open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Stangvik

**Stangvik** (lokal uttale «stångvikja») er ei grend ved Stangvikfjorden i Surnadal kommune på Nordmøre og ein tidlegare kommune.

## Grenda
Det er eit særprega bygdesentrum i Stangvik, og mange hytter dannar grunnlag for eit populært utfartsområde. Den årlege Stangvikfestivalen har vekt på klassisk musikk.

## Tidlegare Stangvik kommune
Stangvik er ein tidlegare kommune i Møre og Romsdal oppretta med formannskapslovene av 1837 som Stangvik formannskapsdistrikt. Folketeljinga i 1865 hadde 2.619 innbyggjarar i kommunen.(Tidlegare folketeljingar har felles folketal for Stangvik og Halsa kommune.) Stangvik var eit sentralt kommunesentrum så lenge sjøen var den viktigaste ferdselsåra.

Kommunegrensene blei endra fleire gongar i siste del av 1800-talet:
*1. januar 1874 blei ein del av Stangvik med 61 innbyggjarar overført til Tingvoll. 
*1. januar 1877 blei ein del med 50 innbyggjarar overført til Surnadal.
*1. januar 1879 blei ein del av Halsa med 260 innbyggjarar og ein del av Surnadal med 83 innbyggjarar ført over til Stangvik.
*1. januar 1886 blei garden Møklegjerdet med 29 innbyggjarar overført frå Stangvik til Surnadal. 
*1. mai 1895 blei Åsskard skild ut frå Stangvik som eigen kommune. Stangvik hadde 2.354 innbyggjarar etter delinga.
*1. januar 1897 blei garden Sjøflot i Stangvik med 27 innbyggjarar overført til Surnadal kommune.

1. januar 1965 blei Stangvik delt og slått saman med andre kommunar. Hovuddelen av kommunen med 1.386 innbyggjarar blei slått saman med Åsskard og Surnadal til den nye Surnadal kommune. Ålvundfjord krins som hadde 508 innbyggjarar, blei slått saman med Sunndal kommune. Åsprong-Sandnes krins med 26 innbyggjarar blei slått saman med Tingvoll kommune.

### Folketalsutvikling
**Folketalsutvikling for tidlegare Stangvik kommune frå 1895 til 1965:**

:a*Dette talet omfattar garden [[Sjøflot]], som vart overført til [[Surnadal kommune]] i 1897. Dette området hadde då 27 innbyggjarar.*

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Stangvik|Stangvik]]» frå ,  den 25. februar 2010.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* Stangvik Grendalag
Basilique Sainte-Marie-Madeleine de Vézelay

**Basilique Sainte-Marie-Madeleine de Vézelay** er ei kyrkje som i si tid høyrde til abbediet Sainte-Marie-Madeleine de Vézelay i byen Vézelay i Bourgogne (Burgund) i departementet Yonne i Frankrike. Kyrkja vert rekna for eit av hovudverka i romansk kyrkjearkitektur og skulptur.

Kyrkja er bygd i romansk stil i tida 1120–1150, men koret og tverrskipet vart bygd i gotisk stil i tida 1185–1190. Om lag 1347 vart vesttårnet i gotisk stil reist. Sjølve abbediet Sainte-Marie-Madeleine de Vézelay vart skipa i 858 eller 859. I mellomalderen var kyrkja eit særs viktig pilegrimsmål av di ho hysa relikviane etter sankt Maria Magdalena (Sainte-Marie-Madelaine). Difor vart kyrkja òg nytta av pilegrimar på veg til katedralen Santiago de Compostela (*Saint-Jacques-de-Compostelle* på fransk) i byen med same namn i Nordvest-Spania, der Sankt Jakobs relikviar ligg.

## Historia til kyrkja

Etter at abbed Geoffroy la i 1037 fram for publikum Maria Magdalenas relikviar, tok mirakel til å skje, pilegrimar strøymde til, og Vézelay vart ein av dei viktigaste etappane på pilegrimsvegen til Santiago de Compostela. Opphavleg hadde abbediet Sankta Maria (jomfru Maria) som sin helgen, men det vart i 1050 lagt under Maria Magdalenas vern i staden, og i 1058 godtok paven høgtideleg relikviane som ekte. Omdømmet som abbediet opparbeida seg, fekk den litle landsbyen til å bløme og vokse til ein by som drog til seg prominente pilegrimar, som hertugen av Burgund og hoffet hans i 1084. Abbediet og kyrkja spela òg ei rolle i samband med krosstoga. Bernard av Clairvaux (heilagkåra som sankt Bernard) var her i 1146 og preika for det andre krosstoget, og i 1190 var Philippe-Auguste og Richard Løvehjarta her i samband med det tredje krosstoget.

Men med tida missa abbediet tilslutnad og status. I 1458 konstaterte pave Pius II at pilegrimane heldt seg unna og inntektene frå almissene svikta, og i 1537 erstatta pave Paul III alle munkane med femten kannikar under leiing av ein abbed som kongen peika ut. I 1568 og 1569 vart abbediet okkupert og plyndra, i 1790 hadde Sainte Marie-Madeleine vorte ei vanleg soknekyrkje, i 1793 vart skulpturane på portalane vandaliserte, og i 1819 slo lynet ned i tårnet og sette i gang ein brann. Dei andre bygningane i abbediet var selde under den franske revolusjonen og nytta som steinbrot til ulike føremål. Med unnatak av ein bygning, er det praktisk talt ikkje noko att.

I 1840 vart det sett i gang ei omfattande og gjennomgripande restaurering av kyrkja under den franske arkitekten Eugène Viollet-le-Duc, vidgjeten for si innsats for å få restaurert bygningar og andre konstruksjonar frå fransk mellomalder. Restaureringa vart avslutta i 1876 ved at relikviane til Sankt Maria Magdalena var ført attende til kyrkja. I 1920 fekk kyrkja rang av basilika i samsvar med dei reglane som gjeld for slikt i den katolske kyrkja, og som i og for seg ikkje har noko med bygningstypen *basilika* å gjere. I 1979 vart basilikaen oppført på verdsarvlista til UNESCO.

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell heimeside for basilikaen i Vézelay 
* Fotografi av mellomalderkyrkjer i Europa, mellom anna basilikaen i Vézelay
Steinblokk

**Steinblokk** eller berre ei **blokk** er i geologi ein stein med ein storleik på minst 20 cm i diameter på Atterberg-skalaen og minst 60 cm i ingeniørgeologien. Enkelte blokker kan vere små nok til at dei kan flyttast eller rullast med handkraft, medan andre er særs massive, som kampesteinar. Vanlegvis er blokkene for store til å flyttast av ein enkelt person. Mindre blokker vert vanlegvis berre kalla steinar. 

I område som var dekte av isbrear under istider, som Skandinavia, nordlege Nord-Amerika og Russland, er flyttblokker vanlege. Flyttblokker er blokker fanga i isen og som vart flytta og så avsett når isen smelta. Desse er ofte ein annan bergart enn berggrunnen dei ligg oppå. 

Somme steinformasjonar er enorme blokker som er forma av erosjon, som Devil's Marbles i Australia, Wairere Boulders på New Zealand, der ein heil dal berre består av steinblokker og The Baths på øya Virgin Gorda i Dei britiske Jomfruøyane.

Klatring av store steinblokker krev ofte månader eller til og med år med øving, og har gjeve opphav til sporten buldring (av engelsk *bouldering*, som igjen kjem av det engelske ordet for ei steinblokk, *boulder*)

## Bakgrunnsstoff

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Boulder|Boulder]]» frå , den 25. februar 2010.*
Blokkforkasting

**Blokkforkasting** er landformer (fjell, åsar, ryggar osv.) som oppstår når store område av grunnfjellet vert broten opp av forkastingar slik at store delar av jordskorpa vert vertikalt forskyvd. 

Vertikale rørsler i blokkene som oppstår, og som stundom har vippa, kan føre til høge skrentar. Desse fjella oppstår nård jordskorpa vert strekt og forlenga av spenningskrefter. Blokkforkastingane oppstår ofte i lag med riftdalar, som er ein annan indikasjon på spenningskrefter. 

Dei oppløfta blokkene vert kalla *blokkfjell* eller horst. Mellomliggande blokker som har falle ned vert kalla *[[graben]]*. Desse kan danne små eller omfattande riftdalar. Dette er landskap ein kan sjå i Aust-Afrika, Vogesane, Basin and Range-området i det vestlege Nord_Amerika, sør i det sentrale New England, Rhindalen og i området kring Oslo og dei djupare delane av undergrunnen under Nordsjøen. 
 

To typar blokkfjell vert løfta og vippa. Vippa former for blokkfjell har ofte ei slakt hellande side på den eine sida og ein langt brattare skrent på andre sida. Dette er vanleg vest i Nord-Amerika. Når blokkene vert løfta i forhold til kvarandre får ein horst- og graben-terreng, som ein kan sjå i Nord-Europa. Slike fjellformer har to bratte sider på begge sider. 

## Sjå òg
*Fjell
*Platetektonikk
* Orogenese

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Fault-block mountain|Fault-block mountain]]» frå ,  den 25. februar 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
** Plummer, Charles, David McGeary og  Diane Carlson. *Physical Geology* 8. utg. McGraw-Hill, Boston, 1999.
**Monroe, James S. og  Reed Wicander. The Changing Earth: Exploring Geology and Evolution. 2nd educational Belmont: Wadsworth Publishing Company, 1997. ISBN 0-314-09577-2 (s.&nbsp;234,-8)


## Bakgrunnsstoff
* http://www.universetoday.com/guide-to-space/earth/fault-block-mountains/
* http://science.jrank.org/pages/2667/Fault-Mountain-building-by-small-movements-along-faults.html Fault - Mountain-building By Small Movements Along Faults
Jónsbók

**Jónsbók** er ei nemning på den lovboka som Magnus Lagabøte fekk i stand for Island. Ho avløyste Járnsíða i 1281. Lovboka har namn etter lagmannen Jón Einarsson, som ein reknar med var med på å forma lova. Han frakta boka til Island etter at kongen døydde, i 1280.

Boka inneheld lovar som framleis er gjeldande, frå dyrevern til lekamsskading.

## Kjelder
Flannan Isles

**Flannan Isles** (skotsk-gælisk *Na h-Eileanan Flannach*) er ei lita øygruppe i Ytre Hebridane i Skottland, om lag 32 km vest for Isle of Lewis. Dei kan ha fått namnet sitt frå St. Flannan, ein irsk abbed og forkynnar på 600-talet.. Dei vert òg kalla *Seven Hunter Islands*. Øyane har stått folketomme sidan fyret her vart avfolka i 1971. 

Øyane er fordelte i tre grupper av mindre øyar. Lengst vest ligg Eilean a' Ghobha, Roairearn og Bròna Cleit. I aust ligg Eilean Mòr, Eilean Tighe, Hamasgeir, Làmh an Sgeire Mòire, Làmh a' Sgeire Bheag, Dearc na Sgeir og Gealtaire Beag. Sør for Eilean Mòr-gruppa ligg Soraigh, Sgeir Toman og Sgeir Righinn. Alle desse holmane er omgjeve av mindre namnlause klippeskjer.

Flannan Isles og fyret på Eilean Mòr er kjente som åstaden for ei mystisk forsvinning i 1900. Dampskipet *Archtor* passerte øyane 15. desember, og oppdaga at fyret ikkje var tent. Dette vart rapportert, og då ein båt med avløysingsmannskap kom fram 26. desember fann dei fyret tomt. Det var ikkje spor av dei tre fyrvaktarane som hadde vore på øya, og det var teikn til at fyrbygningen hadde vorte forlaten i all hast. Dette gav opphav til fleire spekulasjonar og teoriar, av dei meir fantasifulle at fyrvaktarane hadde vorte tekne av eit sjøuhyre eller bortført av utanlandske spionar. Den offisielle granskinga konkluderte med at dei hadde vorte skylt på havet av ei stor bølgje.

## Bakgrunnsstoff
* Northern Lighthouse Board om Flannan Isles fyr 
* Northern Lighthouse Board om forsvinninga til fyrvaktarane

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Flannan Isles|Flannan Isles]]» frå , og «[[:nb:|Flannan Isles]]» frå  den 26. februar 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Flodaigh

**Flodaigh** (av norrønt *Flotey*) er ei tidvassøy nord for Benbecula og sør for Grimsay i Ytre Hebridane i Skottland. Ein banke knyter ho til Benbecula.

Øya er 145 hektar stor og i 2001 hadde ho 11 innbyggjarar. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Flodaigh|Flodaigh]]» frå ,  den 26. februar 2010.*
Flodaigh Mòr

**Flodaigh Mòr** (eller **Floddaymore**, norrønt *Flottey meiri* ) er ei folketom øy i Ytre Hebridane i Skottland.

Flodaigh Mòr ligg aust for North Uist, nær Ronay. Det ligg fleire store vatn på øya. Neset Rubha nan Caorach på austsida er nesten heilt frittliggande. I nord ligg skjera så tett at ho nesten er landfast med Floddaybeg.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Flodaigh Mòr|Flodaigh Mòr]]» frå ,  den 26. februar 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Kornstad

**Kornstad** er ein kyrkjestad i Averøy kommune i Møre og Romsdal fylke. Staden ligg på vestkysten av Averøya, ved Kornstadfjorden.

Kornstad var ein eigen kommune frå 1897 til 1964. Kommunen blei oppretta 1. januar 1897 då Kvernes kommune blei delt i fire. Kornstad kommune hadde ved etableringa 1.599 innbyggjarar.

1. januar 1964 blei det meste av Kornstad med 1356 innbyggjarar slått saman med Kvernes og det meste av Bremsnes til den nye Averøy kommune.

Vevang krins i Kornstad med 562 innbyggjarar blei på same tid overført til Eide kommune.

### Folketalsutvikling
**Folketalsutvikling for tidlegare Kornstad kommune frå 1897 til 1964:**

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Historiske arkiv etter Averøy kommune, Bremsnes kommune, Kornstad kommune og Kvernes kommune på Arkivportalen
Straumsnes i Møre og Romsdal

**Straumsnes** er ein kyrkjestad og tidlegare kommune i Tingvoll kommune i Møre og Romsdal fylke.

## Straumsnes kommune 1866 - 1964
Straumsnes var opphavleg ein del av  Tingvoll formannskapsdistrikt.

1. januar 1866 blei Straumsnes skild ut frå Tingvoll som eigen kommune med 1&nbsp;222 innbyggjarar.

1. januar 1868 blei ein ubebudd del av Halsa kommune overført til Straumsnes.

1. januar 1964 blei Straumsnes og Tingvoll kommunar med tillegg av eit område på Aspøya frå Frei kommune slått saman til den nye Tingvoll kommune. Straumsnes hadde ved samanslåinga 1&nbsp;160 innbyggjarar.

### Folketalsutvikling
**Folketalsutvikling for tidlegare Straumsnes kommune frå 1866 til 1964:**

### Folk frå Straumsnes
Ole Nilssen, Edvard Langset og Lars S. Romundstad var frå Straumsnes.

## Kjelder
Flodaigh i Ytre Hebridane

**Flodaigh** er ei lita øy i Loch Roag på vestsida av Lewis i Ytre Hebridane i Skottland. Ho er om lag 33 hektar stor og det høgaste punktet på øya ligg 48 meter over havet. Namnet kjem frå norrønt for «flat øy».

Øya var busett fram til 1827 då ho vart reinska for folk slik at ein kunne nytte ho til sauehald..

Den vesle øya Gousam ligg nordaust for Flodaigh og dei større øyane Fuaigh Beag og Fuaigh Mòr lenger aust. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Flodaigh, Lewis|Flodaigh, Lewis]]» frå ,  den 26. februar 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Flodday i Sound of Barra

**Flodaigh** eller **Flodday** er ei øy nordaust for Barra i Sound of Barra i Ytre Hebridane i Skottland. Namnet kjem frå norrønt for «flat øy». 

Berggrunnen på øya er gneis med rikt jordsmonn oppå. Ei grunne nord for øya endar i skjeret Snagaras.

Det levde éin familie på Flodaigh fram til ho vart reinska for folk i 1851.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Flodday, Sound of Barra|Flodday, Sound of Barra]]» frå ,  den 26. februar 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Fraoch-Eilean

**Fraoch-Eilean** er ei lita øy nord for Benbecula i Ytre Hebridane i Skottland. Ho er om lag 30 hektar stor og det høgaste punktet på øya ligg berre 11 meter over havet. Namnet kjem frå gælisk for «lyngheiøy».

Ein banke knyter ho til Grimsay og der finst ein busetnad kalla Seana Bhaile (skotsk-gælisk for «gammal landsby»). North Uist ligg i nord og North Ford-moloen i vest. Dei små øyane Eilean Roinoch og Màs Grimsay ligg like aust for Fraoch-Eilean.

I følgje folketeljinga i 2001 budde det ikkje folk på øya, men det er tydeleg frå både kart og bilete at det er folk som bur her. Det er eit stort problem å definere øyar i Hebridane og det er truleg at folketalet har vorte ein del av folketalet til Grimsay, som har over 800 innbyggjarar. Kart frå Ordnance Survey indikerer om lag 10-12 hus, så 10-35 innbyggjarar er truleg.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Fraoch-Eilean|Fraoch-Eilean]]» frå ,  den 26. februar 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
** General Register Office for Scotland (28. november 2003) Occasional Paper No 10: Statistics for Inhabited Islands . Henta 9. juli 2007.
** Haswell-Smith, Hamish (2004). *The Scottish Islands*. Edinburgh: Canongate. ISBN 1841954543.
Fuaigh Beag

**Fuaigh Beag** eller **Vuia Be(a)g** er ei øy i Ytre Hebridane i Skottland. Ho ligg vest for Lewis nær Great Bernera i Loch Roag. Namnet tyder «vesle Fuaigh», samanlikna med Fuaigh Mòr («store Fuaigh») som ligg i nærleiken.

Namnet «Fuaigh» kjem frå eit norrønt namn. 

Innbyggjarane på Fuaigh Beag vart tvungne bort frå øya i 1827 og ho har sidan den gong stått folketom.. Berggrunnen på øya består av gneis

Det ligg mange skjer og holmar nær øya, som Geile Sgeir, Garbh Eilean, Eilean nam Feannag, Linngeam, Cliatasay, Gousam og Floday.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Fuaigh Beag|Fuaigh Beag]]» frå ,  den 26. februar 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Fuaigh Mòr

**Fuaigh Mòr** eller **Vuia Mòr** er ei øy i Ytre Hebridane i Skottland. Ho ligg vest for Lewis nær Great Bernera i Loch Roag. Øya er 84 hektar stor og det høgaste punktet ligg 67 meter over havet. 

## Historie
I 1841 vart Vuia Mòr råka av Highland clearances, då folk vart tvinga vekk frå øya. I følgje ei soge skulle personen som fekk ansvaret for å drive folk bort ha flytta til Ontario i Canada seinare i livet sitt, men enda her opp som ein fattig landstrykar. Då han bad om mat i Ontario kom han på døra til ein av personane han hadde drive bort frå Vuia Mòr, men kjende ikkje personen att i starten. Landstrykaren skal ha fått mat, før han vart minna om kven han fekk mat av.

Øya står i dag utan folk og vert berre nytta som beite for sauer. 

## Geografi og geologi
Berggrunnen på Fuaigh Mòr er gneis.

Øya er forma som ein L. Det finst nokre grotter nord på øya. På vestsida finn ein fleire klipper, som Creag na h-Iolaire. Det ligg fleire skjer og holmar rundt øya, som Geile Sgeir, Garbh Eilean, Eilean nam Feannag, Linngeam, Cliatasay, Grousam og Floday og Vuia Beag. Eunay Mòr ligg mellom øya og Great Bernera.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Fuaigh Mòr|Fuaigh Mòr]]» frå ,  den 26. februar 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Fuday

**Fuday** (Fuideigh) er ei folketom øy på 2,32 kvadratkilometer i Ytre Hebridane i Skottland. Ho ligg i Sound of Barra, like aust for Scurrival Point på Barra og vest for Eriskay. Fuday er eigd av dei skotske styresmaktene. Øya var folkesett fram til 1901, men det har ikkje vore registrert høgare folketal enn 7 nokon gong. 

Ho vert framleis nytta som beitemark for kyrna om sommaren. Første gong det vart sett ut kyr på øya døydde dei av tørste, fordi eigaren ikkje viste dei kvar den einaste drikkevasskjelda på øya var, langt inne på øya. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Fuday|Fuday]]» frå ,  den 26. februar 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Fuiay

**Fuiay** (skotsk-gælisk *Fùidheigh*) er ei øy i Ytre Hebridane i Skottland. Ho har eit areal på 84 hektar og det høgaste punktet på øya ligg 107 meter over havet. Øya ligg like vest for Flodday og om lag 1,5 km sørvest for Hellisay. Barra ligg på andre sida av North Bay.

Det budde tidlegare seks familiar på øya, men ho har stått utan innbyggjarar sidan om lag 1850. Det finst ei tidvassbukt ved øya som kan ha vore ei effektiv fiskefelle.

Namnet kan kome frå norrønt for «husøya»  eller kanskje ei blanding av det gæliske *bhuidhe*, som tyder «gul» og det norrøne *øy*.

Fuiay er ei av fleire folketomme øyar på nordaustsida av Barra og andre øyar i nærleiken som Orosay, Fuday og Gighay. I nordvest ligg det mange holmar og skjer.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Fuiay|Fuiay]]» frå ,  den 26. februar 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Garbh Eilean

**Garbh Eilean** er ei øy i Shiant Isles sør i the Minch på vestkysten av Skottland. 

## Geologi
Geologisk setter øyane eit framhald av Trotternishhalvøya på Skye. Bergartane her er vulkanske og om lag 60 millionar år gamle, som er særs unge til å vere Hebridane. Det finst dolerittsøyler på nordsida av Garbh Eilean som er over 100 meter høge, og om lag 2 meter breie. 

## Økonomi
Øyane var busette til seint på 1800-talet, då nye eigarar kom til og samfunnet endra seg slik at øya ikkje lenger vart levedyktig. 

## Arkeologi
Det finst ruinar av fleire mogelege kapell på øya. Det første kan ha vore tileigna St. Columba og kan ha lege på vestsida av Garbh Eilean, kanskje ved Àirighean na h-Annaid - namnet *Annaid* tyder «gammal kyrkje». Det finst òg spor etter ei nyare kyrkje, tileigna Jomfru Maria, nær hyttene på Eilean an Taighe.

## Dyreliv
Det finst store fuglekoloniar på øyane. Mykje lundefugl hekkar i hole gongar i sidene på Garbh Eilean, i tillegg til ein del teist, alke, havhest, krykkje, skarv, måse og storjo. Sjølv om det finst meir lundefugl på St Kilda står dei tettare på Shiants Isles. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Garbh Eilean|Garbh Eilean]]» frå ,  den 26. februar 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Gighay

**Gighay** (skotsk-gælisk *Gioghaigh*) er ei øy nordaust for Barra i Ytre Hebridane i Skottland.

Gighay ligg i Sound of Barra mellom Barra og Eriskay, 4&nbsp;km sørvest for Fuday. Ho er ei av ei rekkje øyar mellom South Uist og Barra, og ligg «låst» mellom naboøya Hellisay, med ei hamn i mellom. Ho består hovudsakleg av gneis med nokre kvartsårer. Gighay har eit areal på 96 hektar og det høgaste punktet ligg 95 meter over havet.

Gighay er eigd av dei skotske styresmaktene.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Gighay|Gighay]]» frå ,  den 26. februar 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Orval

**Orval** er eit trappistøl frå bryggeriet til trappistklosteret *Notre-Dame d'Orval* i Vallonia i Belgia. Klosteret vart oppretta som cistercienserkloster i 1132. Det brann ned i 1793 og vart gjenopna i 1926. Bryggeriet vart opna i 1931 for å skaffa inntekter til gjenoppbygging av klosteret. Den første ølen vart selt i 1932. Orval var det første trappistølet som vart selt over heile Belgia.

Ølkritikarar reknar Orval som eit øl i verdsklasse, lik dei andre trappistøla, men det skil seg klart frå dei andre. Dette skuldast mellom anna bruken av villgjær, *[[Brettanomyces]]* i gjæringsprosessen, sjølv om Orval også nyttar anna gjær. Ølet blir lagra i fire veker før det blir distribuert. Ølet som blir selt på klosteret sin kafé er lagra i seks månader. Smaken på ølet kan utvikla seg med lagring, sjølv om den relativt låge alkoholstyrken gjer det mindre egna for lagring enn somme andre trappistøl.

Bryggeriet er til vanleg stengd for publikum, men opnar dørene to dagar kvart år. For tida er det 32 sekulære tilsette.

## Produkt
Orval er det einaste trappistbryggeriet som berre produserer éin variant for kommersielt sal. Han har ein alkoholstyrke på 6,2 %. Ølet er lyst på farge. Det er til sals i Noreg på Vinmonopolet.

Elles produserer bryggeriet ein variant for munkane, som òg kan kjøpast i klosteret sin kafé. Denne har ein alkoholstyrke på 3,5 %, og vert kalla *Orval Vert* eller *Petit Orval*.

Det blir brygga om lag 38&nbsp;000 hektoliter i året. Som hjå alle trappistbryggeri blir inntektene av salet nytta til veldedige føremål.

## Kjelder
**Denne artikkelen starta med ei omsetjing frå [[:nl:Orval (bier)|nederlandsk]] og [[:en:Orval Brewery|engelsk]] wikipedia, 26. februar 2010.*

## Bakgrunnsstoff
* Klosteret sine nettsider på fransk, nederlandsk og engelsk.
Rochefort

**Rochefort** er eit trappistøl frå bryggeriet til trappistklosteret Notre-Dame de Saint-Rémy nær Rochefort i Vallonia i Belgia. Klosteret vart stifta som eit nonnekloster i 1230, men stengd i 1789. I 1887 vart det gjenoppbygd, og det første ølet vart brygga i 1899.

Dei om lag 15 trappistmunkane i klosteret verdset isolasjon, og klosteret og bryggeriet er ikkje tilgjengeleg for gjester. Dei driv ikkje reklame for ølet sitt, og følgjer ikkje moderne trendar. Klosteret fekk si eiga Internettside først i 2006. Dei produserer berre det som trengst for å driva klosteret og overskotet vert brukt til veldedige føremål, slik som hjå dei andre trappistbryggeria. Berre i helgene kan ein kjøpa øl direkte frå klosteret.

## Produkt
* Rochefort 6, med raud kork. 7,5 % alkoholvolum. Raudbrun farge, med smak av karamell, frukt og hint av rosiner.
* Rochefort 8, med grøn kork. 9,2 % alkoholvolum. Gulbrun farge med meir uttalt aroma og meir frukt. Dette er varianten det blir produsert mest av.
* Rochefort 10, med blå kork. 11,3 % alkoholvolum. Mørk brun farge. Dette er den mest alkoholsterke av all trappistøl.

Alle tre variantane kan kjøpast i Noreg på Vinmonopolet.

Årsproduksjonen er om lag 15&nbsp;000 hektoliter. Dette er meir enn dei to små trappistbryggeria Achel og Westvleteren, men berre om lag ein sjettedel av det største belgiske trappistbryggeriet, Chimay.

## Kjelder

**Denne artikkelen starta med ei omsetjing frå [[:nl:Rochefort (bier)|nederlandsk]] og [[:en:Rochefort Brewery|engelsk]] wikipedia, 26. februar 2010.*

## Bakgrunnsstoff
* Klosteret sine nettsider på fransk.
Westmalle

**Westmalle** er eit trappistøl frå bryggeriet til trappistklosteret Onze-Lieve-Vrouw van het Heilig Hart i Westmalle i Flandern i Belgia. Klosteret vart stifta i 1836. Munkane begynte å brygga øl same år, først berre til eige bruk, men frå 1856 også for sal. Den først ølen vart skildra som lett i alkoholstyrke og ganske søt. I 1856 kom den første sterkølen til. Bryggeriet er seinare modernisert og utvida fleire gonger, seinast i 2001. Dei fleste tilsette er ikkje munkar, men sekulært tilsette. Det er 22 munkar og 40 tilsette frå utanfor klosteret.

## Produkt
* Dubbel, 7 % alkoholvolum. Denne varianten har ein mørk raudbrun farge og blir ettergjæra på flaska. Det har vorte brygga sidan 1856.
* Tripel, 9,5 %, er den best kjende Westmalle-varianten. Det har ein fyldig smak med hint av bitterheit og lys gyllen farge. Det blir ettergjæra i tre veker på flaska. Det vart først brygga i 1934, og oppskrifta har ikkje endra seg sidan 1956.
* Extra, 5 %, er den lettaste varianten. Han vert berre brygga to gonger i året, til bruk for munkane sjølv. Han er ikkje til sals kommersielt.

Dubbel og Tripel er tilgjengelege i Noreg gjennom Vinmonopolet.

Årsproduksjonen er om lag 120 000 hektoliter. Dette er nesten like mykje som Chimay, det største trappistbryggeriet i Belgia.

21. september 2005 kåra lesarane av *[[New York Times]]* Westmalle Tripel Trappist til det beste ølet i verda.

## Kjelder

**Denne artikkelen starta med ei omsetjing frå [[:nl:Westmalle (bier)|nederlandsk]] og [[:en:Westmalle Brewery|engelsk]] wikipedia, 26. februar 2010.*

## Bakgrunnsstoff
* Klosteret sine nettsider på nederlandsk, fransk, tysk og engelsk.
IPod Touch

**iPod touch** er ein MP3-spelar i iPod-serien som er produsert av Apple. iPod Touch blei lansert i august 2007 av Steve Jobs etter førespurnader om å lage ein iPod som var meir lik iPhone. Skjermen tilpassar seg etter kva veg ein held iPod Touch. iPod touch har mange fellestrekk med iPhone og for å navigere rundt i operativsystemet bruker ein fingrane til å navigere på peikeskjermen.

## Modellar

## Sjå òg
* iPhone
* iPod
* Apple
Kvernes

**Kvernes** er ei bygd og ein tidlegare kommune i noverande Averøy kommune. Bygda ligg langs fylkesvegen som går langs fjorden på sør- og austsida av Averøy, og er særleg kjend for  stavkyrkja, Kvernes stavkyrkje.

## Prestegjeld på Nordmøre
Kvernes har i fleire hundre år vore prestegjeld for blant anna sokna Kvernes, Kornstad og Bremsnes på Averøya. Tidlegare var også delar av det som i dag er Eide kommune og Kristiansund kommune med i Kvernes prestegjeld.

## Tidlegare kommune
Kvernes er ein tidlegare kommune i Møre og Romsdal fylke oppretta som Kvernes formannskapsdistrikt i 1837. Folketeljinga for 1835 viste 3.811 innbyggjarar. 

*1. januar 1878 blei ein del av Bud med 15 innbyggjarar overført til Kvernes. Det er uklart kor vidt dette gjaldt Kvernes sogn og/eller Kvernes kommune.
*1. januar 1891 blei garden Bollien i Bud med 15 innbyggjarar overført til Kvernes kommune.

*1. september 1893 blei grensene i Kvernes, Frei og Øre kommunar justert og Gjemnes oppretta som eigen kommune. 477 innbyggjarar frå Kvernes blei overført til den nye kommunen.

*1. januar 1897 blei Kvernes delt og Bremsnes, Eide og Kornstad etablert som eigne kommunar. Etter frådelinga hadde Kvernes kommune 857 innbyggjarar.

*1. januar 1964 blei Kvernes kommune og det meste av Kornstad og Bremsnes kommunar slått saman til Averøy kommune. Kvernes hadde ved samanslåinga 693 innbyggjarar.

### Folketalsutvikling
**Folketalsutvikling for tidlegare Kvernes kommune frå 1897 til 1964:**

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Kvernes|Kvernes]]» frå ,  den 26. februar 2010.*  

## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
* Historiske arkiv etter Averøy kommune, Bremnsnes kommune, Kornstad kommune og Kvernes kommune på Arkivportalen
Great Bernera

**Great Bernera** (skotsk-gælisk *Beàrnaraigh Mòr*), ofte berre kalla **Bernera** (skotsk-gælisk *Bearnaraigh*, av norrønt *Bjarnarey* eller *Bjarnarey Mikla*) er ei øy i Ytre Hebridane i Skottland. Med eit areal på litt over 21&nbsp;km², er ho den 34. største øya i Skottland.

Great Bernera ligg i Loch Roag nordvest for Lewis og har brusamband til Lewis. Brua vart bygt i 1953 og var den første kabelbetongbrua i Europa. Den største landsbyen på øya er Breaclete (gælisk *Breacleit*, av norrønt *Breidaklettr*).

Øya var staden for handlinga i romanen *A Princess of Thule* (1873) av William Black, men då med namnet *Borva*.

## Historie

Namnet på øya har norrønt opphav, «Bjarnar-øy», som så mange andre namn i området.

Callanish VIII er ein unik ståande stein nær brua mellom Lewis og Bernera, lagt ut i ein halvsirkel. Lokalt vert han kalla *Tursachan*, som tyder «ståande steinar». Ruinane av Dun Barraglom ligg i nærleiken.

### Bostadh
Bernera er òg kjend for busetnaden Bostadh frå jernalderen. Denne vart oppdaga i 1992 og er i dag dekt med sand for å bevarast. Ein kopi av huset frå jernalderen står like ved.

Bernera-opprøret fann stad i 1872 då leiglendingane motsette seg Highland clearances. Øyeigaren ville drive bort leiglendingane for å nytte øya til sauehald, men leiglendingane nekta.

## Geografi
Øya er om lag 8&nbsp;km lang frå nordvest til søraust og 3&nbsp;km brei. Kysten er forriven og det er mange små vatn på øya, som Loch Barabhat, Loch Breacleit og Loch Niosabhat. Det høgaste punktet ligg 87 meter over havet. Det finst muskovitt og naturleg asbest på øya.

Vestssida av øya er i lag med South Lewis, Harris og North Uist ein del av eit National Scenic Area (nasjonalt naturskjønt område).

### Omliggande øyar
Det er mange øyar i Loch Roag. I vest, frå nord til sør, finn ein Pabaigh Mòr,  Vacsay (*Bhacsaigh*), Fuaigh Mòr (*Vuia Mòr*) og Fuaigh Beag (*Vuia Beg*). I nord ligg Bearnaraigh Beag (Little Bernera) og fleire holmar. I aust er det ikkje så mange øyar utanom Eilean Chearstaidh (Eilean Kerstay) i søraust.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Great Bernera|Great Bernera]]» frå ,  den 26. februar 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Grimsay

:*For øya litt lenger sør, sjå [[Grimsay sør for Benbecula]]*

**Grimsay** (skotsk-gælisk *Griomasaigh*, norrønt *Grimsey*) er ei tidvassøy i Ytre Hebridane i Skottland.

Grimsay er den største av dei lågtliggande øyane som vegen Oitir Mhòr (North Ford) går over, mellom North Uist og Benbecula. Fram til vegen opna i 1960, gjekk det ferje frå Carinish på North Uist til Gramisdale på Benbecula, men denne kunne berre gå ved høgvatn. Aust for Grimsay ligg fleire mindre øyar, mellom anna Ronay som var busett fram til 1920-åra. 

Dei største grendene på Grimsay er Baymore (*Bàgh Mòr*) og Kallin (*Ceallan*) aust på øya. Grimsay har ei hamn ved Kallin, som er base for ein forholdsvis stor skalldyrindustri., hovudnæringa på øya. Denne baserer seg hovudsakleg på hummar, reker og muslingar. Båtbygging har alltid vore viktig på øya. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Grimsay|Grimsay]]» frå ,  den 26. februar 2010.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
Grimsay sør for Benbecula

**Grimsay** (av norrønt *Grimsey*) er ei tidvassøy søraust for Benbecula i Ytre Hebridane i Skottland. Ho har vegsamband til Benbecula over ei vegfylling. I 2001 hadde Grimsay 19 innbyggjarar.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Grimsay, South East Benbecula|Grimsay, South East Benbecula]]» frå ,  den 26. februar 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Harris i Ytre Hebridane

**Harris** (skotsk gælisk *Na Hearadh*) er den sørlege delen av øya Lewis og Harris, som er den største øya i Hebridane på vestkysten av Skottland.

Harris er truleg øya Adru (som tyder den store eller sterke) på Klaudios Ptolemaois (90-168 e.Kr.) sitt kart over dei britiske øyane. På norrønt var hérað eit administrativt distrikt, og namnet kan komma frå dette (herad kjem av urnordisk *harja-raiðō - hær-område). Eit anna mogleg opphav er norrønt hárri, som tyder "høgare" - i motsetnad til det mykje flatare Lewis i nord. Dei fleste stadnamna på Harris er norrøne, gjort om til skotsk-gæliske former. Trass i at Harris ofte vert omtalt som **Isle of Harris** (øya Harris), er det altså ikkje ei eiga øy etter geografisk definisjon.

Harris omfattar vel ein fjerdedel (ca 400 km²) av Lewis og Harris, som er den tredje største av Dei britiske øyane etter Storbritannia og Irland. Den nordlege og største delen heiter Lewis. Grensa mellom Harris og Lewis går frå botn av fjorden Loch Reasort på vestkysten til fjorden Loch Shiphoirt på austkysten.

Harris vert òg delt i ein nordleg og sørleg del, ved det smale eidet ved Tarbert. Tarbert er òg den største landsbyen på Harris. Ved folketeljinga i 2001 hadde Harris 1&nbsp;984 innbyggjarar. Andre større tettstader er Rodel og Leverburgh.

Harris, og då særleg den nordlege delen, består for det meste av fjellandskap, med 30 topper som er over 300 meter over havet. Det høgaste fjellet er Clisham som er 799 moh. Dette er òg det høgaste fjellet på dei ytre Hebridane.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Harris (Hebridene)|Harris (Hebridene)]]» frå ,  den 26. februar 2010.*
Haskeir

**Haskeir** (skotsk-gælisk *Eilean Hasgeir*), òg kalla **Great Haskeir** (skotsk-gælisk *Hasgeir Mhòr*) er ei fjerntliggande, vêrhard øy i Ytre Hebridane i Skottland. Ho ligg 13 km vest-nordvest for North Uist. 1&nbsp;km mot sørvest ligg skjeret Haskeir Eagach som består av fem staurar. 40 km lenger nordvest ligg øygruppa St Kilda.

Det er ingen ankringsplassar på øya og landgang på dei bratte klippene kan vere vanskeleg sjølv i rolege vêrforhold. Det er fleire naturlege bogar og høge klipper på nordsida av øya, som vert kalla *Castle Cliff*. Fleire skjer ligg like nord og like sør for øya. Det er lite vegetasjon på øya.

Mykje av berggrunnen er gneis

## Historie
*Skilðar* eller *Skilðir* (tyder «skjold») kan ha vore det norrøne namnet på Haskeir. *Skildar* var namnet på øya på eit kart av Nicholas de Nicolay frå 1583. Det er forskjellige teoriar på at dette namnet har vorte overført til dei nærliggande St Kilda, som ein elles ikkje kjenner namneopphavet til.

Det står eit fyr på øya som vart bygt i 1997 og restane etter ei bu, som truleg vart bygt av fiskarar frå Monach Islands.

## Galleri

Fil:Haskeir.jpg|Haskeir (til høgre) og Haskeir Eagach frå Griminish Point på North Uist
Fil:Carte of Scotlande.jpg|1580 *Carte of Scotlande* som viser Hyrth (Hirta på St Kilda) til venstre og Skaldar (Haskeir) i nordvest


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Haskeir|Haskeir]]» frå ,  den 26. februar 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Hellisay

**Hellisay** (gælisk *Theiliseigh*) er ei øy sør på Ytre Hebridane i Skottland. 

## Geografi og geologi

Hellisay ligg mellom Barra og Eriskay. Hellisay er ei av ei rekkje øyar mellom South Uist og Barra og ligg tett opp til naboøya Gighay.

Øya består hovudsakleg av gneis med nokre kvartsårer.

Det er fleire toppar på øya, som på halvøya Charish og Beinn a' Chàrnain (73 moh), Meall Meadhonach (79 moh) og Meall Mòr (75 moh).

## Dyreliv
Ein finn mykje vanlege sjøfugl, finn ein falk og kongeørn.
Øya er dekke av fjørekoll.

## Historie
Namnet på øya har norrønt opphav. Det tyder kanskje «grotteøya». På kartet til Blaeu står det derimot Hildesay, som indikerer at namnet kan kome frå det norrøne *Hildeøya*.

Busetnaden på øya var Buaile Mhòr nær Eilean a' Ghamhna nordvest på øya. Ein kan framleis sjå restar etter busetnaden. 

Som så mange andre øyar i området vart Hellisay sterkt råka av Highland clearances. Først vart innbyggjarane tvangsflytta til naboøyane, før dei vart tvangsflytta vidare. Mange av dei busette seg på Eriskay. Folketalet var på det høgaste i 1841 med 108, men i løpet av tiåret vart nestne alle borte. Det budde likevel eit fåtal folk her til 1890-åra.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Hellisay|Hellisay]]» frå ,  den 26. februar 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Hermetray

**Hermetray** (skotsk-gælisk *Thearnatraigh*) er ei folketom øy utanfor North Uist i Ytre Hebridane i Skottland.

Måse og musvåk hekkar i klippene på øya.

## Geografi og geologi

Hermetray ligg i Sound of Harris langs the Minch. Ho ligg på sørsida av sundet, men høyrer adminsitrativt til Harris. Øya er 72 hektar stor og det høgaste punktet er Cnoc a' Chombaiste (Compass Hill) på berre 35 meter over havet. Berggrunnen består av gneis.

Martin Martin vitja øya i 1695 og skildra lyngheilandskap her.

## Historie
Namnet på øya har norrønt opphav, *Hermunðrs ey*, som tyder «Hermundsøya». Det er ukjend kven denne Hermund er.

Seòlaid na h-Eala, ligg sør for øya og er kalla opp etter *Eala Bhàn* (Den kvite svanen), ein kjend *[[birlinn]]* frå 1600-talet.*Seòlaid* tyder lei eller ankringsplass..

I 1841 vart det registrert åtte innbyggjarar på øya, i ein enkel familie. Øya er ikkje lenger busett. I 1921 forliste det norske skipet «Puritan» ved øya.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Hermetray|Hermetray]]» frå ,  den 26. februar 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Eileanan Iasgaich

**Na h-Eileanan Iasgaich** er ei lita øygruppe i Loch Boisdale, søraust for øya South Uist i Ytre Hebridane i Skottland. Dei enkelte øyane i gruppa er fråskilde kvarandre ved høgvatn, men heng saman ved lågvatn. Dei heng ikkje saman med den større naboøya South Uist. Øyane dekkjer om lag 50 hektar og det høgaste punktet på dei er 20 meter over havet. 

Øyane har eit skrint jordsmonn og berggrunnen består av gneis.

Namnet deira tyder «fiskeøyane» på skotsk-gælisk, sidan dei er langt større ved lågvatn og skapar fleire fiskefeller mellom seg.

Det er fem større øyar i gruppa: 
* Eileanan Iasgaich Mòr
* Eileanan Iasgaich Meadhonach
* Eileanan Iasgaich Beag
* Eilean nam Feannag
* Eilean Bàgh Mhic Rois.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Eileanan Iasgaich|Eileanan Iasgaich]]» frå ,  den 26. februar 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Killegray

**Killegray** er ei øy i Sound of Harris i Ytre Hebridane i Skottland.

Øya ligg i Sound of Harris, eit sund mellom North Uist og Harris. Killegray er om lag 2 km lang. 

Sørsida av øya består nesten utelukkande djup mose. Det er betre tilhøve for dyrka mark nord på øya.

## Historie
I Rubha Claidhe nord på øya ligg ruinane av eit kapell, Teampull na h-Annait, som kan vere opphavet til namnet på øya.

Øya er ikkje busett lenger, men hadde ein familie på rundt tre til fem personar frå 1861 til 1931. To menneske levde mellombels på øya under folketeljinga i 1971. 

Killegray House, det einaste huset på øya, frå 1800-talet, vart renovert som feriehus i 1991.

## Dyreliv
Det grunne farvatnet rundt øya er eit rikt yngleområde for krabbe og hummar.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Killegray|Killegray]]» frå ,  den 26. februar 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Lewis

**Lewis** (skotsk-gælisk *Leòdhas*), òg kalla **Isle of Lewis**, er den nordlege delen av øya Lewis og Harris, den største øya i Hebridane i Skottland. Ho har eit areal på 

Lewis er generelt den lågareliggande delen av Lewis og Harris, og den andre delen, Harris er meir fjellendt. Den einaste byen på øya, Stornoway, ligg på Lewis, og her bur tre fjerdedelar av alle innbyggjarane i Ytre Hebridane. 

Lewis har ein presbyteriansk tradisjon med ei rik historie. Ho var ein gong ein del av det norske Kongedømet Man og øyane. Livet er i dag ganske annleis andre stader av Skottland med sabbat, gælisk språk og torvkutting. Lewis har ei rik kulturarv med mange segner og myter, i tillegg til ein lokal litteratur- og musikktradisjon. 

## Historie

Det har vore folk på Lewis i minst 8000 år, noko dei forskjellige steinane, og rester av svibruk som gjorde det mogeleg å innføre rein til øya syner. Arkeologiske utgravingar syner at dei eldste busetnadene er 5000 år gamle, og dei fleste av desse er steinhus i området rundt Carloway og strendene Dail Mòr.

Callanish/Calanais er vanlegvis skildra som Skottland sitt svar på Stonehenge, men ingen veit kva steinsirklane vart nytta til, men det er mellom anna vurdert som retningslinjer for ulike sol- og månerelaterte hendingar. 

Etter det skotske opprøret i 1745 vart det forbode med gæliske tradisjonar og kultur. Det var mellom anna ikkje lov å ha på kilt, synge waulking-songar, men språket døydde likevel ikkje ut. Dette førte mellom anna til at mange skottar emigrerte til Nova Scotia i Canada. Nova Scotia tyder Ny-Skottland.

## Plante- og dyreliv
Dyrelivet på Isle of Lewis er ofte sett på som unikt og bortsett frå havørn, hjort og fleire selartar, finn ein òg sjeldan flora på øya, samt den eldste bergarten i Europa, Lewissian gneis.

## Demografi og kultur

Mesteparten av folkesetnaden på Lewis er presbyterianarar. Søndagen er framleis kviledag, og alle butikkar og restaurantar er derfor stengde, med få unntak i Stornoway der nokre restaurantar er opne. Det gæliske språket står sterkt på Lewis, og er morsmålet i mange tilfelle. Landsbyen Nis nord på øya har den største delen skotsk-gælisk-talande i verda. 

## Attraksjonar

* Callanish Standing Stones; ståande steinar. Består av fleire små steinsirklar. 
* Dùn Charlabhagh Broch, eit vakttårn frå jernalderen
* Jernalderhus på Bostadh
* Garenin Blackhouse Village
* St. Columba's Church i Aignish
* Team Pulls Mholuaidh i Nis
* Clach en Truiseil, ein av dei mange bautaene på øya
* Clach Na Thursa i Carlabhagh
* Bonnie Prince Charlie-monumentet i Arnish
* Lews Castle
* Klippene på Butt of Lewis
* Strendene i Uig
* Tràigh Tolsta
* Tràigh Dail Mòr
* Nis
* Hamna i Stornoway og sjølve byen

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Lewis|Lewis]]» frå ,  den 26. februar 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*


## Bakgrunnsstoff
* Reiseguide for Lewis
* Panoramabilete av øya  (krev QuickTime)
Lilo & Stitch

***Lilo & Stitch***, kalla ***Lilo og Stitch***, på norsk, er ein amerikansk teiknefilm frå 2002 produsert av The Walt Disney Company. Tema i filmen er venskap og familie. Det er laga fire ulike filmar i *Lilo og Stitch*-serien pluss ein teiknefilmserie kalla *[[Lilo & Stitch: The Series]]* som blir synt på Disney Channel og Toon Disney. Oppfylgjaren *[[Lilo & Stitch 2: Stitch Has a Glitch]]* kom i 2005.

## Handling
Lilo er ei lita jente som bur på Hawaii saman med storesøsteren Nani. Lilo elskar huladans og Elvis Presley, men ho har ingen ordentlege vener og kjenner seg einsam. Så Nani vil skaffe ein ven til Lilo. Samtidig lagar romvesenet Jumba eksperiment 626. Jumba blir tiltalt for å ha laga eit monster og blir send i fengsel. 626 rømer så med eit romskip til Jorda. Lilo og Nani adopterer 626 då dei trur at han er ein hund. 626 må òg late som han er ein hund fordi Jumba har fått løyve til å reise til jorda å fange han. Lilo gjev 626 namnet Stitch. Stitch gjer kvardagen mykje vanskelegare for dei, men Lilo lærer Stitch å bli ein flink hund.

## Kjelder


## Bakgrunnsstoff
*
Øvre Stabu-innskrifta

**Øvre Stabu-innskrifta** eller **Reynir** er ei runeinnskrift på ein spydodd som vart funnen på garden Øvre Stabu på Østre Toten i Oppland. Spydodden vart funnen i ei mannsgrav saman med andre våpen og våpendeler, meir eller mindre skadde av brann og rust. Innskrifta på åtte teikn er tidfest til perioden mellom år 160 og 250/260 e.Kr. og er dermed kanskje den eldste på urnordisk.

Innskrifta lyder: *raunijaR*

På norrønt språk blir dette *reynir*, som på moderne norsk kan omsetjast til ‘røynaren’, altså ein som prøver seg, blir prøvd eller gjer ei erfaring. Jamfør nynorskordet *å røyna* = å måtta tola eller gjennomgå, prøva, få vita gjennom eiga oppleving, merka.

*raunijaR* har truleg vore namnet på spydet.

Med dette kan ein seia at det eldste ordet vi kjenner er eit ord som går utover det reint deskriptive, det er eit poetisk bilete, ein forløpar for den bilettypen som blir kalla heiti i norrøn diktekunst, og som ein i dag ville kalla metafor.

Det har òg vore gjort andre tolkingar av runeinnskrifta, t.d. *raunija*, som tyder *eg røyner*. Men grunntydinga av dei alternative tolkingane er om lag den same.

Spydodden vart funnen i ein låg, vid gravhaug som vart undersøkt i starten av 1890-åra. Det vart avdekt i alt fire graver. Sentralt i haugen låg to mannsgraver med rikt våpenutstyr. I utkanten av haugen vart det funne to kvinnegraver. Brannskadene på utstyret syner at lika har vore brende i tråd med den tids gravskikk. Det rike krigarutstyret tyder på at dei gravlagde var av høvdingklassen. Spydspissen med runeinskripsjonen er 28 cm lang og av jarn. Han er av ein søraust-europeisk type og høyrer i dag til Universitetets Oldsaksamling i Oslo.

## Tilvisingar
Norske kulturministrar

**Norske kulturministrar**. Dette er ei oversikt over norske kulturministrar, frå Kulturdepartementet blei oppretta i 1981.
Norske miljøvernministrar

**Norske miljøvernministrar**. Dette er ei oversikt over norske miljøvernstatsrådar, frå Miljøverndepartementet blei oppretta 8. mai 1972.
Lewis og Harris

**Lewis og Harris**  (engelsk *Lewis and Harris*, skotsk-gælisk *Leòdhas agus na Hearadh*, norrønt *Ljóðhús ok Hérað*) er den største øya i Skottland og den tredje største øya i Dei britiske øyane etter Storbritannia og Irland. Ho har eit areal på 2&nbsp;179 km². Øya ligg nordvest i øygruppa Hebridane på vestkysten av Skottland.

Den nordlege delen av øya heiter Lewis og den sørlege Harris. Dei to delane vert vanlegvis omtalt som to forskjellige øyar (*Isle of Lewis* og *Isle of Harris*), sjølv om dei i røynda heng i saman og er to delar av same øy. Heile øya har ikkje noko felles namn, verken på engelsk eller gælisk. *The Long Island* har vorte nytta, (skotsk gælisk: *an t-Eilean Fada*), men dette er eit namn som normalt vert nytta om heile øyrekka i Ytre Hebridane. Heile øya vert òg nokre gonger berre kalla *Isle of Lewis*.

Grensa mellom Lewis og Harris går frå fjorden Loch Resort på vestsida til fjorden Loch Seaforth på austsida. Skiljet går altså ikkje der øya er smalest, ved Tarbert på Harris. Harris består for ein stor del av fjellandsskap, medan Lewis har eit flatere landskap. Det høgaste punktet på øya er Clisham som er 799 meter over havet.

Administrativt høyrer øya til Ytre Hebridane (skotsk gælisk *Na h-Eileanan Siar*, engelsk *Western Isles/Outer Hebrides*). Tidlegare var Harris ein del av Inverness-shire, medan Lewis var ein del av Ross and Cromarty.

Lewis og Harris vert òg nytta som fellesnamn på alle øyane nord i dei ytre Hebridane. Til denne øygruppa høyrer då utaom Lewis og Harris dei busette øyane Great Bernera (gælisk *Beàrnaraigh Ùig*) og Scalpay (gælisk *Sgalpaigh*), og dei no folketomme øyane Taransay (gælisk *Tarasaigh*) og Scarp (gælisk *An Sgarp*).

## Bakgrunnsstoff
* Google-kart

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Lewis og Harris|Lewis og Harris]]» frå ,  den 27. februar 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Little Bernera

**Little Bernera** (skotsk-gælisk *Bearnaraigh Beag*) er ei lita øy utanfor vestsida av Lewis i Ytre Hebridane i Skottland.

Little Bernera ligg mellom fjordane West og East Loch Roag, like nord for Great Bernera. Øya har ei høgd på 42 meter over havet og eit areal på 138 hektar. 

For eit par hundreår sidan vart øya nytta som gravplass for innbyggjarane i Carloway, før det vart lagt til gravplass i denne landsbyen. Ein kan framleis sjå gravsteinane på øya, men dei er i ferd med å forsvinne i jorda. 

Ved Traigh an Teampaill finst ruinane av eit kapell og ein liten gravplass. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Little Bernera|Little Bernera]]» frå ,  den 27. februar 2010.*