open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Vuonnini

**Voinnine** (karj. Voinnini, ) on Karjalan tazavallan Kalevalan kanzallizen piirin pos’olku, kudai kuuluu Luusalmen kyläkundah.

Se sijoiččou Ridalakšen järven päivänlaskurannal, 54 kilometrin piäs Kalevalaspäi päivänlaskuh.

Kyläh kuuluutah moizet ozat: Čärkälänlahti, Lammasaho, Tervasenlahti, Riikolanniemi, Hiirivuara, Teppananniemi, Rasinaho da Keskikylä. Kyläh virratah jovet Vuonnisjoki, Kursmajoki da Myllyjoki. Täs on äijy suardu, salmie, niemie da suudu. Vezistölöis on äijy kalua.

Kezäl Voinnizeh tulou äijy matkailijua da kezämökiseläjiä.

## Histourien mustomerkit

Pos’olkas on kalmu, kudamah oli pandu 264 Nevvostoliiton salduattua, kudamat tapettih valgiensuomelazien intervencien aigua (1921 – 1922), Nevvostoliiton da Suomen välizel voinal (1939 – 1940) da Suurel Voinal (1941 – 1945).

## Nähtävykset

Vuonnu 1995 pos’olkas, kohtas, kudamas enne seizoi kuulužan runoilijan Vaassilan Kieleväzen kodi, perustettih mustopačas runoilijoile – ”Vaassilan kivi” (kuvanvestäi on Martti Aiha, Suomi). Mustopačas pystytettih Karjalan Sivistysseura da Kalevalaseura.

Vie yksi nähtävys on Kumin koski. Se sijoittuu 12 kilometrin piäs kyläspäi Voinnizen joves. Sen korgevus on 14,5 m.

## Voinnizen rahvahan lugumiäry

## Aihies muijal

Vuonnisessa vuolahassa
Vuozi

**Vuozi** on yksikkö, kudai pohjavuu Muan kierdoaigah Päiväzen ymbäri. Tavallizes paginas vuvvel tarkoitetah kalenduaruvuottu, kudaman piduhus nygöi käytetys gregorianizes kalenduaras on 365 kalenduarusuutkua, kargavusvuozinnu 366. Vuozi jagahes kahtehtostu  kuuh, kudamien piduhus vaihteleh 28–31 suutkis.
Voltaire

**Voltaire** [vɔl.tɛːʁ], oigiel nimel **François-Marie Arouet** [fʁɑ̃.swa ma.ʁi aʁ.wɛ] (21. kylmykuudu 1694 – 30. oraskuudu 1778), oli francielaine kirjuttai, kuduadu tundietah hänen filosoufizis kirjutuksis.

Voltaire oli ylen produktivnoi kirjuttai da häi kirjutti tevoksii läs kaikil kirjalližuon alovehil. Häi kirjutti ozutelmua, runohuttu, novellua, essiedy, histouriellistu da tiijollistu tevostu da enämbi 20000 kirjastu.

Voltairen suurin filosoufine tevos on *[[Dictionnaire philosophique]]*, kudai oli kogomus hänen *[[Encyclopédie|Encyclopédie'h]]* luajittulois kirjutuksis da toizis lyhyölöis kirjutksis. Hos sen kritiekku oli suunnattu Frantsien poliitillizii institutsieloi da Voltairen vihaniekoi vastah, sen piäkohtehet yksikai oldih Biblii da katoline kirikkö.

Nimi Voltaire, kuduan häi otti vuvvennu 1718 paiči kirjailiinimekse sežo argikäyttöh, on anagrammu hänen sugunimen latinalazes kirjutusformas Arovet da liigunimen *"le jeune"* ("nuorembi") enzimäzis kirjaimis. Nimes on sežo yhtevytty perehen Poitoun alovehel sijaiččijan linnan nimen "Airvault" tavulois eri jälletykses.

Frantsielaine Ferneyn linnu, kuduas Voltaire eli jälgimäzet kaksikymmen vuottu, on tänäpäi nimetty Ferney-Voltairekse. Hänen linnu on tänäpäi muzei (*L'Auberge de l'Europe*). Voltairen kirjasto on pietty koskemattomannu Ven'an kanzalliskirjastos Piiteris.

## Aihies muijal
Encyklopedii-kirjutustuː
* Liukkonen, Petri & Pesonen, Ari: Voltaire (1694-1778) - pseudonym of François-Marie Arouet (angliekse)

Tevoksii:
* Voltairen teoksia (Wikisource) (frantisekse)
* Välläh lad'd'attavua Voltairen e-kirjua Projektu Lönnrotal dai Project Gutenbergal (suomekse)
* Voltairen teoksia (Project Gutenberg) (angliekse)
* Works of Voltaire

Muudu:
* Institut et Musée Voltaire (franciekse)
* Société Voltaire (franciekse)

## Lähtehet

* Chew, Robin (toim.): Voltaire, Author and Philosopher. Lucidcafé.
* Lehtiviite | Tekijä=Holmes, Richard | Otsikko=Voltaire's Grin | Julkaisu=New York Review of Books | Numero=30/11 | Vuosi=1995 | Sivut=49–55 Myös Kirjaviite | Nimeke=Sidetracks: explorations of a romantic biographer | Julkaisija=HarperCollins | Vuosi=2000 | Sivu=345–366
* McNeil, Russell: Voltaire (1694) Malaspina Great Books.
* 
* Spielvogel, Jackson J.: *Western Civilization -- Volume II: Since 1500* (5th Edition -- 2003)
* Vernon, Thomas S.: Voltaire
*
Vojačču

**Vojačču** (, ) on Karjalan tazavallan Segežan piirin pos’olku. Se on Vojačun linnukunnan haldivolline keskus.

Pos’olku sijoiččou Mainiemen niemimual. Täs ruadau raududorogustansii.

## Histourii

Enzimäzen kerran se muanitah vuvvennu 1620. Se kuului Soloveckoin manasterih. Vuvvennu 1647 Voickois pogostas oli kirikkö da 26 pihua. Vuvves 1742 vuodeh 1783 lähäl pos’olkua ruadoi Voickoi kaivos, kudamas kaivettih vaskie da kuldua (se oli enzimäine Ven’an kuldu).

Vuvvennu 1916 pos’olkan kauti ruvettih kulgemah poujezdat.

Vuvvennu 1954 rakendettih Vojačun al’uminiine zavodu.

## Rahvahan lugumiäry

## Talovus

Pos’olkan piälaitos on Vojačun al’uminiine zavodu.

Lähäl pos’olkua on vezivoimalu.

## Nähtävykset

* Suuren voinan aigua tapettuloin Nevvostoliiton saldattoin kalmu
* Koski Voicki Padun ()
* Pravosluavnoi kirikkö, kudai rakendettih vuvvennu 2002 ().

## Kuulužat ristikanzat

Vuvvennu 1906 täs oli ven’alaine kirjuttai M. Prišvin.

Vuodessah 1974 Vojačus eli da opastui keskiškolas ven’alaine valdivomies Rašid Nurgalijev. Vuvves 1979 vuodessah 1981 Nurgalijev ruadoi täs školas fiiziekan opastajannu.

Vojačus oli roinnuhes A.A. Kalinin (1975 – 2000), kudai on Ven’an muanivomies (kuolendan jälgeh).
Värtsilä

**Värtsilä** on Karjalan tazavallan Sortavalan piirin linnalaine pos’olku, Värtsilän linnukunnan keskus.

## Muantiedo

Se on Juuvanjoven varrel, siepäi Suomen rajassah on 5 kilometrii, Sortavalassah – 65 km.
Pos’olkan lähäl on raudutieazemu da suuri kanzoinväline Värtsilä–Niirala-raja-azemu. Ven’an da Suomen raja-azemas piäliči joga vuottu ajau läs miljonua hengie.

### Ilmasto
Kezä on lämmy, keskilämbötila on 13 gruadussua lämmiä, talvel on läs 9 gruadussua pakkastu. Harvah, ga voi olla, gu kezäl ilmu lämbenöy 30 gruadussissah lämmiä, talvel ilmu voi vilustuo 40 gruadussissah pakkastu. Vihmumiäry on 600 mm vuvves.

## Histourii

Nygyaigaizen pos’olkan paikas rahvas elettih I vuozituhandel enne Iisusan roindua (sen tovvendi suomelaine arheolougu Sakari Pälsi vuvvennu 1935).
Enzikerran Värtsiläh näh kirjutettih verokniigois vuozinnu 1499–1500, sil aigua sie oli kolme kodii. Värtsilä kuului Novgorodan muah.

Vuvvennu 1617 Stolbovan rauhansobimuksen mugah Ruočči sai Ven’alpäi alovehen, kudual oli Värtsilä.

Pohjan voinan jälles pos’olku rubei kuulumah Ven’an valdukunnan Suomen kniäzikundah. Vuvvennu 1834 sie oli rakendettu pieni sahalaitos. Vuvvennu 1851 sen azemeh rakendettih metalluzavodu, kus valettih järvi- da suoraudurudua (zavodu ruadau tässäh, ga sie ei valeta nygöi ni čugunua, ni teräsraudua). Nämmis laitoksispäi algavui suomelazen Wärtsilä-nimizen mašinoinrakenduslaitoksen histourii.

Vuvves 1918 algajen Värtsilä kuului iččenäzeh Suomeh.

Talvivoinan aigah (1939–1940) pos’olkas rodih äijy vahinguo.

Vuvvennu 1940 Moskovan sobimuksen mugah Värtsilä rubei kuulumah Neuvosto-Karjalah.

Vuvvennu 1946 Värtsilä sai linnalazen pos’olkan stuatusan.

## Ekonoumiekku

Yksi suurimbis pos’olkan laitoksis on Värtsilän metallutuotehzavodu. Sie ruadau sežo meččyzavodu.

## Transportu

Joga päiviä Värtsiläspäi Sortavalah sego Petroskoih kävväh avtoubusat.

Pos’olkaspäi Värtsilä-raudutieazemassah on viizi kilometrii. Junat vietäh vai tavarua, rahvastu net ei vietä vuvves 1939 algajen.

Vuvven 2012 talvikuun 28. päivänny matkah lähti enzimäine Petroskoi–Sortavala–Jovensuu-juna. Ga nygöi pojezdat ei kävvä täh matkah, sendäh gu Värtsilä-raja-azemu vie ei ole valmis ottamah niidy vastah.
Värttinä

**Värttinä** (karjalakse ”värtin”) on ymbäri muailmua kuulužu suomelaine folk-joukko.

## Perustandu
Värttinä on perustettu vuvvennu 1983 Suomen Pohjois-Karjalan Riäkkyläh. Sizärekset Mari da Sari Kaasinen ollah sen perustajat. Sil aigua Värttinä oli ylen suuri, joukos oli 21 hengie pajattamas da soittamas.

Värttinäs allettih igivahnas karjalazes runoperindös: vahnois karjalazis runolois da kandelehel soitandas. Silloi se oli mieliruado muuzikantoile, ga terväh joukos ellendettih: pidäy tuvva nägövih unohtuksih jiännyh karjalaine pajoperindö da anna se kuuluu uudeh luaduh. Da kuulumah se rubei ei vaiku omas muas. Suomelas-ugrilastu kul’tuurua siirdäi da kylväi Värttinä, a joukko vie suomekse, ižorakse, mordvakse, marikse, saamekse, eestikse da setukse, rodih kuulužu kaikes muailmua. Joukko on käynnyh Pol’šah, Irlandieh, Yhtysvaldoih, Kanuadah, Japounieh da äijih toizih mualoih.

## Matkat Karjalah
Värttinä kävyi pajattamah Karjalah kaksi kerdua. Toine kerdu oli vuvvennu 2013. Silloi Värttinä pajatti Eeppillizes fourumas Petroskois. Enzimäine tulendu Petroskoih oli kaksikymmen kuuzi vuottu enne tädä tostu matkua.

## Nygözet pajattajat da soittajat
Tänäpäi joukos pajattamas on Mari Kaasinen, Susan Aho da Karoliina Kantelinen. Maril da Karoliinal ollah karjalazet juuret. Mari on rodužin Suomen Pohjois-Karjalas Rääkkylän kyläspäi. Karoliinan juuret tuatan puoles ollah Impilahtes.

Kaikin ollah ammatillizet rahvahan muuzikan tiedäjät. Mari da Susan opastuttih Sibeliuksen akademies, Karoliina väitti väitöskirjan Karjalan joigulois. Mari da Karoliina vie opastetah rahvahan muuzikkua Helsinkis. Kaikin kirjutetah tekstoi da muuzikkua Värttinäh niškoi.

#### Tänäpäi joukkoh kuulutah
* Mari Kaasinen (pajattai)
* Susan Aho (pajattai)
* Karoliina Kantelinen (pajattai)
* Matti Kallio (soitto, akardion, kosketinsoittimet)
* Hannu Rantanen (bas-gituaru)
* Mikko Hassinen (iškusoittimet)

## Pajodiskat
* Värttinä (1987)
* Musta Lindu (1989)
* Oi dai (1991)
* Seleniko (1992)
* Aitara (1994)
* Kokko (1996)
* Vihma (1998)
* Ilmatar (2000)
* iki (2003)
* Miero (2006)
* Utu (2012)
* Viena (2015)
Väinämöine

**Väinämöine** on Kalevalan piähahmoloi, da suomelazen da karjalazen kanzanrunohuon da mifolougien tärgevimii hahmoloi. Väinämöine on runonlaulai da suuri tiedäi, kuduas on vie jumalallizii piirdehii. Hänes käytetäh Kalevalas puaksuh runuo
:*Vaka vanha Väinämöine,*
:*tietäjä iänikuinen*.

Väinämöine on monen tarinan hahmonnu, puaksuh piäozanottai. Merkittävii kerdomuksii (tarinoi) ollah:

## Väinämözen da muailman roindu

## Väinämöine da Sampo

## Väinämözen laulu da soitto

## Venehenveisto

## Väinämözen huavu

## Kalevalan Väinämöine

Kalevalas Väinämöine on Ilmattaren, ilman immen da meren poigu. Hän viettäy meres kellujan muaman kohtus kolmekymmen vuottu da algau jo syndyjes avvuttua maailman luomizes. Kalevalan tarinois Väinämöine oppiu ottua mučoikse Ainon, Joukahaizen sizären, ga Aino tappau oman ičen upottuu.

## Suhteh toizih miifoih

Väinämözes on huomattavua samankaldaižuttu kreikkalazen mifolougien suuren runoilijan da soittajan Orfeinke.

## Kačo vie

## Lähtehet
Väri

**Väri** on päiväzespäi libo muus valgolähtehes tulijua ualdomuodoistu sähkömagniettistu sädeilyy libo valguo. Jogahistu värisävyy vastuau oma uallonpiduhus. Pitkin uallonpiduhus on ruskiel da lyhin fiolietal.

## Ristikanzan väriaisti

Ristikanzu aistiu värin, ku valgo kuvastuu mistah värillizes kohtehes silmän verkokalvole. Eri ristikanzoil värien nägökygy on erijyttyine. Ristikanzan silmän verkokalvos on nellänjyttymiä valgoenergiele herkiä soluluaduu, kudamas yhtet ollah sumeinägöh erikostunnuzii savakkosoluloi. Toizet kolme ollah enimyölleh tarkan nävön keskuksen alovehele sijoitunnuzii tappisoluloi.

## Värilöin yhtistämine da piävärit

Värilöin yhtistämisty on ližiäjiä (additiivistu) da vähendäjiä (subtraktiviistu). Ližiäjäs libo additiivizes värisevoitukses värivalgoloin piävärilöinny ollah ruskei, vihandu da sinine. Kaikkie nämmii kolmie yhtistäjen rodieu valgiedu valguo. Vähendäjäs libo subrtraktiivizes värisevoitukses väriainehii sevoittajes piävärilöinny ollah keldaine, magentu da sianu. Kaikkie nämmii kolmie yhtistäjen rodieu mustua.

Ristikanzan silmän verkokalviloil on kolmenjyttymiä tappisoluu. Youngan da Helmholtzan teorien mugah yhtet niilöis aistitah sinizen, toizet ruskien da kolmandet vihandan värin. Teoriedu tugietah monet faktat, da nämmä kolme ollahgi additiivizes libo valgiedu ližiäjäs värinmuvvostukses piävärit, kudamien värizii valgoloi eri suhtehis yhtistäjen suahah kaikkii toiziivärilöi, libo sežo valgiel ozuttajia valguo. Täh pohjuau RGB-värisistiemu, kudaman vuoh värit muvvostetah mm. väritelevizoras da tiedokonehen ekruanal.
 

Kuva­taidehis on tavannu pidiä "piävärilöinny" ruskiedu, sinisty da keldastu, no tälle yhtelläh ei ole tiijollizii perustehii.

## Kačo sežo
* Värioppi
* CMYK
* RGB-värimalli
Walt Disney

**Walter Elias ”Walt” Disney** (5. talvikuudu, 1901 – 15. talvikuudu, 1966) oli yhtysvaldalaine biznesmies, animattori da kinoprod’useru. Händy tundiettih kaikkiel muailmas tärgienny mul’tfil’moin luadijannu.

Häi perusti yhtes omassah vellen Roy O. Disneyn kel The Walt Disney Company -yhtivön.
What a Wonderful World

**What a Wonderful World** on Louis Armstrongan ozutettu pajo vuvvelpäi 1968. Pajon on kirjuttanuh George Douglas libo Bob Thiele da säveldykses abunnu hänel oli George David Weiss.

Pajos on luajittu moni cover-versiedy. Pajuo on pajatettu ezimerkikse Joey Ramone, Celine Dion da Connie Talbot.

## Lähtehet
Wikipedii

**Wikipedii** on Internetas jullattavu ilmai, vällän syväindön tiedosanakniigu. Tiedosanakniigu on virtual'noi, eigo sidä piästetä ilmah bumuagale pandunnu versienny.

## Lähtehet
Võron kieli

**Võron kieli** (*võro kiil*) on kieli suvi-Estounis libo Eestin kielen murreh se kuulou uralilazen kieliperehen suomelas-ugrilazen kielijoukkuon baltiekku-suomelaizeh oksah.
Wolfgang Amadeus Mozart

**Wolfgang Amadeus Mozart**, ristinnimel Johannes Chrysostomus Wolfgangus Theophilus Mozart (27. pakkaskuudu 1756 Salzburg Austrii – 5. talvikuudu 1791 Wien, Austrii) oli austrielaine klassitsizman aijan säveldäi. Häi kirjutti enzimäizet omat säveldykset nellivuodizennu, da häi da hänen viitty vuottu vahnembi sizär opastuttih soittamah muga ravieh, što vuozinnu 1762-1773 pereh kierdi ozuttelemas Mozartan säveldyksii. Brihačul oli tarku korvu da häi musti kogonazii säveldyksii kerran kuultuu. Mozart kirjutti hänen enzimäizen sinfounien kaheksavuodizennu vuvvennu 1764 da enzimäizen oupperan 12-vuodizennu vuvvennu 1768.

## Lähtehet
XXII Talviolimpiadukižat Sočis

**XXII talviolimpiadukižat** piettih 7.–23. tuhukuudu 2014 Ven'al Sočis. Sočis pietyt olimpiadukižat oldih ezmästy kerdua Ven'al järjestetyt talvikižat. Vuvven 1980 kezäolimpiadukižat piettih Moskovas, sillozes Nevvostoliitos.

## Avajazet

Kižoin avajazet algavuttih 7. tuhukuudu 2014. Avajazis oli ozutettu Ven'an histourien eri aigoi. Kižat virrallizesti avai prezidentu Vladimir Putin. Konzu sportumiehet omis delegatsielois astuttih stadionale, taustal soitti ven'alazen DJ:n Leonid Rudenkon muuzikkua. Olimpiiskoin tulen sytytettih kolmenkerdazet olimpiaduvoittajat Vladislav Tretjak da Irina Rodnina.

## Medalit
Tilandeh 98/98 kižan jälgeh. Päivitetty 27. tuhukuudu klo 03:15 (UTC+2).

## Lähtehet
Väzymys

**Väzymys** on rungan tila, kudamas energii da vägi ollah vähendynnyöt. Väzymysty on moni luaduu: fiizine väzymys, hengine väzymys da terstavundu.

Ristikanzan keskittymiskygy vähenöy silloi, ku häi on väzynyh. Ristikanzan pidäy muata, hos häi ei iče sidä ni dogadinnus. Konzu ristikanzu suau muattuu, keskittymiskygygi parenou.
Yhtis Arabiemiruatat

**Yhtistynyöt arabiemiirukunnat** on federatiivine valdivo seiččemes emiruatas. Jogahine emiruatois on valdivo, absol’uttine monarhii: Abu-Dabi, Adžman, Dubai, Ras-el-Haima, Umm-el-Kaivain, Fudžeira, Šardža. Valdivo sijaiččou Lounas-Azies, Arabien niemimuan päivännouzas. Päivänlaskus da suves se rajoittuu Saudi-Arabienke, liidehes da koillizes Omananke. Valdivo sijaiččou Persien da Omanan lahtis.

Yhtistynyzien arabiemirukundien piälinnu on Abu-Dabin emiruatan piälinnu Abu-Dabi. Muan pinduala on 86 600 km². Rahvahan lugumiäry on 5 473 972 hengie.
Yhteiskundu

**Yhteiskundu** roihes ristikanzois da heijän yhteizölöis, kuduat eletäh da ollah vuorovaikutukses tietyl muantiijollizel alovehel; dai erijyttymät institutsiet, poliitillizet käytändöt libo valdurakendehet, infrastruktuuru da kul'tuuru ollah oza yhteskundua.
Yksittäine ala

**Yksittäzel alal** libo **yksittäzel sektoral** tarkoitetah ei-julgizes omistukses olijua biznesanpiendäh pohjavujua vuittii yhteskunnas. Sen vastukohtannu on julgine ala.
Yle uudizet karjalakse

**Yle Uudizet karjalakse** on karjalankielizet uudizet, kudualoi voi kuunnella paiči internetači sežo Ylen radivokanualoil *Pohjois-Karjalan radio*, *Yle radio Savo* da *Etelä-Savon radio*. Uudizii karjalakse ruvettih luadimah Ylel 27. tuhukuudu 2015. Yle Pohjas-Karjalan luajittuloi uudizii kiändäy da lugou Natalia Giloeva (Hiloin Natoi). Karjalankielizien uudizien ližäkse Yle luadiu uudizii suomekse, ruočikse, saamekse, angliekse, ven'akse, selgeisuomekse, čiganoin kielel da sormipaginkielel.

## Lähtehet


## Aihies muijal
* Yle Uudizet karjalakse Yle Areenal http://areena.yle.fi/1-2680555
* Yle Uudizet karjalakse -internettusivu https://web.archive.org/web/20150901111604/http://yle.fi/uutiset/pohjois-karjala/karjalakse/
Yliopisto

**Yliopisto** (vie universitiettu) on korgeiškola, kudamas on eri aloin tiedokundua. Yliopistuo johtau rehtoru. Tavan mugah yliopistos opastutah 5-6 vuottu. Jälles sidä opastundua voibi jatkua aspirantuuras libo doktorantuuras.
Yllöine

**Yllöine** () on Anusjoven rannal olii hieru. Haldivollizesti kuuluu Anuksenlinnah da Anuksen kanzallizeh piirih. Hierus on arhitektuuran mustomerki - Rastavan puukirikkö, kudai on otettu käyttöh vuvvel 1850.

## Uuličat
* ул. Верховье-ДСПМК
* ул. Лесопитомник
* ул. Луговая
* ул. Новая
* ул. Олонецкая
* ул. Чимильская
William Shakespeare

**William Shakespeare** (1564 – 3. oraskuudu (J: 23. sulakuudu) 1616) oli anglielaine ozutelmukirjailii da runoilii. Händy pietäh histourien mainittavimbinnu kirjuttajinnu da omassah aijan nerokkahimbinnu anglien kielen maltajinnu.

## Lähtehet
Ylä-Aunus

**Ylä-Aunus** () on Kotkatjärven kundah (poselenieh) kuului kylä Anuksen piiris Karjalan tazavallas.

## Perustieduo
Kylä on sijoitunnuhes 23 kilometris Kotkatjärvespäi pohjazeh. Piiteri-Murmansku valdivon dorogaspäi kyläh on kaksi kilometrii. 

## Eläjät
Vuonnu 2013 Koivuselläs eli 6 hengie. 

## Muudu tieduo

## Lähtehet
Ylä-Kuittijärvi

**Ylä-Kuittijärvi** () on Pohjas-Karjalan järvi Karjalan tazavallas Ven'al. Se kuuluu Kuittijärvilöin joukkoh da sijoittuu Kemin jovenalah. Järven liidehrandu kuuluu Kalevalan piirih, lounasrandu – Kostamukšen piirih.


Järven pinduala on 197,6 km², piduhus – 42 km, levevys – 19,6 km, randuviivan piduhus – 292,2 km. Sen keskisyvys on 7,4 m, syvin kohtu on 44 m.


Järvi on viärymuodoine, sih kuulutah keskioaza da kolme suurdu pitkiä lahtie: Vuonnizen suu, Vuokkiniemen suu, Jyvälahten suu. Rannat ollah liuguloi, enimyölleh kivizii, sie kazvau havumeččii. Järves on kažl’ua, šaraheiniä. Täs on enämbi 170 suardu, kudamien yhtehine pinduala on 8,3 km². Suurimat niilöis ollah Pertisuari (1,07 km²), Kalmosuari, Petajasuari.


Järveh laskietahes Pista da Vuonnine, järvespäi virduau Jel’mane, kudai laskeh Keski-Kuittijärveh.


Järves on riäpöidy, särgii, haugii, ahvendu, siigua, kiiškoidu, harjustu, torpua.


Lounaslahten rannal on pos’olku Vuokkiniemi.
Ylägii

**Ylägii** (, ) on Karjalan tazavallan Anuksen kanzallizen piirin kylä, kudai kuuluu Videlen kyläkundah.

Se sijoittuu Luadogan lähäl, Videlen joven rannal.

## Kyläs on histourien mustomerkit:

* XIX vuozisuan časounu
* Nevvostoliiton da Suomen välizel voinal (1941 – 1944) tapettuloin Nevvostoliiton saldattoin kalmu

## Rahvahan lugumiäry
Zambii

**Zambii**, virrallizesti **Zambien tazavaldu** on valdivo Suvi-Afriekas. Se sijaiččou pohjazes Kongon Demokruattizen Tazavaldanke, koillizes Tanzanienke, päivännouzus Malavinke, suves Mozambikanke, Zimbabvenke, Botsvananke da Namibienke, päivänlaskus Angolanke. Zambii on syväinmuavaldivo. Virralline kieli on anglien kieli. Piälinnu on Lusaka. Muan pinduala on 752 614 km². Rahvahan lugumiäry on 14 222 233 hengie.
Zarečnyi

**Zarečnyi** on pos’olku Karjalan tazavallas Kostamukšen linnupiiris.

Se sijoittuu Tyryjoven rannalla.

## Rahvahan lugumiäry
Ylä-Anus

**Ylä-Anus** () on Karjalan tazavallan Anuksen kanzallizen piirin pos’olku, kudai kuuluu Kotkatjärven kyläkundah.

Se sijoittuu Voruzjärven koillisrannal, 65 kilometrin piäs Anuksespäi koillizeh.

XIX vuozisual tädä kyliä kučuttih Reboinselgy (Lisja Sel’gä), kudai kuului Kotkatjärven voulostih Anuksen ujezdah. Konzu voinu Nevvostoliiton da Suomen välis (1941 – 1944) loppui, rakendettih mečänruadajien pos’olku.

Pos’olkas on tiedämättömän saldatan kalmu (1941 – 1944).

Vuonnu 2009 rakendettih pravosluavnoi kirikkö ().

## Rahvahan lugumiäry

Vuonnu 1959 pos’olkas eli 900 hengie.

5 kilometrin piäs pos’olkaspäi lounuah on suo Volgielammen lähäl, kudaman pinduala on 278,4 gektarua. Täs on äijy garbaluo da muur’oidu.
Zimbabve

**Zimbabve** (vuodessah 1980 Suvi-Rodezii) on valdivo Afrikan manderehes. Se sijaiččou Viktoria-kosken da Zambezi- da Limpopo-jogiloin välis. Suves Zimbabve rajoittuu Suvi-Afrikan tazavaldanke, päivännouzus Mozambikanke, päivänlaksus Botsvananke, pohjazes Zambienke. Virrallizet kielet ollah anglien kieli, šona, pohjoisndebele. Piälinnu on Harare. Muan pinduala on 390 757 km². Rahvahan lugumiäry on 14 229 541 hengie.
Zir'ankomin kieli

**Zir'ankomin kieli** (zir'ankomin kieleh *коми кыв*) kuuluu uralilaizen kieliperehen suomelas-ugrilaizen kielijoukkuon permiläizeh oksuh. Zir'ankomin kieli on Komin tazavallan valdivolline kieli. Zir'ankomin kielen voibi jagua murdehile.

## Kirjamikko
Androidu

**Androidu** () on robotniekku libo sintiettin'i organismu mi ruadau ta näyttäy kui inehmizel.

Käytetäh myös termii ”mekuanizverduo” () ta "inehmizverdoin'i robotniekku" ().
Äynyäkoski

**Äynyäkoski** () on Karjalan tazavallan Kemin piirin Viärykosken kyläkunnan pos’olku.

Pos’olku sijoiččou Kemijoven rannal.

## Rahvahan lugumiäry
Édouard Manet

**Édouard Manet** (23. pakkaskuudu 1832 Pariižu – 30. sulakuudu 1883 Pariižu) oli francielaine taidehmualuaju. Hänen stiil'u oli realizman da impressionizman välil.

Manet oli arvospietyn sud'd'an poigu, kuduan lähtemine taidoilijan urale oli vahnembile kauhistus.  Manet tietosteli vuozii hänen lapsusvuozien pianonsoitonopastajan, hollandielastu roinduperiä olijan Suzanne Leenhoffan kel, da tälle roinnuhuon poijan tuatto voi olla libo Manet libo hänen velli. Virrallizesti brihačču eziteldih Leenhoffan pienenny vellenny da Manet'n ristilapsennu. Manet nai Leenhoffas tuattah kuolduu vuvvennu 1863. 

Suvun varakkahuon täh Manet ei olluh rippuvaine mualavuksien myöndytulolois. Manet matkusteli monis kohtis. Nuorusvuozinnu häi matkai Brazilieh da kierdeli Jeuropas. Semmite Manet'n nuorusvuozien mualavuksis nägyi vaikuttehii hollandielazis da ispanielazis mualavuksis, kudamih häi oli tuttavunnuh matkoil.

## Tevoksii

## Aihies muijal
* Michel Foucault, La peinture de Manet

## Lähtehet
### Kirjalližus
Tekijä =Gilles Néret | Nimeke =Edouard Manet, 1832-1883: The First of the Moderns | Suomentaja = | Vuosi =2003 | Selite = | Julkaisija =Taschen | Tunniste = ISBN 978-3822819494
### Viittehet
Čalna

**Čalna** () on kylä Priäžän kanzallizes piiris Karjalan tazavallas Ven'al.

## Sijaičendu
Čalna on sijoitunnuhes 23 kilometrin piäs Petroskoispäi, kyläs läbi virduau Čalna-jogi.

## Eläjät
Vuonnu 2013 Kuittizes eli 2580 hengie. 

## Histourii
Čalnan kylä perustettih vuonnu 1949 Šuojun da Viidanan meččytevolližuspiirin ruadajih niškoi. Sen eläjis suurembannu joukonnu oldih inkerinsuomelazet. Vuvves 1950 Čalna on linnanjyttyine pos'olku. .
Časounu

**Časounu** on nimitys pienele malittukohtale ortodoksizes perindehes. Časounu-sana tulou ven'an sanas *časovnja* (), kuduas omas puoles on *čas*-kandu. Se viittuau sih, gu časounas piettih čuasun kestävii sluužbii.

Časounu ei ole kirikkö, sendäh gu sen altarinstolan ual ei ole pyhii jiännöksii. Lyhyön sluužban voit pidiä tavalline ristikanzu, gu pappii ei olle paikal.

Časounat ollah tavan mugah puuhizet. Kivihisty časounua kučutah kappelikse.

## Lähtehet


## Aihies muijal
* Hattuvaaran časounu
* Pyhän Johannes Venäläisen časounu
Čeehii

**Čeehii** on Keski-Jevroupan valdivo. Virralline nimi on Čeehien tazavaldu. Pohjazes se rajoittuu Pol’šanke (rajan pitkevys on 658 km), luodehes da päivänlaskus – Germuanienke (rajan pitkevys on 646 km), suves – Avstrienke (rajan pitkevys on 362 km), päivännouzus – Slovakienke (rajan pitkevys on 214 km). Rajan yhtehine pitkevys on 1880 km. Čeehien piälinnu on muan suurin linnu Praga.

Muan pinduala on 78  866 km². Rahvahan lugumiäry on 10 701 777 hengie.
Čad

**Čad** on valdivo Keski-Afriekas. Valdivon rajal ei ole merdy. Susiedumuat ollah: päivänlaskupuoles — Nigeru, Nigerii, Kamerun; suves — Keski-Afriekan Tazavaldu, päivännouzupuoles — Sudan, pohjazes - Livii.

Virrallizet kielet ollah francien da aruabien kielet.

Piälinnu on N'Džamena. Čadan pinduala on 1 284 000 km². Sie eläy (vuvven 2020 tiedoloin mugah) 17 000 000 hengie.
Yhtistynnyh kuningaskundu

**Yhtistynnyh kuningaskundu** (, lyh. UK) libo **Suuri-Britanii** () on Luodeh-Jevroupan suarivaldivo. Sen virralline nimi on Suuren-Britanien da Pohjas-Irlandien Yhtistynnyh Kuningaskundu. Valdivo sijaiččou suurimmakse osakse Suuren-Britanien suarel.

Yhtistynnyh kuningaskundu on yksi Jevroupan suurimis valdivoloispäi. Sen pinduala on 244 376 km², rahvahan lugumiäry on 68 265 209 hengie.

Muan piälinnu on London. Se on yksi Jevroupan suurimis linnoispäi.

Valdivoh kuuluu 4 muadu (angl. countries): Anglii, Šotlandii, Kymrinmua da Pohjas-Irlandii. Anglien kieli on virralline kieli kogo valdivos. Sen lizäkse erähil alovehil on mitahto toinegi kieli virralline, ezimerkikse Kymrinmuas kymrin kieli.

## Kačo myös
* Charles III
* Keir Starmer
Čevetjärvi

**Čevetjärvi** (suomekse *Sevettijärvi*, koltansaamekse *Čeʹvetjäuʹrr*, pohjassaamekse *Čeavetjávri*) on Anaran kunnas koltta-alovehel, Suomen Päivännouzu-Lapis  olii kylä Jiämerentien varrel, läs 120 kilometrii pohjazeh Anaraspäi. Kyläspäi on Norviegien rajale N'auddamah matkua läs35 kilometrii. Kylän vihandu, no yhtelaigua keyhy mua muuttuu N'auddamua kohti lagiembakse.

Kylä on nossuh jiäkavven aigazele merenpohjale. Čevetjärven da N'auddaman välil järvien kivizet rannat kiinitetäh siiričikulgijan huomivuo omassah erinomazuol. Nämmii kivizii randoi paikallizet kučutah karunpelloikse.

Čevetjärven aloveh on yksi kolttasaamilazien piäelinalovehis. Suurin vuitti (n. 90 %) 350 eläjäs on koltansaamelazii, no joukos on sežo suvespäi muutannuzii suomelazii. Alovehel eläy sežo erähii anaransaamelazii da tundurinsaamelazii.

## Lähtehet


## Aihies muijal
Čirka-Kem'

**Čirka-Kem’** () on Pohjas-Karjalan jogi. Se laskeh Kemijogeh (Vienanmeren ala).

Joven piduhus on 221 km. Se ottau allun kohtas, kus Kemijogi da Čirkajogi yhtistytäh. Se virduau moniloin järvilöin kauti da laskeh Jyškyjärveh.

Joven syvys on ei enämbiä 3 m.

Jovel ei kulgieta laivat, sendäh gu täs on äijy koskie. Monet kosket ei jiävytä. Suurin koski on Tahko-Padun. Jogi jiädyy tavan mugah ligakuun lopus – kylmykuus, avavuu sulakuun lopus – oraskuus.

Vezi on muzavu. Kazvi- da eläinmuailmu on tavalline Karjalan jogiloile da järvilöile.

Se on kuulužu jogi ristikanzoile, kuduat innostutah sportumatkailuh. Joven rannal on vai kaksi kyliä: pos’olku Borovoi da kylä Jyškyjärvi.
Čirkajogi

**Čirkajogi** () on Ven’an jogi, virduau Karjalan tazavallas.

Se laskeh Čirka-Kem’ah. Joven piduhus on 16 km.
Čili

**Čili** (), viralline nimi on Čilin tazavaldu () on valdivo SuviAmerikan lounasozas, Tyynimeren da Andamien välil.

Päivänlaskus on Tyynimeri, päivännouzus on Argentiinu. Pohjas Čili rajoittuu Perunke, koillisozas Bolivienke.

Valdivon pinduala on 756 950 km², rahvahan lugumiäry on 17 216 945 hengie (2013). Piälinnu on Santjago.
Čičiliusku (teatru)

**Čičiliusku** (suom. Sisilisko, ven. «Ящерка», «Чичилиушку») on karjalankieline nuorižotyttiteatru, kudai on perustettu Petroskois vuvvennu 2005 Karjalan Rahvahan liiton aloittehes.

## Spektaklit
Teatran repertuarah kuuluu kuuzi spektaklii: *Kuin hukka vasikalla muamona oli/Kui hukku vazikal muamannu oli* (2005), *Sinipetra/Sinipedru* (2006), *Varis/Varoi* (2007), *Samvuara/Samvuaru* (2009), *Koirien Kalevala* (2012), *Mie olen tipa, šie olet tipa* (2014).

## Teatran nimes
Ajatus nengomas nimes kuuluu sillozele Karjalan Rahvahan liiton paginanvedäjäle Pekka Zaikovale. Toizii vaihtoehtoloi oldih nimet Vihanduteatru da Lutikat.

## Toimindu
Teatru ozuttau omii spektaklii vaigu karjalan kielel, sen eri murdehil. Teatru aktiivizesti pidäy ezityksii Petroskoile, karjalazis kylis Karjalan tazavallas, toiči ajelou Suomeh. Teatran ohjuajannu ruadau Natalja Golubovskaja.
Vuvvennu 2010 Čičiliusku-teatras tuli rahvahalline teatru. Arvon on myöndänyh Karjalan tazavallan Kul'tuuruministerstvu.

## Viittehet
Čobino

**Čobino** () on Karjalan tazavallan Karhumäin piirin kylä. Se on Čobinon kyläkunnan haldivolline keskus.

Se sijoittuu 17 kilometrin piäs Karhumäispäi päivänlaskuh. Kyläs on alovehelline mečänhoidoala da feršalipunktu.

## Čobinon rahvahan lugumiäry
Čolmuži

**Čolmuži** () on Karjalan tazavallan Karhumäin piirin vahnu kylä. Se on Čolmužin kyläkunnan haldivolline keskus.

Se sijoittuu Oniegujärven Čolmužinsuun päivännouzurannal.

Čolmužin kylä muanitah enzimäzen kerran XV vuozisuan piscovois kniigois.

Kyläs on škola, leibypastamo da mečänhoidoala.

## Nimi

Karjalan paikannimilöin tutkijat duumaijah, gu nimi tuli saamelazes sanaspäi čoalme, kudai merkiččöy salmie.

## Čolmužin rahvahan lugumiäry

Kylän agjal on matkustajien keskus ”Čolmuži”.

## Nähtävykset

Kyläs on puukirikkö (), kudai kuuluu XVI vuozisuan loppuh da XVII vuozisuan alguh. Se on Karhumäin piirin yksi vahnimis kirikkölöis.
Čiirakot

**Čiirakot** (*Sternidae*) on randulinduloin lahkoh kuulujan kajoloin heimon alaheimo. Suomes on tavattu yheksä čiirakkoluaduu:

* Kalačiirakko (*Sterna hirundo*)
* Kirjoin'okkučiirakko (*Thalasseus sandvicensis*, enne *Sterna sandvicensis*)
* Lapinčiirakko (*Sterna paradisae*)
* Mustučiirakko (*Chlidonias niger*)
* Peskučiirakko (*Gelochelidon nilotica*, enne *Sterna nilotica*)
* Pikkučiirakko (*Sternula albifrons*, enne *Sterna albifrons*)
* Suuričiirakko (*Hydroprogne caspia*, enne *Sterna caspia*)
* Valgeirožačiirakko (*Chlidonias hybridus*)
* Valgeisiibičiirakko (*Chlidonias leucopterus*)

## Lähtiet
Čupukku

**Čupukku** on kagru- libo ozrujauholois luajittu lettu. Ozrujauho, vezi da suolu pieksetäh tahtahakse. Pastetah riehtiläl argivois. Voibi panna mannapudruo puolel piirual, taittua puolekkai da vie puolekkai čupukakse.
No parahite vois panna čupoin piäle brossukuaššua, kudai oli haudunuh päčis. Da erize pienes juvvas sulatettih argivoidu da toici lizättih sih kannatestu da painettih sih čupoihuon. Opikkua mostu pastua omas kois. Magiembua syömisty karjalaizil ei ole olemas.
Čuuppu

**Čuuppu** () on Karjalan tazavallan Louhen piirin pos’olku. Se on Čuupan kyläkunnan haldivolline keskus.

Se sijoittuu Karjalan tazavallan koillizes, Vienanmeren Kandalakšan lahten Čuupansuun rannal. Pos’olkaspäi on 48 km Luohessah.

## Histourii

Vahnu Čuupan pogostu muanitah enzimäzen kerran vuvvennu 1574 Soloveckoin manasterin kirjois. Silloi sie oli 7 pihua da eli 10 hengie. Vuozisuan peräs Čuuppu tuli Ven’an sl’udukaivoksien keskukse.

Vuvvennu 1922 ruvettih kaivamah sl’udua da kvarcua.

## Ilmasto

Vuvven keskilämbötila on -0,3&nbsp;°C.

## Čuupan rahvahan lugumiäry

## Talovus

Pos’olkas ruadau mečänhoidoala, keskiškola, kul’tuurutaloi.

## Nähtävykset

Čuupas on Ven’an vahnimat sl’udukaivoksii.
Matvein Korgujevan suarnansanelijan musto- da kodialovehenmuzei.
Nevvostoliiton da Suomen välizel voinal v. 1944 tapettuloin Nevvostoliiton lendäjien kalmu.

Vuvvennu 2010 kirikkö paloi. Kellojallat säilytäh.
Šalla

**Šalla** on Karjalan tazavallan Puudogan piirin pos’olku. Se on Šallan kyläkunnan haldivolline keskus.

Pos’olku sijoiččou Vodlajoven suus, kus se laskehes Oniegujärveh. Šallaspäi Puudogassah on 32 km. Lähimäine raududorogustansii on Karhumäis, 229 kilometrin piäs Šalluspäi.

Šallun pogostu muanitah enzimäzen kerran vuvvennu 1391. XV vuozisual tiä oli Šallun Spuasan manasteri.

XVIII vuozisual rakendettih st’okluzavodat, kuduat ruattih XIX vuozisuan algussah. Vuvvennu 1870 rakendettih kupču N.I. Rusanovan meččyruadozavodu. Vuvvennu 1882 piiterilaine kupču D.N. Lebedev perusti meččyruadozavodan.

Pos’olkas on algu- da keskiškola, kul’tuurutaloi, bol’niččü, časounu.

## Histourien mustomerkit

Pos’olkas on Suuren voinan aigah tapettuloin Nevvostoliiton saldattoin da partizanoin kalmu.

## Nähtävykset

35 kilometrin piäs pos’olkaspäi suveh on Karjalan vahnu manasteri ().

Oniegujärven päivännouzurannal on kallivopiirroksii.

## Rahvahan lugumiäry
Šamanizmu

__NOTOC__
**Šamanizmu** tarkoittau hengellisty kul'tuurua, kuduas šamuanal on keskehine rouli. Šamuanu on yhtehizön jäzen, kuduas uskotah, ku hänel on yliluonnollizii neroloi. Šamuanu tavan mugah on parandai da tiedäi, häi nevvou monenjyttymis probliemois da ruadau yhtyssivoksennu hengimuailman da yhtehizön välil.

## Lähtehet
Šelta

**Šelta** on Ven’an jogi, kudai virduau Karjalan tazavallas. Se laskeh Uikujogeh. Joven piduhus on 15 km, jovenalan pinduala on 50,5 km².
Šintolaižus

**Šintolaižus** (, ”jumalien tie”) on nimitys Japounies roinnuhuzile uskondollizile käzityksile hengilöis, miifois da ritualois. Net pohjatakseh ammuzih japounielazih rahvahanuskomuksih, kudualoin mugah jumaluksii (kami) on läs kaikis luonnon ilmivölöis, kui puulois, kivis, järvis, jogilois da vuarois. Šintolaižuol ei ole perustajua eigo pyhiä kirjutustu. Enimät japounielazet ei pietä iččiedäh uskondollizinnu, no äijät yhtytäh eri tilandehis šintolaizih perindölöih, kuduat eletäh rinnakkai buddhalaizien perindölöin kel. Voi sanuo, ku japounielazes uskondolližuos kai, mi ei kuulu kuduahtah Japounien ulgopuolel tulluoh uskondoh, kuuluu šintolaižuoh.

## Lähtehet
* 
* Vesterinen, Ilmari: Shintolaisuus, s. 377–410 tevokses Uskonnot maailmassa, Katja Hyry ja Juha Pentikäinen (toim.).
* 
## Aihies muijal
* Encyclopedia of Shinto Kokugakuin University
Čuaju

**Čuaju** on čuajutuhjon lehtilöis valmistettavu juomine. Lehtet keitetäh, zavaritah da/libo havvotah. Enne sidä lehtet valmistetah eri taval.

Čuajuu kazvatetah plantacielois, kuduat sijoitetah mäin paltiel troppizes libo subtroppizes ilmastos. Kitais, Indies da Afriekas valmistetah suuri oza čuajuu. Čuajulehtet kerätäh käzil. Čuajun luadu riippuu monis syylöis, kudualois lehtilöin igä on yksi tärgiemis. Parahat ollah kazvin ladvan nuoret lehtet. Valmistusprocesan aigua lehtet kuivatah. Kallehimat čuajulajit maksetah sadoi jevruo kilos. Čuajulajit juatah valmistustavan rippujen ezimerkikse mustah, vihandah, valgieh da keldazeh čuajuh.

Čuajujuomine on ainehien yhtymy, kudai hyvin vaikuttau ristikanzan organizmah. Čuajus on kofeinua, taninoi, teaninua da metioninua. Taninat luajitah čuajus kačkeru, gu čuajuu havvotah kodvan. Teaninu da metioninu ollah rauhoittavat ainehet. Sidä paiči čuajus on fosforu, ftoru, kalii, uglevodu, pektinu. Erähien ainehien miäry rippuu čuajulajis. Sežo on tärgei zavarie čuajuu oigiel taval, gu hyövyllizet ainehet säilyttäs.

Enzimäi čuajuu käytettih liečeainehennu. Sidä ruvettih käyttämäh juomizennu kitailazen Tanan dinastien aigua. XVII-luvun keskiozas portugualilazet, gollandilazet da anglielazet ruvettih viemäh čuaju Kitais Jevrouppah.
Šipainiekku

**Šipainiekku** libo **kalittu** on perindölline karjalaine avvonaine ruispiirai, kudaman syväimekse pannah riissu- libo ozrupudruo libo kartohkua. Ven'alazis syömizis šipainekku mustoittau 'kalitka'-nimizii piirualoi, kudamii pastetah Karjalan tazavallan ližäkse Vologdan, Leningruadan da Arhangel'skoin alovehil. Suomenkielizen perindön mugah piiruadu kučutah 'karjalanpiirakka'.

## Histourii
Suomes piiruadu pastettih enimyölleh Pohjas-Karjalan raja-alovehil. Jälles tostu muailman voinua, konzu suuret joukot rahvastu oli siirretty Suomen päivännouzupuolelpäi muijale Suomeh, piiruadu ruvettih pastamah muijalgi muas. Suomen kielen murdehis šipainiekoi kučutah *piirakka, piiras, piiroa, kalitta*.

## Receptu
Jevropan liitos registriiruitun receptan mugah šipainiekoin tahtahas pidäs olla vähimyölleh 50 % ruistu. Syväimenny voibi käyttiä vaigu riisuu, ozrua libo kartohkua, ga yhtelläh on olemas receptua, kudamis syväimenny käytetäh morkouhkua, muarjua libo brossua. Nengomil piirualoil on tavan mugah oma nimi. Rugehizii muarjupiirualoi, kudamii pastetah Suomen Kainus, kučutah rönttöziksi. Toiči šipainiekoi syvväh jäiččyvoinke.

## Muudu tieduo
Suomen Riäkkyläs joga vuottu pietäh šipainiekoin pastokižoi.

## Linkit
Škola

**Škola** on alembi opastuslaitos. Se voi olla valdivon omistukses libo yksityine. Školas opastajat opastetah, opastujat opastutah.

Ven'an školas on 11 kluassua.
Šn'uakku

**Šn'uakku** libo **n'uakku** () on muzavu varoiloin heimoh kuului lindu.

## Kogo da nägö

**Piduhus:** 30-34 cm
**Siibien agjuväli:** 64-73 cm
**Paino:** 182-265 g

## Teemas muijal

* Luontoportti (suomekse)
* Suomen lintuatlas (suomekse)

## Lähtiet
Šokoluadu

**Šokoluadu** on syömine. Sidä luajitah enimyölleh ližäten kakaopabulois luajittuh kakaomassah tavan mugah zuaharii da maidošokoluadah sežo maiduo libo maidojauhehtu, eriluaduzii mavustehainehii da toizii ainehii.

Putin šokoluadu valmistuu kakaomassas, kudamah ližätäh kakaovoidu da vaihtelii miäry zuaharii, vanil'l'ua da lezitiinua. Vanil'l'ua libo vanilliinua ližätäh mavun täh da lezitiinua käziteltävyön täh. Parahimis šokoluadulois ei ole muudu razvua migu kakaovoidu eigo ni vanil'l'ua nigo vanilliinua.

Šokoluadu on väril maksankarvastu da se vaihtelou kakaopidoižuon mugah ylen mužavas valpahah. Kakao iččenäh andau kičkeräle. Sit vaiku kakaomassas da kakaovois luajitut mužavat šokoluadat ollah vägevän maguzet. Zuaharii da maiduo ližäten šokoluadus suahah magiembua da vähembi vägeviä. Šokoluadua voi sežo mavustua eri tavoin, oriehoin, kuivattuloin puunandimien, mintun libo koufein kel.

Ms. *valgies šokoluavus* ei ole nivouze kakaomassua, sendäh se tarkah ottajen ei ole nivouze šokoluadua.

Šokoluadu-sanan alguperä on Mehikon atsteekkien *xocolatl* (šokolatl) -sanas.
Šoltarven vepsäläzien etnogruaffine muzei

**Šoltarven vepsäläzien etnogruaffine muzei** (vepsäkse *Vepsän kul’turan muzei, Šoutjärven vepsläine etnografine muzei*) on ainavo moine muailmas vepsälästy kul’tuurua säilyttäi da akkiloiččii. Seiččenäzenny ozastonnu kuuluu Karjalan Kanzallizeh muzeih. Muzei on Oniegan rannikon piirin vepsäläzes Šoltarven kyläs Karjalan tazavallas.

## Perustandu
Šoltarven muzeile algu oli pandu vie vuvvennu 1967. Vuozinnu 1967-1980 muzeil oli rahvahan muzei -stuatussu. Sen perustajannu oli tundiettu vepsäläine oman muan tutkii, kirjuttai, vepsäläzen rahvahanrunohuon keriäjy R’urik Lonin.

Enziallus muzei oli kylän kirjaston tilois. Sie muzeil oli kaikkiedah kaksi pertisty da kaksi ozutteluu. Enzimäzeh oli pandu kačottavakse vepsäläzien vehkehty. Toine oli omistettu Vepsän muan ruadoloile.Sit muzei oli kylän školan internuatas. Sit laitoksele suadih oma taloi, kus se on tänäpäigi, perindöllizes vepsäläzes talois. Ravei kaksikerroksine taloi saraipordahien kel enne kuului vepsäläzele Melkinan perehele.

## Syväindö
Tänäpäi Šoltarven muzeis on enämbi 8 0000 eri vehkehty, niilöis 3 000 ollah Loninan kerätyt. Nämä vehkehet on kerätty Karjalan, Voulogdan da Leningruadan alovehen vepsäläzis kylis.

Muzeis on mondu pertii da ozutteluu. On kogonazet perindöllizet eländypertit da saruat.

## Stuatusoin muuttumine
Vuvves 1980 muzei suau valdivollizen muzein stuatusan da on Karjalan Kodialovehen muzein, nygözen Kanzallizen muzein, ozastonnu. Vuvves 1987 jo on sen filiualannu. Vuvvennu 2010 Šoltarven muzei sai R’urik Loninan nimen.

## Ruado
Pietäh eri ekskursieloi vepsäkse da ven’akse. Kävyjöile taritah eri master-kluassoi vepsäläzien perindöllizis käzinerolois.

## Aihiesta muijal
Ližiä suau lugie: https://web.archive.org/web/20160927060215/http://nmrk.karelia.ru/site/section/45
Šotjärvi

**Šotjärvi** (, ) on Suvi-Karjalan järvi (Priäžän piiris).

Järven pinduala on 74,04 km², piduhus – 15,6 km, levevys – 7,2 km, randuviivan piduhus – 54,2 km. Sen keskisyvys on 3,1 m, syvin kohtu on 10,1 m.

Järven suurin oza kuuluu Dessoilan kyläh. Se on piduličču, leviey luodehespäi liideheh. Vien väri on maksankarvaine.

Šotjärven kauti virduau Šuoju. Järveh laskietahes Mikkel’anjogi (ven. Миккелица) da Pedlojogi. Syvimät kohtat ollah järven keskiozas.

Järves on 43 suardu, kudamien yhtehine pinduala on 0,36 km².

Pohjas on rudua (enämbi 40% pohjan pindualaspäi) da muzavanvihandua mudua. Kivi- da čuurupohjua on läs 10% pohjan pindualaspäi.

Järvi jiädyy kylmykuus-talvikuus, avavuu oraskuun allus. Se on jiäs läs 135 päiviä (tämä lugu voi muuttuo 90-180 päävässah).

Lähäl randoi da jovensuuloi kazvau kažl’ua, vezilumoidu, čuloidu dmi. Järves on äijy ruakkau.

Järven luodehrannal ollah pos’olkat Sodder da Liete, kylä Kiviniemi. Liidehrannal sijoittuu kylä Salmennišku.

Järves on 16 kalalajii, ezim. ahven, särgi, siigu, riäpöi, säyny, matikku, haugi, kuha, lahnu, kiiškoi dmi. Enämbi kaikkie Šotjärves on ahvendu.

Šotjärven suvirannal kazvau kuustu da segameččii, pohjasrannal – pedäjiä da segameččii.
Kerkysorzu

**Kerkysorzu** (*Podiceps cristatus*) on uikkuloin heimoh kuului lindu.

## Karjalankieline nimi

Lindu tunnetah nimel *kerkkäšorža* vähimikse Puadenen paginluavus. Tämä nimi on yhtelläh harvinaine karjalan paginluadulois da vähän probliemalline vie sendäh, ku lindu ei ni kuulu sorzien (*Anatidae*) heimoh. Sen ližäkse toizis paginluadulois sana *kerkkä* voibi tarkoittua telkiä (*Bucephala clangula*), kudai on eri lindu. Karjalan sanastuo uvvistajes vois yksikai käyttiä *kerkysorzu*-sanua *Podiceps cristatus* -luaduh näh da *telky*-sanua *Bucephala clangula* -luaduh näh. Toine vaihtoehto olis kiändiä linnun nimi ezimerkikse suomen kielespäi: *silkkiuikku* > *šulku-uikku*.

## Kogo da nägö

**Piduhus:** 46-51 cm
**Siibien agjuväli:** 59-73 cm
**Paino:** 1,3-2 kg

## Teemas muijal

* Luontoportti (suomekse)
* Suomen lintuatlas (suomekse)

## Lähtiet
Šun'ga

**Šun’ga** on Karjalan tazavallan Karhumäin piirin kylä. Se on Šun’gan kyläkunnan haldivolline keskus.

Se sijoittuu kallivosuarel Putkojärven pohjasozas.

Lähäl kyliä on äijy šungitua.

Kyläs on škola, tervehyönpunktu.

## Nimi

Karjalan paikannimilöin tutkijat duumaijah, gu nimi tuli saamelazes sanaspäi čuenn, kudai merkiččöy veziniittyy pitkin suodu.

## Histourii

Šun’gan pogostu muanittih enzimäzen kerran vuonnu 1375.

XVII vuozisuan algajen kyläs piettih suuri jarmanku – Šun’gan jarmanku.

Histourien mustomerkit

Kyläs on Nevvostoliiton saldattoin da partizuanoin (kuduat kuoldih v. 1941 – 1944 voinan aigua) kalmu.

## Šun’gan rahvahan lugumiäry
Šuojogi

**Šuojogi** (, ) on Onieganjärven alan jogi Suvi-Karjalas. Se virduau Suojärven, Priäžän da Oniegan rannikon piiris.

Jovenalan pinduala on läs 10 100 km², piduhus on 194 km.

Jogi ottau allun Suojärvespäi. Se virduau kahten suuren järven kauti – Šotjärven da Vahatjärven kauti. Da sit laskeh Lohmoizenjärveh.

Jovel on Ignoilan vezivoimalu.

Šuojogi on kuulužu jogi ristikanzoile, kuduat innostutah sportumatkailuh. Se on lähäl Petroskoin linnua.
Šveitsarii

**Šveicarii** (,  , ) on Päivänlasku-Jevroupan valdivo. Sen virralline nimi on Šveicarien konfederacii. Pohjazes se rajoittuu Germuanienke, suves – Itualienke, päivänlaskus – Francienke, päivännouzus – Avstrienke da Lihtenšteinanke.

Šveicarien latinan nimi on Confoederatio Helvetica.

Šveicarien virrallizet kielet ollah germuanien, francien, itualien da retoromanien kielet.

Valdivon piälinnu on Bern. Pinduala on 41 284 km², rahvahan lugumiäry on 7 996 026 hengie.
Šuikujärvi

**Šuikujärvi** libo **Šuiku** (, ) on Karjalan tazavallan Belomorskan piirin kylä. Se kuuluu Sosnovetsan kyläkundah.

## Muantiedo

Se sijoiččou Vienan Karjalas Šuojoven suus lähäl Vienanmeren randua, Belomorskan da Kem’an keskes, 30 kilometrin piäs Belomorskaspäi da 30 kilometrin piäs Kem’aspäi. Päivänlaskuh kyläspäi on Šuikujärven raududorogustansii.

## Histourii

Kylä muanitah enzimäzen kerran vuvvennu 1710.

## Rahvahan lugumiäry

## Kul’tuuru

Kylän kul’tuuruelaijan keskus on kirjasto-muzei A.N. Savinan mustokse.

Kyläs on Nevvostoliiton saldattoin kalmat.

## Kuulužat ristikanzat

* tiedomies da histouriekku Balagurov J.A. (1904 – 1977)
* raududorogalruadai Jegorov I.F. (1911 – 1979)
Čiučoilinnut

**Čiučoilinnut** (suvikarjalakse **varbuslinnut**, vienankarjalakse **varpuslinnut**; *Passeriformes*) ollah suurin linduloin lahko. Sih kuuluu enämbi 5 000 luaduu (eri lähtielöis mainitah luguloi 5 100 – 5 700), libo enämbi ku puolet kaikis muailman linduluadulois.

## Familiae
* Acanthisittidae
* Sapayoidae
* Philepittidae
* Eurylaimidae
* Calyptomenidae
* Pittidae
* Furnariidae
* Thamnophilidae
* Formicariidae
* Grallariidae
* Conopophagidae
* Rhinocryptidae
* Melanopareiidae
* Tyrannidae
* Cotingidae
* Pipridae
* Tityridae
* Menuridae
* Atrichornithidae
* Ptilonorhynchidae
* Climacteridae
* Maluridae
* Meliphagidae
* Dasyornithidae
* Acanthizidae
* Pomatostomidae
* Orthonychidae
* Cnemophilidae
* Melanocharitidae
* Paramythiidae
* Callaeidae
* Psophodidae
* Cinclosomatidae
* Platysteiridae
* Malaconotidae
* Machaerirhynchidae
* Vangidae
* Artamidae
* Aegithinidae
* Campephagidae
* Mohouidae
* Neosittidae
* Oreoicidae
* Pachycephalidae
* *[[Laniidae]]*
* *[[Vireonidae]]*
* *[[Oriolidae]]*, 4 genera, 39 species
** genus: *[[Oriolus]]*, 30 species
*** species: kelduviheldäi (*[[Oriolus oriolus]]*)
* *Dicruridae*
* *Rhipiduridae*
* *Monarchidae*
* *[[Corvidae]]*, 24 genera, 135 species
** genus: *[[Corvus]]*, 47 species
*** species: varoi (*[[Corvus corone]]*)
*** species: korbivaroi (*[[Corvus corax]]*)
* *Corcoracidae*
* *Melampittidae*
* *Paradisaeidae*
* *Petroicidae*
* *Picathartidae*
* *Chaetopidae*
* *Eupetidae*
* Purgulinnut - *[[Bombycillidae]]*, 1 genus
** genus: *[[Bombycilla]]*, 3 species
*** species: Purgulindu (*[[Bombycilla garrulus]]*)
* *Ptiliogonatidae*
* *Hypocoliidae*
* *Stenostiridae*
* *[[Paridae]]*, 14 genera, 64 species
** genus: *[[Periparus]]*, 3 species
*** species: kuuzitiaine (*[[Periparus ater]]*)
** genus: *[[Parus]]*, 4 species
*** species: pakkastiaine (*[[Parus major]]*)
* *[[Remizidae]]*, 3 genera, 11 species
** genus: *[[Remiz]]*, 4 species
*** species: pussitiaine (*[[Remiz pendulinus]]*)
* *Nicatoridae*
* *[[Panuridae]]*, 1 genus
** genus: *[[Panurus]]*, 1 species
*** species: pardutiaine (*[[Panurus biarmicus]]*)
* Kiurut - *[[Alaudidae]]*, 21 genera, 100 species
** genus: *[[Lullula]]*, 1 species
*** species: kangaskiuru (*[[Lullula arborea]]*)
** genus: *[[Alauda]]*, 4 species
*** species: kiuru, peldokiuru (*[[Alauda arvensis]]*)
* *Pycnonotidae*
* Piäčköit - *[[Hirundinidae]]*, 20 genera, 89 species
** genus: *[[Riparia]]*, 5 species
*** species: randupiäčköi (*[[Riparia riparia]]*)
** genus: *[[Hirundo]]*, 15 species
*** species: pihapiäčköi (*[[Hirundo rustica]]*)
** genus: *[[Delichon]]*, 4 species
*** species: kyläpiäčköi (*[[Delichon urbicum]]*)
*
Žil’čoi

**Žil’čoi** () on Karjalan tazavallan Anuksen kanzallizen piirin vahnu karjalaine kylä, kudai kuuluu Koveran kyläkundah. Tämä kyly on histourien mustomerki.

Se sijoittuu Žil’čoinjärven rannal.

Kyläs on Mihailan Arhangelan, Petran da Pavlan puučasounu (XVII vuozisada).

## Rahvahan lugumiäry
Žurnualu

** Žurnualu ** (fr. *journal* - päivykirju, frantsien kieles *jour* — päivy, suutkat) - on aijanmugaine painettu painos.

Žurnualas on alallizii rubriekoi, yhteiskunnalis-poliittizii, tiijollizii da toizii kirjutuksii da literatuurutevoksii.

Žurnualu, kui gaziettugi, ollah median piäainehet.

### Žurnualan lajit

Žurnualat lajitellah:

* periodizen mugah - ei ole jogapäivästy žurnualua, ollah vaigu joganedälihizet da jogakuuhizet, vie ollah moizet, kuduat piästäh ilmoih kerran kahtes kuukaudes libo harvembi;

* miärän mugah;

* temuatiekan mugah;

* stiilin mugah.

### Žurnualan mallit

Žurnualaat voijah olla:

* Internet-žurnualu;

* Teležurnualu;

* tiedožurnualu.

### Žurnualan ominažuot

Sendäh, ku žurnualat piästäh ilmoih harvembi, migu gazietat, net ei anneta aktualistu informatsiedu. Net ollah analitičeskoit.

### Internet-žurnualu

Konzu Internetan ilmestyy, žurnualat ilmestyttih verkoh. Enzimäi saitale pandih žurnualan arhiivoi. Myöhembi ilmestyttih online-žurnualat. Net ei piästä ilmoih, a ollah vaiku Internetas. Nygöi erähil niilöis lugijua on enämbi, migu bumuagužurnualoil.