open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Skópelos

**Skópelos** (gresk Σκόπελος) er ei øy vest i Egearhavet i Hellas. Øya er ein del av Dei nordlege Sporadane, og ligg like aust for det greske fastlandet, nordaust for øya Évvia.

Skópelos er ein eigen kommune som tidlegare høyrde til Magnisía prefektur, men frå 2011 inngår øya i periferieininga Sporadane i periferien Thessalía. Skópelos er òg namnet på den største hamna og kommunesenteret på øya. Andre samfunn på øya er Glóssa og Néo Klíma (Élios).

## Geografi
Skópelos har to fjell på over 500 meter. Det eine er Delfí på 681 meter over havet på midten av øya, og det andre er Paloúki på 546 meter over havet i søraust. Med eit areal på 95&nbsp;km² er Skópelos litt større enn Mýkonos (85&nbsp;km²) og Santoríni (73&nbsp;km²). Dei næraste busette øyane er Skiáthos i vest og Alónnisos i aust.

## Historie
I følgje segna vart Skópelos danna av Stafylos (gresk for drue), ein av sønene til guden Dionysos og prinsessa Ariadne av Kreta. Historisk vart øya kalla Peparethos seint i bronsealderen og var kolonisert av kretarar som introduserte vindyrking her.

Kanskje på grunn av dette segna vart øya gjennom antikken kjend for vinen sin. Skodespelet Filoktetes (først framført ved Dionysusfestivalen i 409 fvt.) av Sofokles inneheld ein vinkjøpmann som gjekk seg vill då han skulle til «Peparethos - rik på druer og vin».

I 1936 gjorde ein utgravingar i området Stáfylos/Velanió og fann ei kongeleg grav frå perioden rundt Mykensk Hellas. Øya var ei kort stund under bystaten Khalkis (Khalkída) i Évvia sidan minst 700-talet fvt.

Vidare kom øya inn under følgjande styresmakter:

* Aten.
* Kongeriket Makedonia (338 - 146 fvt.).
* Den romerske republikken (146 - 27 fvt.). 
* Romarriket (27 fvt. - 330 evt.). 
* Austromarriket (330 - 1204).
* Republikken Venezia (1204 - 1538). 
* Det osmanske riket (1538 fram til den greske sjølvstendekrigen).

Skópelos vart ein del av den første hellenske republikken etter at Londonprotokollen godkjende suvereniteten deira i 1830. Under den andre verdskrigen vart Skópelos først okkupert av Italia (juni 1941 - september 1943) og så av Nazi-Tyskland (september 1943 - oktober 1944). Skópelos og resten av Hellas returnerte til eit demokratisk styresett i 1944.

## Byar og tettstader
Dei største byane og tettstadene i kommunen er:

Dei andre busetnadene på øya er:
* Stáfylos (40)
* Klíma (28)
* Mýli (27)
* Athéato (20)
* Agnóndas (11)
* Kalójiros (1)

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettside
* Gresk ornitologisk forbund
* Den nasjonale marine naturparken i Dei nordlege Sporadane 
* www.skopelosweb.gr

## Kjelde
Eriniá

**Erinia** (gresk Ερηνιά) eller **Rínia** (gresk Ρήνεια) er ei øy i Hellas ι øygruppa Dei nordlege Sporadane. Øya ligg vest for Skýros og er ikkje busett.

Dei næraste øyane er Skyropoúla i vest, Skýros i nord og Válaxa i aust.

## Referansar

## Kjelde
Joúra

:*Sjå òg [[Járos]], òg kalla Joúra, ei øy i Kykladane.*
**Joúra** (gresk Γιούρα), òg kalla *Gioura*, er ei øy i Hellas i øygruppa Dei nordlege Sporadane. Øya er administrativt ein del av kommunen Alónnisos og er ikkje lenger busett.

Namnet på øya går tilbake til antikken som *Gerontia*. Namnet vart seinare endra til Joúra. Øya hadde tidlegare òg ein busetnad frå steinalderen. Etter ei folketeljing i 1991 hadde øya ein innbyggjarar, noko som gjorde øya til det minste kommunedistriktet i Hellas ut frå folketal. Sidan midten av 1990-åra har øya vore utan innbyggjarar.

Dei næraste øyane er Kyrá Panajá i vest, Psathoúra i nord og Pipéri i aust.

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Joúra og Kyklopsgrotta  
* Joúra på GTP sine reisesider

## Kjelde
Kyrá Panajá

**Kyrá Panajá** (gresk Κυρά Παναγιά), òg skrive *Kyra Panagia*, *Kira Panagia* eller *Kira Panayia*, er ei øy i Hellas i øygruppa Dei nordlege Sporadane. Øya høyrer til kommunen Alónnisos. Etter ei folketeljing i 2021 hadde øya 9 innbyggjarar i samband med klosteret som har gitt øya namn.

Øya vert òg kalla *Pélagos* eller *Pelagonísi*, og har tidlegare vore kjend som *Évthyros* og *Polýegos*. Bukta nær øya vert kalla Ájos Pétros.

Dei næraste øyane er Joúra i nordaust og hovudøya Alónnisos i sørvest.

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Kyra Panagia på GTP sine reisesider

## Kjelde
St. Iakinf

**St. Iakinf av Roma** er ein helgen i ortodoks kristendom. Han var fødd i Caesarea Cappadokiae i ein kristen familie, og fekk ei stilling under keisar Trajan i Roma.

Iølgje soga blei han overhøyd medan han bad til Jesus under ei romersk høgtid. Iakinf vart ført framfor keisaren, som gav han ordre om å ete det heideske offerkjøtet. Då Iakinf nekta blei han torturert og nekta mat og drikke før han hadde smakt på offermaten. På den 38. dagen kom ein av fangevoktarane med offermaten og såg englar nær martyren som kledde han i lyse klede og la ein krans på hovudet hans. Før han kunne torturerast meir døydde han, 20 år gammal.

Torturistane ville halde fram med domstolen mot helgenen, men fann han død i fangeholet. Iakinf døydde i Roma i 108. Leivningane hans vart tekne til Caesarea.

## Minnefestdagar for St. Iakinf
* 3. juli i den julianske kalenderen, tilsvarande 16. juli i den gregorianske

## Kjelde
* Ortodoks kalender 2007
Peristéra

**Peristéra** (gresk Περιστέρα), òg kalla Áspro og av dei lokale Xeró (som tyder tørr), er ei øy i Hellas i øygruppa Dei nordlege Sporadane. Ho ligg like aust for øya Alónnisos og er administrativt ein del av kommunen med same namn. Etter ei folketeljing i 2021 hadde øya 18 innbyggjarar.

Dei næraste øyane er Alónnisos i nord og vest og Adelfíøyane i vest.

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Peristéra på GTP sine reisesider

## Kjelde
Alónnisos

**Alónnisos** (gresk Αλόννησος), òg skrive *Alonisos* eller *Alonissos*, er ei øy vest i Egearhavet i Hellas. Øya er ein del av Dei nordlege Sporadane.

Alónnisos er ein eigen kommune som tidlegare høyrde til Magnisía prefektur, men frå 2011 inngår øya saman med Skiáthos og Skópelos i periferieininga Sporadane i periferien Thessalía.

Alónnisos ligg 3&nbsp;km aust for Skópelos. Kommunen Alónnisos inkluderer fleire andre småøyar, mellom anna Adelfíøyane, Joúra, Kyrá Panajá, Peristéra, Pipéri, Psathoúra og Skándzoura.

På det breiaste er øya 4,5&nbsp;km frå nordvest til søraust, og på den lengste 20&nbsp;km frå sørvest til nordaust. Øya består stort sett av kalkstein. Alónnisos ligg aust for fastlandet i Hellas og Magnisía, nordaust for Évvia og nordvest for øya Skýros. Alónnisos har ein hovudveg som fører til tre landsbyar vest på øya og fleire unytta vegar rundt om på øya.

Alónnisos er òg namnet på hovudlandsbyen på øya. Han ligg sør på øya og vert lokalt kalla Khóra. Hovudhamna til øya, som òg er hovudsete i kommunen, ligg i søraust og heiter Patitíri. Frå her går det ferjer til Vólos, Ájos Konstandínos og Thessaloníki på fastlandet, og til øyane Skiáthos, Skópelos og Skýros.

I mellomalderen og fram til 1800-talet vart hovudlandsbyen kalla Khiliodrómia, som tyder «tusen vegar». Andre namn var Diadrómia og Iliodrómia.

## Byar og tettstader
Dei største byane og tettstadene i kommunen er:

Dei andre busetnadene på øya er:
* Mourteró (25)
* Isiómata (20)
* Marpoúnda (15)
* Kalamákia (9)
* Ájos Pétros (8)

Småøyar i kommunen:
* Peristéra (18)
* Kyrá Panajá (9)
* Pipéri (6)
* Adelfíøyane (0)
* Joúra (0)
* Skándzoura (0)
* Psathoúra (0)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Alonissos|Alonissos]]» frå ,  den 27. juli 2007.*  

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell side
* Reiseguide for Alónnisos
Adelfíøyane

**Adelfíøyane** (gresk Αδελφοί, *Adelfí*, som tyder «brør») er to småøyar i Hellas i øygruppa Dei nordlege Sporadane. Dei ligg om lag 10&nbsp;km aust-søraust for Alónnisos og høyrer til kommunen Alónnisos. Øyane er ikkje busette.

## Næraste øyar
Dei næraste øyane er Alónnisos og Peristéra, Skándzoura i aust og Évvia lenger sør.

## Referansar

## Kjelde

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Adelfoi Islets|Adelfoi Islets]]» frå ,  den 23. februar 2019.*
Pipéri

**Pipéri** (gresk Πιπέρι) er ei øy i Hellas i øygruppa Dei nordlege Sporadane. Ho er den austlegaste av småøyane kring Alónnisos og er administrativt ein del av kommunen Alónnisos. Etter ei folketeljing i 2021 hadde øya 6 innbyggjarar.

Dei næraste øyane er Joúra i vest og Psathoúra i nordvest.

Pipéri er verna og all ferdsel nær øya er forbode. Årsaka til dette er for å verne om selbestanden i området i tillegg til fuglane som hekkar her. Pipéri er omgjeve av bratte klipper og vegetasjonen er hovudsakleg dominert av furuskog, men det er òg noko kristtorn. I alt er det 33 fugleartar på øya og om lag 350-400 par av eleonorafalk.

## Kjelder


* Nasjonal marin naturpark sone A 
----
**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Piperi, Greece|Piperi, Greece]]» frå ,  den 27. juli 2007.*  


## Bakgrunnsstoff
* Pipéri på GTP sine reisesider
Psathoúra

**Psathoúra** (gresk Ψαθούρα) er ei øy i Hellas i øygruppa Dei nordlege Sporadane. Øya er administrativt ein del av kommunen Alónnisos. Ho er ikkje busett. Fyret på Psathoúra, som vart bygd i 1895, er 28,9 meter høgt og eitt av dei høgaste fyra i Egearhavet.

Dei næraste øyane er Kyrá Panajá i sørvest, Joúra i sør og Pipéri i søraust.

## Referansar

## Kjelde
Vervarslinga på Vestlandet

**Vêrvarslinga på Vestlandet** er ei distriktsavdeling av Meteorologisk institutt oppretta i 1918. Avdelinga har varslingsansvaret for heile Vestlandet og Trøndelag, frå Lista til Nord-Trøndelag og fiskebankane utanfor, i tillegg til flyvêret i området. I tillegg havområda i Nordsjøen, Norskehavet sør for 65 grader nord, fiskefelt rundt Dei britiske øyane og Island. 

Meteorologar og forskarar på avdelinga har spesialkompetanse innan maritim meteorologi og bølgjevarsling og utarbeider spesielle vêrmeldingar rekna for skipsfarten, samt spesialvarsel i samband med petroleumsverksemda i Nordsjøen. 

Avdelinga skal også støtte ulike offentlege instansar under kriser ved til dømes oljesøl på havet, og redningsaksjonar til havs døgnet rundt. Avdelinga deltar i arbeidet med drift av dei meteorologiske stasjonane i området sitt. 

## Sjå òg
*Vervarslinga for Nord-Noreg

## Kjelder
*
Landsskyttarstemnet

**Landsskyttarstemnet** er det største norske skytearrangementet og samtidig eit av dei største idrettsarrangementa i Noreg. Det blir halde kvart år som eit NM innan øvingane arrangert av Det frivillige skyttarvesenet. Menn og kvinner i alle alderstrinn deltek på stemnet. Den beste skyttaren i klasse 3-5 på bane blir skyttarkonge, eventuelt skyttardronning. 

## Historie
Det første Landsskyttarstemnet vart arrangert i Kristiansund i 1893. Det finst svært få skriftlege kjelder frå det aller første stemnet, men ein reknar med at ca. 200 skyttarar deltok. Den aller første vinnaren (skyttarkonge er først nemnd som omgrep i 1904) var Chr. Østern frå Oslo Skytterlag. Det vart den gongen skote på avstandane 400, 600 og 1&nbsp;000 meter.
Seinare har Landsskyttarstemnet vorte arrangert kvart år, med unnatak av krigsåra 1940-1945. Det største talet deltakarar før krigen var 1&nbsp;808 skyttarar i Kristiania i 1914. Deltakartalet har stige kraftig etter krigen, og den foreløpige rekorden er frå Elverum i 1990 med 7&nbsp;181 deltakarar.

## Stemnearenaer
Landsskyttarstemnet har historisk vorte arrangert frå Kristiansand i sør til Alta i nord. Stemnet alternerer mellom landsdelane Nord-Noreg, Midt-Noreg, Vestlandet, Sørlandet og Austlandet kvart femte år. På grunn av at stemnet har vorte så stort, har det utvikla seg faste arenaer som blir jamleg bruka.

## Individuelle greiner
Individuelt konkurrerer skyttarane i baneskyting og feltskyting med ei innlagt minneskyting. Som ein del av feltskytinga er det òg mogleg å delta i dei to snøggskytingskonkurransane feltsnøggskyting og stangskyting.

## Lagkonkurransar
Det blir òg arrangert lagskytingar på Landsskyttarstemnet, den mest kjende er samlagsskytinga for seniorklassane på 200 meter, men det blir òg arrangert samlagsskyting for rekrutteringsklassane og for veteranklassane, begge på 100 meter.

## Bakgrunnsstoff
* Landsskyttarstemnet hos DFS.no
Répi

**Répi** (gresk Ρέπι) er ei øy i Hellas i øygruppa Dei nordlege Sporadane. Øya ligg like aust for Skiáthos og høyrer administrativt til kommunen Skiáthos. Ho er ikkje busett.

## Referansar

## Kjelde
Skyropoúla

**Skyropoúla** (gresk Σκυροπούλα, tyder «litle Skyros») er ei øy i Hellas i øygruppa Dei nordlege Sporadane. Øya ligg like vest for Eriniá og hovudøya Skýros. Øya er ikkje busett. Andre øyar i nærleiken er Skándzoura i nord og Évvia i sør.

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Skyropoúla på GTP sine reisesider

## Kjelde
Tsougriá

**Tsougriá** (gresk Τσουγκριά), òg kalla Tsoungria, er ei øy i Hellas i øygruppa Dei nordlege Sporadane. Ho vert administrativt styrt av Skiáthos, som ho ligg søraust for, men er ikkje busett.

Den næraste øya er Skiáthos i nordvest, i tillegg til fleire småøyar.

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Tsougriá på GTP sine reisesider

## Kjelde
Válaxa

**Válaxa** (gresk Βάλαξα) er ei øy i Egearhavet i Hellas i øygruppa Dei nordlege Sporadane. Øya ligg aust i øygruppa og høyrer administrativt til Skýros.Øya er ikkje busett.

Dei næraste øyane er Eriniá i vest og Skýros i nord og aust.

## Referansar

## Kjelde
Sarakinó

**Sarakinó** (gresk Σαρακηνό), eldre form *Sarakinon*, er ei øy i Hellas i øygruppa Dei nordlege Sporadane. Øya ligg like sør for Skýros og er ikkje busett.

## Referansar

## Kjelde
Skándzoura

**Skándzoura** (gresk Σκάντζουρα) er ei øy i Hellas i øygruppa Dei nordlege Sporadane. Øya ligg om lag 25 til 30&nbsp;km aust-søraust for hovudøya Alónnisos. Øya er ikkje busett.

Dei næraste øyane er Adelfíøyane i vest, medan Skýros ligg lenger mot aust. Direkte sør for øya ligg Évvia.

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Skándzoura på GTP sine reisesider

## Kjelde
Philip i Sør-Dakota

**Philip** er ein by i Sør-Dakota, USA. Byen hadde 855 innbyggjarar i 2000 og er administrasjonssenter i Haakon County. 

Byen er oppkalla etter James «Scotty» Philips, «mannen som redda buffaloen».
SS «Christian Radich»

**SS «Christian Radich»** er ein norsk tremasta fullriggar som vart bygd ved skipsverftet Framnæs Mekaniske Værksted i Sandefjord og vart levert 17. juni 1937. Eigar av skipet er *Stiftelsen Skoleskipet Christian Radich*, som vart etablert ved ein donasjon frå rittmeister, trelasthandlaren og skipsreiaren Christian Radich.

SS «Christian Radich» vart verdskjend gjennom filmen *[[Windjammer]]* frå 1958. Filmen fylgjer skipet og besetninga om bord under seglasen frå Oslo, over atlanterhavet til Karibia, og så vidare til New York og reisa tilbake til Oslo. Lasse Kolstad var båtmannsassistent og Harald Tusberg var kadett om bord under innspelinga av filmen.

Skipet var opphavleg bygd som skuleskip for opplæring av sjøfolk til den norske handelsflåten, og vart nytta til det i mange år. Frå 1999 har drifta sikta seg inn mot chartermarknaden og mot betalande medseglarar. 

## Tekniske data
* Bygd: Framnæs Mekaniske Værksted, 1937
* Deplasement: 1.050 tonn
* Bruttoregistertonn: 663,0 tonn
* Lengd på skroget: 62,5 meter
* Lengd med baugspryd: 73,0 meter
* Maksimal breidd: 9,7 meter
* Djuptgåande: 4,7 meter
* Masterhøgd: 37,7meter
* Seglføring: 27 segl
* Seglareal: 1360 m²
* Maksimal fart (segl): 14 knop
* Maksimal fart (motor): 10 knop
* Motor: Caterpillar 900 hk

## Sjå også
*Onedinlinjen

## Bakgrunnsstoff
* SS «Christian Radich» si offisielle nettside
SS «Sørlandet»

**SS «Sørlandet»** er eit seglskip som vart bygd i 1927. Skipet vart bygd for å nyttast til grunnleggjande fagopplæring av sjøfolk, og er i dag verdas eldste operative fullriggar.

## Bygging og dei første tokt
«Sørlandet» er byggnummer 1 frå Høivold mekaniske verksted i Kristiansand. «Sørlandet» var det første norskbygde seglskipet i stål bygd som skuleskip. Skipet var 210 fot langt (64,2 meter), og utan motor. Det gjekk av stabelen i 1927 og hadde då ein bruttotonnasje på 588 tonn.

Ein donasjon frå skipsreiar O.A.T. Skjelbred samt eit legat på 25.000 pund sterling, var grunnkapitalen i institusjonen og finansierte bygginga av skipet. 

Jomfruturen i 1927 gjekk til Oslo der skipet vart inspisert av Kong Haakon og Kronprins Olav. Seinare same år var Sørlandet på tokt til utlandet for fyrste gong. Det var London som var målet.

Som det første norske skuleskipet kryssa Sørlandet Atlanteren i 1933 og gjekk til Chicago der skipet var det norske innslaget på utstillinga «A Century in Progress».

## Krigsår
Under den andre verdskrigen vart «Sørlandet» taua til Kirkenes der skipet gjorde teneste som kollager og fangeskip. Etter å ha blitt treft under eit flyangrep sokk Sørlandet i hamna i Kirkenes . Skipet vart seinare heva og fram mot krigsslutten fungerte Sørlandet som losjiskip for tyske ubåtmannskap. Skipet fekk brakkeoverbygg og innreiinga vart og bygd om. Baugsprydet blei kappa. Skipet låg som depotskip då krigen slutta. 

Då det etter krigen etterkvart vart tilgang på dei nødvendige materialar, vart Sørlandet reparert ved verftet som hadde bygd skipet. Skroget var solid, men skipet måtte gjennom ei omfattande og kostbar gjenoppbygging før det igjen kunne reise segl i 1948.

Først i 1958 vart Sørlandet utstyrt med motor og propellar.

## I privat eige
Sørlandet vart utrangert som skuleskip i 1974 og seld til skipsreiar Helmer Staubo i Oslo. Skipet vart registrert i Arendal og låg for anker i Kilsund fram til 1977 då det vart kjøpt tilbake til Kristiansand av Skjelbreds rederi, som og hadde finansiert bygginga av skipet 50 år tidlegare. I dag driv skipet ein internasjonal vidaregåande skule, A+ World Academy.

## Tekniske data
* Bygd: Høivolds Mek. Verksted i 1927
* Deplasement: 891 tonn
* Bruttoregistertonn: 499 tonn
* Lengd på skroget: 57 meter
* Lengd med baugspryd: 64,15 meter
* Største breidd: 8,87 meter
* Djuptgåande: 4,5 meter
* Masterhøgd: 34,2 meter
* Seglføring: 27 segl
* Seglareal: 1.236 m²
* Høgste fart med segl: 14 Knop
* Høgste fart med motor: 9 Knop
* Motor: 560 hk
* Mannskap: 20
* Maksimalt tal på medseglarar: 70
* Maksimalt passasjertal: 150

## Bakgrunnsstoff
* http://www.fullriggeren-sorlandet.no/
Heimsyn

***Heimsyn***, undertittel: *Ei snøgg Umsjaaing yver Skapningen og Menneskja, tilmaatad fyre Ungdomen*',**' er ei bok av Ivar Aasen med ei stutt innføring i landkunne, naturfag og historie. Boka kom ut anonymt i Kristiania (Oslo) 1875.

På denne tida fanst det lite skriven litteratur på norsk landsmål. Med *Heimsyn* ville Aasen syne at landsmålet kunne brukast på alle fagområde. Han ville dyrka fram norsk fagspråk på nye felt og gje ungdomen lesnad på landsmål. Under arbeidet med boka nytta Aasen høvet til å prøve ut ei rad nye ord til landsmålet, som «ravkraft» for elektrisitet (frå gresk *elektron*, ‘rav’). 

Med sine nær hundre sider er *Heimsyn* den lengste samanhengande teksten Ivar Aasen gav ut på landsmål.

## Innhaldet i ''Heimsyn''
Innleiingsvis forklarar Aasen tydinga av ordet «heimsyn» – å sjå seg om i den store mannheimen (verda):


Naar Folk fara ut og sjaa seg um paa ein Stad, som dei skula flytja til elder busetja seg paa, so segja me, at dei era ute og heimsjaa seg. Og med ei onnor Vending kann ein ogso kalla det ei Heimsyn elder Heimsjaaing, naar unge Folk vilja sjaa seg i Kring i den store Mannheimen, elder naar dei høyra og spyrja etter nokot meir en det, som dei sjaa paa Fødestaden. Det kunde vera godt aa vita myket um den Verdi, som me liva i, um Land og Rike, um Himmel og Jord, um Skapningen paa Jordi og um ymse Tilstand i dei framfarne Tider; ---


Etter innleiinga held boka fram med 9 hovudbolker:
:I. UM JORDFLATA.
:II. UM LUFT OG VEDER
:III. UM HIMMELKLOTARNE.
:IV. UM JORDBOLKARNE.
:V. UM SKAPNINGEN PAA JORDI.
:::a) Steinriket.
:::b) Voksterriket.
:::c) Dyreriket.
:VI. UM MENNESKJA.
:VII. UM FOLKESKIPNAD (ELDER LAGSKIPNAD I LAND OG RIKE).
:VIII. UM TILSTAND I FYRRE TIDER.

Avslutningsvis skriv Ivar Aasen noko om dei store framstega for menneskja i hans tid:


Eit huglegare Minne er daa dei mange heppelege Uppfinningar, som era tilkomne i den sidste Mannsaldren. Fyrst og fremst er det den Kunsten aa nøyta Eimkrafti til Flutning og Førsla; dermed kom Folk fyrst til aa byggja Eimskip til Langferder paa Sjoen,
og sidan til aa leggja Jarnvegar og gjera Eimvogner til Førsla paa Landet. Dernæst kom det upp aa nøyta Ravkrafti (S. 230) til Teiknestreng (Telegraf) og dermed senda Snarbod fraa Stad til Stad, som er til stor Vinning fyre deim, som turva Tidender langveges ifraa. Og dertil kjem daa ei heil Mengd av Drivverk og Maskinor, som era uppfundne til aa letta Tungorka og dermed spara Tid og Handemagt. Desse nye Uppkomorna hava daa og gjort myki Umbrøyting i ymis Verknad og Vinneskap; og fyrst og fremst er det aa merka, at Samkvæmet imillom dei serskilde Folkeslag heve dermed lettnat og fenget ein Framvokster, som heve gjenget yver alle Voner.


## Kjelder

* 
* 

## Bakgrunnsstoff
Dun

: *For bygda Dun i Fosnes kommune, sjå [[Dun i Trøndelag]]*
----

**Dun** er eit lag av fine fjører under den ytre fjørdrakta på fugl. Dunfjør har særs gode isolasjonseigenskapar, og vert difor nytta som isolasjonsmateriale i mellom anna jakker, puter, dyner og soveposar.
Husdyr

**Husdyr** eller **tamdyr** er dyr som menneske har knytt til seg, temd og brukt til nytte eller selskap over lengre tid slik at dei er blitt domestiserte. Vanlegvis er det flokkdyr som let seg domestisera.

Husdyr kan vera **bruksdyr** som ein bruker som arbeidsdyr eller for å produsera dyreprodukt som mjølk, egg, kjøt eller skinn. Nokre dyr kan vera **livdyr** som hovudsakleg blir brukte til avl.

Husdyr kan også også brukast til fritidssyslar (t.d. riding eller jakt), som pynt eller underhaldning, eller som kjæledyr.

## Historie

Historikarar trur at menneske har halde husdyr i minst 8&nbsp;000 år. Det første husdyret var truleg ulven som etterkvart blei til tamhunden. Deretter kom dyr som sau, geit, gris, kyr, høns og katt. Av andre husdyr kan nemnast hest, esel, sebu, vassbøffel, jak, kamelar, reinsdyr, lama, svin og kanin. Fjørfe og andre fuglar blir haldne som husdyr, som kalkunar, ender, tamduer, påfuglar og papegøyar. Insekt som honningbier, silkeormar og marihøner blir brukte for å hjelpa til med produksjon. Fisk som karpe, gullfisk og andre vasslevande dyr er blitt haldne som husdyr i akvarium. I nyare tid er ulike pelsdyr blitt tekne som husdyr for å framstilla pelsverk, og ei rekkje ville dyr som gnagarar, apar, slangar og edderkoppar er blitt brukte som til dels eksotiske kjæledyr.

## Kjelder

*«Bruksdyr» (14. februar 2009), *Store norske leksikon*. 

## Bakgrunnsstoff
Symbiose

**Symbiose** (av gresk *[[sym-|sym]]*, 'saman' og *bios*, 'liv') er samliv mellom ulike artar. Samlivet kan gå føre seg mellom plantar, dyr, bakterier eller sopp, eller mellom desse gruppene innbyrdes. Den aktive partnaren i samlivet vert kalla symbionten, medan den passive partnaren vert kalla verten. Desse termane vart introduserte av den tyske plantepatologen Anton de Bary i midten av attenhundretalet.

Omgrepet blir også brukt i overført tyding om tilhøve mellom menneske eller institusjonar der begge har ein fordel av eit samliv eller samarbeid.

## Definisjonar
Anton de Barys originale definisjon seier at *I ein symbiose er det snakk om eit tett eller intimt samliv mellem to organismer, normalt av forskjellig art. Samlivet skal vidare foregå over ei lengre periode, det skal altså vera konstant*. 

Få år etter denne definisjonen hadde ein annan, ny symbiosedefinisjon vakse fram og vunne tilhengarar. Her vert berre tilhøve kor samlivet er til fordel for begge partar rekna som symbiotiske. Andre former for samliv vert rekna som «falske symbiosar». Om ein følgjer denne definisjonen kan det likevel i praksis vera vanskeleg å skilja mellom ekte symbiose og artar som gjensidig snyltar på kvarandre.

## Ulike former for symbiose
**[[Mutualisme]]** er samliv mellom ulike organismar, kor begge får eit positivt utbytte av tilhøvet. Døme på dette er t.d. maur som passar på bladlus og til gjengjeld får sukker av desse, eller for den saks skuld tilhøvet mellom menneske og hund. Mellom dei mest ekstreme døma på dette kan me nemna lav, kor sopp og alger dannar felles vekst, eller ymse korallar som har innlemma fotosyntetiserande algar i kroppen sin.

**[[Kommensialisme]]** er samliv som er til fordel for den eine parten og nøytralt for den andre. Døme på dette kan t.d. vera åtseletarar, som ventar til predatoren har ete ferdig sin del av byttet før dei et av det, eller epifyttar, som er plantar som veks på andre plantar utan å skade dei.

**[[Parasittisme]]** er samliv som er til fordel for den eine parten og til ulempe for den andre. Ein skil ofte mellom endoparasittar, som lever inni ein organisme, og ektoparasittar, som lever på utsida. Døme på ektoparasittar kan vera t.d. flått, mygg og igler, medan døme på endoparasittar kan vera m.a. bendelorm. Ein tredje form for parasittar er epiparasittane, som lever på andre parasittar.

## Sjå òg
* Mutualisme
* Kommensialisme
* Parasittisme
* Koevolusjon
* Pollinator

## Kjelder
* Delvis omsett frå dansk wikipedia
Renault F1

**Renault F1** er den franske bilprodusenten Renault sitt formel 1 lag.

## Historie
Renault byrja Formel 1 karrieren i 1977, som Renault Sport. Det var midt i sesongen, berre 7 løp gjenstod. Renault deltok med berre ein bil, men den var særs ustabil og Jean-Pierre Jabouille fullførte ikkje eit einaste løp det året. I 1978 deltok Renault i 14 av 17 av løpa i sesongen, og braut av i 9 av dei. I 1979 gjekk Renault inn med bil nummer to, køyrd av René Arnoux. I Frankrike Grand Prix fekk Renault sin første pallplassering, med Jabouille på første og Arnoux på tredje. Etterpå fekk Arnoux to andre plassar, i England Grand Prix og i USA Grand Prix. i 1980 Fekk Renault 3 gonger 1. plass og ein 2.plass. Renault byrja verte konkurransedyktig og fekk fleire pallplasseringar. 1981 såg Jabouille bytte til laget Ligier og vart dermed erstatta med Alain Prost. René Arnoux forlet Renault året etter, til fordel for konkurrenten Ferrari.

I 1985 kom Renault i finasielle vanskar og forlet difor formel 1. Frå 1986 til 2001 deltok ikkje Renault som eige lag, men leverte motorar til laga Williams og Bennetton.

I 2000 kjøpte Renault opp Bennetton laget og var med dette tilbake i Formel 1 som konstruktør.

## Bakgrunnsstoff

* Renault F1 Team, offisiell heimeside
Honda F1

**Honda Racing F1** er eit Formel 1-lag av den japanske bilprodusenten Honda. Laget har base i Brackley, Northamptonshire i England og nyttar fasilitetane frå det tidlegare laget British American Racing som Honda kjøpte heilt opp i 2005. Motorane vert produsert i Japan. Formel 1-laget vert leidd av briten Nick Fry og har for 2007 sesongen sjåførane Jenson Button og Rubens Barrichello.

## Historie

Honda entra Formel 1 som konstruktør alt i 1964, men trekte seg ut igjen i 1968 då Jo Schlesser, som køyrde for Honda, omkom under Frankrike Grand Prix det året. Først i 1983 kom bilfabrikanten tilbake til Formel 1. først som leverandør av motorar til det britiske laget Spirit, men alt året etter skifta Honda til laget Williams. Williams-Honda vann konstruktørmeisterskapen både for 1986-sesongen og 1987-sesongen. i 1998 bytta Honda alliansar igjen og med Mclaren vann dei konstruktørmeisterskapen for sesongane 1988, 1989, 1990 og 1991. Etter 1992 tok Honda ei ny pause frå formel 1 sirkuset.

I 1998 vurderte Honda å ta del i formel 1 med et eige lag igjen. Diverre fekk teknisk direktør Harvey Postlethwaite hjarteattakk og døydde under evaluering av ein testbil. Dermed leverte Honda i staden motorar til dei alt etablerte laga British American Racing og Jordan.

Ved slutten av 2005 skaffa Honda seg 100 % av eigarskapet av laget British American Racing, og vart med dette med i Formel 1 for fullt igjen. I tillegg til Jenson Button, som alt var sjåfør i det gamle BAR-laget, skaffa Honda F1 seg Rubens Barichello som var misnøgd i Ferrari og som dermed forlét gamlelaget etter slutten av 2005 sesongen.

### Tobakkreklamen som forsvann

British American Tobacco hadde vore hovudsponsor for det gamle Bar-Honda laget og for det nye Honda laget den første sesongen, men trekte seg som sponsor i 2006. Tobakkreklame var forbode i mange arrangørland og i motorsporten der slik reklame i mange år hadde vore lukrativt for konstruktørlaga, gjorde dei seg meir og meir uavhengig av tobakkreklamen. Med BAT borte, forsvann dermed den kjende Lucky Strike-logoen.

Den nye bilen for 2007 sesongen har i staden berre eit minimum med reklameeffektar, og eit trykk av jordkloden pregar heile bilen, unnateke bakvengen som syner nettadressa www.myearthdream.com, ei nettside som vart aktivert den 27 februar 2007, same dagen bilen vart presentert offentleg. 

## Bakgrunnsstoff

* Honda F1-laget si heimeside 
* RealHondaF1.com Uoffisiell fanside 
* Honda F1 history
* Honda Racing F1 'View Suspended'
Myklebust

:*Sjå også* Myklebost

**Myklebust** er ei stadnamn nytta som etternamn og slektsnamn. Namnet har fleire skrive og talemåtarmåtar, *Myklebost, Møklebost*. Er i gamle folketeljingar o.l. nemnt som *Møchelbost, Myklebostad*.

## Myklebust som stadnamn
* Myklebust i Oldedalen
* Myklebust i Hyllestad &ndash; to matrikkelgardar i Hyllestad kommune i Sogn og Fjordane:
** Myklebust i Skifjorden &ndash; i gamle Øn sokn
** Myklebust i Hyllestadfjorden &ndash; i gamle Hyllestad sokn
* Myklebust i Jølster
* Myklebust i Sola 
* Myklebust i Vartdal
* Myklebust i Ørsta

## Myklebust som personnamn
* Hege Myklebust
Jarno Trulli

**Jarno Trulli** () er ein italiensk formel 1-førar busett i Monte Carlo.

Trulli er fødd i Francavilla i Pescara i Italia. Han har køyrt Formel 1 sidan 1997, og har mellom anna vunne Monaco GP i 2004 frå Pole position, med Renault.

Han har starta frå Pole position totalt tre gonger, og den eine var i det omdiskuterte løpet i USA i 2005.

Trulli som no køyrer for Toyota, kom på 7. plass i førarmeisterskapen i 2005.

## Tidlegare lag
* Toyota 2005-2006
* Renault 2002-2004
* Jordan Honda 2000-2001
* Prost Peugeot 1998-1999
* Prost Mugen Honda 1997
* Minardi-Hart 1997
Paxí

**Paxí** (gresk Παξοί) er den minste av Dei joniske øyane. Faktisk er det greske namnet ei fleirtalsform som viser til ei heil gruppe øyar, der dei største er Paxós og naboøya Andípaxi.

Paxí er eigen kommune, og frå 2011 høyrer øyane administrativt til under periferieininga Kérkyra i periferien Dei&nbsp;joniske&nbsp;øyane.

I gresk mytologi danna Poseidon øya då han slo Kérkyra med gaffelen sin, slik at han og kona Amfitrite kunne få litt ro.

## Geografi
Øya er om lag 13&nbsp;km lang. Vestkysten er dominert av bratte kalksteinsklipper med mange blå grotter, som ein kan nå med båt frå Gáios. Mykje av landskapet er framleis dekt av olivenlundar. Desse strekkjer seg frå Lákkas, hamnelandsbyen i nord, via Magaziá til Gáios, hovudbyen. Produksjon av olivenolje, såpe og fiske er supplement til turismen, som har vore hovudindustrien på øya sidan 1960-åra. På denne tida vart kysten rundt Gáios kraftig ombygd for å ta imot turistane. Det går dagleg ferjer og hydrofoilar frå Kérkyra og til Párga på fastlandet, i tillegg til sjøflysamband med Kérkyra by i turistsesongen. Stundom går det òg båt til Albania (feriebyen Saranda og den gresk-romerske busetnaden Butrint).

## Historie
Sjølv om øya har vore busett sidan førhistorisk tid, vert fønikarar rekna som dei første innbyggjarane på Paxí. Ein meiner at namnet på øya kjem frå Pax, som tyder «skifer» på deira språk.

Romarane styrte øya frå 200-talet fvt. og under perioden med austromersk styre og i mellomalderen vart øya stadig plyndra av sjørøvarar. Etter fleire herskarar og etter krosstoga var ferdig vart øya teken av Republikken Venezia mot slutten av 1300-talet.

Under napoleonskrigane vart Dei joniske øyane teke av Frankrike, så ein russisk-osmansk allianse, og til slutt av Storbritannia, som oppretta Den sameinte joniske unionen i 1815. I 1864, i lag med resten av Dei joniske øyane, vart Paxí ein del av Hellas.

## Byar og tettstader
Dei største byane og tettstadene i kommunen er:

Dei andre busetnadene på øya er:

Småøyar i kommunen:
* Andípaxi (21)
* Panajía (0)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Paxi|Paxi]]» frå ,  den 29. juli 2007.*  
 
; Referansar 

## Bakgrunnsstoff
* Turistinformasjon
* Offisiell side
Mette Elisabeth Finnestad

**Mette Elisabeth Finnestad** () er ein norsk skyttar frå Skjeberg, no busett i Søgne. Ho vart historisk da ho som første kvinne vann Landsskyttarstemnet i 2006 og vart skyttardronning. 

Lansskyttarstemnet i 2006 gjekk føre seg i Målselv. Da Finnestad vann, hadde skyttartinget akkurat bestemt at tittelen skulle vera skyttardronning dersom ei kvinne vann, og dette året var det til og med to kvinner på toppen av listene. Finnestad har òg vorte skyttarprinsesse to gonger, begge gongene representerte ho Torsnes skytterlag.

Ho er gift med skyttarkongen frå 1987, Tor Harald Lund frå Søgne. 

## Titlar
* Skyttardronning, 2006
* Skyttarprinsesse, 1991
* Skyttarprinsesse, 1988

## Kjelder
*Skytterboka 2005-2006, utgjeve av Det frivillige skyttarvesenet

## Bakgrunnsstoff
*Det frivillige skyttarvesenet sine heimesider
Storebæltbrua

**Storebæltbrua** (dansk: *Storebæltsbroen*) er ei hengebru mellom dei danske øyane Sprogø og Sjælland. Brua er den austlegaste av dei to bruene på det 18 kilometer lange Storebæltsambandet mellom Fyn og Sjælland.

Brua er 6&nbsp;790 meter lang. Det frie spennet er 1&nbsp;624 meter, noko som gjer brua til verdas tredje lengste hengebru etter Akashi-Kaikyo-brua i Japan og Xihoumen-brua. På det høgaste er vegbanen ca. 70 m over vassflata, av omsyn til den internasjonale skipstrafikken i Storebælt. Pylonarane, som ber kablane til hengebrua, er 254 m høge. Med dette er dei mellom dei høgaste punkta i Danmark.

Det er berre vegtrafikk over brua, jarnbanen går i undersjøisk tunnel. Bygginga starta i 1989, og brua vart opna i juni 1998. Jarnbanen vart opna i 1997. Brua er bygd, eigd og drifta av selskapet Storebælt A/S. Årsdøgnstrafikken (ÅDT) var i 2004 ca. 24 000.

## Sjå òg
*Storebæltsambandet
*Øresundsbrua

## Bakgrunnsstoff
*Storebæltsbroen A/S
Storebæltsambandet

**Storebæltsambandet** er eit veg- og jarnbanesamband mellom dei danske øyane Fyn i vest og Sjælland i aust, via Sprogø omtrent midtvegs. Mellom Fyn og Sprogø er det ei kombinert veg- og jarnbanebru. I aust går vegen over høgbrua Storebæltbrua og jarnbanen går i tunnel. Sambandet er i alt ca. 18 km.

Sjælland vart skjenefast med Europa den 11. september 1995 da arbeidarane festa saman jarnbaneskjenene frå Fyn og Sjælland i tunnelen under Storebælt. Høgbrua vart først ferdig nokre år seinare, sidan det var politisk bestemt å prioritere jarnbanetilknytinga først.

Prosjektet vart vedteke av Folketinget i 1986. Det hadde vore diskutert eller under arbeid i mesta 100 år før det stod ferdig og vart opna i juni 1998. Samtidig vart det oppretta eit statleg selskap kalla A/S Storebæltsforbindelsen, som fekk til oppgåve å ta seg av prosjektering, bygging og drift av sambandet. Selskapet er eigd av det statseigde Sund og Bælt Holding A/S, som òg eig A/S Øresund, som saman med det svenske statseigde selskapet SVEDAB AB står for Øresundssambandet.

## Sjå òg
* Storebæltbrua
* Øresundssambandet

## Bakgrunnsstoff
* Storebælt - Sund&Bælt
Dyne

**Dyne** (frå norrønt *dýna*, som har samanheng med ordet dun) er ein flatvoren samansydd sekk fylt med eit varmeisolerande materiale som ein kan breia over seg i ei seng. Bruken av dyner tok til å spreia seg i Nord-Europa på 1500-talet, men blei særleg i løpet av 1900-talet vanlegare i fleire delar av verda. Opphavleg fylte ein dyner med fjør eller dun, der edderdun frå ærfugl var rekna som det beste. I dag bruker ein ofte kunstfiber i dyner.

I staden for dyne kan ein bruka skinnfell, sengeteppe eller laken til å ha over seg.
Polar

**Polar** viser til noko som har med polane eller polstrøka å gjera.

Sjå mellom anna:
*Polarsirkel
*Polstjerna (heiter *[[Polaris]]* på latin)
* geografisk pol, skjeringspunkta mellom jordaksen og jordoverflaten, kalla Nordpolen og Sørpolen
* astronomisk pol (himmelpolane), skjeringspunkta mellom den forlenga jordaksen, himmelaksen og himmelkula; senit og nadir
* Satellitten Polar, ein amerikansk forskingssatellitt.
Dryader

**Dryader** var skognymfer som etter gresk mytologi budde i eiker eller andre tre. Ordet *dryade* kjem av det greske ordet *dryas* som viser til *drys*, 'eik' eller 'tre'.

Dryadene vart ved fødselen bundne til eit bestemt tre, og døydde dersom dette treet døydd. Av den grunn straffa dryadene og gudane menneske som skada tre. Dryader som levde i treet sitt vart kalla **hamadryader**. Dryadene var vakre kvinner, ofte kledde i grønt eller brunt. I håret bar dei blomar, planter, lauv og kvistar, alt etter kva skog dei kom frå. 

Dryader vert inndelt i to grupper, *dryader* og *hamadryader*. Dryadene vernar om heile skogen og alt som er i den, medan hamadryader er bundne til eitt, ofte svært gamalt og stort tre. Dryada personifiserar då treet si sjel.
Ithaca

**Ithaca** kan vise til:

* Itháki (Ithaka), ei gresk øy
* 1151 Ithaka, ein asteroide
* Ithaca Chasma, ein dal på saturnmånen Tethys

## Stader i USA
* Ithaca i New York
* Ithaca i Georgia
* Ithaca i Michigan
* Ithaca i Nebraska
* Ithaca i Ohio
* Ithaca i Wisconsin
Biologisk domene

**Domene** er ein biologisk kategori som blir brukt av enkelte systematikarar; det omfattar eitt eller fleire skylde rike.

Som med andre kategoriar (bortsett frå arten) er det eit skjønnsspørsmål kva gruppe ein vel å kalla domene. Derfor er også svaret på spørsmålet om kor mange domene av organismar som finst, og om ein i det heile tatt bør bruka domene, vilkårleg. Ulike systematikarar opererer med ulike system, mange utan nokon kategori høgare enn riket. Dei som bruker domene, bruker denne kategorien for dei aller største organismegruppene, som bakteriar, eukaryote organismar og urbakteriar.

Toppnivåa i nokre av dei moderne klassifiseringane av biologisk liv er:

* To-rike-systemet, med gruppene *[[Prokaryota]]* (eller *[[Monera]]*) og *[[Eukaryota]]* på toppen
* Seks-rike-systemet med *[[Protista]]*, *[[Archaebacteria]]*, *[[Eubacteria]]*, *[[Fungi]]*, *[[Plantae]]* og *[[Animalia]]*. 
og den nyaste
* Tre-domene-systemet lagt fram av Carl Woese i 1990, med domena *[[Archaea]]*, *[[Bacteria]]* og *[[Eukaryota]]* som toppgrupperingar
Domene

**Domene** tyder opphavleg 'krongods' (via fransk *domaine* frå latin *dominus*, 'herre').
Ordet har i dag fleire tydingar:

* felt som ein rår over; interesse- eller spesialområde
* landområde som høyrer til staten, krongods
* Biologisk domene
* Internett-domene
* Magnetisk domene (Weissdomene)
Kunsthistorie

**Kunsthistorie** er historie knytt til utviklinga innan former for kunst frå oldtida til i dag. Med forskjellige former for kunst vert tradisjonelt meint målarkunst, arkitektur og skulptur, men det er òg vanleg å inkludera fotografi, formgjeving (design) og andre uttrykksformer. Faget kunsthistorie omfattar òg kulturminnevern og byplanlegging. Studiet av kunsthistorie inngår òg som del av andre fag, spesielt arkeologi.

## Periodar innan kunsthistoria

Det er vanleg å dela kunsthistorien inn i periodar:

* Gresk kunst
** Gresk arkitektur
** Gresk skulptur
* Romersk kunst
** Romersk arkitektur 
* Tidleg kristen kunst
* Bysantinsk kunst
** Bysantinsk arkitektur
* Mellomalder
** Romansk arkitektur 
** Gotisk arkitektur 
* Renessanse
** Renessansearkitektur 
* Barokk
** Barokk arkitektur
* Rokokko
* Klassisisme
* Romantikken
* Historisme
* Modernisme
** Art Nouveau
** Impresjonisme
** Funksjonalisme
*** Bauhaus
* Postmodernisme

## Kunsthistorikarar
Kunsthistoria har tradisjonelt vore skildra som ei utviklingshistorie. Den første boka i allmenn kunsthistorie var Franz Kugler si (1808-1858) Handbuch der Kunstgeschichte skrive i 1842.
 
Andre viktige kunsthistorikarar er: 
* Johann Joachim Winckelmann 1717-1768 
* Aloïs Riegl 1858-1905
* Heinrich Wölfflins 1864-1945
* Erwin Panofsky 1892-1968
* Arnold Hauser 1892–1978

## Andre emne

* Estetikk
* Ikonografi

## Bakgrunnsstoff
* Forelesninger i Kunsthistorie 
* Kunsthistorie.com
* Art movement oversikt 
* A World History of Art

## Litteratur
* Gardner's Art through the Ages, USA, 1996
Olavsrosa

**Olavsrosa** er eit kvalitetsmerke som er tildelt av stiftinga Norsk Kulturarv  til verksemder som tilbyr opplevingar som byggjer på norsk kulturarv. 

## Kriterium
Kvalitetsmerket Olavsrosa «blir tildelt opplevingar av særleg høg standard, med omsyn både til kulturhistorie og formidling.» For at prisen skal verte utdelt må kandidaten fått vurdert den kulturhistorieske verdien sin, korleis kulturarven vert teken vare på og ført vidare til publikum. Kandidatar som får tildelt merket er underlagt ein årleg kontroll og ei årleg rapportering. Merket kan brukast til profiliering og marknadsføring av verksemder som har fått det tildelt, men det kan også trekkjast attende dersom kriteria ikkje lenger er møtte.

Kandidatane sjølve må søkje om å få tildelt prisen, og dei må kunne dokumentere visse krav som vert stilte i søknadsskjemaet. Eksterne nominasjonar vert derfor ikkje realitetsbehandla.

## Utforming
Symbolet for varemerket Olavsrosa byggjer på figuren olavsrose, ei form for valknute, eit gamalt symbol for vern. Figuren er grøn og har omskrifta «NORSK KULTURARV • NORWEGIAN HERITAGE». Figuren vart i 1996 registrert som varemerke for Norsk Kulturarv.

## Verksemder som er tildelt Olavsrosa
Følgjande verksemder var tildelt Olavsrosa i september 2013:

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Olavsrosa|Olavsrosa]]» frå ,  den 4. september 2013.* 
*** oppgav desse kjeldene:*


## Bakgrunnsstoff
* Offisiell heimeside
Ingmar Bergman

**Ernst Ingmar Bergman** () var ein svensk teater- og filmregissør. Han var ein sentral filmskapar i andre halvdel av 1900-talet.

## Oppvekst
Mor hans var sjukepleiar og kom frå ein velsedd overklassefamilie, mens faren var vikarprest og hadde enklare sosial bakgrunn. På 1930-talet blei faren sokneprest i Hedvig Eleonora församling på Östermalm i Stockholm.

Ingmar Bergman voks opp i eit miljø med religiøse bilete og tankar. Fram til slutten av andre verdskrigen og oppdaginga av Holocaust var Bergman nazisympatisør.

## Karriere
Bergman studerte på Stockholms högskola frå 1937 til 1940, og interesserte seg for teater, seinare film. Filmane til Bergman handla oftast om eksistensielle spørsmål, død og tru.

Bergman skreiv som regel manuskripta sjølv. I perioden mellom 1960 og 1984 var Sven Nykvist den faste sjeffotografen hans.

## Privatliv
Bergman var gift fem gonger. Han hadde ni barn.

## Verk
### Filmar

### Filmar for fjernsyn

### Bøker

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Oske

**Oske** er det som blir tilbake av det brennbare materialet etter ei fullstendig forbrenning.

I praksis består oske av alle material som ikkje er organiske *([[mineral]] og [[kjemisk sambinding|kjemiske sambinding]]ar)*, t.d.: Al2O3, CaO, Fe2O3, MgO, MnO, P2O5, K2O, SiO2, Na2CO3, NaHCO3, etc.

Eigenvekta av frisk vedoske teken ut av omnen er ca. 0,3 ( 0,3kg/l).

## Bruk
På grunn av innhaldet av kalium (K2O) og kalsium (CaO), kan oske frå vedfyring nyttast som jordforbetringsmiddel. Ei mengde på inntil 3 liter pr. 10 m² (300 liter pr. dekar) årleg, kan vere passande.
Norske fylkesblomar

**Norske fylkesblomar** er blomar som er vedtekne som representative for dei norske fylka.

Professor Olav Gjærevoll initierte arbeidet med fylkesblomane i 1987, då han var leiar av Norsk botanisk forening. Foreininga sette i samarbeid med dei botaniske musea og styret i Det norske hageselskap opp ei liste med framlegg til fylkesblomar for kvart fylke. Framlegga vart sende fylkesmannen i kvart fylke vinteren 1989. I nokre fylke godkjende fylkesmannen valet av fylkesblom, i andre fylke vart framlegget teke opp politisk i fylkestinget eller i fylkesutvalet. Mot slutten av 1990-talet hadde ein, med enkelte justeringar av det opphavlege forslaget, kome fram til ei liste som var allment akseptert. Lista inneheldt også ein utvald art for Svalbard. Alle artane er presenterte i boka *Norges fylkesblomster* av Inger Gjærevoll (Tapir forlag, 1999).

I Sverige har dei hatt ei tilsvarande liste over &laquo;landskapsblommor&raquo; sidan 1908. Også Finland har slike landskapsblomar. Mange andre land har tilsvarande lister med nasjonale eller regionale blomar.

## Oversyn

Fylkesblomane er: 

(Namnsetjing etter Artsdatabanken sin artsnavnebase)

## Sjå òg
* Norske kommuneblomar
* Noregs nasjonalblom
* Fylkesfugl
* Fylkesstein

## Kjelder

* Norsk Botanisk Forening - Nasjonal- og fylkesblomster 

; Litteratur 

* 

; Referansar
Rallarvegen

**Rallarvegen** er namnet på ein veg som vart bygd i samband med bygginga av Bergensbanen.  Vegen går frå Haugastøl til Myrdal og vidare til Flåm. Det er òg ein veg fra Voss til Upsete. 

Vegen er kalla opp etter anleggsarbeidarane, rallarane. 

## Bakgrunnsstoff
* Bilete og meir informasjon om Rallarvegen
Elektrostatisk utlading

Ei **elektrostatisk utlading** er ein brå elektrisk straum som strøymer mellom to lekamar med forskjellig elektrisk potensial. Ofte vert han forkorta til ESD (eletrostatic discharge). Uttrykket vert nytta innan elektronikk og andre industriar for å skildre kortvarige uønskte straumar som kan øydeleggje elektronisk utstyr. 

## Årsak
Ei av årsakene til elektrostatiske utladingar er statisk elektrisitet. Statisk elektrisitet oppstår ofte gjennom friksjonslading, der to stoff først er i kontakt med kvarandre og så vert fråskild i lag med dei elektriske ladningane sine. Slik friksjonslading kan oppstå når ein t.d. går på eit teppe, stig ut av ein bil eller fjernar visse typar plastinnpakkingar. I desse tilfella skapar friksjonen mellom dei to stoffa friksjonslading, og dermed forskjellig elektrisk potensial som kan skape ein elektrostatisk utlading. 

Ei anna årsak til elektrostatisk utladingar er elektrostatisk induksjon. Dette skjer når ein elektrisk lada lekam kjem nær ein elektrisk leiande lekam som er isolert frå bakken. Den lada lekamen skapar eit elektrostatisk felt som fører til elektrisk ladingar på overflata av den andre lekamen.Sjølv om netto elektrostatisk lading ikkje har endra seg, men berre er omfordelt, har ein no område med positive og negative ladingar. Ein elektrostatisk utlading kan oppstå om desse to lekamane kjem i kontakt. 

## Typar
Den mest spektakulære forma for elektrostatisk utlading er ein gneiste, som oppstår når eit kraftig elektrisk felt skapar ein ionisert elektrisk leiande kanal i lufta. Dette kan føre til ubehag hos folk, vere svært øydeleggjande for elektronisk utstyr og føre til brann og eksplosjonar viss lufta inneheld brannfarlege gassar eller partiklar. Mange elektrostatiske utladingar oppstår derimot utan gneistar ein kan sjå eller høyre. 

Kanskje det mest kjende dømet på ein naturleg gneiste er eit lyn. I dette tilfellet er potensialskilnaden mellom ei sky og bakken, eller mellom to skyer, og er typisk på fleire hundre millionar volt. Straumen som strøymer gjennom den ioniserte lufta skapar ein eksplosiv utlading av energi. 

## Bakgrunnsstoff
* Grunnprinsippa for elektrostatiske utladingar 

## Kjelde
Amund B. Larsen

**Amund Bredesen Larsen** (fødd i Grue 15. desember 1849, død 27. april 1928 i Bærum) var ein norsk filolog, dialektgranskar og statsstipendiat.

Han kom frå ein storgard, og hadde privatlærarar inntil han tok artium ved Heltbergs studentfabrikk i 1866. Han veksla mellom studie og arbeid som huslærar inntil han i 1878 vart cand.philol. Han var lærar i Trondheim og Arendal, tok doktorgrad i 1895 på ei avhandling om *Lydlæren i den solørske dialekt*, og tapte i 1899 tvikampen om eit nytt professorat i landsmål til Marius Hægstad. Til gjengjeld vart Larsen utnemnd til statsstipendiat i 1901 for å ganske norske bygdemål. Med boka *Oversigt over de norske bygdemaal* frå 1901 skreiv han det første samanfattande oversiktsverket om norske dialektar.

Han gav i 1909 ut *Utredning av spørsmaalet om et mulig samarbeide mellem landsmaal og riksmaal i retskrivningen* saman med Hans Eitrem og Steinar Schjøtt. 

## Litteratur
* *Oplysninger om dialekter i Selbu og Gauldalen* (1882)
* *Oversigt over de trondhjemske dialekters slægtskabsforhold* (1886)
* *Lydlæren i den solørske dialekt* (doktorgradsavhandling 1894)
* *Oversigt over de norske bygdemaal* (1901, nytt opplag 1948)
* *Kristiania bymål* (1907)
* *Bergens bymaal* (1911–1912, saman med G. Stoltz)
* *Stavanger bymål* (1925, saman med M. Berntsen)
* *Sognemålene* (1926)

* *Skrifter*, i utval ved Magne Myhren. Universitetsforlaget, 1976

;Om han
* *Festskrift til Amund B. Larsen på hans 75-års fødselsdag*. 1924. 
* Geirr Wiggen. «Amund B. Larsen som sosiolingvist» I: *Peilepunkter. Festskrift til Thor Ola Engens 50-årsdag 11. januar 1995.* (red. av Kulbrandstad og Øygarden). 1995.
* R. Iversen. «Minneord» I: *Vitenskaps-Akademiets årbok*, 1929.
* Kjell Venås. «Amund B. Larsen» I: *Norsk biografisk leksikon*, 2. utg.