open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Šalgovuaru

**Šalgovuaru** () on pos’olku Karjalan tazavallas Karhumäin piiris Puadanen kyläkunnas.

Se perustettih vuvvennu 1953 mečänruadajien pos’olkannu.

Se sijoiččou Syjäjärven, Kuivujärven da Tuhkojärven välis.

## Rahvahn lugumiäry

## Infrastruktuuru

Pos’olkas on 2 laukkua, škola da lapsienpäivykodi, feršalipunktu, kul’tuurutaloi, poštu, stadion (nygöi se on pahas kunnos). Pos’olkas ei ole keskivezibutkie. 

Enzimäi pos’olku oli tarkoitettu mečänruadajile, ka myöhembäh rakendettih avtokohendusmasterskoit, sähköstansii, meččyruadokeskus. Nygöi pos’olkas ei ole meččyruaduo da sähköstansii ei rua.
Suurlahti (pos’olku)

**Suurlahti** () on pos’olku Karjalan tazavallas Karhumäin piiris Pindušin linnukunnas.

Se sijoiččou Seesjärven liidehrannal.

Enne voinua tiä oli raududorogustansii.

## Histourien mustomerkit

Pos’olkas on Nevvostoliiton da Suomen välizen voinan aigua (1941 – 1944) tapettuloin Nevvostoliiton saldattoin velleskalmu, kudamah on pandu 2706 saldattua.

## Rahvahan lugumiäry
Vička (stansii)

**Vička** on raududorogustansii da eländykohtu Karjalan tazavallas Karhumäin piiris Pindušin linnukunnas.

## Rahvahan lugumiäry
Šalgovuaru (kylä)

**Šalgovuaru** () on kylä Karjalan tazavallas Karhumäin piiris Puadanen kyläkunnas.

Se sijoiččou lähäl Syjäjärvie.

## Rahvahan lugumiäry
Lumbuši

**Lumbuši** on kylä Karjalan tazavallas Karhumäin piiris Pindušin linnukunnas.

Se sijoiččou lähäl Oniegujärven pohjasrandua.

Lähäl kyliä Kumsajoven rannal kupčat G. Gagarin da P. Andrejev vuvvennu 1794 perustettih suuri meččyruadozavodu, kudai ruadoi vuodessah 1919.

## Rahvahan lugumiäry
Salmalahti

**Salmalahti** () on hyllätty kylä Karjalan tazavallas Karhumäin piiris Pindušin linnukunnas. 

Se sijoiččou Oniegujärven rannal.

## Rahvahan lugumiäry
Adrienmeri

**Adrienmeri** on Välimeren lahti Italien da Balkanien niemimuan välil. Se on Itualien, Slovenien, Horvatien sego Bosnien da Hertsegovinan rajal.

## Histourii

Meri sai oman nimen ennevahnallizes Adrii-portaspäi, kudai oli Po- da Adidže -jogien rannoil. Enzimäi greikkalazet sanottih Adriekse vai meren pohjasozua, ga myöhembi tämän nimen sai kogo meri. Riimalazet sanottih merdy Mare Seperum:akse libo Mare Hadriaticum:akse.

Kahten tuhanden vuvven aigah Po- da  Adidže-jogien del'tat siirryttih Adrienmeren syväh nenga äijäl (täs kohtas Adrienmeren vezi on madal), gu nygöi Adrii on 25 km:n piäs merelpäi.

## Muantiedo

Adrienmeren pinduala on 144 tuhtattu km², syvys — 20 metris (meren pohjasozas) 1230 metrissäh (meren liidehozas). Meren pohju on notkonnu (ojandehennu). Sie on foraminifeerallistu mudua da hiekkua, rannalluo on  čuuruu,  čärii, hiekkua. Otranto-niemi yhtisti Adrienmeren Ionien meren kel suves. Adrienmeren levevys on 93-222 km.
Kymrinmua

**Kymrinmua** (kymrin kielel * Cymru*, anglien kielel *Wales*) on mua Suuren-Britanien suarel da yksi Yhtistynnyön kuningaskunnan nellis vuitis.
Abertawe

**Abertawe** (angliekse *Swansea*) on Kymrinmuan toizekse suurin linnu. Se on azuttu Afon Tawe -joven suuh Môr Hafren -meren rannale, mi nägyy linnan kymrinkielizes nimesgi, kudamas sana *aber* merkiččöy jovensuudu libo kohtua, kus jogi laskou mereh. Yhtes Gŵyran niemimuanke Abertawe muvvostau linnan mugah nimetyn muakunnan Dinas a Sir Abertawe.
Muaselgy

**Muaselgy** () on eländykohtu Karjalan tazavallas Karhumäin piiris Pindušin linnukunnas. 

Pos’olkas on samannimine raududorogustansii.

## Tiä on histourien mustomerkit:

* Nevvostoliiton saldattoin velleskalmu
* Mustokohtu, kus vuozinnu 1919 – 1920 tapettih rauhaine rahvas da vangit
da muut mustokohtat.

## Rahvahan lugumiäry
Aberteifi

**Aberteifi** (angliekse *Cardigan*) on pikkaraine linnu Kymrinmuas Ceredigionan muakunnas lähäl Sir Benfron muakunnan rajua. Se on Aberystwythan linnan jälgeh Ceredigionan toizekse suurin linnu. Vuvvel 2011 linnas oli 4184 eläjiä da 54,6% heis pagizi kymrikse.

Aberteifi on azuttu Afon Teifi -joven suuh Bae Ceredigion -lahten rannale, mi nägyy linnan kymrinkielizes nimesgi, kudamas sana *aber* merkiččöy jovensuudu libo kohtua, kus jogi laskou mereh. Linnu azuttih 1000-luvun lopus, konzu allettih Aberteifin linnoituksen srojindu. Vuvvel 1176 linnoitukses piettih istourien ezmäine Eisteddfod-pruazniekku, kudai on myöhembi roinnuh tärgiekse kymrinkielizen kul'tuuran simvolakse da levinnyh ymbäri Kymrinmuadu.
Ynys Môn

**Ynys Môn** () on Kymrinmuan suurin suari. Yhtes Ynys Gybin suaren da pienembien elämättömien suarienke se muvvostau Ynys Mônan muakunnan.
Ynys Gybi

**Ynys Gybi** () on Kymrinmuan toizekse suurin suari. Se sijaiččou Kymrinmuan suuriman suaren Ynys Mônan päivänlaskupuolel.
Vuoljärvi

**Vuoljärvi** () on pos’olku Karjalan tazavallas Karhumäin piiris. Se kuuluu Poventsan linnukundah.

Se sijoiččou samannimizen järven suvirannal.

## Rahvahan lugumiäry
Huabuselgy

**Huabuselgy** () on kylä Karjalan tazavallas Karhumäin piiris. Se kuuluu Poventsan linnukundah.

Enne kyläs oli puučasounu.

## Rahvahan lugumiäry

Vuvvennu 1905 kyläs eli 148 hengie.
Lobskoje (kylä)

**Lobskoje** on kylä Karjalan tazavallas Karhumäin piiris. Se kuuluu Poventsan linnukundah.

Kylä sijoiččou samannimizen järven rannal.

## Rahvahan lugumiäry
Uuzi Huabuselgy

**Uuzi Huabuselgy** () on pos’olku Karjalan tazavallas Karhumäin piiris. Se kuuluu Poventsan linnukundah.

## Rahvahan lugumiäry
Honkankylä

**Honkankylä (enne Zverosouhozu)** on kylä Karjalan tazavallas Karhumäin piiris. Se kuuluu Poventsan linnukundah.

## Muantiedo

Kylä sijoiččou Oniegujärven Poventsan lahten pohjasrannal.

## Rahvahan lugumiäry

Vuvvennu 2002 kyläs eli 690 hengie.

Kyläs on škola.
Lobskoje

**Lobskoje** on pos’olku Karjalan tazavallas Karhumäin piiris. Se kuuluu Poventsan linnukundah.

## Rahvahan lugumiäry

Vuvvennu 1905 tiä eli 57 hengie.
Belohino

**Belohino** on kylä Karjalan tazavallas Karhumäin piiris. Se kuuluu Talviojan kyläkundah.

Se sijoiččou Onieguniemel Padmojärven päivännouzurannal, läs 60 kilometrin piäs Karhumäispäi.

Kyläs on arhitektuuran mustomerki – F’odorovan da Nikiforovan taloi (vuozi 1926).

## Rahvahan lugumiäry
Bereg

**Bereg** on kylä Karjalan tazavallas Karhumäin piiris. Se kuuluu Talviojan kyläkundah.

Se sijoiččou Onieguniemel Padmojärven rannal, läs 55 kilometrin piäs Karhumäispäi da 7 kilometrin piäs Talviojaspäi.

## Rahvahan lugumiäry
Bol’šaja Niva

**Bol’šaja Niva** on hyllätty kylä Karjalan tazavallas Karhumäin piiris. Se kuuluu Talviojan kyläkundah.

Se sijoiččou Onieguniemel Oniegujärven rannal.

## Rahvahan lugumiäry

Vuvvennu 1989 kyläs eli läs 10 hengie. Vuvvennu 2002 kyläs jo ei elännyh nikedä.
Hyybiilinnut

**Hyybiilinnut** libo **hyybilinnut** (latinan kieles *Strigiformes* libo *Striges*) ollah linduloin lahko. Muailmal on enämbi 420 hyybien laajii. Hyybiet eletäh muailman joga mual.

**Lyhyöt tiijöt:** suuri piälakku, suuret pyörät silmät, lyhyt n’okku, pitkät da terävät kynnet.

Mečäs hyybien harvah näet. Se ei ozuttai rahvahale. Puaksumbah kuulet sen iänen. Konzu kuulet sen enzi kerdua, ga et unohta, rubiet eroittamah toizien linduloin iänis. Kirguu hyybii omah luaduh, sanou: huu, huu. Nägemälgi lindu on omaluaduine. Mustathäi tundiettuu hyybiedy kuulužas mul’tfil’mas kondies da sen dovarišas počinpoigazes, kui lindu autoi heile kirjuttua hyvittelysanat, konzu dovarišat lähtiettih roindupäiväle.
Hyybiel, sen iče tiijät, ollah suuret silmät. Net ollah liikumattomat, ainos kačotah kohti. Sanotah buito hyybiet nimidä ei nähtä päiväl, ga se ei ole tozi. Kui silmy, mugai korvu hyybiel on ylen tarku, tarkembi da herkembi migu kažil. Hyybii kuulou nelläh kerdah parembi sidä. Sendäh rahvas toiči sanotah hyybielöi siivekkähikse kažiloikse.
Eletäh hyybiet yksitellen da ollah mečästäjät linnut. Net meččuijah pienii elättilöi, enne kaikkie hiirii da rottii, pienembii linduloi. Syvväh böbökköigi. Sanotah ku hyybiet meččuijah yöl, ga erähät niilöis voijah päivälgi. Hyybii kui lendäy ni kuule, ni vihjua et. Tulou maguajan linnun luo dai tabuau omih kynzih, se ni havaččuo ei ehti.
Omua peziä hyybii ei luaji, tulou elämäh vahnoih, toizien linduloin hyllättylöih pezih. Libo haudou poigazii kololoih da kallivoloin hallelmuksih. Hyybiet azutah puarat vai kerran elokses. Havvotah poigazii vaiku kerran vuvves. Erähänny vuon ku ollou kylläl syömisty, ga havvotah kaksi kerduagi. Havvondah menöy kogonaine kuu. Hyybiel rodieu 3-10 poigastu. Poigazet roitah sogiet, nerottomat da maltamattomat. Emä- da ižähyybiet mollembat kačotah da syötetäh niidy.

**Faktat:**
– Hyybiet eletäh kaikkiel, suves dai pohjazes. Niidy eläy meren rannal da mečäs, mägilöis da čuurumualois, lageikol da linnoisgi. Ei elä niidy vai Antarktidas.
– Ven’al 144 hyybien lajilois on 18.
– Pienembät hyybiet eletäh läs 20 vuottu, suurembat kai 68 vuottu.
– Hyybiet voijah eliä viettäh kuuluguh. Vien sijas heile on meččuittuloin zvierilöin da linduloin veri. Ga viettäh hyö sendäh ei olla, vetty pidäy niilöile ei vaiku juvva, ga kezoidugi kylbie.
– Hyybii voi kiändiä piädy 270 gruadusikse da se nikui ei vaikuta sen tervehyöh.
– Vihjatah: hyybii on ylen mielevy lindu. Eihäi nareko Midä? Konzu? Kus? -kižan voittajale lahjoitetah hrustal’noi hyybii.
– Erähil kanzoil hyybii, sendäh ku se meččuiččou yölöil, on arbuamatoi olendo, tiedohuon da pahoin hengien simvolu.
– Erähät kanzat ollah sidä mieldy, ku hyybii on muanalazien uardehien da rikkahuksien akkiloičči da vardoiččii.

## Lähtiet
Afon Hafren

**Afon Hafren** (kymrin kielel) libo **River Severn** (anglien kielel) on Suuren-Britanien suaren kaikkii pitkembi jogi. Se virduau Kymrinmuan da Anglien alovehel da laskou Môr Hafren -mereh.
Suuri-Britanii

**Suuri-Britanii** on suari Atlantan valdumeres. Kogo suari kuuluu Yhtistynnyön kuningaskunnan valdivoh.
Yr Wyddfa

**Yr Wyddfa** () on Kymrinmuan korgevin vuori. Se on 1085 metrii korgei da kogo Suuren-Britanien suarel korgiembii vuorii löydyy vai Šotlandien Ylämualoil.
Lahtenperä

**Lahtenperä** () on kylä Karjalan tazavallas Karhumäin piiris. Se kuuluu Talviojan kyläkundah.

Se sijoiččou Onieguniemel Oniegujärven koillisozas.

Vuvvennu 2004 kyläs rakendettih puučasounu ().

## Rahvahan lugumiäry

Vuvvennu 1905 kyläs eli 312 hengie.
Zažoginskaja

**Zažoginskaja** on kylä Karjalan tazavallas Karhumäin piiris. Se kuuluu Talviojan kyläkundah.

Se sijoiččou Onieguniemel.

## Rahvahan lugumiäry
Kymrin kieli

**Kymrin kieli** on keltiläine kieli, kudamua paistah piäozin Kymrinmuas, kus se on virralline kieli anglien kielen rinnal. Pienembi joukko pagizijoi eläy sežo Anglies da Argentiinan Patagounies, kunne muutti äijän kymrinkielizii siirdolazii vuvves 1865 algajen. Kielen stuatussua opitah aktiivizeh parandua da nostua kieldy malttajien lugumiäriä Kymrinmuas. Kieliaktivistat reagiiruijah puaksuh kielen pollendah.

## Lähteet
Kuuzirandu

**Kuuzirandu** (, ) on kylä Karjalan tazavallas Karhumäin piiris. Se kuuluu Talviojan kyläkundah.

Se sijoiččou Oniegujärven koillisozas.

Enzimäzen kerran poselenii muanittih vuvvennu 1563.

Kyläs on histourien mustomerkit:

* Rahvahienvälizen voinan aigua tapettuloin saldattoin velleskalmu.
* Suomelazien saldattoin vuvvennu 1942 tapettuloin Tatjana Muhinan kalmu.
* Suarnansanelijan I.A. Fedosovan (1831 – 1899) kalmu.

Sežo kyläs on muzei.

## Rahvahan lugumiäry
Egeinmeri

**Egeinmeri** on Balkanan niemimuan, Vähä-Aazien da Krit-suaren välis olii Välimeren oza. Sie on läs 2000 suardu. Egeinmeri on Griekanmuan da Turcien rajal.

## Muantiedo, geolougii

Egeinmeri yhtyy Mustahmereh koillizes (Dardanelli-salmen, Mramoranmeren sego Bosfor-salmen kauti), Välimereh – suves (monen salmen kauti). Egeinmeren pinduala on läs 179 tuhattu km². Sen rannat ollah kivikkähät, meres ymbäri on äijy madalua mägii, kus on steppi- da hiekkumua.

Meren äijy suardu on endine tazangomua, kudai myöhembi uppoi vedeh. Egeinmeren suurimbat suaret ollah Krit, Lesbos, Rodos, Samos, Evbei. Meren syvys on 200-1000 m (suurin syvys on 2529 m suves).

## Mieldykiinnittäjät toziaziet

Egeinmereh uppoi Britannik-gospitalilaivu, kudai oli samanluaduine, kui Titanik-laivu. Egeinmeren liidehozua sanotah Ikarienmerekse.
2. talvikuudu

**2. talvikuudu** - 336. vuvven päivy (337. päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenduaruan mugah. Vuvven loppussah on 29 päiviä.

## Tämän päivän pruazniekat

## Midä rodih sinä piän

## Ken rodihes sinä piän

## Ken kuoli sinä piän
Helium

**Helium** (, merkitäh **He**-merkil) on toinen elementu Mendelejevan alguainehien hiimiellizes sistiemallizes järjestykses. Heliuman atomnoumer on 2. Se on sistiemallizen järjestyksen enzimäzes periodas, 18. joukos. Helium johtau sistiemallizen järjestyksen guazuloin joukkuo.

Helpo aineh helium on yksiatominen jaloguazu, kudamal ei ole värii, maguu da hajuu.

Helium on yksi levittylöis alguainehis muailmankaikkevuos, se on toizel sijal vezisuajun (merkitäh H-merkil) jälles. Se on kebjei guazu, kudaman kiehundan lämbö on -268,94 °C  — kaikkien tiettylöin alguainehien lämbölöin alahazin.
Helium otetah luondoguazus jagavumizen vuoh alahazes lämmös, sidä sanotah fraktsiollizekse laskemizekse.
Litium

**Litium** (, merkitäh **Li**-merkil) on kolmas elementu Mendelejevan alguainehien hiimiellizes sistiemallizes järjestykses. Litiuman atomnoumer on 3. Se on sistiemallizen järjestyksen toizes periodas, enzimäzes joukos.
Helpo aineh litium on pehmei hobjankarvasvalgei alkalimetallu.

Litiuman nimen keksimine da histouri

Litium oli avattu vuonnu 1817. Ruoččilaine hiimiekku da minerualogu Iogann Arfedson löydi sidä enzin petalit-minerualas, da sit spodumen- da lepidolit-minerualois. Vuonnu 1818 Gemfri Devi sai metallizen litiuman enzimästy kerdua. Litium sai oman nimen sendäh, ku sidä löyttih kivilöis ( — kivi). Enne sidä sanottih litionakse, nygyaigaine nimi litiumale pani Bercelius.
Berillium

**Berillium** (, merkitäh **Be**-merkil) on nelläs elementu Mendelejevan alguainehien hiimiellizes sistiemallizes järjestykses. Berilliuman atomnoumer on 4. Se on sistiemallizen järjestyksen toizes periodas, toizes joukos. Toksiinuaineh.

Helpo aineh berillium on vägi kova valgeiharmai metallu, kudamal on ylen kallis hindu.

## Histouri

Fransielaine hiimiekku Lui Nikola Voklen avai berilliuman vuonnu 1789 da nimitti sidä gl’uceniekse. Hiimiekat germuanielaine Klaprot da ruoččilaine Ekeberh pandih sile nygyaigaine nimi Beryllium.
1896

## Midä rodih sinä vuon

## Ken rodihes sinä vuon

## Ken kuoli sinä vuon
10. talvikuudu **[[Alfred Nobel|Alfred Nobel]]** - ruoččilaine inženieru, keksii, Nobel-palkindon perustai
Suuriselgy

**Suuriselgy** () on pos’olku Karjalan tazavallas Karhumäin piiris Čobinon kyläkunnas.

## Muatiedo

Pos’olku sijaiččou Semčojärven suvirannal. Tiä on pristani. Lähäl pos’olkua on Man’kizinsuo. Päivännouzuh pos’olkaspäi dorogan rinnal on hyllätty kylä Mändyselgy. Sen tagan, kaijal kannaksel Semčojärven da Karzikkojärven välis, on Karzikkojärvi-kylä, kudamas eläy ylen vähän rahvastu. Suurensellän ymbäri on äijy meččiä, kazvau kuustu da pedäjiä.

## Rahvahan lugumiäry

Vuvvennu 1989 tiä eli läs 10 hengie. Vuvvennu 2002 kyläs jo niken ei elä.
Borum

**Borum** (, merkitäh **B**-merkil) on viijes elementu Mendelejevan alguainehien hiimiellizes sistiemallizes järjestykses. Boruman atomnoumer on 5. Se on sistiemallizen järjestyksen toizes periodas, 13. joukos.

Välläs olotilas Borum on väritön, harmai libo ruskei kristalline libo mustu muvvoton aineh. On tuttu enämbi 10 Boruman allotrooppistu muoduo, kudamien luajindu da keskenäzet siirrot miärätäh lämmöl, kudamas booru oli suadu. 

## Boruman nimen keksimine da histouri

Fransielazet hiimiekat Ž. Gei-L’ussak da L. Tenar suadih boruman enzimästy kerdua. Hyö hiilutettih boruman angidridu B2O3 metallukalienke. Monen kuun peräs H. Devi sai boruman sulatun B2O3 elektroliizan vuoh. 

Ainehen nimi roih arabian sanas burak (arab. بورق‎) libo persialazen sanas burah (pers. بوره‎), kudamil sanottih Burua (Na2B4O7·10H2O).
Lahtenperä (Čobino)

**Lahtenperä** () on kylä Karjalan tazavallas Karhumäin piiris Čobinon kyläkunnas.

Se sijaiččou Semčojärven luodehrannal.

## Rahvahan lugumiäry
Muaselgy (kylä)

**Muaselgy** () on kylä Karjalan tazavallas Karhumäin piiris Čobinon kyläkunnas.

Se sijoiččou Seesjärven suvirannal.

Kyläs on histourien mustomerki – Nevvostoliiton da Suomen välizen voinan aigua (1941 – 1944) tapettuloin Nevvostoliiton saldattoin velleskalmu, kudamah on pandu 754 saldattua.

## Rahvahan lugumiäry
Kumsa

**Kumsa** on pos’olku Karjalan tazavallas Karhumäin piiris Čobinon kyläkunnas.

Se sijaiččou Kumčarven suvirannal.

Pos’olkas on Nevvostoliiton da Suomen välizen voinan aigua (1941 – 1944) tapettuloin Nevvostoliiton saldattoin velleskalmu.

## Rahvahan lugumiäry
Mändyselgy

**Mändyselgy** (sežo karj. Suvipiä) on kylä Karjalan tazavallas Karhumäin piiris Čobinon kyläkunnas.

Se sijaiččou Semčojärven suvirannal.

## Rahvahan lugumiäry

Vuvvennu 1905 kyläs eli 105 hengie.
Padun

**Padun** on pos’olku Karjalan tazavallas Karhumäin piiris Čobinon kyläkunnas.

Se sijaiččou päivänlaskuh Karhumäispäi.

Pos’olkas on histourien mustomerki – runoilijan B.M. Smolenskin kalmu (1921 – 1941).

## Rahvahan lugumiäry
Kumčarvi

**Kumčarvi** (sežo karj. Kumsarvi, ) on kylä Karjalan tazavallas Karhumäin piiris Čobinon kyläkunnas.

Se sijaiččou Kumčarven päivännouzurannal.

Kyläs on XIX vuozisuan puučasounu.

## Rahvahan lugumiäry
Semčojärvi

**Semčojärvi** (sežo karj. Semsarvi, ) on kylä Karjalan tazavallas Karhumäin piiris Čobinon kyläkunnas.

Se sijaiččou samannimizen järven koillisrannal.

## Rahvahan lugumiäry

## Kuulužat rahvahat

* Godarev G.I. (1929 – 2005) oli Karjalan tazavallan arvostettu artistu.
Danilovo

**Danilovo** on Karjalan tazavallan Karhumäin piirin Čolmužin kyläkunnan kylä.

Se sijaiččou Uikujoven rannal.

## Histourii

Vuvvennu 1905 se oli Danilovon voulostin Poventsan ujezdan Aunuksen gubernien haldivolline keskus.

## Rahvahan lugumiäry

Vuvvennu 1905 kyläs eli 143 hengie.
18. talvikuudu

**18. talvikuudu** - 352. vuvven päivy (353. päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenduaruan mugah. Vuvven loppussah on 13 päiviä.

## Tämän päivän pruazniekat
*  Nigeru - tazavallan päivy
*  Katar - kanzalline päivy

## Midä rodih sinä piän

## Ken rodihes sinä piän
* 1856 **[[Joseph John Thomson]]** - anglielaine tiedomies, Nobel-palkindon suannuh (1906)
* 1943 **[[Keith Richards]]** - "The Rolling Stones"-joukon ozanottai
* 1946 **[[Steven Spielberg]]** - amierikkalaine ohjuaju

## Ken kuoli sinä piän
* 1737 **[[Antonio Stradivari]]** - itualielaine viulun neroniekku
* 2011 **[[Vaclav Havel]]** - čeehielaine valdivomies, enzimäine Čeehien prezidentu
19. talvikuudu

**19. talvikuudu** - 353. vuvven päivy (354. päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenduaruan mugah. Vuvven loppussah on 12 päiviä.

## Tämän päivän pruazniekat

## Midä rodih sinä piän

## Ken rodihes sinä piän
* 1906 **[[Leonid Brežnev]]** - nevvosto valdivomies, nevvostoliiton kommusnistoin partien piäsekretari (1964 - 1982)
* 1915 **[[Edit Piaf]]** - frantsien pajattai

## Ken kuoli sinä piän
* 1996 **[[Marcello Mastroianni]]** - itualielaine kinoartistu
Ahvenjärvi

**Ahvenjärvi** () on kylä Karjalan tazavallas Karhumäin piiris Čobinon kyläkunnas.

Se sijäiččou samannimizen järven päivänlaskurannal.

Kyläs on histourien mustomerki – Nevvostoliiton da Suomen välizen voinan aigua (1941 – 1944) tapetun Nevvostoliiton tundemattoman saldatan kalmu.

## Rahvahan lugumiäry

Vuvvennu 1905 kyläs eli 117 hengie.
1737

## Midä rodih sinä vuon

## Ken rodihes sinä vuon

## Ken kuoli sinä vuon
* 18. talvikuudu **[[Antonio Stradivari]]** - itualielaine viulun neroniekku
Nemino

**Nemino** on Karjalan tazavallan Karhumäin piirin Čolmužin kyläkunnan pos’olku.

Se sijaiččou Nemina-joven rannal. 1930-luvul tiä oli Belomorskan-Baltien kanualan ruadajien pos’olku.

## Rahvahan lugumiäry
Ogoreliši

**Ogoreliši** () on Karjalan tazavallan Karhumäin piirin Čolmužin kyläkunnan pos’olku.

Se sijaiččou Uikujoven rannal.

## Rahvahan lugumiäry
Ažepnavolok

**Ažepnavolok** on Karjalan tazavallan Karhumäin piirin Šun’gan kyläkunnan kylä.

Se sijaiččou Ažep-niemel Poventsan lahten rannal Oniegujärven koillisozas. Lähäl kyliä on samannimine niemi.

Kyläs elettih rahvahat sugunimilöinke Isakovat da Savinovat.

## Rahvahan lugumiäry
Batova

**Batova** on Karjalan tazavallan Karhumäin piirin Šun’gan kyläkunnan kylä.

Se sijaiččou Putkozero-järven päivännouzurannal, läs 50 kilometrin piäs Karhumäispäi.

Kyläs on puučasounu (v. 1880) da Kolobovan taloi (v. 1898).

## Rahvahan lugumiäry
Peter Coon

**Peter Coon** (tovelline nimi on **P'otr Vasiljev**, roinnuhes 23. kylmykuudu vuvvennu 1961, Petroskoi, Karjal) – muzikantu, äijil eri soittimil soittai, säveldäi, pajotevoksien kirjuttai.

Muuzikkulaijit: kantri, rok.

P. Vasijev kirjuttau tevoksii da muuzikkua  Jousnen Jarved -nimizele joukole, kudai pajattau vepsän kielel. Hänel on  Coon Records Oy -muuzikkustuudii. Vasiljev ruadoi yhtes nengozien muuzikkustuudieloin kel, kui Warner Finland, Uho production, Megamania, Johanna Kustannus, HMC, NMC, First Music publishing, Viva Music, Lubaša, Hiili Hiilesmaa, Viktor Drobiš.

P. Vasijev kirjutti tundietun Tol'ko s toboi -nimizen balluadan ven'an kielel, kuduadu pajattau Stas Pjeha.

Vuvvennu 1987 Vasiljev barabanahpergajannu käi moneh konsertumatkah Ven'an tundietun Zeml'ane -rok-joukon kel.

Vuvves 2008 algajen oli Coon Records Oy (Suomi) -stuudien johtajannu.
Vuozinnu 2003-2010 Vasiljev oli  Carelian Faces -festivualin (Suomi-Karjal) johtajannu.

Vasiljev oli yhtehizes ruavos nengozien joukkoloin kel, kui:
* Zeml'ane
* Santtu Karhu & Talvisovat
* Very High Tension
* Jousnen Jarved
* Cyanide
* Das Kuhn

## Muuzikkudiskoin luvvettelu:

* You tease me baby (maxi single) 1998
* We’re Flying together (maxi single) 1999
* Morning Comes (single) 2010
* Helsinki nukkuu - Arto Rinne (single) 2007
* Rakkauteen unohdetut - Arto Rinne (single) 2006
* Kiiren Kaantopuoli - Arto Rinne (album) 2007
* Starting point - Cyanide (single) 2010
* I’ll be ready - Cyanide (single) 2010
* Cyanide-Cyanide (album) 2011
* Ei sa sabutada joged - Jousnen Jarved (album) 2012
* Poet of falling leaves - Das Kuhn (album) 2015
* Burning bridges - Das Kuhn (album) 2019 
* Valdan Kajag - Jousnen Jarved (album) 2020
* Poison - Das Kuhn (single) 2020
* Red Stones - Natalia Tsarikova  (single) 2020
* Aigan Lete - Jousnen Jarved (single) 2022
* Rock Generator - Das Kuhn (maxi single) 2022
* Ištujan kiven alle - Jousnen Jarved (single) 2023
* Flowers - Das Kuhn (single) 2023
* Digital Vampire - Das Kuhn (album) 2023
23. kylmykuudu

**23. kylmykuudu** - 327. vuvven päivy (328. päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenduaruan mugah. Vuvven loppussah on 38 päiviä.

## Tämän päivän pruazniekat

## Midä rodih sinä piän

## Ken rodihes sinä piän
* 1961 **[[P'otr Vasiljev]]** - muzikantu, äijil eri soittimil soittai, säveldäi, pajotevoksien kirjuttai.

## Ken kuoli sinä piän
Berežnaja

**Berežnaja** on Karjalan tazavallan Karhumäin piirin
Šun’gan kyläkunnan kylä.

Se sijaiččou Putkozero-järven päivännouzurannal.

## Rahvahan lugumiäry

Vuvvennu 1873 kyläs eli 71 hengie (35 miesty da 36 nastu, oli 6 pihua), vuvvennu 1905 – 61 hengie (33 miesty da 28 nastu, oli 11 perehty, 10 pihua).

Vuvvennu 1989 kyläs eli läs 20 hengie, vuvvennu 2002 – 28 hengie (15 miesty da 13 nastu), 100% rahvahas on ven’alazii.

## Nähtävykset

* Mihail Arhangelan puučasounu (XVII – XIX vuozisada). Časounu perustettih XVII vuozisual. 
* Suuren voinan aigah tapettuloin Nevvostoliiton saldattoin velleskalmu.
Bol’nični (Šun’ga)

**Bol’nični** () on pos’olku Karjalan tazavallas Karhumäin piiris Šun’gan kyläkunnas.

Se sijaiččou Onieguniemel Putkozero-järven luodehrannal.

Enne tädä pos’olkua sanottih Bol’šoi Dvor –nimekse (), tädä nimie käytettih 1980-luvun loppussah.

1980-luvun lopus kylä oli merkitty kartois Šun’gan lähevönny.

## Rahvahan lugumiäry

Vuvvennu 2002 pos’olkas eli 46 hengie (25 miesty da 21 nastu), 98% rahvastu oli ven’alazii.
Sergijevo

**Sergijevo** on Karjalan tazavallan Karhumäin piirin Čolmužin kyläkunnan pos’olku.

Se sijaiččou Uikujoven da Leksajoven välis, 52 kilometrin piäs koillizeh Čolmužispäi.

Pos’olkas on XIX vuozisuan puučasounu.

## Rahvahan lugumiäry
Bor-Pudantsev

**Bor-Pudantsev** () on kylä Karjalan tazavallas Karhumäin piiris Šun’gan kyläkunnas.

Se sijaiččou Poventsan lahten rannal, Oniegujärven koillisozas.

## Rahvahan lugumiäry
Gorskaja

**Gorskaja** on kylä Karjalan tazavallas Karhumäin piiris Šun’gan kyläkunnas.

Se sijaiččou Onieguniemel, Kosmojärven koillisrannal.

## Rahvahan lugumiäry
Deriguzovo

**Deriguzovo** on kylä Karjalan tazavallas Karhumäin piiris Šun’gan kyläkunnas.

Se sijaiččou Onieguniemel, Putkozero-järven luodehrannal.

Vuvvennu 1879 kylän eläi, kupču Ivan Krilov, andoi dengua časounan rakendamizeh.

## Rahvahan lugumiäry

## Kuulužat rahvahat

* Krilov Ivan Ivanovič (1859 – 1915) on ven’alaine kupču.
Kažma

**Kažma** on kylä Karjalan tazavallas Karhumäin piiris Šun’gan kyläkunnas.

Se sijaiččou lahten rannal Oniegujärven koillisozas.

Vuvvennu 2007 kyläs rakendettih puučasounu.

## Rahvahan lugumiäry
Anna Vasiljeva

**Vasiljeva Anna Andrejevna** (**Hanna Jousne**) (on roinnuhes 30. oraskuudu vuonnu 1983, Petroskoi, Karjalan Tazavaldu) – pajattai, taidoilii, kirjuttau tevoksii  Jousnen Jarved -muuzikkujoukole, kudai pajattau vepsän kielel.  Hänel oli kolme taido-ozutteluu. Hanna Jousne yhtes taidoilijan Vladimir Fominan kel valmisti Mandala Ioanna Krestitel'a -nimizen taidoruavon.

Anna Vasiljeva oli yhtehizes ruavos nengozien muzikantoin sego muuzikkujoukkoloin kel, kui:  Coon Records Oy, Kursk -joukko, Peter Coon, Janne Saksa, Das Kuhn -joukko.

Taido-ozuttelut oldih Helsinki-linnas («Hopeinen Sivellin»), Sočis (”Renuar”), Piiteris (”Art-živopis'”) da Petroskois (taidosalon).

Vuonnu 2012 päivänvalgien nägi Jousnen Jarved -joukon Ei sa sabutada joged -nimine al'bom.  
	
Vuvvennu 2020 Jousnen Jarved -pajojoukko piästi ilmoih al'boman "Valdan Kajag".

Vuvvenu 2022 Jousnen Jarved -joukon pajo "Aigan Lete" piästi ilmoih.

Vuvvenu 2023 Jousnen Jarved tallendau pajo "Ištujan kiven alle".
22. talvikuudu

**22. talvikuudu** - 356. vuvven päivy (357. päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenduaruan mugah. Vuvven loppussah on 9 päiviä.

## Tämän päivän pruazniekat

## Midä rodih sinä piän

## Ken rodihes sinä piän
* 1858 – **[[Giacomo Puccini]]** - itualielaine säveldäi

## Ken kuoli sinä piän
23. talvikuudu

**23. talvikuudu** - 357. vuvven päivy (358. päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenduaruan mugah. Vuvven loppussah on 8 päiviä.

## Tämän päivän pruazniekat

## Midä rodih sinä piän

## Ken rodihes sinä piän
* 1777 **[[Aleksandr I]]** — ven’alaine imperuatoru.

## Ken kuoli sinä piän
28. talvikuudu

**28. talvikuudu** - 362. vuvven päivy (363. päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenduaruan mugah. Vuvven loppussah on 3 päiviä.

## Tämän päivän pruazniekat

## Midä rodih sinä piän

## Ken rodihes sinä piän
* 1954 **[[Denzel Washington]]** - amierikkalaine ozuttelii da ohjuaju
* 1979 **[[Noomi Rapace]]** - ruoččilaine ozuttelii

## Ken kuoli sinä piän
* 1925 **[[Sergei Jesenin]]** - ven’alaine nevvostolaine runoilii
31. talvikuudu

**31. talvikuudu** - 365. vuvven päivy (366. päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenduaruan mugah. 

## Tämän päivän pruazniekat

## Midä rodih sinä piän

## Ken rodihes sinä piän
* 1869 **[[Henri Matisse]]** - frantsien taidoilii
* 1948 **[[Donna Summer]]** - amierikkalaine pajattai

## Ken kuoli sinä piän
* 1872 **[[Aleksis Kivi]]** - suomelaine kirjuttai
Hašezero

**Hašezero** on kylä Karjalan tazavallas Karhumäin piiris Šun’gan kyläkunnas.

Se sijaiččou Onieguniemel, Haš-järven päivännouzurannal.

Kyläs on Jekaterinan puučasounu (XVIII vuozisada).

## Rahvahan lugumiäry
4. pakkaskuudu

**4. pakkaskuudu** - Vuvven 4. päivy grigorianskoin kalenderin mugah.

## Tämän päivän pruazniekat

## Midä rodih sinä piän

## Ken rodihes sinä piän
* 1785 **[[Jacob Grimm]]** — germuanien filolougu.

## Ken kuoli sinä piän
Čerkasi

**Čerkasi** () on kylä Karjalan tazavallas Karhumäin piiris Šun’gan kyläkunnas.

Se sijaiččou Onieguniemel, Ladmozero-järven suvirannal.

Kyläs on Ioann Bogoslovan puučasounu (v. 1914).

## Rahvahan lugumiäry

Vuvvennu 1905 kyläs eli 47 hengie.
Carl Linnaeus

**Carl Linnaeus** (vuvves 1761 algajen *Carl von Linné*; 23. oraskuudu 1707, Råshult, Ruočči – 10. pakkaskuudu 1778, Uppsala, Ruočči) - ruoččilaine luonnontiedäi (kazvitiedoilii, eläintiedäi, minerualutiedäi) da liečetiedäi. Linnaeus opastui Lundan da Uppsalan yliopistolois. Vuvvennu 1732 häi yksin lähti tiedomatkah Lappih da astui piäl 2000 km viijen kuun aigua. Linnaeus eli mondu vuottu Hollandies, kus puolisti väitösruavon da piästi ilmoih kazvitiijollizii kirjutuksii, kudualoin periä hänes rodih muailman kuulužu tiedomies. Vuvves 1741 algajen kuolendassah Linnaeus oli Uppsalan yliopiston professoru.
 
Linnaeus oli roinnuhes köyhän kyläpapin pereheh. Eläjes häi sai kuulužuttu kui Ruočis, muga i toizis mualois. Hänes rodih monien akadiemieloin da tiedoyhtymien ozanottai. Ruočis Linnaeus palkittih Pol’arnoin tiähten kunnivomerkil da sanottih dvor’aninakse. Monis mualois perustettih Linnaeusan yhtymät, kuduat levitettih hänen teourieloi. Londonan Linnaeusan yhtymy täh aigassah on yksi muailman suurimii tiedokeskuksii. Täl yhtymäl on bohatin Linnaeusan ruadoloin kogomus,kudai sirrettih Britanieh Ruočispäi. 

Linnaeus on kazvi- da eläinmuailman klassifikatsien yhtenäzen sistieman perustai. Täs klassifikatsies viettih yhteh kaikki biolougiitiijon iellizet tiijot. Yksi Linnaeusan piätevoksii on käyttöh pandu bilolougien objektoin terminolougii. Sežo Linnaeus eroitti biolougiilajin sistematiekan algukategouriennu. Häi luadi kazviloin sugupuolisistieman klassifikatsien, kudai käytettih XVIII- da XIX-vuozisual. Nygöi Linnaeus pietäh yhtenny ruočin kirjukielen perustajii. Linnaeus yhtyi perustamah Ruočin kuningaskunnan tiedoakadiemiedu. Hänen avul yliopistolois ruvettih opastamah luonnontiedoloigi.
10. pakkaskuudu

**10. pakkaskuudu** - 10. vuvven päivy grigorianskoin kalenduaruan mugah.

## Tämän päivän pruazniekat

## Midä rodih sinä piän

## Ken rodihes sinä piän
* 1948 **[[ Henry Olavi Aaltonen]]** -

## Ken kuoli sinä piän
* 1778 **[[Carl Linnaeus]]** - ruoččilaine luonnontiedäi da liečetiedäi
* 1942 **[[Ukki Väinämöinen]]** - karjalaine yhteiskunnalline ruadai.
Jekaterina I

**Jekaterina I** (Marta Sammuilovna Skavronskaja, ukon sugunimen mugah Kruze; pravosluavizel nimel Jekaterina Aleksejevna Mihajlova; [5. [15.] sulakuudu](https://olo.wikipedia.org/wiki/15._sulakuudu) 1684 – [6. [17.] oraskuudu](https://olo.wikipedia.org/wiki/17._oraskuudu) 1727) oli ven’alaine tsuarikunnan halliččii vuvves 1725 algajen (imperatoran akannu vuvves 1721 algajen), Pedru Suuren toine akku, tsuarikunnan halliččijan Jelizaveta Petrovnan muamo.

Jekaterina Aleksejevnan kunnivokse Pedru Suuri perusti Pyhän Jekaterinan ordenu (1713). Sežo Jekaterinan kunnivokse nimitettih Urualas oliju linnu Jekaterinburg. Tsarskoje Selos sijaiččou Jelizaveta Petrovnan aigua nostettu Jekaterinan dvorču.
Pedru II

**Pedru II Aleksejevič** (12. (23.) ligakuudu 1715, Piiteri - 19. (30.) pakkaskuudu 1730, Moskovu) oli ven’alaine imperuatoru, kudai halličči valdivuo Jekaterinan I jälles.

Pedrun I bunukku, tsuarin Aleksei Petrovičan da nemetskoin prinsesan Charlotte Christine von Braunschweig-Wolfenbüttelan poigu, Romanovoin rovun muužikan kohtinazen liinien jälgimäine ezittäi.

Pedru II Aleksejevič piäzi valduistuimile 6. (17.) oraskuudu 1727 11-vuodizennu olles da kuoli ruveh 14-vuodizennu. Faktoin mugah, Pedru iče ei haldivoinnuh valdivuo. Tovvelline valdu oli Korgeviman peittonevvostol, enimyölleh nuoren imperatoran favoritoil Menšikoval da hänen jälles Dolgorukovoil.
Anna Ioannovna

**Anna Ioannovna** (Anna Ivanovna; 28. pakkaskuudu (7. tuhukuudu) 1693 – 17. (28.) ligakuudu 1740 ) oli Romanovoin rovun ven’alaine tsuarikunnan halliččii.  

Tsuarin Ivanan V (haldivoičči yhtes vellen Pedrunke I) da Praskovjan F’odorovnan nelläs tytär. Vuvvennu 1710 meni miehele. Hänen ukko Kurl’andan gertsogu kuoli 2.5 kuudu svuad’ban jälles. Pedrun II kuolendan jälles vuvvennu 1730 Korgevin peittonevvosto kučui Anna Ioannovnua ven’alazeh valduistuimile monarhannu rajoittettuloin oigevuksienke aristokratoin hyväkse. Ga dvor’aninoin avul toi järilleh absol’utizman Korgevin peittonevvoston hajoittajen. Anna Ioannovnan haldivon aigua sanottih bironovan aijakse hänen favoritan Ernst Bironan nimen mugah.
Ivan VI

**Ivan VI** (Ioann Antonovič (12. (23.) elokuudu 1740, Piiteri – 5. (16.) kezäkuudu 1764, Schlüsselburg) oli Braunšveigskan oksan Romanovoin rovun ven’alaine imperatoru. Ivan VI haldivoičči valdivuo vuozinnu 1740-1741. Häi oli Ivanan V bunukku.   

Virrallizesti Ivan VI haldivoičči oman elaijan enzimäzen vuvven aigua regentu Bironan avul, a sit muaman Anna Leopol’dovan avul. Jelizaveta Petrovna ajoi pienen imperatoran valduistuimespäi. Ivan VI otettih kiinni da läs kogo elaijan häi eli yksin. Jekaterinan II aigua 23-vuodine Ivan tapettih.
1707

## Midä rodih sinä vuon

## Ken rodihes sinä vuon
* 15. sulakuudu **[[Leonhard Euler]]** — švetsuarielaine, germuanielaine da ven’alaine matemuatiekku da mehaniekku
* 23. oraskuudu **[[Carl Linnaeus]]** — ruoččilaine luonnontiedäi da liečetiedäi

## Ken kuoli sinä vuon
Michael Faraday

**Michael Faraday** (22. syvyskuudu 1791, London – 25. elokuudu 1867) oli anglielaine fiiziekku da hiimiekku. Faraday oli Londonan kuninkuallizen seuran ozanottai (1824), Piiterin tiedoakadiemien ulgomualaine kunnivoitettu ozanottai (1830). Tiedomies yhtyi i monih toizih tiedoyhtymieh. Michael Faraday löydi sähkömagniettizen induktsien, kudai on pohjannu sähkön nygyaigazes tevolližusvalmistamizes. Häi luadi sähkömotoran enzimäzen modelin. Faradayn erähih löydölöih da keksindölöih kuulutah enzimäine transformuatoru, sähkövirran hiimiivaikutus, diamagnetizmu. Tiedomies enzimäzenny ennusti sähkömagniettizii aldoloi. Faraday perusti sähkömagniettizen kentän teourii.

## Eloskerdu

Michael Faraday rodivui köyhän sepän pereheh. Perehen talovehellizen tilan periä 13-vuodine Michael lähti ruadamah kirjastoh. Brihan mieldy kiinitettih kirjat da tiedosanakirjojen kirjutukset sähkötiijos da hiimies. 20-vuodizennu olles Faraday piäzi kuulužan hiimiekan Humphry Davyn luvendoloih. Aijan kuuluttuu hänes rodih Davyn abuniekku, da hänen kuolendan jälles, hänen jatkajai. Vuvvennu 1821 Faraday nai Sarah Barnardan (1800- 1879). Pereh oli lapsetoi. Faradayn tervehys algai huonota1840-luvul, mi hillendi hänen tutkimusruaduo. Häi kuoli vuvvennu 1876.
Uikunsuari

**Uikunsuari** () on kylä Karjalan tazavallas Belomorskan piiris. Se kuuluu Belomorskan linnukundah.

Kylän kauti menöy Vienanmeren-Baltienmeren kanualu.

Kylän pohjasozas on suuri kalmisto, kudamah on pandu kanualan rakendajii.

## Rahvahan lugumiäry

## Histourii

1920-lugussah kylä kuului Sorokan voulostih. Myöhembäh se kuului Sorokan piirin Uikunsuaren kylänevvostoh. Uikunsuaren kylänevvostoh kuului kolme kyliä: Uikunsuari (keskustu), Matinvuaru (ven. Матигора) da Sosnovets. Vuvvennu 1926 kylänevvostos eli 668 hengie, kudamis 525 eli Uikunsuaren kyläs. Rahvas oldih enimyölleh ven’alazii (620 hengie), muut – karjalazii (48 hengie), kudamis 36 hengie eli Uikunsuaren kyläs. Myöhembäh kylänevvosto hyllättih. Uikunsuari da Matinvuaru ruvettih kuulumah Belomorskan halličukseh, a Sosnovets tuli uvven kylänevvoston keskustakse.
James Clerk Maxwell

**James Clerk Maxwell** (13. kezäkuudu 1831, Edinburgh, Šotlandii - 5. kylmykuudu 1879, Cambridge, Anglii) - britanielaine fiiziekku, matemuatiekku da mehaniekku. Häi oli Londonan kuninguallizen  seuran ozanottai (1861).  

Sugujuuriloi myöte Maxwell oli šotlandielaine. Häi oli roinnuhes edinburghilazen advokuatan John Clerkan da Frances Cayn pereheh da oli ainavo lapsi. Maxwell opastui Edinburghan da Cambridgen yliopistolois. Maxwell pani allun nygyaigazeh klassizeh sähködinuamiekkah (Maxwellan uravnieniet), pani käyttöh fiiziekkutiedoh sähkömagniettine kenty- terminän. Häi tutki sähkömagniettizii aldoloi, vallon da sen painien sahkömagniettistu luonduo. Maxwell oli yksi guazoin kinettizen teourien perustajii. Tiedomies ozutti termodinuamiekan toizen allun (muga sanottu Maxwellan demonu), sai tärgiet tulokset molekulufiiziekas da termodinuamiekas. Maxwell oli värivalokuvan  prinsipan perustai. Häi kirjutti äijän ruaduo mehaniekkah, optiekkah da matemuatiekkah nähte. Häi tutki Saturnan rengahien pyzymisty. Häi valmisti piästämizeh ilmoih niškoi Henry Kavendišan käzikirjutukset. Sežo Maxwell keksi mondu tiedolaitehtu. Maxwellua pietäh suurennu fiiziekannu, kui Newton da Einstein.
1831

## Midä rodih sinä vuon

## Ken rodihes sinä vuon
* 13. kezäkuudu **[[James Clerk Maxwell]]** - britanielaine fiiziekku, matemuatiekku da mehaniekku

## Ken kuoli sinä vuon
5. kylmykuudu

**5. kylmykuudu** - 309. vuvven päivy (310. päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenduaruan mugah. Vuvven loppussah on 56 päiviä.

## Tämän päivän pruazniekat

## Midä rodih sinä piän

## Ken rodihes sinä piän

## Ken kuoli sinä piän
* 1879 **[[James Clerk Maxwell]]** — britanielaine fiiziekku, matemuatiekku da mehaniekku.
* 1915 **[[Nikolai Leskov]]** — ven’alaine opastai, kodirannan histourien tutkii, etnogruaffu, kirjuttai.
Zolotets

**Zolotets** on pos’olku Karjalan tazavallas Belomorskan piiris. Se kuuluu Belomorskan linnukundah.

Se sijaiččou Uikujoven hurual rannal, 7 kilometrin piäs Belomorskaspäi lounuah.

Pos’olkas on kul’tuurutaloi, kirjasto da liäkärinpunktu.

Lähäl pos’olkua on Uikunsuaren vezivoimalu.

## Rahvahan lugumiäry
Ferdinand Marcos

**Ferdinand Emmanuel Edralin Marcos** (11. syvyskuudu 1917 - 28. syvyskuudu 1989) oli Filippinat muan prezidentu.
Matinvuaru

**Matinvuaru** () on kylä Karjalan tazavallas Belomorskan piiris. Se kuuluu Belomorskan linnukundah.

Se sijaiččou Uikujoven rannal, 7 kilometrin piäs Belomorskaspäi lounuah. Vuvvennu 1926 kyläs eli 131 hengie.

## Rahvahan lugumiäry
Šiižn’a

**Šiižn’a** () on kylä Karjalan tazavallas Belomorskan piiris. Se kuuluu Belomorskan linnukundah.

Kylä sijaiččou Vienanmeren-Baltienmeren kanualan rannal, 4 kilometrin piäs Belomorskaspäi.

## Rahvahan lugumiäry

## Kuulužat rahvahat

* Kukuškina Marija Vladimirovna (1919 – 2002) on Nevvostoliiton arvostettu liäkäri.
Krasnaja Gorka

**Krasnaja Gorka** on pos’olku Karjalan tazavallas Belomorskan piiris Kezäjoven kyläkunnas.

Se sijoiččou Tunguonjoven rannal.

## Rahvahan lugumiäry
Letni

**Letni** () on pos’olku Karjalan tazavallas Belomorskan piiris Kezäjoven kyläkunnas.

Se sijoiččou Kezäjoven rannal.

Pos’olkas on histourien mustomerki – Nevvostoliiton da Suomen välizen voinan aigua (1941 – 1944) tapettuloin Nevvostoliiton saldattoin velleskalmu.

## Rahvahan lugumiäry
26. kevätkuudu

**26. kevätkuudu** - 85. vuvven päivy (86. päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenduaruan mugah. Vuvven loppussah on 280 päiviä.

## Tämän päivän pruazniekat

## Midä rodih sinä piän

## Ken rodihes sinä piän
* 1931 **[[Leonard Nimoy]]** — amierikkalaine ozuttelii, ohjuaju da runoilii

## Ken kuoli sinä piän
* 1827 **[[Ludwig van Beethoven]]** — germuanielaine säveldäi
Sofi Oksanen

**Sofi-Elina Oksanen** (r. 7. tuhukuudu 1977 Jyväskylä) on suomelaine kirjuttai. Händy tietäh enimyölleh *[[Puhdistus]]*-romuanas, kudai sai Finlandia-palkindon (2008), Runeberg-palkindon (2009), Pohjoismualoin nevvoston kirjalližuspalkindon (2010) da fransielazen Prix femina -palkindon (2010).
## Eloskerdu

Sofi Oksanen on rodivunnuh Jyväskylän suomelazen sähkömiehen da estounielazen inžinieran ainavon lapsennu. Häi on opastannuh kirjalližuttu Helsinkin yliopistos, kirjoittamistu Jyväskylän yliopistos da druamuturgiedu Teeatrukorgeiškolas. Häi pidäy iččiedu feministannu. Elokuus 2011 Oksanen meni miehele Juha Korhozele.

## Tevoksii
### Romuanat
* *Stalinin lehmät*, 2003, ISBN 951-0-28223-5

* *Baby Jane*, 2005, ISBN 951-0-30966-4
* *Puhdistus: Romuanu, 2008,ISBN 978-951-0-33973-2
* *Kun kyyhkyset katosivat, 2012, ISBN 978-952-01-0781-9  
* *Norma (kirju), 2015, ISBN 978-952-01-1294-3

=== Ozutelmat ===

* *Puhdistus*, 2007 (Suomen Kansallisteatteri 2/2007)
* *High Heels Society*, 2008 (KokoTeatteri 9/2008)

=== Ouperat ===

* *Puhdistus'', 2012 (Suomen Kansallisooppera 4/2012)
Saliniemi

**Saliniemi** () on kylä Karjalan tazavallas Belomorskan piiris. Se kuuluu Belomorskan linnukundah.

Se sijaiččou Vienanmeren Onieganlahen päivänlaskurannal, 3 kilometrin piäs Belomorskaspäi.

## Rahvahan lugumiäry

Vuvvennu 1926 kyläs eli 149 hengie, kudamat oldih karjalazet.

Joga vuottu kyläh tulou äijy matkailijua.
1955

## Midä rodih sinä vuon

## Ken rodihes sinä vuon
* 24. tuhukuudu **[[Alain Prost]]** — frantsien avtokilbailii, F1-čempion 4 kerdua
* 24. tuhukuudu **[[Steve Jobs]]** — amierikkalaine inženieru da yrittäi, "Apple"-firman alguhpanii
* 28. ligakuudu **[[Bill Gates]]** — Microsoft-firman alguhpanii
* 13. kylmykuudu **[[Whoopi Goldberg]]** — amierikkalaine kinoartistu

## Ken kuoli sinä vuon
* 18. sulakuudu **[[Albert Einstein]]** - germuanienjevrieläine fiizikku
Voinu da rauhu

**Voinu da rauhu** () on ven'alazen kirjuttajan Leo Tolstoin kaikis tundiettuloi tevoksii. Se on kirjutettu v. 1865 - 1869. Tevos on 1500-sivuine histourielline aigukniigu vuvven 1812 voinas Napoleonan vastah.
Lintulan manasteri

**Lintulan Manasteri** on Pyhän Sroičan Manasteri. Se on pravoslavnoi monuahin'oin manasteri, kudai nygöi on Suomen puolel Heinäveden aloven Palokin hierus. Manasteri lähti voinua pagoh Karjalaspäi Kivennaval. Manasterin kirikös pietäh sluužbua huondeksil da illoil.
Manasteril luajitah tuohustu, myyväh niilöi da suahah elostu. A kezän aigua sinne kävväh turistat da ostetah manasterin suveniiroloi.
Monuahin'at kiännetäh da kirjutetah äijy pravosluavnoidu kirjalližuttu da luajitah obrazoi.

## Perustamine

Lintulan manasteri on rodinuhes Kivennaval vuvvennu 1894, silloi F. P. Neronov lahjoitti manasterile muanpalan Lintulan hierus Karjalankannaksel. Manasterin nimeksi tuli Lintulan Pyhän Sroičan Manasteri. Lintulan manasterin nimi tulou lähimmäzen hierun da joven nimes. Manasterin roindu oli jygei.Perustaminen ei ollut helppoa, sendähgu Suomes elettih silloi Ruočin vallan aigua. 

Enzmäizet ristityt tuldih manasterih toizis manasterispäi, ezmerkikse Penzan Mokšan linnaspäi, da toizisgi Ven´an kohtispäi. Vuozisuan allun eläigu manasteris oli ruoduo täyzi da köyhy. Ližäksi venäläzet tahtottih sorduo pravoslavnoin uskonduo.

Manasterin muatušku on Mikaela. Manasteris eläy 9 sizärdy.

## Yhtevystiijöt

Honkasalontie 3
79830 Palokki
puh. 0206 100 500
lintulan.luostari@ort.fi

## Lähtehet
http://www.lintulanluostari.fi/?page_id=114
Santtu Karhu & Talvisovat

„**Santtu Karhu & Talvisovat**“ on karjalaine folk-rock -muuzikku joukko, kudai pajattau karjalan kielen livvin murdehel.

## Histourii
Vuvvennu 1987 Petroskoin valdivoyliopiston filolougien tiedokunnan opastui Aleksandr Medvedev kyzyi ičes, mindäh Suomes da Estounies on rock-muuzikku karjalan kielel, a Karjalas ei ole. Sil aigua häi piätti luadie moizen joukon da pajattua omal livvin murdehel.

Vuvvennu 1988 Santtu Karhu yhtes oman enzimäzen muuzikku-joukonke Hel'sink-Petroskoi -telemostas pajatettih „Mustas Kois” -pajo («В чёрной заре»). Sen jälles tämän pajon tekstu oli jullattu erähäs suomelazes opastuskniigas, kui nygyaigazen karjalan kielen näyteh.

Vuvvennu 1989 Santtu Karhu perusti muuzikku-joukon, kudai nimitettih Talvisovat (). Oli snimaittu Airotoi veneh -videokliippu, kuduadu äijän kerdua ozutettih MTV-kanualal da karjalan TV:n programmois.

Vuvvennu 1995 Talvisovat-joukko hävii. Vuvvennu 1998 Santtu Karhu kirjutti Petroskois akustiekkual'boman „Pahoin Brihoin Pajatukset“ («Песни плохих парней»). Sinä vuon Karhu uvvessah keräi joukon yhteh.

## Joukkoh kuulujat
* Santtu Karhu (vokalu, mandolinu, tekstat)
* F'odor Astašov (gituaru)
* Art'om Undalov (bas-gituaru)
* Piter Kun (Co-producer, pompotti)
* Arto Rinne (buzuki, huulisoitto, back-vokalu)

## Diskogruafii
### Al'boumat
* *[[Pahoin brihoin pajatukset]]* (2001)
* *[[Hyvästit Karjala]]* (2003)
* *[[Terveh Petroskoi]]* (2006)
* *[[Allus oli muna]]* (2009)

### Singlat
* *Airotoi veneh / Syvysharmavus* (1990)
* *Omien aigoin legendat / Aunuksen Anja* (1991)

### Kogomukset
* *Happy Faces* (2003)
* *Tervetuloa Kioskin Vol.2* (2004)
* *Karjala — CD N 72* (2004)

## Linkit
* http://heninen.net/talvisovat/
* https://web.archive.org/web/20160305012853/http://www.nvspb.ru/stories/karelmzskij_rok_budut_slushatm/
* http://www.last.fm/ru/music/Santtu+Karhu+%26+Talvisovat
1475

## Midä rodih sinä vuon

## Ken rodihes sinä vuon
* 6. kevätkuudu **[[Michelangelo]]** - itualielaine taidehmualuaju, kuvanvestäi da arhitektoru.

## Ken kuoli sinä vuon
Ravi Shankar

**Ravi Shankar** (7. sulakuudu 1920 Benares, Indii – 11. talvikuudu 2012 San Diego, Yhtysvallat) oli indielaine sitaransoittai da säveldäi.
## Lähtehet
22. ligakuudu

**22. ligakuudu** - 295. vuvven päivy (296. päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenderin mugah. Vuvven loppussah on 70 päiviä.

## Tämän päivän pruazniekat

## Midä rodih sinä piän

## Ken rodihes sinä piän

## Ken kuoli sinä piän
* 1906 Paul Cézanne oli frantsielaine taidehmualuaju.
9. pakkaskuudu

**9. pakkaskuudu** - 9. vuvven päivy grigorianskoin kalenduaruan mugah.

## Tämän päivän pruazniekat

## Midä rodih sinä piän

## Ken rodihes sinä piän
* 1797 **[[F'odor Petrovič Vrangel']]** — ven’alaine matkailii da и pol’arnoi tutkii.
* 1913 **[[Richard Nixon]]** — 37. amierikkalaine prezidentu (1969—1974)

## Ken kuoli sinä piän
* 1873 **[[Napoleon III]]** — (s. 1808)
Anna Usova

**Anna Usova** rodivui 18. oraskuudu vuvvennu 1970 Videlen kyläs, Anuksen piiris, Karjalan tazavallas, Ven'al. Loppi Videlen keskiškolan da Petroskoin valdivonyliopiston. Anna Usova on Karjalan raadivožurnalistu vuvves 1991. Häi joga nedälii pidäy literatuuru-ohjelmoi karjalan kielel. Hänen avul raadivon kuundelijat tiijustetah, mittumii karjalan, suomen da vepsänkielizii kaunehkirjutuksii on painettu jälgiaigua. Iče häi on hyväsydämelline naine, hyvin da ystävellizesti vastavuu kirjuttajien kel, kuduat puaksuh lugietah omii kerdomuksii da runoloi da sanellah omas ičes. Anna on nuori kirjuttai, häi kirjuttau runoloi da kerdomuksii  karjalan kielel. Hänen kerdomukset voitettih eri kilvois. Naine on kirjutannuh runoloi Videlen kyläh näh da eri rahavahien elokses. Vuonnu 2018 ilmoile piäzi enzimäine kirjuttajan runo- da proozukniigu "Lyhyt san "oza". Se on tarkoitettu lugiettavakse lapsile da aiguizilegi. Lugijat löytäh kniigas karjalankielizii pajoloigi. Kirjuttajan runoloi painetah Taival-almanakas da Oma Mua -lehtes. Vuonnu 2019 Anuksen karjalaizet liitto piästi kerävökniigan Omal mual, kus oldih painettu uvvet Annan runot da runot venäjänkielizien kiännöksienke,kudamii luadi venälaine runoniekku Georgii Černobrovkin.
Brendojevan festivuali

**Brendojevan festivuali** tapahtuu joga vuottu kirjuttajan roindupäivänny. Se on kuvves päivy syvyskuudu. Tävven vuvven Anuksenlinnan kirjaston ruadajat valmistellah tädä festivualii. Enzimäi allattih sidä kahtei kirjaston ruadajat: Galina Fedulova da Tamara Boikova. Kaikil karjalazil hyvä mieli kuunella Brendojevan eländyaigah näh da hänen runoloi. Joga vuottu ruado levevyi, ruvettih karjalazet lapset piirdelemäh, lugemah runoloi. Parahat lugijat oldih festivualän lugijat.

## Kačo sežo
* Brendojevan palkindon suannuot
Viktor Pelevin

**Victor Olegovič Pelevin** (, r. 22. kylmykuudu v.1962) on ven'alaine kirjailii. Hänen tevokset ollah postmodernistizii.

## Eloskerdu

Viktor Pelevin on roinnuhes 22. kylmykuudu v. 1962 Moskovah.

=Tevokset=

## Romuanat
*1992 - "Omon Ra"
*1996 - "Generation P"
*2004 - "Священная книга оборотня"
*2005 - "Šlem užasa"
*2006 - "Ампир V" (Empire V)

## Kerdomukset
*1991 - Sinine fonari
*1992 - Magua
Sitar

**Sitar** on pohjasindielazes kanzanmuuzikas käytetetty kielisoitin. Tavan mugah sih on kielii 19.

## Lähtehet
Sienet

**Sienet** on suurin  grivanjoukko, kuduas on mondu tuhattu erilastu lajii. Sienekse sanotah mostu gribua, kuduan sliäpäm alapuolel on hoikastu kerrostu. Sienet jagavutah syödävih da ei-syödävih libo koirusienih.
Moudu

**Moudu** (,  — miäry, nägö, keino, siändö, käsky) — mittumantahto eloksen libo kul'tuuran ozan väliaigaine miärätyn stiilin valdu. Se miäriäy sovan, mielen, ičenviendän, etikietan, eloksen tavan, taidehen, literatuuran, syömizien, arhitektuuran, iloituksien da m.i. stiilin da tiipan, kudai on kaikkilellendettävy miärätyn aijan välil. Moudu puaksuh merkiččou ylen hudran da terväh muuttujan tunnustuksen.
Puhdistus

**Puhdistus** on suomelazen kirjuttajan Sofi Oksasen  ozutelmu da romuanu. Romuanu piäzi ilmoih vuvvennu 2008 da se sai vuvven 2008 Finlandia-palkindon da muudu palkinduo. Tevos kerdou Estounien histourieh nähte 1900-luvul rahvahien kauti. Sen kiännösoigevukset myödih 41 kielele. Suomes on myydy piäl 200 000 kappalehtu.
Kielisoitin

**Kielisoittimet** libo **kordofonat** ollah soittimii, kudamis iäni muvvostetah kaigukopan piäle kiinnitetyis kielis. 
## Lähtehet