open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pipejarn

Eit **pipejarn** er ein reiskap brukt til å glatte klede utan å pressa dei flate. Det vert brukt til å *pipe* fine tekstil, som kniplingar, pipekragar og stivsnippar. 

Pipejernet vert skrudd fast til ei bordplate. Ein glødande jarnbolt vert sett inn i holet i pipa, slik at ho vert varm. Tekstilen som skal glattast vert dregen fram og attende på pipa.

Dei fleste pipejerna er laga av smijern. Dei vart og laga av messing. Nokre er og laga av kopar. Pipejarna er ofte dekorerte på festemekanismen. Det vart og nytta reiskapar som liknar på sakser til å glatte pipekragar.

## Historie
Pipejarnet var det første varme jarnet utvikla for å glatta enkelklede. Det blei utvikla på 1500-talet, då store, forseggjorte kragar og mansjettar var på mote. Opphavleg hadde ein laga runde foldar i kalde, fuktige klede ved hjelp av formingsjarn og stive. Pipekragar var i bruk i Nederland, Nord-Tyskland og Danmark og Noreg i lang tid etter at dei gjekk av moten elles i Europa; i Noreg som prestekragar.
 
Sjølv om pipekragane gjekk or vanleg bruk, vart pipejarnet brukt til å glatte andre tekstilar. Det egner seg godt til å stryke silkeband, blonder, mansjettar og stivesnippar. Pipejarn var vanlege hushaldsreiskapar fram til 1800-talet.

## Kjelder
* Harald Kolstad:*Gamle redskaper Små antikviteter*. N.W.Damm & SØN AS. 2002. ISBN 82-496-0445-8
* Ironing frills - from Elizabethan ruffs to Victorian ruffles (engelsk)
* Marischal Virtual Museum: Goffering iron  (engelsk)
Geitryggen

** Geitryggen** er ein ås i Hurdal kommune i Akershus fylke. Han har ei høgd på 627 meter over havet. Like aust for Geitryggen ligg ein annan namnlaus topp med ei høgd på 636 meter over havet. Denne er den 22. høgaste toppen i Akershus av fjella med primærfaktor på minst 50 meter.

## Sjå òg
* Fjell i Akershus
Haukenesfjellet

** Haukenesfjellet** er ein ås i Aurskog-Høland kommune i Akershus. Han har ei høgd på 333 meter over havet og er det nest høgaste punktet i Østfold av åsane med primærfaktor på minst 50 meter.

## Sjå òg
* Høgder i Østfold
Krokslottet

** Krokslottet** er ein ås i Marker kommune i Østfold. Det høgaste punktet heiter Varden og har ei høgd på 278 meter over havet. Dette er det 19. høgaste punktet i Østfold av åsane med primærfaktor på minst 50 meter.

## Sjå òg
* Høgder i Østfold
Platåberget

**Platåberget** er eit fjell ved Longyearbyen på Svalbard. Platåberget ligg ovanfor flyplassen og Gruve 3, og avgrensa i austleg retning av Blomsterdalen og mot vest av Bjørndalen. Mot sør strekkjer platået seg mot foten av Nordenskiöldfjellet. Platåberget er dominert av nesten vegetasjonslaus blokkmark med innslag av parti med lav- og mosedominert vegetasjon.

Svalbard satellittstasjon har sidan 1999 drive ein satellittstasjon på Platåberget. Antennene til satellittstasjonen er ikkje synleg frå Longyearbyen eller flyplassområdet, men frå mellom anna Hiorthamna. Før bygginga av stasjonen tok til vart det søkt etter kulturminner, men det vart ikkje påvist nokon.

Om vinteren er det fleire alternative scooter-traséer som gjer det mogeleg å kome opp på platået og om sommaren går det turløyper opp til Platåberget.

Svalbard Samfunnsdrift har gjort vurderingar knytt til opprettinga av vindkraftpark i Longyearbyen. Basert på vinddata frå mellom anna flyplassen vart Adventdalen og Platåberget vurdert som stadane med dei beste vindtilhøva i nærleiken av Longyearbyen. Adventdalen vart raskt vurdert som uaktuell ut frå visuelle forhold, medan Platåberget vart vurdert nærare, mellom anna gjennom vindmålingar. I ein rapport frå 12. mai 2004 viser analysane at den venta middelvinden på Platåberget er 5,8 m/s i 40 meters høgd, noko som er vurdert som lovande.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Platåberget|Platåberget]]» frå ,  den 1. mai 2008.*
Newtontoppen

**Newtontoppen** er det høgaste fjellet på Svalbard. Toppen er 1713 meter over havet og ligg nordaust på øya Spitsbergen, sør på halvøya Ny-Friesland.

Fjellet er kalla opp etter Isaac Newton. Det blei først klatra av Helge Backlund den 4. august 1900.

## Kjelder
Miseryfjellet

**Miseryfjellet** (536 moh.) er eit fjell på Bjørnøya. Fjellet ligg på søraustkysten av øya. Dei høgste toppane på fjellet er Urd (536 moh.), Verdande (462 moh.) og Skuld (454 moh.).
Lunckefjellet

**Lunckefjellet** er eit fjell i Reindalen, Nordenskiöld Land på Svalbard. Fjellet er 1045 moh og ligg to kilometer nordaust for Sveagruva. Nord for Lunchefjellet ligg Reindalen i nord, Marthabreen i vest, Vegbreen i sør og Lunckebreen i aust. Den nordvestlege delen av fjellet ligg innanfor Nordenskiöld Land nasjonalpark.

Store Norske Spitsbergen Kulkompani sendte 3. mars 2008 ei førehandsmelding til Sysselmannen på Svalbard om at dei ønskjer å starte gruvedrift i Lunckefjellet frå 1. januar 2013. Ifølgje selskapet er det 13 millionar tonn kol i Lunckefjellet og 10 millionar tonn kan utvinnast.

Lunckefjellet har fått namnet sitt etter den norske topografen Bernhard Luncke (1894-1963) som deltok i fleire ekspedisjonar til Svalbard og Eirik Raudes Land.
London lufthamn, Heathrow

**London lufthamn, Heathrow** er den største flyplassen i London, og den travlaste flyplassen i Storbritannia. Den ligg i Hillingdon, som er den vestlegaste bydelen i London. 

På verdsbasis er Heathrow den tredje travlaste i talet passasjerar, men grunna det store talet mellomlandingar har den mest internasjonale passasjerflyttingar. Heathrow var i 2004 den travlaste flyplassen i talet passasjerar i Europa, og den tredje travlaste i talet fly som letta og landa. 

## Bakgrunnsstoff
*Offisiell nettstad
Fedjebjørnen

**Fedjebjørnen** er det høgaste punktet på øya Fedje i Vestland. Haugen ligg berre 42 meter over havet, som er lågare enn lyshøgda på Hellisøy fyr som ligg eit par kilometer lenger sørvest. Fedjebjørnen ligg i øydemarka, midt mellom Stormark i sør og Storevatnet, drikkevasskjelda på Fedje, i nord. Om lag 150 meter vest for Fedjebjørnen går Fv423.
Zeppelinfjellet

**Zeppelinfjellet** er eit fjell på Brøggerhalvøya, to km frå Ny-Ålesund på Spitsbergen. Fjellet har ei høgd på 553 moh.

Norsk Polarinstitutt driv luftmålestasjon Zeppelin på Zeppelinfjellet saman med Norsk institutt for luftforskning. Luftmålestasjonen ligg på 475 moh og vart opna i 1990. Ein kan nå stasjonen frå Ny-Ålesund med ein gondolbane.

Zeppelinfjellet har namnet sitt etter den tyske offiseren og luftskipskonstruktøren Ferdinand von Zeppelin (1838-1917) som leia ein ekspedisjon til dette området i 1910 saman med Hugo Hergesell.
Turn Back

***Turn Back*** er det tredje albumet til den amerikanske gruppa Toto. Albumet var det mest kritikarroste albumet, men var likevel det albumet som fekk minst kommersiell suksess.

## Songar
# «Gift with a Golden Gun» (David Paich/Bobby Kimball) – 4:00
# «English Eyes» (David Paich/Bobby Kimball/Jeff Porcaro/Steve Porcaro) – 6:11
# «Live for Today» (Steve Lukather) – 4:00
# «A Million Miles Away» (David Paich) – 4:26
# «Goodbye Elenore» (David Paich) – 4:52
# «I Think I Could Stand You Forever» (David Paich) – 5:25
# «Turn Back» (Bobby Kimball/Steve Lukather) – 3:58
# «If It's the Last Night» (David Paich) – 4:28
Toto IV

***Toto IV*** var det fjerde albumet til den amerikanske gruppa Toto, utgjeve i 1982.

Albumet blei tildelt heile seks Grammy-prisar, blant anna for beste song («Rosanna»). Det nådde fjerdeplassen på Billboard-lista allereie rett etter utgjevinga. Singelen «Rosanna» blei ein nummer to-hit. «Africa» blei også utgjeven som singel, og var den einaste som nådde heilt til toppen på hitlistene.

## Songar
# «Rosanna» (Paich) – 5:31
# «Make Believe» (Kimball/Lukather/Paich) – 3:45
# «I Won't Hold You Back» (Lukather) – 4:56
# «Good for You» (Kimball/Lukather/Porcaro) – 3:20
# «It's a Feeling» (Porcaro) – 3:08
# «Afraid of Love» (Lukather/Paich/Porcaro) – 3:51
# «Lovers in the Night» (Paich) – 4:26
# «We Made It» (Paich/Porcaro) – 3:58
# «Waiting for Your Love» (Kimball/Paich) – 4:13
# «Africa» (Paich/J. Porcaro) – 4:57
David Paich

**David Paich** (fødenamn David Frank Paich) () i Los Angeles, California) er ein musikar som spelte på 1970-talet, 1980-talet og 1990-talet. Han er mest kjend for å spele keyboard, synge og komponere i bandet Toto. Med Toto skreiv han songar som "Rosanna" og "Hold The Line", og var også medkomponist og vokalist på låten "Africa".
Holmengråneset

**Holmengråneset** er eit nes som strekkjer seg på vestsida av Kvalbukta, vest for Holmengråfjorden, i Sør-Varanger kommune i Finnmark.

## Kjelder
Mågerø

**Mågerø** er ei lita halvøy nordaust på Tjøme i Ytre Oslofjord, 18 km sør for Tønsberg, i Færder kommune. Mågerø har gått gjennom mange namneendringar og har mellom anna hatt namn som Måkerøy, Måkerø og no sist Mågerø. Opphavleg var Mågerø namnet på halvøya, men då Noreg vart medlem av NATO vart namnet endra til Måkerøy av estetiske omsyn. Sidan er namnet endra tilbake til det opphavlege Mågerø.

Mågerø har båthamn, båtbyggeri og militær luftovervakingsstasjon. Luftforsvarets stasjon Mågerø eller Control and Reporting Centre (CRC) Mågerø er den største arbeidsplassen i kommunen etter Tjøme kommune. Her ligg òg kongefamilien sin private feriebustad. Av tryggingsgrunnar er den plassert ved det militære området. Mågerø hadde i over 40 år tre umiskjennelege radardomar som landemerke, synleg for båttrafikk og andre. Desse vart fjerna sommaren 2006.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Zoombart kart og luftfoto over Mågerø
Romsdalshalvøya

**Romsdalshalvøya** er ei halvøy i Møre og Romsdal på 1560 km². Halvøya er ein del av Romsdal og Nordmøre og er avgrensa – frå inst i Romsdal, ut til havet, til inst på Nordmøre – av Eresfjorden (mot vest), Langfjorden (mot sør), Romsdalsfjorden (mot sør), Julsundet (mot vest), Hustadvika (mot nord), Kornstadfjorden (mot aust), Kvernesfjorden (mot nord), Batnfjorden (mot nord), Tingvollfjorden (mot aust) og Sunndalsfjorden (mot aust). 

Halvøya omfattar mesteparten av Nesset, Molde og Gjemnes kommunar, og heile Fræna og Eide kommunar, og grensar i søraust mot Sunndal kommune. Byen Molde er den største tettstaden.

Det bur om lag 43&nbsp;000 menneske på halvøya, på øya utanfor bur ytterlegare om lag 5&nbsp;000 menneske.
Skriverøya

**Skriverøya** er ei halvøy i Iddefjorden i gamle Idd kommune. Her finst kulturminne frå jarnalderen, den store nordiske krigen og steinhoggarane sine glansdagar.

## Bakgrunnsstoff
* Skriverøya
Sværholthalvøya

**Sværholthalvøya** er ei halvøy i Finnmark mellom Porsangerfjorden i vest og Laksefjorden i aust. Halvøya er delt mellom Nordkapp, Porsanger og Lebesby kommune.
Vesterøya

**Vesterøya** er ei halvøy utanfor Sandefjord.

## [[Strand|Strender]]
* Asnes
* Tangen
* Sjøbakken
* Langeby
* Vøra
* Fruvika
* Grubesand


Fil:Sandefjord Langeby.JPG|Langeby
Fil:Sandefjord Voera.JPG|Vøra
Fil:Sandefjord Tangen north.JPG|Tangen nord
Fil:Sandefjord Tangen south.JPG|Tangen sør
Østerøya

**Østerøya** er ei halvøy i Sandefjord kommune. Ho grensar i vest mot Mefjorden og i aust mot Tønsbergfjorden. Sjømerket Tønsberg tønne ligg ytst på halvøya.

På sørspissen av halvøya ligg eit turområde med bade- og fiskeplasser. Her ligg òg eit freda område. Dette er ein «svartor-sumpskog» som er ein sjeldan og artsrik biotop. Her finst store mengder ramslauk, sverdlilje og orkideen vårmarihand.

## Historie
Austerøya var befeesta under den andre verdskrigen.

## Anna
Spelefilmen *[[Hodet over vannet]]*, regissert av Nils Gaup, vart spelt inn på sørspissen av Austerøya.

## Strender
* Skjellvika
* Flautangen
* Nordre Trubervika
* Strandvika
* Ertsvika
Elvar i Noreg

Dette er ei liste over dei lengste elvane i Noreg. Lengd i kilometer står i parentes.

#### Sortert etter lengd

* Glomma (601)
* Pasvikelva og Ivalojoki (380, 140 km i Noreg)
* Numedalslågen (352)
* Gudbrandsdalslågen og Vorma (351)
* Tanaelva (348)
* Drammensvassdraget (301)
* Skiensvassdraget (251)
* Begna (250)
* Otra (245)
* Trysilelva (233)
* Alta (229)
* Namsen (228)
* Hallingdalselve og Snarumselva (220)
* Arendalsvassdraget (209)
* Orkla (171)
* Renaelva (165)
* Vefsna (163)
* Nea-Nidelvvassdraget (156)
* Karasjohka (155)
* Gaula (145)

## Se også
* Vassdrag i Noreg

## Kjelde
* Noregs vassdrags- og energidirektorat http://www.nve.no/modules/module_109/publisher_view_product.asp?iEntityId=2808
Vassdrag i Noreg

Dette er ei liste over vassdrag i Noreg sortert etter nedslagsfelt: 

*Glomma (41&nbsp;917&nbsp;km&sup2;)
**Gudbrandsdalslågen/Vorma (Del av Glommavassdraget) (17&nbsp;412&nbsp;km&sup2;)
***Otta (3&nbsp;948&nbsp;km&sup2;)
**Rena (3&nbsp;967&nbsp;km&sup2;)
*Pasvikelva (18&nbsp;404&nbsp;km&sup2;) 
*Drammensvassdraget (17&nbsp;034&nbsp;km&sup2;)
**Hallingdalsvassdraget (5&nbsp;237&nbsp;km&sup2;)
**Begnavassdraget (4&nbsp;875&nbsp;km&sup2;)
**Soknavassdraget (644&nbsp;km&sup2;)
*Tanaelva (16&nbsp;309&nbsp;km&sup2;)
**Karasjohka 5&nbsp;044&nbsp;km&sup2;)
*Skiensvassdraget (10&nbsp;772&nbsp;km&sup2;)
**Tinnvassdraget (4&nbsp;115&nbsp;km&sup2;)
*Altavassdraget (7&nbsp;373&nbsp;km&sup2;)
*Namsen (6&nbsp;277&nbsp;km&sup2;)
*Målselva (6&nbsp;145&nbsp;km&sup2;)
*Numedalslågen (5&nbsp;577&nbsp;km&sup2;)
*Trysilelva (5&nbsp;427&nbsp;km&sup2;) 
*Vefsna (4&nbsp;119&nbsp;km&sup2;)
*Arendalsvassdraget/Nidelva (4&nbsp;025&nbsp;km&sup2;)
*Ranelva (3&nbsp;847&nbsp;km&sup2;)
*Otra/Setesdalsvassdraget (3&nbsp;737&nbsp;km&sup2;)
*Gaula (3&nbsp;658&nbsp;km&sup2;)
*Nea-Nidelvvassdraget (Trøndelag) (3&nbsp;109&nbsp;km&sup2;)
*Orklavassdraget (3&nbsp;052&nbsp;km&sup2;)
*Kragerøvassdraget (1&nbsp;242&nbsp;km&sup2;)
*Herrevassdraget (270&nbsp;km&sup2;)
*Sandviksvassdraget (200&nbsp;km&sup2;)

## Sjå òg
* Elvar i Noreg

## Fotnotar
Svinna

**Svinna** (eller **Svinndalselva**) er ei elv som spring ut frå Sæbyvannet, renn vestover via Flesjøvannet, og ut i Vansjø ved Roos i Våler kommune i Østfold. Høgdeskilnaden mellom Sæbyvannet (46 m.o.h.) og Vansjø (25 m.o.h.) er 21 meter. Tidlegare vart eit av vassfalla i Svinna nytta til å drive oppgangssaga «Frølandsaga». 

Vassdraget strekkjer seg vidare austover til Rusviktjern og sørover til Ravnsjø som begge renn ut i Sæbyvannet. Rusviktjern og Ravnsjø er henholdvsis drikkevasskjelde og reservedrikkevasskjelde for Våler kommune. 

Svinna er ei av fire tilførselselvar til Vansjø, og har ei midlere vassføring ved utløpet i Vansjø på 1,6 m³/sek.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Svinna|Svinna]]» frå ,  den 1. mai 2008.*
Stenselva

**Stenselva** er elva mellom Aspern, Brekke sluser og Femsjøen i Haldenvassdraget. Ho er 7 km lang. 

Ved Krappeto og Brekke var det eit fall på til saman 26,6 meter. Dette vart utnytta til ein kraftstasjon for å forsyne byen med kraft. Stasjonen stod ferdig i 1924, det same gjorde dei fire slusekamra som løfta båten «Engebret Soot» 26,6 meter frå Ganerødelva til Stenselva.
Raumelv

::*For andre tydingar, sjå [[Rauma (fleirtyding)]]
*'Raumelv** eller **Rauma''' er eit gammalt namn på dei nedre delane av Glomma, den delen som ligg nedanfor Romerike.

## Kjelder
* Fredrikstad byleksikon
Rakkestadelva

**Rakkestadelva** er ei elv i Rakkestad kommune. Ho startar i Kolbjørnsviksjøen, og går gjennom Skjølja før ho kryssar Rv124 og renn gjennom sentrum av Rakkestad, der det er laga til fiskeplassar for rullestolbrukarar. Av fiskar ein kan få i Rakkestadelva er åbor, brasme, flire, gjedde, hork, laue, mort, niøye, stam, sørv, aure og ål.

Sideelvar til Rakkestadelva er Dørja, Schieselva og Tjæra. Elva renn ut i Glomma ved Brekke, der det er ein elvekraftstasjon, Brekke kraftverk. Buer kraftverk er eit anna kraftverk i elva.

## Bakgrunnsstoff
* Elvefiske i Rakkestad
Mørkelva

**Mørkelva** er ei elv i Østfold. Ho har utspringet sitt i Bergsjøtjern i Våler kommune og munnar ut i Vansjø. Mørkelva er ei av fire tilførselselvar til Vansjø, og har ei midlare vassføring ved utløpet i Vansjø på 0,9 m³/sek.
Veidalselva

**Veidalselva** (eller **Kirkelva**) er ei elv som har utspringet sitt i Bølertjern i Indre Østfold kommune i Østfold, og munnar ut i Vansjø. Elva er ei av fire tilførselselvar til Vansjø, og har ei midlare vassføring ved utløpet i Vansjø på 0,6 m³/sek.

## Kjelder
Hobølelva

**Hobølelva** har utspringet sitt i Sværsvann i Oslo, og munnar ut i Vansjø i Østfold. Elva tar òg ein tur innom Bjørnerødvannet. Hobølelva er den største av fire tilførselselvar til Vansjø, og har ei midlare vassføring ved utløpet i Vansjø på 5,4 m³/sek.
Enningdalselva

**Enningdalselva**, òg kalla **Berbyelva**, ligg heilt sør i Østfold i Halden kommune. Ho renn gjennom Enningdalen, mellom Bullaren i Sverige og Iddefjorden og er om lag 13 km lang.

Enningdalselva er ein del av Enningdalsvassdraget som har kjeldene sine i Nordre- og Søndre Boksjø, og Nordre-, Midtre- og Søndre Kornsjø som ligg i grensetraktene mellom Aremark/Halden og Dals Ed i Sverige. Vidare gjennom Kynne älv og Bullaren i Sverige. Frå her renn elva som Enningdalselva til Iddefjorden. Av større sidevassdrag kjem eit frå Ørsjøen, som sluttar seg til Enningdalselva 1 km før Iddefjorden. Frå Lysevatn og Øvre Elgvann renn Elgå og renn saman med vassdraget ved riksgrensa ved Holtet. Heile vassdraget er om lag 70 km langt, med eit nedbørsfelt på 780 km². 1/3 av nedbørsfeltet er i Østfold og 2/3 i Dalsland/Bohuslän i Sverige.

Enningdalselva er kjent som ei god lakseelv, med rekordlaks på 17,7 kg(Jim Arne Olsen) og gjennomsnittsvekt på 4,5 kg.

Vassdraget vart tidlegare nytta til tømmerfløyting, møller, kverner, sagbruk, ålefiske og perlefiske. Restar av gamle demningar og fløytningsinnretningar kan ein sjå fleire stader i sidevassdraga. Òg ålefiske vart tidlegare viktig. 

Elva er verna i samsvar med Verneplan IV for vassdrag.

## Bakgrunnsstoff
* Enningdalselva .
* AJFF Halden.
Elgåfossen

**Elgåfossen** er den høgaste uregulerte fossen i Østfold med eit fall på 46 meter. Han ligg lengst sør i Østfold, nær Holtet i Enningdalen. Grensa mot Sverige går midt i fossen. Den er derfor òg den høgaste uregulerte fossen i Bohuslän. Elgåfossen, som er ein del av Elgå, renn ut i Enningdalselva.

Ved fossen kan ein sjå restar av gamle Saga husmannsplass (frå 1859), med tømmerdrift, sag og mølle. Rundt fossen kan ein sjå grunnmuren etter mølle, gamle møllesteinar, stenpilarar frå tømmerrenne som gjekk ned fossen. Plassen var busett til frampå 60-talet. Rundt fossen er det no opparbeida natursti og det er mogeleg å krysse elva via bruer både over og under fossen.

Fossen kan ein nå via rasteplass ved riksveg 22, om lag 700 meter nord for riksgrensa.
Sørkedalselva

**Sørkedalselva** er ei elv i Sørkedalen i Oslo kommune. Elva vert til der elvane Langlielva og Heggelielva (frå respektive Langlivann og Nordre og Søndre Heggelivann) renn saman. Elva renn frå der inn i Bogstadvannet og vidare ned til Lysakerelva. 

Sørkedalselva er til ei viss grad egna for flugefiske sidan ein kan vade stort sett heile strekninga, men den tette vegetasjonen langs breidda stiller ein del krav til fiskaren sin erfaring. Fisken er derimot liten, normalt ikkje større enn 200&ndash;300 gram, men fisk på opptil 2,5&nbsp;kg er vorte fanga her. Dei seinare åra har det vorte sett ut ein del aure frå 300 til 500 gram av Oslomarka Fiskeadministrasjon.

Sørkedalselva er elva som Brødrene Dal padla på i serien *[[Brødrene Dal og Professor Drøvels hemmelighet]]* frå 1978. I serien vart elva kalla *Overfloden*.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Sørkedalselva|Sørkedalselva]]» frå ,  den 1. mai 2008.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
* Trygve Christensen: *Sørkedalsvassdraget og Sørkedalen*. Eget forlag. 1997. ISBN 82-992916-1-5
Langlielva

**Langlielva** er ei elv i Ringerike og Oslo. Ho kjem frå Langlivannet og renn sørover gjennom Langlidalen til ho møter Heggelielva frå Heggelivatnet, og dannar Sørkedalselva.
Lysakerelva

**Lysakerelva** er ei elv som renn frå Bogstadvannet i Oslo og munnar ut i Indre Oslofjord på Lysaker, i det som vert kalla Lysakerfjorden mellom Fornebu og Bygdøy. Elva høyrer til Oslomarkavassdraga. Kjelda til Lysakerelva er Langlivann og Nordre og Søndre Heggelivann. Utløpa deira, Langlielva og Heggelielva, renn saman i Sørkedalen og vert frå der kalla Sørkedalselva, som renn inn i Bogstadvannet.

Sidan 1848 har den 7,4&nbsp;km lange elva danna grense mellom Oslo og Bærum. Namnet kjem av garden *Lysaker*, som ligg på Bærumsida av elva.

Tidlegare vart elva nytta som kraftkjelde til smelteomnar, møller og sagbruk, mellom anna Voksen Mølle og Grini Mølle, og langs elva finst det fleire ruinar etter sagbruk og møller. Elva vart tidleg *industrialisert* og av brukarane var Granfos Brug, O. Mustad & Søn og Lysaker Kemiske Fabrik. Om vinteren drog hushaldningane langs elva nytte av isen til is-skapa sine.

Elva har mange fossar og stryk, og vert i vårflaumen nytta til padling. Sjølv om vassføringa ikkje er av dei aller største, har elva nok slynger og stryk til at ho vert nytta til trening av dei beste elvepadlarane i Noreg.

Det går turstiar langs stort sett heile elva. I januar 2007 vart det oppdaga hærverk på over hundre tre i den verna skogen langs elva.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Lysakerelva|Lysakerelva]]» frå , den 1. mai 2008.* 
*** oppgav desse kjeldene:*


## Bakgrunnsstoff
* Oslo Elveforum om Lysakerelva
Ljanselva

**Ljanselva** er ei lita elv som renn frå Nøklevann i Østmarka (Oslo), gjennom tett busetnad og verneverdig urskog, ned til Bunnefjorden. Elva er fiskeførande og har aure i dei øvre delane, medan den nedre delen er sjøaure- og lakseførande ved hjelp av ei laksetrapp.

Ljanselva drenerer Dalsbekken, Gjersrudbekken, Prinsdalsbekken og Lusetjernbekken.

## Ljanselva miljøpark
**Ljanselva miljøpark** er eit område med kultur og natur langs elva. All *urskog* i Noreg er (automatisk) freda.
* Sagdammen ved Skullerud.
* Sagstua frå 1800-talet.
* Ein merka kultursti frå Rustadsaga til sjøen.
* Eit område på om lag 100 meter på begge sider av elva frå Rustadsaga til sjøen er verna, dels som friområde, dels som naturvernområde (vedteke av Oslo bystyre juni 2003).

## Elveløpet
Ljanselva startar ved Lutvann i Austmarka og renn via Nøklevann ved Rustadsaga og ned i Skraperudtjern. Ljanselva renn forbi Skullerudstua, og ned til Sagstua nær Skullerudkrysset. Ved Hauketo møter Ljanselva Gjersrudbekken og Prinsdalsbekken. Ned Liadalen til fisketrappen ved Hallagerbanen renn ho gjennom Ljanselva naturpark. Ved Fiskevollbukta renn elva saman med Lusetjernbekken og ut i Bunnefjorden.
Ilabekken i Oslo

**Ilabekken**, tidlegare **Akersbekken**, er ein bekk i Oslo som i dag er overkvelva. Bekken har utspring på Tåsen, renn gjennom Voldsløkka, og følgjer derfrå Uelands gate ned Iladalen. Bekken kryssar Maridalsveien nedanfor Gamle Aker kyrkje og renn ut i Akerselva ved Nedre Foss. På Tåsen og ved Nordre gravlund renn fleire småbekkar inn i hovudløpet både aust- og vestfrå.

Akersbekken vart lukka frå utløpet til Alexander Kiellands plass mellom 1887 og 1898. Øvre del av løpet, som òg vert kalla **Tåsenbekken**, vart lagt i røyr mellom 1898 og 1920. 

Bekkedalen vart fram til lukkinga kalla Ringsdalen, og var ei markant terrengform mellom Maridalsveien og St. Hanshaugen/Lovisenberg. I Iladalen er terrenget enkelte stader fylt opp heile 12 m, slik at terrenget ikkje lenger minner om den forsvunne Ringsdalen.

Det er laga planar om å opne Ilabekken att på enkelte strekningar.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Ilabekken (Oslo)|Ilabekken (Oslo)]]» frå ,  den 1. mai 2008.*
Skreppestadbekken

**Skreppestadbekken** er eit sidevassdrag til Haldenvassdraget, på Bjørkelangen i Aurskog-Høland kommune. Ho har utspringet sitt i Stigen-traktene mot Lierfoss og utløp i Bjørkelangen.
Risa

**Risa** er ei elv i Eidsvoll kommune i Akershus. Elva er stilleflytande og i sjølve elva og langs ho inngår ulike typar vass- og sumpvegetasjon. Elvane Vorma, Andelva, Risa, Nessa og Jøndalsåa er omfatta av fuglelivsfreding. I europeisk sammanheng er det peikt ut som eitt av dei viktigaste fugleområda i Sør-Noreg. Dette er område med svært rikt fugleliv og i tillegg eit svært rikt planteliv. Det er rikt med ferskvassmuslingar, ande- (Anodonta anatina) og spesielt svanemusling (Anodonta cygnea) som til no berre er registrert i Transjøen og Hersjøen i Noreg.

## Utvalgte hekkande fugleartar
* Dvergspett (Dendrocopos minor)

## Utvalgte fiskeartar
* Åbor (Perca fluviatilis)
* Gjedde (Esox lucius)
* Harr (Thymallus thymallus)
* Lake (lota lota)
* Mort (Rutilus rutilus)
* Aure (Salmo trutta)

## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
* Fiskearter i Eidsvoll
Firth of Thames

**Firth of Thames**  er ei stor havbukt nord på Nordøya på New Zealand. Ho er utløpet til elvene Waihou og Piako. Den førstnemnde vart tidlegare kalla Thames River, etter byen Thames som ligg på søraustkysten i bukta.

Bukta ligg i sørenden av Haurakigolfen, søraust for byen Auckland. Ho dekkjer ein graben mellom Coromandelhalvøya og Hunua Ranges som held fram inn i Hauraki Plains i sør.

## Vern
Firth of Thames er ein viktig tilhaldsstad for vadefuglar, og er rekna mellom våtmarksområde av internasjonal interesse i Ramsarkonvensjonen. Fuglelivssenteret *Miranda Shorebird Centre*, drive av Miranda Naturalists' Trust, ligg på vestbreidda i bukta ved Miranda.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Firth of Thames|Firth of Thames]]» frå , den 1. mai 2008.*
Såna

**Såna** eller **Hølenselva** er eit vassdrag i Vestby kommune i Akershus. Ho oppstår der fleire mindre bekkar frå Ås og Hobøl renn saman, og går gjennom Såner og Hølen for så å renne ut i Oslofjorden ved Son.

Elva var grunnlag for at Hølen vart ladestad &ndash; visstnok den einaste ladestaden som låg inne i landet i Noreg &ndash; og dermed òg ein stor del av rikdom til Son i hollendartida. 

Etter lang tid med kraftig forureining frå landbruk, søppelfyllingar og kloakken i Hølen har elva vorte reinsa kraftig opp. Det er bygd ein turveg og sykkelsti frå Hølen til Son, og elva er farbar med småbåtar opp til stryka nedanfor Hølen. 

Opphavet til namnet er ukjent, men ein meiner at ho har gjeve namn til Son.
Nittelva

**Nittelva** er ei elv som har utspringet sitt ved Grua der ho raskt renn ned til Harestuvatnet i den sørlege delen av Lunner kommune i Akershus fylke. Elva renn roleg vidare sørover og endar etter om lag 37 km i Øyeren. Elva har da tilbakelagt ei strekning på 37 km, og har hatt eit fall på om lag 30 meter. Elva høyrer til oslomarkvassdraga.

Den nordre delen av Nittelva renn gjennom Hakadal og vert der kalla Hakadalselva. Ferda mot Øyeren byrjar med brusande stryk og går over i ei brei, roleg og meandrerande flod gjennom Nittedal. Dei siste kilometrane dannar elva eit skilje mellom Strømmen og Lillestrøm i eit industrialisert område før den endar i eit innlandsdelta ved nordenden av Øyeren i Rælingen. Nitelva og breiddene til elva utgjer eit variert og frodig belte gjennom skogsområde, jordbrukslandskap og busetnad.

## Namnet på elva
Nittelva, uttala [²nitæɽʋɑ], heitte på norrønt *Nitja*. Tydinga av dette namnet er noko usikkert, men det kan ha samanheng med ordet *net*, i tydinga fiskegarn. Det kan òg komme frå verbet *hnita*, som betyr "å støte saman" (t.d. bølgjer som støyter saman). Elva danna ein viktig del av livsgrunnlaget for dei tidlegaste busetnadane i området, og vassdraget har vorte utnytta til mellom anna isskjering, tømmerfløyting og drift av møller, sagbruk og kraftverk. Fleire stader langs Nittelva finst restar etter slik verksemd og mange stadnamn langs elva gjenspeglar tidlegare bruk av naturressursane.

Det er relativt vanleg, truleg mest i Nittedal, å skrive elvenamnet med éin **t**, altså "Nitelva", men kommunenamnet med to **t**-ar, altså **Nittedal**. Denne skilnaden bryt med offisiell norsk skrivemåte, som krev to **t**-ar i både elvenamnet og kommunenamnet. Skrivemåten "Nitelva" har basis i korkje nyare eller tradisjonell uttale eller i historia til namnet, og er difor ikkje følgd her.
## Flora og fauna
Elva er godt eigna til sportsfiske. Opp til Rotnesfossen finst dei fleste av ferskvassfiskane i Noreg, og 21 artar er registrert. Av desse er gjedde, gjørs, åbor og karpefisker dei vanlegaste. Nord i vassdraget finst òg ein bestand av aure. Langs elva kan ein òg oppleve eit innhaldsrikt og variert dyre-, fugle- og planteliv, og har ein viktig økologisk funksjon som leveområde og spreiingskorridor for ein rekke artar. Her kan ein oppleve både tett granskog, frodig lauvskog, myrer, blomsterenger, sivskog og vassplanter. Av dyre- og fugleartar langs elva finn ein bever, gråhegre og rådyr. På grunn av det biologiske mangfaldet er Nitelva eit verna vassdrag, og i nedre del av vassdraget er det oppretta to naturreservat; Sørumsneset og Nordre Øyeren naturreservat.
Hegga

**Hegga** eller **Skithegga** er ei lita elv i Asker kommune som har utløpet sitt i Grodalselva få meter etter at ho renn ut frå Gjellumvannet og ovanfor Kistefossdammen i Heggedal. Hegga startar i Kjekstadmarka ved Heggsjøen og renn forbi Åsåker og gjennom Røyken sentrum. Så renn elva vidare forbi Hallenskog før ho kjem til Heggedal.

Elva har tilsig frå ein del småbekkar langs ruta si som Hengefoss ved Hallenskog. 
Hegga har normalt liten vassføring, men om våren etter snøsmeltinga eller etter kraftig 
nedbør flyt ho over breiddene sine fleire stader, spesielt mellom Hallenskog og Heggedal der
fleire jorde vert ståande under vatn.

Namnet stammar kanskje frå trenamnet *Heggr*.
Neselva

**Neselva** er namnet på den nedre strekninga av ei lita elv som renn gjennom Nesbru i Asker kommune. Ho har utspring i Vestmarka, og har òg andre namn på sin veg mot Holmenbukta i Indre Oslofjord, der ho renn ut i vika mellom halvøya Landøya og fastlandet elles ved Holmen.

Elva heiter Neselva frå ho renn ut av Åstaddammen oppstrøms for dei store fyllingane for dei to jarnbanelinene Drammensbanen og Askerbanen over eit dalsøkk elva gjekk fritt gjennom i si tid, men no i kulvert gjennom fyllingane. Derfrå fell elva ned mot den store sletta som strekkjer seg mellom høgdedraga på båe sider frå Slependrenna til Holmenbukta, og går i boge gjennom dette treerenget fram til Holmenbukta. Namnet Neselva har elva fått etter Nes-gardane som tidlegare låg på høgdedraget mellom elva og sundet mellom Nesøya og fastlandet. Ei steinkvelvbru frå sist på 1700-talet over denne elva for den gamle, og no oppstykka vegen mellom Oslo og Drammen (som i dag heiter Nesbruvegen på denne parsellen, tidlegare Gamle Drammensveg), har gjeve namnet til staden Nesbru. Brua ligg der enno og er framleis i bruk som gangveg og tuilkomst til eigedomar, men har kome i skuggen av ei ny betongbru for biltrafikken rett attmed og oppstraums for gamlebrua.

Ovanfor Åstaddammen heiter elva Stokkerelva etter garden Stokker i Asker kommune, og høgare opp i Vestmarka, over grensa til Bærum kommune, er namnet fyrst Svartebekken, deretter Delingsbekken. Åstaddammen, som har namnet etter Åstad gard, er restane etter eit kunstig tjern som eigaren av Åstad fekk laga om lag år 1900 ved å demma opp elva med ein demning av granitt. På dette viset vart det ein liten sjø i ein park han bygde i dalsøkket som elva renn i, slik at han kunne utstyre parken med både ein robåt og ei bru.
Mjerma

**Mjerma** i Aurskog-Høland i Akershus er ei elv i Haldenvassdraget som strekkjer seg frå Mjermen i aust til Hølandselva i vest. Elvestrekninga har eit fall på om lag 47 meter frå Bønsdammen ved Mjermen til Hølandselva, og ved Lundsfossen vert fallet utnytta i produksjon av vasskraft. Tidlegare var elva viktig for tømmerfløyting - tømmeret frå Sootkanalen vart ført gjennom innsjøane Setten og Mjermen ned til Mjerma.
Lierelva i Akershus

**Lierelva** i Aurskog-Høland i Akershus er ei elv i Haldenvassdraget som strekkjer seg frå Floen (Ulviksjøen) i nord til Bjørkelangen (Bjørkelangensjøen) i sør. Utanom fossefallet ved Lierfoss og den nordlegaste strekninga nærast Floen har elvestrekninga lågt fall og elva meandrer seg gjennom botn av hovuddalføret i Aurskog. I tidlegare tider hadde elva ein rik bestand av edelkreps. Tidlegare var ho òg viktig for tømmerfløyting. Sør for Lierfoss er elvestrekninga prega av senkninga i Bjørkelangen på midten av 1900-talet, ved at elveløpet har grave seg ned til eit lågare nivå med bratte leirskråningar som resultat.
Kampåa

**Kampåa** er ei elv i kommunane Nes og Eidsvoll i Akershus fylke. Elva renn ut frå Utsjøen, gjennom Fenstad og ut i Ua før ho renn ut i Glomma.
Jøndalsåa

**Jøndalsåa** er ei elv i Eidsvoll kommune. Elvane
Vorma, Andelva, Risa, Nessa og Jøndalsåa er omfatta av fuglelivsfreding. I
europeisk samanheng er området sett på som eitt av dei viktigaste fugleområda i Sør-Noreg. Dette er område med svært rikt fugle- og planteliv. Ved utløpet av Jøndalsåa, vart bekkebuksvømmaren (Sigara hellensii) funne. 

## Utvalte fiskeartar
* Åbor (Perca fluviatilis)
* Gjedde (Esox lucius)

## Fotnotar
NOIL

**Nordre Oppdalen idrettslag** (NOIL) er idrettslaget i grenda Nordre Oppdalen i Lunner kommune i Akershus. Laget vart skipa i 1973, og har mellom anna vore aktivt innan idrettane fotball, handball, langrenn, hopp og turn, og driv trenings- og trimgrupper. 

Laget rår over eit grendehus (NOIL-huset), ein fotballbane, ein ballbinge og ei lysløype. Noverande leiar (2012) er Per Almqvist.

## Bakgrunnsstoff
*
Hølandselva

**Hølandselva** i Aurskog-Høland i Akershus er ei elv i Haldenvassdraget som strekkjer seg frå Fossersjøen i nord til Skulerudsjøen i sør. Elvestrekninga har lågt fall (om lag 1 meter frå Fossersjøen til Skulerudsjøen) og elva meandrer seg gjennom Hølandsbygdene og er framkommeleg for småbåtar heile vegen. I tidlegare tider hadde ho ein rik bestand av edelkreps og var ei viktig elv for tømmerfløyting. Aust for tettstaden Hemnes renn Hølandselva gjennom Bergsjø naturreservat som er særleg viktig for rastande fuglar på trekk om våren og hausten.
Gørrelva

**Gørrelva** er ei elv på Lierfoss i Aurskog-Høland kommune. Gørrelva renn frå Dyrrudtjernet og ned til Lierelva som er ein del av hovudvasstrengen av Haldenvassdraget.

Der Gørrelva passerer Fv237 er elva lagt i to store og karakteristiske kulvertrøyr, den såkalla Høgbrua. Det går mykje stor gjedde i Gørrelva om våren når gjedda frå Bjørkelangensjøen og Lierelva skal gyte i Dyrrudtjernet.
Eidsbekken

**Eidsbekken** er eit sidevassdrag til Haldenvassdraget, på Bjørkelangen i Aurskog-Høland kommune. Ho startar i Eidsdammen, passerer Eidsverket og renn ut i Lierelva. Vassfallet ved Eidsverket er tidlegare vorte utnytta industrielt. Eidsbekken har gjeve namn til bustadvegen Eidsbekken på Bjørkelangen. Eidsbekken har eit fall på 47,8 meter frå Eidsdammen til Lierelva.
Askerelva

**Askerelva** er namnet på ei strekning av ei elv som renn frå Mikkelsbonn i Vestmarka i Oslomarka, via Semsvannet, Asker sentrum og Bondivann og ut i Blakstadbukta i Oslofjorden.

Øvste del av elveløpet vert kalla *Korselva*, som renn ut i tjernet *Fløyta*. På nedsida heiter elva *Gupuelva*, som renn ut i Semsvannet. Ved utløpet frå Semsvannet ligg gamle Sem Sag, Høveldammen, Sagdammen, Høvleriet, saga og verkstaden til Seheims ski- og hjulmakerverkstad. Frå der renn elva sørover gjennom Asker sentrum (som er administrasjonsstaden i Asker kommune og vidare ut i Bondivann. Ved utløpet av Bondivann vart det på slutten av 1800-talet bygd ei demning med kraftverk ved etablering Christiania Kapselfabrikk i dette området. Frå der renn elva austover til *Mølladammen* og vidare ut i Blakstadbukta. Den nedre delen av elva vert kalla *Blakstadelva*.

Askerelva er ei bra aureelv.
Spiterstulen

**Spiterstulen** er ei turisthytte i Jotunheimen på 1100 moh. ved skoggrensa i Visdalen. Spiterstulen var opphavleg ei setergrend til slektsgarden Sulheim som vart utvida for gjester første gong i 1836. Gjennom seks generasjonar har staden vorte utbygd og modernisert, men det gamle preget er bevart - med fleire små og store hus i eitt tun. Sesongen på Spiterstulen varer frå rundt 1. mars til rundt 1. mai og frå rundt 20. mai til rundt 15. oktober.

Hytta ligg like aust for Galdhøpiggen og vest for Spiterhøi.

## Bakgrunnsstoff
Andelva

**Andelva** er ei elv i Eidsvoll kommune. Ho renn frå utløpet av Hurdalssjøen ved Eidsvoll verk og ned til samløpet med Vorma ved Sundet (Eidsvoll sentrum). Det er registrert 15 forskjellige fiskeartar i Andelva og det er gode høve for fisking. Andelva er derimot freda i perioden 15. september til 1. mai.

## Utvalgte fiskeartar
* Åbor (Perca fluviatilis)
* Gjedde (Esox lucius)
* Harr (Thymallus thymallus)
* Lake (lota lota)
* Mort (Rutilus rutilus)
* Aure (Salmo trutta)

## Bakgrunnsstoff
* Fiskeartar i Eidsvoll
Rikskanslar i Storbritannia

**Rikskanslar i Storbritannia** (engelsk *Lord High Chancellor*, tidlegare *Lord Chancellor* eller berre *Chancellor*), før 1707 **rikskanslar i England**, er eitt av dei høgaste embeta i regjeringa i Storbritannia. Rikskanslaren er ein høgare statsoffiser, og vert utnemnd av monarken etter råd frå statsministaren. Det skal normalt utnemnast ein adeleg person, men det er ikkje noko lovmessig hinder for at andre vert utnemnde. Jack Straw, som ikkje hadde nokon adelstittel, vart rikskanslar i 2007.

Mellom pliktene til rikskanslaren i Storbritannia finn ein mellom anna presidentskapet i Overhuset, deltaking i regjeringskollegiet, leiing av det juridiske apparatet og oppbevaring av det britiske riksseglet. Ansvarsområdet er blitt innskrenka på 2000-talet.

## Historie

Embetet har opphavet sitt i det karolingiske monarkiet, der ein kanslar fungerte som vaktar av kongen sitt segl. I England blei dette innført seinast ved normannarane si erobring i 1066, og kanskje tidlegare. Nokre kjelder hevdar at den første rikskanslaren i England var Angmendus, utnemnd i 605, det vil sjå lenge før England oppstod som ei samla statsdanning, noko som gjer det til ei tvilsam opplysing. Andre kjelder hevdar at den første som utnemnde ein rikskanslar var Edvard Bekjenneren, som døydde i 1066; dette plasserer opprettinga i åra rett før normannarane sin invasjon. Det blei vanleg gjennom mellomalderen at embetet blei gjeve til ein biskop. Fleire av erkebiskopane av Canterbury var òg rikskanslarar. 

I staden for ein rikskanslar kan det utnemnast ein «seglvaktar», *Lord Keeper of [[det britiske riksseglet|the Great Seal]]*. Ein som held dette embetet har same ansvar og mynde som rikskanslaren har; den einaste skilnaden ligg i korleis ein vert utnemnd. I tillegg er det mogeleg å la ein komité i fellesskap utføre rikskanslaren sine oppgåver. Sidan 1800-talet har ein ikkje brukt desse alternativa.

Tony Blair føreslo i 2003 å avskaffe embetet, fordi det inneber svært stor makt på sida av det folkevalde styret. Eit forslag om dette blei lagt fram av Blair-regjeringa i Underhuset i 2004, vart seinare endra til ei innskrenking av embetsansvaret. 

## Embetshaldarar

Lista er delt i to: Rikskanslarar i England fram til 1707, då England og Skottland gjekk i union, og i Storbritannia etter dette. Skottland hadde fram til 1708 eigen rikskanslar.

## Rikskanslarar og seglvaktarar i England, 1068–1707

## Rikskanslarar og seglvaktarar i Storbritannia frå 1707

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Rikskansler i Storbritannia|Rikskansler i Storbritannia]]» frå , den 2. mai 2008.*
Mengdelære

**Mengdelære** er ei grein av matematikken som studerer mengder som er samlingar av lekamar. Sjølv om alle lekamar kan samlast i ei mengd, omhandlar mengdelære som regel lekamar som vert nytta i matematikken. 

Det moderne studiet av mengdelære starta med Cantor og Dedekind i 1870-åra. Etter at det vart oppdaga paradoks i uformell mengdelære, vart det lagt fram fleire aksiomsystem tidleg på 1900-talet, som Zermelo–Fraenkel-aksioma, der utvalgsaksiomet, er det mest kjende. 

Mengdelære vart formalisert ved å nytte førsteordens logikk og er eit av dei mest vanlege av dei grunnleggande systema i matematikk. Reglane frå mengdelære er nytta i definisjonar av nesten alle matematiske lekamar, som funksjonar, og mengdelæreomgrepa er ein stor del av matematikken. Grunnleggande fakta om mengder og medlemmer i mengdene kan verte presentert i grunnskulen, i lag med Venndiagram, for å studere samlingar av kvardagslege fysiske lekamar. I denne samanhengen kan ein studere unionen av to mengder og skjeringspunkt. Meir avanserte omgrep, som kardinalitet er ein vanleg del i matematikk for lågaregradsstudentar. 

I tillegg til å vere eit grunnleggande system i matematikken, er mengdelære òg ei eiga grein med eit aktivt forskingsmiljø. Noverande forsking på mengdelære involverer forskjellige emne om alt frå strukturen til reelle tallinjer til studiet om konsistensen til store kardinalar. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Mengdelære|Mengdelære]]» frå , den 2. mai 2008.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
*** Keith Devlin, 1993. *The Joy of Sets*. Springer Verlag.
*** Tiles, Mary, 2004 (1989). *The Philosophy of Set Theory: An Historical Introduction to Cantor's Paradise*. Dover Publications.


## Bakgrunnsstoff

**Bøker**
* Foreman, M., A. Kanamori, and M. Magidor, eds. *[http://handbook.assafrinot.com/ Handbook of Set Theory.]* 3 vols. planned; work in progress. Each chapter surveys some aspect of contemporary research in set theory. Does not cover established elementary set theory, on which see Devlin (1993).
Biljardspelet Carambole

**Carambole** er ein type biljard som blir spelt på eit biljardbord utan hol. Den mest spelte varianten er *trevallars carambole (3-Cushion)*, der spelaren skal støte ei kule og treffe begge dei andre kulene og støte innom tre vant – kantane på biljardbordet – før spelkula treffer den siste kula. Rekkefølgja er ikkje viktig.

Spelet har fått namn etter frukta carambole (stjernefrukt), som òg er namnet på den raude kula.

## Reglar

Ein får eitt poeng for kvart korrekt støt og får då halde fram spelet; ved feil tek motspelar over. Minuspoeng finst ikkje. Det finst reglar for hopp- og massestøt. Ein vinn ein kamp gjennom å nå eit avtalt tal med poeng, ofte rundt 40. Settspel til 15 er òg vanleg.

## Materiale

Carambole vert spela på eit bord utan hol. Bordet er oftast 10×5 fot stort. Større og mindre bord finst, men proporsjonane skal alltid vere to til éin. Borda blir ofte varma opp for å minske friksjonen mellom kule og filt. 

Det blir spela med spesielle kuler som er litt større og tyngre en vanlege biljardkuler. Ein bruker tre kuler: Ei kvit og ei gul kule – som dei to spelarane har som sine spelkuler – og den nøytrale raude kula.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Carambole (biljard)|Carambole (biljard)]]» frå , den 2. mai 2008.*
Brekketindane

**Brekketindane** er eit fjell (ca. 1559 moh.) i Ørsta kommune og Sykkylven kommune på Sunnmøre. Fjellet har tre toppar med ein primærfaktor på minst 50 meter. Dei tre toppane ligg på grenselinja mellom Ørsta kommune på den eine sida og Sykkylven og Stranda kommunar på den andre.

Litje Brekketinden er ca. 1550 moh., medan Søre Brekketinden er 1419 moh.

Brekketindane vart kliven fyrste gongen den 3. september 1889, av britane Geoffrey Hastings og William Cecil Slingsby.

## Kjelder

*Kristofer Randers: *Søndmøre*.
Trandalstinden

**Trandalstinden**, eller **Hjelledalstindane**, er eit fjell (1543 moh.) i Ørsta kommune på Sunnmøre. Fjellet ligg aust om Trandal-gardane på austsida av Hjørundfjorden, ei 7-800 meter i luftlinje vest om fjelltoppen Råna.

Gerald Arbuthnot, Edwin C. Oppenheim og Johannes Vigdal var dei fyrste som kleiv til topps. Det hende 20. juli 1897. Dei kalla fjellet *Tranhulstind*.

Trandalstinden har vorte nemnd som den vanskelagste tilgjengelege tinden i Sunnmørsalpane.

## Kjelder
* Helge Standal, Jon Hagen, Gunnar Wangen: *Fotturar på Sunnmøre*. Iris Forlag 2000.

## Fotnotar
9-ball

**9-ball** (eller **niarball**) er ein variant av biljard, med historiske røter i USA heilt tilbake til 1920-talet. Spelet kan spelast av eit kva som helst tal spelarar, sjølv om det mest vanlege er at to personar speler mot kvarandre. 

Niarball har blitt den mest vanlege biljardforma i konkurransesamanheng. 

## Spelet
Det blir spelt på eit vanleg biljardbord med seks lommer, og med ti kuler. Køballen, som vanlegvis er kvit, vert slått mot éin eller fleire av dei ni andre kulene. Dei andre kulene er nummererte frå éin til ni. Målet med spelet er å putte niarballen på ein måte som er lovleg etter reglane.

Dei fleste reglane er like på både profesjonelt og amatørnivå. 

I niarball må spelaren alltid treffe kula med det lågaste nummeret med køballen, før køballen treffer eventuelle andre kuler. Dette betyr ikkje at kulene må puttast i denne rekkjefølgja; ein kan putte alle kuler så lenge køballen treffer kula med lågast nummer først. Ettersom niarball ikkje er eit meldespel, kan ein òg putte niarballen på denne måten, og dermed vinne spelet. Ein spelar vinn òg dersom han puttar niarballen når han bryt i det første støtet.

Spelarane vekslar på å spele, og beheld turen dersom ein puttar ei kule. Dersom ein bommar, gjer ein feil eller vinn, blir det nestemann sin tur. Dersom ein gjer ein feil får motstandaren leggje køballen kvar som helst på biljardbordet før turen sin.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:no:9-ball|9-ball]]» frå , den 2. mai 2008.*
Farriselva

**Farriselva** er ei elv i Larvik kommune i Vestfold. Ho renn ut frå Farrisvatnet, og har ei lengd på om lag 900 m før ho munnar ut i Larviksfjorden, midt i Larvik by. Elva har med fossefallet sitt vore ei viktig kraftkjelde for industrien i Larvik sidan 1500-talet. Dei siste åra har elva hatt særs lita vassføring, mellom anna fordi drikkevassuttaket er stort.
Aulielva

**Aulielva** er eit lite vassdrag i Tønsberg kommune i Vestfold og som for ein stor del renn gjennom eit flatt landskap langs riksveg 35 til Sem. Ved Tønsberg renn ho ut i sjøen, inst i Tønsbergfjorden. 

Ordet *Aulielva* vert lokal uttalt med to tjukke l-ar og tre æ-lydar, *æuliælvæ*.
Topdalselva

**Topdalselva** (Tovdalselva) er ei 143&nbsp;km lang elv og den lengste elva på Sørlandet som framleis renn fritt heile vegen. Elva møter havet i Topdalsfjorden mellom Hamresanden og Kristiansand lufthamn, Kjevik. Ho er verna i forhold til Verneplan IV for vassdrag mot kraftutbygging frå Rjukanfossen (ikkje same foss som på Rjukan) i Åmli kommune og nordover. Gjennomsnittleg vassføring ved utløpet er 65 m³/s.

Elva har eit austleg og eit vestleg utspring som går saman i Herefossfjorden. Den austlege delen, Tovdalsgreina, er smal og langstrekt og har utspringet sitt i fjelltraktene mellom Valle i Aust-Agder og Fyresdal i Telemark. Øvre delar av vassdraget har mange innsjøar, med Straumsfjorden (757 moh.) som den største.

Den vestlege greina, Uldalsgreina, har tre tilførselselvar: Skjeggedalsåna, Vatnedalsåna og Hovlandsåna. Her er det òg ein kraftstasjon, Hanefossen kraftverk. Det er òg et mindre vasskraftverk i den nedre delen av elva.

Topdalselva får òg tilførsel frå eit tredje, noko mindre sidevassdrag, med innsjøen Ogge i sentrum. Ogge har to utløp. Det største av desse er Rettåna, som går nordover til Uldalsgreina. Dikeelva renn ut i Flakksvann i Birkenes langt nede i vassdraget.

Nedslagsfeltet er om lag 1800&nbsp;km² og det høgaste utspringet ligg på 1101 moh. Følgjande kommunar har delar av dette feltet: Fyresdal, Valle, Bygland, Evje og Hornnes, Åmli, Froland, Grimstad, Birkenes, Iveland, Lillesand og Kristiansand.

## Laksefiske
Topdalselva var lenge ei av de beste lakseelvane i landet. I åra 1880-83 var ho nummer tre i landet, rekna både etter vekt og verdi. Sur nedbør byrja å slå ut for Tovdalselva alt ved inngangen til 1900-talet. Omkring 1970 var laksebestanden i Topdalselva tapt.

Det vart starta kalking i 1997, og dette har byrja å gje resultat for fiskebestanden. I 2003 vart det fanga om lag 300&nbsp;kg laks. Dette er likevel særs lite i forhold til toppåra på 1880-talet då fangsten var over 12 tonn. Laksen kan i dag vandre opp til Herefossfjorden, ei strekning på om lag 45&nbsp;km. Tidlegare gjekk han noko høgare, til Storefoss ovanfor Gauslåfjorden.

## Namnet
Den eldste namneforma er truleg Topdalselva, men på bakgrunn av den vanlege dialektuttalen, har også skriveformene *Tovdalselva* og *Tofdalselva* i ein mindre grad vore brukte. Statens Kartverk har gjort vedtak om at namnet skal skrivast *Topdalselva*, men slik at *Tovdalselva* er jamstilt skriftform for den aller nedste delen.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Tovdalselva|Tovdalselva]]» frå , den 2. mai 2008.*
Rjukanfossen i Åmli

**Rjukanfossen i Åmli** er ein del av Tovdalselva i Åmli kommune i Agder. Fossen har høg verneverdi og vassdraget er freda opp til denne fossen.
Urkedalstindane

**Urkedalstindane** er eit fjell (1534 moh.) på Sunnmøre. Fjellet er eit grensefjell mellom kommunane Ørsta og Sykkylven. Fjellet har namn etter fjelldalen Urkedalen ved bygda Urke i Ørsta kommune.

*Søre Regndalstind* er eit anna namn på fjellet.

Gerald Arbuthnot, Edwin C. Oppenheim og Johannes Vigdal besteig toppen 18. juli 1897.

## Kjelder