open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Zengő

**Zengő** er eit fjell i Ungarn og det høgaste fjellet i Mecsekfjella med ei høgd på 682 meter over havet. Toppen ligg i den søraustlege delen av fjellkjeda. På toppen står det eit utkikkstårn og ruinane av ei lita mellomalderborg, som truleg vart bygd på same stad som eit vakttårn frå romartida. 

Det var opphavleg planar om å byggje ein NATO-radar på toppen, men planane vart skrinlagd etter kraftig motstand frå lokale innbyggjarar og miljøvernsgrupper. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Zengő|Zengő]]» frå ,  den 24. september 2007.*
Kékes

**Kékes** er det høgaste fjellet i Ungarn med ei høgd på 1&nbsp;015 meter over havet. Det ligg i Mátrafjella i Heves fylke. Det er den tredje mest vitja turistattrasksjonen i Hellas etter Balatonsjøen og Donau, og har fleire hotell og skiløyper. På toppen av fjellet står det ei fjernsynsmast. 

Namnet *Kékes* kjem av at fjellet ofte har ein blåaktig farge. På ungarsk tyder ordet *kék* 'blå', medan *kékes* tyder 'blåaktig'.

## Kjelde
Bodrog

**Bodrog** er ei elv aust i Slovakia og nordaust i Ungarn og ei av sideelvane til Tisza. Bodrog vert danna der elvane Ondava og Latorica renn i hop nær Zemplin aust i Slovakia. Ho kryssar grensa til Ungarn nær landsbyen Felsőberecki (nær Sátoraljaújhely) i Ungarn og Streda nad Bodrogom i Slovakia, der ho dannar det lågaste punktet i Slovakia (94,3 meter over havet), og held fram gjennom det ungarske fylket Borsod-Abaúj-Zemplén. Ho munnar ut i Tisza i Tokaj. Ein by langs elva er Sárospatak i Ungarn. 

Elva er 67 km lang (av dette 15 km i Slovakia og 52 km i Ungarn). Ho har eit nedslagsfelt i 13&nbsp;579 km² der 972 km² er i Ungarn. Elva er rik på fisk. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Bodrog|Bodrog]]» frå ,  den 24. september 2007.*
Zemplénfjella

**Zemplénfjella** er ei fjellkjede i Ungarn. Den høgaste toppen er Nagy-Milic med 894 meter over havet. Fjellkjeda er ein del av Karpatane.

## Sjå òg
*Dei nordungarske mellomfjella
Villányfjella

**Villányfjella** er ei relativt låg fjellkjede og ligg vest for byen Villány i Baranya fylke, sør i Ungarn. Den høgaste toppen er Szársomlyó på berre 442 meter over havet. Dette fjellet har uvanleg planteliv på sørsida og har middelhavsklima med 20 % av artar ein normalt finn ved Middelhavet. På toppen står det ei borg frå mellomalderen. Området er ein del av Duna-Dráva nasjonalpark. Fjellkjeda består av kalkstein.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Villány Mountains|Villány Mountains]]» frå ,  den 24. september 2007.*
Bodva

**Bodva** (ungarsk *Bódva)* er ei elv i Slovakia og Ungarn. Ho har utspring i Slovenské rudohorie-fjella i Slovakia og kryssar grensa til Ungarn nær Turňa nad Bodvou. Bodva munnar ut i elva Sajó i Boldva, nord for Miskolc. To av sideelvane hennar er Turňa og Ida. 

Bodva renn langs den austlege kanten av ein karstisk steinformasjon og har derfor eit usymmetrisk dreneringssystem. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Bodva|Bodva]]» frå ,  den 24. september 2007.*
Granvinsvatnet

**Granvinsvatnet** er eit vatn som ligg i Voss herad i Vestland. Ved sørenden ligg tettstaden Eide, medan grenda Øvre Vassenden ligg ved nordenden. På vestsida av vatnet ligg garden Nesheim, og på austsida ligg Holven og Granvin kyrkje.

Riksveg 13 går langs austsida av vatnet. Ved Holven kjem Riksveg 572, som kjem over fjellet frå Ulvik, ned og møter Riksveg 13. Frå Øvre Vassenden går Fylkesveg 305 til Nesheim.
Johannes Senn

**Johan Heinrich Senn** () var ein sveitsisk målar, teiknar og koparstikkar frå Liestal. Han er også kjend under namnet **Johannes Senn**, og måla ei rad motiv frå Noreg og Danmark.

Senn studerte ved Kunstakademiet i København 1805 og vart buande i Danmark til 1818, då han reiste heim til Sveits. 
Saman med den unge Christoffer Wilhelm Eckersberg leverte han teikningar til Gerhard Ludvig Lahde som ble stukke i kopar og tidvis kolorert. Koparstikkserien *Danske Klædedragter* (frå og med 1808) viste figurar, draktar og uniformer som alle kunne bli sett i dagleg bruk utanfor København. Ein større koparstikkserie, *Norske nationale Klædedragter* (1812&ndash;1815),  på i alt 74 blad, kan tyda på at Senn har reist rundt i Noreg. 

Arbeida hans har i dag større kulturhistorisk enn eigentleg kunsthistorisk interesse, spesielt skildringane av kvardagsscener og dei detaljerte bileta i *Klædedragter i København*, 37 blad (1806-08 og 1820); *Danske klædedragter*, 30 blad (1808-12) og *Norske nationale klædedragter*, 74 blad (1812-15).

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* 
* Bilete av Johannes Senn (dansk)
Viksdalen

**Viksdalen** er ei bygd i Sunnfjord kommune i Vestland. Bygda har to dalføre; Råheimsdalen og Eldalsdalen, desse vert samla i et hovuddalføre som fører vidare mot Sande. Senteret i bygda, Vika, ligg ved enden av Råheimsdalen. Her finst skule, barnehage og nærbutikk. Viksdalen kyrkje ligg òg her.

Viksdalen er kjend for sin natur med elva Gaula (Gaularvassdraget) og Viksdalsvatnet som midtpunkt. Vegsambandet over Gaularfjellet mellom Viksdalen og Balestrand er òg godt kjent, og vil få status som nasjonal turistveg. Gaularfjellet er også eit ettertrakta område for friluftsliv, særskilt i vintersesongen. Hestad kapell ligg i nedre del av Viksdalen.

## Bakgrunnsstoff
* Eldre fotografi frå Viksdalen på nettstaden til Nasjonalbiblioteket
Crasna

**Crasna** (på rumensk) eller **Kraszna** (på ungarsk) er ei elv nordvest i Romania og nordaust i Ungarn. Elva er ei av sideelvane til Tisza og har utspring i Transylvania i Romania, nærlandsbyen Crasna. Ho renn gjennom dei rumenske fylka Sălaj og Satu Mare og dei ungarske fylket Szabolcs-Szatmár-Bereg. Ho munnar ut i Tisza i Vásárosnamény. Byar langs Crasna er Șimleu Silvaniei i Romania og Mátészalka i Ungarn.

Elva er 193&nbsp;km lang, der 147&nbsp;km renn i Romania og 46&nbsp;km i Ungarn. Nedslagsfeltet er 3&nbsp;142&nbsp;km² der 2&nbsp;255&nbsp;km² er i Romania og 887&nbsp;km² i Ungarn.

## Kjelde

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Crasna River (Tisza)|Crasna River (Tisza)]]» frå ,  den 24. september 2007.*
Crișul Alb

**Crișul Alb** (på rumensk) eller **Fehér-Körös** (på ungarsk) er ei elv vest i Romania (Transylvania) og søraust i Ungarn (Békés fylke). Ho har utspring sør i Apusenifjella. Elva renn gjennom byane Brad, Ineu, Chișineu Criș i Romania, og Gyula i Ungarn. Ho kryssar grensa til Ungarn og skiftar namn til Fehér-Körös, der ho møter Fekete-Körös eit par kilometer nord for Gyula. I lag dannar dei Körös.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Crișul Alb|Crișul Alb]]» frå ,  den 24. september 2007.*
Crişul Repede

**Crişul Repede** (på rumensk) eller **Sebes-Körös** (på ungarsk) er ei elv på 209 km i Bihor i Transylvania i Romania og søraust i Ungarn. I lag med elvane Crişul Alb (Kvita Criş) og Crişul Negru (Svarte Criş) utgjer ho dei tre Criş elvane («Cele Trei Crişuri»). Desse vert rekna som dei viktigaste elvane i regionen Crişana i Romania. Historisk, då Crişana var ein offisiell region (i dag er Romania delt inn i 40 fylke), var Criş-elvane dei viktigaste i regionen. 

Crişul Repede renn gjennom byen Oradea, hovudstaden i Bihor. Ho munnar ut i Körös (Criş) nær Gyomaendrőd i Ungarn.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Crişul Repede|Crişul Repede]]» frå ,  den 25. september 2007.*
Hornád

**Hornád** (slovakisk) eller **Hernád** (ungarsk) er ei elv aust i Slovakia og nordaust i Ungarn. 

Elva er ei sideelv til Sajó, som igjen er ei sideelv til Tisza. Hornád har utspring i Nedre Tatra, sørvest for Poprad og renn gjennom dei slovakiske regionane Spiš og Abov, og det ungarske fylket Borsod-Abaúj-Zemplén. Elva er 286 km lang, der 193 km renn i Slovakia. Av byar langs elva finn ein Spišská Nová Ves og Košice, begge i Slovakia. Ho munnar it Sajó søraust for Miskolc.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Hornád|Hornád]]» frå ,  den 24. september 2007.*
Ipeľ

**Ipeľ** (på slovakisk) eller **Ipoly** (på ungarsk; tysk *Eipel*) er ei 232&nbsp;km lang elv i Slovakia og i Ungarn og ei av sideelvane til Donau. Ho har utspring sentralt i Slovakia i fjella Slovenské rudohorie og renn sørover til den ungarske grensa, deretter sørvestover, vestover og så sørover igjen langs grensa før ho munnar ut i Donau nær Szob.

Ipeľ renn gjennom eller dannar grensa mellom regionane Banská Bystrica og Nitra i Slovakia, og Nógrád fylke og Pest fylke i Ungarn.

## Byar og tettstadar
* Poltár (SK)
* Kalinovo (SK)
* Boľkovce (SK)
* Litke (UN)
* Szécsény (UN)
* Balassagyarmat (UN)
* Šahy (SK)
* Salka (SK)
* Szob (UN)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Ipeľ|Ipeľ]]» frå ,  den 15. april 2021.*
Körös-ér

**Körös-ér** (på ungarsk) eller **Kereš** (på serbisk, kyrillisk **Кереш**) er ei elv sør i Ungarn og nord i Serbia. Elva er 70 km lang og ei av sideelvane til Tisza frå høgre. Ho renn gjennom Bačka i både Ungarn og Serbia (Vojvodina): 27 km i Ungarn, 15 km som grenseelv og 27 km i Serbia. 

Körös-ér har utspring i den ungarske delen av Subotička peščara, mellom byane Jánoshalma og Kiskunhalas. Vest for Kelebia vert Körös-ér ei grenseelv mellom dei to landa. Som Kereš renn ho nord for byen Subotica. Ho munnar ut i Tisza ved Adorjan, 76 moh. 

Ved Subotica vert det dumpa mykje avfall i elva, som er særs forureina og den største foruereingskjelda til Tisza. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Körös-ér|Körös-ér]]» frå ,  den 25. september 2007.*  

## Bakgrunnsstoff
* Kereš i Serbia
Körös

**Körös** (på ungarsk) eller **Criş** (på rumensk) er ei elv aust i Ungarn. Ho vert danna der elvane Crişul Alb (ungarsk Fehér-Körös) og Crişul Negru (ungarsk Fekete-Körös) renn saman nær Gyula (rumensk Ghiula). Crişul Repede (ungarsk Sebes-Körös) munnar ut i Körös nær Gyoma. Alle desse tre elvane har utspring i Apusenifjella i Romania. Körös munnar ut i Tisza nær Csongrád.

Området rundt elva nyttar henne til kunstig vatning og blir nytta til dyrking av ris, mais og kveite.

I antikken vart elva kalla *Crisus*, *Crisia*, *Grisia* eller *Gerasus*, medan eit eldre tysk namn på elva er *Kreisch*.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Körös|Körös]]» frå ,  den 24. september 2007.*
Crişul Negru

**Crişul Negru** (på rumensk) eller **Fekete-Körös** (på ungarsk) er ei elv vest i Romania og søraust i Ungarn. 

Ho har utspring vest i Apusenifjella og renn gjennom byane Ştei og Beiuş i Romania. Ei av sideelvane hennar er den vesle Roşia. Ho kryssar grensa til Ungarn og endrar namn til Fekete-Körös, her møter ho Fehér-Körös eit par kilometer nord for Gyula og i lag dannar dei elva Körös.

## Kjelde

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Crişul Negru|Crişul Negru]]» frå ,  den 25. september 2007.*
Trope

**Trope** (frå gr. *tropos*, 'vending') kan visa til:

* Tropane, område med tropisk klima, og i omgrep som «tropevarme», som viser til særs varmt vêr.
* Språkleg trope, eit retorisk verkemiddel.
* Litterær trope, eit gjenvendande mønster i litteratur.
Mureș

**Mureș** (på rumensk) eller **Maros** (på ungarsk) er ei 725&nbsp;km lang elv i Aust-Europa. Ho har utspring i Giergeukjeda aust i Karpatane i Romania og munnar ut i Tisza ved Szeged søraust i Ungarn.

Mureș renn gjennom dei rumenske fylkea Harghita, Mureș, Alba, Hunedoara og Arad, og det ungarske fylket Csongrád. Byane Toplița, Reghin, Târgu Mureș, Iernut, Luduş, Ocna Mureș, Aiud, Teiuș, Alba Iulia, Deva og Arad i Romania og Makó og Szeged i Ungarn ligg alle langs elva.

Mureș vart kalla **Marisus** i antikken. På tysk vart ho òg kalla **Mieresch** og **Marosch** av dei transylvanske Siebenbürgen-sakserane og det ein gong austerrikske Habsburg-styret. Salt vart frakta på elva i mellomalderen på store flåtar.

Den ungarske delen av Maros er 50&nbsp;km lang (21&nbsp;km av ho dannar landegrensa mellom dei to landa). Om lag 2&nbsp;850 mål på nordsida av elva er ein del av Körös-Maros nasjonalpark.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Mureș River|Mureș River]]» frå ,  den 25. september 2007.*
Pinka

**Pinka** er ei elv i Sentral-Europa med ei lengd på om lag 90 km. Ho har utspring i Steiermark aust i Austerrike, ved grensa til bundeslandet Burgenland. Ho renn inn i Ungarn mellom tettstadane Burg og Felsőcsatár, og kryssar grensa mellom dei to landa fem gonger. Ho munnar ut i elva Rába nær Körmend. Den største sideelvane hennar er Strem.

Dei største busetnadane langs elva er Pinkafeld og Oberwart (ungarsk *Felsőőr*).

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Pinka|Pinka]]» frå ,  den 25. september 2007.*
Overdose

**Overdose** er inntak av ein større mengde lækjemiddelar eller andre stoff enn det som er medisinsk forsvarleg. Overdosar kan føra til død, koma eller permanente skadar. Fenomenet er velkjend blant narkotikamisbrukarar og som ein sjølvmordsmåte.
Plazović

**Plazović** eller **Kiđoš** (på serbisk, kyrillisk Плазовић) eller **Kígyós** (på ungarsk) er ei elv sør i Ungarn og nord i Serbia, som renn innanfor regionen Bačka. Ho har ei lengd på 129 km, og på eit berre 15 km langt stykke kryssar ho grensa mellom dei to landa åtte gonger. 92 km av elva renn i Ungarn, medan 37 km renn i Serbia. 

Kigyós har opphav i Ungarn frå to elvar. Den eine, Bokodi-Kígyós-csatorna, har igjen utspring frå to mindre elvar vest for byen Baja. Den eine av desse har sitt utspring ved landsbyen Rém og den andre ved Borota. Elvane renn saman ved Felsőszentiván, og renn sørover. Den andre elva, Mátételke-Kígyós-csatorna, har utspring nord for landsbyen Tataháza. Denne elva renn nesten over den serbiske grensa før ho snur vestover. Aust for Katymár, like før dei kryssar grensa til Serbia, møter dei to elvane kvarandre og etter dette møtet vert elva hovudsakleg kalla Plazović.

I Serbia renn elva ut i kanalen Veliki Bački (Велики бачки канал, 'Store Bačka kanal').

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Plazović|Plazović]]» frå ,  den 25. september 2007.*
Sajó

**Sajó** (på ungarsk) eller **Slaná** (på slovakisk) er ei elv i Ungarn og Slovakia. Ho har ei lengd på 229 km, der 110 km renn i Slovakia. Ho har utspring i fjella Nedre Tatra nær Dobšiná. Sajó renn gjennom den slovakiske byen Rožňava og den ungarske byen Miskolc. I Ungarn renn jo gjennom fylket Borsod-Abaúj-Zemplén, og nær Tiszaújváros munnar ho ut i Tisza. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Sajó|Sajó]]» frå ,  den 25. september 2007.*
Séd

**Séd** er ei elv vest i Ungarn, nord for Balatonsjøen. Elva er 70 km lang og renn gjennom byen Veszprém.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Séd|Séd]]» frå ,  den 25. september 2007.*
Sió

**Sió** er ei kanalisert elv sentralt i Ungarn. Elva er det einaste utsiget frå Balatonsjøen og renn ut frå innsjøen ved byen Siófok. Ho går gjennom byen Szekszárd, og eit par kilometer aust for byen renn ho ut i Donau. Sió renn gjennom dei ungarske fylka Somogy, Fejér og Tolna.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Sió|Sió]]» frå ,  den 25. september 2007.*
Eggberereker

**Eggberereker** (Pleocyemata) er ein underorden under krepsdyr-ordenen tifotkreps som omfattar alle krepsdyrartar der hoa bèr egga under bakkroppen (som òg vert kalla *pleon*) når dei er befrukta. Gruppa har òg ein del andre trekk til felles. Dei fleste godt kjende artane storkreps høyrer til eggbererekene, mellom anna krabbar, kreps og «ekte reker».

## Infraklassar
*Caridea
*Stenopodidea
*Polychelida
*Achelata
*Glypheoidea
*Astacidea
*Thalassinidea
*Anomura
*Brachyura
Someș

**Szamos** (på ungarsk) eller **Someș** (på rumensk) er ei elv i Romania og Ungarn.

Elva har utspring der elvane Someșul Mare og Someșul Mic møtest. Someșul Mare har utspring i Rodnafjella i Bistrița-Năsăud fylke og Someșul Mic har utspring i Apusenifjella i Cluj fylke. Someșul Mic vert igjen danna der dei to elvane Someșul Cald og Someșul Rece renn saman.

Someșul Mare og Someșul Mic møtest ved Dej, og frå her renn Someș vestover, gjennom Satu Mare, før ho munnar ut i Tisza i Ungarn, nær Vásárosnamény.

Someș vart i antikken kalla *Samus*.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Someș River|Someș River]]» frå ,  den 25. september 2007.*
Sugovica

**Sugovica** er ei lita elv sør i Ungarn, nær Baja. Ho vert òg kalla *Kamarás-Duna*. Sugovica er ei tidlegare sideelv til Donau.
Szinva

**Szinva** er ei elv nord i Ungarn og ei av sideelvane til Sajó. Elva har utspring i Bükkfjella og er 30 km lang. 20 km av elva renn gjennom byen Miskolc. Meir enn 70 bruer er bygd over elva og i delar av byen renn ho under bakken. 

Ei demning er bygd på Szinva og elva Garadna og dette danna Hámorisjøen i Miskolc-Lillafüred rundt 1770. Den høgaste fossen i landet (20 meter høg) høyrer til Szvina like i nærleiken og er ein stor turistattraksjon. Vatnet er ei viktig vasskjelde til byen og om sommaren kan derfor dei øvre dalen av ho stundom verte tørrlagd. Då vert det pumpa vatn frå innsjøen for å få vatn i fossefalla. Garadna renn ut i Szinva om lag 100 meter etter fossen. 

Szinva førte til ein stor flaum i 1878, ein av dei største flaumane på 1800-talet. Flaumen tok 400 liv og nesten øydela heile sentrum av Miskolc. 

Før 1990, då Miskolc vart eit senter for tungindustri, var elva svært forureina, hovudsakleg på grunn av papirfabrikken i Diósgyőr. I dag er ho mykje reinare og dette har ført til at det i dag er noko fisk i elva. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Szinva|Szinva]]» frå ,  den 25. september 2007.*  

## Bakgrunnsstoff

* Bilete av fossefall i elva
Susheela Raman

**Susheela Raman** () er ein australsk songar og låtskrivar av indisk opphav.

Raman blei fødd i London av tamilske foreldre frå India, men flytta som barn til Australia med familien. Ho studerte og opptredde med sørindisk karnatisk song, men blei frå tenåra meir oppteken av blues og rock. Seinare utvida ho kjennskapen sin til indisk musikk gjennom studie med hindustanisongaren Shruti Sadolikar, og prøvde å finna eit uttrykk som samla dei to tradisjonane saman med Sam Mills. Ho har seinare studert med bhaktisongaren Kovai Kamla.

Raman og Mills gav ut det første albumet i 2001, *Salt Rain*, på plateselskapet Narada, eit underselska til EMI. Plata selde til gull i Frankrike og kom til finalen i den engelske utdelinga av Mercury Music Prize. BBC Radio 3 utnemnde henne til «beste nykomling» i sine prisar for verdsmusikk.

På det andre albumet, *Love Trap* frå 2003, song ho saman med mellom anna den nigerianske trommeslagaren Tony Allen og Yat Kha-songaren Albert Kuvezin frå Tuva. *Music for Crocodiles* frå 2005 blei delvis spelt inn i Chennai i India. «The Same Song» frå albumet blei brukt i slutten av filmen *The Namesake* regissert av Mira Nair.

På det fjerde albumet sitt, *33 1/3* frå 2007, gjekk Raman vekk frå å skriva sine eigne songar, og tolka i staden songar kjende frå 60- og 70-talet, mellom anna skrivne av Bob Dylan, John Lennon og Velvet Underground. Musikken var framleis prega av ei blanding av aust og vest, med musikarane Sam Mills på gitar, Vincent Segal på cello, og Aref Durvesh på tabla og perkusjon.

## Verkliste
* *Salt Rain* (2001
* *Love Trap* (2003)
* *Music for Crocodiles* (2005)
* *33 1/3* (2007)
* *Vel* (2011)
* *Queen Between* (2014)
* *Ghost Gamelan* (2018)

## Kjelder
* Artistpresentasjon ved BBC3
* «Susheela Raman» med smakebitar frå 33 1/3 på bigozine2.com
* Susheela Raman-biografi på last.fm
* «Susheela Raman»  ved Harmony Ridge Music

## Bakgrunnsstoff
* susheelaraman.com offisiell nettstad
* Intervju med Susheela Raman og Sam Mills frå plateselskapet Narada
Tisza

**Tisza** er ei av dei store elvane i Sentral-Europa og ei av dei store sideelvane til Donau frå venstre. Ho har sitt utspring i Ukraina med Kvite Tisza i Khornohora og Svart Tisza Gorganijfjella. Ho renn delvis langs grensa til Romania og renn gjennom Ungarn, der ho så vidt renn langs grensa til Slovakia. Ho munnar ut i Donau i Vojvodina i Serbia. Ho dannar grensa mellom regionane Bačka og Banat. Tisza har eit nedslagsfelt på om lag 157&nbsp;186&nbsp;km².

## Namn
Namnet på elva i dei forskjellige landa ho renn gjennom er: 
* Rumensk: Tisa
* Ukrainsk: Тиса (Tysa)
* Slovakisk: Tisa
* Ungarsk: Tisza
* Serbisk: Тиса (Tisa)

I antikken vart ho kalla *Tisia* og dei latinske namna på ho var *Tissus*, *Tisia*, *Pathissus* (Plinius den eldre, *[[Naturalis historia]]*, 4.25). På tysk vert ho kalla *Theiß*.

## Regulering
Lengda til Tisza i Ungarn brukte å vere 1&nbsp;419&nbsp;km. Ho rann over Den store ungarske sletta, som er ei av dei største slettene i Sentral-Europa. Sidan sletter kan føre til at elvar renn svært sakte, og Tisza fylgde ei lttei med mange svingar, som førte til store flaumar i området.

Etter fleire mindre forsøk, organiserte István Széchenyi «kontrollen av Tisza» (ungarsk *a Tisza szabályozása*) som starta 27. august 1846 og var ferdig i 1880. Den nye lengda hennar i Ungarn vart 966&nbsp;km, med 589&nbsp;km «døde kanalar» og 136&nbsp;km med ny elevleie.

## Tiszasjøen
I 1970-åra starta bygginga av Kisköre-reservoaret for å kontrollere flaum og lagre vatn til tørre periodar av året. Det viste seg derimot at resultatet, Tiszasjøen, vart ein av dei mest populære turistdestinasjonane i Ungarn, sidan han hadde mange av dei same kvalitetane som Balatonsjøen og langt lågare prisar.

## Skipsfart
Tisza er framkommeleg for båttrafikk langs store delar av leia hennar. Det er ikkje mange åra sidan elva vart opna opp for internasjonal skipsfart. Før skilde Ungarn mellom nasjonale og internasjonale elvar, som indikerte om ikkje-ungarske fartøy var tillate eller ikkje. Etter at Ungarn vart eit medlemsland i EU vart dette skiljet heva og fartøy vart tillate på Tisza.

## Sideelvar

* Mureș (i Szeged)
** Arieș (nær Gura Arieșului)
** Târnava (nær Teiuș)
*** Târnava Mare (i Blaj)
*** Târnava Mică (i Blaj)
* Körös (nær Csongrád)
** Crișul Repede (nær Gyoma)
*** Barcău (i Szeghalom)
** Crișul Alb (nær Gyula)
** Crișul Negru (nær Gyula)
* Zagyva (i Szolnok)
* Sajó (i Tiszaújváros)
** Hornád (nær Miskolc) 
* Bodrog (i Tokaj)
** Ondava (nær Cejkov)
** Latorica (nær Cejkov)
*** Laborec (nær Oborin)
**** Uzh (nær Pavlovce nad Uhom)
**** Cirocha (i Humenné)
*** Stara
*** Vicha
*** Kerepets
* Crasna (i Vásárosnamény)
* Someș (nær Vásárosnamény)
** Someșul Mic (i Dej)
*** Someșul Cald (i Gilău)
*** Someșul Rece (i Gilău)
** Someșul Mare (i Dej)
*** Șieu (i Beclean)
**** Bistrița (nær Bistrița)
** Săpânţa
** Sarasău
** Iza
*** Mara
** Vişeu
* Begej (nær Titel)
* Čik (nær Bačko Petrovo Selo)
* Jegrička (nær Žabalj)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Tisza|Tisza]]» frå ,  den 25. september 2007.*  

## Bakgrunnsstoff

* Om Tisza
Tisa

**Tisa** er namnet på elva Tisza på rumensk, serbisk og slovakisk.

Tisa kan òg vere:
* Tisa i Băile Olănești, busetnad i den mindre bykommunen (*oraș*) Băile Olănești i Vâlcea fylke i Romania
* Tisa i Sângeru, busetnad i landkommunen (*comună*) Sângeru i Prahova fylke i Romania
Válicka

**Válicka** er ei lita elv i Zala fylke vest i Ungarn. Ho har sitt utspring sørvest i fylket og munnar ut i Zala. Ho renn gjennom landsbyen Bocfölde.
Zagyva

**Zagyva** er ei elv i Ungarn. Elva er 160 km lang og har eit nedslagsfelt på om lag 5&nbsp;677 km². Zagyva har utspring nær Salgótarján i Nógrád fylke. Ho renn gjennom byane Bátonyterenye, Pásztó, Hatvan og Jászberény og munnar ut i Tisza ved Szolnok. Middelvassføringa i Szolnok er 9 m³/s.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Zagyva|Zagyva]]» frå ,  den 25. september 2007.*
Ernest Shackleton

**Ernest Henry Shackleton** () var ein britisk polarforskar med irsk bakgrunn. Han omkom under Endurance-ekspedisjonen.

## Liv

Shackleton var fødd i Kilkea i County Kildare i Irland. Han starta Antarktis-karrieren sin som fenrik på Discovery-ekspedisjonen leia av Robert Falcon Scott. Scott og Edward Adrian Wilson nådde 82°17'S den 31. desember 1902, som då var det sørlegaste punktet noko menneske hadde vore. Ernest Shackleton var òg med i «Sør-gruppa», men vart beordra til å vente på 82°15'S med hundane.

Det har i ettertid vorte hevda at Scott og Shackleton i løpet av denne ekspedisjonen vart uvener og at dette var grunnen til at Shackleton ikkje fekk vere med til det sørlegaste punktet. I løpet av turen sørover utvikla Shackleton skjørbuk, og han vart difor send tilbake til England av Scott tidleg i 1903, før ekspedisjonen var over. Einskilde forfattarar har hevda at dette vart gjort på trass av at Shackleton på dette tidspunktet var så godt som symptomfri og at motivet til Scott var å kvitte seg med eit ekspedisjonsmedlem han så på som ein konkurrent. Sjølv om det er usikkert korleis tilhøvet mellom Scott og Shackleton var på det personlege planet, kom dei i dei neste åra til å vere dei leiande i Storbritannia innan polarekspedisjonar. Som ei følgje av dette konkurrerte dei om midlar frå dei same sponsorane, og det var uunngåelig at det vart konkurranse mellom dei to. Dei stod òg, til ei viss grad, for eit skilje i britisk polarteknikk. Der Scott dyrka det tradisjonelle britiske med menn som trekte sledar til fots, var Shackleton av same oppfatning tidleg i karrieren sin. Begge satsa på hestar og motoriserte framkomstmiddel, men dei viste seg dårleg eigna. Hundar hadde dei vanskar med då dei ikkje «forstod» hundar og hundane ikkje «forstod» herrane sine. Dei vart i tillegg dårleg fôra og pressa til å dra det dobbelte av normal last. Dei vart òg tvinga til å trekkje i gangfart, noko som er unaturleg for ein hund som ynskjer å trave i «joggefart». Det er mogleg at Shackleton til slutt lærde av feila sine og godtok det Roald Amundsen gong på gang prøvde å innprente britane: bruk hundar og ski.

Han vart mest kjend for Nimrod- og Endurance-ekspedisjonen i Antarktis, som han sjølv leia. Førstnemnde nådde *[[lengst sør]]* på 88°23', 180 km frå polpunktet i 1909. Sistnemnde varte frå 1914 til 1916 og ekspedisjonsskipet «Endurance» (bygd i Sandefjord i 1912) vart knust av isen. Shackleton drog til Sør-Georgia med ein liten livbåt, der han fekk henta hjelp. Han fekk hjarteinfarkt og døydde i Grytviken på Sør-Georgia under den fjerde ekspedisjonen sin til Antarktis.

Flytypen Avro Shackleton er kalla opp etter han.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Ernest Shackleton|Ernest Shackleton]]» frå ,  den 4. januar 2013.*  

## Bakgrunnsstoff
Elva Zala

**Zala** er ei elv sørvest i Ungarn. Ho har utspring i åsane ved grensa til Austerrike og Slovenia. Elva renn gjennom byen Zalaegerszeg før ho munnar ut i Balatonsjøen nær Keszthely. Zala renn gjennom dei ungarske fylka Vas og Zala.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Zala River|Zala River]]» frå ,  den 25. september 2007.*
Asbest

:*For byen i Russland, sjå [[Asbest i Russland]]*

 
**Asbest**- (frå gresk: *a*(ikkje) *sbestos* (sløkkbart) via ei latinsk feiltolking av asbestos (uleska kalk). Namnet asbest vert nytta om ei gruppe fibrøse mineral som vert utgjort av hydrogen-magnesium-silikat. Fibrane har vore kjend sidan oldtida, og vorte nytta i ymse industriprosessar. Støv av asbest er kreftframkallande, noko ein fann ut på 1970-talet.

Asbest blei blanda med bindemiddel som sement eller limstoffar og valsa ut til plater eller matter. Det blei nytta til bremsesko og -klosser, pakningar i motorar og maskinar, rundt glødelekamar i komfyrplater og elektriske omnar. Blanda med sement fekk ein Eternit-plater som blei bruka til å kle hus med, både på veggar og tak.

Asbest blei rekna som svært nyttig av di det både var varmeisolerande, brannsikkert og fibrane var både fleksible, sterke og strekkfaste. Innanding av relativt små mengder asbeststøv av enkelte sortar har vist seg å føre til auka risiko for fleire sjukdommar, som asbestose og kreft. Mange land har difor innført forbod mot all bruk av stoffet i byggematerialar og anna bruk som gjev risiko for at nokon skal bli eksponert for stoffet. 

Frå midten av 1990-talet har asbest vore forbode i biltilbehøyr. Erstatningsmidla er fibre av *Aramid*, *Twaron* og *[[Kevlar]]*.

## Sjå òg
* Norsk Eternit Fabrikk

## Kjelder


## Bakgrunnsstoff
* EPA Asbestos (en)
Busetnader i Ungarn

Ungarn har 3&nbsp;155 busetnadar i 2025, skilde i ulike kategoriar: 
*hovudstad
*byar med fylkesrettar er hovudseta i kvart fylke (''vármegye'') og nokre få andre byar
*byar
*store landsbyar
*landsbyar

Hovudstaden Budapest har ein spesiell status og er rekna på same nivå som dei 19 fylka (''vármegye'').

Hovudseta i kvart fylke utanom Pest er, saman med nokre få andre byar, rekna som byar med fylkesrettar (*megyei jogú város*), òg kalla byfylke. I 2025 er det 25 byar med fylkesrettar i Ungarn. I tillegg til Budapest og byane med fylkesrettar er det (i 2025) 320 byar (*város*) i Ungarn.

I 2025 er det 128 landsbyar som har status som 'store landsbyar' (*nagyközség*). Resten av busetnadene (2&nbsp;681 i 2025) er rekna som landsbyar eller tettstader (*község*).

## Merknader

## Referansar
Vármegye

**Vármegye** (fleirtal *vármegyék*) er ei administrativ inndeling i Ungarn, tilsvarande eit fylke. Ungarn er delt inn i 19 fylke i tillegg til hovudstaden (*főváros*) Budapest.

Dei 19 fylka er vidare delte inn i 174 distrikt (*járás*), medan Budapest er delt inn i 23 bydistrikt (*kerület*). Fram til 2013 var fylka delte inn i 173 underregionar (*kistérség*). 

Hovudseta i 18 av dei 19 fylka har status som byar med fylkesrettar (*megyei jogú város*), stundom kalla byfylke. Unntaket er Pest fylke, som har Budapest som hovudsete. I tillegg til fylkeshovudseta er det sju andre byar som òg har fylkesrettar. Dei lokale styresmaktene i desse byane har meir makt, men dei er ikkje sjølvstendige einingar.

## Oversyn

Det er sju byar med fylkesrettar i tillegg til byane som er fylkessete:

* Dunaújváros (Fejér fylke) – frå 1990
* Hódmezővásárhely (Csongrád-Csanád fylke) – frå 1990
* Nagykanizsa (Zala fylke) – frå 1990
* Sopron (Győr-Moson-Sopron fylke) – frå 1990
* Érd (Pest fylke) – frå 2006
* Baja (Bács-Kiskun fylke) – frå 2022
* Esztergom (Komárom-Esztergom fylke) – frå 2022

## Merknader

## Referansar
Pontoppidans forklaring til Luthers katekisme

***Pontoppidans forklaring til Luthers katekisme***, på folkemunne «Pontoppidan» eller «Pontoppidans forklaring» er ei bok som har den fulle tittelen *«Sandhed til Gudfrygtighed, udi en eenfoldig og efter Muelighed kort dog tilstrekkelig Forklaring over Sal. Doct. Mort. Luthers Liden Catechismo, Indeholdende alt det, som den, der vil blive salig, har behov, at vide og giøre. Paa Kongelig allernaadigst Befalning, til almindelig Brug.»* Boka er skriven av den danske teologen Erik Pontoppidan og vart første gong utgjeven i 1737. Pontoppidan var pietist, og skreiv denne boka på ordre av kong Kristian VI av Danmark-Noreg som lærebok i kristendomskunnskap i skulen. Alle som skulle konfirmerast i Danmark-Noreg, måtte læra seg å hugsa store delar utanboks.

## Oppbygning
*Sandhed til Gudfryktighet* er forma som spørsmål og svar om tru i protestantisk kristendom. I tidlege utgåver var det 759 spørsmål, i seinare utgåver er det 750 spørsmål, då nokra vart slegne saman. Boka er bygd opp som ei aktualisering og utdjuping av Luther si litle katekisme og har desse kapitla: 
* Om Loven
* Om Troen 
* Om Bønnen 
* Om Dåpen 
* Om Nattverden

##### Døme på spørsmål og svar
* 273(280) Hvilken er den første Aarsag? 
: *Guds retfærdige Vrede og Nidkiærhed, som truer med å straffe alle modtvillige Overtrædere.* 

* 345(352) Hvad har Gud skabt? 
: *Himmel og Jord, og alt det, der er udi, nemlig Soel, Maane, Stierner, Planeter, Elementer, Dyr, Fugle, Fiske, Orme og en utallig Mængde af andre ting, som tiener til Guds ære og vort Gavn; skiønt vi ey kiende dem alle. 1. Mos. 1.*

## Bruk
I Danmark var «Pontoppidan» pensum til 1794, men i Noreg var boka i bruk til innpå 1900-talet. I Det evangelisk-lutherske kirkesamfunn har boka vore bruka heilt fram til i dag, difor er ho framleis å få kjøpt.

## Kjelder


## Bakgrunnsstoff
* Sannhet til gudfryktighet on Google Play
* Sannhet til gudfryktighet on App Store
* Sandhed til Gudfryktighed som e-tekst 
* ISBN 82-992862-3-9
Las Palmas de Gran Canaria

**Las Palmas de Gran Canaria**, òg berre kalla **Las Palmas**, er regionshovudstad (i lag med Santa Cruz), ein kommune, og den største byen på Kanariøyane. Byen ligg nordaust på Gran Canaria, om lag 150 km utanfor nordvestkysten av Afrika i Atlanterhavet.  Nabokommunane er Arucas, Santa Brígida og Telde. Hamna heiter Puerto de la Luz.

Innbyggjartalet er 377&nbsp;650 (2017). Byen er del av det femte største storbyområdet i Spania med om lag 700&nbsp;000 innbyggjarar. Per 2010 var Las Palmas den niande største spanske byen. Av byar i Den europeiske unionen som ikkje ligg i Europa, er Las Palmas den største.

## Historie
Las Palmas vart grunnlagd 24. juni 1478 som *Real de Las Palmas* av Juan Rejón, leiaren for den kastiljanske hæren som invaderte øyane og gjekk til krig mot dei lokale guanchane (innfødde på Kanariøyane). Han har namn etter dei mange palmetrea som voks her.

I 1492 kom Kristoffer Columbus til byen og var her ei stund før han reiste vidare på den første reisa til Amerika. Han stoppa her òg på veg attende til Spania. 

I 1883 byrja ein byggja ei moderne hamn ved byen.

I 1927 vart byen den andre hovudstaden på Kanariøyane. Før den tid var berre Santa Cruz de Tenerife hovusdstad.

Hamna, Puerto de la Luz, fekk auka betydning på 1970-talet og tidleg på 1990-talet då Suezkanalen var lukka på grunn av Midtausten-konflikten.

## Klima
Las Palmas har eit subtropisk klima med sommarlege temperaturar året rundt.

## Næringsliv
Hamna er stoppestad for mange skip som går i fart mellom Europa og Amerika, og blir årleg vitja av tusenvis av fartøy. Det har bunkersoljelager, og blir også brukt som stoppestad for fiskefartøy og passasjertrafikk. Hovudeksportartiklar frå hamna er mellom anna sement, bananar, tomatar og andre landbruksprodukt. Turisme står for om lag 60&nbsp;% av økonomien.

## Folkesetnad
Innbyggjartalet er 377&nbsp;650 (2017). Nær halvparten (45,9&nbsp;%) av innbyggjarane på øya Gran Canaria og 18,35&nbsp;% av innbyggjarane på Kanariøyane bur (per 2008) i byen (per 2008). 

## Organisering
Inndelinga av Las Palmas er (per 2018):
*Vegueta, Cono Sur y Tafira
*Centro
*Isleta-Puerto-Guanarteme
*Ciudad Alta
*Tamaraceite-San Lorenzo-Tenoya

## Strender
Her finst fem strender (Las Canteras, Las Alcaravaneras, San Cristobal, El Confital og La Laja).

## Festdagar
Det årlege karnivalet i Las Palmas de Gran Canaria er ein av dei største attraksjonane i byen. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Las Palmas de Gran Canaria|Las Palmas de Gran Canaria]]» frå ,  den 12. oktober 2009.* 
** * oppgav desse kjeldene:*

## Bakgrunnsstoff

* infolaspalmas.com
Apure

**Estado Apure** er ein av dei 23 delstatane i Venezuela. Delstatshovudstaden er San Fernando de Apure.

## Politisk inndeling
Liste over kommunar (spansk *municipios*) i Apure:

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Statistiske regionar i Ungarn

Ungarn er delt inn i **statistiske regionar** (ungarsk *statisztikai régió*) utan administrative funksjonar. 

## Regionar
Sju regionar blei oppretta med grunnlag i lov 1996/XXI med seinare endringar i lov 1999/XCII.

* ***[[Nord-Ungarn]]*** med fylka
** Borsod-Abaúj-Zemplén
** Heves
** Nógrád
* ***[[Den nordlege store sletta]]*** med fylka
** Hajdú-Bihar
** Jász-Nagykun-Szolnok
** Szabolcs-Szatmár-Bereg
* ***[[Den sørlege store sletta]]*** med fylka
** Bács-Kiskun
** Békés
** Csongrád-Csanád
* ***[[Sentral-Ungarn]]*** med fylket
** Pest og
** hovudstaden Budapest
* ***[[Sentral-Transdanubia]]*** med fylka
** Komárom-Esztergom
** Fejér
** Veszprém
* ***[[Vest-Transdanubia]]*** med fylka
** Győr-Moson-Sopron
** Vas
** Zala
* ***[[Sør-Transdanubia]]*** med fylka
** Baranya
** Somogy
** Tolna

Den opphavlege regionen Sentral-Ungarn er seinare delt opp i Budapest og Pest fylke, slik at talet på regionar no er åtte.

## Storregionar

For statistiske føremål er regionane samla i tre storregionar på NUTS 1-nivå.

* **[[Den store sletta og nord]]** omfattar
** Nord-Ungarn
** Den nordlege store sletta
** Den sørlege store sletta
* **[[Sentral-Ungarn]]** omfattar
** Pest fylke
** Budapest
* **[[Transdanubia]]** omfattar
** Sentral-Transdanubia
** Vest-Transdanubia
** Sør-Transdanubia

## Oversyn

## Kjelde

### Referansar





## Sjå òg
* Vármegye
Dies irae

**«Dies irae»** (latin for 'Vreidedagen') er ein latinsk hymne frå 1200-talet, truleg skriven av Thomas av Celano. Teksten er rekna som ein del av sekvens-diktinga i tida., og er difor gjerne kalla Dies irae-sekvensen. 

Kvar strofe har tre trokeiske verseliner som rimer. Diktet skildrar dommedag, «då redslerop mot himlen ljomar» og held fram med bøner om frelse frå helvete. Ei omsetjing ved Anders Hovden og Ragnhild Foss står i Norsk salmebok på nr. 252 («Vreidedagen, han skal renna» - 16 vers); ei omsetjing ved Ragnhild Foss står i den katolske salmeboka ''Lov Herren'' på nr 653 («Vreidedagen verdi tyner» - 17 vers).

«Dies irae» inngjekk tidlegare i den katolske dødsmessa, men dette vart endra ved liturgien av 1969. 

## Diktet

## Musikken
Melodien er gregoriansk, nedteikna i Wittenberg i 1529. Temaet har vore bruka i ulike samanhenger, bl.a. i Hector Berlioz' Symphonie fantastique, Franz Liszts *Totentanz* og fleire stykke av Sergej Rachmaninov, samt i opningsscena i Stanley Kubricks film Ondskapens hotell (The Shining).

Teksten har som ein del av den romerskkatolske rekviemmessa blitt bruka av mange komponistar, mellom anna Mozarts, Berlio' og Verdi, og i Benjamin Brittens *War Requiem*.
Oslo Songdanslag

Oslo Songdanslag vart skipa i 1922 og er den nest eldste i Oslo. Den eldste er Leikarringen i BUL som vart skipa i 1919.

## Bakgrunnsstoff
* Folkedans.com
* Oslo Songdanslag
Langset kyrkje

**Langset kyrkje** står på Langset i Eidsvoll kommune i Akershus fylke, og er ei tømra langkyrkje frå 1859. Kyrkja vart opphaveleg oppført som krosskyrkje etter teikningar laga av Christian Heinrich Grosch for Flå kyrkje i Hallingdal, men i 1891 vart tverrarmane fjerna. Interiøret vart endra i 1928–30 etter planar av Arnstein Arneberg.

## Bakgrunnsstoff
* Sigrid og Håkon Christie: Langset kirke i «Norges kirker»
* 
* Langset kirke på Kyrkjesøk
*
Mah-Rukh Ali

**Mah-Rukh Ali** () er ein norsk-pakistansk journalist og forfattar fødd i Oslo. 
Ho var nyheitsanker i TV 2 Nyhetene i ti år, og i 2017 blei ho kommunikasjonsjef i CARE Norge.

Ho var den første framandkulturelle kvinna som blei nyheitsanker i NRK, i 2006 (Noman Mubashir var den første mannen), og leia den aller første ordinære sendinga på TV 2 Nyhetskanalen saman med Terje Svabø.

Mah-Rukh Ali er fødd og oppvaksen i Oslo, med foreldre frå Pakistan og tre brør, men har også i periodar butt i foreldra sitt heimland. Ho snakkar tre språk flytande — norsk, urdu og panjabi. Som 14-åring skreiv ho *Den sure virkeligheten*. Boka handlar om å veksa opp i Oslo som muslim og jente, om å føla seg norsk, men bli behandla annleis.

Ali er utdanna journalist gjennom Høgskulen i Volda og har bachelorgrad frå Lahore i Pakistan. Ho har jobba i mellom anna Aftenposten, Dagbladet og Klassekampen. Ho begynte i NRK Dagsnytt i 2003, og kom til Dagsrevyen som reportar hausten 2005, då ho mellom anna vart send til det jordskjelvramma området i pakistansk Kashmir. 
Hausten 2006 blei ho tilsett i TV 2, og 15. januar 2007 opna ho TV 2 Nyhetskanalen.

## Bakgrunnsstoff
* Presentasjon i Bt.no 2006 
* Presentasjon i Dagbladets Magasinet 17. januar 2007
Trond Lode

**Trond Lode** () er ein norsk politikar som representerer Senterpartiet. Han vart stortingsrepresentant for Rogaland fylke etter at Magnhild Meltveit Kleppa vart statsråd i september 2007.

## Bakgrunnsstoff
* Lode, Trond (1974-) Senterpartiet på http://www.stortinget.no
* Trond til Tinget på http://www.jbl.no 
* Trond Lode sitt arkitektkontor
Girls Aloud

**Girls Aloud** er ei britisk popgruppe med fem unge jenter som medlemmer – Nadine Coyle, Kimberley Walsh, Nicola Roberts, Cheryl Cole og Sarah Harding. Gruppa blei til i samband med ein talentjakt i reality-programmet *[[Popstars|Popstars: The Rivals]]* i 2002, der det blei vald ut ei gutegruppe og ei jentegruppe som så skulle tevla om kven sin singel som selde best. Girls Aloud vann tevlinga og fekk platekontrakt med Polydor. 

Girls Aloud blei ei svært populær britisk gruppe med ei uavbroten rekke med seksten singlar som gjekk inn på Top 10-lista, fire plater som selde til platina, og over 4,6 millionar platesal berre i Storbritannia.

## Diskografi
### Album
* 2003: *Sound of the Underground*
* 2003: *Sound of the Underground* (gjenutgjeving)
* 2004: *What Will the Neighbours Say?*
* 2005: *Chemistry*
* 2006: *The Sound of Girls Aloud*
* 2007: *Bring Your Pumps*

### Singlar
* 2002: «Sound of the Underground» (høgaste listeplassering i England: 1)
* 2003: «No Good Advice» (høgaste listeplassering i England: 2)
* 2003: «Life Got Cold» (høgaste listeplassering i England: 3)
* 2003: «Jump» (med i filmen *Love Actually*) (høgaste listeplassering i England: 2)
* 2004: «The Show» (høgaste listeplassering i England: 2)
* 2004: «Love Machine» (høgaste listeplassering i England: 2)
* 2004: «I'll Stand By You» (høgaste listeplassering i England: 1)
* 2005: «Wake Me Up» (høgaste listeplassering i England: 4)
* 2005: «Long Hot Summer» (høgaste listeplassering i England: 7)
* 2005: «Biology» (høgaste listeplassering i England: 4)
* 2005: «See The Day» (høgaste listeplassering i England: 9)
* 2006: «Whole Lotta History» (høgaste listeplassering i England: 6)
* 2006: «Something Kinda Ooooh» (høgaste listeplassering i England: 3)
* 2006: «I Think We're Alone Now» (høgaste listeplassering i England: 4)
* 2007: «Walk This Way» (med Sugababes for Comic Relief) (høgaste listeplassering i England: 1)
* 2007: «Sexy! No, No, No...»
* 2007: «Call the Shots»

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettstad
Den gylne middelvegen

**Den gylne middelvegen** er ein filosofisk leveregel som går ut på at ein verken bør ha for mykje eller for lite av det gode. Han er særleg utbreidd i gresk filosofi, og ein viktig del av etikken til Aristoteles.

Leveregelen finst i fleire utgåver og er kjent allereie frå tidleg gresk litteratur. Han er mellom anna eit hovudmoment i soga om Ikaros, der faren Daidalos gjev Ikaros venger og oppmodar han om å følgja den midtre vegen, mellom sjøsprøyten og varmen frå sola. Ikaros lytta ikkje til faren, men flaug oppover mot sola, som smelta voksen som heldt vengene hans saman.

## Sjå òg
* Den gylne regelen, ein ganske annan leveregel
Åshild Hauan

**Åshild Hauan** () var ein norsk butikkarbeidar, politikar og embetsmann frå Velfjord i Nordland.

Hauan arbeidde i butikkar for Rana Samvirkelag frå 1961 til 1981. Hausten 1981 vart ho vald til stortingsrepresentant frå Nordland for Arbeidarpartiet. Etter to attval og tolv år på Stortinget fekk i 1993 stillinga som Fylkesmann i Nordland. Ho var då den første kvinnelege fylkesmannen i Noreg, ein posisjon ho hadde til 26. september 2007.

Hauan døydde i Bodø, 76 år gammal.

## Stortingetsverv
### Presidentskapet
* 1985–1989: President i Odelstinget

### Stortingskomitear
* 1981–1985: Medlem i Sosialkomiteen
* 1985–1989: Medlem i Justiskomiteen (1985–1986) og Forbrukar- og administrasjonskomiteen (1986–1989), varamedlem i Kontrollkomiteen (1985–1986)
* 1989–1993: Medlem i Samferdselskomiteen og Den utvida utanriks- og konstitusjonskomiteen (1990–1993)

## Bakgrunnsstoff
* Stortinget.no – Biografi
Velfjord

**Velfjord** er ei bygd i Brønnøy kommune. 

Velfjorden var tidlegare ein kommune i Nordland fylke, frådelt Brønnøy kommune 1. oktober 1875. Kommunen hadde ved etableringa 1&nbsp;162 innbyggarar. 1. januar 1964 vart Velfjord, som da hadde 1&nbsp;380 innbyggjarar, slått saman med Brønnøy, Brønnøysund og Sømna samt delar av Bindal kommunar til den nye Brønnøy kommune. 1. januar 1977 vart Brønnøy kommune delt i Sømna og Brønnøy kommunar. 

Kommunen markerte seg ved stor oppslutning rundt alternative politiske strøymingar. Ved stortingsvala i 1936 og 1949 fekk Samfundspartiet 42,0 % og 40,2 % av røystene i kommunen. På 1950-talet markerte området seg med uvanleg mange militærnektarar, og mange velfjordingar vart dømde til fengsel på grunn av militærnekting. Ved stortingsvalet i 1961 nådde Sosialistisk Folkeparti 46,9 %. 

Velfjord utgjer saman med Tosen eit sokn i Sør-Helgeland prosti.

Bygda har namn etter fjorden, som ligg nord for bygdesenteret Hommelstø. 

## Referansar
Velfjorden

**Velfjorden** er ein fjord i Brønnøy og Vevelstad kommunar i Nordland fylke. Han strekkjer seg 31 km søraustover til Tarmaunbotnet i enden av Langfjorden. 

Fjorden har ei rekkje sidefjordrar, som Okfjorden, Storfjorden, Lislbørja, Storbørja, Sørfjorden, Heggfjorden og Langfjorden. 

Velfjorden har innløp mellom Hornneset i Brønnøy i vest og Sørodden i Vevelstad i aust. Ved Hornneset ligg Horn og frå her går det ferje over fjorden til Anddalsvågen som ein del av Fylkesveg 17. Ved Okneset går Okfjorden nordaustover, medan Storfjorden går nordaustover eit stykke lenger sør ved Røyrvikodden. Eit stykke lenger inn i fjorden deler han seg i fleire greiner. Ei halvøy stikk nordover i fjorden med Sørfjorden på vestsida og Heggfjorden på austsida. Inst i Heggfjorden ligg Hommelstø, medan Velfjord ligg inst i Sørfjorden. 

Aust for halvøya ligg Børjeneset og her går Lislbørja austover på nordsida, medan Storbørja ligg på sørsida. Mellom innløpa til Storbørja i aust og Heggfjorden i vest held Velfjorden fram sørover som Langfjorden. 

Riksveg 76 går langs delar av vestsida av fjorden.
Båtførarprøven

**Båtførarprøven** er ein frivillig teoretisk prøve i grunnleggande sjømannskap som viss ein består han gjev Båtførarbeviset.
Dette gjev ingen formelle rettar, men enkelte forsikringsselskap gjev lågare premie på båtforsikring viss ein har teke prøven, og det kan tenkast at prøven blir obligatorisk i Noreg i framtida. Prøven kan takast ved skular eller på Internett. Sidan 2007 har det kosta 405 kroner å ta han, mot tidlegare 200.

## Krav
Pensumet til båtførarprøven inneheld mellom anna ei innføring i lanterner, sjømerke, sjøvegsreglane, nødprosedyrar, knopar og stikk, navigasjon og generelt sjømannsskap.

Til prøven skal kandidaten kunna

* sjøkart og kartarbeid 
** kunna setja kurs, rekna ut fart, tid og distanse
** ha god kunnskap om kartsymbol, merkesystem, fyr, lykter, kursar og kursrettingar.
* lovar og reglar
** ha kunnskap om lanterner, lydsignal og reglar om vikeplikt.
* nødsignal
** ha kunnskap om signal og flagg.
* tryggleik
* kjenna til kva utstyr ein skal ha om bord, nødprosedyre og VHF.
* nødsituasjonar
** korleis ein løyser situasjonar med mann over bord, kunnskap om førstehjelp, hjartekompresjon, redningsutstyr, brann og nyttige telefonnummer.
Geir Pollestad

**Geir Pollestad** () er ein norsk jurist og politikar for Senterpartiet. Sidan 4. august 2023 har han vore landbruksminister i Regjeringa Støre.

## Karriere
Geir Pollestad er utdanna jurist ved Universitetet i Bergen og har tidlegare studert økonomi og administrasjon ved Høgskolen i Stavanger. Han har vore aktiv i Senterungdommens landsforbund og sat frå 2001 til 2003 som politisk nestleiar. Frå 2003 til 2005 var han visepresident i Nordiska Centerungdommens Förbund som representant for Senterungdommen.

Ved Stortingsvalet i 2005 var Pollestad tredjekandidat for Hordaland Senterparti.

Han var frå september 2007 politisk rådgjevar for Åslaug Haga i Olje- og energidepartementet. Han kom frå stilling som politisk rådgjevar i Kommunal- og regionaldepartementet, der han hadde arbeidd frå januar 2007.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Geir Pollestad|Geir Pollestad]]» frå ,  den 26. september 2007.*  

## Bakgrunnsstoff

* Politisk rådgjevar Geir Pollestad i regjeringa.no
*
Objektiv

:*Sjå òg [[objektivitet]].*

Eit **objektiv** er eit røyr med to eller fleire linseelement som er montert på eit kamera. Det har som oppgåve å bryta lysstrålane som blir sende mot kameraet frå motivet slik at dei teiknar eit bilete på filmen.
Sally Ride

**Sally Kirsten Ride** () var ein amerikansk astronaut. I 1983 vart ho den første amerikanske kvinna i verdsrommet. Det hende på STS-7 om bord i romferja Challenger. Før det hadde Sovjetunionen alt sendt ut to kvinnelege kosmonautar, Valentina Tereshkova i 1963 og Svetlana Savitskaya i 1982.

Ride har som den einaste personen vore med i underøkingskommisjonane for både Challenger og Columbia ulykkene.

## Bakgrunnsstoff
* Biografi hjå NASA
Kvotering

**Kvotering** eller **positiv diskriminering** er ein teknikk som blir brukt for å prøva å utjamna samfunnsforskjellar mellom grupper, på grunnlag av til dømes kjønn, etnisitet eller kaste. Ein kvoterer ved å reservera ein del plassar for den underrepresenterte gruppa ein ønskjer å hjelpa. Slike ordningar blir kritiserte fordi sjølv om dei hjelper medlemmer av ei gruppe, har ein ikkje oppnådd betringar for heile gruppa.

Kvotering blir brukt i USA under namnet *Affirmative Action*, for å hjelpa afroamerikanarar, og i India under namnet *Reservations*, for å hjelpa lågstatuskastar. I Noreg bruker ein kjønnskvotering ved stillingsutlysingar og tilsetjingar innan yrke der eitt kjønn er overrepresentert.