open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Cassper Nyovest

**Refiloe Maele Phoolo** (o belegwe ka la 16 julae 1990), yo a tsebegago ka kudu bjalo ka **Cassper Nyovest**, ke seopedi sa Afrika Borwa, mongwadi wa dikoša, rakgwebo, motšweletši wa direkhoto le ramabole wa go se tsebe mošomo.  O belegwetswe Mahikeng, Leboa Bodikela, oaba a kgolela gona , tšebja bjalo ka yo mongwe wa boradibokgabo bao ba atlegilego kudu ka Afrika Borwa.  Ka 2014, o ile a hloma leina la gagwe la direkhoto, Family Tree Records .  Nyovest o ile a tsebega botumo ka go ntšha ga alebamo ya gagwe ya mathomo ya setudio, *Tsholofelo* (2014) yeo e tšweleditšego e nnoši ya dira gore a tsebagaleye " Gusheshe " le "Doc Shebeleza".  "Cassper Nyovest biography". *Cut F*

## Tšhupetšo
Mathole Motshekga

**SENATLA GOLO**

**Mathole Serofo Motshekga** (o belegwe ka di 2 Aporele 1949) ke radipolotiki le ramolao wa Afrika Borwa yo a rotšego mošomo. O emetše mokgahlo wa African National Congress (ANC) ka Sebokeng sa Setšhaba sa Afrika Borwa magareng ga Mei 2009 le Mei 2024, ka nako yeo a bego a le mofepi yo mogolo wa Mokgahlo wa Bontši go thoma  ka 2009 go fihlela ka 2013. Go tloga ga moo, e bile Tonakgolo ya bobedi ya Borwa go tloga ka 1998 go fihla ka 1999.

Nakong ya dikgetho tša mathomo tša Afrika Borwa ka morago ga kgethollo ka 1994, Motshekga e be e le Motlatšamodulasetulo wa Profense wa lekala la ANC profenseng ye mpsha ya naga ya Gauteng .  O ile a swara maemo ao go fihla ka September 1997, ge Modulasetulo wa Profense ya ANC Tokyo Sexwale a rola modiro gomme Motshekga a kgethwa go mo hlatlama. Kgetho ya gagwe e ile ya latela ntwa ye e fišago ya go hlatlama ka dipotologo tše ntši tša go bouta: Motshekga o ile a fenya Amos Masondo gomme ka morago, tikologong ya mafelelo ya go bouta, a fenya Frank Chikane ka dikgetho tše 343 go ya go Chikane tše 179.  

Tšhupetšo
SETŠO SA BAPEDI

Dikoma tša Bapedi
thumb|233x233px|koma
**[[Dikoma]]**  ke dikolo tša setšo tšeo bašemane le banenyana ba yago go tšona. Ba išwa dithabeng lebaka la kgwedi, bašemane ba bolotšwa gomme ba rutwa go ba monna, maikarabelo le tlhompho. Banenyana ba rutwa go hlompha, mešomo yeo basadi ba e dirago le go fiwa taetšo ka ditaba tša thobalano.Ka letšatši la bona la go boa batswadi ba bona le baratiwa ba bona ba a ba  keteka. 

## Dijo tša bapedi
Bapedi ba ja dimela tše di bjetšwego, diphoofolo tša ka gae, le dienywa. Setšo sa Bapedi se na le mehuta ye mentši ya dijo , se na le thophi yeo e dirilwego ka bupi bja  ,lerotse le sukiri, diboko tša mopani , morogo (yeo e apeilwego gomme e tlogetšwe gore e ome) , le merogo ye mengwe ye mentši ya go fapanafapana.

left|thumb|diboko

## Tšhupetšo
Thuto ke senotlelo sa katlego

thumb|230x230px|Bana ba ithuta
**Thuto e lebelelwa ka bophara** e le senotlelo sa katlego matšatšing a lehono ao a laolwago  ke tsebo. Ka go hwetša tsebo le bokgoni bja thuto, batho kamoka ba ka notlolla mejako ya dibaka tše diswa, ba kaonafatša maemo a bona a tša leago le ekonomi gammogo le go godiša boleng bja bona bja bophelo ka kakaretšo. Thuto e matlafatša motho ka o tee ka o tee go dira diphetogo tše di nago le tsebo, go nagana gabotse, gammogo le go rarolla mathata ka mo go atlegilego, e lego seo se lebišago kgolong ya motho ka noši le ya profešene.

## '''Katlego yeo e hlolwago ke thuto'''
thumb|261x261px|Go aloga sekolong
Dinyakišišo tše dintši di bontšhitše gore thuto e nale tswalano yeo e lebanego le katlego. Go ya ka Bureau of Labor Statistcs, bašomi bao ba nago le maemo a godimo a thuto ba nale tshekamelo ya go hwetša megolo ya godimo ebile ba na le ditekanyo tša fase tša hlokego ya mešomo (BLS, 2022). Go tlaleletša, dinyakišišo tša panka  ya lefase di laetša gore thuto e ka kgaola medikologo ya bodiidi le go se lekalekane, gomme ya lebiša go sepela ga ekonomi le katlego ya leago (Panka ya Lefase,2020). Ka go beeletša thutong, batho ba atlega le go hlola bokamoso bjo bo phadimago go bona le ditšhaba tša bona.

## '''Ditšhupetšo'''
Komelelo

thumb|Komelelo
**Komelelo** ke nako e telele ya pula e nyenyane  ka mo go sa tlwaelegago, yeo e lebišago go tlhaelo ya meetse. Komelelo ke tlhobaboroko nageng tše dintši, ka ge go se nale seo se ka sepelago gabotse ka gare ga komelelo.

## Boima bjo re kopanago le bjona mabapi le komelelo
Komelelo ke tlhobaboroko nageng tše dintši ka ge e kgona go senya temo ya batho yeo ba phelago ka yona, seo se ra gore ke yona ye e hlolago tlala ka mo malapeng. Diphoofolo ke tše dingwe tša dilo tšeo di phelago ka fase ga kgatelelo ye boima ka ge le tšona di hloka phulo, tše dingwe tša tšona di felletša di hwa, tlala e tsena ka malapeng ka gobane batho ba bangwe ba iphidiša ka lona leruo leo. Komelelo e phediša batho ka fase ga kgatelelo ye boima, ka gobane meetse a thoma go fokotšega, mola ka moka re tseba go re ntle le meetse ga go nale bophelo.

## Ditšhupetšo
Steve mokgola

## '''Khutšo Mokgola''' o belegwe ka la 23 sepetembere 1994 [[Tzaneen limpopo|Tzaneen limpopo.K]]<nowiki/>e ngwana wa mathomo ka lapeng la gabo a latelwa ke kgaetšedi tsa gagwe tse pedi. O tseni sekolo  [[Marobathota secondary school]] efela o ile a tlogela ka mphato wa bo seswai ka ge a be a nyaka go tsweletsa toro ya gagwe ya dikotša le go ngwala direto.Ba [[Thobela FM]] ba ile ba mo mema morago ga ge baile bamo tseba.Beba no fela pa papatša dikoša tša gagwe ba bangwe ba thoma gomo tseba.Yena obe a tsamaya a papatša koša tša gagwe mabenkeleni.
Steve mokgola obe a tsebeya ka la Starboy ge a opelela batho manyaloni le meketeng. Bano fela ba mmitša le mahun gore a tle aba ngwalele direto.Yena o ile a thupa sefoka ka morago ga a ntšhe koša ya Dithapelo tsa bomme"le bomme ke bosso go tloga mo o ile a tsebeya kudu.tsedingwe tša dikoša tša gawe tša thoma go tšwelela channe O.ile a tsebeya ka seopedi sa Khelobedu language, elego selete sa sesotho sa lebowa. 

## Tshupedišo

# "https://web.archive.org/web/20240829090508/https://uark.libguides.com/music


Categoey :starboy
Babolai ba ka mehla

thumb|yo mongwe babolai bao latelelana
**Mmola wa tatelano** ka tlwaelo o hlalošwa bjalo ka motho yo a bolayago batho ba bararo goba go feta moo ka nako yeo e itšego,gantši ana le nako ya go fodiša magareng ga dipolao.Dipolao tšeo gantši di hlohleletšwa ke kgotsofalo ya monagano ,gomme mmolai a ka nepiša dihlopha tšeo di itšego goba mehuta šya botšwasehlabelo.Batho bao ke batho baba kotsi kudu setšhabeng.

## A KE DIRAPA TŠE PEDI TŠA MABAPI LE BABOLAI BA MEHLA
**Babolai ba batho ka go latelelana** ke batho bao ba bolayago batho ka nako ye itšego,gantši ba ena le nako ya go nagana ka molato o mongwe le o mongwe.Gantši ba hlasela batho bao basa kgonego go iphemela bjalo ka bana,basadi goba batšofadi gomme ba diriša boradia,bofora goba maatla ao laola batho bao ba hlasetšego.**Babolai ba batho kao lathttps://nso.wikipedia.org/w/index.php?title=Babolai_ba_ka_mehla&action=editelelana** ba ka tutuetšwa ke kganyago ya go nyaka go laola maatla goba kgotsofalo,gomme ba ka bontšha dika tše bjalo ka go ikagantšha,go se be le bogwera le ba bangwe goba go ba le bolwetši bja monagano.Bosenyi bja bona bo ka ba le mafelelo a magolo ditšhabeng,bja ka poifo,pelaelo le maikwelo a go se šireletšege.

**Polao yao latelelana** matšatšing a lehono e tletši kudu nageng ya Afrika Borwa.Go sa šetše botumo bja bona bjo bobe,babolai ba batho ka go latelelana ke ba sego kae kudu,gomme bontši bja bona mafelelong ba swarwa gomme ba išwa ntlo leswiswi go lefela melato ya bona.Le ge gole bjalo babolai babangwe ba kgona go phonyokga melato ya bona gomme ba se swarwe.Mabakeng a mangwe a babolai ba ka go latelelana ba fetogile batho bao ba tumilego gampe ka setšo ,gomme maina a bona a fetoga a swana le bobe le poifo.Go ithuta ka babolai ba go latelelana le boitshwaro bja bona go dirile gore go kwešiše gakaone mabaka a tša monagano le a tša leago ao a tlaletšago kgolong ya bona,le gona go dirile gore go be le maano a go thibela,go utulla le go sekiša.Badudi ba Afrika Borwa ba eletšwa gore ba itsware gabotse ebile ba dule ba bolokegile.

## DITSHUPETŠO
Moya wa go kgotlelela wa Matt Reum

left|thumb|Yo a kgaotšwego setho(Amputee)
**Kanegelo ya Matt Reum** ke ya sebete le boikemišetšo. Ka morago ga go lahlegelwa ke leoto la gagwe kotsing ya sefatanaga, nkabe a ile a ineela. O ile a kgetha go lebeletšana le ditlhohlo tša gagwe ka hlogo, a ithuta go tlwaelana le maemo le go atlega ge a lebeletšane le mathata. Lehono, ke mmueledi yo a fišegago wa ditokelo tša bogolofadi le mohlala wo o phadimago wa bokgoni bja moya wa motho bja go kgotlelela.

Leetong la gagwe, Matt Reum o utollotše maikutlo a mafsa a morero le lethabo. O ithutile go amogela go ikgetha ga gagwe le go hlohleletša ba bangwe go dira se se swanago. Ge a dutše a eme ka boikgantšho pele ga seswantšho se se se phelago sa lebota, pososelo ya gagwe e hlabiša kholofelo le maatla, e re gopotša ka moka gore le rena re ka fenya lepheko lefe goba lefe gomme ra tšwelela re le maatla, re le bohlale e bile re phadima go feta le peleng Matt Reun o amogetše seemo sa gagwe ebile o ikemišeditše go tšwela pele ka bophelo bja gagwe .

## Methopo
Dikgopolo tša go ipolaya.

thumb|Sappho se ke sa Ernst Stückelberg
Dikgopolo tša go ipolaya di ka bolela go ba le dikgopolo tše di sa kwagalego mabapi le go fediša bophelo bja gago. Gantši dibaki tše dirang batho ba nagane go ipolaya ke gore ba tlaišega kudu baswa mo dikolong, ba bangwe ba tlaišega malapeng a bona banna ba betha bjale dilo tšeo di dira batho ba nagane go ipolaya, bana ba dikolo bona ba nagana go ipolaya ka baka la kgateletšego ya tša dithuto, ba berekang le bago hloka mešomo ba ba le kgateletšego ya tša ditšhelete. Kgatelelo ya monagano ke yenngwe ye kgolo ya dibaki tša gore batho ba nagane go ipolaya ka gore menagano ya bona e ba gohle bjale tharollo ba bona ele gore ba nagane gore ba fetše maphelo a bona. 

Matšatšing a sebjalebjale go kweša bohloko go bona baswa ba bantši ba hlokafala ka baka la gore ba ipolaile, bjale go thuša batho ba go ba le menagano ya go ipolaya ke gore bana ba dikolo ba nyake baeletši ba di porofešenale gore ba bolele le bona. Kua inthanete go na le di nomoro tša SADAG ba ka bolela le bona goba motho a ka bolela le mogwera goba emong wa leloko go na le gore a nagane gore a ipolaye.

## Megato e mehlano ya go fenya dikgopolo tša go ipolaya

# Itloše kotsing.
# Diegiša go hema ga gago.
# Tsepamiša tlhokomelo ya gago gape.
# Bolela le ba bangwe.
# Igopotše gore otlilo fenya

## Ditšhupetšo
Monsepetsa bosego ke mo leboga bosele

center|thumb|Bana ba sekolo ba theeleditse morutisi
**Monsepetsa bosego ke mo leboga bosele**.   E be e le labobedi, katsatsi leo ke thomile go ya sekolong. Ke thomile go rata go ya sekolong ka nako yeo ke sa le ngwana. Bagologolo le barutisi ba ikgantsha ka nna. Ke rile ke thoma go ya sekolong, ba bangwe ba seba ka nna ba re ke itira o kare ke ngwana wa sekolo ebile ke nyaka go ke ratisa ka baithuti sekolong. Ka lapeng re godile re sena le diaparo, dijo le dintlo tse dintsi tsa go robala. Ke ile go fetsa sekolo kua magaeng ke tswaleletse ka dithlora, bana ba sekolo le batswadi ba thoma go fa mohlala ka nna gore bana ba sekolo ba swane le nna.

### Tsweletso ya dithuto
left|thumb|Ramolao yo mogologlo
**Ka fetela pele Yunibesithing ya Lebowa (University Of Limpopo).** Ke ile ka tsweletsa dithuto tsaka ke nyaka go ba Ramolao yoo mogologolo. (Judge). Ka thoma ke dira tsa dithuto tsa molao wo monnyane (Lawyer) kudu. Ka tswela pele ke dira Botshotshisi. Ka tsweletsa dithuto tsaka gabotse ka go dira boRamolao wo mogologolo. Ka lebaka la go theeletsa batswadi le go hlompha batho ba  bagolo le ba bannyane, ka fihlelela boemo bjo ditoro tsa di be di mpotsa ka gona. Ke rata go leboga Ramasedi yo Mogologolo gore a nthuse ke fihle moo ke fihlilego gona. Ke ka ge ke re "Monsepetsa bosego ke mo leboga bosele".
Sedumedi le setso

**Sedumedi le setšo** ke dikarolo tše bohlokwa tša bophelo bja batho, eupša di fapana ka ditsela tšeo itšego. Sedumedi ke thulaganyo ya ditumelo, ditlwaelo, le melao ya boitshwaro yeo e theilwego godimo ga borapedi bja Modimo goba nyakišišo ya therešo ya moya. Gantši, sedumedi se lebane le motheo wa boitshwaro, meletlo, le maikwelo a setšhaba go balatedi ba sona. Ka lehlakoreng le lengwe, setšo se akaretša tše ntši tšeo setšhaba se di abelanago, go swana le ditumelo, ditlwaelo, moetlo, le boitshwaro bja batho. Le ge sedumedi se ka amago ditlwaelo tša setšo bjalo ka meletlo, bokgabo, le melao ya boitshwaro—setšo le sona se na le seabe ka fao ditumelo tša sedumedi di dirišwago le go hlathollwa ka gona.

Kamano magareng ga sedumedi le setšo e phela e fetofetoga, di a amana gomme di bonagatša  ka ditsela tše di fapanego. Methekong ye mengwe, sedumedi se kgatha tema ye kgolo go hlama boitsebišo bja setšo le bophelo bja ka mehla, mola go mengwe setšo se ka ba sa go se be le dikamano tša kgotlago, gomme sedumedi sa ba selo sa botho goba seo se šomišwago ka sewelo. Le ge di fapane, bobedi bja tšona, sedumedi le setšo, di bohlokwa go fa batho maikwelo a boitsebišo, go ba gona, le maikemišetšo, gomme di bonagatša ditsela tše di fapanego tšeo batho ba nyakago go kwešiša le go sepela lefase ka tšona.

## DITŜHUPETŜO
 by Clifford Geert (an influential anthropologist who discussed the relationship between religion and culture) ￼
Tshepedišo ya tšhelete ya ge orola mošomo ye e bitšwago The Two-Pot

thumb|Two-Pot Money
**Tshepedišo ya tšhelete** ya ge otlo rolo mošomo yeo e bitšwago The Two-Pot Retirement System e kgonthišiša gore o kgone go hlwetša karolo ye nnyane ya tšhelete yeo e bolokilwego go fihla otlo rola mošomo pele gage oka rola mošomo. Tšhelete ye oe hlwetša fela ge o aparetše ke seemo sa tšhoganetšo ebile oe hloka ka pelapela. Le ge gole bjalo, okgona fela go hlwetša bonnyane bja tšhelete ye gomme yenngwe ya šala e bolokegile go fihla otlo rola mošomo. Two-Pot e hlwetša ke moAfrika Borwa yomongwe le yomongwe yo a bego le ditšhelete tša phenšene.

## ETHOMA GOŠOMA NENG
Go tloga ka kgwedi ya Setemere ngwageng wona woo wa 2024, bontši bja lena le tloba le dumelelwa go hlwetša karolo ye nnyane ya tšhelete yeo e boloketšwego gore le e hlwetše ge le tlo rola mošomo ge tshepidišo ya Two-Pot etlo thoma go šoma. Tshepedišo ye ya Two-Pot eka bonala ele ye kaonekaone efela go ntšha tšhelete ye goka ama bontši bja maAfrika Borwa ka moso. Ba ka ihlwetša ba šomišitše tšhelete ye bošaedi gomme ba hlakana le mathata a ditšhelete kua pele ge batlo rola mešomo. Le hlohleletšwa go ikgokaganya le Baeletši ba tša ditšhelete pele le šomiša tšhelete ye ya Two-Pot le gona go entšha fela ge le hloka ka tšhoganetšo.

## DITŠHUPETŠO
Bokotsi bja letswai maphelong a rena

thumb|Mešunkwane ya phepo yeo e se nego letswai
**Letswai** le kotsi kudu maphelong  a rena, gomme lere hlolela malwetši ao e lego gore a kotsi ebile aka fetša a tšea maphelo a rena.Kennete gore le tswai le tliša tatso e bosana ka gare ga dijo efela seo ga se lebaka la go kwala gore o se tlogele goba go fokotša letswai ka gore thibela bolwetši e phala kalafo.Letswai le le ntšhi le tlhola kgatelelo ya madi, bolwetši ba pelo le go hwa lehlakore ka nako tše dingwe o ka feletša ona le bothata bja go ruruga maoto,matsogo le sefahlego.Ditla morago tša go ja letswai kudu di bontšha bokotsi ba lona.

## Gofokotsa go ja letswai
thumb|Tše dingwe tša dinoki tša go ba le letswai la fase.
Go fokotša go ja  letswai  kudu go ka fokotša nomoro ya mahu naga ka bophara gomme gwa kaonafatša le ma phelo arena.Go efoga go ja letswai le le ntšhi o ka šomiša dinoki tše dingwe tša go swana le Aromat, mešunkwane ya phepo  ka ge e le gore ga di na letswai le le ntšhi.Go  tseba gore kannete dinoki tšeo o nokago ka tšona di na le phepo ye botse o swanetše ore pele o reka o lebelele ka morago ga ditšhelo tša dinoki goba yona mešunkwane ya phepo  go na le tshedimošo ya phepo gomme o ka kgona go i palela wa ba le tsebo ka ga letswai leo le lego gona ka gare ga di noki.

## Ditšhupetšo
Dienywa

**[[Dienywa]]** ke dilo tšeo di tšweletšago peu mo dibjaleng tša go thunya , ke dilo tšeo oka di blalang gomme tša mela goba tša se mele.Tšona di ya ka gore o di bjaletše mmung o mofe .nako yenngwe o kano di bjala eupša tša se mele ka gore otlaba o di bjaletše mmung woo o gomileng ebile o senang letšatši le lentši. Dienywa ke dilo tešo di nyakang go bjalwa mmung omo botse , wa go nona, moo o nang le letšatši le lentši  le moo o bolokegilego .O seke wa bjala dipeu kantle goba malaong a serapa ,ka gore ge o tonya kudu kantle dienywa di palelwa ke go mela. Dienywa ke dilo tšeo di nyakang hlokomelo kudu o swanetše go di direla serapana sa tšona di le tee gore di se ke tša tshenya goba go ja ke dipudi goba tšona di kgogo

## Dilo tša go godiša dienywa
thumb|368x368px|Dienywa
**Dienywa** di ka mela ka tsela ya go fapafapana ,tše dingwe di gola ka pela mola tše dingwe di tšeya nako go gola, ka fao eya ka gore dienywa tsa mohuta mang ekaba tšona diapole, dinamune,diperekisi,dipanana,dimenku le dipolamo.Gore dienywa tša gao di kgone go gola ka pela o swanetše go  tšheletša  ka mehla gore mmu wa gona o phele o thaphile . o tshwanetše go netefatša gore moo o bjaletšego gona o hlwekile ebile o bolokegile kudu .šomiša menontšho ya boleng ba godimo gore o kgone go godiša dienywa tša gao. O seke wa tšwafa o lebelela dienywa tša gao ka mehla gore di a gola naa. Dienywa di aga mmele!

## Ditšhupetšo
Talente ya basadi

Nageng ya rena ya **Africa Borwa** re na le basadi bao ba itšego ba nago le ditalente tša gofapa fapana .Mengwageng ya kgale yeo e fitilego basadi ba be ba le ka tlase a kgatelelo .Basadi ba be basa dumelelwa go dira mešomo yeo e dirwago ke banna ka gore  seo ebe ele go nyatša banna.Talente tša basadi dibe disa lemogwe ka ge sa bona ebe e le go hlokomela tša motse fela go swana le go apea ,go hlwatsa le go swiela bjalo blalo.Efela mehleng ya lehono basadi ba kgona go latelela ditalente tša bona ebile lefase ka bophara la ba lemoga.

## Kgwele ya maoto
thumb|Basadi ba o bapala kgwele ya maoto
Ge re lebelela matšatšing a lehono basadi ba rena ba kgona go bapala kgwele ya maoto , efela seo ebe ele selo sao dirwa ke banna fela mengwageng ya kgale.Bafsa ba basetsana matšatšing a lehono ba bonagala ba ena le kgahlego ka tša kgwele ya maoto.provenseng ya Limpopo gona le mosetsana yoo a bitšwago **Lerato Maluleke** , o kgona go bapala kgwele ya maoto o feta le bašemane bao a dulao le bona nageng ya Makanye.O fela a etela di naga tša ntle a bapala kgwele ya maoto a emela sekolo sa gagwe se phagamego sa Ditlalemeso secondary school.O phela a thopha sefoka ngwaga ka ngwaga , ebile o boletše gore o nyaka go  ipona a fihlile maemong a basadi bao swana le bo **Noko Matlou** a emela  **South African women's national football Banyana Banyana.**

## Ditšhupetšo
Nakana Maite.ac.za

https://web.archive.org/web/20240518041912/https://www.safa.net/national-women/
Go utolla bo botse bja burgersfort

**Burgersfort**, toropo ye botse mo selete sa Limpopo, Afrika Borwa, e na le histori ya go kgethega, bokgabo bja tlhago bjo bo kgahlišago, le bokgoni bjo bo amanago le yona, tšeo di dirago gore e be lefelo le le swanetšego go le etela. Toropo ye e theilwe go ya ka dikgopolo tša boetapele ka ngwaga wo o itshepelele, e le lefelo la boetapele, gomme e lebišitšwe go ba lefelo la boetapele leo le ikgethilego, leo le goketšago bagwebi le boetapele. Leina la yona, leo le amanago le mantšu a seAfrikaans "burger" le "fort," le bontšha histori ya yona le bokgoni bja yona. wikipedia artiicle, 20 July 2022
thumb|Dithaba tsa burgersfort

Burgersfort e tumile ka mehlodi ya diminerale tše bohlokwa, go akaretša platinum, chrome, vanadium, tšepe, le manganese, gomme e na le seabe se segolo mo kago ya ekonomi ya toropo. Histori le maemo a toropo ye di amanang le histori ya Afrika, le ka maleme a go swana le Sepedi, English, le Afrikaans. Kgosi Mokgobi le Kgosi Mphahlele, bao e lego dikgosi tša setlogo tša toropo ye, ba na le seabe se segolo mo go bolokeng histori ya setšo sa toropo ye.

## '''Ditshupetso'''
Diraka

thumb|POLOKELO YA DIENYWA LE MEROGO
POLOKELO YA DIENYWA LE MEROGO 

**Raka** ke tharollo ye e loketšego ya polokelo ya dienywa le merogo ya gago. Lebaka la go tsenya Diraka tša merogo ke gore dihlamile go gopola go tsenya moya le go boloka merogo e bolokegile ebile ele ye foreše ka nako ye telele.Diraka di diriša sebaka gabotse moralo wa tšona wa go ema twii o dumelela go bontsha mehuta ye mentši ya ditšweletšwa ka kgato ye nnyane ya maoto go dira gore e be tše loketšego dikgwebo tšeo di nago le sekgoba se se lekanyeditšwego sa fase.

DIKGOLEGO

Lebaka le lengwe la motheo la go šomiša Diraka tša merogo ke gore di netefatša pontsho ye e swanetšego ya merogo ka moka yeo e gogago šedi ya bareki le go godiša maitemogelo a bona a go reka,se se oketša thekišo le di poelo tša beng ba mabenkele.

## Tshupetšo

## ya ka gae.co.za/sebaka/setšweletšwa/khutlonne-raka-merogo/?srsltid=AfmBOooiZatzo8Uus3mpidfQm6KPD3AaaeKIZ2apmr2kt2as6pCo_qRZ
Go ja dijo tsa phepo

**Go ja dijo** tša maphelo go bohlokwa kudu bakeng sa go hlokomela mmele le go thibela malwetši. Dijo tša go leka-lekana di swanetše go akaretša dienywa, merogo, mabele a go se šilwe, le protheidine tša go se be le mafura a mantši. Ka go ja dijo tše di humilego ka dikotla, mmele o hwetša maatla le divithamini tšeo di hlokegago bakeng sa go šoma gabotse. Go fokotša go ja dijo tšeo di šomišitšwego kudu le go fokotša letswai le swikiri go thuša go fokotša kotsi ya bolwetši bja pelo le sukiri, gape go laola boima bja mmele. Meetse le ona a bohlokwa kudu, ka gobane a thuša go boloka mmele o phetše gabotse le go hlokomela tšhweletšo ya dijo.
thumb|Dienywa
Ka go šomiša mekgwa ya go ja gabotse, motho a kaonafatša maphelo a gagwe le maatla. Dijo tšeo di hlwahlwa di thuša monagano gore o šome gabotse, le gore mmele o kgone go lwa le malwetši ka maatla. Ka go dira dikgetho tše bohlale ka dijo, motho o ka phela bophelo bjo bobotse kudu, le go dula a thabile.

## DITSHUPETSO
Zozibini Tunzi

**Zozibini Tunzi** (o belegwe ka la 18 Lewedi 1993), yo a tsebjago gape bjalo ka **Zozi Tunzi**, ke mmontšhi wa Aforika Borwa, sebapadi, le moswari wa sefoka sa phadišano ya boMmasebotsana, yo a ilego a rwešwa mphapatlhogo wa Mohumagatšana wa Legohle la 2019 .  **Tunzi** o ile a rwešwa mphapatlhogo wa Mohumagatšana wa Aforika Borwa wa 2019 . Ke mosadi wa boraro go tšwa Aforika Borwa le mosadi wa mathomo wa mothomoso wa Aforika Borwa go thopa sefoka.
thumb|Senepe sa Zozibini Tunzi

## Tša bonnyaneng
Tunzi o belegetšwe motseng wa Tsolo, Kapa Bohlabela go batswadi **Philiswa** **Nodapu** le **Lungisa** **Tunzi**, gomme o godišitšwe motseng wa kgauswi wa Sidwadweni.   Tunzi ke yo mongwe wa dikgaetšedi tše nne.  Ka morago o ile a hudugela Motse Kapa, a dula motse-mošate wa Gardens, e le gore a tsene Yunibesithi ya Thekenolotši ya Kapa Peninsula . O alogile ka Diploma ya Bosetšhaba ya Taolo ya Dikamano tša setšhaba ka 2018.   Ka 2017, Tunzi o šomile bjalo ka mmontšhi gomme a dula ka Bohlabela bja London, Kapa Bohlabela . 

Pele a thopa Mohumagatšana wa Aforika Borwa, Tunzi o be a phetha lengwalo la go aloga la Bachelor of Technology ka go Taolo ya Dikamano tša setšhaba Yunibesithing ya Thekenolotši ya Peninsula ya Kapa, gomme o šomile bjalo ka morutwana wa dialoga ka Lefapheng la Dikamano tša setšhaba la Ogilvy Cape Town .  

## Mohumagatšana wa Aforika Borwa 2019
Tunzi o thomile mošomo wa gagwe wa go dira diphadišano ka 2017, ge a amogelwa bjalo ka yo mongwe wa ba 26 ba maemo a godimo ba makgaolakgang a Mohumagatšana wa Aforika Borwa wa 2017 .  O boile go pagentry go phadišana ka go Miss South Africa 2019 . Ka la 26 Mosegamanye 2019, Tunzi o ile a tiišetšwa bjalo ka yo mongwe wa ba 35 ba maemo a godimo ba makgaolakgang phadišano ye, gare ga dikgopelo tša mathomo.  Ka morago ga diteko tše dingwe, Tunzi o ile a tsebišwa bjalo ka yo mongwe wa ba 16 bao ba tsenetšego makgaolakgang ka la 11 Phupu.  

Ka morago ga go kgethwa bjalo ka yo mongwe wa bao ba tsenetšego makgaolakgang, Tunzi o ile a tšwela pele go phadišana phadišanong ya Mohumagatšana wa Aforika Borwa wa 2019 kua Pretoria ka la 9 Phato.  O ile a tšwela pele ka dikgato tša makgaolakgang, a tšwela pele go ya go tše 10 tša godimo, ke moka tša godimo tšetlhano, gomme mafelelong a ba tšepedi tša godimo go fihlela a rwešwa mphapatlhogo wa mofenyi ke yo a tlilego pele ga gagwe Tamaryn Green, a fenya mofenyi wa bobedi Sasha-Lee Olivier.  

## References
Enoch Godongwana

**Enoch Godongwana** (o belegwe ka la 9 Mosegamanye 1957) ke radipolotiki wa Aforika Borwa le setho sa peleng sa mokgatlo wa bašomi yo ga bjale a šomago bjalo ka Tona ya tša Mašeleng go tloga ka ngwaga 2021, Phato. Ke leloko la Komitiphethiši ya Bosetšhaba ya African National Congress (ANC).
thumb|Enock Godongwana

O belegetšwe Kapa Bohlabela, Godongwana o ile a hlatlogela maemong a dipolotiki bjalo ka mongwaledipharephare wa Mokgatlo wa Bosetšhaba wa Bašomi ba Ditšhipi magareng ga mengwaga ya 1993 le 1997. Ka morago ga moo, go tloga ka ngwaga 1997 go fihla ka ngwaga 2004, o ile šomile ka Lekgotleng la Khuduthamaga la Kapa Bohlabela bjalo ka Leloko la Lekgotlaphethiši la tša mašeleng. O kgethilwe la mathomo gore e be Komitiphethiši ya Bosetšhaba ya ANC ka  ngwaga wa 1997, Dibatsela , gomme e bile Motlatšamodulasetulo wa Phorobentse wa lekala la ANC la Kapa Bohlabela go tloga ka ngwaga 2003 go fihla ka ngwaga  2006 ka fase ga Modulasetulo Makhenkesi Stofile . Tonakgolo  o ile a mo raka goba Lekgotleng la Khuduthamaga ka fase ga mabaka ao a tlileng ka digangišano ka kgwedi ya Lewedi 2004.

Magareng ga kgwedi ya Mopitlo 2009 le Pherekgong 2012, Godongwana e be e le Motlatšatona ka fase ga kabinete ya mathomo ya Mopresidente '''Jacob Zuma''' . E bile Motlatšatona wa Dikgwebo tša Setšhaba go tloga ka ngwaga wa 2009 go fihla ka ngwaga 2010 le Motlatšatona wa Tlhabollo ya Ekonomi go tloga ka 2010 go fihla ka 2012. O ile a rola modiro maemong a morago ka Pherekgong 2012 ka morago ga go hlabišadihlong ao a akaretšago e nngwe ya dikgahlego tša gagwe tša kgwebo, e lego khamphani ya dipeeletšo yeo e bitšwago Canyon Springs. Le ge go le bjalo, o ile a dula e le motho yo a tumilego bjalo ka modulasetulo wa nako ye telele wa komiti ya ka fasana ya Komitiphethiši ya Bosetšhaba ya ANC ya phetogo ya ekonomi, gomme e bile modulasetulo wa Panka ya Tlhabollo ya Borwa bja Afrika go tloga ka 2019 go fihla ka 2021. O thwetšwe kabineteng ya Mopresidente Cyril Ramaphosa ka la 5 Phato 2021.
Mmusi Maimane

**Mmusi Aloysias Maimane**  (o belegwe ka la 6 Mosegamanye 1980) ke radipolotiki wa Afrika Borwa, rakgwebo, le moetapele wa Build One South Africa, mokgatlong wa dipolotiki. Maimane gape ke Moetapele wa peleng wa mokgatlo wa dipolotiki wa kganetšo wa Afrika Borwa wa Democratic Alliance (DA) go tloga ka la 10 Mopitlo 2015 go fihla ka la 23 Diphalane 2019, le Moetapele wa peleng wa Kganetšo ka Sebakeng sa Setšhaba sa Afrika Borwa go tloga ka la 29 Mopitlo 2014 go fihla ka la 24 Diphalane 2019. O bile MoAfrika Borwa wa mathomo wa mothomoso go eta pele DA.
Benny Mayengani

**Bennet Skheto Baloyi** (o belegwe ka la 11 Janaware 1979) yo a tsebegago ka leina la gagwe la lebala e lego Mopresidente **Benny Mayengani,** ke seopedi sa **Afrika Borwa** sa Xitsonga. O ile a hlatlogela go tuma ka morago ga go lokollwa ga alebamo ya gagwe ya mathomo ya setudio, e lego *[[Tiba Ben]]* ka 2011.

Benny Mayengani o tsebega ka tirišano ya gagwe le Morena Jambatani, Prince Rhangani, Joe Shirimani na Vana va Ndoda, ka fase ga **Limpopo** Poison. O lokollotše alebamo ya gagwe ya mathomo ya setudio *Tiba Ben* ka 2011, yeo e mo hweleditšego go lemogwa ka indastiring ya mmino wa wa Xitsonga . Ka la 28 Sepotemere 2013, nakong ya Difoka tša Mmino wa Xitsonga, Benny Mayengani o ile a hwetša dikgetho tše tharo ka magoro ao a latelago; Best Xitsonga Male Artist, Best Xitsonga Popular Song ya selemo le Best Xitsonga Album ya selemo.
Pabalelo ya polelo

**Pabalelo ya polelo** ke go boloka maleme ao a lego kotsing goba a hwilego . Ka lehu la polelo, dithuto tša thutamaleme, thuto ya batho, histori ya pele le thuto ya monagano di lahlega ka go fapafapana.  Bjalo ka ge histori e gopolwa ka thušo ya pabalelo ya histori, hlokomelo ya pabalelo ya polelo go maleme ao a hwago goba a hwilego bakeng sa dithuto tšeo di sa tlago mafapheng a dithuto a go swana le a. Mekgatlo ya go swana le 7000 Languages  le Living Tongues Institute for Endangered Languages  di ngwala le go ruta maleme ao a lego kotsing go kgona go boloka maleme ao. Ka dinako tše dingwe ditho tša maleme di bolokwa dimusiamong, go swana le matlapa ao a nago le mongwalo wa  go tšwa  . Go oketša moo, dipukuntšu di gatišitšwe bakeng sa go thuša go boloka pego ya maleme, go swana le pukuntšu ya Kalapuya  yeo e gatišitšwego ke morafo wa Siletz kua Oregon.
thumb| Matlapa a cuneiform a bolokilwego ka musiamong.
 ke karolo ye bohlokwa ye kudu ya ditšhaba go ya ka go fapafapana ga tšona, ka gobane e kgontšha batho go boledišana le go itlhaloša. Ge polelo e hwa, meloko e e latelago e lahlegelwa ke karolo e bohlokwa ya setšo yeo e hlokegago gore setšo seo se kwešišwe ka botlalo. Se se dira gore polelo e be karolo yeo e lego kotsing ya bohwa bja setšo, gomme go bohlokwa kudu go bo boloka maleme. Go ya ka United Nations Educational, Scientific, and Cultural Organization (UNESCO),go ya ka dintla tšeo di gatišitšwego ka go "Atlas of Languages in Danger of Disappearing" go tšwelela gore, go na le maleme a akanyetšwago go 7,000 ao a bolelwago lefaseng ka bophara lehono, gomme seripagare sa baagi ba lefase se bolela a seswai ao a tlwaelegilego kudu. 

Go begwa gore maleme a fetago 3 000 a bolela ke batho ba ka tlase ga ba 10 000 yo mongwe le yo mongwe. * ,* e lego puku ya ditšhupetšo yeo e gatišitšwego ke **SIL International,** e amagattše maleme a phelago ao a tsebjago lefaseng, gomme e akanya gore maleme a 417 a kgaufsi le go hwelela.  Tšhireletšo ya polelo ke tšhireletšo ya bohwa bja setšo, bjalo ka ge Karl von Habsburg, Mopresidente wa Blue Shield International, a bolela. "Lehono, ka palogare, re lahlegelwa ke leleme le tee lefaseng dibeke tše dingwe le tše dingwe tše tshela. Go na le maleme a ka bago 6800. Eupša dipersente tše nne tša badudi di bolela 96 lekgolong ya maleme, gomme 96 lekgolong ya badudi e bolela dipersente tše nne tša maleme. Tše." dipersente tše nne di bolelwa ke dihlopha tše kgolo tša maleme gomme ka fao ga di kotsing Eupša 96 lekgolong ya maleme ao re a tsebago a kotsing ye ntši goba ka fase ga moo O swanetše go di swara bjalo ka mehuta ye e hwilego." 

## Boitšhupo
Mohumagatšana wa Legohle 2024

**[[Miss Universe 2024]]** e tla ba phadišano ya bo 73 ya Miss Universe, yeo e tlago swarwa ka Arena CDMX, Mexico City, Mexico ka la 16 ngwatobošego 2024. Sheynnis Palacios wa Nicaragua o tla rweša mohlahlami wa gagwe mphapahlogo mafelelong a tiragalo ye.

### Lefelo le letšatšikgwedi
Ka la 18 November 2023, nakong ya phadišano ya Miss Universe 2023, rakgwebo Raúl Rocha Cantú o tsebišitše ka tlhagišo ya bidio gore kgatišo ya bo-73 e tla be e swerwe kua Mexico.  **[[Mexico]]** e ile ya swara phadišano ye la mafelelo ka 2007.   Ka morago o ile a tiišetša poledišanong gore dipotologo tša mathomo di tla direga ka la 14 Ngwatobošego, gomme go bewa ga setulong sa bommasetšhaba go tla direga ka la 16 Ngwatobošego 2024.

Ka Setemere 2023, nakong ya Tanner Fletcher bontšha ka ,  R'Bonney Gabriel o boletše gore mokgahlo wa go foša bokahohle o tšere sephetho sa go tloša dithibelo tša mengwaga bakeng sa baphadiani ba ngwaga ya ka godimo ga e 18, tšeo di ilego tša phethagatšwa go tloga ka 2024 pegeant. Pele ga se, phadišano e be e lekanyeditše go tšea karolo go basadi ba mengwaga ya magareng ga 18–28 ngwageng wa phadišano, ka ntle ga maemo a kgethegilego. Le gona, go ka se be le dithibelo tša botelele le boima bja mmele. [lower-alpha 1]  

#### Dilo tšeo di tšeago legato
Franki Russell mathomong o ile a rwešwa mphapahlogo e le moemedi wa **[[New Zealand]]**.  Le ge go le bjalo, Yugen Group, yeo e nago le **[[franchise]]** ya setšhaba ka nako yeo, e tšere sephetho sa go gogela morago go tšea karolo ga yona gammogo le go tlogela lebenkele la bona, e tsopola gore ba paletšwe ke go obamela ditlhahlo tše dingwe tšeo di beilwego ke mokgatlo wa Miss Universe.  Mokgahlo o mofsa o ile wa feleletša o filwe franchise gomme o tla rweša moemedi wa bona mphapahlogo ka September. Andrea Radford mathomong o ile a rwešwa mphapahlogo wa go ba mohumagatšana wa Legohle Guatemala ka phupu, eupša mafelelong o ile a fologa sefoka sa gagwe ka morago ga go utolla boimana bja gagwe.  Ka morago o ile a tšeelwa legato ke mofenyi wa gagwe wa mathomo wa maemo a bobedi, Ana Gabriela Villanueva. 

#### Debuts, khutlela le go gogela morago
Kgatišo ye e tla swaya go thoma ga Belarus, Eritrea, Guinea, Iran [lower-alpha 2], Macau, Maldives, Mayotte, Moldova, Macedonia Leboa, Saudi Arabia, United Arab Emirates le Uzbekistan.   Kgatišo ye e tla bontšha gape le dipoelo tša Cuba, yeo e ilego ya phadišana la mafelelo ka 1967 ; Fiji ka 1981 ; Guadeloupe le Martinique ka 1984 ;  Côte d'Ivoire, Repabliki ya Temokrasi ya Congo [lower-alpha 3] (bjalo ka Zaire) le Samoa (bjalo ka Samoa Bodikela) ka 1986 ; Senegal ka 1987 ; Gibraltar ka 1990 ; Bonaire, Dihlakahlakeng tša Cook, le Suriname ka 1999 ;   Hong Kong ka 2000 ; Azerbaijan, Botswana, le Estonia ka 2013 ; Turks le Caicos ka 2014 ; Montenegro le Serbia ka 2015 ; Sri Lanka le Zambia ka 2018 ; Bangladesh, New Zealand, Tanzania, le dihlakahlakeng tša Virgin tša United States ka 2019 ;  Isiraele, Kenya, le Romania ka 2021 ; le Armenia, Belize, China, Haiti, Kyrgyzstan, Turkey, le Uruguay tšeo di ilego tša phadišana la mafelelo ka 2022 .  

## Ditšhupetšo
Busisiwe Mkhwebane

**[[Busisiwe Mkhwebane]]** ke Mmoleledi le motšhotšhisi wa Afrika Borwa yo e bilego Leloko la **Seboka sa setšhaba sa Palamente ya Aforika Borwa** go tloga Diphalane 2023, a emetše **[[Economic Freedom Fighters]]**. O šomile bjalo ka **Mošireletši wa setšhaba sa Aforika Borwa** go tloga  Diphalane 2016 go fihla ge a tlošwa setulong ka Lewedi 2023. Ke hlogo ya mathomo ya **setheo sa kgaolo ya msenyanye** yeo e tlošitšwego ka go tlošwa setulong.

## Bophelo bja mathomo le thuto
Mkhwebane o belegetšwe Petale porobenseng ya nako yeo ya Transvaal (bjale Mpumalanga) ka la 2 Hlakola 1970, a dira mphato wa marematlou sekolong sa sekondari sa Mkhephuli ka 1988. O alogile ka BProc gomme a latela ka LLB go tšwa **[[Yunibesithi ya Limpopo]]**. Ka morago ga moo, o ile a hwetša lengwalo la molao la dikhamphani le lengwalo la godimo la motšhelo go tšwa Yunibesithing ya Rand Afrikaans (yeo ga bjale e lego '''Yunibesithi ya Johannesburg''').  Ka 2010 o phethile Masters in Business Leadership Yunibesithing ya Africa Borwa . 

## Boiphedišo
Ka 1994 Mkhwebane o tsenetše Kgoro ya Toka bjalo ka Motšhotšhisi wa Setšhaba, ka morago ga fao, go tloga ka 1996 bjalo ka Mohlankedi wa Taolo ya Molao ka **[[Bolaodi bja Merero ya Boditšhabatšhaba]]**. Ka 1998, o tsenetše khomešene ya ditotelo tša botho ya Aforika Borwa bjalo ka monyakišiši yo mogolo. Ngwageng wo o latelago, o ile a tsenela ofisi ya tšhireletšo ya bosetšhaba bjalo ka monyakišiši yo mogolo le moemedi wa profense wa mošomo. Ka 2005, o tlogile go tsenela Kgoro ya Merero ya Selegae bjalo ka molaodi wa merero ya bafaladi, a ba molaodi yo mogolo wa mošomo ka taolo ya bakgopedi ba botšhabelo ka 2009.
Hungani Ndlovu

**Hungani Malcolm Ndlovu** (o belegwe ka la 19 Mosegamanye 1994, ka Mpumalanga). ke sebapadi le motantshi wa **Afrika Borwa** . Ke modiragatši wa Motsonga yo a tsebegago kudu ka dikarolo tša gagwe tša ditaelo tša thelebišene tša *Memoir of an Honest Voice*, *Sipho* le *Scandal!* Morago bjale o thomile ka maitemogelo a gagwe a DJ bjalo ka DJ Grizi. &#x5B; **' &#x5D;</sup> . Ga bjale o raloka tema ya go hlangwa leswa ya **Tbose** go Skeem Saam. .

O belegwe ka la 19 Mosegamanye 1994, ka [[Mpumalanga]], Afrika Borwa. Bobedi bja batswadi ba gagwe ke [[maTsonga.]]  </link><sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; **' &#x5D;

O nyalane le  sebapadi mmogo sa Afrika Borwa, le motšweletši wa TV Stephanie Ndlovu .  **Lenyalo** le ile la ketekwa ka sephiring ka la 23 Hlakola 2019.
Dineo Ranaka

**Dineo Ranaka** (o belegwe ka la 16 Pherekgong 1983) ke motho wa seyalemoya wa Afrika Borwa, motšweletši wa thelebišene, sebapadi, DJ, le motšweletši wa TV .

Ranaka o thomile mošomo wa gagwe ka 5FM ka 2003 a tšweletša Lenaneo la Lefase la Fanta le Brown Sugar. [1] O ile a ya go YFM, Highveld Stereo (ka morago ga 947),[2] Metro FM, le Cliff Central. E be e le mothuši le motšweletši wa nako ya YFM ya go otlela ya YFM. Ka morago ga moo Ranaka o ile a tšea nako ye telele ka morago ga moo a ile a ikopanya le Metro FM go swara The Bridge, gare ga mesong [3] le Metro FM Top 40[4] ka moragonyana ka morago ga moo. Gabjale o be a na le tšheke ye kgolo ya dijo tša mesong ya 959. [5]

Ranaka o ile a fa šedi ya selegae ka morago ga lenaneo la gagwe "Mpho Live on Drive" ka YFM yeo e bego e le katlego ye kgolo, le talente ya gagwe e kopanya le maitshwaro a gagwe a "can-do" ao a bego a mo fa ka setulong sa baotledi bjalo ka YFM ya mathomo ya basadi ba go otlela nako ya go "Mpho Live on Drive" yeo a bego a e swara ka Mošupologo go tloga ka 3pm go tloga ka iri ya 6pm. O be a na le setšabo se se šagetšego se se bego se le gona mo 808. Le ge go le bjalo, go be go na le dilebišene le mananeo a thelebišene ao a akaretšago; Real Goboza, Scandal,[6] Gaz'lam, Yim'lo,[7] 'Diary ya Dithego,[8][9] *[[Gomora]]*, Moka Access Mzansi,[10] and MoJa Love's Ishushu. Serudu gape o ile a ba bjalo ka yo mongwe wa baanegwa ba ba bego ba le gona mo seswantšhong se se bego se le gona. [11]
Judith Sephuma le yena

## Taodišophelo
O belegetšwe Seshego,  o goletše Polokwane, Limpopo, gomme a hudugela Motse Kapa ka 1994 go yo ithuta bjalo ka seopedi sa mmino wa jazz.  Ka 1997, o alogile Yunibesithing ya Motse Kapa ka Diploma ya Performer’s Diploma ya **[[Jazz]]** gomme a tšwela pele ka dithuto tša gagwe. Ka 1999, o ile a thopa "**Best Jazz Vocalist**" phadišanong ya Old Mutual Jazz Into The Future gomme a saena le karolo ya Afrika ya BMG .
Dikoša tša banna

### '''"Kgope o se sware mosadi waka, mosadi waka wa rekwa, o rekwa ka dikgomo"'''
*Koša ye e opelwa ke [[Tiisetšo Swafo]]. E laetša banna bao ba hlokago basadi goba banna bao ba se ba nyalago gore ba tlogele basadi ba batho ba bangwe, ba nyale basadi ba bona ka digkomo gore ba tle ba kgone go ba swara ka fao ba nyakago ka gona.*

### '''"Mosadi ke lefotwana o a selelwa"'''
thumb|Lenyalo la Sepedi
Ko*ša ye e opelwa ke seopedi [[Pleasure Tsa Manyalo]]**. Molaetša wa koša ye ke go botša le gona go lemoša banna gore mosadi wa hlokomelwa**. Monna o swanetše ke go šoma ka thata gore a tle a kgone go hlokomela lelapa la gagwe gore a tle a kgone go hlomphiwa ka lapeng la gagwe ka go bontšha le go laetša bokgoni bja go ba hlogo ya lapa le go ba le wona maikarabelo ao a šupago seo.*

## Ditšhupetšo
Goba mmeleng go mputši mahlo

left|thumb|teenage pregnancy
**Morago** ga gore moswa o a lemoge gore o  mmeleng ale mphatong wa lesomenne o ile a ihwetša ale tlabegong. se ile sa mo tlišetša kgatelelo ya monagano.Eupša morago ga gore a lemoge gore o tliša bophelo bjo boswa mo lefaseng gomme o swanetše go diriša bonnete bja gore o ela tlhoko mošomong wa gagwe wa sekolo. O ile a dira seo gore atle a fe ngwana wa gagwe bophelo bjo bo botse. O ile a tšwa mphatong wa marematlou ka di hlora gomme a thoma dithuto tša gagwe Unibesithing ya Limpopo motsaneng wa Turfloop. Morago ga fao o ile a tšweletša dithuto tša gagwe pele go la Tshwane University of Technology a hwetša lepanta la gagwe la bo bedi la onase. Lehono o sa tšweletša dithuto tša gagwe go netefatša gore a kgone go phela le gofa morwa wa gagwe bophelo bjo bo botse. Se ke tšhupo ya gore goba mmeleng o sa le moswa ga era gore bophelo bo fihlile mafelelong.

Go kaba kaone kude ge baswa bao ba lego dikolong tšeo diphagamego gomme ba ihwetša ba le ka gare ga seemo sa go swana le se le bona ba be le kgopolo ya go swana le ya moswa o gomme ba seke ba leseletša dithutong tša bona. Re ka leboga gape le batswadi ge ba ka fokotša bogale ge ba lemoga gore bana ba bona ba mmele, ba bafe thekgo le go ba kgothatsa gore bophelo bo sa tšwela pele gomma bokamoso bjo bo botse bo sa le gona. 

## Ditšhupo
Lebollo

thumb|360x360px
**Lebollo** ke koma ya setšo yeo go yona go ya banna, go thoma bonnyaneg go fihla bogolong. Ke tirlo ya bogologolo yeo e dirwago (ka e sego ka go ikgetha) ke batho ba Maxhosa, gomme e dirwa ka tlwaelo go ralala le **Afrika Borwa**. Monyanya wo ka setšo o reretšwe bjalo ka setheo sa go ruta, go lukišetša bafsa ba banna bakeng sa maikarabelo a bonna. Ka fao, bao ba thomilwego ba bitšwa abakwetha ka go Sexhosa, aba e ra sehlopha, gomme kwetha e ra go ithuta.

## Tša banna tša koma
Tona e tee mo sehlopheng  e tsebja ka umkwetha. monna yo asa tsebego tša koma  goba a sego aya komeng o bitšwa inkwenkwe(mošemane), go sa šetšwe mengwaga ya gagwe, gomme ga a dumelelwa go tšea karolo medirong tša banna go swana le dikopano tša merafe.

## Ditšhupetšo
Go ima a bafsa

**Go ima a bafsa** ke hlobaboroko nageng ya Aforika Borwa. Bafsa ba ima pele ga nako ge ba fetša a ba kgone o hlokomela bana ba bona. Mmušo o bafa tšhelete ya mphiwafela gomme bona ba se direle bana dilo tšeo ba di hlokago. Bafsa ba banši ga ba rekele bana diaparo, dilo tšeo ba swanetšego o di šomiša dikolong le diaparo tša sekolo. Bafsa ba diriša tšhelete ya mphiwafela bošaedi ka ge ba bapala dikarata, FAFI le Betway ka yona gomme bana ba feleletša ba sohlega. Bafsa ba diriša tšhelete yeo o reka diaparo tša bona tša maina tša go tura.
thumb|Senepe sa moimana
left|thumb|senepe sa motswetše

### Ditlamorago tša go ima a bafsa. Dika le dihema
Bafsa a ba rekele bana dijo gomme bana ba feleletša ba sepela mebileng ba kgopela tšhelete go batho bao ba sa ba tsebego. Seo se dira gore maphelo a bana a be kotsing ka ge ba feleleša ba timela ka lebaka la gore ba kopana le batho bao ba ba botšago gore ba sepele le bona gomme ba tla bafa tšhelete yeo ba e nyakago ge ba fihla moo ba dulago gona. bana ba feleletša ba tsena mathateng ka ge ba thoma o rekiša diokobatši gomme seo se dira gore ba eya kgolegong. Banenyana ba feleletša ba diriša ka mmele gomme seo di dira gore ba feleletše ba tsenwa ke malwetše a o swana le HIV.  

## Ditšhupetšo

## Bibliography
Bohlokwa bja go tsena sekolo

## Meputso ya go kgotlelela
left|thumb|senepe sa barutwana
Meputso ya go kgotlelela go bala dipuku Ka go le lengwe , re ka e tšea bjalo ka monyetla wa go ithuta go diphošo tša ba bangwe le go ithuta mo go tšona. Sekolo se re lokišetša bokamoso bja rena . Ge o eya sekolong , moithuti o ba le monyetla wa go hwetša tshedimošo ye botse ebile ye ntši go feta motho yo a sa tsenego sekolo. Le tekano ya bohlale bja monagano e ka se lekane ka ge maitemogelo a yo a tsenego sekolo , yo a badilegio dipuku a ka se swane le yo a sa tsenago sekolo go fihla kgole. Motho yo a tsenego sekolo o kgona go bala, go ngwala le bokgoni bja go theeletša . Go tsena sekolo go re thuša gore re ithlokomele bjang. 

## Ditšhupetšo
Zion Christian Church

**Kereke ya Bokriste ya Sione** (ZCC) ke ye nngwe ya dikereke tše kgolo tšeo di thomilwego ke maAfrika ka Borwa ba Afrika, ka ntlokgolo ya yona ka Moria, Profenseng ya Limpopo, Afrika Borwa. Kereke ye e hlomilwe ke Engenas Lekganyane ka 1910, e na le motswako wa moswananoši wa ditšo tša Afrika le tumelo ya Bokriste ya Protestanta. ZCC e na le kgatelelo ye maatla go seporofeto, phodišo, le keletšo ya semoya, gomme maloko a yona a dumela go maatla a thapelo, meetse a makgethwa, le tlhwekišo ya semoya. Ka maloko a batho ba go feta dimilione tše 4, ZCC ke mokgatlo wa bohlokwa wa bodumedi ba Afrika Borwa.
left|thumb|215x215px|Senepe sa Moria

## MALOKO
ZCC  ke kereke ya goba le thekgo ya semoya le keletšo kudu go sechaba sa Afrika Borwa. Setšhaba sa Afrika Borwa se nale tumelo e kgolo kudu go Kereke ya Bokreste ya Sione, baruti ba gona ba nale maatla kudu mo go thušeng ga setšhaba ka semoya le keletšo. Maloko a kereke ya Sione a a nale thekgo go kereke ya bona kudu ka ge le yona e ba thekgile ka di nako ka moka. 

## DITŠHUPETŠO
Mpshafatšo ya Tshepedišo ya Thuto ya Afrika Borwa: Pitšo ya Phetogo

**Tshepedišo ya thuto ya [[Afrika Borwa]]** e lebane le ditlhohlo tše ntši, tšeo di šitišago bokgoni bja yona bja go aba phihlelelo ya go lekana ya thuto ya boleng go bohle. Bohwa bja kgethologanyo bo tlogetše khuetšo ya go ya go ile, yeo e feletšago ka go se swane dipoelong tša thuto magareng ga dikolo tše di nago le tokelo le tše di hlokago (Fiske & Ladd, 2004).Tshepedišo ya bjale e hlaolwa ka mananeokgoparara ao a sa lekanego le tlhaelelo ya barutiši bao ba nago le maswanedi, kudukudu dinagamagaeng le ditoropong (Lefapha la Thuto ya Motheo, 2020).Mabaka a a tlaleletša go se šome gabotse ga thuto, ditekanyo tše di phagamego tša go tlogela sekolo le dibaka tše di lekanyeditšwego tša go sepelasepela leago.
left|thumb|bana ba le dithutong

## Ditharollo
Go rarolla ditaba tše, mpshafatšo ye e feletšego ya tshepedišo ya thuto e a nyakega. Se se ka fihlelelwa ka go oketša ditšhelete tša dikolo, go tsenya tirišong mananeo a tlhahlo ya barutiši go godiša boleng bja taetšo, le go tsebagatša melawana ya go tšwetša pele tekatekano le go akaretša bohle.Go tlaleletša, kopanyo ya theknolotši thutong e ka thuša go thiba sekgoba magareng ga dikolo tše di nago le tokelo le tšeo di hlokago. Ka go etiša pele mpshafatšo ya thuto, Afrika Borwa e ka šomela go hlola tshepedišo ya thuto ye e lekalekanego le ye e šomago gabotse, mafelelong ya tsenya letsogo tlhabollong ya leago le ekonomi ya naga.

## DITŠHUPETŠO
Bookelwana ba GaMaraba, Polokwane

### Lefelo la thutafase
thumb|Kabo ya tša Maphelo
Bookelwana bja **gaMaraba** bo dikilometara tše 34, ka ntlenyana ga bodikela bja toropokgolo ya Polokwane, sedikothutong sa Capricorn.Ka tlase ga Kgoro ya tša Maphelo (Department of Health) ya phorobentsheng ya Limpopo. Ga bjale bo ka tlase ga Morena goba Mohumagadi **Mokwatlo** **R**.**R**.

Bookelwana bjo ke lekala la tša maphelo go setšhaba sa **gaMaraba** le dinaga mabapi. Bo na le mengwaga yeo e fetago ye masopeditshela bo hola maphelo a setšhaba. Badudi ba motse wa **gaMaraba** le dinaga mabapi ba ikhweletšha thušo ya tša maphelo gona fao bookelwaneng bjoo. Ga ba sa etela makala a tša maphelo ao a lego kgole go swana le bo **F**.**W** **Knobel** le bookelo bja **Seshego**.

### Mohola wa bookelwana bjo
Dipalopalo tša balwetše ba motseng wa **gaMaraba** le dinaga mabapi di theogetše tlase morago ga go hlongwa ga bookelwana bjo. Bookelwana bjo bo neela setšhaba dihlare tšeo di thušago go okobatša malwetše a go swana le mpshikela ,e lego mokgohlwane re sa lebale kokwanahloko ya HIV/AIDS bjalobjalo. Setšhaba sa **gaMaraba** se hwetša thušo le tlhahlo go tšwa go bathuši ba tša Maphelo le bao ba etelago balwetše ka magaeng (home based-care). Bontšhi ba bašomi ba bookelwana bjo ke badudi ba motseng wa gaMaraba le dinaga mabapi.

Ditšhupetšo
SEKIMI SA RATANANG ,GAMAKANYE

thumb|SEKIMI SA PHEPO SA RATANANG

### LEFELO LA DITIRAGALO
**Porojeke ya Ratanang** e thomile motseng wa GaMakanye ka ntle ga toropokgolo ya Polokwane ka ngwaga wa 2015, ke sehlopha sa maloka a setšhaba ao a amegaga, seo se eteletšweng pele ke Mohumagadi **Mpho Mokwena.**

### KABO YA DITIRELO
Maitapišo a go makatša a dira phapano ye kgolo ya maphelong a boa ba hlokago magae.Bekeng ye ngwe le ye ngwe baithaopi ba kgobokana go lokišeša ke go abela dijo go bao ba dihlokang, ba neela e seng feela dijo eupša ba nea maikwelo a kholofelo le seriti.Porotšeke ye e thuša kudu ke setšhaba gomme e thekgwa ke mekgahlo ya lefelo go hlokomela setšhaba le go netefatša polokego.

Kgahlamelo ya maitapišo a e fetela ka kua ga go fepa bao ba swerego ke tlala , e godiša maikutloa setšhaba le go ba karolo gare ga boa kgaphetšwego thoko.Go bontšhi bja baamogedi,dijo tše ga se feela mothopo wa phepo,eupša le go ba kgopotšo gore e se lebalwe.Porotšeke ye e fetogile karolo ye bohlokwa ya GaMakanye go thiba sekgoba magareng ga bao ba nago le selo le bao ba hlokago gammogo le go fepha setšhaba.

Sekimi sa Ratanang se hwetša thušo ya mašheleng go tšwa methopong ye efapaneng go akaretša;

###### 1.DITHUŠO TŠA MMUŠO
-Kgoro ya tlhabollo ya leago 

-Setheo sa tlhabollo ya setšhaba (NDA)
left|thumb|RE FEPA SETŚHABA
-Setheo sa tšhireletšo ya leago sa Aforika Borwa(SASSA)

###### 2.PEELETŠO YA LEAGO YA DIKHAMPHANI
-Pink and pay (ketane ya mabenkele)

-Shorite Holding (ketane ya mabankele)

###### 3. THUŠO YA DITŠHALETE YA WA MOKGATLO O E SEGO WA MMUŠO(NGO)
-Mpho ya Baabi

-mekgatlo ye e sego ya mmušo

###### DITŠHUPETŠO(REFERENCES)