open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Haʼaʼaahjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ dziłtah chʼał

&nbsp;éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí  tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Arthroleptides yakusini"* deiłníigo dayózhí.
thumb|left|250px
### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼał éí 0.7&ndash;1di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitéél éí dinilgai; binááʼ éí ntsaa.

Haʼaʼaahjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ dziłtah chʼał éí chʼosh dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Haʼaʼaahjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ tsintah chʼał dichʼízhí bizábąąh łigaaígíí

&nbsp;éí tsinlátah chʼał dóó bikʼéí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí  tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Mertensophryne usambarae"* deiłníigo dayózhí.

### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼał éí 1&ndash;2di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitéél éí diniltso; bizábąąh éí łigai; binááʼ éí diłhił.

Haʼaʼaahjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ tsintah chʼał dichʼízhí bizábąąh łigaaígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.
Haʼaʼaahjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ hodíłchʼiltah hazéí

&nbsp;éí Tsin Deigházhígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí  tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Paraxerus vexillarius"* deiłníigo dayózhí.

### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí hazéí éí 10&ndash;15di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá dóó dinilzhingo naashchʼąąʼ; bitéél éí dinilgai; bitseeʼ éí nineez dóó ditłʼo.

Haʼaʼaahjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ hodíłchʼiltah hazéí éí chʼil bitʼąąʼ dóó tsin bineestʼąʼ yildeeł łeh; dzidzé dóó chéłchaaʼ dóó wóʼałtaasʼéí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Naaʼahóóhaiłbáhí áłtʼą́ą́ʼí bitéél halbáhígíí

&nbsp;éí tązhii dóó naaʼahóóhai dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí  tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Pternistis rufopictus"* deiłníigo dayózhí.
thumb|left|250px
### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naaʼahóóhaiłbáhí éí bitsʼíís łibá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bikʼos éí dinilgaigo yistłʼin; bidaaʼ éí łitsxo. Bitsʼíís éí 0.8&ndash;1 adéesʼeez áníłtso.

Naaʼahóóhaiłbáhí áłtʼą́ą́ʼí bitéél halbáhígíí éí chʼil binááʼ dóó chʼosh yázhí deildeeł.
Dlǫ́ʼiiʼniiʼí bikeeʼ łigaaígíí

&nbsp;éí naaldlooshii daʼałtʼoʼígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Magí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Lepilemur leucopus"* deiłníigo dayózhí.
thumb|left|250px
### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naaldlooshii éí magí nahalin; bitsʼíís éí 7&ndash;9di asdzoh áníłnééz; bitseeʼ éí 8&ndash;10di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá; bitéél éí dinilgai; bitseeʼ éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ.

Dlǫ́ʼiiʼniiʼí bikeeʼ łigaaígíí éí chʼil bitʼąąʼ yiłchozh.
Teełtah chʼałchilí

&nbsp;éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí  tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Hyperolius minutissimus"* deiłníigo dayózhí.

### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼał éí 0.5&ndash;1di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí diniltso dóó dinilchíiʼgo naashchʼąąʼ dóó łitsogo łikizh; bitéél éí dinilbá; binááʼ éí ntsaa.

Teełtah chʼałchilí éí chʼil bitʼąąʼ dóó dláád yiłchozh; chʼosh yázhí éí yildeeł ałdóʼ.
Haʼaʼaahjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ hazéí

&nbsp;éí Tsin Deigházhígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí  dóó  hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Heliosciurus undulatus"* deiłníigo dayózhí.

### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí hazéí éí 8&ndash;10di asdzoh áníłnééz; bitseeʼ éí 10&ndash;12di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitéél éí łigai; bitseeʼ éí ditłʼo; bijaaʼ éí áłtsʼíísí.

Haʼaʼaahjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ hazéí éí chʼil binááʼ dóó neeshchʼííʼ dóó dzidzé dóó tsin bineestʼąʼ yildeeł.
Dlǫ́ʼiiʼniiʼí

&nbsp;éí naaldlooshii daʼałtʼoʼígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Magí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdi dahólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Lepilemuridae"* deiłníigo dayózhí. Dlǫ́ʼiiʼniiʼí éí 26 ałʼąą ádaatʼé.

Dlǫ́ʼiiʼniiʼí éí magí ndahalin, áádóó éí chʼil bitʼąąʼ deiłchozh łeh.
Bilį́į́łání Dineʼé Bikéyah

&nbsp;éí Haʼaʼaahjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi siʼą́; Bitsįʼ Yishtłizhii Tónteel bibąąhgi éí siʼą́.

Bilį́į́łání Dineʼé Bikéyah éí 246,201 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso; 15,893,219 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii áadi kéédahatʼį́.

Tʼááłáhági átʼéego:Naakaii Łizhiní Bikéyah
Tó Sikʼaz (Naakaii Łizhiní Bikéyah)

&nbsp;éí Haʼaʼaahjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi áhootʼéego bił hazʼą́. Dził Dah Gai Biyaagi Naakaii Łizhiní Bikéyah biwááshindoon éí díí kin haalʼáagi bił hazʼą́.

Tó Sikʼaz éí 269 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso, áádóó áadi 4,397,073 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́.

Tó Sikʼaz éí -gi bił hazʼą́, áádóó éí tónteel bikááʼdóó deigo 5,889 adéesʼeez.

thumb|left|450px

Tʼááłáhági átʼéego:Naakaii Łizhiní Bikéyahdi kin naaznilígíí
Magítʼą́ʼí łibáhígíí

&nbsp;éí naaldlooshii daʼałtʼoʼígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Biʼééʼ Łigaii Bikéyahdi dóó Naakaii Dootłʼizhí Bikéyah Dah Naaʼeełígíí bikááʼgóó hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Loris lydekkerianus"* deiłníigo dayózhí.
thumb|left|250px
### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naaldlooshii éí magí nahalin; bitsʼíís éí 7&ndash;10di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitéél éí łigai; binááʼ éí ntsxaa; bijaaʼ éí áłtsʼíísí.

Magítʼą́ʼí łibáhígíí éí chéłchaaʼ dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł łeh; tsin bineestʼąʼ dóó dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Magí zééʼilí łichíʼígíí

&nbsp;éí naaldlooshii daʼałtʼoʼígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Magí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Varecia rubra"* deiłníigo dayózhí.
thumb|left|250px
### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naaldlooshii éí 18&ndash;21di asdzoh áníłnééz; bitseeʼ éí 20&ndash;24di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí; bitéél dóó biniiʼ dóó bitsiitʼáád éí halzhin; bitsiiyah éí łigai; bitseeʼ éí łizhin.

Magí zééʼilí łichíʼígíí éí chéłchaaʼ dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł łeh; tsin bineestʼąʼ dóó dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Eʼeʼaahjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ magí áláchʼį́dígíí

&nbsp;éí naaldlooshii daʼałtʼoʼígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Eʼeʼaahjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Perodicticus potto"* deiłníigo dayózhí.
thumb|left|250px
### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naaldlooshii éí 10&ndash;12di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitéél éí łigai.

Eʼeʼaahjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ magí áláchʼį́dígíí éí tsin bineestʼąʼ dóó dzidzé yiłchozh.
Magí áláchʼį́dígíí

&nbsp;éí naaldlooshii daʼałtʼoʼígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi dahólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Perodicticus"* deiłníigo deiyózhí. Magí áláchʼį́dígíí éí tááʼ ałʼąą ádaatʼé.
thumb|left|250px
### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naaldlooshii éí 10&ndash;12di asdzoh ádaníłnééz. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitéél éí łigai.

Magí áláchʼį́dígíí éí tsin bineestʼąʼ dóó dzidzé deiłchozh.
Magígaanézí bílaʼ łigaaígíí

&nbsp;éí naaldlooshii daʼałtʼoʼígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí  dóó Eʼeʼaahjí Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi tʼéiyá hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Hylobates lar"* deiłníigo dayózhí.
thumb|left|250px
### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí magí éí 17&ndash;25di asdzoh áníłnééz. Łaʼ éí bitsʼíís daalgai, náánáłaʼ éí bitsʼíís daalzhin; bílaʼ dóó binátsʼiin dóó bidághaaʼ éí łigai; biniiʼ éí halzhin.

Magígaanézí bílaʼ łigaaígíí éí tsin bineestʼąʼ dóó chʼil bitʼąąʼ yiłchozh.
Magígaanézí biniighaʼ łitsooígíí

&nbsp;éí naaldlooshii daʼałtʼoʼígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí  hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Nomascus gabriellae"* deiłníigo dayózhí.
thumb|left|250px
### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí magí éí 17&ndash;20di asdzoh áníłnééz. Łaʼ éí bitsʼíís daalzhin, náánáłaʼ éí bitsʼíís dinilgai; biniighaʼ éí łitso; bitsiitʼáád éí halzhin; biniiʼ éí halbá.

Magígaanézí biniighaʼ łitsooígíí éí tsin bineestʼąʼ dóó chʼil bitʼąąʼ yiłchozh.
Magígaanézí biniiʼ halzhinígíí

&nbsp;éí naaldlooshii daʼałtʼoʼígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí  hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Hylobates pileatus"* deiłníigo dayózhí.
thumb|left|250px
### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí magí éí 17&ndash;20di asdzoh áníłnééz. Bikąʼígíí éí bitsʼíís łizhin, baʼáádígíí éí bitsʼíís dinilgai dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; biniiʼ dóó bitéél éí halzhin.

Magígaanézí biniiʼ halzhinígíí éí tsin bineestʼąʼ dóó chʼil bitʼąąʼ yiłchozh.
Magígaanézí bitsiitʼáád halzhinígíí

&nbsp;éí naaldlooshii daʼałtʼoʼígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Hylobates muelleri"* deiłníigo dayózhí.
thumb|left|250px
### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí magí éí 17&ndash;20di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí łiba; bitsiitʼáád éí halzhin; binátsʼiin éí dinilbá.

Magígaanézí bitsiitʼáád halzhinígíí éí tsin bineestʼąʼ dóó chʼil bitʼąąʼ yiłchozh.
Magí Ndahalinígíí

&nbsp;éí naaldlooshii daʼałtʼoʼígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi dóó Magí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdi dóó Naakaii Dootłʼizhí Bikédaayahdi dóó Shádiʼááhjí Binááʼádaałtsʼózíidi dahólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Strepsirrhini"* deiłníigo dayózhí. Magí Ndahalinígíí éí 140 ałʼąą ádaatʼé.

Tʼááłáhági átʼéego:Magí Ndahalinígíí
Naakaii Dootłʼizhii Bikéyahdę́ę́ʼ magígaanézí binátsʼiin łigaaígíí

&nbsp;éí naaldlooshii daʼałtʼoʼígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Naakaii Dootłʼizhí Bikéyahdi dóó  hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Hoolock hoolock"* deiłníigo dayózhí.
thumb|left|250px|Bikąʼígíí
### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí magí éí 25&ndash;30di asdzoh áníłnééz. Bikąʼígíí éí bitsʼíís łizhin, baʼáádígíí éí bitsʼíís dinilgai; biniiʼ éí halzhin; binátsʼiin éí łigai.

Naakaii Dootłʼizhii Bikéyahdę́ę́ʼ magígaanézí binátsʼiin łigaaígíí éí tsin bineestʼąʼ dóó chʼil bitʼąąʼ yiłchozh.
Haʼaʼaahjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ naakʼidoolwoshii

&nbsp;éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí  dóó  dóó  hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Caprimulgus fraenatus"* deiłníigo dayózhí.

### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naakʼidoolwoshii éí 9&ndash;10di asdzoh áníłtso; bitsʼíís éí dibéłchíʼí dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ dóó dinilgai dóó łizhingo yistłʼin; bizééʼ éí diłhiłgo łichííʼ; bitʼaʼ dóó bitseeʼ éí diłhił. Bijáád dóó bidaaʼ éí doo nineez da.

Haʼaʼaahjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ naakʼidoolwoshii éí tłʼéeʼgo naatʼáa łeh; tsinyaagi dóó tłʼoh dahólǫ́ǫgi chʼosh haalzheehgo naatʼá; jį́įgo éí ałhosh.
Bilį́į́łání Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ tsísʼná yiyání

&nbsp;(éí doodaiiʼ **Bilį́į́łání Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ tsísʼná yildeełí**) éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí  dóó  dóó  hólǫ́; Ásáí Dineʼé Bikéyah Ntsaaígíí bikááʼgóó éí yitʼį́ ałdóʼ. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Merops persicus"* deiłníigo dayózhí.
thumb|left|250px
### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 6&ndash;7di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łitso; bitʼaʼ éí chʼilgo dootłʼizh; binákʼee éí halzhin; bizééʼ éí łigai; bitseeʼ éí yágo dootłʼizh; bidaaʼ éí diłhił.

Bilį́į́łání Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ tsísʼná yiyání éí tsísʼná dóó wóʼałtaasʼéí deildeeł.
Bilį́į́łání Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ dǫ́ʼiiyiyiitsahíłtsooí

&nbsp;éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí  dóó  dóó  hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Erythrocercus holochlorus"* deiłníigo dayózhí.
thumb|left|250px
### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 3&ndash;4di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łitso; binágháh éí diłhiłgo łitso.

Bilį́į́łání Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ dǫ́ʼiiyiyiitsahíłtsooí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; dzidzé dóó chʼil binááʼ éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Dǫ́ʼiiyiyiitsahíłtsooí

&nbsp;éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Erythrocercidae"* deiłníigo deiyózhí. Dǫ́ʼiiyiyiitsahíłtsooí éí tááʼ ałʼąą ádaatʼé.
thumb|left|250px
### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 3&ndash;4di asdzoh ádaníłtso. Bitsʼíís éí łitso łeh.

Dǫ́ʼiiyiyiitsahíłtsooí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí deildeeł; dzidzé dóó chʼil binááʼ éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Magígaanézí łizhinígíí

&nbsp;éí naaldlooshii daʼałtʼoʼígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Eʼeʼaahjí Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi tʼéiyá hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Symphalangus syndactylus"* deiłníigo dayózhí.
thumb|left|250px
### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí magí éí 35&ndash;40di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí łizhin; biniiʼ éí halbá.

Magígaanézí łizhinígíí éí tsin bineestʼąʼ dóó chʼil bitʼąąʼ yiłchozh.
Bilį́į́łání Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ chʼil bijeeh yidlání

&nbsp;éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí  dóó  dóó  hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Chalcomitra hunteri"* deiłníigo dayózhí.
thumb|left|250px
Chʼil bijeeh deidlání éí łahda dahiitį́hiigi átʼéego ndaatʼá.
### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 4&ndash;6di asdzoh áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís dinilzhin; bitéél éí halchííʼ; bitsiitʼáád éí chʼilgo dootłʼizh; bidaaʼ éí tʼóó bíyó shiyish. Baʼáádígíí éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitéél éí łikizh; bitʼaʼ éí diłhił.

Bilį́į́łání Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ chʼil bijeeh yidlání éí doo chʼil bijeeh tʼéiyá yidlą́ą da; naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí éí yildeeł ałdóʼ.
Bilį́į́łání Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ biibii

&nbsp;éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí  dóó  hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Anthus melindae"* deiłníigo dayózhí.
thumb|left|250px
### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 7&ndash;8di asdzoh áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitéél éí dinilbá; bitʼaʼ éí kʼídzíbá; binátsʼiin éí łigai; bidaaʼ éí nineez dóó dinilbá. Baʼáádígíí éí bikąʼígíí yił aheełtʼé.

Bilį́į́łání Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ biibii éí tąądee naagháhii dóó naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí yildeeł.
Tééhoołtsódii Bikéyah

&nbsp;éí Shádiʼááhjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi siʼą́.

Tééhoołtsódii Bikéyah éí 290,587 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso; 13,092,666 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii áadi kéédahatʼį́ (díí éí 2010góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).

Tʼááłáhági átʼéego:Naakaii Łizhiní Bikéyah
Tsísʼná yiyání bitsiitʼáád dootłʼizhígíí

&nbsp;(éí doodaiiʼ **Tsísʼná yildeełí bitsiitʼáád dootłʼizhígíí**) éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí  dóó  hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Merops apiaster"* deiłníigo dayózhí.
thumb|left|250px
### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 10&ndash;11di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łichííʼ; bitʼaʼ éí dibéłchíʼí; bitsiitʼáád dóó bitłʼaakááʼ éí dootłʼozh; binákʼee éí halzhin; bizééʼ éí dinilchííʼ; bidaaʼ éí diłhił.

Tsísʼná yiyání bitsiitʼáád dootłʼizhígíí éí tsísʼná dóó wóʼałtaasʼéí deildeeł.
Haltsooítah naʼastsʼǫǫsí dilwoʼí bijaatsohígíí

&nbsp;éí Tsin Deigházhígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí  dóó  hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Gerbillus campestris"* deiłníigo dayózhí.

### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naaldlooshii éí 4&ndash;5di asdzoh áníłnééz; bitseeʼ éí 5&ndash;6di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí łitso dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitéél éí łigai; bikeeʼ éí tʼáá daalchííʼ; binááʼ dóó bijaaʼ éí ntsaa.

Haltsooítah naʼastsʼǫǫsí dilwoʼí bijaatsohígíí éí chʼil binááʼ dóó bitʼąąʼ yiłchozh łeh.
Séíbąąh Hatsohdę́ę́ʼ nahachagii haalzheehii

&nbsp;éí atsáłchííʼ dóó bikʼéí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí  dóó  hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Butastur rufipennis"* deiłníigo dayózhí.
thumb|left|250px
### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 12&ndash;14di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí; bitéél éí diniltsxo; binááʼ dóó bijáád éí łitso; bidaaʼ éí łitso dóó kʼíjíjin.

Séíbąąh Hatsohdę́ę́ʼ nahachagii haalzheehii éí nahachagii dóó chéłchaaʼ dóó wóʼałtaasʼéí haalzheehgo naatʼá.
Séíbąąh Hatsohdę́ę́ʼ hasbídíłbáhí

&nbsp;éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí  tʼéiyá hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Streptopelia vinacea"* deiłníigo dayózhí.
thumb|left|250px
### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí hasbídí éí 9&ndash;10di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí dinilbá dóó dinilchííʼ; bitʼaʼ dóó bitseeʼ éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitsiiʼ éí łigai; bitsiiyah éí łizhin.

Séíbąąh Hatsohdę́ę́ʼ hasbídíłbáhí éí tsin bineestʼąʼ deiłchozh dóó chʼil binááʼ deildeeł.
Séíbąąh Hatsohdę́ę́ʼ tsídiiłhiłii

&nbsp;éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí  dóó Ásáí Dineʼé Daalzhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Vidua orientalis"* deiłníigo dayózhí.

### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 4&ndash;5di asdzoh áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís łizhin dóó dootłʼizhgo disxǫs; bitéél dóó bitsiiyah éí łitsxo; bitłʼaaʼ éí łigai; bidaaʼ dóó bikeeʼ éí łichííʼ. Baʼáádígíí éí bitsʼíís łibá dóó bitsiitʼáád halzhin. 

Séíbąąh Hatsohdę́ę́ʼ tsídiiłhiłii éí chʼil binááʼ yildeeł.
Chį́į́hnézí nahatʼeʼí bikézhoozh dį́įʼii

&nbsp;éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi Hadahóólįįdígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí  dóó  dóó  hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Petrodromus tetradactylus"* deiłníigo dayózhí.

### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naaldlooshii éí 12&ndash;16di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí; bíchį́į́h dóó bitłʼaaʼ éí łigai dóó niłhin; bitseeʼ éí áłtsʼóózí dóó nineez.

Chį́į́hnézí nahatʼeʼí bikézhoozh dį́įʼii éí naʼashjéʼii dóó jááłánii dóó chéłchaaʼ yildeeł łeh.
Séíbąąh Hatsoh

thumb|right|300px
&nbsp;éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi siʼą́; Ásáí Dineʼé Bikéyah Shádiʼááhjigo éí siʼą́.

Doo ayóo nahałtin da, ńléidi; hóółtseii dóó deesdoi dóó níyol łeh. Łahda łeezh bił haayóół.

* Séíbąąh Hatsohdi Ndaaldeehii
* Doo Ndahałtingóó

Tʼááłáhági átʼéego:Naakaii Łizhiní Bikéyah
Tʼááłáhági átʼéego:Tłʼóoʼdi ádahootʼéhígíí
Tsinaaʼeełíkʼeh

&nbsp;éí Haʼaʼaahjí Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyahdi áhootʼéego bił hazʼą́; Dzítso Hatsohnii Bikéyah biwááshindoon éí díí kin haalʼáagi bił hazʼą́.

Tsinaaʼeełíkʼeh éí 324 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso, áádóó áadi 2,611,300 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́ (díí éí 2001góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).

Tsinaaʼeełíkʼeh éí -gi bił hazʼą́, áádóó éí tónteel bikááʼdóó deigo 587 adéesʼeez.

thumb|left|350px

Tʼááłáhági átʼéego:Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyahdi kin naaznilígíí
Naakaii Nátʼohí Bikéyahdę́ę́ʼ dahoditłééʼgóó jádídlǫ́ʼii

&nbsp;éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí  tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Ferminia cerverai"* deiłníigo dayózhí.

### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 5&ndash;6di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizh dóó łizhingo yistłʼin; bitʼaʼ dóó binághah éí dibéłchíʼíigo naashchʼąąʼ dóó łigaigo yistłʼin; bizééʼ dóó binátsʼiin éí łigai; bidaaʼ éí diłhił.

Naakaii Nátʼohí Bikéyahdę́ę́ʼ dahoditłééʼgóó jádídlǫ́ʼii éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; dzidzé dóó chʼil binááʼ éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Naakaii Nátʼohí Bikéyahdę́ę́ʼ tsįįłkaałii łitsooígíí

&nbsp;éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí  tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Xiphidiopicus percussus"* deiłníigo dayózhí. Tʼáá díí tʼéiyá tsídii *"Xiphidiopicus"*-jí atah yisdzoh.
thumb|left|250px
### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsįįłkaałii éí 8&ndash;10di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łitso dóó dinilbáago noodǫ́ǫ́z; bitʼaʼ éí diłhiłgo łitso; bitsiitʼáád éí halchííʼ; bitsiitsʼiin éí łigai; binákʼee éí halzhin; bidaaʼ éí dinilbá.

Naakaii Nátʼohí Bikéyahdę́ę́ʼ tsįįłkaałii łitsooígíí éí chʼosh dóó naʼashjéʼii deildeeł.
Naakaii Nátʼohí Bikéyahdę́ę́ʼ tsįįłkaałii bitsiiyah halchíʼígíí

&nbsp;éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí  hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Melanerpes superciliaris"* deiłníigo dayózhí.
thumb|left|250px
### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsįįłkaałii éí 10&ndash;11di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bitʼaʼ éí łizhin dóó łigaigo yistłʼin; bitéél éí yishtłizhgo łitsxo; bitsiiʼ éí łigai; binákʼee éí halzhin; bitsiitʼáád dóó bitsiiyah éí halchííʼ; bidaaʼ éí łizhin.

Naakaii Nátʼohí Bikéyahdę́ę́ʼ tsįįłkaałii bitsiiyah halchíʼígíí éí chʼosh dóó naʼashjéʼii deildeeł; tsin dóó chʼil bijééh dóó dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Naakaii Nátʼohí Bikéyahdę́ę́ʼ nátsʼiingaii

&nbsp;éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí  tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Vireo gundlachii"* deiłníigo dayózhí.

### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 4&ndash;5di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh dóó diłhiłgo naashchʼąąʼ; bitłʼaaʼ dóó bizééʼ dóó binátsʼiin éí łitsogo dootłʼizh; bitʼaʼ éí dinilzhin; bidaaʼ éí łibá.

Naakaii Nátʼohí Bikéyahdę́ę́ʼ nátsʼiingaii éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí yildeeł; dzidzé dóó tsin bineestʼąʼ yiłchozh ałdóʼ.
Naakaii Nátʼohí Bikéyah

&nbsp;éí Naakaii Bikéyah Haʼaʼaahjigo, Haʼaʼaahjí Tónteel bikáaʼgi dah naaʼeeł.

Naakaii Nátʼohí Bikéyah éí 42,426 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso; 11,181,595 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii áadi kéédahatʼį́ (díí éí 2020góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).

Tʼááłáhági átʼéego:Kéyah dah siʼánígíí
Naakaii Nátʼohí Bikéyahdę́ę́ʼ tsídii yáłtiʼí

&nbsp;éí tsídii yádaałtiʼí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí  tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Psittacara euops"* deiłníigo dayózhí.
thumb|left|250px
### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 12&ndash;13di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh; bidaaʼ éí dinilgai dóó tʼóó bíyó ditą́ dóó shiyish.

Naakaii Nátʼohí Bikéyahdę́ę́ʼ tsídii yáłtiʼí éí chʼil binááʼ deildeeł dóó tsin bineestʼąʼ deiłchozh.
Naakaii Nátʼohí Bikéyahdę́ę́ʼ biniiʼdootłʼizh

&nbsp;éí yótʼáahdi tsídii dóó néʼéshjaaʼ dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Glaucidium siju"* deiłníigo dayózhí. Naakaii Bikéyahdę́ę́ʼ biniiʼdootłʼizh éí  tʼéiyá hólǫ́.
thumb|left|250px
### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí biniiʼdootłʼizh éí 6&ndash;7di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhingo naashchʼąąʼ; bítááʼ éí łigaigo yistłʼin; bitéél éí łigai dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; binááʼ éí łitso; bidaaʼ éí łitso ałdóʼ.

Naakaii Nátʼohí Bikéyahdę́ę́ʼ biniiʼdootłʼizh éí naʼastsʼǫǫsí dóó łeeyiʼ bitiiní dóó hazéí yázhí deilghał; chʼosh dóó naʼashjéʼii éí deildeeł ałdóʼ.
Naakaii Nátʼohí Bikéyahdę́ę́ʼ choozhghalii

&nbsp;éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí  tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Icterus melanopsis"* deiłníigo dayózhí.
thumb|left|250px
### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 7&ndash;8di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin; bitʼaʼ éí łizhin dóó łitsogo naashchʼąąʼ; bitłʼaaʼ éí łitso; bidaaʼ éí diłhiłgo łibá.

Naakaii Nátʼohí Bikéyahdę́ę́ʼ choozhghalii éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; dzidzé dóó tsin bineestʼąʼ éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Naakaii Nátʼohí Bikéyahdę́ę́ʼ ginítsoh diłhiłí

&nbsp;éí atsáłchííʼ dóó bikʼéí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí  tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Buteogallus gundlachii"* deiłníigo dayózhí.
thumb|left|250px
### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 20&ndash;22di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin; bijáád éí łitso; bidaaʼ éí łitso dóó kʼídzíbá.

Naakaii Nátʼohí Bikéyahdę́ę́ʼ ginítsoh diłhiłí éí naʼastsʼǫǫsí dóó łeeyiʼ bitiiní dóó naʼashǫ́ʼii haalzheehgo naatʼá.
Naakaii Nátʼohí Bikéyahdę́ę́ʼ tsʼíʼiiyiyiitsahí

&nbsp;éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí  tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Polioptila lembeyei"* deiłníigo dayózhí.

### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 4&ndash;5di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bizééʼ dóó bitéél éí łigai; bitseeʼ dóó bidaaʼ éí łizhin.

Naakaii Nátʼohí Bikéyahdę́ę́ʼ tsʼíʼiiyiyiitsahí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii deildeeł.
Naakaii Nátʼohí Bikéyahdę́ę́ʼ dahoditłééʼgóó tsídiiłbáhí

&nbsp;éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí  tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Torreornis inexpectata"* deiłníigo dayózhí. Tʼáá díí tʼéiyá tsídii *"Torreornis"*-jí atah yisdzoh.
thumb|left|250px
### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 6&ndash;7di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bizééʼ éí łigai; bitłʼaaʼ éí łitso; bitsiitʼáád éí halchíiʼ łeh; bidaaʼ éí diłhił.

Naakaii Nátʼohí Bikéyahdę́ę́ʼ dahoditłééʼgóó tsídiiłbáhí éí chʼil binááʼ yildeeł; chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Naakaii Nátʼohí Bikéyahdę́ę́ʼ hodíłchʼiltah hasbídí

&nbsp;éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí  tʼéiyá hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Geotrygon caniceps"* deiłníigo dayózhí.

### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí hasbídí éí 10&ndash;12di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí chʼilgo dóó tsédídéehgo dootłʼizh; bítááʼ éí dinilbá.

Naakaii Nátʼohí Bikéyahdę́ę́ʼ hodíłchʼiltah hasbídí éí tsin bineestʼąʼ deiłchozh dóó chʼil binááʼ deildeeł.
Naakaii Nátʼohí Bikéyahdę́ę́ʼ gáagii

&nbsp;éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí  tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Corvus nasicus"* deiłníigo dayózhí.

### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 16&ndash;17di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin; bidaaʼ éí diłhił.

Naakaii Nátʼohí Bikéyahdę́ę́ʼ gáagii éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł; dzidzé dóó tsin bineestʼąʼ éí yiłchozh; chʼał dóó naʼashǫ́ʼii dóó łóóʼ dóó naʼastsʼǫǫsí dóó dííłdzid éí yilghał ałdóʼ.
Naakaii Nátʼohí Bikéyahdę́ę́ʼ jaaʼabaní dinilzhinígíí

&nbsp;éí jaaʼabaní dóó jaaʼniłtsʼílí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí  hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Brachyphylla nana"* deiłníigo dayózhí.

### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí jaaʼabaní bitʼaʼ éí 10&ndash;11di asdzoh áníłnééz; bitsʼíís éí 5&ndash;6di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí diłhiłgo dibéłchíʼí; biwos éí dinilgai; bitʼaʼ dóó bijaaʼ éí dinilzhin.

Naakaii Nátʼohí Bikéyahdę́ę́ʼ jaaʼabaní dinilzhinígíí éí tsin bineestʼąʼ dóó chʼil bijeeh dóó wóʼałtaasʼéí yiyą́ą łeh.
Tsinlátah magí bíchį́į́h dah dzílgaaígíí

&nbsp;éí naaldlooshii daʼałtʼoʼígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Eʼeʼaahjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Cercopithecus petaurista"* deiłníigo dayózhí.
thumb|left|250px
### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí magí éí 20&ndash;23di asdzoh áníłnééz; bitseeʼ éí 25&ndash;30di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí; bizééʼ dóó bitéél éí łigai; biniiʼ éí diłhiłgo halbá; bíchį́į́h éí dah dzílgai.

Tsinlátah magí bíchį́į́h dah dzílgaaígíí éí tsin bineestʼąʼ dóó chʼil bitʼąąʼ yiłchozh; chéłchaaʼ dóó wóʼałtaasʼéí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Tsinlátah magí binághah halchíʼígíí

&nbsp;éí naaldlooshii daʼałtʼoʼígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyah beʼałníiʼdi hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Cercopithecus kandti"* deiłníigo dayózhí.
thumb|left|250px
### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí magí éí 15&ndash;19di asdzoh áníłnééz; bitseeʼ éí 20&ndash;25di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí diłhiłgo naashchʼąąʼ; binághah éí halchííʼ; biniiʼ éí diłhiłgo halbá.

Tsinlátah magí binághah halchíʼígíí éí tsin bineestʼąʼ dóó chʼil bitʼąąʼ yiłchozh; chéłchaaʼ dóó wóʼałtaasʼéí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Tsinlátah magí bizééʼ łitsooígíí

&nbsp;éí naaldlooshii daʼałtʼoʼígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí  tʼéiyá hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Cercopithecus dryas"* deiłníigo dayózhí.

### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí magí éí 19&ndash;25di asdzoh áníłnééz; bitseeʼ éí 30&ndash;35di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí diłhiłgo naashchʼąąʼ; bizééʼ dóó bitéél éí łitso; biniiʼ éí halzhin.

Tsinlátah magí bizééʼ łitsooígíí éí tsin bineestʼąʼ dóó chʼil bitʼąąʼ yiłchozh; chéłchaaʼ dóó wóʼałtaasʼéí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Tsinlátah magí

&nbsp;éí naaldlooshii daʼałtʼoʼígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi dahólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Cercopithecus"* deiłníigo dayózhí. Tsinlátah magí éí 22 ałʼąą ádaatʼé.

Tsinlátah magí éí tsin bineestʼąʼ dóó chʼil bitʼąąʼ deiłchozh łeh; chéłchaaʼ dóó wóʼałtaasʼéí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Táʼídziilnii Bikéyah

&nbsp;éí Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyahdi áhootʼéego bił hazʼą́.

Táʼídziilnii Bikéyah éí 7,827 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso; 1,964,036 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii áadi kéédahatʼį́ (díí éí 2002góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).
Naakaii Nátʼohí Bikéyahdę́ę́ʼ tsídii yáłtiʼí bizééʼ dinilchíʼígíí

&nbsp;éí tsídii yádaałtiʼí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí  hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Amazona leucocephala"* deiłníigo dayózhí.
thumb|left|250px
### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 11&ndash;13di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh; bizééʼ éí dinilchíiʼ łeh; bítááʼ éí łigai; bidaaʼ éí dinilgai dóó tʼóó bíyó ditą́ dóó shiyish.

Naakaii Nátʼohí Bikéyahdę́ę́ʼ tsídii yáłtiʼí bizééʼ dinilchíʼígíí éí chʼil binááʼ deildeeł dóó tsin bineestʼąʼ deiłchozh.
Chʼagii biwos łitsooígíí

&nbsp;éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Tónteel bikáaʼdi kéyah dah naaʼeełí léiʼ bikáaʼgi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Agelaius xanthomus"* deiłníigo dayózhí.
thumb|left|250px
### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 7&ndash;9di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin; biwos éí łitso; bidaaʼ éí diłhił.

Chʼagii biwos łitsooígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; dzidzé dóó tsin bineestʼąʼ éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Dibénééz Bikéyahdę́ę́ʼ táshchozhii dootłʼizhí

&nbsp;éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí  tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Progne murphyi"* deiłníigo dayózhí.

### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 7&ndash;8di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí diłhiłgo dootłʼizh; bidaaʼ éí łizhin.

Dibénééz Bikéyahdę́ę́ʼ táshchozhii dootłʼizhí éí naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Naakaii Nátʼohí Bikéyahdę́ę́ʼ tʼáyaałtso

&nbsp;éí tsin deiłkaałii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí  tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Colaptes fernandinae"* deiłníigo dayózhí.
thumb|left|250px
### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsįįłkaałii éí 14&ndash;15di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo diniltso dóó diłhiłgo noodǫ́ǫ́z; bizééʼ dóó bitsiitʼáád éí halbá; bitʼaʼ éí dinilzhin dóó łigaigo łikizh; bitʼayaa éí łitso; bidaaʼ éí łizhin.

Naakaii Nátʼohí Bikéyahdę́ę́ʼ tʼáyaałtso éí chʼosh dóó naʼashjéʼii deildeeł.
Séíbąąh Dineʼé Bikéyah

&nbsp;éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi siʼą́; Ásáí Dineʼé Bikéyah Shádiʼááhjigo éí siʼą́.

Séíbąąh Dineʼé Bikéyah éí 496,000 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso; 11,039,873 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii áadi kéédahatʼį́ (díí éí 2009góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).

Séíbąąh Dineʼé Bikéyah biwááshindoon éí Séíbąąhkʼeh hoolyéedi bił hazʼą́. 

Tʼááłáhági átʼéego:Naakaii Łizhiní Bikéyah
Séíbąąh Hatsohdę́ę́ʼ tsinyiʼ chʼał

&nbsp;éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí  dóó Shádiʼááhjí Séíbąąh Dineʼé Bikéyahdi  hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Leptopelis bufonides"* deiłníigo dayózhí.

### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼał éí 1&ndash;1.5di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí diłhiłgo naashchʼąąʼ; bitéél éí dinilgai; binááʼ éí ntsaa.

Séíbąąh Hatsohdę́ę́ʼ tsinyiʼ chʼał éí wóláchííʼ dóó tsinaʼayąʼii dóó tąądee naagháhii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; chʼil bitʼąąʼ łaʼ éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Táłkááʼ Diłhiłii Bikéyah

&nbsp;éí Eʼeʼaahjí Tónteel bikáaʼgi dah naaʼeeł.

Táłkááʼ Diłhiłii Bikéyah éí 7,056 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso; 884,887 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii áadi kéédahatʼį́ (díí éí 2017góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).

Tʼááłáhági átʼéego:Eʼeʼaahjí Tónteel bikáaʼgi kéyah dah ndaaʼeełígíí
Táłkááʼ Diłhiłii Bikéyahdę́ę́ʼ hasbídí ałchozhí łitsooígíí

&nbsp;éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí  tʼéiyá hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Ptilinopus luteovirens"* deiłníigo dayózhí.
thumb|left|250px
### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí hasbídí éí 7&ndash;8di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łitsogo naashchʼąąʼ dóó diłhiłgo noodǫ́ǫz łeh.

Táłkááʼ Diłhiłii Bikéyahdę́ę́ʼ hasbídí ałchozhí łitsooígíí éí tsin bineestʼąʼ deiłchozh.
Táłkááʼ Diłhiłii Bikéyahdę́ę́ʼ giníłbáhí

&nbsp;éí atsá dóó giní dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí  tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Accipiter rufitorques"* deiłníigo dayózhí.
thumb|left|250px
### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 14&ndash;17di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bitéél éí dinilbá; bijáád dóó bináá éí łitso; bidaaʼ éí łibá.

Táłkááʼ Diłhiłii Bikéyahdę́ę́ʼ giníłbáhí éí tsídii yázhí dóó naʼastsʼǫǫsí dóó łéʼétsoh dóó naʼashǫ́ʼii haalzheehgo naatʼá.
Táłkááʼ Diłhiłii Bikéyahdę́ę́ʼ tsinyiʼ chʼał

&nbsp;éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí  tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Platymantis vitiensis"* deiłníigo dayózhí.

### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼał éí 1.5&ndash;2di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin; bitéél éí dinilgai; binááʼ éí ntsaa.

Táłkááʼ Diłhiłii Bikéyahdę́ę́ʼ tsinyiʼ chʼał éí chʼil bitʼąąʼ dóó dláád yiłchozh; chʼosh yázhí éí yildeeł ałdóʼ.
Biʼééʼ Łigaii Bikéyahdę́ę́ʼ magí

&nbsp;éí naaldlooshii daʼałtʼoʼígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Biʼééʼ Łigaii Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Macaca radiata"* deiłníigo dayózhí.
thumb|left|250px
### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí magí éí 20&ndash;23di asdzoh áníłnééz; bitseeʼ éí 20&ndash;27di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitéél éí dinilgai; biniiʼ éí tʼáá halchííʼ.

Biʼééʼ Łigaii Bikéyahdę́ę́ʼ magí éí tsin bineestʼąʼ dóó chʼil bitʼąąʼ yiłchozh; chéłchaaʼ dóó wóʼałtaasʼéí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Tsinlátah magí bizééʼ łigaaígíí

&nbsp;éí naaldlooshii daʼałtʼoʼígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Cercopithecus albogularis"* deiłníigo dayózhí.
thumb|left|250px
### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí magí éí 19&ndash;25di asdzoh áníłnééz; bitseeʼ éí 30&ndash;35di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí diłhiłgo naashchʼąąʼ; bizééʼ dóó bitéél éí łigai; biniiʼ éí dootłʼizh.

Tsinlátah magí bizééʼ łigaaígíí éí tsin bineestʼąʼ dóó chʼil bitʼąąʼ yiłchozh; chéłchaaʼ dóó wóʼałtaasʼéí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Magí diłhiłígíí

&nbsp;éí naaldlooshii daʼałtʼoʼígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Macaca nigra"* deiłníigo dayózhí.
thumb|left|250px
### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí magí éí 20&ndash;24di asdzoh áníłnééz; bitseeʼ éí 1&ndash;2di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí diłhił; bitsiitʼáád éí diʼil; biniiʼ éí halzhin.

Magí diłhiłígíí éí tsin bineestʼąʼ dóó chʼil bitʼąąʼ yiłchozh; chéłchaaʼ dóó wóʼałtaasʼéí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Tó wónaanídę́ę́ʼ magí íiyisígíí

&nbsp;éí naaldlooshii daʼałtʼoʼígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Ásáí Dineʼé Bikéyahdi dóó Naakaii Dootłʼizhí Bikédaayahdi dóó Binááʼádaałtsʼózíidi dahólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Macaca"* deiłníigo dayózhí. Tó wónaanídę́ę́ʼ magí íiyisígíí éí 23 ałʼąą ádaatʼé.

Tó wónaanídę́ę́ʼ magí íiyisígíí éí tsin bineestʼąʼ dóó chʼil bitʼąąʼ deiłchozh łeh; chéłchaaʼ dóó wóʼałtaasʼéí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Naakaii Nátʼohí Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii chį́į́shkį́hí dinilbáhígíí

&nbsp;éí naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí  tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Anolis centralis"* deiłníigo dayózhí.

### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashǫ́ʼii éí 2&ndash;3di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilbá dóó dinilzhingo noodǫ́ǫ́z; bizééʼ éí łigai; bíchį́į́h éí deekį́; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.

Naakaii Nátʼohí Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii chį́į́shkį́hí dinilbáhígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.
Kinłánítah Naayolí

&nbsp;éí Daakǫʼ Dineʼé Bikéyahdi áhootʼéego bił hazʼą́. Daakǫʼ Dineʼé Bikéyah biwááshindoon éí díí kin haalʼáagi bił hazʼą́.

Kinłánítah Naayolí éí 830 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso, áádóó áadi 2,293,100 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́.

Kinłánítah Naayolí éí -gi bił hazʼą́.

thumb|left|450px

Tʼááłáhági átʼéego:Tó wónaanídi kin naaznilígíí
Siil Nástłʼah

&nbsp;éí Tin Kéyahdi áhootʼéego bił hazʼą́. Tin Kéyah biwááshindoon éí díí kin haalʼáagi bił hazʼą́.

Siil Nástłʼah éí 105 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso, áádóó áadi 131,136 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́.

Siil Nástłʼah éí -gi bił hazʼą́.

thumb|left|450px

Tʼááłáhági átʼéego:Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyahdi kin naaznilígíí
Tsį́į́haltsooí

&nbsp;éí Kinghą́ą́ʼ Haltsooí Dineʼé Bikéyahdi áhootʼéego bił hazʼą́. Kinghą́ą́ʼ Haltsooí Dineʼé Bikéyah biwááshindoon éí díí kin haalʼáagi bił hazʼą́.

Tsį́į́haltsooí éí 190 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso, áádóó áadi 698,660 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́.

Tsį́į́haltsooí éí -gi bił hazʼą́, áádóó éí tónteel bikááʼdóó deigo 75 adéesʼeez.

thumb|left|400px

Tʼááłáhági átʼéego:Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyahdi kin naaznilígíí
Daakǫʼ Dineʼé Bikéyah

&nbsp;éí Tsiikʼi Déíbaalí Bikéyah dóó Biʼééʼ Łichííʼí Bikéyah bitaʼdi siʼą́.

Daakǫʼ Dineʼé Bikéyah éí 33,400 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso; 9,981,457 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii áadi kéédahatʼį́ (díí éí 2019góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).

Daakǫʼ Dineʼé Bikéyah biwááshindoon éí Kinłánítah Naayolí hoolyéedi bił hazʼą́.
Daakǫʼ Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ nooh ałchíhí naʼastsʼǫǫsígíí

&nbsp;éí Tsin Deigházhígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí  hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Calomyscus urartensis"* deiłníigo dayózhí.

### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naaldlooshii éí 2&ndash;3di asdzoh áníłnééz; bitseeʼ éí 4&ndash;5di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitéél éí łigai; bitseeʼ éí ditłʼo.

Daakǫʼ Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ nooh ałchíhí naʼastsʼǫǫsígíí éí chʼil binááʼ dóó dzidzé yiłchozh łeh.
Daakǫʼ Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ atʼąątah ayáásh

&nbsp;éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí  dóó  dóó  hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Phylloscopus sindianus"* deiłníigo dayózhí.
thumb|left|250px
### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 4&ndash;5di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí dinilbá; bitʼaʼ dóó binághah éí łibá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bidaaʼ éí diłhiłgo łitso.

Daakǫʼ Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ atʼąątah ayáásh éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Bichʼah Łichíiʼii Bikéyahdę́ę́ʼ tsídii daachʼį́dígíí

&nbsp;éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Bichʼah Łichíiʼii Bikéyahdi dóó  dóó  dóó Tsiikʼi Déíbaalí Bikéyahdi dóó Eʼeʼaahjí Naakaii Dootłʼizhí Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Rhodopechys sanguineus"* deiłníigo dayózhí.
thumb|left|250px
### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 4&ndash;5di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí; bizééʼ dóó bitłʼaaʼ éí dinilgai; bitʼaʼ éí dinilchííʼ; bitsiitʼáád éí diłhił; bidaaʼ éí łibá dóó doo nineez da.

Bichʼah Łichíiʼii Bikéyahdę́ę́ʼ tsídii daachʼį́dígíí éí chʼil binááʼ dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Daakǫʼ Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ dziłtah tłʼízí

&nbsp;éí Naaldlooshii Bikéshgaan Dahólónígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí  dóó Shádiʼááhjí Biʼééʼ Łichííʼí Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Capra cylindricornis"* deiłníigo dayózhí.
thumb|left|250px
### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naaldlooshii éí 3&ndash;4di adéesʼeez áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitłʼaaʼ éí łigai; bikąʼígíí éí bideeʼ nineez dóó shiyish.

Daakǫʼ Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ dziłtah tłʼízí éí chʼil bitʼąąʼ dóó tłʼoh yiłchozh dóó náʼátʼaał.
Naashchʼąąʼ Bidiyogíihnii Bikéyah

&nbsp;éí Tsiikʼi Déíbaalí Bikéyah Náhookǫsjigo bił hazʼą́.

Naashchʼąąʼ Bidiyogíihnii Bikéyah éí 189,660 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso; 6,031,187 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii áadi kéédahatʼį́.

Naashchʼąąʼ Bidiyogíihnii Bikéyah biwááshindoon éí Séíbąąh Kin hoolyéedi kin bił hazʼą́.
Baandaʼiniihii Bitsinaaʼeeł Báhazʼání

&nbsp;éí Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyahdi áhootʼéego bił hazʼą́. Chʼah Bideeʼí Dineʼé Bikéyah Yázhí biwááshindoon éí díí kin haalʼáagi bił hazʼą́.

Baandaʼiniihii Bitsinaaʼeeł Báhazʼání éí 69.4 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso, áádóó áadi 805,420 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́.

Baandaʼiniihii Bitsinaaʼeeł Báhazʼání éí -gi bił hazʼą́.

thumb|left|450px

Tʼááłáhági átʼéego:Baandaʼiniihii Bitsinaaʼeeł Báhazʼání
Tó Sido (Dził Daantsaaítah Bilagáana Bikéyah)

&nbsp;éí Dził Daantsaaítah Bilagáana Bikéyahdi áhootʼéego bił hazʼą́. Dził Daantsaaítah Bilagáana Bikéyah biwááshindoon éí díí kin haalʼáagi bił hazʼą́.

Tó Sido éí 194.7 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso, áádóó áadi 1,171,100 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́.

Tó Sido éí -gi bił hazʼą́.

thumb|left|400px

Tʼááłáhági átʼéego:Tó wónaanídi kin naaznilígíí
Hókʼą́ą́sʼání

&nbsp;éí Dziłkʼi Dah Názʼéelii Dineʼé Bikéyahdi áhootʼéego bił hazʼą́. Dziłkʼi Dah Názʼéelii Dineʼé Bikéyah biwááshindoon éí díí kin haalʼáagi bił hazʼą́.

Hókʼą́ą́sʼání éí 86 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso, áádóó áadi 1,060,138 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́ (díí éí 2011góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).

Hókʼą́ą́sʼání éí -gi bił hazʼą́.

thumb|left|400px

Tʼááłáhági átʼéego:Tó wónaanídi kin naaznilígíí
Séíbąąh Hatsohdę́ę́ʼ tééh magí

&nbsp;éí naaldlooshii daʼałtʼoʼígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Eʼeʼaahjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Chlorocebus sabaeus"* deiłníigo dayózhí.
thumb|left|250px
### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí magí éí 20&ndash;23di asdzoh áníłnééz; bitseeʼ éí 20&ndash;27di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitéél éí łigai; biniiʼ éí halbá.

Séíbąąh Hatsohdę́ę́ʼ tééh magí éí tsin bineestʼąʼ dóó chʼil bitʼąąʼ yiłchozh; chéłchaaʼ dóó wóʼałtaasʼéí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Tééh magí binátsʼiin łigaaígíí

&nbsp;éí naaldlooshii daʼałtʼoʼígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyah beʼałníiʼdi hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Chlorocebus tantalus"* deiłníigo dayózhí.
thumb|left|250px
### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí magí éí 16&ndash;19di asdzoh áníłnééz; bitseeʼ éí 12&ndash;20di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitéél dóó bizééʼ dóó binátsʼiin éí łigai; bijáád dóó bitseeʼ éí łibá; biniiʼ éí halzhin.

Tééh magí binátsʼiin łigaaígíí éí tsin bineestʼąʼ dóó chʼil bitʼąąʼ yiłchozh; chéłchaaʼ dóó wóʼałtaasʼéí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Tééh magí

&nbsp;éí naaldlooshii daʼałtʼoʼígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi dahólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Chlorocebus"* deiłníigo deiyózhí. Tééh magí éí tsostsʼid ałʼąą ádaatʼé.
thumb|left|250px
### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí magí éí 15&ndash;24di asdzoh ádaníłnéez łeh; bitseeʼ éí 15&ndash;25di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ łeh; bitéél éí łigai.

Tééh magí éí tsin bineestʼąʼ dóó chʼil bitʼąąʼ deiłchozh; chéłchaaʼ dóó wóʼałtaasʼéí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Dziłgaiitsoh Honeezkʼaziitah jiinííhí

&nbsp;éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí  dóó Eʼeʼaahjí Naakaii Dootłʼizhí Bikéyahdi dóó  hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Carpodacus grandis"* deiłníigo dayózhí.
thumb|left|250px
### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 5&ndash;6di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łibá dóó dinilchíiʼgo naashchʼąąʼ; bitʼaʼ éí dinilzhin łeh; bidaaʼ éí łibá.

Dziłgaiitsoh Honeezkʼaziitah jiinííhí éí chʼil binááʼ dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Ghą́ą́ʼaskʼidii Biłikahii Bikéyahdę́ę́ʼ naʼastsʼǫǫsí dilwoʼí

&nbsp;éí Tsin Deigházhígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí  dóó Ásáí Dineʼé Bikéyahdi dóó Tsiikʼi Déíbaalí Bikéyahdi dóó  dóó Bilį́į́ʼ Ńdeiltihii Dineʼé Bikéyah di hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Meriones libycus"* deiłníigo dayózhí.

### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naaldlooshii éí 4&ndash;6di asdzoh áníłnééz; bitseeʼ éí 5&ndash;7di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí łitsxo dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitéél éí łigai; bikeeʼ éí tʼáá daalchííʼ.

Ghą́ą́ʼaskʼidii Biłikahii Bikéyahdę́ę́ʼ naʼastsʼǫǫsí dilwoʼí éí chʼil binááʼ dóó bitʼąąʼ yiłchozh łeh.
Naashchʼąąʼ Bidiyogíihnii Bikéyahdę́ę́ʼ dzeeh

&nbsp;éí Naaldlooshii Bikéshgaan Dahólónígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí  dóó Bilį́į́ʼ Ńdeiltihii Dineʼé Bikéyahdi dóó  dóó Eʼeʼaahjí  hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Cervus hanglu"* deiłníigo dayózhí.
thumb|left|250px
### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naaldlooshii éí 3&ndash;4di adéesʼeez áníłtso. Bitsʼíís éí łibá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ.

Naashchʼąąʼ Bidiyogíihnii Bikéyahdę́ę́ʼ dzeeh éí chʼil bitʼąąʼ dóó tłʼoh yiłchozh dóó náʼátʼaał.
Tsin ditʼinii bitseeʼ nineezígíí

&nbsp;éí Tsin Deigházhígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Bilį́į́ʼ Ńdeiltihii Dineʼé Bikéyahdi dóó  dóó  dóó  hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Urocitellus undulatus"* deiłníigo dayózhí (*"Spermophilus undulatus"* deiłníí ńtʼę́ę́ʼ).
thumb|left|250px
### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí hazéí éí 9&ndash;12di asdzoh áníłnééz; bitseeʼ éí 6&ndash;7di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitéél éí dinilgai; bijaaʼ éí áłtsʼíísí.

Tsin ditʼinii bitseeʼ nineezígíí éí tłʼoh dóó azeeʼ yiłchozh; dzidzé dóó chʼil bikétłʼóól éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Atʼąąʼ yiłchozhí bikeeʼ łizhinígíí

&nbsp;éí naaldlooshii daʼałtʼoʼígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Biʼééʼ Łigaii Bikéyahdi hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Semnopithecus hypoleucos"* deiłníigo dayózhí.
thumb|left|250px
### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí magí éí 20&ndash;30di asdzoh áníłnééz; bitseeʼ éí 25&ndash;40di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bibid éí diniltso; biniiʼ éí halzhin.

Atʼąąʼ yiłchozhí bikeeʼ łizhinígíí éí chʼil bitʼąąʼ yiłchozh; chéłchaaʼ dóó wóʼałtaasʼéí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Naakaii Dootłʼizhii Bikéyahdę́ę́ʼ atʼąąʼ deiłchozhí

&nbsp;éí naaldlooshii daʼałtʼoʼígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Ásáí Dineʼé Bikéyahdi dóó Naakaii Dootłʼizhí Bikédaayahdi tʼéiyá dahólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Semnopithecus"* deiłníigo dayózhí. Naakaii Dootłʼizhii Bikéyahdę́ę́ʼ atʼąąʼ deiłchozhí éí tseebíí ałʼąą ádaatʼé.

Naakaii Dootłʼizhii Bikéyahdę́ę́ʼ atʼąąʼ deiłchozhí éí chʼil bitʼąąʼ deiłchozh łeh; chéłchaaʼ dóó wóʼałtaasʼéí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Magí názisgaaí bitsiitʼáád dibéłchíʼígíí

&nbsp;éí naaldlooshii daʼałtʼoʼígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Cercocebus torquatus"* deiłníigo dayózhí.
thumb|left|250px
### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí magí éí 20&ndash;24di asdzoh áníłnééz; bitseeʼ éí 25&ndash;30di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí diłhił; bitéél dóó bibid éí łibá; bizééʼ dóó bitsiiyah éí łigai; bitsiitʼáád éí dibéłchíʼí; biniiʼ éí halbá.

Magí názisgaaí bitsiitʼáád dibéłchíʼígíí éí tsin bineestʼąʼ dóó chʼil bitʼąąʼ yiłchozh; chéłchaaʼ dóó wóʼałtaasʼéí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Ásáí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ magí bíchį́į́htsohígíí

&nbsp;éí naaldlooshii daʼałtʼoʼígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí  dóó Haʼaʼaahjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Papio hamadryas"* deiłníigo dayózhí.
thumb|left|250px|Baʼáádígíí
### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí magí éí 20&ndash;30di asdzoh áníłnééz; bitseeʼ éí 15&ndash;20di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; biniiʼ éí halbá. Bikąʼígíí éí bitsiitsʼiin dinilbá dóó diʼil.

Ásáí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ magí bíchį́į́htsohígíí éí tsin bineestʼąʼ dóó chʼil bitʼąąʼ yiłchozh; chéłchaaʼ dóó wóʼałtaasʼéí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Atʼąąʼ yiłchozhí binákʼee łigaaígíí

&nbsp;éí naaldlooshii daʼałtʼoʼígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí  dóó Eʼeʼaahjí Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Trachypithecus obscurus"* deiłníigo dayózhí.
thumb|left|250px
### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí magí éí 20&ndash;33di asdzoh áníłnééz; bitseeʼ éí 15&ndash;20di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí diłhiłgo dinilzhin; bitéél éí niłhin dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; binákʼee dóó bizábąąh éí łigai.

Atʼąąʼ yiłchozhí binákʼee łigaaígíí éí tsin bineestʼąʼ dóó chʼil bitʼąąʼ yiłchozh; chéłchaaʼ dóó wóʼałtaasʼéí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Atʼąąʼ yiłchozhí bitsiitʼáád halzhinígíí

&nbsp;éí naaldlooshii daʼałtʼoʼígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí  dóó Haʼaʼaahjí Naakaii Dootłʼizhí Bikéyahdi dóó  hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Trachypithecus pileatus"* deiłníigo dayózhí.
thumb|left|250px
### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí magí éí 20&ndash;25di asdzoh áníłnééz; bitseeʼ éí 20&ndash;40di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí niłhin dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bikʼos éí łigai łeh; bitsiitʼáád dóó biniiʼ éí halzhin.

Atʼąąʼ yiłchozhí bitsiitʼáád halzhinígíí éí tsin bineestʼąʼ dóó chʼil bitʼąąʼ yiłchozh; chéłchaaʼ dóó wóʼałtaasʼéí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Atʼąąʼ deiłchozhí dadiłhiłígíí

&nbsp;éí naaldlooshii daʼałtʼoʼígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí  dóó Haʼaʼaahjí Naakaii Dootłʼizhí Bikéyahdi dóó Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi dahólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Trachypithecus"* deiłníigo dayózhí. Atʼąąʼ deiłchozhí dadiłhiłígíí éí 22 ałʼąą ádaatʼé.

Atʼąąʼ deiłchozhí dadiłhiłígíí éí chʼil bitʼąąʼ deiłchozh łeh; chéłchaaʼ dóó wóʼałtaasʼéí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Tónteel Łichííʼí Dineʼé Bikéyah

&nbsp;éí Haʼaʼaahjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi siʼą́; Tónteel Łichííʼí bibąąhgi éí siʼą́.

Tónteel Łichííʼí Dineʼé Bikéyah éí 45,400 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso; 5,100,000 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii áadi kéédahatʼį́.

Tʼááłáhági átʼéego:Naakaii Łizhiní Bikéyah
Ahidiilíinii (Ásáí Dineʼé Daalzhiní Bikéyah)

&nbsp;éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi áhootʼéego bił hazʼą́. Ásáí Dineʼé Daalzhiní Bikéyah biwááshindoon éí díí kin haalʼáagi bił hazʼą́.

Ahidiilíinii éí 390 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso, áádóó áadi 639,598 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́.

Ahidiilíinii éí -gi bił hazʼą́, áádóó éí tónteel bikááʼdóó deigo 1,250 adéesʼeez.

thumb|left|450px

Tʼááłáhági átʼéego:Ásáí Dineʼé Bikéyahdi kin naaznilígíí
Tʼááłáhági átʼéego:Naakaii Łizhiní Bikéyahdi kin naaznilígíí