Bee Hazʼą́ą Ił Chʼétʼaah

#### 
**Kótʼéego Hazʼaah:** Baá ákohwiindzingo éí ílį́įgo adaanisįikéesgo nihiisílá. Áádóó aheełtʼéego dóó bee niháʼahootʼiʼígíí doo handitʼáago. Bílaʼashdlaʼii éí tʼááʼ ałtsoni bée hółdziłgo beehwiidooʼaał tʼáá nííkʼeh dóó aheełtʼéego bee ahaanitsáhakeesgo éí bee ahihodíneʼenah nahasdzaan bikáaʼgi.

**Kótʼéego Hazʼaah:** Diné doo ílį́įgo baa nitsahakeesgo adeesdeeʼ éí biniinaa tʼáá naʼníleʼdii ábiʼdilʼí. Biniinaa diné biniʼ dazlį́į́ʼ dóó nahasdzáán tʼáá níítʼéé bílaʼ bee hideeznáá ashdlaʼii tʼáá bíniikʼeh hadeesdzih nízingo bee bá hazʼą́ą doo dóó yoodlá́nígíí dóó doo yináldzidgo dóó doo biniʼ siʼą́ągo tʼáá ałtsoní niʼhookááʼ dineʼé aláahdi bee baʼakohwiidzin doo.

**Kótʼéego Hazʼaah:** Tsíʼdó doo tʼáágéédda bílaʼashdlaʼii áchʼaaʼ hadeesdzih nízingo tʼáadoo leʼé bee bidiljishgo biniinaa éí bílaʼashdlaʼii tʼáá ałtsoní bee baahoochįʼgo beehazáanii bá alyaa.

**Kótʼéego Hazʼaah:** Tsída aláahdi achʼįholʼį́ kʼé wolyé hígíí dine ałąą atʼéhígíí kéyah yee daʼahootą doo biniiyé.

**Kótʼéego Hazʼaah:** Bílaʼashdlaʼii kéyah dahnidahaazʼą́ągo yee daʼahótą́ʼígíí yikʼéhgo deiyíłnííshígíí yee háádaashzííh bílaʼashdlaʼii bee baa ákohwiiniidzinígíí binahjįʼ bílaʼashdlaʼii ílį́įgo baanitsínáhoodeeskéez. Diné dóó sáanii tʼáá łaʼí nízínígo aheełtéego bá adahazłʼį éé binahjįʼ diné beeiinaʼ náás noosééł dóó iiná yáʼátʼéehii néididooléełgo bá bichąʼ hwíidóoneʼ.

**Kótʼéego Hazʼaah:** Kéyah yá nídaazínígíí yee ádáhadaasdzííh kodóó nídidoolyééł ahił nideiilnishgo kéyah nidahazʼą́ągo yee doʼahóótąʼígíí bił náhásdzáán tʼáá níítʼéé bidineʼé yee hodísin doo. Bílaʼashdlaʼii bee baa hóchʼįʼígíí doo tʼáá bí bíniʼ kʼehgo hiinánánígíí.

**Kótʼéego Hazʼaah:** Tʼáá ałtsoní yaa akonídzin díí bee baa hóchįʼígíí dóó tʼáá yíníkʼeh iináago áláah áníłtsohgo baa nitsáʼhákeesgo binahjįʼ baa ákohwiinidzinígíí bee haʼoodzííh.

### Kʼad Kótʼé Áłahʼ Azlį́į́ʼígíí Yee Ákʼihadaasdzíí
Díí nahasdzáán bee bá haʼadziih bílaʼashdlaʼii bee baa hóchįʼígíí bikʼehgo óʼoolʼííłdoo biniiyé, bílaʼashdlaʼii tʼáá ałtso bá áté dóó kéyah tʼáá átʼé sinilígíí báʼatʼé, tʼaałáʼíjinízínígo dóó bílaʼashdlaʼii ninánílʼą́ąjįʼ ádííyóltąʼ dooleeł díí haʼoodziiʼígíí. Bílaʼashdlaʼii biniʼnilíidoo dóó yee náásgóó anootįįłdoo. Áádóó bee óʼhooʼąąhdoo neeʼniʼjįʼ bee hodílzindoo díí beeʼaahóchįʼígíí dóó yíníkʼehgo bee náás iiná yidiłdoo díí kéyah hazʼą́ądoo dóó tówónanígóó be hołdzildoo tʼáá ałtsojigo dóó bikʼeh ééhozin doo dóó dilyindoo naatʼą́ąnii kéyah yándaazínígíí bitahgo aadóó diné yił kééhatʼíínii yásizínígíí bił hazʼą́ąji.

#### Łáaʼii Góneʼ Biyiʼ Yisdzohígíí
Bílaʼashdlaʼii tʼáá ałtso yiníkʼehgo bidizhchįh dóó aheełtʼeego íłį́į́go bee baahóchįʼ. Eíí háníʼ dóó hánítshakees hwiihdaasyaʼ eíí binahjįʼ ahidiníłnáhgo álíleekʼehgo kʼé bee ahił niidlį́.

#### Naaki Góneʼ Biyiʼ Yisdzohígíí
Tsídí tʼáá ájítʼé beeháhazʼąʼ haahóchįʼgo dóó yiníkʼehgo nijigháo kodóó bee hooʼaʼígíí bikʼehgo tʼáadoo beeʼ ałʼą́ąʼátʼéhégóó. Jó díí dóoneʼé idlínígíí, hakágí anoolninígíí, asdzání dóó diné ídlį́hígíí dóó nihizaad áádóó niheʼoodlaʼ áádóó nihiwááshindoon baa nitsiikeesígíí áádóó bee ndahsiidzinígíí, dóó nihikéyah dóó nihiʼdizhchį́įhjį́ʼ bee nihaahóchiʼ.

Kodóó nasgóó doohaadeetʼéégodah bee ahantsiikeesda doolééł nihiwááshindoon átʼéhą́gíí dóó nihił hazʼánígíí doodaiiʼ tówánáanígóó kéyah adahootʼéhígíí doodaiiʼ kéyah nijigháádę́ę́ʼ azaáshį́į́ tʼáásahdii biłhazʼáandi, áádóó nanáłaʼbígó bikááʼ kéhojitʼį́įgo azhą́shį́į́ doo tʼáá bi adahnahatʼáada ndi doodaiíʼ tʼááhó ádahnahwiijitʼáhígíí tʼáábiʼoh ndi.

#### Tááʼ Góneʼ Biyiʼ Yisdzohígíí
Tsídí tʼáá ájítʼé bee háhazʼą́ iináʼázhdoolííłgo áádóó ałdóʼ tʼáá yiní kʼehgo hołdzilgo hołhazʼą́ądoo.

#### Dį́į́ʼ Góneʼ Biyiʼ Yisdzohígíí
Łaʼdah éí doo naalteehʼé dooleełda dóó dooháida yá naal aʼí dooleeł da dóó doo naaltehʼé adoolniiłgo doo bee hazʼą́ąda.

#### Ashdlaʼ Góneʼ Biyiʼ Yisdzohígíí
Tʼáá heíída éí doo atídoolníiłda áádóó ałdóʼ doo tʼáá naʼníleʼdii diné doo ídlį́į́go baa tsehodidookosda.

#### Hastą́ą́ Góneʼ Biyiʼ Yisdzohígíí
Tsíʼdí tʼáá ájítʼe há bee haazʼą́ haaʼákohwiindzingo tʼáá ałtsojįʼ bílaʼashdlaʼii jílį́įgo bee hazʼáanii yeehasʼą́.

#### Tsostsʼid Góneʼ Yisdzohígíí
Tsíʼdí tʼáá ájítʼe ahejíłtʼé bee hazʼaanii binahjįʼ dóó doo hoʼdoolchʼį́į́h da dooleeł aheełtʼéego haahóchįʼ bee hazʼáanii binahjįʼ tʼáá ajiłtsoh éí hakʼéstiʼ haahóchįʼgo binahjįʼ doo hodoolchʼį́į́ da díí doo bił adodzih da. Kweʼé bee haʼoodzíhígíí doo oochʼį́į́d habizhdiyooł łaał da.

#### Tseebíí Góneʼ Yisdzohígíí
Tsíʼdí tʼáá ájíłtsoh bee háhazʼą́ tʼáa dooleʼé há hashtʼe doolníiłgo wááshindoon áájí yá ééhósinígíí ákótʼéego bee hazʼáanii bee háʼahootʼíʼ yę́ę biłaszihgo.

#### Náhástʼéí Góneʼ Yisdzohígíí
Tʼáá háida éí biniinaanii ádingo doo biʼdidool tsoołda dóó doo yahʼadooltʼeeł da dóó doo chʼi dinóol cheeł da.

#### Neeznáá Góneʼ Yisdzohígíí
Tʼáá ájíłtsoh bee háʼahóótʼíʼ tʼáá aheeł tʼéego diné binááł há baahwinitʼį́įgo doo háájída achʼíhjí nilíígíí binááł éí há yaa nídáastʼįįdgo yee nidahodooʼááł bee há ahootʼígíí dóó bee hóholnígíí dóó haʼátʼííshį́į́ awáalyahjí bee hakʼehástʼahígíí.

#### Łaʼtsʼáadah Góneʼ Yisdzohígíí
Tʼááłáʼí. Tsídí tʼáá ajiłtsoh hakʼihodiitʼánígíí doo ajitʼį́į́go hanitsáhákees nléí bee hasáanii bee hahwinistʼiin doo indah tʼáá aanííʼ aájítʼį́į́go beehwééhozingo bee achʼaah hazhdoodzihígíí ałtso ájíílaago.

Naaki. Tʼáá háiidah doo tʼááʼanííájítʼį́įgo bee hakʼiho dootʼah da doo ájítʼį́į́go. Tʼáá doo ajiitʼį́į́go bee hakʼéhestʼahgo kéyah tʼáá nahwiizʼáandę́ę́ʼ dóó tówonanidí bibeehazáanii kʼizhnítiʼ hoʼdiʼníigo áhoodzaa yę́ędą́ą́ʼ. Áádóó ałdóʼ bee hazʼáanii yee nihodooʼáałígíí doo biláahgo yee há niʼhodooʼááł da.

#### Naakitsʼáadah Góneʼ Biyiʼ Yisdzohígíí
Tʼáá héiida bił hazʼánígíí báʼ áłchínííní dah bighan dah doo háii tʼáaodah éíí baa tį́į́ʼdoodáałdah. Tʼáá ajiłtsoh bee hazʼą́ąnii bikʼehgo bee háhóchį́.

#### Tááʼtsʼáadah Góneʼ Biyiʼ Yisdzohígíí
Łáaʼii. Tʼáá ajiłtsoh éí tʼáá hozhnizingóó nijigháago dóó haghan azhoolííłgo bee há hazʼą́.

Naaki. Tʼáá ajiłtsoh éí kéyah biiʼ hájinéehgo bee há hazʼą́ áádóó tʼáá hohakéyah bííʼ yahʼaníjíneehgo ałdóʼ beeháhazʼą́.

#### Dį́į́ʼtsʼáadah Góneʼ Biyiʼ Yisdzohígíí
Łáaʼii. Tʼáá ajiłtsoh náánałahjį́ kéyah biish dínóochéełgo doo atihodooníiłgo bee há hazʼą́.

Naaki. Ákondi díí béehazáanígíí éí doo choidooʼį́į́ł da awáalyahji naaztʼiʼígíí bikʼeezhoochééłgo. Áádóó áłdoʼ kéyah tʼaasiʼą́ą́ ndę́ę́ beheehazáanii biłiisihgo éí doo choiiʼ dooʼį́į́łda.

#### Ashdlaʼáadah Góneʼ Biyiʼ Yisdzohígíí
Łáaʼii. Tʼáá ajiłtsoh dooneʼé jílínígíí bee háhazʼą́.

Naaki. Héíídah éíí dóoneʼé nilínígíí doo bąąh dootʼį́į́łdah.

#### Hastą́ʼáadah Góneʼ Biyiʼ Yisdzohígíí
Łáaʼii. Diné dóó sáanii neeyánígíí ádóoneʼé nilígíí dóó beʼoodląʼ ęíí doo bichʼą́ąhgo adooyehgo báhazʼą́. Ałtsʼą́ą́jí aheełtʼéego áhéʼeskeh beehazʼáanii bikʼéstiʼ áádóó baʼáłchiní hoodoołeelgo bee báhazʼą́ áádóó áłtsʼáʼítʼaashgo bee bá ahootʼįʼ.

Naaki. Ahidiiʼ aashígíí áłtsʼąąji tʼáábiniikʼehgo áłhaadootʼash.

Tááʼ. Hooghan hazʼą́ądoo éí iiná hadahaaztʼiʼ dinétahjį́ dóó beehazáanii baanchįʼ.

#### Tsostsʼidtsʼáadah Góneʼ Biyiʼ Yisdzohígíí
Łáaʼii. Tʼáá ájíłtsoh kéyah tʼáá adiighahágó hweehodooleełgo bee háhazʼą́ doodaiiʼ díkwíjíltʼéegodah kéyah dajótąʼgo beeháhazʼą́.

Naaki. Hę́íídah éí tʼáadoo biniinaanígó kéyah doo bighah dootʼááł dah.

#### Tseebíítsʼáadah Góneʼ Biyiʼ Yisdzohígíí
Tʼáá ájíłtsoh bee baʼahóótʼiʼ tʼáá hó adahnahojitʼáago dóó nitsijikeesgo dóó hweʼoodląʼ hólóogo díí bee háʼahootʼiʼígíí naanáłahjį́ʼ hweʼoodląʼígíí beeʼizhdidooʼgáałgo bee hazʼą́. Dinétahjį́ʼ hweʼoodlą́ʼígíí bee hwééhozín doo áádóó bee nazhnitin doo. Áádóó ałdóʼ áájį́ bá hozhdísin doo.

#### Náhástʼéítsʼáadah Góneʼ Biyiʼ Yisdzohígíí
Tʼáá ájíłtsoh tʼáadooleʼé baa ntsíjíkeesgo bee hazdoodzihgo bee háhazʼą́. Díí baa ntsíjíkeesígíí éí héídah doo hániʼ iidoolííłda. Áádóó bikah nazhnitáago dóó nízhdiiláago bee hadeesdzih jinizingo béésh halneʼé, naalkidídah doodaiiʼ naaltsoos biyiʼjį́ʼ bee hazdoodzihgo bee háhazʼą́.

#### Naadíín Góneʼ Biyiʼ Yisdzohígíí
Łáaʼii. Tʼáá ájíłtsoh ałah nijídleehgo dóó áłhiłdajidlį́į́go bee háhazʼą́.

Naaki. Tʼáá héídah éí doo íínízingo doo atah dooltʼeełdah.

#### Naadįįłaʼ Góneʼ Biyiʼ Yisdzohígíí
Łáaʼii. Tʼáá ájíłtsoh bee háʼahóótʼį́ʼ hakéyah biwááshindoon atahjílį́į́go doodaiiʼ naatʼáanii ninádajiʼniłgo.

Naaki. Tʼáá ájíłtsoh aheełtʼéego háʼahóótʼiʼ hakáh anaʼáwʼoʼ dooleeł hakéyah biʼyiʼdi.

Tááʼ. Diné áyisį́ beebóholnííh biwááshindoon yee yáhwiidoolʼaałígíí. Díí bee hoʼaʼígíí bee hadoodzih dóó tʼáá bá náhooʼaa góneʼ éí anáʼáʼah dooleeł. Áádóó tʼáá ałtso aheełtʼéego ánídaʼjiʼah dooleeł tʼaadoo łaʼ bił ííshjáná ájósinį́ áádóó tʼaahójinízingo ánájiʼah doo.

#### Naadįįnaaki Góneʼ Biyiʼ Yisdzohígíí
Tʼáá ájíłtsoh diné bitah jílínígíí bee há ahóótʼíʼ bee haaʼahayą́ą dooleełígíí díí átʼé kéyah dahsiʼánígíí doo nahasdzáán yee áłkáh ánájahígíí bá bóhoneedzánígíí háʼatʼííshį́į́ bee hólonígíí yee adoolwoł béeso dah, áádóó bee aʼdooníłígíí binahjį́ʼ yee ílį́į́go ádaantsíkees dooleeł tʼáá bi sizínígíí yee hádidooʼnííł.

#### Naadįįtááʼ Góneʼ Biyiʼ Yisdzohígíí
Łáaʼii. Tʼáá ájíłtsoh ndazhdoolnishgo bee háhazʼą́, tʼáá hó naanish jinízínígíí, tʼáá hó naanish hoł yáʼátʼę́ehéígíí díí naanish adinígíí bitsʼąą áhátʼį́.

Naaki. Tʼáá ájíłtsoh tʼáadoo hoʼdool chiʼį́dį́ aheełtʼéego hachʼįʼníʼiilyéedoo naanishígíí bííghahgo.

Tááʼ. Tʼáá ájíłtsoh ndajilnishígíí bee há ahootʼi beełtʼeego hachʼįʼ niʼiilyéego binahjįʼ tʼááhó dóó há áłchiní yee hináadoo biláʼ ashdlaʼii bąąh ilinígíʼ átʼáo áádóó biʼóhjinéelánígíí há biidootʼááł áhótʼéédąąʼ diné bee bíkáh anáʼáwoʼ adę́ę́ʼ.

Dį́į́ʼ. Tʼáá ájíłtsoh éí bee há ahóótʼiʼ naanish yee daʼahótąʼígíí atah hazhdidooliiłgo dóó bee atah jidooghááłgo tʼááhó jizinígíí bee adaaʼáhojilyą́ą doo biniyé.

#### Naadįįdį́į́ʼ Góneʼ Biyiʼ Yisdzohígíí
Tʼáá ájíłtsoh bee há ahóótʼiʼ haazhdoolyihgo dóó nííkʼeh njigháadoo áádóó naanish aheeʼiikeedígíí bee haʼhazáánígíí átʼáo nijiłnishdoo dóó łaʼ ajį́dah doo naʼanishgo bee hooʼ aahgo tʼáá biniyé hachʼį́ʼ azláadooleeł.

#### Naadįįʼashdlaʼ Góneʼ Biyiʼ Yisdzohígíí
Łáaʼii. Tʼáá ájíłtsoh bee há ahóótʼiʼ bikʼehgoʼ iiná azhdoołííłígíí tʼáá hó hatsʼíís yineelą́nígíí dóó haʼáłchinį́ tʼáá hooltąʼgo. Jó éí chʼiyáán lá, ééʼ lá, hooghan lá, dóó azeeʼ álʼį́į́jí bee aaʼáháyánígíí lá dóó diné bee bíkaʼánawoʼ dę́ę́ áádóó bee há ahóótʼiʼ háadidah naanish ásdiingo nátʼą́ą́ bee aaʼ áháyánígíí tʼáá hólóodoo, azhą́shį́į́ dajitsaah ndi dóó hachʼįʼanáhootʼiʼ ndi, bił hijiináanii hąą ádin silį́į́goda áádóó są́ jizhlįįgo doodaiiʼ hweʼiinaʼ biʼoh silį́į́go tʼáadooleʼé bitsʼą́ą́doo tʼáá hó hweʼiinaʼ doo bee hóhólnįįh da silįįgo dah.

Naaki. Amá jilį́į́go dóó áłchíní jilį́į́go bee há ahootʼiʼ haaʼ ahayą́ą́doo áádóó háká anaʼáwoʼdoo. Áłchíní tʼáá ájíłtsoh bimá dóó bizhéʼé aheeskéego biʼdizhchínígíí doodaiiʼ bimá dóó bizhéʼé doo aheeskéego biʼdzhchínígíí da tʼáá ájíłtsoh éí dinétahgí haa hastihgo bee ákʼi hozhdoodlį́į́ł.

#### Naadįįhastą́ą́ Góneʼ Biyiʼ Yisdzohígíí
Łáaʼii. Tʼáá ájíłtsoh íízhdoołtahgo bee haʼahootʼiʼ. Ałchíní tʼóó haʼ ałtáádoo tʼáájiikʼe íidoołtah. Ałchíní yázhí éí tʼáá íyisí tʼáá íídoołtah. Naanish bóhooʼaah baa daʼóltaʼ dahólǫǫ doo áádóó hódahgo daʼołtaʼígíí dahólǫǫ doo tʼáá ałtsoníbá áádóó hodahgo óltaígíí ałdoʼ bizhneelą́ nígi átʼáo iizhdoołtah.

Naaki. Oltaʼ éí hólǫ́ǫ́doo bílaʼashdlaʼii yee hadidooníłíjiʼ áádóó yee bidziildoo binahjįʼ bee há adahaztʼíʼígíí yá hodisin doo. Díí éí yee akʼiʼdiitą́ą́doo bee haʼjólníídoo tʼaa ałtsojíʼ kʼeh bijiníí doo náánáłaʼ dóoneʼé dóó óodlání danilinígíí. Díí binahjįʼ tʼéí yá kéyah áłhiiʼ sinilígíí tʼáadoo iitsʼáʼí ałyił dandlį́į́ doo.

Taaʼ. Ámá dóó ázhéʼé éí áłtsé alą́ą́jį́ʼ bee bá ahootʼiʼ báʼ áłchíní yaa iidoołtahígíí yee yáh hadoozih.

#### Naadįįtsostsʼid Góneʼ Biyiʼ Yisdzohígíí
Łáaʼii. Tʼáá ájíłtsoh bee háʼáhootʼiʼ tʼáá hózhnizinjį́ʼ atah biłkeehojitʼíinígíí bił iiná azhdoolííł, binaʼ áchʼą́ą́h dóó łahdóó bee ázhdoolwoł bee naas bee idahwiidooʼ áłígíí bee ákʼihwiizhdoodlííł.

Naaki. Tʼáá ájíłtsoh bee há áhootʼiʼ doo álíínii dóó áłʼinígíí bee aaʼáhyąągo éí heishíí iłííshjání ííyiilaaígíí bízhiʼ bikáadoo.

#### Naadįįtseebíí Góneʼ Biyiʼ Yisdzohígíí
Tʼáá ájíłtsoh beehá áhootʼiʼ diné áłą́ą́ átʼégo dóó nahasdzáán tʼáá siʼáándéé bibeehazʼą́ díí kwéʼé bee haʼoodzíʼígíí tʼáá átʼé bee baaʼ ákohoniidzíí doo.

#### Naadįįnáhástʼéí Góneʼ Biyiʼ Yisdzohígíí
Łáaʼii. Tʼáá ájíłtsoh biłkééhojitʼínígíí éí łahdóó naahish beeʼaká azhdoolwoł tʼáá hwozhnízíngo. Díí binahjįʼ tʼááʼ hójizínígí bee hazhdidooniił.

Naaki. Díí bee há ahóótʼiʼígíí dóó tʼáá hwozhnizinjį́ bee ndooʼnishgo éí tʼáá łaʼí jínítínígo bee hóholnííh beehazʼáanii yee hasáníjíʼ átʼehígíí, éí binahjįʼ baa ákóhwiindzin dóó dilzin, náánáłaʼ bee bá áhootʼiʼígíí dóó tʼáá binizinjįʼ átʼéhígíí, éí bikʼehgo ádaʼ adaʼ alínígíí tʼáa ałtsoní diné bá átʼé.

Tááʼ. Díí adahaztʼiʼígíí dóó tʼáániikʼeh naʼadáhígíí éí díí kéyah ałhiiʼsiníłígíí binyé ályaa éí bibehazʼáanii doo bee ałʼąąʼ áʼtéedah dooleeł.

#### Tádiin Góneʼ Biyiʼ Yisdzohígíí
Díí kweʼé haʼ oodziʼígíí éí heitʼáo dah nááná łaʼ kéyah da siʼáníígíí doodaííʼ dahjookahígíí doodaiiʼ łaʼjizį́ éí doo heitʼáo dah haʼoodzígíí jidoołchǫǫłda.

* Nahasdzáán Bikáaʼgi Kéyah Naaznilgo Ałhidadiidzooígíí

Tʼááłáhági átʼéego:Bee Hazʼáanii
Tʼááłáhági átʼéego:Kéyah Ałhidadiidzooígíí dóó Ahiih Yikaígíí