open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Cape Town

**Cape Town** ndi boma kapena mzinda mu dziko la South Africa. Cape Town imatchedwa Kaapstad mu chiyankhulo cha Afrikana ndiposa Ikapa mu chiyankhulo cha chiXhosa. Tawuniyi ndi yachiwiri mukuchuluka kwa chiwerengero cha anthu kutsatila Joni yomwe ili ndi anthu ambiri mu South Africa. Tawuniyi imatchedwa mother city or mayi wa matawuni ndipo ndi tawuni yayikulu mu chigawo cha Western Cape. Nyumba ya malamulo ya South Africa ilinso ku Cape town, koma matawuni ena ofunika kuyendetsa dziko ndi Pretoria komwe kuli prezidenti ndi maofesi oyendetsela dziko ndi Bloemfontein komwe kuli khoti lalikulu.

Tawuni ya Cape Town imadziwika ndi gombe lake, maonekedwe ake okongola chifukwa cha maluwa ndi zachilengedwe zimene zimapezeka kumeneko komanso phiri lalikulu lokongola lotchedwa Table Mountain. 

Tawuniyi ndi yotchuka kwambiri pa zinthu zambiri monga zaluso lopanga zinthu. Tawuniyi inasankhidwa ndi New York Times komanso Daily Telegraph mu 2014 kukhala tawuni yopambana yomwe anthu angakayendeleko ndi kukawona zambiri.  Mutawuniyi munachitikila maeewero achikho cha dziko lapansi a mpira wa rugby mu chaka cha 1995 ndiponso chikho cha dziko la pansi cha mpira wa miyendo mu chaka cha 2010.

* kukula kwa malo: 2,461 km² 
* Kuchuluka kwa anthu: 3,740,026 (2011) 
* Anthu malingana ndi mtundu (2011)
**Anthu akuda 15.8%
**Achikaladi 44.6%
**Indian/Asian 1.4%
**Achizungu 32.3%
**Ena 1.9%
*Chiyankhulo choyamba(2011)
**ChiAfrikana 22.7%
**ChiXhosa 2.7%
**Chingerezi 67.1%
**Zina 7.1%

Tawuni ya Cape Town yoyambilila inamangidwa ndi kampani ya Dutch East India Company (VOC) ngati malo operekera zofunika ku mabwato amene amapita kuzambwe kwa Africa komanso India. Jan Van  Riebeeck wa kampani ya VOC anafika pa 6 apulo mu chaka cha 1652 ndipo anakhazikitsa malo oyamba okhalapo azungu mu South Africa. Kenaka tawuniyi inakhula kwambiri kuposa cholinga chomwe inayikhazikilitsila ndipo inakhala malo a zachuma komanso chikhalidwe kwa anthu ochoka ku ulaya.

Anthu oyambilila kukhala mudelali amakha ku maphanga a Peers ku fish Hoel muzaka zoposela 15, 000 kapena 12, 000 zapitazo. Padakali pano anthu amangodziwa zinthu zochepa za anthu amenewa chifukwa umboni woyamba wolembedwa umapezeka pa zomwe Bartolomeu Dias ananena mu chaka cha 1488. Iyeyu anali mzungu woyamba kufika kumalowa ndipo anatchula malowa "Cape of Storms" (*Cabo das Tormentas*).  Koma malowa anatchulidwa dzina lina ndi John II of Portugal ngati "Cape of Good Hope" (*Cabo da Boa Esperança*) chifukwa cha chiyembekezo chimene chinalipo chopeza njira ya panyanja kukafika ku India. Vasco da gama analemba zowona malowa mu chaka cha 1497. Muchaka cha 1510, pankhondo ya Salt river,  Francisco de Almeida ndi ankhondo ake anagonjetsedwa ndi Goringhaiqua, gulu lina la anthu chikhoekhoe mothandizidwa ndi ng'ombe. Muzaka za ma 16  chakuti,  mabwato azungu amayima pa gombe la Table bay kupita ku India. Amachita malonda a fodya, kopa, ayiloni ndi anthu achikhoekhoe, kusinthana ndi nyama ndi zinthu zina zofunika.

## Link
* Cape Town 
## Malifalensi
Bloemfontein

**Bloemfontein** ndi boma lina la dziko la South Africa.
* Maonekedwe: 236 km² 
* Kuchuluka: 1,100 ta’ata/km² 
Chiwerengero cha anthu: 256.185 (2011).
Washington, D.C.

**Washington, D.C.** ndi boma lina la dziko la United States.

* Maonekedwe: 177 km² 
* Kuchuluka: 4,251 ta’ata/km² 
* Munthu: 672,228 (2015).
## Demographics

## Link
* Washington, D.C. 
## Malifalensi
Tokyo

**Tokyo** ndi boma lina la dziko la Japan.

Chiwerengero cha anthu: 13.506.607.
* Maonekedwe: 2,188 km² 
* Kuchuluka: 13,572 ta’ata/km²
## Link
* Tokyo
Beijing

**Beijing** ndi boma lina la dziko la China.

Chiwerengero cha anthu: 21.516.000 (2015).


Beijing-Verbotene Stadt-Pavillon der Verbreitung von Rechtschaffenheit-06-gje.jpg
Beijing-Verbotene Stadt-Garten-08-gje.jpg
Beijing-Tiananmen-44-Abfallbehaelter-gje.jpg
Beijing-Tiananmen-58-Fahnenhaendler-gje.jpg
Beijing-Lamakloster Yonghe-72-Halle der ewigen Harmonie-gje.jpg
Beijing-Konfuziustempel Kong Miao-56-gje.jpg
Beijing-Dao-Tempel Dongyue-098-Daiyuedian Hall-gje.jpg
Beijing-Hutongquartier-44-Innenhof-2012-gje.jpg


## Link
* Beijing
Hong Kong

**Hong Kong** ndi mzinda ku dziko la China.

Chiwerengero cha anthu: 7.234.800 (2014).
* Maonekedwe: 2,755 km²
* Kuchuluka: 6,544 ta’ata/km²
Athens

**Athens** (gr. - Αθήνα) ndi boma lina la dziko la Greece.

Chiwerengero cha anthu: 664,046 (2011).
## Link
* Athens Portal
Paris

**Paris** ndi boma lina la dziko la France.

Chiwerengero cha anthu: 2.240.621.

File:Paris - Eiffelturm und Marsfeld2.jpg|Tour Eiffel
File:Paris-von Montmartre-110-p3-2017-gje.jpg|Vue depuis Montmartre
File:Paris-Arc de Triomphe-092-2004-gje.jpg|Arc de Triomphe
File:Paris-Louvre-081-Bruecke-1991-gje.jpg|Louvre
File:Paris-Notre Dame-092-Dreirad-2004-gje.jpg|Notre Dame
File:Paris-St Gervais-104-2017-gje.jpg|St. Gervais
File:Paris-Musee d'Orsay-104-2017-gje.jpg|Musee d'Orsay
File:Paris-Notre Dame des Victoires-102-2017-gje.jpg|Notre Dame des Victoires
Moscow

**Moscow** ndi boma lina la dziko la Russia. Moscow idapezeka mu 1147.

Chiwerengero cha anthu: 12.197.596.
Jerusalem

**Jerusalem** ndi boma lina la dziko la Israel.

Chiwerengero cha anthu: 890.428.

## Link
* Jerusalem 
## Malifalensi
Cairo

**Cairo** ndi boma lina la dziko la Egypt.

Chiwerengero cha anthu: 10.230.350 (2011).
* Maonekedwe: 528 km²
* Kuchuluka: 6,740 ta’ata/km² 
## Link
* Cairo
Lagos

**Lagos** ndi mzinda ku dziko la Nigeria.

Chiwerengero cha anthu: 10.404.112 (2012).
* Maonekedwe: 1,000 km² 
* Kuchuluka: 10,409 ta’ata/km² 
## Link
* Lagos 
## Malifalensi
Mecca

**Mecca** ndi mzinda ku dziko la Saudi Arabia.

Chiwerengero cha anthu: 1.675.368 (2010).
* Maonekedwe: 760 km² 
* Kuchuluka: 2,200 ta’ata/km² 
## Link
* Mecca 
## Malifalensi
Damascus

**Damascus** ndi boma lina la dziko la Syria.

Chiwerengero cha anthu: 1.711.000 (2009).
* Maonekedwe: 105 km² 
* Kuchuluka: 16,295 ta’ata/km² 

## Malifalensi
Baghdad

**Baghdad** ndi boma lina la dziko la Iraq.
* Maonekedwe: 204 km² 
* Kuchuluka: 35,166 ta’ata/km² 
* Munthu: 7.180.889 (2016).
## Demographics

## Link
* Baghdad 
## Malifalensi
Madrid

**Madrid** ndi boma lina la dziko la Spain.

Chiwerengero cha anthu: 3.141.991 (2014).
* Maonekedwe: 604 km²
* Kuchuluka: 5,390 ta’ata/km²
## Link
* Madrid
Kyoto

**Kyoto** ndi mzinda ku dziko la Japan.

Chiwerengero cha anthu: 1.474.570 (2015).
* Maonekedwe: 828 km² 
* Kuchuluka: 1,800 ta’ata/km² 

## Link
* Kyoto 

## Malifalensi
Berlin

**Berlin** ndi boma lina la dziko la Germany.

Chiwerengero cha anthu: 3.610.156 (2015).
## Demographics


Berlin Aussichten vom Dom asv2023-02 img09.jpg
Berlin-vom Franzoesischen Dom-06-Gendarmenmarkt-Deutscher Dom-Konzerthaus-2017-gje.jpg
Berlin-Funkturm-06-2006-gje.jpg
Berlin-Spreetour-08-Bruecke-2017-gje.jpg
Berlin-Pergamonmuseum-04-2006-gje.jpg
Berlin-Pergamonmuseum-10-Prozessionsweg zum Ischtar-Tor-Loewen-2016-gje.jpg
Berlin-Alte Jakobstr-18-Berlinische Galerie-2017-gje.jpg
Berlin-Lindenstr-04-Victoria-Versicherung-2017-gje.jpg
Berlin-Unter den Linden-08-Neue Wache-Zeughaus-2017-gje.jpg
Berlin-Wittenbergplatz-08-KaDeWe-Baeren-2017-gje.jpg
Osaka

**Osaka** ndi mzinda ku dziko la Japan.Tauniyi ndiyodziwika kwambili mu dzikolo.

Chiwerengero cha anthu: 2.668.586.

## Zolemba
Sapporo

**Sapporo** ndi mzinda ku dziko la Japan.

Chiwerengero cha anthu: 1.918.096 (2013).

* Maonekedwe: 1,121 km² 
* Kuchuluka: 1,710 ta’ata/km² 
## Link
* Sapporo
Chongqing

**Chongqing** ndi mzinda ku dziko la China.

Chiwerengero cha anthu: 30.165.500 (2015).
* Maonekedwe: 82,403 km² 
* Kuchuluka: 370 ta’ata/km²
Guangzhou

**Guangzhou** ndi mzinda ku dziko la China.

Chiwerengero cha anthu: 13.080.500 (2014).

## Link
* Guangzhou
Wuhan

**Wuhan** ndi mzinda ku dziko la China.

Chiwerengero cha anthu: 10.607.700 (2015).
* Maonekedwe: 8,494 km² 
* Kuchuluka: 1,200 ta’ata/km² 

## Link
* Wuhan
Xi'an

**Xi'an** ndi mzinda ku dziko la China.

Chiwerengero cha anthu: 8.627.500 (2015).
* Maonekedwe: 9,983 km² 
* Kuchuluka: 870 ta’ata/km² 

## Link
* Xi'an
Brasília

**Brasília** ndi boma lina la dziko la Brazil.

Chiwerengero cha anthu: 2.974.703 (2018).
## Demographics

ImageSize = width:400 height:300
PlotArea = left:50 right:20 top:25 bottom:30
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = late
Colors =
 id:linegrey2 value:gray(0.9)
 id:linegrey value:gray(0.7)
 id:cobar value:rgb(0.2,0.7,0.8)
 id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6)
DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:3000
ScaleMajor = unit:year increment:500 start:0 gridcolor:linegrey
ScaleMinor = unit:year increment:100 start:0 gridcolor:linegrey2
PlotData =
 color:cobar width:19 align:left
 bar:1991 from:0 till:1601
 bar:1996 from:0 till:1806
 bar:2000 from:0 till:2051
 bar:2007 from:0 till:2456
 bar:2010 color:cobar2 from:0 till:2570

PlotData=
 textcolor:black fontsize:S
 bar:1991 at: 1651 text: 1601,1 shift:(-10,5)
 bar:1996 at: 1856 text: 1806,4 shift:(-10,5)
 bar:2000 at: 2101 text: 2051,1 shift:(-10,5)
 bar:2007 at: 2505 text: 2455,9 shift:(-10,5)
 bar:2010 at: 2620 text: 2570,2 shift:(-10,5)
Curitiba

**Curitiba** ndi mzinda lina la dziko la Brazil.

Chiwerengero cha anthu: 1.879.355 (2015).
* Maonekedwe: 431 km² 
* Kuchuluka: 4,062 ta’ata/km² 

## Link
* Curitiba 
## Malifalensi
Mbabane

**Mbabane** ndi boma lina la dziko la Eswatini.

Chiwerengero cha anthu: 94.874 (2010).
* Maonekedwe: 150 km² 
* Kuchuluka: 630 ta’ata/km² 

## Link
* Mbabane 

## Malifalensi
Maseru

**Maseru** ndi boma lina la dziko la Lesotho.

Chiwerengero cha anthu: 227.880 (2006).
* Maonekedwe: 138 km² 
* Kuchuluka: 1,651 ta’ata/km² 
## Malifalensi
Vienna

**Vienna** ndi boma lina la dziko la Austria.

Chiwerengero cha anthu: 1.840.573.


Wien-Linke Wienzeile-18-Nr 60-56-2007-gje.jpg
Wien-Wiedner Hauptstr-16-2009-gje.jpg
Wien-Hofburg-123a-Reichskanzleitrakt-Kuppel-2007-gje.jpg
Wien-Florianigasse-10-Werbung-2007-gje.jpg
Wien-Fiaker-32-Michaelerplatz-2009-gje.jpg
Wien-Tram-10-innen-2009-gje.jpg
Wien-Josefstaedter Str-14-Ecke Lenaugasse-2007-gje.jpg
Wien-Wiedner Hauptstr-22-Nr36-Loewenportal-Frau-2009-gje.jpg
Mumbai

**Mumbai** ndi mzinda ku dziko la India.

Chiwerengero cha anthu: 12,442,373 (2011) .
* Maonekedwe: 603 km² 
* Kuchuluka: 21,000 ta’ata/km² 
## Link
 
## Malifalensi
Mexico City

**Mexico City** ndi boma lina la dziko la Mexico.

Chiwerengero cha anthu: 9.209.944 (2020).
* Maonekedwe: 1,485 km² 
* Kuchuluka: 6,000 ta’ata/km² 
## Link
* Mexico City 
## Malifalensi
Kinshasa

**Kinshasa** ndi boma lina la dziko la Democratic Republic of the Congo. Kamodzi kokhala nsomba ndi midzi yamalonda, Kinshasa tsopano ndipadera ndi anthu oposa 11 miliyoni. Chimayang'anizana ndi Brazzaville, likulu la dziko loyandikana nalo la Republic of Congo, lomwe lingayang'ane kutali ndi mtsinje waukulu wa Congo, kuwapanga kukhala dziko lachiwiri la pafupi kwambiri ndi mzinda wa Rome ndi Vatican City. Mzinda wa Kinshasa ndi chimodzi mwa zigawo 26 za DRC. Chifukwa chakuti malire a chigawo cha mzindawo amayendetsa malo ambiri, malo oposa 90 peresenti ya malo a tawuni ndi malo akumidzi, ndipo m'tawuni muli gawo laling'ono koma likukula kumadzulo.

Anthu a ku Kinshasa amadziwika kuti Kinois (mu French ndi nthawi zina mu Chingerezi) kapena Kinshasa (English). Anthu achimwenye a m'derali ndi Humbu ndi Teke.
## Mbiri
Mzindawu unakhazikitsidwa monga malonda ndi Henry Morton Stanley mu 1881. Anatchedwa Léopoldville kulemekeza Mfumu Leopold II ya ku Belgium, yomwe inkalamulira dera lalikulu lomwe tsopano ndi Democratic Republic of the Congo, osati monga dera koma katundu wachinsinsi. Chotsatiracho chinakula kwambiri ngati doko loyamba loyenda panyanja ya Mtsinje wa Congo pamwamba pa Livingstone Falls, pamtunda wa makilomita 300 pansi pa Leopoldville. Poyamba, katundu yense amene ankafika panyanja kapena kutumizidwa ndi nyanja amayenera kunyamula anthu omwe anali pakati pa Léopoldville ndi Matadi, doko lomwe lili pansi pa mapulanetiwa ndi mtunda wa makilomita 150 kuchokera ku gombe.

## Link
* Kinshasa 
## Malifalensi
Karachi

**Karachi** ndi mzinda ku dziko la Pakistan.

Chiwerengero cha anthu: 24.300.000 (2016).
* Maonekedwe: 3,527 km² 
 
## Link
* Karachi 
## Malifalensi
Dubai

**Dubai** ndi mzinda ku dziko la United Arab Emirates.

Chiwerengero cha anthu: 2,502,715 (2015).
* Maonekedwe: 4,114 km² 
* Kuchuluka: 3,372 ta’ata/km² 
## Link
* Dubai 
## Malifalensi
Dhaka

**Dhaka** ndi boma lina la dziko la Bangladesh.

Chiwerengero cha anthu: 6.970.105 (2011).
* Maonekedwe: 300 km²
* Kuchuluka: 23,234 ta’ata/km²

## Link
* Dhaka
## Malifalensi
Buenos Aires

**Buenos Aires** (yotchedwa City of Buenos Aires kapena Autonomous City of Buenos Aires, malinga ndi Constitution yake) ndiye likulu ndi mzinda wokhala ndi anthu ambiri ku Republic of Argentina. Mzindawu ndi mzinda wodziyimira pawokha womwe umapanga chimodzi mwa zigawo 24, kapena "oyang'anira oyambira", omwe amapanga dzikolo. Ili ndi akuluakulu ake, owumba malamulo komanso oweruza. Ili kumpoto chakum'mawa kwa dzikolo, pagombe lakumwera kwa Río de la Plata, m'chigawo cha Pampas. Mzinda wa Buenos Aires udalamulidwa ndi chigawo cha Buenos Aires kuti likhale likulu ladziko lonse; koma pansi pa National Constitution ndi mzinda wodziyimira pawokha.
Brussels

**Brussels** (Braselozi) ndi dera lalikulu limene muli mizinda ingapo komanso tawuni yayikulu ya Brussels, imene ili likulu la dziko la Belgium. Brussels ndi dera limene muli anthu ambiri ku Belgium komanso ndi lolemela kuposa madera onse mudzikoli.

Brussels inakula kuchokera kudera laling'ono limene linali midzi yokha pa mtsinje wotchedwa Senne kufika kukhala tawuni  yofunikila mu Ulaya. Kufikila nthawi yomwe nkhondo yadziko lonse yachiwiri inatha, mzindawu wakhala wofunika kwambiri pankhani za ndale ndipo ma bungwe ambiri anakhazikitsa likulu lawo kumeneko. Brussels ndi likulu la bungwe la European Union.

Brussels linali dera loyankhula chiDutch (chidatchi) koma linasintha kukhala dera loyankhula chiFrench (chifrenchi). Mudera limene muli likukulu mu tawuni ya Brussels, anthu amayankhula chidatchi ndi chifrenchi chomwe, ngakhale anthu ambiri padakali pano amayankhula chifrenchi. Chingerezi chimayankhulidwa ngati chiyankhulo chachiwiri komaso anthu ambiri obwera kudzagwira ntchito mderali amayankhula chingerezi.

Brussels imadziwika ndi zakudya zokoma zimene zimaphikidwa kudelali komanso nyumba zomangidwa bwino; ndipo nyumba zambiri ndizotetezedwa ndi a Unesco. Malo omwe ali okongola kukawona ndi grand place, Manneken Pis, Atomium ndi manyumba owonetsa mbiri ya dzikoli ndi ntchito zaluso. 

Dziko : Belgium 

Anthu opezeka ku Brussels: achiFrenchi ndi chiFlemish 

chiwerengerero cha wanthu : 1,208,542 

kukula kwa dera : 162.4 km2
Amsterdam

**Amsterdam** ndi boma lina la dziko la Netherlands.
* Chiwerengero cha anthu: 838.338 (2016).
* Maonekedwe: 12,84 km² 
* Kuchuluka: 811 ta’ata/km² 

## Demographics

Colors=
 id:lightgrey value:gray(0.95)
 id:darkgrey  value:gray(0.7)
 id:sfondo value:rgb(1,1,1)

ImageSize  = width:800 height:auto barincrement:30
PlotArea   = left:40 bottom:40 top:20 right:20
DateFormat = x.y
Period     = from:0 till:900
TimeAxis   = orientation:horizontal
AlignBars  = late
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey  increment:50 start:0 
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:10 start:0 
BackgroundColors = canvas:sfondo

PlotData=
  color:skyblue width:22 shift:(-60,-5) fontsize:M anchor:till
 bar:1300 from:0 till:1 shift:(10,-5) text:1.000
 bar:1400 from:0 till:3 shift:(10,-5) text:3.000
 bar:1500 from:0 till:12 shift:(10,-5) text:12.000
 bar:1600 from:0 till:60 shift:(10,-5) text:60.000
 bar:1650 from:0 till:140 text:140.000
 bar:1796 from:0 till:180 text:180.000
 bar:1815 from:0 till:140 text:140.000
 bar:1830 from:0 till:202 text:202.400
 bar:1849 from:0 till:224 text:224.000
 bar:1879 from:0 till:317 text:317.000
 bar:1899 from:0 till:510 text:510.900
 bar:1925 from:0 till:714 text:714.200
 bar:1929 from:0 till:750 text:750.000
 bar:1963 from:0 till:870 text:870.000
 bar:1984 from:0 till:680 text:680.000
 bar:1999 from:0 till:727 text:727.000
 bar:2005 from:0 till:742 text:742.000
 bar:2006 from:0 till:745 text:744.736


## Link
* Amsterdam 

## Malifalensi
Seville

**Seville** ndi mzinda ku dziko la Spain.

Chiwerengero cha anthu: 703.021 (2011).
* Maonekedwe: 140 km²
* Kuchuluka: 5,002 ta’ata/km² 
## Demographics

Colors=
  id:a value:gray(0.9)
  id:b value:gray(0.7)
  id:c value:rgb(1,1,1)
  id:d value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize  = width:750 height:350
PlotArea   = left:50 bottom:30 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period     = from:0 till:800000
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:b increment:100000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:a increment:10000 start:0
BackgroundColors = canvas:c

BarData=

  bar:1842 text:1842
  bar:1857 text:1857
  bar:1877 text:1877
  bar:1887 text:1887
  bar:1900 text:1900
  bar:1910 text:1910
  bar:1920 text:1920
  bar:1930 text:1930
  bar:1940 text:1940
  bar:1950 text:1950
  bar:1960 text:1960
  bar:1970 text:1970
  bar:1981 text:1981
  bar:1991 text:1991
  bar:2001 text:2001
  bar:2010 text:2010

PlotData=
  color:d width:20 align:left

  bar:1842 from:0 till: 100498
  bar:1857 from:0 till: 112529
  bar:1877 from:0 till: 134318
  bar:1887 from:0 till: 143840
  bar:1900 from:0 till: 148315
  bar:1910 from:0 till: 158287
  bar:1920 from:0 till: 205723
  bar:1930 from:0 till: 228729
  bar:1940 from:0 till: 312123
  bar:1950 from:0 till: 376627
  bar:1960 from:0 till: 442300
  bar:1970 from:0 till: 548072
  bar:1981 from:0 till: 653833
  bar:1991 from:0 till: 704857
  bar:2001 from:0 till: 684633
  bar:2010 from:0 till: 704198

PlotData=

  bar:1842 at: 100498 fontsize:s text: 100.498 shift:(-10,5)
  bar:1857 at: 112529 fontsize:s text: 112.529 shift:(-10,5)
  bar:1877 at: 134318 fontsize:s text: 134.318 shift:(-10,5)
  bar:1887 at: 143840 fontsize:s text: 143.840 shift:(-10,5)
  bar:1900 at: 148315 fontsize:s text: 148.315 shift:(-15,5)
  bar:1910 at: 158287 fontsize:s text: 158.287 shift:(-15,5)
  bar:1920 at: 205723 fontsize:s text: 205.723 shift:(-15,5)
  bar:1930 at: 228729 fontsize:s text: 228.729 shift:(-15,5)
  bar:1940 at: 312123 fontsize:s text: 312.123 shift:(-15,5)
  bar:1950 at: 376627 fontsize:s text: 376.627 shift:(-15,5)
  bar:1960 at: 442300 fontsize:s text: 442.300 shift:(-15,5)
  bar:1970 at: 548072 fontsize:s text: 548.072 shift:(-15,5)
  bar:1981 at: 653833 fontsize:s text: 653.833 shift:(-15,5)
  bar:1991 at: 704857 fontsize:s text: 704.857 shift:(-15,5)
  bar:2001 at: 684633 fontsize:s text: 684.633 shift:(-15,5)
  bar:2010 at: 704198 fontsize:S text: 704.198 shift:(-15,5)



## Link
*  Seville
Warsaw

**Warsaw** ndi boma lina la dziko la Poland.
* Maonekedwe: 517 km² 
* Kuchuluka: 3,372 ta’ata/km² 
* Munthu: 1,744,351 (2015).
## Demographics

ImageSize = width:750 height:280
PlotArea = left:50 right:20 top:25 bottom:30
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = late
Colors =
 id:linegrey2 value:gray(0.9)
 id:linegrey value:gray(0.7)
 id:cobar value:rgb(0.2,0.7,0.8)
 id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6)
DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:1750
ScaleMajor = unit:year increment:100 start:0 gridcolor:linegrey
ScaleMinor = unit:year increment:50 start:0 gridcolor:linegrey2
PlotData =
 color:cobar width:19 align:left
 bar:1700 from:0 till:39
 bar:1800 from:0 till:63
 bar:1830 from:0 till:140
 bar:1850 from:0 till:164
 bar:1882 from:0 till:383
 bar:1900 from:0 till:686
 bar:1925 from:0 till:1003
 bar:1939 from:0 till:1289
 bar:1946 from:0 till:479
 bar:1955 from:0 till:1001
 bar:1965 from:0 till:1253
 bar:1975 from:0 till:1436
 bar:1985 from:0 till:1659
 bar:1995 from:0 till:1653
 bar:2000 from:0 till:1676
 bar:2005 from:0 till:1697
 bar:2010 from:0 till:1720
 bar:2012 from:0 till:1711
 bar:2014 color:cobar2 from:0 till:1732

PlotData=
 textcolor:black fontsize:S
 bar:1700 at: 30 text: 39,0 shift:(-8,5)
 bar:1800 at: 63 text: 63,4 shift:(-8,5)
 bar:1830 at: 140 text: 139,7 shift:(-11,5)
 bar:1850 at: 164 text: 163,6 shift:(-11,5)
 bar:1882 at: 383 text: 383,0 shift:(-11,5)
 bar:1900 at: 686 text: 686,0 shift:(-11,5)
 bar:1925 at: 1003 text: 1003,0 shift:(-14,5)
 bar:1939 at: 1289 text: 1289,0 shift:(-14,5)
 bar:1946 at: 479 text: 478,8 shift:(-11,5)
 bar:1955 at: 1001 text: 1000,6 shift:(-14,5)
 bar:1965 at: 1253 text: 1252,6 shift:(-14,5)
 bar:1975 at: 1436 text: 1436,4 shift:(-14,5)
 bar:1985 at: 1659 text: 1659,4 shift:(-14,5)
 bar:1995 at: 1653 text: 1653,1 shift:(-14,5)
 bar:2000 at: 1676 text: 1675,9 shift:(-14,5)
 bar:2005 at: 1697 text: 1697,5 shift:(-14,5)
 bar:2010 at: 1720 text: 1720,4 shift:(-14,5)
 bar:2012 at: 1711 text: 1711,3 shift:(-14,5)
 bar:2014 at: 1732 text: 1735,4 shift:(-14,5)

## Link
* Warszawa 
## Malifalensi
Gdańsk

**Gdańsk** ndi mzinda ku dziko la Poland.

* Maonekedwe: 12,84 km² 
* Kuchuluka: 811 ta’ata/km² 
* Chiwerengero cha anthu: 462.249 (2015).
## Demographics

ImageSize = width:700 height:380
PlotArea = left:50 right:20 top:25 bottom:30
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = late
Colors =
  id:linegrey2 value:gray(0.9)
  id:linegrey value:gray(0.7)
  id:cobar value:rgb(0.2,0.7,0.8)
  id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6)
DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:500000
ScaleMajor = unit:year increment:50000 start:0 gridcolor:linegrey
ScaleMinor = unit:year increment:10000 start:0 gridcolor:linegrey2
PlotData =
  color:cobar width:20 align:left
  bar:1939 from:0 till:250000
  bar:1946 from:0 till:117894
  bar:1950 from:0 till:194633
  bar:1960 from:0 till:286940
  bar:1970 from:0 till:365600
  bar:1980 from:0 till:456707
  bar:1987 color:cobar2 from:0 till:469053
  bar:1990 from:0 till:465143
  bar:1995 from:0 till:463019
  bar:2000 from:0 till:462995
  bar:2005 from:0 till:458053
  bar:2010 from:0 till:460509
  bar:2012 from:0 till:460427
  bar:2014 from:0 till:461489
PlotData=
  textcolor:black fontsize:S
  bar:1939 at: 250000 text: 250.000 shift:(-18,5)
  bar:1946 at: 117894 text: 117.894 shift:(-18,5)
  bar:1950 at: 194633 text: 194.633 shift:(-18,5)
  bar:1960 at: 286940 text: 286.940 shift:(-18,5)
  bar:1970 at: 365600 text: 365.600 shift:(-18,5)
  bar:1980 at: 456707 text: 456.707 shift:(-20,5)
  bar:1987 at: 469053 text: 469.053 shift:(-19,5)
  bar:1990 at: 465143 text: 465.143 shift:(-18,5)
  bar:1995 at: 463019 text: 463.019 shift:(-16,5)
  bar:2000 at: 462995 text: 462.995 shift:(-18,5)
  bar:2005 at: 458053 text: 458.053 shift:(-18,5)
  bar:2010 at: 460509 text: 460.509 shift:(-18,5)
  bar:2012 at: 460427 text: 460.427 shift:(-16,5)
  bar:2014 at: 461489 text: 461.489 shift:(-16,5)


## Link
* Gdańsk 

## Malifalensi
Shenzhen

**Shenzhen** ndi mzinda ku dziko la China.

Chiwerengero cha anthu: 10.628.900 (2015).
* Maonekedwe: 8,494 km² 
* Kuchuluka: 1,200 ta’ata/km² 

## Link
* Shenzhen
Kraków

**Kraków** ndi mzinda ku dziko la Poland.
* Maonekedwe: 327 km² 
* Kuchuluka: 2,333 ta’ata/km² 
* Munthu: 762,508 (2015).

## Demographics

ImageSize = width:420 height:320
PlotArea = left:50 right:20 top:25 bottom:30
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = late
Colors =
  id:linegrey2 value:gray(0.9)
  id:linegrey value:gray(0.7)
  id:cobar value:rgb(0.2,0.7,0.8)
  id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6)
DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:800000
ScaleMajor = unit:year increment:800000 start:0 gridcolor:linegrey
ScaleMinor = unit:year increment:100000 start:0 gridcolor:linegrey2
PlotData =
  color:cobar width:20 align:center
  bar:1791 from:0 till:23591
  bar:1835 from:0 till:36000
  bar:1900 from:0 till:85300
  bar:1921 from:0 till:183751
  bar:1931 from:0 till:219300
  bar:1939 from:0 till:259000
  bar:1945 from:0 till:298500
  bar:1955 from:0 till:428231
  bar:1975 from:0 till:684600
  bar:1995 from:0 till:744987

PlotData=
  textcolor:black fontsize:S
  bar:1791 at: 23591  text: 23591 shift:(0)
  bar:1835 at: 36000  text: 36,0 shift:(0)
  bar:1900 at: 85300  text: 85,4 shift:(0)
  bar:1921 at: 183751 text: 183,8 shift:(0)
  bar:1931 at: 219300 text: 219,3 shift:(0)
  bar:1939 at: 259000 text: 259,0 shift:(0)
  bar:1945 at: 298500 text: 298,5 shift:(0)
  bar:1955 at: 428231 text: 428,2 shift:(0)
  bar:1975 at: 684600 text: 684,6 shift:(0)
  bar:1995 at: 744987 text: 744987 shift:(0)
  

## Link
* Kraków 
## Malifalensi
Funafuti

**Funafuti** ndi boma lina la dziko la Tuvalu.

Chiwerengero cha anthu: 6.025 (2012).
* Maonekedwe: 2.4 km² 
* Kuchuluka: 2,500 ta’ata/km²

## Malifalensi
Honiara

**Honiara** ndi boma lina la dziko la Vilumba vya Solomon.

Chiwerengero cha anthu: 84.520 (2017).
* Maonekedwe: 22 km² 
* Kuchuluka: 3,841,4 ta’ata/km² 
## Malifalensi
Majuro

**Majuro** ndi boma lina la dziko la Vilumba vya Marshall.

Chiwerengero cha anthu: 27,797 (2011).
## Demographics

## Malifalensi
Brazzaville

**Brazzaville** ndi boma lina la dziko la Republic of the Congo.
* Maonekedwe: 264 km² 
* Kuchuluka: 6,900 ta’ata/km² 
* Munthu: 1,827,000 (2014)
Asunción

**Asunción** ndi boma lina la dziko la Paraguay.
* Maonekedwe: 117 km² 
* Kuchuluka: 4,411 ta’ata/km² 
* Munthu: 525,294 (2016)
## Demographics

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize = width:500 height:300
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:600000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:50000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:10000 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
  bar:1972 text:1972
  bar:1982 text:1982
  bar:1992 text:1992
  bar:2002 text:2002
  bar:2010 text:2010
  bar:2012 text:2012

PlotData=
  color:barra width:20 align:left

  bar:1972 from:0 till: 388958
  bar:1982 from:0 till: 454881
  bar:1992 from:0 till: 500938
  bar:2002 from:0 till: 512112
  bar:2010 from:0 till: 542023
  bar:2012 from:0 till: 544309

PlotData=

  bar:1972 at: 388958 fontsize:S text: 388,958 shift:(-8.5)
  bar:1982 at: 454881 fontsize:S text: 454,881 shift:(-10.5)
  bar:1992 at: 500938 fontsize:S text: 500,938 shift:(-10.5)
  bar:2002 at: 512112 fontsize:S text: 512,112 shift:(-10.5)
  bar:2010 at: 542023 fontsize:S text: 542,023 shift:(-10.5)
  bar:2012 at: 544309 fontsize:S text: 544,309 shift:(-10.5)

TextData=
  fontsize:S pos:(20,20)
  text:

## Link
* Asunción 
## Malifalensi
Lomé

**Lomé** ndi boma lina la dziko la Togo.

Chiwerengero cha anthu: 837.437 (2010).
* Maonekedwe: 90 km² 
* Kuchuluka: 9,305 km²
## Malifalensi
Malé

**Malé** ndi boma lina la dziko la Maldives.

Chiwerengero cha anthu: 133,412 (2014).
* Maonekedwe: 6 km² 
* Kuchuluka: 23,002 ta’ata/km² 
## Malifalensi
Atlanta

**Atlanta** ndi mzinda ku dziko la United States.

* Maonekedwe: 347 km² 
* Kuchuluka: 1,299 ta’ata/km² 
* Munthu: 463,878 (2015)
## Link
* Atlanta 
## Malifalensi
Bangalore

**Bangalore** ndi mzinda ku dziko la India.

Chiwerengero cha anthu: 8.443.675 (2011).
* Maonekedwe: 709 km² 
## Link
* Bangalore
Mtsinje wa Zambezi

**Mtsinje wa Zambezi** ndi mtsinje wa ku Zambia, Angola, Mozambique, Namibia, Malaŵi ndi Botswana.

Mulitali: 2,574 km.
Mtsinje wa Danube

**Mtsinje wa Danube** ndi mtsinje wa ku Germany, Austria, Slovakia, Hungary, Croatia, Serbia, Romania, Bulgaria, Moldova ndi Ukraine.

Mulitali: 2,860 km.
Spider-Man

**Spider-Man** (**Peter Parker**) ndi wopanga masewela wopangidwa ndi Stan Lee ndi Steve Ditko wa Marvel Comics.
Baskin-Robbins

**Baskin-Robbins** ndi American ayisikilimu kukhazikitsidwa anakhazikitsidwa mu 1945 mu Glendale, California. Iwo chipilala chojambulidwa monga "yaikulu ayisikilimu chilolezo cha dziko" ndi malo oposa 4,500, 2,300 zimene zili United States. Baskin-Robbins wogulidwa ndi J.Lyons ku 1973, umene ndi gawo la mayiko olimbana ndi Germany Domecq PLC. Baskin-Robbins, Togoa, ndipo Dunkin Donuts amapanga mayiko olimbana ndi Germany Domecq Quick Service Malo, gawo la mayiko olimbana ndi Germany Domecq PLC.

Baskin-Robbins imatchedwanso 'Makumi wina oonetsera'. Ngakhale laibulale kukoma tichipeza oonetsera 1000, oonetsera 31 okha zilipo sitolo pa nthawi inayake, chimodzi tsiku lililonse la mwezi.

Zochita kwambiri Baskin Robbins 'franchises kunyamula oonetsera 32 pa nthawi iliyonse, chifukwa amakona anayi mawonekedwe a mayunitsi ndi refrigeration.

## Links Zowonekera kunja
*Baskin-Robbins Website Official
Nyanja ya chirwa

**Nyanja ya Chilwa** ndi yachiwiri yaikulu kwambiri nyanza ya Malawi ndi nyanja ya Malawi. Ndi kum'mawa Zomba Chigawocho, pafupi ndi malire ndi Mozambique.
Gambia

**Dziko la Gambia**

## Maboma a Malawi

* Banjul    - wamdziko = 34,828 (2013)
* Serekunda - wamdziko = 390 000

* Brikama - wamdziko = 57,556 (2003)
* Kanifing

## Zolemba
Turkey

**Turkey** (tursk: Türkiye) ndi dziko lomwe limapezeka ku Europu & Asia. Istanbul ndi boma lina la dziko la Turkey. Dzikoli linayandikana ndi Greece cha ku madzulo, Gergiomo cha ku mpoto ndi Iran, Armenyomo, Azerbaijan kuzungulira kum’mawa, kummwera ndi ku madzulo.

Chiwerengero cha anthu: 79 463 663 (2016).
Angola

**Dziko la Angola** lomwe limapezeka ku Africa.

## Maboma a Angola
* Luanda - wamdziko = 2 825 311 (2014)
* Huambo - wamdziko = 665 574 (2014)
* Benguela - wamdziko = 513.441 (2008) 
* Ganda - wamdziko = 302 913 (2014)
Chile

**Chile** ndi dziko lomwe limapezeka ku South America. Santiago ndi boma lina la dziko la Chile.
* Maonekedwe: 756,102 km² 
* Kuchuluka: 23 ta’ata/km² 
* Chiwerengero cha anthu: 18,006,407 (2015)
## Demographics

## Malifalensi
Vietnam

**Vietnam** (vietnamese: Việt Nam) ndi dziko lomwe limapezeka ku Asia. Chiwerengero cha anthu:  91.700.000 (2015).

Hanoi ndi boma lina la dziko la Vietnam.
India

**India** (Sanskrit: Bhārata Gaṇarājya) ndi dziko lomwe limapezeka ku Asia. Chiwerengero cha anthu: 1.293.057.000 (2016). Delhi ndi boma lina la dziko la India.
Delhi ndi boma lina la dziko la India.
Borneo

**Borneo** (Indonesian: *Kalimantan*, Malay: *Borneo*) lomwe limapezeka ku Asia. Chiwerengero cha anthu: 19.804.064 (2010).
Brunei

**Brunei** (Malay: *Negara Brunei Darussalam*) ndi dziko lomwe limapezeka ku Asia. Chiwerengero cha anthu: 415.717 (2013).

Bandar Seri Begawan ndi boma lina la dziko la Brunei.
Malaysia

**Malaysia** (Malay: Malaysia) ndi dziko lomwe limapezeka ku Asia. Chiwerengero cha anthu: 31.128.000 (2016).

Kuala Lumpur ndi boma lina la dziko la Malaysia.
Laos

**Laos** (Lao: Muang Lao) ndi dziko lomwe limapezeka ku Asia. Chiwerengero cha anthu: 6.803.699 (2014).

Vientiane ndi boma lina la dziko la Laos.
Thailand

**Thailand** (thai: Prathet Thai) ndi dziko lomwe limapezeka ku Asia. Chiwerengero cha anthu: 67.959.000 (2015).

Bangkok ndi boma lina la dziko la Thailand.
China

(orthographic projection)
**China(中国)** ndi dziko lomwe limapezeka ku Asia. Beijing ndi boma lina la dziko la China. Chiwerengero cha anthu: 1 339 724 852 (2013). 
* Maonekedwe: 9,596,961 km² 
* Kuchuluka: 145 ta’ata/km²
Tallinn

**Tallinn** ndi boma lina la dziko la Estonia.

Chiwerengero cha anthu: 440,950 (01.06.2016).

## Malifalensi

## Link
* Tallinn
Estonia

**Estonia** (et. - *Eesti*) ndi dziko lomwe limapezeka ku Europu.

Chiwerengero cha anthu: 1,315,944 (2016).

## Malifalensi
Poland

**Poland** (pl. *Polska*) ndi dziko lomwe limapezeka ku Europu. Warsaw ndi boma lina la dziko la Poland.

* Maonekedwe: 312,696 km² 
* Kuchuluka: 123 ta’ata/km² 
* Chiwerengero cha anthu: 38,437,000 (2016).

## Demographics

ImageSize = width:620 height:200
PlotArea = left:50 right:20 top:25 bottom:30
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = late
Colors =
  id:linegrey2 value:gray(0.9)
  id:linegrey value:gray(0.7)
  id:cobar value:rgb(0.2,0.7,0.8)
  id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6)
DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:40000000
ScaleMajor = unit:year increment:40000000 start:0 gridcolor:linegrey
ScaleMinor = unit:year increment:10000000 start:0 gridcolor:linegrey2
PlotData =
  color:cobar width:20 align:center
  bar:1370 from:0 till: 1900000
  bar:1582 from:0 till: 7500000
  bar:1634 from:0 till: 11000000
  bar:1800 from:0 till: 9000000
  bar:1921 from:0 till: 27177000
  bar:1938 from:0 till: 34849000 
  bar:1946 from:0 till: 23930000
  bar:1960 from:0 till: 29776000
  bar:1978 from:0 till: 35061000
  bar:1995 from:0 till: 38610000
  bar:2009 from:0 till: 38167329
 

PlotData=
  textcolor:black fontsize:S
  bar:1370 at: 1900000 text: 1,900,000 shift:(0)
  bar:1582 at: 7500000 text: 7,500,000 shift:(0)
  bar:1634 at: 11000000 text: 11,000,000 shift:(0)
  bar:1800 at: 9000000 text: 9,000,000 shift:(0)
  bar:1921 at: 27177000 text: 27,2 shift:(0)
  bar:1938 at: 34849000 text: 34,8 shift:(0)
  bar:1946 at: 23930000 text: 23,9 shift:(0)
  bar:1960 at: 29776000 text: 29,8 shift:(0)
  bar:1978 at: 35061000 text: 35,1 shift:(0)
  bar:1995 at:  38610000 text: 38,6 shift:(0)
  bar:2009 at: 38167329 text: 38,167,329 shift:(0)
  

## Malifalensi
Germany

**Germany** (de. - *Deutschland*) ndi dziko lomwe limapezeka ku Europu.

Chiwerengero cha anthu: 84,746,132 (2024).

## Demographics

## Malifalensi
Finland

**Finland** (fi. - *Suomi*) ndi dziko lomwe limapezeka ku Europu.

Chiwerengero cha anthu: 5,495,830 (2016).
## Demographics

## Malifalensi
Switzerland

**Switzerland** (de. - *Schweiz*) ndi dziko lomwe limapezeka ku Europu.

Chiwerengero cha anthu: 8,236,303 (2017).
## Demographics

ImageSize = width:750 height:250
PlotArea = left:50 right:20 top:25 bottom:30
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = late
Colors =
  id:linegrey2 value:gray(0.9)
  id:linegrey value:gray(0.7)
  id:cobar value:rgb(0.2,0.7,0.8)
  id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6)
DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:8000
ScaleMajor = unit:year increment:1000 start:0 gridcolor:linegrey
ScaleMinor = unit:year increment:200 start:0 gridcolor:linegrey2
PlotData =
  color:cobar width:19 align:left
  bar:1850 from:0 till:2393
  bar:1860 from:0 till:2510
  bar:1870 from:0 till:2655
  bar:1880 from:0 till:2832
  bar:1888 from:0 till:2918
  bar:1900 from:0 till:3315
  bar:1910 from:0 till:3753
  bar:1920 from:0 till:3880
  bar:1930 from:0 till:4066
  bar:1941 from:0 till:4626
  bar:1950 from:0 till:4715
  bar:1960 from:0 till:5429
  bar:1970 from:0 till:6270
  bar:1980 from:0 till:6366
  bar:1990 from:0 till:6874
  bar:2000 from:0 till:7307
  bar:2009 color:cobar2 from:0 till:7874
PlotData=
  textcolor:black fontsize:S
  bar:1850 at: 2393 text: 2392,7 shift:(-14,5)
  bar:1860 at: 2510 text: 2510,5 shift:(-14,5)
  bar:1870 at: 2655 text: 2655,0 shift:(-14,5)
  bar:1880 at: 2832 text: 2831,8 shift:(-14,5)
  bar:1888 at: 2918 text: 2917,8 shift:(-14,5)
  bar:1900 at: 3315 text: 3315,4 shift:(-14,5)
  bar:1910 at: 3753 text: 3753,3 shift:(-14,5)
  bar:1920 at: 3880 text: 3880,3 shift:(-14,5)
  bar:1930 at: 4066 text: 4066,4 shift:(-14,5)
  bar:1941 at: 4626 text: 4625,7 shift:(-14,5)
  bar:1950 at: 4715 text: 4715,0 shift:(-14,5)
  bar:1960 at: 5429 text: 5429,1 shift:(-14,5)
  bar:1970 at: 6270 text: 6269,8 shift:(-14,5)
  bar:1980 at: 6366 text: 6366,0 shift:(-14,5)
  bar:1990 at: 6874 text: 6873,7 shift:(-14,5)
  bar:2000 at: 7307 text: 7306,7 shift:(-14,5)
  bar:2009 at: 7874 text: 7874,1 shift:(-14,5)


## Malifalensi
Helsinki

**Helsinki** ndi boma lina la dziko la Finland.

Chiwerengero cha anthu: 630,072 (2016).

## Link
* Helsinki
Greece

**Greece** (gr. - *Ελλάδα*) ndi dziko lomwe limapezeka ku Europu.

Chiwerengero cha anthu: 10,995,000 (2016).
## Demographics

## Malifalensi
Netherlands

**Netherlands** (nl. - *Koninkrijk der Nederlanden*) ndi dziko lomwe limapezeka ku Europu.

* Maonekedwe: 41,543 km² 
* Kuchuluka: 408 ta’ata/km² 
* Chiwerengero cha anthu: 16,947,904 (2015).
## Demographics

## Malifalensi
Paraguay

**Paraguay** (es. - *República del Paraguay*) ndi dziko lomwe limapezeka ku South America. Asunción ndi boma lina la dziko la Paraguay.

* Maonekedwe: 406,752 km² 
* Kuchuluka: 17 ta’ata/km² 
* Chiwerengero cha anthu: 6,783,272 (2015)
## Demographics

## Malifalensi
Hangzhou

**Hangzhou** ndi mzinda ku dziko la China.

Chiwerengero cha anthu: 9.018.000 (2015).


Hangzhou-Lingyin-Tempel-38-Halle-2012-gje.jpg
Hangzhou-Lingyin-Tempel-18-Heilige-2012-gje.jpg
Hangzhou-Lingyin-Tempel-60-Buddha-Grotten-2012-gje.jpg
Hangzhou-Apotheke-10-2012-gje.jpg
Hangzhou-Teeplantage-44-Teeprobe-2012-gje.jpg
Hangzhou-Westsee-30-Boot-2012-gje.jpg
Heidelberg

**Heidelberg** ndi mzinda ku dziko la Germany.

* Maonekedwe: 109 km² 
* Kuchuluka: 1,422 ta’ata/km² 
* Chiwerengero cha anthu: 154,715 (2014).
## Demographics

## Link
* Heidelberg 

## Malifalensi
Mtsinje wa Vistula

**Mtsinje wa Wisła** (Vistula) ndi mtsinje wa ku Poland.

Mulitali: 1,047 km.

## Mzinda
* Kraków
* Warsaw
* Gdańsk
Mexico

**Mexico** (pl. - *Estados Unidos Mexicanos*, *Mexihcatl Tlacetililli Tlahtohcayotl*) ndi dziko lomwe limapezeka ku North America. Mexico City ndi boma lina la dziko la Mexico.

## Gallery

Mexico City-16-Downtown-1980-gje.jpg|Mexico City
Teotihuacan-16-Zitadelle-Jaguarkoepfe-Tlalocs-1980-gje.jpg|Teotihuacan
Villahermosa-06-Olmekenkopf-1980-gje.jpg|Villahermosa
Mitla-24-Epiphanias-Zug-1980-gje.jpg|Mitla
Palenque-14-Palastgruppe-Innenhof-Mayapriester-Kopf-1980-gje.jpg|Palenque
Uxmal-10-Wahrsagerpyramide-Aufstieg-1980-gje.jpg|Uxmal
Chichen-Itza-36-Observatorium El Caracol-1980-gje.jpg|Chichen-Itza
Isla Mujeres-08-Kokospalme-1980-gje.jpg|Isla Mujeres


## Demographics

## Malifalensi
Teresa Teng

**Teresa Teng** (January 29, 1953 - May 8, 1995), wotchuka Taiwanese woyimba ku Asia, iye ndi Asian opsa ndi Asian soda nyimbo mfumukazi. Iye anaimba Chinese songs, Japanese songs, Indonesia songs, Chikantonizie songs, Taiwanese nyimbo ndi English nyimbo. Iye anabadwa mu January 29, 1953 Taiwan. Mu 1967, iye anatulutsa Album wake woyamba ku Taiwan. Kuyambira 1970, iye ndi anthu ambiri mu Asia Southeast. Mu 1974, iye lofalitsidwa Album wake woyamba Japanese ku Japan. Mu Japan, iye anali woimba wotchuka. Mu 1983, iye anachita pa Olamulira a Roma Palace ku Las Vegas ndipo iye anachita zotengeka. Iye ali oposa 100 Albums payekha. Komanso, iye ali oposa 500 Albums anasankha. nyimbo iye ali wotchuka kwambiri mu Asia, monga Taiwan, Hong Kong, China, Japan, Korea South, Korea North, Malaysia, Indonesia, Singapore, Thailand ndi mayiko ena, ali oposa 1 biliyoni mafani. N'zomvetsa chisoni kuti pa 8 May 1995, iye anamwalira mu Chiang Mai, Thailand, ndi chifukwa cha imfa mphumu. Pa May 28, 1995, boma la Taiwan unachitikira maliro chachikulu kwa iye kuti azikumbukira chachikulu Taiwanese woimba.
## Zolemba
Matenda a Zika

**Matenda a Zika ** (omwe amadziwikanso kuti **matenda a vairasi ya Zika**) ndi matenda omwe amayambitsidwa ndi vairasi yotchedwa Zika.Nthawi zambiri kachirombo koyambitsa matendawa kakalowa m'thupi, munthuyo sasonyeza zizindikiro zilizonse, ndipo ngati angasonyeze, zizindikirozo sizikhala zodetsa nkhawa ndipo zingakhale zofanana ndi zipere za pakhungu.Zizindikiro zina zingakhale kuphwanya kwa thupi, ndi kufiira kwa maso, ndi mumfundo za mafupa ndiponso, zilonda za pakhungu. Nthawi zambiri zizindikiro zimenezi zimaoneka kwa masiku osapitirira 7. Padakalipano, palibe umboni wosonyeza kuti munthu winawake anafa tizilombo ta matendawa titangolowa kumene m'thupi. Tizilombo toyambitsa matenda a Zika tikalowa m'thupi timathanso kuyambitsa matenda otchedwa Guillain–Barré syndrome (GBS).

Matenda a Zika amafalitsidwa kwambiri ndi udzudzu wotchedwa *[[Aedes]]*. Matendawa alinso m'gulu la matenda opatsirana pogonana chifukwa munthu yemwe ali nawo angapatsire mnzake amene akugonana naye, komanso njira ina imene matendawa amafalikira ndi kuikidwa magazi a munthu wina. Tizilombo toyambitsa matendawa tikalowa m'thupi la mayi wapakati, mayiyo amatha kupititsa padera kapenanso kubereka mwana wolumala. Madokotala akafuna kudziwa ngati munthu ali ndi tizilomboti m'thupi mwake, amafunika kumuyeza magazi, mkodzo kapenanso malovu, ndiponso amaunika RNA ya munthuyo.

Njira imodzi yopewera matendawa ndi kudziteteza kuti musalumidwe ndi udzudzu m'madera amene kuli matendawa, ndipo njira ina ndi kugwiritsa ntchito makondomu moyenerera pogonana. Mungapewe kulumidwa ndi udzudzu ngati mumadzola mafuta othamangitsa udzudzu, kuvala zovala zimene zingakutetezeni kuti udzudzu usakulumeni, kugona muneti, ndi kukwirira maenje kapena zinthu zina zimene mungamaime madzi n'kumachititsa kuti udzudzu uziswanano. Padakalipano palibe katemera yemwe angathandize bwinobwino kupewa matendawa. Akuluakulu oona zaumoyo amalimbikitsa kuti azimayi a m'madera amene mwabuka mliri wa Zika mu 2015–16, apewe kutenga pakati ndipo azimayi amene ali ndi pakati, asamapite kumadera amene kwabuka mliri wa matendawa. Ngakhale kuti palibe mankhwala enieni ochiritsa matendawa, mankhwala a paracetamol (*acetaminophen*) amathandiza kuchepetsa zizindikiro zake. Ndipo sikawirikawiri kuti anthu amene ali ndi matendawa afike pogonekedwa m'chipatala.

Kachirombo komwe kamayambitsa matendawa kanatulukiridwa koyamba mu 1947. Ndipo nthawi yoyamba yodziwika bwino imene mliri wa matendawa unabuka ndi m'chaka cha 2007 ku Federated States of Micronesia.  January 2016, matendawa anali akupezeka m'madera 20 a ku North ndi South America. Matendawa akupezekanso ku Africa, Asia ndi kuzilumba zina za kunyanja ya Pacific. Chifukwa cha mliri wamatendawu womwe unabuku ku Brazil mu 2015, Bungwe Loona za Umoyo Padziko Lonse, mu February 2016 linanena kuti vutoli ndi Lokhudza Aliyense ndipo M'pofunika Kuti Mayiko Onse Agwirane Manja Kuti Tithane Nalo.

## Malifalensi
Likodzo

**Likodzo**, lomwenso limadziwika ndi dzina lakuti **matenda a munkhono**, ndi matenda amene pachingelezi amatchedwanso helminthiasis ndipo amayambitsidwa ndi tizilombo kapena nyongolosi zophwathalala ngati tepi zomwe pachingelezi zimatchedwa schistosomes. Nyongolosi zimenezi nthawi zambiri zimakhala mu chikhodzodzo kapena mu matumbo. Zina mwa zizindikiro za matendawa ndi kumva kupweteka m'mimba, kutsegula m'mimba, chimbuzi cha magazi, kapena magazi mu mkodzo. Matenda a likodzo akafika poipa komanso munthu akakhala nawo kwa nthawi yaitali, zinthu zina m'thupi zikhoza kuwonongeka, monga chiwindi, impso, komanso akhoza kukhala wosabereka, kapena angayambe matenda a khansa ya m'chikhodzodzo. Ana omwe ali ndi matendawa amakhala ndi mavuto osiyanasiyana, monga kupinimbira ndiponso kulephera m'kalasi.

Munthu angatenge matendawa ngati wakhudzana ndi madzi opanda mchere, a m'zithaphwi, mumtsinje kapena m'nyanja omwe ali ndi tizilimbo toyambitsa matendawa. Nkhono za m'madzi opanda mchere ndi zimene zimasunga tizilombo toyambitsa matenda a likodzo. Matendawa ndi ofala makamaka kwa ana a m'mayiko osauka chifukwa anawo amakonda kusewera m'madzi omwe angakhale ndi tizilombo toyambitsa matendawa. Anthu enanso amene amakhala pachiopsezo chachikulu chotenga matendawa ndi alimi, asodzi, ndiponso anthu onse amene amagwiritsa ntchito madzi osakhala aukhondo pa moyo wawo wa tsiku ndi tsiku. Matenda a likodzo ali m'gulu la matenda amene amayambitsidwa ndi nyongolosi kapena njoka za m'mimba.Madokotala angadziwe ngati munthu ali ndi matendawa pomuyeza mkodzo kapena chimbudzi kuti aone ngati muli mazira a nyongolosi zoyambitsa matendawa. Njira inanso imene madokotala angatsatire ndi kuyeza magazi a munthuyo kuti aone ngati muli mazira a nyongolosi.

Anthu angapewe matendawa ngati atamagwiritsa ntchito madzi aukhondo komanso ngati atayesetsa kuchepetsa chiwerengero cha nkhono. M'madera amene matendawa ndi ofala kwambiri, mankhwala a ''Praziquantel'' angamaperekedwe kwa anthu onse m'deralo kamodzi pa chaka. Kuchita zimenezi kumathandiza kuti chiwerengero cha anthu amene angatenge matendawa chichepe komanso kuti matendawa asafalikire. Bungwe Loona za Umoyo Padziko Lonse limalimbikitsanso anthu a m'madera amene matenda a likodzo ndi ofala kwambiri kuti azimwa mankhwala a *Praziquantel*.

Pafupifupi anthu 210 miliyoni anali ndi matenda a likodzo padziko lonse m'chaka cha 2012. Ndipo anthu oyambira pa 12,000 mpaka 200,000 amamwalira chaka chilichonse ndi matendawa. Matendawa ndi ofala kwambiri ku Africa, ku Asia ndi ku South America. Anthu pafupifupi 700 miliyoni a m'mayiko opitirira 70 amakhala m'madera amene matenda a likodzo ndi ofala kwambiri. M'mayiko otentha, likodzo ndi matenda ofala kwambiri ndipo amangoposedwa ndi malungo okha pa matenda onse oyambitsidwa ndi tizilombo, ndipo amabwezera m'mbuyo kwambiri ntchito zachuma. Matenda amenewa ali m'gulu la matenda amene amanyalanyazidwa kwambiri m'mayiko otentha.
## Malifalensi
Zilonda Zapakhungu

**Zilonda zapakhungu zomwe pa Chingelezi zimatchedwa** **Leishmaniasis** kapenanso **leishmaniosis**, ndi matenda amene amayambitsidwa ndi tizilombo ta m'gulu la mapulotozowa otchedwa *[[Leishmania]]* ndipo tizilomboti zimafalitsidwa ndi ntchentche zinazake zoluma. Matendawa angagawidwe m'magulu atatu: zilonda zazikulu, zilonda zamafinya, ndiponso zilonda zapakhungu la ziwalo za mkati mwathupi. Matenda a m'gulu loyambalo amadziwika chifukwa cha kukula kwa zilonda zake, pomwe a m'gulu lachiwirilo amadziwika ndi zilonda zamafinya pakhungu, m'kamwa ndiponso m'phuno, pomwe gulu lomalizalo limadziwika ndi zilonda zapakhungu, kuphwanya thupi, kuchepa kwa masero ofiira m'thupi, ndiponso kutupa kwa kapamba ndi chiwindi.

Matendawa amafalitsidwa ndi mitundu yoposa 20 ya tizilombo totchedwa  *[[Leishmania]]*. Zinthu zinanso zimene zimachititsa kuti matendawa afalikire kwambiri ndi umphawi, kusowa kwa zakudya m'thupi, kudula mitengo mwachisawawa ndiponso kuchulukana kwa anthu m'matauni. Madokotala angadziwe ngati munthu ali ndi matendawa, mtundu uliwonse pa mitundu itatu ija, ngati ataunika chilonda cha munthuyo ndi makina oonera zinthu zosaoneka ndi maso kuti aone tizilomboto. Kuwonjezera pamenepa, matenda a zilonda zapakhungu la ziwalo za mkati mwa thupi angadziwike ngati madokotala atayeza magazi a munthu amene akuoneka kuti akudwala.

Anthu angapewe matendawa ngati atamagona m'maneti onyikidwa m'mankhwala. Zinthu zinanso zimene zingathandize munthu kupewa matendawa ndi kupopera mankhwala opha tizilombo touluka monga ntchentche, komanso ngati kulandira thandizo lakuchipatala akangoyamba kumene kudwala n'cholinga choti matendawa asafalikire. Madokotala amapereka mankhwala oyenerera kwa wodwala potengera malo amene watengera matendawo, mtundu wa tizilombo ta *Leishmania* timene tayambitsa matendawa, komanso mtundu wa matendawo. Ena mwa mankhwala amene amathandiza kuchiza matenda a zilonda zapakhungu la ziwalo za m'kati mwathupi ndi liposomal amphotericin B, komanso mankhwala a pentavalent antimonials kuwaphatikiza ndi a paromomycin , ndi Miltefosine. Ndipo zilonda zikuluzikulu za pakhungu zingachiritsidwe ndi paromomycin, fluconazole, kapenanso pentamidine.

Panopa, pali anthu pafupifupi 12 miliyoni omwe ali ndi matendawa m'mayiko okwana 98. Ndipo chaka chilichonse, anthu atsopano okwana pafupifupi 2 miliyoni amatenga matendawa  ndipo anthu oyambira pa 20 mpaka 50 sauzande amamwalira ndi matendawa chaka chilichonse. Anthu pafupifupi 200 miliyoni a ku Asia, Africa, South ndi Central America, ndiponso m'mayiko ena a kummwera kwa Ulaya akukhala m'madera amene matendawa ndi ofala. Bungwe Loona za Umoyo Padziko Lonsen limagula mankhwala a matendawa pa mtengo wotsikirapo n'cholinga choti anthu omwe akudwala azilandira thandizo mosavuta. Nthawi zina matendawa amatha kugwira zinyama zosiyanasiyana, monga agalu, makoswe, mbewa, mbira, ndi zina zotero.

## Malifalensi
Fred Rogers

**Frederick McFeely** "**Fred**" **Rogers** (March 20, 1928 – February 27, 2003), imene mwaukadaulo monga **Mister Rogers**, ndi American woimba.