Sefoka sa Afrika Borwa

250px|right
## Peakanyo le seo se emelwago ke Sefoka se seswa
Sefoka se bopša ke dikarolwana tše di latelanago tšeo di rulagantšwego go ya ka sediko sa sebopego sa lee seo se beilwego godimo ga tše dingwe.

**Moeno** - !ke : /xarra //ke, wo o ngwadilwego ka leleme la Khoisan la setšhaba sa /Xam, gomme wona o ra gso re: batho ba ba fapanego ba llkopane. Moeno o lebišitšwe go maitekelo a motho yo mongwe le yo mongwe a go kopanya dikgopolo le tiro. Ge re lebeletše setšhaba ka moka, moeno o bolela gore re swanetše go kopana le go ba le ponelopele e tee le boikgantšho bjalo ka setšhaba - Kopano ka gare Phapano.

**Manaka a Tlou** - a emetše bohlale, maatla, maitshwaro le go hloka magomo.

**Makala a korong** - ka gare ga sediko sa sebopego sa lee seo se bopšago ke manaka a tlou - a emetše go kgona go belega, kgolo le tlhabollo ya bokgoni, phepo ya batho le karolo ya temo ya mabu.

**Kotse** - sebopego sa kotse ya gauta se nyakile go ba sa nkgokolo. Se na le dikarolo tše pedi: boitsebišo le go iphemela ga semoya.

**Dibopego tša batho** - di tšwa go dibopego tša lebje la Linton, leo e lego mohlala wo o tsebjago lefaseng ka bophara wa bokgabo bja Afrika Borwa, leo ka nako ye le lego go Musiamo wa Afrika Borwa go la Kapa. Batho ba maKhoisan bao e lego bona bao ba phetšego pele, Afrika Borwa, ba re fa bohlatse bja botho le bohwa bja rena bjalo ka batho ba Afrika Borwa. Diswantšho di bontšhwa o ka re go a dumedišanwa, gomme se se bontšha kopano. Se gape se emela le mathomo a tlhabollo ya motho gore a be le ponelopele ya go ba moagi le gore re batho ka moka ga rena.

**Lerumo le molamo** - ke maswao a boitšhireletšo le taolo - gape di emela le maoto a maatla a tlhame. Lerumo le molamo di robaditšwe, gomme se se bontšha khutšo.

**Protea** - ke sešupo sa bobotse bja naga ya gešo le kgolo ya bokgoni bja rena bjalo ka setšhaba ka go latela Tsošološo ya Afrika - gape e bontšha kgolo yeo e feletšego ya tšeo di tšwago mabung gomme di nošetšwa go tšwa godimo.

**Tlhame** - bjale ka ge e bontšhwa e fofa - se se bontšha ditlamorago tša kgolo le lebelo. Ke nonyana ye maatla yeo maoto a yona a bontšhwago bjalo ka lerumo le molamo - e tloga e bontšha gabotse gore tlhame e ikemišeditše go sepela e nyakana le dinoga gomme se se bontšha go itšhireletša kgahlanong le manaba. Ke morongwa go tšwa godimo gomme o tliša ditšhegofatšo lefaseng, gomme se se bontšha gore ke kemedi ya bogolo bja semoya. Maphego a yona ao a bulegilego a bontšha gore setšhaba sa gešo se a hlatloga, mola gape e re fa le tšhireletšo.

**Letšatši le le hlabago** - le emela go kganya le bobotse. Le bontšha tshepo ya tswaloleswa, go kgona go nagana, tsebo, kahlolo ye botse le go nyaka go tšwelela. Ke kemedi ya fao bophelo bo tšwago gona, ya seetša le go felela ga motho.

Sebopego seo se feletšego sa Sefoka, se bontšha sediko sa sebopego sa lee sa ka tlase se kopanywa le sa ka godimo gomme se se bontšha go hloka magomo. Tsela ye e kopanyago karolo ya ka tlase ya sekorolo, ka go latela tsela ya manaka a tlou, le mothalo wo letšatši le tšwelelago ka godimo ga wona, di dira sebopego sa lee seo tlhame e tšwelelago go sona. Se se emela tswaloleswa ya setšhaba sa rena sa bagale.

## Mošomo wa Sefoka

Ke leswao la maemo a godimo la Mmušo. Le tšwelela go dipampiri tša mmušo ka moka go swana le: dipasporoto, ditifikeiti tša matswalo, lenyalo, lehu le sekolo. Sefoka se seswa se tšea legato la seo se bego se le gona Afrika Borwa go tloga ka la 17 Setemere 1910. Phethošo e lebišitšwe go go bontšha diphetogo tša temokrasi ka Afrika Borwa le lerato la naga le leswa.

## Mošomo wa go rulaganya
Kgoro ya Bakgabo, Setšo, Saense le Theknolotši e ile ya dira kgopelo ya dikgopolo setšhabeng mabapi le Sefoka se seswa, mo ngwageng wo o fetilego. Ka go latela ditshwayatshwayo go tšwa go setšhaba gammogo le kabinete go ile gwa ngwalwa taelo. Ba Ditirelo tša Mmušo tša Dikgokagano le Tshedimošo (GCIS) ba ile ba bonana le Design South Africa - e lego mokgahlo wo o emelago tiro ya barulaganyi gore o fe taelo go barulaganyi ba maemo a godimo ba lesome ka gare ga naga. Go ile gwa kgethwa barulaganyi ba bararo gomme thulaganyo ya Mna Iaan Bekker e ile ya amogelwa ke Kabinete gore e be yona ya Sefoka. Mna Bekker ke molaodi wa khampani yeo e bitšwago FCB Group gomme yena o šetše a rulagantše maswao a mantšhi a mekgahlo ya poraebete le ya setšhaba.

## Sefoka se seswa se hlohleletša kgopolo ya Batho Pele
Batho Pele ke mmolelo wa Sesotho boithaopo bja mmušo gore bo tla direla batho ka moka ba Afrika Borwa. Metheo ya Batho Pele ke yona yeo Sefoka se seswa se theilwego go yona. Ka la 1 Oktoboro 1997, bodiredi bja mmušo bo ile bja thoma ka lesolo la Batho Pele leo le bego le lebišitšwe go kaonafatšo ya kabelo ya ditirelo go batho.

Batho Pele ke go ithaopa go ditšo le tšhomelo ya:
**Go rerišana ka mehla** ka ga khwaliti ya ditirelo tšeo di fiwago

**Go bea seemo sa tirelo** mabapi le boleng bja ditirelo tše di fiwago

**Go dira gore batho ba kgone** go fihlela ditirelo gagolo bao peleng ba bego ba phaetšwe thoko

**Go netefatša tlhompho** ka go latela seemo seo se beilwego mabapi le go swara badiriši ba ditirelo

**Go fa tshedimošo ye kaone mabapi le ditirelo** gore badiriši ba be le tshedimošo ya maleba

**Go hlohleletša go šomela pepeneneng** mabapi le gore ditirelo tše diswa di fiwa bjang

**Go phošolla go palelwa le diphošo** gore mathata a rarollwe ka tsela ya maleba.

**Go dira gore tirelo e lekane le tšhelete** gore badiriši ba bone gore motšhelo wa bona o šomišwa ka tsela ya maleba.

Re swanetše go šoma mmogo gore re netefatše gore bjalo ka mmušo le batho, re dira gore metheo ya Batho Pele e kgonagale go setšhaba seo se šomelago bophelo bjo bokaone.

Compiled by: Government Communication and Information System (GCIS), April 2000

## Ditšhupetšo
Tšhedimošo ya Mmušo wa Afrika Borwa