open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Vechte

**Vechte** (nederlandsk: *Vecht*), ofte kalla **[[Overijssel]]se Vecht** i Nederland for å unngå å forveksle ho med elva Vecht i Utrecht, er ei elv i Tyskland og Nederland. Den totale lengda hennar er 167 km, der 107 km er på tysk jord. 

Vechte har sitt utspring i åsane Baumberge i Nordrhein-Westfalen i Tyskland nær byen Münster og renn nordover og inn i Niedersachsen, forbi Nordhorn og Emlichheim, over landegrensa til den nederlandske provinsen Overijssel. Frå her renn ho gjennom den nordlege delen av regionen Salland og forbi Hardenberg og Ommen, der ho mottar elva Regge. 

Nær byen Zwolle snur Vecht nordover og renn i hop med Zwarte Water nær byen Hasselt.

## Kjelde
Dinkel

**Dinkel** er ei elv i Tyskland og Nederland, og ei av sideelvane til Vechte frå venstre. Ho har ei lengd på 93 km der 47 km er i Tyskland. Dinkel har sitt utspring i Nordrhein-Westfalen i Tyskland mellom Ahaus og Coesfeld. Ho renn nordover til Gronau, kryssar grensa til Nederland og Overijssel, der ho renn gjennom Denekamp. Ho kryssa så grensa til Tyskland igjen, til Niedersachsen, før ho munnar ut i Vechte i Neuenhaus. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Dinkel|Dinkel]]» frå ,  den 12. juni 2007.*
Soeste

**Soeste** er ei elv i Niedersachsen i Tyskland og ei av sideelvane til Leda. Ho har sitt utspring der to småelvar renn saman i Hesselnfeld og Egterholz, to små busetnadar i kommunen Emstek. Ho renn nordvestover gjennom Cloppenburg der ho har nok vatn til at det kan nyttast til vasskverner. Soeste renn ut i ein dam ved Thülsfelde, som vart bygd i 1920-åra. Frå her renn ho gjennom byane Friesoythe og Barßel, der ho munnar ut i Leda, som renn vidare til Ems. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Soeste|Soeste]]» frå ,  den 12. juni 2007.*
Elva Hase

**Hase** er ei elv i Niedersachsen i Tyskland og ei av sideelvane til Ems frå høgre med ei lengd på 193 km. Delar av elva renn derimot til Else, som høyrer til vassystemet til Weser. Ho har utspring i Teutoburgerskogen, søraust for Osnabrück, på nordsida av den 307 meter høge åsen Hankenüll. 

## Vasskiljet Weser-Ems

Etter om lag 15 km, nær Gesmold (om lag 6 km vest for Melle) deler Hase seg i to greiner, som hamnar på kvar si side av vasskiljet mellom Ems og Weser: 
* ein tredjedel av vatnet renn på sørsida av Wiehengebirge aust for Gesmold og inn i Else, som har sitt utspring her. Ho renn ut i Werre ved Kirchlengem (nord for Herford). Werre er ei sideelv til Weser. 
* to tredjedelar av vatnet renn nordvestover frå Gesmold mot Osnabrück, forbi byane nemnd nedanfor, mot Meppen, der ho munnar ut i Ems.

## Byar ved Hase

* Melle 
* Osnabrück 
* Bramsche - sør for byen kryssar Hase Mittellandkanal
* Neuenkirchen-Vörden 
* Bersenbrück 
* Quakenbrück - søraust for byen deler Hase seg i dei to greinane Store Hase og Litle Hase. 
* Menslage - her er Hase kanalisert til Litle Hase
* Löningen 
* Herzlake - dei to greinene møtes igjen her
* Haselünne 
* Meppen

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Hase|Hase]]» frå ,  den 12. juni 2007.*  


## Bakgrunnsstoff
Münstersche Aa

**Münstersche Aa** er ei elv i Münster-regionen i Nordrhein-Westfalen i Tyskland og ei av sideelvane til Ems frå venstre med ei lengd på 30 km. Ho har sitt utspring nær Havixbeck, og renn søraustover til Münster, og så nordover til Greven, der ho munnar ut i Ems. 

## Kjelde

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Münstersche Aa|Münstersche Aa]]» frå ,  den 12. juni 2007.*
Elva Bever

**Bever** er ei elv i Nordrhein-Westfalen i Tyskland og ei av sideelvane til Ems frå høgre med ei lengd på 20 km. Ho har utspring i Teutoburgerskogen og renn gjennom den nordlege delen av Nordrhein-Westfalen og munnar ut i Ems nær Telgte (Westbevern). Ein annan by langs Bever er Ostbevern.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Bever (Ems)|Bever (Ems)]]» frå ,  den 12. juni 2007.*
Elva Jade

**Jade** er ei elv i Niedersachsen nordvest i Tyskland. Ho har sitt utspring nær Oldenburg og munnar ut i bukta Jadebusen i Nordsjøen nær Varel. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Jade River|Jade River]]» frå ,  den 12. juni 2007.*
Elva Leda

**Leda** er ei elv i Niedersachsen i Tyskland og ei av sideelvane til Ems frå høgre med ei lengd på 29 km. Ho har sitt utspring der elvane Sagter Ems og Soeste (Dreyschloot) renn i saman nær byen Barßel. Leda munnar ut i Ems nær byen Leer. På den sørlege breidda av Leda i Overledinger Land, på motsett side for Leer, ligg ein liten busetnad kalla Kloster Muhde. Frå munningen og 1,9 km oppover elva er ho framkommeleg for havgåande skip. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Leda River|Leda River]]» frå ,  den 12. juni 2007.*
Sasha Cohen

: *For den britiske komikaren og skodespelaren, sjå [[Sacha Baron Cohen]].*

**Alexandra Pauline «Sasha» Cohen** () er ein amerikansk kunstløpar. Ho er regjerande amerikansk mester, og tok sylv under OL 2006 i Torino.

## Bakgrunnsstoff
*
Hunte

**Hunte** er ei elv i Niedersachsen nordvest i Tyskland og ei av sideelvane til Weser frå venstre med ei lengd på 198 km. Ho har sitt utspring Wiehengebirge og renn hovudsakleg nordover gjennom byane Bad Essen, Diepholz, Wildeshausen og Oldenburg. Ho munnar ut i Weser i Elsfleth. Delen mellom Oldenburg og Weser er framkommeleg for lasteskip, og knyter Weser til Küstenkanal, som går frå Oldenburg til Ems.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Hunte|Hunte]]» frå ,  den 12. juni 2007.*
Ingolf Håkon Teigene

**Ingolf Håkon Teigene** () var ein norsk journalist og forfattar frå Hareid på Sunnmøre. Han var tilsett i *[[Ny Tid]]*, *[[Dagbladet]]* og seinare i NRK, der han var programleiar i Dagsrevyen.

Teigene var ein ivrig nynorskbrukar, og blei i 1999 tildelt Kringkastingsringens pris for godt språk og NRKs språkpris i 2006.
Wümme

**Wümme** er ei elv i Niedersachsen og Bremen nord i Tyskland og ei av sideelvane til Weser frå venstre med ei lengd på 118 km. Elva fungerer som grensa mellom dei to delstatane. Ho har sitt utspring ved Wulfsberg i Lüneburger Heide. Vest for Rotenburg, mottar ho elvane Rodau og Wiedau. Ho renn i saman med Hamme ved Wasserhorst og dei to dannar elva Lesum, som like etter munnar ut i Weser.

Byar ved Wümme:

* Lauenbrück
* Scheeßel
* Rotenburg
* Ottersberg
* Lilienthal
* Bremen

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Wümme River|Wümme River]]» frå ,  den 12. juni 2007.*
Hera

**Hêra** (gresk Ἧρη (jonisk) eller Ἧρα (attisk)) er ei gudinne i gresk mytologi og ho er rekna blant dei tolv olympiske gudane.

Hera var dotter av Kronos og Rhea, søster og make av Zevs og dronning i Olympen. Med Zevs hadde ho borna Ares, Eileithyia, Hefaistos og Hebe. I følgje ein annan versjon var Hefaistos sonen hennar utan far, fødd som eit svar på at Zevs «fødde» Athene. Ho var vernar av ekteskapet og barnefødslar, og var mest tilbeden av kvinner. 

Ho var sett på som ei hemnlysten og straffande gudinne mot dei som terga henne. Ho forfylgde stadig elskarinnene til sin utru make og barna han fekk med dei. Dette motivet var spesielt tydeleg i mytane om Herakles, som ho forfylgde frå før han vart fødd og i heile det jordiske livet hans. Myten om opphavet til Mjølkevegen seier at Zevs plasserte spedbarnet Herakles ved brystet til Hera utan at ho visste det. Då ho oppdaga det reiv ho vekk ungen, og brystmjølka hennar spruta ut over himmelen. 

Etter at Herakles var teken opp til himmelen, forsona Hera seg med han og gav han dottera Hebe til ekte.

Hera sin heilage fugl var gauken, seinare var også påfuglen forbunden med henne. Granateplet var hennar spesielle symbol.

Romarane identifiserte henne med si gudinne Juno.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Hamme

**Hamme** er ei elv i Niedersachsen i Tyskland, nordaust for Bremen. Ho har sitt utspring nord for Osterholz-Scharmbeck. Ho renn gjennom lyngheiane nordaust for Bremen og møter elva Wümme i Ritterhude. Frå her vert elva vidare kalla Lesum. Lesum munnar ut i Weser i Bremen-Vegesack.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Hamme River|Hamme River]]» frå ,  den 12. juni 2007.*
Aller

**Aller** er ei elv i Sachsen-Anhalt og Niedersachsen i Tyskland og ei av sideelvane til Weser frå høgre med ei lengd på 260 km. Ho har sitt utspring nær Magdeburg i Sachsen-Anhalt. Frå her renn ho nordvestover og inn i Niedersachsen, der det meste av elva ligg. Viktige byar langs Aller er mellom anna Wolfsburg, Gifhorn, Celle og Verden. Eit par kilometer vest for Verden munnar Aller ut i Weser. 

Av sideelvar til Aller finn ein Oker og Leine.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Aller|Aller]]» frå ,  den 12. juni 2007.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* Bilete av Aller
Werre

**Werre** er ei elv i Nordrhein-Westfalen i Tyskland og ei av sideelvane til Weser frå venstre med ei lengd på 72 km. Ho har sitt utspring nær Horn-Bad Meinberg i Eggegebirge. Werre renn hovudsakleg nordover gjennom byane Detmold, Lage, Bad Salzuflen, Herford og Löhne. Ho munnar ut i Weser nær Bad Oeynhausen. Elva kryssar *[[landkreis]]ane* Lippe, Herford og Minden-Lübbecke.

Av sideelvar finn ein Else og Westfälische Aa.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Werre|Werre]]» frå ,  den 12. juni 2007.*
Diemel

**Diemel** er ei elv i Hessen og Nordrhein-Westfalen i Tyskland og ei av sideelvane til Weser frå venstre med ei lengd på 106 km. Ho har sitt utspring nær Willingen i Sauerland. Diemel renn hovudsakleg nordaustover gjennom byane Marsberg, Warburg og Trendelburg. Ho munnar ut i Weser i Bad Karlshafen. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Diemel|Diemel]]» frå ,  den 12. juni 2007.*  

## Bakgrunnsstoff
* Bilete av Aller
Siri

**Siri** er eit nordisk kvinnenamn, skapt som ei samantrekking av det norrøne namnet Sigrid. Tydinga er den same som Sigrid, med namnedelane «sig» frå *[[sigr]]*, 'siger' og «rid» frå *[[frídr]]*, 'ven'. 

Siri har norsk namnedag den 12. juni og svensk den 15. september.

## Bruk
Namnet Siri har vore allment brukt i Noreg sidan seint i mellomalderen. Namnet har vore brukt ein god del på heile siste halvdelen av 1900-talet, med ein topp rundt 1985, då det blei gjeve til 0,8 % av nyfødde. Sidan har bruken gått jamnt nedover.

## Bruken av namnet i Noreg
* I 1801 var om lag 6400 manntallsførte med namnet Siri i ein eller annan form (herunder òg Sirie, Sirii, Sirj, Sirri, Siry).
* I 1900 var vel 1400 manntallsførte med namnet Siri. 
* Per 1.1.2009 hadde 8208 personar Siri til første fornamn.

## Kjende namneberarar
* Siri Derkert (1888–1973), svensk kunstnar
* Siri Dokken (f. 1966), norsk avisteiknar
* Siri Kalvig (f. 1970), norsk meteorolog
* Siri von Essen (1850–1912), svensk skodespelar, gift med dramatikaren August Strindberg
* Siri Meyer (f. 1952), norsk professor i kunsthistorie
* Siri Hustvedt (f. 1955), amerikansk forfattar, gift med forfattaren Paul Auster
* Siri Hatlen (f. 1957), norsk forretningskvinne
* Siri Eftedal (f. 1966), norsk handballspelar
* Siri Broch Johansen (f. 1967), norsk samisk forfattar

### Menn
* Siri Gunasinghe (f. 1925), srilankisk forfattar

## Annan bruk av namnet
Om bord i fartøy utan toalett har Ho Siri vore namnet på dobøtta.

«Siri» kan også vera ein annan skrivemåte for tittelen sri eller sjri, som blir brukt om noko eller nokon som er heilag i fleire sørasiatiske tradisjonar. Det kan i denne samanhengen også brukast som namn eller tittel av kvinner og menn.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

* Folketeljingar i Digitalarkivet
Sigrid

**Sigrid** (stundom skrive **Sigri**) er eit kvinnenamn av norrønt *Sigríðr* som er samansett av orda for «siger» og «vakker». Ei meir opphavleg form av namnet var *Sigfríðr*, og dette namnet er òg bruka i nyare tid i forma Sigfrid. Ei vanleg målføreform av namnet er Siri, medan Siren er ei nyare form. 

Sigrid har norsk namnedag den 12. juni og svensk den 15. september, likt den avleidde forma Siri.

## Bruken av namnet

Den eldste bruken av namnet kjend i Sverige er ei runeinnskrift frå 1000-talet på ein stein i Mervalla i Södermanland: *Sigrid let reisa denne steinen etter Sven, maken sin. Han hade ofta segla til [[Zemgale]] med ein dyrebar knarr, om Domenäs.* 

I tillegg til Noreg, Danmark og Sverige er Sigrid også mykje brukt i Tyskland medan forma Sigríður er brukt på Island.

### Noreg
Sigrid hadde størst utbreiing i Noreg i tiåra rundt 1900, men gjekk kraftig ned i bruk fram mot 1970-åra. Sidan då har bruken av namnet fått ein ny oppsving. I 2007 er det om lag 7&nbsp;400 nordmenn som har Sigrid som første førenamn.

* I 1801 var om lag 3800 manntallsførte med namnet Sigri, Sigrid eller Sigrie (sjå òg Siri).
* I 1900 var om lag 11 200 manntallsførte med namnet Sigrid eller Sigri. 
* Per 1. januar 2007 hadde vel 7500 personar Sigri(d) til første fornamn.

## Kjende namneberarar
### Fram til mellomalderen
* Sigrid Eriksdotter Vasa, svensk prinsesse, dotter av Erik XIV og Karin Månsdotter
* Sigrid Knutsdotter, svensk prinsesse som levde på 1200-talet, gift med Magnus broka.
* Sigrid Storråde (967-1014), adelskvinne i vikingtida

### Moderne tid
* Sigrid Undset (1882-1949), norsk forfattar
* Sigrid Hjertén (1885–1948), svensk målar
* Sigrid Boo (1898-1953), norsk forfattar
* Sigrid Gurie (1911-1969), norsk-amerikansk skodespelar
* Sigrid Sundby (1942-1977), norsk skøyteløpar
* Sigrid M. Hanssen (f. 1966), norsk forfattar
* Sigrid Bonde Tusvik (f. 1980), norsk komikar og forfattar
* Sigrid Solbakk Raabe (f. 1996), norsk songar
* Sigrid Haanshus (f. 2002), norsk songar

### Annan bruk av namnet
Sigrid er namnet på ferja mellom Sandnessjøen og Bjørn på Dønna.

## Bakgrunnsstoff

* Folketeljingar i Digitalarkivet

### Andre kjelder
* Olav Veka 1991: *Namneboka*, Det Norske Samlaget
Det muslimske brorskapet

**Det muslimske brorskapet** er ei islamistisk rørsle som vart grunnlagt av Hassan al-Banna i Egypt i 1928. Det er ei av dei eldste og største politiske islamistiske rørslene, med forgreiningar i heila arabarverda. Brorskapet har vore forbode i Egypt gjennom mange tiår, men har likevel vore den viktigaste opposisjonsgruppa der. Sidan 1970-talet har brorskapet talar for ein ikkje-valdeleg, reformistisk islamisme, og arbeidd for eit meir ope og demokratisk politisk system i Egypt. Slagordet deira er «Islam er løysinga», og brorskapet har ønsker å innføra muslimske verdiar i samfunnet. Ein av dei viktigaste ideologane i partiet var Sayyid Qutb, som la fram mange viktige grunnprinsipp i si bok *Milepålar*.

## Forbod
Brorskapet byrja som ei sosial rørsle som lærte om islam, underviste analfabetar, grunnla sjukehus og tilmed kommersielle tiltak. Etterkvart som det voks seg til byrja det, frå rundt 1936, å gå imot det britiske kolonistyret i Egypt. For å nå fremja saka skal det i denne perioden ha utført fleire drap. Brorskapet blei forbode av dei egyptiske styresmaktene etter Den arabisk-israelske krigen i 1948. Brorskapet støtta Den egyptiske revolusjonen i 1952, som fekk militære til makta, men blei straks etter revolusjonen forbode att. Også i andre land det hadde spreidd seg til blei brorskapet undertrykt, som i Syria, der eit opprør leia av dei blei knust i 1982. Nokre av dei internasjonale forgreiningane er blitt knytte til terrorisme, noko også brorskapet er blitt mistenkt for. 

## Politikk
Frå 1970-talet blei brorskapet noko meir tolerert av egyptiske styresmakter og på 1980-talet gjekk det inn i egyptisk politikk. Under eit generelt forbod mot religiøse politiske parti var det framleis ulovleg, og blei ofte omtalt som «den forbodne gruppa» i avisene. Brorskapet samarbeidde med andre opposisjonsparti og stilte med «uavhengige» kandidatar til val. Dei la vekt på å gjera samfunnet meir demokratisk I 2005 vann det 20 % av seta i nasjonalforsamlinga, noko som førte til at gruppa og støttespelarane deira igjen blei slått ned på av regimet til Hosni Mubarak. Under Den egyptiske revolusjonen i 2011 slutta det seg til dei folkelege protestane, etter først å ha åtvara medlemmer mot å ta del i dei. Kort tid etter at Mubarak fall kunngjorde brorskapet at dei ville skipa sitt første politiske parti kalla «Fridom og rettferd». 

Medan brorskapet har tala varmt for demokrati og eit moderne muslimsk samfunn som respekterer alle grupper, har motstandarar uttrykt redsle for at dei i røynda vil innføra konservativ sjarialovgjeving og hindra likestilling for kvinner og religiøse minoritetar (særleg koptarar) i landet.

## Kjelder

* 
* 
* 

## Bakgrunnsstoff
* ikhwanweb.com Nettstaden til Det muslimske brorskapet (engelsk)
Sigfrid

**Sigfrid** er er eit namn med opphav i norrønt *Sigfríðr* som er samansett av orda for «siger» og «vakker». Namnet er i Noreg i dag eit kvinnenamn, men det er i andre land, tidlegare òg i Noreg, bruka som mannsnamn, som ei sideform til namnet Sigfred eller Sigfried. Nordover i Noreg er namnet helst bruka i forma **Sigfrida**.

Kvinner som heiter Sigfrid har namnedag 12. juni i Noreg.

## Bruken av namnet i Noreg
* I 1801 finn vi ikkje namnet Sigfrid i folketeljingslistene.
* I 1900 var nær 350 manntallsførte med namnet Sigfrid, om lag 150 med namnet Sigfrida.
* Per 1.1.2007 har vel 570 kvinner Sigfrid til første fornamn, 15 heiter Sigfrida. 4 kvinner og 7 menn har Sigfried som første fornamn.

## Sjå òg

* Folketeljingar i Digitalarkivet

## Andre kjelder
* Olav Veka 1991: *Namneboka*, Det Norske Samlaget
Werra

**Werra** er ei elv sentralt i Tyskland og ei av sideelvane til Weser frå høgre med ei lengd på 293 km. Ho har utspring nær Eisfeld sør i Thüringen, og renn i saman med Fulda i Hann. Münden, der dei dannar elva Weser. 

Werradalen (Werratal) dannar den naturlege grensa mellom Rhön og Thüringer Wald. Her finn ein mellom anna Eiben Wald nær Dermbach, sandsteinsgrotta i Walldorf, den djupaste innsjøen i Tyskland som er danna av subsidens, som ligg nær Bernshausen, og Krayenburg, ruinane av eit slott frå 786. 

Av byar og tettstader langs Werra finn ein: Hildburghausen, Meiningen, Bad Salzungen, Tiefenort, Philippsthal, Gerstungen, Eschwege, Witzenhausen og Hannoversch Münden.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Werra|Werra]]» frå ,  den 26. oktober 2014.*  


## Bakgrunnsstoff
Böhme

**Böhme** er ei elv i Niedersachsen i Tyskland og ei av sideelvane til Aller frå høgre med ei lengd på 68 km. Ho har sitt utspring i Lüneburger Heide nær Schneverdingen. Ho renn sørvestover gjennom Soltau, Bad Fallingbostel og Walsrode. Böhme munnar ut i Aller nær Rethem.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Böhme River|Böhme River]]» frå ,  den 12. juni 2007.*
Elva Fulda

**Fulda** er ei elv i Hessen i Tyskland og ei av kjeldeelvane til Weser (den andre er Werra). Fulda har ei lengd på 218 km og har sitt utspring i fjella Rhön. Frå her renn ho nordover gjennom Weserbergland og møter Werra nær Hann. Münden.

Byar langs Fulda er :

* Gersfeld
* Fulda
* Bad Hersfeld
* Rotenburg
* Melsungen
* Kassel

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Fulda (river)|Fulda (river)]]» frå ,  den 12. juni 2007.*  

## Bakgrunnsstoff
* Videoklipp av flytur nær Fulda  Luftfoto
Leine

**Leine** er ei elv i Niedersachsen og Thüringen i Tyskland og ei av sideelvane til Aller frå venstre med ei lengd på 281 km. 

Ho har sitt utspring nær Leinefelde i Thüringen. Førti kilometer ned i elva renn ho inn i Nidersachsen og vidare nordover. Viktige byar langs elva er Göttingen, Alfeld og Gronau, før elva renn inn i Hannover, den største byen ved elva. Om lag 40 kilometer nord for Hannover, nær Schwarmstedt, munnar elva ut i Aller. 

Sjølv om det stundom oppstår flaum i elva, vert det vanlegvis få øydeleggingar. Elva er berre framkommeleg i dei nordlege delane, men i tidlegare tider var ho ei transportåre heilt opp til Göttingen. Elva er noko forureina og vert ikkje nytta til drikkevatn, men er ikkje i så dårleg stand at det ikkje finst fisk her. 

Ved Göttingen vert ein del av elva leia inn i ein kanal som går meir eller mindre parallelt til elva. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Leine|Leine]]» frå ,  den 12. juni 2007.*
Ihme

**Ihme** er ei elv i Niedersachsen i Tyskland og ei av sideelvane til Leine frå venstre med ei lengd på 16 km. Elva har gjeve namn til staden Ihme Roloven. Ho har utspring ved landsbyen Evestorf. Etter om lag 6 km renn Ihme inn i byen Hannover, der ho munnar ut i Leine. For å hindre flaum i sentrum av Hannover er mykje av vatnet frå Leine via ei grøft leia om til Ihme. Ei bru over Ihme er kalla opp etter Benno Ohnesorg.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Ihme|Ihme]]» frå ,  den 12. juni 2007.*
Innerste

**Innerste** er ei elv i Niedersachsen i Tyskland og ei av sideelvane til Leine frå høgre med ei lengd på 95 km. Ho har sitt utspring nær Clausthal-Zellerfeld i Harzfjella. Nær Lautenthal er Innerste demma opp til ein flott innsjø, som vert nytta som feriestad og vassport. Av byar langs elva er Lautenthal, Langelsheim, den sørlege delen av Salzgitter og Hildesheim. Ho munnar ut i Leine i Sarstedt, sør for Hannover.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Innerste|Innerste]]» frå ,  den 12. juni 2007.*
Nette ved Innerste

**Nette** er ei elv i Niedersachsen i Tyskland og ei av sideelvane til Innerste frå venstre med ei lengd på 43 km. Ho har sitt utspring i Harz i kommunen Seesen. Nette renn gjennom Bockenem før ho munnar ut i Innerste i Holle mellom Hildesheim og Salzgitter. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Nette (Innerste)|Nette (Innerste)]]» frå ,  den 12. juni 2007.*
Fuhse

**Fuhse** er ei elv i Niedersachsen i Tyskland og ei av sideelvane til Aller frå venstre med ei lengd på 98 km. Namnet vart stava Fuse på kart frå 1800-talet og tidlegare, og ein meiner at det kjem frå det antikke namnet Fosa, etter den germanske stamma Fosi (eller omvendt).

Elva har utspring på vestsida av Oderwald, ved foten av Harz mellom Bad Harzburg og Wolfenbüttel. Kjelda ligg i kommunen Flöthe nær Schladen. Frå her renn Fuhse vestover mot Salzgitter. Ho snur nordover og renn gjennom Peine, Dollbergen og Uetze til Celle. I Celle munnar ho ut i Aller. 

Den viktigaste sideelva hennar er Erse, som munnar ut i Fuhse ved Uetze.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Fuhse|Fuhse]]» frå ,  den 12. juni 2007.*
Peter Pohl

**Peter Pohl** () er ein svensk forfattar og lektor. Han vart fødd i Hamburg i Tyskland.

Bøkene hans vert ofte selde og marknadsførte som barne- eller ungdomsbøker, sjølv om han sjølv meiner at bøkene ikkje er retta mot ei særskild aldersgruppe. Bøkene hans handlar ofte om barn som på ulike vis har det vanskeleg og dei inneheld ofte skildringar av liding, sorg og vondskap. Somme kritikarar meiner difor at bøkene hans er alt for dystre for barn.

Dei seks bøkene *Regnbågen har bara åtta färger*, *Vi kallar honom Anna*, *De Stora Penslarnas lek*, *Medan regnbågen bleknar*, *Vilja växa* og *Klara papper är ett måste* utgjer ei romansuite med grunnlag i Pohl sin eigen ungdom. Wiveca Friman har skrive ei doktorgradsavhandling kalla *Växandets gestaltning i Peter Pohls romansvit om Micke* om denne romansuita.

*Jag saknar dig, jag saknar dig!* fekk Augustpriset i klassen for barne- og ungdomsbøker i 1992.

## Bibliografi
* 1985 &ndash; *Janne, min vän* 
* 1986 &ndash; *Regnbågen har bara åtta färger*
* 1987 &ndash; *Vi kallar honom Anna*
* 1988 &ndash; *Havet inom oss*
* 1988 &ndash; *Alltid den där Anette!*
* 1989 &ndash; *De Stora Penslarnas lek*
* 1989 &ndash; *Medan regnbågen bleknar*
* 1990 &ndash; *Kan ingen hjälpa Anette?*
* 1991 &ndash; *Malins kung Gurra*
* 1991 &ndash; *Man har ett snärj*
* 1992 &ndash; *Glittras uppdrag*
* 1992 &ndash; *Jag saknar dig, jag saknar dig!*
* 1993 &ndash; *En röd sten till Carina*
* 1994 &ndash; *Vill dig*
* 1994 &ndash; *Vilja växa*
* 1995 &ndash; *Grunderna i Numeriska Metoder*
* 1995 &ndash; *När alla ljuger*
* 1996 &ndash; *Minns det*
* 1997 &ndash; *Men jag glömmer dig inte*
* 1998 &ndash; *Klara papper är ett måste*
* 1998 &ndash; *Intet bortom det yttersta*
* 1998 &ndash; *Tillsammans kan vi förändra världen*
* 1999 &ndash; *Man kan inte säga allt*
* 2000 &ndash; *Jag är kvar hos er*
* 2002 &ndash; *Tusen kulor*
* 2005 &ndash; *Sekten*

## Kjelder
*Denne artikkelen byggjer på «Peter Pohl» henta frå Wikipedia på svensk 13. juni 2007.
## Bakgrunnsstoff
* Nettstaden til Peter Pohl
Elva Oker

**Oker** er ei elv i Niedersachsen i Tyskland og ei av sideelvane til Aller frå venstre med ei lengd på 105 km. Ho har sitt utspring i Harzfjella, der elva snor seg gjennom ein smal dal kalla **Okertal**. Ho renn så nordover gjennom Vienenburg og Wolfenbüttel før ho går inn i Braunschweig, den største elva langs breidda. 30 km nord for Braunschweig munnar Oker ut i Aller. 

## Sideelvar
Frå venstre (kjelde til munning):
* Lange
* Abzucht
* Ohebach
* Weddebach
* Warne
* Brückenbach
* Thiedebach
Frå høgre:
* Radau
* Ecker
* Ilse
* Großer Graben
* Altenau
* Schunter
* Bickgraben

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Oker|Oker]]» frå ,  den 12. juni 2007.*
Lutter ved Lachte

**Lutter** er ei elv i Lüneburger Heide i Niedersachsen i Tyskland og ei av sideelvane til Lachte frå høgre. Ho har sitt utspring ved Weyhausen, 7 km søraust for Unterlüß. Ho renn gjennom Bargfeld, Eldingen og Luttern. Elva munnar ut i Lachte ved Jarnsen nær Lachendorf, aust for Celle.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lutter (Lachte)|Lutter (Lachte)]]» frå ,  den 12. juni 2007.*
Heggspinnmøll

**Heggspinnmøll** (*Yponomeuta evonymella*) er eit insekt, ein av 77 artar spinnmøll (Yponomeutidae) i Noreg. Heggspinnmøllen er ein sommarfugl som lever i hegg i larvestadiet. Egga blir lagt i trea om hausten, om våren dekker larvane trea med eit kvitt spinn, under dette spinnet et dei treet snautt for knoppar og blad. Ut på sommaren forpuppar dei seg under spinnet, og er ferdige sommarfuglar på seinsommaren. Heggspinnmøllen har altså fire livsformer: egg, larve, puppe og imago (sommarfugl). Larven er gul med svarte prikkar, sommarfuglen kvit med svarte prikkar.

Avhengig av veret og talet på rovdyr kjem åtak av heggspinnmøll som utbrot med nokre års mellomrom. Dette har ingen økonomiske konsekvensar for skogbruket, og trea overlever som oftast, dei kjem med nye blad seinare på sommaren. Trea kan sjå dramatiske ut under angrepet, og blir av og til kalla spøkjelsestre.

Angrep av heggspinnmøll er vanlegast på austlandet og nokså sjeldan på Vestlandet, sjølv om angrep i Bergensområdet fekk ein del merksemd sommaren 2007.

## Botemiddel
Når møllen er i larveform kan ein nytte bakterien *[[Bacillus thuringiensis]]*, før larvane spinn nettet. Ein kan òg spyle larvane av trea med vatn.

## Kjelder
* Heggspinnmøll  på Skogforsk
* Denne artikkelen er til dels omsett frå **[[:sv:Häggspinnmal|Häggspinnmal]]** på Svensk Wikipedia, slik han såg ut 12. juni 2007. Den artikkelen hadde desse kjeldene:
** Alla dessa småkryp
** Naturhistoriska riksmuseet
** Naturhistoriska riksmuseet (igen)
** Knutpunkt Örebro 
** SLU's Skogsskada 
** Häggspinnmal.se 
;Referansar

## Bakgrunnsstoff
Schunter

**Schunter** er ei elv i Niedersachsen i Tyskland og ei av sideelvane til Oker frå høgre med ei lengd på 58 km. Ho har sitt utspring i åsane Elm nær Räbke, vest for Helmstedt og munnar ut i Oker nedanfor Braunschweig. Ein annan by langs Schunter er Lehre. 

## Sideelvar
Frå venstre (frå utspring til munning):
* Schierpkebach
* Lutter
* Lauinger Mühlenriede
* Scheppau
* Teichgraben
* Sandbach
* Wabe
Frå høgre:
* Laagschunter
* Lange Welle
* Uhrau
* Neindorferbach
* Heiligendorferbach
* Beberbach

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Schunter|Schunter]]» frå ,  den 12. juni 2007.*
Gose

**Gose** er ei elv i Niedersachsen i Tyskland. Ho er ei venstre sideelv til Abzucht og er 7,1 kilometer lang med eit nedbørfelt på 10 km². Gose har utspring nord for Auerhahn i Harz-fjella, på austsida av Bocksberg (726 moh.). Elva renn derfrå mot nordaust gjennom ein trong og bratt dal, til ho munnar ut i Abzucht i vestkanten av byen Goslar, som har namn etter elva. Vatnet vart i tidlegare tider utnytta til å lage det tradisjonelle ølet Gose. 

## Referansar
Scheppau

**Scheppau** er ei elv i Niedersachsen i Tyskland og ei av sideelvane til Schunter frå venstre med ei lengd på 10 km. Ho har sitt utspring i åsane Elm og renn vestover og nord for Königslutter. Ho munnar ut i Schunter i Glentorf, mellom Königslutter og Wolfsburg.

## Kjelde
Westfälische Aa

**Westfälische Aa** er ei kort elv i Nordrhein-Westfalen i Tyskland og ei av sideelvane til Werre frå venstre med ei lengd på 8,4 km. Ho har utspring der to små elvar renn i hop i Bielefeld-Milse og munnar ut i Werre i Herford.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Westfälische Aa|Westfälische Aa]]» frå ,  den 12. juni 2007.*
Olga

**Olga** er eit kvinnenamn av russisk opphav. Til russisk er det avleia av det norrøne namnet Helga, som tyder *heilag*. Det var vikingar som fór i austerveg som tok namnet med seg austover. Olga har namnedag 30. mars i Noreg.

## Bruken av namnet i Noreg
* I 1801 var ei jente listeført i folketeljinga med namnet Olga.
* I 1900 hadde vel 11000 namnet Olga. 
* Per 1.1.2007 hadde vel 3500 Olga til første fornamn.

## Kjente namneberarar
* Olga Tsjekhova (1897–1980), russisk-tysk skodespelar
* Olga Dysthe (1940–), norsk professor i pedagogikk og forfattar
* Olga Konkova (1969–), russisk-norsk jazzmusikar

## Kjelder

* Folketeljingar i Digitalarkivet
* Olga 1801-folketeljinga
* Olav Veka 1991: *Namneboka*, Det Norske Samlaget
Kai

:*Sjå òg [[namnet Kai]]*

Ei **kai** er ein oppbygd losse- og lasteplass for båtar langs ei strand eller ein elvebreidde. Kaier kan vera bygde av betong, mur, tre og liknande. Dei er flate oppå og står som ein vegg mot sjøen, slik at det er lett både å fortøye båtar eller skip til kaia, å lagre og transportere varer på kaia, og å laste eller losse båtar og skip.

Ofte vert ordet *kai* og ordet *bryggje* nytta om same typar innretningar. Dersom kaia stikk ut i sjøen eller elva på ein måte som gjer at båtar kan leggje til på båe sidene av ho, vert kaia ofte kalla ein *pir*, ei *bryggje* eller ein *utstikkar*.

## Bruk av kaier
Ved ei kai kan ein fortøya og lossa av og på skip, slik at det gjerne ligg heisekranar og lagerbygg i samband med henne. Moderne kaier er ofte lagt til rette for lossing og lasting av konteinarar, og det finst store kaier spesialisert for slik lossing og lasting, med store heistekranar og storer areal til lagring av konteinarne.

Ved kaier for passasjerskip er det ofte billettutsal og venterom for reisande. 

Sidan kaia gjev utsyn til vatn, kan ho også nyttast til å spasera langs eller sitja og kanskje også fiska ved. I samband med fiskefartøy kan ein driva med utsal av fisk og skaldyr der. I Paris er kaia langs Seinen kjend for ein annan type sal,  *les bouquinistes*, seljarar av brukte bøker.

## Ferjekai
Ferjekaier er ein særleg type kaier for bilferjer eller jarnbaneferjer, bygd slik at bilar og/eller jarnbanetog kan køyrast inn på og ut or ferja over ei ferjebru/ferjelem som kan hevast og senkast, slik at eine enden kan leggjast på ein avsats på ferja, der det er ein slags krok som held ferjelemen på plass. For bilferjer med stor passasjertrafikk, som til dømes bilferjer i internasjonal trafikk, kan det være sett opp særskilde bygg med bruer over til ferjene for at passasjerane kan gå ombord og frå borde utan å kome i konflikt med ombord- og ilandkjøringa av bilar.

## Ordsoge
Ordet *kai* er kome til norsk frå nederlandsk *kaai*, som har ordet frå fransk *quai*; dette igjen er henta frå keltiske *cae*, 'sandbanke' eller 'voll'. På engelsk har det keltiske ordet gjeve opphav både til *quay*, som tyder 'kai', *cay*, som tyder 'sandbanke', og *key*, som blir brukt i Amerika med begge tydingane. På fransk bruker ein *quai* også om perrongar på jarnbanestasjonar.

## Sjå òg
*Bryggje
*Pir
*Hamn

## Kjelder
**[[Nynorskordboka]]* (kai)
**[[Oxford English Dictionary]]* (cay, quay, key)
*''Trésor de la langue française informatisé'' (quai)
Eder

**Eder** er ei elv i Nordrhein-Westfalen og Hessen i Tyskland og ei av sideelvane til Fulda frå venstre med ei lengd på 177 km. Ho vart først nemnd av den romerske historikaren Tacitus som *Adrana* i området Chatti.

Ho har sitt utspring frå fjellet *Ederkopf* vest i Nordrhein-Westfalen nær kjelda til elvene Lahn og Sieg. I motsetnad til Lahn og Sieg, som begge er sideelvar til Rhinen, renn Eder austover og nordover og munnar ut i Fulda ved Edermünde, sør for Kassel. Ved Hannoversch Münden renn Fulda i lag med Werra og dannar Weser som renn ut i Nordsjøen nord for Bremen. Byar langs Eder er mellom anna Battenberg, Frankenberg, Waldeck og Fritzlar.

I 1914 stod ei 47 meter høg demning ferdig nær den vesle byen Waldeck, og han danna reservoaret Edersee, som er 27 km lang og held opp til 200 millionar m³ vatn. Han vert nytta til vasskraftproduksjon og for å regulere vassnivået i Weser. 

Demninga vart øydelagd av britiske bombefly 17. mai 1943 (Operasjon Chastise). Bombeflya var utstyrt med den spesielle Barnes Wallis-bomba, som spratt bortover vatnet når ho vart slept i ein spesiell vinkel frå fly. Same natt vart demninga ved Möhnereservoaret òg bombardert, noko som skapte enorme øydeleggingar og tap av liv nedstraums (største delen av dei omkomne var ukrainske krigsfangar like nedanfor demninga). Filmen The Dam busters omhandlar denne hendinga. 

Demninga vart bygd opp at same året, og i dag er innsjøen eit område for rekreasjon. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Eder|Eder]]» frå ,  den 12. juni 2007.*
Arne Ekeland

**Arne Ekeland** () var ein norsk kunstmålar. Ekeland var utdanna ved Kunstakademiet i Oslo under bl.a. Axel Revold. Måleria hans,«Våren», «Perlebekken», «Angst» og «Frihetens søstre», heng på Stortinget.

## Bakgrunnsstoff
* Arne Ekelands Atelier
Axel Revold

**Axel Julius Revold** () var ein norsk kunstmålar, fødd i Ålesund. Han dreiv òg eigen målarskule og var professor på Statens Kunstakademi (1925-1946).

## Bakgrunnsstoff
* Måleri av Axel Revold 
* Utdjupande artikkel om Axel Revold skriven av Glenny Alfsen for Norsk Biografisk Leksikon.
Noreg sitt geografiske midtpunkt

**Noreg sitt geografiske midtpunkt** () har vorte heimfesta til ein stad i Ogndalsfjella i Steinkjer kommune i Trøndelag fylke. Utrekninga vart gjort av Harald Stavestrand ved Statens kartverk, som hadde frykta at midtpunktet ville visa seg å vera i Sverige på grunn av bananforma til Noreg. Eit monument vart avduka i ein offisiell seremoni den 3. september 2006 og det er von om at det vil verta ein turistattraksjon.

## Kjelder
*Trønder-Avisa: Folksomt på midtpunktet, 04 september 2006 
*NRK Trøndelag: Norges midtpunkt åpnet, 04. september 2006
*Statens kartverk: Norges midtpunkt   
*Steinkjer kommune: Norges geografiske Midtpunkt ligger i Steinkjer   

*Norges geografiske midtpunkt - hvor er det? 
*Mosjøen – byen midt i Norge  

## Bakgrunnsstoff
* Steinkjer kommune: Norges geografiske Midtpunkt ligger i Steinkjer
Audhild Gregoriusdotter Rotevatn

**Audhild Gregoriusdotter Rotevatn** () er ein norsk journalist.

Rotevatn er fødd i Volda. Ho har utdanning innan radiojournalistikk frå Høgskulen i Volda, og i statsvitskap og nordisk språk ved Universitetet i Oslo. Ho starta journalistkarrieren som 19-åring i Sunnmørsposten, og arbeidde seinare i Bergens Tidende. I 2001 fekk ho engasjement i NRK, der ho blant anna hadde eit årsvikariat som programleiar i *Sportsrevyen*. Før det var ho mellombels tilsett som nyhendeopplesar i *Dagsnytt*, reporter i og *Her og Nå*, og var ein kort periode reporter i *Dagsrevyen*.

Då Rotevatn sitt engasjement i NRK ikkje blei fornya, fekk ho jobb i Kanal 24, og var programleiar i aktualitetsmagasinet til radiokanalen -nyhende og, *Nyheitspuls* fram til ho gjekk inn i barselspermisjon. I 2010 vart ho tilsett som dagleg leiar for Allkunne AS.

Rotevatn har fått fleire prisar og utmerkingar for det journalistiske arbeidet sitt, og for sin konsekvente nynorskbruk. I 2005 fekk ho Alf Helleviks mediemålspris og i 2004 Kringkastingsprisen.

## Kjelder
Råbandsknute

**Råbandsknute**, **råbandsknop** eller **båtmannsknop** er ein svært vanleg knute som er enkel å knyte. Den bør ikkje brukast til å knyte saman to ulike tau.

Råbandsknuten er kjennemerkt av to identiske bukter som omsluttar kvarandre, og endar som går ut parallelt. Han ver laga av to enkle knutar som vert knytte oppå kvarandre. Den siste motsett veg av den første. Til denne knuten bør det brukast like tjukke og like stive endar. Han vert rekna for ein usikker knute, særleg om det vert drege i dei lause endane.

Råbandsknuten høver best å bruke når noko skal ombindast , som til dømes ein rull, ein pakke eller ein bandasje.

Knuten har fått namnet sitt fordi den vert brukt til å feste eit råsegl til råa. I øvre kant av seglet er festa råband som vert knytte over eller gjennom råa med denne knuten.

Vanlegaste feilen når knuten skal knytast er at partane ikkje kjem ut parallelle. Då har det vorte ein kjerringknute. Av utsjånad kan råbandsknuten forvekslast med ein tjuvknop.

Råbandsknute er ein vanleg knute i makramé.
Oste

**Oste** er ei elv i nord i Niedersachsen i Tyskland og ei av sideelvane til Elbe frå venstre med ei lengd på 153 km. Ho renn gjennom *[[landkreis]]ane* Harburg, Rotenburg, Stade og Cuxhaven og munnar ut i Elbe nær Otterndorf. Ho har eit nedslagsfelt på 1&nbsp;711 km² og fell 31 meter frå kjelda til munningen. Sideelvar er Ramme, Aue, Twiste, Bade, Bever og Mehe.

Oste er ein del av Deutsche Fährstraße som vart oppretta i mai 2004. Han knyter saman stader som Bremervörde og Kiel. Ved Gräpel og Brobergen er det òg to ferjer. Sjølv om ho er ein offisiell vassveg har derimot ikkje Oste mykje skipstrafikk. 

Elva har sitt utspring nær Tostedt ved grensa til Lüneburger Heide og renn vestover forbi Sittensen og Zeven, før ho renn nordover gjennom Bremervörde, der tidvatnet byrjar å påverke elva, Hemmoor og Neuhaus.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Oste|Oste]]» frå ,  den 13. juni 2007.*
Stör

**Stör** er ei elv i Schleswig-Holstein i Tyskland og ei av sideelvane til Elbe frå høgre med ei lengd på 87 km. Ho har sitt utspring i Neumünster, og renn vestover gjennom Neumünster, Kellinghusen og Itzehoe. Stör munnar ut i Elbe nær Glückstadt. 

## Kjelde
Alster

**Alster** er ei elv i Schleswig-Holstein i Tyskland og ei av sideelvane til Elbe frå høgre med ei lengd på 53 km. Ho har sitt utspring nær Henstedt-Ulzburg i landsbyen Kisdorferwohld, om lag 25 km nord for Hamburg. Alster renn sørover og munnar ut i Elbe i Hamburg, som vart grunnlagd ved breidda av elva. I sentrum av Hamburg har Alster vore demma opp sidan 1190, opphavleg i samband med ei vasskvern. I 1235 vart det bygd endå ei demning for ei anna vasskvern, som endra elva til ein innsjø. Alster dannar to kunstige innsjøar innanfor bygrensene til Hamburg kalla Außenalster (Ytre Alster) og den mindre Binnenalster (Indre Alster). I dag er desse innsjøane og dei omliggande parkane viktige rekreasjonsområde i hjartet av byen. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Alster|Alster]]» frå ,  den 13. juni 2007.*  

## Bakgrunnsstoff

* Biletgalleri
* Kart over Alster
Elva Bille

**Bille** er ei elv i Stormarn i Schleswig-Holstein i Tyskland og ei av sideelvane til Elbe frå høgre med ei lengd på 65 km. Ho har sitt utspring nær Linau, nord for skogen Hahnheide. Ho renn så sør for Trittau, og fungerer som grensa mellom Stormarn og Lauenburg. Ho held fram sør for Reinbek og munnar ut i Elbe nær Billwerder. Fleire gamle bygningar og parkanlegg ligg langs elvebreidda. 

Bille er ein av tre elvar som renn gjennom Hamburg. Dei to andre er Elbe og Alster.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Bille|Bille]]» frå ,  den 13. juni 2007.*  

## Bakgrunnsstoff
Elva Ilmenau

**Ilmenau ** er ei elv i Niedersachsen i Tyskland og ei av sideelvane til Elbe frå venstre med ei lengd på 107 km. Ho har sitt utspring nær Lüneburger Heide, sør for Uelzen. Ho munnar ut i Elbe nær Winsen. Dei største byane langs Ilmenau er Uelzen og Lüneburg. Byen Ilmenau i Thüringen ligg ikkje langs elva. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Ilmenau River|Ilmenau River]]» frå ,  den 13. juni 2007.*
Löcknitz

**Löcknitz** er ei elv nord i Tyskland og ei av sideelvane til Elbe frå høgre med ei lengd på 66 km. Ho har sitt utspring sør for Parchim i Mecklenburg-Vorpommern, og renn gjennom Karstädt, Lenzen, og Dömitz i Brandenburg og Niedersachsen. Löcknitz munnar ut i Elbe i Wehningen, eit par kilometer etter Dömitz. 

## Kjelde

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Löcknitz|Löcknitz]]» frå ,  den 13. juni 2007.*
Aland

**Aland** er ei elv i Sachsen-Anhalt og Niedersachsen i Tyskland og ei av sideelvane til Elbe frå venstre. Ho er ei forsetjing av elva Biese (etter Seehausen), som igjen er ei forsetjing av elva Milde. Aland er 27 km lang, medan heile Milde-Biese-Aland-systemet er 97 km langt. Aland munnar ut i Elbe i Schnackenburg. 

## Kjelde

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Aland River|Aland River]]» frå ,  den 13. juni 2007.*
Om alle mine lemmer

**«Om alle mine lemmer»** var ein av dei første av Petter Dass sine tekstar som vart gjendikta til eit moderne salmespråk.  Gjendiktinga vart gjort av den danske folkeopplysingsmannen Morten Eskesen i 1881.  

## Petter Dass sin avskilssong
Sjølv om Petter Dass har mange salmar i norske, svenske og danske salmebøker, er tekstane hans opphavleg ikkje skrivne som salmar.  Det vil vere rettare å kalle dei læresongar eller kristelege viser.   For at songane skulle høve til kyrkebruk, var det naudsynt å korte dei ned og å modernisere språket.  Dessutan har ein ofte valt å modifisere den barokke biletbruken i originaltekstane.

«Om alle mine lemmer» er òg kjent under tittelen «Petter Dass til sine Sognefolk», men i det eldste kjente trykket, frå 1726, har ikkje visa nokon særskilt tittel.  Visa vart trykt i lag med ei anna vise under fellestittelen 
:«*Tvende / Nye Viiser / Om / Hr. Peder Dass / Den Første: / Min elskelig Tilhører, etc. / Den Anden / En Krop opfyldt med Gruus / og Steen, etc. / Siunges som: / Jesu søde Hukommelse, etc. / Hvorudi gudelig betragtes hans / meget kummerlige og møysommelige Liv og / Levnet fra hans Barndom op indtil / hans nu langvarige Alderdoms strenge Sygdom. / Trykt Aar 1726.*»

Originalteksten har 36 vers og kan vere skriven rundt 1704.  Visa er skriven som diktarens testamente, og handlar om Petter Dass sin oppvekst og yrkesliv. Han slår fast at livet går mot slutten, og han avsluttar visa med ei bøn for kyrkjelyden, for Helgeland og for «Min Sjel».  

## I salmebøkene
«Um alle lemer mine» er trykt med seks vers i *[[Nynorsk salmebok]]* nr 564, i Anders Hovden si omsetjing,  under bolken «Sjukdom og daude og jordferd». Omsetjinga har tatt utgangspunkt i  dei same versa som står på nr 727 i  *[[Landstads reviderte salmebok]]*.  I *[[Norsk salmebok]]* står salmen med fem vers.  Denne versjonen har tre av versa til felles med salmen slik han står i *Nynorsk salmebok* og *Landstads reviderte*. Her står salmen under bolken «Kyrkja og samfunnet av dei heilage».  I Lov Herren Katolsk salmebok står salmen med sju vers i Lars Roar Langslets gjendikting.  Salmen er òg omsett til svensk.

## Melodien
I Nynorsk salmebok, som i Landstads reviderte, står salmen oppført med ein melodi frå 1599, same tonen som Det hev ei rosa sprunge. Denne tonen byggjer på ein tysk 1400-talsmelodi.  I dag vert salmen oftast sungen til ein melodi skriven av Sigvald Tveit i 1982, og denne melodien er oppført i nyare salmebøker.

## Kjelder:
### Bakgrunnsstoff
*Petter Dass til sine Sognefolk

### Litteratur:
*Didrik Arup Seip 1950: *Petter Dass: Viser og rim, Annen samling*
*Nationen / KPK notis 13.07.2007
*Norsk salmebok 1985
*Landstads reviderte salmebok
*Nynorsk salmebok
Havel

**Havel** er ei elv i Tyskland og ei av dei store sideelvane til Elbe frå høgre med ei lengd på 325 km. Elva renn gjennom Mecklenburg-Vorpommern, Brandenburg, Berlin og Sachsen-Anhalt, og via Oder-Havel-kanalen knyter ho Oder til Berlin og Elbe. 

Ho har utspring i Mecklenburg-Vorpommern mellom innsjøen Müritz og byen Neubrandenburg. Elva renn inn i Brandenburg nær Fürstenberg. I den øvre delen av elva og mellom Berlin og byen Brandenburg dannar elva fleire innsjøar. Den største sideelva hennar er Spree som renn ut i Havel i Spandau, ein vestleg bydel i Berlin, og fører med seg meir vatn enn Havel sjølv gjer. Den nest største sideelva er Rhin, som munnar ut i Havel i to greiner som er eit stykke frå kvarandre. Området rundt og nord for dei sentrale delane av Havel vert kalla Havelland. Det består av åsar av sand og lågt myrland. Dei siste kilometrane av Havel ligg i Sachsen-Anhalt og ho munnar ut i Elbe nær Havelberg. 

I tidlegare tider levde slavarane kalla havolane rundt elva Havel. Dei bygde fire viktige bruer, i Spandau, i Potsdam, i Brandenburg og i dei vestlege forstadane til denne byen. 

Av byar langs elva finn ein Zehdenick, Oranienburg, Berlin, Potsdam, Werder, Brandenburg, Premnitz, Rathenow og Havelberg.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Havel|Havel]]» frå ,  den 13. juni 2007.*  
 

## Bakgrunnsstoff
Elva Tanger

**Tanger** er ei elv i Sachsen-Anhalt i Tyskland og ei av sideelvane til Elbe frå venstre med ei lengd på 33 km. Elva munnar ut i Elbe ved Tangermünde.

## Kjelde
Saale

**Saale** (òg kalla *Sächsische Saale* og *Thüringische Saale*) er ei elv i Bayern, Thüringen og Sachsen-Anhalt i Tyskland og ei av dei store sideelvane til Elbe frå venstre med ei lengd på 413 km. Ho må ikkje forvekslast med den mindre Fränkische Saale, ei sideelv til Main.

## Geografi
Saale har sitt utspring mellom Bayreuth og Hof i Oberfranken (Bayern), i ei høgd på 728 meter i Fichtelgebirge. Ho snor seg nordover og passerer byen Hof, før ho renn inn i Thüringen. Ho renn mellom dei skogkledde fjella i Thüringer Wald før ho går inn i dalen Saalfeld. Etter Saalfeld når Saale Rudolstadt. Her mottar ho Schwarza, som renn gjennom ein dal der ein finn slottet Schwarzburg, eit eldgamalt sete for prinsane av huset Schwarzburg-Rudolstadt. 

Frå Saalfeld går Saale inn i kalksteinsområdet nord for Thüringer Wald og gjennom byen Jena. Ho går så inn i Sachsen-Anhalt og gjennom kurstaden Bad Kösen der ein finn mange åsar med vinranker. Ved Naumburg mottar ho den djupe elva Unstrut og renn forbi Weißenfels, Merseburg, Halle, Bernburg og Calbe. Saale munnar ut i Elbe like før Barby etter ei lengd på 413 km. 

Elva er framkommeleg frå Naumburg med hjelp av sluser og er forbunde til Weiße Elster nær Leipzig via ein kanal. Jordsmonnet i dei nedre delane av dalen hennar er svært frodig og av avlingane her finn ein sukkerroe. Av sideelvar til Saale finn ein Weiße Elster, Regnitz og Orla frå høgre og Ilm, Unstrut, Salza, Wipper og Bode frå venstre. Dei øvre delane av elva er bratt. I dalen, ned til Merseburg, ligg det mange slått på høgdene langs elva. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Saale|Saale]]» frå ,  den 13. juni 2007.*
Mulde

**Mulde** er ei elv i Sachsen og Sachsen-Anhalt i Tyskland og ei av sideelvane til Elbe frå venstre med ei lengd på 124 km. Ho har sitt utspring nær Colditz, der elvane Zwickauer Mulde (som kjem frå Zwickau) og Freiberger Mulde (med Freiberg langs breidda) renn i saman. Begge desse har sine utspring i Erzgebirge. Frå her renn elva nordover gjennom Sachsen (Grimma, Wurzen, Eilenburg, Bad Düben) og Sachsen-Anhalt (Jeßnitz og Dessau, den gamle hovudstaden i Anhalt). Mulde munnar ut i Elbe 3 km nord for Dessau.

I august 2002 førte ein flaum til store øydeleggingar, som truga verdsarvstaden «Dessau-Wörlitzer Gartenreich» og byen Dessau. Særleg byane Döbeln og Grimma vart hardt råka. 

Namnet kan kanskje kome frå det gamaltyske (mogelegens gotisk) «Mulda», som tyder «støv», og som er i slekt med det norske ordet mold. Meir sannsynleg kjem det frå det tyske ordet «mahlen», som tyder «å kverne». Derfor tyder Mulde sannsynlegvis «den kvernande elva» etter dei mange vasskvernene som låg langs elva i eldre tider. I dag ligg det vasskraftverk langs elva.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Mulde|Mulde]]» frå ,  den 13. juni 2007.*  

## Bakgrunnsstoff
Schwarze Elster

**Schwarze Elster** (Svarte Skjora) er ei elv i Sachsen, Brandenburg og Sachsen-Anhalt aust i Tyskland og ei av sideelvane til Elbe frå høgre med ei lengd på 179 km. Ho har sitt utspring i Lausitz nær Bischofswerda.

Schwarze Elster renn gjennom byane Kamenz, Hoyerswerda, Senftenberg, Lauchhammer, Elsterwerda, Bad Liebenwerda, Herzberg og Jessen. Ho munnar ut i Elbe ved Elster, oppfor Wittenberg.

Det ligg òg ei elv kalla Weiße Elster aust i Tyskland. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Schwarze Elster|Schwarze Elster]]» frå ,  den 13. juni 2007.*
Wesenitz

**Wesenitz** er ei elv i Sachsen i Tyskland og ei av sideelvane til Elbe frå høgre med ei lengd på 83 km. Ho har utspringet sitt nær Neukirch, og renn sørvestover gjennom Bischofswerda, Stolpen og Dürrröhrsdorf-Dittersbach. Wesenitz munnar ut i Elbe nær Pirna. 

## Kjelde