open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Evensk

**Evensk** (òg kalla *lamutisk*) er språket til det sibirske urfolket evenarane. Det er i nær slekt med evenkisk, nanaiisk og udegejsk. Språket høyrer til den tungusiske språkfamilien. 

Grammatisk sett er evensk eit suffikal-agglutinerande språk. Språket har 18 konsonantfonem og 20 vokalfonem (inkludert lange vokalar og diftongane *ia*, *ie*). Substantiva har 13 kasus. Verbbøyinga skil mellom aktiv handling, tilstand og begynt handling.

Verba har over 15 aspekt og 6 diatesekategoriar, 6 partisippformer og 8 adverbialpartisipp, negative verb og spørreverb. Determinativ står føre det bestemte ordet og samsvarar med det i tal og kasus. I vestlege dialektar finn ein påverknad frå jakutisk og jukagirsk i ordforrådet, i dialektane på Kamtsjatkahalvøya påverknad frå korjakisk. Frå 1600-talet har det blitt tatt opp russiske lånord. Eit skriftspråk på grunnlag av det latinske alfabetet var klart i 1931, frå 1936 vert det skrive med ein variant av det kyrilliske alfabetet:

Ved den russiske folketeljinga i 2010 vart språket tala av om lag 5660 av eit folketal på om lag 22 400 evenarar. Språket vert tala ved kysten av Okhotskhavet og nærliggjande delar av republikken Sakha og Magadan oblast. Evenarane bur i Sakha (15 100 personar), Magadan oblast (2640), Tsjukotka (1390), Kamtsjatka oblast (1870) og Okhotsk *rajon* i Khabarovsk kraj (1130).

Ein skil mellom austlege, vestlege (påverka av jakutisk) og sentrale dialektar, i alt om lag 20, mellom anna armansk, kamtsjatskisk, okhotskisk, olsk (vestleg dialekt, grunnlag for skriftspråket), berezovsk og momsk. Den armanske dialekten innehar ei særstilling. Han bevarer ei rekkje arkaiske trekk, og står nærare evenkisk språk. Han vert stundom rekna som eit eige språk.

## Fotnotar
Hardangervidda nasjonalpark

**Hardangervidda** er den største nasjonalparken i Noreg og det største fjellplåtaet i Nord-Europa. Nasjonalparken vart stifta i 1981. Hardangervidda ligg i Hordaland, Buskerud, og Telemark høvesvis i dei tre fylka Vestland, Buskerud, og Telemark fylke. 

Dette er den største nasjonalparken i Noreg, og parken har eit særleg verdifullt høgfjellsområde. Den norske turistforening har i alt 26 hytter på og i nærleiken av nasjonalparken. Området er tilhaldsstad for dei største villreinflokkane i Europa, og den sørlegaste utposten for fjellrev, snøugle og mange andre arktiske artar. Hardengerviddas høgste punkt er Sandfloeggi som er 1721&nbsp;moh.

## Plassering
Nasjonalparken ligg i Odda,Ullensvang og Eidfjord kommunar i Hordaland, Vinje og Tinn kommunar i Telemark, Hol, Nore og Uvdal kommunar i Buskerud. Det samla arealet i nasjonalparken er om lag 3422 km² . Av dette ligg ca. 1813 km² i Hordaland fylke, 767 km² i Telemark fylke og 842 km² i Buskerud fylke.

## Verneformål
Føremålet med Hardangervidda nasjonalpark er å verne ein del av eit særleg verdfullt høgfjellsområde på ein slik måte at landskapet med planter, dyreliv, natur- og kulturminne og kulturmiljøet elles vert bevart, samstundes som området skal kunne nyttast for landbruk, naturvenleg friluftsliv og naturoppleving, jakt og fiske og undervisning og forsking.

## Bruk av nasjonalparken
Grunneigarar og andre rettshavarar har eigedomsrett og bruksrett i nasjonalparken, og kan nytte rettane i den grad det ikkje kjem i strid med verneformålet. Det same gjeld bruk av allmenningsrettar etter fjellova.

Hardangervidda er populær til både turgåing, jakt og fiske. Motorferdsle er strengt regulert, men forvaltningen kan gje løyve til motorferdsle til turisthytter i området og til landbruk, garnfiske og storviltjakt.

## Bakgrunnsstoff
* Direktoratet for naturforvalting, informasjon om Hardangervidda nasjonalpark. 
* PDF-kart 
* DNT-turplanleggar
Saltfjellet-Svartisen nasjonalpark

**Saltfjellet-Svartisen nasjonalpark** er ein nasjonalpark som vart oppretta i 1989.

Saltfjellet–Svartisen er kanskje den mest variasjonsrike nasjonalparken i Noreg. Frå den ville Nordfjorden i vest strekker parken seg via høge fjell og evig is til frodige fjellbjørkedalar med stilleflytande elvar. Parken har òg mange samiske kulturminne.

## Plassering
Nasjonalparken ligg i Beiarn, Meløy, Rana, Rødøy, Saltdal og Bodø kommunar i Nordland fylke. Det samla arealet i nasjonalparken er om lag 2102 km². Isbreen Svartisen er ein del av parken.

## Verneformål
Formålet med nasjonalparken er: 
* å ta vare på eit vakkert og nært urørt fjellområde med sitt plante- og dyreliv og sine geologiske førekomstar.
* I tillegg skal nasjonalparken saman med Gåsvatnan og Saltfjellet landskapsvernområde og Storlia naturreservat ta vare på eit samanhengande naturområde med mange samiske og andre kulturminne. 
* å gje folk høve til naturopplevingar i området. 

## Bruk av nasjonalparken
Tradisjonell reindrift er tillate, og gjerde for husdyrbeite kan haldast ved like. Fylkesmannen kan gi løyve til merking av stiar og legging av kloppar. 

## Bakgrunnsstoff
* Direktoratet for naturforvalting, informasjon om Saltfjellet-Svartisen nasjonalpark. 
* PDF-kart 
* DNT - turplanleggar
Coriolisfrekvens

**Coriolisfrekvensen**, *f*, eller **coriolisparameteren** er lik to gonger rotasjonsraten til Jorda multiplisert med sinus til breiddegraden. 

:\mathbf{f} = 2 \omega \sin \theta

der &omega; er vinkelfarten til Jorda, og &theta; er breiddegraden. 

Tregleikssvingingar på jordoverflata svingar med denne frekvensen, og desse svingingane kjem som følgje av corioliseffekten. Sidan sinus til null (som er ekvator) er lik null, vil òg coriolisparameteren vere lik null ved ekvator, og størst ved polane. Derfor vil ikkje corioliskrafta ha noko effekt ved ekvator. 

## Sjå òg
* Betaplan

## Kjelder
*
Buys-Ballot-lova

**Buys-Ballot si lov** er i meteorologi ei lov som seier: 
:«Viss ein på den nordlege havkula står med vinden i ryggen, så har ein eit lågtrykk til venstre for seg.» 

Med andre ord så strøymer lufta mot klokka rundt eit lågtrykk på den nordlege halvkula. Dette er tilnærma rett på høgare breiddegrader på den nordlege halvkula, og motsett på den sørlege halvkula, men vinkelen mellom isobarane og vinden er ikkje i ein rett vinkel på låge breiddegrader. Sjå Corioliskrafta - Straum rundt eit lågtrykk

Denne regelen som først vart oppdaga av dei amerikanske meteorologane J.H. Coffin og William Ferrel kjem av Ferrels lov. C.H.D. Buys-Ballot, ein nederlandsk meteorolog, som publiserte lova i *Competus Rendus* i november 1857, har derimot gjeve namn til lova, og medan William Ferrel var den første som kom med teorien bak dette, var Buys-Ballot den første til å stadfeste lova empirisk. 

## Kjelder
* M. Buys-Ballot, "Note sur le rapport de l'intensite et de la direction du vent avec les ecarts simultanes du barometre", ''Comptes Rendus'', Vol. 45 (1857), pp. 765&ndash;768.
Sverdrupbalanse

**Sverdrupbalanse** er ein teori innan havsirkulasjon om forholdet mellom vindpådraget (uttrykt som curlen til vindstresset) og massetransporten i det øvre vasslaget i havet. Teorien er laga av den norske meteorologoen og oseanografen Harald Sverdrup i 1947. I 1948 sette Henry Stommel fram ein teori om sirkulasjon i heile havdjupet ved å starte ut i frå dei same likningane som Sverdrup, men med å leggje til botnfriksjon, og viste at variasjonen av coriolisparameteren med breiddegraden fører til ei smal straumsone på vestsida av store havbasseng. Walter Munk kombinerte i 1950 resultata til Carl-Gustaf Rossby (kvervelviskositet), Sverdrup (vinddriven straum i øvre vasslag) og Stommel (vestleg straumsone) og laga ut i frå det ei komplett løysing for havsirkulasjonen.
Massestraummålar

Ein **massestraummålar** eller **coriolisstraummålar** er eit apparat til å måle kor mykje væske som strøymer gjennom eit røyr. Han målar ikkje volumet av væska som strøymer gjennom røyret, men massen. 

Volumetrisk straummåling er proporsjonal til massestraummengda når tettleiken til væska er konstant. Viss væska har varierande tettleik, eller inneheld bobler, så gjev ikkje volumstraummengda multiplisert med tettleiken eit nøyaktig mål på massestraummengda. 

## Prinsipp
Ein har to former på slike målarar, ein bøygd og ein rett. Denne artikkelen omtalar den rette målaren. 

 

Ein måte å forstå dynamikken i apparatet er å sjå på tidsintervalla når det vibrerande røyret passerer likevektspunktet til svinginga. Når røyret og væska i røyret passerer likevektspunktet er farten på det høgaste, og i den augneblinken har væska størst kinetisk energi (sidevegs). I situasjonen når væska ikkje strøymer gjennom røyret har ein mest kinetisk energi når amplituden er størst. 

Det er kanskje ikkje opplagd kvifor dette prinsippet ofte vert kalla *coriolisstraummålar*. Den kinetiske effekten som vert utnytta er corioliseffekten. Corioliseffekten er vanlegvis skildra i samband med rotasjon, men det er visse likskapar mellom svinging og rotasjon. Ein pendel kan svinge i eit vertikalt plan, men han kan òg svinge i to perpendikulære plan, og rørsla til vekta vil følgje ein ellipse. Det er enklare å gjere slik at røyret vibrerer i eit plan, men om røyret vibrerte i to perpendikulære plan, ville rørsla ha likna rørsla til ein veivaksel, og ein kunne lettare sjå korleis corioliseffekten er involvert.
Örnsköldsvik

**Örnsköldsvik** er ein by i Örnsköldsvik kommun, Västernorrlands län i Sverige. Byen hadde 28 991 innbyggjarar i desember 2010. 

Örnsköldsvik er ein stor hamne- og industriby med mellom anna verkstadindustri. I byen finst museum, Gene jernalderby og Mittuniversitetet. Kring 25 km nordaust for byen ligg ein flyplass. 

Byen er grunnlagd i 1842 og har fått sitt namn etter landshövding Per Abraham Örnsköld og er ein av få svenske byar som har fått namn etter ein ikkje-kongeleg person. Örnsköldsvik fekk bystatus i 1894.

Selskapet Svensk Etanolkemi ligg i Örnsköldsvik.

Den lokale ishockeyklubben heiter MODO Hockey og er kjend for å ha fostret mange dyktige NHL-spelare, som Peter Forsberg, med fleire. I byen finst òg skihoppanlegget Paradiskullen.  Dei fyrste paralympiske vinterleikane vart haldne her i 1976.


Fil:Örnsköldsvik.jpg|Örnsköldsvik
Fil:Lasaretsgatan.jpg|Lasarettsgatan
Fil:Town Square Örnsköldsvik.jpg|Stora Torget i Örnsköldsvik 
Fil:Silver shadow ovik01.jpg|M/S Silver Shadow på besøk i Örnsköldsvik


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Örnsköldsvik|Örnsköldsvik]]» frå ,  den 6. juli 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*Örnsköldsviks heimeside
*Örnsköldsviks heimeside in English
Sør-Noreg

**Sør-Noreg** er ei nemning som femner fylka i Noreg sør for Nordland fylke, og utgjer landsdelane Trøndelag, Austlandet, Vestlandet og Sørlandet.

9 av dei norske fylka er rekna til Sør-Noreg. Dette gjeld Trøndelag, Møre og Romsdal, Vestland, Rogaland, Agder, Vestfold og Telemark, Innlandet, Oslo og Viken. 

Omgrepet Midt-Noreg er relativt nytt og inkluderer i somme høve dei nordlegaste kommunane i Hedmark og Nord-Møre og Romsdal i tillegg til Trøndelag.

Merk at Midt-Noreg er ein del av Sør-Noreg.

## Sjå òg
* Nord-Noreg
* Trøndelag
* Austlandet
* Vestlandet
* Sørlandet
* Midt-Noreg
Dracula

***Dracula*** er ein roman av den irske forfattaren Bram Stoker (1847-1912). Romanen kom ut fyrste gong i 1897. Boka blir rekna som meisterverket til forfattaren, men Stoker fekk ikkje sjølv oppleve suksessen til boka. Bram Stoker baserte forteljinga si på vampyrlegender frå Søraust-Europa. Boka har danna grunnlaget for ei rekke filmar og hatt stor innverknad på spanings- og grøssarforteljingar frå 1920-åra og fram til i dag.

## Kjelder
* *Dracula*, Bram Stoker, ISBN 978-82-05-35602-3
Skonseng

**Skonseng** er ei bygd på austsida av Ranelva, ca. ei mil nord for Mo i Rana. På vestsida av elva ligg Røssvoll. Nordlandsbanen går gjennom bygda. Bygda er poststad (8615) og har barneskule.

## Sjå òg
*Fangeleirane til okkupasjonsmakta i Noreg under andre verdskrigen
Røssvoll

**Røssvoll** er ei bygd og ein gard på vestsida av Ranelva, ca. ei mil nord for Mo i Rana. På austsida av Ranelva ligg Skonseng. Namnet har truleg samanheng med fjellnamnet Røffa. Det har heilt sikkert vore busetnad på Røssvoll sidan 1600-talet, og truleg så langt attende som mellomalderen. E6 går gjennom bygda. På Røssvollheia ligg Mo i Rana lufthamn, og Helgeland avfallsforedling har anlegg her. Røssvoll har butikk, campingplass og mc-forhandlar. Røssvoll kyrkje er ei trekyrkje bygd som eit oktogon.
Bleikvasslia

**Bleikvasslia** er ei bygd og ein gard i Hemnes kommune, to mil sør for Korgen. Nordaust for Bleikvasslia ligg Oksttindmassivet og Bleikvatnet som bygda har namn etter. Oksskolten er det høgaste fjellet i Nord-Noreg. I sør ligg Røssvatnet som er Noregs nest største innsjø. Bleikvasslia fekk fast busetting i byrjinga av 1700-talet. Ei årestue frå 1700-talet finst enno intakt.

Næringsgrunnlaget er i hovudsak landbruk. Selskapet Bleikvassli gruber har i dag om lag 20 tilsette, og driv i dag entreprenørverksemd etter at gruvedrifta vart nedlagt for nokre år sidan. Bleikvasslia har butikk, kyrkje og skule. Ved skulen finst ein kopi av ein sørsamisk buplass.

På Karihaugen låg ein arbeidsleir under andre verdskrigen. Brakkene er no rivne, og det er oppført eit nytt bygg som vert brukt som leirstad. Karihaug leirsted er i dag eigd av Normisjon.

Bleikvassli er òg eit etternamn. Ifylgje Statistisk Sentralbyrå er det per 9. januar 2021 12 personar som har Bleikvassli som etternamn.

## Kjelder
Korgen

**Korgen** er administrasjonssenter i Hemnes kommune i Nordland. E6 går gjennom Korgen. 
 
Korgen har skule, kyrkje, gjestegard, campingplass og fleire butikkar. Statkraft Helgeland har hovudkontor i Korgen. Det finst også to Spisnesbakeriar i sentrum av Korgen.

## Etymologi
Tydinga til namnet Korgen er uvisst, men det kan ha samanheng ordet Korga=Vidjering, i så fall frå den bukta Røssåga gjer rundt staden. 

## Historie

Handelsstaden på *Korgøyra* vart grunnlagt av Ludvig Schultz Knoph i 1795, etter at han i 1787 hadde fått kongeleg løyve til å drive gjestgjeveri og bondehandel på staden.

### Den tidlegare kommunen Korgen
Korgen var eigen kommune frå 1. juli 1918, då Korgen vart skild ut frå Hemnes kommune, til 1. januar 1964, då Korgen vart slått saman med Hemnesberget, den sørlege delen av Sør-Rana og ein del av Hattfjelldal til nye Hemnes kommune.

## Sokn
Korgen er eit sokn i Hemnes prestegjeld. Korgen kyrkje vart bygd i 1863. Soknet omfattar den nedste delen av den gamle kommunen, med dalføra Leirskardalen og Bryggfjelldalen. Den øvste delen av det gamle heradet er Blekvasslia sokn.

## Kjelder
* Asbjørn Bech: Ludvig Schultz Knoph 1750-1842, i Årbok for Helgeland 2004
* Rygh: Norske Gaardnavne
Plura

**Plura** er eit vassdrag i Rana kommune. Namnet har truleg samanheng med verbet «prula» som tyder koke, syde.

Vassdraget har sine kjelder i fjelltraktene ved svenskegrensa. Elva renn frå Kaldvatnet (sørsamisk *Gállajávri*), og ned gjennom Plurdalen. Øvst i Plurdalen, ved garden Jordbrua, renn elva halvannan kilometer under jorda, gjennom Jordbrugrotta som munnar ut i Trollkjerka. Plura passerer garden Plurheia (og skrive Pruglhei) før ho renn ut i Ranelva 10&nbsp;km nordaust for Mo i Rana.

## Kjelder
* Kartblad 2027 II, III og IV i kartserie M711.
Hålogaland lagmannsrett

**Hålogaland lagmannsrett** har sitt hovudsete i Tromsø og er ein av seks lagmannsrettar i Noreg.

Lagmannsretten er ankedomstol over avgjerder i dei tingrettane som høyrer til lagdømmet - både i straffesaker og i sivile saker, sjå nærare om sakshandsaminga i artikkelen lagmannsrett. Lagmannsretten sine avgjerder kan - i noko avgrensa omfang - bli påkjært eller anka til Høgsterett.

## Jurisdiksjon
Lagdømmet omfattar fylka Nordland, Troms og Finnmark i tillegg til Svalbard og Jan Mayen, jmr. oversikta nedst på sida over dei tingrettar som høyrer til Hålogaland lagdømme.

## Organisering
Forutan i Tromsø blir det jamleg sett rett i Mosjøen, Bodø og Vadsø, og om det trengst andre stader i rettskrinsen, f.eks. når retten må på synfaring. Lagmannsretten blir leida av ein førstelagmann og har i tillegg ein lagmann og 14 lagdommarar.

## Historie
Hålogaland lagmannsrett vart grunnlagd i 1890 med sete i Tromsø. Fram til 1936 vart ankar i sivile saker handsama av Trondhjem stiftsoverrett.

## Førstelagmenn i Hålogaland lagmannsrett
** 1992-2000 Gaute Gregusson
** 2000-2017 Arild Oskar Eidesen
** 2017- Monica Hansen Nylund

## Bakgrunnsstoff
* Hålogaland lagmannsrett si heimeside
* Statsbygg: Hålogaland lagmannsrett
* Artikkel om Tromsø tinghus i Arkitekturguide for Nord-Norge og Svalbard
Kunstsenteret Birka

**Birka as** er eit nasjonalt senter for kunst og handverk. Senteret blei etablert i 2003, på initiativ frå arrangøren av Rennebumartnan (salsutstilling for husflid og handverk). Birka held til på Berkåk i Rennebu kommune, og har i dag tre tilsette. Arbeidet er mellom anna støtta av Kultur- og kyrkjedepartementet og Sør-Trøndelag Fylkeskommune. 

Noko av Birka si målsetjing er å vera eit senter for kompetanseheving, utvikling og formidling av kunst og handverk. Hovudmålet kan kort seiast å vera det å gjera kvardagen til handverksnæringa lettare, til dømes gjennom hjelp til marknadsføring, og kursing i tema som rekneskap/økonomi, regelverk, data/internett, og salsteknikkar. 

På Birka si nettside finn du ei oversikt over næringsutøvande inna kunst og handverk, organisert under 15 fagkategoriar: filting, glas, interiør/bilete, interiør/tekstilar, keramikk, klede, knivar, lysstøyperi, metall/smedarbeid, rose- og dekormåling, samisk duodji, skinn og lêr, smykke, treprodukt og vev. 

## Bakgrunnsstoff

* http://www.birka.no
Storforshei

**Storforshei** er ein tettstad i Rana kommune, ca. 2 mil nord for Mo. Staden har ei historie som er tett knytt opp mot gruveverksemd. Dunderland Iron Ore Company starta gruvedrift ved Storforshei i 1902, seinare har Rana gruber drive ut malm her. Malmen frå Storforshei var ei tid nytta i produksjonen til Norsk jernverk. Elles har malmen vorte skipa ut frå Mo. I dag har staden skule og butikk. Nevernes kyrkje ligg nokre kilometer lenger opp i Dunderlandsdalen. Motorsportanlegget Arctic Circle Raceway (ACR) ligg ved Storforshei.

## Bakgrunnsstoff
Lunart år

Eit **lunart år** er eit år som er definert som ein syklus av nøyaktig tolv månesyklusar. Det lunare året er kring ti dagar kortare enn solåret, og kvar dato vil dermed hamne på ulik årstid i ulike år. Det mest kjente lunare året er det muslimske året.
Tania Kjeldset

**Tania Kjeldset**  () er ein norsk forfattar og illustratør. 

Kjeldset er fødd i San Francisco, men voks opp i Oslo. Ho har utdanning som teiknar ved Statens Håndverks- og kunstindustriskole der ho fullførte Diplom-oppgåve i 1989.  Ho debuterte som forfattar i 1995 med barneboka *[[Eplemadammen]]*  og har sidan skrive og illustrert fleire barne- og biletebøker, blant anna serien om Stine. *Juli* er nominert til UPrisen 2010.

## Utgjevingar
*1995: *Eplemadammen*, biletbok
*1997: *Kåpen*, bildebok
*1998: *En heks, en heks* (Lilys butikk 1), illustrert
*1998: *Glansbildeballen* (Lilys butikk 2), illustrert
*1999: *Hårfine floker*
*2000: *I drømme kan allting skje*, antologi
*2001: *Stine, klasse 1 A*
*2002: *Stine og skoletannlegen*
*2003: *Stine kan ikke svømme*
*2004: *Heia Stine!*, samleutgåve av dei tre første Stine-bøkene
*2005: *Kanskje kommer aldri*,  juniorroman
*2009: *Juli*, ungdomsroman

## Bakgrunnsstoff
*Forfattarpresentasjon hjå Cappelen 
*Digitaliserte bøker av Tania Kjeldset hjå Nasjonalbiblioteket
*Utgjevingar av Tania Kjeldset i BIBSYS Ask
G-streng

Ein **g-streng** er ei minimal underbukse med ein tøystreng rundt midja og ein mellom beina med noko utvida dekke på framsida. Han vert nytta av folk som ikkje ønskjer at trusekanten skal vere synleg gjennom buksa.
Inge Myrvoll

**Inge Myrvoll** () var ein norsk politikar for SV frå Rana i Nordland. Han vart innvald på Stortinget frå Nordland i 1989.

Han var vararepresentant i perioden 2001&ndash;2005.
Frå 2003 til 2007 var han ordførar i Rana kommune.

## Stortingets presidentskap

* 11. oktober&nbsp;1993&ndash;30. september&nbsp;1997 - Visesekretær i Lagtinget 
* 15. april&nbsp;1996&ndash;22. juni&nbsp;1996 - Midlertidig visepresident i Lagtinget

## Stortingskomitéar
* 1989&ndash;1993: Medlem i Den førebuande fullmaktskomitéen
* 1989&ndash;1993: Medlem i Samferdsleskomiteen
* 1989&ndash;1993: Medlem i Fullmaktskomitéen
* 1993&ndash;1997: Nestleiar i Samferdsleskomiteen
* 1993&ndash;1997: Medlem i Valkomitéen
* 1993&ndash;1997: Medlem i Fullmaktskomitéen
* 1997&ndash;2001: Medlem i Samferdsleskomiteen
* 1997&ndash;2001: Medlem i Valkomitéen

## Bakgrunnsstoff
* Stortinget.no - Biografi
Narratologi

**Narratologi** er læra om korleis forteljingar er bygde opp, og er såleis ei grein av litteraturvitskapen. Moderne narratologi tar utgangspunkt i Vladimir Propps og Gerard Genettes teoretiske arbeid. Viktige omgrep innanfor narratologien er til dømes diegesis, tid (iterativitet, durasjon) og karakter.
Blodtype

**Blodtype** er ein måte å klassifisere blod frå ulike individ av same art ut i frå eigenskapar ved blodcellene. Det finst i overkant av tjuge ulike blodtypesystem. Dei to viktigaste er ABO-systemet og Rhesus-faktoren. Ved blodoverføringar er det naudsynt å kontrollere at det blodet som skal tilførast er kompatibelt med blodet til pasienten. Dersom blodtypane ikkje er kompatible, kan det oppstå svært alvorlege komplikasjonar.

Ifølgje http://www.giblod.no, har vi denne prosentvise fordelinga av blodtypar i Noreg: Blodtype A: 49 %, blodtype O : 39 %, blodtype B: 8 % og blodtype AB: 4 %. 
Dei rhesus-positive (RhD+pos) utgjer 85 %, mens 15 % er rhesus-negative (RhD-neg).

Fordelinga av blodgrupper i ulike etniske folkegrupper kan gje ein peikepinn om historiske slektskap og migrasjonar, sjølv om alle folkegrupper både har vandra og er oppblanda med andre. Desse tala tar berre omsyn til blodtype, og ikkje rhesusfaktor. Europeiske folkegrupper blir kjenneteikna av ein særleg høg del av blodtype A, medan asiatiske folkegrupper blir karakterisert med ein høg del av blodtypane A og B. Tabellen er basert på eit utdrag av data frå nettstaden http://bloodbook.com.

## Kjelde
* Utdrag frå artikkelen Blod på Wikipedia på bokmål/riksmål, den 11.01.2007
* Artikkelen om blodgruppe på svensk wikipedia, den 11.01.2007
Udmurtar

**Udmurtar** (eldre namn *votjakar*) er eit finsk-ugrisk folkeslag som bur i Russland, hovudsakleg i republikken Udmurtia og naboregionane. Ved den russiske folketeljinga i 2010 var det 552 000 udmurtar i Russland. 324 000 av dei kunne det udmurtiske språket. Dei fleste udmurtar har tradisjonelt vore ortodokse kristne.

Udmurtane har vore under russisk herredømme sidan midten av 1500-talet då Russland erobra det tatarske Kazan-khanatet. Etter den russiske revolusjonen var udmurtane eit av dei første folka som fekk eit eige autonomt område, *Den votjakiske autonome oblasten*, 4. november 1920. Dette området vart til *Den udmurtiske autonome sosialistiske sovjetrepublikken* 28. desember 1934. Etter at Sovjetunionen gjekk i oppløysing vart Udmurtia ein republikk i Den russiske føderasjonen.

I 2010 budde om lag 74,3 % av udmurtane i Russland i Udmurtia, der der utgjorde 28,0 % av folkesetnaden.

## Fotnotar
Rogun-demninga

**Rogun-demninga** er ei jord- og steinfyllingsdemning over Vakhsh-elva i sørlege Tadsjikistan. Høgda på denne demninga er planlagt til 335 meter og ho er rekna som den høgste i verda når ho vert ferdig. Byggjearbeidet starta i 1976. Verdas nest høgste demning, Nurek-demninga, ligg i same dalføre over Vakhsh-elva.

## Kjelder
* Artikkel hos U.S. Department of the Interior, lest 11. januar 2007 
* Verdas høgste demningar, nettside hos Standford University, lest 11. januar 2007
Rondane nasjonalpark

**Rondane nasjonalpark** ligg i Innlandet fylke, og er den eldste nasjonalparken i Noreg. Nasjonalparken vart oppretta 21. desember 1962 og utvida i 2003.  Landskapet i parken er prega av Rondemassivet med tindar, tronge juv og djupe botnar.Berggrunnen er karrig, og lav og lyng dominerer vegetasjonen. Området har rike spor etter gammal fangstkultur.

## Plassering
Rondane nasjonalpark er knytt til fjellområdet Rondane aust for Gudbrandsdalen og omfattar areal i kommunane Dovre, Sel, Nord-Fron, Sør-Fron, Ringebu, Folldal og Stor-Elvdal.

## Verneformål
Formålet med vernevedtaket er mellom anna å ta vare på 
*eit stort, samanhengande og i det vesentlege urørt fjellområde
*eit høgfjellsøkosystem med eigenarta og variert biologisk mangfald
*ta vare på sentrale leveområde til villreinstammen i Rondane.

## Bruk av nasjonalparken
Verneforskrifta tillèt bruk av fjellområda til husdyrbeite og tradisjonelt friluftsliv.

Den norske turistforening driv fleire hytter innanfor eller i utkanten av parken, deriblant Rondvassbu, Bjørnhollia, Grimsdalshytta, Peer Gynt Hytta, Dørålseter og Eldåbu. Kjende turistmål er m.a. Mysusæter, Høvringen, Kvitskriuprestinn, Skranglehaugane, Smiubelgen, Rondeslottet, Verkildalsbotnen, Jutulhogget og Ulafallene.

Pilegrimsleia frå Oslo til Nidaros går gjennom parken.

## Fjelltoppar

Det er ti fjelltoppar i Rondane som ragar over 2&nbsp;000 moh.:

*Rondeslottet &mdash; 2&nbsp;178 moh.
*Storronden &mdash; 2&nbsp;142 moh.
*Høgronden &mdash; 2&nbsp;115 moh.
*Midtronden Vest &mdash; 2&nbsp;060 moh.
*Vinjeronden &mdash; 2&nbsp;044 moh.
*Midtronden Øst &mdash; 2&nbsp;024 moh.
*Sagtinden &mdash; 2&nbsp;018 moh.
*Storsmeden &mdash; 2&nbsp;016 moh.
*Digerronden &mdash; 2&nbsp;016 moh.
*Veslesmeden &mdash; 2&nbsp;015 moh.

## Bakgrunnsstoff
*Direktoratet for naturforvalting, informasjon om Rondane nasjonalpark. 
*PDF-kart 
*DNT-turplanleggar
Blåfjella-Skjækerfjella nasjonalpark

**Blåfjella-Skjækerfjella nasjonalpark** (sørsamisk *Låarte-Skæhkere nasjonalpark*) er ein norsk nasjonalpark som ligg i Trøndelag fylke i kommunane Verdal, Steinkjer, Snåsa, Grong og Lierne. Nasjonalparken utgjer eit område på 1924 kvadratkilometer og vart oppretta ved kongeleg resolusjon 17. desember 2004.

Rundt nasjonalparken er det oppretta Skjækra landskapsvernområde og Berglimyra og Klumplifjellet naturreservat, som igjen er knytte saman med Lierne nasjonalpark. Til saman utgjer området eit av dei største samanhengande verneområda i Noreg på 2369&nbsp;km², som igjen er knytte saman med verneområde på svensk side av grensa. Den tidlegare Gressåmoen nasjonalpark er ei eiga sone innan Blåfjella-Skjækerfjella nasjonalpark.

Verneområdet er eit samanhengande villmarksområde med overgang frå lågland til høgfjell. Nasjonalparken er dominert av lågfjellsområde med slake terrengformer, men også høgfjellsparti. Botanisk er nasjonalparken møtestad for kyst- og fjellplanter, og sørlege, austlege og nordlege artar. Områda har eit rikt fugle- og dyreliv, og fleire av artane er sårbare. Mellom anna er området eit yngleområde for fjellrev.

Forvaltninga av nasjonalparken skjer med stor grad av hjelp frå lokale krefter. Området er sentrale sørsamiske bruks- og busetnadsområde der det er drive reindrift i lange tider. Verneforskriftene legg opp til at denne verksemda skal kunne førast vidare.

## Kjelder

*

## Bakgrunnsstoff
* Blåfjella-Skjækerfjella/ Låarte-Skæhkere nasjonalpark  på nettsidene til Lierne Nasjonalparksenter
* Blåfjella-Skjækerfjella/ Låarte-Skæhkere nasjonalpark  på nettsidene til Miljødirektoratet
Leinster House

**Leinster House** er den tidlegare bustaden til hertugen av Leinster. Frå 1922 har bygnaden husa Dáil Éireann og sida 1937 Oireachtas, den lovgjevande forsamlinga i Republikken Irland.
Dovrefjell-Sunndalsfjella nasjonalpark

**Dovrefjell-Sunndalsfjella nasjonalpark** er ein nasjonalpark i hjarta av Fjell-Noreg. Dovrefjell har vore eit nasjonalt symbol sidan grunnlovsfedrane på Eidsvoll i 1814 gav eiden *[[Enige og tro til Dovre faller]]*. Nasjonalparken vart oppretta i 2002  og omfattar areal i Sunndal, Nesset, Oppdal, Lesja og Dovre kommunar i Møre og Romsdal, Trøndelag og Innlandet fylke.

## Vern og bruk av parken
Vernet av Dovrefjell - Sunndalsfjella nasjonalpark har til føremål å ta vare på 
* eit i det vesentlege urørt fjellområde,  
* eit høgfjellsøkosystem med det naturlege biologiske mangfaldet,  
* ein viktig del av leveområdet til villreinen i Snøhetta og Knutshø.  

Folk skal ha høve til naturoppleving gjennom tradisjonelt og enkelt friluftsliv med liten grad av teknisk tilrettelegging. 

## Bakgrunnsstoff
* Direktoratet for naturforvalting, informasjon om Dovrefjell-Sunndalsfjella  nasjonalpark. 
* PDF-kart 
* DNT-turplanleggar
Fiplingvatnet

**Fiplingvatnet** er ein innsjø i Noreg. Han ligg heilt sør i Nordland fylke. Innsjøen er eigentleg to innsjøar, Nedre Fiplingvatnet, eller på sørsamisk Fijhpelogkoe, som ligg 364 m.o.h., og Øvre Fiplingvatnet eller Eehrtsjaevrie som ligg 366 m.o.h. Vatna er skilde med eit lite eid, over eidet renn Mellomvasselva. Aust for vatna ligg Børgefjellskolen på Bustadmoen og Børgefjell nasjonalpark.
Termostat

Ein **termostat** er ein temperaturstyrt brytar. 

Termostatar vert først og fremst brukte til å styra varmeelement og kjøleelement med. I eit system for regulering av temperatur har ein termostat fordelen at han er mykje billegare enn ein regulator. Viss temperaturen fell under ei på førehand innstilt nedre grense, koplar termostaten inn eit relé som opnar den elektriske straumen for oppvarminga. Termostat for kjøleanlegg verkar på tilsvarande måte. 

Den temperaturfølsame delen av termostaten kan vere ei fjør av bimetall, som bøyer seg ved oppvarming, eit lukka gassvolum som ved varmeutviding trykkar på ein membran, eit kvikksølvtermometer med innsmelta elektriske kontaktar og liknande 

Forløparen til termostaten vart oppfunnen av Al Butz i 1885. 

## Kjelder
Termostat. (2009, 15. februar). I Store norske leksikon. Henta 2. november 2013 frå http://snl.no/termostat.
Automatisering

**Automatisering** er kunsten å få noko til å gå av seg sjølv. Ved å bruka enkle eller avanserte kontrollsystem kan t.d. ein datamaskin erstatta operatørar i industriell produksjon.

## Sjå òg
* Mekatronikk
* Sekvensstyring
* Reguleringsteknikk
* PLS
Anárjohka nasjonalpark

**Anárjohka nasjonalpark** (nordsamisk: *Anárjoga álbmotmeacci*) er ein nasjonalpark sør i Finnmark fylke oppretta ved forskrift i 1975. Saman med den tilgrensande finske nasjonalparken Lemmenjoki utgjer parken eit stort, urørt naturområde i nord. Nasjonalparken ligg avsides til på ein urørt del av Finnmarksvidda. Eit bølgande viddelandskap med bjørkeskog, furumoer, store myrer og mange vatn pregar nasjonalparken.

Parken endra i juli 2021 namn fra *Øvre Anarjokka nasjonalpark* til *Anárjoga álbmotmeacci/Anárjohka nasjonalpark*.

## Plassering
Anárjohka nasjonalpark ligg aust på Finnmarksvidda og omfattar areal i Karasjok og Kautokeino kommunar i Finnmark fylke.

## Vern og bruk
Formålet med Anárjohka nasjonalpark er å ta vare på eit stykke av Finnmarksvidda med eit representativt utval av dei naturtypar som forekjem der, så som furuskog, bjørkeskog og vidde med kratt, myr, vatn, elvar og låge fjell. Dyre- og plantelivet skal få utvikle seg mest mogleg fritt utan påverkning frå menneske. 

Verneforskriften tillèt tradisjonell reindrift. Bygging av gammer for reindrifta og eit avgrensa tal hytter eller buer for ålmen bruk, kan tillatast av Fylkesmannen som forvaltingsstyresmakt.

## Referanser


## Bakgrunnsstoff
* Direktoratet for naturforvalting, informasjon om Øvre Anarjóhka ''(sic!)'' nasjonalpark. 
* PDF-kart over Øvre Anarjåkka ''(sic!)'' nasjonalpark 
* Forskrift om fredning av Øvre Anarjokka ''(sic!)'' nasjonalpark, Karasjok og Kautokeino kommuner, Finnmark
* DNT-turplanleggar
Anders Jacobsen

**Anders Jacobsen** () er ein norsk tidlegare skihoppar frå Hønefoss som representerer Ringkollen SK. Han vann den tysk-austerrikske hoppveka 2006/07. I fire ulike verdsmeisterskap vann han til saman sju medaljar. Jacobsen vart norsk meister i normalbakken 2007 og 2012 og i storbakkken i 2008, 2010, 2011 og 2015. 

## Karriere
Jacobsen debuterte i verdscupen 24. november 2006 i Kuusamo, Finland, der han overraskande vart nummer tre. Framgangen heldt fram, i desember vann han eit renn i Engelberg. Vel ein månad etter gjennombrotet vart 21-åringen vinnar av den tysk-austerrikske hoppveka 2006/07, etter å ha gått til topps i to av renna. Seinare i januar vann han eit renn i Willingen. Sesongen under eitt vart han nummer to i verdscupen, bak Adam Malysz.

I gjennombrotssesongen 2007 vann han altså i fire renn i verdscupen, seinare sigra han i eitt renn i 2008 og eitt i 2010. Elles i verdscuprenn erobra han elleve andreplassar og seks tredjeplassar. Si einaste individuelle VM-medalje, ein bronse, vann han i storbakken i Liberec i 2009. I lagtevlingar vann han tre sølvmedaljar og like mange bronsemedaljar i til saman fire ulike verdsmeisterskap.

Jacobsen melde i juni 2011 atha la hoppskia på hylla, då han hadde gått lei all treninga. Lysta til skihopping kom tilbake vinteren 2012. Fyrst vart han nummer seks i storbakke-NM i Trondheim, før han i slutten av mars tok eit soleklart NM-gull på Voss. I sin siste sesong sikra Jacobsen seg sitt sjette NM-gull då storbakkerennet under Ski-NM 2015 vart avvikla i Holmenkollen. 

### Besteplasseringar i internasjonale meisterskap
* Ski-VM 2007 i Sapporo: Sølvmedalje i lagtevlinga i stor bakke 
* VM i skiflyging 2008: Bronsemedalje i lagtevlinga
* Ski-VM 2009 i Liberec: Bronsemedalje i stor bakke
* Vinter-OL 2010 i Vancouver: Nr 9 i normalbakken. Med på begge bronselaga i lagtevlingane
* Ski-VM 2011 i Oslo: Nr 9 i stor bakke. Med på begge sølvlaga

### Besteplasseringar i internasjonale renn/verdscupen
* 2006/07: Fire sigrar (Engelberg, Innsbruck, Bischofshofen, Willingen), fem andreplassar og to tredjeplassar
* 2008: Siger i Liberec, ein andreplass og tre tredjeplassar
* 2009: Tre andreplassar og ein tredjeplass
* 2010: Vinnar av skiflygingsrenn i Oberstdorf, ein andreplass og ein tredjeplass
* 2011: Nr 4 i Garmisch-Partenkirchen

### Medaljar og besteplasseringar i noregsmeisterskap
*Ski-NM 2006: Nr 4 i normalbakken i Heddal
*Ski-NM 2007: Gullmedalje i normalbakken i Molde, sølvmedalje i storbakken på Lillehammer
*Ski-NM 2008: Gullmedalje i storbakken og sølvmedalje i normalbakken, begge renna i Trondheim
*Ski-NM 2009: Nr 4 i storbakken på Lillehammer
*Ski-NM 2010: Gullmedalje i storbakken i Trondheim
*Ski-NM 2011: Gullmedalje i storbakken i Oslo
*Ski-NM 2012: Gullmedalje i normalbakken på Voss
*Ski-NM 2013: Bronsemedalje i normalbakken og i storbakken på Rena
*Ski-NM 2014: Nr 9 i storbakken på Lillehammer
*Ski-NM 2015: Gullmedalje i storbakken i Oslo

## Kjelder
* *Sportsboken*, aktuelle årgangar

## Bakgrunnsstoff
* 
* Anders Jacobsen i olympedia.org
Næringsemne

**Næringsemne** eller **næringsstoff** er emne som bidreg til stoffskiftet, veksten eller funksjonen til ein organisme, som tek det til seg. Næringsemne kan delast inn i seks kategoriar som anten tilfører energi til organismen eller hjelper han på andre vis. 

## Emne som gjev energi

* Karbohydrat er emne som er laga av sukkereiningar. Dei blir inndelte etter talet på sukkereiningar: Monosakkarid (som glukose og fruktose), disakkarid (som sukrose og laktose), oligosakkarid, og polysakkarid (som stive, glykogen og cellulose).

* Protein er organiske sambindingar laga av aminosyrer som er bunde saman av peptidbindingar. Proteina blir brotne ned i kroppen til frie aminosyrer som kan brukast til å laga nye protein.

* Feitt er laga av eitt glyserinmolekyl som er bunde til tre feittsyrekjeder. Dette emnet er nødvendig for at cellene skal fungera, som isolerande materiale og for vedlikehald av hud og hår.

## Emne som hjelper metabolismen

* Mineral er typisk sporstoff, salt eller ion som kopar og jern. Desse minerala trengst i stoffskiftet.

* Vitamin er organiske sambindingar som er livsviktige for kroppen. Dei verkar ofte som koenzym for ulike protein.

* Vatn er eit livsviktig næringsemne som er direkte involvert i svært mange kjemiske reaksjonar i organismane.
Sunnmørsdialekt

**Sunnmørsdialekt** er ei samlenemning for dialektar i futedømet Sunnmøre i Møre og Romsdal fylke. Sunnmørsdialektane høyrer alle til dei nordlege e-måla av vestnorske målføre. 

Dialektane i Nordfjord i Sogn og Fjordane har mange fellestrekk med sunnmørsdialektane, og somme reknar dei som å høyre til same dialektgruppa.

Største skilnaden mellom sunnmørsdialektane er det mellom bymålet i Ålesund og sunnmørsmålet elles. I Ålesund heiter det *e*, *me* og *de* for pronomena *eg*, *meg* og *deg*, medan bygdemåla har *ej*, *mej* og *dej*. Subjektsforma av første person fleirtal er i Ålesund *vi*, medan det på sunnmørsbygdene òg kan heite *oss* eller *me* (for nynorsk standard *vi/me*).

Andre særskilde former i sunnmørsk bygdedialekt er t.d. presens av verba «ha» (*he*, jf. eldre nynorsk *hev* og norrønt *hef*) og «få» (*fæ*/*fær*, jf. eldre nyn. *fær* og norr. [ek] *fæ*/[hann] *fær*). Desse formene er sjeldne i norske (rurale) dialektar generelt, då dei fleste har formene *har* og *får* òg i talemålet. Når det gjeld presensforma av verbet «kome» høyrer ein i bygdemålet ofte den lydrett omlydte forma frå overgangen frå urnordisk, *kjøme* (med tonelag 1), parallelt med den avrunda forma *kjeme* (tonelag 1). Båe variantar finn ein òg brukt parallelt i norrønt; *kǿmr* og *kemr*.

Nynorsk skriftspråk står særs sterkt på Sunnmøre generelt, men bykrinsane i Ålesund har alltid brukt bokmål. Bokmålsbruken har spreidd seg noko i Ålesund kommune med byveksten og utbreiinga av bydialekten. I høve den siste målrøystinga i kommunen, i skolekrinsen til Blindheim skule i 2018, vart bokmål sigrande. Den førre folkerøystinga skjedde i 2006 i Stokke skulekrins, då blei det fleirtal for nynorsk. 

Grunntrekka i bydialekten er for øvrig også mest i samsvar med mange av grunntrekka i nynorsk, objektivt sett, mellom anna med gjennomført trekjønnsordning.

## Kjelder
Sergej Ivanov

**Sergej Borisovitsj Ivanov** () er ein russisk politikar. Han er visestatsminister i Russland.

Ivanov vart i 1975 ferdig med utdanning som omsetjar ved filologisk fakultet på statsuniversitetet i Leningrad. Han tok deretter vidare utdanning på skulen til KGB sitt første direktorat (utanriksetterretning) i Minsk. Frå 1981 til 1998 jobba han seg gjennom gradene frå tenestemann i KGB si avdeling for utanriksetterretning til første visedirektør for den nyoppretta russiske utanriksetterretninga (SVR) si Europa-avdeling. Det russiske forsvarsdepartementet sine nettsider opplyser at Ivanov var utplassert i tre lengre periodar i Afrika og Skandinavia. Andre kjelder opplyser at han tenestegjorde i Kenya og Finland.

Då Vladimir Putin vart leiar av FSB (den russiske etterfylgjaren til KGB) i 1998 utnemnde han Ivanov til visedirektør i FSB med ansvar for avdelinga for analyse, prognosar og strategisk planlegging. 15. november 1999 utnemnde president Boris Jeltsin han til sekretær for det nasjonale tryggingsrådet. 28. mars 2001 utnemnde president Putin han til forsvarsminister. 14. november 2005 vart han òg ein av fleire visestatsministrar. 15. februar 2007 vart han utnemnd til første visestatsminister. President Putin sa då at Ivanov ville få for stort ansvar som første visestatsminister til å kunne skjøtta jobben som forsvarsminister, og han forlet stillinga som forsvarsminister. Han vart etterfølgd som forsvarsminister av Anatolij Serdjukov. 

Ivanov snakkar engelsk og svensk. Han er gift og har to døtrer.

## Kjelder
Storleiksskala

Ein **storleiksskala** er eit omgrep der ein kategoriserer romleg skala etter lengd, areal, avstand og storleik. Eit mikroklima er til dømes klima som kan oppstå på eit fjell, i ein dal eller nær breidda av ein innsjø, medan faktorar på megaskala involverer heile planeten

Det er viktig å forstå at desse inndelingane er meir eller mindre vilkårlege, og der *mega-* vert brukt om globalskala enkelte stader, så kan det andre stader bety kontinentalt eller regionalt. Då må òg tolkingane av *meso-* og *makro-* endrast deretter. 

## Sjå òg
* astronomisk lengdeskala
* lengdeskala
Habsburg

**Habsburg** er ei adelsslekt i Europa. Namnet kjem av familien sitt hovudsete på 1300- og 1400-talet, borga Habichtsburg i Sveits. 

Habsburgarane har herska som hertugar (1282 - 1453), erkehertugar (1453 - 1804) og keisarar (1804 - 1918) av Austerrike-Ungarn, kongar av Spania (1516 - 1700) og som tysk-romerske keisarar i fleire hundre år fram til 1806.

Otto von Habsburg er no rekna som overhovud for slekta.

## Keisarar og kongar av fyrstehuset Habsburg

* Rudolf I (1273-1291) 
* Albrecht I (1298-1308)
* Albrecht II (1438-1439)
* Friedrich III (1440-1493)
* Maximilian I (1486-1519)
* Karl V (1519-1556)
* Ferdinand I (1556-1564)
* Maximilian II (1564-1576)
* Rudolf II (1576-1612)
* Matthias (1612-1619)
* Ferdinand II (1619-1637)
* Ferdinand III (1637-1657)
* Leopold I (1658-1705)
* Josef I (1705-1711)
* Karl VI (1711-1740)
* Maria Theresia av Austerrike -- (1740-1780)

## Keisarar og kongar av fyrstehuset Habsburg-Lothringen
* Franz I Stefan (1745-1765)
* Joseph II av det tysk-romerske riket (1765-1790)
* Leopold II (1790-1792)
* Franz II (1792-1835) (frå 1806 berre herskar over Austerrike)
* Ferdinand I av Austerrike) (1835-1848)
* Franz Joseph I av Austerrike-Ungarn) (1848-1916)
* Karl I av Austerrike, som Karl IV konge av Ungarn (1916-1918)

## Kongar av Spania av huset Habsburg (Casa de Austria)
* Filip I av Castilla 1504-1506 (Konge av Castilla)
* Karl I var Karl V av det tysk-romerske riket 1516-1556
* Filip II 1556-1598
* Filip III 1598-1621
* Filip IV 1621-1665
* Karl II 1665-1700

## Spanske habsburgarar som kongar av [[Portugal]]
* Filip I (Filipe I) var Filip II av Spania 1580-1598
* Filip II (Filipe II) var Filip III av Spania 1598-1621
* Filip III (Filipe III) var Filip IV av Spania 1621-1640

## Storhertugar av [[Toscana]] av huset Habsburg-Lothringen
* Franz Stephan 1737-1765
* Leopold I var Leopold II av det tysk-romerske riket 1765-1790
* Ferdinand III 1790-1800, 1814-1824
* Leopold II 1824-1849, 1849-1859
* Ferdinand IV 1859

## Hertugar av [[Modena]] av fyrstehuset Habsburg-Lothringen
* Frans IV 1814-1831, 1831-1846
* Frans V 1846-1848, 1849-1859

## Hertuginner av [[Parma]] av huset Habsburg-Lothringen
* Maria Louise 1814-1847

## Bakgrunnsstoff
* Genealogical tree of the house of Habsburg (till Maria Theresia)
* ''The Hapsburg Monarchy'' (Wickham Steed, 1913) ) eLibrary Austria Project (english ebook)
Barbarossa

**Barbarossa** (it., 'raudskjegg') kan visa til:

* Keisar Fredrik I av det tysk-romerske riket, som fekk tilnamnet i Italia på grunn av sitt raude skjegg.
* Operation Barbarossa, Hitler-Tyskland sitt kodenamn på invasjonen av Sovjetunionen under den andre verdskrigen.
Alfred Gusenbauer

**Alfred Gusenbauer** () er ein austerriksk politikar, og forbundskanslar i Austerrike sidan frå 2007 til 2008. Han var leiar av det sosialdemokratiske partiet i Austerrike, Sozialdemokratische Partei Österreichs (SPÖ) frå 2000 til 2008.

Gusenbauer studerte statsvitskap, filosofi og jus ved universitetet i Wien. Han oppnådde graden dr. phil. i 1987. Han har vore aktiv i SPÖ sidan 1981. I 2000 vart han leiar for partiet. Ved parlamentsvalet 20. oktober 2006 vart SPÖ det største partiet, med 35,3 % av røystene. Den konservative regjeringa gjekk av, og i staden danna Gusenbauer ny regjering i ein storkoalisjon med det konservative partiet (Österreichische Volkspartei - ÖVP).

I juli 2008 trekte ÖVP seg frå koalisjonsregjeringa, og det vart skrive ut nyval. Gusenbauer kunngjorde at han ikkje ville vera statsministerkandidat ved det nye valet, som vart halde 28. september. Han vart erstatta som partileiar av Werner Faymann i august.
Ingunn Yssen

**Ingunn Yssen** () er norsk feminist og tidlegare statssekretær og politisk rådgjevar for Arbeidarpartiet, samt tidlegare Likestillingsdirektør.
Yssen hadde frå hausten 2003 stillinga som internasjonal sekretær i Landsorganisasjonen (LO). I januar 2007 sa Yssen opp stillinga si grunna ei lengre konflikt med LO-leiar Gerd-Liv Valla.
Negidalsk

**Negidalsk** er språket til det sibirske urfolket negidalane. Språket høyrer til den tungusiske språkfamilien. Det finst to dialektar: Øvre og nedre negidalsk. Nedre negidalsk er påverka av evenkisk. Ved den russiske folketeljinga i 2010 vart det registrert 74 talarar av negidalsk. Folkegruppa talde 513 personar. Dei tilsvarande tala i 2002 var om lag 200 talarar av negidalsk, av ei folkegruppe på 567 personar. Dei fleste negidalane (94 % av folkegruppa i 2010) bur i Khabarovsk kraj heilt aust i Russland, ved dei nedre delane av Amurelva.

## Fotnotar


## Kjelder
* Ethnologue si side om negidalsk.
Prahavåren

**Prahavåren** er ei nemning bruka om den reformkommunistiske politikken Det tsjekkoslovakiske kommunistpartiet under leiing av Aleksander Dubček førte i 1968. 

Under det kommunistiske styret sidan 1948 hadde den tsjekkoslovakiske økonomien kome i vanskar og avsløringane under avstaliniseringa i Sovjetunionen skapte òg uro. I oktober 1967 vart dåverande generalsekretær og president Antonín Novotný kritisert av reformkommunistar, mellom dei økonomen Ota Šik. Novotný fekk ikkje støtte verken i sentralkomiteen eller Moskva. Han måtte derfor gå av som generalsekretær og vart erstatta av Dubček 5. januar 1968. Fram til invasjonen 21. august gjorde Dubček alvorlege forsøk på å liberalisere det politiske styret og innføre det han kalla «sosialisme med eit menneskeleg ansikt».

Dubček forsøkte å forsikre dei sovjetiske leiarane om at han framleis var venlegsinna mot Moskva, og argumenterte med at forandringane var ei heilt intern sak. Men Prahavåren tok altså brått slutt då militære troppar frå Warszawapakta invaderte landet og okkuperte Praha.

Dubček oppmoda befolkninga til ikkje å gjere væpna motstand mot invasjonsstyrkane. Dette førte til at invasjonen ikkje kravde mange menneskeliv. Men Dubček sjølv og nøkkelpersonane i reformarbeidet vart arresterte, og dei vart førte til Moskva der dei vart tvinga til å akseptere dei sovjetiske krava og måtte love å stanse reformarbeidet.

Dubček vart send tilbake til Praha etter nokre dagar, og han sat i stillinga som generalsekretær fram til april 1969, då han vart avsett og send til Ankara som ambassadør til Tyrkia. Han vart sidan, i juni 1970, ekskludert frå partiet.
Forollhogna nasjonalpark

**Forollhogna nasjonalpark** er ein nasjonalpark oppretta i 2001 og omfattar areal i kommunane Holtålen, Midtre Gauldal, Rennebu, Os, Tolga og Tynset i Trøndelag og Innlandet fylke. 

Folk i bygdene rundt nasjonalparken har brukt området mykje både sommar og vinter. I vatna har dei fiska fjellaure, og om hausten har dei jakta reinsdyr. Pilegrimsleia til Nidaros (Østerdalsleia) kryssar nasjonalparken.

## Vern og bruk av parken
Formålet med nasjonalparken er å verne 
* eit i stor grad urørt fjellområde, 
* landskapsformer og det biologiske mangfaldet med ein variert vegetasjon med stort innslag av kravfulle planteartar og eit rikt dyreliv med ein høgproduktiv villreinstamme, 
* kulturminne og kulturlandskapsinnslag. 
 
Jakt, fiske og friluftsliv er tillate.

## Bakgrunnsstoff
* Direktoratet for naturforvalting, informasjon om Forollhogna nasjonalpark. 
* PDF-kart
Professional Footballers’ Association

**Professional Footballers’ Association** (PFA) er ein organisasjon for profesjonelle fotballspelarar i Storbritannia. Det er verdas eldste organisasjon for profesjonelle idrettsutøvarar og har heile 4000 medlemmer.

Organisasjonen blei stifta i 1898. Noverande president i organisasjonen er 
Gordon Taylor.
Tula oblast

**Tula oblast** er ein provins i Russland og eit av føderasjonssubjekta i den russiske føderasjonen. Hovudstaden er Tula, arealet er 25&nbsp;700&nbsp;km² og innbyggjartalet er 1 449 115 (2021).

## Folkesetnad
Dei største byane er Tula, med 501 200 ibuarar i 2010 og Novomoskovsk (131&nbsp;400).

Dei største etniske gruppene ved folketeljinga i 2010 var:
* Russarar: 94,1 %
* Ukrainarar: 1,0 %

## Merknader

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*