open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
SADiLaR

SADiLaR 

**SADiLaR** (South African Centre for Digital Language Resources), ke maitapišo ao a thekgwago ka tšhelete ke Kgoro ya Saense le Boitlhamelo go hlama le go laola methopo ya titšithale le mananeo a khomphuthara ao a thekgago dinyakišišo le tlhabollo ka methopong ya polelo ya titšithale ka Afrika Borwa.  

SADiLaR e tsepeletše go boloka le go tšwetša pele polelo ya setlogo ya Afrika Borwa yeo e se nago methopo.  Ba rata go tšwetša pele bokamoso bja titšithale go maAfrika Borwa ka moka, go sa šetšwe setlogo sa bona sa polelo. Se se kgontšhwa ke go hlohleletša le go kgontšha nyakišišo ya titšithale le tlhabollo ka malemeng a selegae gomme ba abelana methopo ye ya maleme ka bolokologi. 

E hlomilwe ka 2016, gomme e swaretšwe Yunibesithing ya Leboa-Bodikela,  SADiLaR e ikemišeditše go fana ka lefelo la ditshepedišo tša tshedimošo tša methopo, seo se ekišago, se kgontšhago, se laolago le go aba dinyakišišo tša titšithale tšeo di amanago le maleme ka moka a semmušo a Afrika Borwa .  E šoma bobedi bjalo ka moamogedi le bjalo ka lefelo la palo ya di-node, go akaretšwa diyunibesithi tše dingwe, disenthara tša nyakišišo le mafelo a setšhaba.

## Di-node tša go swana

* 

. 

## Ditirišano
SADiLaR e amega ka tirišano magareng ga Wikipedia le Pan South African Language Board . Mmogo ba thakgotse tirišano ya SWiP  Yunibesithing ya Afrika Borwa ka Lewedi 2023. SWiP e bolellela tekatekano gare ga maleme ka moka a setlogo le go hlohleletša ditšhaba tša maleme ka Afrika Borwa go bonagala kudu go Wikipedia le go romela tshedimošo ka polelo ya bona.
Masalanabo Modjadji VII

**Masalanabo Modjadji VII** (o belegwe ka la 20 Pherekgong 2005) ke Mohumagadi wa Pula wa bošupa le go buša wa morafe wa Balobedu . Thaetlele ya gagwe e amogetšwe semmušo ke mmušo wa Afrika Borwa ka 2024, morago ga nako ye telele ya dingangišano tša bogoši le ditlhohlo tša molao. Bjalo ka Kgoṧi moneṧapula, go tshepagala gore o nale bokgoni bjo boetṧego go neṧa pula.

## Bophelo bja mathomo le thuto
Masalanabo o belegwe ke Kgošigadi Makobo Modjadji, yo a hlokofetšego ge Masalanabo a be a le kgauswi le go ba le dikgwedi tše hlano. Go hlatlama ga gagwe setulong sa bogoši go ile gwa diega ka lebaka la mengwaga ya gagwe le dingangišano tše di raraganego tša bogoši tšeo di ilego tša latela lehu la mmagwe. Le ge go be go letetšwe kudu gore e rotoge bjalo ka Kgošigadi ya Pula ye e latelago, Lekgotla la Bogoši la Modjadji, leo le bego le eteletšwe pele ke mmušiši wa gagwe le ngwanabo ka motswadi o mogolo kgošana Lekukela, le ile la phenkgišana ka temogo ya gagwe, la bolela gore ditshepedišo tša maleba tša setšo ga se tša latelwa. Lekgotla la bogoši la Kgošana Regent Mpapatla le lona le rotošitše dikganetšo mabapi le kgodišo ya gagwe kua Johannesburg ka fase ga tlhahlo ya moeletši wa peleng wa molao Mathole Motshekga le madipolotiki Angie Motshekga, a ba latofatša ka go hlalefetša seemo seo bakeng sa go ikhola ka noši.  Banyalani ba ba ile ba latola ditatofatšo tšeo gomme ba bolela gore regent le lekgotla la gagwe ba nyaka go kgopela mphapahlogo ka fase ga boikaketši bja maaka bakeng sa kgošana Lekukela ka mabaka a bona.  Lekgotla la Bogoši la Balobedu le thekgile go tsenela ga gagwe ka la 20 Pherekgong 2023, ge a be a na le mengwaga ye 18.  

## Methopo
Sepitori

**Pretoria Sesotho** (se bitšwa  ke diboledi tša sona) ke polelosemmotwana ya ditoropong tša badudi ba bathobaso ba toropokgolo ya Tshwane ka Aforika Borwa. E bolelwa gape ditoropong le metseng yeo e dikologago Brits, gomme e gare e a gola kua Rustenburg . E theilwe godimo ga polelo ya Setswana, kudukudu polelosemmotwana ya Sekgatla yeo e bolelwago kua Hammanskraal, dikabelo tše kgolo di tšwa go polelo ya Sesotho sa Leboa mola tše dinnyane di e tšwa go Sesotho sa Borwa, maleme a Nguni, Seafrikanse, le Seisemane .  

Le ge e šomišwa kudu maemong ao e sego a semmušo, e šomišwa gape dikolong le ditiragalong tša dipolitiki tšeo go tšona batho ba nago le ditlogo tša polelo tše di fapanego. Polelo ya maleba ya Setswana le Sesotho sa Leboa (se emetšwe ke Sepedi) ga di šomišwe kudu dikolong ntle le dithutong tša SeTswana le Sesotho sa Leboa. Pretoria Taal (goba Sepitori) e kwešišega ka  SeTswana le Sesotho sa Leboa.

## methopo
Thuto mo Afrika

alt=A female teacher for primary school is teaching a French class in Zimbabwe.|thumb|347x347px|Morutiši o laela thuto ya Sefora kua Zimbabwe.

**Afrika ya pele ga bokoloniale** e be e bopilwe ka merafe le dinaga tšeo di thomilego go huduga go ya ka dihla, goba gona ga mobu wo o nonnego le boemo a dipolotiki. Ka fao, maatla a ile a arolwa gare ga dinaga tše mmalwa, batho ba bantši ba be ba swere mohuta wo mongwe wa taolo gomme ka ge maatla a be a se a tsepamela mothong yo a itšego goba setheong.  Gantši, tshwanelo ya motho ya naga e be e fa motho wa mohuta wo o itšego wa matla ka gare ga lapa la motho yoo goba ka gare ga sehlopha sa morafe wa motho yoo.  Malapa le ona a be a ikemetše moruong, mo elego gore malapa a itšego a be a tšweletša dijo tša bona, madulo le go tšhireletšega ga bona. Ka fao, go be go sena tlhokego ya thuto ye e rulagantšwego semmušo dinageng tše itšego tša pele ga bokoloniale tša Afrika, ka ge malapa a mangwe a be a ithuta bokgoni bja wona, ditekanyetšo, maikarabelo, go gwerana le batho, le ditlwaelo tša setšhaba goba lapa la bona ka go lebelela le go thuša maloko a malapa ao a tšofetšego goba maloko a setšhaba.  Dikolo tša semmušo tšeo di rulagantšwego ke mmušo di be di le gona gare ga mebušo ya Sahelia ka Afrika Bodikela. 

### Methopo
Go ruta

**Go ruta** ke mokgwa goba lereo leo le phethagatšwago ke *morutiši* gomme le lebišitšwe go fetiša mabokgoni (tsebo, le mabokgoni a go šomišana le batho) go morutwana, moithuti, goba batheeletši ba bangwe go lefelo la tša thuto. Go ruta go amana kudu le *go ithuta*, e lego mošomo wa moithuti wa go tšea tsebo ye. 

Go ruta ke karolo ye e nabilego ya lereo la*thuto. *  
thumb|Moprofesara wa kholetšheng yo a rutago phaphoši kua United States.

## Methopo
Sefako Makgatho Yunibesithi ya Mahlale a Bophelo

Yunibesithi ya tša maphelo ya Sefako Makgatho ( SMU; Afrikanse: Die Sefako Makgatho universitet vir Gesondgeidswetenskappe) ke yunibesithi ya tša maphelo Ga-Rankuwa, Profenseng ya Gauteng, nageng ya Afrika Borwa. Go tsošološwa ga yona ga gona bjale, go hlotšwe ka la 1 Pherekgong 2015. Nakong ya go feta e be e tsebja ka leina la MEDUNSA khamphaseng ya yunibesithi ya Limpopo. E theilwe ka morago ga moetapele wa mokgatlo wa ANC wa Afrika Borwa Sefako Makgatho.

## Histori
Yunibesithi ya Bongaka ya Afrika Borwa (Sefako Makgatho) e hlomilwe ka 1976 go fana ka thuto ya go ithutela tša maphelo go baithuto ba mmala o moso, bao ba bego ba gateletšwe go ka tsena dikolo tše ntši tša go ithutela bongaka mo Afrika Borwa ke mmušo wa go Kgethologanyo,  go na le tše mmalwa tšeo esego tša batho ba mmala o mošweu fela.  

### Methopo
Protšeke ya Thuto ya Thuto e Nngwe ka Afrika Borwa

## Histori
PRAESA e hlomilwe ka 1992 ke Ngaka Neville Alexander – mohlalefi wa setšhaba, radihistori le setsebi sa thuto yo a feditšego mengwaga ye 10 Sehlakahlakeng sa Robben (1964–1974) nakong ya ntwa kgahlanong le kgethologanyo. Ka taletšo go tšwa Yunibesithing ya Motse wa Kapa bohlabela, PRAESA e be e ageleditšwe ka Lefapheng la Thuto ya Botho.

Ka morago ga dikgetho tša mathomo tša temokrasi tša Afrika Borwa ka 1994, PRAESA e rulagantše kopano ya mathomo ya bosetšhaba ya naga ka ga maitapišo a kharikhulamo ya dikolo tša fase go kopanya mekgatlo yeo e sego ya mmušo le ya mmušo ya go tšwa go yona go dirilwego lelokelelo la ditšhišinyo go mmušo mabapi le ditsela tša go fetoša kharikhulamo. Kgopolo ye bohlokwa e be e le go tšwetšapele kwano, ka kgatelelo ye kgolo go thuto ya maleme a mantši ka go šomiša maleme a SeAfrika gammogo le Seisemane.
Setšo sa diphoofolo tša ka Malapeng

## Setšo sa diphoofolo tša ka malapeng kua United States
Setšhaba mehleng ya selehono ka Bodikela se kopantšhitše diphoofolo maphelong a bona a tšatši ka letšatši.  Lehono, malapa ka Amerika a na koketšego ya go akaretša diphoofolo tša go sepela le tšona tša ka gare, tšeo di sa šomego ka fase ga seširo sa "lapa".  Diphoofolo tša ka malapeng gantši di a gatišwa ka mokgwa wa dinepe le dibidio matlakaleng a boikgokaganyo a beng , kamano magareng ga go abelana le go bogela e dira gore  go be le koketšego go khgahlego ya go  ba mong wa diphoofolo tša ka malapeng.  Koketšego ye e amile palo ya dikatse le dimpša ka gare ga setšhaba ka bophara, kudukudu go tloga bogareng bja bo-1960 go ya pele kua Amerika. Palogare ya 63% ya malapa a Amerika a na le phoofolo e tee ya ka lapeng, mola 45% e na le tše dintši. Go ata mo go oketšegilego ga diphoofolo tša ka gae go tšweleditše nyakego ye kgolo ya kabo ya ngaka ya diphoofolo ya Amerika. 

## METHOPO
Yunibesithi ya Leboa-Bodikela

**Yunibesithi ya Leboa-Bodikela** (**NWU**) ke yunibesithi ya dinyakišišo ya setšhaba yeo e hwetšwago dikhamphaseng tše tharo kua Potchefstroom, Mahikeng, le Vanderbijlpark nageng ya Afrika Borwa.

## Histori
Yunibesithi ya Leboa-Bodikela e thomilwe ka 2004 ge go kopantšwa Yunibesithi ya Potchefstroom ya Thuto ya Godimo ya Bokriste, ye ke yunibesithi ye kgolo ya histori ya go tloga ka 1869, yeo e bego e na le lekala la Vanderbijlpark, le la Yunibesithi ya Leboa-Bodikela (e be e bitšwa Yunibesithi ya Bophuthatswana). Go kopantšhwa ga yona go dirile gore Yunibesithi ya Leboa-Bodikela e be ye nngwe ya diyunibesithi tše kgolo kudu ka Afrika Borwa go ya ka palo ya boraro ka bogolo ya baithuti (go balwa thuto ya nako kamoka le thuto ya nakwana) ka nageng. 

### Methopo
Morutiši wa moithuti

**Morutiši wa moithuti** goba **morutiši wa go ithutela go ruta**( *morutiši wa go itlwaetša* ) ke moithuti wa kholetšhe, yunibesithi, goba moithuti yo o alogilego yo a rutago ka fase ga tlhokomelo ya morutiši yo a na le go maphephe a go ruta e le gore a swanelegele go hwetša legoro la thuto. Barutiši ba barutwana ba dira go ithutela mošomo mo go bjalo e le karolo ya senyakwa sa bona sa thuto goba e le thuto ya lenaneo la bona ka bolona.

Go ruta ga baithuti go a nyakega bakeng sa bontši bja mangwalo a go ruta.

## Methopo
Bontle Modiselle

**Bontle Modiselle-Moloi** (o belegwe ka la 7 Diphalane 1990) ke sebapadi sa Afrika Borwa, motšweletši wa thelebišene, motho wa radio, sebini, motšweletši wa dikoša, seopedi le motseneledi wa tša bo mmasebotsana. Ka ngwaga wa 2015, o ile a bapala filiming ya go bina ya *Hear Me Move*, yeo e dirilego gore a  feleletše ka gore a amogele kgetho ya Sefoka sa Africa Movie Academy sa modiragatši wa makgonthe ka Karolong ya Thekgo . 

Bontle Jade-Lee Modiselle o belegwe ke Percy le Grace Modiselle,ka la 7 Diphalane 1990, ka Soweto, Johannesburg, gomme o godišeditšwe kudu seleteng sa leboa-bohlabela bja Johannesburg.  Ke karolo ya  morafe wo o bolelago polelo ya Bantu wo e lego wa  sehlopha sa batho ba ba Tswana . Modiselle o na le dikgaetšedi tše pedi: motseneledi wa tša bo mmasebotsana yo e le go Refilwe Modiselle le motho wa radio le thelebišene Candice Modiselle, bao bobedi bja bona ba lego ka sehlopheng sa   boithabišo .   Tatago Modiselle yo e bego e le mohlala go batho ba bangwe, o hlokofetše ka go ipolaya.  Modiselle o ile a ipea molato ka lehu la gagwe ge a be a lora ka tiro yeo pele e direga.  O boditše batswadi ba gagwe bobedi bja bona ka morago ga go itemogela toro ye bohloko, eupša e ile ya ipontšha e le therešo yeo e mo kgomilego kudu.  Modiselle o tsene Yunibesithi ya Johannesburg moo a hweditšego Legoro la Bachelor of Arts la Dikgokagano tša Dikhamphani. 

Ka 2007, Modiselle o thomile mošomo wa gagwe wa go bina ka go tsenela mediro ya go bina, go akaretšwa dithuto tša go bina tšeo di eteletšwego pele ke bathomi ba mebino.  O dirile ponagalo ya gagwe ya mathomo ka legorong la  boithabišo bjalo ka mohlala wa bidio ya mmino bjalo ka seopedi le motho wa go bina ka dinako tše dingwe. Modiselle o ile a tšwelela ka di bideo tše mmalwa tša go akaretša  bo-rabokgabo bao ba hlokomelegago go akaretšwa  DJ Tira, Rouge le Major League DJz. Lefelo la go bina le ile la mo tsebiša legorong la  go bapala, ka ge a dirile filimi ya gagwe ya mathomo go filimi ya go bina-terama ya Hear Me Move (2014), a bapala "Khanyi".   Modiselle ka morago o ile a bapala sehla sa mathomo go SABC 3 terama ya Thula's Vine, moo a ralokilego " Lindi".  O ile a bapala gape go Mzansi Magic Lokshin Bioskop shot-film *Lokshin FM*, a bapala "Meme". 

Ka la 6 Hlakola 2016, Modiselle o ile a dira ponagalo ya gage ya pele thelebishene e le moamogedi wa SABC 2 ' wa nnete go diphadišano  tša franchise *Showville*, e le moamogedi ga mmogo  le sebapadi se e lego Rob van Vuuren .  Kgweding ye e latelago, o ile a fa sefoka Difokeng tša difilimi le Thelebišene tša Afrika Borwa tša 2016 gotee le dikgaetšedi tša gagwe.  Ka June 2017, Modiselle o ile a tsebišwa bjalo ka motšweletši yo mofsa wa pontšho ya mmino wa e.tv Club 808, a kopanela le Lawrence Maleka go tšea legato la Boity Thulo .  Pontšo e dirile karolo ya yona ya mafelelo ka la 30 Hlakola 2018.  Modiselle o ile a tšwetša pele mešomo ya gagwe ya go amogela baeng lefapheng la phadišano ya ntwa ya rap ya SABC 1 *One Mic* sehla sa bobedi seo se ilego sa bontšhwa la mathomo ka la 7 Hlakola 2019. 

## Methopo
DJ Sumbody ya go swara

**Oupa John Sefoka** (yo a tsebegago kudu bjalo ka **DJ Sumbody** ; 10 Phupu 1984 - 20 Dibatsela 2022) e be e le deejay ya Afrika Borwa, motšweletši wa direkhoto le rakgwebo. Go tšatši leo a ilego a bolawa ka lonaelgo 20 Dibatsela ka ngwaga wa 2022 kua Johannesburg, DJ Sumbody e be e le motho yo a tumilego wa Afrika Borwa ka wa mmino wa Amapiano gomme a thoma lefelo la gagwe la boiketlo leo le bitšwago  Ayepyep, lona le be le tumi.  

O be a tsebja ka motswako wa gagwe wa moswananoši wa mmino wa go bitšwa "house" , Amapiano le Kwaito , gammogo le tiragatšo  tša gagwe tša mafolofolo. Moletlo wa gagwe wo o tumilego e be e le Monate *Mpolaye* featuring Cassper Nyovest.

Sefoka o belegwe ka la di 10 Mosegamanye 1984 ka Pretoria profenseng ya Gauteng ka Afrika Borwa . O tsene sekolo sa tlasana sa Sunnyside gomme a dira marematlou sekolong se se phagamego sa Bokgoni Technical a tšwela go yo  ithuta Yunibesithing ya Theknolotši ya Tshwane . Ngwageng wa gagwe wa bobedi, Sefoka o ile a tlogela dithuto tša gagwe, go ya go tšwetša pele mošomo wa mmino. Mo nakong yeo, Sefoka o be a šoma gape kgwebong ya dithekisi bjalo ka mohlapetši wa methaladi, ke moka a otlela dithekisi tša tatagwe nakwana e rilego.

DJ Sumbody o thomile mošomo wa gagwe wa mathomo bjalo ka motšweletši wa moithaopi le motšweletši go Mashaedi , yeo e bego e le seyalemoya seo se tumilego sa bafsa setšhabeng ka Tshwane . Ka 2018, o lokollotše koša ya gagwe e tee ya **Monate Mpolaye** yeo e nago le Cassper Nyovest yeo e mo kgobokeditšego balatedi ba bantši.   O ile a lokolla gape sehlopha sa dikoša tša gagwe tša mathomo moo lwina la sehlopha seo elego *Larger Than House* . Ka la 6 Dibatsela 2019, Sefoka o ile a latela ka sehlopha se sengwe sa dikoša seo mse bitšwago *Ashi Nthhwela*, yeo e nago le dinaledi tša mmino  go swana le Londie London, Zakes Bantwini, Busiswa, Cassper Nyovest, DJ Tira, Zakes, Kwesta le Holly Rey. 

Ntle le mmino, Dj Sumbody e be e le Rrakgwebo gomme a na le mafelo a bothabišo a mmalwa ka Tshwane le ye nngwe ka Cape Town yeo e bitšwago *Ayepyep Lifestyle* . Gape o be a na le diaparo tšeo di reilwego ka leina la gagwe . 

## Lehu
Magema Fuze ya go swana

Magema Magoza Fuze (c. 1844–1922) e be e le mongwadi wa Abantu Abamnyama Lapa Bavela Ngakona (bathobaso le moo ba tlilego gona), puku ya mathomo ka leleme la seZulu yeo e phatlaladitšwego ke seboledi sa setlogo sa polelo.

O belegwe kgauswi le Pietermaritzburg, Kholoni ya Natal, o godišitšwe go tloga nywageng e ka bago e 12 ke Mopišopo John William Colenso gomme a kolobetšwa Kerekeng ya Anglican ya Borwa bja Afrika . Ka morago ga thuto ya gagwe thomong, o ile a itlwaetša bjalo ka mogatiši le mohlami wa motšhene wa go gatiša wa Mopišopo Colenso pele a thoma kgwebo ya gagwe ya go gatiša. O ngwaletše dikuranta tše mmalwa tša seZulu gomme ka 1896 o ile a sepela sehlakahlakeng sa Saint Helena go ba mongwaledi wa Dinuzulu kaCetshwayo, kgoši ya maZulu yeo e lego bothopša, pele a boela Natal ka 1898.

## Methopo
Thuto ya polelo ya bohwa

**Thuto ya polelo ya bohwa**, goba go hwetša polelo ya bohwa, ke tiro ya go ithuta polelo ya bohwa go tšwa sehlopheng sa ethnolinguistic seo ka setšo se bolelago leleme leo, goba go tšwa go bao lapa la bona historing le bego le bolela polelo yeo. Go ya ka tlhalošo yeo e amogelwago ka tlwaelo ke Valdés,  maleme a bohwa ka kakaretšo ke maleme a go bolelwa ke batho ba mmalwa setšhabeng gomme ka tlwaelo a ithutwa ka gae nakong ya bobjana. Ge moithuti wa polelo ya gae a gola tikologong yeo e nago le polelo ye e bolelwago ka bontše, ebile e fapane le polelo ya bona ya bohwa, moithuti o bonala a na le bokgoni kudu polelong yeo le gona o ikwa a lokologile go bolela ka polelo yeo. "Polelo ya bohwa" e ka bitšwa gape bjalo ka "polelo ya setšhaba", "polelo ya gae", le "polelo ya borakgolokhukhu".

## Methopo
Tirelo ya Maphodisa ya Aforika Borwa

**Tirelo ya Maphodisa ya Aforika Borwa** ( **SAPS** ) ke sehlopha sa maphodisa sa bosetšhaba sa Rephaboliki ya Aforika Borwa . Diteišene tša yona tša maphodisa tše 1,154  ka Aforika Borwa di arotšwe go ya ka mellwane ya profense, gomme go thwetšwe Mokhomišenare wa Profense profenseng ye nngwe le ye nngwe. Dikhomišenare tše senyane tša Diprofense di bega thwii go **Mokhomišenare wa Bosetšhaba** . Ofisi ye kgolo e ka Moagong wa Wachthuis ka Pretoria.

## '''Methopo'''
Media tša tšithale ka dithutong

Media tša titšithale ka dithutong e šupa tšhomišo ya thekenolotši ya titšithale go thekga le go godiša ditshepedišo tša go ruta le go ithuta. Se se akaretša ditirišo tše ntši tša disoftewere tša titšithale, ditlabakelo, le polateforomo bjalo ka dithulose tša go ithuta. Baithuti ba dirišana le thekenolotši ye go fihlelela, go sekaseka, go hlokola, le go hlama diteng tša boraditaba le kgokagano ka dibopego tše di fapanego.  Kopanyo ya titšithale ya media dithutong e oketšegile kudu ge nako e dutše e eya, e fetoša kudu mekgwa ya setšo ya thuto.  Ge e lebelelwa ka lense ya lefase ka bophara le ye e akaretšago bohle, thuto ya titšithale e swanetše go hlahlwa ke melawana ya tekatekano, ka kakaretšo, le meago ya setšhaba go netefatša go tšea karolo mo go nago le mohola go baithuti ka moka.

## Methopo
Tsoga Mzansi

**RISE Mzansi** ( **RISE** ) ke mokgatlo wa dipolotiki ka Afrika Borwa wo o hlomilwego ka ka kgwedi ya Moranang 2023. O eteletšwe pele ke Songezo Zibi, morulaganyi wa maloba wa kuranta le motheigotee mmogo wa mokgatlo wa go nagana *wa Rivonia Circle* . Mokgatlo o hlaola dikgopolo tša bona bjalo ka tša temokrasi ya leago eupša o hlalošitšwe gongwe bjalo ka neoliberal . 

## Methopo
Batsomi ba Dijo

## Sebopego
Bana ba mengwaga ya magareng ga ye seswai le ye lesome tee tharo ba ka dira kgopelo ya go ba mophadišani mo lelokelelong. Dihlopha tše nne tša baphadišani ba babedi o mongwe le o mongwe ba tla phadišana lebelong la mapheko la ka ntle go kgoboketša metswako ye e nyakegago. Dihlopha tše tharo tša mathomo tša go phetha tlhohlo ya ka ntle di tla šomiša metswako yeo e kgobokeditšwego le bokgoni bja tšona bja go apea kgahlanong le dithaka tša tšona. Ba tla phadišana kgahlanong le tšhupamabaka le ka tlase ga tlhahlo ya moapei wa Venezuela Lorena Garcia, mongwadi le mong wa diresetšhurente tše mmalwa, yo a tlago go hlahloba le go dira phetho ya mofenyi wa karolo .

## Ditšhupetšo
Yunibesithi ya Mpumalanga

**Yunibesithi ya Mpumalanga** e theilwe go la  Mbombela le Siyabuswa, Afrika Borwa. E hlomilwe ka ngwaga wa 2014, gomme ethomile e amogela palo ye e lekanetšego ya baithuti ba lekgolomasomenne. 

E akaretša mananeokgoparara a diinstithušene tše tharo tšeo di lego gona - Kholetšhe ya Temo ya Lowveld, sekolo sa tša go amogela baeng kua KaNyamazane le Campus ya Thuto ya Siyabuswa. Ga bjale e fana ka di-degree tša Bachelor of Education le Bachelor of Agriculture, gammogo le Diploma in Hospitality Management. Hlogo ya nakwana ya lekgotla ke Dr. Ramaranka A Mogotlane, FRCPS (Glas) , FRCS (Edin), yo a bego a le Hlogo ya Kgoro ya Anatomy go Yunibesithi ya Natal le MEDUNSA.

Ke ye nngwe ya diyunibesithi tše pedi tše difsa ka Afrika Borwa, ye nngwe e le Yunibesithi ya Sol Plaatje (yeo peleng e bego e tsebja ka la Yunibesithi ya Kapa Leboa) kua Kimberley .
Polao ya Uyinene Mrwetyana

## Polao ya Uyinene Mrwetyana
**Uyinene** "**Nene**" **Mrwetyana**  (20 Moranang 2000 – 24 Phato 2019)   o be e le moithuti wa Afrika Borwa Yunibesithing ya Motse Kapa. Ka la 24 Phato 2019, o ile a katwa le go bolawa kua toropong ya Claremont, Motse Kapa. Polao ya gagwe e tšweleditše bothata bjo bo nabilego bja bosetšhaba bja dikgaruru tše di theilwego godimo ga bong le polao ya basadi ka Afrika Borwa,    gomme e tumišwa ka go "fetoša temogo ya kopanelo ya Afrika Borwa"  le "go gotetša mokgatlo". 

## Methopo

*

*
Thuto

Thuto ke phetišetšo ya tsebo le mabokgoni le tlhabollo ya dika tša semelo. Thuto ya semmušo e direga ka gare ga tlhako ya setheo ye e rulagantšwego, go swana le dikolo tša mmušo, go latela kharikhulamo. Thuto yeo e sego ya semmušo le yona e latela mokgwa wo o rulagantšwego eupša e direga ka ntle ga tshepedišo ya semmušo ya go tsena sekolo, mola thuto ye e sego ya semmušo e akaretša go ithuta mo go sa rulaganywago ka maitemogelo a letšatši le letšatši. Thuto ya semmušo le yeo e sego ya semmušo e arotšwe ka magoro, go akaretšwa thuto ya bana ba bannyane, thuto ya tlase, thuto ya magareng, le thuto ya godimo. Dihlopha tše dingwe di lebeletše kudu mekgwa ya go ruta, go swana le thuto yeo e lebanego le barutiši le yeo e lebanego le baithuti, le dithutong, go swana le thuto ya mahlale, thuto ya polelo, le thuto ya go itšhidulla. Go tlaleletša, lereo ‘thuto’ le ka laetša maemo a monagano le dika tša batho bao ba rutegilego le lefapha la thuto leo le ithutago ditiragalo tša thuto.

## Methopo
Mekgwa ya go ruta Sepedi

thumb|Dipuku tsa Sepedi
**Re** na le mekgwa ye mentši ya go ruta Sepedi. Ge o ka bala sengwalwa se se ngwadilwego ke Matlala, o tla lemoga se re bolelago ka sona. 

## Matseno
Dinyakišišo di utolla gore, Sepedi ga se leleme fela, eupša ke polelo ya Basotho ba Leboa. Polelo ye e hlamilwe kgalekgale, ebile gabjale e na le bboledi ba go feta dimilione tše masomeshela. Yona polelo ye, e re ruta dilo tše dintši. ga re ithute go bolela fela, eupša re ithuta gape le setšo sa yona polelo ye. Polelo ye e hwetšagala diporofentse tše senyane ka moka go ralala le naga, efela e tumile kudu porofenseng ya Limpopo. 

Le ge go le bjalo, go sa na e batho ba bantši ba ba sa ratego polelo ye ya gaborena. Go swana le batho ba go tšwa dinageng tša ka ntle, ba nyefola le go hloya polelo ye ya gaborena. Re ithuta polelo ye ka mekgwa ye mentši, go swana le go bala, go ngwala, go theeletša le go bolela. Polelo ye e bohlokwa kudu, ebile ga e rutwe fela dikolong tša fase, e rutwa gape le diyunibesithing. 

## Methopo
Meetsi

**Meetsi** ke mothopo wa bophelo. Diphedi ka moka ge di bona meetsi di re "thobela sebata mankalabanna". Re swanetše go seketša meetsi ka gobane ge re ka se dire bjalo mengwaga e tlago re tla be re hloka le lerothi la go thapiša mogolo.Meetsi a raloka karolo e bohlokwa kudu maphelong a diphedi ka moka.  Batho ba swanetše go hlwekiša dinoka. Ba tlogele go tšhilafatša dinoka le go lahlela diphuthelwana tša bo mponkaponka ka gobane boMalaria le boBelharzia ba dutše komanamadulaabapile.

### '''Tsheketšo ya meetsi.'''
thumb|mohlare
Re swanetše go fokotša mehlare ya go nwa meetsi a mantši, gomme re  bjale mehlare ya tlhago yeo e sa nwego meetsi a mantši bjalo ka merula le mešwana. Re swanetše go tšhela meetsi ka gare ga komiki ge re gohla meno go efoga go bulela pompo sebaka. Re ka ja dienywa tša go ba le meetsi go re re phelege.

thumb|mohlare
Tshomišo ya dillathekeng ka dikolong

**Dillathekeng** ke didirišwa tše bohlokwa tšeo barutwana ba bantšhi ba ba di ratago go feta. Bafsa ba seswai go ba lesome mo lefaseng ba phela maphelo a bona ka go hlwa ba lebeletše dillathekeng. Dikgang, dikgokagano tša leago, meaparo, go reka ka *online,* go ithuta ka *online*. Tše kamoka di dirwa fela ka go thobetsa monwana godimo ga sellathekeng gomme bophelo ba tšwela pele. Efela tšhomišo ya tšona dillathekeng tše ka dikolong e sale selo seo se sa dumelelwago ka bontšhi, kudu dikolong tša mmušo. Se ke ka gore dikolo tše ga di tša tlabakelwa ka *WiFi* yeo e ka thušago barutwana go ka šomiša dillathekeng go ka ithuta. Barutwana ba boa gape ba šomiše tšona dillathekeng tše bošaedi ka go tšea dibidio ka nako tša dithuto, ba raloka dipapadi go tšona dillathekeng le gore gape ba tlhoriše barutwana ba bangwe dikgokaganong tša leago. Efela ge re lebelela ka lehlakoreng le lengwe re bona bobotse bja tšhomišo ya dillathekeng dikolong. Re ka lebelela gore dillathekeng di dira gore kgokagano le barutiši gammogo le barutwana ba bangwe e be bonolo kudu re lebeletše dilo tša go swana le dihlopha tša *WhatsApp* tšeo di šomišwago kudu matšatšing a lehono. Re boa gape re bona dillathekeng di thuša barutwana ka go mabokgoni a marentši ao re bonago diswantšho, re bonago di bidio, moo re kwago mantšu le tše dingwe tšeo di tlhohleletšago mahlale  ka bontšhi.  

## Melao ya dikolo
Dikolo ka bontšhi ga di kwane le tšhomišo ya dillathekeng ka barutwana dikolong ka mabaka a taolo ya diphapoši le taolo ya barutwana. Ye mengwe ya mehola ya makgotlataolo a dikolo ke go netefatša polokego ya batho kamoka dikolong gammogo le tshipidišo ye botse ya mananeo a dikolo. Ke ka fao dikolo di ikhwetšago di eba le melao ya go laola tšhomišo ye ya dillathekeng. Kgoro ya thuto ka profenseng ya Western Cape e bolela gore dillathekeng di swantšwe go laolwa ka tsela yeo e lego gore e tšweletša thuto pele gomme di šomišwe fela ka nako ya dithutwana. Go netefatša se, barutabana ba swanetše go boledišana le barutwana ka melawana ya tšhomišo ya dillathekeng gomme ba tiiše letsogo go melao yeo. Melaowana ya go swana le South African School's Act No 84 of 1996, Children's Act No 38 of 2005, Sexual Offences Act No 32 of 2007, POPIA Act No 4 of 2013, ke melao ye bohlokwa yeo e swanetšego go lebelelwa ge go dirwa melawana ya dikolo. Ka go dira bjalo, makgotlataolo a dikolo a swantše go lebelela dilo tša go swana le tšhireletšo ya bana, tshireletšo ya tshedimošo ya ka sephiring, le tshireletšo ya ditokelo tša botho. 

## Mehola ya tšhomišo ya dillathekeng ka dikolong
thumb|Kids using cellphones in schools
Mehola ya tšhomišo ya dillathekeng ke ye mentšhi kudu go barutabana le barutwana kamoka. Barutabana ka bontšhi matšatšing a bolehono ba šomiša thekinolotši go ka kaonafatša thuto le mekgwa ya go ruta. Tšhomišo ye ya dillathekeng e thuša go kgokaganya barutwana le barutiši le letamo la tshedimošo mabapi le diteng tša thuto. Go thuto ya polelo, tšhomišo ya didrišwa tša go fetola, dipukuntšu, auto-correct le tše dingwe di thuša barutwana go ka kgona go bopa mantšu le mafoko ga bonolo. 

## Methopo
Toropo ya mejakaranta

**Toropo-kgolo ya Tshwane**, go la Afrika Borwa e bitšwa toropo ya mejakaranta.

## Hlalošo
Toropo-kgolo ya Tshwane e bitšwa "Jacaranda city" ke badudi le bafaladi, ka lebaka la mehlare ye mebotse ya go feta 60000 ka nomoro yeo o bjadilwego mebileng ya toropo. Ka lebaka la mehlare ye, ngwaga o mongwe le o mongwe badudi le baeti ba go tšwa kgole le kgauswi ba tlatša mebileng ya Tshwane go tšea diswantšho gare ga mehlare.

## meJakaranta
thumb|mejakaranta
Toropo ye ena le mehlare ya go lekana 60 000 - 70 000 yeo esalego e byalwa go thoma ka ngwaga wa 1888, mme ngwaga ka ngwaga magareng ga kgwedi tša Lewedi le Manthole mehlare ye ena le matšoba a mmala wa purapura. Ge matšoba a a butšwa a wela fase. 

## Khuetšo
Ka lebaka la bontšhi bya mehlare ye, gona le dilo tšeo di bontšhago go reiwa maina le go fiwa mebala ele ge di huetšwa ke mmala goba leina la jakaranta go swana le pese ya "A Re Yeng" yeo e filwego mebala ye, le Jacarada FM yeo e šomišago leina le mmala. Baithuti le bona ba dumela gore ge maloba a mohlare wo a ka go wela hlogong, otlile go tšwelelela dihlahlobong tša mafelelo a ngwaga ka ge maloba a a thoma go hloga ka nako ya dihlahlobo tša mafelelong a ngwaga.  

## Methopo
Masebotsana yo a rategago

thumb|Masebotsana!
Ke **Masebotsana** wa di tseleng  tšeo di fapanego go ya le ka fao go nago le dinamelwa tše dintši tšeo di sepelago di eya mafelong ao a fapanego. Ge go lebeledišwa dinamelwa tše go ya le ka fao di bopegilego ka gona le mosepelo wa tšona, go lemogwa gore go na le masebotsana yo a  bonalago ka ge a  tsebega go mehuta ya difatanaga. Masebotsana yo ke sefatanaga seo se ikemego ka bobotse bja sona mo tseleng, gomme nhla ye e fahlelwa ka gore mang le mang o a kgona go e bona ka a gagwe maahlo. Sefatanaga se se tsebjwa ka leina la  Mercedes Benz gomme ge se reteletšwa ka tsinkelo gothwe ke GLE 400d Coupe. Sefatanaga se se wela ka gare ga legoro le tee sa ga Mercedes eupša ka sehlopeng sa di GLE ka ge go na le mehuta huta ya gona yeo e hlophilwego go ya ka theko ya yona le tekano ya yona go ya ka fao e bopilwego.

Sefatanaga se se ka hlaolwa ka gore se hwetšagala ka gare ga legoro le legolo la dikoloi moo lefaseng. Bo botse bja sona bo dira gore motho a ihwetše a le maemong a lethabo le legolo ka morago ga gore a se bone ge se feta goba gona go sepela mo tseleng. Mercedes o na le lebelo leo mootledi o mongwe le o mongwe a ka ratago go le tšweletša go babogedi ba gagwe goba baootledi bao ba šomišago tsela e tee le yena. Sa go kgahliša kudu ka sefatanaga sa Coupe ke gore se bonala le ge se sa tšwelela kgole, gammogo le modumo wa sona o tloga o kwagala ka nnete.

## Mohuta
Mercedes wo wa GLE Coupe o wela go mehuta ya sebjalebjale. sefatanaga se se bopilwe ka mebala e mebedi e le go wo moso le silibere. Coupe e na le popego yeo e swanago le ya khunkhwane ge go lebelelwa bokoto le bogolo bja yona ka ge fao e emago gona e šomiša karolo ye kgolo ya tsela. e na le mehuta yeo e fapanego ya go bapala mmino ka gare ga yona go ya le ka fao mootledi a ka ratago go o bapatša ka gona. Sefatanaga se se tsebega ka go hloka hlokomelo gammogo le go swarwa gabotse gore se bereke ka tsela ya maleba ge se otlelwa mo di tseleng ka mehla yohle. E na le maotwana ao a kgahlišago ao a kgabišitšwego, mabone a sefatanaga se a ke a mabotsana, ebile a šoma  gabotse le bošego ka ge a netefatša gore mootledi o kgona go bona fao a sepelago gona. Go na le seipone ka gare ga sefatanaga seo se šomišwago ke mootledi, gape go hwetšagala seipone ka ntle ga sefatanaga ka letsogong la go ja le la nngele.

## Methopo
Moithuti ke nako mang?

**Mehlare** ye ya go goga šedi ya badudi ba naga ya rena e tsebja bjalo ka diJakaranda.Yona e thomilwe go bjalwa ngwageng wa 1888 gomme tša fihla motsetoropo wa rena wa Pretoria ka 1939.Yona e thubela ka sehla sa seruthwane go tloga kgweding ya Lewedi go fihla ka Dibatsela.

## Hlalošo
thumb|Mehlare ya dijakaranda
Go ya ka dinonwane tša borateori ba seisimane gothwe mehlare ye e thubelago  matšoba a phepolo  e laetša sehla seo baithuti ba itemogelago ditlhahlobo tša bona tša mafelelo a ngwaga.Yona e šoma bjalo ka tšhupetšo ya gore ke mathomayo a gore baithuti ba tsene fase ka go ngwala ditlhahlobo tša bona.Go rerwa gore ge o kare o lebile lefelong la go ya go ngwala tlhahlobo ya gago , gomme gwa direga gore letlhaka la mohlare yo , se ke sešupo sa gore moithuti oya go tšwelela ka dihlora goba ke taelo ya mahlatse ditekong tša gago.Gape go kgolwa gore ge mehlare ye e thoma go thubela wa ikhwetša ele gore ga se wa itokišetša ditlhabohlo ke moka o šaletše morago.

### Tšhupetšo
Mehlare ye eka emela gape mabotse a toropokgolo ya Pretoria, ka ge go se bonolo gore e hwetšwe mafelelong a mangwe naga ka bophara.Ge okare ole mmileng bjalo ka moeti ka profrenseng ya Gauteng , selo sa mathomo seo se go amogelago ka toropong ya Pretoria ke mehlare ya diJacaranda.Mehlare ye ke yona e atišago go dira gore batho ba tle ka torong ye , ka nako tša maikhuitšo le ka nako ya boithabišo.

## Methopo
Bophelo Hatfield

**Hatfield** e lemogwa bjalo ka toropokgolo goba motsetoropo,gomme seo re se melemoga ka matlaloao ao re lemogago motsetoropo ka gona. Matlalo ao a motsetoropo ke setšo, ekonomi, tša leagole tikologo. Hatfield e tletše ka baithuti, khuetšo ya seo ke gore gona le yunibesithi e kgolo ye e lego Yunibesithi ya Pretoria. Baithuti ba feletša ba nyaka bodulo kgaoswi le sekolo gore go tle gobe bonolo go ya diphapošing tša bona tša boithutelo, gape go lebeletšwe gore gona le dithuto tše dingwe tšeo di bago mesong kudu goba thapama kudu seo e kaba bothata gore baithuti ba kgone go ba gona thutong tšeo ge ekaba gore ba dula kgole kudu le sekolo. 

## Sebopego sa tikologo
thumb|Lehlakore le lengwe la Hatfield
Hatfield e na le meago e megolo e metelele (difolete), bontšhi e le meago yeo e diretšwego baithuti. Tikologo  ya Hatfield e na le mafelo a fapanafapana, gona le meago ya go rekiša, bodulo, mananeokgoparara a go swana le mabane a go laola sephethephete le ona a akagantšwe go ya ka lenaneo leo leitšego. Mabone a go laola sephethephethe ga a gona mebileng yeo go senago sephethephethe gona, efela mebila ya go swana le mmila wa Burnett enale le mabone a go laola sephethephethe kage go ba le sephethephethe se sentšhi, gomme go bohlokwa gore gobe le mabone ao. Meago ya go rekiša ke e mentšhi kudu mmileng wa Burnett, go swana le lepatlelo la Hatfield, dibara, mafelo a go jela. Gona le diphaka tša setšhaba le tšeo di e lekanyeditšwego, e kaba o swanetše go lefa pele o tsena. 

## Leago le bophelo bja Hatfield
Hatfield e tletše ka baithuti seo se dira gore mediro ye mentšhi moo e le amagangwe le baswa. Gona le dibara tše mmalwa tšeo baithuti ba yago go tšona gantšhi mafelelong ga beke, ge ele gare ga reke bontšhi ba ya bošego gomme go ba sekaba se sengwe seo batho ba se šomišago go tsebana le batho ba bangwe. Hatfield e na le batho ba mehlobo le merafe ya go fapanafapana.  Batho le bona ba hlompha diphapano tša batho ebile go lemogwa seo mohlala e kaba mafelo a go rekiša dijo ao a lego gona a mehlobo ya go fapana. 

## Ekonomi ya Hatfield
Hatfield ke lefelo leo go dirwago tšelete ka mehuta yago fapana. Dikgwebo tšeo di tsebegago kudu gore mašeleng a diregagona ke madulo a baithuti, mafelo a go jela goba mafelo a go rekiša dijo Hatfield go swana le lepatlelo la Hatfield le dinamelwa tša setšhaba go swana le setimela sa Gautrian. 

## Methopo
Bobotse bja tlhago bo opolla monagano

**Tlhago** ke tlholego ya lefase yeo e tšweletšago bothakga bja Modimo, bjalo ka (Diphororo, dinoka, dithaba le batho) ke dilo tše motho aka se kgonego go ikagela, go itirela goba go itlhamela tšona.Go lefase leo re phelago go lona gona bjale, go bonolo go ikhwetša o na le matshwenyego, bolwetši bja letšhogo le kgatelelo ya monagano. Menago e hlakahlakantšhwa ke dilo tša go swana le  matshwenyego, bolwetši bja letšhogo le kgatelelo ya maikutlo, gomme  di re šia le menagano yeo e opago. Dinyakišišo di tšweletša dipalo tša godimo tša baeti ba go boga naga bao ba tšweleditšwego gore go ikopanya le ditlholego tša tlhago tša go swana le diphororo le dithaba go thuša go ikgokaganya le boteng bja gago bjalo ka sebopiwa sa tlhago.

## Mehola ya go ikopanya le tlhago
Dinyakišišo di bontšha gore go fetša nako ya gago ye ntši le tlhago go ka thuša go fokotša goba go fediša kgatelelo ya monagano le ditšhupetšo kamoka tša kgatelelo. Go ikopanya le tlhago go tšweletša go thuša ka go iša maikutlo a lethabo godimo le go lebatša ka mathata. 

## Methopo
Tšhomišompe ya diokobatši maphelong a bafsa

**Diokobatši** ke dilo tšeo di fetošago boemo bja motho bja monagano goba bja mmele.Di ka fetola ka tsela yeo monagano o šomago ka gona, maitshwaro, kwešišo, le dikwi tša motho. Se se dira gore diokobatši di be kotse, kudu kudu go bafsa. Diokobatši e kaba tšeo di le go molaong le tšeo di sego molaong, di ka šomišwa go fodiša malwetši goba go okobatša bohloko gomme ge di ka se šomišwe gabotse di ka bea bophelo bja motho kotsing. 

## Diokobatši tša go tlwaelega tšeo bafsa ba di šomišago

## Seo se dirago gore bafsa ba šomiše diokobatši

## Methopo
Leleme la gae

**Leleme la gae** ke leleme la letswele, le gona ke leleme leo le bolelwago ka gae gomme ngwana o ithuta lona la mathomo. Ke leleme leo ngwana goba lesea le kopanango le lona pele a belegwa le ge a seno belegwa. Ngwana o kopana le polelo ye age e sa le lesea, a boledišwa ke batswadi le ba lapa. Polelo ye e bitšwa leleme la letswele ka gobane ke polelo ye ngwana a a nyanyago letsweleng la mmagwe. Godimo ga fao, polelo ye e tliša kgokagano ye bohlokwa ya motheo barutwaneng. Polelo ye ke boikgantšho le bohwa bja motho yo mongwe le yo mongwe yo a e bolelago.

## Tšwetšopele ya leleme la gae
Yunibesithi ya Pretoria e kgatha tema ye bohlokwa tšwetšong pele ya maleme a gae. Baithutela borutiši ba rutwa ka maleme a bona a gae gomme se se dira gore ba ikgantšhe ka leleme la bona la gae. Ba tloga ba thabela go ruta le go rutwa ka leleme la gae.
center|thumb|Lefapha la thuto la yuninbesithi ya Pretoria

## Methopo
Kgobošono mešomong e tliša kgatelelo

**Bašomi** ba bantši ba hlakana le maemo a go gobošana mešemong. Se se tliša ke mabaka a mantši ao bašomi ba swenetšeng go a lemoga ba a ntšhe ka medu gobane mešomong le gona ke legae la bašomi.

## '''Molao wa bašomi wa Afrika Borwa'''
Afrika borwa e na le melao ye mentši ya go thuša gore bašumi le beng ba mešomo ba šume mmogo gabotse. Eupša go sa na le sekgoba ka melao ya kgobošano ya go ikemela ka bo yona. 

Sekgoba se se nyaka maikemiše le tšhomišano mmogo go bašomi, bamolao, balaodi mešomong, bašomimmogo, mmušo dikolong. Taba ye e hloka batho kamoka ba e ele hloko e rutiwe le mo dikolong. 

left|thumb|Bomphenyašilo|150x150px

## Ditšhupetšo
Ditsela tša go bolela le badimo.

Lefase le tletše ka diphetogo tše ntši tšeo di bonalago tšatši ka tšatši. Diphetogo tše di tliša ke boramahlale ba go ba kgauswi le didirišwa tše bjalo ka tša thekinolotši. Mohlala, ditsela tša go phela tšeo ebego di šomišwa kgale di a fetoga; lehono batho ba  bantši ga ba sa sepela ka dipere gomme ba šomiša difatanaga. Batho ga ba sa šomiša manaka a tholo go bitša kgothe kgothe, ba šomiša dillathekeng. Le ge ditsela tše mmalwa di fetoga, ge e le ditsela tša go bolela le badimo ga di fetoge.

Badimo ke batho bao ba šetšego ba hlokofetšego gomme go thwe re hwetša mahlatse, dimpho le tšhireletšo go tšwa go bona. Le mebele ya bona e bolokilwe ka tlase ga mobu, moya ya bona ke yona e phelago le rena. Ka go realo,  go na le ditsela tša dikgokaganyo tšeo di šomišwago go kgokaganya batho le badimo. Ditsela tša dikgokaganyo difapana go ya ka ditšo le ditumelo. Ge ke laodiša tša setšo sa Bapedi, Bapedi ba šomiša ditsela tša go swana le  go hlaba pudi le go apea bjala bja mabele (Hlotla) go tlo phasa. Ba bangwe ba ya dinokeng le diphororong go ikopanya le badimo ba bona ka mokgwa wa go phasa le thapelo. Tše ka moka, di direga ka tlase ga tlhahlo le maele a bonkadingala.

## Ditsela
Aforika Borwa ke naga ya tše dingwe tšeo di tletšego ka maleme a setlogo a go fapana. Leleme le lengwe le lengwe le na le setšo le tumelo ya lona . Ka go realo, se ke seo se dirago gore re be le ditsela tše mmalwa tša go bolela le badimo. 

### Pudi
thumb|Malome le batlogolo ba hlabile pudi.
Pudi ke tsela yengwe yeo bapedi ba e šomišago go ikgokaganya le badimo ba bona. Bapedi ba ya go nkadingala go yo hlola gore madireng a lefase a eme bjang? Ge ba ka hwetša gore mathata a bona a bophelo a hloka gore ba hlabe pudi, ba tla dira bjalo go ikgokaganya le badimo ba bona. Go thwe ka morago ga go hlaba pudi le go bolela le badimo ba bona, mathata a bona a tla fokotšega gomme dimpho tša bona tša lokollwa.

## methopo
Phihlelelo ya ditirelo ya tša kalafo le maphelo go badudi ba go tšwa dinagamabapi" go wiki ye!

thumb|Dihlare tša kalafo ya maphelo a setšhaba
Naga ya Afrika Borwa e leka ka bo johle go fa badudi ba naga ditirelo tša maemo a godimo. Le ge go le bjalo, naga e ikhwetša ka gare ga ditšhitišo tše malwa. Go ya ka molaotheo wa naga, Refugee Act (3) o re maAfrika Borwa a na le tokelo ya go hwetša diterelo tša maphelo le kalafo tša maleba ebile sekešene 27(1) e laetša gore ditokelo tša batho le hlompho di bohlokwa go akaretša le batho ba go tšwa dinagamabapi. Le ge molaotheo o thweilwe go netefatša gore setšhaba se a hlokomelwa,mmušo o  palelwa ke go tšea magato a m,aleba a go netefatša gore ditirelo tša makgonthe dio fihlelewla badudi ba naga.

## Ditšhitišo tšeo di paledišago phihlelelo ya ditirelo tša kalafo le maphelo nageng ya Afrika Borwa.
Go na le dilo tše dintši tšeo di dirago gore mmušo wa Afrika Borwa o palewe ke go fa badudi ba yona ditirelo tša maemo a godimo go akaretšwa tlhpkego ya dihlare tša maleba, go ema nako ye telele gore o hwetše thušo, le tlhokego ya baoki le dingaka di kliniking le maokelong.
Thuto ke lerumo la ntwa ya bophelo

thumb|Mothuti wa yunibesithi ge a aloga.
**Thuto ke pheko ye bohlokwa** kudu nakong ya sebjale. Nakong yeo go nyakwago thuto le mabokgoni go hwetša mošomo. Bjale ke ka fao go thwego thuto ke pheko goba lerumo. E fela go bohlokwa go kwešiša gore bophelo ke "phadišano" gare ga batho go fihlelela methopo ya tša bophelo. Dinako di fetogile, thuto e sepela pele dinageng tše dingwe ka ge mošomo yeo e le go gona e nyaka mabokgoni le tsebo ye e tseneletšego go tšwa go yunibesithi goba kholetše. Naga ya Afrika-Borwa e na le di diyunibesithi tše 26, di phatlaladitšwe goralala le di profense tše senyane.

## Tlhaelelo ya mabokgoni
Afrika-Borwa e lebane le tlhaelelo ye kgolo ya mabokgoni go theknolotši, boentšenere, tlhokomelo ya mapehlo, ditšhelete, bahlami ba disoftware, ditsebe tša *Artificial Intelligence* (AI). Bjale go bohlokwa gore baswa ba ithutele mešomo ye gore ba kgone go a tlega bophelong. Yo mongwe a ka ipotšiša gore na bohlokwa ba go ba sealoga sa yunibesithi goba kholetše ke eng? Go bohlokwa go lemoaga gore lefase ka bophara go na le tlhaelelo ya mešomo ya baswa. Bjale dialoga tša yunibesithi di na le menyetla ye kaone ya go hwetša mešomo ge go bapetšwa le baswa ba goba le setifikeiti sa sekolo se se phagamego fela.

E fela motheo wa ditaba tše ke phadišano gare ga batho, fao ba lwelago go atlega bophelong. Ka lebaka le, go bohlokwa go kgoboketša tsebo, mabokgoni, maitemogelo ao a hlakegago mešomong. Ka go realo, go molaleng gore bophelo ba sebjalebjale ke "ntwa" ke ka fao go lego bohlokwa go šomiša thuto bjalo sebetša go atlega bophelong. Go akaretša se se sengwago mo, go bohlokwa go lemoša baswa ka ga bohlokwa ba thuto. 

## Bohlokwa ba thuto nageng ya Afrika-Borwa
Thuto e bohlokwa go matlaafatša badudi le go ba fa maemo a godimo a bophelo, kudu go hlabolla ekonomi le leago la naga. Thuto e bohlokwa go rarolla tlhaelelo ya mabokgoni, go fokotša go selekalekane, le go aga setšhaba. Thuto e kgaola histori ya bodidi malapeng. Thumo ya ditaba tše ke gore baswa ba swanatše go kodumela gore ba atlege bophelong. Ka go realo, montshepeša bošego ba tla mo leboga bosele.  

## Methopo
Motheo wa bophelo lefaseng le bohlokwa bja tikologo, ikonomi le setšo

**Bohlokwa** bja mehlare mo lefaseng.

## Hlalošo
Mehlare e gare ga diphedi tše bohlokwa kudu polaneteng gomme e bohlokwa bophelong lefaseng. Di monya khaponetaeokesaete gomme di lokolla okisitsene, di hlwekiša moya ka go swara ditšhila le go tsepamiša mmu bakeng sa go thibela kgogolego ya mmu. Ditoropong, mehlare e fodiša tikologo, e fokotša go dirišwa ga maatla le go kaonafatša boleng bja moya ka kakaretšo. Go ba gona ga tšona go thekga ditshepedišo tša tswalano ya diphedi le tikologo ya tšona le bophelo bjo bo botse bja batho. 
thumb|261x261px|'''Bohlokwa bja mehlare'''
Mehlare e kgatha tema e bohlokwa ka kua ga tikologo. di thekga mehuta ya diphedi di fa methopo ya go swana le dijo, dihlare, dikota le go godiša tšweletšo ya temo ka akroforestiri ya dithokgwa. ka ikonomi, di tšwetša pele diintastiri tše bohlokwa, mola ka setšo, di swantšhetša bophelo le boiketlo. Mehlare gape e kaonafatša maphelo a monagano gomme e bohlokwa kudu go lwantšha phetogo ya klaemethe ka go swara khapone, go e dira gore e be bohlokwa bakeng sa bokamoso bja go ya go ile. 

## Methopo
Dijo diaga mmele

Rena le mehuta ye e fapaneng ya **dijo**, gomme e dira mešomo yeo e fapanego mebeleng ya rena 'tšatši ka 'tšatši.

## Mehuta ya dijo
**[https://www.betterhealth.vic.gov.au/health/healthyliving/fruit-and-vegetables merogo le dienywa],** tše ke tše dingwe tša dijo tša goba le phepo ya maleba, go tšona re hwetša diaga mmele tša go swana le di vithamini le diminerale go thuša go aga le go tagafatša mmele, di thuša mebele ya rena go lwa le ditwatši le malwetši a itšeng mebeleng ya rena di maatlafatša mašole a mebele ya rena. mehlala ya tšona ke, lephotse, leraka, namune le apola

**[https://www.betterhealth.vic.gov.au/health/healthyliving/protein Diproteini]** ke mohuta wa dijo wa go fa mmele diaga mmele tša go swana le di (*amino acids*), gomme tšona di thuša go fa mmele makhura ao a swanetšego mmele. diproteini di di fa mmele manoni ebile di kgatha tema go šireletšeng mmele go dilo tše dintši tšeo di fapaneng go swana le go kwa go tonya. mehlala ya tšona ke, nama, hlapi le makgopa. ye mengwe ya mehola ya tšona ke gore difa mebele sebopego ebile di maatla fatša marapo.
thumb|423x423px|Dijo di thuša go aga mebele ya rena
Dikhaphohaetreate di thuša go fa mebele ya rena diaga mmele tša go swana le setatšhe, tšona diaga mmele tšeo di hwetšagala dijong tša go swana le matsapane, bogobe le korong. Setatšhe mohola wa sona mebeleng ya rena ke go re fa maatla a nako ye telele, le go tiišetša marapo gore ase be boleta.

## Methopo
Dipapadi tša rena

Dipapadi 

Ngwana yo mongwe le yo mongwe o gola a rata go bapala. E kaba kgwele ya maoto goba go rutha. Go nala dilo tša mmalwa tšeo re swanetšego do dilebelela ka ga dipapadi. Mehola tša yona, bohlokwa bja tšona. Re lebelele gape mehuta ya dipapadi. 

## '''Mehuta ya dipapadi'''
thumb|Dipapadi
Re nale mehuta e mentšhi ya dipapadi. Go nale dipapadi tša ka meetsing , e lego go rutha, re nale gape dipapadi tša ka mapatlelong e lego kgwele ya matsogo. Ka mokana ga tšona ke dipap[adi. Re nale gape dipapadi tša setšo, e lego diketo, malapana, morabaraba, diketo, le kgati.

## '''Mehola ya dipapadi'''
Dipapadi di re thuša ka go eta pele batho, go ratana le go hlomphana. Se sengwe gape ke gore dipapadi dikopanya gape dinaga. Dipapadi di re thuša gore mebele ya rena e sware sware ke malwetši. 

## '''Ditsebalegi'''
Themba zwane, Portia Modise le Siya Koliso ke ba bangwe ba di tsebalegi ba dipapadi. Gore motho a kgone go tšwelele ka dipapapding, go hlokega go šoma ka thata gore o kgone go bapala. 

## Methopo