open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Det storpolske opprøret i 1806

**Det storpolske opprøret i 1806** var eit militært opprør av polakkane i Stor-Polen mot styrkar frå Preussen som okkuperte området etter delingane av Polen (1772&ndash;1793). 

Opprøret var organisert av general Jan Henryk Dąbrowski for å hjelpe dei framrykkande franske styrkane under Napoléon Bonaparte med å frigjere Polen frå prøyssarane. Det storpolske opprøret var den avgjerande faktoren som gjorde at Hertugdømet Warszawa vart oppretta same året og at Stor-Polen vart ein del av hertugdømet. 

Opprøret var eit av dei to mest suksessrike opprøra i polsk historie i tillegg til det storpolske opprøret i 1918-1919.

## Kjelde

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Greater Poland Uprising (1806)|Greater Poland Uprising (1806)]]» frå , den 5. juni 2008.*
Hertugdømet Warszawa

**Hertugdømet Warszawa** (polsk *Księstwo Warszawskie*; fransk *Duché de Varsovie*; tysk *Herzogtum Warschau*; russisk Варшавское герцогство) var ein polsk stat som vart oppretta av Napoleon Bonaparte i 1807 frå dei polske landområda som vart avstått av Kongedømet Preussen etter Tilsit-traktatane. Hertugdømet vart halde i personalunion av ein av Napoleon sine allierte, kong Fredrik Augustus I av Sachsen. Etter Napoleon ikkje klarte å invadere Russland, vart hertugdømet okkupert av Preussen og Det russiske keisardømet fram til 1815, då det vart formelt delt mellom dei to landa ved Wienerkongressen.

Hertugdømet vert stundom kalla *Storhertugdømet Warszawa*.

## Geografi

Hertugdømet bestod i hovudsak av områda Napoleon hadde erobra frå Kongedømet Preussen under Den fjerde kolaisjonskrigen og det storpolske opprøret i 1806.

Byen Gdańsk (Danzig) fekk ein spesiell status, og vart gjort til ein fristad under delt polsk og fransk kontroll.

Etter ein krig mot Austerrike i 1809 vart òg delar av austerriksk Galicia erobra og innlemma i hertugdømet.

## Politikk

Hertugdømet Warszawa var formelt leia av Fredrik Augustus I av Sachsen, noko som gjorde at Hertugdømet og kongedømet Sachsen var i personalunion. Konstitusjonen gav òg mykje makt til Sejmane.

I praksis var Hertugdømet Warszawa ein fransk marionett. Den franske ambassadøren hadde alltid siste ordet i viktige saker, og hæren til hertugdømet stod under kontroll av den lojale bonapartisten Józef Poniatowski.

## Oppløysninga av Hertugdømet

Etter Napoleon sitt nederlag vart Hertugdømet oppløyst av Wienerkongressen og delt i tre. Det såkalla Storhertugdømmet Poznań vart overteke av Preussen, Kongress-Polen vart underlagt den russiske tsaren og Kraków vart gjort til ein fristad under Austerrike.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Duchy of Warsaw|Duchy of Warsaw]]» frå , og «[[:nb:Hertugdømmet Warszawa|Hertugdømmet Warszawa]]» frå  den 5. juni 2008.*
Storhertugdømet Posen

**Storhertugdømet Posen** (tysk *Großherzogtum Posen*; polsk *Wielkie Księstwo Poznańskie*) var ein sjølvstyrt provins i Kongedømet Preussen i det polske landområdet som vanlegvis vart kalla Stor-Polen mellom 1815 og 1848. Namnet vart uoffisielt nytta i ettertid om området, særleg av polakkane, men i dag brukar moderne historikarar å omtale forskjellige politiske einingar fram til 1918. Hovudstaden i storhertugdømet var Poznań (tysk: *Posen*). Storhertugdømet vart formelt erstatta av provinsen Posen i den prøyssiske grunnlova 5. desember 1848.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Grand Duchy of Posen|Grand Duchy of Posen]]» frå , den 5. juni 2008.*
Skogfond

**Skogfond**, fram til 2005 kalla *skogavgift*, er ei tvungen fondsavsetjing som skal gi skogeigaren eit betre grunnlag for å finansiere tiltak med sikte på ei berekraftig forvaltning av skogressursane. 

I Noreg skal kvar skogeigedom med produktiv areal over 1o dekar setje av mellom 4% og 40 % av verdien av omsetjinga ved sal av skogsvirke på ein skogfondskonto. Skogfondskontoen vert administrert av skogbruksstyresmaktene. Skogfondsmidla kan skogeigaren bruke til skogkultur, skogbruksplanlegging, skogproduksjon, skogsvegar og tiltak som tek sikte på å sikre viktige miljøverdiar i skogen. 

Rentene av inneståande skogfond kan brukast til den offentlege administrasjonen av skogfondsordninga, og elles til ulike skogbruksformål, spesielt informasjon og rettleiing i spørsmål som gjeld skog og skogbruk.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Lov om skogbruk
* Forskrift om skogfond o.a.
Behov

**Behov** (kjem frå det tyske *behôv*) betyr opphavleg «det som passar, er tenleg» men vert i dag brukt i andre samanhengar. Omgrepet behov er først og fremst zoologisk, der eit behov ligg føre dersom ein organisme er i ein tilstand som må endrast, til dømes når organismen manglar vatn, ligg det føre eit behov som må fyllast eller tilfredsstillast. 

Når det gjeld menneske vert behov brukt om menneska sine dyriske eigenskapar og særmerke. Menneskelege behov kan delast inn i livsnaudsynlege behov, som oksygen, mat, drikke, søvn og å skilje ut avfallsemne, og sosiale behov, som sosialt samkvem. Maslows behovspyramide rangerer dei menneskelege behova i prioritert rekkjefølgje; fysiske behov, behov for tryggleik, sosiale behov, behov for vørdnad, og behov for sjølvrealisering.
Bermudapetrell

**Bermudapetrell** (*Pterodroma cahow*) er ein pelagisk sjøfugl i stormfuglfamilien, ein mellomstor petrell som hekkar utelukkande på Bermuda. 
Dette er nasjonalfuglen for Bermuda, og eit symbol på von for naturvern. Bermudapetrellen var trudd å vere utrydda i 330 år, og blei gjenoppdaginga som ein Lazarus-art, det vil seie ein art funnen igjen etter å ha vore vurdert som utdøydd i århundre. På Bermuda er han kjent som 'cahow', eit lydhermande namn avleidd frå det uhyggelege skriket som denne fuglen læt.

## Skildring
Bermudapetrellen er ca. 38 centimeter i kroppslengd, oversida er gråbrun, undersida kvit. Nebbet er svart og beina rosa. Vengene er lange, med vengespenn på 89 cm. Den mørke hetta går ned under auget og ein trekantspiss frå nakken ned mot halsen dannar ein ufullstendig brun krage. Langs den kvite undervengen har han ein smal, svart bakkant, vengespissane er òg svarte med eit smalt band i framkanten av vengen inn mot kroppssida.

Som andre medlemmer av stormfuglfamilien, lever bermudapetrellen ute på opent hav og i ein alder av fem år flyg han første gongen tilbake til fødeplassen for å hekke. Dei dannar livslange parsamband. Paret har eit kull i sesongen og hoa legg berre eit egg per kull, reproduksjonsraten er derfor låg. Opphavleg hekka denne arten rikeleg og spreidd over heile øygruppa Bermuda, i dag berre på holmar i Castle Harbour og på Nonsuch Island som er under tilsyn og tilrettelegging for hekking. Når dei ikkje hekkar trur ein dei beitar i Atlanteren, og følgjer nordover den varme delen av den vestlege kanten av Golfstraumen.

Populasjonen vart nesten utsletta etter at engelske kolonistar innførte rotter, kattar og hundar på Bermuda, og ein trudde fuglane vart drivne til utrydding ca. 1620.

I 1951 vart 18 overlevande hekkande par funne på ein holme i Castle Harbour, og eit program for vern og restaurering av hekkelokalitetar vart sette i verk.

Arten har status som sterkt truga, og bestanden er estimert til 250 individ, minst 142 av dei kjønnsmodne (2005), og bestanden er aukande.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Bermuda Petrel|Bermuda Petrel]]» frå ,  den 27. januar 2013.*  
 

*BirdLife International (2013) Species factsheet: *[http://www.birdlife.org/datazone/speciesfactsheet.php?id=3910 Pterodroma cahow] *. Henta frå http://www.birdlife.org den 27. januar 2013.

### Referansar
Poseidonlire

**Poseidonlire** (*Calonectris diomedea*), tidlegare underarten *C. d. diomedea* av **gulnebblire**, er ei lire i stormfuglfamilien, Procellariidae, som lever i Middelhavet og Atlanteren, og hekkar på øyar i Middelhavet.
 
Denne lirearten er identifiserbar med storleiken, 44–49&nbsp;cm i kroppslengd og 117–135&nbsp;cm vengespenn. Poseidonlira har brungrå overside, rein kvit underside med mørk bakkant på vengene, og lyst, gulaktig nebb. Samanlikna med storlire, *Puffinus gravis*, manglar poseidonlira den brune bukflekken, mørke teikningar under vengene og tydeleg mørk hette slik som storlira har. Poseidonlira flyg lange strekk i glideflukt, jamvel i nesten vindstille, og alltid med nedbøgde venger og litt vinkla tilbake, i motsetnad til stive, rette venger i flukta til storlira. Inn i mellom tar ho 3-4 raske vengeslag.

Poseidonlira er kolonihekkar i bratte fjellskrenter på øyar og ved kysten av Middelhavet. Egglegging tar til i april månad. På seinsommaren og hausten, trekkjer dei fleste fuglane ut i Atlanterhavet, og overvintrar i Sør-Atlanteren. Dei kjem tilbake til Middelhavet i februar. Nokre fuglar trekker vidare inn i Indiahavet og er t.d. sjeldne gjestar ved Madagaskar. 

Poseidonlira beitar på blekksprut og fisk, mest på overflata eller ved grunne dukk, dei kan dukke til 15 meter eller meir på jakt etter byttedyr. Dei følgjer lett fiskebåtar. Dette er ein sosial art, som kan sjåast i store mengder frå skip. Dei er stille på sjøen, men gjev håse, kaklande rop i hekkekoloniar.

Portugisarlire (*Calonectris borealis*) (Cory, 1881) var tidlegare rekna som same arten som poseidonlire. Ho har hekking avgrensa til øyar i Atlanterhavet, har litt større kroppslengd, mindre vengespenn, og eit tjukkare nebb.

Kappverdelire (*Calonectris edwardsii*) (Oustalet, 1883) var tidlegare rekna som ein underart av *Calonectris diomedea*, men har nyleg blitt skilt ut som ein eigen art (Snow & Perrins 1998). Kappverdelira er endemisk for Kapp Verde.

## Kjelder

* *Denne artikkelen byggjer på «[[:en:Cory's Shearwater|Cory's Shearwater]]» frå , den 18. juni 2012*
* 
* del Hoyo, J., C. Carboneras, F. Jutglar, N. Collar, and G. M. Kirwan (2020). *[https://doi.org/10.2173/bow.corshe.01 Cory's Shearwater (Calonectris diomedea), version 1.0]*. In Birds of the World (S. M. Billerman, B. K. Keeney, P. G. Rodewald, and T. S. Schulenberg, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.corshe.01

;Referansar 

## Bakgrunnsstoff
* Videoar, bilete og lydopptak av gulnebblirer hos Internet Bird Collection
Storlire

**Storlire** (*Ardenna gravis*) er ei lire i stormfuglfamilien, Procellariidae, som lever i Atlanteren. Storlira hekkar på øyar i Sør-Atlanteren og er ein trekkfugl som trekkjer nordover i den nordlege sommaren til havområda aust for Nord-Amerika.

Storlira er 43–51&nbsp;cm i lengd med vengespenn på 105–122&nbsp;cm. Ho er identifiserbar med mørk hette, markert kvit krage, mørk overside, og undersida er kvit bortsett frå ein skitten flekk på buken. Ho har òg mørke teikningar under vengene. Oversida av halen har eit kvitt band framføre det mørke endebandet. Nebbet er mørkt. Ho flyg på stive venger, som ei stor havlire.

Populasjonen var estimert til minst 15 millionar individ i 2004 og er stabil.

## Utbreiing
Det meste av bestanden hekkar på øygruppa Tristan da Cunha og på Gough Island. I tillegg har få fuglar hekka på Falklandsøyane. Overvintringsområdet er Nord-Atlanteren, så langt nord som utanfor kysten av Grønland.

### I norske farvatn
Trekket sørover følgjer ei rute lengre aust og storlira blir observert utanfor Vest-Europa, men berre sjeldan i Nordsjøen og øvrige nære norske farvatn. Dei siste godkjente observasjonane i Noreg var av eit individ i 1999 og eit i 2010.

## Kjelder

* 
* BirdLife International (2012) Species factsheet: *[http://www.birdlife.org/datazone/speciesfactsheet.php?id=3936 Puffinus gravis] *. Henta frå http://www.birdlife.org den 11. juni 2012.

### Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Videoar, bilete og lydopptak av storlire hos Internet Bird Collection
Havlire

**Havlire** (*Puffinus puffinus*) er ei  mellomstor lire i stormfuglfamilien, Procellariidae, som lever i Atlanteren. Havlira hekkar på øyar i Nord-Atlanteren, dei fleste innanfor Dei britiske øyane. Ho er ein langdistansemigrant som trekkjer sørover i den nordlege vinteren til havområda utanfor Brasil og Argentina, dels òg utanfor Sør-Afrika.

## Skildring
Havlira har den typiske lireflukta,  flyg lågt over vassflata, med seriar av grunne, kvikke vengeslag  med stive venger, etterfølgt av glideflukt med litt hengjande venger. Ho har sotsvart overside og er kvit under. Hovudet er mørkt ned til undersida av auga og den kvite undersida har eit relativt skarp skilje mot den kvite halsen, der andre lireartar har meir diffus overgang mellom over og undersida. Undersida av vengene har ein mørk, tydeleg avgrensa kant rundt heile vengen, som inkluderer mørke vengespissar. Kroppslengda er ca. 30-36  centimeter og ho veg ca. 450 gram.

Populasjonen var estimert til over ein million individ i 2004 og er minkande.

## Utbreiing
I tillegg til dei britiske øyane finst det hekkekoloniar på  Newfoundland og på småøyar utanfor Massachusetts. Dessutan på Island og sørover til Kanariøyane. Nokre få streiffuglar har funne vegen så langt som til Australasia.

### I norske farvatn
Dette er den mest vanlege lira som kan treffast i Nordsjøen.
I Norsk Ornitologisk Forening og Artsdatabanken sitt rapportsystem for fuglar er det meldt inn observasjonar av over 1300 havlirer i åra frå 2004 til 2011. Det finst observasjonar frå Finnmark til indre Oslofjorden, men Rogaland og Agder utgjer nær halvparten av tilfella. Juli og august månad har til saman dei fleste av observasjonane.

## Kjelder

* Barrie Heather og Hugh Robertson, *The Field Guide to the Birds of New Zealand* (revised edition), Viking, 2005
* BirdLife International (2012) Species factsheet: *[http://www.birdlife.org/datazone/speciesfactsheet.php?id=3936 Puffinus puffinus] *. Henta frå http://www.birdlife.org den 9. juni 2012.

### Referansar

## Bakgrunnsstoff

* Videoar, bilete og lydopptak av dverglire hos Internet Bird Collection
Organisasjonen for økonomisk samarbeid og utvikling

**Organisasjonen for økonomisk samarbeid og utvikling** (engelsk *Organisation for Economic Co-operation and Development*, forkorta *OECD*) er ein internasjonal organisasjon av industriland. OECD er eit framhald av OEEC, som vart skipa i 1948 for å gjennomføre Marshallhjelpa. OEEC vart erstatta av OECD i 1961 med USA og Canada som nye medlemmar. OECD er ein organisasjon der medlemslanda samarbeider om å fremja  økonomiske vekst i og mellom medlemslanda. OECD er samansett av over 38 land. Felles for medlemslanda er at dei har ein velutvikla marknadsøkonomi og demokrati, i tillegg til ein relativ høg BNP. Europakommisjonen tek også del i arbeidet saman med medlemslanda i Den europeiske unionen (EU).

Bidrag til OECD sitt budsjett, som er på rundt to milliardar kroner årleg, er basert på medlemslanda sin økonomiske storleik.

## Medlemsland

### Nye medlemmar
Det vil etterkvart dukke opp nye medlemmar i OECD. Her snakkar vi om nye nasjonar som får medlemskap. Det er opne diskusjonar om medlemskap for Russland, Bulgaria og Romania. OECD samarbeider også med Indonesia, Kina, Sør-Afrika, Brasil og India.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Organisasjonen for økonomisk samarbeid og utvikling|Organisasjonen for økonomisk samarbeid og utvikling]]» frå , den 6. juni 2008.* 

## Bakgrunnsstoff
*Offisiell nettstad
Pelikan- og hegrefuglar

**Pelikan- og hegrefuglar** (Pelecaniformes) er ein biologisk orden av mellomstore og store vassfuglar. Tradisjonelt var gruppa definert som alle fuglar som har føter med symjehud mellom alle fire tærne. Difor vart dei tidlegare òg kjent under namn som *totipalmates* eller *steganopodes*. 

Dei lever av fisk, blekksprut eller liknande marint liv. Hekkinga går føre seg i koloniar, men einskilde fuglar er monogame. Ungane hos dei fleste artane er nakne og hjelpelause etter klekking. Dei manglar rugeflekken.

I 2011 blei ordenen pelikanfuglar sterkt omgruppert etter klassifiseringar i Clements-rekkjefølgja. Fregattfuglar, suler, slangehalsfuglar og skarvar blei tatt ut og dannar ein ny orden, sulefuglar. Tropikkfuglar dannar sin eigen orden Phaethontiformes. I staden kom treskonebb, skuggefugl, hegrar, ibisar og skeistorkar inn i Pelecaniformes.

## Undergrupper
Ordenen **Pelikan- og hegrefuglar** (Pelecaniformes) i rekkjefølgje etter Clementslista versjon 6.8 frå august 2013:
* Pelikanar (Pelecanidae)
* Treskonebb (Balaenicipitidae)
* Skuggefugl (Scopidae)
* Hegrar (Ardeidae)
* Ibisar og skeistorkar (Threskiornithidae)

## Kjelder
### Referansar
Circle-linja

**Circle-linja** er ei linje i London Underground. Ho blei opna i 1884, og fekk sitt noverande namn i 1949. Linja blei ikkje bygd som ei separat linje, men som ein del av linjene District og Metropolitan som eit ekstra rutetilbod. Det er berre to korte seksjonar som er unike for Circle; mellom Aldgate og Tower Hill, og mellom Gloucester Road og High Street Kensington. Linja er markert med gult på undergrunnskartet. 

Då linja først blei føreslått hadde den namnet *Inner Circuit* (*Indre krets*). Dette blei raskt endra til *Inner Circle* (*Indre sirkel*). Dette namnet var i bruk i god tid før linja faktisk gjekk i sirkel. Det var planlagt både ein *Outer Circle* og ein *Super Outer Circle*, men ingen av desse blei fullført, og strekningane som blei bygd er enten nedlagt eller tatt over av andre linjer. 

I 1949 fekk ho namnet Circle-linja, og blei ei sjølvstendig undergrunnslinje. Det var først då at ho blei teikna inn med eigen farge på undergrunnskartet. I nord, aust og vest følgjer ho stort sett grensa for sone 1, men i sør går ho eit godt stykke innanfor grensa. Linja er saman med Waterloo & City-linja den einaste av undergrunnslinjene som berre ligg i sone 1. 

Toga køyrer kontinuerleg i ring langs linja. Dersom ein tar ein fullstendig runde tar dette omkring ein time; normalt vil ein i staden nytte linja for å komme til ein stasjon kor ein kan byte linje og komme fram med eit meir direkte tog. 

Ein populær aktivitet blant mange innbyggjarar i London er å ta ein pub-til-pubrunde med Circle-linja; ein stoppar då ved kvar enkelt av dei 27 stasjonane og drikk eit glas (*halfpint*) øl i ein pub i nærleiken. 

Fram til 2004 har det tre gonger skjedd «kapringar» av tog på Circle-linja. Det dreier seg om venlegsinna kapringar, utført av grasrotorganisasjonar som Space Hijackers. Det blir delt ut gratis alkohol og snacks, og band speler musikk under eit «Circle Line Party». 

## Terrorangrepet 7. juli 2005

Den 7. juli 2005 blei to tog på Circle-linja utsett for eit terrorangrep. To sjølvmordsbomber blei utløyst praktisk talt samtidig kl. 08.50 lokal tid, den eine mellom Liverpool Street og Aldgate og den andre ved Edgware Road. Minst 14 personar omkom. 

Etter angrepet blei heile linja stengd. Dei andre linjene på undergrunnsbanen opna neste dag, men Circle kunne ikkje bli gjenopna før 4. august.

## Kart

## Stasjonar

*Oversikta følgjer linja med klokka frå Paddington.*

* Paddington
* Edgware Road
* Baker Street
* Great Portland Street
* Euston Square
* King's Cross St. Pancras
* Farringdon
* Barbican
* Moorgate
* Liverpool Street
* Aldgate
* Tower Hill
* Bank og Monument
* Cannon Street
* Mansion House
* Blackfriars
* Temple
* Embankment
* Westminster
* St. James's Park
* Victoria
* Sloane Square
* South Kensington
* Gloucester Road
* High Street Kensington
* Notting Hill Gate
* Bayswater

## Bakgrunnsstoff

* Circle Line Pub Crawl
* Nettside om Circle-linja


* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Circle-linja|Circle-linja]]» frå , den 7. juni 2008.*
District-linja

**District-linja** er ei linje i London Underground, som går på grunt nivå under sentrum. Ho blei bygd mellom 1868 og 1871. Linja var eigd privat fram til 1930-åra, då den blei nasjonalisert. District-linja er markert med grøn farge på undergrunnskartet. 

Linja hadde ein periode greiner som gjekk til Uxbridge og Hounslow West, men desse er nå ein del av Piccadilly-linja. Mellom 1883 og 1885 gjekk linja til Ealing Broadway og Windsor i Berkshire. Frå 1910 gjekk det ei linje heilt ut til Southend i Essex og frå 1911 ei til Shoeburyness, men desse blei stengde 30. september 1939, og dei blei ikkje gjenopna etter andre verdskrig. 

Ansvarleg for vedlikehald og utvikling av stasjonar og linjemateriell etter den privat-offentlege avtalen mellom britiske transportstyresmakter og to private jernbaneforetak («Public-Private Partnership») er Metronet Rail.

## Kart

## Stasjonar
*Frå vest mot aust*

### Richmond-greina
* Richmond
* Kew Gardens
* Gunnersbury

### Ealing-greina
* Ealing Broadway
* Ealing Common
* Acton Town
* *South Acton* (stengt)
* Chiswick Park

*Richmond- og Ealing-greinene møter kvarandre rett vest for Turnham Green.*
* Turnham Green
* Stamford Brook
* Ravenscourt Park
* Hammersmith
* Barons Court
* West Kensington

### Wimbledon-greina
* Wimbledon 
* Wimbledon Park 
* Southfields 
* East Putney 
* Putney Bridge 
* Parsons Green 
* Fulham Broadway 
* West Brompton

### Kensington (Olympia)-greina
* Kensington (Olympia)
*Kensington (Olympia)-greina sluttar seg til hovudlinja vest for Earl's Court, men toga frå denne greina held fram som normalt til Edgware Road-greina.*

*Wimbledon-greina sluttar seg til hovudlinja vest for Earl's Court.*

### Hovudlinja
* Earl's Court
* Gloucester Road
* South Kensington
* Sloane Square
* Victoria
* St. James's Park
* Westminster
* Embankment - *I gangavstand frå Charing Cross jernbanestasjon*
* Temple
* Blackfriars
* Mansion House
* Cannon Street
* Bank og Monument
* *Mark Lane (stengt)*
* Tower Hill - *for Fenchurch Street jernbanestasjon*
* *Tower of London (stengt)*
* Aldgate East
* *St Mary's (Whitechapel Road) (stengt)*
* Whitechapel
* Stepney Green
* Mile End
* Bow Road
* Bromley-by-Bow
* West Ham
* Plaistow
* Upton Park
* East Ham
* Barking
* Upney
* Becontree
* Dagenham Heathway
* Dagenham East
* Elm Park 
* Hornchurch 
* Upminster Bridge
* Upminster

### Edgware Road-greina
*Edgware Road-greina startar aust for Earl's Court.*
* High Street Kensington
* Notting Hill Gate
* Bayswater
* Paddington
* Edgware Road

## Bakgrunnsstoff
* Nettside om District-linja
* District-linja


* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:District-linja|District-linja]]» frå , den 7. juni 2008.*
Hammersmith & City-linja

**Hammersmith & City-linja** er ei linje i London Underground. Ho var ein del av Metropolitan-linja inntil 1988, då ho vart skilt ut som ei sjølvstendig linje. Hammersmith & City er markert med rosa farge på undergrunnskartet. 

I dei siste åra før 1988 blei ho i aukande grad administrert som ei eiga linje. Seksjonar som ikkje vart brukt av resten av Metropolitan-linja var ikkje markert på kartet, noko som skapte vanskar for passasjerane. Dette gjaldt strekninga frå Hammersmith til Baker Street, og frå Liverpool Street til Barking. Det vart avgjort å skilje linja ut for å gjere det meir oversiktleg for passasjerane. 

Ettersom opprettinga av linja skjedde såpass nyleg er det fleire stasjonar på linja som per 2005 framleis var markerte som om det var Metropolitan-linja som gjekk der; årsaka til dette er at mange av markeringane består av fliser i fargen til linja på veggane og permanente skilt. Desse blir gradvis skifta ut i samband med vedlikehaldsarbeid. 

Strekninga mellom Paddington og Farringdon, som vart opna i 186], er den eldste underjordiske jernbanestrekninga som framleis er i bruk. 

## Kart

## Stasjonar

*Frå vest mot aust.*

* Hammersmith 
* Goldhawk Road 
* Shepherd's Bush 
* Latimer Road 
* Ladbroke Grove 
* Westbourne Park 
* Royal Oak 
* Paddington 
* Edgware Road
* Baker Street 
* Great Portland Street 
* Euston Square 
* King's Cross St. Pancras 
* Farringdon
* Barbican
* Moorgate
* Liverpool Street
* Aldgate East
* Whitechapel
* Stepney Green
* Mile End
* Bow Road 
* Bromley-by-Bow 
* West Ham 
* Plaistow 
* Upton Park 
* East Ham 
* Barking

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Hammersmith &amp; City-linja|Hammersmith &amp; City-linja]]» frå , den 7. juni 2008.*
Jubilee-linja

**Jubilee-linja** er ei linje i London Underground. Den blei opna 1. mai 1979 på ei av dei to greinene på Bakerloo-linja, for å avlaste denne. Ein fire kilometer lang seksjon blei lagt til dette, slik at den går fram til Charing Cross. Den gamle undergrunnsstasjonen Charing Cross blei då omdøypt til Embankment. Linja er markert med grå farge, ofte referert til som sølv, på undergrunnskartet. 

Linja skulle eigentleg heite *Fleet-linja*, etter elva Fleet, men på grunn av dronning Elisabeth II sitt sølvjubileum i 1977, og fordi planane om å forlenge linja til Fleet street hadde blitt skrinlagt, valde ein å kalle den Jubilee-linja. Gråfargen på kartet blei vald for å minne om sølvjubileet.

Ei utviding til Lewisham på den andre sida av Themsen var planlagt frå starten av, men blei ikkje starta på grunn av pengemangel. Ingenting skjedde før i 1990-årene, då arbeidet blei sett i gang. På det tidspunktet hadde det vore store forandringar i landskapet, spesielt i Docklands, og utvidinga fekk ein annan form enn den som opphavleg var planlagt. Strekninga frå Green Park til Charing Cross blei nedlagt, og linja blei lagt om via Westminster og Waterloo.

## Kart

## Stasjonar

*Frå vest mot aust.*

* Stanmore 
* Canons Park 
* Queensbury 
* Kingsbury 
* Wembley Park 
* Neasden 
* Dollis Hill 
* Willesden Green 
* Kilburn 
* West Hampstead 
* Finchley Road
* Swiss Cottage
* St. John's Wood 
* Baker Street
* Bond Street
* Green Park
*Blir delt i to greiner etter Green Park*

### Charing Cross-greina
* Charing Cross (nedlagt for Jubilee-linja i 1999)

### Stratford-greina
* Westminster
* Waterloo
* Southwark
* London Bridge
* Bermondsey
* Canada Water
* Canary Wharf
* North Greenwich
* Canning Town
* West Ham
* Stratford


* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Jubilee-linja|Jubilee-linja]]» frå , den 7. juni 2008.*
Metropolitan-linja

**Metropolitan-linja** er ei av linjene i London Underground. Ho blei opna i 1863, og er den eldste metrolinja i verda.

Linja fungerer som eit pendlartog til og frå forstadene. Endestasjonen inne i London er Baker Street, kor den går til fire plattformer. Ute i forstadene deler den seg i fleire greiner mot Amersham, Watford og Uxbridge. Mellom Chalfont & Latimer (på linja mot Amersham) og Chesham køyrer toga i skytteltrafikk. I rushtida held nokre tog fram frå Chesham til det sentrale London.

Ei rekkje ruter fungerer som hurtigtog til dei store stasjonane, og stoppar ikkje ved dei små. Nokre tog går også vidare forbi endestasjonen, på skjenegangen til Circle-linja til Aldgate.

Delar av den opphavlege Metropolitan-linja har blitt skilt ut som eigne linjer, Hammersmith & City-linja og East London-linja. Den har også blitt kraftig utvida nordover, der den køyrer i dagen. På strekninga frå det sentrale London til Amersham deler den store delar av trasen med jarnbanenettverket.

Linja har hatt stor verdi for utbygginga av bustadområda den betener i det nordvestre London. Omgrepet *Metroland* oppstod rundt 1915, då jarnbaneselskapet som bygde linja (Metropolitan Railway) starta målretta kampanjar for bustadkjøp i regionen. Etter dette har områda rundt linja blitt uformelt kjende under dette omgrepet.

## Kart

## Stasjonar

*Frå nord til sør*

## Kjelder


* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Metropolitan-linja|Metropolitan-linja]]» frå , den 7. juni 2008.*
Northern-linja

**Northern-linja** er ei linje i London Underground. Den ligg på djupt nivå, og har to ruter gjennom sentrum og to nordover. I tillegg har ein av dei to nordgåande rutene ein avstikkar mot Mill Hill East (offisielt planlagt nordover). Den er dermed ein av dei mest kompliserte linjene å få oversikt over. Northern-linja er markert med svart farge på undergrunnskartet. 

Linja blei opna som *City & South London Railway* i november 1890. Den gjekk då frå Stockwell til King William Street. Sistnemnde stasjon viste seg å vere uskikka til å handtere all trafikken, og i 1900 blei ruta lagd om. King William Street-stasjonen blei då lagt ned. Den nye ruta gjekk frå Moorgate via Bank. Innan 1907 hadde linja blitt utvida slik at den gjekk frå Clapham Common til Euston.

Ei anna linje, *Charing Cross, Euston and Hampsted Railway*, blei opna i 1907, og gjekk frå Charing Cross til Golders Green og Highgate (no Archway). I 1913 blei dei to linjene slått saman, og i 1914 blei den nyaste delen utvida til Embankment. I løpet av 1920-åra blei dei knytte saman ved Camden Town og Kennington. Linjene blei etter kvart forlenga til Morden i sør og Edgware i nord. I 1937 fekk den sitt noverande namn. 

Transport for London har stadfesta at dei ønskjer å dele linja i to, for å auke kapasiteten. Dagens løysing medfører ofte forseinkingar då tog frå ei greinlinje må vente på tog frå ein annan ved krysningsspor. Camden Town stasjon må i tilfellet bli utbygd før ei evt. forandring, for å takle den store mengda forventa passasjerar, derfor er det uvisst når forandringane kan bli sette i verk.

## Kart

## Stasjonar

### High Barnet-greina
* High Barnet
* Totteridge & Whetstone
* Woodside Park

* West Finchley 
* Mill Hill East
* Finchley Central 
* East Finchley
* Highgate 
* Archway 
* Tufnell Park 
* Kentish Town

### Edgware-greina

* Edgware 
* Burnt Oak 
* Colindale 
* Hendon Central
* Brent Cross
* Golders Green
* Hampstead
* Belsize Park
* Chalk Farm

### Camden Town
* Camden Town

*Krysset som foreiner dei to nordlege greinene ligg rett sør for Camden Town. Stasjonen er konstruert slik at toga lett kan veksle der, ettersom det er doble plattformer. *

### Charing Cross-greina
*Også kalla West End-greina*

* Mornington Crescent
* Euston 
* Warren Street 
* Goodge Street 
* Tottenham Court Road 
* Leicester Square 
* Charing Cross 
* Embankment 
* Waterloo

*Sørgåande tog på denne greina snur ofte på ei sløyfe ved Kennington. *

### Bank-greina
*Også kalla City-greina*

* Euston 
* King's Cross St. Pancras 
* Angel 
* Old Street 
* Moorgate 
* Bank og Monument
* London Bridge
* Borough
* Elephant & Castle

### Morden-greina
* Kennington
* Oval
* Stockwell
* Clapham North
* Clapham Common
* Clapham South
* Balham
* Tooting Bec
* Tooting Broadway
* Colliers Wood
* South Wimbledon
* Morden

## Kjelder


* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Northern-linja|Northern-linja]]» frå , den 7. juni 2008.*
Drikke

**Drikk, drykk** eller **drikke** er vassbasert væske ein tek til med det å stilla tørsta som hovudmål. Andre grunnar til å drikka kan vera å nyta smaken, motverka kulde eller varme, ta til seg medisin eller russtoff. Drikke kan også ha viktig kulturell tyding, som ved å skapa ei religiøs kjensle under nattverd, gje ei kjensle av samhald ved fellesdrikking og skåling, eller skapa eit skilje gjennom at ulike grupper folk ikkje drikk av same kjelde, som i apartheidstatar eller visse kastesamfunn.

## Vatn
: *Hovudartikkel: [[Vatn]]*

Ein hovudgrunn til at ein drikk er for å tilføra kroppen vatnet han treng for å fungera. Drikkevatn er vatn som er rekna som reint nok til å drikka, ved at det inneheld få ureinande partiklar («grums») og bakteriar. Ureina vatn kan gjerast drikkbart gjennom koking, destillasjon eller filtrering. Nokre stader reknar ein berre «levande» vatn, som vatn frå ein brønn eller ei elv, som drikkbart, medan stilleståande vatn er rekna som ureina og ikkje til å drikka. 

I tillegg til vanleg drikkevatn, som ein gjerne får frå brønn, kran eller pumpe, blir det også seld mineralvatn frå særskilde kjelder. Desse er ofte rike på mineral, som gjev dei ein særskild smak og som mange reknar som helsebringande. Ein kan også tilsetja mineral og andre stoff til drikkevatn, som kolsyre, fruktsmakar og søtingsmiddel.

## Plantebaserte drikkar
Mange drikkar er jus eller vatn smaksett med stoff frå plantar, til dømes frukt og bær, men også andre plantedelar, som blad og bork. Ein kan laga desse ved å pressa ut jusen, ved å koka plantedelane til saft, eller ved å blanda dei med varmt vatn slik at ein får te, kaffi, kakao og liknande.

I moderne leskedrikkar kan ein bruka plantar til å gje smak, men det finst også mange nye kunstige smaksstoff. Desse blir gjerne brukte i saft og brus.

## Alkoholhaldige drikkar
: *Hovudartikkel: [[Alkoholhaldige drikkar]]*
Ved å la ein plantedrikk gjæra kan ein få ein alkoholdrikk, det vil seia ein drikk som inneheld etanol. Øl og vin er utbreidde alkoholdrikkar. Destillering av slike drikkar gjev høgare alkoholinnhald, som brennevin.
Alkoholdrikkar held seg lenge, har spesiell smak mange liker, og gjev rus, som vert oppfatta på ulikt vis. Nokre kulturar har lovprisa alkoholdrikkar, medan andre har forbode eller laga strenge lovar mot dei.

## Bakgrunnsstoff
Gammalprøyssarane

:*Sjå òg [[Preussen]]*

**Gammalprøyssarane** eller **baltiske prøyssarar** (tysk *Pruzzen* eller *Prußen*; latinsk *Pruteni*; latvisk *Prūši*; litauisk *Prūsai*; polsk *Prusowie*) var ei folkegruppe av baltiske stammer busett i Preussen, landområdet søraust for Austersjøen i området rundt Wisłalagunen og Den kuriske bukta. Dei talte ei språk som i dag vert kalla gammalprøyssisk og følgde ein religion som lærde i dag meiner var nært knytt til litauisk heidenskap med gudar som Perkūnas. På 1200-talet vart gammalprøyssarane erobra av Den tyske riddarordenen og gradvis germanisert i løpet av dei neste hundreåra. Den tidlegare tyske staten Preussen fekk namnet sitt frå denne folkegruppa, sjølv om staten vart styrt av tyskarar som hadde assimiliert gammalprøyssarane. Det gammalprøyssiske språket var ikkje lenger i bruk på 1600-talet.

Landområda til gammalprøyssarane utgjorde om lag sentrale og sørlege delar av Aust-Preussen, dagens Ermelandskmasuriske voivodskap i Polen, Kaliningrad oblast i Russland og den sørlege Klaipėda-regionen i Litauen.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Old Prussians|Old Prussians]]» frå , den 7. juni 2008.* 
*** oppgav desse kjeldene:*


## Bakgrunnsstoff
* M. Gimbuta si bok om baltarar med kart 
* 1584 Tysk kart over Preussen 
* Nordaust-Preussen
* Milepålar i prøyssisk historie
Kawhia Harbour

**Kawhia Harbour** er ei av tre store naturlege hamner på Tasmankysten i regionen Waikato på Nordøya på New Zealand. Ho ligg sør for Raglan Harbour, Ruapuke og Aotea Harbour, 40 kilometer sørvest for Hamilton.

Busetnaden Kawhia, med knappe 650 innbyggjarar, ligg på nordkysten av innløpet, og var ei viktig hamn tidleg i kolonitida på New Zealand.

Hamnedistriktet var fødestaden til den framståande maori-krigshøvdingen Te Rauparaha, og er kjend i maorioverleveringar som den endelege kvilestaden til wakakanoen «Tainui».

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Kawhia Harbour|Kawhia Harbour]]» frå , den 6. juni 2008.* 
 

## Bakgrunnsstoff
*Nettstaden til Kawhia Harbour
Austertana kyrkje

**Austertana kyrkje** er ei langkyrkje frå 1958 i bygda Austertana i Tana kommune i Finnmark fylke. Kyrkja er teikna av Trond Dancke.

Byggverket er i tre og er bygd med 144 sitjeplassar.  Det vart vigsla av biskop Alf Wiig fredag før palmesøndag, 28. mars, 1958.

## Bakgrunnsstoff
* 
* 
*
Markgrevskapet Brandenburg

**Markgrevskapet Brandenburg** (tysk *Markgrafschaft Brandenburg* eller *Mark Brandenburg*) var eit stort fyrstedøme i Det tysk-romerske riket frå 1157 til 1806. Det spelte ei vesentleg rolle i Tyskland og Sentral-Europa.



Brandenburg utvikla seg frå Nordmark som vart grunnlagd i landområdet til det slaviske folket vendarane. Dei regjerande markgrevane vart sett inn som høgt respekterte kurfyrstar i Den gylne bullen i 1356, noko som gav dei stemmerett i valet av den tysk-romerske keisaren. Staten vart då etter kvart òg kjend som *Kurfyrstedømet Brandenburg* (*Kurfürstentum Brandenburg* eller *Kurbrandenburg*).

Huset Hohenzollern tok over trona av Brandenburg i 1415. Under Hohenzollern sitt styre fekk Brandenburg raskt meir makt på 1600-talet og arva Hertugdømet Preussen. Dette vart til Brandenburg-Preussen, ein føregangar for Kongedømet Preussen, som skulle verte den leiande tyske staten på 1700-talet. Sjølv om den høgaste tittelen til kurfyrstane var Konge av Prøyssen, var maktbasen deira i Brandenburg og hovudstadane Berlin og Potsdam.

Markgrevskapet Brandenburg enda då det gamle Tysk-romerske riket vart oppløyst i 1806 og vart erstatta av den prøyssiske provinsen Brandenburg i 1815. Trass i ein treg start i Det tysk-romerske riket, klarte Hohenzollern i Kongedømet Preussen å samle Tyskland og opprette Det tyske riket i 1871. «Mark Brandenburg» vert framleis uformelt nytta i dag som om forbundslandet Brandenburg i Tyskland.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Margraviate of Brandenburg|Margraviate of Brandenburg]]» frå , den 7. juni 2008.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
*** Den tyske utgåva av artikkelen frå 22. januar 2007.
*** 

## Bakgrunnsstoff
* Brandenburg1260.de Hochmittelalter in der Mark Brandenburg
* Der Brandenburger Landstreicher  
* Historisk kart over Brandenburg frå 1789
Bergsfjord kyrkje

**Bergsfjord kyrkje** er ei langkyrkje frå 1951 i Loppa kommune i Finnmark.

Byggverket er i tre og er bygd med 200 plassar.

## Bakgrunnsstoff
* 
*
Breivikbotn kyrkje

**Breivikbotn kyrkje** (tidl. Breivikbotn kapell) er ei langkyrkje frå 1959 i Hasvik kommune i Finnmark fylke.

Byggverket er i tre og kapellet har 90 sitjeplassar.

## Kjelder
* 

## Bakgrunnsstoff
* 
* 
* Hasvik kommune: Breivikbotn kirke
Bugøynes kyrkje

**Bugøynes kyrkje** (tidl. Bugøynes kapell) er ei langkyrkje frå 1989. Ho står på Bugøynes i Sør-Varanger kommune i Finnmark fylke. Arkitektar var Lien & Risan Arkitektkontor.
 
Kyrkja er bygd i tre og har sitjeplassar til 150 personar. Bugøynes-samfunnet hadde tidlegare hatt eit kombinert skulehus og kapell. Ein del av inventaret i kyrkja stod tidlegare i skulekapellet. Det gjeld mellom anna altertavla og døypefonten.

Bugøynes kyrkje høyrer til Sør-Varanger sokn i Varanger prosti.

## Kjelder
* 
* Sør-Varanger kyrkjelyd: Kyrkjebygg

## Bakgrunnsstoff
* 
* 
* «Kirkebøker, Finnmark» på nettstaden til Arkivverket
Knoppsvane

**Knoppsvane** (*Cygnus olor*) er ein trekkfugl i andefamilien som hekkar i Noreg. Svana er kvit med ein svart flekk ved nebbrota. Nebbet er gulraudt med ein kraftig nebbknute. Fuglen kan verte 152 cm lang. Den lange halsen gjer at dei kan beite ned til ein meter under vassyta. Dei beiter og på land. Føda er mest algar og vassplantar.

## Utbreiing
Ein finn knoppsvaner frå Vest-Europa og flekkvis austover til Kina. Utsetting har ført til førekomstar på fleire kontinent. Den norske bestanden stammar truleg frå utsette fuglar. Første påviste hekking i Noreg var i Rogaland i 1926. I 1971 var hekkebestanden 25–30 par og i 1990 om lag 450 par. Talet på fuglar ser framleis ut til å auke. Knoppsvana hekkar i låglandet på Austlandet og langs kysten til Rogaland.

Knoppsvana legg reiret i tett vegetasjon eller på små holmar. Dei 5 til 9 grågrøne egga er opp til 124 mm lange. Båe fuglane rugar i om lag 5 veker. Ungane sym me foreldra kort etter klekkinga. Dei er flygedyktige etter 4–5 månader.

Knoppsvana held seg ofte nær reirplassen heile året. Dette gjeld særleg fuglar i Rogaland. Lenger aust trekker dei delvis til Danmark om vinteren. Dei vender oftast attende til same reirområde så snart isen er borte.

Eldste fuglen ein kjenner til etter ringmerking i Noreg er 17 år og 7 månader. 

Mange knoppsvaner misser livet ved samanstøyt med elektriske leidningar.

Knoppsvana er kjelda til førestilling om at ho syng ein svanesong når ho døyr.

## Galleri

Cygnus olor MHNT.ZOO.2010.11.11.2.jpg|Knoppsvaneegg.
Cygnus olor - Mute Swan XC434964.mp3|Lyd frå vengeslag.


## Kjelder
* Norsk RingmerkingsAtlas. Volum 2. Stavanger 2006. ISBN 82-90054-65-3
* Norges dyr. Bind VI. J.W.Cappelens forlag 1972
;Referansar

## Bakgrunnsstoff
Båtsfjord kyrkje

**Båtsfjord kyrkje** er ei arbeidskyrkje frå 1971. Bygget står i tettstaden Båtsfjord i Båtsfjord kommune i Finnmark. Kyrkja er bygd i betong og har sitjeplassar til 300 personar. Arkitekt for bygget var Hans Magnus. 

Inventaret er frå byggjeåret eller seinare. Jardar Lunde har laga det 85 m² store glasmåleriet som heiter «Den syvfoldige nåde - Guds herlige majestet».

Båtsfjord kyrkje er soknekyrkje i Båtsfjord sokn i Varanger prosti.

## Kjelder
* Redaktør: Alf Henry Rasmussen &ndash; *Våre kirker : norsk kirkeleksikon*. Vanebo Forlag, Kirkenær 1993. ISBN 82-7527-022-7 - «Båtsfjord kirke, Båtsfjord», s. 86

## Bakgrunnsstoff
* 
* 
* Om Båtsfjord sokn på nettstaden til Den norske kyrkja
* Kart frå 1979 som viser kyrkjestader og soknegrenser, på nettstaden til Universitetet i Bergen
* «Kirkebøker, Finnmark» på nettstaden til Arkivverket
Beaivvašgieddi kapell

**Beaivvašgieddi kapell** er ei langkyrkje frå 1915 i Karasjok kommune i Finnmark. Det ligg ved elva Kárašjohka og vart bygd med flyttsamane i tanke.

Kapellet er bygt i lafta tømmer etter teikningar av sokneprest Kristian Nissen. Det hadde opphavleg torvtekt tak. Det er kyrkjegard ved kapellet. Han var tidlegare inngjerda med stakittgjerde, men no er det berre den eismale grava på kyrkjegarden som er inngjerda.

Forfattaren Matti Aikio la handlinga i romanen *Hyrdernes kapel* til Beaivvašgieddi.

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Arkitekturguide for Nord-Norge og Svalbard: «Beaivvasgieddi kapell»
* 
* 
*
Børselv kyrkje

**Børselv kyrkje**, tidlegare *Børselv kapell*, er ei åttekanta kyrkje frå 1958 i Porsanger kommune i Finnmark fylke.

Byggverket er i tre og er bygd med 300 plassar.

Kyrkja vart reist av samemisjonen i 1958 og vigsla i 1962.

Ein kan koma til staden via Fylkesveg 183 og Riksveg 98.

## Bakgrunnsstoff
* Kyrkjesøk
* 
* 
*
Dyfjord kapell

**Dyfjord kapell** er eit kapell i Lebesby kommune i Finnmark fylke.

I 2019 vart det meld at kapellet skulle leggjast ut for sal.

## Kjelder
* 

## Bakgrunnsstoff
* Kirker og kapell i Lebesby kommune

## Fotnotar
Dønnesfjord kapell

**Dønnesfjord kapell**, også kalt *Galten kapell*, er eit kapell frå 1888 i Hasvik kommune i Finnmark. Kapellet er bygd som ei langkyrkje og stod opphavleg i fiskeværet Galten, men vart flytt til Dønnesfjord i 1951.

Byggverket er i tre og er bygd med 120 sitjeplassar. Det er den eldste bygningen i Hasvik kommune, alle andre bygningar gjekk med då tyskarane brente av Finnmark i 1944-45.

Kyrkja er bygd med ein ruvande silhuett ytst mot Lopphavet ytst i Dønnesfjorden på Sørøya. Kyrkja vart freista sett fyr på av tyskarane då dei trekte seg attende frå Finnmark i 1944, men elden ville ikkje ta tak og ho stod att som det einaste huset i kommunen etter krigen. No er det ikkje lenger fastbuande som brukar kyrkja om vinteren. Det er berre gudsteneste i kyrkja ein gong årleg, midt på sommaren. Dåverande sokneprest Paul Skuland i Hasvik foreslo å selje kyrkja for ei krone, men Riksantikvaren sette seg imot dette og la fram forslag om freding. Det vart løyvd 750 000 kroner til å pusse opp kyrkja, og dette vart gjort i 2005. 

## Bakgrunnsstoff
* Om Dønnesfjord kyrkje hos Hasvik kommune 
* Artikkel i Aftenposten med bilete av kyrkja før oppussing
* Om renoveringa av kyrkja med bilete av kyrkja etter oppussing 
* Fagleg rapport frå renoveringa (pdf)
* 
*
Gamvik kyrkje

**Gamvik kyrkje** er ei arbeidskyrkje frå 1958 i Gamvik kommune i Finnmark. Kyrkja er den nordlegaste kyrkja på det europeiske fastlandet.

Gamvik kyrkje er bygd i betong med 224 plassar i kyrkjerommet og 80 i menighetssalen. Arkitektar for kyrkja var Gudolf Blakstad og Herman Munthe-Kaas.

Ein kan koma til staden via Fv263.

## Tidlegare kyrkjer
Den fyrste kyrkja i Gamvik vart sett opp i 1856. Ho vart flytta dit frå Gullholmen i Tana, der ho hadde vore misjonskyrkje sidan 1719. Dette fyrste kapellet i Gamvik vart vigsla i 1858. Etter at den andre kyrkja vart bygd i 1894, stod dette *samekapellet* ved sida av hovedkyrkja fram til 1914.
  
Den neste kyrkja vart bygd i 1894, og hadde 260 sitjeplassar. Denne vart, som dei fleste andre bygningane i denne delen av Finnmark, brent då dei tyske styrkane trekte seg attende under krigen. Kyrkja brann ned 5. november 1944.

## Soknet
Ved kgl.res. 11. oktober 1968 vart Gamvik sokn utskilt som eige prestegjeld.

## Jubileum
Den noverende kyrkja vart vigsla av biskop Alf Wiig fjerde sundag etter påske, 27. april 1958. I 2008 var det 50-årsjubileum for den nye kyrkja.

## Bilete

Fil:Gamvik front lys.JPG|Galleriet med orgelet
Fil:Gamvk gudstjeneste.JPG|Nattverd
Fil:Kor Gamvik.JPG|Altaret med vove altarbilete


## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* 
* 
*
Gjesvær kapell

**Gjesvær kapell** er eit kapell frå 1960 i Nordkapp kommune i Finnmark.

Byggverket er i tre og er bygd med 70 plassar.

## Kjelder
*

## Bakgrunnsstoff
* 
*
Gunnarnes kapell

**Gunnarnes kapell** er eit kapell frå 1986 i Måsøy kommune i Finnmark. Kapellet høyrer inn under Nord-Hålogaland bispedøme og ligg i grenda Gunnarnes på Rolvsøya.

Byggverket er i tre og er bygd med 77 plassar.

## Kjelder
* Redaktør: Alf Henry Rasmussen &ndash; *Våre kirker : norsk kirkeleksikon*. Vanebo Forlag, Kirkenær 1993. ISBN 82-7527-022-7 , «Gunnarnes kapell», s. 100

## Bakgrunnsstoff
* Rolvsøy velforening: Kirkebrakka på Gunnarnes
Hertugdømet Preussen

**Hertugdømet Preussen** (tysk *Herzogtum Preußen*; polsk *Prusy Książęce*) var eit hertugdøme oppretta i 1525 i den tidlegare Klosterstaten til Den tyske riddarordenen i den austlege delen av Preussen. Det var først ein protestantisk luthersk stat med ein dominerande tysktalande folkesetnad og ein polsk og litauisk minoritet. 



Hertugdømet, som hadde hovudstad i Königsberg (Królewiec), vart arva av kurfyrstane av Brandenburg frå Huset Hohenzollern i 1618. Personalunionen vert kalla Brandenburg-Preussen fram til det fekk status som kongedøme i 1701. 

Hertugdøme Preussen vart stort sett verande ein sjølvstyrt vasall under Det polsk-litauiske samveldet fram til 1657, då «Storfyrste» Fredrik Vilhelm av Brandenburg fekk full suverenitet over området etter Wehlau-traktaten, og vart fullt ut anerkjend med Oliva-traktaten (1660).

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Duchy of Prussia|Duchy of Prussia]]» frå , den 7. juni 2008.* 
 

## Bakgrunnsstoff

* Mellomalderkart med grenser
* Detaljert kart over Preussen frå om lag 1635
Hammerfest kyrkje

**Hammerfest kyrkje** er ei betongkyrkje i modernistisk stil frå 1961 i Hammerfest kommune i Finnmark fylke. Kyrkja er bygd i ei vifteform med eit smalt kor i aust og tårn i vest. Arkitekt for kyrkja var Hans Magnus. Magnus teikna kyrkja etter inspirasjon av fiskehjell som blir brukt til å tørke fisk i Nord-Noreg. 

Hammerfest kyrkje har rundt 400 plassar. Ho er utsmykka av kunstnaren Jardar Lunde. 

Det har stått fem tidlegare kyrkjer i Hammerfest. Alle blei øydelagde av brann, den siste under tvangsevakueringa og nedbrenninga av Finnmark og Nord-Troms under andre verdskrigen.

Ein kan koma til staden via Riksveg 94.

## Utsmykking
Det meste av utsmykkinga i kyrkja er gjort av Jardar Lunde. Over alteret er det eit trekanta glasmåleri som viser sentrale element i kristen lære. Samtidig er både forma på glasmåleriet og motiva eit uttrykk for treeininga. Glasmåleriet viser Gud Fader, Jesus Kristus og Den heilage anden. 

Under glasmåleriet er det ein mosaikk frå 1972 i norsk naturstein. Mosaikken viser ulike hendingar frå påskeforteljinga. Alteret er pryda med ein kross og eit antemensale i glasmosaikk.

På sideveggane i kyrkjeskipet er det glasmosaikkar som framstiller ulike kristne symbol.

Fronten på orgelgalleriet er utført av Eva og Knut Arnesen. Det er 11 tresnitt som viser fire tidlegare kyrkjer i Hammerfest, to gravkapell i byen, Moses, apostelen Peter og Maria med Jesusbarnet, Lars Levi Læstadius og Thomas von Westen.

### Annan kunst
I sidekapellet står ei altertavle frå den fyrste kyrkja i Hammerfest. Altertavla er frå 1623, og er tredelt. Det sentrale motivet er Jesus på krossen, og i sidefelta er Maria og apostelen Johannes. I kapellet er det også to lysekroner frå midten av 1700-talet.

## Bilete

Fil:Hammerfest - 4.jpg|Glasmåleriet til Jardar Lunde
Fil:Hammerfest - 2.jpg|Alteret
Fil:Hammerfest kirke innvendig.jpg|Korpartiet
Fil:Prekestolen i Hammerfest kirke2.jpg|Preikestolen
Fil:Døpefont Hammerfest.jpg|Døypefonten
Fil:Galleri v Hammerfest.jpg|Halve fronten på orgelgalleriet
Fil:Hammerfest 2 - 4.jpg|Den andre halvdelen
Fil:NO-Hammerfest-ev-kirche-orgel.jpg|Orgelet og galleriet
Fil:Hammerfest 2 - 1.jpg|Frå sidekapellet
Fil:Gammel altertavle Hammerfest.jpg|Frå sidekapellet


## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Hammerfest kirke|Hammerfest kirke]]» frå ,  den 31. desember 2025.*  

## Bakgrunnsstoff

* 
* Arkitektguide for Nord-Norge og Svalbard: «Hammerfest kirke»
* 
* Kyrkjer i Noreg (på tysk) (bilete)