open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Go tseba Jeso Kereste

Go tseba Jeso Kereste

**Go** tseba Jeso Kereste ke motheo wa tumelo ya Bokereste. Bokereste ga se feela mokgwa wa go dumela goba melao ya boitshwaro; ke kamano ya motho le Mopholosi yo a phelago. Go tseba Jeso Kereste go akaretša go kwešiša gore ke mang, go dumela go seo a se dirilego, le go dumelela bophelo le dithuto tša gagwe go fetola pelo, monagano (Romans12:2) le mekgwa ya bophelo bja motho

Jeso Kereste ke Mang?
thumb|320x320px|God's Love.
Jeso Kereste o bohlokwa kudu mo kwešišong ya Bokereste ka Modimo. Bakereste ba dumela gore Jeso ke Morwa wa Modimo, yo a lego Modimo ka botlalo le motho ka botlalo, yo a tsenego mo historing ya batho go utolla lerato la Modimo le go tliša phološo lefaseng. Go ya ka Testamente e Mpsha, Jeso o belegwe Bethlehema, o phetše bophelo bjo bo se nago sebe, o rutile ka matla, a dira mehlolo, gomme a bontšha kwelobohloko go badiidi, balwetši le bao ba bego ba hlokomologwa ke setšhaba. Bophelo bja gagwe bo utolotše semelo sa Modimo, yo a lego yo mokgethwa, lerato, mogau le toka. Jeso ka bo yena o gateletše gore go mo tseba go arogana le go tseba Modimo ga go kgonege. O rile, “Yo mongwe le yo mongwe yo a mponego o bone Tate” (Johane 14:9). Ka fao, go tseba Jeso Kereste ke go kopana le Modimo.

Go Tseba Jeso Ka Dithuto tša Gagwe.

Dithuto tša Jeso di re bontšha gabotse pelo le morero wa gagwe. Ka diswantšho, dithero le dipoledišano tša ka mehla, o rutile ka lerato, tebalelo, boikokobetšo, phetogo ya pelo le tumelo. Thero ya Thabeng (Mateo dikgaolo tša 5–7) e sa dutše e le ye nngwe ya dithuto tša boitshwaro tše bohlokwa kudu historing ya batho, e bitša badumedi go rata manaba a bona, go nyaka toko le go tshepa Modimo ka botlalo. Go tseba Jeso go feta feela go mo rata ka bohlale; go ra go phela go ya ka dithuto tša gagwe. Jeso o biditše batho e sego feela go kwa mantšu a gagwe, eupša go a dira, ba tlema bophelo bja bona ka lerato la Modimo le la batho ba bangwe.

## Ditšhupetšo
Leganata

thumb|setswantso sa leganata

**Leganata** ke lefelo leo le omilego, leo le lahlilwego,leo le amogelago meetse a pula yeo e nwago ka bosesenyana ka ngwaga, leo le nago mobu o mohwebidu kudu le gona diforo/dikgoho tsa meetse tsa ka gare ga letsaba di a oma ge go se na pula gomme go ba le maope a mantsi le go tonya kudu bosego.

ke motse wa go hloka badudi,ka lebaka la goba le pila ye nnyane Maemo a bophelo a hloka Dibiome tša ditshepedišo tša tswa Kano ya Siphesihle le tikologo ya tšona,ke go hloka dimela go pepentšha bokagofimo bjao no sa šireletšwago bja fase le gore se akaretša bontšhi bja dilete tša maganata a go tonya.

## Ditshupetso:
Kgethollo ya semorafe

**Kgethollo ya semorafe** ke tumelo ya gore dihlopha tša batho di na le dika tše di fapanego tša boitshwaro tšeo di sepelelanago le dika tšeo di abetšwego gomme di ka arolwa go ya ka go phagama ga morafe o mongwe. [ 1 ]   E ka bolela gape  ka  kgethollo, goba kganetšo yeo e lebišitšwego kgahlanong le batho ba bangwe ka gobane e le ba morafo o fapanego.  Mehuta ya sebjalebjale ya kgethollo ya semorafe gantši e theilwe dikgopolong tša leago tša diphapano tša thutaphedi magareng ga batho. Dipono tše di ka tšea sebopego sa ditiro tša leago,mekgwa goba ditumelo, goba ditshepedišo tša dipolitiki tšeo go tšona merafo e fapana fapana e beilwego maemong a phagamego goba a tlase  ka tlhago, go ithekgile ka dika tšeo go akanyetšwago gore di abelana,bokgoni goba dika. [ 2 ]  Go bile le maiteko a go dira gore ditumelo tša kgethollo ya semorafe di be molaong ka ditsela tša thutamahlale, tše bjalo ka kgethollo ya semorafe ya thutamahlale, tšeo ka bontši di bontšhitšwego gore ga di na motheo. Mabapi le ditshepedišo tša dipolitiki  tšeo di thekgago pontšho ya kgethollo goba go hloya mekgweng ya kgethollo goba melaong, dikgopolo tša kgethollo ya semorafe di ka akaretša dikarolo tša leago tšeo di sepeditsaago le tšona go swana le go rata ba ka ntle, lehloyo la batho ba ka go tswa ka ntle,go ba ba bangwe, karoganyo, maemo a tatelano ya maemo, le go phagama .

Le ge dikgopolo tša morafe le morafe di tšea e le tšeo di aroganego thutamahlaleng ya leago ya mehleng bo lehono, mareo  a mabedi a na le histori e telele ya go lekana tšhomišong e tsebegago le dipukung tša kgale tša go ruta mahlale  a tša leago. "Morafe" gantši o šomišwa ka kgopolo yeo e lego kgauswi le yeo ka setšo e akaretšago "morafe", karoganyo ya dihlopha tša batho yeo e beilrgo godimo ga dika tšeo di tše wa go e le tša bohlokwa goba tša tlhago go sehlopha (mohlala: leloko la borakgolokhukhu leo le abelanwago goba boitshwaro bjo bo abelanago). *Kgethollo ya semorafe* gantši di šomišwa go hlaloša kgethollo motheong wa morafe goba setšo,go sa šetšwe gore diphapano tše di hlalošwa bjalo ka semorafe. Go ya ka Tumelelano ya Ditšhaba tše Kopanego ya go Fediša Mehuta ka Moka ya Kgethollo ya Morafo, ga go na phapano magareng ga kgethollo yeo e ba kwago ke motheo wa morafo goba morafo, eupša gore mareo a na le ditlhaloso tše di fapanego tšeo di ka no se dumelelanego ka mehla. E dira ka mo go oketšegilego ka gore go phagama mo go theilwego phapanong ya morafo ke maaka go ya ka thutamahlale, go sola boitshwarong, ga go loka setšhabeng, e bile go kotsi. Kopano e ile ya bolela gape gore ga go na lebaka la go lokafatša kgethollo ya morafo, lefelong le lengwe le lengwe, ka kgopolo goba ka tirišo.
Sekolo ke lokisetso bana mosomong

thumb|senepe sa sekolo

**Sekolo** ke selo seo se le go bohlokwa kudu ka gobane rena bana re tsea sekolong bjalo ka legae la rena la bobedi moo re golago letsatsi ka tsatsi.Re hwetsa gape tshedimosho ka dilo tseo difapaneng tsa go aga le go thusa gore motho a tswelele boptse bophelo le gore le re dira gore re ithukisetse go mafeleng a mesomo gape.Batho bao basomago lefelong leo ba thomile pele kago ithutela go soma ka bana le go ruta gore ba kgone go refa bohlale bjoo re bohlokago bjale ka bana ba sekolo.

Go ithuta sekolong go bohlokwa bakeng sa go hlama didiriswa tse di nyakegago tsa go sepetsa bophelo, go fihlelela dipakabne tsa mosomo le gfo tsenya letsogo setshabeng.Sekolo ke setheo sa thuto wo o hlamilego go fa ditikologo tsa go ithuts tsa go ruta baithuti gantsi ka fase ga tlhathlo ya barutisi.Bana ba hloka dikolo ka gobane di nea diklase tsa dithuto,thuto ya leago le kgolo ya maikwelo.Dithusa bana kgolo ya tlhaologanyo.

## Ditshupetso:
Michael Olise

**Michael Akpovie Olise**; o belegwe ka letšatšikgwedi la (lesomepedi Manthole 2001) ke sebapadi sa kgwele ya maoto sa profešenale seo se bapalago bjalo ka lehlakoreng la letsogo la go ja pele ga lebala la kgwele ya maoto le mohlasedi wa gare wa sehlopha sa Bundesliga Bayern Munich. O belegetšwe Engelane, o bapala le Sehlopha sa setšhaba sa Fora. O lebelelwa bjalo ka yo mongwe wa babapadi ba maemo a godimo lefaseng, o tsebja ka bokgoni bja gagwe bja go hlama dilo, go kgorometša le bokgoni bja gagwe.   

Setšweletšwa sa dikolo tše di fapafapanego tša Seisemane, Olise o dirile kgetho ya gagwe ya mathomo ya Reading ka 2019. Ka 2021, o ile a saenwa ke sehlopha sa Crystal Palace sa Premier League, moo a feditšego dihla tše tharo gomme a kgethelwa go bala PFA Young Player of the Year ka  ngwaga wa 2024, pele a sepela a eya go sehlopha sa Bayern.

Olise o ile a emela Fora maemong a bafsa gomme a akaretšwa sehlopheng sa bona sa 2024 Summer Olympics. O thomile go bapala la mathomo sehlopheng se se phagamego sa Fora ka Setemere 2024.

## Bophelo bja pele
Olise o belegetšwe kua toropong yeo e bitwšago White City, Greater London, Engelane, gomme a golela Hayes, Greater London, go tatagwe wa go tšwa nageng ya Nigeria le mmagwe wa go tšwa Algeria. Ka poledišanong le FC Bayern Magazine 51, ge a botšišwa ka ga bosetšhaba bja gagwe o boletše gore "Ge e le gabotse ke tšwa dinageng tše nne: Fora, Algeria, Nigeria le Great Britain. Ke ipona ke le mahlatse kudu go ba le dikarolo tše nne, tšeo ka moka di nkodišago. Ke ikwa karolo e nngwe le e nngwe go nna, ke tšweleditše kgokagano dinageng tša ka moka"
Sekotwana sa mabitla

**Sekotwana sa mabitla** (goba **sekotwana sa lehu** ) ke nako yeo ka yona batheletši ba thelebišene e lego ba bannyane kudu ge di bapetšwa le dinako tše dingwe tša letšatši, gomme ka lebaka leo mananeo a kgašo e a lebelelwa e le a bohlokwa kudu.  sekotwana sa mabitla gantši di bewa ka iri ya pele mesong ya letšatši le lengwe le le lengwe, e lego nako yeo bontši bja batho ba robetšego.

Ka kgonagalo e kgolo ya gore batheletši ba bantši ba bogele nakong ye ya mosegare, gofa mananeo a thelebišene a nago le mohola nakong ye gantši go lebelelwa e sego bohlokwa; diteišene tše dingwe tša kgašo di ka dira mošomo wa boentšenere goba wo mongwe wa sethekniki (mohlala, dikaonafatšo tša softwere le theknolotši) goba tša tima moyeng ka diiri , gomme ditshepedišo tše dingwe tša go ela batheletši ga di kgoboketše tekano tša dinako tše. Ba bangwe ba šomiša go itiriša ga kgašo go feta ka diphepong tša netweke go sa hlokomelwe, ka fela bašomi bao ba laetšwego ke bolaodi bja kgašo le ditshetledi/babegi ba ditaba ba tšhoganetšo bao ba lego gona seteišeneng sa selegae bošego ka moka. Diteišene tše mmalwa di šomiša "re dula re le godimo" goba mohuta wo o fapanego go tšwetša pele tshepedišo ya tšona ya diiri tše masome pedi nne bjalo ka ntlha ya go rekiša, le ge e le gore ka ge se bjale e le molao go e kgethegilwego yeo e bego e le nakong ye e fetilego, bjale kudu e fetogile ntlha ya go rekiša ya weposaete ya seteišene goba didirišwa tša ditaba tša leago go e na le moo.
Eiye

Eiye ke (***''Allium'' cepa*** L. Carl Linnaeus, go tšwa go Latin cepa), yeo gape e tsebegago bjalo ka eiye **ya lebone** goba eiye **ye e tlwaelegilego**, ke enywa yeo e bietšwego kudu ya mohuta wa Allium. Letšhwana ke mohuta wa dimela tša **dieie** tšeo di bego di hlalošwa bjalo ka mehuta ye e aroganego go fihla ka 2011. Di enywa tsa kgauswi le eiye di akaretša konofolo, scallion, leek le chives.

Mohuta wo o na le mehuta ye mengwe e mmalwa yeo e bitšwago dieie gomme e bialwa bakeng sa dijo, go swana le dieiye tša Japane *[./&#x3C;i&#x20;id= Allium]*, le dieiye tsa Canada Allium canadense. Leina la dieiye tša naga di šomišwa goya ka mehuta ya Allium, eupša A. cepa e tsebja fela go tšwa go temo. Sebopego sa yona sa mathomo sa lešoka ga se tsebje, le ge e le gore go tšhabela go bialwa go hlomilwe ka dileteng tše dingwe. Eiye gantši ke sebjalo sa ngwaga yo mongwe le yo mongwe goba sebjalo sa go mela ka mehla, eupša gantšhi se tšewa bjalo ka sebjalo sa ngwaga ka ngwaga gomme se bunwa sehleng sa sona sa mathomo sa go gola.&nbsp;

Sebjalo sa eiye se na le fene ya matlakala a go ba le sekoti, a botala bja leratadima, gomme tleloupu ya yona motheong wa sebjalo e thoma go ruruga ge botelele bjo bo itšego bja letšatši bo fihlelelwa. Dibolo di bopilwe ka dikutu tše di khutsofaditšwego, tše di gateletšwego, tša ka fase ga mmu tše di dikologilwego ke sekala se se fetotšwego sa nama (mahlare) ao a apešago lehlogedi la bogareng ntlheng ya kutu. Ka seruthwane (goba ka selemo, tabeng ya dieie tšeo di fetago marega), matlakala a hwa fase gomme magato a ka ntle a tleloupu a oma kudu, gomme . Sebjalo se a bunwa le go omišwa gomme dieiye di loketše go šomišwa goba go bolokwa. Sebjalo se na le tshekamelo ya go hlaselwa ke palo ya disenyi le malwetši, kudukudu ntsintsi ya eiye, , le difankase tše di fapafapanego tšeo di ka hlolago go bola. Mehuta ye mengwe ya *A. cepa*, go swana le shallots le dieiye tša ditapola, e tšweletša dibolo tše ntši.

Dieiye ke di bjalwa tsa go šomišwa lefaseng ka bophara. Bjalo ka selo sa dijo, gantši di fiwa di le tala bjalo ka morogo goba karolo ya sejo se se lokišitšwego sa tatso, eupša di ka jewa di apeilwe goba tša šomišwa go dira dipikiri goba di-chutney . Di  ge di segwa gomme di na le dilo tše itšego tša dikhemikhale tšeo di ka tenago mahlo.
Sehlopha sa disenyi

**Sehlopha sa disenyi** ke disenyi tšeo e lego setho sa sehlopha sa disenyi . dihlopha ka bontši tša disenyi di lebellwa e le karolo ya bosenyi bjo bo rulagantšwego . Dihlopha tšeo okadi bitša gape **dihlopha tša bahlolampherefere**, e lego lereo leo le tšwago go *sehlopha sa bahlolampherefere* le moselana wa ** .  Dihlopha tša disenyi di nea tekanyo ya mokgatlo le methopo yeo e thekgago ditirišano tše dikgolo kudu le tše di raraganego tša bosenyi go feta kamoo sesenyi ka o tee ka o tee se bego se ka se fihlelela. Dihlopha tša disenyi di bile mafolofolo ka nywaga e mentši dinageng lefaseng ka bophara. Dihlopha tša disenyi ke taba ya dipadi tše dintši, difilimi, lelokelelo la thelebišene le dipapadi tša bidio.
Go ba motswadi

**Go** ba motswadi ke phihlelelo e makatšago kudu yeo o ka ba go le yona bophelong bja gago. Go sa kgathalege gore lesea la gago le bapetšwa bjang, o tla nagana gore la gago ke lona le le rategago kudu lefaseng ka bophara. Ga ke tsebe gore o ka tsoga o tloga o itokišeditše go ba le ngwana wa gago wa mathomo. Go boima go itokišetša mola o sa tsebe gore pele o emetše ke eng. Nako ke ntwa e kgolo kudu kgauswi le tša ditšhelete. Ge o sena motho yo le ntšhanago sa inong, mohlomongwe o ikwa e ke o na le nako ye ntši go wena, bagwera ba gago, mošomo le eng goba eng yeo o nyakago go e dira. O ka kgona go dira seo o se nyakago ge o nyaka pele ga boimana, le ge molekane wa gago a imile o ka tšwela pele o ntše o di dira. Nako e ba se sengwe sa dilo tše bohlokwa kudu. Nako ya gago bjale e neetšwe go fihla ga gagwe yo mofsa.

Ge go tliwa bophelong bja lapa, yo mongwe le yo mongwe o swanetše go hwetša tswalano magareng ga batswadi le bana ye e ka bago e botse ka gona. Mekgwa ye mebotse ya botswadi e šoma gabotse go godiša bana ka tayo le ditekanyetšo tše botse tša boitshwaro, gomme ke toro ya batswadi ba bangwe le ba bangwe. Lega go le bjalo, ga go bonolo. Gomme go bohlokwa go tseba gore tswalano ya ngwana le motswadi ke tsela ya ditsela tše pedi, ka mantšu a mangwe, ge e le gabotse ke tirišano magareng ga batswadi le ngwana wa bona. Ge batswadi ba thoma go kwešiša tekatekano ya moo ba swanetšego go bea mellwane, moo ba swanetšego go kgothatša le moo ba swanetšego go nola moko, gona bana ba bona ba ka se senyege. Ka tsela ye ba ba batswadi ba ba lokilego. Ge batho ba sa tsebe go ba motswadi yo botse, sekgala magareng ga tše pedi se a gola.

Go batswadi ba bantši, go na le matšatši ao re ikgorometšago go fihla moeding gomme re ikwa eka ga re na selo seo re ka se neago. Go tlaleletša go šoma le go hlokomela lapa, batswadi ba bantši ba kgetha go ipha nako ya go itloša bodutu, go itšhidulla goba go tlwaetša sehlopha sa dipapadi sa ngwana wa bona. Ke moka, ge mafelelong o ikgodiša gore o dire selo seo o se thabelago, o ka ikwa o le molato ka baka la go se fetše nako ya boiketlo yeo o nago le yona le lapa la gago. Dumela ka moo o ikwago ka gona. Tšea metsotswana ye menyenyane ya letšatši le lengwe le le lengwe gore o itlhahlobe. Lekola ka moo mmele wa gago o ikwago ka gona. Ela hloko dikgopolo tšeo o nago le tšona. Itlhatsele ka bowena. Iphe theto ye nngwe ya tšohle tšeo o kgonago go di fihlelela gomme o iphe mogau. Ge o ikwa o imetšwe, tseba gore ga o noši. Maikutlo a gago a a kwagala gomme o na le tshwanelo ya go itlhokomela gotee le batho ka moka. Iphe tumelelo ya go tsepamiša kgopolo go wena gomme o be phetolelo ye kaone ya gago yeo o ka bago yona!

## Ditšhupetšo

https://snowwhitewrites.com/being-a-parent/

https://www.themodernmrandmrs.com/2019/02/13/the-main-challenges-of-being-a-young-dad/

https://www.dadabhagwan.org/path-to-happiness/relationship/parent-child-relationship/?gad_source=1&gad_campaignid=177911306&gbraid=0AAAAADubKQ5ifNhGRtWQHPWG3jffKG4P9&gclid=CjwKCAiA-__MBhAKEiwASBmsBFYKPDNS49SIee5EasHIExepuR1wci-CZ8HqH7NwKtYgYlpBnBgoKhoCrNAQAvD_BwE

https://youthfirstinc.org/feeling-overwhelmed-as-a-parent-knowing-how-to-cope/
Joala ba sesotho

thumb|Joala ba sesotho
**Joala ba sesotho**:Jwala ba sesotho,ke madila ao a nwewang magaeng ,ebile gantši ka mediro,ka Afrika Borwa ,bo diriwa ka bupi ba mabele,meetsi le komelo ,bo dira ke basadi,gantši ge ba nyaka go dira mebereko ya badimo.

Joala ba sesotho bo tumile ka lefelong la Afrika borwa,ebile bo bitšwa ka maleme a go fapana.Gantši bo dirwa ke batho ba bomma.Go tšwela pele bo šomišwa gantši ge ba nyaka go bolela le badimo.Joala ba sesotho bo diriwa ka meetsi,mohlaba le komelo.Geba fetša go bo dira bo tšeya matšatši pele ga ge bo tlo nwewa.Dilo kamoka tše o di hlakantšang go dira joala go swanetše gore o di mete.Bapedi ba borena gantši ba bo apeya mollong.Nka feletša ka gore gantši bonwa ke banna ba kgoro.

Joala ba sesotho bo nwewa ka manyalo,goba ge ba keteka mediro ye itseng.Nka tšwela pele ka gore joala ba sesotho bo gopotša batho matšatši morago ebile bo gopotša batho ba afrika borwa gore batšwa kae.Gantši pele ga ge ba bonwa bapedi ba bo tšolela fase.Joala ba sesotho ba bo tšela ka gare ga moeta.Ka Sepedi ke ntwe bohlokwa kudu mo modirong,kantle le bona modiro okase phetege.

Matšatšing a lehono joala ba sesotho bo thoma go tsebagala lefase ka bophara ebile ba iphsina ka bona.Le makgowa ba thoma go itirela bona ebile ba bo rekiša mabenkeleng kgoparara .Eupša bona ba bonwa ka gare ga mabotlelo ,mapedi ba bonwa ka gare ga sego.Moeta le sego di dirwa ke basadi ka dilo tša tlhago.Seo se laetša gore bapedi ba rata setšo sa bo bona .

Tšupetso
Pese

thumb|244x244px|Se ke senepe sa pese
**Pese** ke sefatanaga se segolo seo se rulagantšwego go rwala banamedi ba bantši go tšwa lefelong le lengwe goya go le lengwe .Ka mehla se sepela meebileng gomme se latela tsela ye e itšego .Dipese di dirišwa kudu bjalo ka dinamelwa tša setšhaba metseng le ditoropong ,di thuša batho go fihla sekolong ,mošomong goba mafelong a mangwe .

Go na le mehuta ye fapanego ya dipese ,bjalo ka pese ya sekolo ,pese ya toropo le pese ya maeto a matelele .Dipese tša sekolo di rwala barutwana go ya le go boa sekolong .Dipese tša toropo di šoma ka gare ga metse le ditoropo ,di emiša mafelong a go emiša pese go tšea le go theola banamedi .Dipese tša maeto a matelele di sepela magareng ga ditoropo gomme ka dinako tše dingwe di tshela le melelwane ya dinaga .

Dipese di bihlokwa ka lebaka la gore di fokotša sephethephethe ka go rwala batho ba bantši ka nako e tee go e na le gore motho yo mongwe le yo mongwe a diriše sefatanaga sa gagwe .Gape di thuša batho bao ba se nago dinamelwa tša bona go sepela ka polokego le go fihla mafelong a bona ka nako .

## Mothopo
Thulaganyo

**Thulaganyo** ke peakanyo ya di tiralgalo tša padi go tloga mathomong go fihla mafelelong.Thulaganyo e na le magato a mahlano e lego kalotaba, phekgogo, thulano(ga e ngwalwe,e ikeme) sehloa le tlemollo ya lehuto.

Magato a mahlano a thulagayno a beakanywa ka tsela yeo e latelago. kalotaba ke legato la mathomo la thulaganyo. Ke mathomo a ditaba tša mongwadi moo o tsebišwago ka dintlha tše bohlokwa e lego baanegwa, tswalano ya bona, tikologo, nako le lefelo la ditiragalo le tabakgolo ya baanegwa. Legato la bobedi la thulaganyo ke kgodišo. Ke mo go ba go le tiragalwana ye e hlohleletšago go ba e hlolago thulano ya mathomo ya sengwalwo.

Legato la bone la thulaganyo ke sehloa. Ke moo bothata bo fihlago ntlhorwaneng. Ditaba dia šiiša di nametše thaba. Ke thulano ya mafelelofelo ka gare ga padi. Legato la mafelelo ke tlemollo ya lehuto. Ke moo bothata bjola bo thomilego go phegogo bo rarollwa. Legatong le ga se gwa swanela gore go be le thulano efe kapa efe. Ditaba di boela sikeng.

Thulaganyo e thuša babadi gore ba kgone go tseba tatelano ya di tiragalo ka gare ga padi go tloga mathomong go fihla mafelelong ntle lego gakanega. E thuša babadi gore ba kgone go kwešiša padi yeo ba e balago go tloga mathomong go fihla mafelelong ga padi yeo.

## Ditshupešo
Lekompo

thumb|Mmino wa lekompo
**Lekompo** ke mohuta wa mmino wo o thomilwego ke di opedi txa go txwa Africa Borwa txeo di gwetxagalago probenseng ya Limpopo. Ke mmino woo o txeago karolo probenseng ya Limpopo. Ba bangwe bare ke mohuta wa mmino woo osa thomago kgale gomme bao ba tsebago bare ke mmino wa kgale woo o bonchago setxo sa Afrika Borwa. wona o gwetxagala kudu ka thoko ya bopedi, efela ase moo o thomilego gona. Bontxi bo dumela gore mmino wo wa Lekompo o thomile lefaseng la Bolobedu.

Leina le Lekompo le hlamilwe go txwa lentxu le "dikompong" leo le rago gore moo go dulago badiidi goba moo go senago hlabologo. Lentxu le Lekompo kgale le be le xomixwa go roga batho bao ba bego ba dula mafelong a mohuta woo. Mafelo a gona go akaretxwa dipolaseng moo batswadfi ba bantxi ba bego ba berekela bana ba bona gona. Bathopi ba gona e be ele makgowa. Goa makatxa gore leina leo le bego le xomixwa go nyenyefatxa batho kgale lehuno le filwe mohuta wa mmino woo o kgahlago dichaba.

Mmino wa Lekompo lehonu o etapele ka gare ga dihlopha txa mohuta wa mmino ka mo nageng ya Afrika Borwa. wona o nchitxe baopedi bao ba txweletxego lehonu ebile ba wela ka gare ga diopedi txeo di lego bo mahlwaadibona ba Afrika ka bophara. Re bone seopedi se sengwe se kgaola ngwaga mengwaga ye lesome yao feta. Taba ye e ile ya makatxa dichaba ebile ya thabisha balatedi ba bantxi ba mmino wa Lekompo. Leina la seopedi seo ke Khutxo Steven Kgatle yoo a tsebegago ka leina la gagwe la go bapatxa e lego King Monada.

lehonu le mmino wa Makompo o na le balatedi ba bantxi go feta balatedi ba bangwe ba mehuta ye mengwe ya mmino. Mmino wa Lekompo go na le baopedi bao ba tsikinyago lefase ka mmino. Bona ba rtwa ke balatedi e le ruri,baopedi ba go swana le Shebeshxt, Kharishma, Shandesh le ba bangwe. mohuta wo wa mmino o buletxi diopedi txe dintxi menyetla ya gore ba txweletxe talente txa bona sechabeng. Lekompo ke bokamoso bja ma Afrika Borwa ka bophara.

## Ditshupetso
Lehloyo le polayo ya matšwantle

thumb|dintwa tsa naga
**Lehloyo le polayo ya matšwantle**

Nageng ya Afrika Borwa go na le dintwa ka ge badudi ba gona ba biletša gore badudi ba naga dišele bao ba dulago nageng ya bo bona ba dira bosinyi . Badudi ba boela gore bantšhi bja badudi ba ba tlile mo go se molaong . Ye ke yengwe ye e dirilego gor badudi ba Afrika Borwa ba ntšhe bana ba badudi ba naga dišele dikolo go bolelwa gor a ba pateli mola ba sena maloka a go dula mo nageng .

Go gonolelwa le gore diokobatši tsa go swana le crystal meth,nyaope,coke le tse dingwe tšeo di senyago naga di tla le bona badudi ba ka ntle. Naga e nyamile gomme ba nyaka Mopresedende aba gometse morago

Go bonagala nke mo Afrika Borwa gona le bophelo bjo bokaone ka ge badudi ba nageng dišele ba sa boeli gae le ka morago ga go bolawa le gona go gobatšwa ke setšhaba. 

Mopresidente gomme ore re bana ba thari , Re bana ba motho gomme a go mo bakayago ka ge gagabo bona go sena khutšo.

## Ditšhupetšo
Kgaolo ya Mohlagase

thumb|senepe sa go bontšha seteišene sa mohlagase
**Kgaolo ya Mohlagase** , kgaolo ya mohlagase ke go timediwa mohlagase ke balaudi bao ba tsebegago ka Eskom nageng ya Afrika Borwa.E šomišwa go a bela badudi ba naga mohlagase ka go lekana, le ge ele gore e re thatafišetša maphelo e be e šetši e le setlwaedi go rena ka ge ele selo sa tšatši le tšatši. 

Mohola wa go kgaola mohlagase , gantšhi go kgaola mohlagase ka ge ba direla polokego ya mohlagase ka ge ba bangwe batho ba šomiša mohlagase bošhaedi ka go  tseba gore aba reki ibile aba pateli. Mmušo o tlile ka leano la gp kgaola go direla gore mohlagase o bolokege, kgaolo ya mohlagase e thibela go wa ga sisteme ya mohlagase ka ge go na le tšhomišo ye ntšhi , gape e fa bašomi nako ya go lokiša mo go senyegilego. 

Di tla morago tša kgaolo ya mohlagase ke gore batho ba lo ba dišhebo le mešomo ka ge go sena mohlagase ,bana ba šitišega go dithuto tša bona ka ge ba sena mabone. E oketša bosenyi mo nageng ka ge ba bona gole lewsiwsi. Lebelo la go boya ga mohlagase le ka senya di dirišwa tša go swana le Thelebišeni le Fridge. 

## Ditšhupetšo
Maiswaro a baetapele

thumb|280x280px|Leaders
Maitswaro a baetapele

**[[Boetapele|Baetapele]]** ba na le tema ye bohlokwa setšhabeng ka gobane ba laetša batho tsela ye e swanetšego go latelwa. Moetapele yo mokaone o swanetše go latelwa. Moetapele yo mokaone o swanetše go ba le maitswaro a mabotse,go swana le botshepegi,tlhompho le toka.Ge moetapele a botega ,batho ba a mo tshepa gomme ba kgona go šoma mmogo le yena ka khutšo.Tlhompho le yona e dira gore a tsebe dikgopolo tša bangwe pele a tšea dipheto.Draft 2

Gape moetapele yo mokaone o swanetše go ba mohlala o mobotse setšhabeng.O swanetše go šoma ka thata, go ba le maikarabelo le go hlokomela dinyakwa tša batho bao a ba etelelago pele.Go se kgetholle le go swara batho ka go lekana go aga botse le kwano. Ge baetapele ba na le lerato le tlhokomelo,setšshaba se a gola gomme sa phela ka khutšo.

Maiswaro a mabotse a baetapele a tliša tlhabollo le katlego nageng. Ge baetapele ba šomiša maatla a bona gabotse,ba ka lwantšha bomenetša le katlego nageng.Ge baetapele ba šomiša maatla a bona gabotse,ba ka lwantšha bomenetša le go godiša ekonomi. Ka fao go bohlokwa gore baetapele ba dule ba gopola gore ba hlankela setšhaba,e sego go ikhola. Maiswaro a mabotse ke ona a dirago gore boetapele bo atlege.

## Ditšhupešo
Madi

**Madi** ke seela seo se tshwago motho ge a gobetsi goba a hlakane le kotsi. Mo go basadi ke seela seo basadi ba swanetsego go se bona kgwedi ka kgwedi, re se bitsago go ya kgweding.

Madi a bopega ka gare ga marapo a gago, letlalo la spongy ka gare ga marapo a gago. Mokokotlo wa marapo o na le disele tša stem, tšeo e lego sebopego sa mathomo sa disele tša madi tša mmele wa gago. Disele tša madi di gola go tšwa go disele tše tša marapo a gago, gomme ge di bopilwe ka botlalo, di tsena ka gare ga ditšhika tša madi a gago bjalo ka madi a feletšego.Madi a thoma ka gare ga marapo a gago, letlalo la spongy ka gare ga marapo a gago. Mokokotlo wa marapo o na le disele tša stem, tšeo e lego sebopego sa mathomo sa disele tša madi tša mmele wa gago. Disele tša madi di gola go tšwa go disele tše tša marapo a gago, gomme ge di bopilwe ka botlalo, di tsena ka gare ga ditšhika tša madi a gago bjalo ka madi a feletšego.

Madi a mantši ke a seela. Le ge go le bjalo, e na le disele le diproteine tšeo di e dirago gore e be ye koto go feta meetse. Palogare ya dipoo tše kgolo e na le dilitara tše 5 (10.5 pints) tša madi, mola tše tshadi di na le dilitara tše 4 (8.5 pints). Madi a tšea 8% ya boima bja mmele wa gago:Plasma e bopa 55% ya madi a gago.Disele tše khubedu di bopa 44% ya madi a gago.Disele tše tšhweu tša madi le diplatelet di bopa 1% ya madi a gago.Plasma ke seela se serolane seo se nago le meetse a go feta 90%. Mošomo wo mogolo wa yona ke dinamelwa. E rwala disele tša madi, diproteine tše bohlokwa le letswai mmeleng ka moka. Gape e sepediša ditšhila go tšwa go disele tša gago go ya go dipshio le sebete gore di tlošwe. E thuša go boloka themperetšha ya mmele le go dira gore disele tša madi di dikologe mmeleng ka moka.

Plasma ke seela se serolane seo se nago le meetse a go feta 90%. Mošomo wo mogolo wa yona ke dinamelwa. E rwala disele tša madi, diproteine tše bohlokwa le letswai mmeleng ka moka. Gape e sepediša ditšhila go tšwa go disele tša gago go ya go dipshio le sebete gore di tlošwe. E thuša go boloka themperetšha ya mmele le go dira gore disele tša madi di dikologe mmeleng ka moka.Madi a gago, go swana le disele tše khubedu tša madi, ke a mahubedu. E khubedu ge e etšwa pelong ya gago gomme e tletše oksitšene. E ba bokhubedu bja ditena ge e na le oksitšene ye nnyane gomme e boela pelong ya gago go hwetša tše dingwe.

## Tshupetso

[lokiša]

: 

* CS1 Seisimane-language sources (en)
* Madi
Tsotsitaal

thumb|ke seswantsho  sa kasi mo gobolelwago Tsotsi taal
Tsotsitaal ke polelo ya kasi yeo ka tlhago etswa e bopilwego ka go kopanywa ga dipolelo,ebile e bolelwa ga golo provinsing ya Gauteng.Tsotsitaal e bolelwa gagolo ke bafsa,gantshi ke batho dirago bosenyi.

Tsotsi taal e raloka karolo e kgolo go baswa,bontši ba bona ba e šomišwa ge ba swara poho.Polelo e ga e šomišwe maemong a semmušo go swana le dipoledišano tša mešomo goba sekolo.Go šomiša Tsotsi Taal maemong a semmušo go ka bonwa bjalo ka go hloka tlhompho goba go hloka profešenale. 

E ka tswalela manyetla ka ge e bonagala e le polelo e nale tswalano le bosenyi le kgolego.Batho ba bangwe ga ba e kwešiše ka gore e bonala e dirišwa gantši dikasi go swana le bo Soweto. 

Tsotsitaal ga se polelo ya semmušo e swana le sipetori,ga engwale efela ya bolelwa.

## Ditšhupetšo
Go gweba ka mmele

Bokotsi bja go gweba ka mmele
thumb|ke phamfolete ya go  laetša bokotsi bja go gweba ka mmele mo setšhabeng
**Go gweba ka mmele** ke tiro ya thobalono yeo  gantšhi  batho ba sesadi ba išomišago go gwetša masheleng a go iphediša ka go kopanela mapai le banna ba go  gweba ka mmele go hlolwa ke maemo a go swana le motlhako,tlhokego ya mešomo , thuto ga mmogo le tšhomišo mpe ya diokobatši ka baka la maemo ao basadi ka bontšhi ba feleletša  ba gweba ka mebele ya bona . Go gweba ka mmele go kotsi ka ge bašomi  ba thobalano ba lebana le maemo a godimo a go hlaselwa,tlaišo ya thobalano,go thopiwa le polao. Go gweba ka mmele go ka hlola kotsi ye kgolo ya tša maphelo e lego malwetši ao a fetelwago ka thobalano ge  tshireletšo e sa šomišwi. 

Go gweba ka mmele go oketša le palo ya godimo ya tšhomišo mpe ya diokobatši kage  bašomi ba thobalono ba di šomiša bjalo ka selo seo sebafago maatla go dira tiro yeo. Go gweba ka mmele go kotsi ka ge go hlola kamego go maphelo a monagano, re bona ka ge bontšhi ba bašomi ba thobalano ba na le kgakanego ya maikutlo,matshwenyego,le malwetši a kgatelelo ya monagano ka morago ga  tiragalo yeo ya thobalano.  Matšatšing a legono ga go sa gweba batho ba bagolo fela eupša le bana ba banenyana ba o bale go ka fase ga mengwaga ye  masomepedi go thoma go ba o na go lesomepedi ba thoma go gweba ka mmele. seo se hlola kotsi mo setšhabeng ka ge se senya bokamoso bja bana. Go gweba ka mmele go ka fokotšwa ka go kaonafatša thuto le tlwaelo ya bo kgoni ka go fa thuto ya mahala ya theko fase go bana le bafsa. Tlwaetšo ya mešomo  ya go swana le go roka,thekenolotši,mešomo ya matsogo le  maneo a tsebo ya tša tšhelete .Go matlafatša melao kgahlanong le kgwebišano ya batho ka go tiafatša le gophethagatša melao go lwantšha kgwebišo ya batho.Go ruta maphodisa go lemoga ka kotsi yeo e hlolwago ke go gweba ka mmele.Go fana ka mananego a go tšwa le tlabollo ka go baiša mafelong a botšhabeloa bo bolokegi le boleti.Go fa thuto ka malwetši ao a fetelago ka thobalo le go šomiša kgotlopo. 

## ditŝhupišo
Sepeli/seiponi

thumb|Seswantsho sa seipone
**Sepeli/seiponi**

Sepeli:ke yengwe ya di diriswa tseo di somiswago go ipoga go ba go ipona go re o lebelelega bjang. 

ka gore bjalo seipone ga se galase fela yeo motho a iponegang mo go yona.Seipone ke sediriswa seo se senolago nnete bathong le mefekolo ya bona  le tse dingwe tseo dilego gona .Gape seipone go ba sona sepeli se ka somiswa go inagana le go itlhathloba e le gonyakana le seo motho elego sona ka gare ga gagwe.Gomme seipone se ka busa sa go lemosa kgolo ya gago le mabadi goba gona go tsofala ga gago.

Gomme seipone ga sena kgethologanyo se bontsha seo selego gona kannete gasena tabale gore wena motho ikwa bjang ka moo olego ka bona .Sona setlono tswela pele go bontsha seo elego nnete ebile seo selego gona ka nnete pele ga sona .ke taba e botse ka seipone ke ra sona sepeli.

Bjalo ge morago ga ipoga go itemoga le itlhotlha re swanelwa ke go amogela seo re lego sona  re rate seo relego ka ge ele bjona bophelo bja rena bja mannete.Gomme ra leka go itokafatsa ra ithuta go ithata ,ra lokisha moo go senyegilego gomme ra thoma go itota.
 

## Ditshupetso tseo di somisetswego
Dijo tša phepo

thumb|Seswantšho sa '''DIJO TŠA PHEPO''' (dienywa le merogo)
**Dijo** tše di nago le phepo ke motheo wa bophelo bjo bo phetšego gabotse ka gobane di na le  dibithamine tše bohlokwa, diminerale, diprotheine le maatla. Ge batho ba e ja dijo tše di lekanego mebele ya bona e šoma gabotse, mešifa e gola gomme marapo a tia. Bana ka mogo kgethegilego ba nyaka dijo tše di nago le phepo gore ba gole gabotse, ba tsepamiše kgopolo sekolong le go ba le maatla a go bapala. Batho ba bagolo le bona ba holega ka dijo tšeo, ka ge di thuša go thibela malwetši le go boloka mmele o be le mafolofolo e bile o phafogile. Go ja gabotse ga se go tlatša mpa fela ke go šireletša maphelo le go aga maatla. Tšona di hwetšagala nageng ka bophara ga mmogo le nageng ya Aforika Borwa.

Go na le mehuta ye mentši ya dijo tše di nago le phepo, ye nngwe le ye nngwe e na le tema ya yona ya go thekga mmele. Merogo le dienywa di aba dibithamine le diminerale tšeo di šireletšago kgahlanong le malwetši. Nama, hlapi le dinawa di aba diprotheine tšeo di agago mešifa. Mabele a bjalo ka reisi, borotho le poroto di fa mmele maatla a go šoma le go sepela. Ditšweletšwa tša maswi go swana le maswi, yogurt le tšhese di matlafatša marapo le meno ka khalsiamo. Ka go kopanya dihlopha tše tša dijo letšatši le letšatši, batho ba ka fihlelela dijo tše di lekanego tšeo di thekgago kgopolo, maatla le bophelo bjo bobotse ka kakaretšo.

Go phela bophelo bjo bo phetšego gabotse go nyaka se se fetago go ja dijo tše di nago le phepo go akaretša gape le mekgwa e mebotse. Go nwa meetse a hlwekilego bja ka a lefelong a Lepelle a  thuša mmele go dula o lapološitšwe e bile o hlwekišitšwe. Go efoga dijo tše di nago le swikiri le makhura a mantši go thibela mathata a maphelo a go swana le go nona kudu le bolwetši bja pelo. Go itšhidulla ka mehla go boloka mmele o tiile e bile o le mafolofolo, mola dijo tše di nago le phepo di aba makhura ao a nyakegago bakeng sa go sepela. Dijo tše di nago le phepo ga se dijo feela; ke mothopo wa bophelo le bophelo bjo bobotse. Ge re eja gabotse, re phela gabotse, gomme mebele ya rena e dula e tiile e bile e tletše ka maatla.
## Ditšhupetšo
Moya wa go se robege

moya wa go se robege
thumb|Se ke setswantšho sa lepolomo la go phela
**moya** o ka tlhalošwa ka mekgwa ye mentši. O ka tlhalošwa bjalo ka selo seo re belegwago ka sona, re se šomišago hema goba go phela. Moya wa go serobege o ka tlhalošwa bjako ka  ka moya wo olego ka gare ga motho gomme go mothuša gore a dule a tiile gape a itshephile le ge seemo se le boima.

Moya wa go serobege o ka bonagala ge motho a ka ba ka gare ga seemo sa boima efela a kgona go phela gape. maemo a bophelo a na le go fetoga gore motho a felele ke tshepho.

motho a ka ba le mathata a go tswana le lehu, go lwala, go ba le bogolofadi tseleng ya bophelo, go tlhoka pelego, go kgethollwa, le tše dingwe. O ka ipitša mofenyi morago ga maemo ao.Batho ba go ba le moya wa go serobege ba rata go thuša batho, go thekga, go fa maele gore batho ba se be seemong sa go tswana le sa bona. ba bonagala bjalo ka batho ba pelo tša botse.

## ditšhupetšo
Koloi

Koloi ke senamelwa seo batho ba se berekišago go ya mafelong a go fapafapana,e ka ba kerekeng,sekolong goba mošomong.

thumb|Senamelwa sa bohle

Koloi ke selo se bohlokwa, gobane e thuša batho go phethagatša mabaka a bona kudu ge ba gahlana le ditšhoganetšo tša go swana le go iša motho bookelong ge a sa e kwe gabotse mmeleng.Mehola ye mebotse ka koloi  ke gore motho o kgona go ya mo a nyakago ka nako ye nngwe le ye nngwe.O kgona go fihla mafelong a botlhokwa ka pela goba pele ga nako yeo e beilwego. Koloi e kgona go re šireletša nakong tša dipula goba sefako.E thuša le ka go boloka tšhelete ya tekisi goba pese. Gape e thuša batho go efoga malwetši go dinamelwa tša bohle.

Mehola ye mebe ka koloi ke gore e ka hwetša kotsi ge o otlela ka lebelo.O swanetše go ithekele makhura ge a fela. Ditsotsi di ka go tshwara poo goba o go bolayela koloi. Go ba boima go ilokiša ge e robegile, kudu ge o hloka tšhelete ya go dira seo. DItoropo tše dintši di na le bothata ba go sepela ka dikoloi mesong ka gore batho ba ya mešomong, magaeng goba bana ba ya dikolong gomme seo se dira gore ba feleletše ba latelwa.

Ditšhišinyo tšeo motho a swanetšego go di lebelela ge a reka koloi e ka ba tekanyetšo ya mašeleng. Lebelela gore ke inšorense ya mohuta mang yeo o itlhokago. Go otlela gore o kgone o bona gore e go loketše go botlhokwa kudu. Lebelela gore ka kgwedi o ka berekiša bokae go tšhela makhura. Dira dinyakišišo tše di feletšego ka koloi yeo o inyakago go efoga mathata.

My sources:
-https://studyx.ai/questions/4lngmzb

What is a car? | StudyX

- https://mooresautos.com/top-10-benefits-of-having-a-car/s

-https://renaultsprings.co.za/renault-car-buying-guide/

## Methopo
Thotlwa

thumb|Se ke senepe sa phoofolo Thutlwa.
**Thotlwa** ke phoofolo yengwe ye telele go feta tše digwe tšeo di sepelago mobung gape e hwetšagala Aforika borwa goba Aforika ka bophara.Ka mmala yona ke ye hubedu ka dipharaphara tše dintsho,ka seemo e lekanetše efela botelele bja yona bo bonala ka baka la molala wa yona le maetla ka ge a feta a diphooflo tše dingwe.Thotlwa ke phoofolo yeo phrlago ka bjan,se se hlološa gore e wela ka tše dingwe tša diphoofolo tša go se je nama le ga tee.E na le manakana a mabedi godimo ga hlogo ya yona ao a fapanago le manaka a mangwe a di phoofolo gobane ga ne le maboya godimo ga gona.E hwetšagala o tloga Somalia gammogo leo go fihla go la Chad. 

E phela tekano ya mengwaga ye masomepedi go fihla go mengwaga ye masomepeditlhano.E gona go phela tekano ya mengwaga yeo ka go dula lefelong la go ba le meetse,dijo, mehlare e metelele yeo e ka kgonang go ka idirela morita le bodulo bjo borutho bja maleba.Thotlwa ke phoofolo yeo e hlaselwago ke diphoofolo tse dingwe bjalo ka diTau,nkwa le tše dingwe go swana le diphiri ka ge le tsona di phela ka go jaa diphoofolo tse dingwe gore e tlo gona go phela le yona.Phoofolo ye o bolelwago ka yona othwe Thotlwa e fela e hlaselwa ke malwetsi a go fapana bjalo ka malwetsi ao a hlolwago ke dipatsane.

Thutlwa ke phoofolo ya go se je nama,ka seo e phela ka dijo tsa go swana le matlakala a mehlare ka ge a wela go tse dingwe tsa dijo tse e di ratago.Eja le maloba gammogo le dienywa tsa go swana le diapola le dimanko gammogo le bjang.Thutlwa e sokola fela ka selemo sa go hloka pula go tloga ka kgwedi ya ngwatobošego go fihla ka diphalane .E sepela leeto le letelele gore e gone o hwetsa sediba sa meetse goba noka ya go ba le meetse ao a sepelago goba ao emekgo.Thutlwa e thaba ka selemo sa go ba le pula gobane ge pula e naa dijo o ba tše dintši ga mmago le meetse ka bo gona.

## Tlhathollo
Dikoma

Dikoma ke tirelo ya go feta yeo e bontšhago go tšeya karolo ga batho ka go amogelwa sehlopheng goba setšhabeng. Gape e ka ba kamogelo ya semmušo ya go ba motho yo mogolo setšhabeng goba ye nngwe ya dikarolo tša yona tša semmušo. 

Mircea Eliade o ile a ahlaahla go thongwa e le tiro e kgolo ya bodumedi ke ditšhaba tša kgale goba tša setšo. O hlalositše go thoma bjalo ka "phetogo ya motheo maemong ao e lego  gore be a le gona", yeo e lokollago motho nakong e gobogilego le historing ye e gobogilego. "Go thoma go akaretša gape histori ye kgethwa ya lefase. Gomme ka go akaretša gape mo, lefase ka moka le kgethwa ka lefsa... [motho yo a thomago] a ka lemoga lefase bjalo ka mošomo wo mokgethwa, tlholo ya Badimo."

*

Thutong ya dibopego tše itšego tša tša leago tša go thoma, tše bjalo ka go hlaselwa ke go hlaselwa mekgatlong ya banna ya kholetšheng le mekgatlong ya basadi, diteko tša laboratori thutong ya tša monagano di šišinya gore go thongwa mo go šoro go tšweletša go se dumelelane ga temogo . Ke moka go naganwa gore go se dumelelane go tšweletša maikutlo a kgogedi ye maatla ya sehlopha gare ga bao ba thomilwego ka morago ga maitemogelo, ka gobane ba nyaka go lokiša maitapišo ao a šomišitšwego.

## Ditšhupetšo
Diokobatse

thumb|Dipilisi tša aspirin tšeo di sa khupetšwago, tšeo di nago le 90% ya acetylsalicylic acid, gammogo le palo ye nnyane ya di-inert filllers le binders. Aspirin ke sehlare sa go dira dihlare seo gantši se šomišwago go alafa bohloko, go fiša le go ruruga.
Diokobatse ke khemikhale e fe go ba e fe yeo e sego phepo go ba motswako wa bohlokwa wa dijo, yeo, ge e fiwa sephedi, e tšweletšago mafelelo a tša thutaphedi. Go šomiša diokobatši go ka dirwa ka go hema, go hlabelwa, go kgoga, go metša, goba go tološa ka fase ga leleme.

Ka tlwaelo dihlare di be di hwetšwa ka go ntšhwa go tšwa go dimela tša kalafo, eupša morago bjale gape ka go kopanywa ga dilo tša tlhago. Diokobatši di ka šomišwa ka lebaka le le lekanyeditšwego, goba ka mehla bakeng sa malwetši a go se alafege.
Letšatši la basadi

Letšatši la basadi
left|thumb|260x260px|Letšatši la basadi lefase ka bophara
**Letšatši** la basadi le ketekwa dinageng tše dintšhi lefaseng ka bophara. Ke letšatši leo basadi ba lemogwago ka diphihlelelo tša bona ntle le go lebelela dikarogano, e ka ba tša setšhaba, semorafe, maleme, setšo, ikonomi, goba dipolotiki. Go sa le go tloga mengwageng ya mathomo, Letšatši la Boditšhabatšhaba la Basadi le tšere  tekanyo e mpsha ya lefase ka bophara bakeng sa basadi dinageng tše di hlabologileng le tše di hlabologago ka mo go swanago.Letšatši la Bosetšhaba la Basadi le keteka maatla le go kgotlelela ga basadi seabe sa bona setšhabeng le nageng, letšatši le le bopa karolo ya kgwedi ya Basadi ba Afrika Borwa yeo e fago sebaka sa go hlompha meloko ya basadi bao dintwa tša bona di beilego metheo ya kgatelopelo ye e dirilwego ka go matlafatša basadi le go fihlelela tekatekano ya bong go fihla ga lehono.

E bile ka la di 9 Phato ka 1956 moo sehlopha se segolo sa basadi se thomilego lesolo la go fodiša melao ya go fetiša yeo e gapeleditšwego ke mmušo wa nako yeo. Letšatši le le šoma bjalo ka sebaka sa go naganišiša ka ga ditlhohlo tše di tšwelago pele tšeo basadi ba lebanego le tšona ka Afrika Borwa, go akaretšwa dikgaruru tša bong, go se lekane ga ekonomi le phihlelelo ya thuto le tlhokomelo ya maphelo. E tiišetša boikgafo bja go fihlelela tekatekano ya bong le go matlafatša basadi ka mafapheng ka moka a setšhaba.

Letšatši la Bosetšhaba la Basadi le ketekwa ka go lebiša šedi go tše ntši tša ditaba tše bohlokwa tšeo basadi ba Afrika Borwa le lefaseng ka bophara ba sa lebanego le tšona. Maikemišetšo a letšatši la Boditšhabatšhaba la Basadi ke go keteka dikatlego tša basadi ka go lemoga le go leboga meneelo ya basadi ka mafapheng a go fapanafapana, ke go thekga ditokelo tša basadi le tekatekano ya bong lefaseng ka bophara.

## Ditšhupetšo
Dikgomo

https://doi.org/10.2307/3316770

**DiKgomo** (***''Bos'' taurus***) ke diKgomo tše kgolo, tše di ruilwego, tšeo di nago le **dikgomo** tšeo di hlokomelwago ka bophara bjalo ka diruiwa. Ke ditho tše di tumilego tša malatsi akajeno tša sehlopha sa Bovinae le mehuta ye e phatlaletšego kudu ya Bos taurus efumanegang kabo phara.  

Dikgomo tša Taurine di phatlaladitšwe ka bophara go ralala Yuropa le mafelo a magarenga di naga tse dilatelago a Asia,le  ya Amerika le ya Australia. Di-Zebus di hwetša gala kudu ka India le mafelong a molatšatšing a Asia, Amerika le Australia. Dikgomo tša Sanga di fumanega kudu ka borwa bja Sahara ka Afrika. Mehuta ye, ka dinako tše dingwe e arolwa bjalo ka mehuta ye e aroganego goba mehuta ye nyenyane.

Dikgomo ka tlwaelo di godishwa bakeng sa nama, ditšweletšwa tša maswi le letlalo. Bjalo ka diphoofolo tša go goga, di goga dikoloyana le didiri haholo di polaseng. Dikgomo di tšewa bjalo ka diphoofolo tše kgethwa ka gare ga Bohindu, gomme ga go molaong go di bolaya dinageng tše dingwe tša India. Mehuta ye nnyane ya go swana le Zebu ye bjalo ka diruiwa tša ka gae.

Mo e ka bago mengwaga ye 10,500 ye e fetilego, dikgomo tša dipoo di be di ruiwa go tšwa go bagologolo ba Di-auroch tša lešoka ka bogareng bja Anatolia, Levant le ka Bodikela bja Iran. Tiragalo ye e aroganego ya go rua e diregile ka kontinenteng ya India, yeo e tšweleditšego zebu. Go be go na le dikgomo tša ka godimo ga dimilione tše 940 lefaseng ka 2022. Bolemi bja dikgomo bo ikarabela ka 7% ya dikgase tša lefase ka bophara. E be e le ye nngwe ya diphoofolo tša mathomo tša ka gae tšeo di nago le genome yeo e beakant

## Thuto ya ethimolotsi
https://doi.org/10.2307/3316770
Polelo ya *dikgomo* e ile ya kgopelwa go tšwa go Anglo-Norman  (e tšea legato la mareo a setlogo a Seisemane sa segologolo a bjalo ka kine, yeo kajeko e lebelelwago e le ya kgale, ya sereto goba ya polelo semmotwana),  ka boyona go tšwa go  ya Selatine ya Mehleng ya Magareng ‘palomoka e kgolo ya tšhelete, motse-mošate’, ka boyona e tšwa ka go latelana go tšwa go  ya Selatine 'hlogo'. *Dikgomo* mathomong di be di bolela dithoto tša motho ka noši tšeo di šuthišwago, kudu-kudu diruiwa tša mohuta le ge e le ofe, go fapana le dithoto tša kgonthe (naga, yeo gape e bego e akaretša diphoofolo tša lešoka goba tše dinyenyane tšeo di sepelago ka bolokologi tše bjalo ka dikgogo—di be di rekišwa e le karolo ya naga).  Lentšu le ke mohuta wa ** (yuniti ya thoto ya motho ka noši) gomme le amana kudu le *motse-mošate* ka kgopolo ya ekonomi.   Lentšu *kgomo* le tlile ka Seisemane sa Kgale  (bontši  ), go tšwa go Proto-Indo-European  ( lefu la pele  ) 'phoofolo ya kgomo', bapetša le.   ,    .  Methopong ya kgale ya Seisemane go swana le King James Version of the Bible, *dikgomo* gantši di bolela diruiwa, 

## Ditšhupetšo
Thulano

**Thulano** ke kgakano, go se kwane, goba go fapana ga digopolo gare ga baanegwa(thulanontle) goba moanegwa le yena ka boyena(thulanogare).Thulao e tšwelela ge moanegwa a thulana le mogopolo wa gagwe, goba baanegwa ba babedi le go feta ba fapana kadi gopolo.

Moanegwa a ka thulana gape le tikologo ya gagwe. Gona le mehuta ye mebedi ya thulano, e lego, thulanontle le thulanogare. thulanontle e bonala ge moanegwa a thulana le tikologo ya gagwe goba ge baanegwa ba go feta o tee ba fapana kadi gopolo.

Ka go realo go ka thwe go na le mehuta ye mebedi ya thulanontle, e lego thulano ya moanegwa le tikologo le thulano ya moanegwa le moanegwa. Thulanogare yona e tšwelela ge moanegwa a thulana le megopolo ya gagwe(moanegwa olwa dipelo). Dithulano kamoka di godiša maatlakgogedi gore mmadi abe le kgahlego ya go tšwela pele  ka go bala sengwalo seo.

Molokoloko wa wo wa dithulano o tšwetšwa morero wa sengwalo pele le go tšweletša kgakano yeo e nyakago tharollo. Thulano e bohlokwa go tšweletša popelo ya puku, go hlohleletša bogale, le go gola ga moanegwa go tšwa seemong se tee go ya go se sengwe. Dikokwane tša  thulano di akaretša sebakwa(selo seo se hlolago thulano), mohlohleletši, molwantšhi le molwantšhwa.

## Ditšhupešo
Tlhokego ya mešomo

thumb|Seswantšho se se bontšha palomoka ya '''TLHOKEGO YA MEŠOMO''' nageng ya AFORIKA BORWA
**Tlhokego ya mešomo** ke ye nngwe ya ditlhohlo tše go go tšea karolo ga ekonomi ka tekatekano. Ka ntle le kgato ya mafelelo, tlhokego ya mešomo e tla tšwela pele go šitiša tšwelopele ya Afrorika Borwa le go tsenelela go se lekalekane.di phegelelago kudu tša Aforika Borwa, ka tekanyo ya semmušo yeo e emego go 32.9% mathomong a 2025. Mathata a a na le ditlamorago tša ekonomi tše di fihlago kgole, go akaretšwa go fokotšega ga tšweletšo, letseno la fase la motšhelo, le go katološa go se lekalekane. Ge dikarolo tše kgolo tša badudi di dula di le ka ntle ga mmaraka wa bašomi, naga e katana le go tšwetša pele le go aba ditirelo tša setšhaba tše di lekanego, go tiiša medikologo ya bodiidi le go kgaphelwa ka thoko.

Ka ntle le tša boiphedišo, tlhokego ya mešomo e na le ditlamorago tše šoro tša leago le tša monagano. Ditšhaba tšeo di lebeletšanego le go hloka mošomo mo lefaseng gantši di itemogela bosenyi bjo bo oketšegilego, kgateletšego ya lapa le go lahlegelwa ke seriti. Go batho ka o tee ka o tee, go se be gona ga mošomo go ka lebiša kgateletšegong, go tshwenyega le go hloka kholofelo, kudu-kudu gare ga bafsa bao ba ikwago ba kgaphetšwe ka ntle ga dibaka. Ditlamorago tše ga di fokodiša fela kgokagano ya leago eupša gape di tšwetša pele go hloka mohola ga meloko, ka ge bana ba malapeng ao a sa šomego gantši ba hloka phihlelelo ya thuto ya boleng le phepo.

Dipolitiking, tlhokego ya mešomo e senya go bota mmušo gomme e hlohleletša go se kgotsofale, boipelaetšo le go se tshepame. Baagi ba lebeletše gore baetapele ba tliše mešomo, ba mpshafatše thuto, le go hlohleletša kgopolo ye e akaretšago bohle, eupša tlhokego ya mešomo ye e phegelelago e senya tshepo ka dihlongwa tša temokrasi. Go rarolla mathata a go nyaka maano a go akaretša: peeletšo ka tlhabollong ya mabokgoni, thekgo ya dikgwebopotlana, le melawana yeo e godiša.

## Ditšhupetšo
Makgoma

**Makgoma**:Makgoma ke bolwetši bowe bo hlolang ke ditšila tša thobalano,bo amana le malwetši a go swana le (HIV/AIDS).O swara ke makgoma ge o ka robala le mohlologadi,goba le motho a sa hlwekišang ka morago ga gore a hlokofallwe.Gantši bo tswelela ka mekgwa ya go fapana go swana le go ruruga ga mmele,sebabo le go lapa kudu.Gantši bo alafa ke dingaka tša setšo.]

Dingaka tša segae ba tshepa gore makgoma a hlola ke ge motho a ka tshela molao wa setšo.Ebile e fodiša fela ke ge o ka hlwekiša ke ngaka ya setšo.Gantši makgoma a hlola le basadi,ebile go bontša makgoma ele mathomong a (HIV).Makgoma a tsebagala jwale ka malwetši a thobalano ka go fapafapana.Go tšwela pele makgoma gape a fodiša ke dihlare tša setšo fela.Batho ba sesotho ga baye tseye jwale ka (HIV).

Geo kase bo alafe kapela o ka feletša o hlokofetše,gomme go kwagala gore batho ba se gae ba dumela gore bolwetši bo ba gatelele ka morago ga gore ba bone gore bo paletše dihlare tša gae.Nka tšwela pele ka gore seo se dira gore bolwetši ba (HIV) bo sware batho ba bantši.Le matšatšing.
thumb|HIV
Tshupetso