open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Poetisk realisme

**Poetisk realisme** er ein periode innan nordisk litteratur som viser til overgangen mellom romantikken og realismen. Perioden er prega av at dei høge ideala frå romantikken blei tona ned og kvardagsleggjorde.

Retninga fekk stor tilslutting i Danmark i åra etter 1825, og blei systematisert av dramatikaren og litteraturkritikaren Johan Ludvig Heiberg. Han skulle mellom anna få stor innverknad på H.C. Andersen og Johan Sebastian Welhaven. Litteraturen i perioden har både romantiske og realistiske trekk. *[[Amtmannens døtre]]* av Camilla Collett og *[[Peer Gynt]]* av Henrik Ibsen er sentrale norske døme på den poetiske realismen. 

## Sentrale namn
*Johan Sebastian Welhaven
*Henrik Wergeland (etter 1840)
*Ivar Aasen
*Knud Knudsen
*Aasmund Olavson Vinje
*Camilla Collett
*Bjørnstjerne Bjørnson
*Henrik Ibsen
*Jørgen Moe
*Andreas Munch
*H.C. Andersen

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Poetisk realisme|Poetisk realisme]]» frå ,  den 26. desember 2011.*
Feliz Navidad

**«Feliz Navidad»** (spansk for 'God jul') er ein tospråkleg julesong skriven og framført av José Feliciano i 1970. Han sender gode juleønske på spansk og engelsk i stadig gjentekne vers og refreng, og er blitt populær både i Nord- og Latin-Amerika.

På si opphavlege innspeling, til eit album som også heitte *Feliz Navidad*. spelte puertoricanaren Feliciano både gitar og cuatro til songen. Han spelte også inn ein versjon med eit barnekor. Seinare har mange andre framført og spelt inn songen.
I 1998 blei han lista opp som ein av dei 25 mest framførte julesongane i USA av American Society of Composers, Authors and Publishers (ASCAP).

## Innspelingar
Songen er mellom anna spelt inn av artistar som Boney M, Celine Dion, Chicago, David Hasselhoff, Moby, El Vez, Jon Secada, Fenix TX, Home Grown, Voodoo Glow Skulls, Von Trapp Children, Anca Parghel, The Wiggles, 1910 Fruitgum Company, Elijah King og Michael Bublé. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Feliz Navidad (song)|Feliz Navidad (song)]]» frå , og «[[:sv:|Feliz Navidad]]» frå  den 26. desember 2011.*  
 

*Feliz Navidad av José Feliciano ved allmusic.com
Kidnappingsforsøket på dronning Juliana

**Kidnappingsforsøket på dronning Juliana** fann stad våren 1975, då fleire personar frå Molukkane i Indonesia forsøkte å kidnappe dåverande dronning Juliana av Nederland.

3. mars 1975 vart to ungdommar stoppa av politiet og det vart funne våpen og ammunisjon i bilen deira. Planen var å leie ein tung lastebil og krasje inn i porten til Paleis Soestdijk der Juliana budde, og deretter med 37 andre kidnappe dronninga. Målet var å tvinge den nederlandske- og den indonesiske regjeringa til å anerkjenne Republikken Sør-Molukkane som ein uavhengig stat. 17 ungdommar vart dømde opp til seks år i fengsel.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Attempt at kidnapping Juliana of the Netherlands|Attempt at kidnapping Juliana of the Netherlands]]» frå ,  den 26. desember 2011.*
Moskháto-Távros

**Moskháto-Távros** (gresk Μοσχάτο-Ταύρος) er ein kommune i dei sørlege forstadane til Aten i Hellas. Kommunen inngår i byområdet til Aten, og høyrer administrativt til periferieininga&nbsp;Sør-Aten i periferien Attikí.

## Administrativ inndeling
Kommunen vart danna i 2011 ved at ein slo saman dei tidlegare kommunane
* Moskháto
* Távros
Dei to tidlegare kommunane er no kommunaleiningar.

## Referansar
Albumet Kvelertak

***Kvelertak*** er debutalbumet til det norske bandet Kvelertak som kom ut 21. juni 2010 på Indie Recordings. Albumet kom ut i Nord-Amerika 15. mars 2011 på The End Records med seks bonusspor som bestod av fire konsertopptak frå BBC og to demosongar.

Etter å ha spelt ein konsert i Oslo den 24. juni 2011 fekk Kvelertak gullplate av Indie Recordings presenterte av Dave Grohl frå Foo Fighters. *Kvelertak* selde til gullplate for meir enn 15 000 selde plater. Med albumet vann bandet Spellemannprisen 2010 i klassene rock og årets nykommar.

Albumet fekk særs god kritikk då det kom ut. Kerrang! kalla bandet «det beste norske bandet sidan a-ha». Allmusic skreiv om albumet: «Når du trur at alle sjangrar av rock and roll på alle mogelege måtar er blanda, kutta opp og sett saman att, så kjem det eit band som Kvelertak og viser at du har tatt feil. Den norske sekstetten blandar i røynda punkrock med black metal, med endefram power-akkord her og der og ein smittande enkelheit. Ærleg takt, vondskap har aldri høyrtes så gøy ut som dette.»

Plateomslaget er laga av John Dyer Baizley frå bandet Baroness.

## Innhjald

## Medverkande
**Kvelertak**
* Erlend Hjelvik – vokal
* Vidar Landa – gitar, piano
* Bjarte Lund Rolland – gitar
* Maciek Ofstad – gitar, vokal
* Marvin Nygaard – bass
* Kjetil Gjermundrød – trommer

**Gjestemusikarar**
* Ryan McKenney – vokal
* Ivar Nikolaisen – vokal
* Andreas Tylden – vokal
* Høst – vokal

**Produksjon og innspeling**
* Kurt Ballou – miksing og produksjon
* Alan Douches – mastering

**Plateomslag**
* John Dyer Baizley – plateomslag
* Marcelo HVC – layout

## Kjelder
Johann Matthias von der Schulenburg

**[[friherre|Reichsfreiherr]] og [[greve|Reichsgraf]] [[marskalk]] Johann Matthias von der Schulenburg** () var ein distingvert aristokrat (keisarhoffet) og ein general av brandenburg-prøyssisk avstammaing som tente i armeane til Sachsen og Republikken Venezia tidleg på 1700-talet. Etter han pensjonerte seg heldt han til i Veneiza der han vart storsamlar og kunstvernar. Systera hans var hertuginne Melusine von der Schulenburg av Kendal. Faren var Gustavus Adolphus Baron von der Schulenberg.

## Schulenburg som leigesoldat
Mellom 1687 og 1688 kjempa han med keisaren sine soldatar mot tyrkarane i Ungarn. Då han reiste heim att steig han i rankane i armeen til hertugdømet Braunschweig-Lüneburg. I 1699 vart han oberst i det tyske regimentet under Victor Amadeus II av Savoie, og vart hardt skadd i 1701. I 1702 vart han med den saksiske armeen og kjempa i den store nordiske krigen mot Karl XII av Sverige og leid nederlag i slaget ved Klissow og slaget ved Fraustadt. I 1707 reiste han attende til Vest-Europa og kjempa under prins Eugene av Savoie i slaget ved Oudenaarde og slaget ved Malplaquet i den spanske arvefølgjekrigen.

Seinare vart han rekruttert av Venezia og var med på forsvaret av Korfu under den tyrkiske kringsetjinga av byen i 1716. Han vart dekorert med Serenissima for tenestene sine med ein statue og ein pensjon på 5000 dukatar per år. Ein Vivaldi-opera, *[[Juditha triumphans]]*, vart bestilt til feiringa av sigeren. 

## Schulenburg som kunstsamlar
Då han trekte seg attende til Venezia frå 1718 vart Schulenburg ein stor kunstsamlar. Det rike arkivet med Schulenburg-samlinag er i dag i Niedersächsische Staatsarchiv i Hannover.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Johann Matthias von der Schulenburg|Johann Matthias von der Schulenburg]]» frå ,  den 27. desember 2011.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
* Fr. Albr. v. d. Schulenburg: Leben und Denkwürdigkeiten des Johann Matthias v. d. Schulenburg (Leipzig 1834, 2 vols.). (Life and facts about Johann Matthias Schulenburg (Leipzig 1834, 2 Vol.))
* Werner v. d. *Schulenburg: Der König von Korfu* 1950. A novelistic account of the omleiringa av Corfu.Roman über die Verteidigung Korfus gegen die Türken); 1950. (*The King of Corfu. An account of the defense of Corfu against the Turks.* (1950)).
*


## Bakgrunnsstoff
Den austerriksk-tyrkiske krigen (1716–1718)

**Den austerriksk-tyrkiske krigen** vart utkjempa mellom Austerrike og Det osmanske riket frå 1716 til 1718.

Freden i Karlowitz (1699) vart ikkje akseptert som ein langvarig avtale for Det osmanske riket. Tolv år etter Karlowitz, byrja tyrkarane det langvarige målet om å hemne nederlaget i slaget ved Wien i 1683.

Først slo armeen til den tyrkiske storvesiren Baltacı Mehmet den russiske armeen til Peter den store i den russisk-tyrkiske krigen (1710–1711). Så gjenerobra den nye storvesiren Damat Ali Morea frå venetianarane i 1715 i den osmansk-venetianske krigen (1714–1718), 

Som ein reaksjon truga Austerrike, som var garantist for freden i Karlowitz, Det osmanske riket, men som svar erklærte Det osmanske riket krig mot Austerrike.

I 1716 slo prins Eugene av Savoie tyrkarane i Petrovaradin. Banaten og hovudstaden Timişoara vart erobra i oktober 1716. Året etter, etter at austerrikarane erobra Beograd, ønskte tyrkarane fred og i 1718 signerte dei freden i Passarowitz. Austerrikarane fekk halde kontroll over Beograd og freden i Passarowitz stadfesta områda dei vann i 1699, slik at tyrkarane no stod att med kontroll over sørbreidda av Donau. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Austro–Turkish War (1716–18)|Austro–Turkish War (1716–18)]]» frå ,  den 27. desember 2011.*
Pave Klemens XI

**Pave Klemens XI** () var pave frå 1700 til 1721. Han er best kjent for den pavelege bullen *Unigenitus* som gjekk ut mot viktige sider av den kyrkjelege situasjonen i Frankrike, og for at han greip inn i ritestriden i Kina der han forbaud dei fleste av dei omstridde tilpassingane til kinesiske skikkar som jesuittane hadde fått igjennom.

## Tidleg liv
Albani vart fødd i Urbino i ein adelsfamilie som opphavleg hadde frå det nordlege Albania på 1500-talet, og stamma frå soldatar under albanske prinsen Gjergj Kastriot Skanderbeg som kjempa mot Det osmanske riket. I løpet av pavetida hans vart verket *[[Illyricum Sacrum]]*, ei av dei viktigaste kjeldene innan albanologi, ferdigstilt.

Han var guvernør av Rieti and Urbino, og vart gjort til kardinal av pave Aleksander VIII, som han etterfølgde som pave den 23. november 1700.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Klemens XI|Klemens XI]]» frå ,  den 27. desember 2011.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
*Rendina, Claudio (1983). I papi. Storia e segreti. Rome: Netwon & Compton, s. 586-588
Brecker

**Brecker** er eit etternamn av tysk opphav. Namnet har også blitt kjend blant tyskætta USA-amerikanarar.

## Kjende namneberarar

* Gerhard Brecker (1942-2008), kjend som Freddy Breck, tysk songar
* Randy Brecker (f. 1945), USA-amerikansk jazztrompetist og valthornist
* Michael Brecker (1949-2007), USA-amerikansk jazzsaksofonist
Slaget ved Matapan

['''Slaget ved Matapan''' var eit sjøslag som fann stad 19. juli 1717 utanfor Kapp Matapan, i dag helst kalla [Kapp Ténaro, ved kysten av Mánihalvøya sør i Hellas, mellom ein samla marinestyrke med Venezia, Portugal, Kyrkjestaten og Malta mot ein osmansk flåten, under Kapudan Pasja. Slaget var strategisk uavgjort, sjølv om osmanarane mista 14 skip og fleire hardt skadd, medan dei kristne allierte berre mista tre skip.

## Slaget
Dei 24 seglskipa til Diedo møtte dei 24 galeiane til Pisano og den maltesiske leiaren Belle Fontaine sine ni portugisisk-maltesiske skip nær Kapp Matapan den 2. juli. Etter å ha prøvd å finne ei fordelaktig stilling med omsyn til osmanarane i fleire verker, og stundom gått i land for å fylle vatn, reiste den allierte styrken til Marathonisi, inst i Matapanbukta, for å finne vatn. Dei hadde prøvd å kome seg til Sapienza men dei hadde motvind og tok sjansen på å verte fanga i bukta.

Trass i galeiane taua seglskipa sørover, var det ikkje nok galeiar, og den osmanske flåte med 52 seglskip, inkludert om lag 44 slagskip og fire galeiar, vart sett i sør, på vestsida av inngangen til bukta, den 19. juli. Med ein lett vind frå søraust tydde dette at osmanarane hadde fordelen. Diedo kunne ikkje segle vest for den osmanske flåten, og valde derfor å segle langsamt austover, til andre sida av bukta.

Flåten var delt i fire divisjonar. Diedo var i spissen, etterfølgd av nestkommanderande Correr. Den tredje eller bakre divisjonen vart kommandert av Dolfin. Og den fjerde eller allierte divisjonen vart kommandert av Belle Fontaine.

Ibrahim gjekk til åtak med seks skip på den bakre divisjonen kring 0600, medan resten av flåten hans gjekk fram og gjekk til å tak på fronten og senteret. Kring kl. 1200 var flåten på veg mot austsida av bukta, og kort tid etter at dei første skipa hadde snudd, snudde vinden mot søraust, slik at dei venetianske skipa no var i lovart i forhold til den osmanske flåten for første gong. Diado utnytta denne fordelen og gjekk til åtak på dei og det harde slaget heldt fram. Kring 1500 trekte den osmanske flåten seg attende, og segla mot Cervi-Cerigo-passasjen, medan dei allierte segla mot Kapp Matapan. Ingen av sidene ønskte å halde fram kampen.

Kvar av dei allierte statane gav sine skipe æra for det dei oppnådde.

Venetianarane mista eit slagskip som vart nytta som sjukehusskip og eit brannskip, samt at mange fartøy var hardt skadde. Dei fekk 223 drepne og 257 skadde mann. Den osmanske flåten mista 14 skip.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Battle of Matapan|Battle of Matapan]]» frå ,  den 27. desember 2011.*  
 
* História da Marinha de Portugal, Editora das Forças Armadas
* 
*
Jórgos Mazonákis

**Jórgos Mazonákis** () er ein gresk songar. Han syng gresk pop og laikomusikk.

## Diskografi
;Studioalbum

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:el:Γιώργος Μαζωνάκης|Γιώργος Μαζωνάκης]]» frå ,  den 27. desember 2011.*
Antónis Rémos

**Antonis Remos** () er ein gresk songar innan laïkó- og popmusikk, fødd i Düsseldorf som **Antonis Paschalidis**.
Han er rekna som ein av dei kommersielt mest suksessrike artistane i den greske musikkindustrien. Fleire av albuma hans har oppnådd fleirfaldig platinastatus og har sidan 1990-åra hatt stor innverknad på moderne gresk pop- og underhaldningsmusikk.

## Bakgrunn

Antonis Remos vart fødd 19. juni 1970 i Düsseldorf. Han budde der fram til han var ti år gammal, før han flytta saman med familien til
Thessaloniki. Allereie i barndommen viste han interesse for musikk og lærte seg å spele gitar og trommer.

## Musikalsk karriere

I 1992 fekk Remos for første gong breiare merksemd då han deltok på den 31. festivalen for gresk song i Thessaloniki.
I 1995 opptredde han for første gong i Aten og skreiv same året kontrakt med plateselskapet Sony Music.

Debutalbumet *Antonis Remos* kom ut i 1996 og oppnådde på kort tid både gull- og platinastatus.

I 2000-åra samarbeidde Remos med fleire kjende greske artistar og gav ut ei rekkje kommersielt suksessrike studio- og livealbum.
Han heldt òg konsertar i Europa, Nord-Amerika og Australia.

Frå 2014 var Remos aktiv som jurymedlem i fjernsynsprogrammet *The Voice of Greece*.
I 2018 gjekk han over til plateselskapet Panik Records.

### Tolkingar
Songen *Etsi Xafnika* vart i 2012 gjeven ut i ein coverversjon av det
tyrkiske rockebandet Gripin under tittelen *Neden Bu Elveda*.

## Privatliv

Frå 2000 til 2008 hadde Remos eit forhold til den greske skodespelaren og
programleiaren Zeta Makrypoulia.

Sidan 2010 har han vore i eit forhold med den tysk-greske motedesignaren
Yvonne Bosnjak.
Paret gifta seg i 2018 og har ei dotter saman.

## Diskografi

### Studioalbum
* 1996: *Antonis Remos*
* 1998: *Kairos Na Pame Parakato*
* 1999: *Pali Ap’Tin Arhi*
* 2002: *Kardia Mou Min Anisiheis*
* 2003: *Mia Anapnoi*
* 2005: *San Anemos*
* 2008: *Alithies & Psemata*
* 2011: *Kleista ta stomata*
* 2013: *I Kardia Me Pigainei Emena*
* 2016: *Spasmena Kommatia Tis Kardias*
* 2023: *Panta Kai Pote (Volume I)*

### Livealbum
* 2001: *Mia Nihta Mono*
* 2004: *Live*
* 2007: *In Concert feat. ONIRAMA*
* 2008: *Marinella – Live*

### Samlealbum
* 2006: *Best of*
* 2014: *Best of 2008–2014*

### Singlar (utval)
* 1996: *Ti Imouna Gia Sena*
* 1998: *Etsi Xafnika*
* 1999: *Monos Mou*
* 2003: *Ma De Ginete*
* 2013: *Ta Savvata*
* 2016: *Lene*
* 2023: *Poso Thelo*

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Antonis Remos|Antonis Remos]]» frå ,  den 27. desember 2011.*  


**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Antonis Remos|Antonis Remos]]» frå ,  den 31. januar 2026.*
Kóstas Martákis

**Konstantínos Politis** (gresk *Κωνσταντίνος Πολίτης*), kjend som **Kóstas Martákis** (gresk *Κώστας Μαρτάκης*) () er ein gresk songar. Han vart kjend etter å ha delteke på det greske talentshowet *[[Dream Show]]* på Alpha TV i 2006.

Martákis deltok i den greske nasjonale finalen i Eurovision Song Contest 2008 med songen «Always and Forever» og enda på andreplass. Han fekk dimed ikkje representere Hellas i Eurovision Song Contest 2008. I 2011 enda han på andreplass i *[[Skal vi danse Hellas|Dancing with the Stars]]*.

## Diskografi
;Studioalbum
* 2007: *[[Anatropí]]* 
* 2009: *[[Pio kontá]]*  
* 2011: *[[Entasi]]* 

;Singlar
* 2006: *[[Pánta Mazí]]* 
* 2008: *[[Always and Forever]]* 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Kostas Martakis|Kostas Martakis]]» frå , den 27. desember 2011.*
Ájii Anárjyri-Kamateró

**Ájii Anárjyri-Kamateró** (gresk Άγιοι Ανάργυροι-Καματερό) er ein kommune i dei vestlege forstadane til Aten i Hellas. Kommunen inngår i byområdet til Aten, og høyrer administrativt til periferieininga&nbsp;Vest-Aten i periferien Attikí.

## Administrativ inndeling
Kommunen vart danna i 2011 ved at ein slo saman dei tidlegare kommunane
* Ájii Anárjyri
* Kamateró
Dei to tidlegare kommunane er no kommunaleiningar.

## Referansar
Alfonso García Robles

**Alfonso García Robles** () var ein meksikansk diplomat, politikar og vinnar av Nobels fredspris i 1982.

## Biografi

Alfonso García Robles voks opp i byen Zamora i delstaten Michoacán i Vest-Mexico. Han studerte jus ved Universidad Nacional Autónoma de México før han vart tilsett ved utanrikstenesta i Mexico i 1939. Her jobba han fram til 1946. I 1945 var han delegat for Mexico ved konferansen i San Fransisco som oppretta dei sameinte nasjonane. Frå 1946 - 1957 var han sjef for den politiske avdelinga i SN-sekretariatet, og etter dette vart han på nytt tilsett for utanrikstenesta. 

Frå 1962 - 1964 var han ambassadør for Brasil, og frå 1964 til 1970 var han statssekretær for utanriksdepartementet. Robles var ei av drivkreftene til Tlatelolco-traktaten, som vedtok at Latin-Amerika og Karibia skulle vera atomvåpenfri sone. Avtalen vart underskriven i 1967 og endeleg sett i verk i 1969. 

Frå 1971 til 1975 var Robles Mexico sin faste representant i SN, og i 1972 vart han eit medlem av heidersakademiet Colegio Nacional. I 1975 - 1976 vart han utanriksminister i Mexico, og same året vart han utnemnd til permanent representant i nedrustningskonferansen UNCD.

I 1982 vart Alfonso García Robles tildelt Nobels fredspris saman med den svenske politikaren og diplomaten Alva Myrdal. Både Myrdal og Robles fekk prisen for sin innsats med Tlatelolco-traktaten. Robles døydde i 1991, og i 2003 vart namnet hans rissa inn i heidersmuren ved Palacio Legislativo de San Lázaro, hovudkvartera til den meksikanske kongressen.

## Kjelder


* *Denne artikkelen byggjer på «[[:en:Alfonso García Robles|Alfonso García Robles]]» frå , den 27. desember 2011.* 
 
* , *henta inn den 27. desember 2011.*
Tlatelolco-traktaten

**Tlatelolco-traktaten** er ein internasjonal avtale som slår fast at Latin-Amerika og Karibia er ei kjernevåpenfri sone. Traktaten forbyr både testing, lagring, eigarskap og framstilling av atomvåpen i dette området. 

Avtalen vart underskriven 14. februar 1967 i Tlatelolco i Mexico, og vart endeleg sett i verk 25. april 1969. Sjølv om Antarktistraktaten vedtok atomvåpenfri sone i Antarktis i 1961, var denne den fyrste avtalen som skipa ei atomfri sone i eit stort, busett område.

Nesten alle landa i Latin-Amerika, pluss Jamaica og Trinidad og Tobago skreiv under på avtalen i 1967, og ratifiserte han innan 1972. Argentina og Cuba skreiv ikkje under; Cuba gjorde dette fyrst i 1995. Argentina ratifiserte endeleg avtalen i 1994, og Cuba så seint som i 2002. På grunn av dette var ikkje Argentina verna av avtalen under Falklandskrigen. Også tidlegare koloniar skreiv under og ratifiserte traktaten etter kvart som dei vart sjølvstendige.

Traktaten har to tilleggsavtalar: den eine bind Sambandsstatane, Storbritannia og Nederland i deira oversjøiske eigedommar i traktatsområdet. Den andre tilleggsavtalen forbyr Frankrike, Folkerepublikken Kina og Russland fra å omgå traktaten.

To av initiativtakarane bak traktaten, Alfonso García Robles og Alva Myrdal, vart tildelt Nobels fredspris i 1982 for innsatsen deira med han.

## Kjelder

* *Tlatelolco-traktaten frå Bokmålswikipedia og Engelsk Wikipedia den 27. desember 2011.*
Alva Myrdal

**Alva Myrdal** (fødd Reimer) () var ein svensk diplomat, politikar, og vinnar av Nobels fredspris. Ho var gift med økonomiprisvinnaren Gunnar Myrdal, og dei fekk fleire born saman; m.a. professoren Jan Myrdal.

## Biografi

Alva Reimer vart fødd i Uppsala og voks opp som eldste barnet i ein velståande familie som flytte fleire gonger i Alva sin oppvekst. Etter obligatorisk skulegang studerte ho m.a. psykologi og familiesosiologi. Ho studerte også i USA saman med mannen, Gunnar Myrdal, og dei flytte seinare til Geneve. Ekteparet Myrdal var skeptiske til dei låge fødselstala i den vestlege verda i dei harde 1930-åra, noko dei debatterte i den omstridde boka deira, *Kris i befolkningsfrågan* frå 1934. Boka er omstridd fordi ho m.a. stiller seg positiv til tvangssterilisering. Hovudtanken i boka er likevel å gjera oppsedinga lettare ved hjelp av reformer som gratis nistepakke på skulen, gratis helseteneste for born og så vidare Alva Myrdal skreiv vidare. Dette er reformer som har vunne fram i Sverige i dag. Alva Myrdal skreiv om liknande tematikk i *Stadsbarn* (1935) og *Nation and Family* (1941); utgjeven frå USA.

Frå 1936 - 1947 var Alva Myrdal studierektor ved Socialpedagogisk Seminar. Frå og med 1949 hadde ho fleire verv innan SN, og i 1950-åra var ho svensk ambassadør i India. I 1960-åra var ho møteleiar for den svenske riksdagen, og ho vart tilsett som konsultativ statsråd i utanriksdepartementet i 1966. I 1969 overtok ho som kyrkjeminister etter Olof Palme.

I 1961 vart Alva Myrdal medarbeidar til utanriksminister Östen Undén med særskilt ansvar for nedrusting. Frå 1962 til 1973 var ho ordførar i den svenske delegasjonen i nedrustingskonferansen i Geneve. Ho skreiv om dette arbeidet i boka *Spelet om nedrustningen* frå 1973. Alva Myrdal var motstandar av atomvåpen, og røysta også mot atomkraft i den svenske folkerøystinga i 1980. For innsatsen sin mot nedrusting fekk ho Nobels fredspris i 1982 saman med ein av inistiativtakarane bak Tlatelolco-traktaten; Alfonso García Robles.

Alva Myrdal var også engasjert i kvinnesaka, og var fleire gonger formann i Yrkeskvinnornas Riksförbund. I boka *Kvinnans to roller* (1957) med Viola Klein drøftar ho likestilling mellom kjønna.

## Kjelder


**Denne artikkelen byggjer på «[[:sv:Alva Myrdal|Alva Myrdal]]» frå ,  den 27. desember 2011.*  
*, *henta inn 27. desember 2011.*
Frimureri

**Frimureri** er nemninga på det som går føre seg i regi av slike samanslutningar som kallar seg **frimurarlosjar**, der medlemane vert kalla **frimurarar**. **Frimurarordenen** er fellesnemninga for systemet av slike losjar, som alle er sjølvstendige einingar. Det er ikkje etablert noko internasjonalt leiarskap eller overoppsyn for frimureriet.

## Føremål
Frimurarlosjane har som føremål å syte for etisk-religiøs oppseding av medlemane, mellom anna ved å fremje brorskapskjensle og forståing mellom menneska. Berre menn kan taksast opp som medlemar, og det vert kravd at kvar og ein vedkjenner seg trua på eksistensen av eit høgste vesen og trua på at mennesket si sjel ikkje kan døy. Seremoniar og symbol vert nytta i stor mon, ikkje minst i samband med opptak av nye medlemar i losjen, og deretter i samband med at medlemar vert tekne opp i dei ulike gradane som kvar og ein kan arbeide seg oppover i etter fastsette reglar. Medlemane har streng teieplikt om både seremoniane og symbolbruken.

## Historie
Somme frimurarlosjar fanst allereie på 1500- og 1600-talet, men det var i London i 1717 at slike losjar vart samla i ein såkalla storlosje. I 1723 skreiv den engelske presten J. Anderson ei forfatning som kom til å danne grunnlaget for det moderne frimureriet, og med tida har frimureriet spreidd seg til dei fleste landa i verda kvar det er fridom til å skipe slike samanslutningar. Alle storlosjane skal vere sjølvstendige og uavhengige, utan overordna internasjonal styring, men somme av storlosjane har likevel høve til å opprette ei form for formalisert venskapleg samband med kvarandre. Losjane skal vere upolitiske, og det er difor forbode å propagandere for eller diskutere politiske, sosiale eller religiøse synspunkt og stridsspørsmål under losjesamankoma.

I Noreg vart den fyrste frimurarlosjen skipa i 1749 med opphav i ein dansk losje som var skipa i 1743. I Sverige vart den fyrste losjen skipa allereie i 1735. *Den norske Frimurerorden*, samanslutninga av alle frimurarlosjane i Noreg, vart  skipa i 1891. Alle dei nordiske frimurarlosjane har krav om at ein må vedkjenne seg si kristne tru for å kunne takast opp som medlem. Ein kan verte medlem ved å kontakte ein frimurar som kan målbere ynsket om medlemsskap overfor losjen.

## Alder og opphav
Det er mogleg at frimureriet eigenleg har sine røter attende i nordisk heiden kult, for det kan sjå ut til å vere strukturelle og ideologiske likskapar mellom rituala i frimurerordenen og ritual som kan ha gått føre seg i jarnalderen og vikingtida ifølgje opplysningar i norrøne skifter og tolking av nordisk arkeologisk materiale.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

* Den Norske Frimurerorden
* Svenska Frimurareorden
* Den Danske Frimurerorden
* Den Islandske Frimurerorden
* United Grand Lodge of England
Terrakottahæren

**Terrakottahæren** er ei samling av terrakottaskulpturar, ei avbilding av hærstyrkane åt Qin Shi Huangdi, den første keisaren av Kina. Terrakotta er ein type hard leire. Dette er gravkunst frå år 210 eller 209 f.Kr. og hadde som føremål å verne keisaren i livet etter døden.

Terrakottahæren vart oppdaga av bønder som skulle grava ein brunn i 1974 og deretter graven ut av arkeologar. I dag er hæren gjort til museum, og ligg ved byen Xian i Shaanxi i Folkerepublikken Kina. Terrakottahæren er plassert på UNESCO si verdsarvliste.

## Sjå òg
*Kinesisk keramikk
Fylí

**Fylí** (gresk Φυλή) er ein distriktsby og ein kommune i forstadane til Aten i den nordvestlege delen av Attikí i Hellas. Kommunen inngår i&nbsp;periferieininga&nbsp;Vest-Attikí i periferien Attikí.

## Administrativ inndeling

Kommunen vart danna i 2011 ved at ein slo saman dei tidlegare kommunane
* Fylí
* Áno Liósia
* Zefýri
Dei tre tidlegare kommunane er no kommunaleiningar.

Ved folketeljinga i 2021 hadde kommunen 48&nbsp;157&nbsp;innbyggjarar, medan kommunaleininga Fylí hadde 3&nbsp;209 og tettstaden med same namn 3&nbsp;197&nbsp;innbyggjarar.

## Byar og tettstader
Byane og tettstadene i kommunen er:

## Referansar
Mack bryggeri

**L. Macks Ølbryggeri** med plasseringa si på Tromsøya det nordlegaste bryggeriet i verda. Mack tok i mai 2011 til å bygge ny fabrikk i Nordkjosbotn, og vil flytte produksjonen dit. Bryggeriet vart grunnlagt i 1877 av Ludwig Markus Mack. Korrekt namn er *AS L. Macks ølbryggeri og mineralvannsfabrikk*. Då det stod ferdig i 1877 hadde det kosta 72 000 kroner.

Macks Ølbryggeri har i Tromsø ein eigen pub i bryggeriet som bli kalla for *[[Ølhallen]]*. Det er den eldste puben i Tromsø. Mack var det første bryggeri i Noreg som lanserte eit sesongøl utanom juleøl. Den 10. desember 2000 starta Nordkapp Mikrobryggeri i Honningsvåg produksjon av eige øl, dette var fram til 1. oktober 2009 det nordlegaste bryggeriet, men vart då nedlagt.

## Selskapet
Selskapet blir leida av administrerande direktør Harald Bredrup. Eigarselskapet i konsernet er *Ludwig Mack as* som er morselskap i *Mack Ølbryggeri as* og *Mack Eiendom as*. Ein stor del av aksjane er eigd av Ludwig Macks etterkommarar. Selskapet omsette for 524 millionar kroner inkludert avgifter i 2006. Selskapet har ca. 130 tilsette. Etter eit større underskott i 2002, måtte Mack-konsernet selje ut fiskerirelatert verksemd frå dotterselskapet *Mackzymal* og vart igjen eit reint bryggeri, med ein stor eigedomsmasse. I mars 2008 offentleggjorde selskapet planar om å flytte produksjonen til Nordkjosbotn i Balsfjord kommune, etter over 130 års drift i Tromsø sentrum.

## Ølsortar
*Mack pilsner - ein pilsner med relativt mykje malt
*Haakon - ein kraftigare pils som har vunne fleire prisar.
*Arctic Beer - ein litt lysare pilsner enn Mackøl
*Arctic Beer XMAS (juleøl lansert i 2011)
*Mack Isbjørn - ein såkalla "ice"
*Mack Ludwig Bayer - Bayer
*Mack Ludwig Pale Ale
*Mack Ludwig Brown Ale
*Mack Ludwig Hvete
*Mack Freeze - Alkoholfritt øl
*Mack Mørketidsøl
*Mack Fatøl
*Mack SMRPRTY - SMS-språk for "Summer party"
*Mack Sommerøl
*Mack XMASPRTY - Juleøl - SMS-språk for "Christmas party"
*Mack Gull - Lyst sterkøl
*Mack Bokøl - mørkt kraftig øl 6.5%
*Mack Høstøl - litt mørkt øl som passar til sesongen
*Mack Vårøl
*Mack Fluid - Macks nye trendøl
*Mack Afterski (lansert januar 2008, som det tredje ølet i party-serien)

## Emballasjedesign
Emballasjeløysninga for Mack SMRPRTY  vart tildelt Merket for God Design  fra Norsk designråd i 2004.  Oppfølgjaren, XMASPRTY, vart lansert i 2006.

## Brussortar
*Mack Brus med sitronsmak
*Mack Grapesoda
*Mack Julebrus
*Rødebillys Rødbrus
*Fruktsjimpanse
*Bad Limes

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Mack bryggeri|Mack bryggeri]]» frå , den 27. desember 2011.* 

## Bakgrunnsstoff
* 
*Mackølets venner
Baraka

***Baraka*** er ein film frå 1992 som skildrar kultur, natur og ulike religiøse ritual. Ron Fricke er regissøren bak filmen.

Ordet *Baraka* tyder velsigning på fleire språk. Filmen er ikkje forteljande, og har korkje handling, skodespelarar eller manuskript. Lydspora er skrivne av blant anna Michael Stearns. Musikken er inspirert av religiøse ritual og natur. Filmen vart tatt opp i 68 mm filmformat. 

Dei fem personane som danna filmmannskapet vitja 152 lokasjonar i 24 land gjennom 13 månader. Baraka vart filma i land på seks kontinent: Argentina, Australia Brasil Kambodsja, Kina, Ecuador, Egypt, Frankrike Hong Kong, India, Indonesia, Iran, Israel, Italia, Japan, Kenya, Kuwait, Nepal, Polen, Saudi-Arabia Tanzania, Thailand, Tyrkia og USA.

*Baraka* er filma i konsentrasjonsleirar i Auschwitz og det kommunistiske fengselet Tuol Sleng i Kambodsja. Filmen viser korleis menneske sine tilhøve til naturen og livet er både harmoniske og destruktive. Han viser opptak av alt frå massegraver til avskoging i praktfull natur.

I oktober 2008 blei det lansert ein digital versjon av Baraka på Blu-ray-plate og DVD.

*Baraka* er òg tilgjengeleg som fotoboka *Baraka: a visual journey*. Ho inneheld 58 fotografi som vart tatt av Baraka-produsenten, Marker Magidson.

## Inndeling
Dei 20 kapitla av filmen er delt inn i hovudbolkar, A1-A3: 

* A1: Kapittel 01-07: Natur urørt av mennesket - urfolk, rituala deira som en del av naturen. 
:* Kapittel 01 – Snow and Ice 
:* Kapittel 02 – Temples 
:* Kapittel 03 – Light and Shadow 
:* Kapittel 04 – The volcano 
:* Kapittel 05 – Galápagos Islands 
:* Kapittel 06 – Iguazu Falls 
:* Kapittel 07 – Africa 
* A2: Kapittel 08-15: Teknologiinnbrot i naturen - menneske riven opp frå røtene i samspel med naturen og med sitt slag - krig og konsentrasjonsleirar. 
:* Kapittel 08 – Cigarettes 
:* Kapittel 09 – Public Bathing 
:* Kapittel 10 – Traffic Chaos 
:* Kapittel 11 – Mass Production 
:* Kapittel 12 – Madness 
:* Kapittel 13 – Aircraft boneyard 
:* Kapittel 14 – Shadows of the Past 
:* Kapittel 15 – Terracotta Army 
* A3: Kapittel 16-20: Gamle, framleis levende kulturar - Dei arkitektoniske restar av tidlegare sivilisasjonar - i endring og varig for all menneskelig innsats.
:* Kapittel 16 – Living on the river Ganges 
:* Kapittel 17 – Sea of Clouds 
:* Kapittel 18 – The Kaaba 
:* Kapittel 19 – Starry sky 
:* Kapittel 20 – (ettertekstar)

## Kjelder

* *Første versjon av denne artikkelen byggjer på «[[:sv:Baraka (film)|Baraka]]» frå , den 27. desember 2011*
 
### Referansar

## Bakgrunnsstoff
* dagbladet.no *[http://www.dagbladet.no/film/film/?id=36457 filmomtale]*, henta 27. desember 2011
* Mark Magidson (1999) *Baraka: a visual journey*, St. Ann's Press ISBN 978-0-9671744-0-2
Wales i Eurovision Song Contest

**Wales** har aldri delteke i Eurovision Song Contest, men heilt sidan 1969, med unntak av i 1973, har dei arrangert ein nasjonal finale kalla **Cân i Gymru**. Landet har sidan 1957 delteke i Eurovision Song Contest saman med resten av landa i Storbritannia. Cân i Gymru vart til fordi Wales ikkje ynskte å delta saman med Storbritannia.

## Vinnarar

## Sjå òg
* Wales i Junior Eurovision Song Contest
* Storbritannia i Eurovision Song Contest
* Storbritannia i Junior Eurovision Song Contest

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Cân i Gymru|Cân i Gymru]]» frå ,  den 27. desember 2011.*
Elisabeth Farnese

**Elisabeth Farnese** (), dotter av Odoardo Farnese og Dorothea Sofie av Neuburg, var dronninggemalinne av Spania og hadde stor innverknad på den spanske utanrikspolitikken. 

Elisabeth var fødd i Parma, hovudstaden i hertugdøemt familien hennar hadde regjert over i over to hundreår. Elisabeth vart seinare arvingen etter områda til faren då onkelen hennar Francesco Farnese av Parma og den yngre broren hans begge var barnlause. 

Hertugdømet Parma vart sidan arva av den første sonen hennar, infante Carlos, og då han tok over den spanske trona gjekk tittelen til den tredje sonen hennar, infante Felipe. Det var han som danna det moderne Huset Bourbon-Parma.

Ho gifta seg så med kong Filip V av Spania og ho fekk raskt stor innverknad på han, som av dei fleste vart rekna som ein svak konge. Kongen abdiserte i 1724 og gav trona til den førstefødde arvingen (frå det første ekteskapet hans), men då den unge kongen døydde, vart Filip kalla attende til trona. I dei seinare åra hans, då han var nesten senil, var det Elisabeth som styrte det meste av Spania og sikra tronenen i Italia for sønene sine. 

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Elisabeth Farnese|Elisabeth Farnese]]» frå ,  den 28. desember 2011.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
*
Berdytsjiv

**Berdytsjiv** (ukrainsk **; russisk */Berditsjov*, polsk *Berdyczów*) er ein historisk by i Zjytomyr oblast (provins) nord i Ukraina. Han er det administrative senteret i Berdytsjiv rajon (distrikt). Byen ligg rundt 40 kilometer sør for Zjytomyr og har om lag 84&nbsp;300 innbyggarar (1. januar 2005).

Han er eit viktig trafikk-knutepunkt og industrisentrum med maskinindustri og skofabrikk.

## Historie
Berdytsjiv blei første gong nemnd som busetting i 1320. Rundt 1546 blei det grunnlagd ein by her, seinare kom eit slott til. Ein årleg marknad som starta opp i 1675, medverka til at byen etter kvart voks fram som eit viktig handelssentrum.

## Mordet på den jødiske befolkninga i 1941
Berdytsjiv var eit kulturelt sentrum for jødar, polakkar og ukrainarar frå 1600- til 1900-talet. Etter den tyske innmarsjen 7. juli blei den jødiske befolkninga, som utgjorde omtrent halvparten av dei 66&nbsp;306 innbyggarane samla ved flyplassen og systematsk slakta ned. Blant dei som *Sonderkommando 4a* i *Einsatzgruppe C* myrda var mor til Vasilij Grossman.

Den raude armeen frigjorde Berdytsjiv 15. januar 1944. Det var då 15 jødar att i byen.

## Kjende personar frå byen
* Joseph Conrad (1857–1924), polsk-britisk forfattar
* Vladimir Horowitz (1903–1989), pianist
* Vasilij Grossman (1905–1964), forfattar

## Litteratur
Michaela Christ: *Die Dynamik des Tötens: Die Ermordung der Juden von Berditschew, Ukraine 1941-1944.* Fischer: Frankfurt am Main 2011. ISBN 978-3-596-19185-7

## Kjelder
Giulio Alberoni

**Giulio Alberoni** () var ein italiensk kardinal, diplomat og statsmann. Han tenestegjorde i hoffet til Filip V av Spania.

Alberoni var son av ein gartnar i Piacenza, då hertugdømet Parma var styrt av familien Farnese. Han kom i kyrkja si teneste, men vart send i 1702 som ein hemmeleg parmesansk agent til Ludvig Josef av Vendôme, den franske øvstkommanderande i Italia under den spanske arvefølgjekrigen for å forsvare interessene til Farnese i Frankrike. Alberoni vann favøren til Vendôme, vart hos han i årevis, og følgde han til slutt til Spania. Her vart han den offisielle parmesansk ministeren og hadde ein sterk påverknad av gemalinna til Filip V, Maria Lovise av Savoie, som fullstendig dominerte han. Etter ho døydde fekk Alberoni Filip til å gifte seg med Elizabeth Farnese (1714), som nesten like etter vart den eigentlege herskaren av Spania med Alberoni som premierminister, utan at han formelt gjekk i spansk teneste. Alberoni utvikla ei utruleg verksemd og synte store administrative evner, trekte Spania opp av forfallet, forbetra økonomien, og skapte ein hær og ein marine. Styrkane til Spania vart nytta til å frigjere Italia frå makta til keisaren og skaffe makt for sønene til Elizabeth. Farnes var utolmodig og fordi keisarane hadde planar om å ta Sicilia, vart Aleroni tvungen til å gå til åtak tidleg. Midt under krigen mellom Austerrike og Det osmanske riket, erobra ein spansk flåte Sardinia, til stor ergring for paven, som kort tid før hadde gjort Aleroni til kardinal. Storbritannia var uroa over denne nye spanske sjømakta, og i lag med Frankrike, som var irritert på grunn av Filip sitt krav på trona, Nederland og keisaren danna dei ein kvadrupelalianse, som danna grunnlaget for kvadrupelalliansekrigen. Når forsøk på å danne ein motallianse mislukkast - sjølv med Karl XII av Sverige hadde opna relasjonar - var spelet var tapt. Alberoni vart gjort til syndebukk, vart styrta av Farnese (1719) og vart av paven stilt for retten for samarbeid med dei vantro. Eit paveskifte redda han og han vart frikjend, og levde stort sett i fred i Roma. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Giulio Alberoni|Giulio Alberoni]]» frå ,  den 28. desember 2011.*
Pizzahjul

**Pizzahjul** er ein skjerereiskap som hovudsakleg vert nytta til å dele pizza før servering. Han består av eit handtak og eit roterbart hjul med skarpe kantar. Bladet er ofte laga av rustfritt stål, men kan også vera keramisk eller av plast. Handtaket kan vera avlangt som på ein vanleg kniv, avrunda rundt hjulet eller ha annan fasong.

Pizzahjul er ein lettare måte å skjera gjennom alle laga av ein pizza på utan å skjera laus fyll, noko som lett kan skje gjennom sageteknikken ein gjerne bruker med ein vanleg kniv. Jo større hjulet er, jo meir effektiv blir skjeringa.

Hjulet kan også brukast til å skjera i deig, flate brød og liknande.

## Kjelder

*Julie Henriksen, «Pizzahjul – Bodum BISTRO Pizzahjul», kjokkenutstyr.net
*Mariette Mifflin, «How to Find the Best Pizza Cutter», about.com
*Mariette Mifflin, Pizza Cutter or Wheel, about.com
*«Pizza wheels», *Cook's Country* (February 1, 2010), cooksillustrated.com.
*«Gadgets: Sharpen Your Pizza Wheel», seriouseats.com
*«PI-PIZZAHJUL» , vitenwahl.no
*«Kilo Pizzahjul i moderne design», multitrend.no
----
**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Pizzahjul|Pizzahjul]]» frå ,  den 28. desember 2011.*  
 

## Bakgrunnsstoff
Blåskrikje

**Blåskrikje** (*Cyanocitta cristata*) er ein sporvefugl i familien Corvidae som høyrer naturleg heime i Nord Amerika.

## Bakgrunnsstoff
Himarë

**Himarë** eller **Himara** (gresk Χειμάρρα, *Khimárra*) er ein by og ein kommune i regionen Vlorë i Albania. Han ligg ved Den albanske rivieraen sør i Albania og grensar i aust til regionen Gjirokastër. 

Den tospråklige tradisjonelle regionen Himarë omfattar byen og sju landsbyar og er hovudsakleg folkesett av etniske grekarar. Regionen er om lag 20 km lang og 5 km brei og grensar til dei 2000 meter høge Llogara-fjella i nordaust og Det joniske havet i sørvest. Det er lange kvite sandstrender og nokre få åsar nær sjøen med oliven- og sitrustre. 

## Administrativ inndeling
Kommunen vart oppretta gjennom ei admininistrasjonsreform i 2014, ved at den tidlegare bykommunen Himarë vart slått saman med landkommunane Lukovë og Horë-Vranisht. Dei tidlegare kommunane inngår no som kommunaleiningar i den nye storkommunen. Kommunen har hovudsete i Himarë.

Fram til år 2000 var den tidlegare bykommunen saman med landkommunen Horë-Vranisht ein del av distriktet Vlorë, medan Lukovë var ein del av distriktet Saranda. Den dåverande bykommunen omfatta byen Himarë og busetnadene:
*Pilur
*Kudhës
*Qeparo fshat
*Qeparo Fushë
*Vuno
*Iliaz
*Dhërmi
*Gjilekë
*Palasë

## Folketal

## Kjelder

* *Denne artikkelen byggjer dels på «[[:en:Himarë|Himarë]]» frå , den 28. desember 2011.*  

## Referansar





## Bakgrunnsstoff

* Offisiell nettstad
Osmansk-venetianske krigar

**Osmansk-venetianske krigar** kan vise til: 

* Omleiringa av Tessaloniki (1422–1430), førte til at osmanarane erobra Tessaloniki. Sjølv om det ikkje formelt sett vert rekna som ein del av dei osmansk-venetianske krigane, involverte han venetianarar mot osmanarar. 
* Den første osmansk-venetianske krigen (1463–1479), førte til erobringa av Negroponte, Lemnos og Albania Veneta av osmanarane. 
* Den andre osmansk-venetianske krigen (1499–1503), førte til erobringa av fleire øyar i Egearhavet og dei venetianske skansane i Morea (Peloponnes) av osmanarane
* Den tredje osmansk-venetianske krigen (1537–1540), førte til erobringa av Kykladane, utanom Tinos, Sporadane og den siste venetianske skansen i Morea av osmanarane. 
* Den fjerde osmansk-venetianske krigen (1570–1573), førte til erobringa av Kypros av osmanarane, til tapet for flåten deira i slaget ved Lepanto i 1571
* Den femte osmansk-venetianske krigen eller Kretakrigen (1645–1669), førte til erobringa av Kreta av osmanarane. 
* Den sjette osmansk-venetianske krigen eller Moreakrigen (1684–1699), førte til erobringa av Morea (Peloponnes), Lefkada, Aigina og delar av Dalmatia av Venezia. 
* Den sjuande og siste osmansk-venetianske krigen (1714–1718), føre til gjenerobringa av Morea (Peloponnes) og Tinos og Aigina, dei siste venetianske områda i Egearhavet, av osmanarane.
Freden i Haag i 1720

**Freden i Haag** eller **Haag-traktaten** vart signert den 17. februar 1720. Avtalen enda kvadrupelalliansekrigen, ein konflikt som oppstod mellom kong Filip V av Spania og ein allianse av Storbritannia, Frankrike, Austerrike og Dei sameinte Nederlanda. 

Filip vart stadfesta konge av Spania med freden i Utrecht i 1713, som enda den spanske arvefølgjekrigen. Men i avtalen mista Spania områda sine i Italia og Nederlanda. Filip, som ønskte å vinne attende dei tidlegare områda i Italia, invaderte Sicilia i 1718, som hadde vorte avstått til hertugdømet Savoie. Som svar vart kvadrupelalliansen danna og Spania vart slått. 

I freden i Haag gjekk Filip med på å avstå dei italienske krava sine, men vann forsikring frå Austerrike om at sonen hans Karl skulle ta over hertugdømet Parma om Farnese-linja døydde ut. Dette skjedde i 1731, men Filip braut avtalen under den polske arvefølgjekrigen, då spanske styrkar invaderte Sicilia. Sicily. 

I ein annan del av freden i Haag gjekk hertug Victor Amadeus II av Savoie med på å byte Sicilia med øya Sardinia med Austerrike. Etter dette vart han kjend som konge av Sardinia.

## Bakgrunnsstoff
*Spania under Bourbon-dynastiet: 1714-1759
Eiger

**Eiger** er eit 3&nbsp;970 meter høgt, særmerkt fjell i Bern-Alpane. Fjellet er den austlegaste fjelltoppen på ein fjellrygg som strekker seg vidare til Mönch og over skardet *Jungfraujoch* til Jungfrau. Fjellet er nemnd i skrifter datert til 1200-talet.

Toppen av Eiger vart nådd fyrste gongen av dei sveitsiske fjellførarane Christian Almer og Peter Bohren saman med iren Charles Barrington. Dei klatra opp vestsida den 11. august 1858.

Den i kring 1&nbsp;800 meter høge, stupbratte nordveggen på Eiger har sidan 1935 vore eit mykje søkt mål for skarpklatrarar. Dei to første klatreturane, i 1935 og 1936, enda med at alle klatrarane mista livet. 1936-ekspedisjonen var særleg dramatisk, då det vart gjort forsøk på å berge dei fire klatrarane. I 2005 vart det laga ein spelefilm som rekapitulerte både klatreturen og bergingsekspedisjonen. Eit klatrelag beståande av to tyskarar og to austerrikarar lukkast som dei første å klive nordveggen til topps 24. juli 1938.

Jarnbanen Jungfraubahn går i ein tunnel inne i Eiger, der to stasjonar gjev utsyn gjennom vindauge i fjellsida. Jarnbanen endar opp i fjellskardet Jungfraujoch, med den høgstliggjande jarnbanestasjonen i Europa.

I juli 2006 rausa ei bergnase ut på austsida av Eiger. Om lag 700&nbsp;000 kubikkmeter stein fall ned i eit aude og folketomt område.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Eiger|Eiger]]» frå ,  den 29. desember 2011.*  
 

## Bakgrunnsstoff
Mont Vélan

**Mont Vélan** er eit 3&nbsp;731 moh høgt fjell vest i Wallis-Alpane. Landegrensa mellom Sveits med kantonen Valais i nord og Italia med provinsen Aostadalen i sør. Store St. Bernhard-passet ligg vest for fjellet. På nordsida av fjellet ligg isbreane Glacier de Tseudet og Glacier de Valsoray. På sørsida reiser fjellet seg med ein bratt bergvegg.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Mont Vélan|Mont Vélan]]» frå ,  den 29. desember 2011.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*Ein skitur til Mont Vélan (på tysk)
*Panorama over Mont Vélan
Punta Perrucchetti

**Punta Perrucchetti** eller **La Spedla** (=skuldra) er ein fjelltopp straks sør for Piz Bernina i Berninafjella. Landegrensa mellom Sveits og Italia går over fjelltoppen.

Fjelltoppen er kalla opp etter den italienske offiseren Giuseppe Perrucchetti.


**Denne artikkelen bygger på «[[:it:Punta Perrucchetti|Punta Perrucchetti]]» frå ,  den 29. desember 2011.*
Bjarte Birkeland

**Bjarte Birkeland** () var ein norsk litteraturforskar. Han blei cand.philol med norsk hovudfag ved Universitetet i Oslo i 1948. Seinare var han professor i nordisk litteratur ved Universitetet i Bergen 1969-1984, og arbeidde særleg med nynorsk litteratur, mellom anna gjennom doktoravhandlinga om Per Sivle frå 1962, som seinare har blitt ståande som eit standardverk innanfor Sivle-forskinga, og to verk om Olav Duuns dikting. Han var òg medverkande i fleire bøker om norsk litteraturhistorie.

I studieåra var han aktiv i Studentmållaget i Oslo, og hadde fleire verv, mellom anna som formann. Seinare hadde han fleire verv i ymse kulturinstitusjonar, var redaktør i Syn og Segn frå 1960 til 1968, og var første faste tilsette forlagssekretær og styremedlem i Samlaget. I 1979 blei han heidersmedlem i Samlaget. Ei tid arbeidde han også på deltid i Noregs Boklag. Redaktørtida hans i Syn og Segn var ei opplagsmessig framgangstid, og bladet fekk under Birkelands leiing ein breiare populærvitskapleg profil. Samstundes var han også aktiv skribent i dagspressa og ulike tidsskrift.

## Verk i utval
**Naturskildringane i Olav Duuns diktning føre "Juvikfolke"* (1948)
**Per Sivle* (1962)
**Olav Duuns soger og forteljingar* (1976)
**Folkemål og danning – nynorske lærebøker 1867–1914* (1986)
**Essay i utval* (1986)

## Kjelder
*Anne Berit Klungsøyr: «Bjarte Birkeland» i Allkunne, innhenta 29. desember 2011.
*, innhenta 29. desember 2011

## Fotnotar
Carols by Candlelight

**Carols by Candlelight** er ein juletradisjon frå Australia der mange folk saman syng julesongar til levande lys, ofte med musikkakkompagnement. I den australske tradisjonen samlar ein seg gjerne utandørs i ein park for å synga, ettersom jula finn stad om sommaren. Hendinga finn stad anten på julaftan eller helga før julaftan. 

## Historie

Skikken starta julaftan 1938, då radiomannen Norman Banks frå Melbourne fekk arrangert ei julesongsamling i Alexandra Gardens. Banks skal ha blitt inspirert julaftan året før, då han gjennom eit vindauge såg ei eldre kvinne som song «Away in a manger» til radioen sin i lyset frå eit stearinlys. Carols by Candlelight var meint som ei samling der folk kunne synga saman, med tende lys. Rundt 10&nbsp;000 menneske møtte til det første arrangementet, og ein tradisjon var fødd. I krigsåret 1940 blei hendinga halden til inntekt for Raudekrossen, Australian Comforts Fund og Austin sjukehus, og rundt 60&nbsp;000 menneske var med. Sidan 1965 har inntektene frå Carols by Candlelight i Melbourne gått til Vision Australia.

Etter andre verdskrigen blei Carols by Candlelight i Melbourne flytt til Sidney Myer Music Bowl, der arrangementer framleis blei haldne i 2010-åra. Hendinga blei først fjernsynsoverført i 1970, av Channel 0, og frå 1979 av Channel. Det blir no sendt direkte på fjernsyn av Nine Network til heile Australia, New Zealand og fleire stillehavsøyar.  

Skikken har også spreitt seg til resten av Austalia, der hendinga kan haldast av kyrkjer, lokale styresmakter eller lokale lag. Eit av dei meir kjende arrangementa er Carols in the Domain i Sydney.

## Bakgrunnsstoff
*Offisiell nettstad  ved visionaustralia.org.au

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Carols by Candlelight|Carols by Candlelight]]» frå ,  den 29. desember 2011.*  
 
*«A Proud History»  ved visionaustralia.org.au