open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Blålauk

**Blålauk** (*Allium caerulum*) er ei plante i laukslekta i påskeliljefamilien. Arten har tidlegare òg vore kjend under det vitskaplege namnet *A.&nbsp;azureum* og har vore kalla **asurlauk** eller **azurlauk** på norsk. Han høyrer naturleg heime i Nord- og Sentral-Asia.

I Noreg er arten ein framandart som er innført som prydplante. Prydlauk er forvilla i Botanisk hage i Oslo frå 1947 og i Frogn på 2000-talet. I Framandartslista 2023 er arten registrert med låg risiko (LO), oppgradert frå ingen kjend risiko (NK) i 2018.

Asurlauk blir vanlegvis rundt 50-60 cm høg, men stilken kan variera frå 25 til 85 cm. Planta har sterkt asurblå blomar. Ho har vore nytta som prydplante i lang tid, og er omtala i *Flore des Serres et des Jardins de l'Europe* av Charles Antoine Lemaire (1800-1871). Ho blir sjeldan eten av dyr.

## Bilete

Allium caeruleum Egyptian Top Onion MN 2007.JPG|*Allium caeruleum* var. *bulbilliferum* i Minnesota Landscape Arboretum
Allium caeruleum 2.jpg|Fargen på blomane har gjeve namn til laukplanta.


## Kjelder





## Bakgrunnsstoff
Eskimomåke

**Eskimomåke** (*Larus thayeri*) er ein stor, nordamerikansk måkefugl som blir inkludert i slekta *Larus*, men det er ikkje avklart om eskimomåka er ein sjølvstendig art eller eit takson under grønlandsmåke (*L. glaucoides*).

## Levesett
Eskimomåken hekkar på det kanadiske polararkipelet og overvintrar normalt på stillehavskysten frå sørlege Alaska til Californiabukta. Det finst òg populasjonar som overvintrar ved Dei store sjøane og andre delar av Mississippi.

Måken blir 58–63 cm lang og har eit vengespenn på 130–140 cm.

Arten har namn etter den amerikanske ornitologen John Thayer (1862–1933).

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Eskimomåke|Eskimomåke]]» frå ,  den 9. mars 2023.*  

## Bakgrunnsstoff
*
Dogglauk

**Dogglauk** (*Allium flavum*) er ei plante i laukslekta i påskeliljefamilien. Arten er kjend frå Middelhavslanda og aust til Iran.

I Noreg er arten ein framandart som er innført som trekkplante for bier. Dogglauk er funnen forvilla i 1993 i Asker og er kanskje bufast. Arten er ikkje risikovurdert i Framandartslista 2018.

## Kjelder





## Bakgrunnsstoff
Luftlauk

**Luftlauk** (*Allium* ×*proliferum*) er ei plante i laukslekta i påskeliljefamilien. Arten er ein hybrid mellom kepalauk og pipelauk (*A.&nbsp;cepa* ×&nbsp;*A.&nbsp;fistulosum*).

I Noreg er arten ein framandart som er innført som matplante. Luftlauk er funnen forvilla i 2019 i Hvaler og Tvedestrand. Arten er ikkje risikovurdert i Framandartslista 2018.

## Kjelder





## Bakgrunnsstoff
Weimarklassisismen

**Weimarklassisismen** (tysk *Weimarer Klassik*) var ei litterær rørsle i Tyskland, nærare bestemt Weimar og Jena i overgangen mellom 1700- og 1800-talet. 

Weimarklassisismen i vid forstand viser til den litterære produksjonen til «dei fire stjernene frå Weimar» Christoph Martin Wieland, Johann Wolfgang Goethe, Johann Gottfried Herder og Friedrich Schiller. Ofte blir omgrepet avgrensa til å gjelda Schiller og Goethe sitt samvirke frå 1794 til 1805. Weimarklassisismen varte omtrent til då Schiller døydde i 1805 

Innhaldsmessig dreidde weimarklassisismen seg om å etablera ein ny humanisme. Dette skulle skje på grunnlag av ideane frå romantikken, klassisismen og opplysingstida.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Weimarklassisismen|Weimarklassisismen]]» frå ,  den 9. mars 2023.*
Kulelauk

**Kulelauk** (*Allium rotundum*) er ei plante i laukslekta i påskeliljefamilien. Arten er kjend frå sørlege og sentrale Europa, nordvestlege Afrika og Vest-Asia.

I Noreg er arten ein framandart som er komen inn med korn og har etablert seg frå 1973 i Skien. I&nbsp;Framandartslista 2023 er arten registrert med ingen kjend risiko (NK).

## Kjelder





## Bakgrunnsstoff
Gul daglilje

**Gul daglilje** (*Hemerocallis lilioasphodelus*) er ei plante i dagliljeslekta i aloefamilien. Arten kjem opphavleg frå Aust-Asia.

I Noreg er arten ein framandart som er innført som prydplante og som først vart funnen i naturen i 1960. Arten veks no spreidde stader i innlandet austafjells og i kyst- og dalstrøk til Rogaland, med sjeldne førekomstar vidare nord til Nordland. I&nbsp;Framandartslista 2023 er arten registrert med potensielt høg risiko (PH), oppgradert frå låg risiko (LO) i 2018.

## Kjelder





## Bakgrunnsstoff
Laukasfodill

**Laukasfodill** (*Asphodelus fistulosus*) er ei plante i asfodillslekta i aloefamilien. Arten kjem opphavleg frå Makaronesia, Middelhavsområdet og Vest-Asia.

I Noreg er arten ein framandart som er komen inn med korn og registrert ein gong ved ei mølle i Oslo i 1914. I&nbsp;Framandartslista 2018 er arten ikkje risikovurdert.

## Kjelder





## Bakgrunnsstoff
Brun daglilje

**Brun daglilje** (*Hemerocallis fulva*) er ei plante i dagliljeslekta i aloefamilien. Arten er opphavleg ei kulturplante frå Kina.

I Noreg er arten ein framandart som er innført som prydplante og som først vart funnen i naturen i 1931. Arten var vanlegare i dyrking tidlegare. Han veks no eit par stader i innlandet austafjells og spreidd i kyststrøk frå Østfold til Vest-Agder. I&nbsp;Framandartslista 2023 er arten ført opp med låg risiko (LO).

## Kjelder





## Bakgrunnsstoff
Gullvêrhane

**Gullvêrhane** eller **hybridvêrhane** (*Crocosmia* ×*crocosmiiflora*) er ei plante i vêrhaneslekta i sverdliljefamilien. Arten er ein hagehybrid mellom dei to sørafrikanske artane valentinvêrhane og *C.&nbsp;pottsii* (*C.&nbsp;aurea* ×&nbsp;*C.&nbsp;pottsii*).

I Noreg er hybridarten ein framandart som er komen inn som prydplante og vart funnen forvillla i 1995. Han har ikkje frøformeiring, men er bufast spreidde stader i kyststrøk frå Aust-Agder til Møre. I&nbsp;Framandartslista 2023 er arten registrert med potensielt høg risiko (PH), medan arten ikkje var risikovurdert i 2018.

## Kjelder





## Bakgrunnsstoff
Valentinvêrhane

**Valentinvêrhane** (*Crocosmia aurea*) er ei plante i vêrhaneslekta i sverdliljefamilien. Arten er kjend frå Aust- og Sør-Afrika.

I Noreg er arten ein framandart som er komen inn som prydplante og er funnen ein gong forvillla i Rakkestad i Østfold i 1944. I&nbsp;Framandartslista 2018 er arten ikkje risikovurdert.

## Kjelder





## Bakgrunnsstoff
Astrid Lous

**Astrid Lous** () var ein norsk operasongar, skodespelar og songpedagog.

## Familie
Astrid Lous var dotter av hamnefuten Otto Henrik Mejlænder Lous og Johanne Marie Brunchorst. I 1906 gifta ho seg med direktør Martin Gehrke i Berlin. Ekteparet gjekk frå kvarandre i 1911. Systera hennar, Lulli Lous, var også songar.

## Liv og virke
Astrid Lous var elev av fru Winterhjelm. 23. oktober 1893 hadde ho skodespelardebuten sin ved Den Nationale Scene i Bergen som Fanchon i *En liden Hex*, som var den gamle glansrolla til læraren. Ho gjorde tidleg lykke ved dette teateret, og etter framsyninga hennar som Signe i *En Forlovelse* desember same år var mottakinga strålande: «Her fik vi Syn for at hun virkelig ejer Evne, og at hun formaar at *gi* noget. Med megen Inderlighed og stor Sikkerhed havde Frk. Lous omfattet sin Rolle, og hun gav den med Liv og Sandhed […]»

Lous vart verande ved Den Nationale Scene til 1896. Deretter var ho tilsett ved Christiania Theater i perioden 1896–1899, der ho hadde si fyrste framsyning 8. mai 1896, i si gamle rolle som Svanhild i stykket *En Forlovelse*, og hennar framsyning vart kjenneteikna som «helt igjennom vellykket». I 1897 tok ho seg eit par månadar fri frå Christiania Theater for eit opphald i København.

Etter nedlegginga av Christiania Theater vart Astrid Lous, og som dei fleste blant staben der, med over til Nationaltheatret. Der var ho tilsett til år 1900. Hausten 1899 fekk ho permisjon frå teateret for å studere song i Paris.

Tidleg på 1900-talet spesialiserte Lous seg som operasongar, og hausten 1903 hadde ho sin danske debut i København då ho framførte Dødsarien frå *Afrikanerinden* av Giacomo Meyerbeer.

I perioden 1904–1913 opptredde Lous i operaane i Leipzig, Aachen, Elberfeld, Berlin, Kiel og Hamburg. I 1915 hadde ho gjesteframsyningar på Nationaltheatret, i operaane *Vårnatt* og *[[Faust]]*. Seinare busette ho seg igjen i Berlin, der ho fortsette å gje konsertar. Der var ho dessutan songpedagog ved Klindworth-Scharwenka-konservatoriet. I 1925 vende ho igjen tilbake til Noreg.

## Utvalde roller
**Fanchon* i *En liden Hex* av Charlotte Birch-Peiffers (Den Nationale Scene, 1893)
**Svanhild* i *[[Kjærlighedens Komedie]]* av Henrik Ibsen (Den Nationale Scene, 1893)
**Signe* i *En Forlovelse* av Edvard Brandes (Den Nationale Scene, 1893)
**Fanny* i *Midsommer* av Bernt Lie (Den nationale Scene, 1894)
**Signe* i *En Forlovelse* av Edvard Brandes (Christiania Theater, 1896)
**Ingeborg* i *Dronning Margaretha* av Oehlenschläger (Christiania Theater, 1898)
**Astrid* i *Sigurd Jorsalfar* av Bjørnstjerne Bjørnson (Nationaltheatret, 1899)
**Valentine* i operaen *Hugenottene* av Giacomo Meyerbeer (Berlin, 1904)
**Amelia* i operaen *Maskeballet* av Giuseppe Verdi (Berlin, 1905)
**Sensia* i operaen *[[Den flygande Hollendaren]]* av Richard Wagner (Stockholm, 1911)
**Grevinnen* i operaen *Vårnatt* av Gerhard Schjelderup (Nationaltheatret, 1915)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Astrid Lous|Astrid Lous]]» frå , den 10. mars 2023.*  

## Bakgrunnsstoff
*
Anne Sewitsky

**Anne Sewitsky** () er ein norsk regissør, fødd i Oslo og oppvaksen i Stavern, med slektsrøter frå Farsund og USA. 

## Liv og virke
Sewitsky er utdanna ved Den norske filmskolen i 2006. Kortfilmen hennar *Oh My God!* vann prisen for beste kortfilm i Generation Kplus under Filmfestivalen i Berlin.

Sewitsky regisserte fire episodar av NRK-serien *[[Himmelblå]]* i fyrste sesong, og var medregissør for NRK-serien *[[Koselig med peis]]* saman med regissørane og manusforfattarane Daniel Voldheim og Thomas Seeberg Torjussen.

I januar 2011 vann Sewitsky «World Cinema Grand Jury Prize, Dramatic» under Sundance filmfestival for komedien *[[Sykt lykkelig]]* (*Happy Happy*). Dette er den fyrste norske spelefilmen som har vunne ein Sundance-pris. *Sykt lykkelig* vart vald til norsk kandidat til Oscar-prisen den 1. september 2011.

I februar 2011 hadde Sewitsky sin spelefilm *[[Jørgen + Anne = sant]]* verdspremiere under Filmfestivalen i Berlin, som opningsfilm i Generation-programmet. Dette var fyste gongen at ein norsk spelefilm hadde fått æra av å opne Generation-programmet. For filmen vann ho prisen beste nyskapar under Kanonprisen 2011 og var også nominert i klassen beste regi både under Kanonprisen og Amandaprisen 2011.

## Prisar og nominasjonar
* «World Cinema Grand Jury Prize, Dramatic» under Sundance filmfestival 2011
* Nominert til Kanonprisen 2011 i klassen beste regi for *[[Jørgen + Anne = sant]]*
* Kanonprisen 2011 i klassen beste nyskapar for *Jørgen + Anne = sant*
* Nominert til Amandaprisen 2011 i klassen beste regi for *Jørgen + Anne = sant*
* Oslo bys kunstnerpris 2012
* Nominert til Kanonprisen 2015 i klassen beste manus for *[[De nærmeste]]* (saman med )
* Edith Carlmar-prisen for 2015

## Filmografi
* 2006 &ndash; **' (Kortfilm)
* 2008 &ndash; **' (Kortfilm)
* 2008 &ndash; *[[Himmelblå]]* (TV-serie)
* 2010 &ndash; *[[Sykt lykkelig]]* (Spelefilm)
* 2011 &ndash; *[[Koselig med peis]]* (TV-serie)
* 2011 &ndash; *[[Jørgen + Anne = sant]]* (Spillefilm)
* 2012 &ndash; *[[Helt perfekt]]* (TV-serie)
* 2015 &ndash; *[[De nærmeste]]* (Spelefilm)
* 2018 &ndash; *[[Filmen Sonja|Sonja]]* (Spelefilm)
* 2019 &ndash; *[[Black Mirror]]* (TV-serie)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Anne Sewitsky|Anne Sewitsky]]» frå , den 10. mars 2023.*  

## Bakgrunnsstoff
* Anne Sewitsky hos Internet Movie Database
* Anne Sewitsky hos Filmdatabasen
* Anne Sewitsky hos The Movie Database
VM i alpine greiner 2023

Den **47. verdsmeisterskapen i alpine greiner** vart avvikla i tida 6. til 19. februar 2023 i Courchevel og Méribel i Frankrike. Det vart tevla i 13 øvingar; seks for menn og tilsvarande mange for kvinner. Dessutan vart arrangert ei utslagstevling i paralellslalåm, ei mannskapsøving med to menn og to kvinner på kvart av laga.

## Menn
### Slalåm



Dato: 19. februar
Høgdeskilnad: 205 m


### Storslalåm



Dato: 17. februar
Høgdeskilnad: 450 m


### Super-G



Dato: 11. februar 
Løypelengd: 1857 m, høgdeskilnad: 590 m


### Utfor



Dato: 12. februar
Løypelengd: 3100 m, høgdeskilnad: 945 m


### Kombinasjon



Dato: 7. februar
Super-g: løypelengd: 1857 m, høgdeskilnad: 590 m
Slalåm: høgdeskilnad: 205 m


### Parallellslalåm



Dato: 14. februar
Høgdeskilnad: 123 m


## Kvinner
### Slalåm



Dato: 18. februar
Høgdeskilnad: 198 m


### Storslalåm



Dato: 16. februar
Høgdeskilnad: 378 m


### Super-G



Dato: 8. februar
Løypelengd: 2204 m, høgdeskilnad: 600 m


### Utfor



Dato: 11. februar
Løypelengd: 2413 m, høgdeskilnad: 685 m


### Kombinasjon



Dato: 6. februar 
Super-g: løypelengd: 1818 m, høgdeskilnad: 500 m
Slalåm: løypelengd: 500 m, høgdeskilnad: 198 m


### Parallellslalåm



Dato: 14. februar
Høgdeskilnad: 123 m


## Mannskapsrenn mixlag

 

Dato: 14. februar


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Alpine Skiweltmeisterschaften 2023|Alpine Skiweltmeisterschaften 2023]]» frå ,  den 11. mars 2023.*
Karen Nilsen

**Karen Louise Nilsen** () var ein norsk lærar, forfattar og lyrikar som nådde stor popularitet i si samtid.

## Liv og virke
Karen Nilsen hadde ein beskjeden familiebakgrunn frå husmannsmiljøet i Nordmarka, og arbeidde som lærar ved folkeskulen i Kristiania. Til debutarbeidet sitt, diktsamlinga *Til beslægtede sjæle*, fekk ho kunsthistorikaren og forfattaren Lorentz Dietrichson til å skrive føreordet. Dimed var det trygt for Alb. Cammermeyers forlag å gje ut boka. Diktsamlinga vart populær, og kom ut i tre opplag. Temaet *Til beslægtede sjæle* går igjen i fleire av diktsamlingane hennar. Ho vart den mest produktive og bestseljande kvinnelege lyrikaren i si tid. Trass populariteten nådde ho ikkje noko større vørde i det litterære miljøet.

*Kvinders sange* frå 1895 er ei påkosta praktutgåve med illustrasjonar av den svenske biletkunstnaren og illustratøren Jenny Nyström.

Kvinneperspektivet står sentralt i lyrikken til Nilsen. Kvinner vert skildra i ulike livssituasjonar, og som offer for mannleg svik, last og dobbeltmoral. Om framandkjensla til sinnet brukar ho sjølv omgrepet «granens søster». Forfattarskapen hennar var konsentrert om perioden 1892–1902, med ein «attpåklatt» i form av diktsamlinga *Mens dagene glider – nye digte – til beslægtede sjæle*, som vart gjeven ut i 1909. Ifølgje meldaren i Morgenposten bar versa hennar «Bud om et fromt og prøvet Kristensind og en barnlig fortrøstningsfuld Tro».

Ved sida av bokutgjevingane fekk Nilsen publisert ei rekkje dikt i tidsskriftet *[[Vekebladet Urd|Urd]]* bortimot år 1900. Bidraga hennar vart også publisert i serien *Lyngblomster*.

## Familie
Karen Nilsen (Nilsdatter) var dotter av leiglendingen Nils Olsen og Andrine Hansdatter Sandungen. Ho gifta seg ikkje.

## Bibliografi
* 1892: *Til beslægtede sjæle*, Cammermeyer, Kristiania, ny utgåve 1903.
* 1894: *Gransus – nye digte – til beslægtede sjæle*, Cammermeyer, Kristiania.
* 1895: *Kvinders sange*, med 16 tegninger av Jenny Nyström, Cammermeyer, Kristiania.
* 1897: *Kvinder – Margrete*, Cammermeyer, Kristiania.
* 1898: *En sjæls historie*, Cammermeyer, Kristiania.
* 1902: *Sigrid Bergne – fortælling*, Cammermeyer, Kristiania.
* 1909: *Mens dagene glider – nye digte – til beslægtede sjæle*, Cammermeyer, Kristiania.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Karen Nilsen|Karen Nilsen]]» frå , den 10. mars 2023.*  

## Bakgrunnsstoff

* 
* 
*
Ine Marie Wilmann

**Ine Marie Wilmann** () er ein norsk skodespelar.

## Karriere
Wilmann gjekk ut av Teaterhøgskolen (KHiO) våren 2011, etter eit fireårig studium. Ho debuterte som skodespelar ved Teatret Vårt i Molde i rolla som Elis i stykket *Blindpassasjer* hausten 2011. Etter dette var ho med på Riksteatret sin turné med *[[Anna Karenina]]* våren 2012, i rolla som Kitty. Etter dette var ho med i Riksteatret si framsyning *[[Fruen fra havet]]* i rolla som Hilde. Vinteren 2013 var Wilmann å sjå i rolla som Aricia i stykket *Fedra*, basert på verket av Jean Racine. Hausten 2013 spela Wilmann rolla som Anne Frank i oppsetjinga *Anne Franks dagbok* på Den Nationale Scene i Bergen.

Wilmann hadde TV-debuten sin i NRK-serien *Ansur*. Ho har også spela rolla som Hege i *Størst av alt*, ein norsk dramaserie på seks episodar som gjekk på NRK1 vinteren 2007. I 2011 spela Wilmann rolla som Liv Tone i spelefilmen *Jeg reiser alene*, i trilogien om Jarle Klepp, basert på bøkene til Tore Renberg.

## Prisar og utmerkingar
For rolla si i spelefilmen *De nærmeste* vann Wilmann Amandaprisen i 2015 i klassen beste kvinnelege skodespelar og Kanonprisen 2015 i klassen beste kvinnelege hovudrolle. Ho vann Gullruten 2016 i klassen beste kvinnelege skodespelar for *Det tredje øyet* og vart nominert til Amandaprisen 2019 og Kanonprisen 2018 i klassen beste kvinnelege skodespelar for *Sonja*.

## Filmografi
### Film
* *Kalde føtter* (2006)
* *Reprise* (2006)
* *Jeg reiser alene* (2011)
* *Flink pike* (2014)
* *De nærmeste* (2015)
* *Erica* (2016)
* *Ingenting tar noensinne slutt* (2016)
* *Sonja* (2018)
* *Blodtur* (2020–)
* *Dianas bryllup* (2020)
* *Krigsseileren* (2022)
* *Troll* (2022)

### Seriar
* *Størst av alt* (2007)
* *Det tredje øyet* (2014–2016)
* *ZombieLars* (2017–)
* *Exit* (2019–2023)
* *Furia* (2021)

## Litteratur
* *Sonja Henie*, Gyldendal (2019) ISBN 978-82-05-52279-4

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Ine Marie Wilmann|Ine Marie Wilmann]]» frå , den 10. mars 2023.*  

## Bakgrunnsstoff

* Ine Marie Wilmann hos Nationaltheatret
* Ine Marie Wilmann hos Trøndelag Teater
* Ine Marie Wilmann hos Gyldendal Forlag
* Ine Marie Willmann på Internet Movie Database
* Ine Marie Willmann på The Movie Database
Begerkrokus

**Begerkrokus** (*Crocus chrysanthus*) er ei plante i krokusslekta i sverdliljefamilien. Arten kjem opphavleg frå Balkan og Tyrkia.

I Noreg er arten ein framandart som er komen inn som prydplante og første gong funnen i naturen i 2005. Han er registert i Askim, Stavanger og Trondheim. I&nbsp;Framandartslista 2023 er han registrert med låg risiko (LO), oppgradert frå ingen kjend risiko (NK) i 2018.

## Kjelder





## Bakgrunnsstoff
Gulkrokus

**Gulkrokus** (*Crocus* ×*luteus*, tidlegare òg kalla *Crocus* ×*stellaris*) er ei plante i krokusslekta i sverdliljefamilien. Arten er ein kulturhybrid med foreldreartane *C.&nbsp;angustifolius* frå Krimhalvøya og *C.&nbsp;flavus* frå Balkan og Tyrkia (*C.&nbsp;angustifolius* ×&nbsp;*C.&nbsp;flavus*).

I Noreg er arten ein framandart som er komen inn som prydplante og første gong funnen i naturen i 1890. Han veks spreidde stader frå Oslo til Hitra. Mange funn har tidlegare vore registrerte som *[[Crocus flavus|C.&nbsp;flavus]]*, men det er uvisst om den arten i det heile har vore dyrka i Noreg. I&nbsp;Framandartslista 2023 er arten registrert med potensielt høg risiko (PH), oppgradert frå låg risiko (LO) i 2018.

## Kjelder





## Bakgrunnsstoff
Crocus flavus

***Crocus flavus*** er ei plante i krokusslekta i sverdliljefamilien. Arten er kjend frå Balkan og Tyrkia.

I Noreg har mange funn av gulkrokus tidlegare vore registrerte som *C.&nbsp;flavus*, men det er uvisst om arten i det heile har vore dyrka i Noreg. I&nbsp;Framandartslista 2023 er arten registrert med ingen kjend risiko (NK). Arten er rekna som ein dørstokkart.

## Kjelder





## Bakgrunnsstoff
Snøkrokus

**Snøkrokus** (*Crocus tommasinianus*) er ei plante i krokusslekta i sverdliljefamilien. Arten er kjend frå sørlege Ungarn til Bulgaria.

I Noreg er arten ein framandart som er komen inn som prydplante og første gong funnen i naturen i 1986. Han veks spreidde stader frå Akershus til Møre og er truleg bufast somme stader. I&nbsp;Framandartslista 2023 er arten registrert med låg risiko (LO).

## Kjelder





## Bakgrunnsstoff
Vårkrokus

**Vårkrokus** (*Crocus vernus*) er ei plante i krokusslekta i sverdliljefamilien. Arten kjem frå Mellom- og Sør-Europa.

I Noreg er arten ein framandart som er komen inn som prydplante og første gong funnen i naturen i 1848. Han er bufast og er ganske vanleg sør på Austlandet og i kyststrøk til Nord-Trøndelag, derfrå meir spreidd til Finnmark. I&nbsp;Framandartslista 2023 er arten registrert med potensielt høg risiko (PH).

## Kjelder





## Bakgrunnsstoff
Safrankrokus

**Safrankrokus** (*Crocus sativus*) er ei plante i krokusslekta i sverdliljefamilien. Arten er ei kulturplante som opphavleg kjem frå Hellas. Arten blømer om hausten og har stundom blitt kalla «haustkrokus», men dette er no det normerte namnet på arten *[[Crocus speciosus]]*.

Safrankrokus blir dyrka i subtropiske strøk for å utvinne krydderet safran frå arret og griffelen på planta.

## Kjelder





## Bakgrunnsstoff
Russegladiolus

**Russegladiolus** (*Gladiolus imbricatus*) er ei plante i gladiolusslekta i sverdliljefamilien. Arten kjem frå Mellom- og Aust-Europa og Vest-Asia.

I Noreg er arten ein framandart som er komen inn på ukjend vis. Han er bufast på Tjøme i Vestfold frå 2013. I&nbsp;Framandartslista 2023 er arten registrert med ingen kjend risiko (NK).

## Kjelder





## Bakgrunnsstoff
Sumpgladiolus

**Sumpgladiolus** (*Gladiolus palustris*) er ei plante i gladiolusslekta i sverdliljefamilien. Arten kjem frå Mellom-Europa.

I Noreg er arten ein framandart som er komen inn på ukjend vis. Han er registrert på Askøy i Hordaland i 1917. I&nbsp;Framandartslista 2018 er arten ikkje risikovurdert.

## Kjelder





## Bakgrunnsstoff
Hagegladiolus

**Hagegladiolus** (*Gladiolus* ×*hortulanus*) er ei plante i gladiolusslekta i sverdliljefamilien. Arten er eit kompleks av hagehybridar med opphav i Sør-Afrika.

I Noreg er arten ein framandart som er komen inn som prydplante og er registrert i Skedsmo i Akershus i 1917. I&nbsp;Framandartslista 2018 er arten ikkje risikovurdert.

## Kjelder





## Bakgrunnsstoff
Sivlilje

**Sivlilje** (*Sisyrinchium montanum*) er ei plante i sivliljeslekta i sverdliljefamilien. Arten kjem opphavleg frå Nord-Amerika.

I Noreg er arten ein framandart som er komen inn som prydplante eller komen inn med grasfrø og ballastjord. Arten er første gong funnen i naturen i 1900 og er bufast nokre stader. Han er registert nokre få spreidde stader frå Østfold til Hordaland, men er utgått somme av stadene. I&nbsp;Framandartslista 2023 er arten registrert som ingen kjend risiko (NK).

## Kjelder





## Bakgrunnsstoff
Eittårssivlilje

**Eittårssivlilje** (*Sisyrinchium rosulatum*) er ei plante i sivliljeslekta i sverdliljefamilien. Arten kjem opphavleg frå søraustlege USA.

I Noreg er arten ein framandart som er komen inn med amerikansk tømmer og er registert i Hurum i Buskerud i 2003 og 2007. I&nbsp;Framandartslista 2018 er arten ikkje risikovurdert.

## Kjelder





## Bakgrunnsstoff
Sibiriris

**Sibiriris** (*Iris sibirica*) er ei plante i sverdliljeslekta i sverdliljefamilien. Arten kjem frå Aust-Europa og Vest-Asia.

I Noreg er arten ein framandart som er innført som prydplante og som først vart funnen forvilla i 1895. Arten er bufast og stundom naturalisert og veks mange stader på Austlandet og i kyststrøk til Bergen, vidare meir spreidd til Steinkjer. I&nbsp;Framandartslista 2023 er han registrert med potensielt høg risiko (PH).

## Kjelder





## Bakgrunnsstoff
Fioliris

**Fioliris** (*Iris sanguinea*) er ei plante i sverdliljeslekta i sverdliljefamilien. Arten kjem frå Sibir og Aust-Asia.

I Noreg er arten ein framandart som er innført som prydplante og som først vart funnen forvilla i 1965. Arten veks svært spreidde stader nær kysten frå Østfold til Trøndelag. I&nbsp;Framandartslista 2023 er han registrert med låg risiko (LO).

## Kjelder





## Bakgrunnsstoff
Erika Lie

**Erika Egede-Nissen Lie** () var ein norsk jurist. Ho var ein av dei fyrste kvinnelege sakførarane i Noreg.

## Liv og virke
Erika Lie vaks opp i ein familie der begge foreldra hadde eit tydeleg nærvære i det sosiale, politiske og kulturelle livet i Kristiania. Etter at foreldra skilde seg i 1895 vart ho buande hos mora, den kjende konsertpianisten Erika Nissen. 

17 år gamal tok Lie examen artium i 1895, og i 1900–1903 gjennomførte ho språkstudium i England og Frankrike. Ho hadde også studieopphald i Sveits, Tyskland og i Nord- og Sør-Amerika. I 1906 tok ho en eittårig utdanning ved Arvedsons gymnastiska institut i Stockholm, men det var fyrst etter at faren døydde i 1911 at ho byrja å studere jus. I 1918 tok ho juridisk embetseksamen; ho var då 40 år gamal. 

I 1918 vart Lie dommarfullmektig i Follo sorenskriveri i Drøbak, før ho hadde same rolle i Nedre Romerike sorenskriveri på Lillestrøm i 1919–1920 og i Kristiania skifterett (1921–1922). Ho var også protokollsekretær i Noregs Høgsterett. I 1922 var ho sakførarfullmektig hos høgsterettsadvokat Christian Butenschøn. I 1922 fekk ho autorisasjon som overrettssakførar, og året etter skipa ho sin eigen sakførarpraksis. Med dette vart ho ein av dei fyrste kvinnelege sakførarane i Noreg.

Lie engasjerte seg sterkt i ektefellelova av 1927, og i samleverket *Lev Livet Lettere* (1938) gjorde ho greie for sitt syn i debatten som følgde. I 1933 var ho medstiftar av den fyrste Soroptimist-klubben i Noreg. Som følgje av dei vanskelege arbeidsforholda under andre verdskrigen og den tyske okkupasjonen, valde ho å avvikle verksemda si i 1941.

## Familie
Erika Lie var dotter av lækjaren og politikaren Oscar Egede Nissen (1843–1911) og pianisten Erika Røring Møinichen Lie Nissen (1845–1903). Ho var syster av pianisten og dirigenten Karl Nissen (1879–1920), niese av pianistane Thomasine Lie (1833–1907) og Ida Lie (1837–1905), og dotterdotter av prokuratoren og ordføraren Michael Strøm Lie (1807–1852).

9. oktober 1900 gifta Lie seg gift med tremenningen sin, cand.jur. og seinare professor Mikael Strøm Henriksen Lie (1873–1926).

## Bibliografi
* 1938: «Lov om ektefellers formuesforhold av 20. mai 1927» i M. Fearnley (red.): *Lev Livet Lettere*, 1938

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Erika Lie|Erika Lie]]» frå , den 10. mars 2023.*  

## Bakgrunnsstoff
* 
*
Kjerringiris

**Kjerringiris** (*Iris aphylla*) er ei plante i sverdliljeslekta i sverdliljefamilien. Arten kjem frå Sør- og Aust-Europa og Kaukasia.

I Noreg er arten ein framandart som er innført som prydplante og som først vart funnen forvilla på 1800-talet. Arten er funnen nokre få stader på Austlandet. I&nbsp;Framandartslista 2023 er han registrert med ingen kjend risiko (NK). Arten er rekna som ein dørstokkart.

## Kjelder





## Bakgrunnsstoff
Englendariris

**Englendariris** (*Iris latifolia*) er ei plante i sverdliljeslekta i sverdliljefamilien. Arten kjem frå den spanske sida av Pyreneane.

I Noreg er arten ein framandart som er innført som prydplante og funnen forvilla i Sandøy i Møre og Romsdal i 2004. I&nbsp;Framandartslista 2023 er han registrert med låg risiko (LO), oppgradert frå ingen kjend risiko (NK) i 2018.

## Kjelder





## Bakgrunnsstoff
Sverdlilje

**Sverdlilje** (*Iris pseudacorus*) er ei plante i sverdliljeslekta i sverdliljefamilien. Arten er utbreidd i Europa, nordvestlege Afrika og Vest-Asia.

I Noreg er arten heimleg og veks gjerne på grunt vatn, i sump og i vasskantar. Arten er ganske vanleg på Austlandet og i kyst- og dalstrøk til Nordland, meir spreidd vidare til Aust-Finnmark. I Raudlista 2021 er arten rekna som livskraftig (LC).

## Kjelder





## Bakgrunnsstoff
Hageiris

**Hageiris** (*Iris* ×*germanica*) er ei plante i sverdliljeslekta i sverdliljefamilien. Denne gruppa av hybridar, som òg er kalla *I.* ×*cultorum*, kjem frå Sør-Europa. Foreldreartane er *I.&nbsp;pallida* og skjeggiris (*I.&nbsp;pallida* ×&nbsp;*I.&nbsp;variegata*).

I Noreg er arten ein framandart som er innført som prydplante. Arten vart først funnen forvilla i 1975 og er bufast spreidde stader på Austlandet og i kyststrøk til Agder, vidare meir spreidd til Trondheim. I&nbsp;Framandartslista 2023 er han registrert med låg risiko (LO).

## Kjelder





## Bakgrunnsstoff
Våriris

**Våriris** (*Iris reticulata*) er ei plante i sverdliljeslekta i sverdliljefamilien. Arten kjem frå europeisk Russland, Kaukasia og Iran.

I Noreg er arten ein framandart som er innført som prydplante og funnen forvilla og bufast i Ås i Akershus frå 2006. I&nbsp;Framandartslista 2023 er han registrert med låg risiko (LO).

## Kjelder





## Bakgrunnsstoff
Duftiris

**Duftiris** (*Iris* ×*sambucina*) er ei plante i sverdliljeslekta i sverdliljefamilien. Arten er ein hybridart med foreldreartar frå Mellom- og Sør-Europa. Foreldreartane er *I.&nbsp;pallida* og skjeggiris (*I.&nbsp;pallida* ×&nbsp;*I.&nbsp;variegata*). I&nbsp;*Plants of the World Online* er hybriden rekna for å vere eit synonym for hageiris.

I Noreg er arten ein framandart som er innført som prydplante og funnen forvilla i Bø i Telemark i 1975. I&nbsp;Framandartslista 2018 er han ikkje risikovurdert.

## Kjelder





## Bakgrunnsstoff
Kjersti Elvik

**Kjersti Elvik** () er ein norsk skodespelar. 

Elvik hadde gjennombrotet sitt i den populære norske TV-serien *Vestavind*, men er truleg best kjend for rolla som Hanne Wilhelmsen i filmatiseringa av Anne Holt sine krimromanar *Salige er de som tørster* og *Blind gudinne*. For rolla i *Salige er de som tørster* fekk ho Amandaprisen 1998 i klassen beste kvinnelege skodespelar.

I 2009 hadde Elvik den berande rolla i musikalen *Mamma Mia* i Oslo. I 2016 spela ho Ruth i julekalenderen på NRK, *[[Snøfall]]*. For rolla vart ho nominert i til beste kvinnelege skodespelar under Gullruten 2017.  I 2014 spela ho hovudrolla i sommarmusikalen *Den Gode Hensigt* i Svelvik, med musikk og tekst av Christin Grilstad Prøis og regi av Ole Christian Øen.

## Filmografi
### TV
* 1993: *Rygg i rand, to i spann*
* 1995: *Vestavind* – Anny Nedrebø
* 1997: *Blind gudinne* (TV-film) – Hanne Wilhelmsen
* 2003: *Hundehjørnet* – Ann-Kristin
* 2004–2007: *Seks som oss* – Angelica
* 2008: *Varg Veum – Kvinnen i kjøleskapet* (TV-film) – Lise Føyner
* 2016: *[[Snøfall]]* – Ruth 
* 2016: *Nobel – fred for enhver pris* – Politioverbetjent Gudmundsen
* 2016–2018: *Aber Bergen* – Dommer Schou

### Film
* 1997: *Salige er de som tørster* – Hanne Wilhelmsen
* 2004: *Den som frykter ulven* – Aggie
* 2004: *Hawaii, Oslo* – Dorthe
* 2014: *Ta meg med!* – Kari
* 2017: *Hva vil folk si*

### Høyrespel
* 2003: Gunnar Staalesen: *Varg Veum – Bitre blomster*
* 2003: Anne Holt: *Død joker* – Hanne Wilhelmsen
* 2004: Knut Nærum: *Døde menn går på ski* – Gina Ledders

## Diskografi
* 1998: Tre Små Kinesere: *Ultralyd*
* 2014: *Ta meg med &ndash; Musikken fra filmen*

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Kjersti Elvik|Kjersti Elvik]]» frå , den 11. mars 2023.*  

## Bakgrunnsstoff
* Kjersti Elvik hos Internet Movie Database
* Kjersti Elvik hos The Movie Database
* Kjersti Elvik hos Sceneweb
* Kjersti Elvik hos Den Nationale Scene
Langnebbparakitt

**Langnebbparakitt** (*Enicognathus leptorhynchus*), er ein art i papegøyefamilien, Psittacidae, som er endemisk for skogshabitat i det sørlege Chile.

## Skildring

Langnebbparakitten når ei kroppslengd på 40 centimeter. Det sterkt bøygde og lange overnebbet er iaugefallande og gjev namnet til arten på norsk og andre språk. Fjørdrakta er hovudsakleg matt grøn. Til liks med sørparakitten er panna og tygel brunraude, men hos langnebbparakitten er farga klårare og strekkjer seg rundt auget. Halefjørene er brunraude og blir litt grønaktige i enden.

Langnebbparakitten er mest vanleg i Chile, mellom regionen Valparaíso og øya Chiloé, sjeldan også sør til nordre Aysén-regionen. Det naturlege habitatet er i tempererte skogar med tresag i sørbøkslekta (*Nothofagus*) og kranstreslekta (*Araucaria*), opp til 2000 moh. Ofte og spesielt om vinteren tar dei i bruk halvopne jordbruksområde og beitemarker. Langnebbparakittar finn mesteparten av maten på bakken. Dei grev etter frø og røtene til gras med dei lange nebba sine. I vintermånadene òg i korn- og maisfelt der dei grev opp nysådde frø. Dei er rekna som skadefuglar på Chiloé.

Dei er hòlehekkarar som bygger reir i trehòler og fjellsprekkar.

## Status og vern

IUCN har kategorisert langnebbparakitt som ein livskraftig art, men med ukjent populasjon og ukjent trend. På 1950 og 1960-talet, var bestanden minkande på grunn av jakt, skogrydding og sjukdom.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Langschnabelsittich|Langschnabelsittich]]» frå , den 10. mars 2023*

;Referansar

## Bakgrunnsstoff
Lillebet Foss

**Elisabeth Foss** (), kjend som **Lillebet Foss**, var ein norsk biletkunstnar og skulptør, særleg kjend for dyrefigurer i grafisk og skulpturell form. Ho er representert med fleire arbeid i Nasjonalmuseet for kunst, arkitektur og design i Oslo og også innkjøpt av Statens Museum for Kunst i København.

## Familie
Lillebet Foss (iblant skrive Lillebeth) var dotter av litteraturhistorikaren Kåre Foss (1895–1967) og Elisabeth Knudsen (1898–1980).

## Utdanning
Foss fekk utdanning som elev av Boris Taslitzky ved Académie Julian i Paris 1948–49 og frå Statens Håndverks- og Kunstindustriskoles aftenskole 1949–55 og dagskolen våren 1951. I denne perioden var ho elev av Chrix Dahl. Vidare studerte ho ved Statens Kunstakademi i Oslo under Per Palle Storm i 1951 og Alexander Schultz i 1963–65, og same stad under Johs Hendrix og Jan Vaesten i 1960–61. I 1949–50 tok ho dessutan universitetsstudium i anatomi og seinare i 1950-åra klassisk arkeologi.

## Kunstnarisk virke
Foss debuterte med raderingar i Unge Kunstneres Samfund i 1960. Same stad viste ho teikningar i 1961 og akvarell i 1966, måleri i Permanenten i 1967 og skulptur i Oslo Kunstforening i 1972. Som kunstnar arbeidde ho mest med grafikk, teikning og skulptur, særleg med skildringar av dyr og landskap i tillegg til portrett.

## Arbeid
### Utsmykkingar og verk i offentlege samlingar
* Nasjonalgalleriet
* Riksgalleriet
* Stortinget
* Oslo kommunes kunstsamlinger
* Statens Museum for Kunst, København
* Moss Faste Galleri
* Norsk kulturråd
* Noregs Bank
* Selskapet Kunst på Arbeidsplassen
* Sarpsborg Kunstforening
* Seljord Kunstforening
* Hovseter sykehjem
* Haugesund postterminal
* Biltilsynet Tønsberg

### Illustrasjonsarbeid
* John Giæver: Dyretråkk og fugletrekk på 74° nord, Oslo 1967
* Omslag til Einar Molland: Opuscula patristica, Oslo 1970
* Grafiske blad for Landslaget Kunst i Skolen, World Wildlife Fund og Nordisk Grafikkunion

## Utstillingar
;Separatutstillingar 
* Unge Kunstneres Samfund, 1960, 1963, 1966
* Kunstnerforbundet, Oslo, 1967, 1969, 1970, 1972, 1974, 1978, 1980
* Permanenten, 1967
* Oslo Kunstforening, 1972
* Galleri Tanum, Oslo, 1979
* Minneutstilling, Diorama, Oslo, 2019

;Kollektivutstillingar 
* Statens årlige Kunstutstilling, Oslo, 1963–1966, 1968–75, 1978
* Nordisk Grafikkunion, Oslo, 1964

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Lillebet Foss|Lillebet Foss]]» frå , den 11. mars 2023.*  

## Bakgrunnstoff
* Lillebet Foss i Norsk Kunstnerleksikon
* Verk av Lillebet Foss i Nasjonalmuseets eie.
Courchevel

**Courchevel** er ein kommune i departementet Savoie i regionen Auvergne-Rhône-Alpes søraust i Frankrike. Kommunen har knapt 2&nbsp;400 ibuarar og eit areal på vel 68,9&nbsp;km². Courchevel ligg om lag 35 kilometer søraust om Albertville.

Courchevel er ein kjend vintersportsstad. I fleire tiår har det jamleg vore arrangert renn i Verdscupen i alpine greiner her. Verdsmeisterskapen i alpine greiner 2023 vart avvikla i Courchevel og nærliggjande Méribel.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Courchevel|Courchevel]]» frå ,  den 11. mars 2023.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Gerd Kjølaas

**Gerd Kjølaas** () var ein norsk ballettdansar, koreograf og pedagog, kjend som pådrivar for fridans og av Gunnar Brunvoll nemnd som «den norske balletts mor».

Kjølaas var utdanna i Kristiania under Inga Jacobi, i Dresden under Gret Palucca, og ved Royal Academy of Dancing i London, der ho etter kvart studerte hos Kurt Jooss og ensemblet Ballet Jooss, som ho turnerte verda over med (1946–47). I Noreg debuterte ho som dansar og koreograf i heimbyen Trondheim (1931) der ho dreiv eigen frilansskule (1931–36).

Saman med Louise Browne skipa Kjølaas ensemblet Ny Norsk Ballett, som produserte over femti oppsetjingar (1948–54). Saman med Rita Tori førte ho vidare verksemda som Den Norske Ballett (1954–57). Dette ensemblet danna i sin tur grunnlaget for opprettinga av Den Norske Operas ballettensemble (Nasjonalballetten) på 1950-talet.

## Koreografi
Kjølaas laga koreografi for mellom anna Nationaltheatret, Folketeatret og Det Norske Teatret.

### Verk i utval
* *Mot ballade* (1945).  Basert på eit stykke av Hans E. Kinck.  Den fyrste sjølvutvikla oppsetjinga i Noreg, til musikk av Tore Sinding
* *Veslefrikk med fela* (1953). Den fyrste norske dansefilmen.
* *Markisen*
* *Uredd*
* *Tyrihans*

## Bibliografi
* *Fridans* (1946).  Fyrste norske dansebok.
* *Dans, ropte livet*, Eige forlag (1998) ISBN 91-973091-2-5

## Prisar og utmerkingar
For sin innsats som dansar og koreograf vart ho tildelt Kongens fortenestemedalje i gull i 1969. og Senter for Dansekunsts ærespris i 1996.  

* 1968 Oslo bys kulturstipend
* 1969: Kongens fortenstemedalje i gull
* 1996: Senter for Dansekunsts ærespris

## Minnesmerke
Gerd Kjølaas’ plass utanfor Dansens Hus i Oslo vart i 2014 kalla opp etter Kjølaas.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Gerd Kjølaas|Gerd Kjølaas]]» frå , den 6. mars 2023.*  

## Bakgrunnsstoff
* Norsk biografisk leksikon om Gerd Kjølaas
* Gerd Kjølaas i Sceneweb
* Videointervju med Gerd Kjølaas i 1997 danseinfo.no
Norte grande

**Norte grande** (store nord) er ein av dei fem naturlege regionane som *Corporación de Fomento de la Producción* i Chile delte det kontinentale Chile inn i i 1950. Regionen grensar til Peru i nord, Stillehavet i vest, Altiplano i Bolivia og Argentina til aust, og i sør den naturlege regionen Norte chico, skilt av Copiapó-elva ved ca. 27° sørleg breidde innanfor Atacama-regionen. I denne regionen er det ørkenklimaet som dominerer, men der er skilnader i klima frå stillehavskysten mot Andes: kyst, innland, ørken og høgtliggande saltsletter.

Norte Grande femnar om Atacama-ørkenen, eit av dei tørraste områda i verda; i visse delar registrerer ikkje denne ørkenen nokon nedbør i det heile. 
Ørkenregionen er eit forhøgd, tørt platå som gradvis søkk ned frå Andesfjella mot kysten. Frå havet ser denne platåskråninga ut som ei rekkje flate åsar. Skodda som ofte blir danna over det kalde havvatnet ved kysten sig inn over land og blir fanga i dei høge åsane. Denne luftborne fukta kondenserer i stenglar og blad i vegetasjonen, dropane som fell ned på bakken vatnar røtene til plantane. Denne skodda er kjent som *[[camanchaca]]*.

Heilt nord i Chile har ein mykje av Andesplatået, som får nedbør i sommarmånadene og skaper grunne innsjøar og tronge elver som dannar oasar før dei fleste går tapt på grunn av fordamping eller absorpsjon. Men nokre av desse elvene når Stillehavet, inkludert Rio Loa, som er Chiles lengste elv. Desse smale elvene har skapt fruktbare dalar med frodig vegetasjon.
 
Det meste av folkesetnaden bur i kystområdet, der temperaturane er meir moderate og luftfukta høgare enn inne i landet. Vektige byar i regionen er Arica, Iquique, Tocopilla, Calama og Antofagasta.

I denne sona er dei viktigaste økonomiske aktivitetane fiske og framfor alt gruvedrift. Chuquicamata utanfor Calama er av verdas største dagbrot med koparførekomstar.


Fil:Parinacota volcano.jpg|Lauca nasjonalpark
Fil:Los Geiseres del Tatio 4200m Chile Luca Galuzzi 2006.jpg|El Tatio geysirfelt, 4200 moh.
Fil:fox pan de azucar.JPG|Pan de Azúcar nasjonalpark
Fil:Miscanti Lagoon near San Pedro de Atacama Chile Luca Galuzzi 2006.jpg|Salar de Talar

## Kjelder
*  Rex A. Hudson (red.) (1994) *[https://tile.loc.gov/storage-services/master/frd/frdcstdy/ch/chilecountrystud00huds_0/chilecountrystud00huds_0.pdf Chile a country study]* Federal Research Division, Library of Congress, Washington, DC
;Referansar
Tanja Heiberg Storm

**Tanja Heiberg Storm** () var ein norsk diplomat.

Heiberg Storm arbeidde i utanrikstenesta frå 1974 og var underdirektør i Utanriksdepartementet 1994–1995, avdelingsdirektør 1995–1997, assisterande utanriksråd («spesialråd») for utviklingssaker 1997–2001. Ho var ambassadør ved OECD i Paris 2001–2006, og spesialrådgjevar i Utanriksdepartementet 2006–2014.

I 2002 vart Heiberg Storm utnemnd til kommandør av St. Olavs Orden.

Heiberg Storm var gift med Ivar Glomstein (1946–2022).

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Tanja Heiberg Storm|Tanja Heiberg Storm]]» frå , den 11. mars 2023.*
Margaret Cavendish

**Margaret Lucas Cavendish,** hertuginne av Newcastle-upon-Tyne (), var ein engelsk filosof, forfattar og vitskapskvinne.

## Liv og virke
Margaret Lucas vart fødd inn i ein familie av aristokratar og rojalistar. Foreldra hennar var Thomas Lucas og Elizabeth Leighton Lucas. Ho var den yngste av åtte sysken.

I 1645 gifta Lucas seg med William Cavendish. Gjennom han fekk ho innpass i Cavendish-krinsen, som også vart besøkt av René Descartes, Thomas Hobbes, Marin Mersenne og Kenelm Digby.

Cavendish sin utopiske roman *The Blazing World* (1666) er eit av dei tidlegaste eksempla på science fiction.

Filosofien til Cavendish handla hovudsakleg om metafysikk og naturfilosofi, men ho sysselsette seg også med sosial og politisk filosofi. 

I likskap med Hobbes og Descartes tok Cavendish avstand frå skolastikarane.  I motsetning til Descartes argumenterte Cavendish mot dualisme. Til skilnad frå Hobbes tok ho til ordre for ein vital materialisme.  Dette innebar eit forsvar for panpsykisme.  

## Forfattarskap

Cavendish insisterte på å publisere verka sine under eige namn, i tillegg til å få trykt utgjevingane med eit portrett. Dette vart gjort på ei tid der dei fleste kvinner vanlegvis ikkje fekk publisert bøker, endå sjeldnare under sitt eige namn.

* *Poems and Fancies* (1653)
* *Philosophical Fancies* (1653)
* *World's Olio* (1655)
* *The Philosophical and Physical Opinions* (1655)
* *Nature's Pictures drawn by Fancies Pencil to the Life* (1656)
* *A True Relation of my Birth, Breeding, and Life* (1656)
* *Orations* (1662)
* *Plays* (1662)
* *Sociable Letters* (1662)
* *Philosophical Letters* (1662)
* *Observations upon Experimental Philosophy* (1666)
* *The Blazing World* (1666)
* *Life of William* (1667)
* *Plays Never Before Published* (1668)
* *Grounds of Natural Philosophy* (1668)
* *The Convent of Pleasure* (1668)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Margaret Cavendish|Margaret Cavendish]]» frå , den 11. mars 2023.*  

## Bakgrunnsstoff
* Oppslag om Margaret Cavendish i *[https://plato.stanford.edu/archives/sum2017/entries/margaret-cavendish/ The Stanford Encyclopedia of Philosophy]* (engelsk)
* Oppslag om Margaret Cavendish i *[http://www.iep.utm.edu/cavend-m/#H1 Internet Encyclopedia of Philosophy]* (engelsk)
Sara Oust

**Sara Oust** eller **Ousten** () var ein norsk haugianarpredikant frå Vingelen i Tolga. Ho var leiar for haugianarrørsla i Nord-Østerdal. Oust vert omtala som kanskje den mest kjende og avhaldne av pionerpredikantane i Noreg.

## Liv og virke
Oust vaks opp som bondedotter og mista far sin, Engebret Engebretsen Vingelen, då ho var sju år gammal. Ho vart med mor si, Mari Persdatter Røe (1745–1818), på kolkøyring til Røros Kobberverk. Der møtte ho haugianarar. Ho var i byrjinga av 20-åra då ho vart interessert i haugianarrørsla, og vart sjølv aktiv i rørsla kring 1800. Vennar spurte Hans Nielsen Hauge om kva han meinte om dette. På denne tida var det ikkje lov å halde husmøte utan at presten var til stades (Konventikkelplakaten), og heilt uvanleg at kvinner snakka. Hauge støtta at ho kunne få tale. 

Oust vandra blant anna saman med Randi Hevle frå Drivdalen og Kirsten Fossen frå Kvikne. Oust gifta seg 26. juli 1805 med bonden Ola Toresen Røe (Utistuhaugen). (1776–1862). Dei fekk tre barn, men den fyrstefødde døydde etter få månadar. Oust var 34 år då ho fekk sitt fyrste barn, ein høg alder som var høgst uvanleg på den tida. Oust døydde sannsynlegvis i barselseng i 1822.

## I kulturen
I 2011 var det premiere på friluftsteateret *Noen må gå foran. Spelet om Sara Oust*. Framføringa skjedde på tunet i garden Ousta der Sara Oust vaks opp. Manusforfattar og regissør var Rolf Norsen, komponist Tone Hulbækmo, skodespelaren Ingunn Løvold og songarane Kjersti Tingelstad, Rønnaug Tingelstad, Lars Tingelstad og Andreas Moen framførte stykket.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Sara Oust|Sara Oust]]» frå , den 11. mars 2023.*  

## Litteratur
*Sara Ousten fra Vindgelen (Vingelen) : presentert av H. G. Heggtveit i bokverket «Den norske Kirke i det nittende Aarhundrede. Et Bidrag til dens Historie». Første Bind. Haugianismens Tid – Første Halvdel. 1796 – 1820. Chra. 1912 – 1920  side 228 – 230

## Bakgrunnsstoff
*
*Om Sara Oust på Setesdalswiki
*Om Sara Oust på Lokalhistoriewiki
Marlene Moses

**Marlene Inemwin Moses** () er ein naurisk politikar, og medgrunnleggjar av opposisjonspartiet Naoero Amo. Sidan 30. mars 2005 har ho vore den nauriske SN-ambassadøren.

Moses byrja etter utdanninga sin karriere som politikar i 1983, som tilsett i det nauriske utanriksdepartementet. I 1988 vart ho konsul i Tokyo, og i 1991 generalkonsul i Auckland.

Til 2003 var Moses helseminister, og var medlem av det nauriske parlamentet. Då Nauru vart medlem av SN i 1999 vart ho viseambassadør. I mars 2005 tok ho over som ambassadør etter Vinci Clodumar.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Marlene Moses|Marlene Moses]]» frå , den 12. mars 2023.*  

## Bakgrunnsstoff
Adevinta

**Adevinta** () er ei norsk verksemd som driv digitale marknadsplassar i fleire land. Ho vart skild ut frå Schibsted og notert på Oslo Børs 10. april 2019.

## Kjelder
Verdscupen i skiskyting 2016

**Verdscupen i skiskyting 2016** tok til 29. november 2015 og vart avslutta 20. mars 2016. Turneringa omfatta 25 individuelle tevlingar for begge kjønn. Renna fann stad i Östersund i Sverige, Hochfilzen i Austerrike, Pokljuka i Slovenia,Ruhpolding i Tyskland, Antholz i Italia, Canmore i Canada, Presque Isle i USA, Oslo i Noreg og Khanty-Mansijsk i Russland.

Dei mannlege utøvarane tevla i tre 20 km normalprogram, ni stk 10-kilometer sprint, åtte jaktstartar à 12,5 km og fem 15 km-lange fellesstartar. I tillegg vart det arrangert fem stafettar over 4 x 7,5 km. Martin Fourcade frå Frankrike triumferte for femte året i rad. Norske Johannes Thingnes Bø kneip andreplassen framom russaren Anton Sjipulin.

Dei kvinnelege utøvarane tevla i tre 15 km normalprogram, ni stk 7,5 km sprint-tevlingar, åtte jaktstartar à 10 km og fem fellesstartar à 12,5 kilometer. I tillegg vart det arrangert fem stafettar over 4 x 6 km. Gabriela Soukalová frå Tsjekkia vann verdscupturneringa for fyrste og einaste gong. På dei neste plassane kom franske Marie Dorin-Habert  og italienske Dorothea Wierer.

## Menn
### Individuelt

## Kvinner
### Individuelt

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Biathlon-Weltcup 2015/16|Biathlon-Weltcup 2015/16]]» frå ,  den 12. mars 2023.*