open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Maria av Ungarn

**Maria av Ungarn** eller **Maria av Anjou** ) var regjerande dronning av Ungarn frå 1382 til ho døydde. Ho var dotter av og tronarving etter kong Ludvig I av Ungarn og Polen og Elisabet av Bosnia.

## Biografi
Etter at den eldre systera hennar Katarina døydde i 1378 blei Maria hylla som tronarving til både Ungarn og Polen etter far sin. Ho blei samtidig trulova med Sigismund av Luxembourg, som ifølge avtalen skulle bli medregenten hennar ved vigselen. 

### På trona
Då faren døydde i 1382 arva Maria den ungarske krona. Mora fungerte som regent for henne medan ho var umyndig. Den polske adelen nekta å la henne få den polske trona gjennom å krevja at den framtidige monarken måtte bu i Polen. I staden blei den yngre systera til Maria, Hedvig, vald til polsk monark i  1384. 

Ungarn blei truga av invasjon både frå Maria sin trulova Sigismund og slektningen hennar Karl av Napoli, som begge ville ta trona. Mor hennar trulova henne då med Louis de Valois, duc d'Orléans, ein yngre bror av kong Karl VI av Frankrike. I 1385 blei Maria gift med Sigismund av Luxembourg, etter at han hadde invadert landet. Etter bryllaupet drog Sigismund til Böhmen. Opposisjonen i Ungarn baud då inn Karl III av Napoli, som blei hylla som monark. Maria si mor Elisabet fekk han så drepen i februar 1386. 

Det braut ut eit opprør i Kroatia under Johan Horvath til fordel for sonen til Karl, Ladislaus. Elisabet og Maria blei tekne til fange då dei drog til krigsområdet, og mora og formyndarane til Ladislaus kravde at Elisabet måtte drepast som hemn for å ha fått Karl drepen. Elisabet blei kvelt til daude, medan Maria blei verande i fangenskap. Etter ei tid blei den ungarske trona rekna som ledig, og mannen til Maria, Sigismund, blei hylla som konge i Budapest.

### Seinare styre
4. juni 1387 blei Maria frigjort av Sigismund, og gjeninnset som ungarsk monark. Paret styrte sidan etter den opphavlege semja som medregentar. Maria hadde sitt eige segle og underteikna statlege handlingar og dokument, men ho verker å mest ha bekrefta avgjerdene til Sigismund enn å ha hatt nokon sjølvstendig politikk. I 1394, då Johan Horvath til slutt blei teken til fange, var det likevel Maria som gav ordre om å avretta han. 

Maria døydde etter eit fall frå ein hest under ein graviditet.

## Kjelder


* *Nordisk familjebok*, band 17 (1912) sp. 938 (länk)

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Maria av Ungern|Maria av Ungern]]» frå ,  den 4. juni 2021.*
Ljosstokk

**Ljosstokk** var i gamal tid eit lite skrin, nytta for å transportera talgljos. I 2019 vart det funne eit slikt skrin som hadde kome til syne då isen tina i Breheimen nasjonalpark. Då skrinet vart funne visste ein ikkje kva det var, men ein analyse ved Kulturhistorisk Museum synte at skrinet inneheldt bivoks, som ein trur er restar av talgljos. Skrinet er laga av furu og er frå seinmellomalderen.

## Referansar
Edøyskipet

**Edøyskipet** er restane av eit skip frå mellom år 500 og 1000, norsk vikingtid eller merovingartid, som ligg under ein tidlegare gravhaug på jordet på Edøya i Smøla kommune i Møre og Romsdal. Funnet ligg rett nord for Edøy gamle kyrkje. Skipet vart oppdaga i 2019 like ved skipsleia langs Mørekysten inn mot Trondheim.

Gravhaugen har hatt ein diameter på omkring 18 meter, og frå radaren seier forskarar ved NIKU at dei verna delane av skipet kan ha ei lengd på minst 13 meter. Ut frå dette reknar dei med at skipet opphavleg var 16-17 meter langt.
Restane etter Edøyskipet er per 2021 enno ikkje gravne ut.

## Funnstaden
Arkeologar undersøkte i 2019 området med georadar som del av eit prosjekt finansiert av Møre og Romsdal fylkeskommune, ettersom Edøya alt var kjent som ei plass med mange fornminne. På radarbiletet kom skipet opp som ein såkalla «anomali», dvs. eit ikkje forventa mønster. 

Jorda omkring funnstaden vart kartlagd i september 2018. Deretter undersøkte arkeologar frå Norsk institutt for kulturminneforskning (NIKU) jorda med ein georadar som ved hjelp av elektromagnetiske signal registrerer visse eigenskapar til jordsmonnet. På denne måten laga dei eit digitalt kart over strukturar under jordoverflata. 

Funnet var del av eit prosjekt finansiert av Møre og Romsdal fylkeskommune. Edøya var utvald for prosjektet ettersom det alt var kjent som ei plass med mange fornminne. Øya er òg kjend for Kulisteinen, ein runestein reist under kristninga av Noreg. På sørsida av Edøyfjorden, i den andre sida av skipsleia, ligg Solskjel der det er kjend to slag frå Noregshistoria; eit sogeslag under rikssamlinga til Harald Hårfagre på slutten av 800-talet, og eit slag i 1208 i borgarkrigstida.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Edøyskipet|Edøyskipet]]» frå ,  den 5. juni 2021.*
Thévenin-ekvivalent

**Thévenin-ekvivalent** er ein ein-port-krins som representerer ein meir kompleks krins. Ekvivalentkrinsen er tufta på Thévenins teorem, som seier at ein vilkårleg lineær krins med ei eller fleire spenningskjelder, straumkilder og motstandar er ekvivalent til ei ideell spenningskjelde i serie med ein motstand. Med open utgang er utgangsspenninga u_{ut}=u_{Th}.

At ein vilkårleg krins kan omformast til ein ekvivalent krins med berre to komponentar forenklar i mange samanhengar analysen mykje. Thévenin-motstanden R_{Th} og lastmotstanden R_{L} dannar ein spenningsdelar, så når Thévenin-spenninga u_{Th}, Thévenin-motstanden R_{Th} og lastmotstanden R_{L} er kjede kan ein finna spenninga over lasten som

:u_{L}=u_{Th}\left( \frac{R_L}{R_L+R_{Th}} \right).
For å få størst muleg spenning over lasten må Thévenin-mostatanden vera liten i høve til lastmotstanden: R_{Th} \ll R_{L}.

## Døme
Ein audioeffektforsterkar med ein Thévenin-motstand, òg kalla «utgangsmotstand» eller «indre motstand», på 100 m\Omega, er kopla til ein høgtalar med nominell impedans på 5 \Omega. Om effektforsterkaren genererer ei Thévenin-spenning på 10 V, vil spenninga over høgtalaren vera på 9,8 V. Om lastmotstanden hadde vore på 1 \Omega ville spenninga over lasten vorte redusert til 9,1 V. Vi finn Thévenin-ekvivalenten til forsterkaren ein gong for all, men kan endra lastmotstanden for å studera den resulterande spenninga over han.

## Referansar

## Sjå òg
* Norton-ekvivalent
Junior Eurovision Song Contest 2021

**Junior Eurovision Song Contest 2021 (JESC 2021)** var den 19. gongen Junior Eurovision Song Contest vart arrangert. Tevlinga vart arrangert i La Seine Musicale i Paris i Frankrike, etter at Valentina vann tevlinga i 2020 med songen «J'imagine». Dette var fyrste gongen at Frankrike arrangerte Junior Eurovision Song Contest. Finalen vert arrangert 19. desember 2021. Programleiarar for Junior Eurovision Song Contest 2021 er Élodie Gossuin, Olivier Minne og Carla Lazzari

19 land deltok i tevlinga. Albania, Irland, Italia, Nord-Makedonia og Portugal var alle tilbake til Junior Eurovision Song Contest etter å ha stått over fjorårets tevling på grunn av koronaviruspandemien. Armenia, Aserbajdsjan og Bulgaria returnerte også tilbake i Junior Eurovision Song Contest etter å ha sist deltekne i høvesvis 2019, 2018 og 2016. Kviterussland var for fyrste gong sidan byrjinga av Junior Eurovision Song Contest ikkje med. Årsaka var at den kviterussiske kringkastaren BTRK vart utestengd frå Den europeiske kringkastingsunionen (EBU) 1. juli 2021. Kviterussland kan ikkje deltake i tevlinga før BTRK vert atteropptekne som EBU-medlem, eller dersom ein annan kviterussisk kringkastar vert medlem av unionen.

Vinnaren av tevlinga vart Armenia med songen «Kami Kami», framført av Maléna Fox. Dette var den andre sigeren til Armenia i Junior Eurovision Song Contest, etter å ha vunne i 2010. Polen, Frankrike, Georgia og Aserbajdsjan utgjorde resten av topp fem. Aserbajdsjan fekk si beste plassering i Junior Eurovision Song Contest med sin femteplass.

## Format
### Visuell design
Temaet og slagordet for tevlinga, *Imagine*, vart presentert 20. mai 2021 under ein pressekonferanse i Rotterdam, Nederland i samband med Eurovision Song Contest 2021. Slagordet vart vald som ein referanse til vinnarsongen frå året føre, «J'imagine», i tillegg til å oppmuntre barn til å vere kreative og følgje sine draumar.

### Programleiarar
17. november 2021 vart det offentleggjort at tevlinga skulle leiast av tre programleiarar: den fransk-belgiske skodespelaren og tv-programleiaren Olivier Minne, modell, radio- og tv-programleiar og politikar Élodie Gossuin og artisten Carla Lazzari, som representerte Frankrike i Junior Eurovision Song Contest i 2019.

## Deltakande land

## Røystegjeving

* **INR**: Poeng frå røystegjevinga på internett.

## Sjå òg
* Eurovision Song Contest 2021

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Nettstaden til Junior Eurovision Song Contest
NM i orientering 1991/langdistanse

**Noregsmeisterskapen i orientering 1991** i langdistanse vart sundag 16. juni ved Haugesund. Mennene sprang ei 22,6 km lang løype, kvinneløypa var 14 km lang.

### Menn





### Kvinner





## Kjelder
*Halden Arbeiderblad 17. juni 1991
NM i orientering 1991

**Noregsmeisterskapen i orientering 1991** vart avvikla dagane frå 12. til 15. september i Vegårshei og Gjerstad i Aust-Agder. Menn og kvinner tevla i normal og kort løype, samt stafett.

## Menn
### Normal løype - 13,9 km





### Kort løype - 4,5 km





### Stafett





## Kvinner
### Normal løype - 8 km





### Kort løype - 3,5 km





### Stafett





## Kjelder
**Sportsboken 91-92*. Sportsboken As/VG. 1991.
Gianni Rivera

**Giovanni Rivera**, kjend som **Gianni Rivera**, () er ein italiensk tidlegare politikar og fotballspelar frå Alessandria. Han vann ei rekke pokalar med AC Milan og vart i 1969 kåra til årets fotballspelar i Europa. Rivera var ein framifrå playmaker, av fleire rekna som Italias beste fotballspelar i det 20. hundreåret.

## Idrettskarriere
### Klubbspel
Rivera var Milan-spelar frå 1959 til han la opp i 1979. Frå 1962 til 1979 var han med å vinne den italienske serien tre gongar og den nasjonale cupen fire gongar. Han bidrog mykje til at Milan vann europacupen både i 1963 og 1969, og cupvinnarcupen i 1968 og 1973. Etter han i 1969 som kaptein leia laget til klubbens andre triumf i europacupen, vart han tildelt Ballon d'Or som Europas beste fotballspelar.

### Landslagsspel
Rivera fekk sin landslagsdebut i mai 1962 og deltok i alle fire verdsmeisterskapane i tida 1962 til 1974. Under Fotball-VM 1970 vart han matchvinnar i den legendariske semifinalen mot Vest-Tyskland, ein kamp som enda med 4 – 3 til Italia. I sjølve VM-finalen vart Rivera og Italia eit nummer for små mot Brasil. Rivera spelte ikkje meir enn 60 landskampar, noko som kom av at landslagssjefane anten valde honom eller Sandro Mazzola som spelstyrar i laget. Han skåra i alt 14 landslagsmål.

## Politikk
Rivera var medlem av EU-parlamentet valperioden 2005-09. Han representerte Fridomsdemokratane, eit sentrum-høgre parti.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Gianni Rivera|Gianni Rivera]]» frå ,  den 5. juni 2021.*  
*eu-football
GeForce 30-serien

**GeForce 30-serien** er ein familie av grafikkort utvikla av Nvidia. Serien tek over for GeForce 20-serien og vart lansert 1. september 2020.

## Kort

## Kjelder




## Bakgrunnsstoff
Lars Haltbrekken

**Lars Haltbrekken** () er ein norsk politikar som vart stortingsrepresentant for Sosialistisk Venstreparti i 2017. 

Haltbrekken vart landskjend som leiar 1995-96 av Natur og Ungdom. Frå 1998 til 2001 var han tilsett i Norsk Bonde- og Småbrukarlag. I 2005 vart han vald til leiar av Norges Naturvernforbund, ein posisjon han hadde til 2016, då han trekte seg for å verte stortingsrepresentant for Sosialistisk Venstreparti. Ved stortingsvalet 2017 vart han fyrstekandidat for SV i Sør-Trøndelag, endå om han har budd i Oslo i lang tid. Stortingsperioden 2017-21 var han medlem i Energi- og miljøkomiteen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Lars Haltbrekken|Lars Haltbrekken]]» frå ,  den 5. juni 2021.*  

## Bakgrunnsstoff
*
Cornelia Oschkenat

**Cornelia Oschkenat**, fødd **Riefstah**l, () er ein tysk tidlegare friidrettsutøvar frå Neubrandenburg som representerte Aust-Tyskland til 1990. Ho vann sølv på 100 meter hekk ved europameisterskapen 1986 og bronse i øvinga under verdsmeisterskapen 1987, der ho også fekk sølv med det austtyske mannskapet i 4 x 100 m stafett. I tillegg sigra ho på 60 meter hekk ved tre innandørs-EM.

## Aktiv
Cornelia Riefstahl høyrde til verdseliten på 100 meter hekk frå 1983. Som Cornelia Oschkenat vann ho 60 meter hekk ved hall-EM 1985 i Aten. Denne meistertittelen forsvarte ho ved hall-EM 1986 i Madrid og hall-EM 1988 i Budapest. I det mellomliggande 1987 vann ho øvinga ved hall-VM 1987 i Indianapolis.

Oschkenat sprang inn til sølvmedalje på 100 meter hekk under Friidretts-EM 1986 i Stuttgart, verdsrekordhaldaren Jordanka Donkova frå Bulgaria var i eiga klasse. 11. juni 1987 presterte Oschkenat personbeste med tida 12,45 sekund ved eit stemne i Neubrandenburg. Utover sommaren sprang ho fleire sterke hekkeløp. Under verdsmeisterskapen i Roma i september kom ho med tida 12,46 i mål til bronsemedalje, like bak landskvinna Gloria Uibel, bulgarske Ginka Zagortsjeva vann med god margin. I den same meisterskapen tok Oschkenat seg av den andre etappen for det austtyske laget i 4 x 100 meter stafett; Silke Gladisch, Kerstin Behrendt og Marlies Göhr. Ved EM 1990 enda Oschkenat på fjerdeplassen, to hundredels sekund attom bronsevinnaren.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
*EM 1982 i Aten: Utslått i semifinalane (13,07=nr 10) 
*VM 1983 i Helsinki: Nr 7 – 12,94
*EM 1986 i Stuttgart: Sølvmedalje – 12,55, bakom Jordanka Donkova (12,38)
*VM 1987 i Roma: Bronsemedalje – 12,46. Sølv i 4 x 100 m stafett
*OL 1988 i Seoul: Nr 8 – 13,73
*EM 1990 i Split: Nr 4 på korthekken – 12,94 
*VM 1991 i Tokyo: Utslått i kvalifiseringa (13,55=nr 33)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Cornelia Oschkenat|Cornelia Oschkenat]]» frå ,  den 6. juni 2021.*
Williams County i Nord-Dakota

**Williams County** er eit fylke nordvest i den USA-amerikanske delstaten Nord-Dakota, vestgrensa til fylket er delstatsgrense mot delstaten Montana. Flatevidda til Williams County, som vart oppretta i 1891, er på 5&nbsp;563 km², 201 km² dekt av vatn. Fylkessetet ligg i Williston, einaste byen i fylket.

I 2010 budde 22&nbsp;398 personar i Williams County. Grunna ein oljeboom auka folketalet med kring 15&nbsp;000 det neste tiåret. Ved folketeljinga 2000 vart 48,3 % av ibuarane registrerte som norskætta og 22 % som tyskætta.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Williams County, North Dakota|Williams County, North Dakota]]» frå ,  den 6. juni 2021.*  

## Bakgrunnsstoff
*
Real Mallorca

**Real Club Deportivo Mallorca** er ein spansk fotballklubb heimehøyrande i Palma på øya Mallorca. Klubben vart stifta 5. mars 1916 og deltek i 2021 på nivå 2 i det spanske seriesystemet. Heimebana rommar 23&nbsp;142 tilskodarar. Laget spelar i raudt og svart.

Real Mallorca hadde si store tid kring tusenårsskiftet. Klubben tok seg i 1999 til finalen i den aller siste cupvinnarcupen, der det vart tap 1-2 mot SS Lazio. Same året vart laget nummer 3 i La Liga, ein prestasjon spelarane kopierte i 2001. 28. juni 2003 vann Real Mallorca 3-0 over Huelva i den spanske cupfinalen (Copa del Rey), etter straffeskåring av Walter Pandiani og to mål av Samuel Eto'o.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:RCD Mallorca|RCD Mallorca]]» frå ,  den 5. juni 2021.*
David Davidsen

**David Davidsen** () var ein norsk fiskar og oppsynsmann frå Åkra i Rogaland. Han representerte einmannskrinsen Karmsund på Stortinget 1919-21.

Davidsen var fødd på garden Munkejord i Åkra og dreiv fiske frå barneåra, jamsides arbeidde han på farsgarden til han gifta seg. Vinteren 1878/79 var han elev på amtsskulen. Han slo seg ned i Åkrehamn og dreiv fiske frå seglskøyte. Perioden 1911-35 var han oppsynsmann under vårsild- og torskefisket. Elles skøytte han til levemåten med ein del inkasso- og assuranseverksemd. Han var styrar av Aakrehavn Assuranseforening til 1945. Vidare var han styreleiar («direktør») i Skudesnes & Aakra Sparebank frå 1927 til 1942. Han var i si tid formann i i fattigstyret i Åkra, like eins i likningsnemnda, samt forlikskommissær.

Ved stortingsvalet 1918 vart Davidsen vald til å representere Karmsund og partiet Venstre på Stortinget. På Tinget var han medlem i Lønningskomiteen. Tidlegare hadde han vore medlem i Den departementale snurpenotkomiteen av 1914 og av Komiteen om støtte til fiskeribedriften m. m. av 1919.

## Kjelder
*Stortingsbiografi
NM i orientering 1992

**Noregsmeisterskapen i orientering 1992** vart avvikla dagane frå 3. til 5. september i Bardufoss i Troms. Menn og kvinner tevla i normal og kort løype, samt stafett.

## Menn
### Normal løype - 15,3 km





### Kort løype





### Stafett





## Kvinner
### Normal løype – 9,3 km





### Kort løype





### Stafett





## Kjelder
**Sportsboken 92-93*. Sportsboken As/VG. 1992.
Norton-ekvivalent

**Norton-ekvivalent** er ein ein-port-krins som representerer ein meir kompleks krins. Ekvivalentkrinsen er tufta på Notons teorem, som seier at ein vilkårleg lineær krins med ei eller fleire spenningskjelder, straumkjelder og motstandar er ekvivalent med ei ideell straumkjelde i_N i parallell med ein motstand R_N. Straumen i_N frå den indre straumkjelda i_N blir kalla Norton-straumen og motstanden R_N blir kalla Norton-motstaden, eller «den indre motstanden». Med open utgang er utgangsspenninga u_{ut}=R_Ni_{N}.

At ein vilkårleg krins kan omformast til ein ekvivalent krins med berre to komponentar forenklar i mange samanhengar analysen mykje. Når ein lastmotstand R_{L} blir kopla til utgangen dannar Norton-motstanden R_{N} og lastmotstanden R_{L} ein straumdelar, så når Norton-ekvivalenten og lastmotstanden R_{L} er kjende kan ein finna straumen gjennom R_{L} som

:i_{L}=i_{N}\left( \frac{R_N}{R_L+R_{N}} \right).
For å få størst mogeleg straum over lasten må Norton-motstanden vera stor i høve til lastmotstanden: R_{N} \gg R_{L}. Om ein kortsluttar utgangen blir i_L=i_N.
 
## Referansar

 
## Sjå òg
*Thévenin-ekvivalent
Wells County i Nord-Dakota

**Wells County** er eit fylke sentralt i den USA-amerikanske delstaten Nord-Dakota. Flatevidda til fylket er på 3&nbsp;343 km² og folketalet kring 4&nbsp;000, fylkesetet ligg i landsbyen Fessenden. Fylket vart oppretta i 1873 og organisert 1884.

Ved folketeljinga 2000 vart 59,5 % av ibuarane registrert som tyskætta og 24,1 % som norskætta.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Wells County, North Dakota|Wells County, North Dakota]]» frå ,  den 6. juni 2021.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Grundset stasjon

**Grundset stasjon** ligg langs Rørosbanen i Elverum kommune i Innlandet. Han vart opna i 1862 som endestasjon då Hamar-Grundsetbanen stod ferdig. Fram til 1866 vart namnet skrive «Grundseth». Då banen vart forlenga til Åmot i 1871, vart stasjonen nedgradert til stoppestad, og var betent til 1953 da han fikk status som haldeplass. Vanleg persontrafikk vart nedlagt i 1985, men stasjonen var betjent i skuletida fram til 1997.
Kidder County

**Kidder County** er eit fylke sentralt i den USA-amerikanske delstaten Nord-Dakota. Flatevidda til Kidder County er på 3&nbsp;712 km², 213 km² er dekt av vatn. Fylket vart grunnlagt i 1873 og organisert i 1881.

Knapt 2&nbsp;500 menneske bur i fylket som vert styrt frå landsbyen Steele. Ved folketeljinga 2000 vart 64,2 % av ibuarane registrert som tyskætta og 15,4 % som norskætta.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Kidder County, North Dakota|Kidder County, North Dakota]]» frå ,  den 6. juni 2021.*  

## Bakgrunnsstoff
Dawson County i Montana

**Dawson County** er eit fylke aust i den USA-amerikanske delstaten Montana. Flatevidda til Dawson County er på 6&nbsp;170 km² som har i underkant av 9&nbsp;000 ibuarar. Fylkesetet ligg i småbyen Glendive.

Ved folketeljinga 2000 vart 39,7 % av ibuarane registrert som tyskætta og 17 % som norskætta.

Fylket vart grunnlagt i 1869.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Dawson County, Montana|Dawson County, Montana]]» frå ,  den 7. juni 2021.*
Daniels County

**Daniels County** er eit fylke nordaust i den USA-amerikanske delstaten Montana. Nordgrensa til fylket er òg USA si landegrense mot Canada. Fylket vart grunnlagt i 1920.

Flatevidda til Daniels County er på 3&nbsp;690 km². I 2020 bur kringom 1700 personar i fylket, nær 2/3 i fylkesetet Scobey.

Ved folketeljinga 2000 vart 35,7 % av ibuarane registrert som norskætta og 20 % som tyskætta.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Daniels County, Montana|Daniels County, Montana]]» frå ,  den 7. juni 2021.*
Polarforsking

**Polarforsking** viser gjerne til reiser i polare område, ikkje berre for å nå sjølve Nordpolen eller Sørpolen, men også for å utforska andre område nord for den nordlege polarsirkelen (66° 32′ N) eller sør for den sørlege polarsirkelen.

## Typar
Ein skil i hovudsak mellom:

* Ekspedisjonar til Nordpolen og Arktis
* Ekspedisjonar til Sørpolen og Antarktis
* Ekspedisjonar til og gjennom Nordvestpassasjen
* Ekspedisjonar til og gjennom Nordaustpassasjen
* Ekspedisjonar til og over Grønland.

I tillegg kan ein skilja ut ekspedisjonar til Svalbard og andre stadar i det arktiske eller antarktiske området.

## Formål
Slike ekspedisjonar kan ha fleire formål:

* kartografiske, det vil seia å kartleggja til utstrekkinga og den nærare utforminga til landområde
* klimatiske, det vil seia å undersøka temperatur-, vind-, nedbørforhold og liknande
* arkeologiske, det vil seia å søkja etter leivningar frå menneskeleg busetjing og virke
* etnologiske, det vil seia å at studera leveviset, sedvanane og åndslivet til lokale folk, mellom anna språk
* geologiske, det vil seia å kartleggja geologiske formasjonar, innhald av moglege mineral og liknande
* botaniske, det vil seia å studera plantevekst
* zoologiske, det vil seia å studera dyrelivet.

I tillegg til slike formål kan ein også prøva å finna gode skipsruter, stadar eigna til jakt (t.d. av kvalar, pelsdyr og liknande) eller anna nytting av ressursar, stadar eigna til hamner og anna form for overvintring og busetjing eller berre å leggja beslag på område som ikkje tilhøyrer andre statar. I nyare tid har ein del polarekspedisjonar nærast hatt preg av å vera idrettsprestasjonar eller uthaldsprøvar for deltakaren eller deltakarane.

## Oversikt
Historisk byrja polarekspedisjonane på slutten av 1400-talet, men først i det neste hundreåret fekk dei ein meir systematisk karakter. Særleg England og Nederland førte an, men andre land deltok òg. For Danmark-Noreg markerte Hans Egede si reise til Grønland eit vendepunkt for landet si verksemd innan dette området, og frå andre halvdel av 1800-talet og til no har dansk og norsk innsats for polarekspedisjonar vore sterk. Størstedelen av den danske verksemda har vore retta mot Grønland, men også andre område, særleg til Nord-Amerika, som Vitus Bering sin kjende ekspedisjon til farvatnet mellom Sibir og Alaska.

Andre land, som England, USA, og Russland (der ein i denne samanhengen også må rekna det tidlegare Sovjetunionen) har gjort ekspedisjonar såvel til Nordpolen og Arktis som til Sørpolen og Antarktis.

## Polarstasjonar
I løpet av 1900-talet har dei eigentlege polarekspedisjonane i stor grad blitt supplerte med vedvarande tilstadevere på faste polarforskingsstasjonar, noko som særleg gjeld Antarktis men også Grønland.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:da:Polarekspeditioner|Polarekspeditioner]]» frå ,  den 7. juni 2021.*
Pelée

**Montagne Pelée** eller berre **Pelée** er ein 1394 meter høg aktiv stratovulkan på nordsida av øya Martinique i Karibia. Han hadde eit kraftig utbrot i 1902 og eit mindre i 1929.
Namnet «Pelée» tyder 'skalla'.
## Utbrotet i 1902

8. mai 1902 eksploderte vulkanen. I løpet av eit par minutt ramma pyroklastiske straumar byen Saint-Pierre. Byen blei heilt øydelagd. Nær 30 000 menneske omkom. I Saint-Pierre overlevde berre to personar. Dette er den verste katastrofen i samband med vulkanutbrot i historia til Karibia.

## Kjelder

----
**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Montagne Pelée|Montagne Pelée]]» frå ,  den 7. juni 2021.*
Jelena Guljajeva

**Jelena Viktorovna Guljajeva**, fødd **Rodina**, ( er ein russisk tidlegare høgdehoppar. Ho vann sølvmedaljen i øvinga ved europameisterskapen 1994.

## Aktiv
Etter å ha vore utestengt frå friidretten i to år tok Guljajeva femteplassen under VM 1993 i Stuttgart. Året etter sikra ho seg sølvmedaljen då EM 1994 fann stad i Helsinki, slovenske Britta Bilač var suverent best i tevlinga. Guljajeva vart nummer fire i OL-finalen 1996 med sterke 1,99 meter. Den 23. mai 1998 i Kalamáta presterte ho livsbeste gjennom å gå over 2,01 meter. Tre månader seinare hamna ho på sjetteplassen under EM i Budapest.

### Doping
Under eit stemne i Roma i juli 1991 testa Jelena Rodina positivt i ei dopingprøve. Ho vart dømd for bruk av dopingmidlar og utestengt i to år.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
*VM 1993 i Stuttgart: Nr 5 – 1,94 m
*EM 1994 i Helsinki: Sølvmedalje – 1,96 m, bakom Britta Bilač (2,01 m)
*OL 1996 i Atlanta: Nr 4 – 1,99 m
*EM 1998 i Budapest: Nr 6 – 1,92 m
*VM 1999 i Sevilla: Nr 12 – 1,93 m
*VM 2001 i Edmonton: Nr 10 – 1,90 m

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Jelena Wiktorowna Guljajewa|Jelena Wiktorowna Guljajewa]]» frå ,  den 7. juni 2021.*
Kveke

**Kveke** (*Elytrigia repens*) er ein rundt 70 cm høg art av grasfamilien med lange, krypande og djuptgåande jordstenglar. Kveke har flattrykte småaks med flatsida vend mot strået. Planta er eit av dei vanskeligste ugrasartane, som i eng ofte dannar tuver. 

## Kjelder

**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:nb:Kveke|Kveke]]» frå ,  den 8. juni 2021.*  
 
*  Kveke ''Elytrigia repens'' (L.) Nevski, artsdatabanken.no
NM i orientering 1992/langdistanse

**Noregsmeisterskapen i orientering 1992** i langdistanse vart avvikla 20. juni ved Drammen. Mennene sprang ei 24,9 km lang løype, kvinneløypa var på 14,9 km.

### Menn





### Kvinner





## Kjelder
*Drammens Tidende og Buskeruds blad 22. juni 1992
Shoshone County

**Shoshone County** er eit fylke nord i den USA-amerikanske delstaten Idaho som i aust delar grense med delstaten Montana. 
Fylket vart grunnlagt i 1884, og har namn etter innfødde shoshonefolk. Fylkessetet er i Wallace, medan den største busetnaden er Kellogg.

Flatevidda til fylket er på 6&nbsp;820 km². Kringom 12&nbsp;800 personar bur i fylket. I fylgje folketeljinga i 2000 var 22,1&nbsp;% av desse av tysk, 14&nbsp;% av amerikansk, 11,3&nbsp;% av engelsk, 9,7&nbsp;% av irsk og 5,9&nbsp;% av norsk opphav.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Shoshone County, Idaho|Shoshone County, Idaho]]» frå ,  den 8. juni 2021.*  

## Bakgrunnsstoff
*
Ines Müller

**Ines Müller**, fødd **Reichenbach**, () er ein tysk tidlegare friidrettsutøvar frå Grimmen i Mecklenburg-Vorpommern som representerte Aust-Tyskland. Ho vann i 1986 EM-sølv og 1987 VM-bronse i kulestøyt.

## Aktiv
Ines Reichenbach vart nummer åtte i kuletevlinga ved Sommar-OL 1980 i Moskva. Ho måtte vente i seks år før ho fekk delta i den neste store internasjonale meisterskapen. Som Ines Müller vart ho austtysk meister 1985 i kulestøyt og på ny i 1986. Under europameisterskapen 1986 tok ho sølvmedaljen i øvinga, einast landslagskollega Heidi Krieger støytte lenger. Året etter kneip Müller bronsen i kulestøyt i Friidretts-VM, verdmeister Natalja Lisovskaja frå Sovjetunionen og hennar eiga landskvinne Kathrin Neimke var i eiga klasse. Den 16. mai 1988 sette Müller livsbeste i kulestøyt med 21,57 meter ved eit stemne i Aten. Fire månader seinare var ho langt unna den lengda då OL-finalen i kulestøyt fann stad i Seoul, berga likevel ein fjerdeplass.
 
Müller var også ein framifrå diskoskastar med ein personbeste på 66,40 meter, oppnådd 22. september 1985 i Berlin.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
*OL 1980 i Moskva: Nr 8 – 19,66 m
*EM 1986 i Stuttgart: Sølvmedalje – 20,81 m, bakom Heidi Krieger (21,10 m)
*VM 1987 i Roma: Bronsemedalje – 20,76 m
*OL 1988 i Seoul: Nr 4 – 20,37 m

## Kjelder

* 
**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Ines Müller|Ines Müller]]» frå ,  den 7. juni 2021.*
Dmitrij Sjevtsjenko

**Dmitrij Igorevitsj Sjevtsjenko** () er ein russisk tidlegare diskoskastar frå Taganrog. Han tok sølvmedaljen i øvinga både under verdsmeisterskapen 1993 og europameisterskapen 1994.

## Aktiv
Sjevtsjenko vart nummer sju i diskoskastinga ved VM 1991 i Tokyo og nummer åtte under Sommar-OL i Barcelona året etter. I 1993 tok han sølv då Friidretts-VM vart avvikla i Stuttgart, ein liten meter bakom tyske Lars Riedel. Ved EM 1994 i Helsinki sikra han seg ein ny sølvmedalje, slått med 22 cm av kviterussaren Vladimir Dubrovsjtsjik.

Etter å ha vore utestengt i 1996-97, lukkast Sjevtsjenko ikkje å vinne ein internasjonal medalje. Nærast kom han då han vart fjerdemann ved Friidretts-VM 2001 i Edmonton. Livsbeste presterte han då han 7. mai 2002 kasta 70,54 meter ved eit stemne i Krasnodar.

Sjevtsjenko vart sovjetisk diskosmeister i 1991, sidan vart han russisk meister seks gongar. Han er 200 cm høg og vog 140 kg då han var aktiv.

### Doping
Kort etter han enda på åttandeplass i Göteborg-VM 1995, testa han positivt på det forbodne stoffet metandienon i ei dopingprøve. Dermed fekk han ikkje tevle dei neste to åra. 

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
*VM 1991 i Tokyo: Nr 7 – 62,90 m
*OL 1992 i Barcelona: Nr 8 – 61,78 m
*VM 1993 i Stuttgart: Sølvmedalje – 66,90 m, bakom Lars Riedel (67,72 m)
*EM 1994 i Helsinki: Sølvmedalje – 64,56 m, bakom Vladimir Dubrovsjtsjik (64,78 m)
*VM 1995 i Göteborg: Nr 8 – 63,18 m
*EM 1998 i Budapest: Utslått i kvalifiseringa - 0
*VM 1999 i Sevilla: Utslått i kvalifiseringa (60,80 m=nr 19)
*OL 2000 i Sydney: Nr 11 – 62,65 m
*VM 2001 i Edmonton: Nr 4 – 67,57 m
*EM 2002 i München: Nr 6 – 63,97 m
*VM 2003 i Paris: Nr 10 – 62,28 m
*OL 2004 i Aten: Utslått i kvalifiseringa – 0

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Dmitri Igorewitsch Schewtschenko|Dmitri Igorewitsch Schewtschenko]]» frå ,  den 9. juni 2021.*
NM i orientering 1993

**Noregsmeisterskapen i orientering 1993** vart avvikla dagane frå 16. til 18. september i Gjøvik i Oppland. Menn og kvinner tevla i normal og kort løype, samt stafett.

## Menn
### Normal løype - 15,1 km





### Kort løype





### Stafett





## Kvinner
### Normal løype – 8,9 km





### Kort løype





### Stafett





## Kjelder
* *Sportsboken 93-94*. Chr. Schibsteds Forlag. 1993.
NM i orientering 1993/langdistanse

**Noregsmeisterskapen i orientering 1993** i langdistanse vart avvikla 19. juni i Sogndal. Mennene sprang ei 26&nbsp;km lang løype, kvinneløypa var på 16&nbsp;km.

### Menn




### Kvinner




## Kjelder
* *Sportsboken 93-94*. Chr. Schibsteds Forlag. 1993.
Estadio de la Cartuja

**Estadio de la Cartuja** (spansk **Estadio Olímpico de la Cartuja**, også  **Olímpico Sevilla**, 'Olympiastadion i Sevilla') er eit fleirbruksstadion i Sevilla i Spania. Anlegget stod ferdig i 1999 til VM i friidrett og har ein tilskodarkapasitet på 57&nbsp;619. Estadio de la Cartuja er rekna som eit femstjerners stadion av UEFA og var vertskap for UEFA-cupen i 2003 mellom Celtic FC og FC Porto.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Olympiastadion (Sevilla)|Olympiastadion (Sevilla)]]» frå ,  den 1. oktober 2021.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*
Tue

**Tue** eller **TUE** kan visa til:

* Tuve, ein rund liten topp på bakken
* Technische Universiteit Eindhoven
* Therapeutic Use Exemption, om medikament innan idrett
* Tuyuca, eit språk med ISO 639-koden tue
* Namnet Tue, eit skandinavisk namn

## Stadar
* Tue Brook, ein bekk i Liverpool i England
** Tue Brook House
** Tue Brook railway station
* Tue Marshes Light, eit fyr i Virginia i USA
* Tue, ein barangay i Tadian kommune i Fjellprovinsen (Mountain Province) på Filippinane

## Sjå òg

* Tue Rechnung! Donnerwort, BWV 168, ein kantate av Bach
Yellowstone-elva

**Yellowstone-elva** (engelsk **Yellowstone River**) er ei sideelv til Missouri. Ho er ca. 1 080 km lang og ligg nordvest i USA. 

Elva blir rekna som hovudsideelva til den øvre delen av Missouri, og elva med sideelver har eit nedbørsfelt som strekkjer seg frå Rocky Mountains i nærleiken av Yellowstone nasjonalpark og tvers over fjella og høgslettene i Sør-Montana og Nord-Wyoming. Nedbørsfeltet til elva er på 181 300 km². Den største bielva er den austlege Powder.

Dei største sideelvene til Yellowstone er Gardner River, Shields River, Lamar River, Boulder River, Stillwater River, Bighorn River, Tongue River og Powder River.

Nokre av dei større byane ved elva er Billings, Forsyth, Miles City, Glendive og Sidney, alle i Montana.

Yellowstonefalla består av to større fossefall i Yellowstoneelven. Fossane ligg i Yellowstone nasjonalpark.

Yellowstone er den lengste uregulerte elva i dei nedre 48 statane. Det er ingen demningar som dannar reguleringsmagasin eller anna langs elva. Det same kan ikkje seiast om sideelvane: Der er det fem større vassmagasin: Bull Lake, Boyson, Buffalo, Bighorn, Tongue Riv, og Lake De Smet-reservoara.

Nesten alle samanstøyta under Black Hills-krigen mellom amerikanske styrkar og framfor alt lakotafolk fann stad nær Yellowstone-elva. 

Det er strekt oljeleidningar gjennom området. I 2011 og i 2015 var det ulukkestilfelle av lekkasjar, og dette førte til oljeforureining av og ved Yellowstone River.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Yellowstone River|Yellowstone River]]» frå ,  den 8. juni 2021.*
Turn under Sommar-OL 1984

**Turnøvingane under Sommar-OL 1984** i Los Angeles vart avvikla i tida 29. juli til 11. august. Øvingane omfatta 14 tevlingar, 8 for menn og 6 for kvinner. 71 menn og 65 kvinner deltok i mangekampane.

## Menn
### Mangekamp





### Bøylehest





### Frittståande





### Hopp





### Ringar





### Skranke





### Svingstang





### Lagkamp





## Kvinner
### Mangekamp





### Bom





### Frittståande





### Hopp





### Skranke





### Lagkamp





## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Gymnastics at the 1984 Summer Olympics|Gymnastics at the 1984 Summer Olympics]]» frå ,  den 10. juni 2021.*
Pablo Escobar

**Pablo Emilio Escobar Gaviria** ()var ein colombiansk narkobaron og leiar av Medellínkartellet. Særleg kokainsmugling frå Colombia til USA gjorde Escobar til ein av dei rikaste mennene i verda.
Lofotens budstikke

**Lofotens budstikke** var ei norsk lokalavis som kom ut i Vestvågøy i perioden 1895-1897. Ho var den fyrste avisa som vart utgjeven i Vestvågøy. Redaktør var Chr. Christoffersen, som òg var lærar og formann i likningsnemnda. Avisa var skriven for hand av redaktøren. Etter planen skulle ho koma ut to gongar for månaden, men utgjevinga var uregelmessig, både av di redaktøren var oppteken med arbeidet i likningsnemnda og skulen, og nokre gongar av mangel på papir. Lofotens budstikke var ei venstreavis, i samsvar med den politiske ståstaden til redaktøren. Mykje av stoffet handla om kommunale saker, men òg om tilhøvet mellom Noreg og Sverige, som på denne tida ikkje var det beste.
 
## Referansar
NM i turn 1969 for kvinner

**Noregsmeisterskapen i turn 1969** for kvinner vart arrangert på Eidsvoll i Akershus helga 29.–30. november. Deltakarane tevla i åttekamp, med både obligatoriske og sjølvvalde program i dei fire øvingane: bom, frittståande, hopp og skranke.

### Åttekamp





Unni Holmen vann både frittståande og skranke, medan Helga Braathen var best i bom. I hopp-øvinga delte Holmen og Braathen sigeren.

## Kjelder
*Arbeiderbladet 1. desember 1969
Ada County

**Ada County** er eit fylke sørvest i den USA-amerikanske delstaten Idaho. Fylket vart grunnlagt i 1864 og dekker eit 2&nbsp;746 km² stort landområde. Byen Boise er fylkesete.

Folkemengda i Ada County er i sterk vekst, siste tiåret har folketalet auka med 100&nbsp;000 til nær ein halv million ibuarar. Om lag ein av fire Idaho-buarar held hus i Ada County.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Ada County, Idaho|Ada County, Idaho]]» frå ,  den 11. juni 2021.*
NM i turn 1972 for kvinner

**Noregsmeisterskapen i turn 1972** for kvinner vart arrangert på Stord helga 27.–28. mai. Deltakarane tevla i åttekamp, med både obligatoriske og sjølvvalde program i dei fire øvingane: bom, frittståande, hopp og skranke.

### Åttekamp





Unni Holmen vann alle fire øvingane.

## Kjelder
*Bergens Arbeiderblad 29. mai 1972
NM i turn 1970 for kvinner

**Noregsmeisterskapen i turn 1970** for kvinner vart arrangert i Haraldshallen i Haugesund helga 4.–5. juli. Deltakarane tevla i åttekamp, med både obligatoriske og sjølvvalde program i dei fire øvingane: bom, frittståande, hopp og skranke.

### Åttekamp





Unni Holmen vann både frittståande og skranke, medan Helga Braathen var best i hopp og bom, i den siste øvinga i lag med Kristin Gurholt.

## Kjelder
*Haugesunds Avis 6. juli 1970
NM i orientering 1994/langdistanse

**Noregsmeisterskapen i orientering 1994** i langdistanse vart avvikla 2. juli i Ås i Akershus. Mennene sprang ei 25,5 km lang løype, kvinneløypa var på 16 km.

### Menn





### Kvinner





## Kjelder
**Sportsboken 94-95*. Chr. Schibsteds Forlag. 1994.
Tulipanslekta

**Tulipanslekta** (*Tulipa*) er ei planteslekt i liljefamilien. Tulipanar er laukplanter. Mange artar blir dyrka som hageplanter og er vanlege å ha i bukettar og oppsatsar.

## Artar
I Noreg er desse artane registrerte:
* Villtulipan (*T. sylvestris*), framandart, potensielt høg risiko (PH) i Framandartslista 2023
* Skjermtulipan (*T. urumiensis*), framandart, låg risiko (LO)
* Hagetulipan (*T.* ×*gesneriana*), framandart, ingen kjend risiko (PH)
* Darwintulipanar (*Tulipa* 'Darwin'), framandart, ikkje risikovurdert
* Turkestantulipan (*T. turkestanica*), framandart, ikkje risikovurdert

## Namn
Namnet «tulipan» stammar frå det persiske ordet for turban, *dulband*.

## Kjelder




----

## Bakgrunnsstoff

*
Stephanie Graf

**Stephanie Graf** () er ein austerriksk tidlegare mellomdistanseløpar frå Klagenfurt. Ho tok sølvmedaljen på 800 meter både i Sommar-OL 2000 og VM 2001.

## Aktiv
Graf sprang inn til bronsemedalje på 800 meter ved europameisterskapen 1998. Året etter vart ho nummer sju i VM-finalen på personleg rekord 1.57,92. Under Sommar-OL 2000 i Sydney presterte ho livsbeste då ho sikra seg sølvmedaljen på tida 1.56,64. Både i OL-finalen og det komande innandørs-VM 2001 i Lisboa måtte ho sjå seg klart slått av Maria Mutola. Også i VM-finalen 2001 i Edmonton enda Graf på sølvplass, fattige tre hundredels sekund attom Mutola. Ved innandørs-VM 2003 i Birmingham fekk Graf eit nytt sølv, då slått med eit knapt halvsekund av Mutola.

### Doping
I 2010, sju år etter ho la opp, vart Graf dømd til to år utestenging frå idrett, grunna opplysningar om involvering i bruk av blodplasma.
  
### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
*VM 1997 i Aten: Utslått i kvalifiseringa (2.02,52=nr 18)
*EM 1998 i Budapest: Bronsemedalje – 2.00,11
*VM 1999 i Sevilla:  Nr 7 på 800 m – 1.57,92
*OL 2000 i Sydney: Sølvmedalje på 800 m – 1.56,64, bak Maria Mutola
*VM 2001 i Edmonton: Sølvmedalje på 800 m – 1.57,20, bak Maria Mutola (1.57,17)
*VM 2003 i Paris: Nr 8 (1.59,26 i semifinalane)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Stephanie Graf|Stephanie Graf]]» frå ,  den 12. juni 2021.*
Bjarne Myrstad

**Bjarne Myrstad** () var ein norsk journalist, forfattar og informasjonsarbeidar. Myrstad vart fødd på Selje i Nordfjord, og var son av stortingsmann Knut Myrstad. Han gjekk på Kristelig Gymnasium – der han starta eit mållag med mottoet «gjer nynorsk til bynorsk» – og tok eksamen ved Volda Lærarskule i 1971. Med tida vart han òg nestleiar i Norsk Målungdom.

Myrstad byrja som journalist ved Nynorsk Pressekontor i 1971 og var redaktør i Dag og Tid frå 1974 til 1979. Sidan arbeidde han nokre år som frilansjournalist, før han i 1983 tok til som journalist i Bergens Tidende med ansvar for fiskeri- og havbruksstoffet i avisa. I perioden 1979-1981 var han òg leiar av Kringkastingsringen. Frå 1990 og fram til 2007 var han tilsett som informasjonssjef i Fiskeridepartementet. Myrstad nytta stillinga til å arbeida for eit klårare språk og meir bruk av nynorsk, og i denne perioden vart fiskeridepartementet best i nynorsk med meir enn 40 prosent nynorsk i utoverretta verksemd.

Myrstad skreiv fleire bøker med emne frå fiskeri og kystkultur. Mellom desse kan ein nemna *Vestlandsfiske* (1996) og *Han Hallstein – storbasen på land, ein biografi om [[Hallstein Rasmussen]]* (1998).

## Kjelder
*Tandstad, K. (2019, 14. januar). Minneord over Bjarne Myrstad. *Fiskeribladet*, 7.

## Fotnotar
NM i orientering 1994

**Noregsmeisterskapen i orientering 1994** vart avvikla dagane frå 15. til 18. september i Eiker i Buskerud. Menn og kvinner tevla i normal og kort løype og i stafett.

## Menn
### Normal løype - 15 km




### Kort løype




### Stafett




## Kvinner
### Normal løype – 9,5 km




### Kort løype




### Stafett




## Kjelder
**Sportsboken 94-95*. Chr. Schibsteds Forlag. 1994.
Erwin Vandenbergh

**Erwin Vandenbergh** () er ein belgisk tidlegare fotballspelar frå landsbyen Ramsel i Antwerp-provinsen. Han var midtspiss, mellom andre på RSC Anderlecht og Belgia sitt landslag.

## Karriere
### Klubbspel
Vandenbergh spelte frå 1977 på Lierse SK. Han vart toppskårar med laget i belgisk toppserie både i 1980, 1981 og 1982, i 1979/80-sesongen skåra han heile 39 mål og vart tildelt gullskoen som Europas flittigaste målskårar. Sommaren 1982 vart han overført til storklubben RSC Anderlecht. Også her stod han fram som ein effektiv avsluttar, toppskårar i belgisk fotball i så vel 1983 som 1986. Han var med om å vinne om UEFA-cupen 1983 og vart belgisk serimeister i 1985 og 1986. Etter fire sesongar i Anderlecht skifta Vandenbergh over til Lille OSC og fransk seriefotball. Frå 1990 var han tilbake i Belgia som KAA Gent-spelar og vart i 1991 toppskårar i Belgia for sjette gong. Han slutta fotballivet i 1995, etter ein sesong med RWD Molenbeek.

### Landslagsspel
Vandenbergh etablerte seg fort på landslaget og var med i troppa til EM 1980. Saman med målvakta Jean-Marie Pfaff og spisskollega Jan Ceulemans stod han i fyrste rekke då det belgiske landslaget under landslagssjef Guy Thys markerte seg i meisterskapsturneringane på 1980-talet. Vandenbergh vart matchvinnar då Belgia i opningskampen under Fotball-VM 1982 overraskande vann 1-0 over tittelforsvarar Argentina. Belgia rauk ut av turneringa i mellomrunda. Fire år seinare vart han skadd i opningskampen då Fotball-VM 1986 i Mexico enda med fjerdeplass for Belgia, etter lagkameratane hans tapte bronsefinalen. I tida frå desember 1979 til mars 1991 deltok Vandenbergh i 48 landskampar og skåra 20 mål.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Erwin Vandenbergh|Erwin Vandenbergh]]» frå ,  den 12. juni 2021.*  
*eu-football
NM i orientering 1995

**Noregsmeisterskapen i orientering 1995** vart avvikla dagane frå 7. til 9. september i Bergen i Hordaland. Menn og kvinner tevla i normal og kort løype, samt stafett.

## Menn
### Normal løype – 11,6 km





### Kort løype





### Stafett





## Kvinner
### Normal løype – 6,8 km





### Kort løype





### Stafett





## Kjelder
**Sportsboken 95-96*. Chr. Schibsteds Forlag. 1995.
NM i orientering 1995/langdistanse

**Noregsmeisterskapen i orientering 1995** i langdistanse vart avvikla 24. juni i Grimstad i Aust-Agder. Mennene orienterte seg gjennom ei 23 km lang løype, kvinneløypa var på 15 km. Idrettslaget Imås stod som arrangør av meisterskapen.

### Menn





### Kvinner





## Kjelder
**Sportsboken 95-96*. Chr. Schibsteds Forlag. 1995.
Tufa

**Tufa** er ein type kalkstein danna ved utfelling av  karbonatmineral frå vatn under moderat temperatur. I varme kjelder kan det av og til oppstå liknande karbonathaldige sediment, travertin, men desse er mindre porøse. Tufa blir av og til kalla meteogen travertin. 

Ved litteratur- og nettsøk må ein vera merksam på at det er mogleg å forveksla med (ekte) termogen travertin frå varme kjelder, som ofte blir kalla «kalktuff». Tufa, som altså er sedimentær og kalkbasert, må heller ikkje forvekslast med tuff (frå italiensk «tufo»), som er ein vulkansk bergart sjølv om namnet har same etymologiske opphav.

## Eigenskapar

Både nyare og fossile tufaavleiringar inneheld store mengder av mikroorganismar og makrobiologiske komponentar, noko som gjer dei ekstremt porøse. Tufa blir nedfelt anten i langsamt flytande elveløp eller i innsjøar. Ford og  Pedley (1996) gjev eit oversyn over  tufasystem over heile verda.

## Bruk
Tufa blir brukt ein del som basis for utplanting og planteoppsatsar. Den porøse konsistensen gjer tufa ideell som element i stein- og fjellhagar. Tufa blir ofte blanda inn i betong til eit produkt kalla hypertufa, som har liknande bruksområde.

## Førekomst
Nokre kjende stader der ein finn tufar er:
*Pyramid Lake i Nevada i USA
*Big Soda Lake i Nevada i USA
*Monosjøen i California i USA – tufasøyler
*Trona Pinnacles i California i USA – tufasøyler
*Matlock Bath i Derbyshire i Storbritannia
*North Dock Tufa i Storbritannia
*Plitvice-sjøane nasjonalpark i Kroatia
*Basturs Lakes i Pallars Jussà i Catalonia – tufahaugar
*Ulike delar av Armenia, som Artik
*Den sørvestlege kystlinja av Vest-Australia
*Nær Groot Marico i Nordvest-provinsen i Sør-Afrika
*Kadishi Tufa i Blyde River Canyon i Mpumalanga-provinsen i Sør-Afrika

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Tufa|Tufa]]» frå ,  den 13. juni 2021.*
Anelija Nuneva

**Anelija Nuneva** () er ein bulgarsk tidligare friidrettsutøvar som i over ti års tid var mellom dei fremste sprintarane i Europa. Ho vann sølvmedaljen på 100 meter ved europameisterskapen 1986 og kom andreplass på 60 meter i tre hall-EM og eitt hall-VM.

## Aktiv
Nuneva slo seg inn i verdseliten på sprintdistansane med ein fjerdeplass på 100 meter og ein sjetteplass på 200 m ved europameisterskapen 1982. Året etter fekk ho ein ny sjetteplass på 200 m då den fyrste verdsmeisterskapen i friidrett fann stad i Helsinki. Høgdepunktet på friidrettsbana kom då ho sprang inn til sølv på 100 m i Friidretts-EM 1986, slått einast av verdsrekordhaldaren Marlies Göhr. Ved hall-VM 1987 i Indianapolis vart Nuneva nummer 2 på 60 meter etter Nelli Cooman. Den 16. august 1987 sette ho i Sofia landsrekord på 200 meter med fabelaktige 22,01 sekund, ein rekord som framleis gjeld (2021).

Seinsommaren 1988 sette Nuneva bulgarsk rekord på 100-meter med glimrande tida 10,85. I OL-finalen på distansen kom ho ut som ein rakett og fylgde favoritten Florence Griffith-Joyner til om lag 70 meter. Nuneva fekk då muskelstrekk i låret, dermed enda ho på sisteplass i feltet.

Under hall-EM 1992 i Genova sikra Nuneva seg si tredje sølvmedalje i 60-meterløp. Seinare same året vart ho nummer seks i finalen på 100 meter under Sommar-OL i Barcelona. Etter ein fjerdeplass på 100 m under Helsinki-EM 1994, tok Nunvea seg av den tredje etappen for det bulgarske laget som vann bronsen i 4 x 100 meter stafett i den same meisterskapen. 

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
*EM 1982 i Aten: Nr 4 på 100 m – 11,30, nr 6 på 200 m – 22,93. Nr 4 i 4 x 100 m stafett
*VM 1983 i Helsinki: Nr 6 på 200 m – 22,68. Utslått i semifinalane på 100 m (11,31=nr 11)
*EM 1986 i Stuttgart: Sølv på 100 m – 11,04, og sølv i 4 x 100 m stafett
*VM 1987 i Roma: Nr 5 på 100 m – 11,09. Nr 4 i 4 x 100 m stafett
*OL 1988 i Seoul: Nr 8 på 100 m – 11,49
*OL 1992 i Barcelona: Nr 6 på 100 m – 11,10. Utslått i semifinalane på 200 m (nr 16) 
*EM 1994 i Helsinki: Nr 4 på 100 m – 11,40. Bronse i 4 x 100 m stafett

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Anelija Nunewa|Anelija Nunewa]]» frå ,  den 13. juni 2021.*  

## Bakgrunnsstoff
*
Namnet Tuva

**Tuva** er eit skandinavisk kvinnenamn som kjem frå det norrøne *Tófa*, som var ei kortform av namn som byrja med Tor- og hadde eit sluttledd som byrja med f- eller v-. Døme på desse er *Torve*, som tyder «torden» og «heilag» og *Þórfríðr* (Torfrid) som tyder «torden» og «vakker». Namnet er ein variant av Tova og Tove.

Tuva har norsk namnedag den  2. november saman med Tove.

I januar 2021 var det 5 744 kvinner i Noreg som hadde fornamnet Tuva.

## Kjende namneberarar
* Tuva Novotny, svensk skodespelar
* Tuva Hansen, norsk fotballspelar
* Tuva Moflag, norsk politikar
* Tuva Syvertsen, norsk musikar
* Tuva Semmingsen, norsk operasongar

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Tuva (namn)|Tuva (namn)]]» frå ,  den 13. juni 2021.*