open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jump

"**Jump**" ke koša ya seopedi sa Afrika Borwa Tyla, rapper ya Amerika Gunna le rapper ya Jamaica Skillibeng, go tšwa go alebamo ya mathomo ya Tyla ya 2024 yeo e itlhamilego ka leina. E ngwadilwe ke bo-rabokgabo ba bararo, Ari PenSmith, Mocha, Believve, le motšweletši wa yona Sammy Soso. Fax le Epic Records di rometše koša ye go diteišene tša radio tša morethetho ka Amerika ka letšatši la 14 Motsheganong 2024 bjalo ka sefela sa bone sa alebamo. "Jump" ke mofutakwalo kopanyo ya Afrobeats, dancehall le hip hop le elements ya amapiano. Košang ye, Tyla o tsebagatša go ipona o le bohlokwa gomme o tumiša motse wa gabo Johannesburg.

Ge ba lokollwa, basekaseki ba ile ba reta tiragatšo ya Tyla ka go itshepa mola ba bangwe ba be ba sola tšobotsi ya Gunna. "Jump" e ile ya tšhata ka nomoro ya 18 ka Afrika Borwa, nomoro ya 3 go US Afrobeats Songs le nomoro ya 38 go UK Singles Chart, ya ba koša ya Tyla ya bobedi tšhateng ya UK top-40. Bidio ya mmino yeo e laotšwego ke Nabil gomme ya tšewa filiming ka Johannesburg e lokolotšwe ka la 20 Motsheganong 2024.

## Lemorago le tokollo
Tyla o ngwadile "Jump" mmogo le badirišani ba gagwe ba kgafetšakgafetša Believve, Mocha, Ari PenSmith, le motšweletši wa koša Sammy SoSo. Go ya ka SoSo, ditšo tše di fapafapanego tša sehlopha ka go se ikemišetše di hlotše kopanyo ya mohutana go "Jump". Nakong ya ketelo ya Tyla Jamaica ka Diphalane ngwageng wa 2023, o ile a theeletša pina ye gape gomme a bona e nyaka modumo wa Jamaica gomme a tsebiša sehlopha sa gagwe go ikgokaganya le Skillibeng bakeng sa tšobotsi. Ka nako yeo, o be a boletše gape le Gunna ka mogala ka tirišano. Ka ge a kgahlilwe ke kgahlego ya gagwe go Afrobeats le lerato la gagwe la setšo sa mmino wa Afrika, Tyla o be a nagana gore Gunna o tla phagamiša "Jump" gomme a e fa modumo wo o makgwakgwa, wa mmino wa hip hop.

"Jump" e lokolotšwe ka Fax le Epic Records ka letšatši la 22 Mopitlo ngwageng wa 2024 bjalo ka koša ya senyane go alebamo ya mathomo ya setudio ya Tyla yeo e itlhametšego sehlogo. Bidio ya mantšu ao a sepedišanago le yona e ile ya abelanwa go YouTube ka lona letšatši leo. Ka letšatši la 14 Motsheanong ngwageng wa 2024, e ile ya hlankelwa go diteišene tša radio tša sebjalebjale tša morethetho kua United States bjalo ka sefela sa bone go tšwa alebamong.

## Ditšhupetšo
Oseteralia (lefasana)

thumb|250px|Mmepe wa lefase go laetša Oseteralia.

**Oseteralia** ke lefasana la mafasana a šupa Lefaseng.

Oseteralia ke lefasana la pele ka bonnyane lefaseng ge go lebelelwa sekgoba seo le ikadilego gona, gomme lefasana la bobedi ka bonnyane ke Europa.

----
* Oseteralia (naga)
Siviwe Gwarube

**Siviwe Gwarube** (yo a belegwego ka la 14 Julae 1989) ke radipolotiki wa Afrika Borwa yoo ga bjale a šomago bjalo ka Tona ya Thuto ya Motheo go tloga ka June 2024. Siviwe e be e le Chief Whip wa Kganetšo ya semmušo go tloga ka Agostose 2022 go fihla ka June 2024. O bile leloko la Ntlo ya Bosetšhaba ya Afrika Borwa go tloga ka Mei 2019. 
 

O bile Tona ya tša Maphelo go tloga ka June 2019 go fihla ka Febereware 2022, Seboledi sa Bosetšhaba sa Democratic Alliance (South Africa) go tloga ka Nofemere 2020 go fihla ka Phato 2022 le Motlatšamoahlodimogolo wa Mokgatlo wa Kganetšo go tloga ka Desemere 2021 go fihla ka 2022.
Bosošalisiti

**Bosošalisiti** (Seisimane: **Socialism**) ke tshepedišo ya dipolitiki le ya ekonomi moo mekgwa ya tšweletšo, kabo le phapantšho e ruilweng goba e laolwago ke setšhaba ka kakaretšo, gantši ka mmušo. Maikemišetšo a bosošalisiti ke go fokotša go se lekalekane ga ekonomi ya leago le go fa kabo ye e lekalekanego kudu ya lehumo le methopo. E gatelela beng ba kopanelo le taolo, ka nepo ya go netefatša gore yo mongwe le yo mongwe o na le phihlelelo ya dinyakwa tša motheo tša go swana le thuto, tlhokomelo ya maphelo, le dintlo, le gore lehumo le abja ka go lekana kudu setšhabeng. Bosošalisiti bo ka fapana ka phethagatšo, go tšwa go bosošalisiti bja temokrasi, bjo bo kopanyago temokrasi ya dipolotiki le beng ba leago, go ya go dibopego tše di lego bogareng kudu moo mmušo o nago le taolo ye bohlokwa godimo ga mediro ya ekonomi.

Mohloli wa kgopolo ye ke mafelelong a lekgolo la bo-18 la nywaga ka baka la Ntwa ya Tokologo ya Amerika gomme kudu-kudu Phetogelo ya Fora, yeo e tšwelelago e le mokgwa o mongwe go e na le bokapitalise.

Mehuta e mentši ya bosošalisiti e ile ya tšwelela, e nngwe le e nngwe ka tsela ya yona. Se bohlokwa kudu ke sa Karl Marx (1818-1883) yo a ilego a bolela gore bokomonisi ke tsela e nnoši ya go tliša toka le tekatekano.
Louis Trichardt

**Louis Trichardt** (yeo pele e bego e le **Trichardtsdorp**, gomme ya ba **Makhado** go tloga ka 2003 go fihla ka 2014), yeo e khutsafaditšwego ka tsela yeo e sego ya semmušo go *LTT* ( /l ʊ ɪ s t r iː / ), ke toropo yeo e lego tlhamegong ya Songozwi, moela wa dithaba tša Soutpansberg profenseng Limpopo ka Afrika Borwa. E hwetšagala bogareng bja Mmasepala-selegae wa Makhado, wo o akaretšago 16,000&nbsp;km 2 le baagi ba 270,000 (2001). Louis Trichardt e hwetšagala seleteng seo se nonnego moo di-litchis, dipanana, dimanko le ditloo di tšweletšwago. Tsela ya Bosetšhaba ya N1 e phatša toropo yeo. Louis Trichardt e dikhilomithara tše 437 go tloga Johannesburg gomme, e le iri e tee ka koloi go tloga mollwaneng wa Zimbabwe go la Beitbridge . **Louis Trichardt** ile ya tsebega lebakanyana ka Makhado, fela e ile ya fetošetšwa morago go bitšwa Louis Trichardt.  Vleifontein, Elim, Tshikota, Madombidzha, Makhado Park le Dzanani di dikologile toropo yeo ka mahlakoreng ka moka.

Go swana le ditoropo tše dingwe tše ntši ka Afrika Borwa, **Louis Trichardt** e na le botšo bja bodulo ba Voortrekker gona fao. Dihlopha tše pedi tša maTrekkers di fihlile moelong wa dithaba tša Soutpansberg ka 1836, e nngwe ya dihlopha tšeo, di le ka fase ga boetapele bja Louis Tregardt (yo a belegwego kgauswi le Oudtshoorn, Afrika Borwa, ka 10 Phato 1783   ) le ye nngwe ka fase ga Hans van Rensburg . Van Rensburg o ile a tšea sephetho sa go eta pele sehlopha sa gagwe go ya Sofala (kgauswi le Beira ga bjale ), Mozambique, fela mokgahlo wa gagwe ka moka o ile wa bolawa ba tseleng.

Trigardt le sehlopha sa gagwe ba ile ba dula kgaufsi le thaba, ba hloma mešaša kgaufsi le seo mafelelong se ilego sa fetoga toropo ya **Louis Trichardt**. Ba ile ba bjala dibjalo gomme ba thoma go hlahloba lefelo leo ka leboa ka maitekelo a go hwetša Van Rensburg le sehlopha sa gagwe. Ka morago ga go fetša ngwaga tikologong yeo, ba ile ba tšea sephetho sa go leba sebo sa Delagoa Bay, leeto leo le ba tšerego dikgwedi tše 7 go le fetša, leo ka lona sehlopha sa go feta seripagare se ilego sa hwa (go akaretša le Tregardt ka boyena).

Go se go ye kae basepedi ba bangwe bao ba sepelago ka maoto ba ile ba dula kgaufsi, kua Schoemansdal, ba thulana le Batswetla bao ba bego ba dula moo. Toropo ya **Trichardtsdorp** e ile ya hlongwa mafelelong ka Hlakola 1899.
Kopjeng Primary School

Sekolo Sa Tlasana Sa Kopjeng

## Kopjeng ke sekolo sa tlasana motsaneng wa Kutupu tikologong ya Nebo. '''[[Sekolo se Segolo sa Banenyana sa Pretoria|Sekolo]]''' se se reletšwe leina la noka yeo e lego kgaiswi le sona. Kutupu le yona ke leina la noka. Gomme, dinoka tše tše pedi di tsentše motsana wa kutupu ka gare, ga mmogo le sona sekolo se sa Kopjeng.

### Ditšhupetšo
Praegville, Gauteng

**Praegville** ke legôrô leboa wa Johannesburg (Region B), ka moka porofense Gauteng, Afrika Borwa.

## Ditšhupetšo
Tsotsi

Ka morago ga go amega polaong yeo e hlotšwego ke Butcher nakong ya ge a thopšwa, **Tsotsi le Boston** ba tsenela ntwa yeo e tlogetše Boston a gobetše kudu. Tsotsi ka morago ga go thuntšha Pumla, lekgarebe, ge a utswa koloi ya gagwe, o utullotše lesea la dikgwedi tše tharo setulong sa ka morago. Tsotsi o hlobola koloi dilo tša yona tše bohlokwa ka lepotlapotla gomme a bušetša lesea mokhukhung wa gagwe. Pumla o phenyogile tlhaselo yeo (le ge abe a tlemilwe setulo sa digole) gomme o šomišana le mothaladiswantšho wa maphodisa go hlama seketšhe se se kopanego sa sefahlego sa Tsotsi, seo ka morago se phatlaladitšwego mo dikuranteng.
Parkhurst

**Randhurst** ke legôrô leboa wa Johannesburg (Region B), ka moka porofense Gauteng, Afrika Borwa.

## Ditšhupetšo
Mphakane, Limpopo

## Tshwantšhotlhlalošo
thumb|Thaba ya Mphakane, Botlokwa
**Mphakane** ke motse woo o hwetšagalago Mmasepalaselegae wa Molemole go la Botlokwa. Ke moo tsela ya botsetšhaba ya N1 e feta fao e lebile Zimbabwe go ya leboa, gomme e leba Johannesburg ge e ya borwa. Polelo yeo e bolelwago motseng wa Mphakane ke seTlôkwa . Ka nako yeo tsela ya botsetšhaba ya N1 e sa beakanywa le go lokišwa, ba South African National Roads Agency Ltd ba ile ba phula tsela yeo e fetago ka gare ga motse wa Mphakane. Motse wa Mphakane o ile wa tuma ge tsela ya botsetšhaba ya N1 ile ya bulwa semmušo ke Mopresidente wa maloba Jacob Zuma ka la di 18 Diphalane 2017.

## Methopo
Masha rodney

Lerato la saense le theknolotši le dirile gore lesogana la mengwaga ye 20 le dume goba mohlami (innovator). Rodney Masha wa go tšwa Mmashadi o na le tumo ya go ba mohlami (innovator) wa mathomo m o ts e n g w a g a b o l e prof ens eng, nageng l e kontinenteng ya Aforika. Palo ya Maaforika goba bathobaso bao e lego ‘batlhami/bathomi’ ba dilo mo lefaseng ga e tlale seatla. “Ge ke gola, ke nyaka go bona ke le ramahlale. Ke gotše ke eya mekoting ya ditlakala ke nyakana le didirišwa tša kgale. Ke be ke ntšha dilo tša go swana ke mabone, dipeteri le dimotho (mottos) ya tšona. Ke be ke dir a dipha tišišo (research) tša gore na nka dira eng ya moswananoši. Ka ngwaga wa 2020 ke ile ka itirela motšhenenyana wa go hlotla dino (juice) ka dilo tša go tšwa thotobolong. Ka morago ga gore ke lemoge gore ga se ya moswananoši ka gore go na le metšhene e mengwe ya go hlotla, ke ile ka e tlogela,” a realo. Masha o dira diphatišišo tša gagwe a dutše a lebane le mošomo wa sekolo “Go ntšeya lebaka le letelele gore ke dire selo ka gore nako ya ka e ntši ke e tšeya ke šeditše IPSHINE KA SENO SA GAGO SE TONYA THWEE! mošomo wa ka wa sekolo. Ke rile ge ke tšwela pele ke dira diphatišišo tša ka, ka hwetša gore batho ge ba ile mafelong a boithabišo, ba hlakišwa ke go hlokega ga ditšidifatši. Ke tlile ka kgopolo ya go dira tšekana ya go rwalega yeo ba ka kgonago go tšhela dino tša bona ka gare ga yona gomme tša swara go tonya lebaka la diiri tše hlano (5)!” a realo a myemyela. O tšwetše pele ka go re “Ke šomiša dilo tša go tšwa thotobolong go dira tšekana. Ke šomiša lebone go bona gore peteri ya yona e tla kae. Ga ke na dilo tša maleba gabotse efela ge nka hlwetša dilo tša maleba, ke tla dira ditšweletša tša ka gabotse gore di fetše di kgahla batho”. Rodney o tiišeleditše gore o nyaka go bona a tšwetše pele ka kgopolo ye “Ke kgopela thušo gore ke kgone go ngwadiša setšweletšwa se sa ka ka maina a ka. Nka thaba ge nka hwetša thušo ya mašeleng gore ke feleletše ke se rekiša ka mabenkeleng,” a realo. Batlhami goba bathomi ba go swana le lesogana le ba a h l o k w a m a g a r e n g g a bathobaso. Yo a ka kgonago go tsenya letsogo gore lesogana le le kgone go tšwetša kgopolo ye ya lona pele, hle a ka ikgokaganya le lona thwii go 064 013 4760
Kamogelo mowa

Ga ke tsebe gore na re e bitše maleatlana, bohlale goba mpho ya tlhago fela batho ba bangwe ba kgona go dira dilo tša go makatša ntle le thuto goba tlhahlo ya go tsenelela. Lesogana Kamogelo Maime Mowa wa go tšwa Mashite, GaMphahlele ke yo mongwe wa batho ba mohuta woo. Ka ntle le thuto goba tlhahlo ya go tsenelela, Kamogelo o bopile sefatanaga go tloga mathomong mme mo nakong yeo sefatanaga seo se sepela bjalo ka tše dingwe! Ge a bolela ka leeto la gagwe la bophelo, Kamogelo o re: “Ngwageng wa 2015 le 2016 ke ile ka itirela sefatanaga seo ke se bitšago ‘Buraki Mantsho 2’. Se ke sefatanaga seo ke ipopetšego sona ka diripana tša difatanaga tše dingwe, masenke le ditšhipi. E be e le taba ya go ngwatha karolo ye mo, yela ya tšwa mola …mogongwe ka roka ka tšhipi goba lesenke gore sefatanaga se kopane. Seo se makatšago batho kudu ka sefatanaga se theknolotši yeo e lego godimo ga sona ka lebaka la remote yeo ke e šomišago go laola sefatanaga sa ka ka yona. Remote ye e kgona go dira koloi ya ka gore e ntšhe mello ya go fapana le go dira gore modumo wa yona o ye godimo le tlase. Ke kgona go laola koloi ya ka ke eme bokgole bja dimethara tše e ka bago tše 25-30. Buraki ke koloi yeo ke kgonnego go e dira le ge ke se ka tsena sekolo goba go hlahlwa ka difatanaga eupša e le ge ke bontšha bokgoni le bohlale tšeo ke di filwego ke Modimo,” a realo a myemyela. “Ke duma ge bohlale bja ka bo ka golela godimo, ka hwetša thušo ka tlhahlo le thekgo ya mašeleng mme ka kgona go tšwela pele ka tšweletša boBoraki Mantsho 2 tše dingwe. Nka thaba ge nka hwetša thušo ya metšhene ya go koba le go kobolla masenke le go kgomaganya ditšhipi. Ge nka hwetša thekgo, nka kgona le go fetišetša bohlale le tsebo ya ka go bana ba motse wa gešo, le bona ba šomiše le tsebo ya bona … tsebo ya ka e se ke ya hwelela,” a realo. “Difatanaga tša peleng di be di šomiša mokgwa wa khabareitha go fehla maatla gore di kgone go sepela. Difatanaga tša matšatšing a selehono di šomiša diintšektha go fehla maatla. Ge ke lebelela, bokamoso bo laetša difatanaga tša go šomiša maatla a mohlagase,” a realo a laetša tsebo ya go tsenelela ya go fehla maatla difatanageng. Mowa o rata go hlohleletša baswa gore le bona ba tšweletše bokgoni bja bona ba se ke ba dula ka bohlale bja bona.
Batho ba Pedi

Ba p**edi** /p ɛ d i / goba  /b æ ˈ p ɛ d i / -se tsebjago gape bjalo ka Sesotho sa Leboa,  Basotho ba Lebowa, bakgatla ba dithebe,  Sesotho sa Transvaal,  Marota, goba Dikgoshi  - ke morabe waSesotho-Tswana  wa go tšwa Afrika Borwa, Botswana, le Lesotho yeo e bolelago Sepedi *,*  yeo e lego ye nngwe ya maleme a 12 a semmušo ka Afrika Borwa .  Di hwetšwa kudu ka Limpopo, Gauteng le ka leboa la Mpumalanga .
Floyd Shivambu o ile a hlokomela

**Nyiko Floyd Shivambu** (o belegwe ka la 1 Pherekgong 1983) ke radipolotiki wa Afrika Borwa yo a šomilego bjalo ka leloko la palamente la mokgatlo wa Economic Freedom Fighters  go fihla ka la 15 Phato 2024, ge a tsenela mokgatlo wa  uMkhonto weSizwe wa Jacob Zuma .
UMakhadzi

**Ndivhudzannyi  Ralivhona** (o belegwe ka la 30 Mosegamanye 1996  ), yena o  tsebega ka leina la gagwe la sefala **la Makhadzi**, ke seopedi sa Afrika Borwa. O belegwe a ba a godišetšwa Ha-Mashamba, Limpopo, mošomo wa gagwe o thomile a na le mengwaga ye 12 bjalo ka sebini pele a fihlelela mošomo wa mmino bjalo ka seopedi, ge a be a tsena sekolo o ile a saena kwano ya go rekota le Rita Dee Entertainment gomme a ntšha *Muhwalo Uya Ndemela* ka 2015 . O ile a tšea šedi ya selegae ka morago ga gore koša ya gagwe ya "Tshanda Vhuya" e lokollwe ka 2017. Alepamo ya gagwe ya bobedi ya setudio *Matorokisi* (2019), e bile  nomoro ya bobedi ka mo Afrika Borwa.

Alepamo ya boraro ya Makhadzi ya  *Kokovha* (2020), e bile ye nngwe ya tša dikatlego tša gagwe tše kgolo gomme ya thoma go ba nomoro ya pele ditšhateng tša dialepamo tša iTunes mo Afrika Borwa. E be e na le di-single tšeo di bego di le godimo ga tšhate ya "Amadoda", "Mphemphe", "Kokovha" le "Tshikwama". 

Alepamo ya gagwe ya bone ya setudio *ya African Queen* (2021) e netefaditšwe ka gauta ka Afrika Borwa. 

Alepamo ya bohlano ya setudio ya Makhadzi *ya African Queen 2.0* (2022), e fihlile nomoro ya pele Afrika Borwa. &#x5B; ** &#x5D;

Makhadzi o belegetšwe motseng wo monnyane wo o bitšwago Ha-Mashamba Tshivhangani, ka ntlenyana ga Elim phorofenseng ya Limpopo . Ka morago ga gore batswadi ba gagwe ba kgaogane, Ndivhudza  le bana ba gabo ba babedi ba ile ba swanelwa ke go ya go  dula le mmago bona. O phethile mphato wa gagwe wa  marematlou sekolong sa Mukula Integrated School. Ndivhudza o hweditše mangwalo a gagwe a thuto ya Dikamano tša Setšhaba gomme ga bjale o ithutela terama.
Letšatši la Bohwa (Afrika Borwa) .

**[[Letšatši la Bohwa]]** ( Afrikaans   ; Xhosa   ) ke letšatši la maikhutšo la setšhaba sa Aforika Borwa leo le ketekwago ka la 24 Lewedi. Ka letšatši leo  maAforika  Borwa aba hlohleletšwa go keteka setšo sa bona le go fapafapana ga ditumelo le ditšo tša bona, ka gare ga seemo se se nabilego sa setšhaba seo e lego sa batho ba sona ka moka.

Ge letšatši la bohwa le wela  go la Sontaga, Mošupologo wo o latelago o ketekwa bjalo ka letšatši la maikhutšo la setšhaba.
Lephoto la go tonya

**Lephoto la gotonya le lobišitše balemi.** Balemi mo profenseng ya Limpopo ba lobile dibjalwa tša bona ka morago ga lephoto la motonyo leo le tlišitšego lehlwa. Ka la 19 Moseganye ( J u l a e ) 2 0 2 4 Molekgotlapethiši (MEC) wa Kgoro ya Temo le Tlhabollo ya Dinagamagae (Agriculture and Rural Developement) Nakedi Kekana, o etetse Ma z e li Pr o j e c t, Av o n , masepaleng wa Blouberg seleteng sa Capricorn. Ketelo ya gagwe e be e le mabapi le sello sa balemi ka morago ga lephoto leo. Molekgotlaphethiši o rile “Sehlopha sa Taolo ya Ma s e t l a p e l o ( D is a st e r Management) se dira pego yeo e tlogo thuša Kgoro go netefatša le go aroganya mafelo ao a amilwego ke lephoto la lehlwa. Se se tlo thuša ba mmušo gore ba kgone go ts eba ma f e lo ao a ame g il e g o l e g o r e k e ditlabakelo tša mohuta mang tšeo ba di nyakago. Lephoto le le bile gona magareng ga di5 le di17 tša Moseganmanye fao go amegilego balemi bao e ka bago ba 189 efela palo ye e ka oketšega goba ya fokotšega,” a realo a lebeletse gore balemi ba bangwe ba ka iponagatša ka morago ga go kwa ka ketelo ya gagwe. Go ya ka dipego o re go amegile kudu selete sa Capricorn “Boramahlale bao ba lebanego le morero wa boemo bja boso ba re dithemperetšhara profesnseng di be di le magareng ga 2.24º le 1.02º Celsius mola tša Capricorn di bile fasefase go - 3.12º Celsius,” a realo. Go amegile dibjalwa tše mmalwa tšeo di sa kgonego go kgotlelela go tonya “Go amegile ditapola /matsapane kudu le di ditamati fao dipego tša tobo di dihlago go R20 milione. Tobo ya dipanana go fihla gabjale e akanyetšwa go ba R9 milone. Temo ya diavocado yona gabjale go begilwe tobo ya go iša go R6.5 milone. Se se amile kudu ekonomi ya rena ya profense maitekong a rena a twantšho ya tlala le go fokotša tlhokego ya mešomo” a realo a laetša se go ba poelamorago. Molekgotlaphethiši ge a tswalela polelo ya gagwe o rile balemi ba ka kgona go hwetša thušo efe kapa efe yeo ba e hlokago “Re na le lenaneo la Kgoro la Thekgo ya go B o n a g a l a y a T e m o (Comprehensive Agricultural Support goba (CASP) leo le thušago balemi ka moka, kudu ba bannyane ka ditlabakelo ka moka tša temo gore ba kgone go lema ntle le tšhitišo”. Dinyakišišo tša Khomišene ya Diphatišišo tša Meetse (Water Research Commission) di hlaloša ‘Tšhwaane ntsho’ (Black Frost) gore ke ge dithempheretšha di le ka fase ga go kgahla. Di ba gona eupša ga go na tšhwaane e tšhweu ye e bonwago. Ga e be gona gantši. E bonala gatee mo mengwageng ye mmalwa eupša e senya kudu go feta tšhwaane ya mehleng ye tšhweu gomme e ka bolaya dibjalwa le ge e le dikarolo tša mehlare. Tše ka moka di direga gobane go na le phetogo ya leratadima.
Ikageng moroaswi

Ikageng Moroaswi ke lesogana la gotšwa Mashite Sedibu Ga Mphahlele. O gotše a raloka le thaka tša gagwe ba runtha ka madibeng a noka tsa Hlakaro, ebile ba kola Mampo, Diponyane le Mabitsi. Ore se abego a se rata kudu e be ele go thampisa dinonyana ka direkere. Bjalo kage ele motho wa magaeng ore o be a diša dikgomo tša gabo e feela obe a se a lebelela leruo ka ge abe a na le lerato la dibuka go feta laleruo. O gateletše kudu gore yena o tšhaba go diša. Goilalo o rile go phetha lengwalo la gagwe la marematlou ka ngwaga wa 2016 a napa a rwala diporogwane a leba go la Tshwane University of Technology (TUT) fao o bile le lengwalo la Journalism ka 2020. Ka tša mošomo ore o šomile feela mešongwana ya lebakanyana, Ngwageng wa 2020 o šomile bjalo ka raditaba ka go Polokwane Review. Ga bjalo ke šoma bjalo ka moitutamodito kurateng ya Seipone, "ke bega ditaba tša Saense ka leleme la gešu la Sepedi. Ngwageng wa 2019 ge ebe ke sa ngwalela kuranta ke le moituti ke ile ka thopa sefoka sa Noweto Record Student Journalist of the Year". Ge ele graphic design o ithutile yona ka tšhanele tša Youtube faoo bogela dibitio yena a dira ka noši. O tsebe kanegelo ya bophelo bja motho gae felele Moiso ore yena ka ngwana wa 2010 o bone meši e thunya thabeng ya marabarabeng, gomme a re ga ke šale ke nyaka go bona gore go direga eng.
Kgoši Monada

**[[Khutso Steven Kgatla]]**, yo a tsebegago kudu ka leina la gagwe la sefala **King Monada**, ke seopedi sa Afrika Borwa, mongwadi wa dikoša, le motšweletši wa direkhoto.  O ile a tuma kudu ka morago ga go ntšha koša ya   gagwe ka 2016 yeo e lego "Ska Bhora Moreki" le "Malwedhe" (2018), seo se ilego sa fihla tlhoreng ya #9 iTunes tšhate le #54 Apple Music Chart .  O tsebega ka go opela ka polelo ya Khelobedu,  yeo e lego polelosemmotwana ya lefelong leo la Sesotho sa Leboa .
Khanyi Mbau

**Khanyisile Mbau** ke sebapadi sa Afrika Borwa, seopedi sa mmino, motšweletši wa thelebišene le modirišani wa leago. O  temogilwe bjalo ka Doobsie ya bobedi go SABC 2’s soap opera *Muvhango* (2004–2005);  bjalo ka Mbali ka go soap opera ya SABC 1 *Mzansi* le lelokelelo le lenyenyane la SABC 1 *la ka morago ga senyane* . Go tloga ka 2018, Ke moamogedi wa lenaneo la boithabišo la SABC 3 *la The Scoop* and *The Big Secret* go BET Africa, gomme o bapala Tshidi go *Abomama ya  go Mzansi Magic.* 

Khanyisile Mbau o belegwe ka la 16 Diphalane 1985. Mmagwe e lego Lynette Sisi Mbau, o be a šoma lefapheng la tša ditšhelete la letlole la phenšene kua Barclays Bank . Tatagwe e lego Menzi Mcunu,  o be a se a nyala mmagwe ka nako yeo ka ge baratani ba ba be ba ratana fela. Mcunu o be a se na tleleimi go ngwana eupša o ile a mo reela leina le ge go le bjalo: Khanyisile, yo a tlišago seetša. Mbau o ile a boloka sefane sa mmagwe. Go se go ye kae Lynette o tlogetše lesea Khanyi le batswadi ba gagwe kua Mofolo, Soweto gomme a boela mošomong, a tlogela koko wa gagwe a nyakile a mo godiša.
Mogwanto wa Basadi (Afrika Borwa) .

**Mogwanto wa basadi** o diregile ka la 9 Phato  ngwageng wa 1956 ka Pretoria, Aforika Borwa . Maikemišetšo a bagwantwa e be e le go ipelaetša ka go tsebagatšwa ga melao ya go feta ya Kgethollo ya basadi ba bathobaso ka  ngwaga wa 1952 le go tšweletšwa ga kgopelo go Tonakgolo ka  nako yeo ya J.G. Strijdom .
Desmond Tutu

**Desmond Tutu** (o belegwe ka la 7 Diphalane 1931 gomme a hlokofala ka la 26 Dibatsela 2021) o be a le mopišopo wa Anglican wa Aforika  Borwa le setsebi sa thutatumelo, yo a tsebegago ka mošomo wa gagwe bjalo ka molwela kgethollo le ditokelo tša botho. O bile Mopišopo go la  Johannesburg go tloga ka ngwaga wa  1985 go fihla ka  ngwaga wa 1986, gomme ka morago o bile Mopišopomogolo wa Motse Kapa go tloga ka ngwaga wa  1986 go fihla ka ngwaga wa  1996, maemong a ka bobedi  ga wona  o be a le Moafrika wa mathomo wa Mothomoso yo a ilego a swara maemo a. Ka thutatumelo, o ile a nyaka go kopanya dikgopolo go tšwa go thutatumelo ya Bathobaso le thutatumelo ya Afrika .
Moletji Moshate

**Moletji** ke lefelong leo le lego ka ntle nyana ga Polokwane, ka kua Limpopo. Lefelong le ke moo go dulago di Kgoši Kgabo Moloto. Moshate go direga dilo tše dintši kgwedi ka kgwedi. Ge go na le mathata re a bea gona kua moshate. Moletji moshate e akaretša mafelo a mmalwa re ba le le Mmotong, Kgohloane, Bloodriver le metsana yeo e lego kgauswi nyana. Banenyana ba fela ba eya moo ba eya go bina ,le go kgopela pula kgafetšakgafetša. 

Lefelong le ga o no tsena mang le mang, le a hlompiwa ka ge le swanetše go phela le hlwekile. Ke lefelo la magoši
center|thumb|Kgoši

## Tšhupetšo
Siphiwe Tshabalala

**Lawrence Siphiwe Dambuza Tshabalala** (O belegwe ka la 25 setemere 1984) ke sebapadi sa kgwele ya maoto sa phorofešenale sa Afrika Borwa seo se sa tšwago go bapala bjalo ka sebapadi sa bogareng sa **AmaZulu.**
Afrika Tsoai

**Africa Tsoai,** o belegwe ka la 4 Phupu 1967)  ke sebapadi le rakgwebo wa Afrika Borwa yo a tsebegago kudu ka karolo ya Tsokotla go papadi, *Mokgonyana Mmatswale* le John Maputla go *[[Skeem Saam]]* . &#x5B; **' &#x5D;</sup>

Afrika Tsoai o ralokile diterama tše dintši tša retero gomme a lemogwa kudu ka terama ya bo-80 ya Mokgonyana Mmatswale bjalo ka Tsokotla, lesogana leo e bego e le mootledi wa thekisi gomme a ratana le mosadi yo mogolo. O tumile kudu ka go bapala bjalo ka **John Maputla** monna wa Meikie Maputla le tatago Leeto le **Thabo Maputla*' ka papading ya SABC 1, *Skeem Saam . ''
Mamelodi Sundowns FC

**Mamelodi Sundowns Football Club** (yeo e tsebwago bjalo ka **Sundowns** ) ke sehlopha sa kgwele ya maoto sa profešenale sa Afrika Borwa seo se hwetšwago Mamelodi, Pretoria profenseng ya Gauteng seo se bapalago ka Premier Soccer League, e lego legato la mathomo la tshepedišo ya liki ya kgwele ya maoto ya Afrika Borwa. Sehlopha se se hlomilwe ka 1970, se bapala dipapadi tša sona tša gae Lepatlelong la Loftus Versfeld .

Ga bjale sehlopha se ke sona sa kgwele ya maoto seo se atlegilego kudu mehleng ya se lehono ya PSL ya Afrika Borwa. Ba ile ba thopa  CAF Champions League 2016, CAF Super Cup 2017 gomme ba kgethwa ka 2016 goba sehlopha sa ngwaga sa CAF.
Mohumagadi wa Pula

**Kgošigadi Modjadji**, goba  **Kgoṡikgadi senesa pula** wa leabela wa Balobedu, setšhaba sa Profense ya Limpopo ya '''Afrika Borwa''' . Go dumelwa gore Kgošigadi senesa Pula onale maatla a kgethegilego, go akaretšwa bokgoni bja go laola maru le pula.  O tsebja bjalo ka motho wao kgona o niṡa pula leo tliṧa komelelo manabeng. Ga se mmuši ka ge a le bjalo, eupša ke ngaka ye maatla yao kgona o niṡa pupa (ngaka). 

## Tšhupešo
Durban July

## '''2024 Durban July''': Thunderbolt e gona ,Feshene ke maphapha,le Bouthabišo bo tletši fao
Durban July ya 2024 e diregile ka mokibelo wo o atlegilego ka letšatši la Phupu kua Greyville Racecourse, Durban , kwazulu-Natala, gomme e bile tiragalo ya dipuku! Lešaba leo le rekiširšwego la babogedi ba  fetago 50 000 le ile la bona letšatši la mabelo a dipere a kgahlišago, fešene e emakatšago le boithabišo bjo bo tšhošago.

Go dikgopišo tša go kitima,  e lego tiragalo e kgolo, lebelo la la Vodacom Durban July grade 1 la 10-1 la ka ntle Thunderbolt, leo le tlwaeditšwego ke Johan Janse Van Vuuren gomme le nameditšwe ke Semanga Khumalo, le ile la goga go kgopišega  mo go makatšago, go edging ntle le Racing ace yeo e ratwago ka nko. Lešaba  le ile la yhuyhupa ka lethabo ge thunderbilt e tšea ditlhompho tša godimo, ya hwetša sekhwama sa moputso sa go feta R5 milione.
thumb|horse racing
Go dintlhakgolo tša fešene, ditekanyo tša feŠene di be di le godimo, ka bao ba bego na le gona ba phenkgišana ka meputso ka moragp ga fapanego. Mosadi yo a aperego bokaone, Sarah Mkhize, o ile a makatšwa ka gown yeo e beilwego ka mokgwa wa go ikgetha  ke moqapi wa lefelong leo Terrence Bray, mola monna yo a aperego ka Mokaone, a kgahlilwego ka sutu ya gagwe yeo e rulagantšwengo le ditlabakelo tša sebete.

Go Boithabišo tiragalo ye e be e na le ditiragatšo tše di phelago tša boradibokgabo ba maemo a gdimo ba selagae, go akaretšwa moonchild sanelly le DJ Tira, bso bs ilego ba dira gore lešaba le eme ka disete tša bona tše di nago le mafolofolo. Barekiši ba dijo le dino tša goirmet, gote le di marquee tša go amogela baeng tšeo di neago dilo tša maemo a godimo, di ole tša tlaleletša moya wa mohlagase.

Metsotso ye mengwe ye bohlokwa e bile phetho ya senepe ya terama ka go Grade 2 Durban Gold Horseshoe. Tšhišinyo ya go makotša ka marquee ya go amogela baeng. Fantisi ya botho yeo e kgoboketšago ditšhelete tša mekgatlo ya boiketlo ya dipere ya lefelong.

Durban July ya 2024 e bile phihlelo yeo e sa lebalegego, e phethagatša kholofetšo ya yona ya mabelo a kgahlošo le boithabišo bjo bo tšhošago. Ge lerole le dutše le dutše, mahlo ka moka a šetše a lebeletše tiragalo ya ngwaga o tlago. Na o tla ba gona?

## Dihlatse
Mohumagatšana wa Afrika Borwa 2024

## Ka ga Mia Le Roux
**Mohumagatšana wa Afrika Borwa 2024** e bile kgatišo ya bo 66 ya phadišano ya Mohumagatšana wa Afrika Borwa, yeo e swerwego ka Mokibelo, Wa di 10 Phato 2024 kua SunBet Arena ka Pretoria . Mothopasefoka e bile Mia le Roux wa Western Cape, yo a ilego a rwešwa mphapahlogo ke yo a tlilego pele ga gagwe Natasha Joubert wa Gauteng . Le Roux o tla emela Afrika Borwa go Miss Universe 2024 ka Mexico ka di 16 Ngwatobošego 2024.

Mia le Roux o thopile phadišano ye, gomme e bile moAfrika Borwa wa mathomo wa sefoa wa  go dira bjalo. 

## Dipeelo tša go bewa

## Balefiši ba Mofapahlogo

#### Legatong la bo 16
Ba legato la 16 ba ile ba kgethwa gomme ka fao ya tšwela pele phadišanong ya tiragalo ya 1 ya bakitimisi ba mphapahlogo.

## Tšhupetšo
Lesedi FM

**Lesedi FM** ke neteweke ya radio ya Aforika Borwa ya PBS  e ruilweng ke Koporasi ya Kgašo ya Afrika Borwa (SABC), Manini Nyokong le Kgagamatso Kwataile. 

## Mafelo a khupetšo le maqhubu
Seteišene se se thomilwe ka 1960 gomme gona bjale se hwetšagala diprofenseng tše šupa ka go tšhollwa go tše dingwe tše pedi ka maqhubu a 87.7 – 106.6 FM.

Lesedi FM e gaša go tšwa Bloemfontein go ditšhaba tšeo di bolelago Sesotho. Ke seteišene se segolo sa radio sa Sesotho ka Aforika Borwa.

Ke seteišene sa radio sa bo 4 se segolo ka Aforika Borwa se na le batheeletši ba dimilione tše 3.46 ka karolo ya godimo ya batheeletši ya 62% ka Free State le 10% ka Gauteng.

## Batheeletši bao ba nepišitšwego
Lesedi FM ke seteišene sa radio sa ditoropong/metro seo se nago le SEM ya godimo ya 5-8, yeo e nago le baamogedi ba ditaba ba mathomo bao ba nepišitšwego ba 25-49 ka 52%, ba bobedi ba 15-24 ka 20% le ba botegago ba 50+ ka 28%. Basadi 54% vs. Banna 46%
Nefisa Mkhabela

**Nefisa Mkhabela**  o belegwe ka di 5 tša Aporele   ke sebapadi sa Afrika Borwa le motho wa TV . O tsebega ka go swantšha tema ya Onalerona 'Ona' Molapo mo lelokelelong la diterama tša e.tv *House of Zwide* .  

## Bophelo bja Pele
Nefisa o belegwe motseng wa johannesburg **soweto**  ka 2001 moranang 5 ,gomme o ile a ya sekolong se se phagamego sa Greenside sa Randburg ka Gauteng.

## Mošomo wa go bapala

## Go tšea difilimi
1.nefisa mkhabela tvsa www.tvsa.co.za. Retrived 10 july 2024.
2.Naidoo ,Alicia (31july 2021).five things to know about house of zwide star nefisa mkhabela. the south african, retrieved 10 july 2024
Vusi Kunene

**TAODISOPHELO** 

 **Vusi Kunene** 

**O belegwe**      Soweto,Johannesburg,Afrika Borwa

**Tṧa Dithuto**    Unibesithining ya Wits

**Moṧomo          Modiragatṧi**

**Mengwaga ya mafolofolo**: 1993 go fihla ga bjale

**Difoka**:           Difoka tša Lenaka la Gauta,2011

**Vusi Kunene** ke sebapadi sa Afrika Borwa, se tsebagalang ka go fetiša ka karolo ya gagwe e le Jack Mabaso go *Generations* le tswelopele ya yona, *Generations: The Legacy*, Funani Zwide go House of Zwide, Bhekifa go Isibaya (2014–2016), Jefferson Sibeko go Isidingo (2009–2016). 2014). O tsebega gape ka tsela yeo a bolelago Sezulu (IsiZulu).  O tšweletše difiliming tše 25 le mananeong a thelebišene ga e sa le go tloga ka 1993. Ka 2011, o ile a amogela Sefoka sa Golden Horn sa Modiragatši yo Mokaone bakeng sa terama ya *Soul City* . 

## filmokrafi yeo e khethilwego
 Waati (1995)
***[[Waati (1995)Cry,the Beloved Country (1995)|Cry,the Beloved Country (1995)]]***

## Ditšhupetšo

## Dikgokagano tša ka ntle
DJ Zinhle o ile a re

**Ntombezinhle Jiyane** (o belegwe ka la 30 Dibatsela 1983), yo a tsebegago ka profešenale bjalo ka **DJ Zinhle**, ke DJ ya Afrika Borwa, motšweletši, botho bja boraditaba le mma kwebo.

## Boiphedišo
Zinhle le yena o phegeletše mošomo wa tša  dipapadi O dirile maemo a gagwe a mathomo a skrineng bjalo ka moahlodi go *Jika MaJika*, *[[Idols Afrika Borwa|Idols South Africa]]*, *Turn It On*, le *1's and 2's* (2021) gomme a tšwelela bjalo ka moeng letotong la thelebišene *eKasi: Dikanegelo tša Rena* (2011),Bapala karolo ya gago  (2012 ), *Sehlakahlakeng sa Tropika* (2012), *The Close Up*, *Rhythm City*, le pontšo ya gagwe ka noši, *DJ Zinhle The Unexpected* .
Kaiser Motaung

**Kaizer Motaung** OIS (o belegwe ka la 16 Diphalane 1944) ke sebapadi sa maloba sa kgwele ya maoto sa mokgatlo wa Afrika Borwa ebile ke mothomi wa Kaizer Chiefs FC, moo e lego modulasetulo ebile e le molaodi wa yona. O ile a rewa leina la sereto la *"Chincha Guluva"*.

Motaung, o belegetšwe karolong ya Orlando East go laSoweto, o thomile go raloka kgwele ya maoto se mmušo a na le mengwaga ye 16, a ralokela sehlopha sa Orlando Pirates FC.

## ditshupetso
Relebohile Mofokeng

**Relebohile Mofokeng** ( *né* **Ratomo** ; o belegwe ka la 23 Diphalane 2004) ke sebapadi sa kgwele ya maoto sa profešenale sa Afrika Borwa seo se ralokago bjalo ka sebapadi sa bogareng goba mohlabani wa maphego go Orlando Pirates le sehlopha sa setšhaba sa Afrika Borwa .  

## Mošomo wa sehlopha
Mofokeng o ile a tšwela pele ka Sekolo sa Bokgoni sa Transnet, pele ga ge thulaganyo ya phetišetšo magareng ga mahlakore a Karolo ya Tonakgolo ya Afrika Borwa ya Mamelodi Sundowns le Orlando Pirates e kopana, ka Mofokeng a tsenela Orlando Pirates le modirišani wa sehlopha Siyabonga Mabena a tsenela Mamelodi Sundowns.  Mofokeng o ile a kopanya gabotse le sekolong sa thuto sa Orlando Pirates, a kgahliša le sehlopha sa reserve ka go DStv Diski Challenge, gomme a memiwa go ithutela tša kgwele ya maoto le sehlopha sa mathomo. 

Ka ge a tšweleditše pankeng ka makga a mane, o ile a fiwa mathomo a gagwe a mathomo bakeng sa sehlopha papading ya DStv Premiership kgahlanong le Royal AM ka la 3 Mopitlo 2023. Ka morago ga phošo ya sebapadi sa Royal AM sa Mozambiquan Domingues, thunyo ya Mofokeng e ile ya fapoga go tšwa go Domingues go ya ka morago ga nete. Le ge go le bjalo, nno e ile ya fiwa bjalo ka nno ya ge a ikorile, ka ge thunyo ya mathomo e be e se sepheong.  Papading ya gagwe ya bobedi , o ile a nweša nno a ba a thušo phenyong ya 4-0 kgahlanong le AmaZulu . 

## Mošomo wa boditšhabatšhaba

### Baswa
Mofokeng o ile a emela Afrika Borwa Sebjaneng sa 2022 sa COSAFA U-20, moo a ilego a kgona go nweša dino tše pedi dipapading tše hlano. 

### Mogolo
O amogetše pitšo ya gagwe ya mathomo ya sehlopha sa setšhaba sa maemo a godimo bakeng sa dipapadi tša go swanelega tša Sebjana sa Lefase sa FIFA sa 2026 tšeo di tlago bapalwa ka Mosegamanye 2024 kgahlanong le Nigeria le Zimbambwe. Mofokeng o ralokile papadi ya gagwe ya mathomo kgahlanong le ya mafelelo ka la 11 Mosegamanye 2024 kua Free State Stadium . O ile a tšea legato la Oswin Appollis ka nako yeo e okeditšwego, ka ge Afrika Borwa e fentše ka 3-1.  Mofokeng o ile a kgona go nweša nno ya gagwe ya mathomo  a bapala le sehlopha sa Afrika Borwa kgahlanong le Lesotho dipapading tša go tsenela Sebjana sa Lefase sa FIFA sa 2026. 

Nakong ya ge a hudugela Orlando Pirates, o be a šomiša leina la mafelelo la mmagwe, Ratomo, ka ge batswadi ba gagwe ba be ba sešo ba nyala.  Dibeke tše tharo ka morago ga go ingwadiša ga gagwe le sehlopha, o ile a fetola leina la gagwe la mafelelo ka molao go ba Mofokeng - leina la mafelelo la tatagwe, le sebapadi sa peleng sa kgwele ya maoto, Sechaba Mofokeng - gomme le e be e tla ba leina la gagwe la semmušo pele ga sehla sa 2023–24.  Phetogo ye ya leina e tiišeditšwe ke Orlando Pirates ka la 4 Phato 2023. 

### Club

## Ditšupetšo
DJ Tira

## Bophelo bja mathomo
**Khathi** o belegetšwe Motseng wa KwaHlabisa, KwaZulu-Natal, gomme lapa la gagwe la hudugela Durban ka 1979. Khathi o tsene sekolo se se phagamego sa Mlokothwa gomme a ingwadiša Yunibesithing ya KwaZulu-Natal yeo ga bjale e tsebjago bjalo kanyunibesithi ya KwaZulu- Natal ka 1995, a ithutela methopo ya bašomi

## methopo
SAPS III

**Simplified Acute Physiology Score III** ( **SAPS III** )

**Simplified Acute Physiology Score III** ( **SAPS III** ) ke tshepedišo  ka mahu a o a sa tlo go go hlaga, e lego e nngwe ya ditshepedišo tše mmalwa tša go hwetša dintlha tša ICU . Ke  tlalelešo go tshepedišo ya go fa dintlha ya SAPS II . E hlametšwe go nea mahu a kgonthe ao a boletšwego goba a satlo go direga  e sa le pele bakeng sa molwetši ka go latela tshepedišo yeo e hlalositšwego gabotse, yeo e theilwego mohlaleng wa dipalo wo o nyakago go lekanywa .   Mahu ao boletšwego pele aka direga a lokile ge go bapetšwa dihlopha tša balwetši, gomme go ba le mahu ao a nyakilego go ba a kgonthe go ra gore, tshepedišo ye ya go fa dintlha e ka araba dipotšišo tša go swana le "ge nkabe balwetši go tšwa bookelong ba A ba be ba l bookelong ba B, mahu a bona ebe e tla ba afe?
Gayton McKenzie

**Gayton McKenzie** (o belegwe ka la 10 Matšhe 1974) ke radipolotiki wa Afrika Borwa yo ga bjale a šomago bjalo ka  go tloga ka June 2024.

Ka morago ga go fetša mengwaga ye seswai kgolegong go tloga ge a na le mengwaga ye masome-pedi tee ka baka la bohodu bjo bo itlhamilego, McKenzie o ile a ba rakgwebo, seboledi sa go hlohleletša, mongwadi le yo e bego e le Ramotse wa Central Karoo District Municipality. Gape ke mopresidente wa mokgahlo wa dipolitiki wa **Patriotic Alliance.**O ile a tuma mathomong a ngwaga wa 2000 ka baka la tema ya gagwe ka go phatlalatša kgolego yeo mafelelong e ilego ya dira gore a lokollwe pele ga nako gare ga nyakišišo ya bomenetša bja kgolego ke Khomišene ya Nyakišišo ya Jali. McKenzie o goletše tikologong ya Heidedal ya Bloemfontein, Afrika Borwa.

## '''Methopo'''
Sepetlele se segolo sa George Mukhari

DINTLHA MABAPI LE SEPETLELE SE:
**Sepetlele sa Dr George Mukhari** ke Sepetlele sa Thuto seo se le go kua leboa la Pretoria kgauswi le toropo ya Ga-Rankuwa . Leina la pele e be e le **Sepetlele sa Ga-Rankuwa** . Ke lefelo la go ruta la Yunibesithi ya Mahlale a Maphelo ya Sefako Makgatho yeo pele e bego e tsebja bjalo ka Yunibesithi ya Bongaka ya Afrika Borwa goba Yunibesithi ya Khamphase ya Limpopo yeo e bitšwago Medunsa. Ke sepetlele sa bobedi ka bogolo mo Afrika Borwa.

## Dikgokagano tša ka ntle

* https://www.web.archive.org/web/20111006054944/http://www.ewn.co.za/athikeleprog.aspx?id=57768
* http://wikimapia.org/4338795/Ngaka-George-Mukhari-Sepetlele-se-Thuto
* http://www.sanews.gov.za/afrika-borwa/gauteng-bophelo-bo-beha-sepetlele-se-george-mukhari-lenaneo-le-phahameng

DITŠHUPETŠO
https://web.archive.org/web/20250428160232/https://www.nioh.ac.za/wp-content/uploads/2020/08/Updated-Sr-Lesego-Seabelo-COVID-19-EXPERIENCES.pdf
Khama Billiat

***SOCCER STAR***

**Khama Billiat** (o belegwe ka la 19 Phato 1990) ke profešenale ya sebapadi sa kgwele ya maoto sa Zimbabwe seo se bapalago bjalo ka mogale wa maphego . 

### CAPS United FC ya go swana le yona
**Billiat** o thomile go ralokela CAPS United ka tlase ga mohlahli Lloyd Chitembwe ka 2010. O ile a bapala metsotso e 15 feela lepatlelong la Rufaro Stadium, pele a godugela Afrika Borwa. Nako ya gagwe ya go šoma go ditšhaba tše dikgolo tša Harare, e tšere dikgwedi tše tharo.

Tšhupetšo

https://www.soccer24.co.zw/2024/08/28/khama-billiat-drafted-in-warriors-s.                                               Squad-for-afcon-qualifiers/
Mduduzi Mabaso

## Lefelo leo Mduduzi Mabaso a belegilwego gona
**Mduduzi Mabaso** o  belegwe ka ngwaga wa 1975 mosegamanye ka letšatši la 28, ke sebapadi sa Afrika Borwa .  O tsebega ka dikarolo tša difiliming le diteleserial *tša Blood Diamond*, *Machine Gun Preacher* le *Hotel Rwanda* . 

## Bophelo bja motho ka noši
O belegwe '''Alexandra, Afrika Borwa''' ka ngwaga wa1976. O o ile a fetša mengwaga ye 3 ya bjaneng bja gagwe kua Transkei . 

Pele o nyetše Veronica Maseko gomme banyalani ba šegofatšwa ka bana ba babedi. Ga bjale o nyetše modiragatši mmogo le yena, Fatima Metsileng.  Mabaso o kopane le yena ZONE 14 ka 2007 nakong ya sete ya sehla sa bobedi .  .Ka morago ba ile ba nyalana gomme ba ba le  bana ba  babedi. O bile le bana ba bane e lego Ntokozo, Mpumi, Njabulo le Zolile. 

## Boiphedišo
Ka 1992, o ile a tšwelela la mathomo tšweletšong ya teatere *ya *'Divide and Rule**'' . Ka 2004, o ile a thoma filimi yeo e laolwago ke Terry George ya [[Amerika Hotel Rwanda|Amerika ''Hotel Rwanda'']] . Filimi ye ebe e theilwe molokwanarite ya Rwanda yapolaong, yeo e diregilego nakong ya seruthwane sa 1994.  Ke moka o ile a bapala dikarolo tše dintši kudu tša thekgo difiliming, ''Catch a Fire'', [[Heartlines le Blood Diamond|''Heartlines'' le ''Blood Diamond'']] .  O ile a bapala  dipapading tša sefala tše dilatelago ,''Lla Naga ye e Rategago'', ''Boselamose bja Madiba'', ''Ka morago ga Dikgaretene'',  ''Tasha On The Rocks le shaka zulu'' . 

Ka 2006, o ile a raloka karolo ya go etiša pele ka gare ga puku ye kopana ''ya Sekalli le Meokgo'' yeo e laotšwego ke **Tebho Mahlatsi**.  Filimi ye  e ile ya fiwa sefoka se sekopana sa filimi ye kaone ka 2007 Moletlong wa Difilimi wa Boditšhabatšhaba wa Durban  . 

Ka 2007, o ile a memiwa go bapala thelebišeneng ya **Afrika Borwa** bjalo ka  moanegwa yo a eteletšego pele wa opera **' . O ralokile karolo ya   'Suffocate Ndlovu'. Soapie e dirile tonakgolo  wa e.tv ka ngwaga wa 2007 phupu 9 ya yona go mokero wa thelebišene wa mahala . Ka 2015 kua Soweto fashion week o ile a boela a etsa mohlala  runway bakeng sa feshene moqapi Floyd avenue. Seriale ye e tšwela pele go gašwa go fihlela ka **Afrika** **Borwa** ka ditshekatsheko tše dibotse tša go sekaseka. Go sa le bjalo, Mabaso o thopile Sefoka  sa Modiragatši wa Thekgo yo Mokaone ka Sesepa sa TV e lego Golden Horn gomme ka morago a thopa Sefoka sa **Golden** **Horn** sa Modiragatši yo Mokaone ka go Feature Film ka tema ya gagwe ya ‘**Ndlovu**’ mo lelokelelong.

## Go tšea difilimi

## Ditšhupetšo
1.Mduduzi Mabaso:actor.MUBI.
2.Rhythm citys Mduduzi Mabaso shares how he turned into a fashionista ;my wife is teaching me.news24.Retrieved 27 october 2020

## Dikgokagano tša ka ntle
Trevor Noah

**Trevor Noah** (o belegwe ka la 20 Febereware 1984) ke mothekgi wa Afrika Borwa, mongwadi, motšweletši, mohlaloši wa dipolotiki, sebapadi, le moamogedi wa thelebišene. E be e le moamogedi wa *[[The Daily Show]]*, lenaneo la poledišano la bošego kudu la Amerika le lenaneo la ditaba tša kgegeo go ''Comedy Central'', go tloga ka 2015 go fihla ka 2022. Trevor Noah o thopile difoka tše di fapafapanego, go akaretša le Difoka tše pedi tša ''Primetime Emmy'' . O ile a kgethwa bjalo ka yo mongwe wa "Batho ba lesometharo tlhano (35) ba Matla kudu go *[[New York Media]]*" ke mobegi wa ditaba wa *[[Hollywood]]* ka 2017 le 2018. Ka 2018, makasine wa *[[Time]]* o ile wa mo bitša yo mongwe wa batho ba lekgolo bao ba nago le tutuetšo kudu lefaseng . Ka 2023, o ile a thopa Sefoka sa **Erasmus.**
Amanda Du-Pont

## Ka ga Amanda Du-Pont
**Amanda du-Pont** (o belegwe  26 Mosegamanye 1988) o tswetšwe gona Swaziland. Ke sebapadi sa Afrika Borwa, masebotsana le moamogedi wa thelebišene. Du-Pont o tsebega ka go swantšhwa ga gagwe ga Senna mo letotong la diterama tša CW *Life is Wild*  le Sharon  go SABC 3 metlae-terama *Taryn & Sharon* .  Ga bjale, o bapala bjalo ka Ashley go tša Netflix le letoto la terama ya *Shadow* . O tsebega ka go bapala papadi ya soap opera ya SABC 1 *Skeem Saam*  bjalo ka Nompumelelo 'Lelo' Mthiyane.

## Bophelo bja mathomo
Du-Pont o belegwe ka la 26 Mosegamanye 1988 kua Manzini, Swaziland .  Ke wa lešika la Sefora, Setaliana, Sepotokisi le Seswazi . O belegwe le go godišetšwa Manzini gomme a dula le motswala wa gagwe Alulutho Du Pont, le yena e lego MoSwati. Ka morago ba ile ba hudugela Mpumalanga go fetša dithuto tša bona tša sekolo Kholetšheng ya Uplands. 

## Tša Boiphedišo
Du-Pont o bile le karolo ya go eta pele filiming ya 2014 ya *Magareng ga Metswalle*, le tema yeo e ipoeletšago lenaneong la thelebišene la Afrika Borwa leo le tumilego *la Skeem Saam* . Go tloga ka 2012 go fihla ka 2016 e bile moamogedi mmogo wa SABC 1 go 'celebrity lifestyle magazine shows *Real Goboza*'  gotee le Phat Joe.  O ralokile ka terama ya CW *Life is Wild*, SABC 2 's *Muvhango, Intersexions*, *Generations*, letoto la Mzanzi TV la *Loxion Bioscope*, le filimi ya 2015 ya tšobotsi ya *Hear Me Move* .  Ka Dibokwane 2019, go ile gwa tsebišwa gore Du-Pont o tla bapala karolo ya letoto la ditaba tše di kgahlišago tša Netflix *Shadow* . 

## Tša Thuto
Ka 2011, Du-Pont o filwe legoro la Bachelor of Arts go tšwa Sekolong sa Afrika Borwa sa Ditshwantšho le Tiragatšo ye e Phelago ka Johannesburg. Ngwageng wa go latela, o ile a aloga Sekolong sa Difilimi sa New York kua Toropong ya New York, moo a ilego a newa thušo ya ditšhelete ka mo go feletšego bakeng sa bokgoni bjo bobotse bja thuto. 

## Tša Difoka
Ka mengwaga ye 21, Du-Pont o ile fiwa sefoka sa Phihlelelo ya Bophelo ka Moka ke Kgoro ya Bokgabo le Setšo ya Swaziland ka baka la dikatlego tša gagwe tša mathomo ka difiliming le thelebišeneng le go tšwetša pele ga gagwe leleme le setšo sa Seswazi. 

## Tša Bophelo bja gagwe
Amanda o nyetšwe ke Shawn Rodriques ka 2020  Banyalani ba  hlalane ka Pherekgong 2023. 

## '''Tšhupetšo'''
Winnie Mashaba ke yena

**Winnie Mashaba** ke seopedi sa ebangedi sa Afrika Borwa, motšweletši wa thelebišene, le mmakgwebo. O belegwe le go godišetšwa motseng wa Kgoši Phasha, Steelpoort, o lokollotše alebamo ya gagwe ya mathomo *Exodus 20  ka ngwaga wa* 2000.

## '''Bophelo bja pele'''
Winnie Mashaba o tsene sekolo  se se phagamego sa Mashupje High school eupša a tlogela sekolo ka pela ka morago ga go phasa Mphato wa 11 ka 1998 go phegelela lerato la gagwe la mmino wa gospel.  Kgaotšo ya gagwe ya mathomo e tlile  ka morago ga gore a dire diteko tša Solly Moholo . Kapejana ka morago ga go hlahloba, o ile a lokolla alebamo ya gagwe ya mathomo, *Exodus 20* yeo e lokolotšwego ka ngwaga wa 2000.  O kgethilwe go hwetša difoka tše ntši, go akaretšwa Kora ya Mosadi wa Moya wa Afrika yo Mokaone ka 2005. Difoka tše dingwe di akaretša South African Music Awards (SAMA), difoka tša South African Gospel Awards le tša Mmino tša Metro FM . Ka 2010 o ile a kgethwa bjalo ka Motaki wa Mosadi yo Mokaone go Difoka tša Crown Gospel Awards. O ile a kotama karolo ya go tšweletša thelebišene ya *Amahubo* go Dumisa ka 2015. 

Ka Dibatsela 2022 o ile a nyala Tebatso Phetla, yo a dulago toropong ya kgauswi ya Burgersfort. Gape ka Dibatsela  2019 o amogetše Lengwalo la Bongaka la Tlhompho go tšwa Yunibesithing ya Boditšhabatšhaba ya Beibele ya Trinity (TIBU) ka mošomo wa gagwe wa mmino. 

* 2000: *Exodus 20*
* 2007: *[[Kea Letshaba Lefase]]*
* 2007:*[[Ditebogo]]*
* 2008: *[[Ke Rata Wena]]*
* 2003: *[[Motswelle Se Bapale Ka Kekere]]*
* 2001: *[[Lefu Le Tshabeng Ellish Park Stadium]]*
* 2003: *[[Motswelle Se Bapale Ka Kereke Ena]]*
* 2009: *[[Joang Kapa Joang]]*
* 2006: *[[Thola ngwanesu]]*
* 2010: *[[Go Tseba Jehova]]*
* 2011: *[[Modimo O Nale Nna]]*
* 2012: *[[Bophelo Ke Leeto]]*
* 2014: *[[Very Best Of (Live)]]*
* 2015: *[[Lehlotlo Laka]]*

* 2016: *[[1st Hymns Project Live Recorded]]*
* 2017: *[[Dilo Tša Lefase]]*
* 2018: The Journey With Winnie Mashaba Live at Emperors Palace
* 2021: Moporofeta Jeremiah

## Tshupetso
Matla a go kgotlelela

**Matla a go Kgotlelela** 
**
EFA HLALOŠO YA KGOTLELO GOMME OFE LE NTLHA YE TEE YE BOHLOKWA KA GO KGOTLELELA**
Kgotlelelo ke bokgoni bja go morago ka morago ga phihlelo e thata e fapanego.  Ke bokgoni bja go lebeletšana le kgateletšego le mathata go tšwela pele ka bophelo bja gago go sa šetšwe go šitišwa.  Bohlokwa bja go kgotlelela ke gore go ka thuša go šireletša maemong a maphelo a monagano a go swana le kgatelelo ya monagano le go tshwenyega. 
 **ABELA PHEPHELO YA GAGO YA MOTHO YA TLHAHLO YEO O KEKILEGO O LEBANA LE yona** 
 Ke ile ka katana le go lebeletšana le maemo ka morago ga go hlokofala ga tate , ke be ke pšhatlagantšwe kudu , ke ile ka lahlegelwa ke tsepamiso ya kgopolo mošomong wa ka wa sekolo , ke ile ka fokotša boima bja mmele gomme bontši ke ile ka itahlela tshepedišong ya go mo llela .Ka fao ke be ke sa hwetše tsela ya go tšwela pele go tšwa go yona gomme e bile leeto le boima leo ke kopanego le lona bophelong bja ka eupša mafelelong ke kgonne go le fenya ge ke utolla gore "Resilience is the key to buncing back from adversity."Go ya ka Dr. Dennis Charney (Mothopo: "Go Kgotlelela: Saense ya go Tsenya Ditlhohlo tše Kgolo tša Bophelo" ka Dr. Dennis Charney)

**DI TSELA TŠEO O KA DI DIRIŠAGO GO** TSWELA PELE
Selo se bohlwakwa seo o swanetšego go se dira ke go amogela gore manyami a ka hlohleletša maikutlo a mantši a fapanego le ao a sa letelwago
 Ke ile ka tšea sephetho sa go nyaka thekgo ya profešenale gomme ka tsenela kalafo gomme se se nthušitše kudu (Kalafo le yona e bohlokwa)
 Hloma mekgwa le meetlo go boloka dikgopotšo tša bona di phela 
 **KAMOO KE KGONNEGO GO TSWELELA KA PELE**
  Ka morago ga tshepedišo ke ile ka thoma go bona bophelo ka pono ye e fapanego gomme bontši ke ile ka ikhwetša gape gomme gape ka thoma go tsepelela mošomong wa ka wa sekolo go feta kamoo ke kilego ka tsepelela ka gona pele.  E be e le leeto le boima eupša ke kgonne go hwetša tsela ya go tšwela pele. Kannete, go kgotlelela ke senotlelo sa gore o ka boela morago go bophelo bo o be go o bo phela pele o e ba le mathata