open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
MB «Tafjord» (1927)

**MB «Tafjord»** er ein tidlegare norsk fjordbåt bygd i 1927, til bruk i Tafjord. Motorbåten vart bygd på Einar Helland båtbyggjeri på Vestnes i Romsdal. 

Under Tafjord-ulukka 7. april 1934 blei båten løfta 60 meter opp på land.

## Oversikt over fartøyet

MB Tafjord er bygd som ein kutter med loddrett stamn og utoverhengende hekk. Skansekledingane rr tett, og dekket er lagt oppå det som normalt ville vore toppen av rekkestøttene omtrent frå midtskips og framover. Som rekke er det ei røyrrekke med septer som er skrudd fast i dekk. Akter er det vanleg topprekke, men her er det montert aluminiumssider oppå rekka. Heilt akter er det ope. Dekkshuset akterut er i aluminium, og er bygd saman med trestyrehuset. Inni styrehuset er det nedgang til maskinrommet. Framme på dekk er det nedgang til
salongen. Aktafor nedgangen er det plass for ein skylight, men denne er fjerna. 
I salongen er det ribba for innreiing. Som rutebåt var det her langsgåande benk på den eine sida og lause klaffstolar elles. Ved visse høve
kunne salongen nyttast til lasterom, og dette var truleg årsak til den enkle innreiinga. Utanom skylighten er det fire koauge som gir lys til salongen.

## Referanseperiodar for vern
MB «Tafjord» har gått gjennom feire ombyggingar, men har ein ganske einsarta driftshistorie. Før 1950 verkar ombyggingshistorien noko uklar førebels. Etter denne tid ser det til å vere følgjande epokar som peikar seg ut:
# 1950-1973: Rute- og skyssbåt. Dagens styrehus, men galgedekk og open gang under. Billettkontor aktafor styrehuset og toalett på hekken.
Nedgangskappe omtrent midtskips på babord side. Flatt skylight i tre. Motor: 24 hk Union.
# 1973-1979 Rute- og skyssbåt. Utsjånad som i føregåande tidsperiode, men med Volvo Penta motor
# 1979-1984: Fritidsbåt. Ombygging i 1984-85 omfatta arrangementet aktafor styrehuset. Billettkontor, gang og toalett erstatta med salong bygd i aluminium. Ny nedgangskappe og skylight i aluminium.
# 1985-2002: Som føregåande periode, men i 2002 vart det sett inn ein nyare Volvo Penta. 

**Utgangspunkt for vern** 
Som rute- og skyssbåt slik han såg ut då han gjekk ut av drift i 1979

## Kjelder
Plassen kyrkje

**Plassen kyrkje** er ei langkyrkje frå 1907 i Trysil kommune. Kyrkja vart teikna av Victor Nordan og oppført etter at den førre kyrkja — ei åttekanta kyrkje teikna av faren, Jacob Wilhelm Nordan, og innvigd i 1879 — brann i 1904.

Kyrkjegarden vart innvigd i 1878.

## Fotnotar

## Litteratur
* 
* 

## Bakgrunnsstoff
* 
* Trysil kommune 
* Trysil kyrkjelege fellesråd 
*
Bengt Morten Wenstøb

**Bengt Morten Wenstøb** () er ein norsk politikar som er ein av Høgres tre representantar frå Østfold på Stortinget 2013-2017. Han er medlem av Arbeids- og sosialkomitéen.

Wenstøb er cand. socion. frå NTNU i 1995. Han arbeider til dagleg som høgskulelektor ved Høgskolen i Østfold, der han har vore tilsett sidan 2003. Han underviser på sosionomutdanninga ved Avdeling for helse- og sosialfag.

Wenstøb er gift og busett i Fredrikstad. Han har politisk erfaring frå både Fredrikstad Høgre (leiar 2007-2008) og Østfold Høgre. I tillegg har han vore bystyrerepresentant i Fredrikstad.

## Fotnotar
Tørberget kyrkje

**Tørberget kyrkje** er ei langkyrkje frå 1933 i Trysil kommune. Kyrkja vart teikna av Statens bygningsinspektør (noverande Statsbygg) og oppført av byggmeistrane Harald Brænd og Gj. Floden.

Altartavla vart laga av Johannes Skraastad for gamle Elverum kyrkje i 1686.

## Litteratur
* 
* 

## Bakgrunnsstoff
* 
* Trysil kommune — Tørberget kirke 
* Trysil kyrkjelege fellesråd 
* Trysil kommune 
*
Kim Leine

**Kim Leine Rasmussen** () er ein dansk-norsk romanforfattar fødd i i Bø kommune i Telemark. Leine flytta til Danmark 17 år gamal og utdanna seg til sjukepleiar. Seinare flytta han til Grønland kor han budde i 15 år. I 2004 vendte han att til Danmark og i 2007 debuterte han med romanen *Kalak* i 2007.

I 2012  gav han ut romanen *Profeterne i Evighedsfjorden*. Den vart same år lønna med Jytte Borberg-prisen, Politikens Litteraturpris og Statens Kunstfondonds Produktionspræmie. Seinare vart boka tildelt De Gyldne Laurbær og Radioens romanpris. 

I 2013 fekk han  Nordisk Råds litteraturpris for boka.

## Referansar
Large Underground Xenon Detector

**Large Underground Xenon Detector** (**LUX**) er ein partikkelpåvisar som er meint å finna mørk materie. Han ligg inne i ei gruve i Sanford Underground Research Facility i Sør-Dakota og er den mest kjenslevare påvisaren i verda.

## Bakgrunnsstoff
* Heimeside 

## Kjelder
* ''LUX results: Dark matter hunt nears final phase'' - BBC
Laminær rørsle

**Laminær rørsle** er rørsle i væsker eller gassar slik at dei einskilde partiklane følgjer parallelle linjer (straumlinjer) utan virvlar. Med aukande fart oppstår det virvlar eller turbulens.

## Kjelder
* laminær rørsle. (28.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/lamin%C3%A6r_bevegelse
Lågtemperaturfysikk

**Lågtemperaturfysikk** er ei grein av fysikken som omhandlar dei fysiske eigenskapane til materien ved temperaturar nær det absolutte nullpunktet. 

## Kjelder
*lavtemperaturfysikk. (28.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/lavtemperaturfysikk
Leiingsband

Eit **leiingsband**  er det lågaste energibandet som inneheld leiingselektron i eit fast stoff. Elektron i faste stoff kan ikkje ha vilkårlig energi, men ordnar seg inn i energiområde som vert kalla energiband. Ved låg temperatur vil dei lågaste energibanda vere fylte av elektron, medan dei høgaste er tomme. I metall er det eit delvis fylt energiband mellom dei fulle og tomme banda. Dette vert kalla leidningsbandet, fordi elektrona i bandet er forholdsvis fritt rørlege, og bidreg til at metalla har stor elektrisk og termisk konduktans. I halvleiarar er leidningsbandet tomt ved det absolutte nullpunktet, men ved aukande temperatur vil elektron eksiteres opp frå valensbandet, energibandet nærast under leidningsbandet, som er skilt frå dette ved eit smalt energigap.

## Kjelder
*ledningsbånd – fysikk. (28.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/ledningsb%C3%A5nd/fysikk
Leidenfrost-effekt

**Leidenfrosts fenomen** er eit fenomen der ein vassdråpe som dryp ned på ei særs heit metallplate vil halde seg i lang tid som ei kule. Forklaringa er at det mellom dråpen og metallet blir danna eit damplag som hindrar at dråpen breier seg utover, og at varme vert overført til han. Fell temperaturen til plata, minkar trykket i damplaget til det ikkje ber dråpen, og dråpen kjem då i kontakt med plata og kokar brått og eksplosjonsarta. Visse formar for dampkjeleeksplosjonar har ein meint kan ha hatt liknande årsak. 

Leidenfrosteffekten kan òg forklare kvifor det er mogleg å stikke henda raskt ned i flytande nitrogen (–196 °C) utan å få forfrysingar: I dette tilfellet er det nitrogenet som fordampar og dannar ein isolerande film. 

Fenomenet vart først skildra av tyskaren Johann Gottlob Leidenfrost.

## Kjelder
* Leidenfrosts fenomen. (28.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/Leidenfrosts_fenomen
Trysil kyrkje

**Trysil kyrkje** eller **Trysil hovudkyrkje** er ei tømra krosskyrkje frå 1861 i Innbygda i Trysil kommune. Det er den tredje kyrkja på staden, der det har vore kyrkje sidan mellomalderen. Kyrkja fekk ny altartavle i 1897, då den gamle, som i si tid vart laga av Johannes Skraastad til gamle Elverum kyrkje, vart teken ut av bruk. Ho er i dag i Tørberget kyrkje.

Namnet Innbygda vert iblant nytta for kyrkja og kyrkjegarden.

## Litteratur
* 
* 

## Bakgrunnsstoff
* 
* Trysil kommune — Trysil kirke 
* Trysil kyrkjelege fellesråd 
*
Vinata

**Vinata **(Sanskrit: विनत vi-nata - nedbøygd, kurva, audmjuk, anstendig...). Ei av dei tretten døtrene til Prajapati Daksha. Gift med Kashyapa saman med dei tolv systrene hennar. Ho vart mor til to søner, Aruṇá og Garuda.

## Kjelde


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Vinata|Vinata]]» frå ,  den 31. oktober 2013.*
Lambdaverdi

**Lambdaverdi** eller **λ-verdi** er ein verdi for termisk konduktivitet, òg kalla spesifikk varmeleiingsevne, og er ein materialeigenskap som uttrykkjer varmestraumen gjennom materialen ved ein viss temperaturskilnad. Han vert målt i watt per kvadratmeter flate ved ein temperaturskilnad på 1 K per meter tjukkleik, dvs W/mK. Praktisk lambdaverdi er mellom anna avhengig av fuktinnhald og temperaturnivået til materialen. For anisotrope materialar (t.d. treverk) er lambdaverdien retningsavhengig. 

## Sjå òg
* varmeisolering

## Kjelder
* lambdaverdi. (28.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/lambdaverdi
Ljørdalen kyrkje

**Ljørdalen kyrkje** er ei langkyrkje frå 1871 i Trysil kommune, visstnok «tegnet av bygdens egne folk». Kyrkja vart påbygd i 1980.

## Fotnotar

## Litteratur
* 

## Bakgrunnsstoff
* 
* Trysil kommune
* Trysil kyrkjelege fellesråd 
*
Nordre Trysil kyrkje

**Nordre Trysil kyrkje** er ei kyrkje frå 2000 i Trysil kommune. Ved utsmykkinga er det for ein stor del nytta lokale materialer og lokale kunstnarar.

Kyrkjegarden vart teken i bruk i 1992.

## Bakgrunnsstoff
* 
* Trysil kommune — Nordre Trysil kirke 
* Trysil kyrkjelege fellesråd
Jacques Villon

**Jacques Villon**, opphavleg **Gaston Emile Duchamp**, () var ein fransk kubistisk målar og grafikar frå Damville i Eure i regionen Haute-Normandie. Sju raderingar frå 1913 vert rekna som hans viktigaste bidrag til den kubistiske stilretninga. Raymond Duchamp-Villon og Marcel Duchamp var brørne hans. 

## Liv og gjerning
Villon voks opp i ein rik familie. Frå 1894 studerte han juss ved Sorbonne-universitet i Paris. Han tok opp teikning og grafikk og var bidragsytar til både aviser, tidsskrift og plakatsøyler. For å unngå forveksling med slektningane tok han kunstnarnamnet Jacques Villon, etter den franske mellomalderpoeten François Villon.

Åra 1903-05 studerte han ved Académie Julian i Paris. Etter først å ha latt seg inspirere av Edgar Degas og Henri de Toulouse-Lautrec, fatta han interesse for fauvismen, før han nærma seg kubismen og den abstrakte impresjonismen. I 1906 flytta han til landsbyen Puteaux, i utkanten av Paris. Der konsentrerte han seg om å lage grafiske arbeid og utveksle erfaringar med grafikarar som Manuel Robbe.

I 1911 begynte Villon og brørne hans å organisere ei fast diskusjonsgruppe med både kunstnarar og intellektuelle medlemer som Francis Picabia, Robert Delaunay, Fernand Léger. Denne Puteaux-gruppa arrangerte Section d'Or-utstillinga i Paris i oktober 1912. På denne utstillinga og i 1913 presenterte han fleire nyskapande raderingar. Før første verdskrigen deltok han også på den største kunstutstillinga i New York.

Etter verdskrigen var over mot ein abstrakt kunst, med einsfarga, matematiske flater. Gjennom ein periode på nær ti år arbeidde han som grafikar, der han kopierte verk av kjende målar som Édouard Manet og Pablo Picasso. Han begynte å måle att i 1930, som målar konsentrerte han seg etter kvart om landskapsmotiv. Bileta frå perioden er stramt komponerte, med ein meir mangleta fargebruk enn han hadde nytta i tidlegare verk.

Villon døydde i atelieret i Puteaux. Henie Onstad Kunstsenter i Bærum eig oljemåleriet *Den vesle byen* frå 1944.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Jacques Villon|Jacques Villon]]» frå ,  den 31. oktober 2013.*
Linjebreidde

**Linjebreidde** er eit mål for bandbreidda til spektrallinjer til ljos sendt ut eller absorbert ved atomære eller molekylære overgangar mellom ulike energinivå. Alle spektrallinjer har ei viss breidd, fordi frekvensen til ljos sendt ut pga ein atomær overgang mellom to energinivå i eit atom, har ein uskarpleik som kjem av den endelege levetida til det eksiterte energinivået. Ifølgje Heisenbergs uskarpleiksprinsipp er uskarpleiken i frekvensen til ljoset, og dermed er bandbreidda større, jo mindre levetida til energinivået er. Bandbreidda som kjem av uskarpleiken i lysfrekvensen blir kalla den naturlege linjebreidda.

## Kjelder
*linjebredde. (28.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/linjebredde
Literatmosfære

**Literatmosfære** er den energimengda som trengst for å utvide volumet av ein gass med ein liter når trykket er ein atmosfære. Ein literatmosfære svarar til 101,325 J. Symbolet for literatatmosfære er *l atm*. 

## Kjelder
*literatmosfære. (28.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/literatmosf%C3%A6reie
Madelungkonstanten

**Madelung-konstanten** vert nytta til å finne elektrostatisk potensial for eit enkelt ion i ein krystall ved å tilnærme iona som punktladningar. Han er kalla opp etter Erwin Madelung, ein tysk fysikar.

Fordi aniona og kationa i ein ionisk sambinding vert tiltrekt til kvarandre på grunn av dei motsette ladningane deira, krevst det ei viss energimengd for å skilje iona. Denne energien må tilførast systemet for å bryte anion-kation-bindingane. Energien som må til for å bryte desse bindingane for 1 mol av eit ionisk stoff under standardtilhøve er gitterenergien.

Madelungkonstanten gjer at ein kan rekne ut det elektriske potensialet *V<sub>i</sub>* til alle ion i gridfeltet til ionet ved posisjonen *r<sub>i</sub>*

:V_i = \frac{e}{4 \pi \epsilon_0 } \sum_{j \neq i} \frac{z_j}{r_{ij}}\,\!

der *r<sub>ij</sub>* =|*r<sub>i</sub>* - *r<sub>j</sub>*| er avstanden mellom det *i*-te og *j*-te ionet. I tillegg er 
:*z<sub>j</sub>* = mengda ladninga til det *j*-te ionet
:*e* = 1.6022 C
:4 &pi; &epsilon;0 = 1.112 C²/(J m).

For NaCl er αM = 1,7476 og for ZnS er αM = 1,6381.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Madelung constant|Madelung constant]]» frå ,  den 1. november 2013.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Magnetisk termometer

**Magnetisk termometer** er eit termometer som blir til brukt å måle særs låge temperaturar, eit kryometer. Termometeret måler temperatur i området 1 milliKelvin til 1 Kelvin. Termometeret baserer seg på Curie-lova der magnetisk susceptibilitet til paramagnetiske dipolmoment er omvendt proporsjonal med den absolutte temperaturen.

## Kjelder
* magnetisk termometer. (28.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/magnetisk_termometer
Magnon

Ein **magnon** er ein partikkelliknande energikonsentrasjon ein får ved små avvik frå komplett magnetisk orden i forskjellige magnetiske stoff. Ein magnon er ei kvantisert spinnbølgje. 

Ut frå termiske eksitasjonar av magnonar kan ein finne korleis forskjellige magnetiske effektar i ordna magnetiske material vert påverka av temperatur. 

## Kjelder
* magnon. (28.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/magnon
Mariotte-flaske

**Mariotte-flaske** er ei flaske som er nesten fylt med væske og der det i halsen er sett inn lufttett eit ope røyr som går eit stykke ned i væska. Ved botnen av flaska er ein utløpsopning. Utløpssnøggleiken er bestemt av høgda frå botnen til røyropninga og blir konstant sjølv om nivået i flaska søkk. Når væska renn ut, strøymer luftbobler inn i flaska gjennom det opne røyret. Maroitte-flaska vert nytta teknisk der det gjeld å halde utløpssnøggleiken av ei væske konstant.

Mariotte-flaska har namn etter oppfinnaren, den franske fysikaren Edmé Mariotte (om lag 1624–1684), som hadde ein teikning av ei slik flaske i verka sine. 

## Kjelder

*
Martin Hans Christian Knudsen

**Martin Hans Christian Knudsen** () var ein dansk fysikar og oseanograf. Han jobba ved Danmarks Tekniske Universitet frå 1901, som professor frå 1912, til han pensjonerte seg i 1941.

Knudsen er først og fremst kjent for arbeidet sitt med molekylære gasstraumar og utviklinga av Knudsen-cella. Han har òg fått oppkalla fleire andre fysikkomgrep etter seg, mellom anna Knudsengass (ein gass-modell som ser bort frå kollisjonar mellom molekyla) og Knudsen-tal (Kn, engelsk *Knudsen number*).

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Martin Hans Christian Knudsen|Martin Hans Christian Knudsen]]» frå ,  den 1. november 2013.*
Materialkonstant

**Materialkonstant** eller **stoffkonstant** er ein storleik som syner til ein fysisk eigenskap som tener til å karakterisere stoffet, t.d. tettleik, elastisitetsmodul, spesifikk varmekapasitet, permeabilitet, brytingsindeks etc. 

## Kjelder
* materialkonstant. (28.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/materialkonstant
Loschmidt-talet

**Loschmidt-talet** er eit tal for mengder molekyl i 1 kubikkcentimeter gass ved 0 °C og 1 atm trykk.

Loschmidt-talet får ein frå likninga: 
:n_0 = \frac{p_0}{k_{\rm B}T_0}
der *p*0 er trykket, *k*B er Boltzmannkonstanten og *T*0 er termodynamisk temperatur. Han er knytt til Avogadros tal, *N*A, via:
:n_0 = \frac{p_0N_{\rm A}}{RT_0}
der *R* er gasskonstanten.

Talet er 2,687 · 1019 molekyl/cm3 og er kalla opp etter austerrikaren Johann Josef Loschmidt. 

## Kjelder
* Loschmidts tal. (28.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/Loschmidts_tall

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Loschmidt constant|Loschmidt constant]]» frå ,  den 1. november 2013.*
Materiallære

**Materiallære** er læra om framstillinga av materialar og eigenskapane deira. I vid forstand er material alle stoff som er nyttige for menneska. Slike stoff kan vere faste, flytande eller ha gassform, men vanlegvis avgrensar materiallæra seg til læra om dei faste stoffa og dei mekaniske eigenskapane deira.

## Kjelder
* materiallære. (28.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/materiall%C3%A6reie
Nordskogbygda kyrkje

**Nordskogbygda kyrkje** er ei langkyrkje i Elverum kommune. Ho vart oppført av byggmeister Günther Schüssler og innvigd som Nederberg kapell i 1873. I 1963 var det ei ombygging etter planar av Rolf Prag, og sidan den tid har bygget gått under namnet Nordskogbygda kyrkje.

## Litteratur
* 
* 

## Bakgrunnsstoff
* 
* Nordskogbygda kyrkjelyd 
*
Maxwell-Boltzmanns fordelingslov

**Maxwells-Boltzmanns fordelingslov** er ei sannsynsfordeling som blir nytta innan fysikk og kjemi. Den vanligaste bruken er innan statistisk mekanikk. Temperaturen til eit massivt fysisk system er resultatet av rørsler hos dei molekyla og atoma utgjer systemet. Desse partiklane har ulike hastigheiter og hastigheita til ein enkelt partikkel vert endra fortløpande, som eit resultat av kollisjonar med andre partiklar. Brøkdelen av mange partiklar i ein viss hastigheit er derimot nesten konstant. Maxwellfordelinga av hastigheiter spesifiserer denne fraksjonen for vilkårlig hastigheitsområde, som ein funksjon av temperaturen til systemet. Han har fått namn etter James Clerk Maxwell og Ludwig Boltzmann.

Fordelinga kan brukast på rørslemengdmomentet, energien, hastigheitsvektoren eller på hastigheiter av til dømes molekyla i ein ideell gass. Farten for partiklar med masse *m* ved ein viss temperatur *T* skildrast som:
:f(v) = 4 \pi\ \left( \frac{m}{2 \pi k_B T} \right) ^{\frac{3}{2}}\ v^{2}\ \exp\left( -\frac{mv^2}{2k_B T} \right).

Her er *k<sub>B</sub>* Boltzmannkonstanten. Formelen skildrar hastigheitsfordelinga i eit system, der den hovusaklege fundamentalkrafta mellom ulike partiklar skjer gjennom elastiske støt. Det eksponensielle omgrepet er *Boltsmannfaktoren* for sannsynet for å finne ein partikkel med kinetisk energi *E* = ½*mv*&thinsp;². Faktoren *v*&thinsp;² før den eksponensielle faktoren er avhengig av mengder tilstandar i eit skal i energirommet med hastigheiter rundt *v* (overflata av ei kule gonger tjukkleiken hennar er 4π*v*&thinsp;²*dv*). Resten er normaliseringsfaktoren til fordelinga .

## Sjå òg
* Kinetisk teori

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Maxwell-Boltzmanns fordelingslov|Maxwell-Boltzmanns fordelingslov]]» frå ,  den 1. november 2013.*
Sørskogbygda kyrkje

**Sørskogbygda kyrkje** er ei langkyrkje i Elverum kommune. Ho vart innvigd som Sætre kapell i 1873 og vart restaurert i 1953. Vest for kyrkja står eit naustforma bårehus.

## Litteratur
* 

## Bakgrunnsstoff
* 
* Sørskogbygda kyrkjelyd 
*
Hernes kyrkje

**Hernes kyrkje** er ei langkyrkje frå 1935 i Elverum kommune i Innlandet fylke.

Byggverket er i stein og har 250 sitjeplassar.

## Litteratur
* 
* 

## Bakgrunnsstoff
* 
* Hernes kyrkjelyd 
*
Hundreogtjueåttedelsnote

Ein **hundreogtjueåttedelsnote** er i musikknotasjon ein note som tilsvarar 1/128 (éin hundreogtjueåttedel) av verdet til ein heilnote. Med andre ord går det 128 hundreogtjueåttedelsnotar på den tida det tek å spele éin heilnote. Ein enkel hundreogtjueåttedelsnote er avbilda med hovud, hals og fem faner festa til halsen. Det er likevel svært uvanleg å spele verk med einslege hundreogtjueåttedelsnotar i vanleg klassisk musikk. Som regel opptrer dei i grupper, der alle notane festast saman ved hjelp av fem notebjelkar. På den måten blir det òg mykje lettare for musikarar å lese partitur der notane finst.
Trettitodelsnote

Ein **trettitodelsnote**, på italiensk *biscroma*, er i musikknotasjon ein note som tilsvarar 1/32 (éin trettitodel) av verdet til ein heilnote. Med andre ord går det 32 trettitodelsnotar på den tida det tek å spele éin heilnote. Ein einskild trettitodelsnote er avbilda med hovud, hals og tre faner festa til halsen. Som regel opptrer trettitodelsnotane i grupper, der alle notane er bunde saman ved hjelp av tre vannrette notebjelkar. På den måten blir det òg mykje lettare for musikarar å lese partitur der notane finst.
Kambastad

**Kambastad**, også skrive **Kambestad**, er ein matrikkelgard i Ullensvang kommune i Hardanger på vestsida av Sørfjorden. Garden er nemnd i eit dokument frå 1436. Kambastad ligg nord for Bleie og sør for Nå.

Fylkesveg 550 (Odda-Tørvikbygd) går over garden.

Gardsnamnet vert også brukt som familienamn og vert då skrive «Kambestad». Det er ca. 100 namneberarar.

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
*
*
Åttedelsnote

Ein **åttedelsnote**, på italiensk *croma*, er i musikknotasjon ein note som svarar til 1/8 (éin åttedel) av verdet til ein heilnote. Med andre ord går det 8 åttedelsnotar på den tida det tek å spele éin heilnote. Ein enkel åttedelsnote er avbilda med hovud, hals og fem faner festa til halsen. Når åttedelsnotar opptrer saman, blir samanbindinga gjort ved hjelp av ein notebjelke.
Firedelsnote

Ein **firedelsnote**, på italiensk *semiminima*, er i musikknotasjon ein note som tilsvarar 1/4 (éin firedel) av verdet til ein heilnote. Med andre ord går det 4 firedelsnotar på den tida det tek å spele éin heilnote. Ein enkel firedelsnote er avbilda med hovud og hals (utan nokre faner festa til halsen).
Halvnote

**Halvnote**, på italiensk *minima*, er eit symbol brukt i musikknotasjon. Halvnoten uttrykkjer ei varigheit av ein halv takt i 4/4 takt, noko namnet er avleidd frå. Symbolet er ein oval utan fyll med hals.
Heilnote

**Heilnote**, på italiensk *semibreve*, er eit notesymbol brukt i musikknotasjon. Heilnoten uttrykkjer ei *varigheit* av ein tone typisk gjennom ei heil takt i 4/4 takt, noko namnet er avleidd frå. Symbolet er ein oval utan fyll og har i motsetnad til dei kortare noteverdiane ingen hals.
Elverum kyrkje

**Elverum kyrkje** er ei krosskyrkje frå 1738 i Elverum kommune (Innlandet fylke). Kyrkja stod under tak i 1736 og fekk tårn året etter, før ho vart innvigd i januar 1738. Det har elles vore kyrkje på Elverum sidan mellomalderen, men dei tidlegare kyrkjene stod der Triangelparken er no.

Kyrkja vart restaurert i 2006–07 og fekk då nytt orgel bygd av Ryde og Berg.


Elverum kirke interiør ES.02859.jpg|Interiør
Elverum kirke altertavle ES.01598.jpg|Altartavle


## Litteratur
* 
* 
* 

## Bakgrunnsstoff
* 
* Elverum kyrkjelyd
Deset kyrkje

**Deset kyrkje** er ei langkyrkje frå 1867 i Deset i Åmot kommune i Innlandet. Kyrkja vart ombygd i 1903 og fekk ny altartavle året etter, og i 1953 vart koret restaurert.

Ved kyrkja står eit bårehus frå 1960-talet og ei kyrkjestove som opphavleg er frå 1861.

## Kjelder
* 

## Bakgrunnsstoff
* 
* Åmot kommune
*
Bøler kyrkje

**Bøler kyrkje** er ei arbeidskyrkje frå 2011 i Oslo kommune. Ho avløyste ei kyrkje frå frå 1960 som var meint å fungere som interimskyrkje ei kort stund, men som vart ståande i nesten femti år.

Den noverande kyrkja er eit resultat av ein internasjonal arkitektkonkurranse. Kyrkjekomplekset er satt saman av forskjellige volum med forskjellige funksjonar. Sjølve kyrkjesalen er i sørvest, der terrenget skrår nedover, men denne delen er løfta opp over resten av omgjevnadane.

Det er ikkje gravplass ved kyrkja.

## Litteratur
* 
* 
* 

## Bakgrunnsstoff
* 
* 
*
Alcamo

**Alcamo**, siciliansk **Àrcamu**, er ein by og ein kommune i provinsen Trapani i regionen Sicilia i Italia. Kommunen har 45&nbsp;504 ibuarar og eit areal på 130,8&nbsp;km². Byen, som er den fjerde største i provinsen, ligg 256 meter over Middelhavet, som er fem kilometer unna. Frå Alcamo er det 50&nbsp;km vestover til provinshovudstaden Trapani, og 66&nbsp;km aust-nordaust til Palermo.

Landbruk, vinproduksjon og utvinning av kalksteinen travertin er hovudnæringar i Alcamo.

Byen Alcamo voks fram etter at ei borg vart bygt på staden i 1340.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Alcamo|Alcamo]]» frå ,  den 2. november 2013.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Erice

**Erice** ein by og ein kommune i provinsen Trapani i regionen Sicilia i Italia. Kommunen har om lag 28&nbsp;000 ibuarar og eit areal på 47 km². Byen ligg 751 meter over havet, på ein fjelltopp med likelydande namn. I dag bur einast vel 200 menneske i sjølve gamlebyen på toppen av fjellet. Til provinshovudstaden Trapani er det 15 km i sørvestleg retning.

Turisme, landbruk og handverk er viktigaste næringane i Erice.

Byen Erice har sitt historiske opphav i kartagisk tid og var frå førhistorisk tid ein plass vigd til gudinnene for årsvekst og grøde. Under antikken heitte byen Eryx. I mellomalderen fekk han namnet Monte San Giuliano, eit namn han hadde til 1934.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Erice|Erice]]» frå ,  den 2. november 2013.*
Castelvetrano

**Castelvetrano** er ein by og ein kommune i provinsen Trapani i regionen Sicilia i Italia. Kommunen har i kring 31&nbsp;000 ibuarar og eit areal på 206,4 km². Byen ligg 187 meter over havet, om lag 70 kilometer sør for provinshovudstaden Trapani.

## Historie

Selinunt var ein gresk busetnad i området i antikken. Ruinbyen Selinunt er eit minne frå den greske tida i kommunen.

Media skreiv i 2018 at «byen [er] nylig satt under administrasjon av Roma etter avsløringer om korrupsjon, enorme skatteunndragelser og mafia-infiltrasjon i kommuneledelsen. 65 prosent av befolkningen betaler ikke skatt».

## Næringsliv
Landbruk og næringsmiddelindustri er hovudnæringar i Castelvetrano, begge basert på dyrking og tilvirking av oliven og vin. Turisme er ei anna hovudnæring.

## Folk frå Castelvetrano
Folk frå Castelvetrano vert kalla *Castelvetranesi*.

Den leiande fascist-ideologen Giovanni Gentile var frå Castelvetrano.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Castelvetrano|Castelvetrano]]» frå ,  den 2. november 2013.*
Heradsbygd kyrkje

**Heradsbygd kyrkje** i Elverum kommune, Innlandet fylke, vart oppført i 1895. Ho vart ombygd og innvigd som kapell i 1911, og vert i dag titulert som kyrkje.

Det er kyrkjegard aust for kyrkja.

## Litteratur
* 

## Bakgrunnsstoff
* 
* Heradsbygd kyrkjelyd 
*
Brevis

**Brevis**, på italiensk *breve*, er eit notesymbol brukt i musikknotasjon for å uttrykke ein note verdi som varer gjennom to takter.
Türkvizyon 2013

**Türkvizyon 2013** var den fyrste gongen Türkvizyon vart arrangert. 

## Deltakarar

## Finale

## Kjelder
*Denne artikkelen er basert på ei omsetjing av Türkvizyon Şarkı Yarişması 2013 fra Wikipedia på bokmål.
Nernsts teorem

**Nernsts varmeteorem** seier at entropien er null for eit reint (homogent) krystallinsk stoff ved det absolutte nullpunktet, −273,15 °C. 

## Kjelder
* Nernsts Teorem. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 2. november 2013 frå http://snl.no/Nernsts_teorem.
Newtonsk væske

Ei **newtonsk væske** er ei væske der flytesnøggleiken (skjersnøggleiken) er proporsjonal med den krafta (skjerspenninga) som verkar på ho. Dei fleste vanlege (lågmolekylære) væsker er newtonske. 

## Sjå òg
* viskositet
*ikkje-newtonsk væske
Ikkje-newtonsk væske

Ei **ikkje-newtonsk væske** er ei væske der viskositeten er avhengig av skjerhastigheita (flytehastigheita), i motsetnad til forholdet hos newtonske væsker. Medan vatn er ei newtonsk væske med tilnærma same viskositet uavhengig av skjerhastigheita, er til dømes ein smelta plast ei ikkje-newtonsk væske, sidan viskositet er sterkt minkande ved aukande skjerhastigheit. 

## Sjå òg
* viskositet
* reologi

## Kjelder
*Ikke Newtonsk Væske. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 2. november 2013 frå http://snl.no/ikke-newtonsk_v%C3%A6ske.
Fagerborg kyrkje

**Fagerborg kyrkje** er ei treskipa langkyrkje frå 1903 i sørenden av Stensparken på Fagerborg i Oslo kommune, teikna av Hagbarth Schytte-Berg, som vann ein arkitektkonkurranse. Kyrkja har tilkomst frå den såkalla Norabakken i Pilestredet.

Kyrkja er oppført i teglstein forblenda med granitt frå Skjeberg i Østfold, og tårnet er asymmetrisk plassert, slik det var populært på den tida. 
Ho er prega av ein historistisk eklektisisme, det vil seie at arkitekten har blanda saman eit utval av arkitektoniske stildrag frå ulike tidsperiodar. Dei tre inngangsdørene side om side poengterer at kyrkja er treskipa. Tilsvarande ordningar med tre inngangsdører er å sjå i store katedraler frå mellomalderen på kontinentet, sjå til dømes Notre-Dame de Paris.

Det er ikkje gravplass ved kyrkja.

## Fotnotar

## Litteratur
* 
* 
* 

## Bakgrunnsstoff
* Fagerborg kyrkjelyd
* 
* Artemisia.no om kyrkja
* Natursteinkirkene i Oslo
*
Grønland kyrkje

**Grønland kyrkje** er ei langkyrkje frå 1869. Kyrkja ligg i Grønlandsleiret 34 i bydelen Gamle Oslo i Oslo kommune. Kyrkja er oppført i teglstein, og stilen er nyromansk. Med 800 sitjeplassar er kyrkja den største i Oslo. Arkitekt for kyrkja var Wilhelm von Hanno.

Kyrkjelyden vart etablert i 1861 og har eige kyrkjelydshus på andre sida av gata, i Grønlandsleiret 41. Prestekontora ligg i Grønlandsleiret 31.

Frå 1. januar 2013 vart Grønland og Gamlebyen sokn slått saman, med Grønland kyrkje som soknekyrkje. Samstundes gjekk Gamlebyen kyrkje ut av bruk som soknekyrkje.

Det er ikkje gravplass ved kyrkja.

## Fotnotar

## Litteratur
* 
* 

## Bakgrunnsstoff
* Gamlebyen og Grønland kyrkjelyd 
* Kyrkjesøk – Grønland kirke 
* Lokalhistoriewiki om kyrkja
*
Normaltilstand

**Normaltilstand** for ein gass, ei væske eller eit fast stoff er tilstanden til desse stoffa ved trykket til 1 atmosfære og temperaturen 0 °C. 

## Kjelder
* Normaltilstand. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 2. november 2013 frå http://snl.no/normaltilstand.
Carl von Piloty

**Carl Theodor von Piloty** () var ein tysk målar, fødd i München. Han var mest kjend for sine store historiemåleri.

### Liv og gjerning

Piloty var son til ein kjend litograf. I sine yngre år arbeidde han i verkstaden til faren. Han utdanna seg så på kunstakademiet i München. Kring 1850 tok han varige inntrykk frå det belgiske historiemåleri, særleg av verk av Louis Gallait og Edouard de Bièfve. På ei studiereise til Antwerpen og Paris i 1852, var det nettopp den kunstretninga som fanga interessa hans.

Til liks med den franske målaren Paul Delaroche, som han møtte i Paris, valde han dramatiske og dystre historiske motiv. Som den belgisk-historiske realismen la Piloty vekt på saftig og kraftig fargebruk. Figurane i bileta hans virka livaktige. Sjangerbiletet *Amma* frå 1853 viser hans framifrå teknikk, samt hans hang mot det patetiske, det siste var eit brot med eldre tysk kunst.

Pilotys første store historiemåleri var *Grunnlegginga av den katolske liga*. I 1855 vekte han furore med *Seni ved Wallensteins lik*. Dei neste måleria i storformat var helst gjentakingar. Bileta, som  til dømes *Nero etter brannen i Roma* og *Morgonen før slaget på det kvite berg*, var målarteknisk framifrå, men var overflatiske og teatralsk-deklamatoriske i sin karakteristikk og overdreiv fargebruken.

Pilotys kunst dala sterkt i ry i tida etter han døydde. Gjennom si videtrakte lærargjerning - han var frå 1856 professor og frå 1874 direktør for kunstakademiet i München - hadde han likevel stor og langtrekkande innverknad på målarkunsten i Tyskland og Austerrike.

60 år gammal døydde han i det som i dag er landsbyen Münsing ved München.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Carl von Piloty|Carl von Piloty]]» frå ,  den 2. november 2013.*  
 

## Bakgrunnsstoff
Erlend Wiborg

**Erlend Wiborg** () er ein norsk politikar for (Frp). I 2013-2017 er han ein av partiet sine to stortingsrepresentantar frå Østfold. I 2005-2009 var han 2. vara, og 1. vararepresentant i 2009-2013. Han hadde difor ein del ansiennitet ved byrjinga av Stortingsperioden 2013-2017. Wiborg er medlem av arbeids- og sosialkomitéen.

Før han vart innvald, var Wiborg varaordførar i Moss og gruppeleiar på fylkestinget i Østfold. Han blei innvald i bystyret og fylkestinget i 2003 og gjenvald både i 2007 og 2011. Frå 2007 har han også vore Frp sin gruppeleiar i både bystyret og fylkestinget, samt politisk nestformann i Østfold Framstegsparti.  Han var ordførarkandidat for Frp i Moss ved vala i 2007 og 2011. Han har tidlegare hatt ei rekkje ungdomspolitiske verv, bl.a. som formann i Østfold FpU (2002–2006) og sentralstyremedlem i FpU (2004–2006).

## Skulevalet 2003

Erlend Wiborg, som då gjekk siste året på vidaregåande, blei rikskjend då han blei skulda for å ha halde opp ein plakat med eit bilete av eit esel då ein blind ungdomspolitikar frå Sp talte på ein skuledebatt under skulevalet på Greåker vgs i 2003. Saka blei slått stort opp i riksmedia (Aftenposten, VG og NRK) under valkampen i 2003. Wiborg avviste påstanden, men vedgjekk at han hadde med ein plakat for å «biletleggjera» nokre av synspunkta sine. Han skal ifølgje media også hevda å ha halde opp plakaten medan andre hadde ordet, og at han forsøkte å vera morosam. Senterpartileiar Åslaug Haga gjekk ut og bad om offisiell orsaking frå formannen i Frp, Carl I. Hagen. Ved same høve skal Wiborg ifølgje NRK og Nettavisen ha sagt at dei fleste innvandrarar er kriminelle på ein eller annan måte, noko som skal ha ført til at innvandrarelevar i salen blei lei seg. Wiborg sjølv ville ikkje kommentera dette. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Erlend Wiborg|Erlend Wiborg]]» frå ,  den 30. oktober 2013.*

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell heimeside 
* Profil hjå Østfold Fylkeskommune
Okklusjon i fysikk

**Okklusjon** av gass i fast stoff vil seie oppsuging av gass i stoffet. Okklusjon skil seg frå adsorpsjon, som vesentleg er ein overflateeffekt, ved at gassen diffunderer inn i djupare lag av stoffet. Ein omtalar òg okklusjon som ei løysing av gassen i det faste stoffet. I motsetnad til kva som er tilfelle ved adsorpsjon, kan evna til å oppta gass auke med temperaturen, og gassen vert ikkje avgjeve att sjølv ved særs låge temperaturar. Dei fleste metalla vil oppta større eller mindre gassmengder ved okklusjon. 

## Kjelder
*Okklusjon: fysikk. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 2. november 2013 frå http://snl.no/okklusjon/fysikk.
Papins gryte

**Papins gryte** er ein lukka kjel med tryggleiksventil for koking under høgare trykk, seinare utvikla til autoklaven og den moderne trykkokaren. Med denne ville Denis Papin koke bein til eteleg mat for dei fattige. Papin oppdaga at kokepunktet til vatnet er avhengig av trykket. 

## Kjelder

* Papins Gryte (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 2. november 2013.
Kampen kyrkje i Oslo

**Kampen kyrkje** er ei langkyrkje frå 1882 på Kampen i Oslo kommune, vigsla 29. november 1882. Kyrkja er ei utprega nygotisk kyrkje oppført i upussa teglstein, teikna av Jacob Wilhelm Nordan. Det er 550 plassar i kyrkja.

Altartavla i kyrkja er frå 1884. Axel Ender har måla biletet i altartavla, som viser kvinnene ved Jesu tomme grav påskemorgon, eit motiv Ender har brukt ei rekkje gonger, mellom anna i Molde domkyrkje. Dei fire evangeliesymbola, utført av Enevold Thømt i 1913, er å sjå over fire av dei indre dørene i kyrkja. I åra 1989–1994 vart vindauga i kyrkja utsmykka med tolv store og seks små glasmåleri og to rosettar over inngangsdørene, utført av Peer Lorentz Dahl (1915-2005). Han har òg teikna kyrkjas antependium, preikestolklede, messehaklar i kyrkjeårets farger, og har måla serien med målarstykke som heng på søylene i kyrkja, og som til saman dannar krossvegen, Jesu lidingsveg på langfredagen. Serien skildrar dei fjorten stasjonane (dei særskilde hendingane) på Jesu veg frå staden der Pilatus seier dødsdomen over han til han vert lagt i grava, og skal lesast i rekkjefølgje frå målarstykket i nærleiken av preikestolen, ned mot inngangsdøra og opp att på andre sida av midtgangen. Motivet på altartavla syner konklusjonen: Jesus sigrar over døden, og med han sigrar dei truande òg over døden og får evig liv. Målarstykka er frå 1999, innvigd i fastetida i 2000.

I våpenhuset står ein madonnaskulptur (skulptur av jomfru Maria med barnet) i marmor frå 1992, laga av skulptøren Knut Steen

Det er ikkje gravplass ved kyrkja.

## Fotnotar

## Litteratur
* 
* 
* 

## Bakgrunnsstoff
* Kampen kyrkje
* Om Kampen kyrkje
* Kyrkjesøk
* Artemisia.no
*
Markus kyrkje

**Markus kyrkje** i Oslo vart innvigd i 1927. Kyrkja er ei treskipa langkyrkje med fasadar i slemma (pussa) teglstein, bygd på ein fjellknaus mellom Ullevålsveien og Schwensens gate i nærleiken av parken St. Hanshaugen. Mot Ullevålsveien inngår kyrkja i den ubrotne rekka med bustads- og forretningsbygningar langsetter gata, medan det mot Schwensens gate er eit ope areal framføre som gjev kyrkja eit meir frittliggjande og høgtideleg preg.

Houvdinngangen til kyrkja er frå Schwensens gate, der det er inngang til kyrkjerommet på plan med terrenget framføre kyrkja. Hovudinngangen, som er ramma inn av granittstein, er plassert i det åttekanta låge hovudtårnet i to høgder, med tårnhjelm og spir dekte med koparplater. Kyrkja har dessutan ein ekstra inngang rett inn frå fortauet langsetter Ullevålsveien i etasjen under kyrkjerommet, og innvendig trapp opp.

Hovudfasaden på kyrkja er soleis orientert mot Schwensens gate, ikkje Ullevålsveien, sjølv om det er frå Ullevålsveien kyrkja markerar seg i bybiletet, og inngangen frå denne gata er framheva med steininnramming og innskrifter. Mot Ullevålsveien er det òg eit tårn med kyrkjeklokker og eit ur, og dette har likeeins tårnhjelm og spir dekt med koparplater.
 
I februar 2013 vedtok bispedømmerådet at fem sokn i Oslo sentrum og nordover skulle samlast, og at Markus kyrkje ikkje lengre skulle nyttast til vanlege gudstenester Markus kyrkje er såleis avvikla som kyrkje innanfor Den norske kyrkja, og siste gudstenesta vart halde 25. august 2013. Oslo kommune har deretter leigd ut bygningen til ein kyrkjelyd som ikkje høyrer inn under Den norske kyrkja.

Det er ikkje gravplass ved kyrkja.

## Fotnotar

## Litteratur
* 
* 
* 

## Bakgrunnsstoff
* Markus kyrkje 
* Kyrkjesøk – Markus kirke 
*
Lovisenberg kyrkje

**Lovisenberg kyrkje** er ei langkyrkje frå 1912 på Lovisenberg i bydel St. Hanshaugen i Oslo kommune. Kyrkja vart teikna av Harald Aars, oppført for Diakonissehuset og vigsla i 1912. Kyrkja er i privat eige, men vert framleis nytta som soknekyrkje. Lovisenberg sokn vart i 2013 slått saman med fire andre sokn.

Det er ikkje gravplass ved kyrkja.

## Fotnotar

## Litteratur
* 
* 

## Bakgrunnsstoff
* Lovisenberg kyrkjelyd 
* Kyrkjesøk – Lovisenberg kirke 
*
Pascals kar

**Pascals kar** er eit apparat oppfunnen av Blaise Pascal til å vise det såkalla hydrostatiske paradokset. På den eine armen av ei vektstong har ein sett ei planslipt plate som blir trykt opp mot ein kort vertikal sylinder når den andre vektarmen blir belasta. På sylinderen kan ein skru røyr av ulikt vekt eller form. Det viser seg då at alle kar må fyllast med vatn til same høgd før botnplata gjev etter for trykket til vatnet. 

## Kjelder
*Pascals Kar. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 2. november 2013 frå http://snl.no/Pascals_kar.
Pascal-lova

**Pascal-lova** eller **prinsippet for overføring av væsketrykk** er eit prinsipp i væskemekanikk som seier at trykket utøvd ein vilkårleg plass i ei avgrensa, inkompressibel væske vert overført likt i alle retninga, slik at trykkvariasjonane vert verande dei same. Lova vart fastsett av den franske matematikaren Blaise Pascal.

## Definisjon

Pascal-lova er definert som

Dette prinsippet kan skrivast matematisk som: 

: \Delta P =\rho g (\Delta h)\,

: er det hydrostatiske trykket (gjeve i pascal i SI-systemet), eller trykkskilnaden til to punkt i ei væskesøyle, på grunn av vekta til væska;
:&rho; er væsketettleiken (i kilogram per kubikkmeter i SI-systemet);
:g er tyngdeakselerasjonen;
: er høgda til væska over eit målt punkt, eller høgdeskilnade mellom to punkt i væskesøyla (i meter).

Den intuitive forklaringa til denne formelen er at trykkendringa mellom to høgder kjem av vekta til væska mellom høgdene.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Pascal's law|Pascal's law]]» frå ,  den 2. november 2013.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Overflatehinne

Ei **overflatehinne** er eit tynt lag i overflata av ei væske. På mange måtar kan ei overflatehinne samanliknast med ein utspent, elastisk membran. Ei knappenål vil til dømes flyte på vatnet, om ein plasserer ho forsiktig på reint vatn. Analogien med ein spent membran gjer at ein kan skildre fenomenet som ein overflatespenning. 

## Kjelder
*Ormestad, Helmut. (2009, 14. februar). Overflatehinne. I Store norske leksikon. Henta 2. november 2013 frå http://snl.no/overflatehinne.
Optiske material

**Optiske material** er material nytta innan optikk, til dømes glas, krystallinsk og plastiske eller formbare material som halvleiarmaterial. Kva material som vert nytta er vanlegvis avhengig av korleis brytingsindeksen er 

## Kjelder
* Grøn, Øyvind. (2009, 10. desember). Optiske Materialer. I Store norske leksikon. Henta 2. november 2013 frå http://snl.no/optiske_materialer.
Piranis varmeleidningsmanometer

**Piranis varmeledningsmanometer** er eit instrument for måling av låge gasstrykk, det vil seie 1000–0,001 Pa (10–10−5 millibar). Instrumentet baserer seg på at den termiske konduktiviteten for gassar minskar med fallande trykk, dersom trykket er lågt nok. Resistansen for ein oppvarma platinatråd er då ein funksjon av det omgjevande gasstrykket. Han vart oppfunnen av den tyske fysikaren Marcello Pirani. 

## Kjelder
*
Piezometer

**Piezometer** er ein trykkmåler for å måle kor mykje ei væske vert trykt saman. 

Det vert mellom anna nytta til å måle trykket i grunnvatnet på eit visst punkt. 

## Kjelder
* Piezometer. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 2. november 2013 frå http://snl.no/piezometer.
Pitotrøyr

**Pitotrøyr** er eit  vinkelforma røyr brukt til måling av trykk i strøymande væsker. Den eine opninga til røyret blir retta mot væskestraumen, og den andre er knytt til eit manometer som viser totaltrykket i væska. Dette røyret blir gjerne kombinert med eit liknande røyr lukka føre, men med ein sideopning som syner det statiske trykket i væskestraumen. Av skilnaden i dei to trykka kan ein rekne ut straumhastigheita. Instrumentet kan brukast til å måle  farten for skip og fly og kallast då trykklogg eller pitotlogg. Pitotrøyret vart oppfunnen av den franske fysikaren Henri Pitot (1695–1771). 

## Kjelder
* Pitotrør. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 2. november 2013 frå http://snl.no/pitotr%C3%B8r.
Plasmabølgje

Ei **plasmbølgje** er bølgjer som kan oppstå i eit plasma eller som får eigenskapane i plasma til å endre seg. Indre elektrisk krefter og påverknad av ytre elektriske og magnetiske felt gjer at skildringa av bølgjene vert særs kompleks. Plasmaet kan ha fleire naturlege svingefrekvenser og resonansfrekvensar som endrar seg med temperatur, tettleiken av elektron og ion og ytre magnetfelt. 

## Kjelder
* Holtet, Jan A.. (2009, 14. februar). Plasmabølger. I Store norske leksikon. Henta 2. november 2013 frå http://snl.no/plasmab%C3%B8lger.
Pyknometer

**Pyknometer** er ei glasflaske som blir til brukt å finne tettleiken til væsker, pulver og små lekamar. Pyknometret blir fylt til eit visst volum ved at det blir lukka med ein glaspropp med kapillær opning med eit innrissa merke. Pyknometeret blir vege tomt, fylt med vatn og med væska. Derav kan ein berekne densiteten til væska. 

## Kjelder
*
Mesnali kyrkje

**Mesnali kyrkje** er ei lafta krosskyrkje frå 1933 i Ringsaker kommune i Innlandet.

Kyrkjegården vart vigsla 11. desember 1928. Sigrid Undset er gravlagd der.

## Kjelder

* 
* 
* 

## Bakgrunnsstoff
* 
* Brøttum kyrkjelyd 
*
Poissontalet

**Poissonstalet** er eit tal for relativ tverrkontraksjon dividert med relativ lengdeforandring ved små deformasjoner av elastiske lekamar. Talet er kalla opp etter Siméon Poisson. 

## Kjelder
*Poissons tall (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 2. november 2013.
Poiseuille-lova

**Poiseuille-lova** eller **Hagen–Poiseuille-lova** er ei lov som uttrykker at den væska- (eller gass-)mengda som ved virvelfri rørsle strøymer gjennom eit sirkulært røyr, aukar i same forhold som trykkfallet og som fjerdepotens av røyrdiameteren. Han er kalla opp etter den franske legen og fysikeren Jean Léonard Marie Poiseuille og Gotthilf Hagen. 

## Kjelder
*Poiseuilles Lov. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 2. november 2013 frå http://snl.no/Poiseuilles_lov.
Judy Garland

**Judy Garland**, eigentleg **Frances Ethel Gumm**, () var ein amerikansk skodespelar og songar frå Minnesota.

## Filmografi
*1929 - *The Big Revue*
*1929 - *A Holiday in Storyland*
*1929 - *The Wedding of Jack and Jill*
*1929 - *Bubbles*	
*1935 - *La Fiesta de Santa Barbara*	
*1936 - *Every Sunday*	
*1936 - *Pigskin Parade*	
*1937 - *Broadway Melody of 1938*	
*1937 - *Thoroughbreds Don't Cry*	
*1937 - *Silent Night*
*1938 - *Everybody Sing*	
*1938 - *Love Finds Andy Hardy*	
*1938 - *Listen, Darling*	
*1939 - *The Wizard of Oz*	
*1939 - *Babes in Arms*	
*1940 - *If I Forget You*
*1940 - *Andy Hardy Meets Debutante*
*1940 - *Strike Up the Band*	
*1940 - *Little Nellie Kelly*	
*1941 - *Ziegfeld Girl*	
*1941 - *Life Begins for Andy Hardy*	
*1941 - *Babes on Broadway*	
*1941 - *We Must Have Music*	
*1942 - *For Me and My Gal*	
*1943 - *Presenting Lily Mars*	
*1943 - *Girl Crazy*	
*1943 - *Thousands Cheer*	
*1944 - *Meet Me in St. Louis*	
*1945 - *The Clock*	
*1946 - *The Harvey Girls*	
*1946 - *Ziegfeld Follies*	
*1946 - *Till the Clouds Roll By*	
*1948 - *The Pirate*	
*1948 - *Easter Parade*	
*1948 - *Words and Music*	
*1949 - *In the Good Old Summertime*	
*1950 - *Summer Stock*	
*1954 - *A Star Is Born*
*1960 - *Pepe*	
*1961 - *Judgment at Nuremberg*	
*1963 - *Gay Purr-ee*	
*1963 - *A Child Is Waiting*	
*1963 - *I Could Go On Singing*
Reynoldstalet

**Reynoldstalet** er eit tal som skildrar strøyminga i ei væske eller ein gass. Det er lik forholdet mellom den kinetiske energien til væska eller gassen og det indre friksjonsarbeid, som heng saman med viskositeten. Ved ein viss verdi for Reynoldstalet går straumen over frå å vere laminær til å bli turbulent. Samstundes aukar friksjonen i væska til det mangedobbelte. Den farten dette skjer ved vert kalla kritisk fart. Kjennskap til Reynoldstalet er viktig ved overføring av resultat som er oppnådd ved forsøk med små modellar til modellar i full storleik, t.d. vindtunnelprøvar med modellar til fly i full målestokk. 

Talet er kalla opp etter Osborne Reynolds. 

## Kjelder
*
Osborne Reynolds

**Osborne Reynolds** () var ein britisk fysikar og ingeniør, fødd i Irland. 

Han fekk grad som maskiningeniør ved Cambridge i 1867 og vart i 1868 professor ved Owens College i Manchester. Han gjorde viktige oppdagingar innan termodynamikken som førte til at dampkjelar og kondensatorar. Det viktigaste arbeidet hans vart gjort innan væskedynamikken, der han oppdaga forholdet mellom tettleiken og strøymingskarakteren til ei væske eller ein gass. Dette forholdet blir uttrykt ved Reynoldstalet. 

## Kjelder
*Tandberg, Erik. (14. februar 2009). Osborne Reynolds. I Store norske leksikon. Henta 2. november 2013.
Tormod Riste

**Tormod Riste** () var ein norsk fysikar. Han er bror av Olav og P. Riste. 

Han tok graden cand.real. i 1953. Frå 1953 til 1965 var han forskar, og frå 1966 til 1991 forskingssjef ved Institutt for energiteknikk på Kjeller. Han var professor i fysikk ved Universitetet i Oslo frå 1980 til 1991. Riste arbeidde med eksperimentell faststoff-fysikk og statistisk fysikk, mellom anna om kritiske fluktuasjonar og eksitasjonar i magnetiske stoff, strukturelle faseovergangar, ordensfluktuasjonar i flytande krystall og analysar av nøytronspreiing. Han var leiar av Norsk Fysisk Selskap i perioden 1969-1979.

## Kjelder

*