah.

Pos’olku sijoittuu Suistamonjärven rannal. Pos’olkaspäi samannimizeh raududorogustansieh sah on 3 km. Suistamos on kirikkö.

## Histourii

Suistamo muanitah enzimäzen kerran XV - luvul.

Vuonnu 1721 Suistamo kuului Ven’an valdukundah Viborgan gubernieh. Vuonnu 1811 Viborgan gubernii liittyi Suomeh.

Vuonnu 1844 Suistamos rakendettih puukirikkö (arh. Karl L’udvig Engel’). Enzimäi uvves kirikös oldih kellojallat, ga nygöi niidy ei ole.

Vuonnu 1885 pos’olkas avattih rahvahalline škola.

Vuonnu 1924 Suistamos rubei ruadamah raududorogustansii.

V. 1928 – 1929 prihodas ruadoi 13 rahvahallistu školua. Vuonnu 1930 pos’olkas rakendettih kalankazvatuszavodu, kudai ruadoi 1980-vuozissah.

Konzu Talvivoinu loppui, prihodan kogo aloveh kuului Nevvostoliittoh. Suomen rahvahat työnnettih pagoh.

Jatkovoinan allus, kezäl vuonnu 1941, Suomen voiskat, kudualoin komandiirannu oli Paavo Talvela, suadih järilleh Suistamon alovehen.

Vuonnu 1944 Suistamo uvvessah kuului Nevvostoliittoh.

Vuonnu 1992 kalman alovehel pandih mustopačas suomelazile saldattoile, kuduat kuoldih v. 1939 – 1944 (alguperäzet kalmukivet ei säilytty). Kalmukivel on Toizel muailmanvoinal tapettuloin Suistamon rahvahan 270 nimie.

## Runoilijat

Suistamon vahnal kalmistol ollah runoilijan Iivanan Onoilan da itkettäjän Mat’on Plattozen kalmat. Sevoittaret ollah runoilijoin Sotikaizien suvuspäi.

Onoila (kuoli v. 1924) on runoilii. Paiči runoi häi tiezi tiedohussanoi. Hänes tuli kuulužu ristikanzu vuonnu 1896 Sordavalas pietyl folklorupruazniekal ezityksen jälgeh.

Plattonen (kuoli v. 1928) on inkettäi, kudai tiezi svuad’ban da muahpanendan itkuvirzilöi da runoi. Hänelpäi kirjutettih enämbi 20 tiedohussanua. Vuonnu 1906 häi pajatti folklorupruazniekas Sordovalas. Vuonnu 1928 häi otti ozua rahvahienvälizes kul’tuurukongressas Budapeštas. Häi itketti Iivanan Onoilan muahpanendas.

Vie yksi runoilii on Petri Šemeikka (1819 – 1916), kudai tuli kuulužakse, konzu oli ezittänyh runoi folklorupruazniekas Helsinkis vuonnu 1900. Suomelazel säveldäjäl Jan Sibeliuksel oli mieldy myö Šemeikan ezitys kantelehel.
 
## Suistamon rahvahan lugumiäry
Suistamonjärvi

**Suistamonjärvi** on Ven’an järvi, kudai sijoittuu Karjalan tazavallan Suojärven piiris.

Järven pinduala on 8,8 km², randuviivan piduhus – 14,1 km. Sen keskisyvys on 9,9 m, syvin kohtu on 27 m.

Rannat ollah korgieloi, kivizii da čuuruzii, niilöil kazvau havumeččii. Järves ei ole suariloi.

Päivännouzus järveh laskeh Sarkajoki, järvespäi virduau Ulmosenjoki. Pohju lahäl randoi čuuruine da kivine, syvis kohtis on vihandua mudua.

Vien väri on muzavankeldaine. Järves kazvau kažl’ua. Täs löydyy haugii, ahvendu, särgii, kiiškoidu, riäpöidy da matikkua.

Järvi jiädyy kylmykuus, avavuu oraskuus.
Sukkajärvi

**Sukkajärvi** () on pos'olku Mujejärven piiris Karjalan tazavallas Ven'al.

Se on Sukkajärven kyläkunnan haldivolline keskus.

Se sijoiččou 3 kilometrin piäs samannimizes järvespäi. Lähäl on raududorogustansii.

Vuvvennu 1953 avattih meččypunktu, vuvvennu 1956 rubei ruadamah Sukkajärven lespromhouzu. Vuvvennu 1957 perustettih pos’olku.

## Rahvahan lugumiäry
Sukkajärvi (järvi)

**Sukkajärvi** () on Karjalan tazavallan Mujejärven piirin järvi.

Järven pinduala on 36,9 km², randuviivan piduhus – 57 km. Sen keskisyvys on 5 m, syvin kohtu on 28,4 m.

Järvi on kohtikulmikon muodoine, se leviey pohjazespäi suveh. Rannat ollah kivizii, pohjan palte on jyrky. Järves on läs 130 suardu, kudamien yhtehine pinduala on 1,4 km².

Järves löydyy riäpöidy, särgii, siigua, haugii, ahvendu, matikkua, kiiškoidu.

Järvi jiädyy kylmykuus, avavuu oraskuun puolivälis.
Sukset

**Sukset** on ajonevvo lundu myöte. Suksiloi on kaksi, net pannah jalgah. Sih niškoi joga sukses ollah kiinittimet. 
## Hiihtändy karjalazil
Enne karjalazil hiihtändy ei olluh talvi-ilo, eigo ni sportu. Se oli ajonevvo, kui toizilgi pohjazil kanzoil. Karjalas, järvien da meččien muas, hyviä dorogua oli ylen vähä. Hieruspäi hieruh sai puuttuo järvilöi da jogiloi myöte libo kaidazii troppazii myöte. Kezäl sendäh pidi veneh, talvel – rigi da sukset. 
Karjalazet ruvettih hiihtämäh ammui, vie III vuozituhandel enne meijän aijanluguu. Pohjazes talvet ollah pitkät, sendäh enin aigua vuvves pidi liikkuo lundu myöte. Sih niškoi päittihgi sukset. Suksil käydihgi mečästäjät. Vahnois kallivopiirustuksis, kudamii on löytty kaikis pohjazis mualois, on heijän kuvua. 
Tutkijat ollah sidä mieldy, ku muinazil kanzoil enzimäzikse käytös oldih lumikengät. Net oldih jallanpohjua suurembat da niilöil oli helpo astuo lundu myöte. Sen jälgeh jo käyttöh tuldih sukset. Vihjatah, ku suksien ”ezi-ižänny” on regi. Rien jallakset ollah yhtenjyttymät kui suksil. 
Karjalazet luajittih suksii koivus libo pedäjäs. Suksisavakot oldih tuomes. Suksiloin luajindas on sanottu karjalazis eeppizis runolois da Kalevalas:
”Ei vai huoli Lemminkäine,
Nengomat sanazet virkoi:
”Luaji vai minule sukset,
Vestä lyly, vestä kalho.
Lähten hirvie hiihtämäh,
Hiijen peldoloin perile.”
Lyyliky, lylylöin luadii,
Kalhun vestäi ylen hyvä,
Sustu vesti sygyzyn,
Talven tostu kaiverdeli,
Päivän vesti kepin vartu,
Toizen – kol’čua sih sivotti.” (Zinaida Dubininan kiännös) 
Lyly – eripiduhizis suksis huruan jallan pitky suksi,
Kalhu – lyhyt suksi, potkusuksi. 
## Suksien kolme luaduu
Karjalazet luajittih kolme luaduu suksii: kaijat, leviet meččysukset da eripiduhizet sukset. Jälgimäzii on suomelazil da Skandinaavien kanzoil. Nämmis suksis lyhembi suksi oli potkusuksi. Niilöil suksil käydih mečästäjät. Suksittajes heil oli vaiku yksi savakko, toizes käis mečästäi pidi orožua. 
Hiihtettih karjalazet kezälgi. Sih niškoi oldih suosukset. Niilöil käydih Pohjas-Karjalas. Nämmil suksil oli hyvä astuo suodu myöte. Nägemäl nämmä sukset ollah kui tennisan pualikku.
## Suksien luajindan kehitändy
Aijan myödäh suksien luajindu kehityi. Suksii ruvettih azumah puus da plastiekas. Tänäpäi ku net hyvin mendäs, niidy voijetah nygyaigazil voidieloil. Niilöin luadijat ainos opitah luadie uuttu hyviä, ku hiihtäjät sportumiehet oldas parahat kilvois. 
## Sportu
Hiihtändäs äski XIX vuozisuan lopus – XX vuozisuan allus rodih sportu. Enzimäzet hiihtäjien kilvat piettih Norveegies. Täs muas hiihtändy on kuulužu sportulaji. Norveegielazii hiihtäjii tietäh kogo muailmas. 

Ven’al enzimäzet hiihtokilvat oldih Piiteris vuvvennu 1894. Ladu hiihtändäh niškoi oli luajittu Neva-jovel. Enzimäine Kogo Ven’an hiihtäjien kilbu oli Moskovas tuhukuul 1910. Ven’an muan hiihtäjät äijän kerdua oldih voittajat Olimpiiskolois kižois. 
## Tundiettuu karjalastu hiihtäjiä
Olimpiiskoidu čempionua on karjalazien keskesgi. Tundiettu puadenelaine hiihtäi Terozen Huoti (F'odor Terentjev) sai kuldumedalin Olimpiiskolois talvikižois vuvvennu 1956. Petroskois Kurgan-kohtas on hänen mustopačas.
Sudal

**Sudal** () on Karjalan tazavallan Anuksen kanzallizen piirin kylä, kudai kuuluu Anuksen linnukundah.

Se sijoittuu Mägriänjoven rannal.

Vuonnu 1955 Anuksen kylänevvoston keskus muutettih Sudalah.

## Sudalan rahvahan lugumiäry

## Kuulužat rahvahat

* Bogdanov Andrei Dementjevič (1907 – 1982)  on Nevvostoliiton poliittine ruadai.
Sul’čin

**Sul’čin** on perindölline karjalaine pruazniekkusyömine.

## Receptu
Tahtahah pidäy: 250g hapainmaiduo, näppine suolua, nižu-da ruisjauhuo.
Syväimeh niškoi pädöy mannoipudro. Hapainmaijos, jauhos da suolas sevoitetah tahtas. Tahtahas luajitah pienet keräzet, sit niilöis ajellah sul’činan pyöryzät kuoret, kui šipainiekkoih niškoi. Kuoret pastetah riehtiläl puoles dai toizes. Jälles net voijetah yhtes puoles sulatul voil da lad’d’atah piälekkäi. Syvves kuorele piäle pannah pudruo da kiäritäh kahtes puolespäi trubazelleh. Tavan mugah syvves sul’čin katkattih puolekkai da painettih sulattuh voih libo lämmäh kannatekseh. Syödih sul’činua vilun maijonke libo ruahtomaijonke.
Sumajärvi

**Sumajärvi** () on Karjalan tazavallan Belomorskan piirin järvi.

Järven kulmis ollah suuret lahtet. Pohju enimyölleh on muvakas. Rannat ollah madaloi da kivizii. Järves on 35 suardu, kudamien yhtehine pinduala on 4,88 km².

Rannal ollah pos’olku Sumajärvi da kylä Vorenža (elämättömät), pos’olku Hvoinyi (2 km pohjazeh järvespäi).

Järveh laskitahes jovet Rodometskaja, Jalmas da Jenga. Järven kauti virduau Sumajogi. Järves kazvau kažl’ua, šaraheiniä da karvukortehtu.

Järves on riäpöidy, särgii, siigua, haugii, lahnua, ahvendu, kiiškoidu, matikkua.

Järvi jiädyy kylmykuus, avavuu oraskuus.
Sumskii Posad

**Sumski Posad** () on kylä Karjalan tazavallas Belomorskan piirin liidehes. Se on Sumposadan kyläkunnan haldivolline keskus. Kylä on histourien mustomerki.

Se sijoiččou Suman joven rannal 2 kilometrin piäs Vienanmerespäi.

## Rahvahan lugumiäry

## Histourii

Kylän perustettih Novgorodan muuttolazet XV vuozisual. Tämä poselenii kuului Marfa Boreckajale (). Vuvvennu 1452 Marfa Boreckaja andoi kylän Soloveckoi manasterile. Vuvvennu 1576 Livonien voinan aigua kylä hävitettih da poltettih. Vardoiččemizekse manasteri rakendi linnan kyläh. Vuvvennu 1613 Ruočin salduatat tuldih kyläh käzin, ga ei otettu sidä.

Vuvvennu 1838 kyläs avattih ammattiopisto, kudamas oli kaksi luokkua. Vuvves 1868 algajen täs ruadau merikulguluokku, kudai valmistau kuulužii kapitanoi, ezim., kylän eläjiä, kuulužua pol’arniekkua Vladimir Voroninua.

Arhitektuuran mustomerkit ollah Soloveckoin manasterin aittu (v. 1757), kaksikerrokselline kalanaittu (XIX vuozisuan toine puoli), taloi № 79 (XIX vuozisuan loppu).

XX vuozisuan 30-luvussah kyläs oli kivikirikkö () (v. 1693), puukirikkö () da puukellojallat.

Vuvven 2005 kylmykuus miärättih kohtu da azetettih ristu, a vuvvennu 2013 nostettih puukirikkö Jelisei Sumskin mustokse, kudai oli Soloveckoi čuvvonluadii. Se on enzimäine da ainavo kirikkö hänen mustokse.

Kyläs on Nevvostoliiton da Suomen välizel voinal (1941 – 1944) tapettuloin Nevvostoliiton saldattoin kalmu.

## Kuulužat ristikanzat

* Voronin V.I. on Nevvostoliiton kuulužu jiänmurendailaivaston pol’arnoi kapitanu.
* Durov I.M. (1894 – 1938) on etnogruaffu da kodialovehentiedäi.
* Svin’jin F.N. on kuulužu rahvahalline sanelii.
Suojoki (pos’olku)

**Suojoki** on Karjalan tazavallan Suojärven piirin pos’olku da se kuuluu Naistenjärven kyläkundah.

Se sijoittuu Suojoven rannal.

## Suojoven rahvahan lugumiäry
Suarimägi

**Suarimägi** () on Karjalan tazavallan Anuksen kanzallizen piirin kylä, kudai kuuluu Mägriän kyläkundah.

Kyläs on mustokohtu, kus 25. kezäkuudu vuonnu 1944 Karjalan frontan 7. armien saldatat katkattih suomelazien puolistus.

## Suarimäin rahvahan lugumiäry

Vuonnu 1905 kyläs eli 100 hengie.
Suojärvi (järvi)

**Suojärvi** on Lounas-Karjalan järvi.

Järven pinduala on 58,5 km², piduhus – 20,5 km, levevys – 4,7 km, randuviivan piduhus – 81,6 km. Sen keskisyvys on 3,5 m, syvin kohtu on 24 m.

Järves on läs 50 suardu, kudamien yhtehine pinduala on 4,9 km². Rannat ollah kivizii da čuuruzii.

Järveh laskeh Karatsalmi, kudai virduau Salonjärvespäi. Järven koillisozaspäi virduau Šuoju. Pohju on muvakas, lähäl randoi se on kivine da čuuruine. Löydyy järvirudua.

Järven lahtilois kazvau kažl’ua.

Suojärves on 11 kalalajii, ezim. kuha, ahven, särgi, haugi, matikku da lahnu. Sežo löydyy säyniä, kiiškoidu dmi.

Järven suvirannal on Suojärven linnu.