open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Chellsie Memmel

**Chellsie Marie Memmel** () er ein USA-amerikansk tidlegare turnar som i 2005 vart verdsmeister i mangekamp. Under Turn-VM 2003 vann ho VM-gull i skranke og med det USA-amerikanske mannskapet i lagtevlinga. Perioden 2003-08 vann ho elles tre VM-sølv eitt OL-sølv.

I Turn-VM 2003 på heimebane i Anaheim sikra Memmel, saman med mellom andre Carly Patterson, gull til arrangørlandet i lagtevlinga. Memmel og ei landskvinne, Holly Vise, delte så fyrsteplassen i skranke. To år seinare sigra Memmel i mangekampen då Turn-VM 2005 vart avvikla i Melbourne, lagkamerat Nastia Liukin vart nummer 2. På øvingane bom og skranke vann Liukin gull, med Memmel på sølvplass i begge. Begge to var også med då USA vann sølv i lagtevlinga ved Turn-VM 2006 i Århus, Kinas lag stakk av med sigeren. Også under Sommar-OL 2008 i Beijing vann Kina lagtevlinga framom USA og Memmel.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Chellsie Memmel|Chellsie Memmel]]» frå ,  den 14. november 2023.*
Warstein

**Warstein** er ein by og ein kommune i den austre delen av forbundslandet Nordrhein-Westfalen i Tyskland. Byen ligg 310 meter over havet i Sauerland. Kommunen omfattar 158,1 km² og nær 25&nbsp;000 ibuarar.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Warstein|Warstein]]» frå ,  den 14. november 2023.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Europameisterskapen på skeiser 2008

**Europameisterskapane på skeiser 2008 for menn og for kvinner** vart avvikla i Kolomna i Russland laurdag 12. og sundag 13. januar. 33 menn og 25 kvinner frå 19 land deltok i meisterskapen. Deltakarane kom frå Austerrike, Belgia, Danmark, Finland, Frankrike, Italia, Kviterussland, Nederland, Noreg, Polen, Romania, Russland, Spania, Sveits, Sverige, Tsjekkia, Tyskland, Ukraina, Ungarn.

Noreg stilte med fire menn: Odd B. Borgersen, Håvard Bøkko, Henrik Christiansen,  Sverre Haugli og to kvinner: Maren Haugli og Mari Hemmer. Bøkko kom på andreplass samanlagt, Sverre Haugli vart tiandemann.

Nederlandske Sven Kramer forsvarte meistertittelen, norske Håvard Bøkko og italienaren Enrico Fabris kom på plassane bak. Kramer vann 500-meteren og begge dei lengste distansane, russaren Jevgenij Lalenkov fekk bestetid på 1500 m. I kvinnene sin meisterskap sigra Ireen Wüst frå Nederland, framom landskvinna Paulien van Deutekom. Wüst var best av alle på 1500 meter, russiske Jekaterina Lobysjeva sette meisterskapsrekord på 500 meter, det same gjorde Martina Sáblíková frå Tsjekkia på såvel 3&nbsp;000 m, som på 5&nbsp;000-meter.

## Skeise-EM 2008, menn



Dato: 12.-13. januar

### 500 meter




### 5&nbsp;000 meter




### 1500 meter




### 10&nbsp;000 meter




## Skeise-EM 2008, kvinner



Dato: 12.-13. januar

### 500 meter




### 3&nbsp;000 meter




### 1500 meter




### 5&nbsp;000 meter




## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nl:Europese kampioenschappen schaatsen 2008|Europese kampioenschappen schaatsen 2008]]» frå ,  den 14. november 2023.*
Kvitvengsvartterne

**Kvitvengsvartterne** (*Chlidonias leucopterus*), er ei sumpterne i måsefamilien Laridae. Det er ein liten art som vanlegvis finst i eller i nærleiken av ferskvatn over store delar av verda, inkludert Europa, Afrika, Asia og Australia. 
Slektsnamnet er frå gammalgresk *khelidonios*, «svaleliknande». Artsnamnet *leucopterus* er gresk for «kvitvenga».

## Skildring
Voksne fuglar har ei hekkedrakt hovudsakleg i kontrastrikt svart og kvitt: Bakkropp inkludert stjert og tars, samt oversida av vengene er kvite. Det meste av kroppen og heile hovudet er svart. Nebbet er svart eller har mørk raud fargetone. Underdekkfjørene er svarte. 

Utanom hekketida er det meste av det svarte i fjørdrakta erstatta av kvitt eller lysegrått, sjølv om nokre få mørke fjører finst kombinert med kvit underside. Ein god del svart vises i underdekkfjørene. Hovudet er kvitt med svartbrun, flekka krone. 

Kvitvengsvartterna har ei kroppslengd på 20-24 cm med vengespenn på 50-56 cm. Samanlikna med svartterne har dei kortare nebb, men litt lengere bein. 

### Utbreiing og habitat
Hekkehabitatet deira er ferskvassmyrer over frå Søraust-Europa til Sentral-Asia og det russiske fjerne austen. Dei hekkar vanlegvis anten på flytande vegetasjon i ei myr eller på bakken svært nær vatn, og legg 2-4 egg i eit reir bygd av små takrøyrstammar og annan vegetasjon. Om vinteren trekker dei til Afrika, Sør-Asia og Australia. 

Kvitvengsvartterna er ein årleg streiffugl i Noreg. Ho er ein
sjeldan streiffugl over til Nord-Amerika, hovudsakleg på atlanterhavskysten, men nokre få registreringar på stillehavskysten og innlandet i området ved Dei store sjøane.

### Åtferd
Til liks med dei andre sumpternene (*Chlidonias*), og i motsetning til dei «kvite» *[[Sterna]]*-ternene, stupdukkar ikkje desse fuglane etter fisk, men flyg sakte over vatnet for å plukke føde på overflata og fange insekt på flukt. Dei et hovudsakleg insekt og småfisk. I flukt er vengeslaga grunne og rolege.

Kvitvengsvartterne er ein av artene som vert omfatta av avtala om vern av afrikanskeurasiatiske trekkjande vassfuglar, AEWA. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:White-winged tern|White-winged tern]]» frå ,  den 14. november 2023*  

;Referansar 

## Bakgrunnsstoff
Jari Ronkainen

**Jari Pekka Ronkainen** () er ein finsk politikar for Sannfinländarna. Den 22. april 2015 blei han riksdagsmedlem for valkrinsen Tavastland.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
Flaggstikk

**Flaggstikk** , eller **skostikk**, vert av mange sett på som den vanlegaste og beste løysinga når to tau skal skøytast. Det er ein sikker måte å skøyte tau av ulike dimensjonar. Då må det tynnaste slåast rundt det tjukke. 

Når stikket skal slåast må partane vere slakke. Ein lagar ei bukt på den tjukkaste parten. Ein stikk den tynne part inn i bukta, rundt bukta  og under eigen tynn part. Flaggstikk vert ofte slått med slepp. Då fører ein den tynne parten tilbake langs seg sjølv under den faste parten.
 
Flagstikket kan slåast dobbelt. Etter det enkle stikket, fører ein arbeidande part på nytt rundt den tjukkaste bukta, og på ny under eigen part.
Dobbelt flaggstikk kan og ha slepp. Om ein stikk parten gjennom sleppløkka, låser ein slippstikket.
 
## Galleri

Fil:Enkelt flagknob med slipstik.jpg|Flaggstikk med slepp
Fil:Double sheet bend 2.jpg|Dobbelt flaggstikk
Fil:Ablauf Doppelter Hinterstich.jpg|Framgangsmåte dobbelt flaggstikk


## Kjelder
* Johan J. Petersen: *Flaggstikk* i KYSTEN, utgåve 5 - 2023
Anarkokapitalisme

**Anarkokapitalisme** er ein retning innan anarkismen (ofte omtalt som marknadsanarkisme, frimarknadsanarkisme, anarkoliberalisme) og er ein libertariansk ideologi som fremjer eit samfunn utan ein stat, til fordel for eit samfunn med individuell sjølveigarrett i ein fri marknad. I eit anarkokapitalistisk samfunn vil alle tenester vera leverte av konkurrerande organisasjonar, som tenester for lov og orden, domstolar og andre område for tryggleik for samfunnet. Desse er finansierte gjennom normale marknadsmekanismar, i motsetnad til bruk av skatt. Personlege og økonomiske aktivitetar vil bli regulerte av privat lov og ikkje gjennom politikk. Val av domstol bestemmer kva lover som skal gjelda i ein konkret rettssak.

Nemninga kjem frå den libertarianske filosofen Murray Rothbard.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Anarkokapitalisme|Anarkokapitalisme]]» frå ,  den 15. november 2023.*
Rashidun-kalifatet

**Rashidun-kalifatet** var eit kalifat som eksisterte mellom 632 og 661, leia av  Abu Bakr, Umar ibn al-Khattab, Uthman ibn Affan og Ali ibn Abi Talib. Førstnemnde styrte under tittelen «etterfølgjar av sendebodet til Allah» (*Khalifa-tul-Rassool*), og dei to neste kalifane hadde tittelen «leiaren av dei truande» (*amir al Muminin*).

Kalifatet var grunnlaget for Det arabiske riket, og blei etterfølgd av Omajadekalifatet.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Rashidun-kalifatet|Rashidun-kalifatet]]» frå ,  den 15. november 2023.*
Middleton-in-Teesdale

**Middleton-in-Teesdale** er ein marknadsby i County Durham i England. Han ligg på nordsida av Teesdale mellom Eggleston og Newbiggin, nokre kilometer nordvest for Barnard Castle. Rundt byen ligg North Pennines naturområde (Area of Outstanding Natural Beauty, AONB).

## Historie
Den vesle marknadsbyen i øvre Teesdale byrja veksa på byrjinga av 1800-talet då London Lead Company flytta det nordlege hovudkvarteret sitt dit frå Blanchland i Northumberland. Mykje av arkitekturen frå tida som føretaksby er framleis synleg. Dette inkluderer Middleton House, som tidlegare var hovudkvarteret til selskapet, skulen (som no er eit friluftssenter) og nokre andre tidlegare føretaksbygningar.

St. Mary's Church, som blei bygd om på slutten av 1870-talet, har eit historisk fritståande klokketårn med klokker som går tilbake til 1500-talet. Det finst ulike kapell for katolikkar, baptistar, wesley-metodistar og primitiv-metodistar.

I 1877 blei det bygd ei fontene i byen til ære for Robert Walton Bainbridge, som var forstandar for London Lead Mining Company.

Middleton var endepunkt for ei jernbanelinje frå Barnard Castle fram til denne blei stengd som del av Beeching-kutta. Wynch-brua frå 1830 nær fossen Low Force blei bygd for å gje gruvearbeidarar tilgang til Middleton-gruvene. Dette skal vera ei av dei eldste hengebruene i England.

20. juni 1939 fall eit De Havilland Dragon Rapide-fly frå British American Air Services undervegs frå Heston Aerodrome til Newcastle Airport ned i Forest-in-Teesdale nær Middleton-in-Teesdale. Vêret var dårleg, og flyet flaug lågt. Både dei tre passasjerane og mannskapet ombord omkom i ulukka.

## Galleri

Eastern end of Middleton-in-Teesdale - geograph.org.uk - 4694463.jpg|Austenden av Middleton.
Hude, Middleton in Teesdale - geograph.org.uk - 3446584.jpg|Hude i Middleton.
Middleton_Tees_Bridge.jpg|Brua over Tees ved Middleton-in-Teesdale.
Bainbridge Memorial Fountain, Middleton in Teesdale.jpg|Bainbridge Memorial Fountain
Coldberry - geograph.org.uk - 2833406.jpg|Gruveområdet Coldberry
Field north of Middleton-in-Teesdale - geograph.org.uk - 2731662.jpg|Jordbrukslandskap nord for Middleton.
Marker cairn above Middleton-in-Teesdale on the Pennine Way - geograph.org.uk - 2775238.jpg|Varde ved Pennine Way over Middleton-in-Teesdale.


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Middleton-in-Teesdale|Middleton-in-Teesdale]]» frå ,  den 14. november 2023.*  

## Bakgrunnsstoff

*
* Fotografiar av Middleton-in-Teesdale, Teesdale2000
* Middleton Plus
Lulu Ranne

**Lulu Ranne** () er ein finsk politikar for Sannfinländarna som er samferdsleminister i regjeringa Orpo.

Den 17. april 2019 blei ho riksdagsmedlem for valkrinsen Tavastland.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
Inna Suslina

**Inna Jevgenjevna Suslina** () er ein russisk tidlegare handballspelar frå Tasjkent. Målvakta vart verdsmeister for Russland i 2001, 2007 og 2009.

## Karriere
### Landslagsspel
Åra frå 1999 til 2012 deltok Suslina i 172 av Russland sine landskampar. I 2001 var ho med på å vinne VM-finalen. Etter ei tid utan landskampar, kom ho i 2006 tilbake og vann sølv i europameisterskapen. Sidan vann ho VM-gull i 2007, OL-sølv i Beijing i 2008 og, same året, EM-bronse i Makedonia. I desember 2009 vakta Suslina målet då Russland slo Frankrike i VM-finalen i Nanjing.

### Klubbspel
Suslina spelte på Rostov-Don i 1997. Deretter var ho aktiv 1998-2001 i Adjif Majkop. Frå 2001 vakta ho målet til den russiske toppklubben Lada Toljatti. Her vart ho nasjonal cupmeister i 2002 og seriemeister i 2002, 2003, 2004. Våren 2002 triumferte Lada og Suslina i EHF-cupvinnarcupen. Sommaren 2004 flytta Suslina over til danske GOG og vart dansk cupmeister i 2005. 2008-10 stod Suslina i mål for russiske Zvezda Zvenigorod, 2010-12 var ho tilbake i Rostov-Don. Frå hausten 2012 gjorde Suslina teneste i det makedonske laget Vardar. Med Vardar vart ho seriemeister kvar einaste sesong fram til ho la opp i 2018. I 2017 nådde laget finalen i meisterligaen, der det etter ekstraomgangar vart tap mot Győri ETO frå Ungarn.

### Merittar
*VM-gull: 2001, 2007 og 2009 for Russland
*OL-sølv: 2008 for Russland
*EM-sølv: 2006 for Russland
*EM-bronse: 2000 og 2008 for Russland
*Vinnar av EHF-cupvinnarcupen: 2002 med Lada Toljatti
*Finaletap i EHF-meisterligaen: 2017 med Vardar
*Russisk seriemeister: 2002, 2003, 2004 med Lada Toljatti
*Russisk cupmeister: 2009, 2010, 2012 med Zvezda Zvenigorod
*Dansk cupmeister: 2005 med GOG
*Makedonsk seriemeister: 2013-18 med Vardar
*Makedonsk cupmeister: 2014-18 med Vardar

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Inna Jewgenjewna Suslina|Inna Jewgenjewna Suslina]]» frå ,  den 15. november 2023.*  
**Denne artikkelen bygger på «[[:fr:Inna Souslina|Inna Souslina]]» frå ,  den 15. november 2023.*
Svetlana Bogdanova

**Svetlana Vladimirovna Bogdanova** () er ein russisk tidlegare handballspelar frå Sverdlovsk. Målvakta vart verdsmeister 1990 for Sovjetunionen og 2001 for Russland.

## Karriere
### Landslagsspel
Bogdanova vakta målet då Sovjetunionen slo Jugoslavia med 24 mål mot 22 i finalen under Handball-VM 1990. To år seinare tapte Russland og Bogdanova semifinalekampen mot Noreg under Sommar-OL 1992, men lukkast vinne bronsefinalen. I desember 2001 vart Bogdanova verdsmeister på ny, då Russland i finalen slo det norske laget 30–25.

### Klubbspel
Bogdanova var på 1980-talet aktiv på universitetslaget til Sverdlovsk. I 1996 reiste ho til Spania, der ho allereie året etter var med å vinne finalen i meisterligaen for Sagunt (Mar Valencia). Også i 1998 tok Sagunt seg til meisterligafinale, eit oppgjer som enda med tap for Bogdanova og Sagunt. I 1999 skifta ho over til konkurrenten Mislata. Med dette spanske laget vann ho EHF-cupen våren 2000, norske Tertnes IL vart slått 42–41 i finalane. Bogdanova avslutta med spel 2002–06 for Itxako, også det eit spansk lag.

### Merittar
*VM-gull: 1990 og 2001 for Russland
*OL-bronse: 1992 for «Sovjetunionen»
*Vinnar av EHF-meisterligaen: 1997 med Sagunto
*Vinnar av EHF-cupen: 2000 med Mislata
*Spansk seriemeister: 1997, 1998 med Sagunto
*Spansk cupmeister: 1997, 1998, 1999 med Sagunto og 2001 med Mislata

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:fr:Svetlana Bogdanova|Svetlana Bogdanova]]» frå ,  den 15. november 2023.*
Mika Kari

**Mika Pekka Kari** () er ein finsk politikar for Finlands sosialdemokratiske parti. Den 20. april 2011 blei han riksdagsmedlem for valkrinsen Tavastland.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
Mira Nieminen

**Mira Nieminen** () er ein finsk politi og politikar for Sannfinländarna. Den 5. april 2023 blei ho riksdagsmedlem for valkrinsen Tavastland.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
Ville Skinnari

**Ville Tapio Skinnari** () er ein finsk politikar for Finlands sosialdemokratiske parti og tidlegare ishockeyspelar. Den 22. april 2015 blei han riksdagsmedlem for valkrinsen Tavastland. Han var utviklings- og utanrikshandelsminister i regjeringa Rinne og regjeringa Marin frå 2019 til 2023.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
Bengt Solheim-Olsen

**Bengt Solheim-Olsen** () er ein norsk politikar for Høgre. Han var medlem av Flora bystyre frå 2007 og var ordførar frå 2011 til 2015. I 2023 vart Solheim-Olsen vald til ordførar i Kinn kommune. I perioden 2007–2011 leia han kultur- og oppvekstutvalet i bystyret. 

Før han vart ordførar dreiv han skobutikken Sko Olsen AS i Florø. Denne var eigd av familien frå 1897 og fram til han vart slått konkurs i 2023.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Bengt Solheim-Olsen|Bengt Solheim-Olsen]]» frå ,  den 15. november 2023.*
Europameisterskapen på skeiser 2009

**Europameisterskapane på skeiser 2009 for menn og for kvinner** vart avvikla i Heerenveen i Nederland dagane frå 9. til 11. januar. 31 menn og 28 kvinner frå 20 land deltok i meisterskapen. Deltakarane kom frå Austerrike, Belgia, Danmark, Finland, Frankrike, Italia, Kviterussland, Nederland, Noreg, Polen, Romania, Russland, Spania, Storbritannia, Sveits, Sverige, Tsjekkia, Tyskland, Ukraina, Ungarn.

Noreg stilte med fire menn: Håvard Bøkko, Øystein Grødum, Sverre Haugli, Lars Kvaalen, og tre kvinner: Hege Bøkko, Maren Haugli og Mari Hemmer. Håvard Bøkko vart andremann samanlagt, syskena Sverre og Maren Haugli kom på høvesvis sjuande- og niandeplass.

Nederlandaren Sven Kramer vart meister for tredje gong i rad, norske Håvard Bøkko kom om året før på plassean. Kramer vann dei tre lengste distansane, russaren Jevgenij Lalenkov fekk bestetid på 500 m. Åtte år etter ho vart europameister fyrste gongen, vann Claudia Pechstein frå Tyskland europameister på ny, 
framom landskvinna Daniela Anschütz. Russiske Alla Sjabanova fekk bestetid på 500 meter,  Pechstein det same på 3000 m og Anschütz på 1500 meter. Martina Sáblíková frå Tsjekkia forbetra så sin meisterskapsrekord på 5&nbsp;000-meter.

## Skeise-EM 2009, menn



Dato: 9.-11. januar

### 500 meter




### 5&nbsp;000 meter




### 1500 meter




### 10&nbsp;000 meter




## Skeise-EM 2009, kvinner



Dato: 9.-11. januar

### 500 meter




### 3&nbsp;000 meter




### 1500 meter




### 5&nbsp;000 meter




## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nl:Europese kampioenschappen schaatsen 2009|Europese kampioenschappen schaatsen 2009]]» frå ,  den 15. november 2023.*
Det arabiske riket

**Det arabiske riket** var eit viktig rike i tidleg mellomalder. Riket blei grunnlagt kring forkynninga og erobringane til profeten Muhammed og slektningane hans, og blei deretter styrt av fleire dynasti. Riket var nært knytt saman med den religiøse makta og embetet til kalifen. På sitt største omfatta riket område heilt frå Indus over det nordlege Afrika til dagens Spania. 

Etter Muhammed blei riket styrt av dei fire første kalifane, det såkalla Rashidun-kalifatet. Abu Bakr, Omar, Othman og Ali var kalifar frå 632 til 661.

Etter at Muawiyah ibn Abi Sufyan hadde kjempa mot svigersonen til profeten Ali, overtok han stillinga som kalif. Han grunnla Omajadedynastiet, som styrte frå Damaskus. Etterfølgjaren hans Walid erobra land heilt til Spania i vest og Indus i aust. Men forholda viste seg etterkvart å vera ustabile, og kalif Hisham måtte hanskast med usemjer i riket.

I 750 kom abbasidane til makta, som førte ætta si tilbake til onkelen til profeten Abbas ibn Abd al-Muttalib. Den andre abbasidekalifen gjorde Bagdad til hovudstad. Styret under abbasidane i Bagdad blir rekna som ein stordomstid for riket. Den kanskje mest kjente av kalifane i dette dynastiet var Harun al-Rashid. På 800-talet blei residensen flytta til Samarra. Kalif Muttawakkil bygde den store moskeen i Samarra. Han innførte òg eit styre der jødar og kristne måtte gå med spesielle klede. Han blei til sist drepen av ein av sønene sine. 

Arabarane var i mindretal i riket sitt, men dei erobra folka hadde stor fridom. Arabarane la vekt på lærdom og vitskap, og var opptatt av bokskriving. 

Splittinga av riket tok til då det blei oppretta konkurrerande kalifat i nordvestlege Afrika, Spania og Egypt. På 900-talet mista kalifen meir og meir av makta si, og ulike sultanar kom fram i staden. I staden for eitt kalifat fanst det fleire ulike, der dei viktigaste var i Córdoba, Kairo og Bagdad.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Det arabiske rike|Det arabiske rike]]» frå ,  den 15. november 2023.*
Tarja Filatov

**Tarja Katarina Filatov** () er ein finsk politikar for Finlands sosialdemokratiske parti. Den 24. mars 1995 blei ho riksdagsmedlem. Ho representerte valkrinsen Tavastehus läns södra frå 1995 til 1999 og representerer valkrinsen Tavastland sidan 1999. Ho var arbeidsminister frå 2000 til 2007.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
Ola Teigen

**Ola Teigen** () er ein norsk lokalpolitikar som representerer Arbeidarpartiet. Han var ordførar i Kinn kommune frå 2019 til 2023. Frå 2015 til 2019 var han ordførar i Flora. Han var medlem av Flora bystyre frå 2011. 

Teigen er handverkar. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Ola Teigen|Ola Teigen]]» frå ,  den 15. november 2023.*
Johannes Koskinen

**Hannu Erkki Johannes Koskinen** () er ein finsk politikar for Finlands sosialdemokratiske parti. Han har vore riksdagsmedlem frå 1991 til 2015 og igjen sidan 2019. Han representerte valkrinsen Tavastehus läns södra frå 1991 til 1999 og sidan 1999 hetar valkrinsen hans Tavastland. Han var justisminister frå 1999 til 2005.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
Sanni Grahn-Laasonen

**Sanni Kaisa Grahn-Laasonen** () er ein finsk politikar for Samlingspartiet som er minister for trygd i regjeringa Orpo.

Den 20. april 2011 blei ho riksdagsmedlem for valkrinsen Tavastland. Ho var miljøminister i regjeringa Stubb frå 2014 til 2015, utdanningsminister i regjeringa Sipilä frå 2015 til 2019 og dessutan kulturminister i regjeringa Sipilä frå 2015 til 2017.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Ville Tavio

**Ville Tapani Tavio** () er ein finsk jurist og politikar for Sannfinländarna som er utviklings- og utanrikshandelsminister i regjeringa Orpo.

Den 22. april 2015 blei han riksdagsmedlem for valkrinsen Egentliga Finland.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Aino-Kaisa Pekonen

**Aino-Kaisa Ilona Pekonen** () er ein finsk politikar for Venstreforbundet. Den 20. april 2011 blei ho riksdagsmedlem for valkrinsen Tavastland. Ho var sosial- og helseminister i regjeringa Rinne og regjeringa Marin frå 2019 til 2021.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
Erlend Blaalid Oldeide

**Erlend Blaalid Oldeide** () er ein norsk journalist i avisa GD. Han er tidlegare programleiar i NRK Vestland.

## Liv og virke
Oldeide kjem frå Raudeberg i tidlegare Vågsøy kommune. Han begynte i NRK som nynorskpraktikant frå Nynorsk mediesenter i 2006. Han har vore programleiar i radiosendingane i NRK Sogn og Fjordane og seinare NRK Vestland på NRK P1. Han har også vore programleiar i TV-distriktsnyheitene *[[Vestlandsrevyen]]* på NRK 1. 

Oldeide har leia utspørjingar av førstekandidatane ved alle stortingsval og fylkestingsval i Sogn og Fjordane og Vestland frå 2009 til 2023. 

I 2019 vann han presseprisen frå Sogn og Fjordane journalistlag i kategorien open klasse for utspørjingane av listetoppane til fylkestingsvalet i Vestland same året.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Erlend Blaalid Oldeide i NRK.
Europameisterskapen på skeiser 2010

**Europameisterskapane på skeiser 2010 for menn og for kvinner** vart avvikla i Vikingskipet på Hamar  helga 9. og 10. januar. 32 menn og 26 kvinner frå 20 land deltok i meisterskapen. Deltakarane kom frå Austerrike, Belgia, Danmark, Finland, Frankrike, Italia, Kviterussland, Nederland, Noreg, Latvia, Polen, Romania, Russland, Spania, Sveits, Sverige, Tsjekkia, Tyskland, Ukraina, Ungarn.

Noreg stilte med fire menn: Håvard Bøkko, Henrik Christiansen, Sverre Haugli, Fredrik van der Horst, og tre kvinner: Hege Bøkko, Maren Haugli og Ida Njåtun. Maren Haugli var beste norske utøvar med sin femteplass, Henrik Christiansen kom på sjuandeplass.

Nederlandaren Sven Kramer vart meister for fjerde gong i rad, italienaren Enrico Fabris og russaren Ivan Skobrev vart nummer 2 og 3. Kramer var også bestemann på dei to lengste distansane, Fabris vann 1500-meteren. Polske Konrad Niedźwiedzki gjekk fortast av alle på 500 m. Martina Sáblíková frå Tsjekkia vart europameister på kvinnesida, etter å ha vunne dei to lengste distansane. Landskvinna Karolína Erbanová sigra på 500 m, nederlandske Ireen Wüst 1500 m.

## Skeise-EM 2010, menn



Dato: 9.-10. januar

### 500 meter




### 5&nbsp;000 meter




### 1500 meter




### 10&nbsp;000 meter




## Skeise-EM 2010, kvinner



Dato: 9.-10. januar

### 500 meter




### 3&nbsp;000 meter




### 1500 meter




### 5&nbsp;000 meter




## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nl:Europese kampioenschappen schaatsen 2010|Europese kampioenschappen schaatsen 2010]]» frå ,  den 16. november 2023.*
Jordyn Wieber

**Jordyn Marie Wieber** ({{datoar}) er ein USA-amerikansk tidlegare turnar. Ho vart verdsmeister i mangekamp under Turn-VM 2011. I den same meisterskapen og i Sommar-OL 2012 vann ho gullmedalje i lagtevlinga for USA.

Wieber deltok i alle fire øvingane då USA sitt mannskap gjekk til topps i lagtevlinga under Turn-VM 2011 i Tokyo. To dagar seinare gjekk ho heilt til topps i den individuelle mangekampen, med knapp margin til Viktorija Komova frå Russland. Wieber var kvalifisert til tre av apparatfinalane, enda opp med bronse i bom. Eitt år seinare vann ho gull i lagtevlinga ved dei olympiske leikane i London, ei tevling der ho var med i tre av dei fire øvingane.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Jordyn Wieber|Jordyn Wieber]]» frå ,  den 16. november 2023.*
Eeva-Johanna Eloranta

**Eeva-Johanna Eloranta** () er ein finsk politikar for Finlands sosialdemokratiske parti. Den 20. april 2011 blei ho riksdagsmedlem for valkrinsen Egentliga Finland.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
Shawn Johnson

**Shawn Machel Johnson** () er ein USA-amerikansk tidlegare turnar frå Des Moines. Ho vart i 2007 verdsmeister i mangekamp og i 2008 olympisk meister på bom.

## Karriere
Johnson deltok i alle fire øvingane då USA vann lagtevlinga under Turn-VM 2007 i Stuttgart. To dagar seinare gjekk ho til topps i den individuelle mangekampen. Ho avslutta meisterskapen med å knipe gullmedaljen i frittståande. Som i Stuttgart-VM var Johnson den einaste på USA sitt lag som ved dei olympiske sommarleikane 2008 i Beijing, ei tevling som enda kinesisk triumf framom USA. I den individuelle mangekampen sikra Johnson seg ein ny sølvmedalje, gullet tok lagkvinna Nastia Liukin. Til sist i OL vann Johnson gull i bom-øvinga og sølvmedaljen i frittståande.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Shawn Johnson East|Shawn Johnson East]]» frå ,  den 16. november 2023.*  

## Bakgrunnsstoff
NRK Vestland

**NRK Vestland** er distriktskontoret til NRK i Vestland fylke. Distriktskontoret vart etablert 1. januar 2020 ved ei samanslåing av NRK Hordaland og NRK Sogn og Fjordane. Hovudkontora ligg i Media City Bergen og Nynorskhuset i Førde. I tillegg har dei kontor på Nordfjordeid, Sogndal, Odda og Stord. Dyveke Buanes er distriktsredaktør. 

Distriktskontoret lagar *Vestlandsrevyen* på fjernsyn, og radiosendingane *God morgon Sogn og Fjordane*, *Sogn og Fjordane i dag*, *God morgon Hordaland* og *Hordaland i dag* på NRK P1. 

Dei har også produsert podkasten *Nokke for seg sjøl*. 

*God morgon Hordaland* vart kåra til årets lokale radioprogram i 2023. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:NRK Vestland|NRK Vestland]]» frå ,  den 15. november 2023.*  

## Bakgrunnsstoff
* 

;Radiosendingar
* *[https://radio.nrk.no/serie/distriktsprogram-sogn-og-fjordane God morgon Sogn og Fjordane]*
* *[https://radio.nrk.no/serie/distriktsprogram-sogn-og-fjordane Sogn og Fjordane i dag]*
* *[https://radio.nrk.no/serie/distriktsprogram-hordaland God morgon Hordaland]*
* *[https://radio.nrk.no/serie/distriktsprogram-hordaland Hordaland i dag]*

;Podkast
* *[https://radio.nrk.no/podkast/nokke_for_seg_sjoel Nokke for seg sjøl]*
Nynorskhuset

**Nynorskhuset** er eit medie- og kulturhus i Førde. NRK Vestland, avisa Firda og Teater Vestland, NRK Nynorsk mediesenter og Nynorsk avissenter har base her. Til saman er det kring 110 tilsette. 

Bygget vart opna i september 2023. 

Ambisjonen for huset var å samle ulike mediebedrifter og kulturinstitusjonar som alle nyttar nynorsk. Det er det første av sitt slag i landet. 

I første etasje ligg restauranten Røyst, med gourmetkokken Ole Jonny Eikefjord blant eigarane. 

## Bakgrunnsstoff
*
Gronau i Nordrhein-Westfalen

**Gronau** er ein by og ein kommune nordvest i forbundslandet Nordrhein-Westfalen i Tyskland, ved landegrensa mot Nederland. Byen ligg om lag 8 kilometer aust for den nederlandske byen Enschede. Kommunen omfattar 78,8 km² og om lag 50&nbsp;000 ibuarar.

Matvare-grossisten K+K Klaas & Kock har hovudkontor i Gronau.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Gronau (Westf.)|Gronau (Westf.)]]» frå ,  den 16. november 2023.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Stadtlohn

**Stadtlohn** er ein by og ein kommune nordvest i forbundslandet Nordrhein-Westfalen i Tyskland. Byen ligg om lag 3 kilometer aust for grensa mot Nederland. Kommunen omfattar 79,3 km² og om lag 21&nbsp;000 ibuarar.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Stadtlohn|Stadtlohn]]» frå ,  den 16. november 2023.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Cancer borealis

***Cancer borealis*** (engelsk *Jonah crab*) er ein marin krabbe i ordenen Brachyura som lever langs austkysten av Nord-Amerika frå Newfoundland til Florida. Krabben har eit rundt ryggskjold med ru kantar og små lyse flekkar, og robuste klør med mørk brun-svart tippar. Den største rapporterte ryggskjoldbreidda for hannar er 222&nbsp;mm, medan hoer sjeldan går over 150&nbsp;mm. Krabben er den næraste slektningen til taskekrabbe i Vest-Atlanteren.

## Habitat og levevis
Ein har rapportert om krabbane på djupner opptil 750 m. Habitatpreferansen til *Cancer borealis* varierer frå steinsubstrat i Rhode Island og Mainebukta til silt- og leiresubstrat på kontinentalskråninga. Det er allment godteke at arten flyttar seg utover havet om hausten og vinteren, og det er blitt dokumentert at hoene flyttar seg mot kysten på slutten av våren og sommaren. Krabbane er kjende for å flytta til område med føretrekte temperaturar for åtferds-termoregulering. Den føretrekte temperaturen til dyra endrar seg avhengig av temperaturen det er akklimatisert til. Den estimerte gjennomsnittlege føretrekte temperaturen er . Ettersom krabbane er eit av dei mest populære bytta for måsar, er overlevnaden deira høgast i djupare vatn. Nokre krabbar vil likevel leita etter føde på grunnare djupner og i fjøresona, der det er større tilgang på mat. Den auka vekstraten til krabbar som finn føde på grunne djupner og den høgare overlevinga til krabbar som lever i djupare vatn gjer at overlevinga i begge leveområda er omtrent lik. 

### Føde
Analysar av maginnehald frå individ frå Mainebukta fann muslingar, leddyr, sniglar og nokre algeartar. Blåskjel (*Mytilus edulis*) utgjorde over 50 % av det analyserte mageinnehaldet.

## Fiske
Krabben har lenge blitt fanga som bifangst i hummarteiner. Dei var lenge sett på som uønskt fangst og skadedyr som stal åte i fellene, og blei kasta tilbake i havet. Sidan byrjinga av 2000-talet har mengda krabbar teke i land auka, særleg i New England, på grunn av større etterspurnad på marknaden. Mottak av *Cancer borealis* i USA gjekk frå 9000-1360 tonn i året på 1990-talet til over 7700 tonn i 2014. I 2014 kom 70,05 % av landføringa frå Massachusetts, følgd av Rhode Island med 24,43 %. Krabbane blir ikkje forvalta på føderalt nivå i USA, men blir i staden forvalta av enkelte statar med ei mellomstatleg samordning gjennom Atlantic States Marine Fisheries Commission.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Jonah crab|Jonah crab]]» frå ,  den 16. november 2023.*  

## Bakgrunnsstoff
*
Mikko Lundén

**Mikko Markus Lundén** () er ein finsk politikar for Sannfinländarna. Den 17. april 2019 blei han riksdagsmedlem for valkrinsen Egentliga Finland.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Eva Biaudet

**Eva Rita Katarina Biaudet** () er ein finsk politikar for Svenska folkpartiet. Ho har vore riksdagsmedlem for Helsingfors valkrins frå 1991 til 2006 og igjen sidan 2015. Ho var omsorgsminister frå 1999 til 2000 og frå 2002 til 2003.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Pauli Aalto-Setälä

**Pauli Juhani Aalto-Setälä** () er ein finsk journalist og politikar for Samlingspartiet. Den 5. april 2023 blei han riksdagsmedlem for valkrinsen Egentliga Finland.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
Jani Kokko

**Jani Kokko** () er ein finsk politikar for Finlands sosialdemokratiske parti. Den 5. april 2023 blei han riksdagsmedlem for valkrinsen Mellersta Finland.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Bridget Sloan

**Bridget Elizabeth Sloan** () er ein USA-amerikansk tidlegare turnar. Ho vart i 2009 verdsmeister i mangekamp.

Sloan var med i dei USA-amerikanske laga som vann sølvmedalje i lagtevlinga under Sommar-OL 2008 i Beijing og Turn-VM 2010 i Rotterdam. I Beijing tok ho del i hopp-øvinga, i Rotterdam deltok ho i skranke. Året i mellom vann ho mangekampen då Turn-VM 2009 vart avvikla i London, 0,05 poeng over landskvinna Rebecca Bross. Sloan var aktiv til 2016, vart NCAA-meister i mangekamp i 2013 og og 2016.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Bridget Sloan|Bridget Sloan]]» frå ,  den 17. november 2023.*
Alija Mustafina

**Alija Farkhatovna Mustafina** () er ein russisk tidlegare turnar frå Jegorjevsk. Ho vart verdsmeister 2010 og europameister 2013 i mangekamp, dessutan sikra ho seg to OL-gull i skranke og ytterlegare to VM-gull og fire EM-gull. Med til saman 31 medaljar frå ulike olympiske leikar, verdsmeisterskap og europameisterskap er ho ein av dei mest suksessrike turnarane.

Mustafina vann gull med Russlands lag og to individuelle sølvmedaljar ved Turn-EM 2010 i Birmingham. Hausten same året vann ho mangekampen i Turn-VM 2010 Rotterdam, i tillegg fekk ho gull i lagtevlinga og sølv i skranke og frittståande. Frå dei olympiske leikane i London i 2012 reiste ho med gull i skranke, lag-sølv og bronse i mangekamp og frittståande. I 2013 vann ho mangekampen og skranke-øvinga ved europameisterskapen i Moskva, deretter vann ho gull på bom og bronse i mangekamp og skranke ved verdsmeisterskapen i Antwerpen. År 2014 vann ho tre medaljar i Turn-EM i Sofia og tre bronsar i Turn-VM i Nanning. Våren 2016 vart ho i Bern europameister på bom med Russland i lagtevlinga. Under Sommar-OL 2016 i Rio de Janeiro forsvarte ho meistertittelen i skranke, tok sølv med det russiske laget og bronse i mangekampen. I sitt siste meisterskap, Turn-VM 2018 i Doha, tok Mustafina del i tre av dei fire øvingane då Russland vart nummer 2 i lagtevlinga, individuelt enda ho på femteplassen i spesialøvinga skranke. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Aliya Mustafina|Aliya Mustafina]]» frå ,  den 17. november 2023.*
Feng Jing

**Feng Jing** () er ein kinesisk tidlegare turnar. Han vart verdsmeister 2001 i mangekamp og 2006 i lagkamp med Kina.

Feng overraska ved å gå til topps i mangekampen under Turn-VM 2001 i belgiske Gent, ein meisterskap der fleire av dei beste utøvarane frå Kina ikkje tok del. Han kom elles på fjerdeplass i skranke. Fem år seinare deltok han i fire av dei seks øvingane då Kina vann lagtevlinga ved Turn-VM 2006 i Århus. Han vart dessutan femtemann i bøylehest. Feng var også med då Kina vann lagtevlinga i Asialeikane 2006 i Doha.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Feng Jing|Feng Jing]]» frå ,  den 17. november 2023.*  

## Bakgrunnssstoff
Vanessa Ferrari

**Vanessa Ferrari** () er ein italiensk tidlegare turnar. Ho vart i 2006 verdsmeister og 2007 europameister i mangekamp i 2006. I tida 2006 til 2021 sanka Ferrari fem VM-medaljar, åtte EM-medaljar og ein OL-medalje.

Våren 2006 deltok Ferrari i alle fire øvingane då Italia vann lagtevlinga ved europameisterskapen i greske Vólos. Eit halvt år seinare gjekk ho til topps i mangekampen i Turn-VM 2006 i Århus. Under Turn-EM 2007 i Amsterdam vann ho mangekampen og frittståande. Sidan vann ho medalje i verdsmeisterskapane 2007 og 2013, samt europameisterskapane 2009, 2012, 2014 og 2021. I Sofia-EM 2014 vann ho gullmedaljen i spesialøvinga frittståande. Hennar einaste olympiske medalje, ein sølvmedalje i frittståande, kom i Tokyo i 2021. Åtte av hennar ni medaljar frå apparat-finalar kom i frittstånde, den niande, ein VM-bronse, kom i bom-øvinga.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Vanessa Ferrari|Vanessa Ferrari]]» frå ,  den 17. november 2023.*  
*
Piritta Rantanen

**Piritta Maria Katariina Rantanen** () er ein finsk sjukepleiar og politikar for Finlands sosialdemokratiske parti. Den 17. april 2019 blei ho riksdagsmedlem for valkrinsen Mellersta Finland.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
Naturbetong

**Naturbetong** er ein metode for støyping og handsaming av betong. Naturbetong har synleg innslag av naturstein og vert brukt for å gjeva fasadar eit grovare uttrykk.

Arkitekt Erling Viksjø og ingeniør Sverre Jystad utvikla naturbetong – som dei patenterte i 1955. Ei rekkje bygg av Viksjø er vortne oppførte med naturbetong, deriblant høgblokka (1955–58) og Y-blokka (1970), Hydrobygget (1960–63), Standard Telefon og Kabelfabrik (1968) og Bergen rådhus (1971–74).

## Teknikk
Støypemetoden inneber å fylla forskalinga fyrst med tilslag av småstein – som regel rundslipt elvegrus – for så å fylla hulromma med sement. Etter at blandinga har storkna, vert betongfasaden sandblåst for å gjeva han eit grovare uttrykk ved at tilslaget av rundslipt elvegrus vert framheva. Til skilnad frå rein betong brukt i brutalismen i same periode, skapar naturbetong eit mykje meir variert og levande uttrykk.

## Kjelder

**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:nb:Naturbetong|Naturbetong]]» frå ,  den 17. november 2023.*
Ajab Shir

**Ajab Shir** (persisk عجب شير, også romanisert som **‘Ajab Shīr**, også kjend som **Ajabshahr**) er ein by og fylkeshovudstad i Ajab Shir fylke i provinsen Aust-Aserbajdsjan i Iran. Han ligg i Sentraldistriktet i fylket.

Ved folketeljinga i 2006 var folketalet 26 235, fordelt på 6767 hushald. Ved den neste folketeljinga i 2011 var det 26 280 innbyggjarar i 7 758 hushald.  Folketeljinga i 2016 viste ein folkesetnad på 33 606 innbyggjarar fordelt på 10 640 hushald.  Innbyggjarane i byen er hovudsakleg aserbajdsjanarar.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Ajab Shir|Ajab Shir]]» frå ,  den 17. november 2023.*
Barnesete

**Barnesete** er eit sete tilpassa born som skal transporterast i ei fargreie. Dei skal verna borna ved bråstopp og kollisjon, og elles sikra at dei sit godt i fargreia. Slike sete er vanlege i bil og til sykkel, men ein kan også ha barnesete i fly, buss og hestekjerre.

For bilsete for barn finst det fleire utformingar, og det er utvikla ulike standardar. Seta kan anten festast med setebelte eller med eit standardisert spesialfeste kalla «ISO-fix».  

For små born er det rekna som best å plassera barnesetet mot køyreretninga, ettersom hovuda deira er svært tunge i høve til resten av kroppen, og derfor har mindre risiko for skade om dei sitt attovervendt. 

Barnesete kan plasserast i baksetet, eller i framsetet dersom dette er trygt, til dømes utan verksam kollisjonspute, og ikkje er til hinder for sikta til føraren. Attovervende barnesete kan nyttast fram til borna er 125 cm høge. Framovervendte beltestolar kan nyttast fram til dei er 150 cm høge. 

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
Tomi Immonen

**Tomi Immonen** () er ein finsk offiser og politikar for Sannfinländarna. Den 5. april 2023 blei han riksdagsmedlem for valkrinsen Mellersta Finland.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
Barnabas

**Barnabas** (gresk Βαρναβᾶς, *Barnabâs*) var ein framståande tidleg kristen. Han var ein kypriotisk levitt og blei gjeven namnet Barnabas i urkyrkja i Jerusalem (det opphavlege namnet hans var Josef). Han gjekk god for Paulus i forsamlinga i Jerusalem etter å ha blitt overtydd om at Jesus hadde snakka til Paulus. Det herska stor tvil til Paulus i forsamlinga sidan han tidlegare hadde forfølgt kristne. Barnabas blei seinare med på den fyrste misjonsreisa til Paulus, og blei ifølgje folketrua steina til døde i 61 for den kristne trua si.

**Barnabas apostel** (òg kalla *Barnabas ap* eller *Barnabas, apostel og martyr*) er ein merkedag som blir feira 11. juni eller 11. april til minne om Barnabas.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Barnabas|Barnabas]]» frå ,  den 17. november 2023.*  

## Bakgrunnsstoff
Riitta Mäkinen

**Riitta Leena Mäkinen** () er ein finsk politikar for Finlands sosialdemokratiske parti. Etter at Susanna Huovinen trekte seg frå riksdagen 14. juni 2018 vart ho 15. juni 2018 riksdagsmedlem etter henne for valkrinsen Mellersta Finland.

## Kjelder
Borken

**Borken** er ein by og ein kommune nordvest i forbundslandet Nordrhein-Westfalen i Tyskland. Byen ligg om lag 8-9 kilometer aust for grensa mot Nederland. Kommunen omfattar 135,8 km², folketalet er om lag 43&nbsp;500 (2022).

Borken fekk byrettar i 1226.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Borken|Borken]]» frå ,  den 18. november 2023.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Velen

**Velen** er ein by og ein kommune nordvest i forbundslandet Nordrhein-Westfalen i Tyskland, drygt 40 kilometer vest for Münster. Kommunen omfattar 70,8 km² og om lag 13&nbsp;300 ibuarar (2022).

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Velen|Velen]]» frå ,  den 18. november 2023.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Europameisterskapen på skeiser 2012

**Europameisterskapane på skeiser 2012 for menn og for kvinner** vart avvikla i Budapest i Ungarn dagane frå 6. til 8. januar. 29 menn og 23 kvinner frå 18 land deltok i meisterskapen. Deltakarane kom frå Austerrike, Belgia, Danmark, Finland, Frankrike, Italia, Kviterussland, Nederland, Noreg, Latvia, Polen, Romania, Russland, Spania, Sveits, Tsjekkia, Tyskland, Ungarn.

Noreg stilte med tre menn: Håvard Bøkko, Kristian Reistad Fredriksen, Sverre Lunde Pedersen, Simon Spieler Nilsen, og tre kvinner: Hege Bøkko, Mari Hemmer og Ida Njåtun. Håvard Bøkko og Sverre Lunde Pedersen var dei beste norske, på høvesvis tredje- og sjuandeplass.

Sven Kramer vart europameister for femte gong, han var også best på dei tre lengste distansane. Polske Konrad Niedźwiedzki gjekk fortast av alle på 500 meter. Nederlendarn Jan Blokhuijsen vart nummer 2 samanlagt og Håvard Bøkko nummer 3. På kvinnesida forsvarte Martina Sáblíková frå Tsjekkia meistertittelen for andre gong, etter å ha vunne dei tre lengste distansane. Landskvinna Karolína Erbanová sigra på 500 meter. 

## Skeise-EM 2012, menn



Dato: 6.-8. januar


### 500 meter





### 5&nbsp;000 meter





### 1500 meter





### 10&nbsp;000 meter





## Skeise-EM 2012, kvinner



Dato: 6.-8. januar


### 500 meter





### 3&nbsp;000 meter





### 1500 meter





### 5&nbsp;000 meter





## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nl:Europese kampioenschappen schaatsen 2012|Europese kampioenschappen schaatsen 2012]]» frå ,  den 19. november 2023.*
Autrans-Méaudre en Vercors

**Autrans-Méaudre en Vercors** er ein kommune sør i Isère-departementet i Frankrike. Folketalet var 3068 i 2020, flatevidda 77,9 km². Kommunen vart skipa då Autrans og Méaudre vart slått saman i 2016. Rådhuset ligg i Méaudre, 13 km vestsørvest om Grenoble.

Landsbyen Autrans, drygt 1000 metyer over havet, er turistmål for nordiske greiner i ski. Tevlingane i nordiske greiner og skiskyting under Vinter-OL 1968 vart avvikla i Autrans.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Autrans-Méaudre en Vercors|Autrans-Méaudre en Vercors]]» frå ,  den 19. november 2023.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Europameisterskapen på skeiser 2011

**Europameisterskapane på skeiser 2011 for menn og for kvinner** vart avvikla i Collalbo i Italia dagane frå 7. til 9. januar. 29 menn og 23 kvinner frå 19 land deltok i meisterskapen. Deltakarane kom frå Austerrike, Belgia, Danmark, Finland, Frankrike, Italia, Kviterussland, Nederland, Noreg, Latvia, Polen, Romania, Russland, Spania, Sveits, Sverige, Tsjekkia, Tyskland, Ungarn.

Noreg stilte med tre menn: Håvard Bøkko, Henrik Christiansen, Sverre Lunde Pedersen og tre kvinner: Hege Bøkko, Mari Hemmer og Ida Njåtun. Håvard Bøkko, Sverre Lunde Pedersen og Mari Hemmer var dei beste norske, på høvesvis femte-, sjette- og sjuandeplass.

Russaren Ivan Skobrev vart europameister, han var også bestemann på dei to lengste distansane. Nederlendarane Jan Blokhuijsen og Koen Verweij vart nummer 2 og 3. Polske Konrad Niedźwiedzki gjekk fortast av alle på 500 meter, medan Håvard Bøkko var bestemann på 1500 m. På kvinnesida forsvarteMartina Sáblíková frå Tsjekkia meistertittelen, etter å ha vunne dei to lengste distansane. Landskvinna Karolína Erbanová sigra på 500 m, nederlandske Ireen Wüst på 1500 m.

## Skeise-EM 2011, menn



Dato: 7.-9. januar

### 500 meter




### 5&nbsp;000 meter




### 1500 meter




### 10&nbsp;000 meter




## Skeise-EM 2011, kvinner



Dato: 9.-10. januar

### 500 meter




### 3&nbsp;000 meter




### 1500 meter




### 5&nbsp;000 meter




## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nl:Europese kampioenschappen schaatsen 2011|Europese kampioenschappen schaatsen 2011]]» frå ,  den 18. november 2023.*
Svartterne

**Svartterne** (*Chlidonias niger*) er ei sumpterne i måsefamilien Laridae.  Ho har hekkeområde i eller nær ferskvatn i Europa, Vest-Asia og Nord-Amerika. Som namnet ymtar om, har ho hovudsakleg mørk fjørdrakt i hekketida. I spesielt lys kan hekkedrakta sjå blå ut, og av det kjem det gamle engelske namnet 'blue darre'. 
Slektsnamnet er frå gammalgresk *khelidonios*, «svaleliknande». Artsnamnet kjem frå det latinske *niger*, «skinnande svart».

## Skildring
Dette er ei lita og særprega terne som i hekkedrakta har svart hovud og underside og mørkegrå overside. Undergump og undersida av stjerten er alltid kvit, beina og nebbet svart. Nebbet er relativt langt, slankt og ser litt bøygd ut. I vinterdrakt er undersida kvit, hovudet kvitt med svart hette og svart flekk bak øyret. 
Vaksne fuglar er rundt 25 cm lange, med eit vengespenn på 61 cm og kroppsvekt på 62 gram. 

I flukt ser kroppsbygginga slank ut. Vengeslaga er fulle og dynamiske, og flyginga er ofte uføreseieleg når ho flyg nær overflata etter mat; lik andre terneartar.

Lætet frå fuglar i Eurasia er skildra som eit hest «k'sjlett» og kortare nasale «klitt» med variasjonar.

### Utbreiing og habitat

Hekkehabitatet deira er ferskvassmarker over det meste av Canada, det nordlege USA og mykje av Europa og Vest-Asia. I sentrale og vestlege delar av Europa er utbreiinga fragmentert, ho hekkar ikkje regelmessig på Dei britiske øyane, og berre lengst sør i Fennoskandia.  Austgrensa for utbreiinga er omtrent austlegaste Kasakhstan, nordgrensa i sørlege Finland

I austlege regionar av England var svartterne rikeleg til stades fram til byrjinga av det nittande hundreåret. I 1769 vart det notert «veldige flokkar» av svartterner «ropa deira er nesten øyredøyvande». Omfattande drenering av hekkeområda utrydda den engelske bestanden rundt 1840. Freistnader på gjenninnføring i England har vore mislykka, med berre nokre få hekkeregistreringar i England, og ein i Irland, i andre halvleiken av 1900-talet. Dei legg vanlegvis egga anten på flytande materiale i ei myr eller på bakken svært nær vatnet, og kullet er på 2–4 egg.

Utanom hekketida trekker nordamerikanske svartterner til kystane av nordlege Sør-Amerika og stillehavskysten av Mellom-Amerika, nokre til ope hav. Fuglar frå den gamle verda overvintrar langs vestkysten av Afrika og i Egypt og Sudan. 

Svartterna er ein vanleg streiffugl i sommarmånadene i Noreg, med variasjonar mellom 3 og 33 registrerte individ i året. Dei fleste observasjonane er gjort i august, og i Rogaland fylke, men ho er òg sett i Aust-Finnmark.

### Åtferd
Til liks med dei andre sumpternene (*Chlidonias*), og i motsetning til dei «kvite» *[[Sterna]]*-ternene, stupdukkar ikkje desse fuglane etter fisk, men flyg sakte over vatnet for å plukke føde på overflata og fange insekt på flukt. Dei et hovudsakleg insekt og fisk, og dessutan amfibium.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Black tern|Black tern]]» frå ,  den 19. november 2023*  

;Referansar 

## Bakgrunnsstoff
Sami Savio

**Sami Juhani Savio** () er ein finsk politikar for Sannfinländarna. Den 22. april 2015 blei han riksdagsmedlem for valkrinsen Birkaland.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
Mathias Gidsel

**Mathias Gidsel** () er ein dansk handballspelar frå Skjern. Han vart verdsmeister 2021 og 2023 med Danmark sitt landslag. Sidan 2022 gjer han teneste i tyske Füchse Berlin. Han er høgre rykkromspelar.

## Karriere
### Landslagsspel
Gidsel fekk sin landslagsdebut 7. november 2020 mot Finland og vart straks teken ut til Handball-VM 2021. Under verdsmeisterskapen i Egypt imponerte han stort då Danmark forsvarte VM-tittelen frå 2019 ved å slå Sverige i finalen. Prestasjonane gjorde at han fekk plass på det såkalla AllStar-laget. Ved dei olympiske sommarleikane i Tokyo i 2021 vart Gidsel kåra til turneringas beste spelar, endå om Danmark tapte finalen mot Frankrike. Han spelte også framifrå då Danmark la beslag på bronseplassen i europameisterskapen 2022, atter kom han med på AllStar-laget. I Handball-VM 2023 forsvarte Danmark meistertittelen, samstundes som Gidsel vart toppskårar i turneringa og kåra til den beste spelaren i meisterskapen.

### Klubbspel
Gidsel var Gudme-spelar i heimlandet frå 2017 til 2022. Med GOG vann han i 2019 den nasjonale cupfinalen, i 2022 vart han seriemeister. Eitt år seinare bidrog han mykje til at Füchse Berlin slo Granollers 36–31 i finalen i EHF-europaserien.

### Merittar
*VM-gull: 2021 og 2023 med Danmark
*OL-sølv: 2021 med Danmark
*EM-bronse: 2022 med Danmark
*Vinnar av EHF-europaserien: 2023 for Füchse Berlin
*Dansk seriemeister: 2022 for Gudme OG
*Dansk cupmeister: 2019 for Gudme OG

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Mathias Gidsel|Mathias Gidsel]]» frå ,  den 20. november 2023.*