open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Karri

**Karri** er ei vestleg nemning for fleire asiatiske sausar og krydderblandingar brukt til å laga dei.
På norsk viser namnet særleg til ei krydderblanding sett saman av spisskum, koriander, gurkemeie, chilipulver og bukkehornkløver (fenugreek), eller ein saus laga med slikt krydder. 
Denne karrien er kjenneteikna av ein gulaktig farge på grunn av gurkemeien, og ei særskilt lukt som særleg kjem frå koriander og spisskummen. Karrismaken passar til ei rekkje former for kjøt, fisk og grønsaker.

Ordet «karri» kjem av tamilsk *kari* og tyder ganske enkelt 'grønsakrett', ofte forklart som 'saus'.

Gurkemeie er ein viktig ingrediens i karri, og har tradisjonelt vore brukt i asiatisk medisin. Laboratorieforsøk har vist at eit stoff i gurkemeie, kurkumin, kan motverka betennelsar og kreft. Det er likevel ikkje stadfesta at det å eta karrimat eller gurkemeie i seg sjølv er helsebringande.

## Historie

Omgrepet «curry» kom til Storbritannia frå India på 1700-talet. Nye asiatiske krydder gjorde det mogleg å laga mat som britar var blitt kjende med i Britisk India. Den første kjende karrioppskrifta er «Currey the India way» i Hannah Glasse si kokebok *The Art of Cookery made Plain and Easy* frå 1747. Oppskrifta på denne tjukke sausen var nokså enkelt smakssett med malen koriander, smør, lauk og salt. I den oppdaterte utgåva frå 1774 inneheldt oppskrifta finmalen gurkemeie, ingefær og pepar.

Curry blei ein populær britisk matrett som mellom anna blei brukt til restemat. Frå 1780-åra blei det selt ferdigblanda karripulver, og i 1810 blei den første karristova i England, Hindoostanee Coffee House, opna i London av bengalaren Sake Dean Mahomed. Fleire britiske kokebøker frå 1800-talet hadde karrioppskrifter, mellom anna den populære Mrs Beeton, som gav ei oppskrift på karripulver (med koriander, gurkemeie, kanel, kajennepepar, sennepsfrø, ingefær, allehande og bukkehornkløver), men meinte at å kjøpa ferdigblanda pulver kunne vera både betre og meir økonomisk.

Etter viktoritida var karriretter ei tid mindre vanlege heimelaga mat, men blei populære att i mellomkrigstida saman med annan eksotisk mat. Frå slutten av 1940-talet opna ei rekkje indiske restaurantar i Storbritannia som serverte britisktilpassa indisk mat. Desse blir gjerne kalla *curry houses*. På 1990-talet blei det også opna ei rekkje søraustasiatiske restaurantar, hovudsakleg med thailandsk mat, i Storbritannia, med mange karriretter. I 1997 blei *curry* utropt til den britiske favorittretten i ei meiningsmåling.

## Annan bruk
Karripulver er òg vanleg i retter som ikkje nødvendigvis blir kalla karri, til dømes til fiskebollar i kvit saus, currywurst, mulligatawny soup eller coronation chicken.

## Sjå òg
* 7-karri

## Kjelder

### Litteraturliste
* 

* 
* 

## Bakgrunnsstoff

* «Lag ditt eget karripulver» ved bloggen *Gjør hverdagen til en fest*
* «Slik lager du din egen karri» ved framtiden.no
Nelliktre

**Nelliktre** (*Syzygium aromaticum*, *Eugenia caryophyllata* o.a.) er eit opptil 12–15 meter høgt eviggrønt tre av myrtefamilien som opphavleg stammar frå Indonesia. Dei umogne blomsterknoppane frå nelliktreet blir tørka og bruka som krydder. Krydderet er kjent under fleire namn, som t.d. **kryddnellik**, **kryddenellik**, **kryddernellik**, **nellikspikar** eller rett og slett **nellik**.

## Om ordet nellik
Sjølve ordet nellik er eit lån frå tysk *Nelke*, som i sin tur er ei samandraging av (Gewúrz-)Negelken, ‘(krydder-)negl’. På nederlandsk er dette sambandet òg tydeleg, med namnet *kruidnagel*, eller ‘kryddernegl’. Den engelske nemninga «clove» er lånt frå fransk *clou*, ‘negl’. Det er uvisst, men relativt sannsynleg, at den hebraiske kryddernemninga צִפּוֹרֶן [ṣippōren] med opphavleg tyding ‘negl’ eller ‘klo’ som er bruka om eit av kryddera i tempelrøykjelsen, står for kryddnellik. Rashi hevda derimot at *ṣippōren* var ei urterot som er «slett og gjennomsiktig som ein fingernegl».

## Dyrking og handel
Kryddernellik oppstod på Molukkane, og dyrkinga føregjekk lenge berre i øygruppa. Nellikhandel føregjekk på 2000-talet f.Kr., med funn frå om lag 1720 f.Kr. i Syria. Krydderet var også tidleg kjend i Kina. Under koloniseringstida tok først portugisarane og seinare nederlendarane kontroll over den innbringande handelen. Rundt 1800 blei planten innført til Mauritius og Zanzibar. Opphavslandet Indonesia er framleis viktig som nellikdyrkar, men Madagaskar er blitt eit like viktig opphavsland. Ein produserer òg nellik i India og Tanzania (på Pemba og Zanzibar) og på Sri Lanka.

## Bruk

Nellikspiker er tørka blomeknoppar frå nelliktreet. Dei kan brukast heile eller malne i matlaging, men gjev ein sterk smak og bør brukast med måte. Krydderet blir brukt over heile verda, men har ulike bruksområde. I Europa blir det helst brukt i ost, som norsk nøkkelost, og i baking, til dømes av nokre typar peparkaker, men finst også i særskilde middagsrettar. I indisk matlaging er nellik utbreidd, som ein del av krydderblandinga garam masala, retten biryani og i indisk te. I kinesisk matlaging er nellik med i femkrydderblandinga.

I Indonesia blir nellik brukt i sigarettar, såkalla *kretek*. I kinesisk og japansk tradisjon blir krydderet brukt til røykjelse. Nellikessens blir også brukt til å laga parfyme. Ein europeisk tradisjon er nellikappelsin, som ein lager ved å stikka nellik inn i ei appelsin.

Nellik blir brukt som urtemedisin, mellom anna mot munnplager og tannverk

## Anna
### Latinske namn
Nelliktreet går under mange ulike latinske namn:
* *Eugenia caryophyllata*
* *Eugenia caryophyllus*
* *Eugenia aromatica*
* *Caryophyllus aromaticus*
* *Jambosa caryophyllus*
* *Myrtus caryophyllatus*
* *Syzygium aromaticum* (stundom skrive *Sizygium aromaticum* eller *Syzigium aromaticum*)

## Kjelder

* *Delar av denne artikkelen bygger på «[[:en:Clove|Clove]]» frå , den 14. juli 2010.* 
* 
* Gernot Katzer, [Cloves (Syzygium aromaticum L. Merr. et Perry)]

## Bakgrunnsstoff
* «KRYDDERNELLIK» frå rolv.no
Morfologi i biologi

I biologien er **morfologi** eit omgrep som gjeld korleis ein organisme er bygd opp, og faget som studerer denne oppbygginga. Morfologi er ein viktig føresetnad for mange andre biologiske disiplinar, til dømes evolusjonsbiologi og fysiologi.

Faget er ein del av både botanikken, mikrobiologien, mykologien og zoologien), og kan vidare delast inn i fleire spesialfelt:
* *karyologi* (studiet av talet og forma på kromosoma)
* *cytologi* (cellebiologi),
* *histologi* (studiet av vevstypane)
* *osteologi* (studiet av skjelettet)
* *organologi* (studiet av den indre oppbygginga av kroppen og organa)
* *eidonomi* (studiet av den ytre oppbygginga av kroppen)
Omgrepet *[[anatomi]]* blir brukt om dei fem første av desse greinene, det vil seie alle bortsett frå eidonomi.
Nellikslekta

**Nellik** (*Dianthus*) er ei slekt blomar i nellikfamilien. Plantane er staudar med motsette, vaksdekte blad. Blomane sit på enden av bladberande stenglar, og mange har sterk lukt, som kan minna om lukta til kryddernellik. Fleire nelliksortar veks i Noreg.

Nellikblomane har alle fem kronblad som ofte har frynsete kantar. Blomane kan ha ulike fargar, men ulike styrkar av rosa er vanleg. 


Fil:Dianthus plumarius0.jpg|*Dianthus plumarius*, hagefjørnellik
Fil:Dianthus gratianopolitanus0.jpg|*Dianthus gratianopolitanus*, pinsenellik
Fil:Dianthus superbus 190803.jpg|*Dianthus superbus*, strandnellik
Fil:Dianthus gigantheus0.jpg|*Dianthus giganteus*
Laonastes aenigmamus

***Laonastes aenigmamus***, laotisk «kha-nyou», er ein asiatisk gnagar som først blei vitskapleg klassifisert i 2005. Dyret, som i Laos er kjent under namnet «kha-nyou», har ein ca 30 cm lang og lett langstrakt kropp, stutte bein, små og runde øyro, eit noko fyldig snuteparti med lange verhår og ein kring 15 cm lang, noko lodden men ikkje buskete hale. Dyret, som lever i skogar og kalksteinsknausar i Laos, blir seld på laotiske marknader for bruk til mat for menneske.
På tidspunktet arten vart klassifisert trudde forskarane at familien *[[Diatomyidae]]* var utdøydd, sidan han tidlegare berre var kjend frå over 10 millionar år gamle fossil. 

## Bakgrunnsstoff
* Gammel familie står opp fra de døde  ved forskning.no
* Systematics and Biodiversity Paulina D Jenkins C William Kilpatrick, Mark F Robinson and Robert J Timmins, Morphological and molecular investigations of a new family, genus and species of rodent (Mammalia: Rodentia: Hystricognatha) from Lao PDR, Volume 2, Issue 4 - December 2004
* 'Oddball Rodent' Found (in Plain View) Is Called New to Science
* Globe and Mail: New family of rodent found
Emil

**Emil** er eit mannsnamn med opphav i det latinske slektsnamnet *Aemilius*, som eigentleg tyder *rival*. Ein fransk variant er **Émile**. Det er i slekt med kvinnenamna Emilie og Emilia.

Emil har namnedag 23. januar i Noreg, 30. august i Finland og 14. november i Sverige.

## Kjendenamneberarar
*Emil Stang d.e. (1834–1912), norsk jurist og politikar
*Émile Waldteufel (1837–1915), fransk komponist
*Émile Zola (1840–1972), fransk forfattar
*Émile Durkheim (1858–1917), fransk vitskapsmann
*Emil Brack (1860–1905), tysk sjangermålar 
*Emil Stang d.y. (1882–1964), norsk jurist og politikar
*Emil Boyson (1897–1979), norsk forfattar
*Emil Nikolaisen (f. 1977), norsk musikar
*Emil Hegle Svendsen (f. 1987), norsk skiskyttar

## I kulturen
Den mest kjende namneberaren i dag er likevel truleg Astrid Lindgren sin oppdikta rakkarunge, Emil i Lønneberget, som stadig måtte høyra eit sint «Eeeeemil!» frå far sin når han hadde gjort eit peik.

## Bakgrunnsstoff
354

## Hendingar
* 25. desember &ndash; Fyrste julefeiring, den romerske biskopen Liberius flytta feiringa av Jesu openbering frå 6. januar til 25. desember. Ein dato som passa betre i forhold til den tradisjonelle feiringa av vintersolkverv.
* Constantius Gallus blir avsett og avretta i Antiokia på Constantius IIs ordre.
* Alemannarane kryssar øvre Rhinen og invaderer Helvetia.
* For fyrste gong blir bulgararane inngåande beskrive i europeiske krønike.
* Libanios blir lærar i retorikk i Antiochia; studentane hans er blant andre Johannes Chrysostomos og Theodoros av Mopsuestia.
* Fu Sheng (Fou Cheng) blir konge over Shanxifolket (Chen-si) i nord-Kina.

## Fødde
* 13. november – Augustin av Hippo, kyrkjelærar og helgen (død 430) 
* Paulinus av Nola, kristen biskop

## Døde
* Constantius Gallus, keisar i Austromarriket
374

**374** (romartal CCCLXXIV) var eit normalår som byrja på ein onsdag i den julianske kalenderen. I samtida i Romarriket var det kjend som året då Augustus og Equitius var konsular (elle sjeldnare, år 1127 ab urbe condita).

## Hendingar
*  4. mai: Ein person kjend som Atlatl Cauac eller 'Spydkastar-ugle' blei herskar over Teotihuacan (Mexico).

* Den germanske gruppa quadi kryssa Donau og byrja herja i Pannonia. Dei styrte unna befesta byar, men plyndra landsbygda i staden.

## Fødde
* Gwanggaeto den store, koreansk herskar over Goguryeo

## Døde
* Pap av Armenia, armensk konge (eller 375) 

## Kjelder
381

## Hendingar
* 

## Fødde
* 

## Døde
* 25. januar: Athanarik, konge over Vestgotarane, døyr i Konstantinopel.
378

**378** (romartal CCCLXXVIII) var eit normalår som byrja på ein måndag i den julianske kalenderen.
I samtida i Romarriket var det kjent som året då Valens og Augustus var konsular (eller sjeldnare, år 1131 ab urbe condita).
## Hendingar
* Mayaleiaren Siyaj K'ak' erobra Waka 8. januar, Tikal den 16. januar, og Uaxactun. Siyaj K'ak' byrja erstatta mayakongar med slektningar av kongen av Teotihuacan, kjend som Spydkastar-ugle.
* 8. august: Slaget ved Adrianopel. Keisar Valens av Romarriket missa livet, og gotarane vann over romarane.

## Døde
* 
* 9. august: Valens, romersk keisar (i slaget ved Adrianopel)
389

**389** (CCCLXXXIX) var eit normalår som byrja på ein måndag i den julianske kalenderen. I Romarriket i samtid var det kjent som året då Timasius og Promotus var konsular (eller sjeldnare, år 1142 ab urbe condita).
## Hendingar
* Theodosius den store feira sigeren sin over Magnus Maximus i Roma.

## Fødde
* 

## Døde

* Donatian av Reims (eller Donat), kristen biskop og helgen
* Mao, kinesisk keisarinne gift med Fu Deng (Tidlegare Qin)

## Kjelder
390

## Hendingar

* Tsjandragupta II av Guptariket overvann Sjakariket, nordvest i India.

* Theodosius I av Romarriket og Sapor III av Persia gjorde ein avtale der dei delte Armenia mellom seg.

* Som hemn for drapet på generalen sin, Butheric, gav Theodosius I ordre om ein massakre av innbyggjarane i Thessaloníki. Den heilage Ambrosius av Milano bannlyste keisaren, og tvinga han til å gjera bot for handlinga si den 25. desember.

* Hieronymus fullførte omsetjinga si av Det nye testamentet frå gresk til latin, og tok fatt på Det gamle testamentet.

## Fødde
* 

## Døde
*
401

**401** (romartal CDI) var eit normalår som byrja på ein tysdag i den julianske kalenderen. I samtida i Romarriket var det kjent som året då  Vincentius og Fravitus var konsular (eller sjeldnare år 1154 ab urbe condita). 

## Hendingar
* 22. desember: Etter at pave Anastasius I hadde døydd tre dagar tidlegare blei Innocens I vald til pave.

## Fødde
* Theodosius II, austromersk keisar
* Aelia Eudocia, keisarinne gift med Theodosius II.
* Leo I, austromersk keisar

## Døde
* 19. desember: Pave Anastasius I
402

**402** (romartal CDII) var eit normalår som byrja på ein onsdag i den julianske kalenderen. I samtida i Romarriket var det kjent som året då Arcadius og Honorius var konsular (eller sjeldnare år 1155 ab urbe condita). 
## Hendingar
* 
*Keisar Honorius av Vestromarriket flytta den vestromerske hovudstaden frå Milano til Ravenna.
*Silseong klei konge av det koreanske kongeriket Silla.

## Fødde
* 
* Toribio de Astorga, erkediakon og biskop
* Senjing, kinesisk buddhistnonne

## Døde
* 
*Epifanios av Salamis, kyrkjefar
*Quintus Aurelius Symmachus, konsul i Roma
410

**410** (romartal CDX) var eit normalår som byrja på ein laurdag i den julianske kalenderen.

## Hendingar
* 24.–27. august: Visigotane plyndra Roma.

## Fødde
* 

## Døde
* Alarik, konge over visigotane.
413

## Hendingar
* Vestgotarane drog seg utor Italia etter fem års herjing.

* Kumara Gupta I blei herskar over Guptariket etter faren Chandragupta II.

## Fødde
* 

## Døde
* Chandragupta Vikramadity, Chandragupta den store, herskar av Guptariket
* Qiao Zong, kinesisk militærleiar
423

## Hendingar
* Joannes blei ny keisar av Vestromarriket.

## Fødde
* Heilage Geneviève, vernehelgen for Paris

## Døde
* 15. august: Honorius, keisar i Vestromarriket.
* Mingyuan av nordlege Wei
* Heilage Maron, syrisk munk
430

**430** var eit år på 400-talet.
## Hendingar
* Feng Hong tok trona i Nordre Yan etter Feng Ba.
* Peter Iberaren grunnla eit georgisk kloster nær Betlehem.

## Fødde
* Keisar Xiaowu av Liu Song

## Døde
* 28. august: St. Augustin av Hippo, katolsk helgen (f. 354) 
* Prost Aleksander av Konstantinopel, ortodoks helgen
* Feng Ba av Nordre Yan
435

**435** (romartal CDXXXV) var eit normalår som byrja på ein tysdag i den julianske kalenderen. I samtida i Romarriket var det kjend som året då Theodosius og Valentinianus var konsular (eller sjeldnare, år 1188 ab urbe condita).

### Romarriket
* General Flavius Aetius byrja eit hærtog i Gallia mot burgundarane etter at dei hadde utført raid i Gallia Belgica under kong Gundahar.
* 14. november: Keisar Theodosius II av Austromarriket kom med eit edikt som gav dødsstraff for kjetteri og heidenskap i riket. Jødedommen blei rekna som ein lovleg ikkje-kristen religion.
* Kong Geiserik av vandalane og alanane gjekk med på ein avtale med romarane om å styra Mauretania og delar av Numidia som *foederati* med Vestromarriket. Eldstesonen hans Hunerik blei send til Ravenna som barnegissel for å sikra avtalen.

### Amerika
* Ein herskar kjend som «Casper» eller «11 Kanin» byrja den 52 år lange regjeringstida si i Palenque i Mayarieket.

## Døde
*Rabbula, biskop av Edessa
444

**444** (romartal CDXLIV) var eit skotår som byrja på ein laurdag i den julianske kalenderen. I samtida i Romarriket var det kjend som året då  Theodosius og Aginatius var konsular (eller sjeldnare som år 1197 ab urbe condita).

## Hendingar
* 
* Eudocia, eldstedottera til keisar Valentinian III av Romarriket, blei trulova med Huneric, som var son av vandalkongen Genseric og romersk gissel.

## Fødde
* 
* Xiao Ni, prins av Sørlege Qi 

## Døde
* 
* Juqu Wuhui, prina av Nordlege Liang
450

**450** (romartal **CDL**) var eit normalår som byrja på ein sundag i den julianske kalenderen.

## Hendingar
* 28. juli: Keisar Theodosius II av Austromarriket fall frå hesten sin medan han var på jakt i Konstantinopel, og døydde kort tid seinare. Han hadde vore ved makta sidan 408, for det meste under påverknaden til den kristne systera si Pulcheria.
* 25. august: Pulcheria blei tvinga til å gifta seg med ein medregent av Austromarriket. Ho gav keisardiademet til offiseren og senatoren Markian, og blei krona til keisarinne i Hippodromen i Konstantinopel i den fyrste religiøse kroningsseremonien.

## Fødde
* 2. februar: Justinus I av Austromarriket

## Døde
* 28. juli: Theodosius II av Austromarriket
451

**451** (romartal CDLI) var eit normalår som byrja på ein måndag i den julianske kalenderen. I samtida i Romarriket var det kjent som året då Marcianus og Adelfius var konsular (eller sjeldnare som år 1204 ab urbe condita). 
## Hendingar
* Kring 21. juni: Slaget på Katalaunarmarka fann stad mellom vestromerske og huniske styrkar, med allierte på kvar side. Slaget enda med at Attila gav opp å hærta Gallia.
* 8. oktober–1. november: Kyrkjemøtet i Kalkedon ende med splitting mellom den orientalske ortodokse kyrkja og den katolske kyrkja (som då omfatta den austlege ortodokse kyrkja).

## Døde
* Theodorid, konge over visigotane.

## Kjelder
454

**454** (romartal CDLIV) var eit normalår som byrja på ein fredag i den julianske kalenderen.

## Hendingar
* Slaget ved Nedao. Gepidane slo hunarane og oppretta sitt eige kongedøme i Pannonia.

## Fødde
* Teodorik den store, konge av austgotarane
* Xian Wen Di, kinesisk keisar av Nordre Wei

## Døde
* 17. september: Pave Dioskoros I av Alexandria

* Ellac, hunisk konge
455

**455** (romartal CDLV) var eit normalår som byrja på ein laurda i den julianske kalenderen. I samtida i Romarriket var det kjent som året då Valentinianus og Anthemius var konsular (eller sjeldnare som år 1208 ab urbe condita).

## Hendingar
* Vandalane herja og øydela Roma.

## Fødde
* Wang Baoming, keisarinne av Sørlege Qi

## Døde
* Valentinian III, keisar i Vestromarriket.
* Kumaragupta I av Guptariket
456

**456** (romartal CDLVI) var eit skotår som byrja på ein sundag i den julianske kalenderen. I samtida i Romarriket var det kjent som året  då Avitus var konsul utan kollega (eller sjeldnare år 1209 ab urbe condita). 

## Hendingar

#### Romarriket

* mars: Keisar Marcian sende ein ambassadør til Kartago for å få slutt på vandalske raid i Middelhavet frå basar i Nord-Afrika, og dempa uroa ved den armenske grensa.
* Keisar Avitus sende ein germansk marineekspedisjon under kommando av Ricimer for å forsvara Sicilia. Han sigra over vandalane to gonger: på land i Slaget ved Agrigentum i 456, og i eit sjøslag ved Korsika.
* Sommar: Capua blei øydelagd av vandalane. Ricimer klarte ikkje å få slutt på sjørøveriet i det vestlege Middelhavet. Med hjelp frå populariteten sin fekk han løyve frå Senatet til å leia ein ekspedisjon mot Avitus.
* 17. september: Remistus, ein romersk general (*magister militum*) blei omleira av ein gotisk styrke i Ravenna og sidan avretta utanfor byen.
* 5. oktober: Vestgotarar under kong Teodorid II, som agerte på ordre frå Avitus, invaderte Spania med ein hær av burgundarar, frankarar og gotarar, leidde av kongane Chilperic I og Gondioc. Dei overvann svebarane under kong Rechiar på Urbicus-elva, nær Astorga (Gallaecia); dette knuste styrken til svebarane. Under slaget blei Rechiar fanga og seinare avretta.
* 17. oktober: Slaget ved Placentia: Ricimer, støtt av Majorian, nedkjempa tronkrevjaren Avitus nær Piacenza.
* 28. oktober: Vestgotarane plyndra svebarhovudstaden Braga (i dagens Portugal); kyrkjer blei brende til grunnen.

#### Asia

* Keisar Ankō av Japan blei drepen av den tiårige Mayowa no Ōkimi (prins Mayowa), som represalie for å ha avretta faren hans. Ankō blei etterfølgd av bror sin Yūryaku, som blei den 21. keisaren av Japan.
452

**452** (romartal CDLII) var eit normalår som byrja på ein tysdag i den julianske kalenderen. I samtida i Romarriket var det kjent som året då Herculanus  og Sporacius var konsular (eller sjeldnare som år 1205 ab urbe condita). 

## Hendingar
* Frå juni mot hausten: Hunarane under Attila invaderte Italia, øydela byen Aquileia og plyndra fleire byar. Etter eit møte med Pave Leo I og dei vestromerske utsendingane Avienus og Trygetius vert Attila overtydd om å venda attende til hovudkvarteret sitt i det som i dag er Ungarn.

## Fødde
* Johannes Hesychastes, armensk biskop og helgen

## Døde
* 11. mars: Tai Wu Di, keisar av Nordre Wei 

## Kjelder
453

## Hendingar
* Theodoric II blei konge av visigotarane etter broren Thorismund.

## Fødde
* 

## Døde
* Aelia Pulcheria, austromersk keisardotter og keisarinne, gift med keisar Marcian
* Attila, konge over hunarane.
* Thorismund, konge over visigotarane 
* Keisarinne Helian, gift med keisar Taiwu av Nordre Wei
* Keisar Wen av Liu Song
* Keisarinne Yin Yuying, gift med Wen av Liu Song
467

**467** (romartal **CDLXVII**) var eit normalår som byrja på ein sundag i den julianske kalenderen. I samtida i Romarriekt vart det kjent som året for då Pusaeus og Johannes var konsular (eller sjeldnare, år 1220 ab urbe condita).

## Hendingar

#### Romarriket

* 12. april: Keisar Leo I fekk generalen sin Anthemius vald til keisar av Vestromarriket. Han allierte seg med Ricimer, den faktiske herskaren av Roma, og gifta seg med dottera hans Alypia for å styrkja sambandet og avslutta fiendskapen mellom det austlege og vestlege riket.
* Sommar &#x2D; Kong Genseric utvida sjørøvarverksemda si i Middelhavet; vandalane plyndra og tok til slavar folk i Illyricum, Peloponnes og andre delar av Hellas. Leo I allierte seg med vestriket.

#### Asia

* Keisar Skandagupta døydde etter tolv års styre, medan hunarar konsoliderte erobringane sine i Vest-India. Han blei etterfølgd av halvbroren sin Purugupta.

## Fødde

* 13. oktober: Keisar Xiaowen av Nord-Wei
* Leo II, austromersk keisar
* Keisar Shun av Liu Song, kinesisk keisar av Liu Song

## Døde

* Benignus av Armagh, irsk biskop (omtrentleg dato)
* Skandagupta, herskar av Gupta-riket (India)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:467|467]]» frå ,  den 6. juli 2023.*
476

## Hendingar
* 4. september: Herulhovdingen Odovakar avsette den siste keisaren i Vestromarriket, Romulus Augustulus. Slutten på det vestromerske riket.

## Fødde
* 

## Døde
*
483

**483** (romartal CDLXXXIII) var eit normalår som byrja på ein laurdag i den julianske kalenderen. I samtida i Romarriket var det kjent som året då Aginantius var konsul utan kollega, eller sjeldnare år 1236 ab urbe condita. 
## Hendingar

* Felix III blei vald til pave etter Simplicius.

## Fødde
* Xiao Baojuan, keisar av Sørlege Qi
* Xuan Wu Di, keisar av Nordlege Wei 

## Døde
* 10. mars: Pave Simplicius

## Kjelder
484

## Hendingar
* Alarik II blei visigotisk konge
* Balash blei konge i Persia
* Guntamund blei konge over vandalane

## Fødde
* Brendan sjøfararen (sannsynleg år)

## Døde
* Eurik, visigotisk konge
* Peroz I, konge i Persia
486

## Hendingar
* Slaget ved Soissons. Frankarkongen Chlodovech slår dei siste romarane i Gallia.

## Fødde
* 

## Døde
*
490

**490** (romartal CDXC) var eit normalår som byrja på ein måndag i den julianske kalenderen. I samtida i Romarriket var det kjent som året då Faustus og Longinus var konsular (eller sjeldnare, år 1243 ab urbe condita).

## Hendingar
* Kong Alarik II støtta Teoderik i erobringa av Italia ved å senda ein vestgotisk hær for mot Odovakar si omleiringa av Ticinum (dagens Pavia).
11. august: Slaget ved Adda. Teoderik og  Alarik II sigra over styrkane til Odovakar ved elva Adda i nærleiken av Milano.
## Fødde
* 
* 3. mai: K'an Joy Chitam I, herskar av Palenque
* John Philoponus, Aristoteles-kommentator og filosof

## Døde
* Feng, kinesisk keisarinne og regent av Nordre Wei
* Peter III Mongus, patriark av Alexandria 
* Theodora av Alexandria, helgen og ørkenmoder

## Kjelder
493

**493** (romartal CDXCIII) var eit normalår som byrja på ein fredag i den julianske kalenderen.
I Romarriket var det kjend som året Albinus og Eusebius var konsular, eller sjeldnare, år 1246 ab urbe condita. 

## Hendingar
* 25. februar: Teoderik den store erobra Ravenna etter ei beleiring på tre år, og blei konge av Italia. Odovakar, den tidlegare leiaren av Ravenna, og mennene hans blei seinare drepne av Teoderik i samband med ein fredsbankett.
* Teoderik den store allierte seg med frankarane og gifta seg med Audofleda, syster til Klodvig I av Frankia. Han gifta også bort kvinnelege slektningar til burgundiske, vandalske og visigotiske adrelsmenn.
* Den frankiske kongen Klodvig I gifta seg med den burgundiske prinsessa Clotilda, dotter av Chilperik II. 
* Chilperik II av Burgund, blei drepen av bror sin, Gundobad, som fekk makta over Burgund.
* Mars: Slaget om kroppen til heilage Patrik. Ui Neill-dynastiet slost mot kongeriket Airgialla om kroppen til heilage Patrik.

## Fødde
* 
* Erzhu Rong, kinesisk general under Det nordlege Wei-dynastiet

## Døde
* 15. mars: Odovakar, leiar for dei germanske herulane, drepen.
* 17. mars: Heilage Patrik, vernehelgen for Irland (mogleg dato)
* Kong Chilperik II av Burgund, drepen
* Heilage Daniel stylitten
* Hunulf (Onoulphus, Onoulf, Unulf), herulsk general, bror av Odovakar
* Keisar Wu av Det sørle Qi-dynastiet
496

**496** (romartal CDXCVI) var eit skotår som byrja på ein måndag i den julianske kalenderen.
I samtida i Romarriket var det kjend som året då Paulus var konsul utan kollega (eller sjeldnare år 1249 ab urbe condita). 
## Hendingar
* 
* 24. november: Pave Anastasius II blei vald til pave etter Gelasius I.

## Fødde
* 

## Døde

* 21. november: Pave Gelasius I, pave og helgen
* Gunthamund, konge over vandalane.
* Athanasius II, koptisk-ortodoks patriark av Alexandria.
606

**606** (romartal CDVI)

## Hendingar
* Mohammed byrja å vitja ei grotte i Hira nær Mekka (fram til 610)
* Cearl blei konge av Mercia (uviss dato)
* Harsha (Harshavardhana) blei konge i Nord-India
* Den kinesiske keisaren Yang-ti starta ordninga med ein eksamen der ein konkurrerte om å bli embetsmann
 
## Fødde
* Fatima Zahra, dotter åt Mohammed

## Døde
* 22. februar: Pave Sabinianus
* Kong Aedan av Dalriada (eller 608)
* Pybba av Mercia (uviss dato)
610

**610** (romartal CDX) var eit normalår som byrja på ein torsdag i den julianske kalenderen.

## Hendingar
* Oktober:  Herakleios kom til Konstantinopel med ein flåte frå den romerske provinsen Afrika. Ved hjelp av ein oppreist i byen avsette han keisar Fokas, fekk han drepen og tok sjølv trona. Den første store endringa han gjorde var å innføra gresk som offisielt språk i riket i staden for latin. Gresk var allereie kvardagsspråk for fleirtalet av innbyggjarane. På grunn av dette er det blitt vanleg blant historikarar å omtala Austromarriket etter år 610 som Det bysantinske riket, etter Byzantium, det tidlegare namnet på Konstantinopel (no Istanbul).

## Fødde
* Anania Sjirakatsi, armensk astronom

## Døde
* 5. oktober: Keisar Fokas av Austromarriket, avsett og drepen
* Herakleios den eldre, bysantinsk general og leiar for eksarkatet Afrika, far til keisar Herakleios av Austromarriket
* Tassilo I av Bayern
* Witterik, vestgotisk konge i Hispania
604

**604** (romartal CDIV) var eit skotår som byrja på ein ondsag i den julianske kalenderen. 
## Hendingar
* Mars: Sabininanus tok over som pave etter pave Gregor I.
* 13. september: Innsetjinga av pave Sabinianus.
* Æthelfrith av Northumbria sameinte Deira and Bernicia.
* Sassanidane øydela den byantinske festninga Dara.
* Sæbert blei konge av Essex.
* Den heilage Laurence blei erkebiskop av Canterbury.
* Mellitus blei biskop av London og grunnla den første St. Paul's Cathedral.

## Fødde
* Oswald, konge av Bernicia og Bretwalda.

## Døde
* 12. mars: Pave Gregor I
* 26. mai: Augustine av Canterbury 
* Kong Sledda av Essex, 
* Kong Æthelric av Deira
* Yohl Iknal, mayaherskar over Palenque
611

**611** (romartal CDXI)

## Hendingar
* I følgje tidlege islamske kjelder fekk Muhammed sin første religiøse visjon, ei vitjing frå erkeengelen Gabriel, i ei hole nær Medina.

* Under ei omfattande ombyggjing av tempelet til Konfutse i Qufu blir huset han budde i fjerna frå tempelkomplekset

* Lakem Ha, i dag ruinbyen Palenque i dagens Chiapas i Mexico, blei overvunnen av kalakmulane for andre gong.

* Kong Cynegils av Wessex invaderer Dumnonia

## Fødde
* 

## Døde
* Kong Ceolwulf av Wessex. Nevøen Cynegils tok over trona.
622

**622** (romartal CDXXII)

## Hendingar
* Profeten Muhammed rømde frå Mekka til Medina. Hendinga er kjend som Al-Hejira og markerer byrjinga på den muslimske kalenderen.

## Fødde
* 

## Døde
* Den japanske prins Shotoku.
626

**626** (romartal CDXXVI) var eit normalår som byrja på ein onsdag i den julianske kalenderen.

## Hendingar
* Juni-juli: Konstantinopel blei omleira av avarar. Åtaket på byen feila.

## Fødde
* Januar: Husayn ibn Ali, den tredje sjia-imamen
* 19. april: Eanflæd, dronning av Northumbria og seinare abbedisse
* Heraklonas av Austromarriket
* Kong Munmu av Silla i Korea
* Keisar Tenji av Japan

## Døde
*19. juni: Soga no Umako, leiar av Soga-klanen i Japan
* 2. juli: Li Jiancheng og Li Yuanji, prinsar av Tang-dynastiet
* Fiachnae mac Báetáin, konge av Dál nAraidi på Irland
633

**633** (romartal CDXXXIII) var eit normalår som byrja på ein fredag i den julianske kalenderen.
## Hendingar
* 
* Oswald av Bernicia blei bretwalda, herskar over britane.
* Osric blei konge av Deira i noverande England.

## Fødde
* Jamadevi, dronning av Hariphunchai

## Døde
* 12. oktober: Edwin, konge av Northumbria og bretwalda
* Dai Zhou, kinesisk kanslar av Tangdynastiet
* Swinthila, visigotisk konge av Hispania
640

**640** (romartal DCXL)

## Hendingar
* Den arabiske hærføraren Amir ibn al-'As inntok det austromerske Egypt som ein del av muslimsk ekspansjon.

## Fødde
* 

## Døde
*
631

**631** (romartal CDXXXI)

## Hendingar
* Profeten Muhammed reiser tilbake til Mekka med hæren sin.

## Fødde
* 

## Døde
*
646

**646** (romartal DCXLVI) var eit normalår som byrja på ein sundag i den julianske kalenderen.

## Hendingar
* 

* Det andre slaget ved Nikiou i Egypt.
* Arabarar tok tilbake Alexandria frå Bysantinarriket.

* I Japan reformerte keisar Kōtoku Tennō sentralmaktar (Taika-reforma) ved å avskaffa klan-styret. Jord blei omfordelt (*[[ritsuryō]]*). Eit gravferdsedikt gjorde slutt på konstruksjonen av gravhaugar kjende som *[[kofun]]*.

* Eksarken av Kartago, Gregor, gjorde opprør mot keisar Konstantin II av Austromarriket.

* Det sjuande konsilet i  Toledo blei halde.

## Fødde
* 
* Abd al-Malik ibn Marwan, muslimsk kalif
* Li Sujie, prins frå Tang-dynastiet 
* Sun Guoting, kinesisk kalligraf

## Døde
* 
* Sulpitius II av Bourges, katolsk biskop av Bourges
* Zhang Liang, general frå Tang-dynastiet

## Kjelder
648

**648** (romartal DCXLVIII))

## Hendingar
* Pave Theodor I bannlyste patriark Paul II av Konstantinopel 
* Arabiske styrkar tok Persepolis (Istakhr)
* Ein arabisk ekspedisjon blei send til Kypros, som blei teken i 649
* Tangstyrkar slo ned opprør i Karashahr, Kucha og Khotan i Sentral-Asia. Kongen av Khotan blei teken til den kinesiske hovudstaden Chang'an.

## Fødde
* Keisar Ko-bun av Japan

## Døde
* Harsha, indisk konge
641

**641** (romartal DCXLI)

## Hendingar
* Det austromerske fortet i Babylon blir teke av muslimar.

## Fødde
* 

## Døde
*
642

**642** (romartal DCXLII) var eit normalår som byrja på ein tysdag i den julianske kalenderen.

## Hendingar
* 24. november: Teodor I blei vald til ny pave etter Johannes IV.
* Alexandria i Egypt vart erobra av arabiske muslimar.

## Fødde
* Hasan al-Basri, muslimsk religiøs leiar

## Døde
* 5. august: Kong Oswald av Northumbria i slaget ved Maserfield,
* 12. oktober: Pave Johannes IV
* Kong Yeongnyu av Goguryeo
* Khalid ibn al-Walid, muslimsk hærførar, ein av følgjesveinene til Muhammed
* Nantechilde eller Nanthilde, frankisk dronning

## Bakgrunnsstoff
649

**649** (romartal DCXLIX) var eit normalår som byrja på ein torsdag i den julianske kalenderen.

## Hendingar
* 
* 21. juli: Martin I blei vald til ny pave etter Theodor I.

* Arabarar erobra Kypros.
* Recceswinth blei medherskar over vestgotarene i Spania saman med far sin Chindasuinth.
* Laterankonsilet av 649, halde av pave Martin I, fordømde monoteletisme, som var blitt populært i austleg kristendom.

## Fødde

## Døde
* 14. mai: Pave Theodor I
* 10. juli: Keisar Taizong av Tang i Kina

## Bakgrunnsstoff
651

**651** (romartal DCLI)

## Hendingar

### Utlandet
* Den arabiske invasjonen av Persia tek slutt når Yazdegird III vert drepen og sasanide-dynastiet tek slutt.

### Noreg

## Fødde
* 

## Døde
* Yazdegird III, konge i Persia
657

**657** (romartal DCLVII)

## Hendingar
* Mu'awiya forlikar med kalif Ali bin Abu Talib at Ali bin Abu Talib blir verande kalif i namnet, medan Mu'awiya blir kalif i praksis.

## Fødde
* 

## Døde
*
Djibouti

**Djibouti** (arabisk, جيبوتي, Ǧībūtī) er ein republikk på austkysten av Afrika, med grensar til Eritrea, Etiopia og Somalia.  Djibouti har ei strategisk viktig plassering ved munningen av Raudehavet med Yemen 20&nbsp;km ifrå på andre sida.

## Historie

Fleire ulike stammar har halde til i området, men i dag er issaer og afarar dei viktigaste. Stammane har historisk handla mykje med arabarane og blei tidleg muslimar.

På 1800-talet gjorde Frankrike området til eit protektorat som dei kalla Fransk Somaliland. I 1967 blei namnet endra til *Det franske territoriet til afarane og isaene*, men i 1977 blei det sjølvstendig under namnet Djibouti.

Ein borgarkrig mellom styresmaktene og afarleiarar tidleg på 1990-talet blei avslutta med ein fredsavtale underskriven i 1994.

## Geografi
Store delar av Djibouti består av steinørken. Berggrunnen består av lava og vulkanske høgdedrag, som einskilde stader hevar seg over 1500 moh. Høgast når Moussa Ali Terara på grensa mot Etiopia og Eritrea med 2021 moh. (òg mælt til 2063 moh).

Forkastingar langs Raudehavet har skapt senkingar der Hanléslettene og saltsjøane Alol og Assal ligg. Assal ligg krubg 155 m lågare enn havoverflata. Kysten er djupt innskoren av Tadjourabukta.

Abbésjøen i vest, på grensa mellom Djibouti og Etiopia, er kjent for eit rikt fugleliv med flamingoar, pelikanar og ibisar.

### Klima
Djibouti har ørkenklima med ekstrem varme. Det lågtliggande kystområde er svært varmt året rundt, men har lågare temperaturar når sola står lågare på himmelen. Mykje av dei indre områda strekkjer seg over 500–600 m, og temperaturen og fukta er litt lågare enn ved kysten. Dei årlege nedbørsmengdene er under 500&nbsp;mm, og mange stader berre kring 125&nbsp;mm. Det regnet som kjem på kysten kjem vanlegvis i perioden november til mars, men i dei indre områda er det meir vanleg med regnbyger frå april til oktober. 
Landet er periodevis råka av tørke, men stundom òg flaum.

Hovudstaden Djibouti har ein årleg middeltemperatur på 30&nbsp;°C. Januar er den kaldaste månaden med 25&nbsp;°C i middel, medan juli er den varmaste med 37&nbsp;°C (døgnmaksimum 43 C°).

## Folkesetnad
To tredjedelar av innbyggjarane i landet bur i hovudstaden, som òg heiter Djibouti. Resten er stort sett nomadar som lever av husdyrhald.

Dei to største folkegruppene er dei somalitalande issaene, rundt 60 % av alle innbyggjarane, og afarane, på rundt 35%. Resten er europearar, for det meste franskmenn og italienarar, arabarar eller etiopiarar.

## Næringsliv
Djibouti er ein frihandelssone, og økonomien er forankra i tenester som heng saman med dette. Landet er både transitthamn for regionen og eit internasjonalt skipssenter der skip blir lasta om og tankar drivstoff.

Elles har Djibouti lite industri og få naturressursar, bortsett frå den strategiske plasseringa og ei kystline på 80 mil. Det tørre klimaet hindrar storstilt matproduksjon, og mykje må kjøpast inn utanfrå. Landet har noko eksport av skinn og kaffi.

## Kjelder
*Djiboutis landformer. (2013, 12. januar). I Store norske leksikon. Henta 21. januar 2014 frå http://snl.no/Djiboutis_landformer.
Komorane

**Komorane** er ein sambandsrepublikk som er samansett av dei vulkanske øyane Grande Comore, Moheli og Anjouan, dei tre nordlegaste av øyane i den komoriske øygruppa utanfor kysten av det sørlege Afrika.

## Historie
Øyane er blitt invadert av ulike grupper frå fastlandsafrika, Persiabukta, Indonesia og Madagaskar. Oppdagarar frå Portugal kom til øygruppa i 1505. Tidleg på 1800-talet tok Frankrike kontroll over Komorane. Franske nybyggjarar og verksemder og arabiske handelsmenn gjekk saman om å bygga opp eit plantasjesystem som brukte ein tredjedel av landbruksjorda til dyrking for eksport.

I 1973 blei Komorane og Frankrike einige om at landet skulle få sjølvstende fem år seinare. Men allereie den 6. juli 1975 vedtok den komoriske nasjonalforsamlinga sjølvstende. Utsendingane frå øya Mayotte avstod frå å stemma, og øya fortsette å vera under fransk styre.

Sidan 1975 har Komorane hatt 19 statskupp eller kuppforsøk. I 1997 sa øyane Anjouan og Moheli seg sjølvstendige. Militærkommandøren Azali Assoumani tok makta i 1999 og prøvde å løysa krisa ved å skapa ein føderasjon. Mot slutten av 2001 blei den nye grunnlova godkjend, og året etter valde kvar øy sin eigen president medan ein ny unionspresident blei svoren inn den 26. mai 2002.

## Geografi
Denne republikken i Indiahavet er ei gruppe vulkanske øyar som ligg i den nordlege enden av Mosambikkanalen mellom Mosambikk og Afrika. Klimaet er varmt, og temperaturane held seg stort sett rundt 27-31&nbsp;°C på det varmaste. I tillegg er det for det meste regnfullt, men perioden frå mai til oktober er litt tørrare. Moroni har ein årleg nedbørsnormal på 2542&nbsp;mm.

## Bakgrunnsstoff

* Anjouan.net
Tsjuvasjia

**Tsjuvasjia** er ein republikk i Russland og heimlandet til det tsjuvasjiske folket. Det er eit av føderasjonssubjekta i den russiske føderasjonen. Hovudstaden er Tsjeboksary, ein by ved Volga med om lag ein halv million innbyggjarar.

## Folk
Størsteparten, om lag 906&nbsp;000, av innbyggjarane er tsjuvasjar. Tsjuvasjia har 1&nbsp;727 større og mindre landsbyar der det nesten berre bur tsjuvasjar. I dei største byane bur det òg mange russarar, tatarar, mordvinarar, ukrainarar og mariar.

Ved folketeljinga i 2010 var den etniske samansetjinga:
* Tsjuvasjar: 65,1 %
* Russarar: 25,8 %
* Tatarar: 2,7 %
* Mordvinarar: 1,0 %

## Geografi

Tsjuvasjia er samansett av 21 distrikt (russisk *районы*):

# Alatyrskij (*Алатырский*)
# Alikovskij (*Аликовский*)
# Batyrevskij (*Батыревский*)
# Ibresinskij (*Ибресинский*)
# Jadrinskij (*Ядринский*)
# Jaltsjikskij (*Яльчикский*)
# Jantikovskij (*Янтиковский*)
# Kanasjskij (*Канашский*)
# Komsomolskij (*Комсомольский*)
# Kozlovskij (*Козловский*)
# Krasnoarmejskij (*Красноармейский*)
# Krasnotsjetajskij (*Красночетайский*)
# Mariinsko-Posadskij (*Мариинско-Посадский*)
# Morgausjskij (*Моргаушский*)
# Poretskij (*Порецкий*)
# Sjemursjinskij (*Шемуршинский*)
# Sjumerlinskij (*Шумерлинский*)
# Tsivilskij (*Цивильский*)
# Tsjeboksarskij (*Чебоксарский*)
# Urmarskij (*Урмарский*)
# Vurnarskij (*Вурнарский*)

### Byar

* Tsjeboksary (453&nbsp;700)
* Novotsjeboksarsk (124&nbsp;100)
* Kanasj (45&nbsp;610)
* Alatyr (38&nbsp;200)
* Sjumerlja (31&nbsp;720)
* Kozlovka (10&nbsp;360)
* Tsivilsk (13&nbsp;480)
* Kugesi (11&nbsp;920)
* Jadrin (9614)
* Mariinskij-Posad (9088)
(folketal frå 2010)

## Språk

I byane er russisk det mest brukte språket, på landsbygda er tsjuvasjisk meir utbreitt.

## Merknader

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Kongoelva

**Kongoelva** eller berre **Kongo** (tidlegare kalla **Zaïrefloden**) er ei elv som renn gjennom regnskogen på Kongobekkenet i Sentral-Afrika. Med sine 4&nbsp;700&nbsp;km er Kongo den nest lengste elva i Afrika, etter Nilen. Kongo har til gjengjeld størst vassføring og størst nedslagsfelt i Afrika. Elva er den nest mest vassrike i verda, etter Amazonas.

## Bielver

* Inkisi
** Zadi
* Nsele 
* Bombo
* Kasai 
** Fimi
** Kwango
** Sankuru
* Likouala
* Sangha
** Djafloden
* Oubangui (*Ubangi*)
** Giri
** Mbomou
** Uele
* Ruki
** Busira
** Momboyo
* Lulonga
* Mongala
** Ebola
* Itimbiri
* Aruwimi
** Ituri
* Lomami
* Lindi
* Tshopo
* Lualaba
** Lowa
** Ulindi
** Luama
** Lukuga
** Lufira
** Lubudi
** Luvua

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Kongofloden|Kongofloden]]» frå ,  den 30. august 2015.*  

## Bakgrunnsstoff

* H. Winternitz, *East Along the Equator: A Journey up the Congo and into Zaire* (1987)
Musikaren Jonas Fjeld

**Jonas Fjeld** (), eigentleg **Terje Lillegård Jensen**, er ein norsk songar, låtskrivar og gitarist. Fjeld, som har teke artistnamnet sitt etter Øvre Richter Frich sin romanfigur, byrja musikkarriera si i tøysebandet *Jonas Fjeld Rock n' Rolf Band* (der òg Herodes Falsk var medlem), seinare omdøypt til *Jonas Fjeld Band* då gutane (minus Falsk) bestemte seg for å bli seriøse musikarar. Musikken til Jonas Fjeld Band er bluesprega countryrock, med til dels heftige gitarriff.

Eit anna av Fjeld sine musikkprosjekt er *Danko Fjeld Andersen*, som var eit samarbeid mellom Fjeld og dei amerikanske musikarane Eric Andersen og Rick Danko &ndash; sistnemnde kjent frå The Band. 

Eit tredje prosjekt er *To Rustne Herrer*, som består av Jonas Fjeld og Ole Paus. Fjeld har brukt fleire tekstar skrivne av Paus, men på den siste plata si, *Mårrakvist*, har han òg teke med stoff frå Lars Saabye Christensen, Jo Nesbø og Klaus Hagerup.

## Prisar

* Spellemannprisen 1985 i klassen *Rock* for albumet *Neck'n Neck* (med Jonas Fjeld Band)
* Spellemannprisen 1986 i klassen *Rock* for albumet *Time and Motion* (med Jonas Fjeld Band)
* Gammleng-prisen i 1986 i klassen *Pop*.
* Spellemannprisen 1991 i klassen *Roots & country* med Rick Danko og Eric Andersen.
* Spellemannprisen 1994 i klassen *Mannlege artist* for albumet *Nerven i min sang*
* Kardemommestipendiet 2006

## Diskografi

**Jonas Fjeld Rock n' Rolf Band**
* *Jonas Fjeld Rock n' Rolf Band* (1973)
* *Pans Fløyte* (1974)
* *Endelig (Uff, Ikke Nå Igjen)* (1976)

**Jonas Fjeld Band**
* *Tennesseee Tapes* (1977)
* *Back in the USA* (1978)
* *Make up* (1979)
* *Neck n' Neck* (1984)
* *Time and Motion* (1985)

**Jonas Fjeld** (soloalbum)
* *Take Two Asprins and Call Me in the Morning* (1975)
* *Living for the Weekend* (1983)
* *Svært Nok For Meg* (1990)
* *Texas Jensen* (1992)
* *Beste* (samleplate, 1999)
* *Voice on the Water* (2000)
* *Tidevann* (2001)
* *Mårrakvist* (2006)

**Danko Fjeld Andersen**
* *Danko Fjeld Andersen* (1991)
* *Ridin' on the Blinds* (1993)

**To Rustne Herrer**
* *To Rustne Herrer* (1996)
* *Damebesøk* (1997)
* *12 Rustne Strenger* (2002)

## Bakgrunnsstoff
* «Morgenkaffe med Jonas»  &mdash; Intervju med Fjeld i Bergens Tidende 25. feb. 2006
661

**661** (romartal DCLXI) var eit normalår som byrja på ein fredag i den julianske kalenderen.

## Hendingar
* 27. januar (9. ramadan): Kalif Ali ibn Abi Talib blei overfallen under bøn i den store moskeen i Kufa (i moderne Irak). Han døydde nokre dagar seinare. Ifølgje ei gruppe muslimar (sjia) etterfølgde sonen hans Hasan ibn Ali han som kalif. Ifølgje ei anna gruppe (sunni) var Muawiya frå Omajjade-klanen den rette kalifen. Han flytta hovudstaden for det arabiske riket til Damaskus og grunnla Omajjade-kalifatet.

**Utan dato**

*    Dronning Balthild og kong Klothar III av Neustria og Burgund grunnla Corbie-klosteret i Picardie nord i Frankrike. 
* Brørne Perctarit og Godepert blei samherskarar over lombardane etter at far deira Aripert I døydde. Dei delte riket og skipa kvar sin hovudstad i Milano og Pavia.
* Den japanske keisarflåten invaderte Kyushu på ordre frå keisarinne Saimei. Keisarinne fekk eit palass bygd i Asakura frå felde tempeltre. Då ho døydde to månader seinare, meinte ein det var fordi ho hadde tirra gudane ved å øyeleggja templa.
* Tenji blei keisar av Japan etter at Saimei døydde. Han sende ein militærstyrke under Abe no Hirafu til Korea for å hjelpa sine alliert i kongedømet Baekje.
* Munmu blei ny herskar i det koreanske kongeriket Silla.

## Fødde
* 28. mars: Muawiya II, muslimsk kalif
* 12. februar: Ōku, japansk prinsesse og diktar

**Utan dato**

* Hadjdjadj ibn Jusuf, arabisk statsmann

## Døde
* 31. januar: Ali ibn Abi Talib, kalif av Rashidun-kalifatet
*17. februar: Finan av Lindisfarne, biskop og helgen

**Utan dato**

* Aripert I av lombardane
* Kōgyoku/Saimei, keisarinne av Japan

## Bakgrunnsstoff
Verdas land etter folketettleik

**Verdas land og koloniar etter [[folketettleik]]** i innbyggjarar/km&sup2;. Tala i tabellen er basert på flatevidd som inkluderer innanlands vassdrag (innsjøar, reservoar, elvar). Data om folkesetnad er generelt eit estimat for juli 2005. Berre sjølvstendige statar er nummererte, men ikkje-sjølvstendige territorie er også inkludert for samanlikning.

Kjelder: CIA The World Factbook http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/ ; US Census Bureau http://www.census.gov/cgi-bin/ipc/idbrank.pl

## Sjå òg

* Verdas land
* Verdas land etter flatevidd
* Verdas land etter folketal
* Verdas land etter bruttonasjonalprodukt
* Verdas land etter bruttonasjonalprodukt per innbyggjar

## Bakgrunnsstoff
* http://archive.is/20121205082817/http://www.world-gazetteer.com/home.htm
* http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/index.html 
* http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/
* http://news.bbc.co.uk/1/hi/country_profiles/default.stm
* http://www.lonelyplanet.com/destinations/
670

**670** (romartal DCLXX) var eit normalår som byrja på ein tysdag i den julianske kalenderen. 

## Hendingar
* Childerik II blei konge av alle dei frankiske kongedøma — Austrasia, Neustria og Burgund — etter bror sin.
* Grunnlegginga av Kairouan i det noverande Tunisia.
* Buddhisttempelet Horyu-ji i Japan brann ned.
* Kongedømet Khotan blei overvunne av Tibet.

## Fødde
* Tridu Songtsen, tibetansk keisar

## Døde
* 15. februar: Kong Oswiu av Northumbria
* 2. april: Hasan ibn Ali, soneson av profeten Muhammed, den andre sjiaimamen
* Kong Clotaire III av Neustria
* Al-Khansa, arabisk diktar
692

**692** (romartal DCXCII)

## Hendingar
* Itzaene i Mexico drog bort frå Chichén Itzá til fordel for Chakanputun.
* Arabarar slo den byasntinske hæren i Georgia og fekk herredømet over Armenia.
* Konsilet i Trullo, halde i Konstantinopel, la grunnlaget for ortodoks kanon.

## Fødde
* 

## Døde
* Abdallah ibn az-Zubair, muslimsk kalif
Verdas land etter bruttonasjonalprodukt

Dette er ei liste over **[[verdas land]] etter [[bruttonasjonalprodukt]] (BNP)**, verdien av alle varer og tenester kjøpte i eit land i eit visst år. Dollarverdien er funnen ut frå kjøpekraftpariet. Tala i dette estimatet for 2005 blei laga av IMF i april 2005.

## Sjå òg
* Verdas land etter bruttonasjonalprodukt per innbyggjar

Kjelde: International Monetary Fund&nbsp; World Economic Outlook Database&nbsp; April 2005. http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2005/01/data/dbcoutm.cfm?SD=2005&ED=2005&R1=1&R2=1&CS=3&SS=2&OS=C&DD=0&OUT=1&C=914-446-612-666-614-672-311-946-213-137-911-962-193-674-122-676-912-548-313-556-419-678-513-181-316-682-913-684-124-273-339-921-638-948-514-686-218-688-963-518-616-728-223-558-516-138-918-353-748-196-618-278-522-692-622-694-156-142-624-449-626-564-628-283-228-853-924-288-233-293-632-566-636-964-634-182-238-453-662-968-960-922-423-714-935-862-128-716-611-456-321-722-243-965-248-718-469-724-253-576-642-936-643-961-939-813-644-199-819-184-172-524-132-361-646-362-648-364-915-732-134-366-652-734-174-144-328-146-258-463-656-528-654-923-336-738-263-578-268-537-532-742-944-866-176-369-534-744-536-186-429-925-178-746-436-926-136-466-343-112-158-111-439-298-916-927-664-846-826-299-542-582-443-474-917-754-544-698-941&S=PPPWGT&CMP=0&x=31&y=14; European Union http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2005/01/data/dbaoutm.cfm?SD=2005&ED=2005&R1=1&R2=1&CS=5&SS=2&OS=C&DD=0&OUT=1&C=998&S=PPPWGT&CMP=0&x=47&y=18
Histologi

**Histologi**, også kalla **mikroskopisk anatomi**, er læra om vev; bygnaden og samansetnaden av anatomiske strukturar av dyr, menneske og plantar på eit mikroskopisk plan. Det motsette er makroskopisk anatomi, eller *topografisk anatomi*.

I histologien er det vanleg å ta ei tynn skive av vevet ein vil studera, preparera ho, farga ho med eitt eller fleire pigment, og studera henne under eit mikroskop. Eit veldig vanleg pigmentval er hematoxylin og eosin.

Sjå òg cytologi

## Bakgrunnsstoff