open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tše dingwe (filosofi)

thumb|Mothomi wa phenomenology, Edmund Husserl, o hlaotše yo mongwe bjalo ka o mongwe wa metheo ya kgopolo ya intersubjectivity, ya ditswalano magareng ga batho.
Ka phenomenology, mantšu a yo mongwe le yo mongwe **yo a bopago** a hlaola motho yo mongwe, ka go fapana ga bona le Bowena, bjalo ka selo se se kgobokeditšwego, seo se bopago selo sa go ipona ga motho; bjalo ka go amogela go ba ga yena  wa kgonthe; ka gona, yo **mongwe** o fapane le yo a fapanego le bowena bja rena, le bja Selo se se swanago. Se sengwe seo se bopago ke tswalano magareng ga semelo (tlhago ya bohlokwa) le motho (mmele) wa motho; tswalano ya dika tša bohlokwa le tša ka ntle tša boitšhupo bja motho tšeo di sepelelanago le tswalano magareng ga dika tše di fapanego, eupša tše di sepedišanago tša bowena, ka gobane phapano ke phapano ya ka gare ga bowena.

Boemo le boleng bja go ba yo mongwe  ke boemo bja go ba o fapanego le go ba o šele go boitšhupo bja setšhaba bja motho le go boitšhwao bja bowena. Polelong ya filosofi, lentšu la Otherness le hlaola le go šupa dika tša mang? le eng? tša yo mongwe, tšeo di fapanego le go arogana le thulaganyo ya dilo tša Seswantšhetšo; go tšwa go tša Kgonthe tše di sa fetogego; go tšwa go æsthetic bokgabo, botse, tatso go tšwa filosofing ya dipolitiki; go tšwa ditekanyetšo tša leago le go ba motho wa setšhaba le go tšwa go bowena. Ka go realo, boemo bja go se be le tokelo ke go se dumelelane ga motho le mekgwa ya setšhaba,,gomme go se be gona ke boemo bja go hloka ditshwanelo (go se akaretšwe ga dipolitiki), go dirwa ke mmušo goba ke dihlongwa tša setšhaba mohlala, gošoma tšeo di be etšwego ka maatla a go swana a tša leago le tša dipolitiki. Ka go realo, go gapeletšwa ga go ba yo mongwe go aroganya motho yo a hlalošwago bjalo ka "yo mongwe" go tšwa bogareng bja setšhaba, gomme go mo bea ka thoko ga setšhaba, ka ge e le yo mongwe.

Lentšu le Othering le hlalosa tiro ya go fokotša,go swaya le **go** hlaloša motho bjalo ka modudi wa ka tlase, bjalo ka motho yo a lego sehlopheng sa ka tlase ga yo mongwe setšhabeng. Mokgwa wa go ba yo mongwe o thibelago batho bao ba sa swanego le tekanyetšo ya sehlopha sa leago, seo e lego phetolelo ya bowena; ka mo go swanago, ka go thutafase ya batho, mokgwa wa go ba ba fapanego go bolela go ba tloša le go ba tlola go tšwa sehlopheng sa leago, go ya ka mellwane ya setšhaba, moo ditekanyetšo tša leago tša motheo di sa šomego go bona, ka ge e le ba bangwe.

## Setlogo

### Filosofi
Hanshin Tigers

Hanshin Tigers ke sehlopha sa baseball sa Majapane.
## kakaretso

Hanshin Tigers ke sehlopha sa baseball se tsebahalang haholo Japane 'me se na le balateli ba bangata ba thata.
Salisbury Claims

**Salisbury Claims** ke legôrô wa Johannesburg region F, ka moka porofense Gauteng, Afrika Borwa.

## Ditšhupetšo
The Hill, Gauteng

**The Hill,** ke legôrô wa Johannesburg region F, ka moka porofense Gauteng, Afrika Borwa.

## Ditšhupetšo
Sekgopha

**Sekgopha** (*Aloe arborescens*) (af:*Kransaalwyn*) ke sehlašana seo e lego sa lapa la aloe *Asphodelaceae* gomme se thunya go tloga ka Mopitlo go fihla ka Mosegamanye. Sehlašana se se nkgokolo, se gola ka lebelo gomme se na le matlakala a nama, a botala bja leratadima le matšoba a mahwibidu a go phadima, a diphaephe godimo ga ditlhale. Sebjalo se atlega letšatšing le le tletšego gomme se nyaka meetse a mannyane.

Mohuta wo o direga ka Eswatini, Malawi, Mozambique, Afrika Borwa le Zimbabwe.


File:Aloe arborescens Compton.JPG|Sekgopha tša legaga ka tšhemong.
File:Aloe arborescens 01.JPG|Sekgopha.
File:Pąk kwiatu aloesu.jpg|Palesa, pele e bula.
Mvzzle

**Gift Selaelo Morukhuladi** (o belegwe ka la 11 Ngwatobošego 1994), yo a tsebjago ka profešenale bjalo ka **Mvzzle** (/ˈmʌˈzl/) ke DJ ya Afrika Borwa, seopedi-mongwadi wa dikoša, le motšweletši. O tumile ka go tšweletša sefela sa "Umlilo" ka DJ Zinhle.

## Bophelo bja motho ka noši
O belegwe e le Gift S. Morukhuladi, ka Musina gomme a godišetšwa motseng wo o bitšwago Mountain View. Mmagwe ke mosadi wa kgwebo gomme tatagwe e be e le Mohlahli wa sehlopha sa sešole. Ge a na le mengwaga ye 8, o ile a hudugela Polokwane International Gateway go ba le batswadi ba gagwe. Mo nakong ye, tatagwe o be a tlogile go ba mohlahli go ya go ba yo mo golo wa sehlopha sa sešole sa SA Army Band.

## Dikhasete

### Di-single le di-EP

## Go tšea difilimi

## Difoka le dikgetho

## Ditšhupetšo

## Dikgokagano tša ka ntle
* Weposaete
Myztro

**Tshiamiso Sekowe** ke DJ ya Afrika Borwa le motšweletši wa direkhoto yo a tsebegago ka profešenale ka fase ga leina la **Myztro** (goba **Bra Biza**), o tlile go tuma morago ga go lokollwa ga "Emcimbini", "Dipatje tsa Felo" le "66", ya morago e netefaditšwe Multi-Platinum ke intasteri ya go Rekhota ya Afrika Borwa (RiSA).

Myztro o belegwe le go godišwa Soshanguve, ke ngwana wa madi wabo DJ le motšweletši wa direkhoto wa Afrika Borwa DJ Maphorisa.

## Difoka le dikgetho

## Ditšhupetšo

## Dikgokagano tša ka ntle

* Myztro on Instagram
Polokwane Ext 44

**Polokwane Ext 44** (e ra gore "Lefelo la Polokego" ka Sesotho sa Leboa; ka tsela ye nngwe **Greenside Ext 44** goba e no ba **Ext 44**), ke toropo ya Polokwane ka tlase ga Mmasepala wa Setereke sa Capricorn profenseng ya Limpopo ka Afrika Borwa.

Ext 44 e bile toropo ya mathomo yeo e kilego ya tšwa Motseng wa Polokwane, go sa šetšwe go itemogela dipula tše maatla le mafula mengwageng ka moka, toropo ye e tsebega ka mediro ya yona ya bosenyi yeo e sa hwego.

## Thuto

* Sekolo sa Sekondari sa Kabelo
* Sekolo sa Tlase sa Greenside

## Ditšhupetšo
Anatii

**Anathi Bhongo Mnyango** (o belegwe ka di 8 Pherekgong 1993), yo a tsebegago ka profešenale bjalo ka **Anatii**, ke seopedi, mongwadi wa dikoša wa Afrika Borwa le motšweletši wa direkhoto le molaodi wa dibidio tša mmino.

## Dikhasete

### Dialepamo tša setudio

### Batho bao ba sego lenyalong

## Ditšhupetšo
Manaka Matsukubo

**Manaka Matsukubo** (o belegwe ka di 28 Phupu 2004) ke sebapadi sa kgwele ya maoto sa profešenale sa Japane seo se bapalago bjalo ka sebapadi sa bogareng bakeng sa North Carolina Courage ka go National Women's Soccer League. O ralokile sehlopha sa bosetšhaba sa basadi sa Japane sa kgwele ya maoto sa ka fase ga mengwaga ye 20, a thuša sehlopha go fihla makgaolakgannyeng a Sebjana sa Lefase sa Basadi sa Basadi ba FIFA sa ka fase ga mengwaga ye 20 sa 2022.

## Mošomo wa Tlelabo

### Mynavi Sendai
Matsukubo o thomile go bapala profešenale go Mynavi Sendai wa WE League ka di 5 Mopitlo 2023 gomme a bapala metsotso ye 1,075 go ralala le sehla. O thušitše sehlopha go fihla maemong a bone ngwageng wa gagwe wa mathomo bjalo ka setsebi ka morago ga go tsenya dinno tše nne a ba a ba thuša go nweša.

### North Carolina Courage, 2023–bjale
Ka di 27 Phupu 2023, North Carolina Courage e ile ya hwetša Matsukubo ka kadimo go tšwa go Mynavi Sendai wa Japanese WE League go fihla ka June 2024. O dirile ponagalo ya gagwe ya mathomo ya NWSL ka la 27 Phato 2023.  Ge a be a le Courage, Matsukubo o dirile histori bjalo ka sebapadi se senyenyane go thoma papading ka Sebjaneng sa Tlhohlo sa NWSL . O ile a kgethwa bjalo ka MVP ya Sebjana sa Tlhohlo ka morago ga gore Courage e fenye Racing Louisville ka 2-0 makgaolakgannyeng.

## Mošomo wa Boditšhabatšhaba
Matsukubo o ralokile sehlopha sa Japane sa Sebjana sa Lefase sa ka fase ga mengwaga ye masomepedi (20) nakong ya Sebjana sa Lefase sa Basadi sa U-20 sa FIFA ka 2022.

## Ditšhupetšo
Helsinki

**Helsinki** (*Helsingfors*) ke toropo kgolo wa naga ya Finland. E na le setšhaba se 664 921 (2023).

## Internet
* Helsinki
Tampere

thumb|right|280px|Tampere
**Tampere** ke toropo kgolo wa Pirkanmaa ka moka Finland.  E na le setšhaba se 249 060 (2023).

## Internet
* Tampere
Tyla

**[[Tyla|Tyla Laura Seethal]]** (o belegwe ka di 30 tša Pherekgong 2002), yo a tsebjago ka leina le tee bjalo ka **Tyla**, ke seopedi sa Afrika Borwa. O belegwe a ba a godišwa Johannesburg, o saennwe go Epic Records ka 2021 ka morago ga katlego ya ka gae ya sefela sa gagwe sa mathomo sa "Getting Late" seo a binago nago le Kooldrink. 

O ile a hlatlogela botumo bja boditšhabatšhaba ka sefela sa gagwe sa 2023 "Water", seo e bilego sefela sa godimo sa lešome seo se tumilego dinageng tše lešomepedi go akaretšwa United States, United Kingdom le Australia. Gape e bile koša ya mathomo ya seopedi sa Afrika Borwa sa go tsenela US *Billboard* Hot 100 mo mengwageng ye 55. Alebamo ya gagwe ya mathomo yeo e itlhametšego leina e rulagantšwe go lokollwa ka la 1 Mopitlo 2024. O kgethetšwe Sefoka sa Grammy, Sefoka sa Mmino wa Soul Train, Sefoka sa MOBO le Difoka tše pedi tša Mmino wa Afrika Borwa. 

## Ditšhupetšo
P2: The Big Hearted Bad Guy

***P2: The Big Hearted Bad Guy*** (e kgabisitšwe ka dihlaka tše di golo) ke alebamo ya boraro ya studio ya seopedi sa Afrika Borwa A-Reece e lokollotsoeng ke Revenge Club Records ka di 20 tša Mphalane ngwageng wa 2023, ke tšwelopele ya alebamo ya gagwe ya studio ya ngwaga wa 2016 ele go *Paradise*. E na le ponagalo ya baeng go tšwa go seopedi sa Ghana M.anifest, diopedi tša Afrika Borwa Sjava, Shekhinah, Jay Jody, Blxckie, le diopedi tša elego Amerika Joey Fatts le Fly Anakin.

## Tiragatšo ya kgwebo
*P2: THE BIG HEARTED BAD GUY* ile ya tšhata nomoro ya 1 ka Afrika Borwa go Top 200 iTunes Charts. 

## Ditŝhupetŝo
Shebeshxt

**Lehlogonolo Katlego Chauke**  ke seopedi sa Afrika Borwa le motho wa ngangišano yo a tsebjago kudu bjalo ka **Shebeshxt**. O belegwe a ba a godišwa Lebowakgomo, Limpopo.  O ile a tla go tuma pele ga sefela sa gagwe sa go phuhlama "Ke Di Shxt Malume" ka morago ga gore se tsene go twatši sethaleng sa go abelana ka bidio TikTok le go amogela ditshwayotshwayo tše botse go tšwa go ba go swana le Focalistic.

Ngwageng wa 2023, seopedi se ile sa saena tumellano e khōlō le khampani e tummeng ea Setaliana Lamborghini wines ya Lamborghini,  ka morago ga gore a hlaha ho *Podcast le Chill le MacG* mme a etsa histori ka go ba moeti oa pele ho kile a feta 1 milione pono ka matsatsi a mabedi ntle le leina la direkhoto, ga go na papadi ya thelebišene goba papadi ya radio. 

## Discography

* *Topless Shxta's Journey* (2022)
* *Topless Shxta's Journey,  Vol 2* (2023)

## Dingangišano

### Ditaba tša molao
Ka Moranang ngwageng wa 2023, seopedi se ile sa swarwa gomme a lebana le nako ya kgolego, ka la 9 Motsheganong ngwageng wa 2023 o ile a tšwelela kgorong ya tsheko ya Mmaseterata wa Lebowakgomo ka melato ye mebedi ya go hlasela (go thuntšha sethunya morago ga gore go thwe o thuntšhitše dithunya tše nne moyeng legaeng la lapa motseng wa Ga-Mamaola ), maiteko a polao, le tshenyo ya dithoto ka boomo .  Beile ya seopedi e ile ya ganwa morago ga gore mmoleledi wa National Prosecuting Authority ka Limpopo a addresse gore molato wo o bušeditšwe morago go kgoboketša tshedimošo ye nngwe,  Shebeshxt o ile a dula kgolegong dikgwedi tše nne go fihlela a lokollwa ka August ngwageng wa 2023.  Go lokollwa ga ditatofatšo tša dithunya ka morago go ile gwa gogwa morago ka Diphalane 2023. 

Ka Manthole ngwageng wa 2023, Shebeshxt o ile a tobana le nako ya kgolego mobung wa dinaga dišele, o ile a latofatša ka go roba konteraka ya go šoma ka la 2 Manthole 2023 nageng ya kgauswi ya Botswana . 

## Ditšhupetšo
You're the One

" **You're the One** " ke sefela sa go itokolla ka seopedi le mongwadi wa dikoša wa Afrika Borwa yo a tsebjago ka leina le tee bjalo ka Elaine go tšwa go papadi ya gagwe ya mathomo ye e atološitšwego ya *Elements* ye e lokolotšwego ngwageng wa 2019. E lokolotšwe ka la 29 tša Lewedi ngwageng wa 2019 e lokollwa Elaine Music,  gomme ya lokollwa gape ka la 11 Phato 2020 ka Columbia Records (karolo ya Sony Music ).  Single ye e netefaditšwe ka multi-platinum ke Intasteri ya go Rekhota ya Afrika Borwa (RiSA).  

## Ditšhupetšo
Mall of the North

**Mall of the North** (gantši e khutsofaditšwe go **MOTN**), ke lefelo la mabenkele la super regional leo le lego Bendor Park, Polokwane profenseng ya Limpopo ka Afrika Borwa. E na le motswako wa mabenkele, diresetšhurente le (Ster-Kinekor) cinema rarahaneng.

Ka la 14 Moranang ngwageng wa 2011, Mall of the North e ile ya swarwa ka sebele ke Tonakgolo ya peleng ya Limpopo, Cassel Mathale a feleseditšwe ke ramotsephethiši wa Polokwane, Freddy Greaver.

Pick n Pay le Checkers ke bahiri ba ankora, ba tšea sebaka sa go feta 5,000m2 sa fase, gammogo le Edgars, Woolworths le Game.

## Dipalopalo

## Bahiri
Mall of the North e bopilwe ka mabenkele a 180 go akaretšwa Pick n Pay, Woolworth, Checkers, Game le Edgar's. Setšhabeng, lefelo la mabenkele le akaretša Truworths, mabenkele a mabedi a Foschini a baagišani, Mr. Price, Dis-Chem le Clicks. Ditshetledi di thušwa ke mohuta ka moka wa fešene, dieta, diaparo tša dipapadi, dithoto tša ka ntlong, mokgabišo wa ka gae le mabenkele a tlhokomelo ya maphelo. E akaretša ditšweletšwa tše di kgahlišago tša boditšhabatšhaba H&amp;M, Pringle ya Scotland, Lacoste, Polo, Levi's le barekiši ba boditšhabatšhaba Cotton On le Factorie. Dipanka di akaretša Panka ya Afrika, Panka ya Standard, ABSA, FNB, Old Mutual, Nedbank le Panka ya Capitec. Boithabišo bo akaretša di-cine tše 6 tša Ster-Kinekor le The Fun Company.

## Ditirelo
### Dikgetho tša tirelo
* Go rekiwa ka lebenkeleng
* Dilift le di-escalator

### Phihlelelo
* Setulo sa digole fihlellwa monyako
* Setulo sa digole fihlellwa phahamisa
* Motorized, bao e seng motorized
* Go hiriša ditulo tša digole

### Dithusaleago
* Wi-Fi ya mahala
* Ntlwana ya boithomelo ya setšhaba


Seswantšho:Mall_of_the_North,_Polokwane,_Limpopo,_South_Africa_(10185832864).jpg|alt=Entrance displaying some of the mall's stores|Bo ka ntle ba lebenkele bo tšweletša mabenkele a mangwe
Seswantšho:Mall_of_the_North,_Polokwane,_Limpopo,_South_Africa_(10185841104).jpg|alt=In-store shopping|Mabenkele a ka ngwakong
Seswantšho:Mall_of_the_North,_Polokwane,_Limpopo,_South_Africa_(10186001246).jpg|alt=Wheelchair accommodation|Mafelo a bodulo a setulo sa digole


## Ditšhupetšo

## Dikgokagano tša ka ntle

*  
* Mall of the North on Facebook
* Mall of the North on Instagram
Pan South African Language Board

**Lekgotla la Polelo la Pan Afrika Borwa** ( Afrikaans   , khutsofatšwo **PanSALB** ) ke mokgatlo wa Afrika Borwa wo o theilwego go godiša malementši, go tšwetšapele maleme a 11 a semmuso, le go šireletša ditokelo tša maleme  a Afrika Borwa. Boto e hlomilwe ka Molao wa 59 wa 1995 ke Palamente ya Afrika Borwa . 

Go tlaleletša malemeng a 11 a semmušo a Afrika Borwa, PanSALB e katanela gape go tšwetša pele Polelo ya Dika ya Khoe, San, le ya Afrika Borwa . 

Dihlogwa tša PanSALB di akaretša: Dikomiti tša Polelo tša Profense, Mekgatlo ya Polelo ya Bosetšhaba le Diyuniti tša Bosetšhaba tša Polelo.

## Ka go le lengwe
Ka Pherekgong 2016, Tona ya Afrika Borwa ya Bokgabo le Setšo, Nathi Mthethwa o ile a fediša boto ka moka ya PanSALB, ka morago ga pego ya gore magareng ga 2014 le 2015, ditshenyagalelo tša taolo tša boto di be di ile godimo go tloga go dimilione tše 8 go ya go dimilione tše 11 tša ZAR, mola ditshenyegelo tša taolo ya yona di theogile go fihla go dimilione tše 17 go tšwa go dimilione tše 23 tša ZAR, mola tšhomišo ya yona ye e sa laolegego e be e le dimilione tše 28. 

* Die Taalkommissie o ile a hwa
* Maleme a Afrika Borwa
Lebollo la basadi

**<span lang="st" dir="ltr">Lebollo</span> la basadi** leo gape le tsebjago bjalo ka go thoma ga basadi gare ga Basotho, ke moetlo wa go feta wo o swayago phetogo ya basetsansa go ya bosading. Mošomo wo o sa dirwa ka diphorofentsheng tša Free State, Mpumalanga, Kapa Bohlabela le KwaZulu Natal ka Afrika Borwa . Ka Sesotho, lebollo e ra go thoma. Moetlo wa Basotho wa go feta, go fapana le mekgwa ye mengwe mo Afrika, ga e akaretše ditshepedišo tšeo di tlošago dikarolo tša setho sa ditho tša pelego tša mosadi. Le ge go le bjalo, diphuthelwana tša ka gare tša labia di godišwa le go telefatšwa ka go otlolla bakeng sa phihlelo ye thabišago kudu ya tša botona le botshadi. Mafelong ao go thongwa go sa   tšeelwa godimo, banenyana bao ba sa rutegago ba kwerwa ke setšhaba.
Yunibesithi ya Venda

**Yunibesithi ya Venda** ( **Univen**; Venda  , Afrikaans   ) ke setheo sa Afrika Borwa seo se feletšego sa dinagamagaeng, seo se lego Thohoyandou profenseng ya Limpopo. E hlomilwe ka 1982 ka fase ga mmušo wa nako yeo wa Repabliki ya Venda.
Mahathir Mohamad

**Mahathir bin Mohamad** ke Tonakgolo ya bone (1981-2003) le ya bosupa (2018-2020) ya Malaysia. Nakong ya ge a be a le mobušong, moruo wa Malaysia o ile wa gola ka lebelo.
Baroka F C

**Baroka FC** ke sehlopha sa kgwele ya maoto sa Afrika Borwa sa go tšwa Ga-Mphahlele kgauswi le Polokwane, Limpopo se se ralokago ka  Karolong ya Pele ya Bosetšhaba yeo e tsebjago bjalo ka Motsepe Foundation Championship ka mabaka a go thekgo ya ditšhelete, ka morago ga go rotošetšwa go karolo ya maemo a godimo yeo ka tlwaelo e bitšwago DStv Premiership.

## Ditšhupetšo
Chris Hani o ile a re

Thembisile Hani o belegwe ka la di 28 Mosegamanye 1942  motseng wa maXhosa kua Cofimvaba, Transkei . Tatagwe Gilbert Hani e be e le mošomi wa mokgatlo wa meepo le molwela dipolotiki yo a tlogetšego naga go ya bothopša ka 1962 gomme a boela Afrika Borwa ka 1991. Mmagwe Mary Hani e be e le motho yo bonolo yo a bego a se a ka a tsena sekolo. E be e le wa bohlano go bana ba tshela. O tsene sekolo sa Lovedale ka 1957, go fetša mengwaga ya gagwe ye mebedi ya mafelelo. O feditše mephato ye mebedi ya sekolo gabedi ka ngwaga o tee. Ge Hani a be a na le mengwaga ye 12, ka morago ga go kwa ditlhalošo tša tatagwe ka ga kgethollo le African National Congress (ANC), o be a kganyoga go tsenela ANC eupša e be e sa le yo monnyane kudu gore a ka amogelwa.  Sekolong sa Lovedale, Hani o tsenetše ANC Youth League ge a be a na le mengwaga ye 15, le ge mediro ya dipolotiki e be e sa dumelelwa dikolong tša bathobaso ka fase ga kgethollo. O ile a tutuetša baithuti ba bangwe go tsenela ANC.
Meriana ya setso ya Afrika

Tlhahlobo e fihlelelwa ka ditsela tša semoya gomme kalafo e a laelwa, gantši e bopša ke pheko ya mešunkwane yeo e lebelelwago e se na bokgoni bja go fodiša feela eupša gape le bohlokwa bja seswantšhetšo le bja moya.Dihlare tša Afrika tša setšo, ka tumelo ya tšona ya gore bolwetši ga bo tšwe ditiragalong tša go itiragalela eupša ka semoya  goba go se lekalekane  ga leago, di fapana kudu le dihlare tša mahlale a sebjalebjale, tše di  theilwego godimo ga setegeniki le go sekaseka. Lekgolong la bo21 la mengwaga, dihlare tša sebjalebjale le ditshepedišo tša kalafo di sa dutše di sa fihlelelege go palo ye kgolo ya batho ba Afrika ka lebaka la ditshenyagalelo tša tšona tše di phagamego kudu le go tsepama ga dinolofatši tša maphelo disenthara tša ditoropong
Yunibesithi ya Limpopo

## Histori

Yunibesithi ya Leboa, yeo e reeletšwego ka sereto sa ‘Turfloop’  ka morago ga lefelo la yona, e hlomilwe ka 1959 ka fase ga pholisi ya mmušo wa kgethologanyo ya dihlongwa tše di aroganego tša pholisi ya thuto ya godimo yeo e theilwego godimo ga merafe. Yunibesithi e ile ya bewa polaseng ya Turfloop mo e ka bago dikhilomithara tše 40 (25 mi) ka bohlabela bja Pietersburg. Toropo yeo e ilego ya gola go dikologa yunibesithi e ile ya rewa leina la Sovenga, bakeng sa merafo e meraro (Sotho, Venda, Tsonga) yeo dikgopolo tša kgethologanyo di bego di ikemišeditše go ithuta moo. Ge e le gabotse, bontši bja badudi ba šupa motse e le Mankweng, ka morago ga yo mongwe wa dikgošana tša lefelo leo. Ka fase ga kgethologanyo ya ka morago, Yunibesithi ya Leboa e šomile bjalo ka yunibesithi ya ‘mohlala’ moo bahlomphegi ba ilego ba tlišwa go bontšha ‘bokgoni’ bja dinolofatši tše di aroganego. Ka ge e le bjalo, e amogetše dithušo tša mmušo tše boima, eupša bothata bja nnete e be e le gore baithuti bao go thwego yunibesithi ba ba šomile ba be ba le ka fase ga methopo ya thuto ya bona ya maemo mo e lego gore boleng bja thuto bo be bo beilwe ka fase ga dinyakwa tše di makatšago.

## Methopo
Koma

## Batho

* Koma clan, leloko la Majapane leo le tšwago lapeng la bogoši la Goguryeo
* Koma (rapper), Rapper ya Fora ya setlogo sa Algeria
* David Koma, moqapi wa fešene wa Georgia yo a lego London
* Gaolese Kent Koma (1918-2006), radipolotiki wa Botswana, monna wa mmušo, le rakgwebo
* Jaroslav Koma (o belegwe ka 1985), sebapadi sa Czech sa hockey ya leqhoa
* Matthew Koma (o belegwe ka 1987), seopedi sa mmino wa Amerika le seopedi-mongwadi wa dikoša
* Koma Otake (o belegwe ka 1948), motantshi wa Japane

## Mafelo

* Koma, Egepeta, motsana wa Egepeta mafelelong a bogologolo
* Koma, Iran, e lego Iran
* Koma tou Gialou, Tsipero
* Koma Shrine, Lefelo le lekgethwa la Shinto kua Saitama, Japane.

## Maleme

* Koma language, setho sa lekala la Duru la maleme a Savanna a Cameroon
* Polelo ya Koma (Bantu), polelosemmotwana ya Simaa yeo e bolelwago Zambia
* Polelo ya Koma (Gur), e tsebjago gape bjalo ka Konni, leleme la Ghana

## Thomelo ka senamelwa

* Lepatlelo la Difofane la Eppley kua Omaha, Nebraska, United States
* Seteišene sa Kōma (Iwate), kua Morioka, Japane
* Seteišene sa Koma (Saitama), kua Hidaka, Saitama, Japane

## Ditirišo tše dingwe

* KOMA (FM), e lego seteišene sa radio (92.5 FM) seo se nago le laesense ya go ya Oklahoma City, Oklahoma, United States
* KOKC (AM), seteišene sa radio (1520 AM) seo se nago le laesense ya Oklahoma City, Oklahoma, United States, seo pele se bego se tsebja e le KOMA
*  (filimi), filimi ya Hong Kong ya 2004
*  (cicada), mohuta wa di-cicada
* *Hyphaene*, mohuta wa dipalema wo ka tlwaelo o bitšwago koma ka Seswahili
* Koma ka Adamawa, sehlopha sa morabe wa Nigeria
* Koma Unwind, e lego seno

## Bona gape
LETSOALO DIAPO

Letsoalo Diapo ke lesogana leo le belegetswego Limpopo Tzaneen Gasekororo motsaneng wa metz.

Diapo Letsoalo - Logistics Coordinator - MAPEI South Africa | LinkedIn
Lebollo la banna

Banna ka setšo ba swanetše go ya lebollong. Lebollo le dira gore banna ba be le maikarabelo gape ba ithute bonna,hlompho le maitshwaro a ma botse.

## Mehlodi
* 
*
Dijo tsa setso

**Dijo tša setšo** tša setšhaba sa Sesotho sa Leboa. Mehlala ye mmalwa ya dijo tša setšo ye e latelago: Thopi, dikgobe , dinoto, ditloo, morogo wa monawa, mageu. Mehuta ye e ka arolwa ka dihlopha tše, magobe, merogo,dišebo, dino, bj.bj.

**Mothopo**

Bapedi history, traditions, culture and food (ZA) (southafrica.net)
Lobolo

**Lobola** ka Sesotho sa Leboa ( ***mahadi*** ka Sesotho, ***mahari*** ka Seswahili, ***magadi*** ka Sepedi le Setswana, ***lovola*** ka Xitsonga, le ***mamalo*** ka Tshivenda ), ka dinako tše dingwe e bitšwa " lehumo la monyadiwa." "    **goba** "theko ya monyadiwa" ke thoto ka diruiwa goba mohuta o mongwe, yeo monna wa ka moso, goba hlogo ya lapa la gagwe, e itlamago go e fa hlogo ya lapa la mosadi wa ka moso bjalo ka tebogo ya go dumelela monna go nyala morwedi wa bona le go lapa ka go mo godiša.

## Lobolo le Molao
Afrika Borwa, moo mokgwa wa magadi o dirwago kudu, kopano ya pele e phethilwe go ya ka molao wa setšo, eupša bjale e laolwa ka fase ga Temogo ya Manyalo a Setšo, 1998 (Molao wa 120 wa 1998) (RCMA)  gomme o na le dinyakwa tše di latelago tša pele gore lenyalo le dumelelwe ka fase ga molao wa setšo:
Morogo

thumb|Morogo
**Morogo** goba **moroho**, o tsebja gape bjalo ka sepenetšhe sa **Afrika**,  o ra sehlopha sa merogo ya matlakala a go tloga go a meraro ya go fapana ya matlakala a matala yeo e hwetšwago go ralala le Borwa bja Afrika yeo e bunnwego go jewa ke batho. E tšewa bjalo ka sejo sa setšo sa Afrika Borwa  gomme e bopa karolo ye bohlokwa ya dijo tše di tlwaelegilego ditšhabeng tša dinagamagaeng.
Moepathutse

Ageee Moepathutse ageeee!!!!

Ke Mologadi seloga ditau meriri, ngwana wa go se rothe dinala. Dumela Ngwana thari ye ntsho, dumela moepathutse. Ba rile khudumela moepathutse ga go lehumo leo le tswago, ka nnete wa hlwaya tsebe lehono o apere kobo thuto o re derile batho gare ga batho. Re ikgantsha ka wena re le ba bina tau, setlogolo sa bakgalaka banna ba go sebe boiii.
Sephatlo

thumb| Sephatlo
thumb| Sephatlo
**Sphatlo** (gape e peletwa bjalo ka **spatlo**, **spathlo** le **sphatlho** ) ke  tša Afrika Borwa tšeo di tumilego diprofenseng ka moka tša Afrika Borwa, kudu Gauteng. Se tsebalega  gape bjalo ka *kota* goba "skhambane".

Spatlo e dirwa go tšwa go tšhipi ya kotara ya borotho gomme e tletše ka mehutahuta ya metswako, gantšhi di-chips tša "slap", sausage, lehe, phethi ya nama ya kgomo, tšhese, polony le atchar. Leina la kota, leo le šomišwago mafelong a go swana le Soweto le Johannesburg, le tšwa go kotara ya lentšu la Seisimane, le bolela ka bogolo bja borotho bjo bo šomišwago. Leina la Sphatlo le šomišwa ka pretoria ditoropong tša Soshanguve, Atteridgeville le Mamelodi

 a rekiša dijo tša setarateng tše di tumilego, go akaretša le spatlo. Mabenkele a Spaza ke mokokotlo wa ekonomi ya toropo.

Mabenkele a Spaza ao a rekišago dijo tše tše di tumilego tša setrateng ka tlwaelo a bea ditheko tša fase go tloga go R15 goya ka godimo ga R120 go ya ka bogolo le metswako eo e hlokegago. Bareki ka bontshi ke baithuti le batho  goba  le letseno la tlase, ka gobane  e rekwa ka theko ya fase gona le dihumbeger. Dijo tše gantši di hwetšagala lefelong le lengwe le le lengwe go ralala le naga, ke ka sewelo go sego bjalo. **Sephatlo** e tšewa bjalo ka dijo tša go se be le phepo ka Afrika Borwa tšeo di sepelelanago gabotse le senomaphodi, gantši e le **[[cola.]]**
Ga mothiba

**Ga Mothiba**

Ke motse wo o lego phrofenseng ya Limpopo. Ke wo mongwe wa metse yeo e le go ka ntle nyana ga toropo ya Polokwane, gape gae kgole kudu le sepetlele sa Mankweng. Ke naga yeo e bušwago ke kgoši Mothiba, yoo a nago le mantona ao a lego karolo kgoro. E hwetšwa kgauswi le ga Mothapo le ga Mamabolo. Ke ye nngwe ya metse yeo e fiwa ditirelo tša dithuto tša godimo ke Yunibesithi ya Limpopo.
Borotho

**Borotho** ke sa go ja se segolo seo se lokišetšwago/dubjwa ka  bupi bja korong le meetse, gantši ka go baka . Go phatlalatšo ya botlogo mo lefaseng ka bophara, e bile karolo e bohlokwa ya dijo tša ditšo tše dintši. Ke e nngwe ya dijo tša kgale kudu tšeo di dirilwego ke batho, ka ge e bile tše bohlokwa ga e sa le go tloga mathomong a go lema/temo, gomme e kgatha tema e bohlokwa bobedi meetlong ya bodumedi le setšong sa lefase.

Borotho bo ka omelwa ke dimaekropo tšeo di tšwelelago ka tlhago (mohlala, hlama e bolila), dikhemikhale (mohlala, soda), tomošo yeo e tšweleditšwego ka intaseteri, goba go tsenya moya ka kgateletšo e kgolo, yeo e hlolago diphuphu tša kgase tšeo di fluff borotho. Dinageng tše dintši, borotho bja kgwebo gantši bo na le ditlaleletšo bakeng sa go kaonefatša tatso, sebopego, mmala, bophelo bja šelefo, phepo le go tšweletšwa gabonolo.
Biltong

right|thumb| Megwapa ya nama ya kgomo
**Mogwapa** ke mohuta wa nama ye e omišitšwego, yeo e thomilego dinageng tša Borwa bja Afrika ( Afrika Borwa, Zimbabwe, Malawi, Namibia, Botswana, Lesotho, Eswatini, le Zambia ). Mehuta ye e fapafapanego ya nama e dirišetšwa go e tšweletša, go tloga go nama ya kgomo go ya go nama ya diphoofolo tše bjalo ka mpšhe goba thola . Go e sega go ka fapafapana, go ka ba ga dinama tše disesane (difilete) tše di segilwego ka dithipa go ya ka bokoto bja digoba, goba diripana tše di bataletšego tše di segilwego go putla segoba. E amana le nama ya kgomo jerky ; bobedi bja tšona ke dinama tše di nokilwego, tša omišwa; le ge go le bjalo metswako ye e tlwaelegilego, tatso, le ditshepedišo tša tšweletšo di ka fapana.

## Methopo
Go hloya bašele

thumb| Khathune ya 1912 ya lehloyo la  bašele yeo e beago bašele molato ka baka la go bea katlego ya tša boiphedišo go la United States kotsing.
Thophi

thumb|Seswantšho sa Lerotse

## BOGOBE BJA LEROTSE
**Bogobe jwa lerotse** ke mohuta wo ka sepedi sa leboa re re go ke kgodu yeo e jewago, le ka Botswana ebile gape ke sejo sa bosetšhaba sa Botswana, se hlaolwa ka tatso ye boleta ye e filwego ke magapu a lerotse, mohuta wa dienywa tšeo ka pono di gopotšago magapu a tlwaelegilego gomme e hlaolwa ka nama ya yona ya mmala wa namune. Lerotse e na le tatso ya go se tšee lehlakore ge e le tala, eupša e fa tatso ya moswananoši go sebjana ge se apeilwe. Sejo se ka tlwaelo se hlohleletšwa ka whisk ya setšo ya kota, yeo e bitšwago *lefehlo*, gomme e na le go se fetoge ga go swana le  kgodu yeo e apeilwego ka botlalo. Gantši e jewa manyalong le dikopanong tše dingwe tša leago.

Setswaki sa yona se bohlokwa, ke magapu a lerotse mohuta wo o sego bose kudu wa magapu a setlogo sa Botswana ao a swanago kudu ka tatso le likomkomere ge e le tala. ka mmogo le lerotse leo le segwago ka diripana gomme ya bedišwa, sejo se se akaretša bupi bja mabelethoro le maswi a bolila.

## Ditswaki

* 1⁄2 ya lerotse e le nngwe (magapu) .
* 1kg bopi jwa mabele (sorghum) .
* 1 senoelo sa madila (maswi a bolila) .
* Mayonnaise (ya boikgethelo sebakeng sa madila) .
* Meetse

https://en.wikipedia.org/wiki/Bogobe_jwa_lerotse

https://www.tasteatlas.com/bogobe-jwa-lerotse

## DITŠHUPETSO
Maselekwane Modjadji

**Maselekwane Modjadji I** (o hlokofetše ka 1854) e bile Kgošigadi senesa Pula sa mathomo wa morafe wa Balobedu wa Afrika Borwa. **Maselekwane** o bušitše go tloga ka ngwaga wa1800 go fihla ka 1854. O ile a thlatlangwa ke Kgošigadi ya senesa Pula Masalanabo Modjadji wa bo bedi.
Mohlare

thumb| Molora o tlwaelegilego ( ''Fraxinus excelsior'' ), sehlare sa matlakala ka sephara ( angiosperm ).
thumb| European larch ( ''Larix decidua'' ), sehlare sa dikhonifere seo gape se golago matlakala
Thutong ya mehlare, **mohlare** ke sebjalo sa go phela nako ye telele seo se nago le kota ya mohlare ye telele, goba kota ya mohlare , gantši e thekga makala le matlakala. Ditšhomišong tše dingwe, tlhalošo ya sehlare e ka ba ye nnyane, go akaretšwa fela dibjalo tša kota tšeo elego tše kgolo, dibjalo tšeo di šomišwago bjalo ka dikota tša  mohlare  goba dibjalo tša ka godimo ga botelele bjo bo laeditšwego. Ditlhalosong tše di nabilego, dipalema tše ditelele, di- tree fern, dipanana le di- pampoo le tšona ke dihlare.

**[[Mehlare]]** ga se sehlopha sa taxonomic sa monophyletic eupša e bopilwe ka mehuta ye mentši ya dibjalo tšeo di hlamilwego ka go ikemela kutu le makala bjalo ka tsela ya go phagama godimo ga dibjalo tše dingwe go phadišana ka seetša sa letšatši. Bontši bja mehuta ya mehlare ke di-angiosperm goba dikota tše thata; go tše dingwe ka moka, tše dintši ke di- gymnosperm goba dikota tše boleta. Mehlare e na le tshekamelo ya go phela nako ye telele, ye mengwe e fihla go mengwaga ye dikete tše mmalwa. Mehlare e bile gona mengwageng e dimilione tše 370. Go akanyetšwa gore go na le dihlare tše di godilego tše di ka bago ditrilione tše tharo lefaseng.

**Mohlare** ka tlwaelo se na le makala a mantši a bobedi ao a thekgwago ka ntle ga fase ke kutu, yeo ka tlwaelo e nago le name ditlha tša kota bakeng sa matla, le methapo ya nama ya mohlare bakeng sa go rwala didirišwa go tšwa karolong e nngwe ya sehlare go ya go e nngwe. Go bontši bja mehlare e dikologilwe ke legato la kutu ao a šomago bjalo ka lepheko la tšhireletšo. Ka tlase ga mobu, modu e makala gomme e phatlalala ka bophara; di šoma go tima sehlare le go ntšha monola le phepo mobung. Ka godimo ga mmu, makala a arogana ka makala a mannyane le mahlare. Mahlare ka tlwaelo a na le matlakala, ao a swarago matla a seetša gomme a a fetoša swikiri ka photosynthesis, a nea dijo bakeng sa go gola le go gola ga sehlare.

Gantši mehlare e tšweletša gape ka go šomiša dipeu. Matšoba le dienywa di ka ba gona, eupša mehlare ye mengwe, go swana le dikhonifere, go e na le moo e na le dikhone tša peu ya peu le dikhone tša peu. Dipalema, dipanana le di- bamboo le tšona di tšweletša dipeu, eupša di- fern tša mohlare di tšweletša **mašoba** go e na le moo.
Dikgomo tša Sanga

**Dikgomo tša Sanga** ke leina la kopanelo la dikgomo tša setlogo tša dilete tše dingwe ka Afrika. Ka dinako tše dingwe di hlaolwa bjalo ka mohuta wa ka fasana wo o nago le leina la mahlale la ***Bos taurus africanus***. Tlogamorago  ya bona ya go aga le ruo ka gae le mathomo a bona kahlanong le dikgomo tša taurine, dikgomo tša zebu (indicine), le phapano ya setlogo ya Afrika ya di -auroch tša **bagologolo** ke taba yeo go ngangišanwago ka yona. "African taurine", "sanga", "zenga", "sheko", "African indicine" ka moka ke dihlopha tše nnyane tša dikgomo tša Sanga.

## Ditšhupetšo
Karabelo ya nyakego

[thumb| '''[Seswantšho sa mošomo wa''' letšatši le letšatši; Mmala wa leratadima o bontša sebele mojaro tshebediso ya le tala bontša loketseng mojaro.]]
Umqombothi

**Bjala bja setšo** (  ), ke bjala bja setšo bja Afrika-Borwa bjoo bo dirilwego ka  mabele, mmela wa lehea, mmela wa mabelethoro, pidišo le meetse. E tletše kudu ka bithamine B . Bjala bjo bona le boleng bjo bo nnyane bja senotagi (gantši ka fase ga diperesente tše tharo (3%)) gomme e tsebja ka go ba le monkgo wo boima le wo o lego bodila ka tsela ye e sa tlwaelegago. Ka tebelelo, bjala bo ba le mebala ye mebedi le bosehlana. Ke bjo bo loilego, bo tšwelela bjalo ka khirimi le matšhitšhikhi (go tšwa go lehea).

**Bjala bja setšo** bo hlotlwa ka latela meetlo ya setšo, gomme tše di fapana gannyane go ya ka dilete. Resiphi gantši e tšwetšwapele meloko ka meloko. Bjala bo hlotlwa ka setšo ka go šomiša mollo wa ka ntle ga ntlo. Ke moka o fodišwa ka ntle ga ntlo go fihla dithemperetšheng tša tikologo.

**Metswako** ye e šomišwago ke: dikelo tše di lekanago tša bupi bja lehea, bupi bja mabele bjo bo pšhatlagantšwego (mmela wa mabele) le mmela wa mabelethoro ye e pšhatlagantšwego. Malt ya lehea e fa biri ya segalo se bofefo ka tatso ye boleta. Malt ya sorghum e fana ka biri ye lefsifsi.
Ditokelo tša Polelo ke Ditokelo tša Botho

Afrika Borwa e lemoga kgwedi ya Hlakola bjalo ka Kgwedi ya Ditokelo tša Botho, gomme segopotšo sa ngwaga wo se swarwa ka fase ga moko wa  'Mengwagasome ye meraro ya Tlhompho le Tšwetšopele ya Ditokelo tša Botho'. Molaotheo wa naga o tiišetša badudi ba yona ditokelo tše mmalwa, go akaretšwa tokelo ya go šomiša polelo yeo ba e ratago. Ka manyami, tokelo ye gantši e a hlokomologwa, go sa šetšwe bohlokwa bja yona go bopeng maatla a dipolotiki le a ekonomi ya leago. Polelo go ya ka histori e šomišitšwe bjalo ka sedirišwa sa kgatelelo, kudu-kudu nakong ya bokoloniale le ya kgethologanyo. Le gona bjale, dingangišano mabapi le ditokelo tša polelo di ka se swarwe ntle le go ela hloko bohlokwa bja yona bja dipolitiki le bja ekonomi ya leago. Ditokelo tše di swanetše go tšwetšwa pele le go hlokomelwa ka bogale go netefatša gore maleme ka moka a fiwa tlhompho le temogo ya go lekana.
Kgodišo ya bana

**Batswadi** goba bahlokomedi ba bana ba na  le maikarebelo a go ruta bana se le sela. Go a makatša go kwa setšhaba se ngongorega gore bana ga ba na molao, mekgwa, tsebe le maitshwaro a mabotse. Potšošo ke gore ba swanetše go dira bjalo bjang gobane ga go na ngwana yo a belegweng a tseba go dira bjalo. Ge motswadi go ba mohlokomedi wa ngwana a sa rute bana o tlogelela maikarabelo a go ba bangwe bao ba tla rutago bana ba ka fao bona ba bonago go swanetše. Matšatšing a bjale batswadi le bahlokomedi ba bana ba lebeletše barutiši go dira se. Bothata ke gore ge morutiši ka bo ena a sena maikarabelo, o tla ruta barutwana eng. Barutisi ba bangwe ba godisitswe ka tsela tše di sa ageng bana. Ka fao, ba tlo ruta bana tseo bona ba di tsebago goba ba di dumelago. Batswadi le bahlokomedi ba bana ba swanetše go tšea maikarabelo go ruta bana ba bona maikarabelo ba se tlogele se go dikolo, setshaba, dithelebišene, diyalemoya, meloko le bakgotse.
Sonheuwel-nelspruit

Sonheuwel ke motse wa Nelspruit. E dikologilwe ke Sekolo sa Mathomo sa Nelspruit, St Peters Catholic School le Laerskool Laeveld. E na le dithekišo tše ntši tša go swana le go dira kgwebo ya go swana le go reka dithekišo tše di raraganego le bodikela bja dihektare. Palomoka ya maloko a yona ke 6509 go tloga ka 2009. Motse-mogolo o gola go tloga mola go bulwa ga Yunibesithi ya Tshwane ka Stonehenge.
Sehlopha se ke se ratago

Sehlopa se ke se ratagao ke Orlando Pirates, se tswet***š***we ka ngwaga wa 1937. Se thopile sefoka ka dibapadi t***š***a National Professional Soccer League, National soccer league, le Premier League. Go fa go le go thopa mehopa ya DSTV League, MTN Cup, Nedbank cup, le CAF Super Cup. Ke tloga ke ikgant***š***ha ka kukudu ka sehlopha se ke se ratago, ke se lakalet***š***a mahlatse le mahlogonolo.
Dijo tša go fepa mmele

Dijo tša go feta mmele di nale dihlopha tša go fapafapana. Dihlopha tša gona di ka tsela ye: dijo tša makhura le swikiri, dijo tša go tšwa maswing, diproteine, dienywa le merogo le dikhabohaeteraete.

Dijo tša go tswa **makhureng le swikiring** tšona ke avokhado, mohlware le tše dingwe.

Dijo tša go tšwa **maswing ke maswi**, tšhese le tše dingwe

Dijo tša go tšwa go **diproteine** ke nama, hlapi le dinawa.

Dijo tša go tšwa go **dienywa le merogo** ke, dipanana, apola, khabeše sepenaše le tše dingwe.

Dijo tša go tswa go **dikhobohaetearaete** ke borotho, bupi, reisi le tše dingwe.
Isidudu

**Isidudu** ( ) .  ) ke motepa apeiwa ka mabele a go šilwa ao a tsebjago bjalo ka dijo tsoe mmiding . Ke dijo tša mesong tše di tlwaelegilego ka malapeng a ma-Xhosa le ma-Zulu. E jewa ka swikiri le maswi. Ba bangwe ba ka rata asene ye tšhweu/ye sootho le swikiri goba botoro/peanutbutter le swikiri bj.bj.Ka nako ye nngwe mabele a šitšwego a a bedišwa gore a be le tatso ye bolila.

## Bona gape
Sekolo se Segolo sa Banenyana sa Pretoria

center|thumb|411x411px|Pretoria High School for Girls Park Street

**Sekolo se Phagamego sa Pretoria sa Banenyana** (Se tsebega ka gore ke **PHSG** ), ke sekolo se se phagamego sa mmušo, seo se lefišago ditefelo, ke sa go ruta ka Seisemane sa sa banenyana seo se lego Hatfield, Pretoria porofentsheng ya Gauteng ya Aforika Borwa . Ke sekolo seo se dirišanago le Sekolo se se phagamego sa Pretoria sa Bašemane . 

## Histori
Ka bo-1880 Mmušo wa Repabliki ya Afrika Borwa o ile wa aga Staatsmodelschool sekhutlong sa mebila ya Skinner le van der Walt le Staatsmeisjesschool (State Girls' School) ka Visagie Street,. Ka January 1900, ka ge ntwa e be e le ka lebelo, sekolo sa Staatsmeisjesse se be se laetšwe go ba sepetlele, mola Staatsmodelschool se be se fetotšwe kgolego. Sir Winston Churchill o ile a thopša ke Maburu gomme a golegwa ka moagong wa sekolo, eupša o kgonne go dira go tšhaba ga gagwe mo go tumilego go tšwa moo gomme a tšea seporo go tsena ka Afrika Bohlabela ya Sepotokisi (Mozambique).

Ka 1929, go ile gwa tšewa sephetho sa go arola sekolo ka "Dintlo" tše hlano tšeo di bitšwago ka Babušiši Pharephare ba Afrika Borwa. Ka 1943, Dintlo tša tlaleletšo tše tharo di ile tša oketšwa, gomme ka bo1990, go akaretšwa ga Aitken House le Mc William House go ile gwa oketša palomoka go ba lesome. Dintlo tše pedi tša bodulo, North Lodge le School House, di agilwe go amogela go tsenelela ga bafaladi ba bafsa. Mathomong, basetsana ba ile ba swanelwa ke go namela tram ye e kgethegilego go fihla sekolong, seo se bego se le dikhilometara tše nne. 

Ka Mosegamanye 1915, sehlopha sa baithuti le barutiši ba ile ba gwantela go tšwa Visagie Street go ya Park Street go kopana le boarders lefelong la bona le lefsa la sekolo. Ka 1917, Girls' High e ile ya abelwa naga kgauswi le sekolo sa dipapadi tša bona tša dipapadi, gomme ka pela ka morago, mašemo a ile a thoma go šomišwa go dipapadi tša hockey le khrikhete. Mo mengwageng ye mentši, letamo la go rutha, "letamo la go ruthetša", mabala a basketball, mabala a netball le mabala a squash di agilwe. Astroturf ya maemo a godimo le yona e sa tšwa go phethwa. Dithuto tše di kgontšhitše baithuti go phadišana le bona.

## Thuto

## References
Dikapolelo

Sesothong sa Leboa, dikapolelo ke ditlabelo tše bohlokwa tša polelo.  Dikapolelo di nale karolo e kgolo yeo di e kgathago go babadi. Ke dikapolelo tšeo di tsefišago polelo ebile di dira gore babadi ba ipshine. Babadi ba ka ipshina ka go bala fao dilo di feteletšwago goba di bebofatšwago goba go  fefolwa, dilo di ka dirwa batho, batho ba ka gegewa, ba fodišwa matswalo bjalobjalo. Tše dingwe tša dikapolelo di didrišetšwa go gatelela dilo tše dingwe Go nale mehuta ye e fapafapanego ya dikapolelo ya go dira gore babadi ba ipshine ka dingwalo. Yona e akaretša dikapolelo tša go swana le bo kgegeo, phefolo, mothofatšo, tshwantšhišo, tshwantšhano bjalobjalo. Basotho ba Leboa ba ikwa ba bala sengwalo sa nnete ge se na le dikapolelo. Dingwalo tšeo di šomisetšego dikapolelo, babadi ba a di rata e bile ba ipshina ka tšona.
Metša

**Mapaku** (//ˈfɛtkI-ʊk//, [ˈfɛtkuk]) ke hlama ya bogobe bjo bo gadikilwego bja setšo bja Afrika Borwa. Le paku ke karolo ya setšo sa Afrika Borwa. Go swana le kuku ya Johnny go tšwa Caribbean, *Oliebol* go tšwa Netherlands, le sopaipillas go tšwa Mexico. E tsebja gape ka leina la Sexhosa le la Sezulu *igwinya* (bontši amagwinya).
Janice Petersen o ile a re

Janice Petersen ke motšweletši wa thelebišene wa Australia. Ga bjale ke motšweletši wa SBS World News ka Tirelo ye e Kgethegilego ya Kgašo (SBS).

## Bophelo bja Pele
Petersen o belegwe ka 1977 go batswadi ba lešika la Afrika Borwa kua Sydney. O godišeditšwe Woy Woy Lebopong la Bogare la New South Wales. O goletše le ngwanabo Dale Petersen.

Ke sealoga sa Yunibesithing ya Newcastle, ka legoro la Bachelor of Communication.

## Boiphedišo
Petersen o ile a ya go šoma SBS ka 2000 bjalo ka motho wa bašomi ba go itokolla gomme go se go ye kae o be a šomiša autocue le go ngwala dikanegelo tša go itokolla tšeo di sa tsebjego gabotse. Ka morago o ile a hudugela go ABC ka Adelaide, Australia Borwa bjalo ka mmadi wa ditaba ka morago ga go kotama ka bi-media cadetship. Petersen o ile a boela SBS ka 2006 bjalo ka motšweletši wa dipapadi.

## Bophelo bja motho ka noši
Janice o dula Sydney le molekane wa gagwe Julian Hamilton wa sehlopha sa elektroniki sa The Presets. Banyalani ba ba na le barwedi ba babedi, bao ba belegwego ka 2010 le 2013.

E le morati wa dipapadi, o tšere karolo go tloleng godimo, dimithara tše 100 le dimithara tše 200 tša go kitima, le kgwele ya maoto. Ke motsea diswantšho gomme o dirile gore diswantšho tša gagwe di phatlalatšwe bakeng sa Diolimpiki tša Selemo tša 2000 le bophelo bja setarateng go dikologa Sydney.

Seswantšho sa seswantšho sa Janice ka motaki wa Victoria yo a belegwego Switzerland Marc de Jong se ile sa rewa leina gare ga bao ba tsenetšego makgaolakgang ka Sefokeng sa Archibald sa 2010.
Ledombolo

**Ledombolo**, (le tsebja gape bjalo ka **umbhako**,  **ujeqe, dipapata** ka Setswana le **rostile** ka Sexhosa), ke bootho bja setšo bja Afrika Borwa bjo bo fufuditšwego .  Ke dijo tšeo di tumilego tša go tlwaelega ka magaeng a mantši ka gare ga Afrika Borwa.  Borotho bjo bo apewa ka gare ga sebjana ka pitšeng ya meetse a go bela.  E fapana le dumpling ya setšo ka gore e lokišwa ka go šomiša sebidiši e sego lerole la go baka.  Go na le diphetogo tše di fapanego tša sebjana go dikologa Afrika Borwa. Ka setšo sa Mazulu, ledombolo le apewa le setšhwu go e na le go apewa le le tee ka pitšeng ye nngwe. Phapano yeo ya borotho bjo bo fufuditšwego e tsebega gare ga Mazulu bjalo ka uJeqe.  Ledombolo gantši le jewa le mehuta e fapafapanego ya dijo tša ka thoko tše bjalo ka setšhwu sa kgogo, setšhwu sa nama ya kgomo, setšhwu sa mosela wa pholo, setšhwu sa nku goba mogodu .
Bokgobapuku bja Randburg

**Bokgobapuku bja Randburg** ke bjo bongwe bja makgobapuku a selete mo toropong ya Johannesburg, Afrika Borwa .  Bokgobapuku bo hlankela toropo ya Cosmo City le metse ya ka ntle ga toropo yeo e e dikologilego;  e hwetšwa ka gare ga Senthara ya Setšhaba ya Randburg.  E wela ka fase ga makgobapuku a Selete sa B a Motse wa Johannesburg. Bokgobapuku bja Randburg bo etelela pele maitapišo a ditoropong a go fetoša makgobapuku ka dijithale  ka maitapišo a go swana le mLiteracy . Ka Phato ya 2023, bokgobapuku bo ile bja fiwa mpho ya inverter go kgontšha bašumiši bja yona gore ba šomiše bokgobapuku ge go nale go tšhollwa ga morwalo ga mohlagase. 

Tšwago ya bokgobapuku e ka latišišwa morago go fihla ka bo-1950 nakong ya kgolo ya ka pela le tlhabollo kua Randburg. Go arabela nyakego ye e oketšegago ya setšhaba ya phihlelelo ya tshedimošo le methopo, bokgobapuku bjo bonnyane bo ile bja hlomiwa ka 1957 ka gare ga meago ya masepala ye e lego gona. Sebaka se se senyenyane, seo se nago le bašomi ba bo-rabokgobapuku ba baithaopi mafelelong se ile sa katološetšwa go ba bokgobapuku bjo bogolo le bjo bo nago le didirišwa tše dintši ka 1971.
Bokgobapuku bo bogolo bja Bessie

**Bokgobapuku bja Hlogo bja Bessie** (pele ga 2005 bo tsebja gape bjalo ka ***Bokgobapuku bja Mmasepala*** bja Msunduzi, gomme pele ga moo bjalo ka Bokgobapuku bja ***Mokgatlo wa Natal***) ka Pietermaritzburg, Mmasepala wa Selegae wa Msunduzi, ke bokgobapuku bja kgale kudu ka KwaZulu-Natal, Afrika Borwa. E hlomilwe ka 1849 gomme ya ba bokgobapuku bja dipeeletšo tša molao ka 1916. E reeletšwe ka mongwadi Bessie Head.

## Histori
Ka 1846 Mokgatlo wa Dipuku wa Pietermaritzburg o ile wa hlongwa, o thekgwa ke David Dale Buchanan, morulaganyi wa Natal Witness. E be e na le phapoši ya go bala le bokgobapuku bjo bonnyane gomme ya bulwa bjalo ka bokgobapuku bja mathomo bja setšhaba bja Pietermaritzburg ka 1849. Mathomong e ile ya katana, eupša ka morago e ile ya thekgwa ke Mokgatlo wa Natal (o thakgotšwego ka 1851) woo, ka 1865, o bego o monya Mokgatlo wa Dipuku gomme wa thoma go godiša ditšhelete tša lefelo la sa ruri. Ka di- guinea tše 2 000, Mokgatlo o ile wa reka 20 Longmarket Street ka 1876; e ile ya bulwa e le bokgobapuku bja setšhaba le musiamo ka February 1878.

Ka 1916, Bokgobapuku bja Mokgatlo wa Natal bo ile bja newa maemo a molao a go bea tšhelete. Ka puku ye nngwe le ye nngwe yeo e gatišitšwego ka Afrika Borwa bjale e be e swerwe ka bokgobapukung bakeng sa merero ya tokelo ya ngwalollo le ya go boloka dilo tša kgale, e ile ya swanelwa ke go katološwa kgafetšakgafetša. Meago e mefsa ya Longmarket Street e ile ya okeletšwa ka 1929 le 1957, gomme moago wa Commercial Road o ile wa hirišwa go tloga ka 1963.

Ka 1967, ka morago ga gore mmasepala o dumele go thekga bokgobapuku ka ditšhelete, e ile ya ba bokgobapuku bja go adima tšhelete ya mahala. Nywageng ya kgethologanyo, bokgobapuku bo ile bja dula bo buletšwe badudi ka moka, go sa šetšwe morafo, gomme bja katološwa ka makala a 11 go phatša motse.

Meago ya bokgobapuku bja Longmarket Street e ile ya feleletša e tšeetšwe legato ka 1975 ke bokgobapuku bjo bofsa bja sebjalebjale bjo bo agilwego kua Church Street, bjo bo butšwego ka la 17 June 1975. Ye e ile ya dula e le moago o mogolo wa bokgobapuku bja toropo ka nywaga e fetago e 30. Ka 2004, Mokgatlo wa Natal o ile wa fetišetša bokgobapuku le bašomi ba bjona go Mmasepala wa Selegae wa Msunduzi. Kapejana ka morago ga moo, moago wo mofsa wo o thekgwago ka ditšhelete ke toropo, ka dithoto le setoko seo se thekgwago ka ditšhelete ke Carnegie Corporation, o ile wa bulwa semmušo ka la 12 Phupu 2007 gomme wa reelwa leina la Bessie Head, mongwadi wa Afrika Borwa le molwela-kgethollo yo a belegetšwego Pietermaritzburg.

Lehono bokgobapuku bjo ke bjo bongwe bja makgobapuku a mahlano a dipeeletšo tša molao tša Afrika Borwa. Ke setheo se nnoši sa KwaZulu-Natal seo se swerego dipuku ka moka tšeo di ngwadilwego ke molwela dipolotiki wa India Mahatma Gandhi.
Batho ba Sistani

**Batho ba Sistan** (ka histori ba bitšwa gape " Sakzai ") ke sehlopha sa morafe sa setlogo sa Iran bao kudu-kudu ba dulago seleteng seo se bitšwago Sistan ka borwa-bohlabela bja Iran le historing ka borwa-bodikela bja Afghanistan . Polelo ya bona ke polelosemmotwana ya Sefarsi le ya Sesistani . 
 
Mabapi le morafo, Rawlinson o tšea ma-Sistani, gotee le ma-Jamshidi a Herat, e le mohlala o sekilego wa morafo wa ma-Aryan.
 
Nakong e fetilego, batho ba Sistan ba be ba bolela dipolelo-semmotwana tša Seperesia tša Magareng tše bjalo ka Pahlavi ya Separta, Seperesia sa Magareng (Pahlavi ya Sasanian), gomme bjale ba bolela polelosemmotwana ya Seperesia yeo e tsebjago e le Sistani.  Ba-Sistani ke baphologi ba meloko ya ma-Scythia . Ba-Scythian e be e le sehlopha sa mafelelo sa ma-Aryan ao a hwilego ka 128 AD.Ba ile ba tsena Iran.   
Ba dula dikarolong tša bogareng le tša ka leboa tša profense ya Sistan le ya Baluchistan. Ga e sa le go tloga nywageng-someng ya morago bjale, ba bantši gape ba ile ba hudugela dikarolong tše dingwe tša Iran, tše bjalo ka diprofenseng tša Tehran le Golestan ka leboa la Iran. 

## Sebopego sa sebopego

Ba-Sistani ba tšere leina la bona go tšwa go *Sekastan* ("Naga ya Saka "). Ba-Saka e be e le morafo wa ma-Scythia ao a ilego a hudugela lefelong le le phagamego la Iran . Leina la kgale la Seperesia sa Kgale la selete - pele ga pušo ya Saka - e be e le *Zaranka* goba *Drangiana* ("Naga ya Meetse").

## Lisebelisoa