open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Thabana ya Sovenga ka Yunibesithi ya Limpopo

thumb|Thabana ya Sovenga.

## Ka ga thabana ya Sovenga.
**Thabana** ya Sovenga ka Yunibesithi ya Limpopo ke thabana yeo e ikgethilego ya moswananoši ka ge e ikgethile, Yona e humanega ka gare ga Yunibesithi ya Limpopo. Yona e bonala kudu ge o sa tšwela ka mmila wa R71 o tšwelela go la Polokwane, fela ge o thoma go tsena motseng wa mankweng ge o re palakata, ke yona yeo e go gahlenetšago. E tloga e goga šedi go motho mang le mang yo a lebanago le yona. E tloga e fetogile sekgabišo seo se tlogago se kgahliša le goga šedi ya mofiti ka tsela. 

Thabana ye ga e kgahle fela mofiti ka tsela, le baithuti ba Yunibesithi ya Limpopo ba fetša nako ye ntši le bona ba namela ba fologa mo godimo ga thabana ye. Sa go tloga se kgahlišago ka thabana ye ke gore e namelega ga bonolo ebile o kgona go fologega ga bonolo, gape ga o lefele le ge e ka ba sente ya lešidi. Ge o le moithuti wa Yunibesithi ye ya Limpopo le wena o ka rata go ikhwetša o nametše ka ge moithuti yo mongwe le yo mongwe a rata go e namela. 

## Seo se kgahlišago ka thabana ya Sovenga.
Bontši ba baithuti ba rata go namela thabana ye ka maikemišetšo a go tšea diswantšho tša bona ba e nametše. le di swantšho tša gona di tloga di kgahliša le go feta, bangwe ba namela ka nako ya ge letšatši le dikela ka ge ba bolediša gore ba nyaka go kgona go bona letšatši ge le le gare le dikela, bangwe ba namela ka maikemišetšo a go ya go hlaba ke phefo, gape bangwe ba namela ka tša maemo a go ya go rapela. 

## Sa go makatša ka thabana ye!
Seo se makatšago ka tabana ye ge o le kgolenyana le yona nakong ya ge pula di ena ke gore o ka nagana gore thabana yela e ya lla, thabana ye e na le go elela meetse nakong ya dipula, go elela ga meetse a mo thabaneng ye o ka re ke dikeledi. Sengwe seo se tlogago se makatša ka kudu ka thabana ye ke ge o le gare o namela thabana ye, tšeo o ka kgahlanago le tšona mo tseleng ya ge o namela thabana ye o tla šala fela ka dipotšišo monaganong wa gago, tša go swana le dikgohlopo ke tše dingwe tša tšeo ka ikhetšago o kopana le tšona. Ke ka fao o tla ipotšišago dipotšišo. Dipotšišo tša go swana le go ipotšiša gore go diragala eng mo thabaneng ye ge motho a šetše a kopana le tše.

Ntle le tšeo di ka bago di ka makatša ka thabana ye yona e tloga e le sekgabišo se se botse kudu sa hlago ebile se tloga se goga šedi go batho ba go fapanafapana, baithuti le bafitri ka tsela. le taba ya gore e namelaga ga bonolo e tloga e le yengwe ya seo se gokagoketšago motho gore a etele thabana ye gantši.

## Methopo
Senkgwa sa lehea

thumb|Borotho bja setšo bja nako ya lehlabula
**Senkgwa** sa lehea ke borotho bja  seAfrica bja go lewa ka nako ya lehlabula. ke borotho bja setšo ba sekgale go tloga le ka gare ga kgwadi ya boMateu gomme bo fapana le mehuta ye mengwe ya dinkgwa.

### Mehuta ya dinkgwa

* senkgwa sa korong 
* senkgwa sa dinawa 
* senkgwa sa lehea 

#### Mokgwa wa go apeya senkgwa sa lehea
Ge o apeye re thoma pele ra tšeya mahea a mananana( mekgantlana) ra ripelela gomme ra šila lwaleng morago gago šila ra hlakanya le bupi bja korong le pedišo(komelo)  gomme ra tlogela gore go bele morago ra šomiša mekgogothi le megwang ya mahea go apeya, re tšeya megwang ra pipetša tiege ya rena ra e bea godimo ga mahea ra tšhela meetse ra beye sebešo gomme ge bo kokomogile ke borotho bo bodule re bo bea ntle gore bo fole ra ja ka teye. 

##### Phapano ya senkgwa sa lehea le mehuta ye mengwe ya dinkgwa
Borotho bjo bo bose ka ge mahea a sana le lenapo la swikišana ebile ge o bo dile dimpa di tlala wa mpana palega. Bohlokwa bja senkgwa ke gore bo nale phepo ebile ga bona le makhura goba swikiri yeo e feteletšego  gomme bo loketše batho ka moka le bana goba batšofe.senkgwa sa lehea se fapana le mehuta ye mengwe ya dinkgwa ka ge sona se nale sehla sa go lewa ebile se nale tsela yeo e kgethilego go se apeya. Senkgwa sa lehea se lewa ka lehlabula ebile se apeya ka tsela ya sekgale ka go diriša mekgogothi le megwang ya mahea.3434 

Senkgwa sa lehea ke tsela ya go keteka setšo le botšo bja MaAfrica ke yona tsela ya go ikgopotša le go tšwetša pele seAfrica.
BALOBEDU BA MOJADJI

### Modu wa Balobedu ba Modjadji
Balobedu ke batho bao ba tšwago Bokgalaka [Zimbabwe] Moraga a mo ba rotogela ka mo Afrika Borwa, ba fihlela Venda. Ka ge kgale o be go na le dintwa ba ile ba fetela thabeng tša Bobobedu. Bokgoši bja hlophiwa ka ngwaga wa 1800.Balobedu ditlogolo tša kgošigolo Dzugudini, ditlogolokhukhu tša Monomotapa.

#### Pušo ya Balobedu ba Modjadji
Pušo ya Balobedu ba Modjadi e thomile go bonala gabotse ka pušo ya Mampo Mokhoto. Le ge o le bjalo pušo ya Mampo Mokhoto e ile ya kopana le ditlohotlo tše dintši. Go swana le:

* Go hloka kwano le setšhaba.
* Dithulano tša selapa.
* Komelelo le tlala.

* Le phetolo ya bokgoši go ya ka badimo. Mampho Mokhotho o ile a ba ka gare ga kgakanego. Kudukudu ge barwa ba gawe ba leka leano la go mo bolaya. O ile a bolaya barwa ba gagwe ka moka wa šala lesea. Ka mahlatse lesea le ile la šireletšwa ke kgaetšadi ya lona e lego Dzugudini. Yena Dzugudini o ile a iša lesea bokgošing bja Bapedi. Lesea la fiwa leina la Mamaila bokgošing bja Bapedi. Ge e le komelelo e be e tšea karolo kudu.

##### Matswalo a Modjadji [1729- 1849]
Modjadji o belegwe go ya ka pitšo ya badimo. Ke mo tategwe Mampo Mokhoto a ilego a kgapeletšega go robalana le morwedi wa gagwe Dzugudini. Ka ge peleng ba ile ba robalana, efela Dzugudini a belega morwa ka ge badimo ba be ba nyaka morwedi gore e tle e be yena kgoši. Morago a gore Mampho Mokhoto a robalane le morwedi wa gagwe, [Madi a gagwe] Ke ge o belegwe yena Modjadji. Tšatši leo a tšwago bodibeng, leratadima le ile la fetoga. Pula e ile ya tšhhologa kudu. Ke mo Mampo Mokhoto a ilego a fa Modjadji leswika la badimo la bokgoši. Yena Maselokwane Modjadji wa pele. Pula e ile ya thoma go ba gona tša tlala dinoka boMolototsi. Go oketša mo: Ba be ba sa je nama ya kolobe, gobane ke phoofolo yeo ba e binago. Batho ba ile ba se sa lla ka komelelo, ya ba gona bokgoši bja Balobedu ba Modjadji bo swerwe ke basadi, go thoma ka yena Maselokwane.

###### Pušo ya Modjadji wa pele
Pušo ya Modjadji wa pele e be e tloga e bonala botse mo ditšhabeng tša Baloedu. Kudukudu ka maatla a semoya a go neša pula. Pušo ya Modjadji e rutile bafsa ba lehono gore ba kgone go ke tseba le go itheta. Gape le go iša polelo ya Selobedu godimo mo ditšhabeng tša Afrika. Le go nyaka go e ruta bana mo dikolong.

References

Mothapo, T. [2022]. The Future of Khelobedu: Language, Identity and Youth Engagement. Limpopo Language Promotion.

Wikimedia commons- Balobedu Cultural Images.
DITŠWABOTHUKHU TŠA BAPADI

##### Ditšwabothukhu ke eng?
thumb
Ditšwabothukhu ke masogana ao a alogago morago ga koma ya bodika. Ee, ke masogana ao a tšwago go ruta molao komeng le dithuto tše dingwe tša setšo. Le go ruta go hlompha batho ba bagolo. Kudukudu ka tsebo ya setšo sa bobona. 

#### Naa ditšwabothukhu di lebelelega bjang?
Ge re re motho ke setšwabothukhu, ke ge a boa komeng a sa apara selo mmeleng, mmele go le ntle ka kgwedi ya Ngatobošego ka marega. Moo phefo e rego boa thobela. Setšwabothukhu o tla as bona ka letsoko le lehwibedu mmele ka moka le hlogo le sefahlego. Se rile felele, ka meroka mmeleng, se swere le patla. Gape go tla ba kwa ka koša yeo e bitšwago: Hook--- Hook--- Hoelele--- Hook--- Gapegape o tla se bona ka borokgana bjo bo kopana bja go fihla ka godimo ga dikhuru, dikhuru di šala ntle.

##### Molete wa ditšwabothukhu
Ge di fihla lapeng ditšwabothukhu di hwetša batsadi le metswale ba letile. Ge di re palakata! Go tla kwa basadi ka mokgolokwane ba re: Lulululu--- A boya--- Lulululu--- A boya--- Moo gona ba tla ba ba hlabile kgomo le dikgogo. Basadi ba tla bina, ba šala ka matswale ntle le dihlong. Ge e le setšwabothukhu se tla thoma go itheta, mohlala:

" Ke nna Mmerwa wa mahlo a matala!

Mmerwa wa mahlo a masetla a se yena ke Mmerwa wa letsenela!

Ke ditlogolo tša boMahudu mahwa a tsoga!" Setšhaba se tla thoma gore: Tuu, eeee Merwa we--- Mmerwa wee--- Lulululu---

###### Bohlokwa bja ditšwabothukhu
Bohlokwa bja ditšwabothukhu ke go tseba setšo sa geno sa Bapedi. Le go tla go ruta thari ye nngwe yeo e lego ka morago a gago ka setšo sa Bapedi. Go swana le gore ka setšo sa Bapedi monna o ya thabeng. Gape ke go ikgantšha ka setšo sa gago. Go feta mo, ke go godiša setšo sa gago.

References 

A, O Makwela

Pukung ya : Rutang bana Ditaola

Page three chapter 1.

Ge a re : (E *se sa hla e le bodika e le ditšwabothukhu)*
thumb
Bangwadi ba bafsa

### Bangwadi
Bongwadi ke selo sa bohlokwa kudukudu mo lefaseng. Ka ge sengwe le sengwe se swanetše go  ngwalwa fase. Seo se ngwadilwego a se timele.

#### Karolo ya bangwadi ba bafsa
Afrika Borwa e nyaka bangwadi ba bafsa, ka he bafsa dikgopolo tše difsa. Gape o lebeletše gore bafsa dikgopolo tša bobona di sa hlapile gabotse. A se batho bao ba nago le mathata a lefase. Dikgopolo tša bobona ke tša lephefo. Bangwadi ba bafsa ba tša karolo kudu mo setšhabeng.

##### Mohlala wa bangwadi ba bafsa
Re na le bangwadi ba bafsa ba go swana le Mi, Relebogile Mothema le Daniel Nyamgero. Michelle Nkamankeng ke yo mongwe wa bangwadi ba tumo ka mo Afrika-Borwa yo  mofsa, yo a belegwe ka ngwaga wa 2008. Ka se sebaka o na le mengwaga yeo e lekanago lesemoseswai .O thomile go ngwala padi a na le mengwaga ye lešokeng ka 2016.

###### Bohlokwa bja bangwadi ba bafsa
Bohlokwa bja bangwadi ba bafsa ke go dira gore bongwadi bo se lahlege mo lefaseng. Kudukudu ge ba ngwala ka leleme la bobona. Seo se šupa bokamoso bjo bo botse lefaseng ka bopharo.

References:

Author: Michelle Nkamankeng 

Name of book: Waiting for the Waves 

Author: Relebogile Mothema
thumb
Name of book: Bizzarcar
Moporesitente wa india

## List

### Provisional Government to Indian independence

### President of the Executive Council

### Subhas Chandra Bose Provisional Government to Indian independence

### President of the Executive Council

### Governor-General

### President of India (1950–present)

;Key
-Died in office-Resigned
Phaka ya Olen

**Olën Park**, e tsebjago gape bjalo ka Profert Olën Park ka mabaka a go thekga ka tšhelete, ke lepatlelo la Potchefstroom, Afrika Borwa.

E be e šomišwa dipapading tša rakbi union ke sehlopha sa **Mangau** ka Karolong ya Pele ya **Sebjana sa Currie** gammogo le Sebjana sa Vodacom. Gantši kudu inter-varsity ya ngwaga le ngwaga magareng ga Yunibesithi ya Leboa-Bodikela le Yunibesithi ya Naha e Lokolohileng le yona e bapalwa mo.

E ntsha **Olën Park** e reeletšwe ka **Carl Ludwig Theodor Olën** yo e bego e le Mopresidente wa Western Transvaal Rugby Union go tloga ka 1922 go fihla ka 1934. Lepatlelo le le ka amogela babogedi ba ka bago 22,000.
Thuto Afrika Borwa

#### <u>Bodidi le ditefelo tša sekolo.</u>

thumb|Phidišo ya bana dikolong
Dikolo di ka se gane go amogela bana bao ba dulago tikologong ya kgauswi le sekolo. Dikolo di ka se ganetše bana go tsena goba gona go gana go neela dikarata tša pego le ge batswadi ba bona ba palelwa go lefa ditefelo tša sekolo,eupša dikolo di dumeletšwe go boledisana le batswadi ka baka la go se lefe ditefelo tša sekolo.

Ga e sa le go tloga ka 1996,bana bao batswadi ba bona ba sokolago kudu ba lokolotšwe ka molao ditefelong tše dingwe tša sekolo goba ka moka. Go tloga ka 1998, formula e ka tsela ye e latelago. Ge e ba letseno la ngwaga le ngwaga leo le kopantšwego la batswadi le le ka tlase ga tefo ya sekolo ya ngwaga le ngwaga ka makga a lesome, ngwana o lokollwa ka molao. Ge letseno le feta tefo ya sekolo ka makga a lesome eupša e le ka fase ga tefo ya sekolo ka makga a masometharo, ngwana o na le tokelo ya molao ya phokotšo ye e itšego ya ditefelo tša sekolo. Ge e le gabotse, melawana yeo e thuša feela malapa ao a sokolago kudu, e sego malapa ao a ikemetsego le ao a hwetšago mogolo wa magareng.

Ditšhiwana le bana ba batswadi bao ba hwetšago dithušo tša leago tšeo di kgokaganego le bodidi le bona ba lokolotšwe go lefa ditefelo tša sekolo. 

Go tloga ka 2006, Kgoro ya Thuto e fa tlhohleletšo ye e latelago go 40% ya dikolo tšeo di fokolago kudu. Ge sekolo se sa lefiše ditefelo tša sekolo, kgoro ya thuto e oketša thušo yeo go lefa go hloka letseno go tšwa ditefelong tša sekolo. Mathomong go be go rulagantšwe go oketša tlhohleletšo ye go 60% ya dikolo tše di fokolago kudu ka 2009.Tlhohleletšo ye e šoma fela go bana ba sehlopha sa GEDTlhabollo ya thuto ya kakaretšo elego , gomme bana bao ba ratago go fetša mphato wa 10-12 ba sa swanetše go lefa tefo ka botlalo.

https://www.amnesty.org/en/latest/news/2020/02/south-africa-broken-and-unequal-education-perpetuating-poverty-and-inequality/

https://www.sagoodnews.co.za/education-in-sa-the-good-the-bad-the-ugly/

## DITŠHUPETŠO
Basadi ba bafsa ba balwela-tokologo

### Tema ya basadi ba bafsa
Basadi ba bafsa ba kgetha tema ya bohloko kudu ka mo Afrika-Borwa. Go kgotsofatša dinyaka tša bobona, goba go kgotsofala. Go nyaka go bona dilo di sepela ka tsela ya maleba ka mo nageng. Gape le go bontšha bokgone bja bobona.

#### Karolo ya basadi ba bafsa
Karolo ya basadi ba bafsa e tloga e le bohlokwa kudu ka mo Afrika-Borwa. Kudukudu re lebeletše makgotla ao ba dirago. Ke makgotla a matla kudu a go lwela ditokelo tša bobona. Ka ge ba tloga ba swara thipa ka bogaleng. Ke mo ba boledišanago ka dillo tša bobona go fihlela ba e ba le tharollo.Tabataba go lebeletšwe tokologo. 

###### Bohlokwa bja basadi ba bafsa
Bohlokwa bja basadi ba ke go lwela tokologo. Go swana le basadi ba bafsa ba go swana le bo Sara Mardini mosadi bao ba ilego ba boloka maphelo a batho bookelong. Gape le bo Tima Sultana Rimu yo a ilego a thuša bana ba bangwe ka di dirišwa tša sekolo. Ka thoko ye nngwe go hlolheletša basadi ba bafsa ba bangwe go ikemela ka maoto. Le go lwela bokamoso bja bobona, go swana le o hwetša thuto ya maleba, le go swarwa ka go lekana mošomong. Sengwe gape ke bophelo bja go lekana go ya ka bong.

###### Dipoelo tša go lwela tokologo
thumb
Di bonala gabotse lehono ka ge re bona basadi ba bafsa e le boetapele.  

Dilo di sepela boreledi  ntle le kgethollo. Ba hwetša thuto ya maleba ya go bala dipuku le go šoma mošomo wo ba go ratago.

References:

Book: Malala

Author: Malala 

The most relevant part of the book for women's rights and youth activism is the entire memoir, as it chronicles Malala's journey from a young girl in Swat Valley to a global advocate for girls' education. However, specific chapters like 1, 3, 11, 12, and 13, and her UN speech, provide more detailed insights into her activism and the challenges she faced.
----

### Authoritative Sources
Mbuyisa Makhubo

thumb|Makhubu a rwele Hector Pieterson yo a bego a thuntšhitšwe ke maphodisa a Afrika Borwa
**Mbuyisa Makhubu** (yo a belegwego ka 1957 goba 1958) ke moganetši wa Afrika Borwa yo a lwantšhanago le Kgethologanyo yo a timetšego ka 1979. O ile a tuma ka morago ga ge a bonwe a rwele Hector Pieterson seswantšhong seo se tšerwego ke Sam Nzima ka morago ga gore Pieterson a thuntšhwe nakong ya Soweto Uprising ka 1976. Go sa šetšwe kgotlelelo ya seswantšho, go tsebja go se nene ka Makhubu.

Ka morago ga ge seswantšho se lokolotšwe, Makhubu o ile a tlaišwa ke ditirelo tša tšhireletšo, gomme a gapeletšega go tšhaba Afrika Borwa. Mmagwe, Nombulelo Makhubu, o boditše Khomišene ya Therešo le Poelano gore o amogetše lengwalo go tšwa go yena go tšwa Nigeria ka 1978, eupša o be a se a ka a kwa go yena go tloga ka nako yeo. O hlokofetše ka 2004, go bonala a sa tsebe seo se diregilego go morwa wa gagwe. Mbuyisa e be e le yo mongwe wa bathekgi ba bantši ba Afrika Borwa bao ba filwego botšhabelo ka Nigeria gatee-tee ka morago ga tiragalo ya Soweto. E be e le yo mongwe wa ba bararo bao ba ilego ba dula sekolong se se phagamego sa go dula ka Borwa-Bodikela bja Nigeria - Federal Government College, nakong ya ngwaga wa dithuto wa 1976-1977. Eupša ka moka ga bona ba paletšwe ke go dula, gomme ba tšwetše pele ka gare ga ngwaga.

Ka 2013, dipolelo di ile tša tšwelela gore monna yo a bego a golegilwe kua Canada mengwaga ye seswai ye e fetilego ka ditatofatšo tša bofaladi e be e le Makhubu. Diteko tša leabela di ile tša dirwa go bona ge e ba e be e le Mbuyisa Makhubo. Ka morago go ile gwa begwa gore diteko tša DNA ga se tša hlatsela boipolelo bja monna wa gore ke Makhubu, go nyamiša lapa la Makhubu le ge go begilwe gore diteko tša ADN di dirilwe go setho sa lapa seo se se nago ditswalano tša madi le batswadi ka bobedi.

Go tloga ka 2020, moo a lego gona go sa dutše go sa tsebje. Ngwageng wona woo, lenaneo la ditiragalo tše nne leo le bitšwago Through The Cracks, leo le lokolotšwego ka segopotšo sa bo 44 sa borabele ka la 16 June 2020, le file ditaba tše dingwe tšeo di bego di sa begwe pele mabapi le bophelo bja Makhubu. Go ile gwa begwa gape gore letlapa la bohwa la segopotšo sa Makhubu le tla bewa ka la 16 June 2020, gape.

## Go bala go ya pele

* Davie, Lucille, le ba bangwe. "Hector Pieterson o Hwetša Segopotšo sa Gagwe." Webosaete Ya Semmušo Ya Toropo Ya Johannesburg
* Davie, Lucille, le ba bangwe. "Letšatši leo Hector Pieterson a Hwilego ka lona." SA Web Directory 

## Ditšhupetšo
Bomenemene ka gare ga dikereke

thumb|Church picture
Ka gare ga **dikereke tša lehono** mo kontineteng ya Afrika Borwa o bonagala ona le bohwirihwiri. Sengwale se se tla lebelediša tiragalo ya bohwirihwiri mo nageng ya Afrika Borwa. Se se diragala ka gare a dikereke tše dintši mo elego gore batho ba bantši ba ikhwetša ele batšwadihlabelo. Se se kwešago bohloko kudu ke gore bohwirihwiri bjo bo bontšha bo dirwa ke batho bao batšwa ka ntle (ba ba bitšwago matšwantle). Dikereke tša lehono di bonagala ele mafelo ao elego gore a thibetša bomenemene le goba kgwebo go baruti ba bantši. Le ge ole bjalo batho ba Afrika Borwa ba sa tšwela pele go tshepha le go thekga dikereke tšeo. 

Go lebelega okare dikereke di šomišwa go thibetša bohloki bja baruti le ditiragalo tše dišele tša bona. Mo matšatšing a lehono re bona balatedi ba baruti tshwarigwa ga mpe. Re bona ditiragalo tša go swana le go ješwa dinoga, go robalwa ke baruti, go hlobolwa diaparo ka leina la gore bantšwa matimone le go ješwa majwang ka gare ga kereke. Ye ke taba yeo e nyakang šhedi e gole ka ge batho ba Afrika Borwa ba lahlegelwe ke mašeleng ele gona ba leka o thabiša baruti ba bona. Ye ke engwe ya hloba boroko ka mo Afrika Borwa ka ge batswadi le bana to ikhwetša ka gare ga meamo a thatafetšego.

## Ditšhupetso
Mabala a Kgwele ya Maoto a Fanie du Toit

thumb|NWU Tawana Football Club
**Mabala a Kgwele ya Maoto a Fanie du Toit** ke mabala a kgwele ya maoto ao a lego Lepatlelong la Dipapadi la Fanie du Toit ka Yunibesithing ya Leboa-Bodikela, Potchefstroom, Afrika Borwa.

Ke legae la **NWU Tawana Football Club**, yeo pele e bego e tsebja bjalo ka Als Puk Tawana, yeo sehlopha sa yona sa banna se tšeago karolo Phadišanong ya USSA gomme se ka go North West ABC Motsepe League. Basadi ba tšea karolo go Sebjana sa Varsity, Phadišanong ya USSA le SAFA Sasol Women’s League.   

= Mantšu a bohlokwa =

* Yunibesithi ya Leboa-Bodikela
* Fanie du Toit

= Ditšhupetšo =
Mahlatse Lekgwathi

Ka go se ngangišane, ke mokapotene wa Orlando Pirates o atlegileng go fitiša ba bang , ka go ba mokapotene go di foka tse tšeletseng ka sehla tše pedi (2010/11 & 2011/12) etsa Pirates feela bompopi go difoka tše tharo ga bedi ka go latelana go tloga thegoa ya PSL. O bile le seabe se segolo kudu go fedišeng komelelo ya mengwaga ye 8 ya liki ya Orlando Pirates, a kgona go tsenya dipakane tše bohlokwa tshepedišong yeo, kudukudu mofenyi kgahlanong le Supersport United .
Maoto a kgogo

**Maoto a dikgogo** a apewa le go jewa dinageng tše dintši. Ka morago ga ge legato la ka ntle la letlalo le thata le tlošitšwe, bontši bja dinama tse nyenyane  tša maoto a dikgogo bo na le letlalo le ditšhika, tšeo di se nago mešifa. Se se fa maoto  a dikgogo sebopego se se fapanego sa "gelatinous" seo se fapanego le nama ka moka ya maoto a dikgogo.

## Lefaseng ka bophara

### China
Maoto a dikgogo a šomišwa ka dijong tše mmalwa tša selete tša china; di ka jewa bjalo ka seneke sa biri, sejo se se tonyago, sopo goba sejo se segolo. Di bitšwa ka go fapantšhwa *Fèng zhǎo* (鳯爪, manala a phoenix), *Jī zhǎo* (鷄爪, manala a kgogo) le *Jī jiǎo* (雞脚, maoto a kgogo).

Kua "Guangdong" le "Hong Kong",  ka tlwaelo di gadikwa ka mo go tseneletšego le go fufutšwa pele e le gore di budtswe pele di bewa le go tšhungwa ka gare ga moro wo o nago le tatso ya dinawa tše ntsho tše di bedišwago, sebjana sa dinawa le swikiri;  goba ka gare ga moro wa abalone.

Nageng e kgolo ya China, di- snack bar tše di tumilego tšeo di kgethegilego ka dijo tše tswakilego  tše bjalo ka *yabozi* (melala ya matata) le tšona di rekiša *lu ji zhua* (鹵雞爪, maoto a dikgogo a tswakilego), tšeo di tšhumilwego ka soya sauce, "Sichuanese peppercorn", "clove", konofolo, "star anise", sinamone, le pherefere flakes. Lehono, maoto a dikgogo a phuthetšwego a rekišwa bontshing bja mabenkele a go rekiša dijo le mabenkeleng a magolo kua China e le seneke, gantši a nokišwa ka asene ya reise le pherefere. Risepe e nngwe e tumilego ke *bai yun feng zhao* (), yeo e tswakilego ka gare ga moro wa asene ya reise, beine ya reise yeo e tatsofaditšwego ka swikiri, letswai le ginger ye e gadikilwego nako e telele gomme ya newa e le sejo se se tonyago. Ka borwa bja China, gape ba apea maoto a dikgogo ka matokomane a sa butswago go dira sopo ye sesane.

Nyakego ye kgolo ka China e phagamiša theko ya maoto a dikgogo, ao gantši a šomišwago bjalo ka furu dinageng tše dingwe. Go tloga ka June 2011, one &nbsp;kg ya maoto a dikgogo a sa butswago a bitša go dikologa lesome pedi go ya go lesome tshela nageng ya "yuan ka China", ge e bapetšwa le 11-12 yuan bakeng sa 1&nbsp;kg ya letswele la kgogo le gatseditšwego. Ka dikete tse pedi, Hong Kong, yeo e kilego ya ba "*entrepôt"* ye kgolo kudu ya go romela maoto a dikgogo go tšwa dinageng tša ka godimo ga tše masome tharo, e ile ya gweba ka palomoka ya ditone tše "420 000" tša maoto a dikgogo ka boleng bja US$230 milione.  Mengwaga ye mebedi ka morago ga go tsenela "WTO" ka 2001, China e ile ya dumelela go reka ka ntle thwii ga maoto a dikgogo a  moswa mawatle, gomme ga e sa le go tloga ka nako yeo China e bile lefelo le legolo la maoto a dikgogo go tšwa lefaseng ka bophara. 

Ka thoko ga maoto a dikgogo, maoto a matata le ona a tumile.  Maoto a matata a nago le mosetareta, ao gantši a fiwago ka asene, pherefere e tala e foreše le konofolo e pšhatlagantšwego, salate  ke sejo sa go kgahliša se se tumilego.

### Yuropa Bohlabela
Orlando Pirates

thumb|Orlando Pirates team photo
Orlando Pirates ke sehlopa se segolo sa Afrika Borwa, se theilwe ka 1937 ko motseng wa Orlando, Soweto ka ntle ga toropo kgolo ya Johannesburg. Ka mengwaga, ke sehlopa sa go feta di hlopa ka moka ka liki ya PSL. 

## Baraloki ba go tuma
Baraloki ba go swana le bo Jomo Sono, Jerry Sekhosana, Mark Fish le mokapotene o atlegileng go fitiša ba bang, Lucky Lekgwathi.

## Tšhupetšo
Bala

Gift Selaelo Morukhuladi o belegwe ka ngwaga wa 1994 ka la di 11 kgwedi dibatsela, yena o tsebega ka leina la gagwe la sefaleng elego Mvzzle, ke rammino woo a tumilego mo South Afrika, o belegetswe Musina gomme a golela Westernburg, Polokwane. Yena o tumile ka morago ga go ntsha kosa yeo e ilego ya tsefela setshaba yeo e opelago ke seopedi se segolo seo se tsebegago ka la Dj Zinhle. Mvzzle o be a soma bjalo ka protsusara ya gagwe.

## Gift S. Morukhuladi ke lesogana leo le  belegetswego gola Musina gomme  a godisetswa motsemagaeng woo o bitswago Mountain view. Mmagwe o soma bjalo ka mmakgwebo mola tatagwe ele conductor of the Military band.  O rile ge fetsa go tshwara mengwaga e seswai a hudugela gola Polokwane international Gateway go ya go dula le batswadi b a gagwe. o rile ge a fihla gae a hwetsa tatagwe a hudugile go tloga go Conductor goya go Band Master kua go SA Army Band.
Pele aka tsweletsa mmino wa gagwe wa House, Mvzzle o be ele seopedi sa nako kamoka sa Hip Hop ebile ele morephara ge abe a sa tsena sekolong seo se phagamego. o be a le ka gare ga sehlopha sa diopedi tse tharo yeo e bitswago Cyclops gammogo le baopedi mmofo ka yena bao ba bitswago Septic Rooger( Kagiso Mokwena) and Dran-T ( Thabiso Ledwaba), moo elego gore Mvzzle o ile a ntsha mmikisi wa gagwe wa mathomo le bona. ka morago ga gore sehlopha sa bona ele ba ba raro se kgaogane, Mvzzle o ile a thoma bokamoso bja gagwe ale tee a tsweletsa mmino wa house le wa go repha, o nchitse di single tseo a di bitswago Carpe Diem and Thick Madam, moo a ilego a tsenela phadisano gola SABC 1 seo e bitswago " 1s and 2s".

### 2016
Mvzzle o be a ntsha mmino wa gagwe wa Hip Hop le R&B, o thomile go ntsha mmino wa house ka ngwaga wa 2016. O tlogetse dithuto tsa gagwe kholetsheng go ya go tswetsa mmino pele le " the assistance of South African Arts and Culture Youth Forum" bao ba mo thusitsego ka menyetla go bapala mmino wa gagwe go meletlo e megolo bjalo ka meletlo ya bo  Major League Gardens, Mapungubwe Arts Festival, and Motsepe Foundation.

### 2018
Wp/nso/zebidiela

Lefelo leo le bitšwago zebediela ga se leina la lona la nnete goya ka tshwanelo lefelo leo ke Sebiela le theilwe ka morago ga kgoši Sebiela wa matebele a Moletlane.                                                                                                                                                                                                                                                                                     Batho ba ba šweu batlile sebiela gomme ba se kgone go bitša  Sebiela bare ke zebidiala ke ka fao letšatšing la lehono  batho ka moka bareng ke zebediela lefelo leo.
Maswaodikga polelong

= Maswaodikga ke maswao ao a somiswago ge go bolelwa le ge go ngwalwa. Ona a re thusa gore re kgone go kwesisa gore ge motho a bolela o bolela a bolelela lehlakoreng lefe, ekaba go goelela goba go botsisa potsiso, ga re le bone leswao ge a bolela efela ka dipelong tsa rena le ka menaganong re a tseba gore ge motho a go botsisa potsiso go na le leswao le lefe ka mafelelong. Re na le mehlala yeo e latelago ya maswaodikga polelong ya gabo rena, khutlo(.) ; fegelwana(,) ; leswao potsiso(?) , leswao la makalo (!) ; ditsebjana (""); fegelwana khutlo(;) le tse dingwe. =
Bohlokwa bo bongwe gape ba maswaodikga ke gore ge motho a bala, a kgona go mo thusa gore a khutse. Ge kere go khutsa ke ra gona go goga moya gore ase kgame ke mare gape le go se heme. Maswaodikga a bohlokwa dira gore sengwalwa sa motho e be se se botse ebile se kgone go balega. Sengwalwa sa go hloka maswaodikga ga se balege ebile se ka dira gore motho yoo ase balago a nolege mooko gobane a sa kwe dikgopolo tsa gago gore o reng goba o leka ngoreng gobale di no elela boka noka yeo e sa kgonego go ema.

Zuzana(2000) ore tshomiso ya maswaodikga a maleba o dira gore mongwalo wa motho o balege ebile o tsefele mmadi ka gore ge o sa somise maswaodikga mmadi a ka bala sengwalwa sa gago ka tsela yeo wena ge be ose ngwala o sa se ngwale ka tsela yeo a se balago ka gona, ka go realo, tshomiso ya maswaodikga e bohlokwa ge go ngwalwa. Mohlala wa tshomiso ya maswaodikga ya maleba: lefoko le lengwe le le lengwe le thoma ka tlhaka e kgolo ge o fetsa o beye leswao leo le nepagetseng mafelelong a lefoko. Mohlala ke woo o latelago: Maabane re robetse bosego. 

Jooo! mma o wele.

Naa lehono le ke la bokae?

Martin(1994) ore go ngwala ke lenaneo la go tsweletsa dikgopolo tsa gago ka tsela ya go di ngwala fase gore di kwesisege ebile di kwagale.
Shandesh

Rakgoale Nelly Machete (o belegwe ka la 24 Pherekgong 2004) ke seopedi sa Afrika Borwa seo se tsebjago bjalo ka Shandesh. O ile a tsebagatšwa ka 2018 ka morago ga go lokolla sefela sa gagwe sa mathomo sa 'Lomolo'. Dikoša tša gagwe tša 'Ga Mmapula' le 'Sdudla or Slender' di hweditše setifikeiti sa gauta le platinamo, ka go latelana, ka Afrika Borwa. 

O belegwe ka la 24 Pherekgong 2004 kua Ga-Modjadji, Mohlabaneng, ka profenseng ya Limpopo ka Afrika Borwa, gomme a golela Solomondale, Limpopo, Rakgoale Nelly Machete o tsebega ka bophara bjalo ka Shandesh.

O thomile leeto la gagwe la mmino ka mphato wa bone ka go tsenela kereke ya gagwe le khwaere ya sekolo. Poledišanong le makasine wa DRUM, o boletše gore o thomile go rekota mmino ka sephrofešenale ka mphato wa seswai ka 2018, a na le mengwaga ye 14. Shandesh o ile a tsebagatšwa ka morago ga go lokolla sefela sa gagwe sa mathomo sa "Lomolo," seo se ilego sa feleletša ka ditiragatšo toropong ya gabo. O šomišane le bakgathatema ba go swana le King Monada le Shebeshxt.

Ka 2025, o šomišane le motšweletši wa rekoto wa Afrika Borwa Mvzzle go lokolla "Sdudla or Slender," yeo e fihleletšego nomoro ya 2 go Official South African Charts (TOSAC). Ngwageng wona woo, ba lokollotše gape "Di Chopper," yeo e thomilego ka nomoro ya 5 go TOSAC, le "Ga Mmapula," yeo e ilego ya fihla nomoro ya 32 ka beke ya 16. O filwe letlakala la segopotšo leo le lemogago diphihlelelo tša gagwe, leo le laetšago gore "Ga Mmapula" e hlatsetšwe bjalo ka gauta gomme "Sdudla or Slender" e hlatsetšwe bjalo ka platinamo ka Afrika Borwa ke Intasteri ya go Rekota ya Afrika Borwa.

Shandesh gape o beakanya go tsebagatša Rakgoale Foundation, mokgatlo wo o ikemišeditšego go thuša bana bao ba hlokago ka go ba fa diphuthelwana tša dijo, ditoulo tša bohlweki le dieta tša sekolo.
Bohlokwa ba thuto

Thuto ke senotlolo sa katlego bophelong. E thuša motho go hwetša tsebo, bokgoni le maitshwaro a mabotse ao a tla mo thušang go iphediša gabotse lego thuša setšhaba. Ka thuto, motho o kgona go nagana ka tsela ya maleba, go ithuta dilo tše mpsha le go ba le bokgoni bja go rarolla mathata.

Sa pele, thuto e thuša motho go hwetša mošomo. Batho bao ba nago le thuto ba nale menyetla e mentši ya go tsena mešomong e mebotse, ka gobane ba nale bokgoni bjo bahlanka le dikhamphani di bo nyakago. Ka mohlala, motho yo a ithutilego bokgoni bjago ruta e ka ba morutiši, gomme yo a ithutilego tša bophelo ekaba ngaka goba mooki.

Sa bobedi, thuto e thuša motho go rarolla mathata a bophelo. Ge o tseba go bala, go ngwala le go bala ditšhelete, o kgona go laola bophelo bja gago gabotse. Ka mohlala, thuto e thuša go bala ditšhelete ka moo go swanetšego mtle le bošaedi. Thuto e bjalo ka tau, ke kgoši ka gare ga lefase ka gobane etliša thekenolotši le diphetogogo lefaseng ka bophara. mohlala, go šomišwa ga dikhomphuta gego rutwa bana ka dikolong.

Sa boraro, thuto e thuša setšhaba go fetola maphelo a bona. Batho bao ba rutegilego ba diriša tsebo ya bona go thuša ba bangwe. Barutiši ba ruta bana, dingaka di alafa balwetši, gomme baoki ba tlhokomela batho. Ge setšhaba se na le batho ba bantši bao ba rutegilego, se godiša ekonomi ya Afrika-Borwa. 

Sa bone, thuto e bula monyako wa kgolo ya boitshwaro le maitshwaro a mabotse. Ka go ithuta, motho o ithuta go hlompha batho ba bangwe, go hloka kgethollo le go šoma mmogo le batho ba go tšwa ditšhabeng tše di fapafapanego. Thuto e ruta batho go ba le boikarabelo le go tšea diphetho tše di lokilego bophelong.

Kakaretšo
Ka kakaretšo, thuto ke letlotlo le legolo le le ka se ke la utswiwa. Ke motheo wa katlego ya motho le setšhaba ka kakaretšo. Ka thuto, motho o hwetša tsebo, bokgoni le maatla a go ikgogela pele le go thuša ba bangwe. Setšhaba seo se nago le batho ba rutegilego se ba le bohlale bja go rarolla mathata, se hwetša ditšweletšwa tše ntši le go phediša batho ka maemo a botse. Ka lebaka leo, go bohlokwa gore bana, batšofadi le bagolo bohle ba tsenye nako le maiteko go ithuteng, ka gobane thuto e bula menyetla e mebotse le go lokiša bokamoso bjo bo kgahlišago bakeng sa motho le setšhaba. Ka go hlompha le go šomiša thuto ka tsela e nepagetšego, re ka aga lefase leo le tletšego ka khutšo, tekatekano le katlego.
Sekolo sa geso

Leina la sekolo sa geso ke Maroboni Primary school. Sona se hwetsagala motseng wa Makhubidung, motsesetoropong wa Tzaneen. Ke  sekolo sa mathomo sa go agwa motsesetoropong wa Tzaneen. Seema sa yona ke "go aga bokamoso bo bo kaone bja go phadima". Sekolo sa geso se thoma go Kreiti R go fihla go Kreiti 7.Ke sekolo seo tsenwago ntle tefelo. Hlogo ya sekolo sa geso ke Morena Malatji. Yena o bogale efela oa ratega ebile ona le botho. Sekolo sa geso se tsebega ka go  

Maroboni Primary school ena le diphaposi tse 16, Kreiti ye nngwe le yenngwe ena le diphaposi tse pedi, ya A le ya B. Sekolo sa geso ke se se botsana sa go kgatlhisa. Sona sena le bokgobapuku, lepatlelo la boralokelo la kgwele ya maoto le ya matsogo, ofisi ya hlogo ya Sekoto le barutisi le moo go phakwago dikoloi.  Sekolo sa geso sena le barutisi le barutisigadi ba lesomenne, ba go rata mosomo wa bona le barutwana ba bona. Yunifomo ya sekolo sa geso ke ye serolwane le ntsho. Barutwana ba basetsana ba apara dihempe tse serolwane le dikhethe goba marobo a maso mola basemane ba apara dihempe tse serolwane le marokgo a matelele goba a makopana a maso. Sekolo sa geso sena le diphapusi tse dintsi tsa go tlala dimamaretswa mabotong. Barutwana ba sekolo sa geso ba rutegile ebile ba na le maitshwaro a mabotse. Sekolo sa geso ke se se botsana sa go kgatlhisa. Sekolo sa geso sena le babereki ba bangwe ntle le barutisi, barusigadi le hlogo ya sekolo efela se na le basadi bao ba apeelago barutwana dijo, banna bao ba hlwekiswago sekolo le bao ba berekago ka ofising.
Wp/nso/Cyril Ramaphosa

Matamela Cyril Ramaphosa (/ˌræməˈfɔːsə/ RAM-ə-FAW-sə goba /ˌrɑːməˈpoʊsə/ RAH-mə-POH-sə; o belegwe ka di 17 November 1952) ke mošomiši wa kgwebo le radipolotiki wa Afrika Borwa gomme ke mopresidente wa bohlano gomme wa bjale wa Afrika Borwa go tloga ka 2018. Pele e be e le moithaopi wa kgahlanong le apartheid le moetapele wa mekgatlo ya basebetsi, Ramaphosa gape ke mopresidente wa African National Congress (ANC).

Ramaphosa o tlošitšwe ka setšhaba bjalo ka mongwaledi-gakgolo wa mokgatlo wo mogolo kudu wa basebetsi Afrika Borwa, National Union of Mineworkers. Ka 1991, o ile a kgethwa bjalo ka mongwaledi-gakgolo wa ANC ka tlase ga Mopresidente Nelson Mandela gomme a ba moetapele wa ditokollo tša ANC nakong ya dithulaganyo tša go fedisa apartheid. O ile a kgethwa e le mokhanselara wa Constitutional Assembly morago ga ditlhopho tša pele tša temokrasi ka 1994, gomme ba bangwe ba be ba dumela gore o be a ka ba motlholagadi wa Mandela. Lega go le bjalo, Ramaphosa o ile a tlogela dipolotiki ka 1996 gomme a tuma bjalo ka mošomiši wa kgwebo, a na le dikgokagano le dikhamphani tše dintši, go akaretša go ba mong wa McDonald's Afrika Borwa, hlogo ya boto ya MTN, leloko la boto ya Lonmin, le mothehi wa Shanduka Group.

Ramaphosa o ile a boa dipolotiking ka December 2012 mo Kopanong ya 53 ya Bosetšhaba ya ANC gomme a šoma bjalo ka motlatšamopresidente wa Afrika Borwa ka tlase ga Mopresidente Jacob Zuma go tloga 2014 go fihla 2018. O be a le gape e le mokhanselara wa Komisi ya Thulaganyo ya Bosetšhaba. Mo Kopanong ya 54 ya Bosetšhaba ya ANC ka di 18 December 2017, o ile a kgethwa bjalo ka mopresidente wa ANC. Dikgwedi tše pedi morago, ka letšatši le latelago ge Zuma a tloga go dumelelwa ka 14 February 2018, National Assembly ya kgetha Ramaphosa bjalo ka mopresidente wa Afrika Borwa. O ile a thoma lekga la gagwe la pele la go ba mopresidente ka May 2019 ka morago ga kgwele e nngwe ya ANC mo ditlhophong tša 2019. Bjalo ka mopresidente, Ramaphosa o ile a šoma bjalo ka mokhanselara wa African Union go tloga 2020 go fihla 2021 gomme a etelela pele karabelo ya Afrika Borwa go lehu la COVID-19.

Letlotlo la Ramaphosa le be le lekantšhwa go feta R6.4 billion (diponelo tša 2018). O ile a hloletšwa ka lebaka la maikutlo le dikamano tša gagwe tša kgwebo, go akaretša boemo bja gagwe bjo bo se nnete bjalo ka mothušamodiredi wa Lonmin nakong ya kgwele ya basebetsi ya Marikana pele ga kotsi ya Marikana.

Ka 19 December 2022, go ile gwa phatlalatšwa gore Kopano ya 55 ya Bosetšhaba ya ANC e kgethile Ramaphosa go ba mopresidente wa lekga la bobedi la ANC. Ka 14 June 2024, National Assembly ya Afrika Borwa e kgetha Ramaphosa go ba mopresidente wa lekga la bobedi wa Afrika Borwa ka morago ga gore ANC e lahle phethagatšo ya bophara ditlhophong tša bosetšhaba.
Wp/wikipedia/Ella Mai

Ella Mai Howell (born 3 November 1994) is an English R&B singer and songwriter. Her musical career began at London's British and Irish Modern Music Institute in 2014, during which time she auditioned as part of a trio on the 11th season of The X Factor. In 2015, she released her debut four-track solo extended play (EP), Troubled in October of that year. The EP and her performances on social media were discovered by American record producer DJ Mustard, who signed Mai to his record label 10 Summers Records, an imprint of Interscope Records.

Ella Mai Howell(o belegwe gola 3 Dibatsela 1994) ke seopedi le mongwadi wa  dikosa tsa lejahlapi tsa R&B. O thomile tsa mmino go London's British and Irish Modern Music Institute ka ngwaga wa 2014, ka nako yeo a ilego dihlahlobo bjalo ka wo mongwe wa ba bararo ba go opela go selemo sa 11 go X Factor. Ka ngwaga wa 2015, o ntsitse debut ya gagwe ya dikosa tse nne a le nnosi leina elego Troubled gola kgwedi ya Diphalane. EP le bokgoni bja gagwe bja go opela go utulutswe dikgkaganyong tsa leago ke American Record motsweletsi elego DJ Mustard, yoo a ngwadilego Mai go rekoto ya gagwe ya 10 Summers Records, kgatiso ya Intercope Records.

From 2016 to 2018, she released three additional EPs on the label, including Time, Change, and Ready. Her self-titled debut studio album (2018) was preceded by the singles "Boo'd Up" and "Trip", which peaked at numbers five and 11 on the Billboard Hot 100, respectively. The former won Best R&B Song and a nomination for Song of the Year at the 61st Annual Grammy Awards, while Mai herself was a nominee for British Breakthrough Act at the Brit Awards 2019.[2] That same year, she won three awards at the 2019 Billboard Music Awards, including Top R&B Artist. Her second studio album, Heart on My Sleeve (2022) failed to reach the UK Albums Chart, but performed moderately on the US Billboard 200.[3][4]

Go tloga go ngwaga wa 2016 goya go 2018, o ntsise dikosa tse dingwe tse tharo leibolong yeo elego Time, Change and Ready.  

kGOPOTSO MALEMATJA 0505190899086
Mehuta ya maina

Polelong ya re rena ya sepedi rena le maina. Ge rebolela ka leina re bolela ka lentšu leo šomišwago go bitša motho goba selo. Dilo tšago swana le dithaba, mafelo goba mehlare.Maina a arotšwe ka di diripa tšeo e le go hlogo, modu le moselana.Hlogo  e tla pele ya modu, moselana o tla ka morago ga modu gomme modu wona ke seripa sa lentšu seo se sa fetogego.Mohlala,"monna" hlogo ya gona ke 'mo-', modu ke '-nn-', moselana ke  '-a' .Re na le mehuta ya maina, e le go mainaina, mainakgoboko, mainakakaretšo, mainagokwa le mainabopša.Gomme go tšwela pele ketlo hlalosa mehuta ye ya maina re nago le wona. 

Mainaina

Mainaina ke maina a nnete a tlhago ao go ka bitšwago motho, lefelo goba kgwedi.

Mohlala; -Pheladi, Lepelele, Mopitlo. 

Mainakgoboko

Ke maina ao a reletšwego dilo tšeo di le go ka sekgobotho  tša go swana.

Mohlala; - ngata ya dikgogo

mohlape wa dikgomo
Lediri

Lediri le mantšu ao a laetšago modiro wo o dirwago ke sediri goba lešala, kwano magareng a sediri le lediri e tlišwa ke lekgokedi leo le bitšwago lekgokasediri (Letopa, 2002). Go bohlokwa go tseba phapano magareng ga lediri le kutu ya lediri pele go ka lebelelwa ka fao lediri le hlamilwego ka gona. Lediri le bopilwe ka hlogo goba dihlogo, modu le moselana goba meselana mola kutu ya lediri e bopša ke modu le moselana goba meselana fela. Ka mantšu a mangwe, ke gore mabopi ao a boletšwego ka godimo ke ona a bopago seripa se sa polelo e lego lediri. Go na le mehuta ya go fapana ya madiri yeo madiri e bopilwe ka mesela goba dihloga tsa go fapana. Go na le madiri ao a nago le dihlogo le ao a nago le meselana. 

Ke mohuta wa lediri ke lentiri.  Lentiri ke lediri leo  modiro goba seo se itšego se dirwa go motho yo mongwe. Dihlogo tša lentiri ke n-, m-,ny-, ng- gomme di kgomaganywa le dikutu tša madiri. Fela ka mongwalo wa mehleng go šomišwa tše [n- le m-]. Go ya ka bangwadi, ge tlhogo ya lentiri e etla pele ga modumopolelo woo o sego wa thatafala, modumopolelo woo o a thatafala. Mohuta o mongwa wa lediri ke leitiri. Leitiri ke lediri leo motho o dirago modiro wo o itšego go yena. Hlogo ya leitiri ke [i-] gomme e kgomaganywa le kutu ya lediri. Ge tlhogo ya leitiri e etla pele ga modumopolelo woo o sego wa thatafala, modumopolelo woo o a thatafala (Sono, 2014).
UNISA

**Yunibesithi ya Afrika Borwa** ( **UNISA** ) ke yunibesithi ye kgolo go diyunibesithi ka Afrika Borwa ka go ingwadiša. E goketša baithuti ba teetharong go palomoka ya baithuti ka moka ba dithuto tša godimo ka Afrika Borwa. Ka dikholetšhe tše di fapa-fapanego le dikhamphani tšeo di dirišanago le yona, UNISA e na le baithuti ba go feta 400 000, go akaretša le baithuti ba go tšwa dinageng tša ka ntle tše 130 lefase ka bophara, se se e dira ye nngwe ya diyunibesithi tše kgolo tša lefase ebile ya moswananoši ka Afrika papetšong. Ke yona setheo se nnoši sa dithuto tša godimo seo se rwelego leina la naga.
BASADI BA 1956

### 1956
1956 e be e le ye mengwe ya mengwaga ya boima kudu ka mo Afrika-Borwa. Kudukudu mo go batho baso. E be e le mengwaga yela ya kgethollo ya semorafi.

#### Kgathellelo ya basadi
Basadi ba be ba e kwa ba rwele boima kudu ka mo nageng. Ka ge ba be ba hloka mo ka išago dinyakwa tša bobona. Kudukudu le mo go kgethollo ya bong.  Go swana  le gore:

# Mosadi a ga swanela go šoma mešomo yeo itšego mola a na le bokgoni.
# Mosadi a ga swanela go lekana le monna.
# Le go lwela go lekana le batho bašweu. 
# Gape le ditokelo tša batha baso.

* Le yona tokologo. Gape' ge re bolela ka batho baso ka mo Afrika-Borwa, re bolela ka mehuta ye meraro ya batho.
* Maindia
* Makhalathe

Le batho baso. Tše tša ka godimo ke tše dingwe tšeo basadi ba Afrika-Borwa ba be ba lla ka tšona.

##### Maina a basadi bao ba ilego ba lwela tokologo
thumb
Re na le basadi ba go swana le boLillian Ngoyi. Lillian Ngoyi ke mosadi yo a be a lwantšhana mušo wa apartheid, ka o go dira sehlopha sa basadi ba go lwela tokologo. Yo mongwe ke Helen Joseph, yena o be a dirile mokgatlo wa gagwe  wo o bitšwago: Tokologo ya basadi ba Afrika-Borwa (FEDSAW) E be e le yena moetapele. Wa ba le Rahima Moose, yena o ile a ba le sehlopa sa gagwe sa basadi ba maindia, tabakgolo e  be e le go lwela tokologo.  Ke ka ge ba ile ba kopana ba ya ba iša dillo tša bo bona go moetapele wa maabane le maloba e lego J,G Strijdom ntle le go mo tšhaba, ka ngwaga wa 1956 ka di9 Phato. Basadi ba ba ile ba e swara nare ka dinaka.

###### Bohlokwa bja basadi ba 1956
Dilo di ile tša fetoga a nyanenyane ka lehlakoreng le le botse go batho baso. Le setšo sa batho baso se ile sa thoma go bonagala le go gola. Basadi le bobona ba ile ba kwa ba na le go wa pelo.  Basadi ba 1956 ba ile ba bontšha sebete

References :

Book: The Fought For Freedom. 

Author: Dianne Stewart 

Character: Lillian Ngoyi
Anna Hathaway

### Anna Hathaway ke mang?

Anna Hathaway o belegwe motseng wa Shottery,  kaguswi le Stratford-upon-Avon, Warwickshire kua Engeland, ka ngwaga wa 1556. Tatagwe Ricchard Hathaway e be e le motho le temo. Ka ge lehumo le tšwa tšhemong.

#### Tša bophelo bja gagwe
Anna Hathaway o nyalane le mongwadi wa dipuku wa tumo, yeo e lego William Shakespeare. O nyalane le William Shakespeare  ka kgwedi ya Dibatsela ka ngwaga wa 1582. Ge a nyalana le William Shakespeare o be a na le mengwaga ya go lekana 26, mola monna wa gagwe a na le mengwaga ye 18. Morago ga mo a ba le bana ba bararo. Ba babedi e be e le mafahla . Maina a bobona e be e le Hamnet le Judith, mola wa leitšibulo e le yena Susanna. Ya ba gona pitša ya Shakespeare e thomile go ata.
thumb

##### Anna Hathaway o' be a tsebega ka eng?
Anna Hathaway e be e le motho le temo bjalo ka Richard tatagwe. E be e le mosadi wa go tseba kudu ka temo. Gape e be se motho wa go rata go ikgantšha. E be e le motho wa lerato ntle le go lebelela mengwaga goba seemo sa motho. Sa gagwe e be e le go nyaka lethabo.

##### Bohlokwa bja temo
Temo e bohlokwa kudukudu mo lefaseng. Ge o le mosadi o tseba ka temo, ga se gantši go bonala gore o hloka molekane. Temo e godiša ekonomi ya naga, le go hlola mešomo mo bathong. Ka tema tlala ga e tšee karolo. Ke ka ge ke thabiša ke bophelo bja mosadi Anna Hathaway. 

References 

Book: Romeo and Juliet 

Author: William Shakespeare
Kalaka

**Kalaka** gantši e šupa:

* Kalaka (seenywa), seenywa se se tala sa dilamune
* Kalaka (sedirišwa), didirišwa tše di sa phelego tšeo di nago le khalsiamo, gantši khalsiamo oksaete goba khalsiamo hydroxide
* Kalaka (mmala), mmala magareng ga serolane le tala

**Kalaka** gape e ka šupa:

## Sefane

* Harold Lime (1928-2008), molaodi wa filimi ya diswantšho tše di kgothaletšago bootswa ya Amerika
* Rickey Lime (o belegwe ka 1980), seopedi sa mmino sa Amerika
* Yvonne Lime (yo a belegwego ka 1935), sebapadi sa peleng sa Amerika; moabi wa botho

## Mafelo

* Lime, Oregon, United States
* Limé, e lego commune ya Fora lefapheng la Aisne
* Lime Lake Township, Murray County, Minnesota, United States
* Lime Township, Blue Earth County, Minnesota, United States
* Lime Village, Alaska, United States
* Boema-fofane ba Milan Bergamo, khoutu ya ICAO LIME

## Bokgabo, boithabišo le boraditaba

### Mmino

* Lime (sehlopha) , sehlopha sa synthpop sa Canada
* Lime (moopedi)  (Kim Hye-lim, o belegwe ka 1993), moleloko wa sehlopha sa banenyana sa Hello Venus
* Lime (albamo) , ka Arvingarna, 1999
Mpura

**Mongezi Thomas Stuurman**  (22 Lewedi 1995 – 9 Phato 2021),   yo a tsebegago ka  bjalo ka **Mpura**, e be e le seopedi  sa Afrika Borwa, moroki wa fešene le motšweletši wa direkhoto yo a tsebegago kudu ka koša ya gagwe ya go tuma e le go "Umsebenzi Wethu", yeo e opelwago ka polelo ya Sezulu . O be a tsebega gape ka dikoša tša gagwe tše di tumilego kudu tša "Impilo Yase Sandton".

## Tša bophelo le thuto
Mpura o belegwe le go godišetšwa Chiawelo extension 3 go la Soweto, Gauteng . O tsene sekolo se se phagamego sa bašemane sa Highlands North. 

## Tša Mošomo
Pele a tsebalega le go tuma go tša mmino , o ile a amega go tša fešene gomme a ithlamela leina la moaparo wa gagwe e le go Mpura Designs , setaele sa moaparo wa mmileng wa moswana noši. Ka 2018 , o tsenetše beke ya fešene ya Afrika Borwa , a laetša kgoboketšo ya ngwaga wa 2019 go diaparo tša seruthwane/marega. 

Ka la di 11 Manthole 2020, yena ga mmogo le Busta 929 ba šomile le Lady Du , Reece Madlisa , Mr JazziQ le Zuma go tšweletša koša ya Umsebenzi Wethu. Koša yeo e thupile boemo bja pele go la iTunes ya ba ya tšweletšwa boemong bja polatinamo.

## Lehu
Ka la 9 Phato 2021, Mpura o hlokofetše kotsing ya sefatanaga tseleng ya gagwe ya go ya go diragatša tiragalo ka Leboa Bodikela, gotee le Thando le Killer Kau . 

## Methopo

#
Tebogo Mashego

**Tebogo Anna Mashego** ke rakgwebo le raintasteri wa Afrika Borwa yo e lego mothei mmogo le mohlankedimogolophethiši wa Porotšeke Proprietary Limited, khamphani ya go hlama le go dira ditšhipi.  

## Bophelo bja mathomo
Mashego o belegwe ka ngwaga wa 1982 go la Afrika borwa.  O tsene sekolo se se phagamego sa Sekete IV go la kua Rustenburg, Profenseng ya Leboa Bodikela, a aloga ka ngwaga wa 1998.  Ka morago o ile a nyalwa gomme a thoma go šoma bjalo ka mohlankedi wa methopo ya bašomi masepaleng. 

## Tša mošomo
Ka 2004, Tebogo le monna wa gagwe ba hlomile Diep K Steel & Aluminum Proprietary Limited. Tebogo o ile a laola kgwebo ye sebakanyana, mola a be  a sa šoma bjalo ka mohlankedi wa methopo ya bašomi go setheo sa mmušo wa selegae. Ka 2008, o ile a itokolla mošomong wa gagwe mmasepaleng go laola kgwebo ya gagwe ka dinako tšohle. Ka wona ngwaga woo, monna wa gagwe le yena o ile a itokolla khamphaning yeo. 

Ka 2014, khamphani e ile ya swaya gape go Ditsogo Projects Proprietary Limited gomme ya hudugela lefelong la intasteri la Rustenburg. Khamphani e ruilweng ka botlalo le go laolwa ke basadi.  Bašomi ba tlaleletšo le mohlala wa kgwebo wo o kaonafaditšwego di ile tša tumišwa ka phokotšo ya 20% ya ditshenyagalelo tša tshepedišo.  

Mashego o godišitše le go hlohleletša go tšwetša pele diintasteri tša go akaretša bohle, go aga mananeokgopara ao a kgotlelelago le go godiša boitlhamelo (United Nations Millennium Development Goal 9), ka dipaterone tša tšweletšo le tšhomišo ya go ya go ile

Ka ngwaga wa 2014, Tebogo Mashego o ile a rewa leina gare ga "Basadi ba 20 ba Bafsa ba Matla Afrika 2014" ke *Forbes* . 

## Methopo