open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Eʼeʼaahjí Tónteeldę́ę́ʼ tsídii bitłʼaaʼ łitsooígíí

&nbsp;éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kéyah Ałkééʼ Naaznilgo Dah Ndaaʼeełígíí bikááʼgóó tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Chlorodrepanis flava"* deiłníigo dayózhí.

### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 4&ndash;5di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí diłhiłgo łitso dóó chʼilgo yishtłizh; bidaaʼ éí diłhił dóó tʼóó bíyó shiyish.

Eʼeʼaahjí Tónteeldę́ę́ʼ tsídii bitłʼaaʼ łitsooígíí éí chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; chʼil bijeeh éí yidlą́ ałdóʼ.
Eʼeʼaahjí Tónteeldę́ę́ʼ tsídii daachʼį́dí bitsiiʼ łitsooígíí

&nbsp;éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kéyah Ałkééʼ Naaznilgo Dah Ndaaʼeełígíí bikááʼgóó tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Loxioides bailleui"* deiłníigo dayózhí.
thumb|left|250px
### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 6&ndash;7di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bitsiiʼ éí łitso; bitʼaʼ éí łitso dóó kʼíjíjin; bitéél éí łigai; bidaaʼ éí diłhił dóó doo nineez da.

Eʼeʼaahjí Tónteeldę́ę́ʼ tsídii daachʼį́dí bitsiiʼ łitsooígíí éí chʼil binááʼ dóó neeshchʼííʼ yildeeł; chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Eʼeʼaahjí Tónteeldę́ę́ʼ tsídiiłchxííʼ bidaaʼ shiyishígíí

&nbsp;éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kéyah Ałkééʼ Naaznilgo Dah Ndaaʼeełígíí bikááʼgóó tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Drepanis coccinea"* deiłníigo dayózhí.
thumb|left|250px
### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 5&ndash;6di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łichxííʼ; bitʼaʼ dóó bitseeʼ éí łizhin; bidaaʼ éí łitsxo dóó shiyish.

Eʼeʼaahjí Tónteeldę́ę́ʼ tsídiiłchxííʼ bidaaʼ shiyishígíí éí chʼil bijeeh yidlą́; chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Eʼeʼaahjí Tónteeldę́ę́ʼ tsin yąąh dzootʼihí diłhiłígíí

&nbsp;éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kéyah Ałkééʼ Naaznilgo Dah Ndaaʼeełígíí bikááʼgóó tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Palmeria dolei"* deiłníigo dayózhí.

### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 6&ndash;8di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin; bitsiiyah dóó binátsʼiin éí łitsxo; bidaaʼ éí łibá.

Eʼeʼaahjí Tónteeldę́ę́ʼ tsin yąąh dzootʼihí diłhiłígíí éí chʼil bijeeh yidlą́.
Eʼeʼaahjí Tónteeldę́ę́ʼ tsin yąąh dzootʼihí yishtłizhígíí

&nbsp;éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kéyah Ałkééʼ Naaznilgo Dah Ndaaʼeełígíí bikááʼgóó tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Loxops mana"* (éí doodaiiʼ *"Oreomystis mana"*) deiłníigo dayózhí.
thumb|left|250px
### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 4&ndash;5di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí diniltso dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bikąʼígíí éí binákʼee halzhin; bidaaʼ éí łibá.

Eʼeʼaahjí Tónteeldę́ę́ʼ tsin yąąh dzootʼihí yishtłizhígíí éí chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Eʼeʼaahjí Tónteeldę́ę́ʼ tsin yąąh dzootʼihí dóó bikʼéí

&nbsp;éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Kéyah Ałkééʼ Naaznilgo Dah Ndaaʼeełígíí bikááʼgóó tʼéiyá dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Drepanididae"* dóó *"Drepanidini"* deiłníigo deiyózhíi łeh. Eʼeʼaahjí Tónteeldę́ę́ʼ tsin yąąh dzootʼihí dóó bikʼéí éí 20 ałʼąą ádaatʼé.

Díí tsídii éí 3&ndash;7di asdzoh ádaníłtso łeh. Łaʼ éí dzidzé dóó tsin bineestʼąʼ deiłchozh; łaʼ éí chʼosh yázhí deildeeł; áádóó náánáłaʼ éí chʼil bijeeh deidlą́.

Tʼááłáhági átʼéego:Eʼeʼaahjí Tónteeldę́ę́ʼ tsin yąąh dzootʼihí dóó bikʼéí
Tó wónaanídę́ę́ʼ tsídiiłtsooí dóó Jiinííhí dóó bikʼéí

&nbsp;éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí nahasdzáán tʼáá siʼą́ą́ ńtʼę́ę́ʼ bikááʼgóó dahólǫ́, tʼáá hazhóʼó Nahatʼeʼiitsoh Bikéyah dóó Shádiʼááhjí kéyah yistinígíí, ńléidi éí ádaadin. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Fringillidae"* deiłníigo deiyózhí. Tó wónaanídę́ę́ʼ tsídiiłtsooí dóó jiinííhí dóó bikʼéí éí 183 ałʼąą ádaatʼé.

Tʼááłáhági átʼéego:Tó wónaanídę́ę́ʼ tsídiiłtsooí dóó Jiinííhí dóó bikʼéí
Tsídiiłbáhí (Ałtsʼáʼáztiin)

***[[Tsídiiłbáhí dóó Dilchʼóshii]]**

*Tó wónaanídę́ę́ʼ tsídiiłbáhí
*Tó wónaanídę́ę́ʼ tsídiiłbáhí ndaashchʼąąʼígíí
*Tsídiiłbáhí késhgaaní dóó Hakʼaz tsídiiłbáhí
*Tsídiiłbáhí bítááʼ halchíʼígíí
*Tsídiiłbáhí dootłʼizhígíí
|}
Tsédeeshzha Dziłtah tsídiiłbáhí késhgaaní

&nbsp;éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́; Tsédeeshzha Dziłtah éí tʼóó ahayóí. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Rhynchophanes mccownii"* deiłníigo dayózhí.
thumb|left|250px
### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 3&ndash;5di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łibá dóó dinilgaigo naashchʼąąʼ; bitʼaʼ éí łibá dóó dibéłchíʼí; binátsʼiin éí łigai; bitsiitʼáád éí halzhin; bikéshgaan łaʼ éí nineez; bidaaʼ éí diłhił.

Tsédeeshzha Dziłtah tsídiiłbáhí késhgaaní éí chʼil binááʼ dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Náhookǫs biyaadę́ę́ʼ tsídiiłbáhí késhgaaní

&nbsp;éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó dóó  dóó Náhookǫsjí Biʼééʼ Łichííʼí Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Calcarius lapponicus"* deiłníigo dayózhí.
thumb|left|250px

### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 3&ndash;5di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łibáago yishtłizh dóó dinilgaigo naashchʼąąʼ; bizééʼ dóó bitsiitʼáád éí halzhin; binátsʼiin dóó bitłʼaaʼ éí dinilgai; bikéshgaan łaʼ éí nineez; bidaaʼ éí diniltso.

Náhookǫs biyaadę́ę́ʼ tsídiiłbáhí késhgaaní éí chʼil binááʼ dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Tsídiiłbáhí késhgaaní dóó Hakʼaz tsídiiłbáhí

&nbsp;éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó dóó Náhookǫsjí Biʼééʼ Łichííʼí Bikéyahdi dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Calcariidae"* deiłníigo deiyózhí. Tsídiiłbáhí késhgaaní dóó hakʼaz tsídiiłbáhí éí hastą́ą́ ałʼąą ádaatʼé.

Díí tsídii éí 3&ndash;6di asdzoh ádaníłtso łeh. Bitsʼíís éí łibá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ łeh.

Tsídiiłbáhí késhgaaní dóó hakʼaz tsídiiłbáhí éí chʼil binááʼ dóó chʼosh yázhí deildeeł.

Tʼááłáhági átʼéego:Tsídiiłbáhí késhgaaní dóó Hakʼaz tsídiiłbáhí
Tó Oostsʼąʼdi tó wónaanídę́ę́ʼ chidí naatʼaʼí ńdinibįįhígi

&nbsp;éí Hoozdo Hahoodzodi bił hazʼą́.

Díí chidí naatʼaʼí ńdinibįįhígi éí 7,938 náhásdzo hayázhí dikʼą́ągo áníłtso áádóó éí tónteel bikááʼdóó deigo 2,643 adéesʼeez.

thumb|left|300px

* Tó Oostsʼąʼdi tó wónaanídę́ę́ʼ chidí naatʼaʼí ńdinibįįhígi biníłchʼi naaltsoos 

Tʼááłáhági átʼéego:Tó Oostsʼąʼ
Tó Oostsʼąʼdi kǫʼ naʼałbąąsii ninádaaltłiʼígi

&nbsp;éí Hoozdo Hahoodzodi bił hazʼą́; Tó Oostsʼąʼ Áłtsʼíísí Bił Hahoodzodi éí bił hazʼą́.

Díí kǫʼ naʼałbąąsii ninádaaltłiʼígi éí 1907góó yihah yę́ędą́ą́ʼ ályaa; dah náhástʼánígi éí tʼááłáʼí. Tó Oostsʼąʼ biwááshindoon éí yaa áhályą́.

### Chʼaa ndaakaaígíí
2017góó yihah yę́ędą́ą́ʼ 29,146 bílaʼashdlaʼii Atʼaʼ Yiltʼąąʼí Biiʼtóódę́ę́ʼ Tó Ntsʼósíkooh Biih Yílį́į́góó dóó Tséchį́į́shyaagóó kǫ́ naʼałbąąsii bił naaswod.

thumb|left|300px

*Tó Oostsʼąʼdi kǫʼ naʼałbąąsii ninádaaltłiʼígi (trainweb.org) 

Tʼááłáhági átʼéego:Tó Oostsʼąʼ
Chííhí

&nbsp;éí Hoozdo Hahoodzodi (dóó Kégiizhí Bikéyahdi) áhootʼéego bił hazʼą́; áádóó éí bílaʼashdlaʼii náóltahígíí biniiyé náhásdzo. Tó Oostsʼąʼ Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo biyiʼdi éí kin dah shijaaʼ.

Chííhí éí 33.3 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso, áádóó áadi 3,304 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́ (díí éí 2010góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).

Chííhí éí ﻿-gi bił hazʼą́. Chííhí éí tónteel bikááʼdóó deigo 1,759 adéesʼeez.

thumb|right|300px

Tʼááłáhági átʼéego:Kégiizhí Bikéyahdi kin naaznilígíí
Tó Oostsʼąʼ Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo

&nbsp;éí Hoozdo Hahoodzo biyiʼjí siʼą́, áádóó éí 9,189 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso.

Tó Oostsʼąʼ Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo biwááshindoon éí Tó Oostsʼąʼ hoolyéedi kin dah shijaaʼíigi bił hazʼą́; áádóó éí kin dah shijaaʼígíí atisgo áníłtso, díí hahoodzooígíí biyiʼdi.

### Kéédahatʼínígíí
980,263 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii Tó Oostsʼąʼ Áłtsʼíísí Bił Hahoodzodi kéédahatʼį́ (2010góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ). Díí éí 388,660 hooghanígíí yiiʼ dabighan.

*Tó Oostsʼąʼ Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo biníłchʼi naaltsoos 

Tʼááłáhági átʼéego:Hoozdo Hahoodzo
Tó Oostsʼąʼ

thumb|right|300px
&nbsp;éí Hoozdo Hahoodzodi áhootʼéego bił hazʼą́; Tó Oostsʼąʼ Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo biyiʼdi éí kin dah shijaaʼ, áádóó Tó Oostsʼąʼ Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo biwááshindoon éí díí kin dah shijaaʼíigi bił hazʼą́.

Tó Oostsʼąʼ éí 238.33 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso, áádóó áadi 520,116 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́ (díí éí 2010góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).

Tó Oostsʼąʼ éí ﻿-gi bił hazʼą́, áádóó éí tónteel bikááʼdóó deigo 2,389 adéesʼeez.

*Tó Oostsʼąʼ hoolyéedi kin dah shijaaʼígíí biníłchʼi naaltsoos 

Tʼááłáhági átʼéego:Tó Oostsʼąʼ
Daakʼíjíjinii binááʼ łichíʼígíí

&nbsp;(éí doodaiiʼ **Ąąʼąʼii yił aheełtʼéhé**) éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi dóó Shádiʼááhjí Chooyééł Dineʼé Bikéyahdi dóó  hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Gymnorhina tibicen"* deiłníigo dayózhí.
thumb|left|250px
### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 14&ndash;17di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin; bitsiiyah éí łigai; bitʼaʼ éí łizhin dóó łigaigo naashchʼąąʼ; binááʼ éí łichííʼ; bidaaʼ éí dinilbá dóó kʼíjíjin.

Daakʼíjíjinii binááʼ łichíʼígíí éí chʼil binááʼ dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; chʼał dóó naʼashǫ́ʼii dóó naʼatsʼǫǫsí dóó tsin bineestʼąʼ éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Daakʼíjíjinii

&nbsp;éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi dóó Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi dóó Chooyééł Dineʼé Bikéyahdi dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Cracticinae"* deiłníigo deiyózhí. Daakʼíjíjinii éí 11 ałʼąą ádaatʼé.
thumb|left|250px
### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 11&ndash;17di asdzoh ádaníłtso. Bitsʼíís éí łizhin dóó łigaigo naashchʼąąʼ łeh; bidaaʼ éí dinilbá dóó kʼíjíjin.

Daakʼíjíjinii éí chʼil binááʼ dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí deildeeł; chʼał dóó naʼashǫ́ʼii dóó naʼatsʼǫǫsí dóó tsin bineestʼąʼ éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Zhį́ʼii yił aheełtʼéhé łibáhígíí

&nbsp;éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Strepera versicolor"* deiłníigo dayózhí.
thumb|left|250px
### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 17&ndash;20di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí diłhiłgo łibá; binákʼee éí halzhin; binááʼ éí łitsxo; bidaaʼ éí łizhin.

Zhį́ʼii yił aheełtʼéhé łibáhígíí éí chʼil binááʼ dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; chʼał dóó naʼashǫ́ʼii dóó naʼatsʼǫǫsí dóó tsin bineestʼąʼ éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Chooyééł Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ tsinyiʼ táshchozhii

&nbsp;éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Chooyééł Dineʼé Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Artamus maximus"* deiłníigo dayózhí.
thumb|left|250px
### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 7&ndash;8di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin; bitéél dóó bitłʼaaʼ éí łigai; bidaaʼ éí dinilbá.

Chooyééł Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ tsinyiʼ táshchozhii éí chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Tsinyiʼ táshchozhii

&nbsp;éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi dóó Chooyééł Dineʼé Bikéyahdi dóó Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Artamus"* deiłníigo deiyózhí. Tsinyiʼ táshchozhii éí 11 ałʼąą ádaatʼé.
thumb|left|250px
### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 7&ndash;8di asdzoh ádaníłtso łeh. Bitsʼíís éí diłhił; łaʼ éí bitéél łigai; binááʼ éí łizhin; bidaaʼ éí dinilbá.

Tsinyiʼ táshchozhii éí chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí deildeeł.
Tsinyiʼ táshchozhii biniiʼ halzhinígíí

&nbsp;éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Artamus personatus"* deiłníigo dayózhí.
thumb|left|250px
### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 7&ndash;8di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bitéél éí dinilbá; biniiʼ éí halzhin; bidaaʼ éí dinilbá dóó kʼíjíjin.

Tsinyiʼ táshchozhii biniiʼ halzhinígíí éí chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Daakʼíjíjinii dóó Tsinyiʼ táshchozhii

&nbsp;éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi dóó Chooyééł Dineʼé Bikéyahdi dóó Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Artamidae"* deiłníigo deiyózhí. Daakʼíjíjinii dóó tsinyiʼ táshchozhii éí 24 ałʼąą ádaatʼé.

Daakʼíjíjinii éí chʼil binááʼ dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí deildeeł; chʼał dóó naʼashǫ́ʼii dóó naʼatsʼǫǫsí dóó tsin bineestʼąʼ éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.

Tsinyiʼ táshchozhii éí chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí deildeeł.

Tʼááłáhági átʼéego:Daakʼíjíjinii dóó Tsinyiʼ táshchozhii
Nátsʼiingoʼí bizééʼ dinilzhinígíí

&nbsp;éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Platysteira cyanea"* deiłníigo dayózhí.
thumb|left|250px
### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 5&ndash;6di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí diłhił; bizééʼ éí dinilzhin; bitéél dóó bitłʼaaʼ éí łigai; binátsʼiingoʼ éí łichxííʼ; bidaaʼ éí diłhił.

Nátsʼiingoʼí bizééʼ dinilzhinígíí éí chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Nákʼeehiłii bitsiitʼáád halbáhígíí

&nbsp;éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Batis margaritae"* deiłníigo dayózhí.

### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 4&ndash;5di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin; bitʼaʼ éí diłhił dóó łigaigo naashchʼąąʼ; bizééʼ dóó bitłʼaaʼ éí łigai; bitsiitʼáád éí halbá; binákʼee éí diłhił; binááʼ éí łitso; bidaaʼ éí diłhił.

Nákʼeehiłii bitsiitʼáád halbáhígíí éí chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Tsintah nákʼeehiłii

&nbsp;éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Batis mixta"* deiłníigo dayózhí.
thumb|left|250px
### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 3&ndash;5di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bitéél éí łizhin; bitłʼaaʼ dóó bizééʼ éí łigai; bitʼaʼ éí dibéłchíʼí dóó łigaigo naashchʼąąʼ; binákʼee éí diłhił; binááʼ éí łitso; bidaaʼ éí diłhił.

Tsintah nákʼeehiłii éí chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Nátsʼiingoʼí dóó Nákʼeehiłii

&nbsp;éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Platysteiridae"* deiłníigo deiyózhí. Nátsʼiingoʼí dóó nákʼeehiłii éí 31 ałʼąą ádaatʼé.

Díí tsídii éí chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí deildeeł.

Tʼááłáhági átʼéego:Nátsʼiingoʼí dóó Nákʼeehiłii
Chʼiltaalzhahii bikʼiiz halchíʼígíí

&nbsp;éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Nilaus afer"* deiłníigo dayózhí.
thumb|left|250px
### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 6&ndash;8di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łigai; bikʼiiz éí halchííʼ; bitsiitʼáád dóó bitʼaʼ éí łizhin dóó łigaigo naashchʼąąʼ; bidaaʼ éí diłhił.

Chʼiltaalzhahii bikʼiiz halchíʼígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Chʼiltaalzhahii bizééʼ łitsooígíí

&nbsp;éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí  dóó  dóó  hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Telophorus zeylonus"* deiłníigo dayózhí.
thumb|left|250px
### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 6&ndash;8di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łibá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitéél dóó binákʼee éí halzhin; bizééʼ dóó bitłʼaaʼ dóó binátsʼiin éí łitso; bidaaʼ éí diłhił.

Chʼiltaalzhahii bizééʼ łitsooígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Chʼiltaalzhahii łibáago yishtłizhígíí

&nbsp;éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí  dóó  hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Chlorophoneus olivaceus"* deiłníigo dayózhí.

### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 5&ndash;7di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łibáago yishtłizh; bitéél éí dinilchííʼ; bitsiiyah éí halbá; binákʼee éí halzhin; bidaaʼ éí diłhił.

Chʼiltaalzhahii łibáago yishtłizhígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Binááʼádaałtsʼózí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ tsídiisháshii

&nbsp;éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí  dóó Haʼaʼaahjí  hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Bombycilla japonica"* deiłníigo dayózhí.
thumb|left|250px
### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 6&ndash;7di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bizééʼ dóó binákʼee éí halzhin; bítááʼ dóó bináyaah dóó bitłʼaaʼ éí dibéłchíʼí; bitʼaʼ éí łizhin dóó łibáago naashchʼąąʼ; bidaaʼ éí diłhił.

Binááʼádaałtsʼózí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ tsídiisháshii éí tsin bineestʼąʼ dóó dzidzé yiłchozh; naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Tsídiisháshiiłbáhí

&nbsp;éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Ásáí Dineʼé Bikéyahdi dóó Tsiikʼi Déíbaalí Bikéyahdi dóó  hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Hypocolius ampelinus"* deiłníigo dayózhí.
thumb|left|250px
### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 6&ndash;7di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; binákʼee dóó bitsiiyah éí halzhin; bizééʼ éí łigai; bitseeʼ éí kíjíjin; bitʼaʼ éí kʼídzígai; bidaaʼ éí diłhił.

Tsídiisháshiiłbáhí éí tsin bineestʼąʼ dóó dzidzé yiłchozh; naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Atʼaʼ yiltʼąąʼítah tsídiiłkizhii

&nbsp;éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Tónteel bikáaʼdi kéyah dah naaʼeełí léiʼ bikáaʼgi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Dulus dominicus"* deiłníigo dayózhí.
thumb|left|250px
### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 7&ndash;8di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí diłhiłgo łibá; bitéél éí łigai dóó diłhiłgo halkizh; bidaaʼ éí dinilgai.

Atʼaʼ yiltʼąąʼítah tsídiiłkizhii éí atʼaʼ yiltʼąąʼí dóó tsin bineestʼąʼ dóó dzidzé yiłchozh.
Ayááshiłbá bítááʼ dibéłchíʼígíí

&nbsp;éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Magí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Newtonia archboldi"* deiłníigo dayózhí.
thumb|left|250px
### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 4&ndash;5di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bitłʼaaʼ éí dinilgai; bítááʼ éí dibéłchíʼí; bidaaʼ éí diłhił.

Ayááshiłbá bítááʼ dibéłchíʼígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Tsin yąąh dzootʼihí bidaaʼ łitsxooígíí

&nbsp;éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Magí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Hypositta corallirostris"* deiłníigo dayózhí.

### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 5&ndash;6di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí diłhiłgo dootłʼizh; bitéél dóó bizééʼ éí łibá; bidaaʼ éí łitsxo.

Tsin yąąh dzootʼihí bidaaʼ łitsxooígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Tsintaalzhahii bidaaʼ ntsxaaígíí

&nbsp;éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Magí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Euryceros prevostii"* deiłníigo dayózhí.
thumb|left|250px
### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 11&ndash;12di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin; binághah dóó bitseeʼ éí dibéłchíʼí; bidaaʼ éí ayóo ntsxaa dóó dootłʼizh dóó kʼíjíjin.

Tsintaalzhahii bidaaʼ ntsxaaígíí éí chʼosh dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; naʼashǫ́ʼii yázhí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Chʼiltaalzhahii bidaaʼ łichíʼígíí

&nbsp;éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Prionops caniceps"* deiłníigo dayózhí.

### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 7&ndash;9di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí diłhił; bitéél éí dinilgai; bítááʼ éí halbá; bidaaʼ éí łichííʼ.

Chʼiltaalzhahii bidaaʼ łichíʼígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Tsintaalzhahii binághah halbáhígíí

&nbsp;éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Magí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Xenopirostris polleni"* deiłníigo dayózhí.
thumb|left|250px
### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 9&ndash;10di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łigai; binághah dóó bitʼaʼ dóó bitseeʼ éí łibá; bitsiiʼ éí łizhin; bidaaʼ éí łibá.

Tsintaalzhahii binághah halbáhígíí éí chʼosh dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Tsintaalzhahii łizhin dóó łigaaígíí

&nbsp;éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Magí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Xenopirostris damii"* deiłníigo dayózhí.

### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 8&ndash;9di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin; bitéél dóó bizééʼ dóó bitłʼaaʼ éí łigai; bidaaʼ éí diłhił.

Tsintaalzhahii łizhin dóó łigaaígíí éí chʼosh dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Chʼiltaalzhahii diltʼóshígíí

&nbsp;éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Prionops poliolophus"* deiłníigo dayózhí.
thumb|left|250px
### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 9&ndash;10di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łigai; bitʼaʼ dóó bitseeʼ éí łizhin; bitsiiʼ éí łibá; bidaaʼ éí diłhił.

Chʼiltaalzhahii diltʼóshígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Tsintaalzhahii dootłʼizhígíí

&nbsp;éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Magí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdi dóó  hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Cyanolanius madagascarinus"* deiłníigo dayózhí.
thumb|left|250px
### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 7&ndash;8di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí yágo dootłʼizh; bitéél dóó bizééʼ éí łigai; bitʼaʼ éí kʼíjíjin; bidaaʼ éí łibá.

Tsintaalzhahii dootłʼizhígíí éí chʼosh dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Daaheetsʼózí binághah dootłʼizhígíí

&nbsp;éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Conirostrum sitticolor"* deiłníigo dayózhí.
thumb|left|250px
### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 4&ndash;5di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łichííʼ; binághah dóó bitsiiyah éí dootłʼizh; bitsiiʼ dóó bitseeʼ éí łizhin; bitʼaʼ éí kʼíjíjin; bidaaʼ éí diłhił dóó heetsʼóóz.

Daaheetsʼózí binághah dootłʼizhígíí éí chʼil binááʼ dóó tsin bineestʼąʼ dóó dzidzé yiłchozh; chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Magí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ tsintaalzhahii dóó bikʼéí

&nbsp;éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Magí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdi dóó  dóó Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Vangidae"* deiłníigo deiyózhí. Magí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ tsintaalzhahii dóó bikʼéí éí 22 ałʼąą ádaatʼé.

Díí tsídii éí chʼosh yázhí dóó dóó naʼashjéʼii wóʼałtaasʼéí deildeeł.

Tʼááłáhági átʼéego:Magí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ tsintaalzhahii dóó bikʼéí
Náátsʼózídę́ę́ʼ tsintaalzhahii

&nbsp;éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí  dóó Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Tephrodornis pondicerianus"* deiłníigo dayózhí.
thumb|left|250px
### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 6&ndash;7di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bitéél dóó bizééʼ dóó binátsʼiin éí łigai; binákʼee éí halzhin; bidaaʼ éí diłhił.

Náátsʼózídę́ę́ʼ tsintaalzhahii éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Daaheetsʼózí íiyisígíí

&nbsp;éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Conirostrum"* deiłníigo deiyózhí. Daaheetsʼózí íiyisígíí éí 10 ałʼąą ádaatʼé.

Díí tsídii éí 4&ndash;5di asdzoh ádaníłtso łeh, áádóó éí chʼil binááʼ dóó tsin bineestʼąʼ dóó dzidzé deiłchozh; chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí éí deildeeł ałdóʼ.
Chʼilátah hózhóón náyiishishí bikʼiiz łigaaígíí

&nbsp;éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Diglossa albilatera"* deiłníigo dayózhí.
thumb|left|250px
### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 4&ndash;5di asdzoh áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís łizhin; bikʼiiz éí łigai; bidaaʼ éí diłhił. Baʼáádígíí éí łibá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ

Chʼilátah hózhóón náyiishishí bikʼiiz łigaaígíí éí chʼilátah hózhóón bijeeh yidlą́.
Chʼilátah hózhóón náyiishishí bitéél łitsxooígíí

&nbsp;éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí  dóó  dóó  hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Diglossa baritula"* deiłníigo dayózhí.
thumb|left|250px
### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 5&ndash;6di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin; bitéél dóó bitłʼaaʼ éí łitsxo; bidaaʼ éí diłhił.

Chʼilátah hózhóón náyiishishí bitéél łitsxooígíí éí chʼilátah hózhóón bijeeh yidlą́.
Dibénééz Bikéyahdę́ę́ʼ dziłtah tsídii daachʼį́dígíí

&nbsp;éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́;  éí tʼóó ahayóí. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Phrygilus punensis"* deiłníigo dayózhí.
thumb|left|250px
### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 5&ndash;6di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łitso; bitsiiʼ dóó bitʼaʼ éí łibá; bidaaʼ éí dinilbá.

Dibénééz Bikéyahdę́ę́ʼ dziłtah tsídii daachʼį́dígíí éí chʼil binááʼ yildeeł.
Dziłtah tsídii daachʼį́dí binághah yishtłizhígíí

&nbsp;éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí  dóó  hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Phrygilus dorsalis"* deiłníigo dayózhí.

### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 5&ndash;6di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; binághah éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitéél dóó bizééʼ éí łigai; bidaaʼ éí łibá.

Dziłtah tsídii daachʼį́dí binághah yishtłizhígíí éí chʼil binááʼ yildeeł.
Haltsooítah tsídiiłtsooí daachʼį́dígíí

&nbsp;éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Sicalis luteola"* deiłníigo dayózhí.
thumb|left|250px
### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 4&ndash;5di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łitso; bitʼaʼ dóó bitseeʼ éí dinilbá dóó dinilzhin; bitsiitʼáád éí diłhiłgo halbá łeh; bidaaʼ éí łibá dóó doo nineez da.

Haltsooítah tsídiiłtsooí daachʼį́dígíí éí chʼil binááʼ yildeeł.
Daatsohiiłbáhí bitseeʼ noodǫ́zígíí

&nbsp;éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Catamenia analis"* deiłníigo dayózhí.
thumb|left|250px
### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 4&ndash;5di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bitʼaʼ dóó binákʼee éí diłhił; bitseeʼ éí diłhił dóó łigaigo noodǫ́ǫ́z; bidaaʼ éí łitso dóó ntsaa.

Daatsohiiłbáhí bitseeʼ noodǫ́zígíí éí chʼil binááʼ yildeeł.
Haʼaʼaahjí Tónteeldę́ę́ʼ tłʼohtah tsídii

&nbsp;éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Tónteel bikáaʼdi kéyah dah naaʼeełí léiʼ bikáaʼgi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Nesospiza questi"* deiłníigo dayózhí.

### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 5&ndash;6di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí diłhiłgo łibá; bitsiiʼ éí dinilzhingo noodǫ́ǫ́z; bidaaʼ éí diłhił.

Haʼaʼaahjí Tónteeldę́ę́ʼ tłʼohtah tsídii éí chʼil binááʼ yildeeł.
Tsídiiłbáhí biyaadaaʼ łitsooígíí

&nbsp;éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí kéyah dah siʼánígíí beʼałníiʼdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Acanthidops bairdi"* deiłníigo dayózhí.

### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 5&ndash;6di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łibá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bidaaʼ éí diłhił dóó łitso.

Tsídiiłbáhí biyaadaaʼ łitsooígíí éí chʼil binááʼ yildeeł.
Daaheetsʼózí dóó Chʼilátah hózhóón ńdayiishishí

&nbsp;éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Diglossinae"* deiłníigo deiyózhí. Daaheetsʼózí dóó chʼilátah hózhóón ńdayiishishí éí 65 ałʼąą ádaatʼé.

Díí tsídii éí 4&ndash;7di asdzoh ádaníłtso łeh, áádóó éí chʼil binááʼ dóó tsin bineestʼąʼ dóó dzidzé deiłchozh; łaʼ éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí éí deildeeł ałdóʼ.

Tʼááłáhági átʼéego:Daaheetsʼózí dóó Chʼilátah hózhóón ńdayiishishí
Yaadaałgaii bitłʼaakááʼ halchxíʼígíí

&nbsp;éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí  dóó kéyah dah siʼánígíí beʼałníiʼdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Ramphocelus passerinii"* deiłníigo dayózhí.
thumb|left|250px
### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 6&ndash;7di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin; bitłʼaakááʼ éí halchxííʼ; bidaaʼ éí diłhił dóó łigai.

Yaadaałgaii bitłʼaakááʼ halchxíʼígíí éí chʼil binááʼ yildeeł.
Yaadaałgaii

&nbsp;éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Ramphocelus"* deiłníigo deiyózhí. Yaadaałgaii éí náhástʼéí ałʼąą ádaatʼé.
thumb|left|250px
### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 6&ndash;7di asdzoh ádaníłtso. Bitsʼíís éí łizhin dóó łichíiʼgo naashchʼąąʼ łeh; bidaaʼ éí diłhił dóó łigai.

Yaadaałgaii éí chʼil binááʼ deildeeł.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ tsintaalzhahii biwos łigaaígíí

&nbsp;éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Lanio versicolor"* deiłníigo dayózhí.
thumb|left|250px
### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 6&ndash;7di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łitso; bitsiiʼ dóó bitʼaʼ éí łizhin; biwos éí łigai; bidaaʼ éí diłhił.

Shádiʼááhdę́ę́ʼ tsintaalzhahii biwos łigaaígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; tsin bineestʼąʼ dóó dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Chʼil binááʼ yildeełí bidaaʼ łitsooígíí

&nbsp;éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Sporophila beltoni"* deiłníigo dayózhí.

### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 5&ndash;6di asdzoh áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís diłhiłgo łibá; bitʼaʼ éí łizhin; bidaaʼ éí łitso dóó ntsaa. Baʼáádígíí éí łibá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ łeh.

Chʼil binááʼ yildeełí bidaaʼ łitsooígíí éí chʼil binááʼ dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; tsin bineestʼąʼ dóó dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Chʼil binááʼ deildeełí íiyisígíí

&nbsp;éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Shádiʼááhdę́ę́ʼ kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Sporophila"* deiłníigo deiyózhí. Chʼil binááʼ deildeełí íiyisígíí éí 34 ałʼąą ádaatʼé.
thumb|left|250px
### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 4&ndash;5di asdzoh ádaníłtso, áádóó éí chʼil binááʼ dóó wóʼałtaasʼéí deildeeł; tsin bineestʼąʼ dóó dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Chʼil bijeeh yidlání dootłʼizhgo bízdílidígíí

&nbsp;éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí  dóó kéyah dah siʼánígíí beʼałníiʼdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Cyanerpes lucidus"* deiłníigo dayózhí.
thumb|left|250px
### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 4&ndash;5di asdzoh áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís dootłʼizh dóó tʼóó bíyó bízdílid łeh; bitʼaʼ dóó binákʼee dóó bizééʼ éí halzhin; bijáád dóó bikeeʼ éí łitso; bidaaʼ éí diłhił dóó shiyish. Baʼáádígíí éí łibá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitéél éí łigai dóó łibáago noodǫ́ǫ́z.

Chʼil bijeeh yidlání dootłʼizhgo bízdílidígíí éí chʼil bijeeh yidlą́; chʼosh yázhí dóó dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ tsídii dootłʼizhí bitłʼaaʼ halchxíʼígíí

&nbsp;éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Dacnis berlepschi"* deiłníigo dayózhí.

### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 4&ndash;5di asdzoh áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís dootłʼizh; bitłʼaaʼ éí halchxííʼ; bitʼaʼ éí kʼíjíjin; bidaaʼ éí diłhił. Baʼáádígíí éí łibá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitʼaʼ éí chʼilgo dootłʼizh łeh.

Shádiʼááhdę́ę́ʼ tsídii dootłʼizhí bitłʼaaʼ halchxíʼígíí éí chʼosh yázhí yildeeł; tsin bineestʼąʼ dóó dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Chʼil bijeeh yidlání dadootłʼizhígíí dóó bikʼéí

&nbsp;éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Dacninae"* deiłníigo deiyózhí. Chʼil bijeeh yidlání dadootłʼizhígíí dóó bikʼéí éí 14 ałʼąą ádaatʼé.

Díí tsídii éí 4&ndash;5di asdzoh ádaníłtso łeh, áádóó éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí deildeeł; tsin bineestʼąʼ dóó dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ (Chʼil bijeeh deidlání éí chʼil bijeeh deidlą́, dóó doo wóʼałtaasʼéí deildeeł da).
Daatsohí yishtłizhí bidaaʼ łitsxooígíí

&nbsp;éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Saltator aurantiirostris"* deiłníigo dayózhí.
thumb|left|250px
### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 8&ndash;10di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitʼaʼ éí dibéłchíʼí dóó kʼíjíjin; binátsʼiin éí łigai; bizééʼ dóó binákʼee éí halzhin; bitsiiyah éí halbá; bidaaʼ éí łitsxo dóó ntsaa.

Daatsohí yishtłizhí bidaaʼ łitsxooígíí éí chʼosh yázhí yildeeł; tsin bineestʼąʼ dóó dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Daatsohí yishtłizhí binághah łitsooígíí

&nbsp;éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí  dóó kéyah dah siʼánígíí beʼałníiʼdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Saltator atriceps"* deiłníigo dayózhí.
thumb|left|250px
### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 8&ndash;10di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bitʼaʼ dóó binághah dóó bitseeʼ éí łitso; bitsiiʼ éí łizhin; binátsʼiin dóó bizééʼ éí łigai; bidaaʼ éí diłhił dóó ntsaa.

Daatsohí yishtłizhí binághah łitsooígíí éí chʼosh yázhí yildeeł; tsin bineestʼąʼ dóó dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Daatsohí yishtłizhí binátsʼiin łigaaígíí

&nbsp;éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Tónteel bikáaʼdi kéyah dah ndaaʼeełí léiʼ bikáaʼgi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Saltator albicollis"* deiłníigo dayózhí.

### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 8&ndash;10di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitéél dóó bizééʼ éí łigai dóó dinilbáago noodǫ́ǫ́z; bítááʼ éí halbá; binátsʼiin éí łigai; bidaaʼ éí diniltso dóó ntsaa.

Daatsohí yishtłizhí binátsʼiin łigaaígíí éí chʼosh yázhí yildeeł; tsin bineestʼąʼ dóó dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Daatsohí biwos łitsooígíí

&nbsp;éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Parkerthraustes humeralis"* deiłníigo dayózhí.
thumb|left|250px
### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 7&ndash;9di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bitʼaʼ éí diłhiłgo łitso dóó kʼíjíjin; biwos dóó bitłʼaaʼ éí łitso; bináyaah éí łigai; binákʼee éí diłhił; bidaaʼ éí łibá dóó ntsaa.

Daatsohí biwos łitsooígíí éí chʼosh yázhí yildeeł; tsin bineestʼąʼ dóó dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ tsídii yádíłtiihí yishtłizhígíí

&nbsp;éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí  hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Poospiza ornata"* deiłníigo dayózhí.

### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 5&ndash;7di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; binákʼee dóó bitsiitʼáád éí dinilzhin; bitʼaʼ éí dinilzhin dóó łigaigo naashchʼąąʼ; bidaaʼ éí łibá.

Shádiʼááhdę́ę́ʼ tsídii yádíłtiihí yishtłizhígíí éí chʼosh yázhí yildeeł; tsin bineestʼąʼ dóó dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ tsídii yádíłtiihí łibáhígíí

&nbsp;éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Poospiza cinerea"* (éí doodaiiʼ éí *"Microspingus cinereus"*) deiłníigo dayózhí.

### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 5&ndash;7di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bitéél dóó bizééʼ éí dinilgai; bidaaʼ éí diłhił.

Shádiʼááhdę́ę́ʼ tsídii yádíłtiihí łibáhígíí éí chʼosh yázhí yildeeł; tsin bineestʼąʼ dóó dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ tsídii yádíłtiihí łitso dóó yishtłizhígíí

&nbsp;éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí  dóó  dóó  hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Thlypopsis ruficeps"* deiłníigo dayózhí.
thumb|left|250px
### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 5&ndash;7di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łitso; bitʼaʼ dóó bitseeʼ éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitsiitʼáád éí halchííʼ; bidaaʼ éí diłhił.

Shádiʼááhdę́ę́ʼ tsídii yádíłtiihí łitso dóó yishtłizhígíí éí chʼosh yázhí yildeeł; tsin bineestʼąʼ dóó dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Tłʼoh binááʼ yildeełí bitsiiʼ łizhinígíí

&nbsp;éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó dóó Haʼaʼaahjí Tónteel bikáaʼdi kéyah dah ndaaʼeełí léiʼ bikáaʼgi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Tiaris bicolor"* deiłníigo dayózhí.
thumb|left|250px
### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 4&ndash;5di asdzoh áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís dinilzhin; bitsiiʼ éí łizhin; bidaaʼ éí diłhił dóó ditą́. Baʼáádígíí éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ.

Tłʼoh binááʼ yildeełí bitsiiʼ łizhinígíí éí tłʼoh binááʼ yildeeł; dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Tłʼoh binááʼ yildeełí bizééʼ łitsxooígíí

&nbsp;éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí kéyah dah siʼánígíí beʼałníiʼdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Tiaris olivaceus"* deiłníigo dayózhí.
thumb|left|250px
### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 4&ndash;5di asdzoh áníłtso. Bikąʼígíí éí diłhiłgo łitso dóó yshtłizhgo naashchʼąąʼ; bitéél dóó binákʼee éí halzhin; bizééʼ dóó binátsʼiin éí łitsxo; bidaaʼ éí diłhił dóó ditą́. Baʼáádígíí éí łibáago yishtłizh.

Tłʼoh binááʼ yildeełí bizééʼ łitsxooígíí éí tłʼoh binááʼ yildeeł; dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Tłʼoh binááʼ yildeełí łibáhígíí

&nbsp;éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Tiaris obscurus"* deiłníigo dayózhí.

### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 4&ndash;5di asdzoh áníłtso. Bikąʼígíí éí yishtłizhgo łibá; binákʼee éí halzhin; bidaaʼ éí diłhił. Baʼáádígíí éí bitéél hałbá dóó binákʼee doo halzhin da.

Tłʼoh binááʼ yildeełí łibáhígíí éí tłʼoh binááʼ yildeeł; dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Tłʼoh binááʼ deildeełí

&nbsp;éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dh siʼánígíí bikááʼgóó dóó Haʼaʼaahjí Tónteel bikáaʼdi kéyah dah ndaaʼeełí léiʼ bikáaʼgi dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Tiaris"* deiłníigo deiyózhí. Tłʼoh binááʼ deildeełí éí ashdlaʼ ałʼąą ádaatʼé.
thumb|left|250px
### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 4&ndash;5di asdzoh áníłtso, áádóó éí tłʼoh binááʼ deildeeł; dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Nákʼeeshzhiin daachʼį́dígíí (Ałtsʼáʼáztiin)

*Tó wónaanídę́ę́ʼ nákʼeeshzhiin daachʼį́dígíí
*Haʼaʼaahjí Tónteeldę́ę́ʼ nákʼeeshzhiin daachʼį́dígíí

*Nákʼeeshzhiin daachʼį́dí diłhiłígíí
|}
Nákʼeeshzhiin daachʼį́dí bítááʼ halchíʼígíí

&nbsp;éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Tónteel bikáaʼdi kéyah dah naaʼeełí léiʼ bikáaʼgi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Loxigilla portoricensis"* deiłníigo dayózhí.
thumb|left|250px
### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 7&ndash;8di asdzoh áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís łizhin; bítááʼ dóó bizééʼ dóó bitłʼaaʼ éí halchííʼ; bidaaʼ éí diłhił. Baʼáádígíí éí yishtłizhgo łibá.

Nákʼeeshzhiin daachʼį́dí bítááʼ halchíʼígíí éí chʼil binááʼ yildeeł; dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Haʼaʼaahjí Tónteeldę́ę́ʼ nákʼeeshzhiin daachʼį́dígíí

&nbsp;éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Tónteel bikáaʼdi kéyah dah ndaaʼeełí léiʼ bikáaʼgi dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Loxigilla"* deiłníigo deiyózhí. Haʼaʼaahjí Tónteeldę́ę́ʼ nákʼeeshzhiin daachʼį́dígíí éí tááʼ ałʼąą ádaatʼé.
thumb|left|250px
### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 7&ndash;8di asdzoh ádaníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís łizhin; bidaaʼ éí diłhił. Baʼáádígíí éí yishtłizhgo łibá.

Haʼaʼaahjí Tónteeldę́ę́ʼ nákʼeeshzhiin daachʼį́dígíí éí chʼil binááʼ deildeeł; dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Eʼeʼaahjí Tónteeldę́ę́ʼ hoshtah daatsohí diłhiłígíí

&nbsp;éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Eʼeʼaahjí Tónteel bikáaʼdi kéyah dah ndaaʼeełí léiʼ bikáaʼgi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Geospiza conirostris"* deiłníigo dayózhí.
thumb|left|250px
### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 5&ndash;6di asdzoh áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís diłhił; bitłʼaaʼ éí dinilbáago noodǫ́ǫz łeh; bidaaʼ éí łizhin dóó ntsaa. Baʼáádígíí éí bikąʼígíí yił aheełtʼé.

Eʼeʼaahjí Tónteeldę́ę́ʼ hoshtah daatsohí diłhiłígíí éí hosh bineestʼąʼ yiłchozh.
Eʼeʼaahjí Tónteeldę́ę́ʼ daatsohí łizhinígíí

&nbsp;éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Eʼeʼaahjí Tónteel bikáaʼdi kéyah dah ndaaʼeełí léiʼ bikáaʼgi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Geospiza fortis"* deiłníigo dayózhí.
thumb|left|250px|Baʼáádígíí
### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 4&ndash;5di asdzoh áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís łizhin; bitłʼaaʼ éí dinilgai; bidaaʼ éí diłhiłgo łibá dóó ntsaa. Baʼáádígíí éí łibáago yishtłizh.

Eʼeʼaahjí Tónteeldę́ę́ʼ daatsohí łizhinígíí éí chʼil binááʼ yildeeł; chʼilátah hózhóón dóó tsin bitʼąąʼ dóó wóʼałtaasʼéí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Eʼeʼaahjí Tónteeldę́ę́ʼ daatsohí ntsaaígíí

&nbsp;éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Eʼeʼaahjí Tónteel bikáaʼdi kéyah dah ndaaʼeełí léiʼ bikáaʼgi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Geospiza magnirostris"* deiłníigo dayózhí.
thumb|left|250px
### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 6&ndash;7di asdzoh áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís łizhin; bidaaʼ éí diłhiłgo diłhił dóó ntsaa. Baʼáádígíí éí łibáago yishtłizh; bitéél dóó bitłʼaaʼ éí dinilgai dóó łibáago halkizh.

Eʼeʼaahjí Tónteeldę́ę́ʼ daatsohí ntsaaígíí éí chʼil binááʼ dóó neeshchʼííʼ yildeeł; wóʼałtaasʼéí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Eʼeʼaahjí Tónteeldę́ę́ʼ tsídii yádíłtiihí dinilbáhígíí

&nbsp;éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Eʼeʼaahjí Tónteel bikáaʼdi kéyah dah ndaaʼeełí léiʼ bikáaʼgi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Certhidea olivacea"* deiłníigo dayózhí.

### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 3&ndash;4di asdzoh áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitéél dóó bitłʼaaʼ éí dinilbá; bidaaʼ éí łibá dóó áłtsʼóózí.

Eʼeʼaahjí Tónteeldę́ę́ʼ tsídii yádíłtiihí dinilbáhígíí éí tsin bineestʼąʼ dóó dzidzé dóó chʼilátah hózhóón bitʼąąʼ yiłchozh.
Eʼeʼaahjí Tónteeldę́ę́ʼ daatsohí

&nbsp;éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Eʼeʼaahjí Tónteel bikáaʼdi kéyah dah ndaaʼeełí léiʼ bikáaʼgi dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Geospizinae"* (éí doodaiiʼ *"Geospizini"*) deiłníigo deiyózhí. Eʼeʼaahjí Tónteeldę́ę́ʼ daatsohí éí 15 ałʼąą ádaatʼé.
thumb|left|250px
### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 3&ndash;7di asdzoh ádaníłtso. Łáʼ éí tsin bineestʼąʼ dóó dzidzé dóó chʼilátah hózhóón bitʼąąʼ tʼéiyá deiłchozh; náánáłaʼ éí chʼil binááʼ dóó wóʼałtaasʼéí deildeeł.
Chʼil bijeeh yidlání bitéél łitsooígíí

&nbsp;éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí  dóó Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Coereba flaveola"* deiłníigo dayózhí.
thumb|left|250px
### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 4&ndash;5di asdzoh áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís diłhiłgo łibá; bitéél dóó bitłʼaaʼ éí łitso; bizééʼ éí dinilbá; binátsʼiin éí łigai; bidaaʼ éí diłhił dóó tʼóó bíyó shiyish.

Chʼil bijeeh yidlání bitéél łitsooígíí éí chʼil bijeeh yidlą́; dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Chʼil bijeeh yidlání bizééʼ halchíʼígíí

&nbsp;éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Tónteel bikáaʼdi kéyah dah naaʼeełí léiʼ bikáaʼgi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Euneornis campestris"* deiłníigo dayózhí.
thumb|left|250px| Baʼáádígíí
### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 4&ndash;5di asdzoh áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís diłhiłgo dootłʼizh; binákʼee éí halzhin; bizééʼ éí halchííʼ; bidaaʼ éí diłhił dóó tʼóó bíyó shiyish. Baʼáádígíí éí dinilzhin. 

Chʼil bijeeh yidlání bizééʼ halchíʼígíí éí chʼil bijeeh yidlą́; dzidzé dóó tsin bineestʼąʼ éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Eʼeʼaahjí Tónteeldę́ę́ʼ daatsohí dóó bikʼéí

&nbsp;éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Eʼeʼaahjí Tónteel dóó Haʼaʼaahjí Tónteel bikáaʼdi kéyah dah ndaaʼeełí léiʼ bikáaʼgi dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Coerebinae"* deiłníigo deiyózhí. Eʼeʼaahjí Tónteeldę́ę́ʼ daatsohí dóó bikʼéí éí 26 ałʼąą ádaatʼé.

Díí tsídii éí 3&ndash;10di asdzoh ádaníłtso łeh. Łaʼ éí chʼil binááʼ dóó chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí deildeeł; náánáłaʼ éí tsin bineestʼąʼ dóó dzidzé deiłchozh.

Tʼááłáhági átʼéego:Eʼeʼaahjí Tónteeldę́ę́ʼ daatsohí dóó bikʼéí
Shádiʼááhdę́ę́ʼ chʼil bijeeh yidlání bikʼos łitsxooígíí

&nbsp;éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Iridophanes pulcherrimus"* deiłníigo dayózhí.

### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 4&ndash;5di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bikʼos dóó bitéél éí łitsxo; bidaaʼ éí diłhił dóó tʼóó bíyó shiyish.

Shádiʼááhdę́ę́ʼ chʼil bijeeh yidlání bikʼos łitsxooígíí éí chʼil bijeeh yidlą́; dzidzé dóó tsin bineestʼąʼ éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ tsídii binághah łitsooígíí

&nbsp;éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Hemithraupis flavicollis"* deiłníigo dayózhí.
thumb|left|250px|Baʼáádígíí
### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 6&ndash;7di asdzoh áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís łizhin; bitéél éí łigai; binágah dóó bizééʼ éí łitso; bidaaʼ éí łitso dóó kʼíjíjin. Baʼáádígíí éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ.

Shádiʼááhdę́ę́ʼ tsídii binághah łitsooígíí éí chʼil binááʼ yildeeł dóó dzidzé yiłchozh.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ tsídii binátsʼiin łichxíʼígíí

&nbsp;éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Heterospingus xanthopygius"* deiłníigo dayózhí.
thumb|left|250px
### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 6&ndash;7di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin; binátsʼiin éí łichxííʼ; biwos éí łigai; bidaaʼ éí diłhił.

Shádiʼááhdę́ę́ʼ tsídii binátsʼiin łichxíʼígíí éí chʼil binááʼ yildeeł dóó dzidzé yiłchozh.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ tsídii bitłʼaakááʼ łitsooígíí

&nbsp;éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí kéyah dah siʼánígíí beʼałníiʼdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Heterospingus rubrifrons"* deiłníigo dayózhí.

### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 5&ndash;7di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí diłhiłgo łibá; bitłʼaakááʼ éí łitso; bidaaʼ éí diłhił.

Shádiʼááhdę́ę́ʼ tsídii bitłʼaakááʼ łitsooígíí éí chʼil binááʼ yildeeł dóó dzidzé yiłchozh.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ chʼil bijeeh yidlání dootłʼizhígíí

&nbsp;éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Chlorophanes spiza"* deiłníigo dayózhí.
thumb|left|250px
### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 5&ndash;5.5di asdzoh áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís dootłʼizh; binákʼee dóó bitsiitʼáád éí halzhin; bitʼaʼ éí diłhiłgo dootłʼizh; bidaaʼ éí łitso dóó tʼóó bíyó shiyish. Baʼáádígíí éí chʼilgo dootłʼizh.

Shádiʼááhdę́ę́ʼ chʼil bijeeh yidlání dootłʼizhígíí éí chʼil bijeeh yidlą́; dzidzé dóó tsin bineestʼąʼ éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ diltʼóshii ntsaaígíí

&nbsp;éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí  hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Incaspiza pulchra"* deiłníigo dayózhí.

### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 6&ndash;7di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí; bitéél dóó binákʼee éí halbá; bizééʼ éí halzhin; bidaaʼ éí łitso dóó ntsaa.

Shádiʼááhdę́ę́ʼ diltʼóshii ntsaaígíí éí chʼil binááʼ yildeeł dóó hosh bineestʼąʼ yiłchozh.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ tsídiiłtsooí binághah halzhinígíí

&nbsp;éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Chrysothlypis chrysomelas"* deiłníigo dayózhí.

### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 4&ndash;5di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łitso; binághah dóó bitʼaʼ dóó bitseeʼ éí łizhin; bidaaʼ éí łibá.

Shádiʼááhdę́ę́ʼ tsídiiłtsooí binághah halzhinígíí éí chʼil binááʼ yildeeł dóó dzidzé yiłchozh.
Teełgaiitah tsídiiłbáhí

&nbsp;éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Emberizoidinae"* deiłníigo deiyózhí. Teełgaiitah tsídiiłbáhí éí hastą́ą́ ałʼąą ádaatʼé.
thumb|left|250px
### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 7&ndash;8di asdzoh ádaníłtso łeh. Bitsʼíís éí łibá; bitʼaʼ dóó bitseeʼ éí diłhiłgo łitso łeh; łaʼ éí bizééʼ éí daalgai; bidaaʼ éí łitsxo.

Teełgaiitah tsídiiłbáhí bitʼaʼ łitsooígíí éí chʼil binááʼ deildeeł dóó dzidzé deiłchozh.
Ąąʼąʼii yił aheełtʼéhé (Ałtsʼáʼáztiin)

*Daakʼíjíjinii binááʼ łichíʼígíí
*Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ ąąʼąʼii yił aheełtʼéhé
*Shádiʼááhdę́ę́ʼ ąąʼąʼii yił aheełtʼéhé

*Ąąʼąʼii
|}
Shádiʼááhdę́ę́ʼ hodíłchʼiltah tsídii dichiłígíí

&nbsp;éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí *"Tangara vitriolina"* deiłníigo dayózhí.
thumb|left|250px
### Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 4&ndash;6di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bitʼaʼ éí diłhiłgo łibá; binákʼee éí halzhin; bitsiitʼáád éí łtsxo; bidaaʼ éí łibá.

Shádiʼááhdę́ę́ʼ hodíłchʼiltah tsídii dichiłígíí éí chʼil binááʼ yildeeł dóó tsin bineestʼąʼ dóó dzidzé yiłchozh; chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.