Wp/nso/Jacob Gedleyihlekisa Zuma

Jacob Gedleyihlekisa Zuma (Zulu: [geɮʱejiɬeˈkisa ˈzʱuma]; o belegwe ka di 12 Aporele 1942) ke politišene wa Afrika Borwa yo a kilego a šoma bjalo ka mopresidente wa bone wa Afrika Borwa go tloga ka 2009 go fihla ka 2018. O tsebjwa gape ka ditlhaka tša gagwe tša mathomo JZ le maina a bohlokwa a malapa Nxamalala le Msholozi. Zuma e be e le moetapele wa kgahlanong le kgethologanyo (anti-apartheid activist) pele, leloko la uMkhonto weSizwe, le mopresidente wa African National Congress (ANC) go tloga ka 2007 go fihla ka 2017. Gape ke mogwegadi wa kgoši ya Eswatini, Mswati III, go tloga ka 2024.

Zuma o belegwe tikologong ya mahaeng ya Nkandla, yeo gona bjale e lego karolo ya profense ya KwaZulu-Natal le lefelo la motheo wa thekgo ya gagwe. O ile a tsena ka hlogo ya ANC a na le mengwaga e 17 ka 1959, gomme a fetša mengwaga e lesome a le kgolegong ya Robben Island bjalo ka mogolegwa wa dipolotiki. Ka 1975 o ile a tšhaba naga gomme ka morago a bewa hlogo ya lefapha la bohlale la ANC. Ka morago ga gore ANC e amogelwe gape ka 1990, o ile a godišwa ka lebelo boetapeleng bja setšhaba sa mokgatlo gomme a ba motlatsi wa mongwaledi wa kakaretšo ka 1991, modulasetulo wa setšhaba ka 1994, le motlatsi wa mopresidente ka 1997. E bile motlatsi wa mopresidente wa Afrika Borwa go tloga ka 1999 go fihla ka 2005 ka tlase ga Mopresidente Thabo Mbeki, yo e bego e le moetapele ka morago ga Nelson Mandela. Mbeki o ile a tloša Zuma ka di 14 June 2005 ka morago ga gore moeletši wa ditšhelete wa Zuma, Schabir Shaik, a hwetšwe a krweditšwe ka go dira tefo tša boradia go Zuma mabapi le kgwebo ya dibetša (Arms Deal). Zuma o ile a beelwa molato wa boradia gomme a lokollwa tabeng ya thobalano ka pefo ka 2006 mo lekgetlong la tsheko ye e hweditšwego tlhokomelo e kgolo. Le ge go le bjalo, o ile a kgona go boloka thekgo ya mokgatlo wa lehlakore la go ja morago (left-wing coalition) ka gare ga ANC, yeo e ilego ya mo dumelela go tloša Mbeki bjalo ka mopresidente wa ANC ka December 2007 kopanong ya kgetho ya Polokwane.

Zuma o ile a kgethwa bjalo ka mopresidente wa Afrika Borwa ka kgetho ya kakaretšo ya 2009 gomme a tsena ofising ka di 9 Mei. Ditatofatšo tša botlokotsebe kgahlanong le yena di ile tša tlošwa ka semmušo ka beke yeo. Bjalo ka mopresidente, o ile a thoma Lenaneo la Setšhaba la Dihlogo tša Mehaho la R4-trillion (National Infrastructure Plan) gomme a saena tumellano ya nyutlelie ya maatla le mmušo wa Russia, yeo e ilego ya thibelwa ke Khotla ya Godimo ya Kapa Bodikela ka 2017. Bjalo ka yo a kilego a ba leloko la Mokgatlo wa Bokomuniste wa Afrika Borwa, o ile a thoma go itshetla kudu ka polelo ya boradia ya lehlakore la go ja morago (left-wing populist rhetoric), gomme ka polelo ya gagwe ya Boemo bja Setšhaba ka 2017 (State of the Nation Address) o ile a tsebiša leano le leswa la “phetogo ya ikonomi ya go tsenelela” (radical economic transformation).

Mo gare ga malebelo a mmalwa ao a dirilwego pele ga gore puso ya gagwe e fele e be go amogwa ga mmušo mobu ntle le tefo (land expropriation without compensation), thuto ya godimo ya mahala, le mekgwa e mentši ya go leka go fetola sebopego sa dikgwebo tše bohlokwa ka go bea mefago go beng ka ntle ga naga, le go tiiša dinyakwa tša tokafatso ya ikonomi ya batho ba bantsho (black economic empowerment). Mo godimo ga fase, tikologong ya boditšhabatšhaba, Zuma o ile a gatelela tirišano ya borwa le borwa (South–South cooperation) le diplomasi ya ikonomi. Go amogelwa ga Afrika Borwa ka mokgatlong wa BRICS go hlalositšwe bjalo ka katlego ye kgolo ya Zuma, gomme o hweditše thoriso ka leano la gagwe la HIV/AIDS.

Puso ya Zuma e ile ya tletšwa ke dikganetšo, kudu-kudu nakong ya maemo a gagwe a bobedi. Ka 2014, Mohlokomedi wa Setšhaba (Public Protector) o ile a hwetša gore Zuma o hweditše mohola ka tsela e sa lokago ka tšhelete ya mmušo yeo e šomišitšwego go kaonafatša bolwetši bja gagwe bja Nkandla, gomme ka 2016, Khotla ya Molaotheo e ile ya laela gore Zuma o paletšwe ke go šireletša Molaotheo, se se ile sa feleletša ka gore go be le dipiletšo tše dintši tša gore a tlogele boetapele le teko ye e paletšwego ya go mo tloša ka Palamente.

Mathomong a 2016, go be go le gona ditatofatšo tše di phatlaladitšwego kudu — tšeo ka morago di ilego tša nyakišišwa ke Komisi ya Zondo — gore lapa la Gupta le be le hweditše maatla a magolo a boradia ka godimo ga puso ya Zuma, a bego a fihla boemong bja go thopa mmušo (state capture). Wekeng tše mmalwa ka morago ga gore Motlatsi wa Mopresidente Cyril Ramaphosa a kgethwe gore e be moetapele wa go latela Zuma bjalo ka mopresidente wa ANC ka December 2017, Komiti ya Boetapele ya Setšhaba ya ANC e ile ya gopola Zuma gore a tlogele boetapele. Ka morago ga gore go be le tefo ya bohlano ya go se be le tshepho ka Palamente, o ile a tlogela ka di 14 Feberware 2018 gomme a bewa legato ke Ramaphosa ka letšatši le latelago.

Ka morago ga ge a tlogetse boetapele, ka di 16 Moranang 2018, Tona ya Ditšhišinyo tša Botlokotsebe ya Setšhaba (National Prosecuting Authority) e ile ya tsebiša gore e tla bušetša ditatofatšo tša boradia kgahlanong le Zuma mabapi le kgwebo ya dibetša ya 1999 (Arms Deal). O ile a bolela gore ga a molato ka di 26 Mei 2021, eupša tsheko e be e sa beakanywa go direga go fihlela mathomong a 2023. Tsheko yeo bjale e beilwe ka Aporele 2025.

Tabeng e fapafapanego, ka June 2021, Khotla ya Molaotheo e ile ya hwetsa Zuma a le molato wa go se hlomphe khotla ka lebaka la go se latele taelo ya khotla yeo e bego e mo gapeletša go nea bohlatse pele ga Komisi ya Zondo. O ile a ahlolelwa kgolegong ya dikgwedi tše 15 gomme a swarwa ka di 7 July 2021 kua Estcourt, KwaZulu-Natal. Le ge go le bjalo, o ile a lokollwa ka tokollo ya kalafo dikgweding tše pedi ka morago, ka di 5 September.

Khotla ya Godimo ya Kapa Bodikela (High Court) e ile ya hlatolla tokollo ye ka di 15 December, gomme Khotla ya Boipiletšo ya Godimo (Supreme Court of Appeal) ya bolela gore tokollo ye e be e se molaong, eupša ya dumelela Lefapha la Ditirelo tša Tokišo (Department of Correctional Services) go akanya ge eba nako yeo a e fetšitšego ka tlase ga tokollo ye e ka fokotšwa go kotlo ya gagwe. Ka di 11 Agostose 2023, Lefapha la Ditirelo tša Tokišo le ile la fa Zuma tokollo ya karolo ya kotlo ya gagwe ya dikgwedi tše 15.

**Boipelaetši bja khahlego khahlanong le apartheid**

**Go swarwa le go ilelwa nageng**

Zuma o ile a thoma go šoma ka maphelo khahlanong le apartheid a sa le mošemane gomme a tsena mokgatlong wa ANC ka 1959. O ile a ba leloko la mohola la uMkhonto we Sizwe ka 1962, mengwaga e mebedi ka morago ga ge ANC e thibetswe.[20] Ngwageng oo, o ile a swarwa mmogo le sehlopha sa baithuti ba 45 ba bangwe haufi le Zeerust mo Transvaal ya bokone, yeo bjale e lego karolo ya Porofense ya North West.[21] Zuma o ile a beilwa molato wa go ikokobetša mmušo wa apartheid gomme a abelwa kotlo ya mengwaga ye lesome ya kgolegong, yeo a e hweditšego Robben Island le Nelson Mandela le baeteledipele ba bangwe ba ANC bao ba ilego ba swarwa ka nako yeo.[21] Ge a be a le kgolegong, Zuma o be a le modiragatši wa dipapadi tša bolo ya maoto ya dihlopha tša bagolegwa, tšeo di bego di rulaganywa ke mokgatlo wa bagolegwa ka bowena, Makana F.A.[22]

Morago ga ge a lokollwa kgolegong, Zuma o ile a boledišana le go hloma mekgwa ya ANC ka gare ga naga ka Natal.[23] O ile a tloga Afrika Borwa ka 1975 gomme a thoma go dula Swaziland moo a kopanago le Thabo Mbeki. Mozambique, o ile a lebelela go fihla ga ba bangwe ba ba ilego ba tšea tšhireletšo ya sesole ka morago ga tlhagahalo ya Soweto ya 1976. O ile a ba leloko ka moka la ANC National Executive Committee ka 1977,[21] le leloko la ANC Politico-Military Council ge e theiwa ka 1983.[24] O be a le Moporesidente wa Boraro wa ANC Mozambique, setulo seo a se swarago go fihla ge go saenwa Tumellano ya Nkomati magareng ga mmušo wa Mozambique le wa Afrika Borwa ka 1984. Ka morago ga go saenwa ga Tumellano yeo, o ile a hlongwa e le Moporesidente wa ANC Mozambique.[21] Ka December 1986, mmušo wa Afrika Borwa o ile wa kgopela batšeletši ba mmušo wa Mozambique go ntšha baeteledipele ba ANC ba bararo, go akaretša Zuma. O ile a swarwa go tloga Mozambique ka January 1987, ka fao a ile a ya go ANC ka setulong sa lusaka, Zambia, moo a hlomilwego e le hlogo ya mekgwa ya ANC ka gare ga naga, gomme morago a hlongwa hlogo ya lefapha la tshedimosetso.

Zuma gape e be e le leloko la Mokgatlo wa Basupi ba Afrika Borwa (SACP).O ile a tsena ka 1963, a le mo Politburo ya mokgatlo ka nakwana, gomme a tloga ka 1990.

**Go boa nageng**

Ka morago ga ge ANC e thibetswe ka February 1990, Zuma o ile a boela Afrika Borwa ka di 21 March go thoma dikgokagano tša kgopelo. O be e le yo mongwe wa baeteledipele ba ANC ba ba boditšwego pele go boela nageng go sepediša dikgokagano. Ngwageng woo, o ile a kgethwa ka ntle le go ganetšwa e le Moporesidente wa ANC ya Southern Natal. Zuma, yo e lego MoZulu, o ile a tuma bjalo ka mohuta wa kgotlelelo ka Natal nakong ya poifo ya dipolotiki yeo e bego e tsebja kudu ka porofense yeo gomme e hlaga ka lebaka la pherekgatšo magareng ga balatedi ba ntlo ya setšo ya ANC ya go etša Xhosa le balatedi ba setšhaba sa Zulu sa Inkatha Freedom Party (IFP). O bile le tumelelo ya go atolosa tshegetšo ya ANC har’a Basuthu ka Natal. Kopanong ya ANC ya July 1991 ya dikgetho, Zuma o ile a ikgantšha ka botlalo go swarwa ga ANC Secretary-General gomme a lahlelela Cyril Ramaphosa, eupša a kgethwa e le Motlatsi wa Secretary-General, a fenya Alfred Nzo le Popo Molefe ka seripagare.

Ka dikgethong tša setšhaba tša 1994, dikgetho tša mathomo tša demokrasi tša Afrika Borwa, Zuma o ile a ema bjalo ka mokgethwa wa ANC wa maemo a hlogotaba porofenseng ya gagwe ya gae, KwaZulu-Natal. ANC e ile ya tsena mmusong ka dikgethong, Mandela a kgethwa mopresidente le Mbeki e le motlatsi wa yena, eupša ANC ya lahlelela KwaZulu-Natal go IFP. Zuma o ile a ba leloko la mokgatlo wa motseneki (MEC) wa tša ekonomi le bohahlaudi KwaZulu-Natal.[29][30] Ka December 1994, o ile a kgethwa Moporesidente wa ANC porofenseng ya KwaZulu-Natal, gomme kopanong ya ANC ya 1994 a kgethwa Moporesidente wa Bosetšhaba, a fenya Pallo Jordan le Jeff Radebe ka sephara.O be a swara maemo ka bobedi go fihla ka 1997, a tloleletša nako ya gagwe bjalo ka Moporesidente wa porofense ka 1996.

**Go phahama go fihla bogosing**

**Motlatsi wa Mopresidente**

Zuma o ile a kgethwa motlatsi wa mopresidente wa ANC kopanong ya phatlalatšo ya bo50 Mafikeng ka December 1997, gomme ka morago a hlomilwe motlatsi wa mopresidente wa Afrika Borwa ka June 1999, go latela dikgetho tša setšhaba tša 1999. Zuma o ile a šoma tlas’a Mopresidente yo a kgethwago wa go tšwa, Mbeki, gomme a ba motsamaisi yo mogolo wa dikgokagano tša khutšo ya Burundi, moo a šomago le Mopresidente wa Uganda, Yoweri Museveni, yo a bego a etelela pele Lenaneo la Great Lakes la Borwa bja Afrika, le sehlopha sa dipresidente tša tikologo tšeo di bego di hlokomela dikgokagano tša khutšo Burundi.

Ka mafelong a 2002, Mmasepala wa Ditšhwetšo tša Mmušo o ile wa tsebiša gore Zuma ke yo mongwe wa baetapele ba ANC bao ba bego ba hlahlobišwa ke setšhaba sa Scorpions mabapi le bosetšhaba bja kgoboketšo ya mešomo ya tšepe ya melato, mohola wa tšhireletšo wo mmušo o bego o saena morago ga go hlomelwa ga Zuma e le motlatsi wa mopresidente. Ka August 2003, molaodi wa Ditšhwetšo tša Mmušo, Bulelani Ngcuka, o ile a bolela le difiliming gore NPA e be e na le “molato wa bosetšhaba” mabapi le Zuma eupša ba ile ba gana go mo tshwenya ka molato ka gobane ba be ba sa tšee ditaba tšeo di ka fenwago. Go ile gwa tšwa dipolelo tše mpe gare ga bafani ba dihlongwa tša Zuma le Ngcuka, yo a bego a tsheptjwa ka go ba molelo wa apartheid, polelo yeo e ile ya ganwa ke Lekgotla le hlophilwego la Hefer. Zuma o ile a tlatša kgopelo ya tlotlo mabapi le Ngcuka go Moprotšektere wa Setšhaba, Lawrence Mushwana, yo ka May 2004 a hwetšago gore polelo ya Ngcuka go difiliming e be e le ya go se le baloko le go se lokiša.

Mbeki le Zuma ba ile ba kgethwa gape dikgethong tša 2004, efela ka di 14 June 2005, Mbeki o ile a tlogela Zuma mo setulong sa gagwe sa motlatsi wa mopresidente ka morago ga gore molekane wa Zuma, Schabir Shaik, a beilwe molato wa go dira ditefo tša ka mokgwa wa bolotlo mabapi le tšhireletšo. Mbeki o ile a bolela ka phapošong ya Phalamende gore “ka maikemišetšo a Motlatsi wa Mopresidente yo a hlomphiwago, mmušo, le tsamaiso ya rena ya demokrasi, go ka ba botse go mo lokolla ditokong tša gagwe.” Zuma gape o ile a tlogela e le leloko la Phalamende.

Motlatsa wa gagwe go ba Motlatsi wa Mopresidente wa Afrika Borwa e be e le Phumzile Mlambo-Ngcuka, mosadi wa Ngcuka. Mlambo-Ngcuka e be e le lephatšha la tša minerale le maatla go tloga 1999. Go hlomilwa ga gagwe go ile gwa hlatloga ka bogale mafelong a dihlongwa tša ANC, go akaretša le ketsahalo ya Letšatši la Basadi Utrecht, KwaZulu-Natal.

**Tlaleletšo ya molato wa bosetšhaba**

Ka morago ga gore Zuma a tlogelwe mo setulong, NPA e ile ya phatlalatša boikemišetšo bja go mo tliša molato wa bosetšhaba. O ile a fedišwa ka tlaleletšo ya molato wa bosetšhaba le bošula ka November 2005, e bego e swana le ya Shaik. Eupša NPA e be e sa ikemišetše go tšwela pele le tshekatsheko gomme ya kgetha go kgaogana ya nako. Ka di 20 September 2006, Kgotla e Phagamego ya Pietermaritzburg e ile ya gana kgopelo ya go kgaogana ya nako, gomme ge NPA e bolela gore ga e ikemišetše go tšwela pele le tshekatsheko, taba yeo e ile ya šetšwa.

**Tšhomišo ya molato wa bogolegwa**

Ka December 2005, Zuma o ile a beilwa molato wa go bogela mosadi yo a bego a na le mengwaga ye 31, yo a tsebjago setšhabeng ka leina la Khwezi. Tšhomišo ye e be e diragala ka di 2 November 2005 ka ntlong ya Zuma Forest Town, Johannesburg. Ge tshekatsheko e thoma ka di 6 March 2006, Zuma o ile a gana molato, a re ba na le kamano ya thobalano ka tumelo ya bobedi. O ile a lokollwa ka di 8 May 2006 morago ga tshekatsheko ye e phatlaladitšwego kudu. Go dumediswa ga gagwe go ile gwa hlola poifo ka ge a boletše gore ga a a diriša kondom ge a be a le le Khwezi, le ge a be a tseba gore o na le HIV gomme o be a le hlogi ya Letšatši la Bosetšhaba la AIDS le Letšholo la Morero wa Boitšhireletšo bja Maikemišetšo. O ile a botša kgotla gore o ile a itlosa ka go hlapa morago ga go dira selo seo, a re seo se fokotša kotsi ya go tšea HIV. Dikarikature tša dipolotiki di ile tša mo goga ka dipolelo tša gagwe, gomme bjale o gatišetšwa ka sethunya sa meetse dipontšhong tša Zapiro.

**Go tšwela pele ga tshegetšo**

Le ge a be a fedilwe mo setulong sa motlatsi wa mopresidente wa setšhaba, o ile a boloka setulo sa motlatsi wa ANC, gomme dikarogo tša ka gare ga mokgatlo tša thoma go ema mo go yena le Mbeki. Pakane ya bona e ile ya gatelela gomme ya ba poifo e kgolo gare ga dihlopha tša ANC. Le ge molato wa bosetšhaba le wa bogolegwa di be di tletše kgatelelo ya dipolotiki, Zuma o ile a tšwela pele a hwetša tshegetšo e kgolo go tšwa gare ga dihlopha tša go lewa le go rarabolola tše ANC, kudu ANC Youth League le dihlopha tša SACP le COSATU. Baeteledipele ba SACP le COSATU ba be ba tšeela pele go mo thekga gomme ba ile ba bolela gore ba itokišitše go "bolaya bakeng sa Zuma." Ba bangwe ba baetapele ba ANC ba ile ba lemoga gore tshekatsheko ya molato e ka tšhwenya khutšo ya setšhaba ge e ka tšwela pele, eupša go be go na le kgethologanyo gare ga dihlopha tša SACP ka lebaka la tshegetšo ya Zuma. Go bile le motheo wa go ba le tshegetšo ye kgolo ya Basuthu go yena, e lego karolo ya botho bja setšo bja Basuthu.

Batho ba be ba ema ntle le Kgotla ya Lekgotla la Johannesburg nakong ya tshekatsheko ya bogolegwa. Baeteledipele ba gagwe ba be ba bolela gore go mo tlogela le go mo tshwenya e be e le karolo ya leano la dipolotiki la Mbeki la go mo fediša gore a se ke a fetiša moya wa gagwe ka ANC. Batho ba mo thekago ba be ba tliša batho ba bantši kudu dipontšhong tša gagwe gomme ka nako e nngwe ba be ba aša diaparo tša go baša Mbeki, seo se ile sa ganwa ke baeteledipele ba ANC. Zuma o ile a tuma go opela pina ya ntwa ya apartheid "Umshini wami" le ba mo thekago nakong ya dipontšho tše. Gape nakong ya tshekatsheko ya bogolegwa, ba mo thekago ba be ba phamola dipontšho ntle ga kgotla gomme ka nako ye nngwe ba ile ba kopana le dihlopha tše nnyane tša basetšhaba ba ba ganago bogolegwa. Ba mo thekago ba be ba rwala diphousetara tša go kgaogana le botegago bja Khwezi, ba aša diswantšho tša gagwe, gomme ka nako e nngwe ba be ba thala majoe mo mosadimong yo ba bego ba nagana gore ke Khwezi.

Ka October 2008, Zuma o ile a lokollwa molato wa bogolegwa gomme ga se sa ba le molato wa bosetšhaba. Eupša seo ga se a thibela pherekgatšo gare ga Mbeki le Zuma. Go hlathollwa ke puku ya Mail & Guardian go boletše gore:

"Kotsi ya dipolotiki ke ye e sa ka ya lekanyetšwa, ANC e na le dikgaogano tše kgolo gomme e wela. Se se bile le tšhomišo ya go senya mekgwa ya SACP le COSATU tšeo di hlotšhitšwego ke dihlongwa tše di ntšhwa tše di phadišitšego monna yo ba mo thekago bjalo ka mopresidente yo a latelago wa naga. Tshekatsheko e ile ya tšeelwa pele ka morago ga ntwa ya go kgethana ya botsebi gare ga Mbeki le Zuma. Ka bobedi ba ile ba kokobediwa. Tshegetšo ya Mbeki ka ANC e ile ya phofola... Efela le ba mo thekago kudu ba bolela ka lapeng gore ga a sa ka a ba mopresidente."

**Ditokelo tša go ganetša bohlatse (Defamation lawsuits)**

Ka mathomo a ngwaga wa 2006, ka nako ya teko ya go koloba, Zuma le baratani ba gagwe ba ile ba hlalosa gore go na le lenaneo la dikgang leo le bego le leka go mo senya le go senya kgwebong ya gagwe ya dipolotiki. Ka March, o ile a kgetha setlhopha sa baemedi ba molao go lwa le seo a se bitšago "go bolaelwa ga ka ka dikgang." O be a lebile dikgang tša boraditaba tše itšego, ka go bolela gore baithaopi ba dikgang, ka ditaelo tša Ngcuka le ba bangwe, ba leka go mo "bolaela." Kuranta ye e be e swere dikgatišo tše di rego "Ke swana le Kriste – Zuma." Ka June le July 2006, Zuma o ile a tliša dikopo tša go nyanya le go mo senya dithelevisheneng tša Afrika Borwa, ka dikatara tša ditho tša boraditaba ka dikarolong tša dikgang tše di bego di mo senya, go akaretša ditshwantšho tša mekgwa ya go mo tshwenya. Dikopano tše di be di akaretša dikgatišo tša Star, Rapport, Highveld Stereo, Sunday Times, Citizen, Sunday Sun, Sunday Independent le Sunday World. Zuma o ile a bolela gore go tšwa ka ngwaga wa 2005:

"Ka nako ya mengwaga ye mehlano motho wa ka o ile a gopola dipolelo tša mofuta wo mongwe le wo mongwe, go hlwaywa ka dikgang go tšwa dikarolong tša boraditaba le mafelong a mangwe a matla ntle le go leka go hlahloba polelo yeo. Ka baka leo ke ile ka hlohlomelwa tokelo ya ka ya go araba le go itšhireletša."

Ka December 2008, Zuma o ile a goletsa setshwantšho sa Zapiro se bego se mo nyanya kudu ka ga go koloba ka setshwantšho sa Lady Justice, gomme ditekanyetšo tša dikopo tša go mo nyanya tša fihla go R70 million, tšeo di bego di se tša pele go hwetšwa molawong wa Afrika Borwa. Dikae tša dikopo tše di ile tša latelwa ke go hlakanywa goba go rarolla ntle le lekala la molao.
----**Kgethologanyo bjalo ka Mopresidente wa ANC (Election as ANC president)**

Go ya ka setlwaedi sa mokgatlo, Zuma o be a le mothaladi wa go tšea sebaka sa Mbeki bjalo ka hlomphegi wa mokgatlo. Lega go le bjalo, ka April 2007 go be go bonagala gore Mbeki o be a ikemišeditše go ithapa gape ka nako ya boraro bjalo ka hlomphegi wa ANC. Le ge a be a thibelwa ke Molaotheo go ba Mopresidente wa naga gape, ANC e be e sa ba le meedi ya dibaka tša go ikgaoganya ka gare ga yona. Zuma o ile a hwetša tše pedi tša mafelo a setšhaba sa ANC tše supa go tše senyane tša tše lesome le metšha tše bego di hwetša ditho tša bona di tšea karolo dithoeng tša mokgatlo wa setšhaba ka morago ga dikopano tša mafelo ka 2007. O ile a tšea karolo ya pele ya go fenya, gomme a ba mokgatlo wa ANC wa mopresidente ka dikgethong tša 2009. Le ge ANC e be e le matla go fenya go sa šetšwe mophetho wa yona, go be go na le dikgopolo tšeo di boletšwego gore maatla a Zuma le dikamano tša gagwe le mahlorong a go lebiša pele a makgoba le a gae a be a dira gore ba belegwa batsetedi ba magareng ga naga le ba kantle ga naga ba be ba foša.

Ka di 18 December 2007, kopanong ya bo 52 ya setšhaba ya ANC e bego e le Polokwane, Limpopo, Zuma o ile a kgethwa Mopresidente wa ANC, a fenya Mbeki ka latedu tša 2,329 go ya go 1,505.
----**Lenaneo la bobedi la molato wa botshepegi (Second corruption indictment)**

Ka beke e fetilego ka morago ga kopano ya Polokwane, NPA e ile ya tsosolosa dikgopolo tša go mo botša molato gomme ya mo fa sedirišwa sa molato sa go tshwara ditefelo tša bohlatse tše 12 tša bolato bja botshepegi, tše pedi tša bolato bja botshepegi, le molato o tee wa go hloka toka le go hlohleletša tšhelete ka mekgwa ya bošilo. Molaotheo o be o re a ka se kgone go ba Mopresidente wa naga ge a be a hwetša molato gomme a be a romelwa ka tlala. Lega go le bjalo, ka di 12 September 2008, dikgopolo tše di ile tša hlalelwa go se molao ka lebaka la bothata bja thekeniki. Moahlodi yo a bego a le kotsing a ile a bolela gore dikgopolo tše di be di bapisitswe le lenaneo la dipolotiki khahlanong le Zuma.

Le ge tekolo ye e ile ya kgopelwa gape ke lekala la molao la godimo, Ntlo ya Baphathi ba Mokgatlo wa ANC ye e bego e kgethilwe kopanong ya Polokwane, ka pela e ile ya “gopotša” Mbeki, ya mo kgopela gore a swaraganye bjalo ka Mopresidente wa naga. Mbeki, a nyaka go se be le kgakgamatšo ye telele, o ile a dira bjalo, gomme a fetolelwa ke Kgalema Motlanthe, eo e bego e le Motlhatlheletši wa ANC le Mopresidente wa Naga wa nako e tšwela pele ge Zuma a be a le mokgatlong wa dikgetho tša 2009.

Ka January 2009, Lekala la Molao la Tlhatlhobo la Kgolo le ile la bona gore dikgopolo tšeo di be di se molao, go fapana le molato wa lekala la tlase. Lega go le bjalo, NPA e ile ya ntšha dikgopolo ka molao ka beke yeo le ge Zuma a be a swaragantswe bjalo ka Mopresidente wa naga, e bolela gore go be go na le bopitlo bja dikgato tša go hloka toka ga baemedi ba molao mo go tsebeng e bitšwago spy tapes.
----**Go lokollwa ga Shaik ka parole (Release of Shaik on parole)**

Ka March 2009, Shaik o ile a lokollwa ka phoso ya tša bophelo ka morago ga go swaraganywa ka nywaga tše pedi le kgwedi tše pedi ka morago ga sephila sa gagwe sa dingwaga tše 15. Pele ga beke yeo, Zuma o be a boletše ka setšhaba gore bjalo ka Mopresidente wa naga o tla lebalela Shaik ka lebaka la bophelo, gomme a gana go ba le karolo efe goba efe tseleng ya go lokollwa ga Shaik. Shaik o ile a kgopela tshwarelo ya Mopresidente ka April 2008 ge Mbeki e be e le Mopresidente, gomme a tšwela pele go dira kopo ya tshwarelo nakong ya puso ya Zuma, a bolela gore go be go sa loki gore a hwetše molato mola Zuma le khamphani ya dintwa yeo e amilwego ba be ba sa tshwarwe lekaleng la molao.
----**Mopresidente wa Afrika Borwa (2009–2018)**

Ka di 22 April 2009, ANC e ile ya fenya dikgetho tša naga ka karolo ya 65.90%, moo Zuma a bego a dira kampeni ka sehlogo se se rego "Go tšwela pele le Diphetogo." Go beakantšwe go molao ka Palamente ka di 6 May gomme a fetoletšwe Mopresidente wa Afrika Borwa ka di 9 May 2009.
----**Go hlolefa go bolela ka dithoto tša gagwe (Failure to disclose assets)**

Bjalo ka Mopresidente gomme e le leloko la khamphani ya baeteledipele, Zuma o be a swanetše go hlalosa dithoto tša gagwe tša tša ditšhelete ka gare ga dikgwedi tše 60 tša mathomo a go tsena ka ofising. Ka March 2010, dikgang tša Afrika Borwa di ile tša bolela gore o hlolefetše go dira seo. Dipolotiki tše kgahlišago le mokgatlo wa ANC le motšhami wa setšhaba COSATU ba ile ba kgothaletša Zuma go bolela ka dithoto tša gagwe gomme mokgatlo wa opposition Democratic Alliance o ile wa kgopela tlhahlobo go Mohlokomedi wa Setšhaba wa Molao. Lefapha la ANC le ile la bolela gore Zuma ke "kgopolo ye kgethegilego" ka lebaka la malapa a gagwe a magolo, ao a bego a dira gore tshepedišo e be thata. ANC ya ile ya iphepa go sokutu sa yona gomme Zuma a fa tlhahlo ka morago ka beke yeo.