open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
LaMorena

Ka la Morena
thumb|313x313px|La Morena
**LaMorena** ke letšatši le bohlokwa leo batho ba hlankelago Morena. Ke letšatši leo bakiresete ba yago di kerekeng go ya go hlankela modimo. Ka la Morena batho ba a rapela, ba opela dikoša tša kereke, ebile go theeletšwa le dikoša tša semoya. Go reriwa lentšu la morena ka go ruta batho tsela yeo e lego gore batho ba swanetše go phela ka gona gore ba kgone go tlo ba batho bao ba nepilego. Letšatši la Morena e le go Sontaga, le thuša batho gore ba kgone go gola semoyeng le gore ba kgone go tseba ka histori ya ngwana modimo.Gape ebile bangwe ba le bitša letšatši leo le kgethilwego ke morena gore ebe la maikhutšo ka ge go bolelwela gore ke letšatši la bo šupa leo e lego gore modimo o ile a khutša ka lona ge a bopa legodimo le lefase. 

Godimo ga fao, letšatši la morena le godiša kwano magareng a malapa le ditšhaba. Malapa aya kerekeng mmogo gomme se se tiiša tumelo ya bona go tee le kamano ya bona. Dikopano tsa kerekeng di thuša bangwe gore ba kgone go kwešiša maphelo a bona, ka ge ba kgona go kopana le batho ba dira segwera, ba botšana ka tša bophelo le go thekgana. Gape Sontaga e thuša gore motho a kgone go i tekola le go rapela. Ba dumedi ba tšeya letšatši le go leboga modimo ka ditšhegofatšo tšeo a ba direlago tšona le go kgopela go bontšhwa tsela ka matšatši ao a latelago. Se se direla gore motho o mongwe le o mongwe a kgone go lekola mediro ya gagwe , le go ipeela dipakane tša semoya. Go tšwa kerekeng, malapa a boya gae ba ja dijo tša sontaga ba dutši go tee ebile go thabilwe . Ba buša gape ba bolela ka tšeo di diragetšego kerekeng le molaetša wo ba o hweditšego wa letšatši.

Se sengwe ka sontaga ke gore, ka morago ga beke ya go lapišwa ke mebereko, maikarabelo le dikolo batho ba kgona go ikhutša semoyeng le mmeleng. Ba kereki ka bontšhi ba tshepa gore go khutša ka la Morena go tsamaišana le taetšo ya mangwalong a makgethwa. Ka go ikhutša le go kgaogana le dilwanalwana tšeo de sego bohlokwa, ba dumedi ba kgona go ilekola ka maphelo a bona le go tiiša ditumelo tša bona. Letšatši la morena le bohlokwago ba dumedi ba bantšhi. Ke letšatši leo le beilwego gore go tumišwe, go khutšiwe, letšatši la dikopano le ditemogo.

## Ditšhupetšo
Go

MOKGWA WA POLELO
left|thumb|279x279px|Mehuta ya dipolelo
**Go** hwetša polelo ye ntšhwa, ke kgale go lemogwa bjalo ka maitemogelo a phetogo, a fa mokgwa wo o tseneletšego wa go inela setsong, kgokagano ya leago le katološo ya tlhaloganyo le tlotlontšu. Le ge gole bjalo, tsela ya bokgoni bja polelo  gantši e tletše ka ditlhohlo. Pelong ya thuto ya polelo ye e atlegilego go na le karolo ye bohlokwa: mokgwa wa polelo ka boomo le wo o swarelelago. Sehlogo se se hlahloba tema ye bohlokwa ya mokgwa wa polelo go fihlelela thelelo, gomme se hlahloba maano a go godiša go šoma gabotse ga yona.

Mokgwa wa polelo wo o šupago, go kgatha tema ka mafolofolo,go šomiša polelo le go e kaonafatša bokgoni, le go akaretša mediro ya go swana le go bolela, go ngwala, go theeletša le go bala. Se se ka akaretša ditlwaetšo, dipoledišano goba mekgwa ye mengwe, ya go godiša bokgoni bja polelo.Mokgwa wa polelo o  akaretša go tsenela mediro ya go fapafapana go swana le dipoledišano, ditlwaetšo tša go ngwala, mešomo ya kwešišo ya go theeletša, le go bala dingwalwa go kaonafatša bokgoni bja polele thelelo.

Bohlokwa bja go ithuta thuto ya go swana le mokgwa wa polelo bo letše bokgoning bja yona bja go fa thuto ye e rulagantšwego, mokgwa wo o hlahlago, le ditshwaotshwao tše di agago, mafelelong go godiša bokgoni bja polelo le thelelo. E kgontšha batho ka bomong go hlabolla mabokgoni a poledišano ao a šomago gabotse, go godiša kgolo ya motho ka noši le ya profešenale lefaseng leo le kgokaganego ka go oketšega.

Ge re phetha, go itlwaetša polelo go bohlokwa go kaonafatša bokgoni bja polelo, go akaretša mediro ya go swana le go bolela, go ngwala, go theeletša, le go bala. Khoso ye fa sebopego, ditshwaotshwao, le tirišano, e dira gore e be sedirišwa sa bohlokwa sa go ithuta. Ka ge go fiwa mehola ya yona, go akaretša mokgwa wa polelo, e ka ba ka thuto goba go ithutela, go a nyakega bakeng sa go fihlelela thelelo le go boledišana ka mo go atlegilego ka polelo.

## Ditšhupetso
Polelo

histori ya Bapedi

**Polelo** ya Sepedi e wela ka sehlopheng sa dipolelo tša Basotho (e lego Sesotho, Setswana le Sepedi). Tirelo ya Dipalopalo ya Afrika Borwa e bega gore polelo ye ke polelo ya Phrobentshe ya Limpopo, yeo peleng e bego e bitšwa Theransefala Leboa gomme yona ya fetošwa leina ka 1994 goba Phrobentshe ya Leboa, gomme polelo ye e bolelwa ke batho bao ba ka bago seripagare sa badudi ba ka mo phrobentsheng ye. Polelo ye e bolelwa ke baboledi bao ba ka bago ba 2826464 bao ba bopago 61.20% ya setšhaba sa Limpopo ebile e bolelwa kudu ka Phrobentsheng ya Mpumalanga le ya Gauteng.
center|thumb|setšo sa mapedi
Ka Phrobentsheng ya Mpumalanga, e bolelwa ke baboledi bao ba ka bago ba 372392 bao e lego 8.06% ya setšhaba sa ka phrobentsheng ye, mola ka Phrobentsheng ya Gauteng e bolelwa ke baboledi bao ba ka bago ba 1282896 bao e lego 27.78% ya setšhaba sa ka phrobentsheng ye (go ya ka Tirelo ya Dipalopalo ya Afrika Borwa, ka 2011)., polelo ye re bolelago ka yona mo e bolelwa ke batho ba go feta ba dimilione tše 4 ba setšhaba sa Afrika Borwa

Ge a tsopola tshedimošo ya morago ka ga baboledi ba polelo ye e tsinkelwago go ya ka go rea maina, Mokgokong (1966: 9) o dumela gore Bapedi mathomong ba ile ba tloga go setšhaba sa Bakgatla (se sengwe sa setšhaba sa Batswana) seo se bego se le ka fase ga boetapele bja Thobele,gomme ba leba thokong ya bohlabela, gomme mafelelong ba dula lefelong leo le bego le le gareng ga noka ya Lepelle le Tubatse, gomme mo lebakeng le lefelo leo le bitšwa Driekop (Ga-Ratau). Go tloga mo lefelong le, ba ile ba diriša leina le la Bapedi, gomme ba kgaogana le moeno wa bona wa mathomong wa kgabo ba amogela moeno wa noko.

## Ditšhupetso
Dinaka

thumb|dinaka reed pipes
Mmino wa Dinaka

**Dinaka** ke mohuta wa mmino wa setšo go tšwa go batho ba Sesotho sa Leboa (Sepedi) ka Afrika Borwa. Mmino o reeletšwe ka seletšo se segolo, e lego seletšo sa dinaka, seo se dirago medumo ye boleta le ye bose. [1]

Gantši batho ba bapala dinaka ditiragalong tše di kgethegilego tša go swana le meketeko, meletlo le dikopano tša setšhaba.

Mmino o bapalwa kudu ka diphalafala, eupša ka dinako tše dingwe batho le bona ba opa diatla goba ba opela gotee. Gantši masogana a bapala mmino, a bontšha bokgoni bja ona ka go hlama melodi ya go fapana. Dinaka a ka ba yo a phelago le yo a thabišago, goba a iketlile le go ba le khutšo, go ya ka tiragalo.[3]

Lehono mmino wa dinaka o sa le bohlokwa setšong sa Sesotho sa Leboa. Diopedi tše dingwe tša mmino tša mehleng yeno di bile di diriša melodi ya yona dikošeng tša tšona. Mmino wo o thuša batho go gopola ditšo tša bona le go boloka setšo se phela go moloko wo o latelago.[4]

Reference:

**- Academic article- The role of Traditional Musical Instruments During Bapedi Religious and Cultural Practices**

**- A Study of the Dinaka Pipe Dance of the Pedi People in South Africa (DocsLib)**

## Ditšhupetšo
Ditokelo

link=Seswantšho:Trans_rights_are_human_rights_(UK_protest).jpg|thumb|Ditokelo
**Ditokelo tsa batho**

**Ditokelo** tša botho ke ditokelo le tokologo ya motheo tšeo motho yo mongwe le yo mongwe a nago natšo ka gobane ke motho. Ditokelo tše di šoma go batho ka moka, go sa šetšwe morafe, bong, bodumedi, naga. e amogela ditokelo tša bohlokwa bjalo ka tokelo ya bophelo, thuto, mošomo le tokologo ya polelo. Tokumente ye e bile motheo wa melao ye mentšhi ya ditokelo tša botho lefaseng ka bophara.Ka go kgothaletša poledišano, kgotlelelo le go tšea karolo ka mafolofolo setšhabeng re ka matlafatša temokrasi le go netefaša gore ditokelo tša batho di ya hlomphiwa.https://www.ohchr.org/en/universal-declaration-of-human-rights

Ditokelo tša batho di theilwe godimo ga mekgwa ya go swana toka le tlhompho. Ke tša bohle, gomme di šoma kae le kae. Mebuso e na le maikarabelo a go šireletša ditokelo tše le go swara batho ka moka ka tekatekano ntle le kgethollo. Mekgatlo ya bjalo ka United Nations Human Rights Office of the High Commissioner, Amnesty International le Human Rights Watch e šoma go hlokomela tlolo ya ditokelo le go kgothaletša toka. Go feta fao thuto ka ditokelo tša batho e bohlokwa dikolong le ditšhabeng gore batho ba kwešiše ditokelo le maikarabelo a bona, ba kgona go tšhireletša le go thekga ba bangwe bao ba ka bago kotsing.Bafsa ka go kgethega ba nale karolo ye bohlokwa go tšwetšego pele tekatekano le tlhompho maphelong a bona a letšatši le letšatši.https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=User:Loner139/Draft_1&action=edit#:~:text=%22Office%20of%20the%20United%20Nations%20High%20Commissioner%20for%20Human%20Rights%20(OHCHR)%22.%20International%20Year%20Book%20and%20Statesmen%27s%20Who%27s%20Who.%20Retrieved%202026%2D02%2D26.

Le ge go na le melao ye mentši ya go šireletša ditokelo tša botho, mathata a sa tšwela pele lefaseng ka moka. Batho ba bangwe ba lebana le kgethollo, tirisano ya maatla goba thibelo ya tokologo ya polelo le thuto. Le theknolotši e tlišitše ditlhohlo tše mpsha tše bjalo ka tšhireletšo ya tshedimošo ya inthanete. Go šireletša ditokelo tša botho go nyaka maiteko a tšwelago pele go tšwa go mebuso, mekgatlo le batho ka bomong gore go be le seriti le toka go bohle.https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=User:Loner139/Draft_1&action=edit#:~:text=%22Human%20Rights%20Watch%20%7C%20Defending%20Human%20Rights%20Worldwide%22.%20www.hrw.org.%20Retrieved%202026%2D02%2D26

## Methopo


* United Nations. *Universal Declaration of Human Rights*. 
* United Nations Human Rights Office of the High Commissioner. 
* Amnesty International. 
* Human Rights Watch. 

[lokiša]

: 

* Ditokelo
* Megwanto
Segwera

**Bogwera** ke tswalano ya lerato la go ratana magareng ga batho. Ke mokgwa wo tiilego wa tlemo ya magareng ga batho go feta "motho yo a tsebanago le yena" goba "mokgatlo", go swana le morutwana-gotee le yena, moagišani, goba mošomommogo.

Le ge go na le dibopego tše dintši tša bogwera, dibopego tše itšego di tlwaelegile ditlemong tše bjalo tše dintši, tše bjalo ka go kgetha go ba le yo mongwe le yo mongwe, go thabela nako yeo re e fetšago gotee le go kgona go tšea karolo ye botse le ya go thekgana.

Ka nako ye nngwe bagwera ba fapantšhwa le ba lapa, bjalo ka polelong ya "bagwera le ba lapa", gomme ka dinako tše dingwe go tšwa go baratani, le ge e le gore mola o fifala ka bagwera bao ba nago le mehola.

Bogwera bo ithutilwe dikarolong tša thuto, tše bjalo ka poledišano, thuto ya tša leago, thuto ya monagano ya tša leago, thuto ya batho le filosofi . Go šišintšwe dithuto tše di fapafapanego tša thuto tša segwera, go akaretša le teori ya phapantšho ya leago, teori ya tekatekano, le mekgwa ya kgokagano .

## Thuto ya monagano ya tlhabollo

### Bongwana
Kwešišo ya segwera ka bana e na le tshekamelo ya go lebiša tlhokomelo dikarolong tše bjalo ka mediro ye e tlwaelegilego, go ba kgauswi mmeleng le ditebelelo tšeo di abelanwago. Segwera se se bjalo se fa sebaka sa go bapala le go itlwaetša go itaola. Bontši bja bana ba na le tshekamelo ya go hlaloša segwera ka dilo tše bjalo ka go abelana, gomme bana ba na le kgonagalo ye kgolo ya go abelana le motho yo ba mo tšeago e le mogwera.

### Bofsa bja mahlalagading

### Bogolo
Diokobabatše

thumb|Diokobatse
Diokobatše nageng ya rena

**Diokobabatše** ke tše dingwe tša dilo tše bohlokwa kudu nageng ya rena ka gobane di thuša go godiša ekonomi le go hlola mešomo. Afrika Borwa e humile ka diminerale tša go swana le gauta,polatinamo,taemane le malahla. Meepo ye e dira gore batho ba bantši ba hwetše mešom o gomme malapa a kgone go iphediša.Gape di romelwa dinageng tše dingwe,seo ke oketša tšhelete ya naga.

Le ge diokobatše di le bohlokwa,go na le mathata ao a tšwelelago ka lebaka la meepo.Tikologo e a senyega ka gobane go epša fase le go šomišwa ga metšhene ye megolo.Meetse le wona a ka silafatšwa ,gomme se se ka ama maphelo a batho le diphoofolo.Gape go na le dikotsi tšeo di lebanwego ke bašomi ba meepong ka gobane mošomo wo o kotsi kuku.

Ka fao go bohlokwa kudu gore diokobatše di šomišwe ka kelohloko le ka tsela ye e šireletšegilego.Mmušo le dikhamphani tša meepo ba swanetše go hlokomela tikologo le go šireletša bašomi.Ge di laolwa gabotse,diokobatše di ka tliša tlhabollo le bophelo bjo bokaone go setšhaba ka moka.Ka nnete diokobatše ke lehumo le legolo nageng ya rena

## Ditšhupetšo
Sekolo

Bohlokwa bja Sekolo sa go Thoma
thumb|Bapedi initiation school
**Sekolo** sa go thoma se kgatha tema ye bohlokwa ditšhabeng tše ntši bjalo ka setheo sa setšo seo se swayago phetogo go tloga bjaneng go ya bogolong. Ditšhabeng tša go fapafapana tša Afrika, dikolo tša go thoma ke mafelo a setšo moo bafsa ba rutwago ka boitšhupo bja bona, ditekanyetšo, le maikarabelo ka gare ga setšhaba. Dikolo tše ga se tša meetlo feela eupša gape di mabapi le thuto ya tlhompho, tayo le boitshwaro bja leago. Ka tlhahlo ye e rulagantšwego go tšwa go bagolo, bao ba thomilego ba ithuta ditebelelo tšeo di beilwego go bona ge e le batho ba bagolo ba nakong e tlago.[1]

Sebopego se sengwe se bohlokwa sa sekolo sa go thoma ke go boloka setšo le setšo. Bagolo ba fetišetša tsebo mabapi le histori, meetlo, polelo le ditekanyetšo tša boitshwaro go moloko o mofsa. Tshepetšo ye e maatlafatša boitšhupo bja setšo le go tšwetša pele botee ka gare ga setšhaba. Ka go tšea karolo mekgweng ya go thoma, bafsa ba hlagolela maikutlo a go ba karolo ya bona le go ikgantšha ka bohwa bja bona. Gantši dithuto di gatelela go hlompha lapa, boetapele, sebete le tirišano, e lego dika tše bohlokwa ge motho a godile.[2]

Go feta moo, dikolo tša go thoma di kgothaletša kgolo ya motho ka noši le go gola. Batho bao ba thomilwego ba rutwa go phegelela, boikarabelo le boitshwaro, e lego seo se ba thušago go itokišeletša ditlhohlo tša bophelo bja batho ba bagolo. Mehleng ya sebjalebjale, ditšhaba tše ntši gape di gatelela bohlokwa bja go swara mekgwa ya go thoma ka polokego le ka maikarabelo go šireletša maphelo le bophelo bjo bobotse bja batšwasehlabelo. Ge di laolwa gabotse, dikolo tša go thoma di ka šoma e le dihlongwa tša bohlokwa tšeo di kgothaletšago go tšwela pele ga setšo, tlhabollo ya boitshwaro le boikarabelo bja tša leago.[3]

https://journals.sagepub.com/home/tcn

https://www.tandfonline.com/toc/tchs20/current

https://www.sciencedirect.com/journal/social-science-and-medicine

## Ditshupetso
M a v undla , T. R. , N e s s e r a , F. G. , & B o t t o m a n , B. (2009). Go bea mabaka ga lebollo la banna ba setlogo bjalo ka mokgwa wo mokgethwa wa bodumedi: Ditumelo tša maphelo tša banna ba ma-Xhosa ka Afrika Borwa. Journal of Booki ba Transcultural, 20 (4), 395-404. Ditlhaloso tša dipolelo tša Sesotho sa Leboa

V i n c a s t , L. (2008). “Bašemane e tla ba bašemane”: Lebollo la setšo sa banna ba Sexhosa, HIV le go gwerana le batho ka thobalano mo Afrika Borwa ya sebjalebjale. Setšo, Bophelo bjo bobotse & Thobalano, 10 (5), 431-446. Ditlhaloso tša dipolelo tša Sesotho sa Leboa

K e p e , T. (2010). Diphiri tše di bolayago: Tlhaelelo, go hlokomela le maikarabelo ka lebollo la banna ka moetlo ka Profenseng ya Kapa Bohlabela, Afrika Borwa. Saense ya Leago & Bongaka, 70 (5), 729-735. Ditlhaloso tša dipolelo tša Sesotho sa Leboa.2009.11.016
Spotify

Spotify
thumb|Spotify
**Spotify** ke tirelo yeo e etilego pele ya go phallela ya mamelwang ya dijithale yeo e fago phihlelelo go dimilione tša dikoša, dipodcast, le dibidio go tšwa go bahlami lefaseng ka bophara. Yona e berekišwa ga kgolo go theeletša dikoša, ka se sebaka ke yona e etilego pele kgodimo ga sepedišo ye . Spotify e hlamilwe ka 2006 ke bagwebi ba Sweden e lego Daniel Ek le Martin Lorentzon. Khamphani e na le ntlokgolo kua Stockholm, Sweden, gomme e na le diofisi tše dintši lefaseng ka bophara. Spotify e nea badiriši phihlelelo ya dikopelo tše dintši tša mmino, di-podcast le metswedi e mengwe ya ditaba ka mokgwa wa go ngwadiša.

Spotify e thomile ka 2008 gomme ya hwetša tumo ka bjako go bašomiši le babeeletši. Ka 2024, tirelo e be e akaretša dikoša tša mmino tša ka godimo ga dimilione tše 100, dihlogo tša podcast tše dimilione tše 5 le dipuku tša go theeletšwa tša ka godimo ga 300 000. E hwetšagala go komputara, sellathekeng le didirišwa tše dingwe, e fana ka legato la mahala leo le thekgwago ke papatšo le peeletšo ya Premium yeo e lefilwego bakeng sa go theeletša ka ntle ga inthanete, go se be le papatšo, boleng bja modumo bjo bo kaonafetšego, le go bapala ka go nyakega, mo go se nago shuffle goba kgona go raloka fela.

Ge go dira mmino Spotify ya baopedi e go dumelela go laola profaele ya gago ya mothadi le go tseba bathekgi ba gago. Laola profaele ya gago ya mothadi, e tšweletša mmino wa gago, e tšweletša mmino go bagatiši ba rena ba mananeo a mmino. E go dumelela go lebelela palo ya ditsejana tša gago le dipalopalo tše dingwe tša babogedi.

Spotify se raloka karolo ye kgolo kgodimo ga tšweletšo le thaloko ya dikoša le di podcast, le dibidio lefaseng ka bophara. Se kopanya mmino wa lefase wa go tšwa mafelong ka moka a lefase, mmino wa kgale le wa sebjalebjale. kgona le Setšhaba sa Spotify moo elego gore baberikiši ba kgona go lemošana ka mmino, ba kgaolelana le tsebo ya mmino. Ka go romelana mo go methopo ya ditaba ya leago go swana Facebook, Whatsapp, Instagram le tse dingwe.

**Dikarolo tše Bohlokwa le Dintlha:**

* Bokgobapuku bja Diteng: Dimilione tša dipina le dipodcast.

* Thato goya ka motho: dibopego joaloka "Utolla Beke le Beke," "Release Radar," le "Daylist" fana ka ditshitshinyo thehiloeng tatso go mosebedisi.
* Diforamo: E fihlelelwa ka tirišo go dillathekeng, dikhomphutha, matlapa, dithelebešene tše bohlale, dikoloi le, dišupanako.
* Motheo wa Badiriši: Go fihla mafelelong a 2025, e be e na le badiriši ba mafolofolo ba go feta dimilione tše 751 kgwedi le kgwedi, go akaretšwa le baabi ba dimilione tše 290 bao ba lefago.
* Lekgato la mahala le la go patelwa: Badiriši ba mahala ba na le go tlola mo go lekanyeditšwego le go hlakahlakanya mo go gapeletšago go sellathekeng, mola badiriši ba Premium ba thabela theeletša a maemo a godimo (go fihla go 24-bit/44.1kHz FLAC) le go theeletša ntle le papatšo, ka ntle ga inthanete.

## Ditšhupetšo
Khudu

Khudu: Sebopiwa sa Lefase se se Makatšago

thumb|Khudu
**Khudu** ke segagabi se se sepelang ka go nanya eupša se tiile kudu, gomme ke sa lapa la Testudinidae. Go fapana le ditlhapi tša magokobu (turtles) tšeo gantši di phelago ka meetseng, dikhudu di phela feela mo nageng . Di hwetšagala Afroka, Asia, Yuropa, Amerika le dihlakahlaka tše mmalwa. Dikhudu di tsebja kudu ka bophelo bja tšona bjo botelele, khutšo ya tšona, le khetla ya tšona e tiilego yeo e di šireletšago, ke ka fao di lego bohlokwa tikologong le setšhabeng.    

Sebopego sa Mmele 

Selo se sengwe se bohlokwa kudu ka kgobokano ke khetla ya yona. Khetla ye ke sebopego se se thata seo se dirilwego ka marapo le keratini, gomme se kgomaretše ruri mmeleng wa khudu. E šireletša ditho tše bohlokwa tša mmele go dibatana le maemo a thata a tikologo. Dikhudu di na le maoto a matelele, a tiilego ao a dirilwego gore a kgone go sepela mo nageng, go fapana le ditlhapi tša meetseng tšeo di nago le maoto a nago le makgapha. Mehuta ya dikhudu e fapana kudu ka bogolo. Mehuta e menyenyane, go swana le khudu ya padloper, e ka lekana ka seatleng sa motho, mola dikhudu tše kgolo tša Galápagos le Aldabra di ka imela go feta dikilogeramo tše 250 gomme tša gola go feta mithara e tee ka botelele.

Bodulo le Dijo

Dikhudu di phela mafelong a mantši a go fapana, go akaretša maganatšeng, merakeng, merung le mafelong a go omelela. Mohuta wo mongwe le wo mongwe o ikwašitše le tikologo ya wona. Ka mohlala, dikhudu tša leganateng di epa mekgobo gore di iphembele phišo e feteletšego le go boloka meetse. Bontši bja dikhudu ke balemedi ba dimela (herbivores). Dijo tša tšona di akaretša bjang, matlakala, matšoba, dienywa le ka dinako tše dingwe dikatese. Dijo tšeo di nago le fiber e ntši di bohlokwa bakeng sa go šila dijo gabotse le go gola gabotse ga khetla. Metšhene ya tšona ya mmele e sepela ka go nanya, ka fao di kgona go phela nako e telele ntle le dijo goba meetse a mantši.

## Ditšhupetšo
Bohlokwa bja goba le batšwadi ba babedi

Bohlokwa bja goba le batšwadi ba babedi
thumb|Family of three.
**Bana** bao ba golago ba na le  batswadi ka bobedi gantši ba ba le khutšo ya maikhutlong. Motswadi yo mongwe le yo mongwe o fana ka thekgo ya maikutlo le, go hlola tikologo ya tlhokomelo moo bana ba ikwago ba ratwa ebile ba bolokegile. Boitshwaro bjo bo thuša bana go kgotlelela, lego lebeletšana le mathata le kgatelelo ya monagano. Go ba le batšwadi ba babedi  go nea motheo o tiilego ge a gola.

Go feta moo, bana bao ba nago le batswadi bao ba nago le boikarabelo ba na le kgonagalo e kgolo ya go bopa dikamano tše di tiilego le tša go tshepana ka moragonyana bophelong. Motheo wo wa maikhutlo o bohlokwa go rarolla mathata a go tsena mahlalagading le go ba motho yo mogolo, go hlohleletša bana mabokgoni ao ba a hlokago go laola maikhutlo a bona le go boloka dikamano tše botse.

Le ge go le bjalo, go kgatha tema ga batswadi ka bobedi bophelong bja ngwana go bohlokwa kudu go tšwetšopele le go phela gabotse ga ngwana .Ka go fana ka thekgo ya maikhutlo, go šoma bjalo ka mehlala ye botse go ngwana, le go abelana maikarabelo, batswadi ka bobedi ba ka kgatha tema ya bohlokwa go katlego le lethabo la ngwana. Go hlohleletša batswadi ka bobedi go kgatha tema le bana ba bona go hloma tikologo ya go godiša yeo e hlohleletšago kgolo le tlhabollo, mafelelong e ba thuša go ba batho ba go itshepa.

Maiteko a batswadi ka bobedi a fana ka motheo wo o tiilego wa bokamoso bja ngwana,go  go ba fa bana  didirišwa tše di nyakegago go lebeletšana le mathata le menyetla ya bophelo. Ka go bea pele go kgatha tema ya botšwadi, malapa a ka hlohleletša tikologo ya thekgo le ye e agago yeo e kgontšhago bana go fihlelela bokgoni bja bona ka botlalo[.

## '''Ditšhupetšo.'''
1.https://www.psypost.org

2.https://psypost.org

3.https://www.storychanges.org

4.https://www.custodyforfathers.org
Cuba

Naga ya Cuba
thumb|Cuba
**Cuba** ke naga ya Caribbean yeo e nago le histori yeo e humilego le e raraganego, yeo e bopilwego ke bokoloniale bja Sepania, bohwa bja Afrika le phetogo ya 1959 yeo e hlomilego mmušo wa bo-socialist. Setšo sa yona se se phedilego gabotse, seo se tsebjago ka mmino, motantsho le bongwadi, se atlega gotee le bophelo bja letšatši le letšatši bjo bo sa tlwaelegago, bjoo gantši e lego bjo bo hlohlago bjo bo swawago ke go tia, dikoloi tša kgale le motswako wa bokoloni le tutuetšo ya mehleng ya Bokomanisi.

Histori ya Cuba

Bokoloniale: Christopher Columbus o ile a fihla Cuba ka 1492, e lego seo se ilego sa lebiša pušong ya Sepania ya nywaga-kgolo e mentši. Batho ba setlogo ba ma-Taíno ba ile ba fedišwa, ba tšeelwa legato ke palo e kgolo ya makgoba ao a ilego a tlišwa go yo šoma mašemong.Boipušo le U.S. Tutuetšo: Ka morago ga go katanela go hwetša boipušo, Cuba e ile ya ba repaboliki ka 1902 eupša ya dula e le ka tlase ga tutuetšo e kgolo ya U.S., go akaretša le Phetošo ya Platt. Phetogo: Ka 1959, Fidel Castro o ile a etelela pele phetogo yeo e ilego ya wiša pušo ya Batista ya bonkgwete, ya hloma mmušo wa bo-socialist gomme ya fetošetša dikgwerano go Soviet Union.Mehla ya Mehleng Yeno: Ka morago ga go wa ga Soviet Union le nywaga-some ya dithibelo tša U.S., Cuba e tšwela pele e šoma ka tlase ga tshepedišo ya mokgatlo o tee, ka maiteko a morago bjale a go dira diphetogo tša boiphedišo.

Setšo sa Cuba

Mmino le Motantsho: Ke motswako wa mmino wa Sepania le morethetho wa Afrika, o tšweletšago mehuta ya mmino e bjalo ka Rumba, Son, Danzón, Cha-cha le Salsa. Buena Vista Social Club e ile ya tsebja kudu ka go tliša mmino wa setšo wa Cuba lefaseng.Bokgabo le Bongwadi: Batho ba tumilego ba akaretša mongwadi José Martí le bathadi ba diswantšho e lego Wifredo Lam le René Portocarrero. Bokgabo bo thekgwa kudu ke mmušo. Bodumedi: Ke motswako wa Roma Katholika le metlwae ya Afrika, kudu-kudu Santería (goba Regla de Ocha), yeo e tšwago ditumelong tša Afrika Bodikela. Meago: E tsebja ka meago ya mehleng ya bokoloniale ya Sepania yeo e bolokilwego gabotse, ya mehleng ya ge go be go hlangwa motse le ya Art Deco, kudukudu kua Havana le Trinidad.

Bophelo bja Letšatši le Letšatši Kua Cuba

Go ba le matla le go ba le bogwera: Gantši bophelo bo phelwa ditarateng, go gatelelwa kudu go ba le bogwera le batho ba bangwe. Go kgotlelela: Ka baka la ditlhohlo tša tša boiphedišo, bophelo bo ka ba thata, ka malapa a mantši ao a dulago magaeng a kgale ao gantši a senyegilego. Dinamelwa: Dikoloi tša kgale tša Amerika tšeo di tumilego tša bo-1950 ke tše di tlwaelegilego ditarateng, gotee le dikoloi tša mehleng ya Soviet. Thuto le Tlhokomelo ya tša Maphelo: Go sa šetšwe mathata a tša boiphedišo, historing mmušo o ile wa nea batho ka moka phihlelelo ya tlhokomelo ya tša maphelo le thuto.

## Ditšhupetšo
Sekhethe

**Sekhethe ke seaparo seo se khupetsago mmele wa Mosadi go tloga lethekeng go fihla maotong.**. 

Ge e le bonolo kudu,   e ka ba seaparo se se apešitšwego seo se dirilwego ka lešela le tee (tše bjalo ka pareos ). Lega go le bjalo, bontši bja mesese e tsenywa mmeleng lethekeng goba diropeng gomme e tletše ka tlase, ka go tlala mo go tsenywago ka mesebe, gores, pleats goba diphanele. Mesese ya mehleng yeno gantši e dirilwe ka masela a boima bjo bonyenyane go ya go a magareng, a bjalo ka denim, jesi, worsted goba poplin . Mesese ya Masela a masesane goba a go kgomarela gantši a aparwa le di-slip go dira gore dilo tša drape ya mosese di be kaone le bakeng sa boipoetšo.

## Methopo

* Brockmamn, Helen L.: *Teori ya Moralo wa Fešene*, Wiley, 1965.
* Picken, Mary Brooks: *Pukuntšu ya Fešene*, Funk le Wagnalls, 1957. (kgatišo ya 1973  - 1 0 0 52 - 2 ) .
* Tozer, Jane, le Sarah Levitt: *Lešela la Setšhaba: Lekgolo la Nywaga la Batho le Diaparo tša Bona 1770–1870*, Laura Ashley Ltd., 1983;
Dipolotiki

**Dipolotiki** ke sete ya mediro yeo e amanego le go tšea diphetho ka dihlophana, goba mehuta ye mengwe ya dikamano tša maatla magareng ga batho ka o tee ka o tee, go swana le phatlalatšo ya maemo goba methopo . Lekala la saense ya leago leo le ithutago dipolitiki le mmušo le bolelwa e le saense  ya dipolitiki .

Dipolotiki di ka šomišwa ka tsela ya ka gare ga seemo sa "tharollo ya dipolotiki" yeo e lego go kwagantšha le yeo e sego ya dintwa, goba ka go hlaloša bjalo ka "bokgabo goba saense ya mmušo", efela lentšu le gantši le rwala gape le tlhalošo ya go se atlege. Kgopolo ye e hlalošitšwe ka ditsela tše di fapanego, gomme mekgwa yeo e fapanego e na le diponelopele tšeo di fapanego ka motheo mabapi le gore ebe e swanetše go šomišwa kudu goba ka tsela ye e lekanetšego, ka tsela ya diphihlelo goba ka mokgwa wa molao, le go ya ka  ge e ba thulano goba tirišano ye bohlokwa kudu go yona.

Dinageng tša mehleng ya lehono, gantšhi batho ba thoma mekgahlo ya dipolitiki nakong ya go emela dikgopolo tša bona. Maloko a mokgatlo gantšhi a dumela go tšea boemo bjo bo swanago ditabeng tše dintšhi gomme a dumela go thekga diphetogo tše di swanago tša molao le baetapele ba ba swanago. Kgetho gantšhi ke phadišano magareng ga mekgahlo ye e fapanego.
Lefodi

thumb|Mokgobo wa magapu Mmarakeng wa Sefora kua New Orleans, Louisiana
thumb|Mehutahuta ya dikhalthiba tša mokopu. Dienywa tša mmala wa namune tša bogareng le ka go le letona ke ''Cucurbita pepo'', tše dingwe ka moka ke ''Cucurbita maxima''
thumb|Tšhemo ya magapu a magolo
Lefodi ke sekwaše sa marega seo se bjalwago ka mohuteng wa *magapu*. Polelo ye e šomišwa kudu go mehuta ya sekwaše ya nkgokolo, ya mmala wa namune, eupša ga e na tlhalošo ya mahlale. E ka šomišwa go šupa di-sekwaše tše ntši tša go fapana tša ponagalo ye e fapanego le ya mehuta ye mentši ka mohuteng wa lefodi. 

Mafodi *a C. pepo* a gare ga dibjalo tša kgale kudu tše di tsebjago tša ka gae, ka bohlatse bja temo ya tšona ya magareng ga 7000 BCE le 5500 BCE kua Mesoamerica . Mehuta ya lešoka ya magapu le mehuta ya pele yeo e ruilwego ke ya setlogo sa Amerika leboa (dikarolo tša lehono tša ka leboa-bohlabela bja Mexico le ka borwa bja United States ), eupša dikhalthiba bjale di bjalwa lefaseng ka bophara bakeng sa merero e mengwe ya go apea, ya go kgabiša le e mengwe e itšego ya setšo. 

Kgapetla ye koto ya lefodi e akaretša dipeu tše di jegago le makhura. Phae ya lefodi  ke karolo ya setšo ya dijo tša letšatši la ditebogo kua Canada le United States gomme magapu gantši a dirišwa e le mekgabišo ya sehla sa seruthwane gomme a betlilwe e le mabone a jack-o'lanterns bakeng sa go kgabiša go dikologa Halloween. Pur'ee ya  magapu ya makotikoting ya kgwebo le ditlatša tša phae gantši di dirilwe ka mehuta ye e fapanego ya magapu go tšwa go yeo e reretšwego go šomišwa ka go kgabiša. 

## Ditšhupetšo
Mokete

thumb|Mokete wa Mahindu wa Holi Tempeleng ya Sri Sri Radha Krishna kua Utah, US
[thumb|Musikfest, e lego mokete wa mmino wa ka ntle wa matšatši a lesometee wo o swarwago ngwaga le ngwaga ka Phato e nngwe le e nngwe kua Bethlehem, Pennsylvania, ke mokete o mogolo kudu wa mmino wa mahala kua [United States of America|United States, wo o gogago batho ba fetago dimilione tše 1,3 bao ba bago gona. ]]
alt=Sinulog Festival Contingent 2024-03|thumb|Mokete wa Sinulog ke wo o nago le sehlogo se se rego “Mokete o Mogolo wa Philippines ” le wo o akanyetšwago gore ba bile gona ba feta dimilione tše 4.
[right|thumb|Mokete [Sebuda|wa Mabuddha wa mokete wa Magha Puja wo o swerwego kua Thailand.]]
**Mokete** ke tiragalo yeo e ketekwago ke setšhaba gomme e lebišitšwe karolong e itšego ya semelo goba ditirong tša setšhaba, goba le tumelo ya sona. Gantši e swaiwa bjalo ka letšatši la maikhutšo la lefelong leo goba la setšhaba, mohlala goba Eid . Mošomo wa wona o ka ba go dira gore mafase a mokagoba ka fase la na e itšego.  Go bapetšwa le ditiragalo tše dingwe tša setšo, mokete o na le mokgwa wa wona wa go ketekwa le mekgwa ya go fapana go ya ka setšo. Dijo ke karolo e bohlokwa kudu moo menyanya e mentši e tšwalanywago le nako ya puno . Go bolela ka botlalo, mokete o ka akaretša mmino, dijo, dipapadi le ditlwaelo tše di bontšhago semelo sa batho.

Mekete gantši e šomela go phethagatša merero e itšego ya setšhaba, go swana le go matlafatša kopano ya batho, go gopola ditiragalo tša bohlokwa, goba go leboga dimpho tša tlhago . Le gona e ka ba nako ya boithabišo moo batho ba kopanago le malapa a bona le bagwera. Mekete yeo e lebeletšego kudu dihlogo tša setšo goba tša semorafe le yona e nyaka go tsebiša maloko a setšhaba ka ditšo tša bona ; go kgatha tema ga bagolo bao ba abelanago dikanegelo le maitemogelo go fa mokgwa wa botee gare ga malapa .  Bahlokomedi ba menyanya gantši ba hlohleletšwa ke kganyogo ya go tšhaba, go gwerana le batho le go ba le bogwera; mokgwa wo o bonwe bjalo ka mokgwa wa go hlola kgokagano ya thutafase, go ba karolo ya setšhaba le go fetofetoga le maemo.  
thumb|Met Gala ya ngwaga le ngwaga kua Metropolitan Museum of Art kua Manhattan ke mokete wa maemo a godimo wo o ketekago intaseteri ya fešene ya lefase ka bophara .
thumb|Mokete wa naga kua Swabia
thumb|''Mokoloko wa go Hlompha Isis'', e lego seswantšho sa 1903 sa mokete wa Navigium Isidis wa Egipita ka Frederick Arthur Bridgman

T
Boetapele

right|thumb|262x262px|Moetapele wa APEC yo a beago segalo sa kopano ya CEO ya APEC ya 2013 ka polelo ya go bula
Boetapele, bo tlhalošwa bjalo ka bokgoni bja motho, sehlopha goba megahlo go hlohleletsa batho ba bangwe.

"Boetapele" ke lentšu leo le nago dikgopolo tše ntšhi. Dipuku tša ditsebi di ngangišana ka dipono tše di fapafapanego mabapi le kgopolo ye baetapelo batho ba nale ditaba t

Ditikologo tše dingwe tša thuto tša Amerika di hlaloša boetapele bjalo ka "tshepedišo ya khuetšo ya leago yeo go yona motho a ka ngwadišago thušo le thekgo ya ba bangwe go phethagatšeng mošomo wo o tlwaelegilego le wa boitshwaro ".  Ka mantšu a mangwe, boetapele ke kamano ya maatla yeo e nago le khuetšo yeo go yona maatla a mokgatlo o tee ("moetapele") a tšwetšago pele tswelo pele go ba bangwe balatedi.  Ba bangwe ba nale  dipono tša taolo tša setšo kudu tša boetapele (tšeo di tšweletšago boetapele bjalo ka selo seo se nago le goba sa ruilweng ke motho o tee ka lebaka la tema ya bona goba taolo ).
Bošilo

thumb|The Ass in the School - engraving after Pieter Breughel the Elder, 1556Caption: Al rijst den esele ter scholen om leeren, ist eenen esele hij en ghe zalen peert Spain keeren.  ("Gaešita le ge Ass e eya sekolong go ya go ithuta, bjalo ka pere e ka se boe").<br />
**Bošilo** ke go hloka bohlale, kwešišo, tlhaologanyo goba bohlale, go se kgone go ithuta. E ka ba ya tlhago, ya boikgopolelo goba ya go arabela. Lentšu *Bošilo* le tšwa lentšung la Selatine stupere. Baanegwa ba mašilo gantši ba šomišwa go dira metlae dikanegelong tša boikgopolelo, eupša ka moya wa Lerato William Blake le Carl Jung ba be ba dumela gore bošilo e ka ba mogwera le bohlale.

Lentšu la modu la stupid, leo le ka šomago bjalo ka lehlaodi goba leina, le tšwa go lediri la Selatine stupere, bakeng sa go se kgone go šoma goba *go makatša*, le tswalana le stupor. Ka setšong sa Roma, stupidus e be e le motho yo a nago le bokgoni bja go wa ka dipapading tša go ekiša tša thiethase.

Go ya ka pukuntšu ya inthanete ya Merriam-Webster, mantšu a lešilo le bošoro, a ile a tsena ka leleme la Seisemane ka 1541.Go tloga ka nako yeo, bošilo bo diregile gammogo le go hloka tlhaologanyo, go hloka tsebo, go se botege, le dikgopolo tše di tswalanago bjalo ka tshwantšhišo ya ditiro tše mpe, e ka ba tša morero goba tša kotsi, ka baka la go se be gona ga bokgoni bja monagano.
Tšie

**Ditšie** ke sehlophana sa dikhunkhwane tseo di dulao nageng tseo di bago gona selemo le semelo.

Ditšie di fofa kago katolosa maoto di kgona go fofela godimo ga bjang goba godimo ga mehlare.Ditsie di kgona go tlola ka baka la mafofa a tsona. 

## Methopo

* capinera,John L.,ed (2008) Encyclopedia of Etymology
Ditumammogo

Ka go medumopolelo ya polelo, **tumammogo** ke modumo wa polelo wo o hlalošwago ka go hlaloswa ka botlalo goba letlakala la lentsu, ka ntle le [h], yeo e kwagatšwago ntle le go gatela le ge e le gofe ka pampišana ya lentsu. Mehlala ke [p] le [b], e bitšwa ka melomo ; [t] le [d], e kwagatšwa ka pele ga leleme ; [k] le [g], e kwagatšwago ka morago ga lelengwana; [h], e bitšwa pampišaneng ka moka ya lentsu; [f], [v], [s], le [z] e bitšwa ka go gapeletša moya ka mokero o mosesane ( fricatives ); le [m] le [n], tšeo di nago le moya wo o elelago ka nko ( dinko ). Bontši bja ditumammogo ke tša mafahla, di diriša kgateletšo ya moya go tšwa maswafong go tšweletša modumo. Ke maleme a sego kae kudu a tlhago ao e sego a mafahla, a diriša di- ejective, di- implosive le di- click . Go fapanya ga ditumammogo ke ditumanoši .

Ka ge palo ya medumo ya polelo polelong tsa lefase e le e kgolo kudu go feta palo ya ditlhaka  le ge e le dife tše tee, ditsebi tša maleme di hlamile di taelo tše bjalo ka International Phonetic Alphabet (IPA) godimo ga go aroganya leswao la moswananoši le leo le sa belaetšego tumammogo e nngwe le e nngwe yeo e hlatsetšwego. Dithlaka tša Seisemane di na le ditlhaka tše mmalwa tša ditumammogo go feta tša Seisemane e nago le medumo ya ditumammogo, ka fao  methaladi ya go swana le ⟨ ch ⟩, ⟨ sh ⟩, ⟨ th ⟩, le ⟨ ng ⟩ di šomišwa go aroganya ditlhaka, le ge e le gore ditlhaka tše dingwe le dikerafo di emela ditumammogo tše di fetago e tee. Mohlala, modumo wo o peletilwego ⟨ th ⟩ go "se" ke tumammogo ye e fapanego le modumo wa ⟨ th ⟩ ka go "thin". (Ka go IPA, tše ke [ð] le [θ], ka go latelelana.)

## Thuto ya ethimolotsi
Lentšu *tumammogo* le tšwa go Selatine oblique stem , go tšwa  ‘go kwagala-gotee’, e lego calque ya Segerika   (bontši ,  ).  

Dionysius Thrax, e lego setsebi sa popopolelo sa Segerika sa Kgale, yo a bego a bitša ditumammogo  (  'go kwagala ka') ka gobane ka Segerika, di ka bitšwa fela ka tumanoši. [ a ] O di arola ka magoro a mabedi a manyenyane:  (  ‘se kwagalago seripa-gare’),  tšeo e lego ditšwelopele, [ b ] le  (  ‘e sa kwagalego’),  tšeo di sepedišanago le di- plosive . [ c ] .

## Ditšhupetšo
Lehu

25/02/2026
thumb|302x302px|Morongwa wa Lehu
Nnete ya go hwa'

**Lehu** ke karolo ya bophelo, phihlelo ya legohle yeo ka moka ga rena re bego re leka go e phuthela dihlogo tša rena ka mengwaga kgolo ye mentšhi. Eupša ge e le gabotse ke eng seo se hwago, gomme ke ka baka la eng e le taba ye kgolo ga kaakaa? Re lebeletšana bjang le taba ya gore nako ya rena e lekanyeditšwe, gomme ge e le gabotse tshepedišo ya go hwa e thoma neng?

Go hwa ke tshepedišo ya go batamela lehu, moo bokgoni bja rena bja mmele le bja monagano bo thomago go fokotšega. Ke karolo ya tlhago ya bophelo, sehlohlolong sa botšofadi, le mafelelo ao a sa phemegego a go belegwa. Ga se fela tshepedišo ya thutaphedi, eupša gape le maitemogelo a maikutlo le a monagano ao a re amago, baratiwa ba rena, le ditšhaba tša rena.

Go hwa go re gopotša gore bophelo ke bja bohlokwa e bile bo a fokola, go re tutueletša go hlahloba gape dilo tšeo di tlago pele le ditswalano tša rena. Go tseba gore nako ya rena e lekanyeditšwe go ka re tutueletša go phela ka tsela ya kgonthe kudu, go tšeela godimo nako le baratiwa ba rena le go phegelela dilo tšeo re di ratago. Tshepetšo ya go hwa le yona e ka ba ya phetogo, ya godiša kgolo le go itemoga.

Go lebeletšana le go hwa go akaretša motswako wa thekgo ya mmele, ya maikwelo le ya moya. Tlhokomelo ya go okobatša, go laola bohloko le thekgo ya maikwelo go tšwa go baratiwa le ditsebi tša tlhokomelo ya tša maphelo di ka dira phapano e kgolo. Go amogela le go amogela go hwa ga rena le gona go ka tliša go tswalelwa, go re dumelela go tlema mafelelo a lokologilego le go hwetša mohola bophelong.

Go hwa go ka thoma ka nako le ge e le efe, go sa šetšwe nywaga goba bophelo bjo bobotse.Ke leeto leo le ka bago la tšhoganetšo goba la ganyenyane-ganyenyane. Nako ga e tsebje e sa le pele, e gatelela bohlokwa bja go phela nakong ya bjale le go diriša motsotso o mongwe le o mongwe ka mo go holago.

Ge re phetha, go hwa ke karolo ya bophelo, e lego therešo ya legohle yeo ka moka ga rena re lebeletšanago le yona. Go e na le go e boifa, re ka kgetha go e kwešiša gomme ra e diriša e le kgopotšo ya go phela ka botlalo, go rata ka mo go tseneletšego le go leboga bophelo. Ka go amogela go hwa ga rena, re ka fetola ka fao re phelago ka gona le go hwetša tlhalošo nakong yeo re nago le yona.

## Ditšhupetšo
Kepisi

thumb|Dihlogo tše di fapanego tšeo di aparwago ke bašomi ba sešole ba India le Pakistan, 1971.
**Kepisi** ke seaparo sa go aparwa mo tlhogong e bile sa pele se tlile ka pela ka 3200 BC.Leina le o le tšwa go se Fora(French) le le reng "chapeau" le le ragoreng sethiba hlogo. Nako le nako le a fetolwa le tlhalošo ya lona e ya fetoga.Ditsebaga mafelong a magaeng,dipapading le fešeneng.Tšona pele di be di diretšwe borutho le go thibela letšatši go tsena ka mahlong.Di tla ka dibopego tša go fapana le maswao a go a go fapana. Baseball capske tšona tša go tsebega kudu.                                                                                       

## Ditšhupetšo
Go aloga

**Diploma** ke go fiwa ga lengwalo la go tswa instithušene ya thuto. E ka šupa gape moletlo wo o sepelelanago le wona, woo ka dinako tše dingwe o bitšwago **mathomo**, , o goba kgopelo. Letšatšikgwedi la moletlo wa go aloga gantšhi le bitšwa *letšatši la go aloga.*  Dialoga di ka šupša ka ngwaga wa bona wa go aloga.

300px|thumb|Students_Celebrate_Himalayan_University_Convocation|alt=Students_Celebrate_Himalayan_University_Convocation

## Histori
Meletlo ya baithuti bao ba alogago e thomile go tšwa di*Yunibesithi* tša mathomo tša Yuropa lekgolong la lesomepedi la mengwaga. Ka nako yeo, Selatine e be e le leleme la diithuti. yunibesithi e be e le mokgatlo wa masters (bjalo ka MA) bao ba nago le laesense ya go ruta. Leina la "degree" le "graduate" le tšwa go , yeo e bolelago "kgato". Mogato wa pele e bile go amogelwa go degree ya bachelor. Mogato wa bobedi e be e le mogato wa masters, go fa dialoga tumelelo ya go tsena yunibesithing le laesense ya go ruta. Diaparo tše di tlwaelegilego tša go aloga ke seaparo le kobo, goba dikefa tšeo di tšerwego go diaparo tša letšatši le letšatši tša bašomi ba yunibesithi Mehleng ya Magareng, tšeo le tšona di bego di theilwe godimo ga diaparo tšeo di bego di aparwa ke baruti ba mehleng ya magareng.

Setwaedi sa go apara dikefa tša go aloga go la  Sweden se bile gona go tloga bogareng bja ngwagakgolo wa lesomeseswai. ka tlwaelo kepisi ke katiba ye tšhweu ya sekepe seo se nago le lepanta la boso goba botala bja leratadima go e dikologa, molaetsa wa korona, le ntlhora ye ntsho ka pele. Setšo sa katiba ya go aloga mathomong se ile sa amogelwa ke baithuti ba Yunibesithing ya Uppsala. Ka morago ga moo go ile gwa tuma gape dinageng tše dingwe tša Yuropa.

Ka tshwanelo, meletlo le leina di šoma go diriša di degree tša yunibesithi goba tša kholetšhe Associate's, Bachelor's, Master's le doctoral degrees.

Moletlo gantši o na le mogwanto wa ba bangwe ba bašomi ba thuto, bonkgetheng, le polelo ya go šala morago. Baithuti ka tlwaelo ba apara diaparo tša semmušo tša go swana le dikobo le dikobo. Bašomi ba akademiki ka kakaretšo le bona ba apara diaparo tša akademiki nakong ya moletlo, go swana le bahlokome.

{{Cite web |title=Graduation through the ages |url=http://www.canterbury.ac.nz/graduation/grad-history.shtml |url-status=dead |archive-
url=https://web.archive.org/web/20171025211350/http://www.canterbury.ac.nz/graduation/grad-history.shtml |archive-date=25 October 2017 

https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/graduation

https://en.wikipedia.org/wiki/Graduation
Lesea Tshwene

Lesea tshweni ke alebamo ya bobedi ya setudio ya Voodoo Child, e lego leina le lengwe la bofora la seopedi sa mmino Sa electronica sa Amerika Moby . E lokolotšwe ka Pherekgong 2004. ke dikhamphani tša direkhoto tš le Mute .

## Lokolla
*Lesea tshweni* e lokolotšwe ka la 27 Pherekgong 2004, ke dileibole tša direkhoto tša. Go ya ka dintlha tša liner tša alebamo, Moby o lokollotše alebamo ka fase ga leina la ga gwe la bofora gore a kgone go tsepamiša kgopolo mminong, ntle le go tshwenyega ka papatšo goba thekišo ya direkhoto.
Bophelo

Bophelo
left|thumb|Bophelo

**Bophelo** ke selo seo bohle re phelago ka sona tšatši ka tšatši, eupša ge re ema re nagana ka sona ka go tsenelela, se ka bonagala e le sephiri. Ga se fela ka go tsoga, go ya sekolong, go bolela le batho goba go phegelela dilo tše dibotse, eupša ke ka maitemogelo ao re a kgoboketšago, dithuto tšeo re ithutago tšona, le tsela yeo re golago ka yona ka dilo ka moka tše di diregago maphelong a rena.

Go tloga motsotsong woo motho a belegwago ka wona, bophelo bo ba leeto leo le tletšego ka magato ao a fapanego. Kgato ye nngwe le ye nngwe e tla le mathata le dibaka tša menyetla. Ge e sa le bana, batho ba ithuta dilo tša motheo bjalo ka go bolela, go sepela le go dirišana le ba bangwe. Ge ba gola, ba thoma go hlama maikutlo, dikgopolo, ditoro le dinyakwa tša bokamoso. Diphetogo tše di bopa botho bja bona gomme di ama mohuta wa batho bao ba tlago go ba bona nakong ye e tlago. Bophelo gape bo mabapi le dikamano le dikgokagano tšeo batho ba di agago le maloko a lapa, bagwera, barutiši le batho ba bangwe, di na le seabe se segolo go bopa maitemogelo a bona. Ka dikamano tše, batho ba ithuta go rata, go tshepa, go boledišana, go lebalela le go thekgana. Ka dinako tše dingwe, dikamano di tliša lethabo le khutšo, mola ka dinako tše dingwe di ka tliša manyami goba botlhloko. Le ge go le bjalo, maitemogelo a mabotse le a mabe ka bobedi a thuša motho go tia le go ba le bohlale. Karolo ye nngwe ye botlhlokwa bophelong ke go ba gona ga mathata. Ga go na motho yo a phelago bophelo bjo bo se nago mathata. Mathata a bjalo ka go palelwa, goba manyami ke karolo ya maitemogelo a botho. Le ge maemo a a ka bonagala a le boima ka dinako tše dingwe, gantši a ruta dithuto tše bohlokwa bjalo ka go se fele pelo le go kgotlelela.

Go fenya mathata go ka thuša batho go utolla maatla ka gare ga bona le go lemoga go re ba kgona go feta ka mo ba bego ba nagana ka gona mathomong. Bophelo ga se ka mehla bo bolelelwago pele.Merero e ka fetoga, menyetla e ka tla ka tšhoganetšo, gomme dinako tše dingwe di ka fetoša tsela ya bokamoso bja motho. Ka lebaka leo, go bohlokwa go leboga nako ya bjale le go dira dikgetho tše di nago le mohola. Diphetho tšeo batho ba di dirago tšatši ka tšatši, e ka ba tše kgolo goba tše nnyane di na le maatla a go ama tsela ya bophelo bja bona. Ka kakaretšo, bophelo ke leeto leo le sa felego la go ithuta, go gola, dikamano le diphetogo. Bo bopša ke maitemogelo, dikgetho le tsela yeo motho a arabelago ka yona go dinako tša lethabo le tša mathata. Le ge bophelo bo sa dule bo le bonolo, bo fa dibaka tše dintši tša go iponagatša. Ka go amogela maitemogelo ka sebete le kholofelo, batho ba ka hwetša morero gomme ba itirela tsela ye e nago le mohola maphelong a bona.

## Methopo
Motswadi

thumb|Batswadi le ngwana wa bona
**Motswadi** ke motho yo a belegago ngwana goba yo a mo godišago, goba a ka ba motswadi wa ngwana ka tlhago. E ka šupa  go  mohlokomedi goba mohlokomedi wa semolao, yo ka tlwaelo a bitšwago motswadi yo godišitšewego ka ntle a mosadi wa pele yo a thušago go godiša le go hlokomela ngwana. Batswadi ba tlhago  ke ba leloko la maemo a mathomo gomme ba abelane ka 50% ya mekgwa ya lefutso goba leabela la bona goba ngwana wa bona. Mosadi a ka ba motswadi ka go belega. Batswadi ba bangwe ba ka godiša le go hlokomela yo a sa tshwanego le bona ka tlhago ngwana. Ditšhiwana tšeo di se nago motswadi yo a godišitšwego di ka godišwa ke bomakgolo le borakgolo ba bona goba maloko a bona a mangwe.

Motswadi le yena a ka hlalošwa ka botlalo bjalo ka rakgolokhukhu yo  a tlošitšwego molokong o tee. Ka lebaka la tšwelopele ya morago bjalo ka tša kalafo mehleng ya bjale, go a kgonega go ba le batswadi ba ba fetago ba babedi ba madi. Mohlala wa  motswadi wa boraro wa nnete goba wa tlhago. E akaretša maemo a go rwala mpa legatong la yo mongwe goba motho wa boraro yo a filego disampole tša DNA nakong ya mokgwa wa kalafo ya go thuša pelego, woo o fetotšego tshedimošo ya lefutso ya bao ba amogelago kalafo yeo.

Mehuta e tlwaelegilego kudu ya batswadi ke bo-mma, botate, batswadi ba bobedi le bo-rakgolo le bo-makgolo . Mma ke motho wa mosadi ka lebaka la ngwana goba bana bao a ba belegilego. Tekanyo yeo ka yona go amogelegago setšhabeng gore motswadi a amege bophelong bja bana ba bona, gantšhi e ya fapana ka lebaka la setšo, le ge go le bjalo yeo e bontšhago go kgatha tema go se nene kudu ka dinako tše dingwe go thwe di bontšha go hlokomologwa ga bana,  mola yeo e akaretšwago kudu ka dinako tše dingwe go thwe e šireletša ka mo go feteletšego, e cosseting, e , goba e tsena ditaba gare .

https://en.wikipedia.org/wiki/Parent

https://www.yourdictionary.com/parent

https://www.merriam-webster.com/dictionary/parent
Ntlo

**Ntlo** ke moago wa bodulo wa  lapa le tee. E ka ba ka go raragana go tloga go mokutwana wa motheo go ya go sebopego se se raraganego sa kota, masenke, maswika  goba dilo tše dingwe, tšeo di nago le ditshepedišo tša diphaephe tša meetse, tša mohlagase le tša go ruthetša, tša go tsenya moya le tša go fodisa le go laola themphereitsha. .   "Dintlo di šomiša mekgwa ye e fapanego ya go rulela. Go thibela pula gore e se tsene ka ntlong . Dintlo ka kakaretšo di na le mejako le dinotlelo tša go šireletša lefelo la bodulo le go šireletša badudi ba lona le dikagare go badudi  goba badudi ba bangwe. Bontši bja dintlo tše di tlwaelegilego tša mehleng yeno ditšong tša ka bodikela di tla ba le diphapusi  tša go robala le dintlwana tša go hlapela, khitšhi goba lefelo la go apea le phapoši ya bodulo. Ntlo e ka ba le phapoši ya go jela yeo e arogilego, goba lefelo la go jela le ka kopanywa ka khitšhing goba phapošing e nngwe. Dintlo tše dingwe tše dikgolo kua Amerika Leboa di na le phapoši ya boithabišo. Ditšhabeng tša setšo tše di lebanego le temo, diphoofolo tša ka gae tša go swana le dikgogo goba diruiwa tše kgolo (go swana le dikgomo) di ka abelana karolo ya ntlo le batho.

Yuniti ya leago yeo e dulago ka ntlong e tsebja bjalo ka lapa. Ka tlwaelo kudu, lapa ke yuniti ya lapa ya mohuta o itšego, gaešita le ge malapa a ka ba le dihlopha tše dingwe tša leago, tše bjalo ka bao ba dulago le bona goba, ka ntlong ya go dula ka phapošing, batho bao ba sa kgokaganego, bao ka tlwaelo ba dirišago ntlo e le legae. La bona dintlo tše dingwe di na le lefelo la bodulo fela bakeng sa lapa le tee goba sehlopha sa bogolo bjo bo swanago; dintlo tše dikgolo tšeo di bitšwago dintlo tša toropo goba dintlo tša methaladi di ka ba le madulo a mantši a lapa ka sebopegong se tee. Ntlo e ka sepedišana le meago ya ka ntle, e bjalo ka karatšhe ya dikoloi goba lešaka la didirišwa le didirišwa tša go lema dirapana. Ntlo e ka ba le jarata ya ka morago, jarata ya ka pele goba ka bobedi, tšeo di šomago e le mafelo a oketšegilego ao badudi ba ka ikemetšego, ba ja goba ba itšhidulla go ona.