open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Maskinvare

**Maskinvare** (engelsk ) er dei fysiske delane som ei datamaskin eller ei anna utstyr er sett saman av, slik som kretskort, minnebrikker (RAM), prosessorar, kablar, energiforsyningsmodular, vifter, skivelager, CD-ROM/DVD-brennarar, skjermar, kabinett og så vidare.

Periferieiningar, som skrivarar, scannerar, osv. har òg rekna maskinvare (og programvare).

## Sjå og
* Datamaskin
* Programvare
Indrefjord kapell

**Indrefjord kapell** står i Rypefjord i Hammerfest kommune i Finnmark fylke, og er eit trømra kapell frå 1956. Det har sitjeplassar til 150 personar.

## Kjelder
* 

## Bakgrunnsstoff
*
Chris

**Chris** eller **Kris** er førenamn og kortnamn for fleire ulike kvinne- og mannsnamn. Det kan vera ei kortform av namn som byrjar med Kris-, særleg Christopher, men også Christian, Christiane, Kristina og nærskylde namn. I Noreg er Chris mest utbreidd som mannsnamn. 

Chris har namnedag den 15. mars.

## Bruk
Kris er eit utbreidd namn i Belgia, der 0,23&nbsp;% eller 11&nbsp;878 menn heitte Kris i 2002.

Chris er utbreidd i USA. Bruken av Chris som døypenamn voks frå 1940-talet, og var mest brukt rundt 1960, då over 0,3&nbsp;% av gutar og 0,05&nbsp;% av jenter fødde i USA fekk namnet. 

Chris var særs populært i Noreg rundt 1990, då over 2,5&nbsp;% av nyfødde gutar fekk namnet. I Noreg var det 1&nbsp;315 menn som heitte Chris og 112 som heitte Kris i 2009. 24 kvinner heitte Chris og 4 heitte Kris. 

## Namneberarar
*Kris Kristofferson (f. 1936), amerikansk countrysongar og skodespelar
*Chris Rea, eigentleg Christopher Anton Rea (f. 1951), britisk musikar
*Chris Isaak, eigentleg Christopher Joseph Isaak (f. 1956), amerikansk musikar
*Chris Lowe (f. 1959), britisk musikar, døypt Christopher
*Chris Cornell (f. 1964), amerikansk musikar
*Chris Penn (1965–2006), amerikansk skodespelar, døypt Christopher
*Chris Rock eigentleg Christopher Julius Rock, (f. 1965), amerikansk komikar
*Chris Pirillo (f. 1973), amerikansk TV-vert 
*Kris Marshall (f. 1973), engelsk skodespelar
*Kris Freeman (f. 1980), amerikansk langrennsløpar
*Chris Lee (f. 1982), norsk hip hop-artist
*Chris Volstad, (f. 1986), amerikansk baseballspelar
*Chris Brown (f. 1989), amerikansk hip hop/RnB-artist
George Lucas

**George Lucas** () er ein USA-amerikansk filmregissør og -produsent. Han er mest kjend for å ha produsert dei seks filmane i science fiction-serien Star Wars og filmane om eventyrhelten Indiana Jones. Lucas er eigar av produksjonsselskapet Lucasfilm og selskapet Industrial Light and Magic, som leverer spesialeffektar til filmindustrien. Han har vore Oscar-nominert fire gonger.
Geir Killingland

**Geir Killingland** () var president i modellbyrået Norwegian Models & Artists og initiativtakar til konkurransen Miss Norway.

Konkurransen til Killingland var den fyrste av sitt slag i Noreg, og han hadde avtalar med Miss World- og Miss Universe-konkurransane allereie tidleg på 1980-talet. Seinare kom også Geir Hamnes og den rivaliserande kåringa Frøken Norge på bana, og i 1994 vart det rettsstrid av om Hamnes hadde rett til å bruke namnet «Frøken Norge». Han fekk medhald, og dermed har begge dei to konkurransane vorte haldne kvart år sidan.

## Kjelde
* «Miss Norway-sjefen er død » av Jeanette Pjaaka Hauge på Dagbladet.no.
Ingøy kyrkje

**Ingøy kyrkje** står i fiskeværet Ingøy nord på Ingøya i Måsøy kommune i Finnmark og er ei langkyrkje frå 1957 bygd i betong og tre. Arkitekt for bygget var Eyvind Moestue.

Soknerådet i Måsøy ynskjer pr. 2014 å kvitte seg med kyrkja, dei som vil halde henne ved like kan få henne gratis. Viss det ikkje fører fram kan dei kome til å avvigsle henne og selje bygget. Grunnen er at det trengst storvøle på særleg grunnmuren, noko dei ikkje har råd til å betale for.

## Tidlegare kyrkjer

Den fyrste kyrkja ein kjenner til på Ingøy var truleg frå 1300&ndash;1400-talet. På 1700-talet var denne kyrkja komen i svært dårleg stand, og i 1747 vart kyrkja flytt til Måsøya. I 1860-åra vart det igjen bygd kyrje på Ingøya. Denne kyrkja vart mykje skada i ein orkan og måtte gjenoppbyggast i 1880-åra. Kyrkja stod til ho vart brend ned av dei tyske styrkane då dei trekte seg ut av Finnmark i 1944. Dagens kyrkje vart bygd i åra 1956&ndash;1957.

## Kjelder

* Statsarkivet: «Måsøy sokneprestembete»  
* «Oversikt over nåværende kirker» på nettstaden kirkekonsulenten.no
* Redaktør: Alf Henry Rasmussen «Ingøy kyrkje» på s. 100 i *Våre kirker : norsk kirkeleksikon*. Vanebo Forlag, Kirkenær 1993. ISBN 82-7527-022-7

## Bakgrunnsstoff
* 
*
Sofokles

**Sofokles** (496-406 f.Kr.) er ein av dei store greske tragediediktarane, ved sidan av Aischylos og Evripides. Sofokles er rekna som den fremste representanten for den klåre, harmoniske greske diktarkunsten, og kalla ein spenningsmeister.

Det som kjenneteiknar diktinga til Sofokles er bruken av tre skodespelarar i tragedien – før hadde dei berre bruka to. Vidare er det dialogen som ber handlinga og tar den største plassen i skodespelet. Vakre korsongar gjev at tankar og kjensler som tilskodaren kan ha. Kvinneskikkelsane er viktige i diktinga hans, dei kan representere det kompromisslause moralske kravet, eller dei kan representere kvinneleg godskap og kjærleik eller kvinneleg veikskap.

Sofokles skal ha skrive om lag 120 tragediar, den første i 468 f.Kr. Sju av dei er bevarte til notida:
* *Aias*
* *Kvinnene frå Thrakis*
* *[[Antigone]]* (442 f.Kr), omsett til nynorsk av Matias Skard og av Eirik Vandvik
* *[[Kong Oidipus|Kong Ødipus]]* (427 f.Kr), omsett til nynorsk av Matias Skard og Eirik Vandvik
* *[[Elektra]]* (409 f.Kr.), omsett til nynorsk av Matias Skard
* *Filoktetes* (409 f.Kr.)
* *Oidipus i Kolonos* (ca 406 f.Kr.), omsett til nynorsk av Sigmund Skard

## Kjelder

* Kristen Weierholt i *[[Norsk Allkunnebok]]* (1964)
* Gerhard Bendz i *Verdens litteraturhistorie* (1971) ISBN 82-574-0062-9
Aiskylos

**Aiskylos** (ca. 525 f.Kr.-456 f.Kr.) er ein av dei store greske tragediediktarane, ved sidan av Sofokles og Evripides. 

Aiskylos vart fødd i Elevsis i Attika, og budde det meste av livet i Aten. Han hadde byrja med dramatisk dikting alt 500 f.Kr., ti år seinare deltok han i slaget ved Marathon, der han kjempa i flåten, og etter nye ti år deltok han ved slaget ved Salami. Han var den første som brukte to skodespelarar, og let dialogen få ein berande plass. Emne for diktinga var henta frå segner om gudar og heltar. 

Sju av verka hans er bevarte:
* Trilogien *Orestien*, med *Agamemnon, Sonofferet, Evmenidane* (458 f.Kr.)
* *Perserane* (472 f.Kr.)
* *Dei sju mot Theben* (467 f.Kr.)
* *Hiketídes* 
* *Den bundne Prometevs*

Sistnemnde skodespel har heilt sidan antikken vore tileigna Aiskylos sin forfattarskap, men i seinare år har mange trekt dette i tvil på stilistisk grunnlag.

## Kjelder
* Kristen Weierholt i *[[Norsk Allkunnebok]]* (1948)
* Gerhard Bendz i *Verdens litteraturhistorie* (1971) ISBN 82-574-0062-9
Evripides

**Evripides** eller **Euripides** (gresk: Εὐριπίδης – *Eurīpídēs*; fødd ca. 485 f.Kr., død ca. 406 f.Kr.) var den siste av dei tre store tragediediktarane i antikkens Hellas Hellas, og levde ein generasjon seinare enn Aiskylos og Sofokles. Etter legenda vart han fødd på dagen for slaget ved Marathon(490 f.Kr.), der dei to andre store dramatikarane deltok. 

I Evripides si sette rasjonalisme og sofistikk preg på kulturen, noko som førte til omvurdering og rasering av den gamle gudelæra. I Evripedes' si dikting er det ikkje lenger gudane som driv menneska til handling, men lidenskap og andre kjensler som ligg i mennesket. 

Evripides kom frå Phyla i Attika, og budde det meste av livet i Aten. Han studerte under Protagoras i lag med m.a. Sokrates. Rundt 408 forlet han Athen til fordel for hoffet til Arkelaos, kongen av Makedonia, der han var til han døydde.

Han fekk framsynt 88 drama, og av desse er 17 bevarte til vår tid:

* *Alkestis*, 438 f.Kr.
* *Medeia*, 431 f.Kr.
* *Heraklidane* («Herkules’ barn»), 430-428 f.Kr.
* *Hippolytos*, 428 f.Kr.
* *Andromake*, ca. 425 f.Kr.
* *Hekabe*, ca. 424 f.Kr.
* *Hiketidane]]* («Dei audmjuke»), ca. 423 f.Kr.
* *Elektra*, ca. 420-416 f.Kr.
* *Herakles*, ca. 415 f.Kr.
* *Trojanerinner*, 415 f.Kr.
* *Ifigenia i Taurarland*, ca. 414 f.Kr.
* *Ion *, ca. 413 f.Kr.
* *Helena*, 412 f.Kr.
* *Fønikerinner*, ca. 409 f.Kr.
* *Orestes*, f.Kr.
* *Bakkantinnene*, sett opp etter at diktaren døydde, ca. 405 f.Kr.
* *Ifigenia i Aulis*, sett opp etter at diktaren døydde, ca. 405 f.Kr.

## Kjelder
* Kristen Weierholt i *[[Norsk Allkunnebok]]* (1952)
* Gerhard Bendz i *Verdens litteraturhistorie* (1971) ISBN 82-574-0062-9
Donald Knuth

**Donald Ervin Knuth** () i Milwaukee i Wisconsin i USA) er professor emeritus i informatikk ved Stanford University.

Han fekk mastergraden i 1960 ved Case Western Reserve University, og doktorgraden i 1963 ved California Institute of Technology, der han også vart professor. I 1968 vart han professor ved Stanford.

Han er mest kjend for fleirbindsverket The Art of Computer Programming, som han framleis skriv på.
Knuth utvikla også programma TeX og Metafont som gjer det mogleg for skribenten å programmere utsjånaden til artikkelen sin, samstundes som sjølve artikkelen framleis er ei rein tekstfil. Dette gjer det også lettare å handsame vitskaplege artiklar i versjonskontrollsystem. 

## Trivia
Knuth er kjend for nerdehumoren sin. Han betaler $ 2,56 for kvar feil som blir funne i bøkene hans (256¢ er ein heksadesimal dollar). Versjonsnummereringa til TeX og Metafont følgjer desimaltala til Pi og Nepers tal. Knuth slutta å bruke e-post i 1990, etter å ha fått nok av den kommunikasjonsforma.

## The Art of Computer Programming -bøkene

* Volume 1: Fundamental Algorithms, 1997. ISBN 0-201-89683-4
* Volume 2: Seminumerical Algorithms, 1997. ISBN 0-201-89684-2
* Volume 3: Sorting and Searching, 1998. ISBN 0-201-89685-0
* Volume 4: Combinatorial Algorithms (under arbeid)
* Volume 5: Syntactic Algorithms (under arbeid, sannsynlegvis ferdig i 2010)

## Bakgrunnsstoff

* Knuths heimeside
Japansk yen

**Yen**, av japansk *en* eller *yen* (円), er den japanske valutaeininga. Namnet tyder 'sirkel' på japansk.

Den internasjonale valutanemninga for Yen er JPY. Det latinske symbolet er ¥. 

Yen vart innførd som valuta i Japan i 1871. Dei offisielle mynteiningane vart då yen (圓), sen (錢) og rin (厘). 1 yen var lik 100 sen som var lik 1000 rin. I 1954 vart sen og rin tekne ut av omlaup.

Pengesetlane finst i valørane 1&nbsp;000, 2&nbsp;000, 5&nbsp;000 og 10&nbsp;000, medan myntane finst i valørane 1, 5, 10, 50, 100 og 500.
Offentleg skriftemål

**Offentleg skriftemål** eller *Absolutio publica* er eit skriftemål der ein person vedkjenner seg syndene sine i påhør av kyrkjelyden. Offentleg skriftemål var lenge bruka som eit middel til kyrkjetukt, og ein straffereaksjon ved sida av sivil avstraffing. Namnet på dei som avla offentleg skriftemål, og kva for brotsverk dei hadde gjort, vart lenge innført i kyrkjebøkene.

Ordninga hadde røter i katolsk tid, etter reformasjonen vart ordninga lovfesta som straffereaksjon for visse alvorlege brotsverk. Etter forordning 12. oktober 1617 vart plikta utvida til òg å gjelde dei som fekk barn utanfor ekteskap. Den liturgiske ordninga ved offentleg skriftemål er føreskreven i kyrkjeritualet av 1685. 

Kyrkjebøker frå 1700-talet viser at offentleg skrifte oftast gjaldt kvinner og menn som hadde fått barn utanfor ekteskap («leiermål»), lang tids fråvær frå nattverd, tjuveri og forstyrring av offentleg orden. Offentleg skriftemål for leiermål vart avskaffa ved forodning 8. juni 1767, i staden skulle leiermål straffast med åtte dagar på vatn og brød. Offentleg skriftemål for nattverdsforsømming vart avskaffa ved reskript 18. juni 1790. Offentleg skriftemål gjekk ut av bruk tidleg på 1800-talet. Velkjent er likevel presten Lars Oftedals offenlege skriftemål frå kordøra i St. Petri kyrkje i Stavanger 1. november 1891 då han vedkjente seg å ha gjort seg skyldig i eit usedeleg tilhøve.

## Referansar
Spelet dam

**Dam** er eit taktisk brettspel som vert spela på eit sjakkbrett (8x8 felt) eller på eit brett med 10x10 felt. Berre det eine fargefeltet vert brukt. Brikkene er flate og sirkelforma og vert flytta diagonalt som til dømes ein løpar i sjakk. Det finst fleire ulike regelsett i dam. Felles for alle er at ein startar med 12 eller 20 brikker avhengig av brettstorleiken. Målet er å slå ut motstandaren sine brikker ved å hoppe over dei. Til hjelp til dette kan ein få oppgradert brikkene sine til kongar ved å ta dei til motstandaren si baklinje. Ein konge har ulike fordelar alt etter kva reglar ein spelar etter. Den viktigaste er at ein konge kan hoppe lengre hopp enn dei vanlege eittfeltshoppa.
 
Dei mest offisielle reglane er dei reglane ein spelar med i Russland og Nederland. Her er det turneringar og rating som i sjakk, og det vert også arrangert verdsmeisterskap. 

Dam på 64 felt er i moderne tid grundig analysert. Utrekningar syner at spelaren som trekkjer først, alltid vil vinne dersom det ikkje blir gjort feil. I meisterskap vert det difor spelt med 10x10 felt for å auke vanskegraden. Dam på 64 felt er likevel komplisert nok til at det kan spelast med varierande utfall for amatørspelarar.

## Bakgrunnsstoff
* World Draughts Federation
Kongsfjord bedehuskapell

**Kongsfjord bedehuskapell** er ei tømra langkyrkje bygd som bedehus og fiskarheim i 1927 og kapellvigsla i 1928. Kapellet står i Kongsfjord i Berlevåg kommune i Finnmark og har sitjeplassar til 200 personar.

## Kjelder
* «Oversikt over nåværende kirker» på nettstaden kirkekonsulenten.no
* Biblioteknett Finnmark: Kysten og kirka 
* 

## Bakgrunnsstoff
* 
* «Kirkene i Berlevåg sogn» på nettstaden til Varanger prosti
* Kart frå 1979 som viser kyrkjestader og soknegrenser, på nettstaden til Universitetet i Bergen
* «Kirkebøker, Finnmark» på nettstaden til Arkivverket
Repvåg kyrkje

**Repvåg kapell** står i Repvåg i Nordkapp kommune i Finnmark, og er ei tømra langkyrkje frå 1967. Kapellet er teikna av Trond Dancke og har sitjeplassar til 50 personar.

## Kjelder
* «Oversikt over nåværende kirker» på nettstaden kirkekonsulenten.no
* 

## Bakgrunnsstoff
* 
*
Sandland kyrkje

**Sandland kyrkje** står i bygda Sandland i Loppa kommune i Finnmark, og er ei tømra langkyrkje frå 1971. Ho er teikna av Reidar Martinsen.

## Kjelder
* «Oversikt over nåværnde kirker» på nettstaden kirkekonsulenten.no
* 

## Bakgrunnsstoff
* 
*
Slettnes kapell

**Slettnes kapell** er eit nedlagt kapell på Slettnes i Hammerfest kommune i Finnmark. Bygget er teikna av Rolf Harlew Jenssen og vart vigsla i 1956. Det vart nedlagt i 1972. Sidan har det vore brukt ein gong kvar sommar.

## Kjelder
* «Oversikt over nåværende kirker» på nettstaden kirkekonsulenten.no
* 

## Bakgrunnsstoff
*
Acetylen

**Acetylen**, systematisk namn **etyn**, er eit hydrokarbon med formel CH som høyrer til alkyngruppa. Acetylen vert rekna for å vera det enklaste av alkyna, fordi det berre inneheld to hydrogenatom og to karbonatom. Gassen brenn med ein lys flamme som sotar mykje. I rein tilstand er han luktfri, men framstilt acetylen har ei laukliknande lukt på grunn av dei kjemiske prosessane ved framstillinga.

Acetylen vert nytta til sveising og skjerebrenning av stål.

Acetylen vert framstilt av kalsiumkarbid og vatn:
:: CaC<sub>2</sub> + 2 H<sub>2</sub>O -->C2H2 + Ca(OH)<sub>2</sub>

## Kjelder
* caplex.no

## Bakgrunnsstoff
Acetylkolin

**Acetylkolin** er eit organisk stoff som vert danna i sentralnervesystemet, på overgangen mellom nerver og musklar og i parasympatiske nerveendar. Acetylkolin verkar som overføringsstoff, det vil seia at det overfører energi frå nerveceller til muskelceller og andre celler. Stoffet er naudsynt for prosessen som fører til samantrekking av muskelen og for overføring av nerveimpulsar.

## Kjelder
* caplex.no

## Bakgrunnsstoff
Syltefjord kapell

**Syltefjord kapell** er eit kapell som står i Syltefjord i Båtsfjord kommune i Finnmark fylke. Kapellet er bygd som ei tømra langkyrkje og vart opphavleg reist i fiskeværet Makkaur i 1934, men vart rive og gjennreist i Syltefjord i 1955. 

Kapellet har sitjeplassar til 60 personar. 

Syltefjord kapell høyrer til Båtsfjord kyrkjesokn i Varanger prosti.

## Kjelder
* «Oversikt over nåværende kirker» på nettstaden kirkekonsulenten.no
* «Kirkene i Båtsfjord sogn» på nettstaden til Varanger prosti
* 

## Bakgrunnsstoff
* 
* Om Båtsfjord sokn på nettstaden til Den norske kyrkja
* Kart frå 1979 som viser kyrkjestader og soknegrenser, på nettstaden til Universitetet i Bergen
* «Kirkebøker, Finnmark» på nettstaden til Arkivverket 
*
Vestertana kyrkje

**Vestertana kyrkje** står i bygda Vestertana i Tana kommune i Finnmark, og er eit kombinert skulehus og kyrkje. Bygget er teikna av Ålaug Rosseland og vart vigsla til kapell i 1980.

## Kjelder
* «Oversikt over nåværende kirker» på nettstaden kirkekonsulenten.no
* 

## Bakgrunnsstoff
* Kyrkjesøk
Chinua Achebe

**Chinua Achebe**, fødd som **Albert Chinualumogu** () var ein nigeriansk forfattar, lyrikar og kritikar. Han er mest kjend for den første romanen sin, *[[Things Fall Apart]]* frå 1958, som handlar om avkolonialiseringa av Afrika etter andre verdskrigen og vert rekna som den mest lesne boka i moderne afrikansk litteratur.

Achebe voks opp i ein kristen familie i igbolandsbyen Ogidi. Han utmerkte seg på skulen og vann eit stipend for høgare utdanning. Medan han gjekk på universitetet, tok han til med å skriva forteljingar. Då han var ferdig å studera flytta han til storbyen Lagos, der han i 1954 vart tilsett i Nigerian Broadcasting Service. Han jobba der fram til rett før Biafrakrigen braut ut i 1967 Under krigen jobba han innan Biafra sitt diplomati.

I 1962 vart Achebe den første redaktøren for African Writers Series, som vert gjeven ut av det britiske forlaget Heinemann. Han hadde ein omfattande akademisk karriere, og heldt stillingar ved universitet i Nigeria og i Sambandsstatane. Han var professor i språk og litteratur ved Bard College i delstaten New York.

Etter debutboka gav Achebe ut fleire bøker, nokre av dei viktigaste er *No Longer at Ease* (1960), *Arrow of God* (1964), *A Man of the People* (1966) og *Anthills of the Savannah* (1987) og novellesamlinga *Girls at War* (1972). Nokre av bøkene hans er omsette til norsk. Han vart rekna for å vera ein av dei viktigaste intellektuelle nigerianarane og har skrive både litterære og politiske essay, m.a. *The Trouble with Nigeria* i 1983. Han var òg ein av dei fremste barnebokforfattarane i Afrika.

## Kjelder

* *Delar av denne artikkelen bygger på «[[:nb:Chinua Achebe|Chinua Achebe]]» frå , den 14. mars 2009.* 
 
* caplex.no
Smørfjord kapell

**Smørfjord kapell** står i Smørfjord i Porsanger kommune i Finnmark. Kapellet er eigd av Norges Samemisjon. 

## Kjelder
* «Oversikt over nåværende kirker» på nettstaden kirkekonsulenten.no
*
Sørvær kyrkje

**Sørvær kyrkje** står i Sørvær på Sørøya i Hasvik kommune i Finnmark, og er ei langkyrkje frå 1968. Arkitekt for bygget var Sverre Flåto. Kyrkja har sitjeplassar til vel 100 personar.

## Historie
Det har vore kyrkje i Sørvær også lenger attende i tid. Fyrste gongen ein finn Sørvær-kyrkja nemnd i kjelder er i 1589. Denne kyrkja vart riven i 1697 etter at ho hadde forfalle over tid og vorte skada i uvêr.

## Kjelder
* «Oversikt over nåværende kirker» på nettstaden kirkekonsulenten.no
* 

## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
* 
*
Malware

**Malware**  (frå engelsk *mal*icious soft*ware*) eller **skadeleg programvare** er programvare som på eit eller anna vis kan vera til skade for eigaren av ei dataeining.

Døme på malware er datavirus, ormar, trojanarar, spyware, adware, backdoors, spam, phishing, pharming, DDoS og keyloggerar.
Norman ASA

**Norman ASA** var eit norsk IT-selskap frå 1984 til 2012. 

Selskapet hadde spesialisert seg på både maskinvare- og programvarebaserte løysningar som beskyttar mot malware. Nokre av produkta til Norman ASA var Norman Virus Control, Norman Ad-Aware, Norman Personal Firewall og Norman E-mail Protection. Hovudmarknaden var Europa og USA. 

Selskapet var notert på Oslo Børs med tickeren *NORMAN*. 

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*Offisiell nettstad
Candidatus juris

**Candidatus juris**, for kvinner **candidata juris** (forkorta **cand.jur.**), er ei seksårig norsk akademisk grad i rettsvitskap. Etter kvalitetsreforma innan norsk høgare utdanning blir det ikkje lenger tilbode noko studium som fører fram til cand.jur.-tittelen. I staden har dei tre universiteta som tilbyr studie innan rettsvitskap (UiO, UiB og UiT) innført femårige profesjonsstudie som fører fram til ei mastergrad i rettsvitskap. Cand.jur.*-*grada vart delt ut siste gongen våren 2007.

Graden kvalifiserar kandidaten til å praktisere juss, som advokatfullmektig, dommarfullmektig eller annan type jurist. For å bli advokat må ein i tillegg til å vere cand. jur. eller Master i rettsvitskap ha to års godkjend praksis og advokatkurset.

Sidan 1837 har studenten avgjeve følgjande løfte: «Aldri vidende at ville vige fra Ret og Retferdighet, mindre raade nogen til ufornøden Trætte eller i anden Maade med Raad eller Daad befordre nogen uretvis Sag eller Idræt.» Dette løftet er teke inn i vitnemålet, og er underforstått med eit handtrykk når dekanen overrekker vitnemålet. Juridisk fakultet ved Universitetet i Tromsø har kravt at kandidaten skriv under på ei erklæring om dette før dei delar ut vitnemålet.
Dommar i retten

:*Sjå også [[dommar i tevling]]*

Med **dommar** i retten meiner ein vanlegvis ein person som er tilsett i ein domstol, og som har mynde til å treffe dømmande avgjerder. 

Fast tilsette dommarar er i Noreg embetsmenn, noko som mellom anna gjer at ein dommar ikkje kan avsettast på annan måte enn ved dom. Dette er ein del av maktfordelingsprinsippet, og bakgrunnen er at dommarar skal vere uavhengige av dei andre statsmaktene. Liknande reglar som sikrar at dommarar er uavhengige av dei andre statsmaktene finst i dei fleste utvikla rettssystem. 

I tillegg til dei fast tilsette dommarane har ein i Noreg eit system med dommarfullmektigar. Dette er juristar som blir tilsett som dommarar for vanlegvis 2 år, og ikkje lenger enn 3 år. Dommarfullmektigar er ikkje embetsmenn.

Også meddommarar blir rekna som dommarar etter domstollova, men desse er ikkje embetsmenn, og har såleis ikkje noko tilsvarande stillingsvern. Medlemmer av lagretten blir ikkje rekna som dommarar.

For å bli embetsdommar er det eit krav at ein har Juridisk embetseksamen eller er Master i rettsvitskap. Ein må vidare vere «vederheftig», det vil noko upresist seie at ein ikkje må vere insolvent. Det blir også stilt krav om eit reint rulleblad. For somme dommarstillingar er det dessuten ytterlegare krav. For å bli tilsett som lagmann eller høgsterettsdommar må ein ha fylt 30 år og ha juridisk embetseksamen med «beste karakter», det vil seie laud. I Noreg blir dommarar utnemnde av Kongen i statsråd etter innstilling frå Domstolsadministrasjonen. 

Den sentrale lova som regulerer dommarar i norsk rett er domstollova frå 1915.
Lagmann

Ein **lagmann** er ein dommar som er leiar av ei avdeling i ein lagmannsrett. Ein lagmann er som andre fast tilsette dommarar ein embetsmann.

Namnet kjem opphavleg frå gamalt av, då ein lagmann fungerte som ein tillitsmann for bøndene. Lagmannen vart under Kong Sverre gjort om til kongeleg tenestemann, og fungerte i perioden 1274 til 1797 som ein dommar.

Leiaren for lagmannsretten har tittelen *førstelagmann*. Alle lagmenn må, som høgsterettsdommarar, ha fylt 30 år og avlagt juridisk embetseksamen med «beste karakter» (laud). 

Dei vanlege dommarane i lagmannsretten har tittelen lagdommar.

*Lagmann* blir også brukt om den lagdommaren som er formann i retten under rettsførehavinga, og som mellom anna gir rettsbelæring til lagretten (juryen) før lagretten trekkjer seg tilbake for å avgjere skuldspørsmålet.
Meddommar

Ein **meddommar**  (eller **lekdommar**) er ein dommar som ikkje har  juridisk utdanning, men opptrer som dommar ut frå erfaringa si som samfunnsborgar og vanleg kunnskap om menneska og korleis samfunnet heng saman.

Hovudgrunnane for å ha lekfolk med i domstolane er eit ønske om å hindre at embetsmenn får for stor makt og at ein skal dømmast av sine likemenn.

## Bakgrunnsstoff
* «Lekdommer» frå Domstol.no
Pavel Filonov

**Pavel Nikolajevitsj Filonov** () var ein russisk kunstmålar, kunstteoretikar og poet.

## Liv
### Yngre år

Filonov vart fødd i Moskva. Fjorten år gammal, i 1897, flytta han til St. Petersburg der han tok læretimar i kunstmåling. I 1908 begynte han ved St. Petersburgs kunstakademi, han vart utvist frå akademiet i 1910.

### Kunstteoretikar
Dei neste fire åra, 1910–14, var han aktiv i kunstnargruppa Sojuz Molodjozjij (Ungdomsforbundet), grunnlagd av kunstmålarane Elena Guro og Mikhail Matjusjin. I 1912 skreiv Filonov artikkelen *Kanon og lova*, der han formulerte prinsippa for analytisk realisme, eller "anti-kubisme". I følgje Filonov skildrar kubismen delar av overflategeometrien åt gjenstandane, medan analytisk realisme skal skildre brokkar av gjenstandanes inste sjel. Han heldt fast ved prinsippa sine livet ut.

Under vignetten *Universell blomstring* (*Mirovoj rastsvet*) fremja Filonov ein arbeidsmetode som gjekk frå det partikulære til det generelle. Han meinte at objekta og felta skulle byggast opp frå små detaljar og bitar, og hevda at å gjere det omvendt ikkje var noko anna enn rein sjarlatanisme. Etter det formålet arbeidde han, og han kravde at studentane hans nytta svært små penslar når dei måla, og dei grannaste stiftar når dei teikna.

### Leiande målar
I åra 1913 til 1915 var Filonov nært knytt til Vladimir Majakovskij, Velimir Khlebnikov og andre futuristar. Hausten 1916 melde han seg til teneste i 1. verdskrigen og stridde ved den rumenske fronten. Filonov deltok i den russiske revolusjonen i 1917, han var formann av Den revolusjonære krigskomiteen i Dunaj-regionen.

I 1919 stilte han ut arbeid ved *Den første frie utstilling av kunstnarar frå alle trendar* i Eremitasjen i Petrograd. I 1923 vart han professor ved St. Petersburgs kunstakademi og medlem av Instituttet for kunstnarisk kultur (INKhUK). To år seinare organiserte han kunstnargruppa *Meistrar i analytisk realisme*, der meir enn sytti målarar deltok. Gruppa skal ha fungert fram til 1932. Arbeida deira fekk innverknad på suprematismen og ekspresjonismen.

### I unåde

Ei stor retrospektiv utstilling vigd Filonov sin kunst var i 1929 planlagd ved Det russiske museet. Men Sovjet-regjeringa forbaud utstillinga. Frå 1932 gjekk Filonov rundt og svalt, men nekta trass i dette å selje verka sine til private kunstsamlarar. Han ynskte å gje alle arbeida sine til Det russiske museet som ei gåve, for å få ein start på eit Museum for analytisk realisme. Filonov heldt fram å måle, heilt til han svalt i hel under den nazi-tyske beleiringa av Leningrad.

### Ettertid
Størstedelen av Filonov sine verk vart tatt vare på av søstera hans, Jevdokija N. Glebova. Ho lagra måleria i Det russiske museet sine arkiv og med tida donerte ho dei som gåve. Utstillingar av Filonov sine verk var lenge forbodne. I 1967 vart det gitt løyve til ei utstilling i Novosibirsk av Filonov sin kunst. I 1988 gav Det russiske museet grønt lys for Filonov-verk til samlingane sine. Den aller første internasjonale utstillinga av arbeida hans vart halden i Paris i 1989-90.
## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Pavel Filonov|Pavel Filonov]]» frå , den 15. mars 2009.*
Malung-Sälens kommun

**Malung-Sälens kommun** er ein kommune i Dalarnas län i Sverige. Kommunen grensar til tre andre kommunar i Dalarnas län, Älvdalens kommun i nord og nordaust, Mora kommun i aust og Vansbro kommun i søraust. I sør grensar han òg til Filipstads kommun og Hagfors kommun i sør, og til Torsby kommun i vest, alle tre i Värmlands län. I tillegg har kommunen ei grense til Noreg, nærare bestemt til Trysil kommune i nordvest. Administrasjonssenteret i Malung-Sälens kommun er Malung.

Skinnproduksjon har gamle anar i kommunen og dominerte næringslivet heilt fram til byrjinga av 1980-talet. I dag er verkstadindustri og turisme, mellom anna i Sälen, viktige næringar.

## Administrativ historikk
Dei tre kommunane Lima, Malung og Transtrand vart ikkje påverka av den fyrste landsomfattande kommunereforma i 1952, men heldt fram som eigne kommunar til den andre kommunereforma i 1971. Då vart dei slått saman til Malungs kommun. Administrasjonssenteret Malung var *[[municipalsamhälle]]* frå 1931 til 1957 som ein del av Malungs kommun.

1. mars 2007 avgjorde den svenske regjeringa at kommunen skulle få byte namn til Malung-Sälens kommun frå og med 1. januar 2008. Dette er unik og gjer han til den einaste kommunen i Sverige som har to stadnamn i kommunenamnet.

## Kommunevåpenet
Blasonering: *På blå bakgrunn, ein hestesko, og ovanfor ein ståande klohammar, begge i gull*.

Alle dei tre einingane som vart slått saman i 1971 hadde allereie eigne heraldiske våpen. Malung sitt hadde vorte fastsett i 1947 og byggjer på tingslagsseglet frå 1600-talet. Lima og Transtrand var også med i tingslaget, så det var naturleg å registrere det for den nye kommunen. Dette vart gjort i 1975. Hesteskoen og klohammaren har seinare endra farge frå gull til sølv.

## Tettstader
Det er ni tettstader i Malung-Sälens kommun.

Tettstadene i tabellen er ordna etter innbyggjartal per 31. desember 2005. Administrasjonssenteret er utheva.

## Kjelder
* Artikkelen var opphavleg basert på ei omsetjing av «Malung-Sälens kommun» på Wikipedia på svensk.
* «Malung – kommune» på Store Norske Leksikon.

## Fotnotar
Orsa kommun

**Orsa kommun** er ein kommune i Dalarnas län i Sverige. Kommunen grensar til to andre kommunar i Dalarnas län, Rättviks kommun i aust og Mora kommun i sør og vest. I tillegg grensar kommunen til Ljusdals kommun i Gävleborgs län i nord og Härjedalens kommun i Jämtlands län i nordaust. Administrasjonssenteret i kommunen er Orsa, som ligg 15 km nord for Mora.

Nord i Orsa kommun finn ein mykje furuskog i næringsfattig morenejord, men i sør er det ein meir fruktbar og artsrik sedimentberggrunn, mellom innsjøane Skattungen og Orsasjön. Det er også mykje myrmark i kommunen. Næringslivet er dominert av treindustri og turisme. Ein kjend attraksjon i kommunen er Orsa Grönklitt, som er eit skisenter og ein bjørnepark.

## Administrativ historikk
Orsa kommun omfattar i dag det same området som ved innføringa av kommunar i 1863. Administrasjonssenteret Orsa var *[[municipalsamhälle]]* frå 1902 til 1966.

## Kommunevåpenet
Blasonering: *På gullbakgrunn, tre raude orsaslipesteinar, to øvst og éin nedst*.

Slipesteinproduksjon har føregått svært lenge i området og slipesteinen finst òg på eit soknsegl frå 1720. Våpenet vart fastsett av kongen i 1943. . Det vart ikkje gjort nokon endringar i kommunen i samband med inndelingsreformene på 1950- og 1970-talet, men våpenet vart registrert hjå Patent- och registreringsverket ifølgje dei nye reglane for kommunevåpen i 1974.

## Tettstader
Det er to tettstader i Orsa kommun.

Tettstadene i tabellen er ordna etter innbyggjartal per 31. desember 2005. Administrasjonssenteret er utheva.

## Kjelder
* Artikkelen var opphavleg basert på ei omsetjing av «Orsa kommun» på Wikipedia på svensk.
* «Orsa» på Store Norske Leksikon.

## Fotnote
Mora kommun

**Mora kommun** er ein kommune i Dalarnas län i Sverige. Kommunen grensar til seks andre kommunar i Dalarnas län. Desse er Orsa kommun i nordaust, Rättviks kommun i aust, Leksands kommun og Vansbro kommun i sør, Malungs kommun i vest og Älvdalens kommun i nordvest. I tillegg grensar han til éin kommune i Jämtlands län, Härjedalens kommun, i nord. Administrasjonssenteret i kommunen er Mora.

Kommunen ligg omkring den nordlege delen av innsjøen Siljan. Mora er ein skogrik kommune med mange småvatn og myrområde. Österdalsälven renn gjennom kommunen frå nord til søraust. Av industri kan knivproduksjon nemnast, og elles er turisme ei dominerande næring.

## Administrativ historikk
I 1893 vart *[[municipalsamhälle]]t* Mora Strand innlemma i Mora kommun. Dette barut ut i 1908 og vart til Morastrands *[[köping]]*. I 1959 vart kommunen og köpingen sameina att, under namnet Mora köping. Ved kommunereforma i 1971 vart Mora kommun oppretta av köpingen, samt *[[landskommune|landskommunane]]* Sollerön, Våmhus og Venjan, som hadde vore uforandra kommunar sidan 1863.

## Kommunevåpenet
Blasonering: *På raud bakgrunn, eit bilete av St. Mikael og draken, begge delar i gull*.

Våpenet går tilbake til eit gammalt soknsegl, noko som tyder på at Mora kyrkje har vore helga til erkeengelen Mikael. Som våpen vart det fastsett for den dåverande Mora landskommun i 1946, medan Morastrands köping fekk eit anna våpen i 1947. Då desse einingane gjekk saman i 1958 vart våpenet til Mora teke i bruk for den nye eininga. Det same hende etter kommuneopprettinga i 1971.

## Tettstader
Det er tolv tettstader i Mora kommun.

Tettstadene i tabellen er ordna etter innbyggjartal per 31. desember 2005. Administrasjonssenteret er utheva.

## Kjelder
* Artikkelen var opphavleg basert på ei omsetjing av «Mora kommun» på Wikipedia på svensk.
* «Mora – kommune» på Store Norske Leksikon.

## Fotnote
Rättviks kommun

**Rättviks kommun** er ein kommune i Dalarnas län i Sverige. Kommunen grensar til fire andre kommunar i Dalarnas län. Desse er Falu kommun i søraust, Leksands kommun i sør, Mora kommun i sørvest og Orsa kommun i vest. I tillegg grensar han til to kommunar i Gävleborgs län, Ovanåkers kommun i aust og Ljusdals kommun i nord. Administrasjonssenteret i kommunen er Rättvik.

Rättvik er ein jord- og skogbrukskommune med eit kupert og skogkledd terreng. Ein finn treindustri i kommunen, i tillegg til at det er lange tradisjonar for kalkutvinning. Turisme er også ei viktig næring i kommunen.

## Administrativ historikk
Boda landskommun braut 1. mai 1875 ut av Rättviks landskommun. I 1910 vart Rättviks municipalsamhälle oppretta. Ved kommunereforma i 1952 vart det ikkje gjort endringar i området, men i 1963 vart Boda sameina med Rättvik att og i 1966 vart *[[municipalsamhälle]]t* oppløyst. Rättviks kommun i si noverande form vart oppretta i 1974, då Ore vart innlemma.

## Kommunevåpenet
Blasonering: *Firedelt skjold, felt 1 og 4 i raudt med ei ståande øks av gull, felt 2 og 3 i gull med to piler [i blått]*.

Våpenet vart fastsett for Rättviks *socken* i 1948, bileta kjem frå eit soknsegl frå 1600-talet. Også landkommunane som gjekk inn i Rättviks kommun på byrjinga av 1970-talet hadde eigne heraldiske våpen. Det fanst dermed tre våpen etter kommunereforma på byrjinga av 1970-talet. Det var den namngjevande eininga sitt våpen som vart vald til kommunevåpen og registrert hjå Patent- och registreringsverket i 1979.

## Tettstader
Det er seks tettstader i Rättviks kommun.

Tettstadene i tabellen er ordna etter innbyggjartal per 31. desember 2005. Administrasjonssenteret er utheva.

## Kjelder
* Artikkelen var opphavleg basert på ei omsetjing av «Rättviks kommun» på Wikipedia på svensk.
* «Rättvik» på Store Norske Leksikon.

## Fotnotar
Krister

**Christer** og **Krister** er mannsnamn danna som nordiske variantar Kristian, som tyder 'kristen'. Ei mellomform var *Christiern*.

Christer har namnedag den 15. mars i Noreg. Krister har svensk namnedag den 13. november, ein status det først fekk i 1986.

## Bruk
I Sverige var namnet mest brukt for nyfødde gutar på 1940- og 1950-talet.
I Noreg var namnet mest utbreidd som døypenamn mot slutten av 1980-talet, og blei gjeve til over 0,5 % av nyfødde rundt 1990.

I 2005 heitte 1,35 % eller 61&nbsp;321 svenske menn Christer, og namnet var det 37. mest utbreidde. I Noreg var prosentdelen same året 0,12 %. I 2009 heitte 2898 norske menn Christer og 748 heitte Krister. 

## Namneberarar
* Krister Henriksson (f. 1946), svensk skodespelar
* Christer Pettersson (1947&ndash;2004), svenske mistenkt for drapet på Olof Palme 
* Christer Sjögren (f. 1950), svensk songar, vokalist i Vikingarna
* Christer Fuglesang (f. 1957), svensk astronaut
* Christer Falch (f. 1969), norsk plateprodusent og tv-fjes
* Christer Torjussen (f. 1970), norsk komikar
* Krister Sørgård (f. 1970), norsk langrennsløpar
* Christer Basma (f. 1972), norsk fotballspelar
* Krister Trondsen (f. 1978), norsk langrennsløpar
* Christer Strøm (f. 1988), norsk musikar og filmskapar

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Christer|Christer]]» frå , og «[[:sv:|Christer]]» frå  den 15. mars 2009.*
Vardø kapell

**Vardø kapell**, òg kalla **Steglnes kapell**, er eit kapell som står ved kyrkjegarden på Steglneset, kring 200 meter sørom Vardøhus festning i Vardø by i Vardø kommune i Finnmark fylke. Kapellet er bygd som ei tømra langkyrkje i 1908.

I 1907&ndash;1908 vart det laga til ny kyrkjegard i Vardø fordi det byrja verte plassmangel på den gamle, og kapellet vart bygd til i samband med dette. Byggmeister for kapellet var Lars Johnsen. Det finst lite av skriftlege kjelder om kapellet frå dei fyrste åra, men det ser ut til å ha vorte lite bruka. Ifylgje munnlege kjelder ynskte folk å ha gravferdene frå Vardø kyrkje, sjølv om det var den nye kyrkjegarden som skulle nyttast.

I motsetnad til Vardø kyrkje vart ikkje kapellet øydelagt undre andre verdskrigen. På 1990-talet måtte det restaurertast og det stod ferdigvøld i 1997. I seinare år har det vorte meir populært å nytte, og det vert no halde bryllaup og barnedåpar så vel som gravferdsgudstenester i kapellet.

## Kjelder

* Arkitekturguide for Nord-Norge og Svalbard: «Vardø kapell»
* «Oversikt over nåværende kirker» på nettstaden kirkekonsulenten.no
Dommarfullmektig

Ein **dommarfullmektig** er i Danmark og Noreg ein jurist som er *mellombels tilsett* som dommar.

## Noreg

I Noreg er ein dommarfullmektig ein mellombels tilsett dommar ved ein tingrett. Stillinga er i prinsippet ei nybyrjarstilling som skal gje røynsle og lærdom, og tilsettingstida er difor som hovudregel avgrensa til to år og skjer på andre vilkår og etter ei anna framgangsmåte enn for ordinære tingrettdommarar. Tilsettingstida kan forlengast, men kan samla ikkje vere på meir enn tre år, jf. domstollova § 55 g. Justisdepartementet kan gje reglar om unnatak frå dette.

Det er sterke avgrensingar for kva ein dommarfullmektig kan gjere utan å få ei særskild fullmakt, jf. domstollova § 23. Men slik fullmakt er så vanleg at alle dommarfullmektigar får dette. Fyrst får dommarfullmektigen ei spesiell, avgrensa fullmakt, seinare ei alminneleg fullmakt, likevel slik at det gjeld somme lovsette avgrensingar for fullmakta. Stort sett har dommarfullmektigane difor dei same oppgåvene som ein tingrettsdommar, då den viktigaste praktiske lovfastsette avgrensinga er at dommarfullmektigar ikkje kan vere dommar i ei straffesak som gjeld ei straffbar handling med ei strafferamme på over 6 år, jf. straffeprosesslova § 276, fjerde ledd.

Praksis i to år som dommarfullmektig stettar krava til å få advokatløyve, jf. domstollova § 220. Praksis i eitt år som dommarfullmektig stettar krava til prosedyrepraksis for å få advokatløyve, jf. advokatforskrifta § 8-1.

Meir detaljerte reglar om tilsetting av dommarfullmektigar, funksjonstid, løn, myndeområde med meire er gjeve i Justisdepartementet sitt Rundskriv G-46/1999

I motsetnad til dommarfullmektigane er tingrettsdommarar fast tilsette embetsmenn ved tingretten, utnemnd av Kongen i statsråd.

* *Denne artikkelen bygger mellom anna på «[[:nb:Dommarfullmektig|Dommarfullmektig]]» frå , den 15. mars 2009.*
Smedjebackens kommun

**Smedjebackens kommun** er ein kommune i Dalarnas län i Sverige. Kommunen grensar til tre andre kommunar i Dalarnas län, Ludvika kommun i vest og Säters kommun og Hedemora kommun i nord. I tillegg grensar han til Ljusnarsbergs kommun og Lindesbergs kommun i Örebro län i sørvest og Norbergs kommun, Fagersta kommun og Skinnskattebergs kommun i Västmanlands län i aust og søraust. Administrasjonssenteret i kommunen er Smedjebacken.

Smedjebacken er ein gammal *[[bruksort]]* som ligg ved sjøen Barken i vassystemet til Kolbäcksån. Gjennom tettstaden renn vatnet ned mot Mälaren gjennom Strömsholms kanal via Fagersta, Virsbo, Surahammar, Hallstahammar og Kolbäck. Sørvest i kommunen renn vassystemet til Hedströmmen ned mot Mälaren via Köping.

Landskapet i kommunen kupert og oppsprukke. Det er mange vatn og mykje myrmark. Smedjebackens kommun er ein del av Bergslagen og har lange gruvetradisjonar, men i dag har industriproduksjon teke over mykje med mellom anna stål- og verkstadindustri. Mange i kommunen pendlar, og då særleg til Ludvika.

## Administrativ historikk
*[[Municipalsamhälle]]t* Smedjebacken vart i 1895 innlemma i Norrbärke landskommun. Dette området fekk i 1918 namnet Smedjebackens *[[köping]]* og braut ut av Norrbärke kommun. Ved kommunereforma i 1952 vart Malingsbo kommun slått saman med Söderbärke kommun. Det vart ikkje gjort forandringar i Smedjebackens köping og Norrbärke landskommun. I 1967 vart Norrbärke innlemma i köpingen. I 1971 vart denne gjord om til Smedjebackens kommun, og i 1974 vart også Söderbärke innlemma.

## Kommunevåpenet
Blasonering: *Eit delt skjold, det øvste feltet i sølv med ein raud tomasta seglbåt med sette segl, det nedste feltet i raudt med tre raude tannhjul, to øvst og eitt nedst.*.

Våpenet vart fastsett for köpingen i 1947. Slk det var vanleg i Dalarna, hadde også Norrbärke og Söderbärke eigne våpen. Desse gjekk ut av bruk og våpenet til köpingen vart registrert for kommunen i 1980.

## Tettstader
Det er seks tettstader i Smedjebackens kommun.

Tettstadene i tabellen er ordna etter innbyggjartal per 31. desember 2005. Administrasjonssenteret er utheva.

1 Ein mindre del av tettstaden ligg i Smedjebackens kommun, mesteparten ligg i Ludvika kommun.

## Kjelder
* Artikkelen var opphavleg basert på ei omsetjing av «Smedjebackens kommun» på Wikipedia på svensk.
* «Smedjebacken – kommune» på Store Norske Leksikon.

## Fotnote
Induksjonsomn

Ein **induksjonsomn** er ein elektrisk komfyr der oppvarminga skjer ved at det blir danna eit elektromagnetisk felt som induserer straum i dei stoffa som skal varmast opp. Det er to typar induksjonsomnar, låg- og høgfrekvensomnar. I lågfrekvente omnar skjer oppvarmingen ved at ladaren dannar ei kortslutta sekundærvikling. I høgfrekvensomnar blir straum indusert i det som skal varmast opp som virvelstraum.
Andreas Achenbach

**Andreas Achenbach** () i var ein tysk kunstmålar.

Achenbach byrja utdanninga si under Wilhelm von Schadow på kunstakademiet i Düsseldorf. Alt som 14-åring selde han sitt første måleri. I 1832 og 1833 reiste han saman med far sinr til Rotterdam, Amsterdam og Riga og måla hovudsakleg havsmiljø. Seinare vart han elev av Johann Wilhelm Schirmer. Stilarten hans dei første åra var romantikken, men etter at han busette seg i München i 1835 og trefte Louis Gurlitt endra han stil til realismen.

Achenbach gjorde fleire studiereiser, mellom anna i 1835 til Danmark, Noreg og Sverige der kan måla fallen i Trollhättan. I 1836 var han i Alpane og Tyrol og frå 1843 til 1845 i Italia. I 1846 reiste han attende til Düsseldorf og vart professor der. Han har hatt stor påverknad på norske landskapsmålarar.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Andreas Achenbach|Andreas Achenbach]]» frå , den 15. mars 2009.*
Dean Acheson

**Dean Gooderham Acheson** () var ein USA-amerikansk politikar. Han var utanriksminister i Sambandsstatane i 1949-53. Ved Acheson-planen frå 1950 ville han gjera det mogleg for generalforsamlinga i SN å omgå vetoretten til stormaktene i Tryggingsrådet.

## Kjelder
* caplex.no
Gerrit Achterberg

**Gerrit Achterberg** () var ein lyrikar frå Nederland. Han vert rekna som ein av dei største i moderne nederlandsk lyrikk. I mellomkrigstida var han ein forløpar for den eksperimentelle lyrikken etter andre verdskrigen.

## Kjelder
* caplex.no
Karachi

**Karachi** er den største byen og den opphavlege hovudstaden i Pakistan. Han er også det økonomiske senteret, viktigaste hamnebyen og eit transportknutepunkt i landet. Byen er i dag provinshovudstad for Sind. Karachi ligg ved Arabiahavet, like nordvest for Indusdeltaet.

Sidan grunnlegginga av Pakistan i 1947 har byen vakse kraftig, særleg sidan rundt 2000. Tettstadområdet Karachi er det niande folkerikaste i verda.
Ved folketeljinga i 2017 hadde byen  innbyggjarar.

 

## Soge
Karachi var opphavleg eit fiskarsamfunn. Han blei utvikla som handelshamn frå 1700-talet, då dei nærliggande elvehamnene Karak Bunder, Shah  Bunder og Kiti Bunder blei tilmudra.

Den moderne hamnebyen blei utvikla av britiske kolonistyresmakter på 1800-talet. Han kom under deira styre i 1839 og blei gjort til hovudstad i Sind etter at dei erobra området i  1843. Utbygginga av hamna og bygging av jernbane herfrå og innover i landet førte til vekst.

Då Pakistan blei danna i 1947 blei Karachi vald til hovudstad, og fekk ei stor mengd tilflyttarar frå India av indiske muslimar, kjend som *[[mohadjirar]]*. Frå 1947 auka 1951 folketalet i byen med 161 prosent.
Folkeveksten fortsette også etter at hovudstaden blei flytta til Rawalpindi og seinare Islamabad i 1959. I tillegg til den fortsette innvandringa frå India kom også tilflyttarar frå den pakistnanske landsbygda.

Dominansen frå dei innflytta mohadjirane i byen førte til konfliktar med den opphavlege befolkninga av sindhiar. Eit kvotesystem frå 1974 reduserte talet på mohadjirar i offentleg sektor frå 33 til 20 prosent. I 1983 blei partiet Mohajir Quami Movement (MQM) danna ut frå ei studentrørsle mot diskriminering. MQM vann lokalvalet i byen i 1992, men blei avsett av den pakistanske regjeringa i 1993. Konflikten hadde forårsaka spreidd vald sidan 1980-talet; på midten av 1990-talet blei samanstøyta valdsamare og fleire tusen blei drepne.

## Økonomi og transport
Karachi er endepunkt for det pakistanske jernbanenett og har ei stor internasjonal lufthamn. Den pakistanske marineflåten har også hamn her.

Byen er handelssentrum i landet og har også mykje eigen industri, som omfattar næringsmiddel-, tekstil-, sigarett-, sement-, elektro-, kjemisk og petrokjemisk industri.

## Kultur og utdanning

Byggeskikken i Karachi er prega av britisk koloniarkitektur, som kjøpesenteret Empress Market, Saint Patrick's Cathedral og Cantonment Railway Station. Lokale interesser har reist bygningar i retro- og moderne muslimsk stil, som Mohatta Palace (1927), Tooba-moskeen (1969) og mausoleet Mazar-e-Quaid (1970). 2000-talet har sett fleire skyskraparprosjekt.

Karachi huser Nasjonalmuseet i Pakistan frå 1950, som har store arkeologiske og etnografiske samlingar. Universitetet i Karachi blei grunnlagd i 1951. Det medisinske fakultetet ved Aga Khan-universitetet ligg her.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Karachi|Karachi]]» frå , og «[[:en:Karachi|Karachi]]» frå  den 15. mars 2009.* 
* 
 

### Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
Gudmund

**Gudmund** er eit mannsnamn av norrønt opphav. Det norrøne namnet *Guðmundr* er sett saman av *guð*, 'gud', og *[[-mund|mundr]]*, 'vern', eller 'gåve'.

Gudmund har namnedag i Danmark og Noreg den 16. mars og i Sverige den 2. april.

Den islandske forma *Guðmundur* er eitt av dei mest brukte namna på Island. I Noreg har Gudmund i nyare tid vore mest brukt som namn på nyfødde på 1920- og 1930-talet.

## Namneberarar
* Gudmund Arason (1161–1237), islandsk biskop
* Guðmundur Andrésson (d. 1654), islandsk språkforskar
* Gudmund Jöran Adlerbeth (1751–1818), svensk diktar og statsmann
* Gudmund Stenersen (1863-1934), norsk målar
* Guðmundur Finnbogason (1873–1944), islandsk filosof og psykolog
* Gudmunds Nils Larsson (1892–1949), svensk sekkepipespelar
* Guðmundur Daníelsson (1910–1990), islandsk forfattar
* Gudmund Harlem (1917–1988), norsk lege og politikar, far til Gro Harlem Brundtland
* Gudmund Restad (f. 1937), norsk politikar
* Gudmund Hernes (f. 1941), norsk sosiolog og politikar
* Gudmund Vindland (f. 1949), norsk forfattar
* Gudmund Skjeldal (f. 1970), langrennar og forfattar

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Gudmund|Gudmund]]» frå , den 15. mars 2009.*
Gudny

**Gudny** er eit nordisk kvinnenamn sett saman av dei norrøne namnedelane *Gud-*, som tyder 'gud', og *[[-ny]]*, som tyder 'ny'. Gudny har namnedag den 16. mars. Ei anna form av namnet er Gunni.

Gudny har vore vanleg på Island sidan 900-talet. I 2004 var Guðný det 18. mest utbreidde kvinnenamnet.

Namnet har ei førekomst i Noreg i mellomalderen. Det var noko brukt etter reformasjonen. I nyare tid hadde det ein liten oppsving i bruken i mellomkrigstida, men blei seinare mindre vanleg. I 2009 var det 471 kvinner som heitte Gudny i Noreg.

## Namneberarar
* Gudny Dalflyen (f. 1915), norsk omsetjar
* Gudny Dahlen (f. 1942), norsk musikar
* Gudny Fagerhol (f. 1949), norsk ordførar
* Gudny Aspaas (f. 1951), norsk songar
* Gudny Hagen (f. 1954), norsk forfattar og musikar
* Guðný Halldórsdóttir (f. 1954), islandsk filmskapar

## Kjelder

* Spørjekassa om namn

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Gudny|Gudny]]» frå , den 15. mars 2009.*