open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Utstein kloster

**Utstein kloster** er eit tidlegare norsk kloster som vart bygd i mellomalderen. Utstein kloster ligg på Klosterøy, den vestre delen av Mosterøy i Stavanger kommune i Rogaland fylke. Mosterøy er ei av øyane i Ryfylke.

Klosteret er det einaste klosteret frå før reformasjonen som finst att i Noreg, nokolunde heilskapleg som det stod i mellomalderen. Både kyrkja og nedre etasje av aust- og sørfløyen er i bruk. Klosteret ligg dominerande til, som eit lukka kompleks kring ein kvadratisk klostergard i eit ope landskap, og med vidt utsyn.

Den eldste skriftlege kjelda der klosteret vert omtala, er frå 1286. På det meste budde det 20–30 munkar i klosteret med kring dobbelt så mange lekfolk som stod for gardstellet, husbygging og matlaging. Klosteret hadde store jordeiegedomar og kunne halda mat til kring 250 menneske årleg.

Klosterlivet tok slutt i samband med reformasjonen i Danmark-Noreg i 1530-åra. Klosteret tilhøyrer i stiftinga Utstein Kloster. Klosterbyggverka er i dag i bruk som museum, konferansesenter og overnattingsstad.

## Kloster
Utstein kloster vart oppretta ein gong i tidsrommet 1263–1280. Klosteret på Utstein er rekna som ei vidareføring av det eldre Olavsklosteret i Stavanger. Augustinarane fekk i regjeringstida til Magnus Lagabøte ta over den tidlegare kongsgarden på Mosterøy, som låg ved skipsleia. Augustinarane overtok Olavsklosteret sine eigedomar, og godset auka i tillegg etter kvart. Sankt Laurentius vart vald til vernehelgen for klosteret.

I 1539 vart klosteret storma av biskopen sine menn. Christoffer Rustung lét det brenna ned.

## Kyrkje og herregard
Etter reformasjonen kom klosteret på fleire hender.
I 1537 fekk Trond Ivarsson klosteret som len. Han var forplikta til å ta vare på munkane, men klosterfolket forsvinn i denne tida ut av kjeldene. Erik Urne (1601–30) innreidde klosteret til soknekyrkje. Klosterbygga stod lenge tomme, og vedlikehaldet var dårleg. Familien Garmann overtok i 1706. Då Christopher Garmann kom flyttande i 1750, vart bygga sett i stand og sterkt endra. Familien Scancke tok over klosteret i 1885. Koret i kyrkja vart overført til staten i 1899. Kring 1900 vart kyrkjekoret og kyrkjetårnet restaurert. Fram til 1930-talet var klosterbygga våningshus. Resten av bygga vart sett i stand mellom 1950-talet og 1960-talet.


Fil:Utstein_kloster_14.jpg|Koret i kyrkja.
Fil:Utstein_kloster_09.jpg|Preikestolen i kyrkja.
Fil: Utstein_kloster_07.jpg|Klostergarden, kyrkja til venstre, austfløyen med tilgjenge til bustadroma i andre høgda
Fil:Utstein_kloster01 (2).jpg|Stova i austfløyen.
Fil:Utstein_kloster_05.jpg|Stova i austfløyen.
Fil:Utstein_kloster_08.jpg|Klostergarden, sørfløyen mot refektoriet.


## Bakgrunnsstoff

* www.utstein-kloster.no 
* Utstein kloster  på http://www.rennesoy.gs.rl.no 
* Utstein kloster  på http://www.miljostatus.no
* Utstein kloster på http://www.katolsk.no
*

;Litteratur
* Eldbjørg Haug (red): Utstein kloster- og klosterøys historie. Stiftelsen Utstein Kloster 2005 ISBN 82-303-0536-6
Stavanger katedralskole

**Stavanger Katedralskole** er ein vidaregåande skule i sentrum av Stavanger. Skulen tilbyr to utdanningsprogram, eitt for studiespesialisering ved tradisjonsrike Kongsgård og eitt for musikk, dans og drama ved skulens nye bygg i Bjergsted. Hovudbygningen på Kongsgård er saman med Domkyrkja, Kirkegata, Valbergstårnet, Torget og Breiavatnet Stavanger sentrum sine fremste kjenneteikn.

Dei siste åra har skulen vorte leiiande innanfor framandspråk i Stavanger, og tilbyr fordjuping innanfor norsk, engelsk, tysk, spansk, fransk og arabisk. Soleis har skulen vorte ein viktig del for internasjonalisering i regionen.

Bygget på Kongsgård er kjend i litteraturen gjennom Alexander Kielland sine verk. Det var her «Lille Marius» døydde medan han pugga latin, det var her «Abraham Løvdahl» vart danna og kaninane var lærarar. 

Kielland var sjølv elev ved skulen i si tid, som på den tida var obligatorisk lærestad for søner av framståande borgarar i byen. Diktaren Sigbjørn Obstfelder og komponisten Fartein Valen vart seinare elevar her. 

Det har vore drive skule på staden frå kring 1260, og vart offentleg skule i 1824. Skulen er med sin 700 år lange tradisjon ein levande institusjon i Stavanger. Det eldste skuleteatret i Noreg, Idun, leverer årlege julekomediar amatørteaterscena Sangsalen. I moderne tid har forfattaren Tore Renberg, skodespelarane Laila Goody og Marianne Holter og politikar Jan Egeland prega skulemiljøet. 

Skulen er kjend for eit tett elevmiljø, og vert tidvis nærast sett på som ein klan av resten av byen. Lærarane har ofte vore viktige personar i bylivet i Stavanger. Johannes Steen, seinare statsminister, var lenge rektor ved skulen. 

Etter tradisjonen er rektor ved katedralskulen den einaste som har fiskerett i Breiavatnet. 

## Bakgrunnsstoff
* Skulen sin nettstad
* Kongsgårds historie 
* Kongsgård på http://www.byhistoriskforening.org Byhistorisk forening i Stavanger

## Litteratur
* Ole Kallelid: *Kongsgård. Stavanger Katedralskole 1824-1999*, Stavanger 2003.
Ingrid

**Ingrid** (òg stava *Ingri*) eller **Ingerid** er norrøne kvinnenamn. Fyrste delen av namnet kjem frå guden Ing, som kan ha vore den same som Frøy. Andre delen, -rid, tyder *vakker* eller *elska* . 

Ingrid har vore eit mykje brukt namn i Noreg i lang tid. Det var eitt av dei ti mest gjevne namna frå 1907 til 1931, og kom inn på denne lista igjen i 1991. I 1997 var det det mest gjevne norske jentenamnet. Det er i dag rundt 24&nbsp;800 som heiter Ingrid (SSB 2006).

Ingrid har namnedag den 10. februar i Noreg og den 9. oktober i Sverige.

Namna Inga og Inger kan vera avleia av Ingrid.

## Kjende namneberarar
* Ingrid Ylva (d. 1250 el. 1251), mor til Birger Jarl
* Ingrid Bergman (1915-1982), svensk skodespelar
* Ingrid av Danmark (1915-2004), dansk dronning
* Ingrid Vang Nyman (1916–1959), dansk illustratør
* Ingrid Espelid Hovig (f. 1924), norsk programleiar
* Ingrid Thulin (1926-2004), svensk skodespelar
* Ingrid Jangaard Ousland (f. 1932), norsk kunstnar
* Ingrid Jonker (1933-1965), sørafrikansk diktar
* Ingrid Pitt (f. 1937), polsk-amerikansk skodespelar
* Ingrid Becker (f. 1942), tysk friidrettsutøvar
* Ingrid Newkirk (f. 1949), britisk dyrerettsaktivist (PETA)
* Ingri Egeberg (f. 1951), norsk kunstnar
* Ingrid Heggø (f. 1961), norsk stortingsrepresentant
* Ingrid Kristiansen (f. 1956), norsk langdistanseløpar
* Ingrid Steen (f. 1967), norsk handballspelar
* Ingrid Storholmen (f. 1976), norsk forfattar
* Ingrid Fiskaa (f. 1977), norsk politikar og SU-leiar
* Ingrid Alexandra av Noreg (f. 2004), norsk tronarving

## Bakgrunnsstoff

### Kjelder
* «Ingrid» på svensk Wikipedia
* SSB
* Søk i engelsk Wikipedia
Khmer (fleirtyding)

**Khmer** kan referere til:
* Khmerar, den etniske gruppa som store delar av kambodsjanarane høyrer til.
* Språket khmer, språket brukt av khmerane, og det offisielle språket i Kambodsja.
* Khmerriket, som herska over store delar av Indokina frå 9. til 13. hundreåra. (Sjå òg Angkor)
* Republikken Khmer, namnet på Kambodsja frå 1970 til 1975.
* Raude Khmer, ei kambodsjansk kommunistisk politisk gruppe og geriljarørsle.

* Albumet Khmer, eit album av Nils Petter Molvær.
Arne Larsen Økland

**Arne Larsen Økland** () er en tidlegare norsk fotballspelar frå Bømlo i Sunnhordland. Han var i mange år profesjonell fotballspelar i tysk og fransk fotball, og vert rekna som ein av dei beste spelarane på slutten av 1970-talet og starten av 1980-talet. Han spela 54 kampar og skåra 13 mål for det norske landslaget. Han var mellom anna med på sigrane over England i 1981, Italia i 1985 (der Økland skåra vinnarmålet) og Argentina i 1986.

## Karriere

Økland starta si toppseriekarriere i Vard Haugesund i 1976. Sjølv om Vard rykte ned, hadde Økland ein vellukka sesong, med 11 seriemål og spel på landslaget. Året etter gjekk han til Bryne FK, som han hjelpte til seriesølv i 1980. Same år vart han proff i tyske Bayer Leverkusen. 

Økland gjorde stor suksess i tysk fotball. Kort tid etter overgangen frå Bryne skora han hat-trick mot Bayern München i ein kamp som vert hugsa best fordi Økland vart kreditert eit fjerde mål, men var ærleg nok til å fortelja dommaren at ballen ikkje hadde vore inne. Økland var tre sesongar i den tyske klubben, der han skåra 43 mål på 101 seriekampar. Han var etter dette to år i franske Racing Club de Paris, før han kom attende til Bryne i 1985.

I si andre periode i Bryne hjelpte Økland klubben til sitt første, og til denne tid einaste, trofé då jærbuane vann cupen i 1987. Etter cuptriumfen la Økland opp som spelar. Han har seinare vore assistenttrenar for det norske landslaget og hovudtrenar i Viking FK. Han er no dagleg leiar for pizzakjeda Dolly Dimple's.

## Bakgrunnsstoff
Leverkusen-who's who
Tautra kloster

**Tautra kloster**, eller på latin *Monasterium sanctæ Mariæ de Tuta insula* i gamal tid, er ruinane av eit kloster på øya Tautra i Trondheimsfjorden. Tautra er ein del av Frosta kommune.

## Historie
Klosteret var eit cisterciensarkloster som vart innvigd den 25. mars 1207 av cisterciensermunkar frå Lyse kloster sør for Bergen. Til liks med andre cisterciensarkloster, var klosteret vigsla til gudsmora Maria, himmeldronninga. Det slutta å vera eit sjølvstendig klostersamfunn i 1532. Klosteret vart kongen sin eigedom i samband med reformasjonen i 1537.

Tautra kloster vart velståande, og fleire av abbedane hadde høg status. To av dei vart valde til erkebiskopar av Nidaros, men for kort tid. I fylgje *Frosta i gammel og ny tid* vart abbed Sigurd vald til erkebiskop etter at erkebiskop Gutorm døydde i 1224. Sigurd var uvens med kongen, og mista tittelen etter ei kort tid. Seinare, då erkebiskop Einar døydde hausten 1253, vart abbed Birger av Tautra vald til etterfylgjar. Heller ikkje han fekk kongen si velsigning, og Birger fekk aldri embetet sitt stadfesta.

I 1531 pantsette abbeden Mathias Henrikssøn (han hadde eit dårleg rykte på seg og vart seinare kalla *«Gale Mathias»*) fire gardar til Niels Lykke, svigerson til Austrått. Etter dette vart Tautra kloster ei brikke i maktspelet mellom erkebiskop Olav Engelbrektsson og medlem av riksrådet Niels Lykke. I 1532 lét Lykke seg velja til forstandar for klosteret.

Etter ei rettssak mot Lykke i 1535 vart alt han eigde&nbsp;&ndash; inkludert klosteret på Tautra&nbsp;&ndash; tildømt erkebiskopen på vegner av den norske krona. Då Olav Engelbrektson sjølv måtte reisa frå landet i 1537, vart klosteret lagd inn under krona.

Ein veit lite om sjølve byggverket til klosteret, men i fylgje islandske nedteikningar brann bygningane i 1251. I dag er ruinane teke høvesvis godt vare på, og er eit mål for turistar frå heile verda.

Det er i dag lett tilgang til klosterruinane, med guiding, nye kulturstiar og servering på staden.

## Tautra Mariakloster

Ikkje langt frå dei gamle ruinane ligg i dag eit nytt cisterciensarkloster. Det vart grunnlagt i provisoriske bygningar i 1999. Grunnsteinen til eit nytt kloster vart så lagt ned av dronning Sonja den 8. mai 2003, og det nye klosteret vart teke i bruk i juli 2006.

Den 25. mars 2006 vart Mariaklosteret gjeve status som sjølvstendig priorat innan den katolske kyrkja.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Tautra Mariakloster
*
Den forsvundne pølsemaker

***Den forsvundne pølsemaker*** er ein norsk komedie frå 1941 regissert av Toralf Sandø. Han var basert på ein roman av Rocambole Pedersen.

## Handling
Ein pølsemakar er forsvunnen, og privatdetektivane «Rask» og «Gløgg» må rykka ut. Etter mange hendingar blir forbryterligaen fakka, og Rask og Gløgg får si velfortente løn.

## Skodespelarar
Detektivparet blei spela av Leif Juster og Ernst Diesen. Elles medverka J. Holst Jensen, Eva Steen, Eva Lunde, Kari Heide Steen og andre.

## Anna
Jolly Kramer-Johansen og Kristian Hauger stod for filmmusikken, mellom anna slageren «Pølsemaker, pølsemaker».

## Sjå òg
* Norske filmar

## Kjelder


## Bakgrunnsstoff
*
Fjols til fjells

***Fjols til fjells*** er ein norsk komedie frå 1957, regissert av Edith Carlmar. Medan mange tilskodarar sette stor pris på filmen, har han fått mykje kritikk av media- og kulturvitarar. 

## Handling
Filmen er basert på ein revy og går føre seg på *Hurumhei Høyfjellshotell*. Her opplever portieren Poppe stadige forviklingar med eit rikt persongalleri.

## Skodespelarar
Leif Juster som Poppe, Unni Bernhoft, Frank Robert, Nanna Stenersen, Anne Lise Wang, Anne Lise Christiansen, Willie Hoel, Einar Sissener og Liv Ullmann
## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
Munkeliv kloster

**Munkeliv kloster** i Bergen skal ha vorte oppretta kring 1110 av kong Øystein Magnusson (1103-23). Det var eit benediktinarkloster og vigd til erkeengelen Mikael.

Det vart reist på det området  som framleis vert kalla Klosteret, på høgda ned mot Nordnes. Kyrkja, Mikaelkyrkja, var bygd i stein og skal ha hatt påverknad frå Nord-Italia. Ho var opphavleg einskipa, med kyrkjeskip og kyrkjekor i same breidd, og ei apside. Ho hadde òg ei krypt i aust. I vest vart det bygd eit tårn i løpet av 1200-talet.

I 1426 vart klosteret overteke av birgittinarordena etter at pest på midten av 1300-talet hadde ført til forfall. Klosteret vart då delt mellom munkar og nonner.

I 1455 svidde hanseatane av klosteret då dei jakta på høvedsmannen på Bergenhus festning, Olav Nilson. Han hadde drive med kaparverksemd mot Rostock og Wismar, og vona at han skulle vera verna mot forfylgjarane medan han var i klosteret.

Nonnene, birgittinarane flytta til Hovedøya ved Oslo, men kom attende i 1478 etter at klosteret var vorte bygd opp att av cisterciensiarane. Der vart dei til 1531 då klosteret vart sekularisert.

I 1536 vart klosteret brend ned og murane nedbrotne, i samband med reformasjonen.

Under arkeologiske utgravningar i 1860 leia av Nicolay Nicolaysen, fann ein eit hovud laga av marmor som syner kong Øystein Magnusson. Dette skal vera det eldste portrettet av ein nordmann. Bergen Museum har i dag hovudet i samlinga si.

Munkane dyrka urter i ein urtehage i skråninga mot Puddefjorden. Hagen vart overteke av Løveapoteket i Bergen, som nytta klosterhagen til apotekhage og dyrka medisinske plantar til bruk i apoteket. Mot slutten av 1800-talet vart området bygd ut med hus.

## Litteratur
* Lidén,Hans-Emil og Magerøy, Ellen Marie, *Norges kirker, Bergen*, band 1, Oslo 1980 ISBN 82-05-12367-5

## Bakgrunnsstoff
* Munkeliv kloster på http://www.bergenskartet.no
* Munkeliv kloster på Lokalhistoriewiki
*
Kadima

**Kadima** (hebraisk קדימה, *Qādīmāh*, norsk 'Framover') er eit tidlegare politisk parti i Israel. Det vart grunnlagd av Ariel Sharon den 21. november 2005. Etter at Sharon vart sjuk i januar 2006, tok Ehud Olmert over leiinga av partiet. Partiet var i regjering frå 2006 til 2009, men mista deretter mykje makt og gjekk gjennom splittingar. Det blei seinare oppløyst, og stilte ikkje til val i 2015.

## Politikk
Kadima er eit nasjonalistisk og liberalt sentrumsparti, noko til venstre i høve til Sharon sitt gamle parti, høgrealliansen Likud. Partiet stør i hovudsak opp om vegkartet for fred i Midtausten, og arbeider for prinsippet «land for fred». Partiet vil likevel ikkje at Israel skal trekkja seg ut frå heile Vestbreidda av Jordanelva, og heller ikkje Jerusalem. Partiet ser på Jerusalem som Israel sin udelelege hovudstad.

## Namneregistrering
Sharon vurderte først å kalla partiet sitt Ahrayut Leumit (אחריות לאומית), noko som tyder «Nasjonalt ansvar». Eit anna alternativ var HaTihkva (Von). Då partiet vart registrert den 24. november 2005 valde ein til slutt å kalla det Kadima.

## Leiarar og valresultat
Ved valet i mars 2006 vart Kadima Israel sitt største politiske parti, med 28 mandat i Knesset. Likud blei leiar for ei koalisjonsregjering med Ehud Olmert som statsminister. Sjølv om Kadima også var det største partiet ved valet i 2009 med Tzipi Livni som leiar, fekk det ikkje regjeringsmakt og måtte gå i opposisjon. I 2012 vart Livni vraka som leiar til fordel for den meir konservative Shaul Mofaz. Ein fløy av partiet braut ut og grunnla eit senter-venstreparti, Hatnuah, med Livni som leiar. Ved valet i 2013 vart Kadima det minste partiet i Knesset med berre to mandat. Det stilte ikkje til val i 2015.

## Kjende medlemar
Viktige personar som gjekk over frå Likud:
* Visestatsminister Ehud Olmert
* Forsvarsminister Shaul Mofaz 
* Turistminister Avraham Hirchenson 
* Justisminister Tzipi Livni 
* Tryggleiksminister Gideon Ezra 
* Transportminister Meir Sheetrit 
* Knessetrepresentant Marinah Solodkin 
* Knessetrepresentant Ronni Bar-On 
* Knessetrepresentant Ruhamah Avraham 
* Knessetrepresentant Eli Aflalo 
* Knessetrepresentant Ze'ev Boym 
* Knessetrepresentant Majallie Whbee
Gullfaks C

**Gullfaks C** er ei oljeplattform på Gullfaksfeltet i Nordsjøen. Understellet til plattforma vart bygd av Norwegian Contractors, med Condeep understell av betong. Plattformdekket vart bygd ved Aker Stord. Då plattforma vart taua ut på feltet, var ho den tyngste strukturen i verda som hadde vorte flytta på (1,5 millioner tonn).  Plattforma vart sett ned på 216 meters havdjupne.

Produksjonsstart var den 4. november 1989. Gullfaks C er ei kombinert bore- produksjons- og bustadplattform, ei integrert oljeplattform. Frå juni 1994 har Gullfaks C motteke og handsama petroleum frå Tordisfeltet. 
Statoil er operatør for heile Gullfaksfeltet.

## Kjelder


## Bakgrunnsstoff
* Et minisamfunn i Nordsjøen NRK- fjernsynsprogram om livet på Gullfaks C
* Olje- og energidepartementet: Fakta norsk petroleumsverksemd 2005. Nettversjon
* Gullfaksområdet på http://www.statoil.com
* Gullfaksfeltet  - Petroleumskartet, Norsk Oljemuseum
* Gullfaks C på http://de.structurae.de
Lillebil Ibsen

**Lillebil Ibsen** (), døypt **Sofie Parelius Monrad Krohn**, var ein norsk dansar og skodespelar. Ho debuterte som dansar då ho var elleve år gammal, og fekk snart ein strålande karriere i utlandet. Seinare heldt ho seg mest i Noreg som ein anerkjend skodespelar.

## Verdsstjerne som dansar
Ho var dotter av ingeniøren Georg Monrad Krohn og Gyda Christensen, som var skodespelar og instruktør og opphavskvinna til den første norske balletten. Då Lillebil debuterte på Nationaltheatret som *[[Prinsessen på erten]]* i 1911 var det mora som var instruktør.

I dei neste åra fekk «Madame Lillebil» ein eventyrleg utanlandsk karriere. Ho dansa i London og Paris, og møtte mellom anna koreografen Mikhail Fokine og komponisten Igor Stravinskij. 16 år gammal blei ho engasjert av den store iscenesettaren Max Reinhardt i Berlin, der ho blei prima ballerina.

Under Verdsutstillinga i Oslo i 1914 hadde ho møtt og blitt oppvarta av Tancred Ibsen. Dei to gifta seg fem år etter, då Lillebil nett var blitt tjue, og skulle ha eit samliv på nesten seksti år. 

## Norsk skodespelarkarriere
Etter giftarmålet ønska Lillebil å slå seg ned i Noreg. Ho hadde allereie hatt ei talerolle i *[[Den uskikkelige lille prinsesse]]* på Nationaltheatret i 1915. I 1923 engasjerte så Centralteatret skodespelaren, først i pantomimespelet *[[Scaramouche]]* med musikk av Sibelius, og deretter i skodespelet *[[Kameliadamen]]*. Året etter spelte Lillebil Ibsen revyar på Chat Noir. Songane, dansane og parodiane hennar blei svært populærte, og ho framførte òg fleire av dei i London, Paris, Stockholm og København.

Etter kvart gjekk ho ifrå dansen og via seg heilt til skodespelaryrket. Ho var knytt til Det Nye Teater frå 1928 til 1956 og var deretter ved Nationaltheatret fram til 1969. Ibsen spelte både i komediar, til dømes *[[Troll kan temmes]]* og *[[Den stundesløse]]*, og i drama, som *[[Mrs. Warren's Profession|Mrs. Warrens forretning]]*, *[[Who's Afraid of Virginia Woolf?|Hvem er redd for Virginia Woolf?]]* og ei rekke Ibsen-stykke.

Lillebil Ibsen samarbeidde med fleire fine skodespelarar, mellom anna Gösta Ekman i *Den glade enke* i Stockholm. Ho hadde eit særleg samspel med Per Aabel. For spelet sitt mot han i *Kjære løgnhals* fekk ho Kritikerprisen i 1961. Stykket blei sett opp fleire gonger og teke på turné i heile Noreg og i nabolanda. Då Ibsen feira syttiårsjubiléet sitt som scenekunstnar, i 1981, spelte ho nok ein gong Mrs. Pat i *Kjære Løgnhals*.

## Utgjevingar
* *Det begynte med dansen* (1961), sjølvbiografi
Tancred Ibsen

**Tancred Ibsen** () var ein norsk filmregissør og føregangsmann innan norsk film. Han stod bak den første norske lydfilmen, *Den store barnedåpen*, i 1931.

Tancred var son av Sigurd og Bergliot Ibsen og dermed soneson av Henrik Ibsen og dotterson av Bjørnstjerne Bjørnson. Han vart fødd i Gausdal, men voks opp i Oslo, Stockholm og Italia ettersom familien flytte. Han utdanna seg først til offiser og flygar. Tancred møtte Sofie Krohn, betre kjend som skodespelaren Madame Lillebil, under Verdsutstillinga i Oslo i 1914, og gifta seg med henne i 1919. 

Det var under ein av Lillebil sine turnéar i USA at han blei introdusert for filmskaping, og i åra 1924&ndash;25 arbeidde han som assistent i Hollywood.
Så drog Tancred Ibsen tilbake til Noreg og tok til med å laga eigne filmar, gjerne basert på norsk litteratur. *[[Den store barnedåpen]]* kom ut i 1931, deretter *[[Fant]]* i 1937, *[[Gjest Baardsen]]* i 1939, *[[Tørres Snørtevold]]* i 1940, *[[Den farlige leken]]* i 1942, *[[Venner]]* i 1960 og *[[Vildanden]]* i 1963.

## Kjelder
* www.kulturnett.no
* Utdjupande artikkel om Ibsen i NBL, skriven av Trond Olav Svendsen.
Tordisfeltet

**Tordisfeltet** er eit oljefelt på Tampenområdet i Nordsjøen som ligg mellom Snorrefeltet og Gullfaksfeltet. 

Frå juni 1994 har Gullfaks C- oljeplatformen motteke og handsama petroleum frå Tordisfeltet. I tillegg til hovudstrukturen Tordis, vert feltet utgjort av strukturane Tordis Øst (1998), Borg (1999) og Tordis Sørøst (2001). Utvinninga av petroleum skjer med installasjonar på havbotnen. Det er bygd ut med ein sentral havbotnmanifold som er knytt til Gullfaks C. Til denne manifolden er det knytt sju separate satellittbrønnar og to havbotnrammer. Brønnstraumen blir overført til Gullfaks C i to røyrleidningar. Vatn til vassinjeksjon kjem i ein røyrleidning frå Gullfaks C. 

Statoil er operatør for Tordisfeltet. Feltet vart bygd ut av det tidlegare norske oljeselskapet Saga Petroleum

## Kjelder
* Olje- og energidepartementet: Fakta norsk petroleumsverksemd 2005. Nettversjon
* Fakta om Tordis  på http://www.statoil.com
* Tordisfeltet  - Petroleumskartet, Norsk Oljemuseum
* Tordis feltet Konsekvensutredning Saga 1991 Oljedirektoratet
* Fakta om Tordisfeltet  Oljedirektoratet
Det israelske arbeidarpartiet

**Det israelske Arbeidarpartiet** eller **Avoda** (frå hebraisk העבודה Ha'Avoda, 'Arbeid') er eit sentrum-venstre politisk parti i Israel. Det er eit sosialdemokratisk  og sionistisk parti, og er medlem i Den sosialistiske internasjonalen (SI) og observatør i Det europeiske sosialistpartiet (PES), der også Det norske Arbeidarpartiet er med.

## Historie
Partiet vart skipa i 1968 då [partia Mapai, Ahdut HaAvoda og Rafi slo seg saman. 
 
Mapai vart eit viktig parti blant jødane i Palestina gjennom sambandet med den mektige jødiske fagrørsla Histadrut. Partiet skipa òg to væpna grupper, Hashomer og Haganah. Leiaren var David Ben-Gurion, som òg vart første statsministeren i Israel etter staten vart oppretta. 

Partiet dominerte israelsk politikk til det tapte for høgrepartiet Herut/Likud i 1977. Det samarbeidde lenge med det venstresosialistiske partiet Mapam, Det sameinte Arbeidarpartiet. Men Mapam gjekk imot samarbeidet Avoda innleidde med høgresida i 1984, og vart eit opposisjonsparti til venstre. Mapam gjekk sidan inn i venstrepartiet Meretz (Kraft), no Meretz-Yachad, Det israelske sosialdemokratiske partiet (som likevel er til venstre for Avoda). 

Etter Avoda hadde vunne valet i 1992, kom Osloprosessen. Yitzhak Rabin var statsminister men vart myrda av ein høgreekstremist etter at høgresida i landet hadde ført ein langvarig hatefull kampanje mot fredsprosessen og statsministeren. Etterfølgjaren Shimon Peres tapte for Likud i 1996. Ehud Barak vann valet i 1999 med felleslista Eitt Israel, men vart etterfølgd av Ariel Sharon som statsminister i 2001 i ei ny samlingsregjering der Avoda mellom anna fekk utanriks- og forsvarsministeren. 

I 2003 gjekk Yossi Beilin og nokre andre på venstresida i partiet ut, og slutta seg til Meretz i Meretz-Yachad. Etter mykje kritikk gjekk Avoda ut av Sharon-regjeringa i 2003, og tapte valet same året. Etter dette gjekk Avoda saman med det nye sosialistiske partiet Am Ehad (Ein Nasjon), mest fordi leiaren der, Amir Peretz, også var leiar i Histadrut. I desember 2004 vart Avoda med i Sharon-regeringa igjen, for å gjennomføre tilbaketrekkinga frå Gaza. I november 2005 vart Amir Peretz vald til ny leiar i Avoda, og han drog partiet ut av regjeringa igjen. Ved valet i mars 2006 vart Avoda nest størst, etter det nye sentrumspartiet Kadima. Under Amir Peretz har Avoda vorte meir sosialdemokratisk igjen, med klårare avstand til marknadsliberalismen på høgresida, etter at det i nokre år har vore nokså avideologisert og «blairistisk», det vil seie sosial-liberalt. 

Når det gjeld den manglande fredsprosessen, har Amir Peretz sagt litt motstridande ting, både at Osloprosessen ikkje er død, men òg at heile Jerusalem må vere israelsk. Det ser ut til at Avoda går inn i ei koalisjonsregjering med Kadima og andre sentrumsparti etter valet i 2006.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Israeli Labor Party|Israeli Labor Party]]» frå ,  den 13. mai 2018.*
Janez Drnovšek

**Janez Drnovšek** () var ein slovensk politikar og tidlegare president i Slovenia, frå 2002 til 2007. Han har òg vore statsminister i Slovenia og president i Jugoslavia.

Drnovšek vart fødd i Celje i det som då var den slovenske delrepublikken i Jugoslavia. Han er utdanna økonom med doktorgrad frå universitetet i Maribor i 1986. Han har arbeidd i eit bygningsfirma, i bank og som økonomisk rådgjevar ved den jugoslaviske ambassaden i Kairo. I 1986 vart han vald som delegat til parlamentet i Slovenia og også det jugoslaviske parlamentet. I 1989 vart det for første gong heldt frie val i Slovenia til plassen som Slovenia sin representant til Jugoslavia sitt kollektive presidentskap og Drnovšek vann valet. Han vart dermed den første fritt valde medlemen i presidentskapet. På denne tida rullerte posten som formann i presidentskapet, og dermed president i Jugoslavia, mellom dei ulike delrepublikkane for eit år om gongen. I 1989 var det Slovenia sin tur til å ha presidenten, og Drnovšek vart dermed president i Jugoslavia, frå 15. mai 1989 til 15. mai 1990. Han var på denne tida framleis medlem i kommunistpartiet.

I 1991 erklærte Slovenia sjølvstende, og ein kort krig braut ut mot den jugoslaviske hæren. Drnovšek leia forhandlingane på øya Brioni som enda med våpenstillstand og tilbaketrekking av dei jugoslaviske styrkane. Etter at Slovenia vart sjølvstendig har han vore ein av dei mest framtredande politikarane i landet. I 1992 vart han leiar av partiet Slovenias Liberale Demokrati (*Liberalna Demokracija Slovenije* - LDS), og i april same året vart han statsminister i Slovenia. Han fokuserte på økonomiske reformer og privatisering. I hans tid som statsminister starta prosessane med å oppnå slovensk medlemskap i NATO og EU. Han sat som statsminister til 2002, med nokre få månaders avbrot i 2000. I 2002 gjekk han òg av som partileiar. Ved presidentvalet 10. november og 1. desember 2002 vart han vald til president med 44,4 % i første valrunde og 56,5 % i andre runde. I 2006 forlet han partiet LDS. Han stilte ikkje til attval i 2007, og gjekk av då perioden hans var over, den 23. desember 2007.

Janez Drnovšek var skild og hadde to born. Han var veganar.

Drnovšek døydde i 2008 i heimen sin i Zaplana.
Jugoslavias kommunistforbund

**Jugoslavias kommunistforbund** (serbokroatisk **Savez komunista Jugoslavije (SKJ)**, slovensk **Zveza komunistov Jugoslavije (ZKJ)**, makedonsk **Sojuz na Komunistite na Jugoslavija (SKJ)**) blei danna i 1919, og fekk frå starten stor støtte i delar av folket. Partiet gjorde det så godt under valet i 1920 at det året etter blei forbode, noko det var heilt til etter andre verdskrigen, da det blei statsberande parti. Den første leiaren var *Filip Filipovic*, og partiet heitte første året *Jugoslavias [[sosialisme|sosialistiske]] arbeidarparti (kommunistane*) - SRPJ(k) - før det på andre kongressen sin i 1920 skifta namn til *Jugoslavias kommunistiske parti* KPJ. Partiet oppstod ved sameining av dei radikaliserte sosialdemokratiske partia i dei ulike delane av det som no var blitt (det første) Jugoslavia.

Frå 1937 var Josip Broz Tito leiar i Jugoslavias kommunistiske parti. Under hans leiing stod partiet i brodden for den anti-fascistiske partisanrørsla under krigen og for skipinga av den føderative jugoslaviske staten etter frigjeringa i 1945 ("Det andre Jugoslavia").

Jugoslavia var i hovudsak blitt frigjort med eigne krefter, noko som gjorde at landet greidde å halde seg utanfor sovjetisk dominans etter krigen. Partiet blei i samband med brotet med dei stalinistiske partia omdøypt til *Jugoslavias Kommunistforbund* (SKJ/ZKJ). Dette skjedde på kongressen i 1952.

Kommunistforbundet var statsberande også ettar at Tito døydde i 1980. Men utover 80-talet begynte disintegrasjonen både av den jugoslaviske staten og partiet som hadde halde den saman. Store spenningar oppstod, særskilt mellom det reformvennlege slovenske kommunistpartiet, leidd av Milan Kučan og det stadig meir etnonasjonalistiske serbiske kommunistpartiet, leidd av Slobodan Milošević. Den endelege oppløysinga kom 23. januar 1990, då delegasjonane frå Slovenia og Kroatia forlet den 14. ekstraordinære partikongressen. Sidan skifta delane i dei ulike republikkane namn og kalla seg sosialistiske eller sosialdemokratiske, såleis mellom anna Det sosialdemokratiske partiet i Bosnia og Herzegovina - Sosialdemokratane, Det sosialdemokratiske partiet i Kroatia og Sosialdemokratane i Slovenia. Det finst også nokre mindre kommunistiske grupper.
Radikale Venstre

**Det Radikale Venstre** er eit sosialliberalt politisk parti i Danmark. Radikale Venstre er med i Den liberale internasjonale og er søsterparti av Venstre i Noreg. Partiet vart grunnlagt 21. mai 1905. Formannen er Margrethe Vestager. Ved det siste folketingsvalet, i 2011, fekk partiet 9,5 % av røystene og 17 plassar i Folketinget (av 179), og vart dermed fjerde størst. Dette var det beste valresultatet for partiet sidan 1973. 
## Politikk
Før folketingsvalet i 2005 markerte Radikale Venstre seg i valkampen mellom anna med sterk motstand mot det som det såg som den framandfiendtlege politikken til den sitjande Venstreregjeringa til Anders Fogh Rasmussen. Det gjekk mellom anna sterkt imot restriksjonane på familiegjenforening med utanlandske ektefellar som regjeringa har innført.

I 2006 vedtok partiet ein framtidsstrategi som det kalla «En anden vej». Der ville partiet framstå som eit reelt alternativ, uavhengig av både den høgreorienterte regjeringa til Fogh Rasmussen og Sosialdemokratane. Partiet avviste samarbeid med Fogh Rasmussen, og ville køyra fram Marianne Jelved som sin statsministerkandidat ved neste folketingsval.http://www.radikale.dk/CMS/forside05.aspx?SiteID=60051  Denne strategien førte ikkje til suksess.

Partiet sin ungdomsorganisasjon heiter Radikal Ungdom af 1994.

## Historie
### Valresultat for Radikale Venstre

### Partileiarar
* Jørgen Hald, 1905-1914
* Kr. Tovborg Jensen, 1914-1920
* Anders Larsen, 1920-1921
* Ole Troelsen, 1921-1922
* Erik Scavenius, 1922-1924
* N.P. Andreasen, 1924-1929
* Martin Sørensen, 1929-1936
* N.C. Andersen, 1936-1937
* Hans Jeppesen, 1937-1960
* Helge Pedersen, 1960-1964
* Søren Bjerregaard, 1964-1971
* Asger Baunsbak-Jensen, 1971-1974
* Gunnar Skov Andersen, 1974-1976
* K. Helveg Petersen, 1976-1978
* Thorkild Møller, 1978-1993
* Margrethe Vestager, 1993-1997
* Johannes Lebech, 1997-2000
* Lone Loklindt, 2000-2001 (fungerande)
* Søren Bald, 2001-

### Statsministrar frå Radikale Venstre
* Carl Theodor Zahle, 1909-1910 og 1913-1920
* Erik Scavenius, 1942-1943
* Hilmar Baunsgaard, 1968-1971

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Partiet sine heimesider
Matti Vanhanen

**Matti Taneli Vanhanen** () er ein finsk journalist og politikar (frå Centern). Han var statsminister i Finland frå 2003 til 2010.

Frå 1980 til 1983 var Vanhanen leiar for Centerns ungdomsförbund. Frå 1985 til 1991 jobba han i avisa *Kehäsanomat*, som sjefredaktør frå 1988. I 1991 vart han vald inn i den finske riksdagen.

Vanhanen vart først forsvarsminister då Anneli Jäätteenmäki danna regjering våren 2003. Då Jäätteenmäki gjekk av etter berre eit par månader vart Vanhanen statsminister og partileiar.

Ved presidentvalet i 2006 var Vanhanen Centern sin kandidat. Han kom på tredje plass i første valomgangen med 18,6 % av røystene. I andre valomgang gav han si støtte til Samlingspartiet sin kandidat Sauli Niinistö. 

Sidan juni 2019 har han vore talsmann for riksdagen i Finland, tilsvarande stortingspresident i Noreg. 

Vanhanen er totalfråhaldsmann. Han er skild og har to born.

## Bakgrunnsstoff
* Matti Vanhanen si heimeside
Halldór Ásgrímsson

**Halldór Ásgrímsson** () var ein islandsk politikar som var statsminister på Island frå 15. september 2004 til han gjekk av 5. juni 2006. Han har leia Framsóknarflokkurinn («Framstegspartiet», det islandske sentrumspartiet) sidan 1994.

Ásgrímsson studerte mellom anna i Noreg, på NHH i Bergen. Han sat nesten uavbrote i Alltinget sidan 1974, og var dermed lenge den som hadde sete lengst i Alltinget blant representane der.

Halldór Ásgrímsson hadde fleire mange ministerpostar, mellom anna fiskeriminister (1983 til 1991), justis- og kyrkjeminister (1988 til 1989), minister for nordisk samarbeid (1985 til 1987) og utanriksminister (1995 til 2004). Han var også generalsekretær for Nordisk Ministerråd frå 2007 til 2013.

## Fotnotar
Kanteletar

**Kanteletar** er eit folkediktingsepos samla av Elias Lönnrot, det blir som regel rekna som Kalevalas «søsterverk». Dikta i Kanteletar er skrive på kalevalaversemål.

Kanteletar kom ut som tre band i 1840 under namnet *Kanteletar taikka Suomen Kansan Wanhoja Lauluja ja Wirsiä* («Kanteletar eller det Finske Folkets Gamle Songar og Salmar»). Lönnrot fekk grunnlaget til samlinga på han på innsamlingsferda si i 1838 møtte diktsongaren og kvedaren Mateli Kuivalatar ved breidda av Koiterejärvi, og skreiv ned dikta hennar.

Project Gutenberg har inkludert Kanteletar i samlinga si.

## Bakgrunnsstoff
* Kanteletar  i Project Gutenberg.
Mapam

**Mapam** – Det sameinte arbeidarpartiet – var etterkomaren etter venstrefløya av det sionistiske arbeidarpartiet Poale Sion i Russland. Det vart danna i 1948 ved samanslåinga av dei sosialistiske gruppene Hashomer Hatzair og Achdut Ha'Avoda, og var ein aktiv deltakar i israelsk politikk til 1990-åra. Det representerte venstrefløya av kibbutzrørsla og etterfølgde på denne måten Hashomer Hatzair som hadde vore aktiv sidan 1920-åra. 

Mapam var opphavleg prosovjetisk, til rettssakene mot leiande jødiske kommunistar i Tsjekkoslovakia i 1953 og Mapams utsending i den tsjekkoslovakiske hovudstaden vart påstått å vere med i ei sionistisk samansverjing med desse. Sidan utvikla Mapam seg i meir sosialdemokratisk retning. Ei gruppe av Mapam-medlemer med Moshe Sneh i brodden reagerte på brotet med Sovjetunionen med å gå over til Maki, kommunistpartiet. 

Mapam vart med i regjering saman med Mapai (no Avoda, Det israelske arbeidarpartiet) frå 1955. I 1969 gjekk dei eit steg vidare og vart med i ein fast valallianse med Arbeidarpartiet. Men i 1984 gjekk Mapam ut av denne alliansen og ut av regjeringa i protest mot at Avoda med Shimon Peres i brodden skipa ei samlingsregjering med høgrepartiet Likud. 

I 1992 skipa Mapam det nye freds- og venstrepartiet Meretz saman med venstregruppene Ratz og Shinui. Dette sekulære og demokratisk-sosialistiske partiet heiter no **Meretz-Yachad**. 

Ein av dei mest kjende Mapam-profilane opp gjennom tida er Simha Flapan (1911-1987), som er mest kjend for å ha gitt ut boka *The Birth of Israel, Myths and Realities*.

## Kjelder
Maki

**Maki** (מק"י) er Det israelske kommunistpartiet. Maki er eit akronym for Ha'Miflaga Ha'Komunistit Ha'Ysraelit, og partiet vart danna i 1948 av restane av Det palestinske kommunistpartiet innanfor grensene av den nye staten Israel. Partiet var ikkje sionistisk, men anerkjende Israel. Det meinte òg at dei palestinske arabarane hadde rett til å skipe sin eigen stat, i samsvar med FN-fråsegna om deling av landet. Partiet høyrde til Den kommunistiske verdsrørsla og støtta Sovjetunionen. Maki fekk mellom tre og seks plassar i det israelske parlamentet Knesset frå starten til 1965. 

På grunn av dei stalinistiske rettssakene mot jødiske kommunistar i Tsjekkoslovakia, braut det prosovjetiske venstresionistiske arbeidarpartiet Mapam med Sovjetunionen i 1953. Då gjekk somme Mapam-medlemer over til Maki, med Moshe Sneh i brodden. Men i 1965 kløyvdest Maki mellom ei i hovudsak jødisk gruppe leidd av Sneh som var kritisk til den stadig meir fiendtlege sovjetiske politikken overfor Israel, og ei gruppe av i hovudsak israelske arabarar, som gjekk ut og skipa *Rakah*, «Den nye kommunistlista». Rakah vart anerkjent av Sovjetunionen som det «offisielle» israelske kommunistpartiet. 

Etter dette var Maki svekt, og hangla vidare til det gjekk inn i venstrepartiet Ratz i 1984. Dette gjekk i sin tur saman med to andre venstreparti og grunnla Meretz nokre år seinare. 

Rakah vart sett på som eit «arabisk» parti sjølv om det vart leidd heilt til slutten av 1980-åra av jødiske Meir Vilner. I 1977 danna partiet valalliansen Hadash, *Den demokratiske fronten for fred og likskap*, saman med andre ikkje-sionistar. I 1989 endra Rakah offisielt namnet sitt tilbake til Maki og er framleis den leiande krafta i Hadash, som regelmessig vinn mellom tre og seks seter ved val til Knesset. 

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Heimesidene til Maki
Bø Sommarland

**Bø Sommarland** er ein familiepark i Bø i Telemark. Parken opna i 1985, og har vatn og bading som hovudtema. I 2004 hadde parken 221&nbsp;000 besøkande, og ein omsetnad på 59 mill. kroner.

Bø Sommarland tilhøyrer det spanske konsernet Parques Reunidos, som også eig moroparken Tusenfryd. 

## Kjelder

* Offisiell nettstad 

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettstad
Cola

**Cola** er ein søt leskedrikk (brus) med ein raud-brunleg farge. Drikken inneheld kolsyre og om lag 110-130 mg koffein per liter. Cola har namnet sitt etter kolanøtta, som opphavleg var koffeinkjelda i cola. Ein får drikken i fleire variantar, mellom anna som light (med mindre sukkerinnhald), koffeinfri, med sitron- eller vaniljesmak med meir.

## Ulike Cola-merke
* Coca-Cola
* Pepsi
* Ubuntu Cola
* Royal Crown Cola
* Jolly Cola
* Jolt Cola
* Virgin Cola
* Mecca-Cola

### Norske Cola-merke
* Happy Cola
* isi-Cola

## Bakgrunnsstoff
Kola

**Kola** (russisk Ко́ла, nordsamisk *Guoládat*, skoltesamisk *Kuâlõk*) er ein by i Murmansk oblast i Russland med om lag 9&nbsp;000 innbyggjarar. Han ligg ved munningen til elvane Kola og Tuloma, 12&nbsp;km sør for Murmansk. Kola er den eldste byen på Kolahalvøya. 

Distriktet Kolo vart først nemnt i russiske kjelder i 1264. Området vart folkesett av pomorar, som bygde fortet Kola i 1565. Svenskene klarte ikkje å innta fortet under den svensk-russiske krigen mellom 1590 og 1595. På 1600-talet blømde byen som eit utgangspunkt for pomorane sine ekspedisjonar til Spitsbergen og Novaja Semlja.

Sjølv om Kola fekk bystatus i 1784 så gjekk byen tilbake etter at Russland fekk tilgang til Austersjøen. Byen vart brukt av tsarane som ein eksilstad og vart brend ned til grunnen under krimkrigen, då eit britisk krigsskip bombarderte byen i tjue timar. Som følgje av øydelegginga vart senteret for distriktet flytt frå Kola til Kem. Den øydelagde byen vart seinare overskugga av den nærliggande byen Murmansk, som Kola no vert rekna som ein forstad til.

Sjølv om jordvoller og grøfter frå den opphavlege festninga framleis eksisterer, så er det viktigaste landemerke i Kola katedralen som vart bygd 1800–1809 og den kan ha vore den første bygningen i stein på Kolahalvøya. Andre attraksjonar er Pomormuséet og Murmasji, det nordlegaste spaet i Russland.

## Kjelder

* *Delar av denne artikkelen bygger på «[[:nb:Kola|Kola]]» frå , den 1. februar 2009.* 

## Bakgrunnsstoff

*
OpenCola

**OpenCola** er eit cola-merke som er unikt fordi oppskrifta er fritt tilgjengeleg. Alle kan lage drikken, og alle kan endre og betre oppskrifta, så lenge dei òg lisensierer ho under GNU General Public License. 

OpenCola var opphavleg meint som marknadsføring for prinsippet rundt open kjeldekode, men ideen slo an og 150&nbsp;000 boksar blei selt. Det Toronto-baserte selskapet Opencola, grunnlagt av Grad Conn, Cory Doctorow og John Henson, blei derfor betre kjent for den nye drikken enn for programvarene dei utvikla.

## Bakgrunnsstoff
* Oppskrift på OpenCola
Brokskjelv

På nordmøring talar ein om å ha **brokskjelv** (utt. *broksjölv*) når ein er så redd at ein skjelv i broka.
Piggsvinfamilien

**Piggsvinfamilien** er ein familie av insektetarar som omfattar fleire artar både i Europa, Asia og Afrika.

Piggsvin har ein svært spiss snute. Dei har ein ganske rund kropp der håra har form som kjempestore piggar. Dei kan rulle seg saman med hovud og bein under ryggen og piggane stikkande opp. Då er dei nærmast heilt utan trussel frå rovdyr.

Piggsvin et insekt og små virvellause dyr, men og små virveldyr, som slangar og amfibiar, og plantemateriale.

Piggsvinet er kjend for å gå i dvale om vinteren, gjerne under haugar av lauv. Det har faktisk hendt at ein har kunna høyre at det snorkar.

Namnet piggsvin vert og brukt om dyr som har ein liknande utsjånad, men som ikkje er i slekt med dei eigentlege pinnsvina. Desse dyra er holepiggsvin og trepiggsvin, som er to ulike typar gnagarar, og maurpiggsvin, som er eit kloakkdyr.
Idol

**Idol** (gresk *eidelon*, 'bilete') tyder eigentleg gudebilete som ein dyrkar som ein avgud. Omgrepet vert ofte brukt med same tyding som ideal.
Koalisjonen av viljuge

**Koalisjonen av viljuge** (frå engelsk: **Coalition of the Willing**) er ei nemning på dei statane som saman med USA gjekk inn i Irak i 2003. Statane som var med på invasjonen av Irak i 2003 hadde ikkje mandat frå SN, og vart førelagde falske prov på at Saddam Hussein hadde s.k. masseøydeleggingssvåpen.
Idol Noreg

***Idol: Jakten på en superstjerne*** er eit norsk fjernsynsprogram på kanalen TV2, basert på det populære britiske programmet *[[Idol Storbritannia|Pop Idol]]*. Programmet skildrar formålet sitt i undertittelen «jakta på ei superstjerne». I *Idol* vert vanlege menneske invitert til å synge i ein audition i fleire byar. Eit panel på tre til fire domarar inviterer nokre av deltakarane til å delta vidare i programmet. Deltakarane vert færre og færre ved at det vert gjennomført fleire songprøver, der berre nokre deltakarar går vidare. Etterkvart er det opp til fjernsynssjåarane å avgjere kven som skal gå vidare, ved å stemme på sine favorittar ved hjelp av telefon og SMS. 

## Vinnarar
* 2003: Kurt Nilsen
* 2004: Kjartan Salvesen
* 2005: Jorun Stiansen
* 2006: Aleksander Denstad With
* 2007: Glenn Lyse
* 2011: Jenny Langlo
 
## Bakgrunnsstoff
* Offisiell heimeside for Idol 2006
* Fanside for Idol 2006
Ideal

**Ideal** (frå gresk *[[idé]]*, 'draumebilete') er eit omgrep som gjerne blir brukt om tankar eller menneske ein ser på som perfekte. Det blir 
mellom anna mykje brukt om personar som ein ser opp til og ønskjer å likne.

## Sjå òg
* Idealisme
* Idol
* Idé
* Ideal i matematikk
Roh Moo-hyun

**Roh Moo-hyun** () var ein sørkoreansk politikar som var president i Sør-Korea frå 25. februar 2003 til 25. februar 2008. Før han vart poliktiar var Roh menneskerettsadvokat. Han var katolikk, akkurat som føregangaren Kim Dae-jung. Roh vart fødd i 1946 i ein fattig bondefamilie i Gimhae, nær Busan, søraust i Sør-Korea.

## Bakgrunnsstoff
* Roh Moo-hyun si offisielle engelske side
* Profil på BBC News
* Profil på CNN
Rådyr

**Rådyr** (*Capreolus capreolus*) er eit lite hjortedyr. Eit rådyr veg gjerne ca. 18–30 kg, har spinkle bein og spisse klovar. Om sommaren er gjerne pelsen raudbrun, medan vinterpelsen er meir gråbrun. Råbukken har eit enkelt gevir med opptil tre taggar per horn.

## Levesett
Rådyret trivst best i tett barskog og blandingsskog. Det et tradisjonelt gras, urter, lauv og bær, men seier ikkje nei takk til korn og hagevekstar heller. Om vinteren et det mest blåbærlyng, røsslyng og kvistar frå lauvtre. Lyngen kjem dei til gjennom å sparke vekk snøen med dei spisse klovane. Spesielt snørike vintrar kan vere eit problem for rådyra, fordi dei lett dett gjennom snødekket. Mange rådyr døyr også dersom kulda blir for hard og langvarig.

## Rådyr i Noreg
Rådyret er det minste av hjortedyra som lever i Noreg, i tillegg til å vere det nyaste. Rådyret kom til Noreg først omkring år 1900, men har sidan blitt meir og meir vanleg over store delar av landet. Det er framleis mest talrikt på Austlandet.

Ein jaktar på rådyr i store delar av Noreg. Den tradisjonelle rådyrjakta foregår mellom 25. september og 23. desember. Bukkejakta startar allereie 10. august, men då er det ikkje tillate å bruke hund. Under den ordinære jakta sver likevel mange jegerar til bruk av hund. Dachs, drever og beagle er gjerne dei mest populære jakthundrasane, men det vert også brukt andre hundetypar.

## Sjå og
* Bambi

## Bakgrunnsstoff
*
Yossi Beilin

**Yossef «Yossi» Beilin**, hebr. יוסי ביילין (), er ein israelsk politikar. Han er med i det israelske parlamentet Knesset, og er tidlegare viseutanriksminister og justisminister frå det israelske arbeidarpartiet, Avoda. Han er no leiar i det venstresosialdemokratiske partiet Meretz-Yachad. Beilin er mest namngjeten for medverknaden i Osloavtalen, Geneveavtalen og den israelsk-palestinske fredsprosessen generelt. 

Mestedelen av Beilin si politiske karriere har vore som politikar i Avoda, men i 2003 vart han skuva langt nedover på lista til dette partiet på grunn av dei venstreorienterte standpunkta sine. Saman med Yael Dayan gjekk han ut av Avoda og slutta seg til venstrepartiet Meretz, som han no leier under namnet Meretz-Yachad (Kraft-Saman; Det israelske sosialdemokratiske partiet). 

Medverknaden i fredsprosessen er til no høgdepunktet i karrieren hans. Støtta av Shimon Peres, gjekk Beilin inn i løynde forhandlingar i 1992 som leidde til Osloavtalen i 1993. Saman med Mahmoud Abbas, ein annan arkitekt for avtalen, skreiv han i 1995 under «Beilin-Abu Mazen-semja», med retningslinjer for ei permanent løysing på konflikten. I 1992-1995 leidde han den israelske delegasjonen ved fredsforhandlingane. I 2001 deltok han i «Taba-samtalane» og det initiativet han no er mest namngjeten for, Geneveavtalen med Yasser Abd Rabbo. 

Beilin blir ikkje rekna som sosialist, men han slutta seg likevel til det hovudsakleg sosialistiske Meretz. Det at han vann over Meretz-politikaren Ran Cohen i leiarvalet, kan sjåast som eit teikn på at det å få i gang att fredsprosessen av mange i partiet blir sett som endå viktigare enn dei sosiale spørsmåla.

**Kjelde: **Engelskspråkleg wikipedia; http://en.wikipedia.org/wiki/Yossi_Beilin
Lufttrafikkteneste

**Lufttrafikkteneste** samanfattar omgrepa flykontrollteneste, flygeinformasjonsteneste og alarmteneste. Flykontrollteneste blir utført av flygeleiarar, flygeinformasjonsteneste og alarmteneste kan òg utførast av AFIS-fullmektigar. I Noreg er alle desse lagt inn under Flysikringsdivisjonen i Avinor.