open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Grub i Sveits

**Grub AR** er ein kommune i kantonen Appenzell Ausserrhoden i Sveits.  Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Kommunesenteret ligg 813 meter over havet.

Kommunen består av landsbyen Grub og spreidde grender og gardar. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Grub, Appenzell Ausserrhoden|Grub, Appenzell Ausserrhoden]]» frå ,  den 31. mars 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*Offisiell side (tysk)
Hundwil

**Hundwil** er ein kommune i kantonen Appenzell Ausserrhoden i Sveits.  Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Kommunesenteret ligg 791 meter over havet. 

Hundwil var hovudstad i det tidlegare distriktet Hinterland. Han ligg ved vegen mellom Herisau og Appenzell. Det mest kjende og det høgaste fjellet i området er Säntis (2502 moh), som ligg på kommunegrensa. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Hundwil|Hundwil]]» frå ,  den 31. mars 2012.*
Lutzenberg

**Lutzenberg** er ein kommune i kantonen Appenzell Ausserrhoden i Sveits.  Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Kommunesenteret ligg 538 meter over havet. 

Kommunen er den minste i kantonen og den einaste kommunen utan kyrkje. Han består av to grender, Haufen-Brenden og Wienacht-Tobel, samt spreidde gardar. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lutzenberg|Lutzenberg]]» frå ,  den 31. mars 2012.*
Sachseln

**Sachseln** er ein kommune i kantonen Obwalden i Sveits.  Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Kommunesenteret ligg 483 meter over havet.

Kommunen ligg ved Sarnersee og består av landsbyen Sachseln og grendene Edisried, Ewil og Flüeli-Ranft.

Det geografiske senteret i Sveits ligg i Sachseln.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Sachseln|Sachseln]]» frå ,  den 31. mars 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*
Kantonesisk

**Kantonesisk** eller **yue** er eit  sinotibetansk språk som blir snakkar i Sør-Kina rundt Hongkong-området av rundt 80-100 millionar menneske. 
Ifølgje tidlegare tal er det rekna som om lag det 18. mest tala språket i verda.

Kantonesisk blir skrive med kinesisk skrift som er blitt utvida med rundt 2000 teikn. Innan Kina blir kantonesisk gjerne rekna som ein dialekt av kinesisk, men språket skil seg meir frå standard mandarin enn til dømes norsk frå engelsk. Kantonesisk har seks eller sju tonelag, avhengig av dialekt. Mandarin har fire.

 

Dei kantonesisktalende områda omfattar Guangdong- og Guangxi-provinsane og regionane Hongkong og Macao. Dei  blei innlemma i Kina under Tang-dynastiet for rundt 1&nbsp;300 år sidan.

## Bruk
På grunn av den økonomiske og kulturelle dominansen til Hongkong, er kantonesisk den kinesiske dialektgruppa som har den sterkeste stillinga bortsett frå mandarin. 

Fordi underhaldningsindustrien fekk utvikla seg fritt i Hongkong medan det var eit britisk protektorat, fram til 1997, utvikla det seg ein kantonesiskspråklig musikk- og filmindustri. Ettersom Folkerepublikken Kina gav mindre gode vekstvilkår til kommersiell kultur, førte dette til at kantonesiskspråklige filmar i Vesten nær blei synonymt med «kinesisk film». Sidan 1960-talet har det utvikla seg ei særegen kantonesiskspråkleg popmusikkform, kalla cantopop, som har har verka inn på taiwanesisk og kinesisk pop («mandopop») likt britisk 60-tallspop har hatt på populærmusikken i Vesten.

## Bakgrunnsstoff
* Cantonese  - UCLA Language Materials Project, University of California Los Angeles (UCLA).

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Kantonesisk|Kantonesisk]]» frå ,  den 31. mars 2012.*
Bettingen

**Bettingen** er ein kommune i kantonen Basel-Stadt i Sveits.  Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Kommunesenteret ligg 378 meter over havet.

Bettingen er først nemnd i 777 som *Bettingen*.

Kommunen ligg i storbyområdet til Basel, ved høgrebreidda til Rhinen og sida av St. Chrischona.

Bettingen er delt inn i to busetnader, Dorf Bettingen og Chrischonahöhe. Eit landemerke i Bettingen er Swisscom-Sendeturm St. Chrischona, eit radiotårn i Chrischonahöhe.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Bettingen|Bettingen]]» frå ,  den 31. mars 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*Offisiell nettstad  (tysk)
Édouard Vuillard

**Jean-Édouard Vuillard** () var ein fransk målar og grafikar, medlem av nabisgruppa.

### Liv og gjerning
Vuillard var son til ein pensjonert offiser og voks opp i Cuiseaux i Saône-et-Loire. Då han var ni år gammal, 1878, flytta familien til Paris. Etter faren døydde i 1884 fekk Vuillard eit stipend så han kunne halde fram studiane sine. På Lycée Condorcet møtte han målarar som Ker Xavier Roussel, Maurice Denis, musikaren Pierre Hermant, forfattaren Pierre Véber og Lugné-Poë. Etter råd frå Roussels nekta han militærteneste og byrja på École des Beaux-Arts, der han trefte Pierre Bonnard.

År 1885 byrja Vuillard, saman med Roussel, å studere under målaren Diogène Maillart. Hos Maillart tileigna dei to seg dei grunnleggjande kunnskapane for kunstmålarfaget. 

Vuillard gjekk i 1888 inn i kunstnargruppa *Les Nabis*. Han deltok på utstillingane til gruppa på galleriet 'Le Barc de Boutteville'. Seinare delte han atelier med andre medlemmer i nabisgruppa, som Pierre Bonnard og Maurice Denis. Tidleg på 1890-talet arbeidde Vuillard for Théâtre de l'Oeuvre i Lugné-Poë, der han designa scenografi og trykksaker. 

Saman med andre i Les Nabis, framom alt Bonnard, utvikla han ein kunst som kombinerte symbolisme og impresjonisme. Verka hans er ofte kjenneteikna av dekorative flater og påverknad frå japanske tresnitt, særleg kva gjeld perspektivet.  

Vuillard døydde i La Baule-Escoublac i 1940.

## Bakgrunnsstoff
## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Édouard Vuillard|Édouard Vuillard]]» frå , den 31. mars 2012.*
Walter Wiemken

**Walter Kurt Wiemken** () var ein sveitsisk målar frå Basel. Arbeida hans syner påverknaad frå både ekspresjonisme, impresjonisme og surrealisme.

## Liv og gjerning
Foreldra til Wiemken var opphavleg tyske, men fekk i 1898 sveitsiske statsborgarskap då dei hadde busett seg i Basel. Wiemken vart sjuk med polio då han var fire månader gammal, og var sidan hjelpetrengande. Han levde heile livet i foreldreheimen, der han også hadde sitt atelier.

I åra 1923-27 var Wiemken student ved yrkesskulen i Basel. Han gjekk i klassa med kunstgrafikk, der Fritz Baumann var læraren hans. Baumann hadde grunnlagt den ekspresjonistiske kunstnarkrinsen *Das neue Leben* (Det nye livet), og formidla også ideane til kunstrørsla Bauhaus. Wiemken sin illustrasjonar frå den tida er bygt på ekspresjonismen. Kring same tida søkte Wiemken kontakt med kunstnargruppa *Rot-Blau* (Raud-blå), ei gruppe som bestod av elevar av Ernst Kirchner.

Sommarsemesteret 1927 studerte Wiemken ved kunsthandverksakademiet i München. Han gjekk der i lære hos Fritz Hellmut Ehmcke og Richard Klein. Etter opphaldet i München reiste Wiemken saman med Otto Abt på studietur til Paris. Hans siste ekspresjonistiske måleri er frå dette opphaldet. Der laga dei nesten berre dystre gatescener. Deretter var Wiemken oppteken med impresjonismen. I åra 1928 og 1929 reiste Wiemken saman med sine livslange kunstnarvener, Walter Bodmer og Otto Abt, til kunstnarkolonien Collioure i Roussillon og sidan i kantonen Ticino. På desse turane skapte dei framifrå landskapsbilete. Wiemken og vennene hans besøkte Collioure fleire gongar fram til 1939.

Synet av gravferda til ei jente og på same tid den daglege verksemda til ein slaktar, fekk varig verknad for det kunstnariske arbeidet til Wiemken. Dei sterke motsetningar og hendingar i menneskelivet er ofte samtidig til stades i måleria hans. På 1930-talet syner Wiemken sin kunst påverknad frå surrealistiske verk laga av Serge Brignoni, Kurt Seligmann og Pablo Picasso. Arbeida hans var prega av at sol- og skuggesidene i menneskelivet var slik dei var. I 1936 deltok Wiemken i utstillinga *Zeitprobleme in der Schweizer Malerei und Plastik* i Kunsthaus Zürich.

Saman med venene Bodmer og Abt høyrde Wiemken i 1933 med mellom grunnleggjarane av Gruppe 33, i protest mot dei konservative tendensane i dei sveitsiske kunst- og arkitekturmiljøa, særleg i Basel. Gruppe 33 hadde ei klar anti-fascistisk orientering. Åra 1936 og 1937 vart Wiemken, gjennom venen Bodmer, påverka av den konstruktivistiske kunsten. Wiemken reiste til Belgia i 1937 og sette stemne med den surrealistiske kunstnaren James Ensor.

30. desember 1940 gjekk Wiemken seg ein tur. Han omkom, men liket vart funne først fleire veker seinare, den 23. januar 1941, i Breggiajuvet nær Castel San Pietro.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Walter Kurt Wiemken|Walter Kurt Wiemken]]» frå ,  den 31. mars 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
Rong

**Rong** er ein tettbygd stad i Øygarden kommune i Vestland. Rong ligg på Rongøy om lag 35 km nordvest for Bergen.

Rong var heimstaden til symjaren Aleksander Dale Oen.
Djurgårdsbrunnsviken

**Djurgårdsbrunnsviken** er ei vik av Saltsjön i Stockholm.

Han strekkjer seg frå Ladugårdslandsviken mellom bydelane Stockholm og Djurgården og fortset ut i Djurgårdsbrunnskanalen. Vika er 2 km lang og opptil 380 meter brei. Om ein vil spasere rundt vika, er strekninga ca 4,8 km

Under sommar-OL 1912 vart vika brukt som arena for dei olympiske symjekonkurransane.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Djurgårdsbrunnsviken|Djurgårdsbrunnsviken]]» frå ,  den 31. mars 2012.*
Djurgårdsbrunnskanalen

**Djurgårdsbrunnskanalen** er ein kanal sentralt i Stockholm i Sverige, som skil øya Djurgården frå fastlandet i nrod (eller meir korrekt Sør- og Nord-Djurgården).

Kanalen strekkjer seg éin kilometer frå Lilla Värtan til Djurgårdsbrunnsviken slik at skip som er opp til 9,5 meter breie og 2,1 meter djupe kan passere. Det går to bruer over kanalen: Djurgårdsbrunnsbron og Lilla Sjötullsbron.

Kong Karl XIV tok avgjersla om å byggje kanalen, som stod ferdig i 1834.

## Galleri

Djurgårdsbrunnskanalen 070607.JPG|Djurgårdsbrunnskanalen.
Lilla sjoetullsbron.jpg|Lilla Sjötullsbron over Djurgårdsbrunnskanalen.


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Djurgårdsbrunnskanalen|Djurgårdsbrunnskanalen]]» frå ,  den 31. mars 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*



## Bakgrunnsstoff
* kanaler.arnholm.nu - Bilete av Djurgårdsbrunnskanalen
Edsviken

**Edsviken** er ei lang, smal vik i Austersjøen som går gjennom dei svenske kommunane Danderyd, Solna og Sollentuna. Edsviken strekkjer seg frå Stocksund og Bergshamra i sør til Edsberg i nord. Vika er om lag 7,7 km lang og dekkjer eit areal på kring . Den største djupna er 20 meter. Edsviken munnar ut i Stocksundet ved Bergshamra og strøymer så ut i Lilla Värtan.

Edviken er ein populær vassveg og vert nytta av fiskarar, båteigarar og til bading om sommaren, samt skeising om vinteren. 

Vika har brakkvatn og eit unikt miljø for dyr- og planteliv. Forskjellige kyst- og våtmarksplanter veks rundt Edsviken, som vassforglemmegei&mdash;ei sjeldan plante i Sverige&mdash;havsevaks og tang. Tjeld og kvitkinngås hekkar begge ved Edsviken, som òg har eit rikt fiskeliv med åbor, brasme, gjedde, hork, sandart og stundom sild. 

Breidda av Edsviken er berre delvis utbygd. Langs vika finn ein mellom anna Danderyds sjukhus, Ulriksdal slott, Sollentuna bygdefort, Kevinge gård og Stockholm golfklubb. I sørvest ligg Ekoparken nasjonale bypark.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Edsviken|Edsviken]]» frå ,  den 31. mars 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
Guido Reni

**Guido Reni** () var ein italiensk målar under barokken. Han er særleg kjend som kolorist og teiknar, og vert rekna som den som fullenda den eklektiske klassisismen. Dei ofte melodramatiske framstillingane hans av motiv i eit så vidt spekter som *Kristus*, *Lucretia* og *Kleopatra* var svært ettertrakta i samtida.

### Liv og gjerning
Reni vart fødd inn i ei musikarfamilie i Calvenzano, i nærleiken av Bologna. Ni år gammal vart han sett i lære hos Denis Calvaert, der også Francesco Albani og Domenichino var lærlingar. Reni og Albani stod kvarandre nær, men dette endra seg til rivalitet alt ettersom dei voks opp. Før Reni fylte tjue, slutta han seg til det rivaliserande 'Accademia degli Incamminati', leia av Ludovico Carracci. Åra 1602-14 arbeidde han i Roma saman med Albani. Under pave Paul Vs tid fekk han stor merksemd og hadde høg prestisje. 

Reni forlét Roma og reiste til Bologna etter ein reprimande frå kardinal Cristoval Rojas de Spinola under pave Urban VIII. I Bologna etablerte Reni ein omtala og produktiv målarskule. Han arbeidde sidan i Bologna, med unnatak for ei reise til Ravenna. Saman med tre lærlingar utsmykka Reni kapellet i katedralen med sitt berømte måleri «Israelittane samlar mammon».

Renis kanskje mest kjende verk er *Aurora*, ein 19-20 kvadratmeter stor freske laga til 'Casino Rospigliosi' i Roma. Fresken er frå 1612-14.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Guido Reni|Guido Reni]]» frå ,  den 31. mars 2012.*
Riddarfjärden

**Riddarfjärden** er det austlegaste sundet i Mälaren.

Riddarfjärden ligg ved Stockholm, mellom bydelane Marieberg, Kungsholmen, Norrmalm, Riddarholmen og Gamla stan i nord, og dessutan Södermalm og Långholmen i sør. Västerbron er den vestlege grensa, medan Vasabron er austleg grense.

Riddarfjärden er 2,7&nbsp;km lang i aust-vestleg retning, og på det minste 400 meter brei. I snitt er djupna 15-20 meter, den største djupna er 23 meter. Strandlinjen er 6,4&nbsp;km.

Riddarfjärden munnar ut i Norrström og Söderström mot Saltsjön og Austersjøen. Grensa mellom landskapa Uppland og Södermanland går gjennom det midtre spennet til Västerbron.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Riddarfjärden|Riddarfjärden]]» frå ,  den 31. mars 2012.*
Saltsjön

**Saltsjön** er ei bukt i den indre indre hamna til Stockholm, mellom Lilla Värtan og Strömmen. På sørsida ligg Kvarnholmen, Finnboda og Danviken i Nacka og dessutan Södermalm i Stockholm. På nordsida ligg Södra Djurgården.

Gjennom Saltsjön går skipsleia inn til den indre hamna i Stockholm, og dessutan til Hammarbyleden. Vassdjupna er i dag opptil ca 30 meter etter at dei største djupa er brukt til tippeområde. Botnsedimenta er sterkt forureina. 

Langs strendene finst det mange vene og imponerande bygningar, til dømes Täcka Udden og Manillaskolan på Södra Djurgården og eldreheimen Danvikshem, mølla Tre Kronor og Saltsjöqvarn i Nacka.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Saltsjön|Saltsjön]]» frå ,  den 31. mars 2012.*
Uggleviken

**Uggleviken** er ei tidlegare bukt og ein innsjø i Norra Djurgården, eit landleg område nordaust for Stockholm i Sverige. Han dannar ein del av den nasjonale byparken Ekoparken.

I lag med Lillsjön, Laduviken og Storängsbotten var Uggleviken ein del av ei bukt som forgreina seg i Norra Djurgården. I dag er bukta ei myr eller våt orskog med siv her og der. Området har stor verdi som naturområde og vert rekna som eit av dei mest interessante botaniske og ornitologiske områda i Stockholm.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Uggleviken|Uggleviken]]» frå ,  den 31. mars 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
*
Kusbölehelvetet

**Kusbölehelvetet** er ei kløft nær Gräftåvallen i Berg kommun i Jämtland i Sverige, som Helvetesbäcken renn gjennom. Kløfta er om lag 20 meter djup og 2 km lang. 

I 1993 kalla musikaren Waldemar Swiergel eit stykke for ein trombonekvartett opp etter Kusbölehelvetet.

## Kjelder

#**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Kusbölehelvetet|Kusbölehelvetet]]» frå ,  den 31. mars 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Skurugata

**Skurugata** er ei uvanleg geologisk danning i Eksjö i Jönköpings län i Sverige. Skurugata er ei omkring 800 meter lang kløft i fjellet som er mellom 7 og 24 meter brei. Det finst fleire liknande *[[Forkastning|«skuror»]]* på andre stader i austre Småland, der Skurugata er den største. Dei bratte fjellveggane er på visse stader 35 meter høge.

Det finst ei rekkje teoriar om korleis kløfta ein gong vart danna. Den vanlegaste forklaringa er at kløfta vart graven ut av ei iselv då innlandsisen smelta. Andre trur at kløfta er ein sprekk i fjellgrunnen eller ein forkastning. Fjellet i området og steinane på botnen av kløfta består av gråbrun og mørkbrun porfyr med innlegg av kvarts og raud feltspat.

Det finst ei rekkje mosearter i sprekken, nokre av desse finst elles berre i fjellområde. I dei omkringliggande skogane finst òg eit interessant fugleliv. Blant anna kan ein påtreffe storfugl, orre, jerpe og ramn.

Sjølv på varme sommerdager pleier det å vere svalt i botnen av kløfta, og einskilde år har haugar av snø og is lege til langt ut på sommaren. Tidleg på sesongen og etter kraftig regn kan sprekken verte fylt av vatn. Området kring Skurugata er eit naturreservat og i området finst ein sti, kring 2 km lang, som går gjennom heile sprekken og opp på fjelltoppen Skuruhatt.

I midten av kløfta finst ein stein som det går å løfte bort, og bak denne finst ei gjestebok, plasseringa er markert med eit skilt på klippeveggen.

Ei segn seier at ei bøsse finst gøymd i Skurugata, han skal ha vorte gøymt av ein person kalla «Tjuva-Jösse». Det vert sagt han som finn bøssa vil få stor lukke i livet.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Skurugata|Skurugata]]» frå ,  den 31. mars 2012.*
Korallgrottan

**Korallgrottan** er ei marmorgrotte heilt nord i Jämtland, nær Ankarvattnet i Sverige. Ho vart oppdaga i 1985. Så langt er seks kilometer av grotta utforska, noko som gjer ho til den lengste i Sverige. Det er ikkje lov for ålmenta å vitje grotta utan guide.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Korallgrottan|Korallgrottan]]» frå ,  den 31. mars 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Hammarby sjö

**Hammarby sjö** er ein innsjø i det austlege Stockholm, i bydelane Södermalm og Södra Hammarbyhamnen.

Opphavleg var det ein innsjø mellom Skanstull og Danviken, som hadde utløpet sitt i ein liten bekk til Saltsjön. Gustav Vasa vedtok å lage ei demning ved Skanstull og heva overflata til sjøen til 4,8 meter over Saltsjön. Ved Danviken oppførte ein Danvikens Hospital, og der kunne ein anleggje ei mølle og ei smie som drog nytte av det fossande vatnet.

På 1920-talet vart Hammarbyleden bygd, og vassnivået vart igjen senka til same nivå som Saltsjön, og ein bygde sluser ved Skanstull og Sicklasjön.

På begge sider av innsjøen ligg Hammarby Sjöstad. Bygginga vart påbegynt tidleg på 1990-talet.

## Sjå òg

*Danvikens Hospital
*Hammarbyleden
*Hammarby Sjöstad
*Hammarby IF

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Hammarby sjö|Hammarby sjö]]» frå ,  den 31. mars 2012.*  

## Bakgrunnsstoff
Artportalen - Siste fugleobservasjoner
Hanöbukten

**Hanöbukten** er ei bukt i Austersjøen på austkysten av Skåne. Bukta strekkjer seg frå Listerlandet i nord til Stenshuvud i sør. Hanöbukten har fått namnet sitt frå øya Hanö.

Dei viktigaste hamnene rundt Hanöbukten er Sölvesborg, Åhus og Kivik.

Elver som Skräbeån, Helge å, Julebodaån og Verkeån munnar ut i bukta.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Hanöbukten|Hanöbukten]]» frå ,  den 31. mars 2012.*
Lummelundagrottan

**Lummelundagrottan** er ei grotte og eit naturreservat nær Lummelunds bruk nord for Visby på Gotland i Sverige. Grotta vert òg kalla *Rövarkulan*. Reservatet er 17 hektar stort og omfattar grotta og eit område på overflata. Ho er ei av dei lengste grottene i Sverige og den utforska delen måler nesten 4 km. Staden vert vitja av kring 110&nbsp;000 menneske kvart år.


Fil:Lummelundagrottan.jpg|Jesusfamilien i grotta
Fil:Turisternas ingang till lummelundagrottan.jpg|Vitjande



## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*Offisiell nettstad
*Bilete av Lummelundagrottan
Kungsbackafjorden

**Kungsbackafjorden** er ein fjord og eit naturreservat i Hallands län, vest i Sverige. Fjorden er om lag 10&nbsp;km lang. Han grensar i vest til Onsalahalvøya og i aust til soknet Fjärås. Elvane Rolfsån og Kungsbackaån munnar ut i fjorden som opnar ut mot Kattegat.

Kungsbackafjordens naturreservat vart oppretta i 2005 og dekkjer eit område på 5200 hektar, og er ein del av nettverket Natura 2000. Meir enn 240 fugleartar er observert, som raudstilk, gulerle, toppand og den sjeldne lappfiskanda.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Kungsbacka Fjord|Kungsbacka Fjord]]» frå ,  den 31. mars 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Storglaciären

**Storglaciären** er ein isbre (svensk: *glaciär*) i Tarfaladalen på austsida av Kebnekaise i Lappland i Sverige.

Isbreen vart først dokumentert av geologen Fredrik Svenonius og vart fotografert av han alt i 1886. Storglaciären kom til å bli hovudsakleg studieobjekt for Tarfala forskningsstation då han vart grunnlagt på 1940-talet og måleseriane av Storglaciärens massebalanse, som starta i 1946, er den lengste i verda. Den langvarige forskinga som er driven på isbreen gjer at han i dag tilhøyrer dei mest kartlagde breane i verda.

Storglaciären er ca. 3,5&nbsp;km lang og har eit areal på 3,1&nbsp;km². Han strekkjer seg frå kring 1700 meters høgd ned til kring 1150 meter over havet. I snitt er isen 100 meter tjukk og på det meste 250 meter. Breen rykte kraftig fram på 1800-talet og nådde ein den maksimale utbreiinga si kring 1910 då han atter vart fotografert av Svenonius. Deretter har fronten trekt seg tilbake om lag 500 meter til dagens posisjon.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Storglaciären|Storglaciären]]» frå ,  den 31. mars 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
*
Egeisk

**Egeisk** er eit upresist namn på førgreske språk som vart talte i området kring Egearhavet lenge før indoeuropeiske erobrarar kom til området kring 2000 fvt. Problemet med omgrepet «egeisk» i denne samanhengen er at det truleg dekte fleire særs forskjellige språk, og ofte vert det nytta synonymt med minoisk, som hovudsakleg vart nytta på Kreta. Dei egeiske språka la grunnlaget til utviklinga av det greske språket i det dei næraste påfølgjande hundreåra og gresk har utvilsamt lånt mange ord frå desse. 

## Kjelder
*egeisk. I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå: http://snl.no/egeisk
Frygisk

**Frygisk** var eit språk som i oldtida vart tala av frygarane i Frygia. Frygarane innvandra på eit ganske tidleg tidspunkt til Anatolia etter å ha budd i Balkan-området. Frygisk slekta truleg på illyrisk (og kan kanskje reknast med til paleobalkansk). Språket kom derimot deretter til å bli tala i området der det elles vart tala anatoliske språk.

Innskrifter på frygisk stammar frå to ulike periodar og er skrivne med to ulike alfabet. Det finst nokre få gammalfrygiske innskrifter frå tida 700 til 300 fvt. Dei er skrivne med ei tidleg form av gresk alfabetisk skrift. Kring 100 nyfrygiske gravinnskrifter er skrivne med det greske alfabetet frå den romerske keisartida. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Frygisk|Frygisk]]» frå ,  den 31. mars 2012.*
Iberiske språk

**Iberiske språk** var språket til iberarane i antikken. Det er kjend frå fleire innskrifter, men ein veit ikkje mykje om språket i dag. 

Språket vart skriven dels med det greske alfabetet, dels med det latinske alfabetet, og dels med eit eige iberisk alfabet. 

Slektskapen til språket med andre språk er ukjent. Det var etter alt og døme eit ikkje-indoeuropeisk språk. Ein har prøvd å knyte det med baskisk, men det har ein ikkje klart å bevise. Andre slektskap har ein heller ikkje kunne bevise. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Iberisk|Iberisk]]» frå ,  den 31. mars 2012.*
Jonisk gresk

**Jonisk** var ein gammalgresk dialekt talt i Jonia på vestkysten av Litleasia og på dei fleste øyane i Egearhavet. Det var nært i slekt med attisk. Ved sidan av attisk er jonisk den viktigaste litterære dialekten i Hellas før koiné-perioden, og vart ofte nytta i epos (med innslag frå andre dialektar, særleg aiolisk), elegi og jambedikting, og dessutan i eldre prosa, som til dømes Herodot og Hippokrates.

## Kjelder
Julie Frost

**Julie Frost** () er ein amerikansk låtskrivar, songar, gitarist og musikkprodusent. Ho er den andre amerikanske låtskrivaren som har vunne Eurovision Song Contest. Saman med John Gordon skreiv ho «Satellite» som vann Eurovision Song Contest 2010 for Tyskland.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Julie Frost|Julie Frost]]» frå ,  den 31. mars 2012.*
Jonisk

**Jonisk** eller **Ionisk** kan vise til fleire forskjellige emne:

Frå gresk Ίωνες:
* **[[Jonarar]]** – namn på ein av dei greske hovudstammene i antikken.
* **[[Jonia]]** – ein antikk gresk region i det noverande Tyrkia
* **[[Jonisk gresk]]** – ein dialekt av oldgresk
* **[[Jonisk søyleorden]]** – ein bestemt slags søyle i antikk greske arkitektur
* **[[Jonisk skala]]** – ein av kyrkje toneartane

Frå gresk Ιόνιος:
* **[[Det joniske havet]]** – havet mellom Hellas, Albania og Italia
* **[[Dei joniske øyane]]** – øyane i dette havet

Anna:
* **[[Ionisk røykvarslar]]**
* som har med **[[ion]]** å gjere
Hollandsk

**Hollandsk** (nederlandsk *Hollands*) er ein nederlandsk dialekt. Han blir snakka i dei vestlege delane av Nederland, hovudsakleg i provinsane Noord-Holland og Zuid-Holland. I Noord-Holland er dei hollandske dialektane prega av det frisiske språket, som opphavleg var det dominerande språket i området, men som sidan har mista statusen sin til fordel for den hollandske dialekten. Standardnederlandsk vart til på 1600-talet, og dei hollandske og brabantske dialektane leverte dei viktigaste bidraga.

Fordi provinsen Holland (no delt i Noord-Holland og Zuid-Holland) vart det leiande politiske og kulturelle senteret i den nye nord-nederlandske staten som vart danna etter oppstanden mot det spanske regimet, vert «hollandsk» ofte nytta einstydande med nederlandsk.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Hollandsk (dialekt)|Hollandsk (dialekt)]]» frå ,  den 31. mars 2012.*
Liv Holtskog

**Liv Holtskog** () var ein norsk diktar.
Ho debuterte i 1966 med diktsamlinga *Kanskje ein &ndash;*, og har sidan skrive 16 diktsamlingar til.

Holtskog var frå Gvarv og dreiv slektsgarden der saman med mannen sin. Ho hadde ikkje høgare utdanning, men tok ymse kurs, gjennomførte studiereiser og dreiv sjølvstudium i litteratur.

Liv Holtskog vart gravlagt på Nes kyrkjegard på det som ville ha vore 80-årsdagen hennar, 4. august 2014.

## Diktsamlingar
* 1966 &ndash; *Kanskje ein &ndash;*
* 1969 &ndash; *Dagane millom*
* 1971 &ndash; *Skurdesong*
* 1974 &ndash; *Det lova landet*
* 1976 &ndash; *Før vatn flør*
* 1979 &ndash; *Så kort ein sommar menneska har*
* 1981 &ndash; *Menneskebildet*
* 1983 &ndash; *Glasberget*
* 1984 &ndash; *Det roper frå båe bredder*
* 1986 &ndash; *Enno eig me lengsle*
* 1987 &ndash; *Synsk jord*
* 1988 &ndash; *Tvillingsjelers ferd*
* 1990 &ndash; *Månen veit ikkje at han lyser*
* 1992 &ndash; *Ferda frå Theben*
* 1994 &ndash; *Gje meg ikkje noko som liknar*
* 1996 &ndash; *Ein diktars heimland* &ndash; dikt i utval
* 1999 &ndash; *Held på å lære dei dødes språk*
* 2007 &ndash; *I eitt med vinden og vatnet*

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Intervju med Liv Holtskog i Varden, 4. august 2004
* Intervju med Liv Holtskog i Telen, 29. september 2007
* Intervju med Liv Holtskog i Dag og Tid, 5. desember 1996 
* Digitaliserte bøker av Liv Holtskog hjå Nasjonalbiblioteket
*
Stuorrajekna

**Stuorrajekna** er den største isbreen i Sverige med eit areal på 13 km². Han ligg i Sulitjelma-massivet søraust i Padjelanta nasjonalpark i Lappland.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Stuorrajekna|Stuorrajekna]]» frå ,  den 1. april 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Smoi

**Smoi** er ei form for løyndespråk som vart utvikla i Mandal i tida før fyrste verdskrigen. Ordet smoi tyder smug på Mandalsdialekt. Prinsippet for smoi er at ord og lydar vert stokka om på så det blir vanskeleg for utanforståande å skjøne. Soleis er smoi eit døme på fenomenet som kallast løyndespråk, kodespråk eller antispråk. Torghandlarar kunne bruke smoi for å «dysne nøbbane», altså snyte bøndene. Språket har også vore brukt av drosjesjåførar, av bankfolk, og av motstandsrøyrsla under andre verdskrigen. Smoi kan også nyttast som rein leik og underhaldning. I dag er det helst eldre mandalittar som meistrar smoi.

## Kjelder
* Om smoi 
* Mandalittenes eget stammespråk, Fædrelandsvennen 12. august 2005
Øyar i Sverige

Dette er ei **liste over [[Sverige|svenske]] øyar**.

## Etter storleik

## Andre kjende øyar
*Adelsö
*Björkö (Birka)
*Frösön
*Gåsö
*Gotska Sandön
*Helgö
*Holmöarna
*Lidingö
*Mjältön
*Koster
*Stora Karlsö
*Ven
*Visingsö

## Sjå òg
*Øyar i Austersjøen
*Øyar i Stockholm
*Fyr og fysskip i Sverige
Jon Tolaas

**Jon Tolaas** () var ein norsk lyrikar, lektor og draumeekspert frå Vågsøy.

Tolaas var utdanna cand.philol. med fransk hovudfag og arbeidde som lektor på Eid vidaregåande skule på Nordfjordeid.

Han debuterte som forfattar i 1967 med diktsamlinga *Gjest i ditt tjeld* og fekk sidan gjeve ut ei rekkje skjønnlitterære bøker og sakprosabøker om draumar. Ei tid hadde han ei fast spalte i *[[Bergens Tidende]]* og boka *Nattkino : Ei bok om draum* som kom i 1992 er basert på den. Han fekk Sunnmørsprisen for boka.

Tolaas fekk Fylkeskulturprisen til Sogn og Fjordane fylke i 1987.
## Bibliografi
### Bøker
* 
* 
* 
* 
* 
*  
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Dramatikk
* 1998 &ndash; *Verdura* oppført på Sogn og Fjordane teater
* 1998 &ndash; *Taxidermi* oppført på Sogn og Fjordane teater

## Referansar

## Kjelder
* Allkunne.no
* Fylkesleksikon for Sogn og Fjordane

## Bakgrunnsstoff
* Om Jon Tolaas i Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane
* I tidsskrift - eit utval ved Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane

* Gravminner
Masi

**Masi** (nordsamisk *Máze*) er ei bygd i Kautokeino kommune, sør i Finnmark fylke. Ho har 209 innbyggjarar og er den nest største tettstaden i kommunen, etter Kautokeino. Dei aller fleste av innbyggjarane i Masi er samar, og om lag halvparten er sysselsette innan reindrift.

Stadnamnet Máze/Masi kjem frå elvenamnet Mázejohka, som tyder 'buktande elv'.

Ved utbygginga av Alta-Kautokeino-vassdraget på 1970-talet var det opphavleg planlagd å leggja bygda under vatn.

## Sjå òg
* Máze naturreservat
* Masi kyrkje
## Kjelder
Alnön

**Alnön**, utanfor Sundsvall i Sverige, er ei 75&nbsp;km² stor øy som vart danna for 570 millionar år sidan ved vulkansk aktivitet i området. Øya er 15&nbsp;km lang og 6&nbsp;km brei på breiaste staden. Innbyggjartalet vinterstid er kring 7 500, på sommaren det doble. Busetnaden er ganske godt spreidd ut over øya, men har den største konsentrasjonen sin omkring brufestet i Vi, der kjøpesenter og butikkar finst. Ein stor del av folkesetnaden arbeider i Sundsvall.

På grunn av den vulkanske historia inneheld berggrunnen på Alnön fleire verdsunike mineral, der det mest kjende er alnöitt. På nordlege delen av Alnön finst fleire interessante geologiske lokalitetar og dessutan fleire fortidsleivningar som gravhaugar.

Alnöbron knyter Alnön med fastlandet. På nordlege Alnön, 2,5&nbsp;km nord for Alnöbron, står Alnö gamle kyrkja og Alnö kyrkje side ved side. I tilknyting til desse ligg òg Hembygdsgården med Sågverksmuseet. Ved Stornäset ligg eit av tre naturreservat på øya og dessutan Stornäsets Vandrehjem. Her held ein òg på å byggje Alnö Golfbane. Nokre kilometer lenger nord, ved Hörningsholm, finn ein Tors lokal, det første Folkets hus på landsbygda.

På sørlege Alnön finn ein fleire fine badeviker, Bänkåsviken, Tranviken, Slädaviken, Hartungviken og Grönviken. Sommeridyllen Spikarna, eit fiskevær med sjøbodar, fiskestugor og kafé, ligg på den sørlege delen av øya. Her har Spikarnas Fiskevær verksemda si med båtturar ut i skjergarden. Dei ordnar òg charter, sightseeing, materialtransport og tek òg gjester ut til Storholmen-Kanonön.

Spikarö Kapell har gudstenester og musikkveldar om sommaren. Galleri Glasverandan ordnar musikkveldar. Restaurang Piren held hus i eit av 19 tidlegare sagbruk på Alnön som ligg i Karlsvik. Restaurantar finst òg i Tranviken og i Vindhem, som òg har ein av fire småbåthamner på Alnön.

Sagverksmonumentet, til minne om sagbrukstida år 1860 til år 1963, er plassert på torget i Alnö sentrum. I sentrum finst òg bensinstasjon, bank, post, butikkar, gatekjøkken og restaurantar. Schymbergsgården ligg på Alnön og er barndomsheimen til Hjördis Schymberg og vart donert til stiftinga i 1999 med målet om å fylle denne med song, musikk og kulturelt liv.

## Om namnet
**Alnön** er namnet på sjølve øya, medan genitivforma frå gammalt av er **Alnö** og ikkje "Alnöns". Såleis heitar forsamlinga *Alnö forsamling*, kyrkja heitar *Alnö kyrkje*, kommunedelen heitar *Alnö kommunedel*, og det gamle soknet heit *Alnö sokn*.

## Idrett
Fotballaget Alnö IF er frå Alnön.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Alnön|Alnön]]» frå ,  den 1. april 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
* alno.nu 

## Bakgrunnsstoff
* Steinprøvar frå Alnön
Anders Fannemel

**Anders Fannemel** () er ein norsk skihoppar frå Hornindal, som er medlem av Hornindal IL. Han har ein sølv- og ein bronsemedalje frå noregs
meisterskap i skihopp.

### Aktiv
Fannemel debuterte i verdscupen med ein 10. plass på Lillehammer 5. desember 2009. Resten av sesongen og 2011-sesongen makta han ikkje å fylgje opp.

Fyrst i 2012-sesongen slo Fannemel seg inn på nasjonalt toppnivå. Under NM i hopp i Granåsen fekk han bronse, bak vinnaren Anders Bardal og Bjørn Einar Romøren. Fire veker seinare, under VM i skiflyging i Vikersundbakken den 25. februar 2012, hoppa han heile 244,5&nbsp;m og var berre to meter bak verdsrekorden. Sidan han mislukkast med andrehoppet, kom han på 13. plass i tevlinga. I slutten av mars månad tok han NM-sølv i normalbakken på Voss, bak Anders Jacobsen.
15. februar 2015 sette Fannemel ny verdsrekord i skiflyging med eit hopp på 251,5 meter. Det var 1,5 meter lenger enn den gamle rekorden som Peter Prevc hadde sett dagen i førvegen i same bakke.
### Besteplasseringar i internasjonale meisterskap og renn
*2010: Nr 10 på Lillehammer
*2012: Nr 7 i verdscupen i Sapporo. Nr 13 i skiflygings-VM i Vikersund, og med på det norske laget som vart nr 4 i laghoppinga i same meisterskapen. Nr 2 i laghopping verdscup i skiflygning i Planica
*2013: 2 tredjeplassar i verdscupen  laghopping, i Planica og Klingenthal
*2014: Tok sin fyrste verdscupsiger i Nizjnij Tagil i Russland.
*2015: 2 andreplassar og verdsrekord i verdscupen i skiflygning i Vikersund.
*2017: Verdenscupsiger for 4. gong i Engelberg laurdag den 16. desember

 
### Medaljar og besteplasseringar i noregsmeisterskap
*2009: Nr 9 i normalbakken på Raufoss
*2010: Nr 8 i storbakken i Trondheim
*2012: Sølvmedalje i normalbakken på Voss, bronsemedalje i storbakken i Trondheim
 
## Kjelder

* 
*
Émile Gardaz

**Émile Gardaz** () var ein sveitsisk radioprogramleiar og forfattar. Han skreiv «Refrain» som vann Eurovision Song Contest 1956 for Sveits.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Émile Gardaz|Émile Gardaz]]» frå ,  den 1. april 2012.*
Odd Jan Sandsdalen

**Odd Jan Sandsdalen** () er ein norsk forfattar, skodespelar, sceneinstruktør og redaktør. 

Sandsdalen er fødd i Seljord og er no busett i Thailand der han er redaktør for månadsmagasinet *Nordic i Thailand*. Han er utdanna skodespelar frå Statens teaterhøgskole (1965-68) og har arbeidd som sceneinstruktør og spelt i filmane *Himmel og helvete* (1969), *En dag i Ivan Denisovitsj' liv* (1970) og *Dagny* (1977). Frå 1968 til 1977 var han skodespelar ved Det Norske Teatret. Han har arbeidd som frilansar i NRK og bokmeldar i *[[Arbeiderbladet]]*, *[[Varden]]* og *[[Telemark Arbeiderblad]]*.

Som forfattar debuterte han i 1969 med diktsamlinga *Konfidensielt* og har sidan fått utgjeve ei rekkje bøker. Han er son til forfattaren Ingebjørg Kasin Sandsdalen og forfattaren, journalisten og folkeminnesamlaren Halvor J. Sandsdalen, og har redigert ei bok med utvalde dikt av faren. Han sat i Det litterære råd i Den norske Forfatterforening frå 1984.

## Bøker
* 1969 &ndash; *Konfidensielt* &ndash; diktsamling
* 1970 &ndash; *Reise i tid* &ndash; diktsamling
* 1975 &ndash; *Miriam* &ndash; roman
* 1978 &ndash; *Ei utstrekt hand er ei halv stjerne* &ndash; diktsamling
* 1981 &ndash; *Det står ein regnboge spen* &ndash; diktsamling
* 1982 &ndash; *Eskild* &ndash; roman
* 1985 &ndash; *Rom - vegger - vindauge* &ndash; diktsamling
* 1986 &ndash; *Snart skal Lise gråte* &ndash; novellesamling
* 1987 &ndash; *Skuggane grip sine svarte penslar* &ndash; diktsamling
* 1989 &ndash; *Tre dikt* &ndash; diktsamling
* 1990 &ndash; *Intenst i kvart sekund - Seléne* &ndash; diktsamling
* 1992 &ndash; *Gaias bleikblå mantel* &ndash; diktsamling
* 1996 &ndash; *Lyset er så bløtt i desember* &ndash; diktsamling
* 2000 &ndash; *Monsunregnet legg ned trommestikkene sine* &ndash; diktsamling

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Digitaliserte bøker av Odd Jan Sandsdalen hjå Nasjonalbiblioteket
Bernhard Folkestad

**Bernhard Dorotheus Folkestad** () var ein norsk kunstmålar og forfattar.

## Liv og gjerning

Folkestad var son til emissæren Abraham Folkestad, fødd i London men voks opp på Folkestad i Fjaler. Han vart utdanna i Noreg, med korte opphald hos Laurits Tuxen og Kristian Zahrtmann i København i 1902 og 1903. Seinare var han på studieturar til Amsterdam i 1907, og Paris i 1909. Siste staden var han elev av Christian Krohg. Til å begynne med måla han store stillebensbilete av grønsaker eller levande fjørfe, og enkelte interiør. Hans mest kjente måleri frå yngre år er *Mørkeloftet* frå 1905.

Folkestad slo gjennom i 1914 med ein festleg frise i ein av paviljongane under jubileumsutstillinga 1914. Dei neste åra laga han mange dekorative arbeid med fargerike motiv i  rikfolk sine hus. Han måla altartavla i Rjukan kyrkje i 1917 og «Drammenskomposisjonen» i Drammens handelsforening. Folkestad laga også ein del tresnitt. Arne Durban seier i Norsk Allkunnebok at Folkestad «førde ein brei og frodig pensel og var ein glad og saftig kolorist».

Folkestad skreiv ei mengd avisartiklar. Desse artiklane vart samla og trykt i bøkene *Blå hjul* (1923), *Svingdøren* (1926), *Sol og morild* (1929) og *Gullfisken* (1933).

## Verk
### Måleri
* *Paa Mørkeloftet*, 1905
* *Grønsager*, 1906
* *Høns i høstsol*, 1906
* *Sommernat*, 1908
* *Pariserfrokost*, 1909

### Bøker

* 
* 
* 
* 

## Kjelder
*Norsk Allkunnebok IV. bandet, 1953

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Bernhard Folkestad|Bernhard Folkestad]]» frå ,  den 1. april 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff

* Fylkesleksikon Sogn og Fjordane
* Om Bernhard Folkestad i Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane
Ezra Pound

**Ezra Weston Loomis Pound** () var ein amerikansk modernistisk poet og forfattar. 

Pound flytta til London i 1908 der han arbeidde som utanlandsredaktør for fleire amerikanske litteraturtidsskrift. I denne rolla hjelpte han til med å forme verka til – og gjere kjent – blant andre T.S. Eliot, James Joyce, Robert Frost og Ernest Hemingway. I London var Pound ein del av ein litterær krins rundt den engelske kritikaren og modernistiske poeten T.E. Hulme og var før første verdskrigen ei drivkraft bak dei kortliva modernistiske retningane *[[imagisme]]* og *[[vortiksisme]]*.

Pound hyste fascistsympatiar, og flytta derfor frå London til Frankrike og seinare til Italia. Etter krigen blei han teken til fange og skulda for å ha brukt italiensk radio til å freista øydelegge den amerikanske moralen og styrke den italienske. Han blei send til USA der han blei halden innesperra på ein psykiatrisk institusjon til slutten av 1950-talet, truleg for at dei amerikanske styresmaktene skulle sleppe å føre rettssak mot han.

Hovudverket til Pound er det uferdige *The Cantos* som han arbeidde på frå 1920-talet. Meininga var å skrive eit epos med 100 songar etter mål av Dante, men han døydde før han blei ferdig.

Ezra Pound komponerte òg musikk, blant anna operaer, songar og kammermusikk. Stilen hans var særs spesiell, til dømes nytta han uvanlege taktartar som 25/32. 

## Bakgrunnsstoff

* 
* Biografi og nokre dikt
* Ezra Pound Center for Literature Brunnenburg Castle  i Merano
Søren Anton Sørensen

**Søren Anton Sørensen** () var ein norsk skulemann, skribent og dokumentgranskar.

### Liv og gjerning
Sørensen var frå Sandar, far hans var skipsreiar og gardbrukar. Sjølv tok han artium i Drammen 1868, og vart cand.theol. i 1873. Etter eksamen studerte han vidare utanlands. Skuleåret 1876/77 var han rektor på ein amtsskule på Vestfossen, åra 1880-82 lærar ved fleire skular i Kristiania, 1882-84 ved ein privatskule på Østre Toten, og 1884-85 medstyrar av *Kristiania private Middel- og Borgerskole*. I 1885 tok han over privatskulen  *Wieses latin- og realskole* i Kristiania. Denne dreiv han til 1894 under namnet *Sørensens Middelskole*, heile tida var han sjølv rektor. Skulen vart lagt ned i 1894, etter usemje med kyrkjedepartementet.

Sørensen konverterte til katolisismen i 1899.

Like frå 1872 hadde Sørensen skrive lokalhistorie frå Vestfold. Han skreiv mykje om kyrkjelege, politiske og moralske spørsmål. Etter han slutta skulegjerninga i 1894 heldt han fram som forfattar, mellom anna gjennom omfattande gransking av mellomalderske membranfragment i Riksarkivet. Han publiserte sin første artikkel om emnet i det danske tidsskriftet *Varden* i 1904. Åra 1906 og -07 fekk han stønad til granskararbeidet frå Nansenfondet. Etter han i 1908 presenterte arbeidet i Vitenskapsakademiet, føredraget trykt i *Historisk tidsskrift* same året, vart han utnemnd til statsstipendiat. 

Sørensen sitt arbeid med membranfragmenta dokumenterte mellom anna at forfattarar som Augustin, Vergil, Isidor og Thomas Aquinas var kjent i Noreg i mellomalderen. Han leita også fram tidlege tekstar om medisinar.

Han døydde i hovudstaden i 1910.

## Litteratur
* sambok 20 bøker av og om S.A. Sørensen
* Olav Bø. «Søren Anton Sørensen» I: *Norsk biografisk leksikon*, 1. utg.
Winslow Homer

**Winslow Homer** () var ein US-amerikansk sjangermålar. Mange av bileta hans er nært knytt til naturalismen, med motiv frå landlivet i Nord-Amerika i andre halvdelen av 1800-talet.

## Liv og gjerning
Homer vart over to å utdanna til litograf i fødebyen Boston. Frå 1859 heldt han fram studiet på nasjonalakademiet i New York. Han vann seg først eit namn som illustratør. Arbeida hans var å sjå både i bøker og tidsskrift. Framgangen kom særleg etter utbrotet av  borgarkrigen i 1861. Krigsscenene hans stod ofte på trykk i vekebladet *Harpers Weekly*.

Etter eit opphald i Europa 1867-68 stilte Homer årleg ut sine sjangermåleri. Måleria hans i olje eller vassfarge vart høgt verdsette for sitt råkande røyndomspreg, den kraftige karakteristikken og pene, men flyktig handsama koloritten. *Krigsfangar ved fronten*, *Home, Sweet Home* og *Zuavar som kastar på skive* er mellom dei viktigaste verka hans frå den tid. Seinare fylgde bilete *Som du vil*, *Middagstid*, *Søndagsmorgon*, *Onkel Ned heime*, *Den gamle damas besøk*, og akvarellane *Gartnardottera* og *Etter badet*.

Homer døydde ved Scarborough i delstaten Maine.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:da:Winslow Homer|Winslow Homer]]» frå ,  den 1. april 2012.*  


## Bakgrunnsstoff
Ole Andreas Øverland

**Ole Andreas Øverland** () var ein norsk historikar, skribent og statsstipendiat; særleg kjend for sine to utgåver av *Illustreret Norges historie*.

### Liv og gjerning
Øverland var frå Trondheim, far hans var handelsmann. Sjølv tok han artium i 1873 og arbeidde deretter nokre år som lærar i heimbyen. I 1878 flytta han til Kristiania og byrja studere. Han avla aldri nokon eksamen, dels av helsegrunnar, men kanskje mest av di han jamsides studiane etablerte seg som skribent og forfattar. Mellom 1879 og -85 arbeidde han også i Riksarkivet.

Frå 1885 skreiv Øverland ein serie hefte for Folkebladet. Samla vart desse til fyrsteutgåva av *Illustreret Norges historie*, eit verk som kom i fem band i tida 1885-95. Perioden 1887-98 skreiv han samstundes på ei 12 bands «folkeutgåve» av det same verket; i periodar med gasje frå Stortinget. Då verket var ferdig utgjeve i 1898 vart han utnemnd til statsstipendiat. 

Øverland skreiv også ei rad med biografiar, jubileumsskrift, leksikonartiklar, og var ein flittig og populær føredragshalder. Han skreiv om Vinland, krosstog, thranittane, kong Karl Johan, general Armfeldt, bygdemagasin og Jotunheimen. Historikaren Terje Bratberg omtalar Øverland som «en av de mest produktive historikere Norge har fostret, og produksjonen overvelder ved sitt volum, men også kvalitetsmessig holder det mål».

Han døydde i Kristiania.

## Litteratur
* Axel Coldevin. «Ole Andreas Øverland» I: *Norsk biografisk leksikon, 1. utg.
* Terje Bratberg. «Ole Andreas Øverland» I: *Norsk biografisk leksikon, 2. utg.
* sambok 191 bøker av O.A. Øverland
Jimmy Øvredal

**Jimmy Bjarne Øvredal** () er ein norsk forfattar, radiokåsør, lærar og trekkspelar frå Øvredalen i Os i Hordaland. 

I 2010 fekk han Kongens fortenestemedalje i sylv.

## Bøker
* 1990 &ndash; *Songar or ein gammal belg* &ndash; diktsamling
* 1994 &ndash; *Gras og ugras i Gråsteinlandet* &ndash; diktsamling
* 1995 &ndash; *Utanfor allfarveg* &ndash; diktsamling
* 1998 &ndash; *Ein neve måneglitter* &ndash; diktsamling
* 2001 &ndash; *Helsing til Sveningjen : Under Sveningstjerna*
* 2001 &ndash; *Vildmarkens søn : Klungersteenen*
* 2004 &ndash; *Bakom blånene* &ndash; diktsamling
* 2008 &ndash; *Bjønneskjegg* &ndash; diktsamling
* 2010 &ndash; *Glimt frå våre jordnære frendar* &ndash; diktsamling

## CD'ar
* 1999 &ndash; *Radiokåseri og skjemtedikt 1*
* 1999 &ndash; *Radiokåseri og skjemtedikt 2*
* 2000 &ndash; *Radiokåseri 3*
* 2002 &ndash; *Radiokåseri og skjemtedikt 4*
* 2003 &ndash; *Radiokåseri og skjemtedikt 5*

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Mona Vindenes: «Jimmy Øvredal - forfattaren idnånte fjedlo»
* Innslag i «Norge Rundt» om Jimmy Øvredal
Robert Frost

**Robert Lee Frost** () var ein amerikansk poet.
Frost vann Pulitzerprisen fire gonger og blir rekna som ein av dei viktigaste poetane på 1900-talet.

## Liv
Frost vart fødd i San Francisco i California. Faren døydde då Frost var tolv år, og familien flytta frå San Francisco til Lawrence i Massachusetts. Han studerte ei lang tid ved Dartmouth College, men vendte attende til Lawrence og arbeidde som lærar, fabrikksarbeidar og avisbud, og etter at han måtte forsørge ein veksande familie, som farmar i Derry, New Hampshire. Mange av dei kjende dikta hans skreiv han om morgonen i tida rett før han starta på gardsarbeidet. Han makta ikkje få god nok avkastning av farmen og etter ni år tok han til som engelskærar att, denne gongen ved Pinkerton Academy (no Plymouth State University i New Hampshire).

I 1912 busette Frost og familien seg i Glasgow, seinare i Beaconsfield, ein forstad til London der han skreiv fleire av dei dikta som han sinare blei kjend for. I 1913 gav han ut si første diktsamling, *A Boy’s Will*. I London blei Frost kjend med T.E. Hulme, Edward Thomas og Ezra Pound. Lik Frost var Pound ein amerikansk poet som hadde slått seg ned i London. Pound skreiv seinare ein av dei mest akta oversiktene over verka til Frost.

Etter utbrotet av første verdskrigen vendte Frost attende til USA, kjøpte ein farm i Franconia, New Hampshire og fekk eit professorat i engelsk ved Amherst College. Han underviste seinare ved fleire ulike lærestader.

## Virke
Heimstaden var eit stadig attvendande tema i Frost sine dikt. Mange er naturdikt der han beskriv landskapet i New England. Formalt er dikta forteljande og tilsynelatande grunne og lette, men dei rommar gjerne ei djup innsikt som er vanskelegare å få tak på. Frost utvikla ein eigen teori om lyrikk der metaforar ligg til grunn og ei blanding av streng metrikk med den naturlege talerytmikken i det engelske språket spelar sentrale roller. Ein kan finne nokre parallellar til Emily Dickinson.

## Verk

### Diktsamlingar
* *A Boy’s Will*. 1913
* *North of Boston*. 1914
* *Mountain Interval*. 1916
* *New Hampshire*. 1923
* *West-running Brook*. 1928
* *A Further Range*. 1936
* *A Witness Tree*. 1942
* *Steeple Bush* 1947
* *In the Clearing*. 1962
* *Desert Place*.

### Dramatikk
* *A masque of reason*. 1945
* *A masque of mercy*. 1947

### Oppteikningar
* *The Notebooks of Robert Frost*. 2007 ISBN 978-0-674-02311-6, 2009 ISBN 978-0-674-03466-2

### Samleutgåver
* *Collected Poems, Prose and Plays.* Redigert av Richard Poirier. Library of America, 1995, ISBN 978-1-883011-06-2.
* *Complete Poems.* Holt, Rinehart & Winston, New York 1967.

## Bakgrunnsstoff

* 
* Bibliografi  
* Project Gutenberg: e-tekstar av nokre av Frosts verk
* Biografi og fleire diktsamlingar
*Noko av poesien til Frost