open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bananslekta

**Bananslekta** (*Musa*) er ei planteslekt i bananfamilien som omfattar treliknande plantar utan hard ved, slik at dei blir klassifiserte som store urter. Ein kjenner til rundt 70 artar i slekta. Dei har fleire bruksområde. Fleire plantar gjev etande bananar og kokebananar.

## Artar

* *Musa acuminata* Colla
* *Musa&nbsp;×&nbsp;alinsanaya* R.V.Valmayor 
* *Musa arfakiana* Argent
* *Musa aurantiaca* G.Mann ex Baker
* *Musa azizii* Häkkinen
* *Musa balbisiana* Colla
* *Musa banksii* F.Muell.
* *Musa barioensis* Häkkinen
* *Musa basjoo* Siebold & Zucc. ex Iinuma
* *Musa bauensis* Häkkinen & Meekiong 
* *Musa beccarii* N.W.Simmonds
* *Musa boman* Argent
* *Musa borneensis* Becc. 
* *Musa bukensis* Argent
* *Musa campestris* Becc. 
* *Musa cheesmanii* N.W.Simmonds
* *Musa chunii* Häkkinen
* *Musa celebica* Warb. ex K.Schum.
* *Musa coccinea* Andrews
* *Musa exotica* R.V.Valmayor 
* *Musa fitzalanii* F.Muell. – utdødd
* *Musa gracilis* Holttum 
* *Musa griersonii* Noltie
* *Musa hirta* Becc.
* *Musa ingens* N.W.Simmonds
* *Musa insularimontana* Hayata
* *Musa itinerans* Cheesman
* *Musa jackeyi* W.Hill
* *Musa johnsii* Argent
* *Musa juwiniana* Meekiong
* *Musa kattuvazhana* K.C.Jacob
* *Musa lanceolata* Warb. ex K.Schum.
* *Musa laterita* Cheesman
* *Musa lawitiensis* Nasution & Supard. 
* *Musa lokok* Geri & Ng
* *Musa lolodensis* Cheesman
* *Musa lutea* R.V.Valmayor *et al.*
* *Musa maclayi* F.Muell. ex Mikl.-Maclay
* *Musa mannii* H.Wendl. ex Baker
* *Musa monticola* M.Hotta ex Argent
* *Musa muluensis* M.Hotta
* *Musa nagensium* Prain
* *Musa ochracea* K.Sheph.
* *Musa ornata* Roxb.
* *Musa* × *paradisiaca* L.
* *Musa paracoccinea* A.Z.Liu & D.Z.Li 
* *Musa peekelii* Lauterb.
* *Musa rosea* Baker
* *Musa rubinea* Häkkinen & C.H.Teo
* *Musa rubra* Wall. ex Kurz
* *Musa sakaiana* Meekiong *et al.*
* *Musa salaccensis* Zoll. ex Backer
* *Musa sanguinea* Hook.f.
* *Musa schizocarpa* N.W.Simmonds
* *Musa shankarii* Subba Rao & Kumari
* *Musa siamensis* Häkkinen & Rich.H.Wallace
* *Musa sikkimensis* Kurz
* *Musa splendida* A.Chev.
* *Musa textilis* Née
* *Musa thomsonii* (King ex Baker) A.M.Cowan & Cowan
* *Musa tonkinensis* R.V.Valmayor *et al.*
* *Musa troglodytarum* L.
* *Musa tuberculata* M.Hotta
* *Musa velutina* H.Wendl. & Drude &ndash; Pink banana
* *Musa violascens* Ridl. 
* *Musa viridis* R.V.Valmayor *et al.*
* *Musa voonii* Häkkinen
* *Musa yamiensis* C.L.Yeh & J.H.Chen
* *Musa yunnanensis* Häkkinen & H.Wang 
* *Musa zaifui* Häkkinen & H.Wang

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Bananslekten|Bananslekten]]» frå , og «[[:en:Musa (genus)|Musa (genus)]]» frå  den 4. oktober 2022.*  

## Bakgrunnsstoff
EHF-meisterligaen i handball 2020/Kvinner

**Meisterligaen i handball 2020 for kvinner** var ei turnering arrangert av Europas handballforbund (EHF) som tok til med kvalifiseringsspel 7. september 2019 og, som grunna covid-pandemien, vart avlyst før kvartfinalekampane kunne avviklast.

Etter kvalifiseringsspel i september opna turneringa med 16 deltakande lag i seriespel delt i fire grupper à 4 lag. Dei tre laga med flest poeng i dei enkelte gruppene gjekk vidare til hovudrunda, som bestod av to grupper à 6 lag. Norske IK Våg rauk ut etter hovundrunda.

Laga kvalifisert til kvartfinalane: Győri ETO, Brest, Metz, Esbjerg, Rostov, CSM București, ŽRK Budućnost, Râmnicu Vâlcea.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:EHF Champions League der Frauen 2019/20|EHF Champions League der Frauen 2019/20]]» frå ,  den 4. oktober 2022.*
EHF-meisterligaen i handball 2016/Kvinner

**Meisterligaen i handball 2016 for kvinner** var ei turnering arrangert av Europas handballforbund (EHF) som tok til med kvalifiseringsspel 12. september 2015 og avslutta med sluttspel 7.-8. mai 2016. CSM București frå Romania vann turneringa for fyrste (og hittil) einaste gong.

Etter kvalifiseringsspel i september opna turneringa med 16 deltakande lag i seriespel delt i fire grupper à 4 lag. Dei tre laga med flest poeng i dei enkelte gruppene gjekk vidare til hovudrunda, som bestod av to grupper à 6 lag. Dei fire beste i desse to gruppene møttest til kvartfinalar basert på poengskår. Norske Larvik HK vart slått ut i kvartfinalane.

## Sluttspelet
Sluttspelet vart avvikla i Budapest helga 7. og 8. mai 2016. 
*Semifinalane:
*CSM București – Vardar 27–21
*Győri ETO – ŽRK Budućnost 21–20 

*Bronsekampen:
*Vardar – ŽRK Budućnost 30–28

### Finalen
*CSM București – Győri ETO 29–26, etter ekstraomgangar og straffeskyting

Ein jamn fyrste omgang enda uavgjort 12–12. I den andre omgang skilde det aldri meir enn eitt mål og ved ordinær tid stod det 22–22. Győri ETO tok føringa i ekstraomgangane, men CSM kom tilbake og utlikna til 25–25. Kampen vart avgjort i straffetevling der CSM skåra på fire straffar, Győri ETO på berre ei.

For CSM var Isabelle Gulldén eit angrep åleine med sine 15 skåringar. Elles skåra Carmen Martín 4 mål, Oana Manea og Linnea Torstenson 3 begge, Ana Paula Rodrigues 2, Cristina Vărzaru og Aurelia Brădeanu kvar sitt mål. Jelena Grubišić var fyrste-målvakt.

Norske Heidi Løke var toppskårar for Győri ETO med 8 nettkjenningar. Også landskvinnene Linn Sulland, Ida Alstad og målvakta Kari Aalvik Grimsbø spelte for Győri ETO.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:EHF Champions League der Frauen 2015/16|EHF Champions League der Frauen 2015/16]]» frå ,  den 5. oktober 2022.*
Mattak

**Mattak** (også skrive *muktuk* og *maktaaq*) er ei tradisjonell inuittisk matvare av kvalskinn og spekk. Mattak blir rekna som ein delikatesse og blir ofte ete ved festlege høva. Maten blir ofte eten rå, men kan kokast eller steikast. Ein kan også eta han frosen, eller sylta han.

Ein nyttar gjerne hud frå kvitkval, grønlandskval eller narkval til mattak.

Tradisjonelt har maten vore ei viktig kjelde til C-vitamin for inuittar. Spekk er også ei kjelde til D-vitamin.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:da:Mattak|Mattak]]» frå ,  den 5. oktober 2022.*
EHF-meisterligaen i handball 2015/Kvinner

**Meisterligaen i handball 2015 for kvinner** var ei turnering arrangert av Europas handballforbund (EHF) som tok til med kvalifiseringsspel 20. september 2014 og avslutta med sluttspel 9.-10. mai 2015. I finalen vann montenegrinske ŽRK Budućnost over norske Larvik HK.

Etter kvalifiseringsspel i september opna turneringa med 16 deltakande lag i seriespel delt i fire grupper à 4 lag. Dei tre laga med flest poeng i dei enkelte gruppene gjekk vidare til hovudrunda, som bestod av to grupper à 6 lag. Dei fire beste i desse to gruppene møttest til kvartfinalar basert på poengskår. 

## Sluttspelet
Sluttspelet vart avvikla i Budapest helga 9. og 10. mai 2016. 
*Semifinalane:
*Larvik HK – Dinamo Volgograd 31–22
*ŽRK Budućnost – Vardar 27–17 

*Bronsekampen:
*Vardar – Dinamo Volgograd 28–26
 
### Finalen
*ŽRK Budućnost – Larvik HK 26–22

Budućnost tok føringa frå start og leia 8-5 halvvegs i fyrste omgang, til pause auka laget til 14-8. Sju minutt ut i andre omgang stod det 18-10 og sidan kontrollerte Budućnost inn til firemålstriumf.

**Budućnost** stilte med Clara Woltering i mål. Måla kom frå Katarina Bulatović (7), Majda Mehmedović (6), Dragana Cvijić (4), Cristina Neagu (3), Radmila Petrović (3), Milena Knežević (2), Kinga Byzdra (1). 

**Larvik HK** mønstra målvakt Sandra Toft og målskytarane Nora Mørk (10), Anja Edin (6), Kristine Breistøl (2), samt eittmålskårarane Marit Frafjord, Gro Hammerseng, Sanna Solberg og Linn Sulland. Linn-Kristin Riegelhuth, Vilde Johansen, Mari Molid, Karoline Breivang og Tonje Larsen kom ikkje på skåringslista.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:EHF Champions League der Frauen 2014/15|EHF Champions League der Frauen 2014/15]]» frå ,  den 5. oktober 2022.*
CSM București

**Clubul Sportiv Municipal București**, til dagleg **CSM București**, er eit idrettslag i București, hovudstaden i Romania. Laget. som vart skipa av bystyret i 2007, har avdelingar for basketball, dansesport, friidrett, handball, judo og volleyball.

Idrettslaget har hatt størst suksess innom handball. Kvinnelaget vann EHF-meisterligaen 2016, med spelarar som svenske Isabelle Gulldén og spanske Carmen Martín i fremste rekke. Karalaget sigra i EHF-europacupen i 2019.

Kvinnelaget i volleyball vann den europeiske CEV-cupen i 2016. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:CSM Bukarest|CSM Bukarest]]» frå ,  den 5. oktober 2022.*
Lill Tove Fredriksen

**Lill Tove Fredriksen** () er ein samisk litteraturvitar og fyrsteamanuensis ved UiT – Noregs arktiske universitet.

## Biografi
Lill Tove Fredriksen kjem frå Lakselv i Porsanger kommune. Ho studerte samisk ved Universitetet i Tromsø og tok mastergrad i 1999. I masteroppgåva si undersøkte ho dei tradisjonelle songane til sjøsamane i heimkommunen sin. Frå 2000 til 2005 arbeidde Fredriksen som fyrstekonsulent, og som tolk for pasientar med nordsamisk som morsmål ved Universitetssjukehuset Nord-Noreg i Tromsø. Mellom 2005 og 2015 var ho doktorand med Harald Gaski som vegleiar og arbeidde samstundes som universitetslektor i samisk litteraturvitskap ved UiT. Den 28. april 2015 disputerte ho for doktorgraden med ei avhandling om Jovnna-Ánde Vest sin romantrilogi *Árbbolaččat*. Dette var den fjerde disputasen halden på nordsamisk ved Universitetet i Tromsø.

Sidan 2015 er ho fyrsteamanuensis i samisk litteraturvitskap ved UiT. Forskningsinteressene hennar omfattar mellom anna moderne samisk prosa og urfolksperspektiv i akademia. Ho skriv òg populærvitskaplege tekstar om desse temaa, både i tradisjonelle medium og i bloggar.

Fredriksen var styremedlem i *Samisk faglitterær forfatter- og oversetterforening* frå 2007 til 2012, og deretter leiar frå 2012 til 2020.

Ho bur i Tromsø.

## Bibliografi i utval

* 
* 
* 
* *Silbagatnjalat ; Sølvtåra* – diktsamling, tekst på nordsamisk og bokmål, Davvi girji 2025

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Lill Tove Fredriksen|Lill Tove Fredriksen]]» frå , den 5. oktober 2022.*  

## Bakgrunnsstoff

* Lill Tove Fredriksen, profil hjå UiT
* Lill Tove Fredriksen, kort biografi på Store norske leksikon
* Lill Tove Fredriksen, profil hjå Periskop
* Lill Tove Fredriksen, profil hjå *Stories from the Margins*
* Lill Tove Fredriksen, profil hjå *nordics.info*
* Lill Tove Fredriksen, innlegg på *blogg.uit.no*
EHF-meisterligaen i handball 2012/Kvinner

**Meisterligaen i handball 2012 for kvinner** var ei turnering arrangert av Europas handballforbund (EHF) som tok til med kvalifiseringsspel 2. september 2011 og avslutta med dobbeltfinale 5. og 13. mai 2012. 

### Gruppespela
Etter innleiande kvalifiseringsrundar vart gruppespelet med fire grupper à fire lag avvikla i tida 1. oktober til 13. november. Dei to beste laga i kvar av desse gruppene gjekk vidare til hovudrunda. Denne runda vart avvikla i to grupper frå 3. februar til 11. mars 2012. Dei to flittigaste poengsankarane i desse gruppene gjekk vidare til finalerunda, mellom dei Larvik HK. For Byåsen IL enda turneringa i hovudrunda.
 
### Semifinalane
*Győri ETO – Oltchim Râmnicu Vâlcea 62–58 (31-35 og 31-23)
*ŽRK Budućnost – Larvik HK 45–33 (20-22 og 23-13)

### Finalane
*ŽRK Budućnost – Győri ETO 54 – 54 (27-29 og 27-25)

Finalekampane fann stad i Győr 5. mai og i Podgorica 13. mai. Samanlagt enda finalespelet med 54 mål mot 54 mål, sigeren vart avgjort med grunnlag i at Budućnost skåra 2 -to- fleire bortemål enn motstandaren.

Rykkromspelarane Bojana Popović og Katarina Bulatović var dei sentrale spelarane på Budućnost sitt lag.

Norske Katrine Lunde og Heidi Løke spelte på Györ-laget.

## Kjelder
EHF Champions League der Frauen 2011/12
ŽRK Budućnost

**Ženski Rukometni Klub Budućnost** er ein handballklubb heimehøyrande i Podgorica i Montenegro. Klubben, som er særleg kjend for sitt suksesrike kvinnelag, triumferte i EHF-meisterligaen 2012 og 2015. Spelarar som Bojana Popović, Katarina Bulatović og rumenske Cristina Neagu var aktive i klubben på 2010-talet. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:da:ŽRK Budućnost Podgorica|ŽRK Budućnost Podgorica]]» frå ,  den 6. oktober 2022.*  

## Bakgrunnsstoff
*
Bojana Popović

**Bojana Popović**, fødd **Bojana Petrović**, () er ein jugoslavisk-fødd montenegrinsk tidlegare handballspelar frå Niš. Perioden 2004-12 var ho med om å vinne EHF-meisterligaen seks gonger, tre for danske Slagelse, to for danske Viborg HK og ein for montenegrinske ŽRK Budućnost. I 2001 fekk ho VM-bronse med Jugoslavias landslag, medan ho i 2012 spelte for Montenegro då laget vann OL-sølv under Sommar-OL i London. Popović var venstre rykkromspelar.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:da:Bojana Popović|Bojana Popović]]» frå ,  den 6. oktober 2022.*  

*
Rawdah Mohamed

**Rawdah Mohamed** () er ein norsk-somalisk modell,  influensar, vernepleiar og aktivist. Ho er kjend for sin klesstil og er òg sett på som ei framtredande talskvinne for rettane til muslimske kvinner. Ho jobbar for tida med modellfirmaet The Society Management. I april 2021 starta ho kampanjen #Handsoffmyhijab som gjekk viralt på sosiale medium.

## Biografi
Rawdah vart fødd i Somalia. Ho og mora flykta til Noreg då ho var åtte år. I Noreg vart ho utsett for rasisme og mobbing av klassekameratane sine, spesielt for å ha på seg hijab og for hudfargen hennar.

## Karriere
Ho er aktiv som modell og har ca. 200.000 følgjarar på Instagram. Før ho satsa fullt ut på modellkarrieren jobba ho òg som vernepleiar. 

Ho har mellom anna deltatt på Oslo Fashion Week, Paris Fashion Week, Copenhagen Fashion Week og på Kjendisgallaen.

Ho byrja sin internasjonale street style-karriere på Oslo Fashion Week i august 2019, som ho sjølv ser på som eit vendepunkt i modellkarrieren hennar. Under Oslo Fashion Week 2019 vart ho anerkjent for dei spennande antrekka sine spesielt innanfor street style.

I august 2019 vart Mohamed avbilda på framsida av det norske motemagasinet Costume Norge. Sidan den gong har Rawdah òg vore på framsidene til framtredande magasin som *Vouge* og *V Magazine*.

I mars 2020 slapp NRK TV ein serie om Rawdah med ti episodar.

## Aktivisme
Mohamed deltok i sosiale medium-protesten mot avgjerda til det franske senatet om å forby muslimske jenter under 18 år frå å ha på seg hijab på offentlege stader ved å setja i gang kampanjen #Handsoffmyhijab. Ho la ut ein selfie på Instagram der ho skreiv «hands off my hijab» i handa. 

I mai 2021 vart ho offisielt utnemnd til redaktør for magasinet *Vogue Scandinavia*. Ho vart dermed den første kvinna med hijab som vart redaktør av eit motemagasin.

I september 2022 fanga ho merksemda til media då ho la ut ei rekke negative kommentarar om Elizabeth II etter at det vart kjent at dronninga var død. Mohamed kunngjorde at ho feira døden til dronninga. Ho skreiv på instagram-historia si: «håper du brenner i helvete for det du og forfedrene dine gjorde. Min empati er med de 19 afrikanske og karibiske landene som ble herjet og slavebundet».

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Rawdah Mohamed|Rawdah Mohamed]]» frå ,  den 6. oktober 2022.*
Annie Ernaux

**Annie Ernaux** (fødd Annie Duchesne,  i Lillebonne i Seine-Maritime) er ein fransk skjønnlitterær forfattar og litteraturprofessor. Ho er rekna som ein av dei fremste samtidsforfattarane i Frankrike. Forfattarskapet har klare sjølvbiografiske trekk, og kan òg lesast med ei sosiologisk vinkling. Ho har motteke ei rekke litterære prisar, deriblant Nobelprisen i litteratur i 2022. Fleire av romanane hennar er omsette til bokmål.

## Bibliografi i utval

### Romanar og sjølvbiografiar

* 1974: *Les Armoires vides*, Gallimard
* 1977: *Ce qu'ils disent ou rien*, Gallimard
* 1981: *La Femme gelée*, Gallimard
* 1983: *La Place*, Gallimard – norsk: *Far* (1985), Tiden Norsk Forlag, omsett av Sissel Lie
* 1987: *Une femme*, Gallimard – norsk: *En kvinne* (2020), Gyldendal
* 1992: *Passion simple*, Gallimard – norsk: *En lidenskap* (1993), Gyldendal, omsett av Annie Riis
* 1993: *Journal du dehors*, Gallimard
* 1997: *«Je ne suis pas sortie de ma nuit»*, Gallimard
* 1997: *La Honte*, Gallimard
* 2000: *L'Événement*, Gallimard – norsk: *Hendelsen* (2020), Gyldendal, omsett av Henninge Margrethe Solberg
* 2000: *La Vie extérieure*, Gallimard
* 2001: *Se Perdre*, Gallimard
* 2002: *L'Occupation*, Gallimard
* 2005: *L'Usage de la photo*, utgitt med Marc Marie, biletetekstar til fotografi, Gallimard
* 2008: *Les Années*, Gallimard,  – norsk: *Årene* (2020), Gyldendal, omsett av Henninge Margrethe Solberg
* 2011: *L'Autre Fille*, coll. «Les Affranchis», NiL Éditions
* 2011: *L'Atelier noir*, éditions des Busclats
* 2013: *Retour à Yvetot*, éditions du Mauconduit, 
* 2014: *Regarde les lumières mon amour*, Raconter la vie, Seuil
* 2016: *Mémoire de fille*, coll. Blanche, Gallimard,  – norsk: *Sommeren 58* (2019), Mime forlag, omsett av Per Buvik
* 2020: *Hôtel Casanova*, coll. Folio 2 euros, 

### Samleutgivelser

* 2011: *Écrire la vie*, Gallimard, coll. «Quarto»

## Filmatiseringar

* *L'Autre*, basert på boken *L'Occupation*, regissert av Pierre Trividic og Patrick Mario Bernard, 2008
* *Passion simple*, basert på romanen med same tittel, regissert av Danielle Arbid, 2020
* *L'Événement*, basert på romanen med same tittel, regissert av Audrey Diwan, 2021

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Annie Ernaux|Annie Ernaux]]» frå ,  den 6. oktober 2022.*
Katarina Bulatović

**Katarina Bulatović** () er ein serbisk-montenegrinsk tidlegare handballspelar frå Kragujevac som vart europameister med Montenegro sitt landslag i 2012, få månader etter ho og laget vann OL-sølv. Ho er firfaldig vinnar av EHF-meisterligaen. Bulatović var høgre rykkromspelar, kjend for sine tunge skot.

## Karriere
### Landslagsspel
Bulatović representerte Serbia i internasjonale kampar åra 2006-08. I 2011 valde ho å knyte seg til Montenegro og deltok fram til 2020 i 94 landskampar for landet, skåra 473 mål. I så vel Sommar-OL 2012 i London som Handball-EM-2012 vart ho toppskårar i turneringa. Ho skåra 10 av Montenegro sine 23 mål i den tapte finalen mot Noreg. Fire månader seinare fekk ho revansj då Montenegro, etter ekstraomgangar, slo Noreg i EM-finalen i Beograd.

### Klubbspel
Etter å ha vore aktiv i to serbiske klubblag, fekk Bulatović i 2006 kontrakt med danske Slagelse FH. Året etter var ho med om å vinne meisterligaen. Då klubben kom i økonomiske vanskar, forlet Bulatović og mange andre aktive laget i 2008. Sidan gjorde ho teneste i montenegrinske ŽRK Budućnost i tre periodar: 2008-12, 2014-17 og 2018/19. Med klubben frå Podgorica vann ho meisterligaen i 2012 og 2015. I mellomtida bidrog ho til at Győri ETO gjekk til topps i meisterligaen 2014. På 2010-talet gjorde ho elles teneste i Râmnicu Vâlcea og i Rostov. Ho la opp i 2020, etter ein siste sesong i Győri ETO.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:da:Katarina Bulatović|Katarina Bulatović]]» frå ,  den 6. oktober 2022.*
Det georgiske flagget

**Det georgiske flagget** utgjer fem raude georgskross på kvit botn. Flagget vart offisiell teke i bruk den 14. januar 2004, etter et intervall på rundt 500 år. Tidlegare var det flagget til det  georgiske riket på 1300-talet då kong Georg V regjerte. Flagget liknar på det engelske flagget, bortsett frå krossane i dei fire kvite rutene.

Den raude leten i flagget skal symbolisera blodet frå krigane mellom Georgia og dess fiendar, dei fem krossane skal symbolisera Jesu sine fem sår, og kvit skal tyda fred.

## Historiske flagg

Fil:Flag of Georgia (1918–1921, 1-2).svg|Flagget til Georgia frå 1918 til 1921.
Fil:Flag of the Georgian Soviet Socialist Republic (1921–1922).svg|Flagget til Georgia som sovjetrepublikk frå 1921 til 1922. Forkorting med kyrilliske bokstavar
Fil:Flag of the Georgian Soviet Socialist Republic (1922–1937).svg|Flagget til Georgia som sovjetrepublikk frå 1922 til 1937. Forkorting med georgiske bokstavar.
Fil:Flag of the Georgian Soviet Socialist Republic (1937–1951).svg|Flagget til Georgia som sovjetrepublikk frå 1937 til 1951.
Fil:Flag of the Georgian Soviet Socialist Republic (1951–1990).svg|Flagget til den georgiske sosialistiske sovjetrepublikken frå 1936 til 1991.
Fil:Flag of Georgia (1990–2004).svg|Georgia sitt flagg frå 1990 til 2004.


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:pt:Bandeira da Geórgia|Bandeira da Geórgia]]» frå ,  den 6. oktober 2022.*
Nong Bua Lamphu-fylket

**Nong Bua Lamphu** er eit fylke i Thailand. Fylkeshovudstaden er Nong Bua Lamphu. I 2019 var det  innbyggarar i fylket.

Nong Bua Lamphu er det fylket i Thailand der innbyggjarane tener minst, berre  thailandske baht per år.

## Kjelder
Cristina Neagu

**Cristina Georgiana Neagu** () er ein rumensk handballspelar frå București. Ho er fire gongar: 2010, 2015, 2016, 2018, kåra til årets handballspelar i verda. Neagu er rykkromspelar. 

## Karriere
### Klubbspel
Neagu var frå 2009 aktiv i Râmnicu Vâlcea, ein klubb som 2010 vart nasjonal seriemeister. Same året nådde laget finalen i EHF-meisterligaen, der det vart tap mot danske Viborg HK. Tidleg i 2011 vart ho skadd, og kom fyrst på bana att i oktober 2012. Berre tre månader seinare, i januar 2013, skadde ho korsbandet. Ho forlet i 2013 det konkurstruga Râmnicu Vâlcea. Perioden 2013-17 spelte ho for den montenegrinske toppklubben ŽRK Budućnost. Ho var ein sentral spelar då Budućnost i 2015 sigra i EHF-meisterligaen. Sidan 2017 har ho spelt for CSM București.

### Landslagsspel
Med det rumenske landslaget har Neagu vunne bronsemedalje ved Handball-EM 2010 og ved Handball-VM 2015. I begge desse meisterskapa var ho toppskårar i turneringa.

### Merittar
*Vinnar av EHF-meisterligaen: 2015 for ŽRK Budućnost
*Tapande finalist i EHF-meisterligaen: 2010 Râmnicu Vâlcea
*Tapande finalist i EHF-cupvinnarcupen: 2008 Rulmentul Brasov
*Rumensk seriemeister: 2010, 2011, 2012, 2013 for Râmnicu Vâlcea – 2018, 2021 for CSM București
*Rumensk cupvinnar: 2011 for Râmnicu Vâlcea – 2018, 2019, 2022 for CSM București
*Montenegrinsk seriemeister: 2014, 2015, 2016, 2017 for ŽRK Budućnost
*Montenegrinsk cupvinnar: 2014, 2015, 2016, 2017 for ŽRK Budućnost
*VM 2009: Nr 4
*EM 2008: Nr 5
*EM 2010: Bronsemedalje etter 25–20 mot Sverige
*VM 2015: Bronsemedalje etter 31–23 mot Nederland
*EM 2016: Nr 5
*EM 2018: Nr 4

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Cristina Neagu|Cristina Neagu]]» frå ,  den 7. oktober 2022.*
Carmen Martín

**Carmen Dolores Martín Berenguer** () er ein spansk handballspelar som i 2016 var med om vinne EHF-meisterligaen for den rumenske handballklubben CSM București. Med det spanske landslaget vann ho sølvmedalje i Handball-EM 2008 og 2012, samt VM-bronse i 2011 og OL-bronse i 2012. Ho spelar høgrekant.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Carmen Martín|Carmen Martín]]» frå ,  den 7. oktober 2022.*
Telemakos

**Telemakos** eller **Telemakhos** (gammalgresk Τηλέμαχος, *Telêmakhos*) er prinsen av Itaka i gresk mytologi. Han var son av helten Odyssevs og Penelopeia, og opptrer i det klassiske eposet *[[Odysseen]]* av den greske forfattaren Homer. Telemakos hjelper Odyssevs med å konfrontera belarane til Penelopeia.

## Kjelder
Giorgi V av Georgia

**Giorgi** eller **Georg** (georgisk გიორგი V ბრწყინვალე, Giorgi V Brtskinvale) var konge av Georgia frå 1299 til 1302, og frå 1314 til han døydde i 1346. Han fekk Georgia ut av det mongolske riket, som hadde styrt landet i fleire hundreår. Han klarte vidare å gjenoppretta makt og velstand i landet.

## Bakgrunn
Kong Georg V var son av Demetrius II og hustrua hans Natela, dotter av Beka I Jakeli. Demetrius vart drepen av mongolane i 1289.

I 1299 vart han krona som motkonge i Ilkhanatet mot sin opprørske bror David VIII av Georgia. Georg si regjeringstid strakk seg mellombels ikkje utover murane til Tbilisi. I 1302 vart Georg erstatta av  halvbror sin Vachtang II. Etter at brørne hans døydde, vart han regent for David sin son Georg VI, som døydde mindreårig i 1313. Dernest vart Georg V krona til konge av Georgia for andre gang.

I 1327 byrja han å gjera opprør mot Ilkhanatet, som hadde utfordringar med å styra riket, han slutta å betala skattar og byrja ein kampanje for å sameina det georgiske riket. Då han døydde hadde han gjenerobra nesten heile riket att.

Lite er kjend om kona til kong George V. Han døydde i 1346 og vart etterfylgd av den einaste sonen sin David IX. Han vart gravlagd i klosteret Gelati nær Kutaisi.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nl:George V van Georgië|George V van Georgië]]» frå ,  den 7. oktober 2022.*
Paringsspelet leik

Paringsspelet **leik** er ei åtferd i tida rett før paring, funne blant somme dyreartar, men mest utbreidd blant fuglar. I leiken samlast hannar som freistar å kjempe om gode territorium og utfører konkurrerande oppvisningar for å lokke vitjande hoer som kjem til for å kartlegge potensielle partnarar å pare seg med. Ein leik kan òg indikere ein tilgjengeleg plass som nyttast av hannar for å forsvare sin eigen del av territoriet for hekkesesongen. Ein leikart er prega av mannlege oppvisningar, og hoer som i sterkast grad avgjer partnarvalet. Kjønnsrollene gjev indirekte føremon til hannane og reduserer kostnadar til hoene. Sjølv om åtferda er mest utbreidd blant fuglar som tiur og orrfugl, finst leik òg i eit breitt spekter av virveldyr, inkludert beinfiskar, amfibium, krypdyr og pattedyr, samt leddyr inkludert krepsdyr og insekt.

Spesielt hannar av mange artar utviklar ei kortvarig leikdrakt som skil kjønna i utsjånad, eigenskapen er sterkt utprega hos til dømes brushane.

## Kjelder

**Denne artikkelen inneheld omsett tekst frå innleinga av «[[:en:Lek mating|Lek mating]]» frå , den 8. oktober 2022*
* 

;Referansar 

## Bakgrunnsstoff
Mellomaldermarknad

**Mellomalderfestival** eller **mellomaldermarknad** er ei tilstelling inspirert av mellomalderen og perioden rundt han. Ei slik tilstelling kan ha form som ein utandørs marknad med buer som sel varer og mat, gjøglarar, musikk, kampar eller riddarturneringar og andre historiske kostyme og framsyningar. Ein har gjerne slike tilstelllingai sommarhalvåret på torg i byar eller passande marker. Dei varer typisk ei helg, men det finst òg marknadar som varer i berre ein dag og andre som kan vara ei heil veke.

Mellomaldermarknader omfattar normalt eit stort tal personar i drakter som kan vera laga etter mellomaldermønster eller med inspirasjon frå dei. Andre går i klede utan historisk tilknyting, men som er inspirerte av film om perioden. Reenacterar kan utøva handverk, teater, spela musikk, gjøgla og visa fram våpen eller kampar. Nokre marknader har telt der dei medverkande kan overnatta.

Nokre marknader blir haldne på historiske stader, som borger og torg i mellomalderbyar.

## Mellomaldermarknader i Noreg

Nokre norske mellomaldermarknader er Hamar Middelalderfestival, halden av Anno Museum, Oslo Middelalderfestival  ved Akershus festning, Tønsberg Middelalderfestival, Re Middelalderdagene og Middelalderuka i Numedal.
## Mellomaldermarknader i Danmark
Mange danske byar har mellomaldermarknader. Det største er Europæisk Middelalderfestival i Horsens med rundt 60 000 vitjande. Ein av dei andre store markndane er Københavns Mellomaldermarked i Valbyparken. I 2013 hadde dette knappe 23 600 besøkande og 900 aktørar. Det finst også marknader i m.a. Nyborg, Nysted (2009-2019) Viborg og ved fleire historiske stader som Esrum Kloster, Æbelholt Kloster, Spøttrup Borg, Kalø Slottsruin og Voergaard Slott.

Fleire friluftsmuseum held òg mellomaldermarknader. Nokre døme finn ein ved Brøndby Mellomalderlandsby i Brøndby, Hvolris jernalderlandsby i Møldrup vest for Hobro, Ulvsborg Historisk Værksted i Asnæs på Nordvestsjelland og Middelaldercentret ved Nykøbing Falster.

## Renaissance fairs i USA

Marknadane er svært populære i USA, der dei blir kalla renaissance fairs. Dei har meir karakter av ein moropark enn ein mellomaldermarknad i Europa, der formålet ofte er living history med eit element av utdaning. Autentisitet kan variera mykje, og varetilbodet er ofte forma av meir kommersiell karakter enn historisk korrektheit. Sjølv om hovudfokus som regel er mellomalder, kan slike marknader òg visa til andre periodar kring mellomalderen som vikingtid, renessanse eller sjørøvarar frå 1600-1700-talet. I Storbritannia er tudortida, perioden kring Henrik VIII og Elizabeth I av England, populære. Nokre marknader kan òg ha laiv-rollespel, og nokre kan òg ha fantasyelement som trollmenn, alvefolk og kentaurar.

I USA finst det permanente temaparkar med marknader.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:da:Middelaldermarked|Middelaldermarked]]» frå ,  den 8. oktober 2022.*
Helge Skuseth

**Helge Peter Skuseth** () er ein tidlegare fotballspelar og sportsjournalist frå Ålesund, aktiv i Skarbøvik Idrettsforening og IK Start. Han vart seriemeister med sistnemnde i 1978 og 1980. Sportsjournalist i Sunnmørsposten frå 1983 til han vart pensjonert.

### Klubbspel
Skuseth voks opp i bydelen Heissa i Ålesund. Frå 1970 spelte han på tredjedivisjonslaget Skarbøvik Idrettsforening. Han var angrepsspelar og utmerkte seg med ein framifrå teknikk. Laget rykte opp i 1972, men rykte nedatt frå andredivisjon allereie sesongen etter. Dermed melde Skuseth overgang til fyrstedivisjonslaget Start. Gjennom seks-og-ein-halv sesong i Start skåra han 38 mål og bidrog til at laget vart nummer tre i 1. divisjon 1975. Sidan vart han norsk seriemeister i 1978 og 1980. År 1980 spelte han berre halve sesongen, ettersom han om sommaren flytta tilbake til Ålesund. Sidan var han aktiv i Skarbøvik IF til 1983. I 1984 var han med om å spele Hessa IL opp i 4. divisjon.

### Landslagsspel
Skuseth landslagdebuterte i Luxemburg 3. november 1973, ein kamp som heimelaget vann. Han skåra eitt av mål då Noreg slo Finland 5–3 på Olympiastadion i Helsinki. Vel to månader seinare skåra han det tredje målet då Island vart send  heim frå Brann stadion med tap 2–3. Same året den 28. august på Ullevål stadion skåra han Noregs mål då Sovjetunionen sigra med 3 mot 1. Skuseth sin 16. og siste landskamp fann stad på Råsunda i Stockholm 16. juni 1976.

### Merittar
*Seriemeister: 1978 og 1980 for IK Start 

## Kjelder
*eu-football
Anne Mette Hansen

**Anne Mette Hansen** () er ein dansk handballspelar som sidan 2017 gjer teneste i den ungarske klubben Győri ETO. Ho er høgrehendt rykkromspelar. Med det danske landslaget har Hansen vunne to bronsemedaljar i verdsmeisterskap i handball: 2013 og 2021. Åra 2018-19 var ho med på Györ-laget sine triumfar i EHF-meisterligaen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:da:Anne Mette Hansen|Anne Mette Hansen]]» frå ,  den 7. oktober 2022.*
Bernadett Bódi

**Bernadett Bódi** ( er ein ungarsk handballspelar frå Szeged. Ho er firfaldig vinnar av EHF-meisterligaen med Győri ETO og bronsemedaljør med Ungarn frå Handball-EM 2012. Bódi er høgre kantspelar.

## Karriere
### Klubbspel
Frå 2002 spelte Bódi på Győri ETO, ein klubb som i 2005 vart nasjonal seriemeister for fyrste gong på 46 år. I 2007 flytta ho til det danske topplaget Randers HK. Etter to sesongar i Danmark returnerte ho til Ungarn, åra frå 2009 til 2013 var ho etter tur aktiv i Békéscsabai Előre, Siófok KC og Dunaújvárosi Kohász. Perioden 2013-20 spelte ho atter for Győri ETO, og med dette laget vann ho EHF-meisterligaen i 2014, 2017, 2018 og 2019.

### Landslagsspel
Bódi deltok i tida 2005-18 i 141 av Ungarns landskampar og skåra 263 mål. Ho deltok i Sommar-OL 2008, Handball-VM 2009 og europameisterskapa 2010 og 2012. I den sistnemnde turneringa var ho med om slå Serbia 41-38 i bronsefinalen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Bernadett Bódi|Bernadett Bódi]]» frå ,  den 7. oktober 2022.*
Jan Berg

**Jan Berg** () er ein tidlegare fotballspelar frå Molde. Han var aktiv i Molde Fotballklubb periodane 1982–88 og 1991–95. I mellomtida var han den fyrste norske fotballspelaren som spelte for ein La Liga-klubb i Spania. Berg var ein dribleflink vengspelar.

### Klubbspel
Berg slo gjennom som 17-åring då Molde vart sist i 1. divisjon. Han skåra 8 mål og var lagets toppskårar i serien og deltok i cupfinalen 1982, då klubben for fyrste gong spelte NM-finale. Frå januar 1989 var han den fyrste norske proffspelaren i spanske La Liga. Etter eit halvår med botnlaget Elche FC spelte han frå august 1989 til mars 1991 for Rayo Vallecano. Også dette laget skulle ende sist i La Liga. I april 1991 vende han tilbake til Molde FK. Han var aktiv til 1995, utan å ha ei like sentral rolle i laget som han hadde i 1980-åra. 

### Landslagsspel
Berg landslagsdebuterte som 17-åring i Kuwait 13. november 1982. Fram til 7. mars 1990 i Attard på Malta deltok han i 23 landskampar utan å skåre mål. Han var med i troppa til Sommar-OL 1984 i Los Angeles, var innbytar i ein kamp. Berg og lagkameratane tapte mange landskampar. Ein einaste større triumf var han med på. Den 16. juni 1987 vann Noreg overraskande 2–0 over Frankrike i ein EM-kvalifiseringskamp på Ullevål stadion. På det franske laget spelte karar som Manuel Amoros og Jean Tigana, sistnemnde var kaptein.

### Merittar
*Tapande cupfinalist: 1982 med Molde FK
*Sølvplass i 1. divisjon: 1987 med Molde FK

## Kjelder
*eu-football
Fidel Ramos

**Fidel Valdez Ramos** () var ein filippinsk militær-offiser og politikar. Han var Filippinane sin president i perioden 1992—98.

Ramos var utdanna ved militærakademiet West Point i USA og deltok både i Koreakrigen og Vietnam-krigen. Frå 1981 var han viseforsvarssjef i heimlandet. I 1986 var han sentral i eit statskupp som styrta Ferdinand Marcos sitt valds-regime. Perioden 1988-92 var Ramos forsvarsminister under Corazón Aquino. I 1992 vald til president i Filippinane. Hans styringstid var prega av økonomisk framgang.

## Kjelder
*Store norske leksikon
Stanislav Sjusjkevitsj

**Stanislav Sjusjkevitsj** () var ein belarusisk vitskapsmann og politikar. Han var parlamentsformann og Belarus sin president frå 1991 til 1994.

Sjusjkevitsj vart i 1990 vald inn i det belarusiske øvste sovjet for Den kviterussiske folkefronten, der han var viseparlamentsformann. Etter det mislukka kuppforsøket mot Mikhail Gorbatsjov i Moskva i august 1991, rykte han opp til parlamentsformann. Hausten 1991 var Sjusjkevitsj ein sentral aktør bak opprettinga av Samveldet av uavhengige statar (SUS) og den etterfylgjande oppløysinga av Sovjetunionen. Han var statsleiar i det sjølvstendige Belarus i tida fram til januar 1994, markerte som seg talsperson for marknadsreformer. Tvinga til å gå av. Han var presidentkandidat hausten 1994, men fekk einast 10 prosent av røsystene.

## Kjelder
*Store norske leksikon
Rafael Orozco Maestre

**Rafael José Orozco Maestre** () var ein colombiansk songar av vallenatomusikk. 

## Diskografi
* 1975：*Adelante*
* 1975：*Con emoción*

* 1977 - *Binomio de oro*
* 1977 - *Por lo alto*
* 1978 - *Enamorado como siempre*
* 1978 - *Los Elegidos*
* 1979 - *Súper vallenato*
* 1980 - *Clase aparte*
* 1980 - *De caché*
* 1981 - *5 años de oro*
* 1982 - *Festival vallenato*
* 1982 - *Fuera de serie*
* 1983 - *Mucha calidad*
* 1984 - *Somos vallenato*
* 1985 - *Superior*
* 1986 - *Binomio de oro*
* 1987 - *En concierto*
* 1988 - *Internacional*
* 1989 - *De Exportación*
* 1990 - *De fiesta con binomio de oro*
* 1991 - *De américa*
* 1991 - *Por siempre*

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Rafael Orozco Maestre|Rafael Orozco Maestre]]» frå ,  den 9. oktober 2022.*  

## Bakgrunnsstoff
* Discogs
* MusicBrainz
* AllMusic
Salla

**Salla** (fram til 1936 heitte kommunen **Kuolajärvi**) er ein kommune i landskapet Lappland i det nordausttlege Finland. Kommunen har ei befolkning på i underkant av 5 000 og dekker ei flate på 5 878 km², der 134,85 km² er innsjøar. Kommunen har ein befolkningstettleik på 0,8 person per km².

## Historie

Salla er gammalt samisk, nærare bestemt kemisamisk område. Det gamle namnet på kommunen er samisk, *kuola* i *Kuolajärvi* er samisk for 'fisk' (jf. nordsamisk *guolli*, finsk *kala*). Dei første finske nybyggarar busette seg der i 1730-åra. Samane vart gradvis assimilert i løpet av den neste tohundreårsperioden.

I 1839 gjorde ein bondeson eit funn av ein skatt frå vikingtida. Depotfunnet låg i ei korg av bjørkenever gøymt under ein stein på fjellet Aatservainen, ein stad som no ligg i Russland. Funnet inneheldt minst 174 myntar, ulike andre gjenstandar, inkludert ornament, og ei vekt med tolv lodd. Myntane var stort sett frå 1000-talet og funnet er datert til tidlegast 1110. Myntane vitnar om import frå Karelen og Russland, men også frå Skandinavia. Av myntane var 166 tyske (46 % av desse frisiske), sju anglosaksiske, éin eller to sannsynlegvis anglonormanniske. Det er òg mogleg at funnet inneheldt danske myntar frå Magnus den gode og Svein Estridsson si tid. Ein norsk mynt kan òg ha vore ein del av Kuolajärvi-funnet, medan nokon av dei tyske myntane som har vore rekna til det kan ha vore funne andre stader. Funnet kom til universitetsmuseet i Helsingfors i 1841, men vart ikkje halde samla slik at identifiseringa av innhaldet har vore komplisert.

Saman med Kuusamo har Salla eit av  største granskogområda i Finland. Dette gjorde staden interessant for trevareindustrien, som på 1890-talet forvandla Salla frå eit samfunn basert på naturalhushald.

I februar 1922 var Salla åstad for «fläskrevolten», då finske raudegardistar tok seg over grensa frå Sovjet-Russland og mobiliserte rundt 600 misnøgde skogarbeidarar i eit mislykka forsøk på opprør.

Under vinterkrigen invaderte sovjetiske styrkar Finland mellom anna ved Salla, men vart stoppa av den finske hæren i harde kampar. I fredsavtalen i 1940, og på nytt i 1944, måtte Finland avstå omkring halvparten av kommunearealet til Sovjetunionen. Desse områda blir òg kalla «Gamle Salla» (finsk *Vanha Salla*). Under framhaldskrigen vart den gamle byen i Salla liggande på sovjetisk side. Men finske og tyske styrkar klarte å ta områda attende. Då krigen slutta, vart dei tyske styrkane pressa ut av Lappland av dei finske styrkane.

Salla ligg ved toglinja Laurila-Kelloselkä-banen, ein godsbane frå Kemijärvi. I 2006 gjorde jernbaneselskapet VR framlegg om å nedlegga linja..॥॥06. Tidlegare heldt jernbanelinja frå Salla fram inn i Russland. 

I kommunen finst ein grenseovergang mot Russland, som hadde cirka 160 000 grensepassasjar i 2011. Majoriteten av desse vart gjort av russarar, noko som kom turist- og handelsverksemda i Salla til gode. Rgrenseovergangen vart opna i 2002

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Salla|Salla]]» frå ,  den 8. oktober 2022.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Nome i Alaska

**Nome** er ein by i Alaska med ca. 3 800 innbyggarar i 2017, dei fleste av dei inuittar. 

Byen voks til samband med eit gullrush i 1899–1909.

## Namn

Opphavet til namnet er uklart. Ei forklaring er at det blei gjeve av den norske grunnleggjaren til byen, Jafet Lindeberg.

Ei anna forklaring på namnet Nome er at det stammar frå James Cook, som kartla Beringsundet i 1780-åra. Neset litt nord for den seinare byen hadde ikkje noko namn, og Cook skreiv «Name?» i margen på kartet. Seinare las ein dette som «Nome», og trudde det var namnet på staden.

Ei tredje forklaring på namnet er at det oppstod som ei misforståing av det lokale inupiaqordet for 'Kvar?', *Naami*.

Byen blei gjeve namnet Anvil City i 1898, men det amerikanske postvesenet meinte namnet var for lett å forveksla med Anvik som ligg i same område.

## Historie

Grunnlaget for byen var gullgraving. Nordmannen Jafet Lindeberg fann saman med svenskane Erik Lindblom og John Brynteson gull ved Anvil Creek i 1898. Nyheita om dette spreidde seg raskt, og ein rekna med at i løpet av det første året frå funnet kom det over 10 000 menneske til Nome. Den fyrste folketeljinga var i 1900, då budde det 12 488 menneske der. Hus var mangelvare, og teltbyen strekte seg 48 km langs kysten frå Cape Rodney til Cape Nome.

Under den fyrste verdskrigen drog ein straum av unge menn frå Alaska til skyttargravene i Europa, med følgjande svikt i gullgravinga. Mellom 1916 og 1918 fall produksjonen med to tredelar. Innbyggartalet i Anvil City, gruveleiren i Nome, fall frå rundt 20 000 i 1900 til rundt 850 i 1920.

### Spanskesjuka
Same året blei byen ramma av spanskesjuka. Smitten kom dit med dampskipet «Victoria» i oktober 1920. Fleire passasjar blei sjuke på vegen nordover, og då skipe nådde Nome blei passasjerane nekta å komma i land. Smitten nådde byen likevel, og dei neste dagane blei meir enn 90 % av innbyggarane sjuke. Det gjekk verst ut over inuittane, som ikkje hadde like god immunitet mot influensa som europearar. Av dei 250 inuittane i Nome døydde 200 i løpet av hausten og vinteren. Dei døde blei henta i kjerrer og lempa stivfrosne i haugar, sidan tundraen var botnfrosen. Panikkslagne folk kjempa for å få plass i det siste skipet som forlét Nome for vinteren. Før det rakk ut i rom sjø, var dei fyrste blitt sjuke. Før skipet kom til Seattle, var fire døde og over 150 smitta.

### Difteri

I 1925 blei Nome ramma av difteri. Det fanst lækjemiddel i Nenana, 1000 km unna. 20 hundesledespann frakta serumet gjennom villmarka i Alaska på 5 dagar mellom 27. januar og 1. februar. Nordmennene Leonhard Seppala med leiarhunden Togo og Gunnar Kaasen med leiarhunden Balto gjorde ein formidabel innsats. Sledehundløpet Iditarod blir køyrt kvart år til minne om denne bragda.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Nome (Alaska)|Nome (Alaska)]]» frå ,  den 9. oktober 2022.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Uffe Ellemann-Jensen

**Uffe Ellemann-Jensen** () var ein dansk politikar som frå 1982 til 1993 var Danmark sin utanriksminister, heile tida i regjeringar leia av Poul Schlüter.

Ellemann-Jensen var formann i Venstre frå 1984 til 1998. Han hadde sete i Folketinget for Venstre frå 1977 til 2001. Før han fekk plass i Folketinget, var han journalist. Såleis arbeidde han i Berlingske Aftenavis frå 1967 til 1970. Han vart allment kjend som fjernsynsvert 1970-75 i Danmarks Radio. 1975-76 sjefredaktør i Dagbladet Børsen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:da:Uffe Ellemann-Jensen|Uffe Ellemann-Jensen]]» frå ,  den 9. oktober 2022.*
Clarksville

**Clarksville** er ein by nord i Tennessee i USA, nær delstatsgrensa mot Kentucky. Byen, som er fylkessete i Montgomery County, hadde nær 167&nbsp;000 ibuarar i 2020. Clarksville vart grunnlagd i 1785 og innlemma i staten i 1807.
Han er kalla opp etter militærleiaren George Rogers Clark.

Sprintaren Wilma Rudolph var frå Clarksville.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Clarksville, Tennessee|Clarksville, Tennessee]]» frå ,  den 9. oktober 2022.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Henriette Sontag

**Henriette Gertrude Walpurgis Sontag** () var ein tysk operasongar (sopran).

## Karriere
Henriette Sontag var dotter av eit framståande skodespelarpar, og opptredde allereie som barn på scenen. Som elleveåring blei ho elev ved konservatoriet i Praha, og song frå 1822 på dei tyske og italienske operaene i Wien, der ho mellom anna song Carl Maria von Weber sin *Euryanthe.* Ho hadde likevel dei fyrste større triumfane sine i Leipzig, der ho i 1825 opptredde blant anna som Agatha i *Jegerbruden* av Weber*,* og deretter same året blei tilsett ved Königsstädtisches Theater i Berlin. I 1826 hadde ho suksess i Paris som Rosina i *Barberen i Sevilla,* der ho blei sagt å ha overglansa Angelica Catalani som koloratursongar. I 1827 gjekk ho over til den italienske operaen i Paris.

Henriette Sontag blei hylla overalt med lovord, og gasjane hennar var uvanleg høge. Ho forlet likevel teateret i 1830, etter at ho i 1828 hadde gifta seg med ein sardinsk diplomat, grev Carlo Rossi. Føre dette var ho blitt adla av kongen av Preussen under namnet *von Lauenstein*. Ho følgde no mannen sin på oppdraga hans i Haag, Frankfurt og Sankt Petersburg, og lét seg berre av og til høyra som konsertsongar. Ekteskapet med Rossi var lykkeleg, men i 1849 gjorde økonomiske grunnar at ho måtte gå tilbake til å syngja for publikum. Etter store suksessar i Tyskland, Paris og London drog ho i 1852 til Amerika. I 1854 blei ho tilsett ved den italienske operaen i Mexico, men døydde kort tid seinare av kolera.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Henriette Sontag|Henriette Sontag]]» frå ,  den 9. oktober 2022.*  
* 

## Bakgrunnsstoff
*
Jan Kristian Fjærestad

**Jan Kristian Fjærestad** () er ein tidlegare fotballspelar frå Sarpsborg. Han vart seriemeister for Moss Fotballklubb i 1987 og deltok 1987-88 i åtte landskampar for Noreg. Fjærestad var angrepsspelar, sterk i hovudduellar.

## Karriere
### Klubbspel
Fjærestad  var med å ta Hafslund Idrettsforening frå 5. til 3. divisjon. Våren 1984 melde han overgang til Moss FK. Han var litt ut og inn av startellevaren dei fyrste to sesongane i Moss, men etablerte seg under Nils Arne Eggen då laget var innom 2. divisjon i 1986. 
Med 18 mål av Moss sine totalt 44 seriemål vart han i 1987-sesongen toppskårar i 1. divisjon. Han bidrog såleis mykje til at Moss vart norsk seriemeister for fyrste og hittil siste gong. Trass i at han ikkje var særs flink i å skyte, viste Fjærestad seg effektiv i straffefeltet. I 1989 var han plaga av skader på vårparten, og lukkast sidan lite i Moss-laget. 
Han avslutta med spel for 4. divisjonslaget Hafslund åra 1991-93.

### Landslagsspel
Fjærestad fekk sin landslagsdebut 12. august 1987 i ein mållaus heimekamp mo Sverige. Han skåra sitt einaste mål i landslagsdrakt 28. oktober 1987 mot Aust-Tyskland. 28. juli 1988 fekk Fjærestad kome på bana i staden for målskårar Jan Åge Fjørtoft då Noreg og Brasil spelte uavgjort 1–1 på Ullevaal stadion. Etter 8 landskampar var landlagstida over.

### Merittar
*Norsk seriemeister: 1987 for Moss FK

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Jan Kristian Fjærestad|Jan Kristian Fjærestad]]» frå ,  den 10. oktober 2022.*  
*eu-football
Per Vidar Kjølmoen

**Per Vidar Kjølmoen** () er ein politikar frå Inderøy som er medlem i Arbeidarpartiet, sidan 2021 stortingsrepresentant for Møre og Romsdal.

Kjølmoen har perioden 2007-23 vore medlem i Møre og Romsdal fylkesting, der han 2019-21 var fylkesvaraordførar. Sidan 2013 har han vore leiar av Møre og Romsdal Arbeidarparti. Til stortingsvalet 2021 var han partiet sin fyrstekandidat. På stortinget  vart han same hausten vald til andre nestleiar i Næringskomiteen.

Kjømoen er utdanna cand.mag. i statsvitskap ved NTNU i 2000. Han arbeidde så som journalist, var redaktør av Åndalsnes Avis 2002–08 og informasjonssjef i Møre og Romsdal fylkeskommune 2008–13. Han er busett på Åndalsnes.

## Kjelder
*Stortinget.no
Gullalder

**Gullalder** var i antikken ein idé om ein tapt urtilstand som var karakterisert av lukke og harmoni. Sidan er omgrepet blitt nytta i historieskrivinga om ulike nasjonale og kulturelle stordomstider, som «den nederlandske gullalderen» eller «gullalderen i Hollywood». 

## Antikke idear
I Hellas i antikken var historia til menneskja delt i fire tidsaldrar, der gullalderen var den fyrste og beste. Etter gullalderen følgde sølvalderen, bronsealderen og til slutt jernalderen, som tilsvarte samtida.  Konseptet opptrer for fyrste gong hjå Hesiod frå rundt 700 f.Kr., der han deler inn verda i dei fire aldrane pluss ein heroisk alder mellom bronsealderen og jernalderen. Firdelinga av tiden slik ho er best kjend i dag stammer frå Ovid.

I *[[Arbeid og dager]]* skildrar Hesiod gullalderen som ei tid av fred og harmoni. Tidsguden Kronos herska i verda. Det «gylne folket» blei forma frå jord av Promethevs, levde blant gudane og hadde fri omgang med dei. Menneska trengte ikkje arbeida eller dyrka jorda for å brødfø seg sjølv, og levde av det som voks på bakken og i trea. Dei blei svært gamle, og heldt på eit ungdommeleg ytre til dei døydde, noko som skjedde fredeleg i søvne utan smerter.

Ifølgje Plutark endte gullalderen då skogguden Pan døydde. I seinare kristne tradisjonar skal døden til Pan, og dermed også slutten på gullalderen, falla saman med Jesu fødsel eller krossfestinga hans.

## Norrøn gullalder
 blir brukt i *[[Gylfaginning]]* om tida etter at verda blei skapt, før tre kvinner kom ut av Jotunheim som er blitt tolka som nornene.

## Den danske gullalderen

I dansk samanheng blei omgrepet fyrst brukt innan litteraturen som samnemning for perioden frå Adam Gottlob Oehlenschläger til Georg Brandes blei fødd, ca. 1800 til 1850.

Etter andre verdskrigen har gullalderen meir blitt knytt til den kulturelle blomstringstida frå statsbankerotten og freden i Kiel i 1813-1814 til eineveldet opphøyrde i 1848. Særleg innan biletkunst slo omgrepet gjennom, og er i dag synonymt med kunstnarane som blei utdanna ved Det Kongelige Danske Kunstakademi på 1820-, 1830- og 1840-talet under særleg C.W. Eckersberg.

## Sjå òg
*Arkadia
*Edens hage
## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:da:Guldalder|Guldalder]]» frå , «[[:nb:Gullalderen|Gullalderen]]» frå  og «[[:en:Golden Age|Golden Age]]» frå ,  den 9. oktober 2022.*