open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Andor Lilienthal

**Andor (Andre, Andrea) Arnoldovitsj Lilienthal** (), var ein ungarsk stormeister i sjakk. 

I den lange karrieren han hadde, spelte han mot 10 verdsmeistrar i sjakk, og slo 6 av dei, verdsmeistrane Emanuel Lasker, José Raúl Capablanca, Alexander Alekhine, Max Euwe, Mikhail Botvinnik og Vasilij Smyslov. 

Lilienthal, som døydde 3 dagar etter at han fylte 99 år, er den stormeisteren i sjakk som har levt lengst. Han var aktiv og ved god helse i svært høg alder, køyrde bil då han var 94, og skreiv artiklar for sjakktidsskrift. 

## Sjakkarriere
Lilienthal vart fødd i Moskva av ungarsk jødiske foreldre, og flytta til Ungarn då han var to år gamal. Han spelte for Ungarn i tre sjakkolympiadar (lag-VM i sjakk) i 1933, 1935 og 1937. Han emigrerte til Sovjetunionen i 1935, og vart sovjetisk statsborgar i 1939. Lilienthal spelte i Sovjetmeisterskapen i sjakk åtte gongar, det beste resultatet var ein førsteplass delt med Igor Bondarevskij i 1940. Han kvalifiserte seg for Kandidatturneringa ein gong, i 1948.

Lilienthal vart tildelt tittelen stormeister i sjakk i 1950, og var dermed blant dei første 27 sjakkspelarane som vart stormeister då Verdssjakkforbundet begynte å dele ut denne tittelen.

Frå 1951 til 1960 var han trenar for Tigran Petrosjan. Lilienthal vart venn med Vasilij Smyslov i 1938, og var Smyslov sin sekundant i tvekampane om verdsmeisterskapen i sjakk mot Mikhail Botvinnik i 1954, 1957 og 1958. Han avslutta si aktive karriere som turneringsspelar i 1965 og flytta tilbake til Ungarn i 1976.

## Eit minneverdig parti
Lilienthal er ein av dei få spelarane som har lik skår med Capablanca. Her er vinsten mot Capablanca i Hastings i 1935.
Lilienthal overraskar Capablanca med eit fantastisk dronningoffer som avgjer partiet:
* **1.d4 Sf6 2.c4 e6 3.Sc3 Lb4 4.a3 Lxc3+ 5.bxc3 b6 6.f3 d5 7.Lg5 h6 8.Lh4 La6 9.e4 Lxc4 10.Lxc4 dxc4 11.Da4+ Dd7 12.Dxc4 Dc6 13.Dd3 Sbd7 14.Se2 Td8 15.O-O a5 16.Dc2 Dc4 17.f4 Tc8 18.f5 e5 19.dxe5 Dxe4 20.exf6!! Dxc2 21.fxg7 Tg8 22.Sd4 De4 23.Tae1 Sc5 24.Txe4+ Sxe4 25.Te1 Txg7 26.Txe4+ Kd7 1-0**

## Kjelder
* 

## Bakgrunnsstoff
* Andor Lilienthal sine parti hos www.chessgames.com
* Gorodin, Dmitri (2002). Andor Lilienthal and His Contribution to the History of Modern Chess. Chesscafe.com.
* Adzic, Slobodan, He Has Beaten Lasker, Capablanca, Alekhine as well as Old Age!, ChessBase News (30. mai 2005)
* Anzikeev, Valdimir. The Last of the Chess Mohicans, *[[64 (chess magazine)|64]]*, mai 2006
* Minneord i Chessbase.com
Billy Talent

**Billy Talent** (tidlegare kjend som *Pezz*) er ei kanadisk alternativ rock-gruppe frå Mississauga i Ontario som blei skipa i 1993. Medlemane i gruppa er Ben Kowalewicz (vokal), Ian D'Sa (gitar og vokal), Jon Gallant (bass og vokalist) and Aaron Solowoniuk (trommer og perkusjon).

## Diskografi

### Studioalbum
* *[[Watoosh!]]* (1999) 
* *[[Albumet Billy Talent|Billy Talent]]* (2003) 
* *[[Billy Talent II]]* (2006) 
* *[[Billy Talent III]]* (2009)
* *Dead Silence* (2012)
* *Afraid of Heights* (2016)
* *Crisis of Faith* (2022)

### Konsertalbum
* Live from the UK Sept./2006 (2006)
* 666 (2007)

### EP-ar
* Demoluca (1994)
* Dudebox (1995)
* Try Honesty EP (2001)
* Try Honesty / Living in the Shadows (2003)

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettstad
Watoosh!

**Watoosh!** er debutalbumet frå den kanadiske musikkgruppa Pezz, som seinare endra namn til Billy Talent.

### Spor
Dudebox

***Dudebox*** er ein EP på 4 spor frå den kanadiske musikkgruppa **Pezz**, seinare kjend som Billy Talent.
### Spor
Demoluca

**Dudebox** er ein EP på 4 spor frå den kanadiske musikkgruppa **Pezz**, seinare kjend som Billy Talent.

### Spor
Try Honesty EP

**Try Honesty** er ein EP på 4 spor frå 2001, utgjeve av den kanadiske musikkgruppa Billy Talent.

### Spor

## Medverkande
* Ben Kowalewicz - vokal
* Ian D'Sa - gitar
* Jon Gallant - bass
* Aaron Solowoniuk - trommer
Try Honesty / Living in the Shadows

**Try Honesty** er ein EP på 2 spor frå 2003, utgjeve av den kanadiske musikkgruppa Billy Talent.

### Spor
Albumet Billy Talent

**Billy Talent** er det andre studioalbumet frå den kanadiske musikkgruppa Billy Talent, tidlegare kjend som **Pezz**.
## Spor
Sildegryn

**Sildegryn**, òg skrive *sildgryn* ut frå uttalen frå Nordmøre og nordover, er ein tradisjonell eingryterett der spekesild er ein av ingrediensane. 

Retten har vorte brukt til middag mange stader i Noreg. Oppskriftene er noko ulike. Det vanlege er at ein kokar ei grynsuppe. Det vanlegaste har vore byggryn, men risgryn og erter har og vorte brukt. I suppa har ein poteter, gulrot, kålrot, lauk og kål. Mange stader har det vore vanleg å koke på ein kjøtknoke for å få smak på retten. Når dei andre ingrediensane er ferdigkokt har ein hatt i reinsa og utvatna spekesild. Sildegryna kan tilsmakast med timian, persille, pepar og salt.

## Kjelder
* *[[Norsk Allkunnebok]]* Band IX 1960
* Mat og drikke
Live from the UK Sept./2006

**Live from the UK Sept./2006** er det fyrste konsertalbumet frå den kanadiske musikkgruppa Billy Talent.

## Sporliste

** CD1 London Hammersmith Palais. 8 september 2006**

Disc 1: Ved London Hammersmith Palais
# This Is How It Goes
# Red Flag
# This Suffering
# Line & Sinker
# Fallen Leaves
# The Ex
# Cut the Curtains
# Surrender
# Worker Bees

Disc 2: Ved London Hammersmith Palais
# Prisoners Of Today
# Sympathy
# Standing In The Rain
# Burn The Evidence
# Perfect World
# River Below
# Devil In A Midnight Mass
# Nothing To Lose
# Try Honest

**CD2 Manchester Academy. 16. september 2006**

Disc 1: At Manchester Academy
# This Is How It Goes
# Devil In A Midnight Mass
# This Suffering
# Line & Sinker
# Fallen Leaves
# Cut The Curtains 
# The Ex
# Nothing To Lose
# Worker Bees
# Sympathy

Disc 2: At Manchester Academy
# Standing in the Rain
# Burn The Evidence
# Perfect World
# River Below
# "Encore"
# Red Flag
# Surrender 
# Try Honesty
666 av Billy Talent

**666** er det andre konsertalbumet frå den kanadiske musikkgruppa Billy Talent.

## Sporliste
### Grunnversjon
**Live DVD**
;Oppvisning på Brixton Academy, London:
# This Is How It Goes
# Devil In A Midnight Mass
# This Suffering
# Standing In The Rain
# Navy Song
# Worker Bees

;Oppvisningar på Phillipshallen, Dusseldorf:
# Line & Sinker
# The Ex 
# Surrender
# Prisoners Of Today
# River Below
# Red Flag 

;Oppvisingar på Rock Am Ring-festivalen, Nurnberg:
# Perfect World
# Sympathy 
# Try Honesty 
# Nothing To Lose
# Fallen Leaves
# Red Flag

**Live CD**

;Live på Phillipshallen in Dusseldorf:
# This Is How It Goes
# Devil In A Midnight Mass
# This Suffering
# Line & Sinker
# Standing In The Rain
# The Navy Song
# Worker Bees
# The Ex
# Surrender
# Prisoners Of Today
# River Below
# Perfect World
# Sympathy
# Try Honesty
# Nothing To Lose
# Fallen Leaves
# Red Flag

### Deluxe version
**Brixton DVD**
# This Is How It Goes
# Devil In A Midnight Mass
# This Suffering
# Line & Sinker
# Standing In The Rain
# The Navy Song
# Worker Bees
# The Ex
# Prisoners of Today
# Fallen Leaves
# Perfect World
# Sympathy
# Try Honesty
# Nothing To Lose
# River Below
# Red Flag

**Dusseldorf DVD**
# This Is How It Goes
# Devil In A Midnight Mass
# This Suffering
# Line & Sinker
# Standing In The Rain
# The Navy Song
# Worker Bees
# The Ex
# Surrender
# Prisoners Of Today
# River Below
# Perfect World
# Sympathy
# Try Honesty
# Nothing To Lose
# Fallen Leaves
# Red Flag

**Live CD**

;Live at the Phillipshalle in Dusseldorf:
# This Is How It Goes
# Devil In A Midnight Mass
# This Suffering
# Line & Sinker
# Standing In The Rain
# The Navy Song
# Worker Bees
# The Ex
# Surrender
# Prisoners Of Today
# River Below
# Perfect World
# Sympathy
# Try Honesty
# Nothing To Lose
# Fallen Leaves
# Red Flag
Arna Busser

**Arna Busser AS** var ein norsk produsent av busskarosseri. Fabrikken låg på Arnatveit i Indre Arna i Bergen. Arna Bruk eigde karosserifabrikken, som produserte busskarosseri frå 1947 til fabrikken gjekk konkurs i 1997. På den tida rakk dei å produsera 4450 busskarosseri. På slutten av 60-talet var nokre av dei bygde på lisens frå VBK.
Arna bygde mellom anna mange bussar til bytrafikken i Oslo (Oslo Sporveier), og Bergen (Bergen Sporvei/Gaia Trafikk).

## Bakgrunnsstoff

* Rutebilhistorisk Forening: Arna Busser AS 
* Norsk Designråd: Merket for god design 1996, Arna Comet 330/350 - tur-/langrutebuss
Arna kraftverk

**Arna kraftverk** er eit vasskraftverk i Ytre Arna i Bergen kommune i Vestland. Anlegget er eid av Arna Kraftselskap as. 

Kraftverket utnyttar eit fall på 65 meter i Blindheimselven frå reguleringsmagasinet Gaupåsvatnet til Sørfjorden.

Installert effekt er 2.2 MW og midlere årsproduksjon er 7.5 GWh.

Fallrettane til vassdraget vart kjøpt opp av Peter Jebsen i 1844 og dannar grunnlaget for industriproduksjonen i Ytre Arna og Arne Fabrikker.

## Bakgrunnsinformsajon
* NVE
Leonardo Bruni

**Leonardo Bruni** () var ein førande historikar frå Firenze i den italienske renessansen. Han var den første som definerte humanismen som omgrep og filosofisk retning, og knytte ordet til ei nyordning av fag, som vart rota til moderne humaniora. Han er og kalla den første moderne historikaren. 

### Liv og verk

Leonardo Bruni var fødd i Arezzo i Toscana, og var elev av Coluccio Salutati, som var kanslar i Firenze. Bruni tok over då Salutati gjekk av i 1410. Han var ute av stillinga ei tid, men sat frå 1427 til han døydde i 1444. 

Det meste kjende verket hans er truleg* Det florentiske folkets historie*, av mange rekna som gjennombrotet for moderne historieskriving. Bruni såg den romerske republikken som høgdepunktet i tidleg sivilisasjon, og arbeidde for at Firenze skulle ha denne som sitt styringsideal. Framvoksteren av den florentiske bystaten var eit teikn på ei ny oppvakning for Italia, meinte Bruni. Han var den første som skilde verdshistoria i tre hovudbolkar, gamal tid, mellomalder og nyare tid. Bruni, saman med Flavio Biondo, var dei første til å nytte omgrepet mellomalder. Dei var påverka av Francesco Petrarca, som hadde snakka om «dei mørke åra». Bruni såg samanhengen mellom antikken og moderne tid (han var den første som nytta ordet), og tida som kom imellom desse, vart naturleg nok kalla mellomtida (mellomalderen).

I 1436 skreiv Bruni ei stor biografi over Petrarca og Dante Alighieri. Denne boka byrja og med ei hylling av Cicero. Han meinte Dante hadde synt vegen ut av mørketida, men korkje han eller Petrarca hadde meistra den klassiske stilen slik Bruni ønskte det. 

Leonardo Bruni kjende og godt til gresk filosofi og språk, og hadde følgd forelesningane til den bysantiske forelesaren Manuel Chrysoloras, som var komen til Firenze frå Konstantinopel i 1396. Han omsette både Platon og Aristoteles, og var den den første til å nytte «Studia Humanitatis» om særskilde vitskaplege fag, som skilde frå teologi og metafysikk. 

Bruni har truleg hatt stor tyding for utviklinga av eit moderne historiesyn, og sette standard for historieforståing og humaniora i all ettertid.
MS «Nordlys»

**MS «Nordlys»** er eit skipsnamn som er nytta på fleire hurtigruteskip:

* MS «Nordlys», hurtigruteskip frå 1951
* MS «Nordlys», dagens hurtigruteskip frå 1994
Flavio Biondo

**Flavio Biondo** eller **Flavius Blondus** () var ein italiensk historikar frå renessansen. Han var den første som tok omgrepet mellomalderen i bruk, og er og rekna som ein av dei første arkeologane. Han var fødd i Forli, men etter eit opphald i Milano kom han til Roma i 1433, der han for alvor tok til med skriving. Han arbeidde i Vatikanet, og var tilsett under ei rekkje pavar.

### Livsverk

I Roma gjorde Biondo eit grundig arbeid med katalogisering av ruinar frå det antikke Roma. Dette resulterte i tre store leksikalske verk, og gav han æra av å ha laga skole for arkeologien. Seinare forsking bygde mykje på dei resultata han fann i Roma. Ruinane frå antikken var mykje attgrodde på denne tida, og byen hadde minka i storleik. Forum Romanum var ikkje å sjå, det var ei beitemark for kyr, og frå Kapitol kunne ein ikkje sjå stort anna enn øydemark. 

Biondo skreiv så verket *De Roma Instaurata* (Atterreiste Roma), der han la fram ei grundig plan for korleis byen hadde lege i klassisk tid. Verket har tydd mykje for seinare historisk forståing av byen, og har hatt stor tyding fram til i dag. Den neste boka, *De Roma Triumphante* (Sigrande Roma) frå 1459, kom til å tyde mykje som kjelde til italiensk sjølvkjensle og vørdnad for det gamle Roma. Biondo sytte samstundes for at Pavestolen vart sett i samanheng med keisardømet, som eit naturleg framhald av dette. 

Samstundes skreiv Biondo bandsterke verk om italiensk historie og geografi. På grunnlag av geografen Strabo tok han i bruk omgrepet Italia som nemning for heile Appeninarhalvøya. Han sytte så for å binde saman geografi og historie slik at han knytte tråden attende til antikken, og skapte historisk samanheng for det italienske folket. Ei "nasjonal" historieskriving for Italia kan slik førast attende til Biondo.

I 1442 låg det største historieverket hans ferdig, der han sette opp historia om Europa i tre bolkar. Han byrja med antikken, som tok slutt med plyndringa av Roma i 410, så følgde Mellomalderen, og det moderne samfunnet fram til 1442. Dette er første gongen «mellomalderen» er nytta som omgrep, og verket skapte skole. Ein tilsvarande tredeling var og nytta av Leonardo Bruni noko før. Både Biondo og Bruni var inspirerte av Francesco Petrarca, som hadde nytta omgrepet «mørkeåra» om mellomalderen.
DS «Jupiter»

**«Jupiter»** er eit namn som er nytta på fleire norske skip:

* DS «Jupiter» frå 1856, Det Bergenske Dampskibsselskab (BDS)
* DS «Jupiter» frå 1916, (BDS)
Polyteisme

**Polyteisme**, fleirguderi, er eit omgrep innan religionsfilosofi brukt om tru på at det finst fleire gudar. Polyteisme kan gje seg uttrykk i at ein dyrkar fleire ulike gudar på éin gong eller ved ulike høve, at ein sjølv dyrkar éin gud utan at ein nektar for at det finst andre gode gudar (henoteisme), eller at ein dyrkar éin gud og ikkje fornektar andre, men ikkje ser på dei som verdige for dyrking (monolatri). Det motsette av polyteisme er monoteisme.

Ei rekkje religionar som ofte blir kalla «heidenske» er polyteistiske. Ein finn til dømes fleire gudar i gammal-egyptisk, gresk, romersk og norrøn mytologi og i fleire religionar omfatta av omgrepa animisme og sjamanisme. Hinduismen og shintoismen er noverande store religionar som ofte blir rekna som polyteistiske, sjølv om nokre hinduar ser på alle gudane som manifestasjonar av éin guddom (*[[brahman]]*).

Eit polyteistisk trussystem vil ein ofte ha ei gudeforsamling, ein panteon, der gudane har ulike eigenskapar og verkeområde. Ein kan til dømes ha grøde- og vêrgudar, herskar- og luregudar, stadbundne gudar og stammegudar.
Rio Mundo

**Mundo** er ei elv søraust i Spania i provinsen Albacete. Ho er ei av sideelvane til Segura og dei renn saman nær Hellín.

Elva renn gjennom eit karstlandskap og dannar eit fossefall som har særs variabel vassføring, og som stundom kan tørke heilt inn.
Mula i Spania

**Mula** er ei elv i Spania og ei av sideelvane til Segura frå høgre. Ho spring ut frå fleire elvar som renn ned frå fjella Bureta, Lavie, Cepero, Plaza de los Pastores og El Charco ved byane Bullas og Cehegín.

Elva har eit nedslagsfelt på 659 km².
Guadalentín

**Guadalentín** er ei elv søraust i Spania i provinsane Almeria og Murcia og ei av sideelvane til Segura frå høgre. Elva er 121 km lang. 

Elva spring ut i Sierra de Maria, nord i Almeira, og munnar ut i Segura i Huerta de Murcia.
Rio Guadalfeo

**Rio Guadalfeo** er ei lita elv i provinsen Granada i Spania mellom Sierra Nevada og kystfjella Sierra de la Contraviesa og Lújar. Elva er 71 km lang. 

Tre elvar dannar Guadalfeo, Rio Poqueira, Río Trevélez og Cádiar. Poqueira og Trevélez renn saman like før elva renn saman med Cádiar nær byen Órgiva. Elva renn gjennom regionen La Alpujarra det meste av tida og munnar ut i havet nær Motril etter å ha passert ei flott kløft mellom Lújar og Chapparalfjella. Elva tørkar ofte opp her, og før dette vert mykje av vatnet nytta i jordbruket. Rulesdammen vart nyleg bygd over elva nær Vélez de Benaudalla i kløfta, noko som har skapt eit stort reservoar og lagt delar av dalen under vatn. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Guadalfeo River|Guadalfeo River]]» frå , den 5. mai 2009.*
MS «Alta»

**MS «Alta»** var eit kombinert laste- og passasjerskip (kystruteskip) som vart overlevert Finnmark Fylkesrederi og Ruteselskap (FFR), Hammerfest i 1950. Skipet var byggnummer 64 ved Trosvik mekaniske verksted i Brevik. MS «Alta» gjekk i rute Mosjøen - Hammerfest, men var fleire gongar utleigd som avløysarskip i hurtigruta. MS «Alta» vart seld til Fiji i 1967 og grunnstøtte og sokk året etter.
Rio Trevélez

**Trevélez** er ei elv i provinsen Granada i Spania. Ho renn gjennom byen Trevélez vest i regionen Alpujarras. Trevélez spring ut frå Sierra Neveda nord for byen og renn sørover, vest for Trevélez, gjennom ei smal kløft sør for landsbyane Busquístar og La Tahá, før ho renn saman med Rio Poqueira kort tid før ho munnar ut i Rio Guadalfeo.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Río Guadalfeo|Río Guadalfeo]]» frå , den 5. mai 2009.*
Rio Poqueira

**Río Poqueira** er ei elv i La Alpujarra i provinsen Granada i Spania. Ho spring ut nær toppen av Mulhacén, det høgaste fjellet i Sierra Nevada og renn sørover. Nær munningen ligg eit vasskraftverk og den forlatne busetnaden La Cebadilla, som vart bygd for å huse arbeidarane. Elva renn gjennom ei dramatisk kløft. I austsida av kløfta klamrar landsbyane Capileira, Bubión og Pampaneira seg til fjellsida og har vorte kjende turistattraksjonar. Ved Pampaneira, nær brua der hovudvegen mellom Órgiva og Lanjarón kryssar elva, ligg eit anna vasskraftverk. Sør for Pampaneira munnar Poqueira ut i Rio Trevélez like før ho igjen munnar ut i Rio Guadalfeo.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Poqueira River|Poqueira River]]» frå , den 5. mai 2009.*
Guadalhorce

**Guadalhorce** er den viktigaste elva i provinsen Malaga i Spania. Ho spring ut i Sierra de Alhama i provinsen Granada. Elva drenerer Antequera-senkinga og munnar ut i Middelhavet vest for byen Málaga. Ho er 166 km lang og renn gjennom sørlege område av Andalusia. Guadalhorce er den vassrikaste elva langs Costa del Sol etter Guadiaro. Ho dannar ei kløft i El Chorro med ei lengd på 7 km, før ho renn gjennom Hoya de Málaga. Guadalhorce renn gjennom byane Villanueva del Trabuco,Villanueva del Rosario, Archidona, Antequera,Alhaurín el Grande, Alhaurín de la Torre, Almogía, Álora, Cártama, Coín, Pizarra og Valle de Abdalajís. Kort tid før ho når sjøen, forgreinar ho seg. Ein del av elva vert nytta til drikkevatn og vasskraft for byen Málaga. Nær munningen ligg ruinane av den fønikiske busetnaden Cerro del Villar.

## Geologi
I miosentida var elvedalen ein del av sundet som knytte Middelhavet til Atlanterhavet gjennom Bética-senkinga (i dag dalen Guadalquivir).

## Bakgrunnsstoff

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Guadalhorce|Guadalhorce]]» frå , den 5. mai 2009.*
Guadalmedina

**Guadalmedina** er ei elv i Spania. Ho renn gjennom byen Málaga. Historisk har elva spelt ei viktig rolle i historia til byen og har delt byen i to halvdelar. Det historiske sentrumet i byen ligg på venstrebreidda. 

Guadalmedina spring ut ved fjelltoppen La Cruz i Sierra de Camarolos og er 47 km lang. Ho munnar ut i Middelhavet i sentrum av Málaga og renn gjennom ein naturpark kalla Montes de Málaga.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Guadalmedina|Guadalmedina]]» frå , den 5. mai 2009.*
Guadiaro

**Guadiaro** er ei elv i Spania i provinsane Cádiz og Málaga i det autonome området Andalusia. Ho renn sørover frå Sierra Bermeja gjennom Sierra de Grazalema og munnar ut i Middelhavet ved Sotogrande. Elva er kjend for å danne det einaste myrområdet langs Costa del Sol. Myra er verna som eit 27 hektar stort naturreservat. Det er fleire byar og busetnader ved munningen: Pueblonuevo de Guadiaro, Guadiaro, Torreguadiaro, Sotogrande, San Enrique og Venta Nueva, alle i kommunen San Roque.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Guadiaro|Guadiaro]]» frå , den 5. mai 2009.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Guadalevín

**Guadalevín** er ei elv i Spania og ei av sideelvane til Guadiaro. Ho renn gjennom Málaga i Andalucía. Elva har danna ei kløft som deler byen Ronda i to. Tre bruer kryssar elva her, *[[Puente Nuevo]]*, *[[Puente Viejo]]* og *[[Puente Romano]]*.
Grand Sport Records

**Grandsports Records** er eit sjølvstendig plateselskap skipa av Øystein Greni, frontmann i rock'n'roll-gruppa Bigbang. Selskapet er oppkalla etter Vespamodellen Grand Sport, som er favoritten til Greni. Det er berre plater frå Bigbang og Maria Orieta selskapet har gjeve ut.

## Katalog
Grasp 001 - *[[Bigbang]] - [[Waxed]]* (1995)
Grasp 002 - *[[Bigbang]] - How Do You Do? / Something Better* (1997)
Grasp 003 - *[[Bigbang]] - [[Electric Psalmbook]]* (1999)
Grasp 004 - *[[Maria Orieta]] - [[Albumet Buenos Aires|Buenos Aires]]* (2004)
Grasp 005 - *[[Bigbang]] - [[Poetic Terrorism]]* (2005)
Grasp 006 - *[[Bigbang]] - Not a Rolling Stone* (2005)
Grasp 007 - *[[Maria Orieta]] - [[Against The View]]* (2006)
Tverrfjellet

**Tverrfjellet** er namn på fleire fjell i Noreg:

* Tverrfjellet i Stranda
* Tverrfjellet på Jostedalsbreen
* Tverrfjellet i Skjåk
* Tverrfjellet i Vang
Norsk ordbok (fleirtyding)

**Norsk ordbok** kan vise til
* Ivar Aasen: *[[Norsk Ordbog (1873)]]*
* Hans Ross: *[[Norsk Ordbog (1895)]]*
* Steinar Schjøtt: *[[Norsk ordbok (1914)]]* 
* *[[Norsk Ordbok]]*, ei ordbok i 12 band over det norske folkemålet og det nynorske skriftmålet
* *[[Norsk ordbok med 1000 illustrasjoner]]*, ei ordbok for riksmål og moderat bokmål
* *[[Norsk ordbok : Bokmål]]* Ei bok i serien Cappelens ordbøker.
Moderat bokmål

**Moderat bokmål** er ei vanleg nemning på det bokmålet som ikkje vert kalla radikalt og som står nær riksmål og den danske språktradisjonen i Noreg. Moderat bokmål nyttar riksmålsformer der desse er tillatne i bokmål og er i stor grad overlappande med riksmål (særleg etter reformene i bokmål i 1981 og 2005), med berre små detaljar i grammatikk og rettskriving som skil dei frå kvarandre (som mellom britisk engelsk og amerikansk engelsk). Den andre tradisjonen innan bokmål, radikalt bokmål (og det planlagde språket samnorsk), står nær nynorsk og den dialektbaserte språktradisjonen i Noreg.
Radikalt bokmål

**Radikalt bokmål** er ei nemning på den eine tradisjonen innan bokmålet, som står nær nynorsk og den dialektbaserte språktradisjonen i Noreg. Motsetninga til radikalt bokmål vert omtala som moderat bokmål, og står nær den danske språktradisjonen i Noreg. Radikale former vart innførte som valfrie former i 1917-rettskrivinga og mange radikale former vart obligatoriske i 1938. Radikalt bokmål møtte sterk og organisert motstand, særleg på 1950-talet, og har sidan slutten av 1950-talet vore på vikande front. Særleg reformene i bokmål i 1981 og 2005 fjerna mange radikale former og opna for fleire riksmålsformer.
Guri

**Guri**, **Gyri** og **Gyrid** er kvinnenamn danna som dialektformer av Gudfrid. Dette namnet er sett saman av *guð* eller *goð*, 'gud', og *fríðr*, 'vakker'. Begge namna har namnedag den 6. mai.

## Bruk
Guri var mykje brukt som namn på jentebarn fødd i Noreg på 1700-talet og byrjinga av 1800-talet. Bruken gjekk stort sett nedover på heile 1900-talet, bortsett frå ein periode då det var noko meir brukt på 1940- og 1950-talet.

I 2009 var det 2&nbsp;453 kvinner som heitte Guri i Noreg. 125 heitte Gyrid og 123 heitte Gyri.

## Namneberarar
* Gurid Almenningen (1892-1990), norsk politikar (Ap)
* Guri Stormoen (1901-1974), norsk skodespelar
* Guri Vesaas (f. 1939), norsk forlagsredaktør
* Guri B. Hagen (f. 1947), norsk barnebokforfattar
* Guri Egge (f. 1948), norsk operasongar
* Gyri Sørensen (f. 1951), norsk alpinist
* Guri Ingebrigtsen (f. 1952), norsk politikar (Ap)
* Guri Hjeltnes (f. 1953), norsk professor og historikar
* Guri Schanke (f. 1961), norsk artist
* Guri Johnson (f. 1961), norsk skodespelar
* Gyrid Listuen (f. 1961), norsk radiojournalist
* Guri Hetland (f. 1974), norsk langrennsløpar
* Gyrid Axe Øvsteng (f. 1974), norsk dramatikar
* Guri Solberg (f. 1976), norsk programleiar

## Annan bruk
* «guri» og «guri malla» er utrop danna som omskrivingar av «Gud og Maria».
* Guridalsnosi er eit fjell i Luster kommune i Indre Sogn.
* Gyrinosvatnet er ein innsjø i Buskerud.

## Sjå og
* Guro

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Guri|Guri]]» frå , den 5. mai 2009.* 
* nordicnames.de
Paul Svedenborg

**Paul Svedenborg** () er ein norsk sjakkspelar som har vunne Noregsmeisterskapen i sjakk to gongar, i 1966 og 1967. Paul Svedenborg bur i Narvik og spelar for Narvik sjakklubb. Han deltok på det norske landslaget i sjakkolympiadane i 1964 i Tel Aviv og i 1968 i Lugano. 

Svedenborg sin spelestil er prega av aktivt spel, der han søker utvikling og rom, til prisen av materiell og/eller bondestruktur.

I opningsteori har Svedenborg fått ein variant oppkalla etter seg i Lettisk gambit. Etter 1.e4 e5 2.Sf3 f5 3.Lc4 fxe4 4.Sxe5 så har Svedenborg vist at 4...d5 er spelbart, og denne varianten ber no hans namn. Sjølv om trekket var kjent tidlegare, så viste Svedenborg at den svarte stillinga var haldbar etter 5.Dh5+ g6 6.Sxg6 hxg6 7.Dxg6+ Kd7, i staden for den gamle varianten Ke7.

## Bakgrunnsstoff
* Paul Svedenborg sitt ratingkort hos FIDE
* Artikkel om Paul Svedenborg  Tromsø sjakklubb si heimeside, skrive av Gunnar Berg Hanssen.
* Paul Svedenborg sine parti i Noreg hos NorBase
* Nokre av Paul Svedenborg sine parti hos www.chessgames.com

## Fotnotar
Manuel Chrysoloras

**Manuel Chrysoloras** () eller **Emmanuel Chrysoloras** var ein bysantinsk skriftlærd, mest kjend for å ha gjort klassisk gresk litteratur kjend i vestre Europa i den tidlege renessansen, og slik ha rydda vegen for vidare utvikling humanismen i Italia.

Manuel vart fødd inn i ei høgtståande slekt i Konstantinopel, og gjekk i lære hjå Gemistus Pletho. Han var oppteken av klassisk gresk filosofi, og arbeidde mellom anna med Platon. I 1390 vart han send til Venezia på sendeferd for keisaren i Bysants, Manuel II Palaiologos, for å vinne stønad i kampen på Det osmanske riket. Her møtte han italienske vitskapsfolk, mellom dei Roberto Rossi. Andre i krinsen rundt Rossi reiste seinare attende til Konstantinopel med Manuel for å lære gresk. I 1396 bad Coluccio Salutati, kanslaren i Firenze, Manuel om å koma til byen å halde forelesingar om gresk litteratur og tenking. Han kom til Firenze i 1397, og dette fekk avgjerande tyding for utviklinga av humanistisk filosofi i renessansen. Av dei mest kjende elevane han fekk der, er Leonardo Bruni. Manuel underviste i Firenze i tre år, og etter dette reiste han til Bologna, og sidan til Venezia og Roma. Rundt han voks det fram eit intellektuelt miljø av seinare humanistar.

Manuel Chrysoloras levde dei siste åra sine vestpå. Han reiste til Paris i 1408, og var tiltrudd oppgåva å snakke for austkyrkja under kyrkjemøtet i Konstanz i 1415. Han døydde brått på vegen til dette møtet, og hendinga vart mint av samtidige historikarar. 

Manuel omsette Platon og Homer frå gresk til latin. Han var og den første til å undervise i gresk i Italia på 700 år. Han skreiv ein gresk grammatikk til bruk ved vestlege universitet, og gjorde mykje for å atterreise kjennskapen til gresk som litteraturspråk. Verka hans vart seinare prenta og spreidde til nye generasjonar humanistar, mellom dei Erasmus frå Rotterdam. 

Krinsen rundt Manuel Chrysoloras samla lærde italienarar som Leonardo Bruni, Coluccio Salutati, Giacomo da Scarperia, Roberto de' Rossi, Carlo Marsuppini, Pietro Candido Decembrio, Guarino da Verona, Poggio Bracciolini. Alle desse vart kjende med den greske litteraturen og tenkinga gjennom han, og dette hadde stor påverknad for utviklinga av humanismen.
Coluccio Salutati

**Coluccio Salutati** () var ein førande humanist i den tidlege fasen av den florentinske renessansen.

## Liv

Salutati var fødd i Stignano, nær Buggiano (dagens Pistoia). Han studerte i Bologna, og tok til å arbeide som kontorist i området, som på den tid var underlagt Firenze. Han skreiv på latin, som dei fleste i den tida, men latinen hans var så god at han fekk oppnamnet «Apen til Cicero». Frå 1368 til 1370 arbeidde han i Vatikanets sekretariat. Denne stillinga førte han snart opp på karrièrestigen, og han vart kanslar, først i Lucca, sidan i Firenze frå 1375. Republikken Firenze var i vokster på denne tida, og la under seg andre og mindre byar i Toscana. Salutati var vitne til dette og stødde opp under denne politikken. Medan han levde, var byen to gonger i open krig med Milano, under hertug Giangaleazzo Visconti. Salutati vart verande ein ihuga forkjempar for republikken heile livet, og fekk stor vørdnad for politisk klokskap i Italia.

Salutati er vel mest kjend for det kulturpolitiske arbeidet sitt. Han var sterkt påverka av Francesco Petrarca, og tufta skrivinga si på klassisk romersk tradisjon. Han samla klassiske verk, og bygde opp eit stort bibliotek med 800 manuskript og bøker. Salutati studerte historie, og meinte det var viktig å knyte Firenze historisk til den romerske republikken snarare enn til keisardømet. Tankane kring dette gjekk i arv til den mest kjende læresveinen hans, Leonardo Bruni.

Salutati las mykje førkristen romersk litteratur. Dette vart ikkje velsett av kyrkja, men Salutati greidde å opne vegen for meir grundig forsking på den romerske litterære arven, trass i kyrkja. Han samla yngre humanistar kringom seg, og var pådrivar for eit nytt intellektuelt miljø, der han og sytte for at den greske læraren Manuel Chrysoloras vart beden til Italia, slik at kjennskapen til klassisk gresk vart fornya.

Salutati er ein viktig bindelekk i framvoksteren av den italienske humanismen.
Humanitas

**Humanitas** (latin for 'menneskeleg') er eit omgrep som vart skapt av den romerske talaren og filosofen Cicero (*[[Ad Familiares]]*) for å gje eit bilete av korleis eit menneske skulle eigne seg danning. Cicero sjølv hadde omsett det greske ordet *[[Filantrop|philantropia]]* ('menneskevenleg').

Humanitas ligg tett opp mot eit anna danningsomgrep hjå Cicero: *[[Cultura animi]]*. I klassisk tid kom dette til å kjenneteikne ein særleg filosofisk dygd, og nytta av Plinius den yngre. 

I renessansen tok Coluccio Salutati ordet til seg som grunnlag for humanismen som voks fram på denne tida. Første gongen dette skjedde var om lag 1369. Seinare vart ordet teken inn i tysk filosofi (*Humanität*), og soleis nytta mellom anna av Johann Gottfried Herder, som nytta det om forbetring av mennesket. Tanken var at ein skulle oppnå humanitas gjennom *studia humanitatis* eller humaniora. 

I dag finn ein ordet mellom anna i frimurarordenen.

## Kjelder

* Cicero: *Ad Familiares*.
* *Denne artikkelen bygger på «[[:de:Menschlichkeit|Menschlichkeit]]» frå , den 10. mai 2009.* 
* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Humanitas|Humanitas]]» frå , den 10. mai 2009.*
1,000 Hours

**1,000 Hours** er den fyrste utgjevinga frå den USA-amerikanske pønkrock-gruppa Green Day.

## Spor
### Side A

### Side B

## Medverkande
* Billie Joe Armstrong - vokal/gitar
* Mike Dirnt - bass/vokal
* Al Sobrante - trommer
39/Smooth

**39/Smooth** er det fyrste studioalbumet frå den USA-amerikanske pønkrock-gruppa Green Day. Albumet vart seinare slått saman med *[[Slappy]]* og *[[1,000 Hours]]* EP-ane og utgjeve med eit nytt spor som albumet 1,039/Smoothed Out Slappy Hours.

## Spor
DS «Olaf Kyrre»

**DS «Olaf Kyrre»** var eit passasjerskip som vart overlevert Det Nordenfjeldske Dampskibsselskab (NFDS) i 1886. Skipet var byggnummer 21 ved Martens, Olsen & Co. i Laksevåg, Bergen, og kontraktsummen var 360 000 kroner. DS «Olaf Kyrre» var det tredje skipet i hurtigrutetrafikk, og gjekk i fast rotasjon i perioden 1899 til 1903. Den 10. juli 1909 grunnstøytte skipet og forliste på Hustadvika mellom Molde og Kristiansund.

Det Nordenfjeldske Dampskibsselskab hadde som tradisjon å gje skipa sine namn etter norske herskarar. Olav Kyrre (Olav III) var konge i Noreg frå 1067 til 1093.
1,039/Smoothed Out Slappy Hours

**1,039/Smoothed Out Slappy Hours** er eit samlealbum med tidlege songar frå den USA-amerikanske pønkrock-gruppa Green Day.

## Spor
Pater est-regelen

**Pater est-regelen** (frå latin, eigentleg kort for *pater est quem nuptiae demonstrant*, «den er far som ekteskapet viser») er regelen om at den som er gift med den fødande kvinna, også må reknast som far til barnet. Pater est-regelen er kjend heilt frå romarretten.

Pater est-regelen er lagt til grunn i norsk rett, jf. § 3 i Barnelova: «Som far til barnet skal skal reknast den mannen som mora er gift med ved fødselen.»

## Referansar
Kerplunk!

**Kerplunk!** (også kjend som **Kerplunk**) er det andre studioalbumet frå den USA-amerikanske pønkrock-gruppa Green Day.

## Spor

**Bonusspor**
Maia

:*Sjå òg [[Maia (fleirtyding)]]*

**Maia**, **Maja** og **Maya** er kvinnenamn som kan ha fleire ulike opphav. Maia har namnedag den 7. mai. 

## Tydingar

Maia og Maja er ei tysk og nordisk kortform av Maria, eit mykje brukt namn på grunn av dyrkinga av Jomfru Maria.

Maya kan vera ei spansk kortform av Amalia eller av baskisk Amaia/Amaya.

Det greske namnet Maia (Μαια) var brukt om ei av Pleiadane. Romarane brukte dette namnet om gudinna Bona Dea, og det skal dermed ha gjeve opphav til namnet på månaden mai.

Det hebraiske namnet Maya (מַיָּה) er ei kortform av *ma'ayan*, som betyr 'bekk'.

Sanskrit-namnet Maya (māyā) er eit omgrep innan buddhismen og hinduismen som viser til verda som ein illusjon. Mor til Buddha heitte dette.

Namna har fleire ulike skrivemåtar, som finsk Maija, (tidlegare) islandsk Mæja, og amerikansk engelsk Mia, Miya, Miyah, Mya og Myah. Mai er ein nordisk variant.

## Bruk
I Noreg var det 3033 kvinner som heitte Maja, 644 som heitte Maya og 528 som heitte Maia i 2009.

## Namneberarar

* Marie Thea «Maja» Refsum (1897-1986), norsk bilethoggar
* Marie «Maja» Flagstad Johnsrud (1872-1958), norsk musikar og musikkpedagog
* Maja Mikhajlovna Plisetskaja (f. 1925), russisk dansar (prima ballerina). 
* Maya Angelou (f. 1928), amerikansk forfattar og borgarrettsforkjempar
* Maja Tsjiburdanidze (f. 1961), georgisk verdsmeister i sjakk
* Maya Pedersen-Bieri (f. 1972), sveitsisk idrettsutøvar
* Maja Ratkje (f. 1973), norsk samtidskomponist og musikar
* M.I.A., Mathangi «Maya» Arulpragasam (f. 1977), tamilsk britisk songar
* Maïa Mazaurette (f. 1978), fransk forfattar

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Maia|Maia]]» frå , den 6. mai 2009.* 
 

*
Namnet Mai

**Mai**, **Maj** og **May** er kvinnenamn og slektsnamn av ulike opphav, ofte knytt til månaden mai. Mai har norsk namnedag den 7. mai, medan Maj har svensk namnedag den 19. mai.

## Tydingar
Namnet kan vera ei nordisk, opphavleg svensk kortform av Maria. Det er i denne samanhengen i slekt med Maia og Mia.

Det engelske namnet May kan stamma frå månaden mai (eng. *May*), eit namn på hagtorn og som ei kjæleform av Mabel, Mary og Margaret. May kan også vera eit engelsk slektsnamn.

Mai er eit vietnamesisk kvinnenamn og slektsnamn som betyr ‘gyllen blom’, og viser til blomane på treet *[[Ochna integerrima]]* som blir brukt som lukkesymbol under vietnamesisk nyårsfeiring.

Det kan brukast av hmongfolk om den einaste eller yngste dottera i ein familie. Det er også eit japansk kvinnenamn som tyder 'dans'.

Mài er eit kinesisk slektsnamn (麥 med tradisjonell kinesisk skrift).

## Namneberarar
* Maj Sønstevold (1917-1996), norsk komponist og pedagog
* Margit «Mai» Lindegård (1919-1968), norsk forfattar og skodespelar
* Mai Zetterling (1925-1994), svensk skodespelar og filmregissør
* Maj Britt Andersen (f. 1956), norsk artist 

## Kjelder

* 
* behindthename.com
* *Delar av denne artikkelen bygger på «[[:nb:May|May]]» frå , den 6. mai 2009.* 
* *Delar av denne artikkelen bygger på «[[:en:Mai|Mai]]» frå , den 6. mai 2009.*
Morellfestivalen

**Morellfestivalen** er ein festival som vert halden siste helga i juli på Lofthus i Hardanger. Festivalen vart starta opp i 1996 og har vorte skipa kvar sommar sidan då. 

Hovudgrunnen til oppstarten var å fremja kunnskap om morelldyrkinga i Ullensvang. Festivalen skulle vera eit samarbeid mellom fagdyrkarmiljøet, heradet, ymse organisasjonar og einskildpersonar.

## Noregsmeisterskap i morellsteinspytting
Hovudtrekkplasteret heilt frå oppstarten av festivalen har vore NM i morellsteinspytting. Det vert her konkurrert i 3 klassar: junior, kvinner og menn. Det fyrste året spytta Ronny Boge frå Strandvik i Fusa kommune ein morellstein 9,8 meter. Den noverande rekorden er i herreklasse. Innehavar er Sverre Kleivkås, som spytta heile 14,24 meter. Sigurd Sollien er tradisjonelt programleiar for NM i morellsteinspytting.

## Program
På festivalområdet vert det kvart år sett opp mange salsboder, der ein m.a. kan få kjøpt matprodukt laga av frukt og moreller. Elles kan ein få helikopterturar av Fonnafly, konsertar, auksjon, kåring av beste sider og vin og stand up-galla i tillegg til den årvisse morellsteinspyttinga. 

I 2006 fekk festivalen eit nytt innslag med sykkelrittet **Sørfjorden Rundt.** Det året var det Nils Magne Hagen som vann.

Festivalen har opp igjennom åra fått besøk av mange norske kjendisar. Frithjof Wilborn har vore konferansier i fleire år, Kjell Fuglehaug har drive auksjon, Per Inge Torkelsen har hatt trylleshow og kokkane Frode Aga, Lars Barmen og Hans Robert Bruun har vore med og laga mat.

## Bakgrunnsstoff
Heimesida til Morellfestivalen
Medmor

**Medmor** er, etter norsk lov, ei kvinne som ei fødande kvinne er gift med. Medmorskap kan også bli fastsett ved at ein kvinneleg sambuar til mora vedgår medmorskapet, tilsvarande reglane som gjeld når ein mannleg sambuar vedgår farskap. I begge tilfelle er det eit vilkår at barnet er avla ved assistert befruktning innanfor godkjent helsestell og med kvinna sitt samtykke til befruktninga. 

Eit barn som har ei medmor, kan ikkje samstundes ha ein far.

Omgrepet er ein parallell til pater est-regelen, og lovfesta i den norske barnelova. Reglar i lov eller forskrift som gjeld om eller for ein far, gjeld på same vis om eller for ei medmor.

Medmødrer finnes også i lova i Danmark og Belgia («medmoder», «meemoeder», «coparente»). I Island og Sverige kallar lova ei medmor berre ein forelder («foreldri», «förälder»), i Nederland og Quebec berre ei mor («moeder», «mère»).

## Kjelder
* Barnelova
* Børneloven (Danmark)
* Wetsontwerp houdende de vaststelling van de afstamming van de meemoeder, Dossierfiche (Belgia)
* Barnalög (Island)
* Föräldrabalk (Sverige)
* Wet van 25 november 2013 tot wijziging van Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek in verband met het juridisch ouderschap van de vrouwelijke partner van de moeder anders dan door adoptie (Nederland)
* Code civil du Québec
NM i morellsteinspytting

**Noregsmeisterskapen i morellsteinspytting** er ei tevling som vert halden på kvar Morellfestival på Lofthus i Hardanger. Spyttetevlinga har vore hovudtrekkplaster sidan oppstarten av festivalen sommaren 1996.

Det vert konkurrert i 3 klassar: junior, kvinner og menn.

Det fyrste året spytta Ronny Boge frå Fusa ein morellstein 9, 8 meter.
Noregsrekorden i morellsteinspytting er på 15,15 meter; rekorden vart seten av Øystein Gjuvsland i 2018.

Sigurd Sollien er tradisjonelt programleiar for NM i morellsteinspytting.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*Nettstaden til Morellfestivalen
*– Krøll tunga og hiv deg fram. Reportasje frå NRK Vestland
Fylkesveg 5908

**Fylkesveg 5908** er ein ringveg som går rundt bygda Nordre Vartdal i Ørsta kommune I Møre og Romsdal. Vegen er 3,3 km lang.

Før 1. januar 2010 vart vegen kalla *Fylkesveg 63 i Møre og Romsdal*.
Og fram til 2019 vart vegen kalla Fylkesveg 68 i Møre og Romsdal.

## Kommunar og knutepunkt

* Nordre Vartdal

*Fv 5908 Nordre Vartdal

*Reitane

*Årskog
*Fv 5908 Nordre Vartdal

## Referansar




## Bakgrunnsstoff
«Fjordamerra»

**«Fjordamerra»** er ein kyrkjebåt frå Årvågsfjorden i Aure på Nordmøre som vart bygd i 1843. Båten, ein tverrskotta geitbåt med sju par årar, stod i mange år ute under eit provisorisk tak på Trøndelag folkemuseum - Sverresborg, men har seinare vorte flytta til Geitbåtmuseet på Engjan i Valsøyfjord i Halsa kommune på Nordmøre.

Nybygde kopiar av «Fjordamerra» inkluderer «Fjordamerra» (1996), som vart bygd av Gunnar Eldjarn og Arne Terje Sæther på oppdrag for Aure historielag, og «Halsabrura», som vart bygd av og for Geitbåtmuseet i 1997 Bøfjorden historielag arbeider med å få bygd ein eigen kopi, som skal heita «Hjelmkonnå».

## Fotnotar
Fylkesveg 5906

**Fylkesveg 5906** er ein ringveg i Ørsta kommune med utgangspunkt ved Sætre på Vartdal. Vegen er 7,4 km lang.

Før 1. januar 2010 vart vegen kalla fylkesveg 61. Til 2019 vart han nemnd fylkesveg 67.

## Kommunar og knutepunkt

* Sætre

## Bakgrunnsstoff
* Vegvesenets vegkart
Hotel Ullensvang

**Hotel Ullensvang** er eit hotell som ligg på Lofthus i Hardanger.

## Historie

Hotellet vart starta opp av Hans Utne i 1846 som skysstasjon, fordi han trong overnattingsplass for folk han skulle ro over fjorden.  Han og kona Brita Aga dreiv også skipsekspedisjon, landhandel og postopneri. 

Hotellet gjekk så i arv til sonen Bjarne Utne og kona Brita. Dei utvida til 50 senger og heilårsdrift. Eit nytt anneks med 35 sengeplassar vart ferdig bygt i 1934. Under andre verdskrigen vart hotellet nytta som aldersheim av Bergen Aldersheim. I 1962 overtok tredje generasjon, Hans Utne og kona Ellen. Fjerde generasjon, Edmund Harris Utne og Ina Utne, kom inn i drifta i 1969. Fram til 2021 vart hotellet drive av den femte generasjonen, Hans Edmund Utne og Barbara Zanoni Utne. I 2021 vart hotellet selt til til H.I.G. Capital og Hamilton Hotel Partners.  Det har no 168 rom og stor aktivitets- og badeavdeling.
 
I hagen til hotellet står komponisthytta til Edvard Grieg, ved namn Komposten.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Nettstaden til Hotel Ullensvang
Komposten

**Komposten** er namnet på komponisthytta til Edvard Grieg. Hytta står i dag i hagen til Hotel Ullensvang på Lofthus i Hardanger. Hytta stod opphavleg på den noko avsidesliggande garden Eidnes på Lofthus, lengst mogleg vekke frå gardshusa, så Grieg kunne vera sikker på å vera i fred til å komponera. Han brukte hytta flittig frå 1877 til 1878, og komponerte fleire verk her. Store delar av suiten *Fra Holbergs tid* er komponert på Lofthus, dels i denne hytta.

Hytta er i dag eigd av Hotel Ullensvang, og det er gratis å sjå på henne.

## Kjelder
*Heimesida til Hotel Ullensvang.
Hardanger musikkfest

**Hardanger Musikkfest** er ein kammermusikkfestival som vert halden kvar pinse i Indre Hardanger.

## Historikk
Musikkfesten vart starta opp i 1996, då konsertmeister Stig Nilsson tok med seg sine musikarvener frå Oslo Filharmoniske Orkester og hadde konsertar på Hotel Ullensvang på Lofthus. Konsertane vart ein suksess, og musikkfesten har vorte gjenteken kvar pinse etter dette.
Under 10-årsjubileet i 2005 var både Dronning Sonja, dåverande statsminister Kjell Magne Bondevik og den dåverande islandske statsministeren Halldór Ásgrímsson til stades.

Konsertane har etter kvart vorte haldne i fleire bygder og herad i Indre Hardanger. Konsertlokale har mellom anna vore Fossli Hotel ved Vøringsfossen i Eidfjord og det gamle smelteverkslokalet i Odda.

Musikkfesten inneheld ikkje berre kammermusikk, men famnar ei stor breidde av utøvarar og musikktypar. Musikkfesten arrangerer kvart år skulekonsertar med lokale korps. 

Styreleiar for festivalen er Åse Kleveland. Stig Nilsson og Anders Kjellberg Nilsson er musikalske leiarar.

## Utøvarar
Ei heil rekke kjende musikarar og skodespelarar har vitja Hardanger Musikkfest. Ein av dei mange utanlandske musikarane er Sir James Galway.

Frå Noreg har Musikkfesten vore vitja av m.a. Arve Tellefsen, Ole Edvard Antonsen, Brazz Brothers, Truls Mørk, Leif Ove Andsnes, Solveig Kringlebotn, Lise Fjeldstad, Espen Skjønberg, Oslo Filharmoniske orkester, Bergen Filharmoniske orkester, Trondheimsolistene, Vertavokvartetten, Den Kgl Norske Marines Musikkorps, Nordic Voices, Knut Buen, Tord Gustavsen Trio og Jan Garbarek Group.

Frå Hardanger har også Liv Bernhoft Osa, Geir Botnen og Arild Helleland kome til Musikkfesten.

## Kjelder
* Heimesida til Hardanger Musikkfest
* Heimesida til Hotel Ullensvang
Opedal i Ullensvang

**Opedal** er eit gamalt gardsnamn og eit område på Lofthus i Hardanger. Namnet kjem truleg av elva Opo, som renn gjennom dalen.

I Opedal ligg det fleire gardar. Bøndene her livnærer seg i dag hovudsakleg av fruktdyrking.

På slutten av mellomalderen låg Opedal hospitium og kapell her. Truleg har dette vore ei avdeling av cisterciensarklosteret Lyse kloster. I 1551 vart det omtala som Opedal kloster, og nokre stadnamn fortel enno om munkane sin innverknad på bygda, t.d. Munkakjeldo, Munkastovo og Munkatreppene.

Opedal er også eit etternamn. Ein kjend berar av dette namnet var språkforskaren og lokalhistorikaren Halldor O. Opedal.

## Kjelder

Store Norske Leksikon om Ullensvang
Engavågen

**Engavågen** er ei bygd i den sørlege delen av Meløy kommune. 
Innbyggjartalet var i 2008 på 898 ifylgje Meløy kommune sine nettsider, men det verkelege talet er ikkje så høgt. Det kjem av at mange som bur i grendene og øyene utanfor bygda har likevel Engavågen som postadresse. Difor inneber dette innbyggjartalet m.a. alle som bur på både Grønøy, Åmøy, i Vassdalsvik, på Vall og i Kjeldal, og ikkje berre Engavågen.

## Fasilitetar
Engavågen har både eigen butikk, eigen musikk- og dataforretning samt barne- og ungdomsskulen Enga Skole. Hit kjem elevar frå heile Søndre Meløy.
På Engavågen ligg også ein av kyrkjebygningane til Meløy Søndre Frikirke, Osa Frikirke. Engavågen har ikkje noko statskyrkjebygg.

Det kjende rehabiliteringssenteret Nordtun ligg også på Engavågen.

## Kjelder
* Meløy Kommune sin nettstad
Meløy Søndre Frikirke

**Meløy Søndre Frikirke** er ein kyrkjelyd i Søndre Meløy i Meløy kommune i Nordland fylke, som høyrer under Den evangelisk-lutherske frikyrkja.

Kyrkjelyden har tre kyrkjebygg: eitt på Engavågen, eitt på Halsa i Meløy og eitt på Ågskardet.

## Bakgrunnsstoff
* Meløy søndre frikyrkje
* Om Meløy Søndre Frikirke på nettstaden til Den evangelisk-lutherske frikyrkja
Vassdalsvik

**Vassdalsvik** er ei lita grend og ferjestad i Meløy kommune i Nordland fylke. Frå Vassdalsvik går det ferjerute i Torghatten Nord sitt samband Ørnes-Vassdalsvik-Meløysund-Bolga-Støtt. Ferja har anløp av Vassdalsvik fleire gonger dagleg.
Dei som bur i Vassdalsvik har i dag postadresse Engavågen, fram til 1. september 1988 fanst det postopneri på staden med postnummer 8173. I 2024 var folketalet 41 personar. 

## Historie
### Kommunikasjon
I 1912 fekk Vassdalsvik bygd det første dampskipskaiet i kommunen. I 1967 kom det fergekai og bilferge i ruta Ørnes - Vassdalsvik - Ågskardet vart sett i drift, med det var det første vegsambandet med fergedrift mellom nord- og sørbygda i Meløy kommune kommet i gang.

### Næringsliv
Vassdal Mølle vart etablert rundt år 1900, kornmølla vart elektrifisert i 1907 med strøm frå eiget kraftverk. Kundegrunnlaget var Nordland fylke, men under første verdskrigen blei det i tillegg malt kort for staten. Det årlege kornvolumet som ble malt i Vassdalsvik var i 1938 ca. 60&nbsp;000 tonn, dette gjorde ut for 15 % av alt korn som blei malt i landet det året. Etter andre verdskrigen fall grunnlaget for drifta, og verksemda blei avvikla i 1952. 

Storks skofabrikk blei etablert ca. 1926, men fabrikkbygninga stod ferdig først mot slutten av 1937. På det meste var 5-6 personar tilsett med produksjon av tresko. Den siste kunden var Norsk Jernverk, då drifta opphøyrde tidleg i 1977. Same året vart Nordanett AS etablert i fabrikklokala med produksjon av not og trålline med ca. 20 tilsette. Nordanett fekk kommunen sin næringspris i 1994.

Fiskeri: I perioden etter andre verdskrigen til midten av 1980-talet deltok båtar frå Vassdalsvik på sildefiske langs norskekysten og ved Island og Jan Mayen, og på loddefiske ved Finnmark. Til dømes var det eit år utrusta fem båtar frå Vassdalsvik med samla mannskapstal på over 100.

### Folketalsutvikling

## Kjelder
Dookie

**Dookie** er det tredje studioalbumet frå den USA-amerikanske pønkrock-gruppa Green Day.

## Spor

* F.O.D. har eit skjult spor, "All By Myself" av Tré Cool
Live Tracks

**Live Tracks** er ein EP frå den USA-amerikanske pønkrock-gruppa Green Day som berre vart gjeven ut i Japan i 1994.

## Spor
Fylkesveg 5898

**Fylkesveg 5898** er ein kort sambandsveg mellom E 39 og Ørsta/Volda lufthamn, Hovden. Vegen er 322 meter lang.

Fram til 2019 vart vegen nemnd *Fylkesveg 50 i Møre og Romsdal*.

## Kommunar og knutepunkt

* Torvmyrane
*Endepunkt 

## Bakgrunnsstoff