open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
MF «Melderskin» (1985)

**MF «Herdla»**, seinare **«Nordfjord»** og **«Melderskin»**, var ei bilferje levert frå Mjellem & Karlsen i Bergen i mai 1985 til Rutelaget Askøy-Bergen. Ferja gjekk inn i ruta Kleppestø-Bergen mellom Askøy og Bergen, i tillegg til at ho vart brukt som nattferje Bergen-Mekjarvik i Stavanger. Då Askøybrua vart brukt og sambandet vart nedlagt, gjekk ferja i 1992-1993 som reserveferje for Kystveien Bergen-Stavanger. 

I januar 1993 vart ferja selt til Fylkesbaatane i Sogn og Fjordane og omdøypt MF «Nordfjord». I 1993 og 1994 gjekk ho i rute Knarvik-Steinestø, innleigd av for Bergen Nordhordland Rutelag. I januar 1996 vart ferja kjøp inn av Hardanger Sunnhordlandske Dampskipsselskap (HSD) og gjeve namnet «Melderskin». Ho gjekk då mellom anna nokre år i ruta Halhjem-Sandvikvåg og seinare Våge-Halhjem. 

I november 2014 var ferja framleis i fart. 

MF «Melderskin» går ut av sambandet ved nyåret 2020 for å vike for Fjord1, som overtek rutesamandet.

## Ferjesamband
* 1985-1992: Kleppestø-Bergen
* 1992-1993: Reserveferje Bergen-Stavanger (Kystveien)
* 1993-1994: Knarvik-Steinestø
* 1994-1995: Kaupanger-Revsnes
* 1995-1996: I opplag, reserveferje
* 1996-2000 Halhjem-Sandvikvåg
* 2000-2004: Våge-Halhjem
*2004-2006: Skjersholmane-Ranavik-Sunde og reserveferje
* 2007-2010: Bruravik-Brimnes
* Mars 2011-31. desember 2019: Leirvåg-Sløvåg

## Kjelder
* Skipet.no
* «Melderskin» på Fjordfähren (tysk) 

## Bakgrunnsstoff
* «Melderskin» på marinetraffic.com
Universidade do Estado de Minas Gerais

**Universitetet i Minas Gerais** (**UEMG**: *Universidade do Estado de Minas Gerais*) er eit universitet i Belo Horizonte i Minas Gerais i Brasil.

Det blei oppretta i Bahia i 1989. 

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Janata Dal

**Janata Dal** er eit politisk parti i India som blei skipa av fraksjonar frå Janata-partiet, Lok Dal, Congress (S) og Jan Morcha i 1988 med  V.P. Singh som partileiar.

Saman med regionale parti som Telugu Desam Party, DMK og Asom Gana Pa-rishad (AGP) leia partiet alliansen National Front som sigra over Kongresspartiet under leiing av Rajiv Gandhi ved parlamentsvalet i 1989. Alliansen fekk regjeringsmakt med støtte frå Det indiske kommunistpartiet (marxistisk) og Bharatiya Janata-partiet (BJP), og V.P. Singh blei statsminister. Partiet sat berre i regjering fram til 1990, men fekk regjeringsmakt på nytt 1996-1998.

## Kjelder

*«Janata Dal», whatisindia.com

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Janata Dal|Janata Dal]]» frå ,  den 11. november 2014.*
Andreas Bloch

**Andreas Schelven Schroeter Bloch** () var ein norsk teiknar, målar og illustratør, fødd i Skedsmo. Han laga ei mengd portrett, måla historiske og militære motiv, og var elles karikaturteiknar, kostymedesignar og målar av postkort.

## Liv og gjerning

Bloch var son til ein offiser. Sjølv gjekk han i 1878-79 på Knud Bergslien sin målarskule i Kristiania, og studerte deretter vidare i Düsseldorf i 1880–81. Etter han etablerte seg i den norske hovudstaden, var hans kunstnariske verksemd i hovudsak konsentrert om portrettmåleri og historiemåleri. Blochs mest prestisjetunge oppdrag var måleriet som viser kroninga av kong Haakon og dronning Maud i 1906.

Militærmåleriet var ein populær sjanger i europeisk måleri då Bloch var aktiv. Særleg gjaldt det militære hendingar i samtida, men det gjaldt også for historiemåleriet. Bloch tok opp sjangeren i Noreg, men vart meir eller mindre ståande isolert i heimlandet. Han var i mange år illustratør i *Folkebladet* og illustrerte ei rekke bøker. Boka *Syv-aars-krigen for 17. mai 1807–1814* av Henrik Angell er kanskje det mest kjende verket som Bloch illustrerte. Som illustratør av historiske verk er Bloch ein av de fremste i landet. Utan å vere av dei berømte kunstnarane i Noreg, har Bloch vore ein av dei som sterkast har prega folks visuelle oppfatning av norsk historie, særleg historia i åra kring 1800. Han var elles ein flittig teiknar av postkort, og ein mykje aktiv karikaturteiknar i moroblad som Krydseren, Vikingen, Tyrihans og Korsaren.

Då Postvesenet skulle uniformerast, teikna Bloch utkast til uniformer. Det same gjaldt då Skogvesenet i 1900 fekk uniformer. Han teikna fleire byvåpen, mellom andre for Horten og Ålesund. Bloch teikna kostymar for Christiania Theater og seinare for Nationaltheatret.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Andreas Bloch|Andreas Bloch]]» frå ,  den 11. november 2014.*
Left Front

**Left Front** er ein valallianse i India som har omfatta ulike venstreorienterte parti. 

Den første gongen alliansen fekk regjeringsmakt var i 1977. Han omfatta då seks parti: Det indiske kommunistpartiet (marxistisk), Forward Bloc, Revolutionary Socialist Party,  Marxist Forward Bloc, Revolutionary Communist Party of India og Biplabi Bangla Congress. Det indiske kommunistpartiet (CPI) var ikkje opphavleg med i alliansen, då det støtta den kongressinnførte unntakstilstanden i landet, men gav seinare støtte til alliansen.

## Medlemsparti
**Vest-Bengal**
*Det indiske kommunistpartiet (marxistisk) (CPI(M))
*Det indiske kommunistpartiet
*Revolutionary Socialist Party
*All India Forward Bloc
*Revolutionary Communist Party of India
*Marxist Forward Bloc
*Samajwadi Party
*Democratic Socialist Party
*Biplobi Bangla Congress
*Workers Party of India
*Bolshevik Party of India

**Tripura**
*Det indiske kommunistpartiet (marxistisk) (CPI(M))
*Det indiske kommunistpartiet
*Revolutionary Socialist Party
*All India Forward Bloc

**Kerala**

I Kerala er ein allianse av venstreparti, leidd av CPI(M), kjend som Left Democratic Front og dannar ei gruppe i høve til delstatsforsamlinga.

*Det indiske kommunistpartiet (marxistisk) (CPI(M))
*Det indiske kommunistpartiet

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Left Front|Left Front]]» frå ,  den 11. november 2014.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
***''Leftism in India, 1917-1947''  by Satyabrata Rai Chowdhuri, Palgrave, U.K., 2007.

*Parvathi Menon, «What is the Left Front?», frontline.in
Naxalittar

**Naxalittar** er medlemmer av ein revolusjonær venstreradikal rørsle i India. Ho har namn etter Naxalbariområdet i Vest-Bengal, der ho oppstod på 1960-talet. Rørsla dreiv omfattande geriljaverksemd rundt 1970, men blei svekka etter ein motoffensiv frå dei indiske styresmaktene i 1971.

I 1990-åra var enkelte fraksjonar aktive, særleg i Bihar og Andhra Pradesh. Naxalittane er ideologisk forankra i maoismen, og knytte band til maoistgeriljaen i Nepal. Rørsla har også hatt aktivitet i delstatane Jharkhand, Orissa, Bihar, Chhattisgarh, Andhra Pradesh, Uttar Pradesh, Karnataka og opphavsstaden Vest-Bengal.

Rørsla var framleis aktiv på 2010-talet, og er eit viktig tryggleiksspørsmål i India. Kampen mellom naxalitane og styresmaktene har kravd fleire tusen dødsoffer, mange av dei sivile. Rørsla hevder ho kjempar for rettane til oversette bønder. Naxalittane ønskjer å skipa eit kommunistisk samfunn gjennom ein væpna kamp mot det dei meiner er den «semi-koloniale» og «semi-føydale» styreforma i India.

## Kjelder

*«Naxalitter» (9. desember 2012), *Store norske leksikon*. Fri artikkel henta 12. november 2014.
Arpad Elo

**Arpad Emrick Elo** () var ein ungarsk-amerikansk fysikar og sjakkspelar. Han er opphavsmannen til ELO-ratingsystemet for tomannsspel som sjakk eller go. 

Elo var fødd i Egyházaskesző i Ungarn. Han flytta som barn til USA med foreldra sine i 1913. Han var professor i fysikk ved universitetet i Marquette i Milwaukee i Wisconsin. Han var også ein svært dyktig sjakkspelar. Allereie innan 1930-åra var han den sterkaste spelaren i Milwaukee, ein av dei sterkaste sjakkbyane i USA. Elo vann «The Wisconsin State Championship» åtte gonger. Elo døydde i Brookfield i Wisconsin i[ [1992.

## Elo sitt ratingsystem

Elo er mest kjend for ratingsystemet ha utvikla for sjakkspelarar. Det originale sjakkratingsystemet blei utvikla i 1950 av Kenneth Harkness, som var økonomisjef i Dei sameinte statanes sjakkforbund (USCF). Innan 1960 utvikla Elo sin eigen formel, basert på alle data som vart samla opp ved å bruke ratingsystemet til Harkness. Formelen hadde grunnlag i matematiske metodar henta frå statistikkfaget, og utgjorde ein forbetring av Harkness-systemet. Det nye ratingsystemet blei godkjend på eit møte i USCF i St. Louis i Missouri i 1960.

I 1970 bestemte Verdas sjakkforbund (FIDE) seg for å bruke ELO-ratingsystemet. Frå då av, og til midten av 1980-åra, var det Elo sjølv som stod for ratingkalkulasjonane. Arbeidet med kalkuleringane var på den tida ei relativt overkommeleg oppgåve, sidan det var færre enn 2000 spelarar som blei rata av FIDE. Etter kvart gav FIDE ansvaret for ratingberegningane vidare til andre enn Elo. FIDE la også til nye reglar for «kvalifikasjonar for rating» i handboka si som tildelte vilkårlege ratingar (vanlegvis i 2200-området som er det lågaste sjiktet for ein sjakkmeister) for spelarar som skåra minst 50&nbsp;% i nokre få, utvalde turneringar, som til dømes sjakkolympiadar.
Elo med fleire protesterte mot desse nye reglane, grunngjeve med at dei var vilkårlege og politisk drivne fram.

## Bøker av Elo
* *The Rating of Chessplayers, Past and Present* (1978), Arco. ISBN 0-668-04721-6

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Dei beste partia til Elo  ved www.chessgames.com
Deep Blue

**Deep Blue** var ei datamaskin som blei utvikla av IBM med tanke på å spele sjakk. Ho var den første datamaskina som vann eit sjakkparti mot ein regjerande verdsmeister (Garri Kasparov). Maskina vann det første partiet 10. februar 1996, men Kasparov kom tilbake og vann til slutt 4&ndash;2. Etter dette blei Deep Blue kraftig oppgradert, og spelte mot Kasparov igjen i mai 1997. Denne gongen vann maskina til slutt 3,5&ndash;2,5.

Deep Blue-prosjektet blei starta under namnet «ChipTest» av Feng-hsiung Hsu ved Carnegie Mellon University i Pittsburgh i Pennsylvania. Hsu hadde byrja å arbeide for IBM i 1989, og jobba saman med Murray Campbell på parallelle beregningar. Systemet fekk etter kvart namnet «Deep Thought»&nbsp;&ndash; etter namnet på datamaskina i boka *[[The Hitchhiker's Guide to the Galaxy]]*&nbsp;&ndash; men fekk til slutt altså namnet Deep Blue.

Deep Blue baserte seg i hovudsak på rå reknekraft. Maskina var utstyrt med spesialprosessorar rekna på sjakkspeling, mens programvaren var laga ved hjelp av programmeringsspråket C, og køyrde under operativsystemet AIX.

Maskina var i stand til å evaluere kring 200 millionar posisjonar på sjakkbrettet i sekundet, i tillegg til at ho var i stand til å lære sjølv, ved å analysere tusenvis av større sjakkparti spelt av profesjonelle utøvarar. På toppen av dette var stormeisteren Joel Benjamin også med på å finjustere systemet ytterlegare.

## Bakgrunnsstoff
* Deep Blue sine sjakkparti hos ChessGames.com
* IBM sine sider om Deep Blue
* Ope brev frå Feng-hsiung Hsu om den avlyste omkampen med Kasparov
Verdsmeisterskapen i sjakk 2014

**Verdsmeisterskapen i sjakk 2014** var ein tittelkamp i sjakk mellom regjerande verdsmeister Magnus Carlsen og utfordrar Viswanathan Anand (vinnar av kandidatturneringa). Tittelkampen blei spelt i Sotsji i Russland, og det var satt av tre veker til hendinga, frå 7. til 28. november 2014. Formatet for kampen var «best av tolv parti», der siger gir eitt poeng, og remis gir eit halvt poeng til kvar spelar. Spelaren som først når seks og eit halvt poeng, står att som ny verdsmeister. Den 23. november avgjorde Carlsen med siger mot Anand i det ellevte partiet, og den totale poengsummen 6½ mot 4½. Det var difor ikkje naudsynt å spele alle tolv partia.

## Kandidatturneringa
Kandidatturneringa gjekk føre seg i Khanty-Mansijsk i perioden 12.–31. mars 2014. Alle spelarane møtte kvarandre to gonger, der uavgjort ga ½ poeng og seier 1. Viswanathan Anand vann turneringa, og blei dermed kvalifisert til å møte Magnus Carlsen i kampen om Verdsmeister-tittelen.

### Deltakarar

### Resultat

## Verdsmeisterskapen
### Timeplan
Kvart parti starta klokka 15.00 MSK (UTC+3, dvs. klokka 13.00 norsk tid).

### Premiering
Premiane blir utbetalte i Euro og fordelt med 60% til vinnaren og 40% til andreplassen.

### Resultat

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettstad 
*Kandidatturneringas nettstad 
*Verdsmeisterskapen i sjakk 2014 - direkte
Verdsmeisterskapen i sjakk 2013

**Verdsmeisterskapen i sjakk 2013** var ein tittelkamp i sjakk mellom den regjerande verdsmeisteren, Viswanathan Anand og norske Magnus Carlsen som vann kandidatturneringa i London. Tittelkampen blei arrangert av Fédération Internationale des Échecs (FIDE) i perioden 6.–22. november 2013. Arena for meisterskapen var hotellet Hyatt Regency Chennai i Chennai i India, som også er Anands hjemby.

Etter gjennomføringa av det tiande partiet 22. november, hadde Carlsen oppnådd dei nødvendige 6,5 poenga for å vinne, mot Anands 3,5, og blei dermed kåra til ny verdsmeister.

## Resultat

:

## Kandidatturneringa
Vinnaren av Kandidatturneringa 2013 blei Anands utfordrar i tittelkampen. Etter meir enn femti år med utslagsturnering, blei turneringa arrangert som round robin med åtte deltakarar. Turneringa fant stad i Institution of Engineering and Technology, Savoy Place, London, og pågjekk frå 15. mars til 1. april 2013. 

### Deltakarar
Deltakarane, som blei valde ut frå FIDE sine kriterium, var:

### Resultatoversikt frå Kandidatturneringa

Dersom to eller fleire spelarar ligg på førsteplass med like mange poeng, blir turneringa vidare avgjord av
#antal poeng oppnådd i innbyrdes oppgjer
#antal spell vunne
#poeng etter  Sonneborn - Berger systemet

## Referansar
The International Chess Magazine

***The International Chess Magazine (ICM)*** var eit sjakk-tidsskrift som vart etablert i 1885 av den første offisielle verdsmeisteren i sjakk, Wilhelm Steinitz. Tidsskriftet kom ut jamleg fram til det blei nedlagd i 1891.

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
Verdsmeistrar i sjakk

Dette er ei oversyn over folk som har blitt **verdsmeistrar i sjakk**.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Liste over verdensmestere i sjakk|Liste over verdensmestere i sjakk]]» frå ,  den 12. november 2014.*  
 

 
### Referansar
Den europeiske sjakkunionen

Den europeiske sjakkunionen er ei internasjonal, uavhengig samanslutning av europeiske sjakkforbund.
Organisasjonen har hovudkontor i Beograd.

## Medlemsforbund

* Albania - Federata Shqiptare e Shahut
* Andorra - Federació d'Escacs Valls d'Andorra
* Armenia - Հայաստանի շախմատի ֆեդերացիա
* Aserbajdsjan - Azərbaycan Şahmat Federasiyası
* Belgia - Koninklijke Belgische Schaakbond/Fédération Royale Belge des Echecs/Königlicher Schachbund Belgien
* Bosnia-Herzegovina - Šahovska unija Bosne i Hercegovine/Шаховска унија Босне и Херцеговине
* Bulgaria - Българска федерация по шахмат
* Danmark - Dansk Skak Union
* England - English Chess Federation
* Estland - Eesti Maleliit
* Finland - Suomen Keskusshakkiliitto
* Frankrike - Féderation Française des Échecs
* Færøyane - Talvsamband Føroya
* Georgia - საქართველოს ჭადრაკის ფედერაცია
* Guernsey - Guernsey Chess Federation
* Hellas - Ελληνική Σκακιστική Ομοσπονδία
* Kviterussland - Белорусская Федерация  Шахмат
* Irland - Irish Chess Union
* Island - Skáksamband Íslands
* Israel - איגוד השחמט הישראלי
* Italia - Federazione Scacchistica Italiana
* Jersey - Jersey Chess Federation
* Kroatia - Hrvatski šahovski savez
* Kypros - Κυπριακή Σκακιστική Ομοσπονδία
* Latvia - Latvijas Šaha savienība
* Liechtenstein - Liechtensteiner Schachverband
* Litauen - Lietuvos šachmatų federacijos
* Luxemburg - Féderation Luxembourgeoise des Échecs
* Makedonia - Шаховската федерација на Македонија
* Malta - Il-Federazzjoni Maltija taċ-Ċess
* Moldova - Federația de Șah a Republicii Moldova
* Monaco - Fédération Monégasque des Échecs
* Montenegro - Šahovski savez Crne Gore/Шаховски савез Црне Горе
* Nederland - Koninklijke Nederlandse Schaakbond
* Noreg - Norges Sjakkforbund
* Polen - Polski Związek Szachowy
* Portugal - Federação Portuguesa de Xadrez
* Romania - Federatia Romana de Sah
* Russland - Российская Шахматная Федерация
* San Marino - Federazione Sammarinese degli Scacchi
* Serbia - Šahovski savez Srbije/Шаховски савез Србије
* Skottland - Chess Scotland
* Slovakia - Slovenský šachový zväz
* Slovenia - Šahovska zveza Slovenije
* Spania - Federacion Española de Ajedrez
* Sveits - Fédération Suisse des Échecs/Schweizerischer Schachbund/Federazione Scacchista Svizzera/Federaziun Svizra da Schah/Swiss Chess Federation
* Sverige - Sveriges Schackförbund
* Tsjekkia - Šachový svaz České republiky
* Tyrkia - Türkiye Satranç Federasyonu
* Tyskland - Deutscher Schachbund
* Ukraina - Федерація шахів України
* Ungarn - Magyar Sakkszövetség
* Wales - Welsh Chess Union
* Austerrike - Österreichischer Schachbund

## Bakgrunnsstoff
*Offisiell nettstad
Terje Uhrn

**Terje Uhrn** () er ein norsk målar og grafikar, utdanna frå Statens håndverks- og kunstindustriskole og Statens Kunstakademi.

## Kjelder
Chess Life

***Chess Life*** er eit sjakk-tidsskrift som kjem ut månadleg i USA. Tidsskriftet er den offisielle publikasjonen til det amerikanske sjakkforbundet United States Chess Federation (USCF), og fungerer også som medlemsblad for organisasjonen. Chess Life blir sendt ut til alle vaksen-, ungdoms- og livstidsmedlemmar, og har meir enn 250&nbsp;000 lesarar kvar månad. Medlemmar under 13 år mottek bladet *Chess Life for Kids* annankvar månad. Frå slutten av 1969 til 1980 gjekk magasinet under namnet *Chess Life & Review*.
Statsbankerotten i 1813

**Statsbankerotten** er den vanlegaste og folkelege nemninga på pengereforma som vart innført i Danmark-Noreg i 1813 etter den alvorlige penge- og finanspolitiske situasjonen landet var kome i som følgje av den kostbare deltakinga si i Napoleonskrigane, særleg i Kanonbåtkrigen frå 1807. Finansieringa av krigshandlingane hadde medført ein kraftig inflasjon som særleg ramma landet etter 1810. Inflasjonen hadde særleg konsekvensar for lønnstakarar, som fekk drastiske fall i reallønna si, medan landbruksyrke i stor grad var sjølvforsynande. 

Dei enorme utgiftene i samband med Napoleonskrigane leidde til at staten frå 1807 trykte opp store tal pengesetlar, noko som førte til ein inflasjon ein ikkje klarte å kontrollere. Mynteininga riksdalar vart gjeven ut av den statseigde kurantbanken. I 1813 vart situasjonen så utoleleg at ein måtte gjera noko nytt for å reise att tilliten til pengane.

Staten oppretta ein ny bank, Rigsbanken (frå 1818 Nationalbanken). Rigsbanken utstedte ein ny valuta, riksbankdalaren, som over ei årrekkje skulle erstatte kurantdalaren.

## Kjelder

*
*
**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Statsbankerotten (1813)|Statsbankerotten (1813)]]» frå , den 12. november 2014, [https://no.wikipedia.org/w/index.php?title=Statsbankerotten_%281813%29&oldid=12137238 revisjon 12137238]*
Amári

**Amári** (gresk Αμάρι) er ein kommune i periferieininga Réthymno i periferien Kreta i Hellas. Amári ligg søraust for Réthymno og grensar i aust mot periferieininga Iráklio.

## Administrativ inndeling
Kommunen vart danna i 2011 ved at ein slo saman dei tidlegare kommunane
* Kourítes
* Sývritos
Dei to tidlegare kommunane er no kommunaleiningar.

## Byar og tettstader
Dei største byane og tettstadene i kommunen er:

## Referansar
Michael Adams

**Michael Adams** () er ein engelsk stormeister i sjakk. 

Adams vann den britiske meisterskapen i sjakk i 1989, berre 17 år gammal. På FIDE si ratingliste per november 2014 er han nummer 15 i verda med ei rating på 2745. Dermed er han den best rangerte briten på verdsrangeringen. Den høgste plasseringa hans på ratinglista var nummer 4, som han innehadde fleire gonger i perioden 2000-2002. Den høgste FIDE-ratingen i karrieren hans til no, er på 2761, noko han oppnådde i juli 2000.

I 2004 spelte han om FIDE-verdsmeistertittelen i Tripoli, men tapte for Rustam Qosimjonov frå Usbekistan.

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Michael Adams sitt ratingkort hos FIDE World Chess Federation (fide.com)
* Adams' partier på chessgames.com
* 35 Kritiske stillinger fra Adams' partier
Eliteserien i sjakk

**Eliteserien i sjakk** er det øvste nivået i norsk seriesjakk. Eliteserien består av 10 lag med 6 spelarar på kvart lag. Det spelast 9 runder fordelt på 3 helgar med 3 rundar på kvar tå helgane. Normalt er det ei spelehelg før jul og to etter jul. Dei to dårlegaste laga rykkje ned til sine respektive 1. divisjonsavdelingar, medan dee to vinnarane av kvalifiseringa mellom dei 4 1. divisjonsvinnerne rykker opp til Eliteserien.

## Codanserien 2014/15
Eliteserien i sjakk 2014/15 blir spela i helgane 31.10-1.11.2014, 9-11.1.2015, 7-8.2.2015, 6-8.3.2015.
Codanserien ble før 2014/15-sesongen utvida til 12 lag.
Følgende lag stiller opp:
*Akademisk
*Asker
*Bergens
*Black Knights
*Nordstrand
*OSS
*SK 1911
*SK 96
*SOSS
*Stavanger
*Tromsø
*Vålerenga

## Eliteserien 2013/14
Eliteserien i sjakk 2013/14 blei spela frå 1. november 2013 til 23. mars 2014.
Det var 7. gongen OSS vann Eliteserien.

* Akademisk rykka opprinneleg ned frå Eliteserien 2012/13, men beheldt plassen da Kristiansund trakk laget sitt i forkant av Eliteserien 2013/14.

### Kvalifiseringen til Eliteserien 2014/15
Dei 4 1. divisjonsvinnerne frå Seriesjakken 2013/14 spelte våren 2014 kvalifisering til Eliteserien 2014/15.

Resultatar:

Stavanger - Nordstrand 3,5-2,5

Tromsø - Hell 5-1

Stavanger og Tromsø er kvalifisert for spill i Eliteserien 2014/2015.

## Eliteserien 2012/13
OSS tok sin 6. seier i Eliteserien.

## Eliteserien 2011/12

Kilde:

## Eliteserien 2010/11

Kilde:

## Eliteserien 2009/10

Kilde:
## Eliteserien 2008/09

Kilde:

## Ishavsserien 2007/08
Eliteserien 2007/08 hette Ishavsserien etter hovedsponsor Rica Ishavshotel i Tromsø.

Kilde:

## Telioserien 2006/07
Telioserien 2006/07 var første sesong i eliteserien i sjakk etter at seriesystemet vart endra.
Før dette hadde sereimeisteren blitt kåra ved regionale lagturneringar som enda med ein finale mellom dei ulike regionale meistrane.

## Kjelder
Trondheim Sjakkforening

**Trondheim Sjakkforening**, skipa 20. januar 1994 er ein sjakklubb i Trondheim. Klubben er ei samanslåing av dei to tidlegare klubbane Trondhjems Schakklub og Arbeidernes Sjakklubb.

Etter samannslåinga av dei to tidlegare klubbane har TSF vore den leiande klubben i Trøndelag, og har fleire gonger delteke i eliteserien.

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
*Offisiell heimeside
Orkdal Sjakklubb

**Orkdal Sjakklubb**, skipa 1988, er ein sjakklubb i Orkdal i Sør-Trøndelag.
Klubben har i fleire år vært deltakarar i Midt-Norgeserien i Seriesjakken.

## Bakgrunnsstoff
*Heimeside
Nordisk Sjakkforbund

**Nordisk Sjakkforbund** (*The Nordic Chess Federation*), vart skipa 20. august 1899 i København i Danmark. Forbundet er ein samanslutnad av dei ulike nasjonale forbunda i dei nordiske landa.

## Historie
Før 1899 hadde det vore heldt nokre turneringar i Stockholm, der dei beste spelarane frå Sverige og Danmark tok del.
Under skipingsmøtet i august 1899 deltok representantar frå København, Göteborg, Stockholm og Kristiania.

## Presidentar i Nordisk Sjakkforbund
*1899-01 Martin Andersson, Sverige
*1901-03 Svend E Vaage, Danmark
*1903-05 Ludvig Collijn, Sverige
*1905-07 C Koppel, Danmark
*1907-09 Martin Andersson, Sverige
*1909-14 Ludvig Collijn, Sverige
*1914-16 Oscar Lehmann, Danmark
*1916-19 Sigurd Lund, Noreg
*1919-26 Martin Andersson, Sverige
*1926-28 Olof Smedal, Noreg
*1928-29 Martin Andersson, Sverige
*1930-39 Ludvig Collijn, Sverige
*1939-46 Erik Olson, Sverige
*1946-47 Ari Ilma Kunnas, Finland
*1947-48 Folke Rogard, Sverige
*1948-50 Arni Snaevarr, Island
*1950-53 S K Willumsen, Danmark
*1953-55 Ragnar Fossum, Noreg
*1955-57 Helge Hindström, Finland
*1957-59 Folke Rogard, Sverige
*1959-61 Asgeir Thor Åsgeirsson, Island
*1961-63 H V Tusen, Danmark
*1963-64 Arne S B Krogdahl, Noreg
*1964-65 Hans Chr Siebke, Noreg
*1965-66 Erik Asplund, Finland
*1966-67 Helge Hindström, Finland
*1967-69 Nils Kellgren, Sverige
*1969-71 Gudmundur Thorarinsson, Island
*1971-73 Ole Schötler Larsen, Danmark
*1973-75 Arnold J Eikrem, Noreg
*1975-77 Erik Asplund, Finland
*1977-79 Christer Wänéus, Sverige
*1979-81 Einar S Einarsson, Island
*1981-83 Steen Juul Mortensen, Danmark
*1983-85 Alf Øverås, Noreg
*1985-87 Hanus Joensen, Færøyane
*1987-89 Eero Helme, Finland
*1989-92 Christer Wänéus, Sverige
*1992-95 Jon G Briem, Island
*1995-97 Søren Bech Hansen, Danmark
*1997-98 Erling Fløtten, Noreg
*1998-01 Per Ofstad, Noreg
*2001-03 Mikko Markula, Finland
*2003-05 Ingvar Carlsson, Sverige
*2005-07 Lilja Gretarsdottir, Island
*2007-09 Erik Söberg, Danmark
*2009-11 Håvard Løvik, Noreg
Ajía Fotiní

**Ajía Fotiní** (gresk Αγία Φωτεινή) er ein landsby i periferieininga Réthymno i periferien Kreta i Hellas og hovudsete i kommunen Amári.

## Referansar
Helsevesen

**Helsevesenet** er dei samla private og offentlege helsetenestene, -institusjonane og -lovane til eit samfunn. Helsevesen har til føremål å førebyggja, diagnostisera og behandla sjukdom og skader og gje omsorg til pasientar.

## Soge
Historisk dreiv kloster og kyrkjer helseintitusjonar som hospits og fattighus. I tidleg moderne tid byrja utviklinga av statlege helsevesen. I Danmark-Noreg fekk ein først ein lege med universitetsutdanning  (*physicus* eller *medicus*) i kvart stift, deretter i kvart amt og så i kvar kommune. Ein oppretta etterkvart andre offentlege stillingar for helsearbeidarar, som sertifiserte jordmødrer og *chirurgici* (tidlege kirurgar).

Moderne velferdsstatar utvikla offentlege helsevesen som gjorde helsetenester tilgjengelege for alle innbyggjarane sine. Eit av dei første og største av desse er National Health Service i Storbritannia, som blei skipa i 1948. Dette helsevesenet har over 1,7 millionar tilsette og dekkjer over 63,2 millionar moglege brukarar.

## Helsevesenet i Noreg
Det norske helsevesenet er ein av dei største samfunnssektorane i landet
I 2002 utgjorde utgiftene til helsevesenet 8,7 % av BNP og stod for over 155&nbsp;000 årsverk.

Helsevesenet er inndelt i primærhelsetenesta og spesialisthelsetenesta.
Kommunane har ansvaret for primærhelsetenesta i sitt geografiske område. 
Ansvaret for spesialisthelsetjenesta i Noreg er delt inn i fire regionar som kvart har eit regionalt helseføretak:
* Helse Nord
* Helse Sør-Aust
* Helse Vest
* Helse Midt-Noreg

## Sjå òg
*Ambulanse
*Legevakt
*Sjukehus
*Vaksine

## Kjelder


**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:nb:Helsevesen|Helsevesen]]» frå ,  den 13. november 2014.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* Ole Georg Moseng *Det offentlige helsevesen i Norge - Ansvaret for undersåttenes helse 1603-1850*, 2003 ISBN 9788215003481
* Aina Schiøtz *Det offentlige helsevesen i Norge - Folkets helse - landets styrke 1850-2003*, 2003 ISBN 9788215003498 
* Ny oversikt over det norske helsesystemet  – omtale av rapporten «Norway – Health system review», Nasjonalt kunnskapssenter for helsetjenesten
Velgjerar

Ein **velgjerar, filantrop** eller **menneskeven** er ein person som hjelper andre ut frå ueigennyttig nestekjærleik. Hjelpa går ofte til uheldig stilte, og kan vera i form av pengar eller anna. Omgrepet blir likevel særleg brukt om rikfolk som gjev store pengegåver til gode føremål.

## Døme på velgjerarar
*Angela Burdett-Coutts
*Warren Buffett
*Andrew Carnegie
*Anna Ovidia Dahl
*Birgitte Elise Esmark
*Bill Gates gjennom Bill & Melinda Gates Foundation
*Octavia Hill
*Michael Jackson
*Alfred Nobel
*John D. Rockefeller
*John Ruskin

## Sjå òg
*Almisse
*Altruisme
*Mesén

## Kjelder

*«Filantrop» (21. november 2011), *Store norske leksikon*. Fri artikkel henta 13. november 2014.
*
Fourfourás

**Fourfourás** (gresk Φουρφουράς) er ein landsby i periferieininga Réthymno i periferien Kreta i Hellas. Fourfourás var hovudsete i den tidlegare kommunen Kourítes, som frå 2011 inngår som ei kommunaleining i kommunen Amári.

## Referansar
Kourítes

**Kourítes** (gresk Κουρήτες) er ein tidlegare kommune i periferieininga Réthymno i periferien Kreta i Hellas. Kourítes inngår frå 2011 som ei kommunaleining i kommunen Amári.

## Referansar
Sjakkolympiaden 2014

**Sjakkolympiaden 2014** var den 41. sjakkolympiaden og blei arrangert i Tromsø i august 2014. Det var selskapet Chess Olympiad Tromsø 2014 AS som på vegner av Verdssjakkforbundet (FIDE) stod for arrangementet. Sjakkolympiaden bestod av ei open turnering, og ei kvinneturnering. I tillegg var det ei rekkje andre arrangement for å promotere sjakk.

Kronprins Haakon var sjakkolympiadens høge beskyttar.

Det skapte overskriftar da to av deltakarane døydde på siste dagen av sjakkolympiaden.

## Arrangør
Tromsø blei vald som arrangør i ei avstemming i 2010 der bulgarske Varna var einaste andre søkjar, og vann avstemminga med 95 mot 47 stemmer. 

## Turneringsformat og kalender

## Det norske laget
Noreg stilte tre lag i kvar klasse; arrangøren har lov til å stille to lag i begge klassar, i tillegg skal arrangøren stille et tredje for å hindre walkover når det trengst. Dei norske laga var:
Noreg 1 open klasse: Magnus Carlsen, Simen Agdestein, Jon Ludvig Hammer, Leif Erlend Johannessen, Kjetil Lie
Noreg 2 open klasse: Frode Urkedal, Frode Elsness, Torbjørn Ringdal Hansen, Aryan Tari, Johan Salomon
Noreg 3 open klasse: Espen Lie, Rune Djurhuus, Lars Oskar Hauge, Kristian Stuvik Holm, Sebastian Mihajlov
Noreg 1 kvinner: Sheila Barth Sahl, Silje Bjerke, Olga Dolzhikova, Niina Koskela, Ellen Hagesæther
Noreg 2 kvinner: Monika Machlik, Ellisiv Reppen, Anita Grønnestad, Line Jin Jørgensen, Edit Machlik
Noreg 3 kvinner: Torill Skytte, Hanna B. Kyrkjebø, Marte B. Kyrkjebø, Maud Rødsmoen, Elise Sjøttem Jacobsen

## Resultat
Kampane på dei 20 første borda (dei 20 høgast rangerte laga), og Noregs andre- og tredjelag. Laga i venstre kolonne spelte med kvit på bord 1 og 3. Laga i høgre kolonne spelte med kvit på bord 2 og 4.

### Runde 1

### Runde 2

### Runde 3

### Runde 4

### Runde 5

### Runde 6

### Runde 7

### Runde 8

### Runde 9

### Runde 10

### Runde 11

## Resultatliste Topp 20

**Open klasse**

**Kvinner**

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettstad
* Resultat open klasse på Chess-results.com
* Resultat kvinneklassen på Chess-results.com
Magnar Sætre

**Magnar Sætre** () var ein norsk typograf og politikar, fødd i Bergen, som representerte Rogaland og Arbeidarpartiet på Stortinget frå 1989 til 1997.

Sætre var utdanna typograf og arbeidde i eit par firma før han fekk jobb i Haugesunds Avis i 1968. Han engasjerte seg i lokalpolitikken, representerte Arbeidarpartiet i Haugesund bystyre 1971-75 og var formann i Haugesund Arbeidarparti 1972-74, seinare også 1985-87. Hausten 1975 vart han vald inn i Rogaland fylkesting og hadde plass i dette organet til han i 1989 fekk plass på Stortinget. I sine år på fylkestinget var han 1980-88 styreleiar for Rogaland psykiatriske sjukehus, og deretter i eitt år leiar av Sektorstyret for somatiske sjukehus. 1987-89 leidde han Likestillingsutvalet i Rogaland.

Som vararepresentant for Arbeidarpartiet og Rogaland til Stortinget i valbolken 1985-89 møtte Sætre på Tinget eit par gongar. Frå 1989 hadde han fast sete på Stortinget og vart attvald i 1993. I den fyrste perioden var han medlem av Forbrukar- og administrasjonskomitéen, medan han i den andre var medlem av Samferdselskomitéen og av Valkomitéen.

## Kjelder
*Stortingsbiografi
Harry Hansen

**Harry Hansen** () var ein norsk politikar frå Bergen som representerte Arbeidarpartiet. Han var ordførar i heimbyen frå 1964 til -69, og deretter stortingsrepresentant frå 1969 til 1981.

Hansen var sentral i lokalpolitikken i Bergen i over 15 år. Frå 1951 var han med i formannskapet i byen til han hausten 1969 vart vald inn på Stortinget. Han var varaordførar i Bergen i perioden 1956–1959 og ordførar i seks år frå 1964 til 1969. Heilt frå fyrste halvdel av 1950-talet hadde han ei rad sentrale verv i den kommunale verksemda. Gjennom sine år som ordførar markerte han seg som ein talefør representant for byen og det lokale partilaget.

Stortingsvalet i 1969 førte Hansen inn på Stortinget for Arbeidarpartiet i Bergen. Ved dei seinare stortingsvala vart han vald inn for Hordaland fylke. I den fyrste fireårsperioden på Stortinget var han medlem av Samferdselskomitéen. Resten av tida, 1973–81, var han medlem av Finanskomitéen, samt nestformann i Forsvarskomitéen 1973-77.

## Kjelder
*Stortingsbiografi
Torstein Tynning

**Torstein Tynning** () var ein norsk gardbrukar og politikar frå Eidanger i Telemark. Han representerte partiet Høgre på Stortinget frå 1965 til 1985. Tynning var far til journalisten Signe Tynning og morfar til Arbeidarparti-politikaren Christian Tynning Bjørnø.

Tynning var son til ein gardbrukar. Etter å ha teke eksamen ved Telemark landbruksskule i 1952, dreiv han sjølv ein gard i Eidanger frå 1952 til 1994. 

Han var medlem av Eidanger kommunestyre 1959–64 og, etter kommunesamanslåing, medlem av Porsgrunn formannskap 1965–71. Tynning var formann i Unge Høgre 1963-65, medlem av sentralstyret i Høgre frå 1973 til 1985 og formann for Høgre sin programkomité  i perioden 1977-81

Gjennom sine 20 år på Stortinget var han medlem av Landbrukskomiteen i den fyrste og den tredje fireårsbolken. I mellomtida, 1969-72, var han medlem i Kommunalkomiteen, og deretter, 1972/73, 1977-81 og 1984/85 medlem av den nydanna Kommunal- og miljøvernkomiteen. Dei tre sesjonane frå hausten 1981 til 1984 var han medlem av Utanriks- og konstitusjonskomiteen.

## Kjelder
*Stortingsbiografi
Aslaug Fredriksen

**Aslaug Fredriksen**, fødd Aslaug Anfindsen (), var ein norsk politikar frå Vestnes i Møre og Romsdal. Ho representerte Møre og Romsdal og Kristeleg Folkeparti på Stortinget frå 1977 til 1985.

Fredriksen var husmor, busett på Sunndalsøra på Nordmøre. Frå 1950-åra engasjerte ho seg i organisasjonslivet i Sunndal kommune. Perioden 1967-77 var ho medlem av kommunestyret i Sunndal. 

Hausten 1977 gjorde Kristeleg Folkeparti eit godt stortingsval i Møre og Romsdal, og Fredriksen fekk tingplass med knapp margin. På Tinget hamna ho i Sjøfarts- og fiskerikomiteen. Fire år seinare vart ho attvald. I si andre og siste tingperiode var ho med i Sosialkomitéen, dei to siste sesjonane var ho sekretær i komiteen.

## Kjelder
*
Bjåstad

**Bjåstad** er ein matrikkelgard og ei grend i Bigset krins i Hareid kommune på Sunnmøre. På garden Bjåstad (g.nr. 48 i Hareid) ligg fem bruk, mellom anna Haugen (bruk 10), Pe-garden (bruk 4), Gråten (bruk 3), og Plassen (bruk 1), i tillegg til bruk 5.

Matrikkelgarden Bjåstad var i 1910 delt opp i fem gardsbruk, åtte heimar, med 43 busette.

## Kjelder

* http://sunnmorskart.no
Fangst

**Fangst** er ei jaktform som går ut på å fange ulike dyreartar som lever i naturen, anten for å nytte kjøtet eller skinnet deira eller for andre føremål. 

Historisk har det vore vanleg å fangste småvilt, til dømes pelsdyr, og i nokre samanhengar større vilt. Ein kan også fangste fugl, til dømes i lundefangst, der ein nytter kjøt, fjør og dun, eller falkefangst, der den fanga fuglen vert dressert og nytta til vidare fangst. Fiske, kvalfangst og selfangst er også rekna som fangst. 

## Metodar
Til pelsdyrfangst nyttar ein helst feller eller snarer som fangstreiskapar. Dyr kan fangast i feller, båsar eller fangstgraver med falldør, fallem eller falluke, der dei enten blir fanga levande eller blir drepne av fella. Rovpattedyr har ein også fanga i sakser.  Sjølvskot og gift er andre metodar som har vore bruk.

Fuglar kan fangast i nett, snarer, doner eller på limpinne. Ein har også brukt saks for å fangste rovfuglar.

Til fiske nyttar ein ulike typar fiskevegn, som garn, trål, not, line og teine. Til kvalfangst brukar ein gjerne harpun. Til selfangst nyttar ein hakapik og rifle. 

## Fangst som næring
Fangst har spelt ei viktig rolle i næringsgrunnlaget til mange folk, til dømes inuitar. I Noreg har sel- og kvalfangst hatt stor økonomisk tyding.

## Kjelder

*«Fangst» (14. februar 2009), *Store norske leksikon*. Fri artikkel henta 14. november 2014.
*«Fangst av vilt» (14. februar 2009), *Store norske leksikon*. Fri artikkel henta 14. november 2014.
**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Fangst|Fangst]]» frå ,  den 14. november 2014.*  

## Bakgrunnsstoff
Sjakktidsskrift

**Sjakktidsskrift** er jamleg utgjevne tidsskrift som tek for seg sjakkspel.

## Liste over sjakktidsskrift

## Kjelder

* Stad, livstid og frekvens er stort sett hentet frå lenkjene ved bladene.
* Shakhmatny Bulletin - Artikkel hos Chesscafe (krever innlogging)

## Bakgrunnsstoff
*News in chess
Israel Nash's Rain Plans

***Israel Nash's Rain Plans*** er den tredje utgjevinga til den amerikanske folkrockgruppa Israel Nash. Plata vart gjeven ut i august 2013 på Loose Music, sjølv om songane vart spelt inn sommaren året før. Albumet vart innspelt på ein gamal analog bandopptakar heime hjå Nash med hensikt for å unngå bruk av moderne, digital opptaksutstyr. *Rain Plans* er hovudsakleg folkrock, men er òg sterk influert av americana, alternativ country, indierock og psykedelisk rock. Bandet har tidlegare budd i New York by, men i 2012 flytta dei til åslendte Dripping Springs i heimstaten Texas.

## Innhald

## Medverkande
* Israel Nash Gripka – vokal, akustisk gitar
* Joey McCllelan – elektrisk gitar
* Eric Swanson – pedal steelgitar, kor
* Aaron McCllelan – bassgitar
* Josh Fleischman – trommer

## Omtale

Albumet fekk generelt god omtale for at det var ei fin samling av komfortable og innbydande songar. Kombinasjonen av americana og psykedelisk rock gir albumet eit sløvt, melidiøst og avslappande mønster. Rik instrumentering av elektriske og akustiske melodiar har resultert i ei behageleg samling av songar. *Rain Plans* blandar generelt akustiske og elektriske tonar med pedal steelgitar på ein vakker måte. Albumet sitt opningsnummer, «Woman at the Well», er avslappande, med hjarteskjærande harmoniar, og klarar det kunststykket å vera lett som vinden, men likevel tunghjarta. Songen er vakkert klangfullt, med ein vokal som kan sterkt minna om Neil Young. «Through the Door» er ein djuptfølt song som dannar eit bilete av ein regntung dag, men med ei gjennomstrålande sol. Songen svingar sjelfullt og intenst, med ein psykedelisk balanse. «Just Like Water» er eit intenst og mørkt folkrock stykke med forvridde psykedeliske gitartonar. «Iron Of The Mountain» vert skildra som ein fantastisk landleg låt, med ein akustisk oppbygging og ein kor-liknande vokal som forseglar historia. Albumet si lengste låt, tittelsporet «Rain Plans», er i konstante forandringar, med sporadiske klimaksar. Albumet kan til tider verka så avslappande og syklisk at musikken er lite utviklande. I staden for repeterer *Rain Plans* den same ideen om og om igjen, på ulike måter. Omtalane meiner at albumet er både episk, storslått og tidlaust, men ikkje overdriven.

Dei fleste omtalane har gitt uttrykk for at *Rain Plans* kombinerer det beste frå store artistar som Neil Young, Crosby, Stills, Nash & Young, Creedence Clearwater Revival, Led Zeppelin, Nazareth, Gram Parson, Ryan Adams, Crazy Horse, Rolling Stones og John Fogerty. *Rain Plans* vert likevel skildra som noko heilt unikt.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Nettsida til Israel Nash
Anatomisk terminologi

**Anatomisk** og **[[medisinsk terminologi]]** blir hyppig bruka av anatomar og helsepersonell. Desse språka kan vera forvirrande for dei uinnvidde, men det er viktig å merka seg at språket ikkje er laga for å forvirra. Føremålet med språka er å auka presisjon og minska medisinske feiltydingar. Eit arr kan til dømes vera *over handleddet*, men er det då på underarmen, tre centimeter frå basen av handa? Er det i handflata eller på baksida av handa? Ved å bruka presis terminologi blir tvitydigheit eliminert. Anatomiske omgrep stammar frå oldtida og er samansett av greske og latinske ord. Desse orda blir ikkje lenger brukte i kvardagslege samtalar, og ordtydinga endrar seg difor ikkje.

Den gjeldande internasjonale standarden for anatomisk terminologi er gjeven i *[[Terminologia Anatomica]]*.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Anatomical terminology|Anatomical terminology]]» frå ,  den 15. november 2014.*
Fosnavåg Konserthus

**Fosnavåg Konserthus** ligg i Herøy kommune og vart opna i oktober 2014. Bygget vart finansiert med private- (55 %) og offentlege midlar. Konserthuset er bygd i tilknytning til eit hotell, og eit kurssenter med skips- og maskinsimulatorar.

Fosnavåg Konserthus vert drifta gjennom leigeavtalar med Herøy Kommune og Thon Hotell Fosnavåg.

Huset har ein konsertsal med plass til 490 pesonar og kinosal med 91 sete.
## Kjelder
*Fosnavåg Konserthus
Saksa

**Saksa** er eit fjell i Ørsta kommune med ei høgd på 1073 moh. Det er rekna som ein del av Sunnmørsalpane.
Sinjarfjella

**Sinjarfjella** (Jabal Sinjār, også Shingal- eller Shengalfjella) er ei fjellkjede som ligg i Øvre Mesopotamia, mellom Eufrat og Tigris. Den høgaste toppen i fjella er 1&nbsp;356 moh. Fjellkjeda har ei aust-vestleg retning og er rundt 100 km lang, medan den høgaste delen er rundt 75 km lang.

Sinjarfjella ligg i regionen Kurdistan; hovuddelen er i Ninive guvernement i Irak, medan rundt 25 km ligg i syriske Al-Hasakah guvernement. Byen Sinjar eller Shingal ligg like sør for fjellkjeda. Området nedanfor fjella blir kalla Sinjarsletta.

## Kjelder

**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:en:Sinjar Mountains|Sinjar Mountains]]» frå ,  den 14. november 2014.*  

## Bakgrunnsstoff
Villsau

**Villsau** kan visa til tamsau som lever halvvilt eller forvilla eller til ville artar frå dyreslekta *[[Ovis]]* eller andre nærskylde dyr.

## Viltlevande tamsauer
Muflon (*[[Ovis musimon]]*) er ein sauetype som lever vilt på fleire øyar i Middelhavet. Ein reknar med at han er blitt innført i oldtida som tamsau. Soaysau er ein sauetype som har levd vilt på Soay i St Kilda i Skottland i fleire hundre år.

På New Zealand finst det sauer som har levd vilt sidan 1800-talet. Desse er forvilla frå sauer innførte frå Europa, men er i dag gjerne rekna som ein del av dyrelivet i landet. På Hawaii blei muflonar innførte på 1900-talet. I dag lever ville muflonar og hybridavkom etter muflon og forvilla tamsau som trugsmål mot lokale økosystem.

I Noreg finst tamsauer som lever ute heile året og stort sett klarer seg sjølv. Desse er ofte omtalt som villsau, men blir også kalla gammalnorsk sau, steinaldersau, vikingsau, ursau eller utegangarsau. Kjøt frå sauer av denne typen som oppfyller visse krav kan seljast som «Villsau frå Norskekysten».

## Ville saueartar

Ville sauer som aldri har vore tamdyr finst i Afrika, Asia og Amerika. Fleire av desse er rekna som sårbare av IUCN.

* Vestasiatisk muflon (*[[Ovis orientalis]]* eller *[[Ovis orientalis orientalis]]*) lever i dag særleg i Kaukasus. Dei er rekna som det viktigaste opphavet til tamsau. Det finst fleire underartar av sauetypen, som er rekna som truga.
** Urial eller steppesau (*[[Ovis orientalis vigneii]]*) er ei undergruppe av vestasiatisk muflon som lever ved Kaspihavet og på Tibetplatået.
* Argali (*Ovis ammon*) lever i høglandet i Sentral-Asia, og er blant dei største villsauene. Hannane kan typisk vega 97-182 kg, men nokre har vore over 200 kg. Arten er rekna som nær truga.
* Snøsau (*Ovis nivicola*) finst nordaust i Sibir og er nært i slekt med tynnhornsau og tjukkhornsau.
* Tynnhornsau (*Ovis dalli*) lever nord og vest i Nord-Amerika og har ein stabil populasjon.
* Tjukkhornsau (*Ovis canadensis*) lever lengre sør i Nord-Amerika og har ein stabil populasjon.
* Blåsau (*Pseudois nayaur*), også kalla *bharal* og *nahor*, kjem frå fjellstrøk i India, Tibet og Mongolia og har ein stabil populasjon.
* Mankesau (*Ammotragus lervia*) lever i tørre fjellstrøk nord i Afrika. Han er rekna som sårbar.

## Kjelder

*Blix, Anna & Østbye, Eivind. «Sauer» (11. mars 2014), *Store norske leksikon*.
*Mattilsynet. «”Villsau frå Norskekysten” har blitt beskyttet» . Pressemelding (24-11-2010)
*«About Feral Sheep in New Zealand», rarebreeds.co.nz
*«Wild Sheep and Deer in Hawai`i—a Threat to Fragile Ecosystems», usgs.gov
*«Soay and Its Sheep»
*«Ammotragus lervia»; «Ovis ammon»; «Ovis orientalis»; «Pseudois nayaur», iucnredlist.org
Sývritos

**Sývritos** (gresk Σύβριτος) er ein tidlegare kommune i periferieininga Réthymno i periferien Kreta i Hellas. Sývritos inngår frå 2011 som ei kommunaleining i kommunen Amári.

## Referansar
Anója

**Anója** (gresk Ανώγεια) er ein distriktsby og ein kommune i periferieininga Réthymno i periferien Kreta i Hellas. Anója ligg aust for Réthymno og grensar i aust mot periferieininga Iráklio.

Ved folketeljinga i 2021 hadde kommunen Anója 2&nbsp;379&nbsp;innbyggjarar, medan tettstaden med same namn hadde 2&nbsp;319&nbsp;innbyggjarar.

## Byar og tettstader
Byane og tettstadene i kommunen er:

## Referansar
Mylopótamos

**Mylopótamos** (gresk Μυλοπόταμος) er ein kommune i periferieininga Réthymno i periferien Kreta i Hellas. Mylopótamos ligg aust for Réthymno og grensar i aust mot periferieininga Iráklio. I nord ligg Kretahavet.

## Administrativ inndeling
Kommunen vart danna i 2011 ved at ein slo saman dei tidlegare kommunane
* Jeropótamos
* Kouloúkonas
* Zonianá
Dei tre tidlegare kommunane er no kommunaleiningar.

## Byar og tettstader
Dei største byane og tettstadene i kommunen er:

## Referansar
Phillips Idowu

**Phillips Olaosebikan Idowu** () er ein britisk tidlegare friidrettsutøvar som tevla i tresteghopp. Han vart verdsmeister i øvinga i 2009 og europameister i 2010.

## Aktiv
I sin fyrste store tresteg-finale, under Sommar-OL 2000, enda Idowu på sjetteplass med eit hopp på 17,08 meter. Han kapra ein finaleplass også i friidretts-VM 2001, men stoppa på niandeplass med eit lengstehopp på 16,60 m. Hans store gjennombrot kom då han vann sølvmedaljen ved samveldeleikane 2002. Med eit hopp på 17,68 m sette han personleg rekord, men fann sin overmann i landsmannen Jonathan Edwards.

Ein kneskade sette Idowu utanfor friidrettsarenaen i 2003. Han var tilbake til Sommar-OL 2004, der han hoppa gode 17,33 m i kvalifiseringa. I finalen mislukkast han og fekk ikkje eit einaste godkjent hopp. Ved samveldeleikane 2006 vann han trestegtevlinga med eit hopp på 17,45 m. Han fylgde opp med ein femteplass i EM 2006 i Göteborg, lengstehoppet målte 17,02 m.

I 2007 vann Idowu tresteg innandørs-EM i Birmingham med eit hopp på 17,56 m. Same året kom han på sjetteplass ved friidretts-VM i Osaka, der lengstehoppet målte 17,09. I 2008 vann han innandørs-VM, han gjorde då sitt livs dittil lengste hopp med 17,75 m. Seinare i OL-året tok han sølvmedaljen under Sommar-OL 2008 i Beijing etter å ha hoppa 17,62 m. Nelson Évora nådde fem centimeter lengre og vart olympisk meister.

Rollene vart omsnudd for dei to under VM 2009. Idowu gjorde verdsbeste i øvinga for året med 17,73 meter i finalen og vann gullmedaljen, Évora på sølvplass landa på 17,55 m. Under friidretts-EM 2010 forbetra Idowu sin personlege rekord til 17,81 m og vann gull med 30 cm margin til andremann, Marian Oprea frå Romania. I 2011 strekte han seg til heile 17,77 m under VM i friidrett i Daegu, noko som gav han sølvmedaljen. Christian Taylor frå USA vann med 17,96 m.

Idowu la opp som tresteghoppar etter han ikkje lukkast å nå OL-finalen på heimebane i 2012.  

 
### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
*OL 2000 i Sydney: Nr 6 – 17,08 m
*VM 2001 i Edmonton: Nr 9 – 16,60 m
*EM 2002 i München: Nr 5 – 16,92 m
*OL 2004 i Athen: Nr 12
*EM 2006 i Göteborg: Nr 5 – 17,02 m
*VM 2007 i Osaka: Nr 6 – 17,09 m
*OL 2008 i Beijing: Sølvmedalje – 17,62, bakom Nelson Évora (17,67 m)
*VM 2009 i Berlin: Gullmedalje – 17,73 m, framom Nelson Évora (17,55 m)
*EM 2010 i Barcelona: Gullmedalje – 17,81 m, framom Marian Oprea (17,51 m)
*VM 2011 i Daegu: Sølvmedalje – 17,77 m, bakom Christian Taylor (17,96 m)
*OL 2012 i London: Utslått i kvalifiseringa (16,53 m =nr 14)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Phillips Idowu|Phillips Idowu]]» frå ,  den 14. november 2014.*