open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Johan Christian Johnsen

**Johan Christian Johnsen** () var ein norsk journalist, redaktør, stortingsrepresentant for partiet Venstre, og leksikograf.

Johnsen var frå Kristiansand, der far hans var inspektør i fattigvesenet. Sjølv var han i unge år fyrst tilsett i farbroren Hans Johnsen si handelsforretning, så i stefaren T. O Fuglli si tilsvarande forretning. Han reiste deretter til sjøs, men etter nokre turar gav han opp sjømannslivet. Vidare arbeidde han på eit trelastkontor, før han i 1834 var tilsett på eit handelskontor i Antwerpen. Heimkomen til Noreg var han fullmektig i O. P. Moe & søn, år 1837 tok han sjølv til med kjøpmannskap i Stavanger.

Johnsen var redaktør av *Stavanger Amtstidende* 1843-46, og redigerte månadsskriftet *For ungdommen* som kom ut i Stavanger i 1846-47. Han grunnla i 1848 vekebladet *[[Almuevennen]]* og dreiv trykkeri i Kristiania, som trykte denne avisa og ulike skrifter og bøker. Frå 1855 kom bilaget *Adressebladet*, med meir politisk stoff enn Almuevennen. Han selde Almuevennen til bladet *Fædrelandet* i 1893, eit blad som under namnet *Landsbladet* gjekk inn i 1911. Attåt desse bladtiltaka prøvde han å få ut ei ny dagsavis, både i 1866 og 1870.

Johnsen representerte Stavanger by på Stortinget 1848, 1851 og 1854. Han var i 1848 sekretær i næringskomite nr 2, på dei to andre stortinga var han medlem av tollkomiteen. Frå 1845 til 1851 var han medlem av Stavanger bystyre. Han var fyrste formann i 'Det norske avholdsselskap'.

Johnsen flytta til Christiania etter han vart vald til statsrevisor i 1854. Denne stillinga hadde han til 1878, han sa då frå seg.

Johnsen sitt trebandsverk *Norsk Haandlexikon for almennyttige Kundskaber* kom ut i perioden 1879 til 1888. Verket var det første leksikon på norsk som kom ut i Noreg.

## Kjelder
* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
Unni Lindell

**Unni Lindell** () er ein norsk forfattar, frilansjournalist og omsetjar. Ho debuterte som forfattar i 1986 med ungdomsromanen *Den grønne dagen*. Ho har skrive ei rad kriminalromanar, humorbøker i tillegg til barne- og ungdomslitteratur. Bøkene hennar er omsett til over 20 språk.

## Verkliste
* *Den grønne dagen* &ndash; ungdomsroman (1986)
* *Kongen er pappaen til to tvillinger som heter Gro og Kåre* &ndash; humor (1987)
* *Hemmeligheten i sirkuset* &ndash; barnebok (1988) 
* *Henrik Vipsen og hans bifokale onkel som er født i fiskebollens tegn* &ndash; humor (1988) 
* *Bursdag* &ndash; idebok (1989)
* *Fire dager til fullmåne* &ndash; barnebok (1990) 
* *Vi lager jul* &ndash; idebok (1990)
* *Gamle damer legger ikke egg* &ndash; humor (1991) (illustrert av Inge Grødum)
* *Annas barn* &ndash; ungdomsroman (1991)
* *Fuglefangeren* &ndash; ungdomsroman (1992)
* *Skjelettet er et stativ som man kan henge fra seg kroppen på* &ndash; humor (1992)
* *Rosamunde Harpiks, den lille heksen med de store ørene* &ndash; barnebok (1993)
* *Norges første statsminister het Tor med hammeren* &ndash; humor (1993)
* *En grusom kvinnes bekjennelser* &ndash; noveller (1993)
* *Sugemerket* &ndash; ungdomsroman (1994)
* *Alene hjemme* &ndash; lettlestbok (1994)
* *To fruer i en smekk* &ndash; humor (1995) (saman med Anne Birkefeldt Ragde)
* *Jens Bånn, den lille spionen* &ndash; barnebok (1995) 
* *Min fars kjole er rød som reven* &ndash; dikt (1995)
* *Grisen er dekket av svinepels* &ndash; (1996) (illustrert av Eldbjørg Ribe)
* *Det er alltid for tidlig å stå opp. Libresser, første bind* &ndash; humor (1996) (saman med Anne Birkefeldt Ragde) 
* *Slangebæreren* &ndash; kriminalroman (1996) 
* *Jesus gikk på vannet fordi han ikke ville bli våt på beina* &ndash; humor (1997) (illustrert av Eldbjørg Ribe)
* *Den lille dameboken. Libresser i utvalg* &ndash; humor (1997) (saman med Anne Birkefeldt Ragde) 
* *Regjeringen bestemmer hvordan været skal bli* &ndash; humor (1998) (illustrert av Inge Grødum) 
* *Måneorkesteret* &ndash; roman (1998) 
* *Sjefen bestemmer over Gud og Hermann!* &ndash; humor (1999) (illustrert av Eldbjørg Ribe)
* *Pinocchios nye reise* &ndash; barnebok (1999) (illustrert av Akin Düzakin)
* *Drømmefangeren* &ndash; kriminalroman (1999)
* *Sørgekåpen* &ndash; kriminalroman (2000)
* *Å være engel er et typisk kvinneyrke* &ndash; humor (2000) (illustrert av Eldbjørg Ribe)
* *En familie består av 4 hoder, 8 armer og 8 bein* &ndash; humor (2001) (illustrert av Mai Lindberg)
* *Prinsesser er rosa om dagen og sorte om natten* &ndash; humor (2002) (illustrert av Mai Lindberg)
* *Nattsøsteren* &ndash; kriminalroman (2002)
* *I Afrika er snøen svart* &ndash; humor (2003) (illustrert av Bo Gaustad)
* *Pass opp! Her kommer Gud og hun er en katt* &ndash; foto/prosa (2003) (foto ved Nina Reistad)
* *Rødhette* &ndash; kriminalroman (2004)

## Prisar
* Kritikerprisen for årets beste barne- eller ungdomsbok 1994, for *Sugemerket*
* Mads Wiel Nygaards legat 1998
* Rivertonprisen 1999, for *Drømmefangeren*
Oddmund Hagen

**Oddmund Hagen** () er ein norsk forfattar, lyrikar og litteraturkritikar frå Snillfjord. Hagen har vore formann for Norsk kulturråd sitt utval for vurdering av prosa for innkjøpsordninga for norsk skjønnlitteratur. 

I 1998 vart Hagen saman med Akin Düzakin nominert til Brageprisen for biletboka *Over jordet*.

## Verkliste
**Kvardagar* &ndash; dikt (1977)
**Tiltale* &ndash; dikt (1980)
**Trusler om drap. Tilfeldige dødsfall* &ndash; (dikt 1983)
**Krigsalbum 1943* &ndash; roman (1985)
**Mai 1945* &ndash; roman (1987)
**Å legge til - at alt er borte* &ndash; (1989)
**Heller ikkje du* &ndash; dikt (1992)
**Bort, bort frå dette* &ndash; dikt (1994)
**Denne brannen, alltid* &ndash; noveller (1995)
**Krigsalbum 1943. Mai 1945* &ndash; samleutgåve (1995)
**Utmark* &ndash; roman (1996)
**Det begravde lyset : tolv tekstar* &ndash; prosastykke (1998)
**Over jordet* &ndash; barnebok (1998) (illlustrert av Akin Düzakin)
**Rundt jordet* &ndash; barnebok (2000) (illlustrert av Akin Düzakin)
**Flukt* &ndash; novelle (2000)
**Stemmer, steg* &ndash; roman (2002)
**Bort frå jordet* &ndash; barnebok (2003) (illlustrert av Akin Düzakin)
**Vinterbarn* &ndash; (2007)
**Knute* &ndash; barnebok (2007) (illlustrert av Akin Düzakin)

## Prisar
*Nynorsk litteraturpris 1996, for *Utmark*
*Samlagsprisen 1999

## Bakgrunnsstoff
* Digitaliserte bøker av Oddmund Hagen hjå Nasjonalbiblioteket
Liv Nysted

**Liv Nysted** () var ein norsk roman- og kortprosaforfattar og essayist frå Alvdal som skreiv både på bokmål og nynorsk.

Ho hadde ei novelle i samlinga *Prosa-debut* (1982) og debuterte som forfattar med kortprosasamlinga *Alltid disse bildene på nippet til å bli synlige* (1985).

## Verk i utval
### Skjønnlitteratur
* 1985: *Alltid disse bildene på nippet til å bli synlige*, kortprosa
* 1988: *Samle på i morgon, vente til i går*, roman
* 1990: *Som om noe noengang tar slutt*, roman
* 1991: *Balladen om Ewi Halvorsen*, roman
* 1992: *Ensomheten har syv huder*
* 1995: *Du var så vakker over meg*
* 1998: *Der husa står ute om vinteren*
* 2003: *Metastase*, roman

### Anna
* 1990: *Huspostill : preikesamling for 90-åra : essay-antologi*, redigert saman med Jon Ewo 
* 1991: *Reisesirkel : en europeisk ring : åtte essays*, essays, redigert saman med Jon Ewo 
* 1995: *Samtale med et svin : en antologi om litteraturkritikk*, redigert saman med Sissel Lie

## Prisar og utmerkingar
* Nynorsk litteraturpris for 1990 
* Sigmund Skard-stipendet for 1997

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Digitaliserte bøker av Liv Nysted hjå Nasjonalbiblioteket
* Store Norske Leksikon om Nysted
* Øystein Rottem: *Norges litteraturhistorie*, Oslo 1999, band 3
Kurt Vonnegut

**Kurt Vonnegut**, () var ein amerikansk forfattar og kunstnar.

Han har i hovudsak konsentrert seg om science fiction. Hans mest kjende verk er Slaktehus-5 som utspelar seg under bombinga av Dresden under andre verdskrigen.

Han var son av arkitekten Kurt Vonnegut d.e. og Edith Lieber. Begge foreldra sine familiar stammar opphavleg frå Tyskland. Under krigen opplevde han bombinga av Dresden som amerikansk krigsfange, og denne hendinga var utgangspunktet for den mest berømte romanen hans, Slaktehus-5 (originaltittel *Slaughterhouse Five*) frå 1969.

## Bibliografi

### Romanar
* *Player Piano* (1952)
** Norsk *Pianomaskinen*, omsett av Torstein Hilt (1980)
* *The Sirens of Titan* (1959)
** Norsk *Sirenene på Titan*, etterord av Bing & Bringsværd, omsett av Olav Angell og Lill Granrud (1974)
* *Mother Night* (1961)
** Norsk *Moder natt*, omsett av Harald Engelstad (1980)
* *Cat's Cradle* (1963)
* *God Bless You, Mr. Rosewater, or Pearls Before Swine* (1965)
** Norsk *Gud velsigne Dem, Mr Rosewater, eller Perler for svin* (1971)
* *Slaughterhouse-Five, or The Children's Crusade* (1969)
** Norsk *Slaktehus-5 eller barnekorstoget : en pliktdans med døden* (1970)
* *Breakfast of Champions, or Goodbye, Blue Monday* (1973)
* *Slapstick, or Lonesome No More* (1976)
** Norsk *Slapstick, eller Aldri mer alene* (1977)
* *Jailbird* (1979)
** Norsk *Fengselsfugl* (1982)
* *Deadeye Dick* (1982)
* *Galápagos* (1985)
** Norsk *Galapagos* (1986) 
* *Bluebeard* (1987)
** Norsk *Blåskjegg* (1990)
* *Hocus Pocus* (1990)
** Norsk *Hokus pokus* (1991) 
* *Timequake* (1996)
** Norsk *Tidsskjelv* (1998), omsett av John Erik Bøe Lindgren.

Dei norske utgåvene er omsette av Torstein Bugge Høverstad, unnateke der det er markert. Utgjevne på Gyldendal Norsk Forlag.

### Novellesamlingar
* *Canary in a Cathouse* (1961)
* *Welcome to the Monkey House* (1968)
* *Bagombo Snuff Box* (1999)

### Essaysamlinger
* *Wampeters, Foma and Granfalloons* (1974)
* *Palm Sunday, An Autobiographical Collage* (1981)
* *Fates Worse than Death, An Autobiographical Collage* (1990)
* *God Bless You, Dr. Kevorkian* (2001)
* *A Man Without a Country* (2005)

### Skodespel
* *Happy Birthday, Wanda June* (1970)
* *Between Time and Timbuktu, or Prometheus Five: A Space Fantasy* (1972)
* *Make Up Your Mind* (1993)
* *Miss Temptation* (1993)
* *L'Histoire du Soldat* (1993)

## Bakgrunnsstoff

* Anmeldelse av Tidskjelv
* Uoffisiell side om Vonnegut
* Fuglen er fløyet
Didaktikk

**Didaktikk** er lærekunst eller læra om undervisning. Omgrepet kjem frå det greske ordet for undervisning, *didáskein*, medan adjektivet «didaktisk» kjem frå greske ordet «didaktikós» som tyder ‘høveleg for for undervisning’. 

Allmenn didaktikken eit element i pedagogikken. Med basis i faga vert det tala om fagdidaktikk.

Ei tilleggstyding har vi i litteraturvitskapen der didaktiske tekstar karakteriserer tekstar som vil formidle ein moralsk bodskap. Det gjeld blant anna fablane. 

### Bakgrunnsstoff
Frida Kahlo

**Frida Kahlo** (), døypt **Magdalena Carmen Frieda Kahlo y Calderón**, var ein meksikansk kunstmålar.

Ho var fødd i Coyoacán, som på den tida var ein liten busetnad i utkanten av Mexico by. Faren hennar var målar og fotograf av tysk-jødisk opphav. Familien hans kom opphavleg frå Oradea i Romania. 

Kahlo tok til å måla etter ei alvorleg trafikkulukke i 1925. Dei livsvarige smertene hennar etter ulukka var tema for mange av bilda hennar. Heile 45 av dei 143 bilda hennar er sjølvportrett. I tillegg til personlege erfaringar skildra ho òg det harde livet kvinner levde. Ho var òg påverka av kulturen til dei meksikanske urfolka, som ho avbilda i lyse fargar, med ei blanding av realisme og symbolikk.

Den kjende målaren Diego Rivera blei interessert i kunsten og i kvinna bak han. Dei to gifta seg, skilde seg, for så å gifta seg på nytt. Kahlo var aktiv kommunist, og det blei hevda at ho hadde eit forhold til Lev Trotskij. Etter at Trotskij blei myrda fordømde likevel Kahlo han, og kalla det maoistiske Kina for «det nye håpet for sosialismen». Heimen hennar var pynta med mykje sosialistisk kunst, mellom anna portrett av Marx, Engels, Stalin, og Mao.

Sjølv om arbeida til Kahlo har blitt klassifisert som surrealistiske, og ho nokre gonger stilte dei ut saman med europeiske surrealistar, motsette ho seg denne merkelappen. Hennar interesse for kvinnemotiv og den figurative ærlegdommen ho uttrykte dei med, gjorde at ho fekk kultstatus i mange feministiske kretsar i siste halvdel av 1900-talet.

Kahlo døydde den 13. juli 1954 av blodpropp i lungene. Oska hennar er sett i ei førkolumbisk urne som er stilt ut i den tidlegare heimen hennar, *La Casa Azul* (Det blå huset) i Coyoacán, som blei gjort om til eit museum som også stiller ut mange av verka hennar.

Ein biografisk dokumentar med tittelen *Frida Kahlo* blei laga i 1982 i Tyskland. Den inneheld også ein del arkivmateriale. I 1984 regisserte Paul Le Duc filmen *Frida, naturaleza viva* (Frida, levende natur), der Ofelia Medina speler Frida Kahlo. I 2002 laga Miramax ein spelefilm med tittelen *[[Frida]]*, der Salma Hayek spelte tittelrolla.

Kahlo skilde seg ut med ein ukonvensjonell utsjånad som ho dyrka fram heller enn å skjula. Ho hadde kraftig hårvekst i andletet som ho ofte forsterka i sjølvportretta sine.

## Bakgrunnsstoff
* Biografi i Smithsonian Magazine (på engelsk)
* Galleri med Frida Kahlos arbeider (på engelsk)
* Malerier av Frida Kahlo (på engelsk)
* La Caza Azul (på engelsk)
* Frida Kahlo-biografi (på tysk)
* The Prodigious Century
Volt

**Volt** er ei avleidd SI-eining for måling av elektrisk spenning.
Symbolet for volt er **V**.
Eininga har fått namn etter den italienske fysikaren Alessandro Volta.

## Definisjon
Ein volt er definert som potensialforskjellen over ein leiar når ein straum på ein ampere forbrukar effekt tilsvarande ein watt.

:
\mathrm{V}=\frac{\mathrm{J}}{\mathrm{C}}
=\frac{\mathrm{W}}{\mathrm{A}}
=\frac{\mathrm{kg}\cdot\mathrm{m}^2}{\mathrm{s}^3\cdot\mathrm{A}}
Mardalsfossen

**Mardalsfossen** er den 13. høgaste fossen i Noreg og Europa ut frå totalt fall. Han ligg ved sørenden av Eikesdalsvatnet i Molde kommune i Møre og Romsdal fylke. Fossen er ein del av elva Mardøla og fell 657 meter ned mot Eikesdalsvatnet. Fossen vert ofte feilaktig rekna for å ha det høgaste fallet i Noreg. Lengda 297 meter vert ofte nytta i så tilfelle, men den verkelege høgda på det lengste fallet er 358 meter. Dette er derimot heller ikkje det lengste i Noreg. 

Fossen består av to store fall, begge stupfossar, og nokre mindre kaskadefall ved botn. Fossen er regulert og tørrlagt store delar av året. Fossen vert derimot opna for turismen sin del frå 20. juni til 20. august frå om lag ni om morgonen til ni om kvelden. 

Det går bilveg fram til ein parkeringsplass nedanfor fossen. Frå parkeringsplassen er det ein 30–45 minutt gåtur opp til fossen. 

Mardalsfossen kom i fokus i 1970, under Mardøla-aksjonen. 

## Sjå òg
* Fossar i Noreg

## Kjelder
* Mardalsfossen på World Waterfall Database
Joule

**Joule** er ei avleidd SI-eining for måling av energi.
Symbolet for joule er **J**.
Eininga er oppkalla etter den engelske fysikaren James Prescott Joule, og er definert ved hjelp av dei grunnleggjande einingane kilogram, meter og sekund. 

 J = \frac{kg \cdot m^2}{s^2} 

Joule skal uttalast **«jul»** på norsk.

* 1 J = 0,239 cal (kalori)
* 1 cal = 4,184 J
* 1000 J = 1 KJ (kilojoule)

*Wattsekund* eller *Ws* er identisk til joule.
Mardøla

**Mardøla** er eit vassdrag ved sørenden av Eikesdalsvatnet i Molde kommune i Møre og Romsdal fylke. Mardøla-vassdraget vert utgjort av Mardøla og Ytste Mardøla. Mardøla har utspring i Mardalstjønna (945&nbsp;moh.). Eit fall på 655&nbsp;m utgjer den vidgjetne Mardalsfossen. Ytste Mardøla har utspring i Nedste Mardalsvatnet (842&ndash;837&nbsp;moh.). Mardøla og Ytste Mardøla møtest før dei renn saman ut i Eikesdalsvatnet.

I 1970 vart det vedteke regulering av Mardøla, noko som førte til Mardøla-aksjonen. Aksjonen var den første store demonstrasjonen mot vasskraftutbygging i Noreg.
Coulomb

**Coulomb** er ei avleidd SI-eining for måling av elektrisk ladning. Symbolet for coulomb er **C**.

## Definisjon
1 coulomb er den mengda elektrisk ladning som ein straum på 1 ampere gjev på 1 sekund.

:\mathrm{C}=\mathrm{A}\cdot\mathrm{s}

## Opphav

Eininga har fått namn etter den franske fysikaren Charles Augustin Coulomb.
Ekkoteknikar

**Ekkoteknikar** er ein person utan medisinsk utdanning som gjer ekkokardiografi, ultralydundersøking av hjarta. I Noreg har dei gjerne ei relevant treårig høgskoleutdanning. Det er (desember 2005) ti ekkoteknikarar i Noreg. Dette er ingen formalisert utdanning her i landet, i motsetnad til Sverige (biomedisinsk analytiker) og nord-Amerika (cardiac sonographer).
Doppler

**Doppler** er eit etternamn og slektsnamn nytta mest i område med tysk språk. *Toppler* og *[[Tobler]]* er variantar av same namn.

## Doppler som etternamn
* Christian Andreas Doppler, Dopplereffekten er oppkalla etter han

## Sjå òg
* Doppler-radar - ein type radar som nyttar Dopplereffekten
* Romanen Doppler - ein roman frå 2004 av forfattaren Erlend Loe. Hovudpersonen i romanen heiter Andreas Doppler
Candela

**Candela** er den grunnleggjande SI-eininga for måling av lysstyrke.
Symbolet for candela er **cd**.

1 candela er lysstyrken i ei gitt retning til ei lyskjelde som sender ut monokromatisk lys med frekvens 5,40 × 1014 Hz, og med strålingsstyrke i den gitte retninga lik 1/683 watt per steradian.

Den valde frekvensen i det synlege spektrumet er nær grønt fordi menneskeauget er mest var denne frekvensen. Ved andre frekvensar krevst høgare strålingsintensitet for å oppnå den same lysstyrken i høve til frekvensresponsen frå menneskeauget.

Candela er latin og tyder stearinlys.
Eit vanleg stearinlys gir om lag 1 cd og ei 100 W lyspære om lag 120 cd.
Stad

**Stad** ytst på **Stadlandet**, der *d* vert uttala som *t*, er ei halvøy i Stad kommune. Området kring Stad er kjend som ei av dei mest vêrharde strekningane langs kysten av Noreg. 

Halvøya stikk ut i havet og utgjer den nordvestlegaste delen av Sogn og Fjordane fylke. Fjellet ytst på Stad heiter Kjerringa, og vert òg kalla *[[Vestkapp]]*. Namnet vart nytta frå 1980-talet for å lokka turistar til landet lengst i vest. Staden vert ofte omtala som det vestlegaste punktet i Noreg, men Vardetangen i Austrheim ligg noko lengre vest. Stad ligg ved 62 grader nord, som ved mange høve vert nytta som ei grensline mellom Nordsjøen og Norskehavet. 

## Historie

I området er det mange restar av tyske byggverk frå andre verdskrigen. Festningsverka vart for det meste bygde av fangar frå Aust-Europa. Sør for Kjerringa ligg bygda Ervik. Utanfor Ervik vart hurtigruta D/S «Sanct Svithun» ved eit mistak bomba av britiske fly i 1944. Folk i Ervik gjorde ein stor innsats for å redda overlevande; mellom anna reiste nokre ut på havet i små båtar i storm. Skipsklokka frå «Sanct Svithun» heng i dag i kapellet i Ervik.

Midt på Stad er Dragseidet. Namnet kjem av at ein bruka å dra båtane over Stad der det var enklast og kortast veg. Båtane vart dregne frå Leikong i nord til Drage i sør. På Dragseidet vart fire fylke kristna i 997. Det er sett opp eit minnesmerke over kristninga på eidet. *Dragseidspelet* vert spela om somrane, nesten kvart år. Spelet handlar om hendingane då kristendomen kom.

## Geografi
Havet utanfor Stadlandet vert kalla Stadhavet og er eit farvatn med krevjande bylgjetilhøve for skipsfart 90 til 110 dagar i året. Kryssande sjø gjev vanskelege styringstilhøve. 

Mange sjøfararar og kystbuarar ynskjer ein tunnel gjennom halvøya. Den tenkte «Stad Skipstunnel» er eit anlegg som skal ha rom for skip med 21 meter seglingshøgd, 18 meter breidd og 8 meter djupne. Tunnelen er rekna å kosta 700 millionar kroner (2002). Med ein slik tunnel vil heile skipsleia frå Stavanger til Molde vera samanhengjande (relativt) skjerma. Tunnelen skal etter planen gå frå inst i Kjødepollen til Moldefjorden. Her er Stad på det smalaste. Ulike planar om å laga tunnel har vore lansert opp gjennom tidene. «Kanaltunnel gjennom Stat» var førstesidesak i avisa *Nordre Bergenhus Amtstidende* allereie den 11. september 1874.

Meteorologisk institutt har til ei kvar tid spesialvarsel med refraksjonsdiagram for farvatnet utanfor Stad på internett. 

Vêrtilhøva gjer at Stadlandet er eit aktuelt og attraktivt område for utbygging av vindmøllepark, men det er òg interessant mellom anna for ornitologar. Styresmaktene har ikkje gjort noka endeleg avveging av dei kryssande nærings- og miljøinteressene i området.

## Bakgrunnsstoff
* Meteorologisk institutt med bylgjevarsel for Stad 
* NRK fylkesleksikon om Selje og Stad
Condeep

**Condeep** er ei nemning på ein serie oljeplattformer. Plattformene vart utvikla i Noreg for produksjon av olje og gass i Nordsjøen. Namnet kjem av engelsk «concrete deep water structure», eller djupvasstruktur av betong. 

Plattforma kviler på tjukke betongtankar som står på havbotnen og fungerer som oljelager. Frå desse stikk så ei, tre eller fire slankare hole søyler, som går rundt 30 meter høgare enn havoverflata.

Det var Stavangerfirmaet Norwegian Contractors som utvikla konseptet med Condeep-plattformer frå 1973, etter suksessen med betongtanken på Ekofiskfeltet.

Condeep-plattformer vert ikkje produserte lenger. Dei store betongplattformene er utkonkurrerte av nye, billegare havbotnrammer saman med (bustad-) produksjons-, lagrings- og utlastingsskip, ofte nemnt med det engelske omgrepet 'Floating Production, Storage and Offloading', FPSO. Den siste condeep-plattforma i Noreg vart produsert på 1990-talet.

## Bakgrunnsstoff
* Dr. techn. Olav Olsen, Om Condeep-plattformer , 2011, nettside hos Oljedirektoratet, lest 30. august 2011
Ragnar Thorseth

**Ragnar Thorseth** () er ein norsk eventyrar og forfattar frå Herøy på Sunnmøre.

Ragnar Thorseth vart kjend som eventyrar etter fleire dristige turar i mindre båtar. I 1969 rodde han som første mann åleine frå Noreg (Måløy) til Lerwick på Shetland. I det neste tiåret reiste han mellom anna Nordishavet rundt, over Atlanterhavet og gjennom Nordvestpassasjen. I 1982 var han med på ein snøskuterekspedisjon som gjekk over isen til Nordpolen. Målet vart nådd 29. april. I perioden 1984&mdash;1986 sigla han verda rundt med «Saga Siglar». På slutten av 1980-talet var han og familien ein vinter i isaudet i Kongsfjorden på Svalbard.

I 1989 starta han saman med si dåverande kone, Kari, opp Håholmen Havstuer på Håholmen i Hustadvika. Seinare er denne seld.

I august 2000 vart han utsett for ei alvorleg rideulykke. I 2003 spelte han inn tre program i dokumentarserien "Med torsk til Lofoten", saman med sin gode venn Malvin Frisnes. Ragnar Thorseth er frimurar.

Ragnar Thorseth har gitt ut bøker med tekst og bilete frå alle dei største ekspedisjonane.

## Ekspedisjonar
* 24. juli&mdash;3. august 1969 - Ragnar Thorseth rodde frå Måløy til Lerwick på Shetland
* 1971 - Reiste Nordishavet rundt, om lag 6000 nautiske mil med den 32 fot lange «Santho»
* 1975 - Brukte fem månader over Atlanterhavet med «Cleng Peerson» langs leia nytta av dei første norrøne oppdagarane til Vinland, ein tur på 8500 nautiske mil som enda i New York i USA
* 1979&mdash;1980 - Passerte Nordvestpassasjen på same viset som Roald Amundsen i ein 20 fots båt
* 29. april 1982 - Nådde Nordpolen som del av den fyrste norske ekspedisjonen som tok seg fram over isen
* 1984&mdash;1986 - Sigla jorda rundt med vikingknarren «Saga Siglar»
* 1987&mdash;1988 - Overvintra saman med familien i Kongsfjorden på Svalbard i båten «Havella»
* 1991 - Thorseth var kaptein på gokstadskipkopien «GAIA» frå Noreg til New York i USA
* 2015 - Rodde og  segla 67 år gamal sør langs kysten, over til Shetland og tilbake.

## Bibliografi
* *Alene over Nordsjøen - og eventyrferder i Nordishavet* - 1979 (Nordvest informasjon)
* *Med kurs for Nordvestpassasjen: 75 år etter Roald Amundsen* - 1981 (Nordvest informasjon)
* *Ferden mot Nordpolen* - 1982 (Hjemmet)
* *Forlis: Nord i isheimen* - 1983 (Nordvest informasjon)
* *Saga siglar: århundrets seilas jorda rundt* - 1988 (Nordvest forlag)
* *Familien i isødet: En vinter i Kongsfjorden på Svalbard* - 1989 (Grøndahl)

## Kjelder
* Fødselsdato frå NBL-artikkel om Thorseth, skriven av Ulf Larsstuvold.

## Bakgrunnsstoff
* Olav Lie Gundersen: *Den siste viking - Ragnar Thorseths eventyrlige liv*, Kagge Forlag ISBN 978-82-489-0984-2
Vest-India

:*Vest-India er òg ei eldre nemning på [[Karibia]]*

**Vest-India** er eit område i India som femner om statane Maharashtra, Gujarat, Goa og unionsterritoria Daman og Diu og Dadra og Nagar Haveli. Kulturelt er regionen er eit bindeledd mellom Nord- og Sør-India, men med mange eigne særtrekk.

Dei viktigaste språka i området er gujarati, marathi, hindi (i Bombay) og konkani og malvani i sør.

Ganesja er ein svært viktig guddom i Vest-India.
Trajan av Romarriket

**Trajan av Romarriket** eller **Trajanus**, *Marcus Ulpius (Nerva) Traianus*, fødd 18. september 53, død 9. august 117 e.Kr., var romersk keisar frå 27. januar 98. 

Trajan vert rekna som ein av de fremste keisarane av Romarriket. Han vart fødd i Spania. I Roma la han dåvarande regent Nerva sitt namn til sitt og vart samstundes adoptert av denne. På grunn av adopsjonen kunne han verta keisar frå år 98 e.Kr. Trajan stod i spissen for Romarriket i to krigar. Krigane vert skildra på *Colonna Traiana* (Trajansøyla) på Trajans forum. 

Trajan vart etterfylgd som keisar av Hadrian av Romarriket.
Eininga siemens

**Siemens ** er ei avleidd SI-eining for måling av elektrisk leidningsevne (konduktans). Symbolet for siemens er **S**.

Eininga har fått namn etter den tyske industrimannen Werner von Siemens.

Eininga vart tidlegare kalla **mho**, eller den inverse av ohm.
Julius Cæsar

**Gaius Julius Cæsar** (fødd 12. juli eller 13. juli mellom 102 fvt. og 100 fvt., død 15. mars 44 fvt.) var ein romersk militær, hærførar, statsmann og diktator. 

Nokre gonger vert Cæsar rekna for å ha vore den fyrste røynlege romerske keisaren. Namnet «Cæsar» er utgangspunkt for tittelen keisar. Klassisk latinsk uttale av *Cæsar* var /kajsar/. 

### Barn
* Julia Cæsaris 
* Cæsarion

### Sjå òg
* Gallarkrigen

## Merknadar

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

* Who was who in Roman times
Cæsar

**Cæsar**, nokre gonger stava **Caesar**, var tittelen til keisaren av Romarriket. Det var opphavleg eit eigennamn frå slekta til Gaius Julius Cæsar, men blei seinare også bruka som tittel av etterfølgjarane hans, ilag med ordet *imperator*. På tysk, russisk og dei skandinaviske språka er det variantar av *caesar* som er bruka som tittel for ein ekstra mektig konge (Kaiser, tsar, keisar), mens til dømes fransk og engelsk brukar variantar av *imperator* (empereur, emperor).

Etter at Julius Cæsar var drepen blei Augustus av Romarriket, som då heitte Gaius Octavius, adoptert gjennom testamentet til den gamle statsleiaren. Ifølge romersk skikk tok han namnet *Gaius Iulius Cæsar Octavianus*. Også Tiberius fekk namnet gjennom adopsjon, medan Claudius var av Iulius Caesar-slekta.

Då Galba tok makta i år 68 tok han òg tittelen cæsar, som nå var gått over frå å vera eit namn på keisaren til å vera ein tittel.

Ordet *cæsar* hadde opphavleg tydinga 'hårete', og må ha vist til ein mann av Iuliafamilien som anten hadde ein flott hårmanke eller tvert imot var temmeleg skalla.

## Sjå òg
* Augustus og augusta
Siemens AG

**Siemens AG** er eit tysk industrikonsern med hovudkontor i München. Føretaket har om lag 414&nbsp;000 tilsette verda over, av dei 167&nbsp;000 i Tyskland. Omsetnaden for 2003 var 74 milliardar euro. 

Føretaket vart grunnlagt 12. oktober 1847 av Werner von Siemens saman med Johann Georg Halske.

Bydelen Siemensstadt i Berlin har fått namnet sitt etter Siemens-konsernet.

## Føretaket er aktivt innom mellom anna
* informasjonsteknologi
* telekommunikasjon
* medisinsk teknikk
* transportteknikk
* kraftteknikk

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Siemens si norske internettside
Siemens

**Siemens** kan referere til
* Ei eining innan fysikk, Siemens (eining)
* Eit industrikonsern, Siemens AG.
* Ein tysk industrifamilie, sjå 
** Werner von Siemens
** Arnold von Siemens
** Carl von Siemens
** Carl Friedrich von Siemens
** Friedrich von Siemens
** Georg von Siemens
** Wilhelm von Siemens
** Hans Siemens
Kråkerøy

**Kråkerøy** er ei øy i Fredrikstad kommune i Østfold. Ho var tidlegare ein eigen kommune. 

Kråkerøy kommune vart oppretta i 1904 då området vart skilt ut frå Glemmen kommune. I 1994 vart Kråkerøy i lag med Borge kommune, Onsøy kommune og Rolvsøy kommune slegen saman med Fredrikstad kommune. Kråkerøy var den minste av desse kommunane, 25 km².

Kommunen låg i utlaupet av Glomma på Kråkerøy, Kjøkøy og nokre småøyar. Kråkerøybrua bind Kråkerøy saman med fastlandet i Fredrikstad sentrum, og over Kjøkøy er det vegsamband til Hvaler.

## Kjende personar frå Kråkerøy
* Erling Johansen - norsk arkeolog
Werner von Siemens

**Ernst Werner von Siemens** () var ein tysk vitskapsmann og industrialist, oppfinnaren av dynamoen, sporvogna og grunnleggjaren av Siemens AG. Han har òg gjeve namn til eininga siemens.

Werner Siemens var fødd i Lenthe, nær Hannover i Tyskland. Han var det fjerde av fjorten barn. 
I 1847 grunnla han saman med Johann Georg Halske *Telegraphenanstalt von Siemens & Halske AG*, det som seinare skulle bli Siemens AG. I 1866 oppdaga han prinsippet bak dynamoen. 

I 1879 bygde han den fyrste elektriske jernbana, og i 1881 den fyrste sporvegen. I 1888 vart han adla av keisar Fredrik III av Tyskland. Han døydde i Berlin.
Arnold von Siemens

**Arnold von Siemens** () var ein tysk industrialist og den eldste sonen til Werner von Siemens. Saman med bror sin, Wilhelm von Siemens, tok han over Siemens-konsernet i 1890, då far deira trekte seg tilbake.
Carl von Siemens

**Carl Heinrich von Siemens** (fødd 3. mars 1829 i Menzendorf, Mecklenburg i Tyskland; død 21. mars 1906 i Menton) var ein tysk industriherre og bror til Werner von Siemens.

## Bakgrunnsstoff
* Lengre biografi (på tysk)
Onsøy

**Onsøy** var tidlegare ein kommune i Austfold fylke. I 1994 vart Onsøy i lag med Borge kommune, Kråkerøy kommune og Rolvsøy kommune slått saman med Fredrikstad kommune. Kommunesenter i Onsøy kommune var Gressvik.

Etter ei meiningsmåling gjord av Norsk Gallup i 2002 for *Nei til Storkommunen Fredrikstad* var to tredelar av folk i Onsøy for å skipa opp Onsøy kommune, og Onsøy-lista vart skipa for å kjempa for saka.

Namnet Onsøy kjem av norrønt Óðinsey, og er eit av få stadnamn som no ber minne om Odin i Noreg.

## Bakgrunnsstoff
* Onsøy-lista
Eininga tesla

**Tesla** er ei avleidd SI-eining for måling av magnetisk flukstettleik. Symbolet for tesla er **T**.

Eininga har fått namn etter den serbiske elektroingeniøren Nikola Tesla.

 T = \frac{V \cdot s}{m^2} = \frac{kg}{s^2 \cdot A} = \frac{N}{A \cdot m} = \frac{Wb}{m^2}
Eininga weber

**Weber** er ei avleidd SI-eining for magnetisk fluks \Phi. Symbolet for weber er **Wb**, og er det same som Vs. Ho er relatert til eininga for flukstettleik B som 1 Tesla = 1 Wb/m^2.  
Eininga har fått namn etter den tyske fysikaren Wilhelm Eduard Weber.
Ohm

**Ohm** er ei avleidd SI-eining for måling av elektrisk motstand (resistans).
Symbolet for ohm er **Ω**.

I fylgje Ohms lov har ei innretning ein motstand på 1 ohm dersom ei spenning på 1 volt er årsak til ein straum på 1 ampere.

Eininga har fått namn etter den tyske fysikaren Georg Simon Ohm.
-44

## Hendingar
*

## Fødde
* 

## Døde
* 15. mars: Gaius Julius Cæsar, romersk statsmann (drepen)
* Farao Ptolemaios XIV av Egypt (26. juli var siste dato han blei skildra i live)
-4

**4 f.Kr.** var eit normalår som byrja på ein tysdag eller onsdag i den julianske kalenderen (kjelder varierer på grunn av skotårfeilen i kalenderen) og eit normalår som byrja på ein måndag i den proleptiske julianske kalenderen (kalenderen ein får om ein fører denne kalenderen bak i tid). I samtida i Romarriket var det kjent som året då Sabinus og Rufus var konsular, eller sjeldnare, år 750 ab urbe condita.

## Hendingar
* Herodes Arkhelaos blei konge av Judea og Herodes Antipas konge av Galilea.

## Fødde

## Døde
* Herodes den store, jødane sin konge frå 39 fvt.
* Antipater, son av Herodes den store
* Malthake, samaritansk kvinne gift med Herodes den store
Zulu

**Zulu**, òg kjend som **isiZulu**, er eit bantuspråk i niger-kongofamilien som vert tala av om lag ni millionar menneske kjende som zuluar. Fleirtalet av dei (over 95&nbsp;%) bur i Sør-Afrika. Språket er det som blir forstått av flest folk i landet, over halvparten av innbyggjarane (*[[Ethnologue]] 2005*), og blei i 1994 eitt av elleve offisielle sørafrikanske språk. Ein snakkar òg zulu i Malawi, Mosambik og Eswatini.

## Grammatikk

Zulu er eit tonespråk. Zulu er også kjend for å ha klikkelydar. Zulu har ein dental, ein alveolar og ein lateral klikk, dei blir skrive **c, q, x''.

Zulu er eit [[agglutinerande språk|agglutinerande]] [[SVO-språk]] og høyrer til språkfamilien [[nguni]]. I [[M. Guthrie]] sitt klassifiserintgssystem høyrer zulu til [[Sone S (bantuspråk)|sone S]].

== Språkhistorie ==

Den kjende historia til språket er knapp, men det finst vitnemål om språket frå [[1500-talet]]. Zuluane kom til dagens Sør-Afrika rundt 1300-talet. Som [[xhosaer|xhosaene]], som hadde innvandra under tidlegare bølgjer av [[bantuekspansjonen]], tok zulu opp mange lyder frå språka til [[khoisanfolk|khoisan-]] og [[sanfolk]]. Dette har ført til at både zulu og xhosa har klikk-konsonantar lik desse språka.

Som alle andre sørafrikanske språk var zulu berre eit [[talespråk]] fram til europeiske misjonærar kom til området. Den første grammatikken over zulu blei utgjeven i Noreg i 1850 av den norske misjonæren [[Hans Schreuder]]. Det første dokumentet skrive på zulu var ei bibelomsetjing frå 1883. I 1901 oppretta John Dube, ein zulu frå [[Natal]], [[Ohlange Institute]], den første innfødde utdanningsinstitusjonen i Sør-Afrika. Han var også forfattaren av ''Insila kaShaka'', den første romanen skriven på zulu.

Utviklinga til skriftspråket vart styrd av [[Zulu Language Board]] i [[KwaZulu-Natal]] fram til dette blei erstatta av [[Pan South African Language Board]], som tek for seg alle dei offisielle språka i Sør-Afrika.

== Lydlære ==
=== Vokalar ===






===Konsonantar===


Konsonantane markert med [[trema]] (to prikkar) er [[depressor-konsonant]]ar som påverkar tonen til stavinga si.

**Klikkelydar*'

Zulu har tre [[klikkelyd]]ar:

* c: dental (som ein smattar på norsk når noko er gale/synd)
* q: alveolar (som ei flaske som opnar med eit «pop»)
* x: lateral (som ein smattar på hestar)



==Språkdøme==
Under følgjer ei liste enkle uttrykk som kan brukast om ein vitjar eit zuluspråkleg område.



== Kjelder ==


<div class="references-small">
**Delar av denne artikkelen bygger på «Zulu» frå ,  den 23. september 2013.*  
 </div>
<div class="references-small">
**Denne artikkelen bygger på «Zulu language» frå ,  den 23. september 2013.*  
 </div>

== Bakgrunnsstoff ==
* https://web.archive.org/web/19970416061941/http://www.lmp.ucla.edu/profiles/profz01.htm
* *Teach Yourself Zulu'' av Arnett Wilkes.
Zulu (fleirtyding)

**Zulu** kan referere til:

* Zulu, eit bantuspråk tala i det sørlege Afrika.
* Zuluar, ei folkegruppe i det sørlege Afrika.
* Zulu, koden for bokstaven Z i det det fonetiske alfabetet.
* *[[Zulu (1964)|Zulu]]*, ein film frå 1964.
Nato-alfabetet

**NATO-alfabetet**, ofte misvisande omtala som eit **fonetisk alfabet**, er ein vanleg måte å bokstavere ord på. Det blir brukt innafor NATO, og dermed også det norske militæret. 

Den internasjonale teleunionen (ITU), Den internasjonale organisasjonen for sivil luftfart (ICAO) og andre organisasjonar rår til at det «det fonetiske alfabetet til Nato» vert brukt. Bakgrunnen er at ITU og ICAO har utarbeidt to praktisk tala like bokstaveringsalfabet som seinare er tekne i bruk av m.a. Nato og ei rekkje andre instansar (det finst somme små skilnader mellom tilrådingane, sjå tabellen under.).

## Alfabet og uttale

## Norske bokstavar

Til norske bokstar kan ein bruka:

Æ: Ægir *(Forsvaret: Ærlig)* 
Ø: Ørnulf *(Forsvaret: Østen)* 
Å: Ågot *(Forsvaret: Åse)* 

I tillegg til dette finst det også eit eige norsk stavingsalfabet.

## Kjelder
-2

**2 f.Kr.** var eit normalår som byrja på ein onsdag i den julianske kalenderen. I samtida i Romarriket var det året då Augustus og Silvanus var konsular (eller sjeldnare, år 752 ab urbe condita).

## Hendingar
* Julia, einaste barn av keisar Augustus, blei send i eksil for umoralsk framferd.
* Fraataces blei keisar i Partarriket.

## Fødde
* Gnaeus Domitius Ahenobarbus, far til Nero

## Døde
* Iullus Antonius, son av Markus Antonius og romersk konsul i 10 fvt.
* Fraates IV av Partia, drepen av kona si til fordel for sonen hennar

## Kjelder
Ingrid Kristiansen

**Ingrid Kristiansen** () er ein norsk tidlegare friidrettsutøvar. Ho var i andre halvdel av 1980-åra den fremste langdistanseløparen i verda. Ho vart verdsmeister på 10 000 meter i 1987, og sette fem verdsrekordar på bane i karrieren. I mange år hadde ho òg beste tid på maratondistansen (2.21.06) i verda.

Det er maratonløpar at ho er best kjend, med sigrar i ei rekkje prestisjetunge løp, som i New York, Chicago, Boston og London. 

Kristiansen var òg ein god langrennsløpar. Ho vart europameister i stafett for junior i 1974, og vann åtte NM i stafett. 

## Meritt i utval
* EM-gull på 10 000 meter 1986
* VM-gull på 10 000 meter 1987
* EM-bronse i maraton 1992
* 5 verdsrekordar i baneløp (5000/10&nbsp;000 meter)
* Kongepokalen 1984-85
* 24 individuelle noregsmeisterskap i friidrett

Ho vart tildelt Morgenbladets Gullmedalje i 1986 og Egebergs Ærespris i 1990.

## Personlege bestetider
Newton

**Newton** er ei avleidd SI-eining for måling av kraft. Symbolet for newton er **N**. Eininga har fått namn etter Isaac Newton på grunn av hans viktige bidrag til klassisk mekanikk. 

Ein newton er definert som den krafta som skal til for å akselerere ein masse på eit kilogram ein meter per kvadratsekund.

:\mathrm{N =  \frac{kg \cdot m}{s^2}}
-5

**5 f.Kr.** var eit normalår som byrja på ein måndag eller tysdag i den julianske kalenderen (kjelder varierer på grunn av skotårfeilen i kalenderen) og eit normalår som byrja på ein laurdag i den proleptiske julianske kalenderen (kalenderen ein får om ein fører denne kalenderen bak i tid). I samtida i Romarriket var det kjent som året då Augustus og Sulla var konsular, eller sjeldnare, år 749 ab urbe condita.

## Hendingar
* Korn blei delt ut gratis til 320&nbsp;000 menneske i Roma.

## Fødde
* Døyparen Johannes - (kring dette året)
* Jesus - (kring dette året)

## Døde
*
Eininga henry

**Henry** er ei avleidd SI-eining for måling av induktans.
Symbolet for henry er **H**.

Henry uttrykt med grunnleggjande SI-einingar:

 H = \frac{kg \cdot m^2}{s^2 \cdot A^2} 

Dersom straumen i ein krets endrar seg med 1 ampere per sekund og den resulterande elektromotoriske spenninga er 1 volt, så vil induktansen til kretsen vere 1 henry.

Eininga har fått namn etter vitskapsmannen Joseph Henry.
Ronaldinho

**Ronaldo de Assis Moreira** () i Porto Alegre, Brasil), betre kjend som «Ronaldinho» *(vesle Ronaldo)*, vert sett på som ein av verdas beste fotballspelarar.

Ronaldinhos namn vart kjent då han vart toppscorar i verdsmeisterskapen for U-17, og han starta si profesjonelle karriere i den brasilianske klubben Grêmio, der han spela frå 1998 til 2001. Han debuterte på Brasil sitt landslag 26. juni 1999 i ein kamp mot Paraguay i Copa América. Han har til no spelt 34 landskampar for Brasil og scora 14 mål.

I 2001 signerte Ronaldinho ei femårskontrakt med den franske klubben Paris Saint-Germain. Klubben sin manager syntest likevel at Ronaldinho var meir oppteken av nattelivet enn av fotball. Han byrja ikkje å spele før sesongen 2001/2002 på grunn av ein langvarig juridisk dragkamp mellom PSG og Grêmio omkring overgongssummen. 

I 2002 var Ronaldinho med på å vinne VM for Brasil. Eit av turneringa sine høgdepunkt var Ronaldinho si scoring i kvartfinalen mot England, der han lobba ballen over keeper David Seaman fra 35 meters hold. 

I 2003 kunngjorde Ronaldinho at han ynskte å forlate PSG etter at dei ikkje kvalifiserte seg for Champions League. Det sette i gang ei budrunde blant toppklubbane. 19. juli underteikna han ei kontrakt med FC Barcelona. Ronaldinho leia Barcelona til andre plass i den spanske toppserien i sesongen 2003/2004.

Saman med Samuel Eto'o, Deco, Henrik Larsson og Ludovic Giuly utgjer Ronaldinho eit fryktinngytande angrep, som har gjeve klubbben ei klar leiing i den spanske ligaen i sesongen 2004/2005. 

20. desember 2004 vart Ronaldinho kåra til Årets spelar av FIFA.

I november 2005 vart han kåra til Europas beste fotballspelar og mottok gullballen framføre spelarar som Chelseas Frank Lampard og Liverpools Steven Gerrard.

## Bakgrunnsstoff

* FootyMania.com => Spelarprofil: Ronaldo de Assis Moreira
Nikolaj I av Russland

**Nikolaj I av Russland** () var tsar av Russland og konge av Polen mellom 1825 til han døydde i 1855. 

Nikolaj I var kjend for eit despotisk styre og dreiv et stort hemmeleg politi og eit nettverk av spionar. Utanrikspolitisk sett var han sterkt mot revolusjonar. Han tilbydde militær stønad til å slå ned revolusjonar kringom i Europa, og fekk tilnamnet «Europas politimann». I 1830 avskaffa han det polske kongedømet etter ein revolusjon og gjorde Polen til ein russisk provins.

## Familie
Han var son av Paul I av Russland og Sophie Marie Dorothea av Württemberg. Nikolaj I var yngre bror av Aleksander I av Russland, som han etterfylgde som tsar. 
Han gifte seg med Charlotte av Preussen (1798-1860). Ho vart som gift kalla Aleksandra Fjodorovna. Charlotte var dotter av Fredrik Wilhelm III av Preussen og Louise av Mecklenburg-Strelitz.

Nikolai og Alexandra fekk desse borna:
*# Alexander II av Russland 1818-1881
*# Maria 1819-1876
*# Olga 1822-1892
*# Alexandra 1825-1844
*# Konstantin 1827-1892
*# Nikolai 1831-1891
*# Mikhail 1832-1909
-3

**3 f.Kr.** var eit normalår som byrja på ein onsdag eller torsdag i den julianske kalenderen (kjelder varierer på grunn av skotårfeilen i kalenderen) og eit normalår som byrja på ein tysdag i den proleptiske julianske kalenderen (kalenderen ein får om ein fører denne kalenderen bak i tid). I samtida i Romarriket var det kjent som året då Lentulus og Messalla var konsular, eller sjeldnare, år 751 ab urbe condita. 

## Hendingar
* Tørke i Shantung førte til svolt og migrasjon.

## Fødde
* Seneca den yngre, Romersk statsmann
* 24. desember: Servius Sulpicius Galba, romersk keisar

## Døde
* Keisargemalinne Fu av Han
Gary Oldman

**Leonard Gary Oldman** () er ein britisk filmskodespelar.

## Filmar
* Harry Potter and the Deathly Hallows part 2 .... Sirius Svaart
* Harry Potter and the order of phonix .... Sirius Svaart
* Harry Potter and the prisoner from Azkaban (2004) .... Sirius Svaart
* Hannibal (2001) .... Mason Verger
* Lost in Space (1998) .... Baselegen Dr. Zachary Smith
* Det femte element (1997) .... Jean-Baptiste Emanuel Zorg
* Léon (1994) .... Agent Norman Stansfield
* Bram Stoker's Dracula (1992) .... Dracula
* JFK (1991) .... Lee Harvey Oswald
Farad

**Farad** er ei avleidd SI-eining for måling av elektrisk kapasitans.
Symbolet for farad er **F**.
Ein kondensator har ein verdi på 1 farad når ein ladning på 1 coulomb er årsak til ein potensialforsjell på 1 volt over den.

Farad er ei stor eining og kapasitansverdien til kondensatorar er som oftast oppgitt i mikrofarad (μF), nanofarad (nF) eller pikofarad (pF).

Eininga har fått namn etter den britiske vitskapsmannen Michael Faraday
Benito Juárez

**Benito Juárez** () var ein zapotekar frå Mexico, som i to periodar (1861-1863 og 1867-1872) var president av Mexico. Juárez vert ofte sett på den største og mest populære leiaren landet har hatt.

## Livssoge
Benito Pablo Juárez vart fødd i landsbyen San Pablo Guelatao i Oaxaca. Foreldra var bønder og døydde før han fylte 4 år. Han arbeidde i kornmarkene og som hyrde inntil han fylte 12 år, men den 17. desember 1818 vandra han til byen Oaxaca for å utdanne seg og få eit betre liv. Då han gjorde dette var han analfabet og snakka ikkje spansk, berre zapotekisk.

I byen vart han tilsett som tenar i eit hushald og arbeidde ivrig for å kunne skaffe seg utdanning. Antonio Salanueva, ein lekbror av fransiskanarordenen, vart imponert over intelligensen og lærelysta til den unge Juárez, og hjelpte han med å bli teken opp på presteseminariet i byen. Han tok sin avsluttande eksamen frå seminariet i 1827 og studerte deretter jus.

Juárez vart advokat i 1834 og domar i 1842. Han var guvernør for staten Oaxaca frå 1847 til 1853, då han vart send i eksil på grunn av motstanden sin mot den korrupte Antonio Lopez de Santa Anna. Han budde då i New Orleans i Louisiana, og arbeidde i ein sigarfabrikk.

Juárez vende tilbake til Mexico i 1855 og slutta seg til opposisjonspartiet *Liberales*; to år seinare vann dei valet og Juárez vart rettspresident i Mexico under president Ignacio Comonfort. *Conservadores*-partiet gjorde opprør og det braut ut borgarkrig. Juárez avløyste Comonfort som provisorisk president, og kom til Mexico by den 11. januar 1861 for å gjenetablere den nasjonale einskapen. Han vart vald som president i mars same året, for ein fireårsperiode.

Frankrike invaderte Mexico i 1862 etter Napoleon III sine planar om å opprette eit marionettstyre i landet. Etter harde kampar vart Juárez og den valde regjeringa hans tvinga til å trekkje seg tilbake til den nordlege delen av landet.

Juárez leidde den meksikanske motstandskampen mot dei franske okkupantane og innsetjinga av marionettkeisaren Maximilian av Habsburg. Maximilian tilbaud Juárez amnesti og posisjonen som statsminister, men Juárez nekta å akseptere monarkiet og ei regjering tvinga på av ei framand makt. I 1867 vart dei siste franske troppane og Maximilians allierte slått og drivne ut frå landet. Same år vart Juárez attvald som president.

Benito Juárez var ein progressiv reformist, som gjekk inn for demokrati, like rettar for idianarane i landet, og ei forminsking av den store påverknaden den romersk-katolske kyrkja hadde på meksikansk politikk.

Benito Juárez døydde av eit hjerteattakk medan han arbeidde ved sitt skrivebord i Nasjonalpalasset i Mexico By.

Juárez sitt berømte sitat er enno hugsa i Mexico: *El respeto al derecho ajeno es la paz*, som tyder «respekt for andre sine rettar er fred». Sitatet inngår i delstaten Oaxaca sitt flagg.

Fødselsdagen til Juárez den 21. mars er ein nasjonal heilagdag i Mexico, Fiestas Patrias.

Juárez har vore skildra i film av skodespelarane Paul Muni (1939), Jason Robards, Sr. (1940), Fausto Tozzi (1965), Helmut Schellhardt (1988) og Luis Valdez (1994).
Ronald Koeman

**Ronald Koeman** () er ein tidlegare nederlandsk fotballspelar og no manager. 

Koeman er fødd i Groningen. I 1980 starta han karrieren sin for FC Groningen, og etter å ha spelt for Ajax Amsterdam, PSV Eindhoven og FC Barcelona, avslutta han karrieren på Feyenoord Rotterdam. I løpet av karrieren var han med og vann 4 nederlandske meisterskap, 4 spanske meisterskap, og var òg på det vinnande nederlandske landslaget i fotball på Europameisterskapen i fotball i 1988. Han representerte òg Nederland i Verdscupen i fotball i 1994 i USA.

Frå desember 2001 til februar 2005, var Koeman Ajax Amsterdam sin manager. Etter skuffande resultat i Eredivisie og laget vart utslegne i UEFA Cupen, sa han opp.

Koeman var manager i Benfica fram til 8. mai 2006, då han takka ja til managerjobb i PSV Eindhoven i heimlandet.
Brian Clough

**Brian Clough** () var ein engelsk fotballspelar og -trenar. Han var innom det engelske landslaget, men det var som trenar at han verkeleg fekk eit stort namn, og han vart ein av engelsk fotball sine mest suksessrike nokonsinne. Han gjorde både 
Derby County og Nottingham Forest til engelske mneistrar. Sistnemnde klubb førte han òg to gongar til sigeren i Serievinnarcupen og sette rekord i tal på kampar i strekk utan nederlag i den beste engelske ligaen.
Sommar-OL 1960

**Sommar-OL 1960** vart halde i Roma i Italia. Sovjetunionen vart beste nasjon, medan Noreg tok 1 gullmedalje.

I desse leikane kom det andre OL-dødsfallet, då den danske syklisten Knut Jensen fall saman under løpet sitt. Han døydde seinare på sjukehuset og det blei funne spor etter amfetaminet *[[Ronicol]]* i blodet hans. Under OL i 1912 hadde maratonløparen Francisco Lazaro døydd under løpet sitt.

Sleggjekastaren Sverre Strandli bar det norske flagget under opningsseremonien på Stadio Olimpico.

## Medaljestatistikk

## Tillegg
*Friidrett under Sommar-OL 1960
*Sigling under Sommar-OL 1960
*Symjing under Sommar-OL 1960
*Turn under Sommar-OL 1960

## Kjelder
*P.Chr. Andersen: *Olympiaboken Squaw Valley Roma*. Dreyers Forlag, 1961.
*Haugesunds Avis 26. august 1960
Lev Jasjin

**Lev Ivanovitsj Jasjin** () var ein russisk keeperlegende. Han fekk Gullballen i 1963 som årets fotballspelar i Europa.

## Karriere
* 326 kampar for Dinamo Moskva
* 78 kampar for Sovjetunionen

Han vart òg cupmeister med Dinamo Moskva i ishockey i 1953.