open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Fiumicello

**Fiumicello** er ei elv på Den italienske halvøya. Ho har utspring i San Marino og renn austover og inn i Italia. Ei av sideelvane hennar er Marano.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Fiumicello River|Fiumicello River]]» frå ,  den 20. november 2007.*
Homogenisering

**Homogenisering** er ein prosess som hindrar feittet i mjølka i å flyte opp til overflata. 

Feittet flyt i mjølka som små kuler av feitt og protein, frå 1 til 10 mikron i diameter. Sidan feittet er lettare enn vatn, vil kulene flyte opp til overflata, dei store kulene raskare enn dei små. Ved å homogenisere findeler ein desse feittkulene til ein mindre størrelse, slik at dei ikkje vil ha same laget for å stige opp til overflata. 

Ved homogeniseringa vert mjølka utsett for trykkskiftingar slik at feittkulene vert slegne sund. Sæterrømme vert homogenisert under lågare trykk enn Crème Fraîche, slik får rømmen slepper feittet ved koking av graut, medan Crème Fraîche toler koking utan å skilje frå seg feittet http://melk.no/Article.aspx?artid=7026&mnu1id=6007&mnu2id=6050&mnu3id=&mnu4id= .

Vanleg heilmjølk og lettmjølk vert homogonisert før ho kjem i handelen. Skummamjølk inneheld berre 0,1 % feitt, og så den er det ikkje meining i å homogenisere. Fløyte homogeniserer ein ikkje, sidan ho skal kunne piskast til krem. Homogenisering ville også gjere fløyta mindre haldbar, sidan det frie feittet i homogonisert mjølk lettare harsknar.

Økologisk mjølk kan verte homogenisert, men mange vil rekne homogenisering som ein unaturleg prosess som ikkje høver for eit økologisk naturprodukt.
X-type-asteroide

**X-type-asteroidane** utgjer fleire grupper av asteroidar med like spektrum, men sannsynlegvis med ganske så forskjellige samansetningar.

## Tholen-klassifiseringa

I Tholen-klassifiseringa inneheld X-gruppa dei følgjande typane:

* E-type
* M-type 
* P-type

Sidan det i Tholen-klassifikasjonen er viktig med albedo for å skilja mellom dei ulike typane, vart nokre asteroidar som ein ikkje hadde albedo-data for klassifiserte som X-type. Eit eksempel på dette er 50 Virginia.

## SMASS-klassifiseringa

SMASS-klassifiseringa brukar ikkje albedo, men ei rekkje spektraltrekk som var for fine til at ECAS-undersøkinga kunne sjå dei då Tholen-klassifiseringa vart laga, er tekne i bruk i klassifiseringa her:

* kjerne-X-type – asteroidane med dei mest typiske X-type-spektruma
* Xe-typen - asteroidar med spektrum som har eit absorpsjonsband rundt 0.49 μm. Det har blitt foreslått at dette betyr at det er troillitt(jernsulfid) til stades. Det er noko samsvar mellom Xe-typen og Tholen-E-typen.
* Xc- og Xk-type – desse har eit konvekst spektraltrekk mellom 0,55 μm og 0,8 μm (auka fluks). Desse spektruma pleier å vera mellom kjerne-X-typen og C- og K-typen.

Bortsett frå Xe-typen er det ikkje nokon signifikant samanheng mellom oppdelinga i SMASS-typane og Tholen-E-, M- og P-typane. Alle typane i X-gruppa inneheld ein blanding av asteroidar klassifiserte som enten E-, M- eller P-type.

## Sjå òg

Asteroidespektralklassar
Flumendosa

**Flumendosa** er ei elv sør på Sardinia i Italia. Elva er 127 km lang og er den nest lengste elva på øya etter Tirso.

Flumendosa har utspring i Gennargentu-massivet ved foten av Monte Armidda og munnar ut i Tyrrenhavet nær byane Muravera og Villaputzu. Ho har eit nedslagsfelt på 1&nbsp;775&nbsp;km². Før det vart bygd to store reservoar langs elva hadde ho ei middelvassføring på 22&nbsp;m³/s.

## Kjelde

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Flumendosa|Flumendosa]]» frå ,  den 20. november 2007.*
Garigliano

**Garigliano** er ei elv sentralt i Italia. Ho oppstår der elvane Gari (òg kalla Rapido) og Liri renn saman. Namnet Garigliano er eigentleg ei omforming av «Gari-Lirano». I antikken vart heile elva Liri og Gagliano kalla *Liris*.

Det meste av lengda på 38 km dannar Garigliano grensa mellom dei italienske regionane Lazio og Campania. I mellomalderen danna elva (då kalla *Verde*) den sørlege grensa til Kyrkjestaten. 

## Historie
Under den andre verdskrigen var elvane Liri-Gari-Garigliano senteret i eit system av tyske forsvarslinjer (den mest kjende av desse var Gustavlinja) der slaget ved Monte Cassino fann stad i 1943-44.

## Kjelde
Kathleen Brennan

**Kathleen Brennan** () er ein amerikansk kunstnar, musikar og låtskrivar, best kjend som kona til Tom Waits. Ho har medverka som låtskrivar og produsent på mange av platene hans, særleg i seinare år.

Brennan vart fødd i Johnsburg i Illinois. Brennan og Waits møtte kvarandre i 1980 under filminga av Francis Ford Coppola sin film *[[One from the Heart]]*. Waits skreiv filmmusikken til filmen i lag med songarinna Crystal Gayle. Brennan arbeidde i filmstudioet som manusanalytikar.

Waits fortalte følgjande i eir radiointervju med Chris Douridas i USA: «Vi trefte kvarandre nyttårsaftan på ein fest i Hollywood. Eg skulle reise dagen etter. Eg skulle flytte til New York City og skulle aldri tilbake til Los Angeles igjen. So sa eg. Men eg har sagt det før. Så vi møttest på nyttårsaftan og eg reiste. Då det vart gått fire månader ringde dei meg og spurde om eg kunne gjere *One from the Heart*. Eg kom tilbake og fekk eit lite kontor med eit piano og eg skreiv songar og Kathleen jobba i filmstudioet. Ho var historieanalytikar. Nokon bad ho gå ned og banke på døra mi, noko ho gjorde og eg opna døra og der stod ho. Det var det for meg. Kjærleik ved første blikk. Kjærleik ved andre blikk.» Dei gifta seg 10. august 1980, visstnok hos Always Forever Wedding Chapel, eit døgnope bryllaupskapell.

Brennan har halde seg ute av rampelyset, men står som medforfattar på mange av songane til Waits frå etter dei gifte seg. Ho er òg biletkunstnar og har måla eit av måleria på som er brukt på innsida av plateomslaget til Waits-albumet *[[The Black Rider]]*.

Brennan bur i dag i California i lag med Waits og dei tre borna deira Kellesimone, Sullivan og Casey.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Kathleen Brennan|Kathleen Brennan]]» frå ,  den 20. november 2007.*
Grana del Monferrato

**Grana del Monferrato** er ei elv i Piemonte i Italia og ei av sideelvane til Po frå høgre. Nesten heile elva renn innanfor provinsen Alessandria mellom åsane Basso Monferrato som ligg mellom Po i nord og elva Tanaro i sør. Sjølv om elva renn sakte er ho den vitkigaste sideelva til Pp i Basso Monferrato ut i frå lengd og utstrekking av nedslagsfeltet. 

Elva renn gjennom kommunane Grana i provinsen Asti og Cuccaro Monferrato, Giarole, Pomaro Monferrato og Valenza i provinsen Alessandria.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Grana del Monferrato|Grana del Monferrato]]» frå ,  den 21. november 2007.* 
*** oppgav desse kjeldene:* 
* Progetto di integrazione al piano stralcio per l&#8217;Assetto Idrogeologico (PAI) Rete idrografica minore naturale di pianura
Isarco

**Isarco** (tysk *Eisack*, latin *Isarus* eller *Isarcus*) er den nest lengste elva i Trentino-Alto Adige i Italia med ei lengd på 96 km. Ho har sitt utspring nær Brennerpasset i ei høgd på 1&nbsp;990 moh og har eit nedslagsfelt på 4&nbsp;200 km². Ho munnar ut i Adige sør for Bolzano. 

Dei største stadane langs elva er Sterzing, Franzensfeste, Brixen, Klausen, Waidbruck og til slutt hovudstaden i provinsen. Ho har fleire mindre elvar som sideelvar, som Ridnauner Bach, Pflerscher Bach, Pfitscher Bach, Rienz, Villnösser Bach, Grödner Bach, Braibach (òg kalla Tierser Bach), Eggentaler Bach og Talvera frå Sarntal.

Isarco vert i omfattande grad nytta til produksjon av elektrisitet og er demma opp ved Franzensfeste, Klausen og Waidbruck.

## Bakgrunnsstoff
* Vasskvaliteten i elva

## Kjelder
Greg Cohen

**Greg Cohen** () er ein amerikansk jazzbassist. Han er mest kjend for arbeidet sitt med John Zorn sin Masadakvartett og i nyare tid for turnèane med Ornette Coleman. Han medverka mellom anna på det kritikarroste Coleman-albumet *[[Sound Grammar]]*. Han har ofte òg spelte tradisjonell jazz og mellom anna arbeidd med Ken Peplowski, Kenny Davern og filmmakaren og klarinettisten Woody Allen. Han har òg arbeida med rockeartistar som Tom Waits, David Byrne og Elvis Costello. 

Av andre artistar han har spela bass for finn ein Dagmar Krause, David Sanborn, Susana Baca, Gal Costa, Marisa Monte, Laurie Anderson, Willie Nelson, Bill Frisell, Norah Jones, Dave Douglas, Tricky, Jesse Harris, Keith Richards og Charlie Watts, Joey Baron, Donovan, Crystal Gayle, Bob Dylan, Alan Watts, Lee Konitz, Richie Havens, Dino Saluzzi, Lou Reed, Odetta og Danny Barker.

Greg Cohen er fast medlem av Woody Allen and his New Orleans Jazz Band som spelar kvar måndag på Carlyle Hotel på Manhattan i New York City, der Cohen i dag bur. 

## Utvald diskografi

**Med [[Kenny Davern]] og [[Ken Peplowski]]**
* *[[The Jazz KENnection]]* (Arbors Records)

**Med [[Dave Douglas]]**
* *Charms of the Night Sky* 

**Med [[Tom Waits]]**
* *[[Rain Dogs]]*
* *[[Franks Wild Years]]*
* *[[The Black Rider]]*
* *[[Mule Variations]]*
* **

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Greg Cohen|Greg Cohen]]» frå ,  den 20. november 2007.*  
 

## Bakgrunnsstoff
Tall Ships’ Race

**Tall Ships′ Races** er årlege seglasar som til vanleg går i fire ulike farvantn: Biscaya/Middelhavet, Sørlege Nordsjøen, Nordlege Nordsjøen og Austersjøen. Bak seglasane står The International Sail Training Association, ISTA (Det internasjonale skolskipsforbundet). Det er ein organisasjon som står bak seglskipsopplering av ungdom over heile verda. For at skip skal kunne delta må minst halvparten av mannskapet vere mellom 15 og 25 år. 

Tall Ships' Races er ein regatta med lange tradisjonar, og gjekk fyrste gong av stabelen i 1956. Det starta då frå Torbay i England , og enda opp i Lisboa i Portugal. Ideen til regattaen kom frå London-advokaten Bernhard Morgan, som fekk med seg fleire kjente engelske personlegdomar. Dei ville arrangere ein regatta for å markere den endelege slutten for seglskute tida, men ville også at dette løpet skulle fostre godt vennskap og forståing mellom unge menneske frå ulike land.

20 seglskuter deltok i det første løpet, i to klasser: dei under og dei over 100 tonn. Norske SS «Christian Radich» var blant dei norske deltakarane, og kom på 2. plass. Meininga var at det berre skulle arrangerast ein regatta, men arrangementet i 1956 blei ein så stor suksess, at det sidan har blitt arrangert, fyrst annankavart år, deretter kvart einaste år. Arrangøren har hatt ulike namn, som STA (Sail Training Association), ISTA (International Sail Training Association), men heiter i dag Sail Training International (STI). 

Frå 1972 vart løpet sponsa av Cutty Sark Scotch Whisky, og seglasen fekk namnet *Cutty Sark Tall Ships' Races*. Dette var namnet fram til 2002, då den gjekk over til The Tall Ships' Races. Hovudsponsor i dag er byen Antwerpen. 

Frå å vera 20 deltakande skip i 1956, varierer talet no frå 70-100 deltakande skip kvart år, med 4 000 ungdommar frå over 30 ulike land.
Under arrangementet er det lagt opp til 4 dagars aktivitet i kvar hovudhamn, med anten ein seglas eller *cruise-in-company* mellom hamnene. I 2008 var cruise-in-company lagt mellom Måløy og Bergen, mens seglasane gjekk mellom Liverpool-Måløy og Bergen-Den Helder.

## Bakgrunnsstoff

*
Isonzo

**Isonzo** (slovensk *Soča*, gamaltysk *Sontig*) er ei 140 km lang elv i Slovenia og Italia. Kjelda til elva ligg i Trentadalen i Dei juliske Alpane i Slovenia i ei høgd på om lag 1&nbsp;100 meter over havet. Elva renn forbi det høgaste fjellet i Slovenia, Triglav (2&nbsp;864 moh) før ho renn sørover forbi byane Bovec, Kobarid, Tolmin, Nova Gorica og Gorizia. Ho munnar ut i Adriahavet nær den italienske byen Monfalcone.

Sočadalen var åstad for store militære operasjonar , inkludert tolv slag ved den italienske fronten under den første verdskrigen mellom mai 1915 og november 1917 der over 300&nbsp;000 soldatar frå Austerrike-Ungarn og Ungarn mista livet. 

I Slovenia vert elva stundom kalla «Den vene smaragdelva» på grunn av det samaragdgrøne vatnet. Ho er visstnok ei av få elvar i verda som har ein slik farge gjennom heile løpet. Soča inspirerte den slovenske diktaren Simon Gregorčič til å skrive det mest kjende diktet hans *Soči* (*[[Til Soča]]*), eit meisterverk i slovensk poesi. 

Isonzo er kjend for den unike aurearten *[[Salmo trutta marmoratus]]* (kalla marmoraure), som lever i det krystallklåre vatnet i dei øvre områda av elva. Arten er utryddingstruga på grunn av at andre fiskeartar vart sett ut i elva mellom dei to verdskrigane. 

## Galleri

Fil:Slovenija-reke-soca.png|Isonzo
Fil:Sočariverslovenia.jpg|Soča nær Bovec
Fil:Soca Kobarid.jpg|Soča nær Kobarid
Fil:Soca.jpg|Soča nær Kobarid
Fil:Foce Isonzo dal satellite.jpg|Satellittbilete av elvemunningen
Fil:geabios_alps.gif|Trentadalen
Fil:Kanal ob Soci.jpg|Soča ved Kanal ob Soči
Fil:Soca isonzo near its mouth.jpeg|Isonzo nær munningen i Adriahavet ved Isola di Cane


## Bakgrunnsstoff
* Fredsmarsjen til Soča-regionsstiftinga. 

## Kjelder
Marc Ribot

**Marc Ribot** () er ein amerikansk gitarist, låtskrivar og songar. 

Ribot har spelt for artistar som Tom Waits, John Zorn, Jack McDuff, Wilson Pickett, The Lounge Lizards, Arto Lindsay, Medeski, Martin and Wood, Cibo Matto, Elysian Fields, Sam Phillips, Elvis Costello, David Poe, Allen Ginsberg, Foetus, Robert Plant & Alison Krauss og Susana Baca. Han har òg arbeida med Vinicio Capossela.

Marc Ribot spelar gitar på Waits-albuma *[[Rain Dogs]]*, *[[Franks Wild Years]]*, *[[Mule Variations]]* og *[[Real Gone]]*. Ribot har òg medverka på mange innspelingar av John Zorn. Han, Bill Frisell og Tim Sparks spelar i Zorn sitt band Masada Guitars.

Ribot har gjeve ut to album med sitt eige band, som han sjølv omtalar som eit «danseband», kalla Marc Ribot y Los Cubanos Postizos, som har spelt songar av Arsenio Rodriguez.

## Diskografi
### Album
* *Rootless Cosmopolitans* (1990)
* *Requiem for What's His Name* (1992)
* *Marc Ribot Plays Solo Guitar Works of Frantz Casseus* (1993)
* *Shrek* (1994)
* *Subsonic 1: Sounds of a Distant Episode* featuring music by Fred Frith and M. Ribot (1994)
* *Don't Blame Me* (1995)
* *Shoe String Symphonettes* (1997)
* *The Prosthetic Cubans* (1998)
* *Yo! I Killed Your God* (1999)
* *Muy Divertido!* (2000)
* *Saints* (2001)
* *Masada Anniversary Edition Vol. 1: Masada Guitars* (2003)
* *Scelsi Morning* (2003)
* *Soundtracks Vol 2* (2003)
* *Spiritual Unity* (2005)
* *17 Hippies play Guitar* (2006)
* *Asmodeus: Book of Angels Volume 7* (2007)

### Medverkande
* Tom Waits – *[[Rain Dogs]]* (1985)
* Tom Waits – *[[Franks Wild Years]]* (1987)
* Mike Patton – *[[Pranzo Oltranzista]]* (1997) 
* Tom Waits – *[[Mule Variations]]* (1999)
* Tom Waits – *[[Real Gone]]* (2004)
* Robert Plant og Alison Krauss – *[[Raising Sand]]* (2007)
* Tom Waits - *[[Bad as Me]]* (2011)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Marc Ribot|Marc Ribot]]» frå ,  den 20. november 2007.*  
 
## Bakgrunnsstoff
* Intervju med Ribot
* Marc Ribot-biografi 
* Komplett Marc Ribot-diskografi
Agglutinin

**Agglutinin** er stoff som kan få biologiske væsker til å klumpa seg, til dømes blod eller mjølk. Mange agglutinin er protein av typen lektin.

Dei best kjende agglutinina er antistoff som finst i blodplasmaen. Dei får ukjende celler — både bakteriar og andre blodtypar — til å klumpa seg saman, men angrip ikkje eigne blodceller.

## Kjelder
* Centre for Cancer Education, University of Newcastle upon Tyne
Lambro

**Lambro** (vestlombardisk *Lamber* eller *Lambar*) er ei elv i Lombardia i Italia og ei av sideelvane til Po. På latin tyder namnet «klår», men i dag er ho ei av dei mest forureina elvane i Europa. 

Lambro har sitt utspring ved Monte San Primo (1&nbsp;685&nbsp;moh) nær Ghisallo i provinsen Como, ikkje langt frå Comosjøen. Etter Magreglio renn ho gjennom Vallassina og kommunane Asso, Ponte Lambro og Erba. Her renn ho ut i Pusianosjøen som *Lambrone*. Seinare renn ho gjennom Brianza og Monza der ho renn gjennom dei kjende parkane (der kong Umberto I vart myrda av Gaetano Bresci) i to greiner før ho renn vidare gjennom austlege delar av Milano. Ved Melegnano mottar ho Vettabbia og ved Sant'Angelo Lodigiano mottar ho Lambro meridionale (eller «Sørlege Lambro»), som nesten doblar vassføringa hennar. Lambro munnar ut i Po nær Orio Litta.

Med ei vassføring på 5,8&nbsp;m³/s er Lambro relativt lita, men stundom kan vassføringa mangedoblast til 40&nbsp;m³/s eller meir, noko som kan skape alvorlege flaumar. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lambro|Lambro]]» frå ,  den 21. november 2007.*
IceWM

**IceWM** er ein vindaugehandsamar for Unix-liknande operativsystem, skriven av Marko Maček i programmeringspråket C++ og gjeve ut under GNU Lesser General Public License (LGPL). Grensesnittet til IceWM er utvikla med eit mål om å likne og fungere som eldre versjonar av Windows, særleg Windows 95. Den fyrste versjonen av IceWM vart gjeve ut i 1997. 

## Bakgrunnsstoff
*Offisiell nettstad
Evilwm

**evilwm** er ein minimalistisk vindaugehandsamar for Unix-liknande operativsystem som passar til eldre datamaskinar. Vindaugehandsamaren manglar tradisjonelle vindaugedekorasjonar i den form at den berre pikselvid ramme rundt programvindauga, sjølv den kan fjernast via Unix-skalet.

## BakgrunnsSTOFF
* Offisiell nettstad
Sawfish

**Sawfish** er ein vindaugehandsamar for Unix-liknande operativsystem. Skrivebordsmiljøet GNOME nytta Sawfish som vindaugehandsamar fram til Metacity erstatta den frå og med Gnome 2.2. 

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettstad
* Sawfish wiki
Elva Lao

**Lao** (latin *Laus*, *Laos* eller *Laüs*; tidlegare òg *Laino*) er ei elv sør i Italia. Elva har utspring i Appenninane i provinsen Potenza i Basilicata og munnar ut i Policastrobukta (italiensk Golfo di Policastro) nær Santa Maria del Cedro i provinsen Cosenza i Calabria. Nær munningen ligg ruinane av den greske kolonien Laüs.  Plinius den eldre og Klaudios Ptolemaios og Strabo nemner alle elva og skriv at ho var grensa mellom Lucania og Bruttium i antikken. (Strab. vi., p.&nbsp;253; Plin. iii. 5. s. 10; Ptol. iii. 1. § 9)

Elvedalen er ein del av Pollino nasjonalpark.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lao River|Lao River]]» frå ,  den 21. november 2007.* 
*** oppgav desse kjeldene:* 
*** Rand McNally, The New International Atlas (1983), s. 69
Lemme

**Lemme** er ei 35 lang elv i Italia og ei av sideelvane til Orba, som munnar ut i provinsen Alessandria nord i Italia. 

Elva har utspring nær Monte Calvo og renn gjennom kommunane Fraconalto, Voltaggio, Carrosio, Gavi, San Cristoforo, Francavilla Bisio, Basaluzzo og til slutt Predosa der ho munnar ut i Orba. 

Lemme har svært varierande vassføring og er nesten heilt tørr om sommaren, men kan likevel føre til brå flaumar med katastrofale følgjer som i 1978.

## Kjelder
K-type-asteroide

**K-type-asteroidar** er heller sjeldne asteroidar med eit moderat-raudleg spektrum ved kortare bølgjelengder enn 0,75 μm og med ei blåleg trend ved lengre bølgjelengder. Dei har ein låg albedo. Spektruma deira liknar på det til CV- og CO-meteorittane.

Desse asteroidane vert beskrevene som trekklause S-typar i Tholen-Klassifiseringa. K-typen vart lagt fram av J.F.Bell og hans kollegar i 1988 for lekamar som har eit spesielt grunt absorpsjonstrekk ved 1 μm og som manglar 2 μm-absorpsjonen. Desse vart funne under studia av Eos-familien.
Døme på K-typar er 181 Eucharis, 221 Eos, 402 Chloë og 417 Suevia.
Limentra

**Limentra** er namnet på to elvar i Italia som har utspring ved Bologna og Pistoia i Appenninane, og begge er sideelvar til Reno. På grunn av relativt stor vassføring vert begge nytta til produksjon av vasskraft. 

**Limentra di Sambuca** har sitt utspring i Monte la Croce (1&nbsp;319 moh) og renn gjennom Sambuca Pistoiese. Ho har ei lengd på 19,4&nbsp;km og munnar ut i Reno nær Ponte della Venturina, nær grensa mellom Toscana og Emilia-Romagna. Nær Pàvana er elva demma opp og reservoaret tar 900&nbsp;000&nbsp;m³. 

**Limentra Orientale** har sitt utspring i same fjellet og renn inn i provinsen Bologna nær Lentula. Nær Suviana er det bygd ei demning som har danna eit av dei største reservoara i Appenninane med ein kapasitet på 43&nbsp;850&nbsp;000&nbsp;m³. Ho munnar ut i Reno etter 41&nbsp;km, nær Riola di Vergato.

## Kjelder
Søvn

**Søvn** eller **svevn** er den livsviktige, naturlege tilstanden av kroppsleg kvile som alle pattedyr og fuglar, så vel som mange andre dyr, erfarer regelmessig og normalt minst ein gong i døgeret. Han er nødvendig for rehabilitering av kropp og sinn, utan at mekanismane heilt er forstått enda.

Fysiologiske endringar, samanlikna med den vakne tilstanden, er mellom anna redusert puls, stoffskifte og kroppstemperatur, lukka augo, utvida blodårer og avslappa skjelettmuskulatur. Medvett er reversibelt nedsett. Den sovande er lite mottakeleg for stimuli frå omgjevnaden. Organismar som er frårøva søvn, søv meir og/eller djupare ved høve seinare. Under søvn er kroppsposisjonen som regel artsstypisk.

Hjå mennesket er søvnen delt opp i fleire periodar, kvar på ca. 90 minutt, som avløyser einannan. Innanfor kvar periode finn som regel både REM- og NREM-søvn stad. Auga rører på seg i REM-søvnen (engelsk ); hjernen er då minst like aktiv som på dagtid og det er då minneverdige draumar skjer. NREM-søvn (ikkje-REM) blir delt i fire stadier: to som er lette og to som er djupe, dog tendensen no er å slå saman dei to djupe til ein. Av åtte timar søvn er normalt om lag halvparten lett søvn. Søvn er ein fase av kroppen sin døgnrytme, basert på ein syklus på om lag 24 timar.

## Sjå òg
* Langsambylgjesvevn
* Søvn hjå dyr

## Bakgrunnsstoff
Liri

**Liri** (Latin *Liris*, tidlegare *Clanis*) er ei elv sentralt i Italia som munnar ut i Tyrrenhavet like nedanfor Minturno som elva Garigliano.

Liri har sitt utspring i Monte Camiciola i Monti Simbruini sentralt i Appenninane (Abruzzo i kommunen Cappadocia) nær Fucinosjøen. Ho renn først søraustover parallelt til Appenninane fram til Sora, der ho mottar Fibreno. Det er bygd ei demning like etter Liri har mottat Sacco ved Ceprano. Den siste viktige sideelva til Liri er Melfa, som ho møter nær Aquino. Etter Cassino mottar ho vatn frå elva Gari (eller Rapido), og etter dette vert ho kalla Garigliano.

Liri-Garigliano-systemet har eit totalt nedslagsfelt på 5&nbsp;020 km².

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Liri|Liri]]» frå ,  den 21. november 2007.*
L-type-asteroide

**L-type-asteroidar** er heller sjeldne asteroidar med eit sterkt raudleg spektrum ved kortare bølgjelengder enn 0,75 μm, og eit flatt, trekklaust spektrum ved lengre bølgelengder. I samanlikning med K-typen har dei eit raudare spektrum i synlege bølgjelengder og eit flatt spektrum i det infraraude området.

Desse asteroidane vert beskrivne som trekklause S-typar i Tholen-klassifiseringa. L-typen vart formelt introdusert med SMASS-klassifiseringa, men tidlegare studiar hadde lagt merke til dei uvanlege spektruma til L-typane 387 Aquitana og 980 Anacostia.

## Ld-type-asteroidar

Ei gruppe introdusert med SMASS-klassifiseringa med L-liknande flatt spektrum ved lengre bølgjelengd enn 0,75 μm, men med eit endå raudare spektrum i synlege bølgjelengder, lik D-typen. Eit eksempel på ein Ld-type er 728 Leonisis, sjølv om den også har blitt klassifisert som ein A-type.
O-type-asteroide

**O-type-asteroidar** er sjeldne asteroidar med like spektraltrekk til den uvanlege asteroiden 3628 Boznemcová, som har dei mest like spektraa til L6 og LL6 kondrittmeteorittar. Spektraa deira har eit djupt absorpsjonstrekk ved lengre bølgjelengder enn 0,75 μm.
Grethe Kausland

**Grethe Kausland**, fødd Nilsen, () var ein norsk songar, skodespelar og revyartist frå Horten i Vestfold. 

## Biografi

Ho blei landskjend allereie som barn under artistnamnet «lille Grethe». Som åtteåring gjorde ho sin første plateinnspeling på bakgrunn av ein radiooverført amatørkonkurranse. Songen var «Teddyen min», som selde i over 100.000 eksemplar. Songen «Cowboyhelten» («Einar, du er min aller beste venn!») er også blant hennar mest kjende. Innan ho fylte tolv hadde ho spelt inn 12 grammofonplater.

Ho hadde i mange år eit nært samarbeid med revygruppa Dizzie Tunes og spelte inn fleire spelefilmar og TV-seriar. Ho hadde hovudrolla i Ivo Caprino sin første spelefilm «Ugler i mosen» frå 1959 og spelte òg i enkelte av dei danske familiefilmane om *[[Far til fire]]*. 

I 1972 representerte Kausland Noreg i den internasjonale finalen i Melodi Grand Prix med songen «Småting» saman med Benny Borg. Ho fekk prisen for beste kvinnelege artist under Spellemannprisen 1978 for albumet *A Taste of...*. Ho vann også Leonardstatuetten i 1991.

I februar 2006 blei Kausland operert for lungekreft. Dette blei slått opp på VG si førsteside den 17. februar 2006, og ho gjekk til sak mot VG. Grete Kausland fekk medhald i forliksrådet og blei tilkjend 320&nbsp;000 norske kroner i erstatning.  Saka blei avslutta ved at partane inngjekk forlik rett før saka skulle opp for Oslo tingrett.

Sommaren 2007 skulle Grethe Kausland sette opp kabareten «KAUSPAUS» saman med Ole Paus. Men førestillinga måtte avlysast på grunn av kreftsjukdommen. Hausten same år blei førestillinga igjen avlyst etter at sjukdommen forverra seg.

16. november 2007 døydde Kausland av kreft, berre 60 år gammal. Ho etterlét seg to vaksne barn.

## Roller i filmar og TV-seriar
* 1957: *Far til fire og Onkel Sofus* - Lille Grete (Danmark)
* 1957: *Selv om de er små* - Brit Helle
* 1957: *Smuglere i smoking* - Lille Grethe
* 1958: *Far til fire og ulveungerne* - Lille Grete (Danmark)
* 1959: *[[Filmen Ugler i mosen|Ugler i Mosen]]* - Maren
* 1975: *Tut og kjør* - Malla
* 1979: *Vi spillopper* 
* 1994: *Over stork og stein* - Astrid
* 1996: *D'ække bare, bare Bernt* - Vera Branteberg
* 1998: *[[Karl & Co]]* - Fru Frantsen
* 1998: *[[Solan, Ludvig og Gurin med reverompa]]* - Solan Gundersen
* 1999: *[[Jul i Blåfjell]]* - Mamsen
* 2002: *[[Jul på Månetoppen]]* - Mamsen
* 2005: *[[Brødrene Dal og mysteriet med Karl XIIs gamasjer]]* - Professor Bodil Surkle-Fæhrt

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Grethe Kausland hjå imdb
* Biografi frå «Norsk pop- og rockleksikon»
* Diskografi  Forsøk på komplett diskografi
Fastelavnssundag

**Fastelavnssundag**, i Den norske kyrkja offisielt kalla  **sundag før faste**, er den siste sundagen før faste og den siste sundagen i openberringstida.

Fastelavn, frå lågtysk, tyder eigentleg faste-aftan, kvelden før faste, og er ei nemning for festen dei tre dagane før langfasta.
I gamle kyrkjebøker kan vi finne dagen under namnet *quinquagesima*, av latin, 'den femtiande dagen (før påske)'. Dagen har også vore kalla *esto mihi*, etter opningsorda på introitus denne søndagen: «Esto mihi in Deum protectorem, et in locum refugii, ut salvum me facias» (Salmane 31,3).

Fastelavnssøndag vil alltid falle på ein søndag 49 dagar (7 veker) før 1.&nbsp;påskedag, det vil seia i tidsrommet 1. februar til 7. mars, eller i skotår 2. februar til 7. mars.

## Sjå og
*Heilagdagar i Noreg med dato for rørlege heilagdagar i Noreg.

## Kjelder
*Nils Johan Stoa og Per-Øivind Sandberg: *Våre røtter* Cappelen 2001 ISBN 82-02-20848-3
*Paul Erik Wirgenes: *Fra søndag til søndag* Verbum Forlag 2006 ISBN 87-543-1068-8
*
Kuiperbeltet

**Kuiperbeltet** (dessutan kalla **Edgeworth-Kuiper-beltet**) er ein region i solsystemet som strekkjer seg frå banen til Neptun på 30 AE til omtrent 55 AE frå sola. Det liknar på asteroidebeltet men er mykje større; 20 gonger so vidt og 20 til 200 gonger so massivt. Som asteroidebeltet er det i hovudsak sett saman av smålekamar (restar frå danninga av solsystemet) og minst éin dvergplanet; Pluto. Medan lekamane i asteroidebeltet for det meste er sette saman av stein og metall, er kuiperbelteobjekta stort sett sette saman av frosne flyktige stoff som metan, ammoniakk og vatn.

Sidan oppdaginga av det første kuiperbelteobjektet (KBO) i 1992 har talet på kjende objekt stege til over tusen, og ein meiner at meir enn 70 000 KBO-ar med diameter på meir enn 100 km eksisterer i regionen.

To kuiperbelteobjekt har vore vitja av romsondar, båe av New Horizons: Pluto og 486958 Arrokoth.

## Bakgrunnsstoff
Kyrkjeåret

**Kyrkjeåret** er ei inndeling av året ut frå høgtidene i kristendommen. Kyrkjeåret startar første søndag i advent. Det er fastsett utvalde bibelske tekstar til kvar søndag og helgedag i kyrkjeåret. Slike tekstar er òg fastsett for nokre gudstenestedagar som ikkje er offentlege helgedagar (*sett i kursiv i tabellen til høgre*).

## Kyrkjeåret og kalenderen
Heilagdagane frå fastelavn og ut kyrkjeåret er for ein stor del styrt av tidspunktet for påske. Påskedagdag fell «fyrste søndag etter fyrste fullmåne etter vårjamndøgn». Utrekninga har variert noko mellom ulike land, mellom anna valde Danmark-Noreg å følgje dei astronomiske tidspunkta for vårjamndøgn og fullmåne i perioden 1700-1776, framfor å følgje liturgisk påske, som vert utrekna etter ein særskilt formel, «påskeformelen».

Somme heilagdagar, slik som juledagane, følgjer dato. Andre heilagdagar fell på søndagar ut frå dato, slik som helgemess, som er lagd til fyrste søndag i november.

1. mai, 17. mai fell på faste datoar. Det gjer òg jonsok, olsok og mikkelsmesse, men desse dagane er ikkje lenger offentlege helgedagar, sjølv om det kan vere gudstenester i mange kyrkjer desse dagane. Talet på kyrkjelege helgedagar vart redusert frå 1771 gjennom festdagsreduksjonen.

## Liturgiske fargar gjennom kyrkjeåret
I oldkyrkja brukte dei kvite liturgiske klede. Slik var det òg inn i mellomalderen. Etterkvart byrja dei bruke svarte klede i sorgsituasjonar. Lenger ut i mellomalderen byrja dei bruke messeklede i ulike fargar, og frå 1100-talet kom det reglar om fargebruken og vekslinga mellom kyrkjeårstidene. Dei liturgiske fargane ver mellom anna bruka på messehakelen og stolaen. 

Frå om lag år 1200 vart det vanleg med fire liturgiske hovudfargar: Kvitt, raudt, fiolett og grønt. 

Ved høgmesser og andre gudstenester på søndagar og andre helgedagar følgjer den liturgiske fargen kyrkjeåret, unntatt ved ordinasjon, vigsling og kyrkjejubileum som alltid har raudt som liturgisk farge.

Ved kyrkjelege handlingar utanom ordinær gudsteneste vert fargane brukte slik:

;Ved dåp:
:Kvitt eller kyrkjeårstidsfargen

;Ved konfirmasjon:
:Raudt eller kvitt eller fargen for kyrkjeårstida

;Ved brurevigsel:
:Kvitt

;Ved gravferd:
:Fiolett

;Ved skriftemål:
:Fiolett

;Ved sørgjegudstenester:
:Fiolett

;1. og 17. mai 
:Grønt eller fargen for kyrkjeårstida.

## Sjå òg
* Latinske namn på helgedagar

## Bakgrunnsstoff:
* Kyrkjeårskalender - heilgadagane slik dei framstår i norske kyrkjebøker

## Kjelder
* *Tekstane i kyrkjeåret* Verbum forlag 1985 ISBN 82-543-0237-5
* Den norske kyrkja si nettside
* Den norske kyrkja –  liturgisk senter (lenkja er fjerna)
* Retningsliner for bruk av liturgiske fargar (PDF)
Tien Quan Ca

**«Tiến Quân Ca»** eller 'Armeens marsj' er nasjonalsongen i Vietnam. Songen vart skriven og komponert av Văn Cao (1923-1995) i 1944, og vart nasjonalsong for Den demokratiske republikken Vietnam i 1945. I 1976 vart songen nasjonalsong for den samla Sosialistiske republikken Vietnam. Songen har to vers, men berre det første blir nytta offisielt. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Tiến Quân Ca|Tiến Quân Ca]]» frå , den 22. november 2007.* 

## Bakgrunnsstoff
* Tap Chi Xay Dung Dang, 08/1999  - Både ein vokal og instrumental versjon er tilgjengeleg på nettsida
* Instrumental
Bismar

**Bismar** (gammalnorsk: *bismari*) er ei vekt med krok eller skål i eine enden og regulerbart lodd i den andre. Loddet vert skubba langs etter armen for å få lengre eller kortare vektarm og soleis kan ein lesa av vekta på armen.

Bismarar vart i eldre tid laga av tre. Ei forordning frå 10. januar 1698 påbaud at dei skulle lagast av jarn.

Ved veging av tyngre ting vart det brukt pundar.

## Sjå òg
* Vekt

## Kjelder
* *Norsk historisk leksikon*. Oslo 1974. ISBN 82-02-03030-7
ǂKxʼauǁʼein

**ǂKxʼauǁʼein** er ei gruppe for det meste sørvestlege dialektar av dialektkontinuumet ju/ǃkung i Botswana og Namibia med om lag 4000 talarar (2004 Cook). I følgje Ethnologue er det 4000 talarar i Namibia, og 7000 totalt. ǂKxʼauǁʼein høyrer til khoisan-språkfamilien.

Språket inneheld fleire klikkelydar, noko som også er reflektert i språknamnet.

## Dialektar
* Nogau

## Kjelder
* Ethnologue-rapport for ǂkxʼauǁʼei
Liro i Como

:*Sjå òg elva [[Liro i Sondrino]].*

**Liro** er ei elv i provinsen Como i Lombardia i Italia. Nedslagsfeltet er forma som ein trekant og kjelda ligg i Monte Marmontana nær grensa til Sveits og elva renn gjennom Valle San Iorio. Den andre kjelda hennar ligg i nordaust i fjellsida til Pizzo Martello og dannar Valle del Dosso. Nær Dosso del Liro mottar elva vatn frå Ronzone, som kjem frå Monte Duria og gjennom Val d’Inferno. Liro munnar ut i Comosjøen ved Gravedona.

## Kjelder

* 
*
Småplanetgruppa kentaur

**Kentaurane** er ei gruppe småplanetar namngjevne etter dei mytiske kentaurane. Kentaurane går i bane rundt Sola mellom bana til Jupiter og Neptun; og banane deira kryssar dei av gassplanetane. Den første kentauren vart oppdaga i 1977 og namngjeven 2060 Chiron. Den største funnen så langt heiter 10199 Chariklo, vart oppdaga i 1997 og er omtrent 225 km i diameter.

Ingen kentaur har så langt blitt fotografert frå nært hald av ein romsonde, men det finst bevis for at saturnmånen Phoebe kan vera ein innfanga kentaur. Phoebe vart fotografert av Cassini-sonden i 2004.
Romteleskopet Hubble har skaffa litt informasjon om overflatetrekka til 8405 Asbolus.

Tre kentaurar, Chiron, 60558 Echeclus og 166P/NEAT 2001 T4 har komet koma. Chiron og Echeclus er no klassifisert som både asteroidar og kometar. Det er mogleg at også andre kentaurar er kometar, men så langt har ingen fleire blitt identifisert.
Liro i Sondrio

:*Sjå òg elva [[Liro i Como]].*

**Liro** er ei fjellelv nord i Italia i provinsen Sondrio. Ho har sitt utspring nær Splügenpasset og grensa til Sveits. Heile elva ligg i Valle Spluga (eller Val San Giacomo) fram til ho munnar ut i Mera frå høgre ved Prata Camportaccio, litt sørvest for Chiavenna. I den øvre delen av elva ved Montespluga dannar ho eit lite reservoar, Lago di Montespluga (1&nbsp;901 m). Ein mindre innsjø ligg ved Isola.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Liro (stream - SO)|Liro (stream - SO)]]» frå ,  den 22. november 2007.*
Elva Lys i Italia

:*Sjå òg [[elva Lys]] i Frankrike.*

**Lys** er ei 40 km lang elv i Aostadalen i Italia som renn frå Lysbreen i Monte Rosa-massivet ved foten av Vincent-Pyramide (4&nbsp;215 m) og gjennom Lysdalen før ho munnar ut i Dora Baltea frå høgre ved Pont-Saint-Martin.

Av sideelvar frå venstre finn ein Torrente Avan-cir, Torrente Giassit, Torrente Loo, Torrente di Mos, Torrente Niel, Torrente Pacoulla og Torrente Tourrison. Frå høgre finn ein Rio di Nantay, Torrente Stolen og Torrente Valbona.

## Kjelder
Kristi openberringsdag

**Kristi openberringsdag** markerer i Den norske kyrkja avslutninga på juletida og byrjinga på openberringstida. Den liturgiske fargen for dagen er kvit, men tilknytinga til openberringstida gjer at ein òg kan forsvare bruk av grøn liturgisk farge.

Kristi openberring, *epifanaia*, har vore feira sidan oldkyrkja, for å markere Jesu guddommelege opphav. I den eldste kyrkja vart dagen feira 6. januar både som Jesu fødselsdag og som Jesu dåpsdag; sjølv om Jesus vart døypt som vaksen, meinte dei han var fødd og døypt på same datoen. Sidan la dei meir vekt på at dei heilage tre kongane kom for å hylle Jesus på denne dagen. Feiringa av Jesu dåp vart då lagt til sundagen etter, medan fødselsdagsfeiringa vart lagt til 25. desember. Eit anna gammalt tema knytt til epifania var vinunderet i Kana, det vart sidan markert 2. søndag etter Kristi openberring.

Frå 1771 vart feiringa av Kristi openberring i Danmark-Noreg lagt til første sundagen etter nyårsdagen.

Kristi openberringsdag er ei av dei tolv store høgtidene i den ortodokse kyrkja.

## Openberringstida
Openberringstida legg vekt på tekstar som frå ulike sider kan fortelje kven Jesus er. I den norske kyrkja er openberringstida spesielt knytt til misjon. I tråd med praksis i tyske lutherske kyrkjer vert openberringstida no avslutta med Kristi forklåringsdag. Tidlegare vart denne dagen markert 6. august. Såmannssundagen (tidlegare *seksagesima*) og vingardssundagen (tidlegare *septuagesima*) har i den norske kyrkja difor skifta preg frå å vere førfastesundagar til å vere openberringssundagar, til skilnad frå liturgien i mellom anna den danske folkekyrkja. Datoen for Kristi forklåringsdag - og dermed avslutninga på openberingstida - er avhengig av når fasta og påsken kjem. 

I 2008 var openberringstida spesielt kort. Vingardssundagen fall allereie tjuande dag jul, og kyrkjeåret gav ikkje plass til å feire verken 2., 3., 4. eller 5. sundag etter Kristi openberring.

## Sjå òg
*Trettande dag jul

## Kjelder
* Den norske kyrkja - liturgisk senter
* Den katolske kyrkja sine nettsider - epifania
* Den norske kyrkja, gudstenesteboka
Magra

**Magra** er ei 62 km lang elv nord i Italia som renn gjennom Pontremoli, Villafranca in Lunigiana og Aulla i provinsen Massa-Carrara (Toscana) og Santo Stefano di Magra, Vezzano Ligure, Arcola, Sarzana og Ameglia i provinsen La Spezia ((Liguria). I antikken vart ho kalla *Macra* og markerte den vestlege grensa til området Liguria. 

Elva har eit nedslagsfelt på 1&nbsp;686 km². Den viktigaste sideelvane hennar er Vara frå høgre, som ho møter i kommunen Santo Stefano di Magra.

## Kjelder
Malone i Italia

**Malone** er ei 40 km lang elv i Piemonte i Italia og ei av sideelvane til Po frå venstre som renn gjennom Canavese.

Elva har utspring i Monte Soglio og frå her renn ho gjennom kommunane Corio, Rocca Canavese, Barbania og Front i Torino medan ho gradvis veks frå sideelvar frå naturreservatet *Riserva Naturale della Vauda* frå høgre. Malone renn så gjennom Rivarossa, Lombardore, San Benigno Canavese og så til Brandizzo (nær Chivasso) der ho munnar ut i Po.

Malone kan stundom få svært høg vassføring og den gjennomsnittlege vassføringa på 8,8 m³/s kan stundom auke hundre gongar så mykje, som under ein alvorleg flaum i oktober 2000. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Malone (river)|Malone (river)]]» frå ,  den 22. november 2007.*
Harry Turtledove

**Harry Norman Turtledove** () er ein amerikansk historikar og flittig forfattar, som har skrive arbeid innan historisk fiksjon, fantasy og science fiction. Han er kanskje den mest kjende forfattaren av alternativ (eller kontrafaktisk) historie. Turtledove er kjend for sine lange, episke seriar, sett ifrå ein tredjeperson sin synsvinkel. «Verdskrig», «Videssos» og «Kor få er att» er dei tre største bokseriane han.

I «Verdskrig» vert den jorda vi kjenner invadert av romvesen i 1943. Turtledove nyttar denne historia til å peike på menneskelege familieforhold, ideologiske forskjellar imellom dei dominerande gruppene, foræderi, m.m. 

«Videssos» er ein fantasiserie, sett i ei verd analog til det Byzantium. 

I «Kor få er att» vinn sørstatane borgarkrigen, og USA vert delt i to. Turtledove sender så dei konføderale og USA igjennom begge verdskrigane, mens utviklinga i Europa går i motsett lei av det historiske. 

Turtledove har forfatta eit utall andre seriar og enkeltbøker. 

## Bakgrunnsstoff
* Den offisielle heimesida til Harry : Ein komplett bibliografi over Turtledove sitt arbeide, med ei liste over dei forskjellige seriane han har gjort. 
* Yahoogruppe om Turtledove 
* Turtlewiki på wikia.com
* Turtledove-fokusert forum 
* Harry Turtledove side på the Internet Book List
Elva Mara i Italia

**Mara** er ei 8 km lang elv i Insubria. Elva renn gjennom provinsen Como i Italia og kantonen Ticino i Sveits. Ho har utspring i Monte Sighignola og munnar ut i Luganosjøen ved Maroggia.

Trass i at elva er kort er vatnet nytta til vasskraftproduksjon. 

## Kjelder
Marano

**Marano** er ei elv på Den italienske halvøya. Elva dannar den austlege grensa mellom Italia og San Marino og munnar ut i Fiumicello ved det austlegaste punktet i San Marino. Den største sideelva til Marano er Cando.

## Kjelder
Margorabbia

**Margorabbia** er ei elv i Lombardia i Italia og ei av sideelvane til Tresa eit par hundre meter før ho munnar ut i Lago Maggiore

Ho har sitt utspring nær Valganna. Etter å ha passert fleire mindre innsjøar, inkludert Gannasjøen og Ghirlasjøen, held ho fram gjennom foten av Alpane i provinsen Varese fram til nær Cunardo der ho forsvinn i grottesystema *Pont Niv*, *Antro dei Morti*, *Grotte di Villa Radaelli* og *Grotte del Traforo*.

Ho dukkar opp igjen nær Ferrera di Varese og renn gjennom Valtravaglia og kommunane Grantola, Mesenzana og Germignaga. Elva har mange sideelvar og dei viktigaste er Rancina, Boesio og Gesone frå venstre, og Boggione, Lisascora og Grantorella frå høgre.

På grunn av dei våte og karstiske områda ho renn gjennom har Margorabbia generelt høg vassføring og tørkar ikkje opp like ofte som mange av elvane i Italia gjer. Stundom oppstår det brå flaumar i elva, som stundom har øydelagd bruer eller ført til storflaum i Valtraviglia. I dag er det bygd mange kunstige diker for å hindre flaum i dei mest utsette områda. 

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Margorabbia|Margorabbia]]» frå ,  den 22. november 2007.*
Messehakel

**Messehakel** (av norrønt *hakul*, som tyder *kappe*) er ein kappe presten eller biskopen nyttar saman med den liturgisk drakta når han eller ho forrettar altarteneste på høgtidsdagar og under feiring av nattverd. 

Messehakel vert laga av eit lett, mjukt og varig materiale med god lengde og breidde. Messehakelen høyrer til inventaret i kyrkja, medan andre liturgiske klede kan vere i presten sitt eige. Ei kyrkje vil gjerne ha ein messehakel i kvar av dei liturgiske fargane: grøn, kvit, raud og fiolett.
 
Messehakelen har stammar frå antikken og var opphavleg eit ytterplagg med opning berre for hovudet. Av dette kjem det latinske namnet *casula*, som tyder lite telt. Seinare vart bruken innskrenka til prestar og biskopar i gudstenesta. Frå 1100-talet vart det vanleg å pryde messehakelen med ein kross, sidan òg med andre symbol. 

## Kjelder

* Retningsliner om liturgiske klede, kirken.no
Meteoroide

**Meteoroidar** er små objekt i solsystemet som kan ha storleik i frå eit sandkorn til ein kampestein. Den synlege stigen til ein meteoroide som entrar jordatmosfæren er ein meteor. Fleire meteorittar utgjer til saman ein meteorsverm.

## Definisjonar

Ordet meteor kjem frå det greske ordet *meteōros*, som betyr *høgt i lufta*.

Meteoroidar er små objekt i solsystemet som kan ha storleik i frå eit sandkorn til ein kampestein. Lekamar større enn dette vert kalla asteroidar og mindre partiklar vert kalla interplanetarisk støv. Den offisielle definisjonen frå Den Internasjonale Astronomiske Unionen er: «Eit solid objekt i interplanetarisk rom med ein storleik mykje mindre enn ein asteroide og mykje større enn eit atom eller eit molekyl». The Royal Astronomical Society har foreslått ein ny definisjon der meteoroidar er objekt med ein storleik på mellom 100 µm og 10 m på tvers. Nærjordsobjekt (NEO)-definisjonen klassifiserar også større objekt, opp til 50 meter i diameter, som meteoroidar.
Kantonen Schwyz

**Schwyz** er ein kanton i det sentrale Sveits. Han har eit areal på 908 km² og hadde 160&nbsp;000 innbyggarar i 2018. Byen Schwyz er hovudstad i kantonen.

Schwyz er ein av dei tre urkantonane som har vore med i det sveitsiske eidsforbundet sidan landet vart danna i 1291. Både namnet og flagget til Sveits stammar frå denne kantonen.

## Geografi
Schwyz grensar i nord mot kantonane Zug og Zürich, i nordaust mot St. Gallen, i aust mot Glarus, i sør mot Uri og i vest mot Luzern. Delar av Vierwaldstättersjøen, Zugsjøen og Zürichsjøen ligg i kantonen.

Landskapet er meir prega av åsar enn fjell. Om lag tre fjerdedelar er produktive landområde, 26% av flatevidda er skogdekt. Høgste fjellet, Bös Fulen på 2&nbsp;802 moh, ligg på grensa mot Glarus.

### Språk og samfunnn
Skriftspråket i Schwyz er tysk, talemålet høyrer til den sveitsartyske dialekta. 17,2% av innbyggarane er utanlandske statsborgarar. Om lag 72% av folket er romersk-katolske, medan 13% soknar til protestantismen.
 
### Distrikt og kommunar
Schwyz består av 6 distrikt (*Bezirke*), som er delt opp i til saman 30 kommunar. Dei seks distrikta er: Einsiedeln, Gersau, Höfe, Küssnacht, March og Schwyz.

## Historie
Germanarar vandra inn i området for om lag 1&nbsp;400 år sidan. Desse var ganske snart omvende til kristen tru. I det 10. hundreåret hadde klosteret i Einsiedeln utvida si makt over heile det omkringliggande landområdet. Handelen over Gotthardpasset var då ein viktig økonomisk faktor i Schwyz.

Den 1. august i 1291 slutta Schwyz seg, saman med kantonane Uri og Unterwalden, til Rütiavtalen, noko som vert rekna for grunnlegginga av Sveits. Schwyz hadde til 1320 ei leiande rolle i samanslutninga, og ei forvansking av namnet på kantonen vart i 1803 namnet på konføderasjonen Sveits. Det sveitsiske flagget er identisk med flagget til Schwyz.

Schwyz sette seg mot reformasjonen. I slaget ved Kappel i 1531 sigra Schwyz-hæren over hæren til reformasjonsleiaren Huldrych Zwingli. Zwingli sjølv var ein av dei som fall i slaget.

Mellom 1798 og 1803 var Schwyz med i republikken Helvetia, danna av Napoleon. I 1845 gjekk kantonen saman med dei andre katolske kantonane i eit Sonderbund, ein utbrytar frå den sveitsiske konføderasjonen. Etter ein kort borgarkrig hausten 1847 vart separatistkantonane slegne, og i 1848 var Schwyz ein av kantonane som gjekk med i den nydanna føderalstaten.

## Galleri

Siebnen.2012.jpg|Siebnen i nordaustre Schwyz.
Sihlsee002.jpg|Landskap ved Sihlsee og Einsiedeln i norddelen av Schwyz.
Ibergeregg sea of fog.jpg|Utsyn mot nord frå Ibergeregg i det sentrale Schwyz.


## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:de:Kanton Schwyz|Kanton Schwyz]]» frå , den 10. august 2011.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Isak Kimoe

**Isak Kimoe** () var ein norsk målar. Han er mest kjend for sine mange måleri og blyantskisser frå lokalmiljøet.

Kimoe var fødd på Kimo i Skaundalen i Rissa. Han blei uteksaminert frå Klæbu lærerseminar i 1875. I 1880 blei han uteksaminert frå Trondhjems Læreanstalt, kjemisk-teknisk linje.

## USA-opphald
Isak Kimoe hadde forskjellige lærarjobber før han for fyrste gong reiste til USA, i 1887. Han var tilsett som kjemikar ulike stader, i Colorado, Buffalo i New York og ved ein dynamittfabrikk i Landing i New Jersey. I tida 1889-1890 var han kartteiknar i Chicago. 

Under opphaldet i USA blei Kimoe målar. Han studerte målarkunst ved Buffalo Fine Arts Academy i 1903-1904. Han blei kjend med glasgowskulen ved ei utstilling i Albright Art Gallery i Buffalo i 1905. 

I løpet av USA-opphaldet var Isak Kimoe heime i Rissa tre gonger og kom heim for fjerde og siste gong i 1907. Etter at Isak Kimoe kom heim til Rissa budde han på kammersloftet på Kimo vestre fram til 1913, då han bygde si eiga stove «Trollstua» same året.

## Arbeid og verv i Rissa
Kimoe var med i komiteen for utsmykking av Rissa kyrkje i 1914, og i byggjekomiteen for [Rein kyrkje] i 1931.

Han hjelpte til med å byggja stove og telefonsentral i Skaugdalen i 1918.
Kimoe blei lærar på framhaldsskulen i Hasselvika i 1922.
I 1932 prøvde han seg som forfattar, men blei refusert.

Isak Kimoe trudde sjølv at han måla mellom to og tre tusen bilete. Isak døydde 5. feb. 1944 på Østre Kimo. Han hadde ei dotter, Kristianna (1903-1969). Mange av bileta som han måla kom på utstilling både før og etter han døydde.

## Utstillingar og auksjonar
* Utstilling i Trondhjems Kunstforening. Sal 73 måleri. (1932)
* Utstilling i Trondhjems Kunstforening. Sal 35 skisser. (1934)
* Utstilling i Nikolai klinges foretning, Trondheim. (1944)
* Auksjon i Skaugdalen, Rissa. 657 måleri og 9 blyanttegningar seld. (1970)
* Salgsutstilling i Galleri Strømmen. 115 seld av 122 måleri. (1971)
* Salgsutstilling i Rydlings bokhandel. (1971)
* Utstilling i regi av Rissa Kunstforening. (1986)
* Utstilling igjen ved Rissa Kunstforening. (1996)

## Kjelder
* ...*så jeg kan huske det. Om målaren Isak* Kimoe, Ivar Kimo, 2004.
Marecchia

**Marecchia** er ei elv aust i Italia. Elva renn nordaustover gjennom Montefeltro og Romagna og ut i Adriahavet nær Rimini. Ved Torello, ein del av kommunen San Leo, renn ho 1 km vest for San Marino (Acquaviva), men ikkje over grensa. I antikken vart elva kalla *Ariminus*.

## Kjelder