open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Saus

**Saus** er ei  meir eller mindre tjuktflytande væske som ein bruker til matlaging eller servering av mat. Sausar kan lagast av mange ulike ingrediensar og serverast varme eller kalde.
Sausen kan finnast i retten, til dømes i ein gryterett, serverast til hovudretter som kjøt eller fisk, som ein dipp til smårettar, eller til ein dessert.

Saus er opphavleg  eit fransk ord. Det kjem frå det latinske *salsus*, som betyr 'salta'. Ordet salat har same opphav. Det spanske ordet for saus er *[[salsa som mat|salsa]]*, som på norsk kan visa til særskilde saustypar. Saus brukt til salat blir gjerne kalla dressing.

Utgangspunktet for mange sausar kan vera kraft eller sjy frå noko ein har kokt eller steikt, som grønsaker, frukt, kjøt eller fisk. Ein kan også bruka buljong.
Mange sausar blir laga ved hjelp av jamning, det vil seia å blanda eit stivestoff med væske, eller emulsjon, ei blanding av ulike stoff som eigentleg ikkje lèt seg blandast. Ein kan gjera saus fyldigare ved hjelp av meieriprodukt som fløyte, mjølk, smør, jogurt eller ost.
Elles kan ein smaka til med tilsetningsstoff som urter, krydder og drikkar, som vin.

Saus kan lagast raskt og enkelt eller over fleire timar.
I tillegg til heimelaga saus finst det fleire typar som gjerne blir laga industrielt, som soyasaus, worcestershiresaus og ei rekkje halvfabrikata eller ferdigmatvariantar av sausar.

I norsk matlaging har ein tradisjonelt operert med brun saus og kvit saus til middagsretter.

## Franske sausar

I fransk matlagingstradisjon opererer ein med fem grunnsausar:
* Bechamel (kvit saus) - mjølkebasert saus med mjøl- og smørjamning
* Espagnole - basert på kalvekraft med brun mjøl- og smørjamning
* Velouté - lys, kraftbasert saus tjukna med mjøl- og smørjamning, eventuelt ei blanding av eggeplommer og fløyte (*liaison*)
* Hollandés - emulsjon av eggeplommer, smør og sitron eller eddik
* Tomatsaus - laga av svineflesk, løk, laurbærblad, timian, tomat (puré eller ferske), jamning, kvitlauk, salt, sukker og pepar.

## Sjå òg
* Ketchup
* Pesto
* Raud saus
* Soyasaus
* Vaniljesaus

## Kjelder

 med faksimilie frå 1. utgåve av Aschehougs leksikon (1906–13). KF-bok. 

**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:nb:Saus|Saus]]» frå ,  den 22. april 2017.*  
 

## Bakgrunnsstoff
Kontraspionasje

**Kontraspionasje** er ein del av det alminnelege politi- og tryggingsapparatet, som tek sikte på å avdekkja, motverke og eliminere spionasje i eige land.
Namnet kjem av «kontra-», 'imot' og «spionasje». I Noreg har Politiets sikkerhetstjeneste ansvaret for å drive kontraetterretning.

Skilnaden mellom etterretning og spionasje er at det fyrste er lovleg, men ofte uønskt verksemd medan det andre (spionasje) vil seie å skaffe seg hemmeleg informasjon frå konkurrentar eller fiendar på ulovleg vis. Det er i mange land vanleg at både politiet og militæret driv kontraetterretning.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Om kontraetterretning på PSTs hjemmeside
Orientalisme

**Orientalisme** viste opphavleg til studiet av Orienten, ein region med varierande geografisk avgrensing, men ofte tenkt til Midtausten og Asia. Omgrepet var den vanlege nemninga på vitskaplege studiar av såkalla orientalske eller austlege kulturar, utført på særleg 1800-talet og i tida fram mot 1940. Studiet omfatta både språk, kultur, folk og samfunn.

Med avviklinga av dei europeiske kolonistyra kom omgrepet meir og meir i vanry, særleg gjennom kritikken frå litteraturhistorikaren Edward Said. Han innverknadsrike bok *Orientalism* (1978, på norsk *Orientalismen*, 1994), gav omgrepet ei negativ og kritisk tyding. Said argumentet med at «Orienten» var ein vestleg konstruksjon eller førestilling om ein orientalsk essens produsert av akademikarar, men spreidd til heile samfunnet. Orientalisme kom til uttrykk som stereotypiar i framstillinga av asiatiske kulturar i vestleg kunst og litteratur, og i den allmenne oppfatninga av asiatar som vesensforskjellige frå vestlege menneske.

Orienten blei framstilt som ein negativ versjon av Vesten (eller Oksidenten), og dette passa inn med den vestlege politiske og økonomiske dominansen over regionen. Inspirert av den franske filosofen Michel Foucault mente Said at makt og kunnskap er tett bundne saman, og at ein representasjon av eit anna samfunn ikkje kan lausrivast frå maktrelasjonar. Han var også inspirert av den italienske filosofen Antonio Gramsci sitt hegemonibegrep i forklaringa si på korleis orientalismen kom til å gjennomsyra vestlege samfunn.

Dei sentrale trekka i denne konstruksjonen var ifølgje Said at samfunna i «Orienten» var statiske, despotiske og preget av manglande rasjonalitet. Orientalismen såg islam som hovudårsak til mangelen på utvikling, fordi han blei rekna for å fremja irrasjonell underkasting, memorering og skjebnetru. Det var også ein sterk tendens til historisisme - at eit samfunn eller eit sosialt fenomen kan forklara gjennom korleis dei oppstod.

Said fekk stor innverknad innan sosialantropologi, særleg blant amerikanske antropologar. Problematiseringa av samanhengen mellom representasjon, makt og kolonialisme blei tatt opp av antropologar, særleg i samanheng med Midtausten og India.

Orientalisme er eit sentralt omgrep i subaltern studies og postcolonial studies, som er prega av ei liknande problematisering av makt og representasjon. Den såkalla representasjonskrisa på midten av 1980-talet dreidde seg også om makt, etikk og representasjon. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Orientalisme|Orientalisme]]» frå ,  den 22. april 2017.*  
 
*
Elektronisk bompengeinnkreving

**Elektronisk bompengeinnkreving** er ein måte å krevje inn bompengar på automatisk som eliminerer bilkø ved bomstasjonar. Noreg har vore ein pionér på dette området, og det vart fyrst etablert i Bergen saman med manuelle bomstasjonar i 1986. Kvar bil som passerer bomstasjonane, vert registrerte med noggrant tidspunkt ved elektroniske sensorar, og dei som ikkje har transponder i bilen, vert fotograferte med kjennemerke på bilen. Sidan vert ein faktura sendt til adressa som eigaren av bilen er registrert på. I Noreg er det AutoPASS-brikken som gjeld som transponder, og faktura vert òg send til bileigaren her, som regel med ein liten rabatt på prisen i høve til dei som vert fotograferte.

## Referansar


## Bakgrunnsstoff
* http://www.autopass.no/
Termobarisk bombe

**Termobarisk bombe** eller **aerosolbombe**, òg kalla **FAE-bombe** (frå engelsk *fuel-air explosive*) er ei sprenglading der eit brennstoff vert spreidd som aerosol i lufta. Brennstoffet tek deretter fyr og reagerer med surstoffet i lufta. Bomba gjer seg soleis nytte av oksygenet i lufta og skil seg dermed frå konvensjonelt sprengstoff som sjølv inneheld oksygen. Termobariske bomber har difor eit høgare energiinnhald per masse-einiing enn vanlege bomber. Termobariske våpen gjev ei kraftig trykkbølge, men få eller ingen fragment (splintar).

Ei termobarisk bombe inneheld normalt to sprengladingar; fyrst ei mindre, som spreier brenselet i lufta, deretter ei ny lading som tenner dette brennstoffet. 

## Utvikling
Dei fyrste forsøka med sprengning av slike bomber vart gjorde under andre verdskrig i 1944 av Tyskland under leiing av  Mario Zippermayr. Under dei tyske prøvesprengningane var kolpulver nytta, blanda med flytande surstoff.

## Bruk
Termobariske bomber har mellom anna vore brukt av Russland i Tsjetjsenia på 1990-talet og av USA under Irak-krigen og i Afghanistan. Den største nytta av slike bomber er mot mål som personell gøymde inne i fjellhôler, tunnelar og bunkerar utan dører på grunn av forsterka trykkbølge og på grunn av at alt surstoff vert oppbrukt i området.

## Sjå òg
* GBU-43/B
* Klasebombe
* Molotovcocktail

## Referansar


**Denne artikkelen bygger på «[[:da:Termobarisk bombe|Termobarisk bombe]]» frå ,  den 22. april 2017.*  
 
## Bakgrunnsstoff
* Fuel/Air Explosive (FAE) 
* Thermobaric Explosive (Global Security)
* Thermobaric warhead for RPG-7
* XM1060 40&nbsp;mm Thermobaric Grenade (Global Security)
* Defense Update: Fuel-Air Explosive Mine Clearing System
* Russia claims to have tested the most powerful "Vacuum" weapon
Radstadt

**Radstadt** er ein bykommune i distriktet St. Johann im Pongau i forbundslandet Salzburg i Austerrike. Kommunen har ei flatevidd på 60,8 km² og i kring 4&nbsp;900 ibuarar.

Nær halvparten av ibuarane held hus i småbyen Radstadt, 858 meter over havet, ved nordbreidda av elva Enns. Dei andre landsbyane/grendene i kommunen er Schwemmberg, Löbenau, Höggen og Mandling. 

Turismen er den heilt dominerande næringa i kommunen.

Skirennarane Josefa Frandl, Roswitha Steiner, Andreas Schifferer, Michael Walchhofer og Brigitte Obermoser er alle frå Radstadt.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Radstadt|Radstadt]]» frå ,  den 22. april 2017.*
Arne Espeland

**Arne Espeland** (fødd 6. juli 1885 på Lista, død 1972) var ein lærer og forfattar. Han skreiv humoristiske og bygdehistoriske fortellingar, romanar og dikt, mellom anna frå kapertida på Lista under Napoleonskrigane 1807-14.

Far hans var lærar. Sjølv tok han eksamen ved Kristiansand lærarskule 1906. Han arbeidde som lærar i Krødsherad og andre stader før han i 1912 slo seg ned i Stavanger. Her var han lærar til han i 1938 vart tilsett som programsekretær i NRK med base i Stavanger. For NRK laga han mellom anna også Barnetimen. Nokre av desse programma kom i sidan i bokform.

I 1909 debuterte Arne Espeland som forfattar med «ei lita og kravlaus bok», *Blide og sure andlit*. Etter kvart skreiv han i fleire sjangrar og på begge målføre. Folkelivsskildringane *Svensken* (1924) og *Martengel* (1925) er på bokmål, dei kom ut i nye utgåver i 2010. Romanane *Klar til batalje* (1961) og *Med livet i nevane* (1964) skildrar kapertida. Diktsamlinga *Vårherres palett, Lista* (1924, ny utgåve 2008) var ei kjærleikserklæring til heimbygda. 

Espeland var redaktør for det biografiske oppslagsverket *Norske skulefolk* (1934) og for *Sanger og viser fra Rogaland* (1935). I 1959 gav han ut ei bok om vennen og kollegaen Jens Tvedt. Han hadde tidlegare arbeidd for å få utgitt Tvedt sine samla skrifter. Bokverket vart det ikkje noko av, men Espeland medverka til å få reist ein byste av Tvedt sentralt i Stavanger i 1932.

Han fekk Kongens fortenestemedalje i gull i 1955.

## Bibliografi
**Blide og sure andlit* Noveller 1909
**Paa heimveg*. Spelstykke i tvo vendingar 1910
**Solveig*. Forteljing 1913
**Dikt* 1919
**Kvad* Dikt 1920
**Et kunstnerakvarium*. Komedie i 3 akter 1922
**Mold*.   Dikt 1923
**Vårherres palett. Lista* Noveller/tekster 1924
**Svensken*. Sørlandsbilleder Roman 1924
**Marténgel*. Unge år Roman 1925
**Barnetimer* 1943
**Durra på eventyr* Barnebok 1944
**Vigsla vegar*. Dikt i utval 1945
**Barnetimar for dei minste. Saman med far, Sigrun, Durra og Munter* 1956
**Jens Tvedt. Glimt frå vokstergrunnen og livet hans.* Biografi 1959
**Klar til batalje* Roman 1961
**Med livet i nevane* Roman 1964
;Nye Espeland-utgaver på Klokkhammer Forlag:
**Vårherres palett* 2008
**Svensken* 2009
**Marténgel* 2010
Bibliografien er henta frå Listaminne

## Kjelder
*Listaminne om Arne Espeland 

## Referansar



**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Arne Espeland|Arne Espeland]]» frå ,  den 22. april 2017.*
Tanzanianske visepresidentar

**Tanzanianske visepresidentar** har vore det nest øvste embetet i Tanzania sidan staten vart oppretta 26. april 1964 ved at Tanganyika og Zanzibar slo seg saman. Den fyrste visepresidenten var Abeid Karume, som òg fungerte som den fyrste presidenten på Zanzibar. Den fyrste kvinnelege visepresidenten er Samia Suluhu, som vart vald i 2015.

Den noverande visepresidenten er Emmanuel Nchimbi, som vart utnemnd i 2025.

## Liste

## Sjå òg
* Tanzanianske presidentar
* Tanzanianske statsministrar
Socorrosmett

**Socorrosmett** (*Troglodytes sissonii*) er ein fugl i gjerdesmettfamilien som er 
endemisk for Socorroøya i Revillagigedo-arkipelaget utanfor vestkysten av Mexico. Han  er òg medlem av den biologiske slekta *[[Troglodytes]]* som inkluderer gjerdesmett i Noreg.

## Skildring
Dette er ein mellomstor medlem av slekta, ca. 11-12 centimeter, fjørdrakta til vaksne fuglar er lys jamstelt med andre i slekta: brungrå på oversida, varmare brun lengst bak, tverrvatringa på oversida er mest umerkeleg. Strupe, bryst og underside er lys brungul, nær kvit, men mørkare bakover.

Storleiken på populasjonen er ikkje estimert og er mistenkt å vere minkande. Arten er klassifisert som nær truga.

## Kjelder
;Referansar 

## Bakgrunnsstoff
* Sosa, Roberto. 2011. *[http://neotropical.birds.cornell.edu/portal/species/overview?p_p_spp=537036 Socorro Wren (Troglodytes sissonii)]*, Neotropical Birds Online (T. S. Schulenberg, Editor). Ithaca: Cornell Lab of Ornithology; henta 23. april 2017
Barsmett

**Barsmett** (*Troglodytes pacificus*), er ein fugl i gjerdesmettfamilien som lever i nordvestlege delar av Nord-Amerika.

Fram til ca. år 2011 var dette taksonet rekna som same arten som gjerdesmett (*Troglodytes troglodytes*) i Eurasia og Nord-Amerika. Utsjånaden til *Troglodytes pacificus* skil seg lite frå gjerdesmett i Noreg, dei har same storleik og kroppsform, men *Troglodytes pacificus* er skildra med svakt mørkare fjørdrakt, særleg på undersida. Fuglen er 9 til 10,5 cm i kroppslengd og veg ca. 6-10 gram. Utbreiingsområdet for hekking er langs stillehavskysten frå vestlege Aleutane og langs sørkysten av Alaska i nord og søraustover til California. Ein underart lever i innlandet i British Columbia og sørvestre Alberta sørover til nordvestre Oregon og vestlege Montana. Barsmett er dels ein flyttfugl, og vintertid kan dei treffast søraustover til Arizona.

## Kjelder
;Referansar 

## Bakgrunnsstoff

*
Vintersmett

**Vintersmett** (*Troglodytes hiemalis*) er ein fugl i gjerdesmettfamilien som lever i austlege delar av Nord-Amerika.

Fram til ca. år 2011 var dette taksonet rekna som same arten som gjerdesmett (*Troglodytes troglodytes*) i Eurasia og Nord-Amerika. Utsjånaden til *Troglodytes hiemalis* skil seg lite frå gjerdesmett i Noreg, dei har same storleik og kroppsform, men *Troglodytes hiemalis* er skildra med lysare fjørdrakt, med svake teikn på kvite flekker, særleg på undersida. Fuglen er 9 til 10,5 cm i kroppslengd og veg ca. 6-10 gram. Utbreiingsområdet for hekking er  i Canada frå sentrale delar av landet aust mot British Columbia og austover til New Foundland. I USA hekkar han berre lengst aust frå nordaustre Minnesota og austover til og med Maine og Pennsylvania, om vinteren sørvestover til Texas og kanskje litt inn i norvestlegaste Mexico.

## Kjelder
;Referansar 

## Bakgrunnsstoff

*
Det russiske innanriksdepartementet

**Det russiske innanriksdepartementet** (russisk Министерство внутренних дел, МВД, *Ministerstvo vnutrennikh del, MVD*) er eit ministerium eller departement i Russland med ansvar for innanrikssaker. Hovudkontoret ligg i Moskva. 

Departementet kan førast tilbake til eit ministerium grunnlagd i 1802 av tsar Aleksander den fyrste. 
I 2017 er innanriksministeren politigeneral Vladimir Kolokoltsev.

Innanriksdepartemetet har sine eigne militære styrkar: (russisk Внутренние войска МВД России), men desse skal etterkvart overførast til Den russiske nasjonalgarden.

## Referansar


## Bakgrunnsstoff
*
Grensevakt

**Grensevakt** er nasjonale tryggingsstyrkar som utfører kontroll langs ei landegrense. 
Grensevakter er ofte militære, og har politimyndigheit. Nokre av dei kan også ha oppgåver som kystvakt og redningstenester.
Mellom oppgåvene til grensevakter er kontroll med kven som kryssar grensa og med kva varer, og å hindra smugling og ulovleg innvandring.

Mellom dei mest kjende  grensevaktene verda kjenner til, var dei Stasi-kontrollerte vaktpostane som kontrollerte på austtysk side av Berlinmuren og langs grensa mellom tidlegare Aust-Tyskland og Vest-Tyskland. I dag (2017) er truleg arbeidspresset størst hjå amerikanske grensevakter som patruljerer langs USA si landegrense mot Mexico.

## Døme
### Grensevakta i Finland

I Finland er grensevakta ein militær etat underlagt Innanriksdepartementet. Den har eit mannskap på 3&nbsp;600 personar, 500 er vernepliktige. Ved mobilisering inngår etaten i det finske forsvaret og får eit mannskap på om lag 23&nbsp;000 personar

Hovudoppgåvene til grensevakta er:
* vakt av Finland sine landgrenser og territorialfarvatn
* passkontroll ved grenseovergangar, flyplassar og hamner
* redningsteneste (i hovudsak til sjøs)
* (i krigstid) patruljer og geriljakrigføring bak fienden sine linjer

### Grensevakta i Noreg

I Noreg vart ordet «grensevakt» først brukt i 1905, under unionsforhandlingane med Sverige. Under første verdskrig var det ikkje utstasjonert norske grensevakter langs grensa mot Sverige, men marinen patruljerte i dei norske farvatna for å sikra Noreg sin nøytralitet, og at andre land sine båtar ikkje kom inn i norske farvatn utan lov. I byrjinga av 1920-åra vart grensevakter set til å vakta grensene langs Sovjetunionen. Desse grensevaktene vart òg utstasjonert under andre verdskrig. 

Fil:Grænsevagten - no-nb digifoto 20160115 00025 NB NS 000085.jpg|Forpost ved Lier skanse i Vinger under den norske grensevakta langs svenskegrensa i samband med unionsoppløsninga i 1905.
Fil:Lier 1905 by Skarpmoen 2.png|Feltarbeid ved Lier i Vinger under grensevakta i 1905
Fil:Strandvagt ved Smørvarden sept. 1914.jpg|«Strandvagt ved Smørvarden (ved Kristiansand) sept. 1914»


## Grensevakter i ulike land
* U.S. Border Patrol
* UK Border Force
* Australian Border Force
* Gränspolisen i Sverige

## Referansar
Radiofrekvensidentifisering

**Radiofrekvensidentifisering** (engelsk: *radio frequency identification*, RFID) er ein metode for å lagre og hente data ved hjelp av små einingar kalla RFID-brikker. Ei RFID-brikke er ei lita brikke som kan festast til eller byggast inn i et produkt, eit dyr eller ein person. RFID-brikker innheld antenne som gjer dei i stand til å motta og svara på radiofrekvenssignaler fra ein RFID-sender. Passive brikker svarar med eit svakt radiosignal og treng ingen straumkjelde, medan aktive brikker sender eit kraftigare svarsignal over litt større avstand og treng ei straumkjelde.

Kjende bruksområde for RFID er sporing, logistikk, klde, pass, billettering, elektronisk betaling, konteiner-terminaler, varesikring / tjueriialarm, evakueringssystem, adgangskontroll-systemer og dyreidentifisering.

## Historie og nokre aktørar

### FoU i Nortura
Innan dagligvarehandelen har fleire norske bedrifter, mellom anna ein av Noregs fyrste RFID-merka lastebærarar med permanent innstøypt RFID teknologi sidan 2008. Nortura sitt forsknings- og utviklingsarbeid er i dag å finna i selskapet HRAFN (rådgjevar og utdanningstenestar).

### Norsk Lastbærarpool
Norsk Lastbærarpool (NLP) er dagligvarebransjen i Noreg sitt felles drifts- og eigarselskap for lastbærarane i denne bransjen. Framleis har dei eigarskap over trepallar og plastpaller. Alle plastlastbærarar frå NLP er RFID-merka og inneheld ei unik GRAI-kode. Norsk Lastbærarpool gjennomfører 2015 Noregs største prosjekt med langdistanse passiv RFID-teknologi. NLP har her engasjert HRAFN og Lexit for å levera infrastruktur for dagligvarebransjen med funksjonalitet som mellom anna:
* Varemottak
* Informasjonsdeling
* Transparens i verdikjeda
* Aukat datakvalitet.
* Temperatursporing

EPCIS, en standardisert hendelseslogg, skal sikre deling av informasjon mellom aktørane i verdikjeda.

### Bogart - «Smart Store»
Klesbutikken Bogart i Trondheim var den fyrste butikken i Noreg til å ta i bruk RFID-eknologi med langdistanselesbarheit. Bogart nyttar Norsk Lastbærerpool sin standardiserte RFID-Infrastruktur til å fylgja klede frå dei når butikken, via opptil fleire lagerlokasjoner, til plagget, gjerne saman med andre, seljast ved hjelp av RFID-brikka som er festa på henge-etiketten på tøyet. Kundar og tilsette i butikken har òg høve til å sjå informasjon om plagget ved å vifte det attmed ein informasjonskiosk som står i butikklokalet.

### Parkering med RFID
Parkeringsløysinga Vizum, etablert av Olav Thon Gruppen, nyttar òg RFID-teknologi. Ein RFID-brikke festast i frontruta på bilen, og gjev automatisk grønt lys eller åpen bom i parkeringsanlegg som har denne løysinga. Brikka registrerer kor lenge ein parkerer, og betaling blir trekt automatisk frå bank- eller kredittkort.

## Sjå òg
* EPCIS
* GS1
* Transponder
* Q-Free

## Referanser


## Bakgrunnsstoff
* NLP – RFID-merket lastbærer 
* Bogart – Schrødingers Katt
Theodor Løvstad

**Theodor Julius Løvstad** () var ein norsk redaktør og musikar frå Kristiania. Han var særleg kjend som redaktør og utgjevar av skjemtebladet *[[tidsskriftet Vikingen|Vikingen]]*.

Løvstad, som var son til ein brennevinshandlar, byrja som musikar i fjortenårs-alderen i 2. Brigades Musikkorps, der han instruert av Paolo Sperati vart verande militær musikant i ti år. Medan han spelte i brigademusikken byrja Løvstad å lese ulike skulefag på eigenhand. Frå 1867 til -69 var han elev på Heltbergs studentfabrikk og tok eksamen artium. Deretter var han fyrst kapellmeister på Møllergatens teater, seinare på Tivoli, begge i den norske hovudstaden.

Løvstad skreiv monologar, dikt og farsar, ofte med satirisk innhald, og gav ut fleire skjemteblad. I 1879 vart han dømd til 40 dagar i fengsel for brot på blasfemiparagrafen. Han hadde då prenta diktet «Gud, Verden og Mennesket» som «Anonym Eftertryks-Udgave» i bladet *Bakkus*, og hadde elles publisert «Kiøbmands Katekismusen», ein tekst frå 1789 av danske forfattaren Peter Andreas Heiberg.

Frå 1883 til han døydde i 1913 var Løvstad redaktør i skjemtebladet *Vikingen*. I bladet kom han med sine kommentarar og oppfatningar om livet i hovudstaden under signaturen Ka'l Olsen fra Vika og andre psevdonym. I lag med skribent- og og redigeringsverksemda heldt han fram som kapellmeister på ulike restaurantar i Kristiania.
 
Theodor Løvstads vei på Bygdøy i Oslo er kalla opp etter han.

## Kjelder
*Norsk Allkunnebok. VIII. bandet. 1957

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Theodor Løvstad|Theodor Løvstad]]» frå ,  den 23. april 2017.*
Alf Løvberg

**Alf Gunnar Løvberg** () var ein norsk målar frå Oslo.

Løvberg, som var son til ein orkestermusikar, var elev av Christian Krohg og Halfdan Strøm på Statens Kunstakademi i Oslo. Seinare gjekk han i lære hos Aksel Jørgensen i København og Marcel Gromaire i Paris.

Måleria til Løvberg er prega av store, strenge og enkle figurar og ofte einstonige fargar, særleg i grått og grønt. Bileta viser sterk påverknad frå dansk målarkunst, til dømes *Vårkveld*, eit verk frå 1946 i Nasjonalgalleriet i Oslo.

## Kjelder
*Norsk Allkunnebok. VIII. bandet. 1957
*Store norske leksikon
Lygn

**Lygn** eller **løgn** er ein usann påstand eller erklæring framstilt som ei sanning. Lygn går føre seg mellom menneske når lygnaren seier noko han eller ho veit i røynda ikkje 
stemmer med dei faktiske tilhøva, med det føremål å få nokon til å tru det er sanning.

Lygn er eit etisk omgrep. Kvar einaste uttale med sikte på å villeia ut frå eigen oppfatning av røynda kan karakteriserast som lygn i etisk forstand. Dette kan òg innebera å seia noko som faktisk er i samsvar med dei faktiske tilhøva.
Eit klassisk døme på dette: Styrmannen skreiv i skipsloggen: «I dag er kapteinen edru». Ei slik utsegn tyder i røynda på at kapteinen er ein fyllik, noko som slett ikkje treng vera tilfelle. 
Altså kan styrmannen ha sagt noko som er sant eller eit faktum, men på ein måte som har til formål å villeie. Dette blir i så fall lygn.

Lygn er ikkje det motsette av sanning. Lygna sitt motstykkje er oppriktigheit, eller ærlegheit. (Det motsette av sanning er usanning). Det går fint an å seia ei usanning utan å lyge. 
Ein kan vera i god tru, vera feilinformert, ha misforstått, feiltolka, vere ført bak lyset av andre, og liknande.

Ein person som lid av ein indre tvang til å lyge blir kalla mytoman eller - noko misforstått - *lystlygnar*.

## Kvite og svarte lygner
Ei *kvit lygn* er ei lygn eller medviten usann ytring som ikkje har til føremun å gjere skade, men som til dømes kan nyttast for å unngå ein ubehageleg situasjon. Ei kvit lygn kan òg vera ei tvitydig utsegn som legg opp til feil tolking hjå mottakaren. Det motsette av kvit lygn kan vere *svart lygn*, som har til føremun medvite å skade andre.

## Sjå òg
* Narrestrek (*practical joke*)
* Hoax
* Bløff
* Svindel, 
* Forfalskning

## Bakgrunnsstoff
* Hellebust blir doktor i løgn og politikk ved khrono.no
* Sannheter om løgn - artikkel ved forskning.no 21.10.05
* Når lyg vi? ved forskning.no
Hans Henrich Maschmann

**Hans Henrich Maschmann** () var ein norsk apotekar frå Christiania, kjend for å forsyne landet med medisinar under napoleonskrigane. Han var far til Bernt Maschmann.

Far hans var ein tysk innvandrar som frå 1773 dreiv Elefantapoteket i Christiania. Sjølv reiste han i 1787 til Hamburg og gjekk tre år på skule i den nordtyske byen. Sidan arbeidde han på apotek i Fredrikhald frå 1790. Han las deretter kjemi før han i 1796 avla apotekareksamen. Året etter tok han over familieapoteket i Christiania.

Maschmann vart utnemnd til professor i 1808, tre år før Noreg fekk universitet. Grunna napoleonskrigane var det desse åra mangel på medisinar i landet. Maschmann, som også var medlem i sunnhetskollegiet i Christiania, organiserte då eit medisinlager. Han fekk også løyve til å lage brennevin av poteter. 

Frå 1818 underviste Maschmann i kjemi ved Det Kongelige Frederiks Universitet i den norske hovudstaden, såvel som ved Den Militære Høiskole. Saman med økonomen Gregers Fougner Lundh og astronomen Christopher Hansteen fekk han i 1823 etablert tidsskriftet 'Nytt magasin for naturvidenskapene'.

Etter han fekk i stand dampskipsrute mellom Christiania og Trondheim, vart Maschmann i 1825 vald til medlem i Det Kongelige Norske Videnskabers Selskab. I tida 1829 til 1850 var han også med i styringa for Norges Vel. 

Maschmann vart tildelt St. Olavs Orden i 1853. Maschmanns gate i Oslo er kalla opp etter han.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Hans Henrich Maschmann|Hans Henrich Maschmann]]» frå ,  den 23. april 2017.*
Haakon Garaasen

**Haakon Garaasen** () var ein norsk journalist, lokalhistorikar og forfattar. I romanar og dokumentarbøker skildra han heimbygda og historia hennar.

Haakon Garaasen var yngst av ti søsken på garden *Jons* i Galåsen. Han gjekk på Voss Folkehøgskule 1905-06, samstundes med Tore Ørjasæter, og var også knytt til Voss Folkehøgskule vinteren 1910-11. Ved sida av forfatterskapen livnærte han seg av jordbruk og journalistikk. I ungdommen dreiv han med idrett og han var aktiv i ungdomslaget Trysalir. 

I 1908 debuterte Haakon Garaasen med novellesamlinga *Frå skogbygda*. I alt skreiv han sju bøker. Debutboka blir karakterisert ved ein knapp, kvass stil. Romanen *Rogfinne* (1912) skildrar motsetninga mellom skogfinnar og nordmenn på 1800-tallet, mens *Tungsjøætta* (1916) handlar om destruktiv ættestolthet. I trebindsverket med lokalhistorie (1923-25) utvikla han «en spennende blandingssjanger» av sakprosa, sagn og fortelling. 

Sjukdom kan ha vore noko av forklaringa på at Garaasen ikkje heldt fram med som forfattar utover i 1930-åra. Han skreiv imidlertid for aviser og blad både i Norge og Sverige. Under andre verdenskrigen var han medlem av Nasjonal Samling. Fotosamlinga hans er teken vare på i Trysil folkebibliotek. 

## Forfattarskap
* 1908: *Frå skogbygda*, noveller
* 1912: *Rogfinne*, roman
* 1916: *Tungsjøætta*, roman. Omsett til svensk 
* 1923-25: *Frå grensebygder og Finnskogar*, lokalhistorie
** 1923: *Trysilmalm og andre malmar*
** 1924: *Magre vilkår*
** 1925: *Emigrantane frå Suomi Kallevalas land*
* 1929: *I daleskog*, dikt og sagn. Sammen med Paul Lundh

## Referansar

## Litteratur
* Håkan Axelsson. «Haakon Garaasen, ett liv speglat i ett arkiv. » i *[[Årbok for Trysil]]*, 1987
## Bakgrunnsstoff
* Haakon Garaasen på Allkunne
* Haakon Garaasen i Norsk biografisk leksikon, 1. utg.
* Haakon Garaasen i Norsk allkunnebok
* Digitaliserte bøker av Haakon Garaasen hjå Nasjonalbiblioteket
Sigmund Moren

**Sigmund Moren** () var ein norsk forlags- og skulemann, samt barnebokforfattar frå Trysil. Han var son til Sven Moren, og bror til Halldis og Torleiv Moren.

Sigmund Moren studerte i Oslo på 1930-talet, formann i Studentmållaget i 1935. Frå 1935 til -37 var han lærar ved Elverum folkehøgskule. Deretter livnærte seg som skribent, mellom anna som teatermeldar med meir i Norsk Tidend gjennom tjue år, 1937-57. Han var formann i Bondeungdomslaget 1939-41 og 1946. I 1943 tok han cand.mag-eksamen ved Universitetet i Oslo. Frå 1945 til -56 arbeidde Moren i Gyldendal forlag. Deretter var han rektor ved Elverum folkehøgskule frå 1957.

Moren debuterte som barnebokforfattar i 1953 med *Dimmi får vener*, som vann Dammprisen 1953. Fire år seinare kom *Nattegjester på Jonsvangen*. I 1946 var han redaktør for leseverket *Norsk litteratur for ungdom*. Elles sette han  barne- og skulebøker om til norsk og redigerte nye utgåver av faren Sven Moren sine bøker.

Moren var styremedlem i Det norske teatret frå 1951 og gjennom fleire år medlem i Norsk språkråd. Han var også initiativtakar til Festspillene i Elverum.

## Kjelder
* Norsk Allkunnebok. VIII. bandet. 1958
Torleiv Moren

**Torleiv Moren** () var ein norsk målar frå Trysil. Han var son til Sven Moren, og bror til Halldis og Sigmund Moren.

Torleiv Moren utdanna seg ved Statens handverks- og kunstindustriskule 1927–28 og ved Statens kunstakademi i 1928 og 1931. Han debuterte på Høstutstillingen i 1933, og heldt separatutstilling i Kunstnerforbundet i 1936, begge i Oslo. Moren måla «sermerkte, naturnære» bilete frå Trysiltraktene, i ei form og med eit uttrykk «preget av stillhet og intimitet».

Moren, som budde i heimbygda det meste av livet, var formann i Trysil Bygdemuseum perioden 1948-54. 

## Kjelder
* Norsk Allkunnebok. VIII. bandet. 1958
Skjøtningberg

**Skjøtningberg** er eit fråflytta fiskevær i Lebesby kommune i Finnmark. Det ligg ytst i Oksfjorden. Skjøtningberg blir i dag brukt som hytte- og fritidsområde.

Skjøtningberg var eit større fiskevær tidleg på 1400-talet, med 200-250 innbyggjarar. 
Men folketalet gjekk ned, og i 1694 blei det rapportert av det berre budde 7 mann her.
Skjøtningberg kyrkje var hovudkyrkje for eit prestegjeld fram til 1819, men kyrkjebygningen vart alt på 1700-talet svært forfallen og blei riven. 

Været hadde vore ein viktig stad for fiske drive frå robåtar, som ein kunne ta på land under uvêr. Dette kunne ein ikkje gjera med større motorbåtar.

Storstormar i 1918 og 1932 raserte båtane frå Skjøtningberg, og fiskeværet blei til slutt forlate.

I dag kan ein vitja staden for den store stranda som finst her, eller «Svartholla», ei naturleg kysthole.

Fiskaren og stortingspolitikaren Christian Wallenius var frå Skjøtningberg.
## Kjelder


**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:no:Skjøtningberg kirke|Skjøtningberg kirke]]» frå ,  den 23. april 2017.*  
 
## Bakgrunnsstoff
*Søk etter Skjøtningberg i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren
Shaka Samvat

**Sjaka-kalenderen** (sanskrit, også kalla *Shaka Samvat* eller *Saka Samvat*) eller **Salivahana-kalenderen** er ei tidsrekning frå Sør-Asia som i dag har offisiell status som indisk nasjonalkalender. Ei moderne form av kalenderen har offisielt vore i bruk i India sidan 1957. Kalenderen er ein av fleire hindukalendrar.

Året då kalenderen byrjar svarer til år 78 i den vestlege (gregorianske) kalenderen. 
Byrjinga av året ligg i månaden tsjaitra, dagen etter vårjamdøgn. Dette svarer til 22. mars i den vestlege kalenderen. 
Eit år i kalenderen har 365 dagar, 366 ved skotår. Den første månaden (tsjaitra) har normalt 30 dagar, 31 ved skotår. Dei neste fem månadane har 31 dagar kvar, dei andre har 30.

Skotår samsvarer med dei i den gregorianske kalenderen.

## Bruk
Kalenderen har vore i bruk på mange gamle inskripsjonar i Sør- og Søraust-Asia.
I dag blir han brukt av *[[The Gazette of India]]*, All India Radio og kalendrar og utsegner frå dei indiske styresmaktene, saman med den gregorianske kalenderen. 

Kalenderen er også i bruk blant hinduar på Java og Bali. Den stille dagen, nyepi, er ei balinesisk nyttårsmarkering etter denne kalenderen. 
Nepal bruker ein avleidd kalender, Nepal Sambat.

## Opphav

Kalenderen har eksistert i ulike former, både som ein månekalender og som ein lunisolar kalender.
I nord starta ein ny månad ved fullmåne og i sør ved nymåne.

Utgangspunktet til kalenderen er omdiskutert. Mange kronologiar plasserer byrjinga med tidspunktet då kong Tsjasktana kom på trona i Gujarat, i år 78. Ein  har funne innskrifter gjort under han, datert til år 11 og 52, i Andhau i Kutch. Desse årstala blir tolka som sjakakalenderåra 11 (89 e.Kr.) og 52 (130 e.Kr.).

Andre moglege utgangspunkt for kalenderen er regjeringstida til kong Kanisjka eller faren hans Vima Kadphises av Kusjanriket, kong Sjalivahana av Satavahanariket, Vonones II av Partia eller av Nahapana av Veststaprane.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Indian national calendar|Indian national calendar]]» frå , og «[[:en:Shaka era|Shaka era]]» frå  den 23. april 2017.*
Elefantfuglar

**Elefantfuglar** eller **madagaskarstrutsar** er ein utdøydd fugleorden. Desse var kjempestore løpefuglar som levde på Madagaskar, men døydde ut for ca. 1000 år sidan. Dei vert rekna til dei ikkje-flygedyktige (ratite) fuglane, saman med mellom andre struts og moafuglar. Ein studie frå 2018 av fossile restar viser at det har vore tre forskjellige slekter av elefantfuglar, med fire artar. 
Tidlegare var arten elefantfugl, *Aepyornis maximus*, rekna som den største med kring tre meters høgde, studien gjev framlegg om ein annan art,  *Vorombe titan* som den største. 
Det største kjende egget frå ein madagarskarstruts hadde eit volum på kring ni liter. 

## Oversyn
Elefantfuglane er kjende fra fossile og subfossile bein- og eggfunn frå  Madagaskar utanfor austkysten av Afrika. Viktige funnområde strekker seg langs sør- og sørvestkysten eller ligg i det sentrale høglandet og på nordspissen av øya.

Utsjånaden til elefantfuglane likna ytre sett på dagens strutsar. Dei hadde lange bakbein, like lang hals og eit lite hovud. Nokre representantar var likevel monaleg større enn strutsane og representerer dei største kjende fuglane. Det er berre lite forska på levemåten til elefantfuglane. Moglegvis levde dei i tette skogar og livnærte seg på ganske mjuk plantemat. I motsetnad til strutsane var dei sannsynlegvis ikkje tilpassa snøgg løping, noko som også går fram av proporsjonane på bakbeina. I tillegg syner analysar av hjernestrukturen at dyra stort sett var nattaktive, hadde dårleg syn og luktesansen dominerte.

I følgje genetiske studiar går opphavet til elefantfuglar tilbake til paleogen, men ingen fossil frå denne perioden er dokumenterte. Dei eldste kjende funna stammar frå sein pleistocen, dei yngste frå 1100- til 1200-talet. Forsvinninga av dei store fuglane er mest sannsynleg knytt til menneskeleg busetjing på Madagaskar. Nøyaktig når dei døde ut er uklart. Nokre legender om Roch-fuglen, som dei som Marco Polo formidla i reiserapportane hans, er assosiert med elefantfuglane. Fossile restar vart ikkje dokumenterte før i første halvleiken av 1800-talet. Dei førte til den første skildringa av slekta *Aepyornis* i 1851 og familien Aepyornithidae to år seinare.

### Systematikk

Elefantfuglar er ein biologisk familie på fire utdøydde artar i tre slekter:

* Orden: Aepyornithiformes Newton, 1884
:* Familie: Aepyornithidae Bonaparte, 1853
::* Slekt: *Aepyornis* I. Geoffroy Saint-Hilaire, 1851
:::* *Aepyornis hildebrandti* Burckhardt, 1893
::::ca. 280 kg
:::* Elefantfugl, *Aepyornis maximus* I. Geoffroy Saint-Hilaire, 1851
::::estimert vekt ca. 400 kg, opptil 2,7 meter høg
::* Slekt: *Mullerornis* Milne-Edwards & Grandidier, 1894
:::* *Mullerornis modestus* (Milne-Edwards & Grandidier, 1869)
::::den minste elefantfuglarten, ca. 100 kg
::* Slekt: *Vorombe* Hansford & Turvey, 2018
:::* Kjempeelefantfugl, *Vorombe titan* (Andrews, 1894)
::::verdas største kjende fugl, opptil tre meter høg, gjennomsnittleg ca. 640 kg, egg på ca. 9 liter, også det er verdas største

## Kjelder

*

;Notar
NKVD

**NKVD** – **Folkekommissariatet for innanrikssaker**  var Sovjetunionen si interne tryggingsteneste og hemmelege politi frå 1934 til 1946. 

NKVD inkluderte det regulære politiet i Sovjetunionen (inkludert trafikkpoliti, brannvesen, grensevakter og arkivar) men er betre kjend for å drive Gulagsystemet og 'Hovuddirektoratet for statens tryggleik' (GUGB) som til slutt vart til *Komiteen for Statens Sikkerhet*, betre kjent som KGB.

NKVD utførte masseavrettingar, dreiv Gulagsystemet med eit stort nettverk av konsentrasjonsleirar (med slavearbeidsleirar), undertrykte motstand mot kommunistregimet og utførte massedeportasjonar av heile folkegrupper, minoritetar og andre grupper (som til dømes «kulaker») til øyde område av landet. Dei vakta også statsgrensene, dreiv spionasje og politiske løynmord utanlands, var ansvarlege for påverknad av framande regjeringar og gjennomføring av stalinistisk politikk i høve til kommunistiske rørsle i andre land.

I Stalin-perioden inkluderte NKVD sine oppgåver mellom anna etnisk reinsing og folkemord. I 1940 utførte NKVD Katyn-massakren, der mellom 10 000 og 20 000 polske offiserar og intellektuelle vart avretta. Same år tok også NKVD-agenten Ramón Mercader livet av Lenin sin nære medarbeidar  Lev Trotskij i Mexico.

## Merknader

## Kjelder


## Bakgrunnsstoff
Majungasaurus

***Majungasaurus***, tidlegare kalla *majungatholus*, er ei utdøydd krypdyrslekt i ordenen *[[saurischia]]*, som levde på Madagaskar frå 70 til 66 millionar år sidan, på slutten av krittida. Slekta har fått namn etter Majunga-distriktet, der han vart funnen. Majungasaurus var ein rovdinosaur på to bein med ein kort snute og ein stor kul på toppen av hovudet. Han hadde òg fleire tenner både i øvre og nedre kjeve enn dei fleste nærliggande slekter. Av nær slekt finn ein carnotaurus i Argentina og indosaurus i India. Truleg oppstod gruppa i Sør-Amerika og vandra til Madagaskar og India via landbruer til og frå Antarktis, før kontinenta vart fråskilde i byrjinga av krittida. 

Ein har funne fleire majungasaurusknoklar med bitemerke som passar perfekt med deira eigen tannstilling, noko som er eit døme på at dinosaurarten var kannibalar. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Majungasaurus|Majungasaurus]]» frå ,  den 23. april 2017.*
Faktum

**Faktum** (av latin *factum*, av *facere* 'å gjere', fleirtal *faktum* eller *fakta*) er eit saksforhold som ikkje logisk kan motseiast.

## Historie

Fram til midten av 1500-talet tydde ordet "Ein ting som var gjort eller utført", ei meining som no vert rekna som forelda. Bruken av ordet i tydninga «Noko som reelt har skjedd» daterar seg òg frå denne tida.

## Filosofisk
Frå eit filosofisk perspektiv er eit faktum det som i røynda kan relaterast til sanning i et språkleg utsegn.

## Vitskapleg
Frå eit vitskapleg perspektiv er eit faktum det som kan relaterast til ein objektiv og verifiserbar observasjon.

## Sjå òg
*Alternative fakta

## Referansar
Kulak

**Kulak** (russisk *кула́к*, *kulak*, polsk *kułak*) var eit omgrep brukt om delar av bondestanden i Det russiske keisarriket, Sovjet-Russland og Sovjetunionen. 
Ordet *kulak* betyr «neve».

Opphavleg vart ordet *kulak* brukt av bondestanden for å visa  til folk som utnytta andre, til dømes (ågermenn, framleigarar osb.), og sjølv ein gründerbonde som dreiv med innleigd arbeidskraft 
var ikkje i deira augne ein kulakk. Seinare vart omgrepet teke i bruk av bolsjevikane i marxistisk forstand for å visa til einkvar velståande bonde. Dei gjorde det synonymt med omgrepet kapitalist på det feilaktige grunnlaget at bruken av innleigd arbeidskraft i bondejordbruk var ei form for kapitalisme. Seinare under Josef Stalin vart omgrepet «kulak» 
brukt om alle småbrukarar, og gjennom kollektiviseringa søkte regimet «utrydding av kulakane som klasse».

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Kulak|Kulak]]» frå ,  den 23. april 2017tittel=Kulakker.*  
 


### Litteratur
*
Mary Leakey

**Mary Leakey** () var ein britisk paleoantropolog. Ho oppdaga den første fossiliserte *[[Proconsul]]*-skallen, ein utdøydd primat som ein no trur er ein forløpar for menneske. Ho oppdaga også ein robust *[[Zinjanthropus]]*-skalle i Olduvaidalen i Tanzania. 

I mykje av livet arbeidde ho saman med ektemannen Louis Leakey i Olduvai. Her oppdaga dei fossilar av gamle Homininae  (store afrikanske apar) og dei tidlegaste eksemplara av Hominini, ei gruppe som omfattar sjimpansar og menneske. Dei fann også steinreiskapar laga av den sistnemnde gruppa. Mary Leakey utvikla eit klassifiseringssystem for reiskapane funne  i Olduvai. Ved Laetoli oppdaga ho 3,7 millionar år gamle Hominini-fossil og fotspor som då var det eldste provet på oppreist gange. 

Gjennom karrieren oppdaga Leakey femten nye dyreartar og medverka til å namngje ei ny biologisk slekt.
I 1972, etter at ektemannen døydde, blei Leakey leiar for utgravingane i Olduvai.  Ho lærte også opp sonen  Richard til å fortsetja den arkeologiske familietradisjonen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Mary Leakey|Mary Leakey]]» frå ,  den 19. mai 2017.*
Martin Lilleheim

**Martin Lilleheim** () var ein norsk redaktør og forfattar. Han var frå Stryn. Lilleheim verka i avisa *[[Fjordingen]]*, i 35 av 55 år var han redaktør for henne. Lilleheim har også gjeve ut bøker med lokalt stoff, som ei krigshistorie for Stryn.

Han mottok Kongens fortenestemedalje i sølv i 1994.

## Bibliografi
### Bøker
*
*
*
*
*

### I bøker - eit utval
*

### I tidsskrift - eit utval
* Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane

## Kjelder
* Fylkesleksikon Sogn og Fjordane
Oslo-Fergene

**Oslo-Fergene AS** er eit norsk ferjeselskap som trafikkerer øyene i indre Oslofjord: Hovedøya, Lindøya, Bleikøya, Nakkholmen, Langøyene og Gressholmen. Selskapet har eksistert under forskjellige namn sidan 1917. I 1917 hadde det namnet «Holm», seinare «Holm og J. Bøe», så «J. Bøe» og vidare «Oslo Fergene Thor Bøe», og frå 1980 verka det under namnet «Oslo-Fergene A/S».  

Josef Bøe og Axel Holm var dei to som stifta selskapet og fekk konsesjon på passasjertrafikken til øyene den 16. april 1917. Den første tida skjedde dette med opne motorbåtar.

Frå 1917 trafikkerte selskapet Bleikøya, Lindøya og Nakkholmen - dei såkalla hytteøyene.
I 1936 byrja selskapet å trafikkerer sjøvlyhamna på Gressholmen.
Frå 1968 begynte selskapet å trafikkere Hovedøya, og frå 1986 overtok selskapet trafikken til Langøyene.
Påskeliljeslekta

**Påskeliljeslekta** (*Narcissus*) er ei slekt i underfamilien Amaryllidoideae i påskeliljefamilien (også kjend som amaryllisfamilien og laukfamilien). Plantane i slekta er kjende som **narsissar** i gartnarsamanheng. Narsiss er blomen som ifølgje greske soger voks fram på staden der Narkissos døydde.

Slekta omfatter fleirårige urtevekstar med laukar. Plantane i slekta har grunnstilte, linjeforma blad som veks fram samtidig med blomane. Blomestengelen er hol og har éin eller fleire blomar. Blomane kan ha kvite, gule eller oransje fargar. Dei har seks blomsterdekkblad. Innanfor blomsterdekket er det ei bikrone, som ofte har ein annan farge.

Påskeliljeslekta er utbreidd i Europa og middelhavslanda og er rikast utvikla i det vestlege middelhavsområdet. Omfattande dyrking byrja i Nederland på 1500- og 1600-talet. Både villartane og ei rekkje kultivarar og hybridar er populære hageplantar, snittblomar og kan brukast til driving innandørs. Dei dyrka narsissane deler ein i 13 ulike klassar.

Alle artane er giftige og inneheld alkaloidet lycorin. Blomsterdekoratører og andre som har hudkontakt med narsissar kan utvikla eksem mot dei.

## Artar
Desse artane er registrerte i naturen i Noreg:
* pinselilje (*N.&nbsp;poeticus*), framandart, tradisjonell produksjonsart, potensielt høg risiko (PH) i Framandartslista 2023
* edelnarsiss (*N.*&nbsp;×*incomparabilis*), framandart, potensielt høg risiko (PH)
* påskelilje (*N.&nbsp;pseudonarcissus*), framandart, tradisjonell produksjonsart, potensielt høg risiko (PH), med underartane
** nominatunderarten lita påskelilje (*N. pseudonarcissus* ssp. *pseudonarcissus*)
** stor påskelilje (*N. pseudonarcissus* ssp. *major*), potensielt høg risiko (PH)
* smånarsiss (*N.*&nbsp;×*cyclazetta*), framandart, potensielt høg risiko (PH)
* bukettnarsiss (*N.*&nbsp;×*medioluteus*), framandart, einskildfunn, ikkje risikovurdert

Andre artar:
* miniatyrnarsiss (*N.&nbsp;asturiensis*)
* basunnarsiss (*N.&nbsp;bulbocodium*)
* cyklamennarsiss (*N.&nbsp;cyclamineus*)
* sivnarsiss (*N.&nbsp;jonquilla*)
* ''N.&nbsp;papyraceus''
* bleiknarsiss (*N.&nbsp;rupicola*) 
* tasett (*N.&nbsp;tazetta*)
* tårenarsiss (*N.&nbsp;triandrus*)

## Kjelder




----
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
----
**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Påskeliljeslekta|Påskeliljeslekta]]» frå ,  den 24. april 2017.*  

## Bakgrunnsstoff
8. garde-armé

**8. kombinerte armé** (russisk **8-я общевойсковая Краснознамённая армия**) er ein styrke på operasjonelt nivå i Søre militærdistrikt i Russland med hovudkvarter i Novotsjerkassk.

Manøverelement:

*150. motoriserte infanteridivisjon
*20. motoriserte infanteribrigade

## Referansar
58. armé frå Russland

**58. kombinerte armé** (russisk *58-я общевойсковая Краснознамённая армия*) er ein styrke på operasjonelt nivå i Søre militærdistrikt i Russland med hovudkvarter i Vladikavkaz.
## Samansetjing
### [[Militær kommando og kontroll]]
34. kommando- og kontrollbrigade i Vladikavkaz.

Manøverelement:
*42. motoriserte infanteridivisjon i Khankala i Tsjetsjenia.
*19. motoriserte infanteribrigade i Sputnik i Vladikavkaz
*136. motoriserte infanteribrigade i Bujnaksk i Dagestan.
*4. militærbase i Tskhinvali, Sør-Ossetia.

Militær eldstøtte på operasjonelt kommandonivå.

* 12. bakke-til-bakke missilbrigade, forlagt til Mozdok  
* 291. artilleribrigade forlagt til Troitskaja i Ingusjetia
* 67. luftvernbrigade forlagt til Vladikavkaz

Anna stridsstøtte

* 40. ABC-vernregiment er forlagt til Troitskaja i Ingusjetia
* 31. ingeniørregiment er forlagt til Prokhladnyj i Kabardino-Balkaria

Militær logistikk
*78. forsyningsbrigade forlagt til Prokhladnyj
 
## Referansar


## Kjelder
*42-я гвардейская мотострелковая Евпаторийская Краснознаменная дивизия (сформирована путём слияния 18 омсбр, 17 омсбр, 8 омсбр) (Ханкала, Калиновская, Шали, Борзой, Чеченская Республика)[2]

*19-я отдельная мотострелковая Воронежско-Шумлинская Краснознамённая, орденов Суворова и Трудового Красного Знамени бригада (п. Спутник, г. Владикавказ)

*136-я отдельная гвардейская мотострелковая Уманско-Берлинская Краснознамённая, орденов Суворова, Кутузова и Богдана Хмельницкого бригада (г. Буйнакск, Республика Дагестан)

## Bakgrunnsstoff