open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Thomas Eriksson

**Thomas Eriksson** () er ein svensk, tidlegare langrennsløpar frå Borlänge, som vart verdsmeister på 30 km under ski-VM 1982 i Oslo. Han tevla for Domnarvets IF.

Eriksson vann eit svært overraskande VM-gull på opningsdistansen under verdsmeisterskapen på ski i Oslo i 1982. Med tida 1.21.52,3 slo han den norske sølvvinnaren Lars Erik Eriksen med 21,6 sekundar. Denne sigeren var også hans fyrste verdscupsiger, den andre og siste kom i desember 1986 på ein 30 km i Davos.

I sesongane 1981 og 1982 vann Eriksson tre svenske meisterskap.
 
### Medaljar og besteplasseringar i internasjonale meisterskap
* Vinter-OL 1980 i Lake Placid: Nr 11 på 15 km
* Ski-VM 1982 i Oslo: Gullmedalje på 30 km
* Ski-VM 1985 i Seefeld: Bronsemedalje på 4 x 10 km stafett
* Ski-VM 1987 i Oberstdorf: Nr 11 på 30 km
* Ski-VM 1989 i Lahti: Nr 5 på 15 km klassisk stil og nr 9 på 15 km fristil
* Ski-VM 1991 i Val di Fiemme: Nr 7 på 10 km og sølvmedalje på 4 x 10 km stafett
* Ski-VM 1993 i Falun: Nr 27 på 25 km jakstart

### Gullmedaljar i svenske meisterskap
*1981: 15 km og 50 km
*1982: 50 km

## Bakgrunnnstoff
*FIS-biografi 
*Erikssons profil på Sports-reference.com 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Thomas Eriksson (Skilangläufer)|Thomas Eriksson (Skilangläufer)]]» frå ,  den 17. juli 2012.*
Maoridukkar

**Maoridukkar** (*Poliocephalus rufopectus*) er ein liten medlem i  dukkarfamilien, endemisk for New Zealand.

Maoridukkarar er 29 centimeter i lengd og veg om lag 250 gram. Kroppen verkar mørk, kort og butt, nebbet er rett og relativt kort. I hekkedrakt er dei mørk, gråbrune på overida med eit glansa, svart hovud med tynne sølvfarga striper. Framsida av halsen og brystet er rustfarga. Auga er gule, og halen er kvit og dunaktig.

Ikkje-hekkedrakta er generelt bleikare og meir diffus. Ungfuglar får same drakta etter nokre månader.

På Nordøya han er funne på vestkysten av kystnære innsjøar frå North Cape til Pukekohe og frå sørlege Taranaki til Paraparaumu, på innsjøar og dammar i det sentrale platået, Gisborne, Hawke's Bay og Wairarapa.

Denne arten var tidlegare til stades på innsjøar i låglandet på Sørøya, men fekk ei rask nedgang der av ukjende grunnar på 1800-talet, og den siste registrerte hekkinga på Sørøya er frå 1941.

Denne dukkararten er sky og vil dukke og skjule seg når kan blir uroa. Føda består hovudsakleg av akvatiske insekt og larvane deira, og dessutan små blautdyr som sniglar. Nokre gonger tar dei byttedyr som fisk og ferskvasskreps.

Storleiken på populasjonen av maoridukkarar er estimert til 1700 individ (2005) og er minkande.

## Kjelder

*Barrie Heather og Hugh Robertson, *The Field Guide to the Birds of New Zealand* (rev. utg.), Viking, 2005

### Referansar

## Bakgrunnsstoff

*BirdLife International (2012) Species factsheet: *[http://www.birdlife.org/datazone/speciesfactsheet.php?id=3636 Poliocephalus rufopectus]*. Henta frå http://www.birdlife.org den 17. juli 2012
* Videoar, bilete og lydopptak av maoridukkarar hos Internet Bird Collection
Vistehola

**Vistehola** eller **Svarthola** er ein buplass frå steinalderen som ligg på Viste i Randaberg kommune i Rogaland fylke, 10 kilometer nordvest for Stavanger. *Vist* i namnet på hola kjem av norrønt for «bustad».

Vistehola var den fyrste holebuplassen i Noreg som vart undersøkt av fagfolk. Funnmaterialet er særdeles godt bevart, og gjev viktige opplysningar om korleis forgjengarane til nordmenn levde i eldre steinalder, for mellom 6 000 og 8 000 år sidan. Hola rommar eit busett areal på om lag 100 kvadratmeter, og ligg om lag 250 meter frå den notidige strandlinja. I brukstida stod vatnet vesentleg høgre. Avfallsdynga som dekte store delar av holegolvet, var 1,6 meter djup på sitt tjukkaste. Her var ikkje berre mengder med bein, skjel og reiskapsavfall, men også spor etter gravferder. Hunden er det einaste tamdyret det er funne spor av, sett bort frå nokre få bein frå ku og hest i det øvste laget, som skriv seg frå folkevandringstida. Ville dyr er derimot representert med kring sytti artar, blant desse 37 slag fugl og elleve slag fisk. Vistehola er ikkje graven ut med moderne metodar, og mykje av det interessante beinmaterialet er med det vorte kasta. Så langt har berre Sævarhelleren inneheldt like gamle beinrestar.

Ved austveggen i hola vart det funne eit skjelett av ein 15 år gamal gut som levde for kring 7500 år sidan. Det er eitt av dei eldste funna av menneskelege leivningar i Noreg.

Hola vart studert av arkeologar i 1907, 1910, 1939 og 1941.

## Galleri

Vistehola2.jpg|Fakta om hola
Vistehola3.jpg|Inst i hola
Vistehola4.jpg|Taket i hola


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Vistehola|Vistehola]]» frå ,  den 17. juli 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*

## Bakgrunnsstoff
*
Ski-VM 1982

**Verdsmeisterskapen på ski i nordiske greiner 1982** vart arrangert frå 19. februar til 28. februar 1982 i Holmenkollen i Oslo.

## Langrenn menn
### 15 km



**Dato**: Tysdag 23. februar 1982

### 30 km



**Dato**: Laurdag 20. februar 1982

### 50 km



**Dato**: Laurdag 27. februar 1982

### 4 x 10 km stafett



**Dato**: Torsdag 25. februar 1982


## Langrenn kvinner
### 5 km



**Dato**: Tysdag 22. februar 1982

### 10 km



**Dato**: Fredag 19. februar 1982
Berit Aunlis gull var Noregs fyrste VM-gull i langrenn for kvinner.

### 20 km



**Dato**: Fredag 26. februar 1982

### 4 x 5 km stafett



**Dato**: Onsdag 24. februar 1982

## Kombinert menn
### Individuelt (normalbakke K90/15 km)



**Dato**: Fredag 19. februar 1982

### Lag (normalbakke K90/3x10 km)



**Dato**: Fredag 26. februar 1982 
Kombinert lagkonkurranse stod på VM-programmet for første gong.

## Skihopping
### Normalbakke K90



**Dato**: Søndag 21. februar 1982

### Storbakke K120



**Dato**: Søndag 28. februar 1982

### Lag, storbakke K120



**Dato**: Fredag 26. februar 1982
Hopp for lag stod på VM-programmet for fyrste gong.

## Medaljestatistikk




## Notar

## Kjelder
**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:SkiVM 1982|SkiVM 1982]]» frå ,  den 17. juli 2012.*
Australdvergdukkar

**Australdvergdukkar** (*Tachybaptus novaehollandiae*) er ein liten medlem i  dukkarfamilien i som lever i ferskvatn på kontinentet Australia–Ny-Guinea, på New Zealand og på nærliggande øyar i Stillehavet. 

Australdvergdukkarar er 25-27 centimeter i lengd og veg om lag 220 gram. Nebbet er rett og stutt. I hekkedrakt er dei mørk gråbrune på overida med eit glansa, svart hovud. Dei har eit slåande kastanjefarga band som strekkjer seg frå bak auget, og bakover og halvvegs ned på halsen. Auga er gule, og dei har eit fremtredande bleikgult hudfelt mellom auget og nebbet. Halen er lys og dunaktig. 

Ikkje-hekkedrakta er generelt mindre fargerik, manglar det kastanjebrune bandet, kinna under auga, strupe og hals er gråkvitt, i kontrast til mørk hette. Kroppsidene er meir brunlege. 

Hovudutbreiingsområdet er særleg Australia med Tasmania. Men dei finst òg  frå Java til Ny-Caledonia. Etter ca. år 1970 har dei òg spreidd seg til fleire stader på New Zealand, men berre med små populasjonar. Den totale populasjonen er aukande.

Denne dukkararten vil dukke og skjule seg nær vegetasjon når han blir uroa. Han beitar på sniglar, vassinsekt og fisk.

## Kjelder

*Barrie Heather og Hugh Robertson, *The Field Guide to the Birds of New Zealand* (revised edition)*, Viking, 2005
*[[BirdLife International]] (2012) Species factsheet: *Tachybaptus novaehollandiae ''. Henta frå http://www.birdlife.org den 17. juli 2012
 
### Referansar

## Bakgrunnsstoff

* Videoar, bilete og lydopptak av australdvergdukkarar hos Internet Bird Collection
Karl-Erik Åström

**Karl-Erik Åström** () var ein svensk langrennsløpar. Han tok to VM-gull i 1950. Åstrøm tevla for Alfredshems IK, eit idrettslag som sidan 1963 heitte MoDo AIK. Han gjekk på Limex-ski, eit svensk skimerke som mange svenske landslagsløparar i langrenn nytta frå Vinter-OL 1948 og til sist i 1960-åra.

Åström deltok i berre eit stort, internasjonalt meisterskap; VM på ski i nordiske greiner i Lake Placid i delstaten New York i USA i 1950. Her gjorde han det til gjengjeld svært godt og vann 18 km med tida 1.06.16, tolv sekundar føre landsmannen Enar Josefsson. Dei to løparane vann sidan 4 x 10 km stafett for Sverige, saman med Nils Täpp og Martin Lundström.

Sidan klarte ikkje Åström å fylgje opp. Ein tolvteplass på 18 km i Svenska skidspelen i Sundsvall, var han beste resultat i sterk internasjonal tevling sesongen etter han vart verdsmeister.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Karl-Erik Åström|Karl-Erik Åström]]» frå ,  den 17. juli 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*
Public Broadcasting Service

**Public Broadcasting Service**, forkorta **PBS**, er ein amerikansk allmennkringkastar med kring 350 lokale medlemsstasjonar over heile USA. Organisasjonen blei grunnlagd i 1969.

## Kjelder


## Bakgrunnsstoff

*
Sesame Street

***Sesame Street*** var ein USA-amerikansk barne-tv-serie som har blitt produsert sidan 1969. Serien er kjend for bruk av tøydokker i lag med menneskelege skodespelarar.

Den norske barne-tv-serien *[[Sesam Stasjon]]*, som gjekk på NRK frå 1991 til 1998, var basert på Sesame Street.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Alf Prøysens hederspriser

**Alf Prøysens hederspriser** er tre norske prisar som vert delte ut til «meget anerkjente kunstnere innen forskjellige sjangre». Prisane vart oppretta til ære for diktaren Alf Prøysen i 1974 gjennom eit samarbeid mellom NRK og Sparebankforeininga i Hedmark og Oppland. Dei to partane utgjorde *Alf Prøysens Minnefond*, som stod for utdelinga av prisane. Sidan 1996 har prisane vorte delte ut av bokhandlarkjeda Libris og foreininga NOPA. Prisane vert gitt for framifrå innsats innan musikk, visekunst og dikting i sjangrar som ein forbind med Prøysen.

Prisane som vert delte ut er
***Prøysenprisen**
***Teskjekjerringprisen**
***Alf Prøysens Ærespris**
Kvar av prisane består av ein sølvplakett, i tillegg til 25 000 kroner.

Sentralt i opprettinga av prisane var Otto Nielsen og Erik Bye.

## Statuttar
:**Statuttar for Alf Prøysens Hederspriser**
:**Prøysen-prisen, Teskjekjerring-prisen og Alf Prøysens Ærespris **

:*§ 1 Prisene er opprettet til ære for dikteren, forfatteren og sangeren Alf Prøysen. I sin nåværende form er prisene en videreføring av Alf Prøysens Minnefond som ble opprettet etter initiativ av Hedmark og Oppland Sparebankforening. Fra og med 29.1.96 er Libris A/S og NOPA ansvarlige for finansiering og utdeling av prisene.*

:*§ 2 Prøysen-prisen gis for fremragende innsats innen musikk, visekunst eller diktning innenfor de genrene som forbindes med Alf Prøysen. Prisen tildeles skapende eller utøvende kunstnere, eller til oppmuntring for unge talenter. Prisen kan gis til én person eller til flere som har samarbeidet om en oppgåve. Teskjekjerring-prisen tildeles etter de samme kriterier som nevnt ovenfor, men med spesiell vektlegging på virksomhet rettet mot barn. Prisene kan også tildeles grupper eller institusjoner. Juryen kan i tillegg beslutte å utdele Alf Prøysens Ærespris for langt og fortjenstfullt virke innenfor de samme områdene som dekkes av de to andre prisene. Det er opp til juryen å bestemme om denne prisen skal deles ut.*

:*§ 3 Prisene deles ut hvert år i desember. Utvelgelsen av prisvinnerne foretas av en jury som oppnevnes av styrene i NOPA og Libris A/S i fellesskap. Juryen konstituerer seg selv.*

## Prøysenprisen

## Teskjekjerringprisen

## Alf Prøysens Ærespris

## Prøysenstjerneskuddprisen
I 2016 vart det etablert ein eigen *Stjerneskuddpris* som vart utdelt saman med dei ordinære Prøysenprisane. «Stjerneskuddprisen skal gå til en ung utøver født i 1996 eller senere som viser talent og evner innen de kunstsjangrene vi forbinder med Alf Prøysen.»

*2016 – Simon Røttingen
*2021 – Musti

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

* Proysen.no
Ankerstokk

**Ankerstokk** er eit langt, kompakt rugbrød knytt til skotsk mattradisjon.

Brødet blei nemnd i skotsk samanheng i 1821. Desemberutgåva av *Blackwood Magazine* fortel om krydra rugbrød kalla «anchor-stocks» som blir laga i Edinburgh i samband med julehøgtida. Desse brøda inneheldt korintar og skal ha fått namn etter stokken i eit tradisjonelt anker, som dei likna.

## Kjelder

*  DSL - SND1   ANCHOR-STOCK, ANKERSTOCK, ANKERSTOKE, n., *The Dictionary of the Scots Language* ved dsl.ac.uk
* Ankerstock for New Year. ved theoldfoodie.com

## Bakgrunnsstoff
* Oppskrift på ankerstokk ved godt.no
* Næringsinnhald ved mylog.no
* Ankerstock for New Year. ved theoldfoodie.com
* Ankerstock – A Forgotten Scottish Bread ved redbookrecipes.com
GoSupermodel

**GoSupermodel** er ein nettstad retta mot unge jenter. Spelaren kan lage ein modell dei kjøpar klær, hår og sminke til. Det er også forum, spel og magasin. 

## Bakgrunnsstoff
*
Grøssar

**Grøssar** er ein sjanger i bøker eller filmar som er egna til å skremme lesaren/publikum grunna dei (som regel) handlar om parapsykologiske fenomen. Kjende grøssarar er *[[Ondskapens hotell]]* av Stephen King, *[[Rosemary's Baby]]* av Ira Levin og *[[Eksorsisten]]* av William Peter Blatty.

Sjangeren er ofte kalla «ny-gotisk», grunna den har modernisert den klassiske gotiske litteraturen. Omgrepet *grøssar* er ofte nytta om ei kvar form for spenningslitteratur og -film. Om film bruker ein ofte omgrepa «skrekkfilm» og «grøsser» om kvarandre.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Grøsser|Grøsser]]» frå ,  den 18. juli 2012.*
Øyredobb

**Øyredobb** eller **øyredobbe** er ein type smykke som ein set fast i øyret gjennom ein piercing. «Dobb(e)» (av norrønt *doppa*, frå lågtysk *doppe*, 'rundt skal, knopp, knapp') tyder ein rundvoren, hengande pynteting. Ein ringforma øyredobb blir gjerne kalla **øyrering**.

Ein bruker ofte smykka parvis med like øyredobbar i kvart øyre, men dei kan også brukast asymmetrisk. Ein øyredobb kan vera liten og berre sitja på øyra, eller større og då gjerne hengande. 
Ulike delar av øyredobbar kan vera laga av mange ulike materiale, som metall, plast, glas, tre, bein, perler og smykkesteinar.

Den vanlegaste staden å bera ein øyredobb er i øyreflippen, men mange delar av øyret kan brukast. Piercingar gjennom brusk i andre delar av øyret enn øyreflippen er meir komplekse, og har større risiko for infeksjon og komplikasjonar.

## Historie

Øyrepiercing er ei av dei eldste formene ein kjenner for kroppsmodifikasjon, og det finst referansar til bruk av øyredobbar sidan oldtida. Mumien til farao Tutankhamon av Egypt hadde til dømes hol i øyrene, og det blei funne øyredobbar i gravkammeret hans. 
I Den minoiske sivilisasjonen (2000–1600 f.Kr.) brukte ein øyreringar i gull, sølv og bronse, og døme på bruk er avbilda på fresker på Santorini. Seint i den minoiske og tidleg i den mykenske kulturen var øyreringar med koniske hengeornament utbreidde. 

## Galleri

Earring Mycenae Louvre Bj135.jpg|Gulløyredobb frå Mykene, frå 1500-talet f.Kr.
Minoan earring BM 1892.5-20.11.jpg|Øyredobb frå Den minoiske sivilisasjonen.
Gold Earrings of King Muryeong 무령왕 금귀걸이 01.jpg|Koreanske øyredobbar av gull og jade frå grava til kong Munyeong av Baekje.
2013-13-27 Goldener Ohrschmuck Grab Nr. 7 Monte Alban Museo de las Culturas de Oaxaca anagoria.JPG|Mixtekisk gulløyredobb frå Tumba 7 ved Monte Albán i Oaxaca, datert til 1300-/1400-talet.
Örhänge med barockpärlor och granater, från 1600-talets sista hälft - Livrustkammaren - 97841.tif|Svensk øyredobb frå 1600-talet med barokkperler og granatar.
COLLECTIE TROPENMUSEUM Bloemvormig gouden ajour bewerkt oorsieraad met groene edelstenen TMnr 1772-29a.jpg|Gulløyredobb med edelsteinar frå Aceh.
COLLECTIE TROPENMUSEUM Paar kralen oorsieraden voor jonge meisjes TMnr 15-568.jpg|Perleøyredobbar frå Sumatra.
COLLECTIE TROPENMUSEUM Zilveren oorsieraad TMnr 2760-57b.jpg|Sølvøyreringar brukte av tuaregar.
László Lady with a pearl earring.jpg|'Dame med perleøyredobb' (1898), måla av Philip de László.
Portrait of Navajo Indian man wearing warrior's headdress, silver earrings, and wampum necklace, ca.1900 (CHS-3676).jpg|Navajomann rundt 1900 med sølvøyredobb.
Dinkafrau vomStamme derJar.jpg|Dinkakvinne rundt 1900 med mange øyredobbar.
Dyedmohawk.jpg|Mann med øyredobb og hanekam i 2005.
Masai earring 01.jpg|Øyredobb brukt av masaikvinne i 2009.


## Sjå og
*Øyreklips

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Pergament

**Pergament** er eit materiale som vart brukt til bøker og diplom. Det vart laga av fint kalve-, geite- eller saueskinn. Vellum refererer spesifikt til kalveskinnspergament, som er den beste typen. Materialet vart ifølgje Plinius den eldre fyrst brukt i Pergamon under Eumenes I (263–241 f.Kr.) eller Eumenes II (197–160 f.Kr.), og har namnet sitt derifrå.

Skinnet vart skrapa slik at det vart tynt nok til å kunne bindast inn i ei bok. Pergament er eit haldbart materiale, men er sårbart for mygl, bakteriar og skadedyr. Rett oppbevaring er difor viktig. Mange gamle bøker er vortne øydelagde i bibliotek som har hatt fuktig luft eller ikkje god nok kontroll med gnagarar.

Sjølv om pergament vart teke i bruk i antikken var det i mellomalderen materialet hadde gullalderen sin. Det vart etterkvart erstatta av papir, som vart produsert i Europa frå 1000-talet, etter at maurarane hadde introdusert det i Andalusia. Det skulle gå endå ei tid før pergamentet gjekk or bruk, særleg til produksjon av praktverk. Med boktrykkarkunsten forsvann pergament nesten heilt. Frå sist på 1900-talet har materialet vorte teke i bruk att av ein del kunstnarar. 

Ein særskild type pergament er palimpsest. Det er brukt pergament der skrifta er skrapa bort slik at det kan brukast omatt. Ved hjelp av moderne hjelpemiddel som røntgen og infraraudt ljos har ein kunna lese den opphavlege skrifta, noko som har ført til at verk ein trudde var tapte er vorten attfunne. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Pergament|Pergament]]» frå ,  den 18. september 2012.*
Japanpapir

**Japanpapir**, japansk *washi* (和紙), også kalla *wagami*, er ein type handlaga klutepapir som kjem frå Japan. Det er feilaktig blitt kalla rispapir i mange vestlege land. Japanpapir er ofte veldig tjukt, og kan ha ei lett gul- og silkeliknande overflate. Japanpapir er veldig haldbart og kan vere sterkt som pergament. Det slitesterke washi-papiret har fibrar basert på baststavane ein finn i kozo (*broussonetia papyrifera* – papirmorbærtre), mitsumata (*Edgeworthia papyrifera* – japansk papyrusbusk) og bark frå ganpi (*Diplomorpha sikokiana*). Forutan desse er også hamp, bambus, kveite, ris og nokre andre plantefibrar brukt i spesielle tilfelle.

Papir er ein viktig del av japansk kultur og washi vert brukt i alt frå arkitektur og kunst (ukiyoe), til daglegdagse produkt som klede og leiker (origami og lakkarbeid). Japanpapir har blitt brukt i Europa sidan slutninga av 1800-talet til kunstgrafikk og bibliofilutgåver av kunstnarisk illustrerte bøker. Japanpapir vert i dag nytta i arkiv- og museumssamanheng i samband med papirkonservering og som mellomleggspapir for grafikk, teikningar og arkivalia.


## Galleri

IseWashidrop.jpg|Tillaging av japanpapir i Ise i Mie (IseWashi).
Chiyogami.JPG|Mønstra japanpapir
Lampe nuage de soie.JPG|Lampe med japanpair
Masking-tape.png|Washi-tape


## Bakgrunnsstoff
Det levende slottet

**Det levende slottet** er ein japansk animasjonsfilm frå 2004. Filmen er regissert av anime-meisteren Hayao Miyazaki og produsert av Studio Ghibli. *Det levende slottet* er basert på *Howl's Moving Castle*, ein ungdomsroman av den britiske forfattaren Diana Wynne Jones. Filmen hadde norsk premiere 5. oktober 2005.

## Kjelder
Materiale

**Materiale** er eit stoff som kan brukast til å lage noko, til dømes gjennom foredling, omdanning eller samansetjing. Materialteknologi er studiet av og kunnskap om materiale. Han omfattar materialvitskap, som tek opp dei grunnleggjande kjemiske, mekaniske og fysiske eigenskapane til ulike materiale, og materialteknikk, som ser på korleis ein bruker dei som komponentar, blandemateriale eller tilsetjingsstoff i produkt.

Nokre eigenskapar som har tyding for korleis ein kan bruka materiale er om dei er harde eller mjukare, bøyelege eller ikkje, tunge eller lette, eldfaste eller ikkje, om det er magnetiskme eller leiar elektrisitet, og mykje anna. Kunnskap om materiale er viktig der ein driv med framstilling av ting, og i  arkitektur,  ingeniørkunst og liknande.

Ein kan framstilla materiale på ulike måtar. Plantemateriale kan dyrkast eller sankast, dyremateriale kan ein få gjennom jakt eller oppdrett. Mange hardare materiale vinn ein ut frå berg gjennom gruvedrift, steinbrot og liknande. Petroleum blir henta ut frå jord eller havbotn og kan omdannast til ulike kunststoff. Verdifulle materiale kan også gjenvinnast eller gjenbrukast.

## Døme på materiale

*Tre
*Hamp
*Mineral
*Metall
**Stål
**Aluminium
**Titan
*Plast
**Termoplast
*Glas
*Kompositt
**Glasfiber
**Karbonfiber
**Betong
*Tekstil
**Ull
**Bomull

## Bakgrunnsstoff

## Kjelder

* «Materiale» (2009, 14. februar). *Store norske leksikon*. Henta 23. juli 2013.

*Fjellvåg, Helmer. (2009, 14. februar). «Materialvitenskap». *Store norske leksikon*. Henta 23. juli 2013.
Fotoalbum

Eit **fotoalbum** inneheld ei samling av fotografi og har ofte form og fasong som ei bok. Det finst både fotoalbum med plastlommer til å skyve bileta inn i, og album med blanke sider der ein må lime inn bileta. Ein del album er ringpermar. Mange likar å lage flotte album der dei skriv tekst til bileta, klipper, limer, set inn klistremerke og liknande. Dette kallast også scrapbooking.

Med verdsveven kan ein no lage eit online fotoalbum, eit elektronisk fotoalbum der brukarane kan laste opp bilete og dele dei med vener og familie.

## Kjelde

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Fotoalbum|Fotoalbum]]» frå ,  den 25. mars 2013.*
Filmmusikk

**Filmmusikk** er musikk som er komponert spesielt for bruk i film, men det kan også omfatte annan musikk. Vanlegvis bruker ein musikk som dette til stemningsskapar i film, ved at musikken understrekar ei eller fleire hendingar i handlinga, eller ved at ein eller fleire av rollefigurane blir gjeve eit spesielt musikalsk tema. Eit døme på det siste er «Imperial March»-temaet (komponert av John Williams) som symboliserer det galaktiske imperiet og Darth Vader i fem av dei seks Star Wars-filmane.

Filmmusikk er som regel ikkje-diegetisk. Det vil seie at den ikkje kjem frå ei synleg kjelde på skjermen. Det finst unntak, som i filmen *Vill vest* (*Blazing Saddles*) av Mel Brooks frå 1974, der ikkje-diegetisk filmmusikk blir parodisert ved at Count Basie and his Big Band plutseleg dukkar opp «i bilete» under avspelinga av ein melodi.

## Kjend filmmusikk
* Star Wars, komponert av John Williams.
* Ringenes Herre, komponert av Howard Shore.
* -temaet, komponert av Lalo Schifrin.
* 2001: En romodyssé, med musikk av blant andre György Ligeti og Richard Strauss.
* Dollar-trilogien, komponert av Ennio Morricone.
* Indiana Jones-trilogien av John Williams
* Rocky-filmane av Bill Conti
* Pirates of the Carribean-filmane av Hans Zimmer og Klaus Badelt
* Kill Bill-filmane av Nancy Sinatra
* Harry Potter-filmane, mellom anna komponert av John Williams.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Filmmusikk|Filmmusikk]]» frå ,  den 18. juli 2012.*
Filmmusikken Harry Potter and the Philosopher's Stone

**Harry Potter and the Philosopher's Stone** er musikken i filmen *Harry Potter og de vises stein*. Fyrste del av sporet *Prologue* blir brukt i alle filmane, men det mest kjende sporet er *Hedwig's Theme*.

## Sporlista
#"Prologue" - 2:12
#"Harry's Wondrous World" - 5:21
#"The Arrival of Baby Harry" - 4:25
#"Visit to the Zoo / Letters from Hogwarts" - 3:23
#"Diagon Alley / Gringotts Vault" - 4:06
#"Platform Nine-and-Three-Quarters / The Journey to Hogwarts" - 3:14
#"Entry into the Great Hall / The Banquet" - 3:42
#"Mr. Longbottom Flies" - 3:35
#"Hogwarts Forever! / The Moving Staircase" - 3:47
#"The Norwegian Ridgeback / Change of Season" - 2:47
#"The Quidditch Match" - 8:29
#"Christmas at Hogwarts" - 2:56
#"The Cloak of Invisibility / Library Scene" - 3:16
#"Fluffy's Harp" - 2:39
#"In the Devil's Snare / The Flying Keys" - 2:21
#"The Wizard's Chess Game" - 3:49
#"The Face of Voldemort" - 6:10
#"Leaving Hogwarts" - 2:14
#"Hedwig's Theme" - 5:11
## Sjå også
* Filmen Harry Potter og de vises stein
* Boka Harry Potter og De vises stein 
## Kjelder
* http://harrypotter.wikia.com/wiki/Harry_Potter_and_the_Philosopher's_Stone_(soundtrack)
Bombinga av Centennial Olympic Park

**Bombinga av Centennial Olympic Park** var eit terrorbombeangrep som fann stad 27. juli 1996 i Atlanta i Georgia i USA under sommar-OL 1996. To personar omkom, medan 111 vart skada.

## Bombinga
Centennial Olympic Park vart designa som «OL-torget», og tusenvis av tilskodarar hadde samla seg for ein sein konsert med musikkgruppa Jack Mack and the Heart Attack. Ein gong etter midnatt planta Eric Robert Rudolph ein grøn amerikansk militær ALICE-pakke, som inneheld tre røyrbomber, i nærleiken av eit lydtårn før han forlet området. Bomba kunne ha gjort meir skade om ho ikkje hadde vorte flytta på. Det er den største røyrbomba i USA sin historie med ei vekt på litt over 40 pund.  

Sikkerheitsvakta Richard Jewell oppdaga bomba og varsla Georgia Bureau of Investigation. Ni minutt seinare ringte Rudolph 911 og sa: «Det er ei bombe i Centennial Olympic Park. Du har tretti minutt.» Jewell og nokre andre sikkerheitsvakter starta med å få folk vekk frå område for at ein bombepatrulje kunne undersøke bomba, som ein då ikkje visste kva var for noko. Klokka 01:25 lokal tid eksploderte bomba.

Alice Hawthorne frå Albany vart drepen av ein spikar som ho fekk i hovudet. Bomba skada 111 andre. Den tyrkiske kameramannen Melih Uzunyol døydde av hjarteåtak då han køyrde for å dekkje eksplosjonen.

## Kjelder

* nytimes.com: BOMB AT THE OLYMPICS: THE OVERVIEW;OLYMPICS PARK BLAST KILLS ONE, HURTS 111; ATLANTA GAMES GO ON
* bbc.co.uk: 1996: Bomb rocks Atlanta Olympics
Trekkdyr

**Trekkdyr** eller **dragdyr** er temde dyr som i hovudsak vert nytta til å dra landbruksreiskapar som plog, ard, harv og andre reiskapar for jordarbeiding, og/eller til å dra vogner eller sledar for transport av personar eller last. Døme på trekkdyr er hest, okse, reinsdyr (køyrerein) og ymse hunderasar.

Trekkdyr, særleg hestar og oksar, kan òg nyttast som drivkraft for ulike typar maskineri, som til dømes treskjeverk, heiseinnretningar, gruvepumpar og anna, ved å gå i sirkel kring ein aksel som dei dreg rundt, slik det har vore vanleg i tidlegare tider. Hestevandring er ei vanleg nytta nemning for denne måten å nytte hesten på til drivkraft for maskineri.
Jernbaneverket

**Jernbaneverket** (**JBV**) var ein norsk statleg etat som hadde som oppgåve å drive, vedlikehalde og byggje ut statseigde jarnbaneliner i Noreg, den såkalla infrastrukturen for det offentlege jarnbanenettet: sjølve lina med bruar og tunnellar, skjener og sporvekslarar (pensar), køyreleidningar og systema for tilførsle av straum til desse leidningane, signalanlegg og alt anna som høyrer til, mellom anna stasjonar og større stasjonsbygningar.

## Soge
Jernbaneverket vart skipa i 1996 ved at det tidlegare statsselskapet Noregs statsbaner (NSB) vart omorganisert, slik at det som galdt infrastrukturen vart lagt til Jernbaneverket, medan drifta av toga vart organisert i eit selskap for seg. Meininga var å opne for konkurranse om å drive jarnbanetransport i Noreg, slik det er open konkurranse om å drive transport på det offentlege vegnettet. Jernbaneverket kunne soleis ikkje ta på seg å drive person- eller godstransport med tog, eller i det heile take på seg transportoppdrag, men stille sjølve jarnbanenettet til disposisjon for dei selskapa som driv med togtransport, som til dømes det noverande aksjeselskapet NSB (som no berre driv persontransport) og andre selskap som til dømes Flytoget, og dei ulike godstransportselskapa, som det er fleire av. Desse transportselskapa må ha fått løyve (lisens) til å trafikkere det norske offentlege jarnbanenettet, og deretter ha gjort avtale med Jernbaneverket om bruken av jarnbanenettet.
 
Det offentlege jernbanenettet er på om lag 4&nbsp;000 kilometer, og om lag 80 prosent av trafikken går med elektrisk drivne tog.

Som fylgje av den såkalla jarnbanereforma vart Jernbaneverket omdanna til statsføretaket Bane NOR frå 1. januar 2017. Bane NOR er eigd av staten åleine, og skal stå for planlegging, utbygging, forvaltning, drift og vedlikehald av det nasjonale jarnbanenettet i Noreg, inkusive trafikkstyringa, og skal dessutan stå for forvaltinga og utviklinga av jernbaneeigedomane. Jernbaneverket vart såleis avvikla 31. desember 2016, og oppgåvene ført over til Jernbanedirektoratet og Bane NOR.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*Nettsidene til Jernbaneverket. 
*Om Jernbaneverket på verksemda sine internettsider
Årets spellemann

**Årets Spellemann** er eit vandretrofé som blir delt ut kvart år under Spellemannprisen. Prisen vart delt ut første gongen under Spellemannprisen 1983 i 1984 og gjekk då til The Monroes. 

I motsetnad til dei fleste andre prisane under utdelinga, kor ein fagjury røystar fram ein vinnar ut frå påmelde artistar, er det Spellemannkomiteen som sjølv kårar vinnaren av Årets Spellemann på fritt grunnlag. Det blir i kåringa òg lagt vekt på artistopptreden og ikkje berre plateutgiving. Vinnaren får ein bronsestatuett utforma som ein grammofonspelar som ha kan ha fram til neste kåring av Årets spelemann som er normalt i et år. Det er normalt vinnaren frå fjoråret som deler ut prisen. 

Prisen var den første av tilleggsklassa som vart innført i tillegg til dei eksisterande sjangerbestemte klassene. Seinare har òg årets nykommar, årets hit og årets musikkvideo blitt innførte som tilleggsklasser. Prisen blir delt ut på tvers av dei sjangerbestemte klassene og blir sett på som den gjævaste av prisane under Spellemannprisen.

Innføringa av prisen gjorde det òg mogleg å vinne to prisar det same året, noko The Monroes gjorde første gong prisen vart delt ut, og fleire har gjort det etter dei. 

## Vinnarar av Årets Spellemann
* 1983: The Monroes
* 1984: Åge Aleksandersen
* 1985: a-ha
* 1986: Sissel Kyrkjebø
* 1987: Jørn Hoel
* 1988: Det Norske Kammerorkester
* 1989: Øystein Sunde
* 1990: Gitarkameratene
* 1991: Dance With A Stranger
* 1992: DumDum Boys
* 1993: The September When
* 1994: Øystein Sunde
* 1995: Morten Harket
* 1996: D.D.E.
* 1997: Bjørn Eidsvåg
* 1998: Leif Ove Andsnes
* 1999: Ole Ivars
* 2000: Herborg Kråkevik
* 2001: Morten Abel
* 2002: Röyksopp
* 2003: Silje Nergaard
* 2004: Odd Nordstoga
* 2005: Madrugada
* 2006: Vamp
* 2007: Hellbillies
* 2008: Espen Lind
* 2009: Alexander Rybak
* 2010: Karpe Diem
* 2011: Jarle Bernhoft
* 2012: Kaizers Orchestra
* 2013: Ole Paus
* 2014: Morten Abel
Filmen Ungen (1938)

***Ungen*** er ein norsk film frå 1938 regissert av Rasmus Breistein. Hovudrollene blir spelt av Eva Sletto, Harald Heidi Steen, Ragnhild Hald, Tove Bryn. Filmen er basert på Oskar Braaten sin roman *[[Ungen (bok)|Ungen]]*, frå 1911, som handlar om den unge fabrikkarbeidaren Milja som hamner «i uløkka» og blir svikta av Julius til fordel for den fagre, men upålitelege Petrina. 

## Handling
Handlinga er lagt til Kristiania på slutten av 1800-talet.

Den unge fabrikkarbeidaren Milja (Eva Sletto) hamnar «i uløkka» og blir svikta av Julius (Harald Heidi Steen) til fordel for den fagre, men upålitelege Petrina (Tove Bryn). Julius lar seg forhekse av den upålitelege jenta, som får han til å drikke og stele. Milja sit snart aleine att med skamma – og ein lausunge. Haldningane til omgivnadene gjer ikkje ting betre for henne då menneska frå borgarstanden ser med forakt på fabrikkjentene og lausungane deira. 
I fortvilinga forsøker Milja å gi bort ungen for at den skal få betre vilkår enn dei ho sjølv kan klare å gi han. Men Hønse-Lovisa (Ragnhild Hald) klarer å overtale henne om at materielle fordelar aldri kan vege opp ekte kjærleik og omsorg. Lovisa er ei dame som tar seg av einslege mødre og gir dermed fabrikkjenter som har «komme i uløkka» ly og omsorg slik at dei kan halde på ungane sine sjølv om dei er fødde utanfor ekteskap.

## Andre versjonar
*Ungen* vart første gongen sett opp på Nationaltheatret i 1913. I 1960 kom ein fjernsynsversjon av dramaet og i 1974 kom den andre filmatiseringa. Den siste filmatiseringa var basert på ein musikal på Det Norske Teatret i 1973.

## Trivia
Harald Heide-Steen medverka i begge filmane. I 1938-utgåva spelte han Julius og i filmen frå 1974 spelte han rolla som forsvarar Engebret.

## I rollene

## Kjelder


## Bakgrunnsstoff
* Imdb
* Filmbasen
* Filmarkivet
Åramsundet

**Åramsundet** er eit sund mellom Åramneset ved garden Åram på fastlandet i Vanylven og øya Voksa i Sande. Sundet knyter saman Haugsfjorden vest for Åramsundet, med Hallefjorden i aust. I sundet er det mange holmar, skjer, fluer og grynner, men midt i sundet er det ei djup som renne der også store skip kan passere.

Den indre skipsleia frå Stadhavet går inn Vanylvsgapet, over Haugsfjorden gjennom Åramsundet og vidare over Hallefjorden, gjennom Rovdefjorden og Vartdalsfjorden til Storfjorden. «For å trygge ferdsla gjennom Åramsundet vart det i 1875 bygt eit seglmerke på skjeret Bleka, i 1885 vart det bygt fyr på Åramsholmen og i 1910 lagt ut lysbøye ved leia».

## Kjelder
* *Sandesoga, Band II*, Volda 1996
Åram

**Åram** er ein matrikkelgard og ein krins i Vanylven kommune. I krinsen bur om lag 380 menneske. Fram til 2001 høyrde Åram til Sande kommune, ei folkeavrøysting i krinsen gjekk inn for å byte kommune.

Matrikkelgarden Åram hadde fram til 2001 gardsnummer 38 i Sande. Garden var i tida frå 1620 tobølt, heilt til to nye bruk vart opparbeidde i fyrste halvdelen av 1800-talet. Åram kyrkje, som vart vigsla i 1927, står på Åram. Åram hadde rutebåtsamband frå kring 1900 til 1962. Sidan 1968 har Åram hatt ferjesamband til Voksa, Kvamsøya og Larsnes.

Den kommunale krinsen Åram omfattar Brandalsstranda (langs Rovdefjorden) i nordaust og Hakallestranda (langs Vanylvsfjorden) sør for matrikkelgarden Åram.

## Bakgrunnsstoff
Kommunal side om Åram

## Kjelder
* *Sandesoga. Band II*
Hakallestranda

**Hakallestranda** er ei bygd i Vanylven kommune. Bygda strekker seg 9,5 km langs dei indre delane av Haugsfjorden, på austsida av fjorden, og omfattar 15 heller små matrikkelgardar. Dei er, frå nord; Sætrevik, Nystøyl, Klovningen, Krakset, Kobbevik, Bergsnev, Nøre-Håberg, Hola, Søre-Håberg, Sandvik, Halsen, Hammaren, Molvik og Rønnestad.

Fram til 1971 var Hakallestranda eigen skulekrins, sidan då har det vore ein del av den nye og samaslåtte krinsen Åram. Folketalet på Hakallestranda auka frå 89 i 1801 til 275 i 1891. Sidan steig det til eit toppnivå med 368 ibuarar i 1960. I 1990 budde 299 menneske i bygda. Fram til utgangen av 2001 høyrde Hakallestranda og Åram krins til Sande kommune. Ei folkeavrøysting hadde gitt fleirtal for å byte kommune. 

Namnet på bygda skal skrive seg frå eit eldre namn på Nystøylhornet, før kalla Håkallen. På 1700-talet, fortel Hans Strøm, meinte ein bygdenamnet var etter kvinnenamnet Hakatle, eit personnamn som då endå var i bruk i bygda.

## Kjelder
* Sandesoga. band II''. Volda 1996
Haugsholmen

**Haugsholmen** er ei vel 700 m lang og på det vidaste 400 m brei øy i Haugsfjorden i Sande kommune. Haugsholmen ligg to km vest for Hakallestranda i Vanylven, og er matrikkelgard nummer 53 i Sande.

Ein kjenner ikkje til at Haugsholmen har vore busett før slutten av 1600-talet. Frå kringom 1700 var Haugsholmen lensmannsgard og tingstad. På same tid vart det bygt opp eit kremarleie på Haugsholmen, som seinare i hundreåret fekk status som privilgert gjestgjeveri.

Haugsholmen fekk kai og rutesamband frå 1904. Næringsverksemda var allereie før den tid basert på tilverking og handel med fisk. Frå 1920-åra til 1960-åra var ein sildoljefabrikk i drift. Sidan 1970-åra har busetnaden minka mykje, og Haugsholmen er nærast for feriestad å rekne.

Haugsholmen fyr vart bygt i 1876 på Vestre Frekøya, ei mindre øy vel ein kilometer nord-nordvest for sjølve Haugsholmen.

**Folketalsutvikling:**

## Kjelder

* *Sandesoga. Band III*. Volda, 1997
Filmmusikken Harry Potter and the Chamber of Secrets

**Harry Potter and the Chamber of Secrets** er filmmusikken brukt i filmen *Harry Potter og Mysteriekammeret* frå 2002. Han blei skriven av  John Williams og dirigert av William Ross med London Symphony Orchestra. Williams var opphavleg meint å vera dirigent, men kom i tidsklemme då han også skulle laga musikk til Steven Spielberg sin film *[[Catch Me If You Can]]*.

Albumet blei gjeve ut 12. november 2002, og blei nominert til Grammy-prisen for «Best Score Soundtrack for Visual Media» i 2003. Det nådde 81. plassen på ''Billboard'' 200, og 5. plassen på Top Soundtracks Chart. I Japan selte albumet til gull. 
## Sporliste

## Kjelder

* [Harry Potter wikia](http://harrypotter.wikia.com/wiki/Harry_Potter_and_the_Chamber_of_Secrets_(soundtrack))
Filmmusikken Harry Potter and the Prisoner of Azkaban

**Harry Potter and the Prisoner of Azkaban** er musikken brukt i filmatiseringa av *Harry Potter og fangen fra Azkaban*.
## Sporlista
#"Lumos! (Hedwig's Theme)" - 1:35
#"Aunt Marge's Waltz" - 2:13
#"The Knight Bus" - 2:49
#"Apparition on the Train" - 2:13
#"Double Trouble" - 1:35
#"Buckbeak's Flight" - 2:07
#"A Window to the Past" - 3:53
#"The Whomping Willow and The Snowball Fight" - 2:20
#"Secrets of the Castle" - 4:35
#"The Portrait Gallery" - 1:58
#"Hagrid the Professor" - 2:23
#"Monster Books and Boggarts!" - 3:44
#"Quidditch, Third Year" - 2:19
#"Lupin's Transformation and Chasing Scabbers" - 2:59
#"The Patronus Light" - 1:10
#"The Werewolf Scene" - 4:24
#"Saving Buckbeak" - 6:37
#"Forward to Time Past" - 2:31
#"The Dementors Converge" - 3:10
#"Finale" - 3:24
#"Mischief Managed" - 12:06
## Sjå også
* Filmen Harry Potter og fangen fra Azkaban
* Boka Harry Potter og fangen fra Azkaban 
## Kjelder
* [Harry Potter wikia](http://harrypotter.wikia.com/wiki/Harry_Potter_and_the_Prisoner_of_Azkaban_(soundtrack))
Hallebygda

**Hallebygda** er ei bygd på sørvestsida av Gurskøya på Sunnmøre, i Sande kommune. Bygda strekker seg seg i tre kilometers lengde langs Hallefjorden. I søraust grensar Hallebygda mot kommunesenteret Larsnes.

Hallebygda omfattar dei seks matrikkelgardane Nupen, Kråa, Ytre-Halle, Indre-Halle, Stauregjerde og Nygard. Folketalet i bygda var 57 i 1801, i 1891 var det kome opp i 130. Etter å stige endå ei tid, fall talet på ibuarar til 101 i 1970. Frå 1980-åra auka folketalet att, i 1996 berekna til 190.

## Kjelder
* *Sandesoga. Band II*. Volda, 1996
Gjerdsvika

**Gjerdsvika** er ei bygd på vestsida av Gurskøya på Sunnmøre, i Sande kommune. Bygda omfattar ni matrikkelgardar frå Hide i nord, vidare i søraustleg retning ligg gardane Gote, Nedre Stokset, Øvre Stokset, Hageselle, Gjerde, Sædal, Sandanger, medan Muren ligg sørvest for Sandanger. Alle gardane ligg ved havet og vika, med unnateke av Sædal, som ikkje har hatt større busetnad sidan 1600-talet. Mellom Hide, som ligg for seg sjølv, og Muren er det 6,1 km langs fylkesvegen.

Gjerdsvika hadde rutebåtsamband frå sist i 1800-åra, men båtane makta ikkje å gå inn i grov sjø. Bygda fekk vegsamband forbi Hidsneset til Herøy i nord i 1908. Byggjing av hamn kom i gang i 1938.

Folketalet i Gjerdsvika var 96 i 1801. Nitti år seinare var det kome opp i 238, medan det i 1946 hadde auka til 365. Talet heldt fram å stige til 1980, då det var 442 ibuarar i bygda. Sidan har folketalet falle.

Gjerdsvika er kjent for dei kvasse og ujamne vindkasta som tidvis oppstår i stormver. Mange gongar har folk lide skade på hus og avling av den kraftige vinden.

## Kjelder
* *Sandesoga. Band I*. Volda, 1994
Blodbadet i Melbourne

**Blodbadet i Melbourne** (ungarsk *Melbourne-i vérfürdő*) fann stad under ein vannpolokamp mellom Ungarn og Sovjetunionen då Melbourne i Australia var vertsby for sommar-OL 1956. Ungarn vann 4-0 over Sovjetunionen i kampen som fann stad 6. september 1956. Nemninga «blodbad» vart fyrst nytta etter at den ungarske spelaren Ervin Zádor, dei to siste minutta, blødde frå auge etter å ha vorte slått av den sovjetiske spelaren Valentin Prokopov.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Blood in the Water match|Blood in the Water match]]» frå ,  den 19. juli 2012.*
Kehat Shorr

**Kehat Shorr** () var ein israelsk skytetrenar. Han var skytetrenar for OL-laget til Israel under sommar-OL 1972 i München, og var éin av dei frå det israelske OL-laget som vart drepen i München-massakren. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Kehat Shorr|Kehat Shorr]]» frå , og «[[:en:|Kehat Shorr]]» frå  den 18. juli 2012.*
Tunnelbær

**Tunnelbær** er bær som er dyrka under gjennomsiktig plast som over planta slik at planterekkene står inne i ein veksttunnel.
Dyrking av bær som jordbær eller bringebær på denne måten skåner bæra frå ver og vind, og gjer at ein får ei tidlegare avling enn om ein skulle dyrke på friland.

## Kjelder
Tsjagataisk

**Tsjagataisk** (persisk **جغتای**, *jaĝatāy*; uigurisk **چاغاتاي** *chaghatay*; usbekisk **ﭼﯩﻐﻪتاي** *chag'atoy*) er eit utdøydd tyrkisk språk. Det var ein gong vidt utbreidd i Sentral-Asia, og blei verande litteraturspråk frå byrjinga av 1400-talet til tidleg på 1900-talet. Det blei også tala av mogulherskarane i India. Av dei moderne tyrkiske språka er usbekisk og uigurisk nærast i slekt med tsjagataisk. 

Namnet «tsjagatisk» viser til Tsjagatai-khanatet, eit rike som etterfølgde Det mongolske riket og som blei styrt av Tsjagatai Khan, andre sonen til Dsjengis Khan, Mange tsjagatai-tyrkarar og tatarar som snakka dette språket hevda dei var etterkomarar av Tsjagatai Khan. 

## Historie
Tsjagataisk stammar frå gammaltyrkisk (gammaluigurisk), som blei brukt som lingua franca i Sentral-Asia. Det hadde eit grunnleggjande ordforråd av tyrkiske ord og tyrkisk syntaks, men blei påverka av dei muslimske prestisjespråka arabisk og persisk på alle språkområda, som ordforråd, morfologi, syntaks og fonetikk.

Tsjagataisk utvikla seg videae under timuridane (1405–1506). 1500-talet er rekna som gullalderen for tsjagataisk litteratur.

## Bakgrunnsstoff
*Eckmann, János: *Chagatay Manual*. (Indiana University publications: Uralic and Altaic series ; 60). Bloomington, Ind.: Indiana University, 1966. Reprinted edition, Richmond: Curzon Press, 1997, ISBN 0-7007-0860-X, or ISBN 978-0-7007-0860-4.
*Bodrogligeti, András J. E.: *A Grammar of Chagatay*. (Languages of the World: Materials ; 155). München: LINCOM Europa, 2001. (Repr. 2007), ISBN 3-89586-563-X.
*Pavet de Courteille, Abel: *Dictionnaire Turk-Oriental: Destinée principalement à faciliter la lecture des ouvrages de Bâber, d'Aboul-Gâzi, de Mir Ali-Chir Nevâï, et d'autres ouvrages en langues touraniennes (Eastern Turkish Dictionary: Intended Primarily to Facilitate the Reading of the Works of Babur, Abu'l Ghazi, Mir ʿAli Shir Navaʾi, and Other Works in Turanian Languages)*. Paris, 1870. Reprinted edition, Amsterdam: Philo Press, 1972, ISBN 90-6022113-3.
*Erkinov A.: *Persian-Chaghatay Bilingualism in the Intellectual Circles of  Central Asia during the 15th-18th Centuries (the case of poetical anthologies, bayāz)*. International Journal of Central Asian Studies. C.H.Woo (ed.). vol. 12, 2008, s.&nbsp;57&ndash;82 http://www.iacd.or.kr/pdf/journal/12/3.PDF .

## Kjelder

*TYR4120 - Tsjagataiske tekster  ved uio.no
*Chaghatay Language i *Turkic-Iranian Contacts*, *Encyclopædia Iranica*


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Chagatai|Chagatai]]» frå ,  den 19. juli 2012.*
London 2012: The Official Video Game

***London 2012: The Official Video Game*** er det offisielle olympiske videospelet til sommar-OL 2012 i London. Videospelet vart utvikla av Sega Studios Australia og gjeve ut av Sega 26. juni 2012 i Nord-Amerika, 28. juni 2012 i Australia og 29. juni 2012 i Europa. Det er òg det andre offisielle videospelet basert på sommar-OL 2012.

## Representerte land

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:London 2012 (video game)|London 2012 (video game)]]» frå ,  den 19. juli 2012.*
Voksa

**Voksa** er ei 1,4 km² stor, låglendt øy, og ei øygruppe, sør for Sandsøya i Sande kommune på Sunnmøre. Til øygruppa høyrer øyane Hestholmen, Flatøya og Marøya, samt ei rad holmar og skjer. Mellom Voksa og Sandsøya er eit to km breidt sund, sundet mellom Sandsøya og Marøya (aust for Voksa) er vel ein kilometer breidt.

Voksa er matrikkelgard nummer 63 i Sande. Garden var delt mellom tre og fem brukarar gjennom 1600- og 1700-åra. På 1800-talet voks talet på brukar til ni, frå 1833 vart også Flatøya busett, dei andre øyane og holmane har aldri vore busette. Folketalet i Voksa var 35 i 1835 og steig til 68 i 1891. Gjennom 1900-talet låg folketalet noko lågare, men alltid over 50.

Sidan kringom 1965 har Voksa hatt ferjesamband med Kvamsøya, Åram og Larsnes. Veg til Sandsøya, bygt på fyllingar og med enkelte bruer, stod ferdig i 1978. Vegen går frå Voksa over Marøya til Varholmen og Sandsøya.

Det er fleire gravrøyser frå steinalderen på øya.

**Folketalsutvikling:**

## Kjelder

* *Sandesoga. Band III*, Volda, 1997
* Kulturminnesøk
Filmmusikken Harry Potter and the Goblet of Fire

**Harry Potter and the Goblet of Fire** er filmmusikken brukt i filmatiseringa av *Harry Potter og Ildbegeret* av J.K. Rowling.
## Sporlista
#"The Story Continues" - 1:31
#"Frank Dies" - 2:12
#"The Quidditch World Cup" - 1:52
#"The Dark Mark" - 3:27
#"Foreign Visitors Arrive" - 1:30
#"The Goblet of Fire" - 3:23
#"Rita Skeeter" - 1:43
#"Sirius Fire" - 2:00
#"Harry Sees Dragons" - 1:54
#"Golden Egg" - 6:11
#"Neville's Waltz" - 2:11
#"Harry in Winter" - 2:56
#"Potter Waltz" - 2:19
#"Underwater Secrets" - 2:28
#"The Black Lake" - 4:38
#"Hogwarts' March" - 2:47
#"The Maze" - 4:44
#"Voldemort" - 9:39
#"Death of Cedric" - 1:59
#"Another Year Ends" - 2:21
#"Hogwarts' Hymn" - 2:59
#"Do the Hippogriff" - 3:39
#"This Is the Night" - 3:24 
#"Magic Works" - 4:02
## Sjå også
* Filmen Harry Potter og Ildbegeret
* Boka Harry Potter og Ildbegeret 
## Kjelder
* [Harry Potter wikia.](http://harrypotter.wikia.com/wiki/Harry_Potter_and_the_Goblet_of_Fire_(soundtrack))
Filmmusikken Harry Potter and the Order of the Phoenix

***Harry Potter and the Order of the Phoenix*** er filmmusikken brukt i filmatiseringa av *[[Harry Potter og Føniksordenen]]* av J.K. Rowling. Filmen kom ut i 2007 og musikken er komponert av Nicholas Hooper.

## Sporlista

## Sjå også
* Filmen ''Harry Potter og Føniksordenen''
* Boka ''Harry Potter og Føniksordenen''

## Kjelde

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Harry Potter and the Order of the Phoenix (soundtrack)|Harry Potter and the Order of the Phoenix (soundtrack)]]» frå ,  den 18. september 2012.*
Filmmusikken Harry Potter and the Half-blood Prince

**Harry Potter and the Half-blood Prince**  er filmmusikken brukt i filmatiseringa av *Harry Potter og Halvblodsprinsen* av J.K. Rowling.
## Sporlista
#"Opening" - 2:53
#"In Noctem" - 2:00
#"The Story Begins" - 2:05
#"Ginny" - 1:30
#"Snape & the Unbreakable Vow" - 2:50
#"Wizard Wheezes" - 1:42
#"Speech" - 1:31
#"Living Death" - 1:55
#"Into the Pensieve" - 1:45
#"The Book" - 1:44
#"Ron's Victory" - 1:44
#"Harry & Hermione" - 2:52
#"School!" - 1:05
#"Malfoy's Mission" - 2:53
#"The Slug Party" - 2:11
#"Into the Rushes" - 2:33
#"Farewell Aragog" - 2:08
#"Dumbledore's Foreboding" - 1:18
#"Of Love & War" - 1:17
#"When Ginny Kissed Harry" - 2:38
#"Slughorn's Confession" - 3:33
#"Journey to the Cave" - 3:08
#"The Drink of Despair" - 2:44
#"Inferi in the Firestorm" - 1:53
#"The Killing of Dumbledore" - 3:34
#"Dumbledore's Farewell" - 2:22
#"The Friends" - 2:00
#"The Weasley Stomp" - 2:51
## Sjå også
* Filmen Harry Potter og Halvblodsprinsen
* Boka Harry Potter og Halvblodsprinsen
## Kjelder
* [Harry Potter wikia](http://harrypotter.wikia.com/wiki/Harry_Potter_and_the_Half-Blood_Prince_(soundtrack))