open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Henry Diltz

**Henry Stanford Diltz** () er ein amerikansk folkemusikar og fotograf, som har vore aktiv sidan 1960-åra. 

Blant banda som Diltz har spelt i finn ein Modern Folk Quartet (seinare Quintet). Medan han var medlem av Modern Folk Quartet vart Diltz interessert i fotografi, møtte The Monkees, spelte på somme av innspelingane deira og tok mange bilete av bandet. Han har sidan teke bilete av mange musikarar og bilete for plateomslag. Han var den offisielle fotografen under Woodstockfestivalen, Monterey- og Miamifestivalen, og har fotografert bilete til over 80 plateomslag. 

Diltz fotograferte i 1960-åra mange av folkrockstjernene som budde i Laurel Canyon i Los Angeles. På den tida var Laurel Canyon eit senter for amerikansk musikk. Mange gryande stjerner vart trekt mot Laurel Canyon og det tilbakelente nabolaget i Hollywood Hills. «Det var ei kjensle av brorskap i alt dette - i musikkmiljøet i Laurel Canyon. Men alle folka som eg fotograferer: eg elskar musikken deira.»

I 1971 omkom nesten han og låtskrivaren Jimmy Webb i ei glideflyulukke. Webb var pilot medan Diltz filma frå baksetet. Begge fekk store skadar og filmen vart øydelagd. 

Diltz medverka med alle fotografia i boka *California Rock, California Sound* i 1978, som omhandla musikkmiljøet i Los Angeles i 1970-åra. 

Diltz har vore med å starte «Morrison Hotel» Galleries i lag med Peter Blachley og Rich Horowitz i SoHo i New York City og i West Hollywood. Galleria spesialiserer seg på musikkfotografi, inkludert hans eigne bilete. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Henry Diltz|Henry Diltz]]» frå ,  den 17. august 2015.* 
*** oppgav desse kjeldene:*


## Bakgrunnsstoff
* Fotografia til Diltz 
*CALIFORNIA DREAMING: Memories & Visions of LA 1966-1975 The Photographs of Henry Diltz
*
Ibrahim Jeilan

**Ibrahim Jeilan Gashu** () er ein etiopisk langdistanseløpar som tevlar på 5&nbsp;000 meter, 10&nbsp;000 meter og i terrengløp. Han vart verdsmeister på 10&nbsp;000 m under VM i friidrett 2011, og tok sølv på same distansen i den etterfylgjande verdsmeisterskapen 2013.

Jeilan sette sine personlege rekordar i 2006, då han var 17 år gammal. I juni månad fekk han notert 13.09,3 på halvmila i spanske Huelva, to månader seinare sprang inn til 27.02,8 på mila i eit stemne i Brussel. Same sesongen vann han 10&nbsp;000 meter i verdsmeisterskapen for juniorar.

I 2008 vart Jeilan juniorverdsmeister i terrengløp i Edinburgh, og han kom på andreplass på mila då afrikameisterskapen vart arrangert i Addis Abeba. Tre år etterpå sikra han seg gullmedaljen på 10&nbsp;000 m under friidretts-VM i Daegu, og berre 15 dagar seinare vann han same distansen ved dei panafrikanske leikane i Maputo.

Jeilan deltok ikkje i Sommar-OL 2012. Han tok sølvmedaljen på 10&nbsp;000 meter då VM i friidrett 2013 fann stad i Moskva, slått i spurten av Mo Farah frå Storbritannia.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Ibrahim Jeilan|Ibrahim Jeilan]]» frå ,  den 17. august 2015.*
Witchy Woman

«**Witchy Woman**» er ein song skriven av Don Henley og Bernie Leadon, og spelt inn av det amerikanske rockebandet Eagles. Han vart gjeven ut som den andre singelen frå debutalbumet deira, *[[Eagles av Eagles|Eagles]]*, og nådde niandeplassen på *Billboard* Pop Singles-lista og er den eianste singelen frå albumet med Henley på solovokal.

## Bakgrunn og skriving
«Witchy Woman» vart starta av gitaristen Bernie Leadon som skreiv songen medan han var medlem i the Flying Burrito Brothers. Då han kom med i Eagles, gjorde Leadon og Don Henley songen ferdig og var ein av dei første songane Henley skreiv for Eagles. Inspirasjonen for tittelen og teksten var basert på forskjellige kvinner dei hadde møtt og hugsa som forføreriske trollkvinner. Henley hadde særleg Zelda Fitzgerald i tankane etter å ha lese biografien hennar. 

## Medverkande

*Don Henley: solovokal, trommer
*Glenn Frey: korvokal, sologitar
*Bernie Leadon: korvokal, rytmegitar
*Randy Meisner: bassgitar, korvokal

## Populærkultur
Denne songen, i lag med «Desperado», vart både nytta og referert til i ein episode av situasjonskommedien *[[Seinfeld]]* og serien *[[Dharma and Greg]]*. Songen vart òg nytta i ein episode av serien *[[Cold Case]]* kalla «In the Woods». Songen vert òg nytta i filmen *[[America's Sweethearts]]* i ein scene der Catherine Zeta-Jones går ut av ein limousin. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Witchy Woman|Witchy Woman]]» frå ,  den 17. august 2015.* 
*** oppgav desse kjeldene:*


## Bakgrunnsstoff
*
Jennifer Simpson

**Jennifer Mae Simpson**, fødd **Barringer**, () er ein USA-amerikansk mellomdistanse- og hinderløpar frå Webster City i delstaten Iowa. Ho vart verdsmeister på 1500 meter under VM i friidrett 2011 og tok sølvmedaljen på same distansen i verdsmeisterskapane 2013 og 2017. Og i Sommar-OL 2016 la ho beslag på bronsemedaljen på 1500 meter.

## Aktiv
Jennifer Barringer satsa på 3&nbsp;000 meter hinder fram til 2009. Ho deltok i denne øvinga både under Sommar-OL 2008 og friidretts-VM 2009, i den sistnemnde tevlinga vart ho nummer fem med personleg rekord på 9.12,5. Etter å ha gått skadd i 2010-sesongen valde ho å prioritere 1500 meter.

Under verdsmeisterskapen i Daegu i 2011 spurta Jennifer Simpson til siger på 1500 m. Året etter lukkast ho ikkje å kvalifisere seg til 1500-metersfinalen under sommar-OL i London. Derimot sprang ho inn til VM-sølv på 1500 m under VM i fridrett 2013 i Moskva. I 2014-sesongen forbetra ho den personlege rekorden på 1500 m til 3.57,2 då ho vart nummer to i Diamond League-stemnet i franske Saint-Denis. Etter å ha sikra seg bronsemedaljen på distansen i eit luseløp under dei olympiske leikane i Rio de Jainero, fylgde ho Faith Kipyegon heilt til målstreken då friidretts-VM 2017 vart avvikla i London og vart løna med eit VM-sølv nummer 2.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
*OL 2008 i Beijing: Nr 9 i 3&nbsp;000 m hinder - 9.22,2
*VM 2009 i Berlin: Nr 5 i 3&nbsp;000 m hinder - 9.12,5
*VM 2011 i Daegu: Gullmedalje på 1500 m - 4.05,4, framom Hannah England (4.05,6)
*OL 2012 i London: Utslått i semifinalane på 1500 m (4.06,8 =nr 12)  
*VM 2013 i Moskva: Sølvmedalje på 1500 m - 4.02,9, bakom Abeba Aregawi (4.02,6)
*VM 2015 i Beijing: Nr 11 på 1500 m – 4.16,2
*OL 2016 i Rio de Janeiro: Bronsemedalje på 1500 m – 4.10,5
*VM 2017 i London: Sølvmedalje på 1500 m – 4.02,76, bakom Faith Kipyegon (4.02,59)
*VM 2019 i Doha: Nr 8 på 1500m – 3.58,4

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Jennifer Simpson|Jennifer Simpson]]» frå ,  den 17. august 2015.*
Yargelis Savigne

**Yargelis Savigne Herrera** () er ein kubansk lengde- og tresteghoppar frå Niceto Pérez i Guantanamo-provinsen. Ho vart verdsmeister i tresteghopp både i 2007 og 2009, i 2005 tok ho sølvmedaljen i same øvinga.

### Aktiv
Savigne fekk sitt internasjonale gjennombrot i 2005-sesongen. Under VM i friidrett 2005 i Helsinki valde ho å stille opp i både lengde- og trestegtevlinga, som junior hadde ho satsa på lengdehopp. I tresteghopp sikra ho seg sølvmedaljen med eit bestehopp på 14,82 meter, medan ho i lengdetevlinga enda på fjerdeplassen med 6,69 meter, ei plassering som åtte år seinare vart omgjort til bronsemedalje då Tatjana Kotova sitt sølvhopp vart annullert.

Under VM i friidrett 2007 i Osaka gjorde Savigne sitt livs lengste tresteghopp på 15,28 m og vann gullmedaljen framom russiske Tatjana Lebedeva. Våren 2008 vann ho tresteg også under innandørs-VM i Valencia, medan ho vart nummer fem då dei kvinneleg treseteghopparane møtteste til dyst under Sommar-OL 2008 i Beijing.

Savigne forsvarte VM-tittelen i tresteghopp då VM i friidrett 2009 fann stad i Berlin. Med 14,95 m vann ho ein klar siger framom landskvinna Mabel Gay, som sikra kubansk dobbeltsiger.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
*VM i 2005 i Helsinki: Sølvmedalje i tresteghopp, bronsemedalje (frå 2013) i lengdehopp
*VM 2007 i Osaka: Gullmedalje i tresteghopp - 15,28 m, framom Tatjana Lebedeva (15,07 m)
*OL 2008 i Beijing: Nr 5 i tresteghopp - 15,05 m
*VM 2009 i Berlin: Gullmedalje i tresteghopp - 14,95 m, framom Mabel Gay (14,61 m)
*VM 2011 i Daegu: Nr 5 i tresteghopp - 14,50 m
*OL 2012 i London: Nr 9  i tresteghopp - 14,12 m

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Yargelis Savigne|Yargelis Savigne]]» frå ,  den 17. august 2015.*
Peaceful Easy Feeling

«**Peaceful Easy Feeling**» er ein song skriven av Jack Tempchin og spelt inn av Eagles. Det var den tredje singelen frå debutplata til bandet frå 1972, *[[Eagles av Eagles|Eagles]]*. Singelen nådde 22. plassen på den amerikanske singellista og er ein av dei mest populære songane sine. Glenn Frey syng solovokal, medan Bernie Leadon og Randy Meisner syng harmonivokal. 

Tommy Shannon, den tidlegare bassisten til Stevie Ray Vaughan, sa at «Peaceful Easy Feeling» vart spelt på radio då han fekk vite om helikopterulukka som Vaughan omkom i.

## Bakgrunn
Jack Tempchin skreiv songen i ei tid då han spelte på visekafear kring heime byen San Diego. Ein ven hadde laga ein plakat for å marknadsføre konsertane hans, mellom anna med falske sitat frå kjende personar om talentet til Tempchin. Dette skaffa han ein konsert i El Centro. Tempchin sov på golvet på klubben natta før konserten og skreiv ein tidleg versjon av «Peaceful Easy Feeling» på baksida av plakaten. Attende i San Diego budde Tempchin i eit kollektiv i lag med andre musikarar då han skreiv vidare på songen. 

Under ein tur kort tid etter til Old Town San Diego State Historic Park, såg Tempchin ei jente med «turkise øyredobbar mot den mørke huda hennar,» som han nytta i songen. «Eg trur eg prøvde å destillere venleiken til kvar jente eg såg i ord på papiret og så til ein song,» sa han seinare. Han skreiv seinare ferdig songen på ein parkeringsplass utafor hurtigmatkjeda Der Wienerschnitzel i San Diego.

Ei tid seinare hadde Tempchin flytta til Los Angeles og prøvde å slå gjennom i musikkindustrien i lag med Jackson Browne, Glenn Frey og J.D. Souther. Frey høyrte Tempchin sin «Peaceful Easy Feeling» og spurte om han kunne utvikle songen vidare. Bandet hans, Eagles, hadde blitt danna berre åtte dagar tidlegare. Han presenterte Tempchking med ein demoversjon på ein kassett dagen etter, som sa «Det var så bra at eg ikkje kunne tru det.»

## Medverkande
* Glenn Frey: Solovokal, akustisk gitar
* Bernie Leadon: Elektrisk gitar, harmonivokal
* Randy Meisner: bass, korvokal
* Don Henley: trommer, perkusjon

## Andre versjonar
På albumet *[[Common Thread: The Songs of the Eagles]]* spelte countrybandet Little Texas ein versjon av «Peaceful Easy Feeling». Denne nådde 74. plassen på *Billboard* Hot Country Songs-lista i USA. 

B.W. Stevenson spelte òg inn «Peaceful Easy Feeling» og gav han ut i 1972 på albumet *Lead Free* (RCA Victor 4794).

Visesongaren Kate Wolf spelte ein langsam, akustisk versjon av «Peaceful Easy Feeling» i 1982 for konsertalbumet *Give Yourself to Love*.

## Lister
### Vekeslister

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Peaceful Easy Feeling|Peaceful Easy Feeling]]» frå ,  den 17. august 2015.* 
*** oppgav desse kjeldene:*


## Bakgrunnsstoff
*
Storstockholm

**Storstockholm** eller **Stor-Stockholm** i Sverige er definert av svenske Statistiska centralbyrån som eit *storstadsområde* (storbyområde) som frå 1. januar 2005 femner om alle kommunane i Stockholms län, og hadde i 2015 eit folketal på 2 205 105. 

Før 1. januar 2005 vart ikkje Norrtälje kommun, Nykvarns kommun, Nynäshamns kommun og Södertälje kommun i Stockholms län rekna til Storstockholm.
Desperado av Eagles

***Desperado*** er det andre studioalbumet til det amerikanske bandet Eagles. Det vart spelt inn i Island Studios i London i Storbritannia og gjeve ut i 1973. *Desperado* er eit konseptalbum basert på tema frå Det ville vesten. Opphavleg arbeidde Don Henley, Glenn Frey, Jackson Browne, og J.D. Souther på ei rekkje songar om anti-heltar, men hadde ikkje fleire idear etter at dei hadde skrive «Doolin' Dalton» og «James Dean». Sistnemnde vart lagt på hylla og dei byrja i staden å skrive songar med temaet dei kom opp med i «Doolin' Dalton».

Bandmedlemmane er avbilda på plateomslaget kledd som ein lovlaus gjeng. *Desperado* er det einaste Eagles-albumet der medlemmane i bandet er på framsida. 

Sjølv om tittelsporet er ein av signaturlåtane til Eagles, vart han aldri gjeven ut på singel. Songen «Desperado» vart rangert på 494. plassen på lista til *[[Rolling Stone]]* frå 2004 over dei 500 beste songane gjennom tidene, men var falle ut av denne lista på den oppdaterte lista som kom i 2010. Albumet inneheldt to andre singlar: «Tequila Sunrise» og «Outlaw Man». Desse to nådde høvesvis 64. plassen og 59. plassen på singellista i USA. Sjølve albumet nådde 41. plassen på albumlista i USA og selde to millionar eksemplar. 

*Desperado* var det siste albumet til Asylum Records som vart distribuert i Nord-Amerika av Atlantic Records, før Asylum i midten av 1973 vart slått saman med Elektra Records.

## Mottaking
AllMusic-skribenten William Ruhlmann hylla det at Henley var meir involvert på dette enn det førre albumet og skreiv at «det var både meir ambisiøst og seriøst enn føregangaren, men samstundes noko lettare og mindre konsistent.»

## Innhald

## Medverkande
*Glenn Frey – gitars, piano, elektrisk piano, munnspel, vokal
*Don Henley – trommer, akustisk gitar, vokal
*Bernie Leadon – gitarar, mandolin, banjo, dobro, vokal
*Randy Meisner – bassgitar, vokal

;Produksjon
*Glyn Johns – produsent, lydteknikar
*Howard Kilgour – assisterande lydteknikar
*Barry Diament – mastering
*Ted Jensen – remastering
*Jim Ed Norman – strykearrangement
*Gary Burden – design
*Henry Diltz – fotografi

## Lister
;Album

;Singlar
*«Tequila Sunrise»/«Twenty-One» - utgjeve 17. april 1973
*«Outlaw Man»/«Certain Kind of Fool» - utgjeve 6. august 1973

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Desperado (Eagles album)|Desperado (Eagles album)]]» frå ,  den 17. august 2015.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
MTR Corporation Ltd.

**MTR Corporation Ltd.** er ei kinesisk verksemd skipa i 1975 for å stå for drifta av tunnelbanenettet i Hongkong. Verksemda har seinare engasjert seg på verdsmarknaden når det gjeld vedlikehald og drift av skjenegåande kollektiv persontrafikk i og mellom byområde.

Etter at privatisering av skjenegåande persontransport har vorte vanleg i mange land, står MTR Corporation Ltd. for drifta av mellom anna regiontog i Melbourneområdet i Australia, er engasjert i persontransporten på jarnbanenettet London Overground i Londonsområdet i England (i ei gruppe med Deutsche Bahn Arriva, som er er eit selskap under Deutsche Bahn Aktiengesellschaft og tek seg av jarnbanedrift utanfor Tyskland), driv frå 2009 Stockholms tunnelbane i Stockholm i Sverige, og frå våren 2015 køyrar selskapet sin eigen såkalla «MTR Express» mellom Stockholm og Göteborg i Sverige etter at det vart opna for konkurranse mellom fleire persontogselskap samstundes på denne jarnbanestrekninga.

## Bakgrunnsstoff

*
Baneelement

Eit **baneelement** definerer banen til ein himmellekam og skildrar rørsla til himmellekamen i banen. 

For planetbanar er desse:
# Den store halvaksen til ellipsen (a)
# Eksentrisiteten
# Inklinasjonen (i), som er vinkelen mellom baneplanet og planet til ekliptikken. 
# Lengda til den oppstigande knuten (Ω), som er vinkelen mellom vårjamdøgnspunktet sett frå sola og det punktet i banen der planeten passerer gjennom ekliptikkplanet frå sør til nord. 
# Lengda til perihelium
# Tidspunktet for ein periheliumspassasje. 

## Kjelder
*Baneelementer. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 21. mars 2015 frå https://snl.no/baneelementer.
Bart Bok

**Bartholomeus Jan «Bart» Bok** () var ein nederlandsk-amerikansk astronom. 

Han er særleg kjend for undersøkingane sine av strukturen og dynamikken til Mjølkevegen og over interstellart stoff. Han oppdaga Bok-kulene, som er små, tette og mørke skyer av intersterllar gass og støv som ein kan sjå som silhuettar mot lysare bakgrunnar. Bok føreslo at desse kulene kan vere ein del av prosessen der det interstellare stoffet trekk seg saman og dannar stjerner. 

Bok skreiv den populærvitskaplege boka *The Milky Way*, saman med kona Priscilla Fairfield Bok (1981), som òg var astronom.

Han var professor ved Harvard-observatoriet frå 1939 til 1956, og professor i Canberra og direktør for Mount Stromlo-observatoriet i Australia, frå 1956 til 1966. Frå 1966 til 1970 var han professor ved statsuniversitetet i Arizona og direktør for Steward-observatoriet i Tucson. 

## Prisar

*Visepresident i International Astronomical Union (1970–74)
*President i American Astronomical Society (1972–74)
*National Academy of Sciences (1968)
*Æresmedlem i Royal Astronomical Society of Canada
*Æresmedlem i Astronomical Society of Australia
*Æresmedlem i Royal Astronomical Society of New Zealand
*Æresmedlem i Det kongelege, nederlandske akademiet for kunst og vitskap
*Medlem av Royal Astronomical Society, London

;Prisar
*Adion-medaljen (1971) frå Association pour le Développement International de l’Observatoire de Nice i Frankrike
*Janskyprisen (1972) gjeven av National Radio Astronomy Observatory.
*Oranje-Nassau-medaljen frå Nederland
*Catherine de Wolfe Brucemedaljen frå Astronomical Society of the Pacific (1977)
*Henry Norris Russell Lectureship (1982) gjeven av American Astronomical Society.
*Klumpke-Roberts-prisen (1982) gjeven av Astronomical Society of the Pacific.

;Oppkallingar
*Månekrateret Bok (i lag med kona Priscilla) – eit 43 km i diameter stort krater på den andre sida av månen
*Asteroiden 1983 Bok (i lag med kona Priscilla) – oppdaga av Elizabeth Roemer i 1975.
*Bok-kuler
*Bok-teleskopet - eit teleskop på Steward-observatoriet.
*C/1949 N1 - Ein komet som Bok var med å oppdage. 

;Minnesprisar
*Bart J Bok Postdoctoral Fellowship, gjeven av Astronomiinstituttet ved University of Arizona og Steward-observatoriet.
*Bok-prisen gjeve ut kvart år av Astronomical Society of Australia sidan 1989.
*Ein annan Bok-pris gjeven ut av instituttet for astronomi ved Harvard University sidan 1958.
*To Priscilla og Bart Bok-prisar vert gjeve ut kvart år av Astronomical Society of the Pacific og American Astronomical Society. 

## Utvalde publikasjonar
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*Bok's ADS record.

## Kjelder

*Bart Jan Bok. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 21. mars 2015.
**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:en:Bart Bok|Bart Bok]]» frå ,  den 18. august 2015.* 
*** oppgav desse kjeldene:*

## Bakgrunnsstoff

### Minneord
* 
* 
* 
*
Al-Battani

**Al-Battani** (), latinisert som **Albategnius**, **Albategni** eller **Albatenius**, var ein arabisk matematikar og den største astronomen i mellomalderen. Han gjorde særs nøyaktige observasjonar av banen til sola og forbetra verdien for det tropiske året, korrigerte presesjonskonstanten til Klaudios Ptolemaios og utførte nøyaktige målingar av hellinga til ekliptikken. 

Han introduserte og mange av dei trigonometriske relasjonane og stilte mellom anna opp den første sinustabellen. 

## Astronomi

Eit av dei best kjende resultata til al-Battānī innan astronomi var å avgjere at solåret var 365 dagar, 5 timar, 46 minuttar og 24 sekund.

Han forbetra nokre av resultata til Klaudios Ptolemaios og sette opp nye tabellar for sola og månen. Somme av målingane hans var til og med meir nøyaktige enn dei Copernicus gjorde fleire hundreår seinare. Forskarar meiner at dette kan kome av at al-Battānī heldt seg lenger sør enn Copernicus og derfor kunne gjere målingane meir nøyaktige.

Al-Battānī oppdaga at retninga til sola sitt jordfjerne, slik det var registrert av Klaudios Ptolemaios, endra seg. Han introduserte òg, truleg uavhengig av den indiske astronomen Aryabhata frå 400-talet, bruken av sinus i utrekningane sine, og delvis innføringa av tangens. Han rekna ut verdiane for presesjonen til jamdøgera (54.5" per år,  eller 1° på 66 år) og askehellinga til ekliptikken (23° 35'). 

Arbeidet til Al-Battānī har vore særs viktig i utviklinga av vitskap og astronomi. Copernicus siterte han i boka si *[[De Revolutionibus Orbium Coelestium]]*. Al-Battānī vart ofte sitert av Tycho Brahe, Riccioli og mange andre. Kepler og Galilei synte interesse i somme av observasjonane hans, og datagrunnlaget hans er framleis nytta innan geofysikk.

## Matematikk

I matematikk skapte al-Battānī ei rekkje trigonometriske forhold:

::\tan a = \frac{\sin a}{\cos a}

::\sec a = \sqrt{1 + \tan^2 a }

Han løyste likninga sin *x* = *a* cos *x* då han oppdaga formelen:

::\sin x = \frac{a}{\sqrt{1 + a^2}}

Han gjev andre trigonometriske formlar for høgrevinkla trekantar som:

::b \sin (A) = a \sin (90^\circ - A)

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Al-Battani|Al-Battani]]» frå ,  den 18. august 2015.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
* 
*


## Bakgrunnsstoff
*  (PDF version)
* 
* 
*
Bayer på månen

**Bayer** er eit månekrater eller ringfjell som ligg i den sørvestlege delen av månen, aust for Schiller-krateret. Randen av Bayer er noko erodert, men er framleis godt definert. Det finst ein indre terrasse, men ytterveggen er rørt av nedslag i nærleiken. Botnen av Bayer er relativt flat og manglar ein topp i midten. Det finst eit lite, men kjenneleg krater på botnen nær vestveggen. Krateret har eit brotet i nordranden.

Det er kalla opp etter den tyske astronomen Johannes Bayer.

## Satellittkrater
Desse er identifisert på månekart med ein bokstav på sidan av kratermidpunktet som er nærast Bayer.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Bayer (crater)|Bayer (crater)]]» frå ,  den 18. august 2015.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Bellatrix

**Bellatrix**, eller i Bayer-nemning **Gamma Orionis** (γ Ori, γ Orionis), er den tredje mest lyssterke stjerna i stjernebiletet Orion, 5° til høgre for den raude kjempestjerna α Ori (Betelgeuse). Ho er like mellom første og andre storleiksorden, og er den 27. mest lyssterke stjerna på nattehimmelen.

## Eigenskapar

Bellatrix er ei massiv stjerne med ein masse på kring 8,4 gonger solmassen. Den estimerte alderen er kring 20 millionar år; gammal nok for ei stjerne av denne massen til å konsumere hydrogen i kjernen og starte å utvikle seg bort frå hovudserien til ei kjempestjerne. Effektiv temperatur i den ytre atmosfæren av stjerna er 22&nbsp;000&nbsp;K, som er langt varmare enn 5&nbsp;778&nbsp;K på sola. Dene høge temperaturen gjev stjerna ein blåkvit farge som er vanleg for klasse B-stjerner. Den målte vinkeldiameteren til stjerna, etter korreksjon for kantformørking, er . Med ein estimert distanse til sola på 250 lysår, gjev dette ein fysisk storleik som er kring seks gonger så stor som solradien.

## Namn
Namnet *Bellatrix* er latinsk for «kvinnekrigar», og var først omtalt i verka til Abu Ma'shar al-Balkhi og Johannes frå Sevilla. Namnet refererte opphavleg til Capella, men vart overført til Gamma Orionis av astronomane i Wien på 1400-talet. Ho vart òg kalla Amasonestjerna, som Richard Hinckley Allen føreslo var ei laus omsetjing frå det arabiske namnet *Al Najīd*, erobraren. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Bellatrix|Bellatrix]]» frå ,  den 18. august 2015.*  
 
{0.0046491\ \text{AU}/R_{\bigodot}} \\
 & \approx 12\cdot R_{\bigodot}
\end{align}

}}
Bengt Edlén

**Bengt Edlén** () var ein svensk fysikar og astronom. 

Han var professor i Lund frå 1944 til 1973 og er kjent for arbeid innan spektroskopi og astrofysikk. Undersøkingane hans i 1941 av linjer i spekteret til solkoronaen, som tidlegare ikkje kunne forklarast, synte at dei stammar frå jern, nikkel og andre grunnstoff i sterkt ionisert tilstand. Etter dette må temperaturen i solkoronaen vere mykje høgare enn ein før hadde meint. 

Han bidrog òg til å analysere spekteret til Wolf-Rayet-stjerner.

Han var medlem av Det kongelege svenske vitskapsakademiet i 1947. Bengt Edlén mottok Gullmedaljen til Royal Astronomical Society i 1945 for å ha løyst det såkalla Koronamysteriet, Howard N. Potts-medaljen i 1946 for forskinga innan ekstrem ultrafiolett stråling, og Henry Draper-medaljen frå National Academy of Sciences i 1968.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Bengt Edlén|Bengt Edlén]]» frå ,  den 18. august 2015.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Kometen Bennett

**Kometen Bennett**, tidlegare kalla **C/1969 Y1** (gammal stil **1970 II** og **1969i**), var ein av dei to mest lyssterke kometane som var synlege i 1970-åra, i lag med kometen West. Bennett er òg namnet på ein annan komet, **[[C/1974 V2]]**.

Kometen vart oppdaga av John Caister Bennett den 28. desember 1969 medan han framleis var nesten to AU frå sola. Perihel va den 20. mars og han passerte nærast jorda den 26. mars 1970 på veg ut i rommet att. På det meste av storleiksordenen 0. Han vart sist observert den 27. februar 1971.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Comet Bennett|Comet Bennett]]» frå ,  den 18. august 2015.* 
*** oppgav desse kjeldene:*

## Bakgrunnsstoff
*Cometography.com
*Banesimulering frå JPL (Java) / Ephemeris
Christian Cantwell

**Christian Cantwell** () er ein USA-amerikansk friidrettsutøvar frå Jefferson City i delstaten Missouri som vart verdsmeister i kulestøyt i 2009.

### Aktiv
Cantwell vann sølvmedaljen i kulestøyt under dei olympiske leikane 2008 i Beijing med eit bestestøyt på 21,09 meter, Tomasz Majewski frå Polen tok gullmedaljen. Under VM i friidrett 2009 i Berlin bytta dei plass, Cantwell vann gullet med 22,03 meter og Majewski sølvet med 21,91 m. Ved friidretts-VM 2011 i Daegu presterte Cantwell som best 21,36 m, noko som gav han bronsemedaljen i tevlinga.

Cantwell sin personlege rekord er 22,54 meter, oppnåd i Gresham i Oregon den 5. juni 2004.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Christian Cantwell|Christian Cantwell]]» frå ,  den 18. august 2015.*
Linet Masai

**Linet Chepkwemoi Masai** () er ein kenyansk friidrettsutøvar som tevlar i langdistanseløp. Ho vart verdsmeister på 10&nbsp;000 meter under VM i friidrett 2009 i Berlin.

## Aktiv
19 år gamle Masai vann 10000-meterløpet under friidretts-VM 2009 med tida 30.51,2, eitt tidels sekund framom Meselech Melkamu frå Etiopia. Same året vart ho nummer to i VM i terrengløp i Amman, ein prestasjon ho gjentok i Bydgoszcz i 2010 og Punta Umbria i 2011. I verdsmeisterskapen i friidrett 2011 klarte ho ikkje å halde fylgje med landskvinnene Vivian Cheruiyot og Sally Kipeygo heilt inn til mål på 10000 m, men sikra seg bronsemedaljen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Linet Masai|Linet Masai]]» frå ,  den 18. august 2015.*
Kolgrovnebb

**Kolgrovnebb** (*Clytoctantes alixii*) er ein maurfugl som lever i tett, låg eller gjenvekst vegetasjon lengst nord ved foten av Andes i særs små habitat i grenseområdet mellom Colombia og Venezuela. Han er karakterisert av det kraftige, oppbøygde nebbet, og farga til fjørdrakta åt hannar har bidratt til artsnamnet på norsk. Arten blei første gongen skildra i 1870. Fram til 2007 var fuglen nesten ukjent.

## Skildring
Kolgrovnebb er 16 til 17 centimeter i kroppslengd og dei er umiskjennelege. Hannen er skifergrå, men området mellom auge og nebb, samt strupe og brystparti er heilt svarte. Hoa er raudleg brun med mørkare parti på venger og hale. Dei lever i tett eviggrøn underskog, ved utkanten av skog, òg gjenvekst skog, i høgder mellom 200 og 1200 moh. ved foten av Sierra de Perijá. Dei er trudd å vere insektetarar, utan at det finst dokumentasjon.

Populasjonen er estimert til mellom 150 og 700 individ, og han er trudd å vere minkande.

## Kjelder

* Zimmer, K., Isler, M.L. & Sharpe, C.J. (2015) *[http://www.hbw.com/node/56691 Recurve-billed Bushbird (Clytoctantes alixii)]* In: del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.) (2014). Handbook of the Birds of the World Alive. Lynx Edicions, Barcelona. Henta den 18. august 2015 
*BirdLife International (2015) Species factsheet: *[http://www.birdlife.org/datazone/species/factsheet/22701358 Clytoctantes alixii]*. Henta frå http://www.birdlife.org den 18. august 2015

;Referansar

## Bakgrunnsstoff
London Overground

**London Overground** (**LO**), skipa i 2007,  er eit engelsk jarnbanenettverk for persontog på hovudsakleg overflatejarnbaner (*overground*), i motsetnad til undergrunnsbanen (*underground*), og har trafikk på fleire liner med til saman 112 stasjonar i mykje av Stor-London og delar av Hertfordshire.

Drifta av toga står ei privat verksemd for, London Overground Rail Operations Ltd., som tidlegare heitte MTR Laing Metro Limited, og no er eit 50/50 samarbeidsføretak mellom det Hongkongbaserte selskapet MTR Corporation Ltd. og det tyske selskapet Arrivas engelske avdeling Arriva UK Trains. For drifta av toga har London Overground Rail Operations Ltd. franchisekontrakt med Transport for London, som er eit lokalt offentleg organ som administrativt har med det meste av transporttilhøva i Stor-London å gjere, og som eig London Overground.
Drosje

**Drosje** (frå russisk, дрожки – *drozjki*, «lett vogn»), òg kalla **taxi**, er ein personbil med sjåfør som folk kan leige for ei ferd til ein stad eller ei adresse, eller for ei avtalt tid. Ofte vert vederlaget fastsett etter eit generelt takstsystem, og oppgjeret vert utrekna etter køyrelengda og medgått tid av eit såkalla taksameter, ei mekanisk eller elektronisk innretning som er fast montert i bilen.

Drosjer er å rekne som kollektivtransport, men skil seg markant frå andre former for kollektivtransport ved at kunden sjølv fastset avreise- og destinasjonsstad og tidspunktet for avreisa. Ofte kan drosjer tingast over telefon eller elektronisk av ein drosjesentral drive av drosjeeigarane, tingast i forbifarten på gata, eller på fastsette drosjehaldeplassar der ledige drosjer kan samlast.

Drosjetenesta er som oftest offentleg regulert, med krav til sjåføranes dugleik og kunnskap, storleiken og utstyret på køyretøya og anna som har med tenesta å gjere, og det vil vanlegvis vere naudsynt med offentleg løyve for å utøve næringa.

## Piratdrosje
Piratdrosjer er ei vanleg nemning på ulovleg drosjekøyring med privatbilar, altså at folk som ikkje har løyve til å drive med drosjetransport, tek med tilfeldige passasjerar i bilen mot betaling på same vis som om dei køyrar drosjer. Særleg på tider då det er hardt press på lovlege drosjer, som til dømes når restaurantar og skjenkestadar lukkar på fredags- og laurdagsnatta, eller i joletida, er det ofte ein god marknad for piratdrosjer.

## Hestedrosje

Hestedrosjer er drosjer med hest og vogn som køyretøy, og var forløparane til dagens drosjebilar. Opphavet til hestedrosjene  var eit depot med tjuge hestedregne vogner med kuskar til utleige til publikum som Nicolas Sauvage skipa i Paris i 1637 rett ovanfor eit vertshus i rue Saint-Martin (Saint-Martin-gata). Då det på vertshusfasaden hang eit skilt med bilete av den heilage irske Fiacrius, som på fransk heiter Saint Fiacre (Sankt Fiacre), fekk desse hestedrosjene nemninga *voitures fiacres* (fiacre-vogner), seinare avstytt til *fiacres* og nytta som ei vanleg nemning på hestedrosjer både i Frankrike og andre stadar. Saint Fiacre vart med tida ein vernehelgen for drosjesjåførar.

## Bakgrunnsstoff
*Norske føresegner om taksameter i drosjer (Justervesenet)
Bengt Strömgren

**Bengt Georg Daniel Strömgren** () var ein dansk astronom og astrofysikar.

Han var fødd i Göteborg som son av Elis Strömgren. Han var professor ved Københavns universitet frå 1938 til 1957 og bestyrar av Københavns observatorium frå 1940 til 1957. Frå 1952 til 1957 var han òg professor ved University of Chicago og frå 1951 til 1957 direktør for McDonald- og Yerkes-observatoriet. Han var medlem av Institute of Advanced Study i Princeton frå 1957 til 1967 og professor ved København universitet frå 1967 til 1978. Strömgren var president i IAU frå 1970 til 1793. 

Strömgren har gjeve ut ei rekkje avhandlingar over baneutrekningar, det indre av stjernene og stjerneatmosfærer, og interstellart stoff.

## Prisar

**Prisar**
*Brucemedaljen (1959)
*Royal Astronomical Society sin gullmedalje (1962)
*Henry Norris Russell Lectureship (1965)
*Janssen-medaljen frå Det franske vitskapsakademiet (1967)

**Oppkallingar**
*Asteroiden 1846 Bengt
*Strömgrenalder
*Strömgrenfotometri
*Strömgrensfære
*Strömgrenintegral

**Forskjellig**
*Asteroiden 1493 Sigrid, kalla opp etter kona hans. 

## Kjelder
*Bengt Georg Daniel Strömgren. (2009, 15. februar). I Store norske leksikon. Henta 21. mars 2015 frå https://snl.no/Bengt_Georg_Daniel_Str%C3%B6mgren.

## Bakgrunnsstoff
*Bibiliografi av Bengt Strömgren 
*Brucemedaljen til Bengt Strömgren
Melaine Walker

**Melaine Walker** () er ein jamaicansk friidrettsutøvar frå Kingston som vart olympisk meister på 400 meter hekk i 2008 og året etter verdsmeister i same øvinga. I 2011 vann ho VM-sølv i spesialøvinga.

## Aktiv
Walker fekk sitt store gjennombrot då ho under Sommar-OL 2008 i Beijing  vann finalen på 400 meter hekk med tida 52,64 sekundar, eit heilt sekund framom sølvvinnaren. Året etter vann ho gullmedaljen på langhekken under VM i friidrett 2009 i Berlin, halvsekundet framfor Lashinda Demus. Etter eit perfekt disponert løp vart vinnartida 52,42 sekundar, den nest beste i øvinga nokon gong. To år seinare var rollene omsnudd, Demus vart verdsmeister i Daegu gjennom sitt aller beste langhekkløp, Walker tok sølvet etter 52,73 sekundar.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
*VM 2001 i Edmonton: Utslått i forsøka (57,10)
*VM 2007 i Osaka: Utslått i semifinalane (54,54 =nr 10)
*OL 2008 i Beijing: Gullmedalje - 52,64, framom Sheena Johnson (53.70)
*VM 2009 i Berlin: Gullmedalje - 52,42, framom Lashida Demus (52,96)
*VM 2011 i Daegu: Sølvmedalje - 52,72, bakom Lashida Demus (52,47)
*OL 2012 i London: Utslått i semifinalane (55,74 =nr 14)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Melaine Walker|Melaine Walker]]» frå ,  den 18. august 2015.*
Bradley Cooper

**Bradley Cooper** () er ein filmskodespelar frå Philadelphia i Pennsylvania i USA.

## Filmografi (utval)
* 2001: *[[Wet Hot American Summer]]* - Ben
* 2002: *[[My Little Eye]]* - Travis Patterson
* 2002: *[[Bending All the Rules]]* - Jeff
* 2003: *[[The Last Cowboy]]* - Morgan Murphy
* 2004: *[[I Want to Marry Ryan Banks]]* - Todd Doherty
* 2005: *[[Wedding Crashers]]* - Zachary "Sack" Lodge
* 2006: *[[Failure to Launch]]* - Demo
* 2007: *[[The Comebacks]]* - Cowboy
* 2008: *[[The Midnight Meat Train]]* - Trash
* 2008: *[[The Rocker]]* - Trash Grice
* 2008: *Yes Man* - Peter
* 2008: *[[Older than America]]* - Luke
* 2009: *[[He's Just Not That Into You]]* -  Ben
* 2009: *[[The Hangover]]* - Philip "Phil" Wenneck
* 2009: *[[All About Steve]]* - Steve Gunders 
* 2009: *[[New York, I Love You]]* - Gus Cooper
* 2009: *[[Case 39]]* - Douglas J. Ames
* 2010: *[[Valentine's Day]]* - Holden Bristow
* 2010: *[[The A-Team]]* - Templeton Arthur "The Faceman" Peck
* 2010: *[[Brother's Justice]]* - Bradley Cooper/Dwight Sage
* 2011: *[[Limitless]]* - Edward "Eddie" Morra
* 2011: *[[The Hangover Part II]]* - Philip "Phil" Wenneck
* 2012: *[[Hit and Run]]* - Alex Dimitri
* 2012: *[[Silver Linings Playbook]]* - Patrick "Pat" Solatano, Jr.
* 2012: *[[The Words]]* - Rory Jansen
* 2013: *[[The Place Beyond the Pines]]* - Avery Cross
* 2013: *[[The Hangover Part III]]* - Philip "Phil" Wenneck
* 2013: *[[American Hustle]]* - Richard "Richie" DiMaso
* 2014: *[[Guardians of the Galaxy]]* - Rocket
* 2014: *[[Serena]]* - George Pemperton
* 2014: *[[American Sniper]]* - Chris Kyle
* 2015: *[[Aloha]]* - Brian Gilcrest

## Bakgrunnsstoff
Fani Khalkia

**Fani Khalkia** (gresk: () er ein gresk tidlegare friidrettsutøvar frå Larisa som tevla i hekkeløp. Ho vart olympisk meister på 400 meter hekk i 2004, og tok sølvmedaljen i same øvinga under EM 2006.

### Aktiv
Før 2004 hadde Khalkia ein personleg rekord på 400 m hekk på 56,40 sekundar. Gjennom OL-sesongen hadde ho enorm framgang i øvinga, og i semifinalen under sjølve Sommar-OL i Aten sette ho ny olympisk rekord med tida 52,77. I finalen fekk Khalkia notert 52,82, noko som heldt til ein klar siger.

To år seinare tok Khalkia bronsemedaljen under friidretts-EM 2006 med tida 54,02. Ho deltok også under VM 2007, der ho vart utslått i semifinalane.

### Doping
I 2008 avla Khalkia positiv dopingtest på ein treningsleir framfor Sommar-OL i Kina. Ho kom 
aldri tilbake i internasjonal friidrett.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
*OL 2004 i Athen: Gullmedalje – 52,82, framom Ionela Târlea (53,38)
*EM 2006 i Göteborg: Sølvmedalje – 54,02, bakom Jevgenija Isakova (53,93) 
*VM 2007 i Osaka:  Utslått i semifinalane (56,58 =nr 22)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Fani Chalkia|Fani Chalkia]]» frå ,  den 18. august 2015.*
Bernard Lyot

**Bernard Ferdinand Lyot** () var ein fransk astronom.

Frå 1920 var han astronom ved Paris-Meudon-observatoriet. Han utførte ei rekkje arbeid over polarisasjonen av lyset frå månen og planetane, og er internasjonalt kjent for undersøkingane sine av sola. Han konstruerte to instrument som no er i bruk ved dei fleste solobservatorium: koronagrafen, som gjer det mogeleg å observere og fotografere den indre solkorona utanfor totale solformørkingar (fotografert første gong i fullt dagslys av Lyot 21. juli 1931 på Pic du Midi i Frankrike), og polarisasjons-interferensfilteret (1933) for observasjon og fotografering av sola i lys frå eit særs smalt spektralområde.

## Prisar og oppkallingar
**Prisar**
* Lalandeprisen frå Det franske vitskapsakademiet
* Janssenmedaljen frå Det franske vitskapsakademiet (1930)
* Royal Astronomical Society sin gullmedalje (1939)
* Howard N. Potts-medaljen (1942)
* Brucemedaljen (1947)
* Henry Draper-medaljen til National Academy of Sciences (1951)

**Oppkallingar**
* Lyot på månen.
* Lyot på Mars.
* Asteroiden 2452 Lyot.

## Kjelder
*Bernard Lyot. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 21. mars 2015.
Bernhard Schmidt

**Bernhard Woldemar Schmidt** () var ein estisk optikar. 

Han arbeidde ved tyske astronomiske observatorium. Konstruksjonen hans av den første komafrie reflektoren med stort felt i 1929 representerer eit av dei viktigaste framstega innan optikken på 1900-talet. Dette vert kalla Schmidt-teleskop.

## Kjelder
*Bernhard Voldemar Schmidt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 21. mars 2015.

## Bakgrunnsstoff
*Biografi 
*Det originale Schmidt-teleskopet
Bertil Lindblad

**Bertil Lindblad** () var ein svensk astronom.

Han var professor og direktør for Stockholm observatorium frå 1927. Frå 1948 til 1952 var han president i International Astronomical Union. Under leiinga til Lindblad vart observatoriet i 1931 flytta til Saltsjöbaden. Lindblad har gjort viktige arbeid over stjernespektrum, rotasjonen til Mjølkevegen  og dynamikken til stjernesystem.

Sonen hans, Per-Olof Lindblad, vart òg astronom.

## Prisar
**Prisar**
*Janssenmedaljen frå Det franske vitskapsakademiet (1938)
*Royal Astronomical Society sin gullmedalje (1948)
*Brucemedaljen (1954)
**Oppkallingar**
*Lindbladkrateret på månen
*Asteroiden 1448 Lindbladia

## Kjelder
*Bertil Lindblad. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 21. mars 2015 frå https://snl.no/Bertil_Lindblad.

## Bakgrunnsstoff
*
Forfattarar frå Hedmark som skriv nynorsk

**Forfattarar frå Hedmark som skriv nynorsk** er ei liste over skjønn- og faglitterære forfattarar frå Hedmark som skriv nynorsk.

### Skjønnlitterære forfattarar
* Inger Helene Arnestad (1938-) frå Rena i Åmot
* Stein Balstad (1887-1966) frå Ytre Rendal (både bokmål og nynorsk)
* Magnus Buflod (1908-1997) frå Trysil
* Arnljot Eggen (1923-2009) frå Tolga (både nynorsk og bokmål)
* Halvor Floden (1884-1956) frå Trysil
* Hulda Garborg [1862-1934) frå Stange (både norsk-dansk og landsmål)
* Åsta Holth (1904-1999) frå Grue Finnskog
* Ole Haugen-Flermoe (1878-1956) frå Trysil
* Ola Jonsmoen (1932-) frå Alvdal
* Sigmund Løvåsen (1977-) frå Trysil
* Halldis Moren Vesaas (1907-1995) frå Trysil
* Sigmund Moren (1913-1996) frå Trysil (både bokmål og nynorsk)
* Sven Moren (1871-1938) frå Trysil
* Ivar Mortensson-Egnund (1857-1934) frå Alvdal
* Magne Nybakk (1911-2000) frå Trysil
* Liv Nysted (1949-2010) frå Alvdal (både bokmål og nynorsk)
* August Steinhamar (1863-19??) frå Elverum
* Åsmund Sveen (1910-1963) frå Sørskogbygda i Elverum
* Øystein Ziener (1957-1998) frå Vallset i Stange (både bokmål og nynorsk)

### Faglitterære forfattarar
* Einar Breidsvoll (1889-1959) frå Elverum. Redaktør for avisa Den 17de Mai og medredaktør for Nynorsk ordliste fram til 1959.
* Kristin Fridtun (1987-) frå Elverum. Forfattar og skribent.
* Sigurd Nergaard (1873-1932) frå Rena. Folkeminnesamlar, forfattar, skuledirektør og lærar.
* Gunnar Skirbekk (1937) frå Hamar. Professor emeritus i filosofi ved Universitetet i Bergen.
* Håvard Skirbekk (1903-1983) frå Elverum. Konservator ved Glomdalsmuseet. Redaktør for Årbok for Glåmdalen frå 1941-1983.
* Joleik Øverby (1937-2015) frå Tylldalen i Tynset kommune. Målføregranskar ved Norsk målførearkiv og Norsk ordbok.
Betelgeuse

**Betelgeuse**, òg kjend med Bayer-nemninga **Alfa Orionis** (forkorta til **α Orionis** eller **α Ori**), er den niande mest lyssterke stjerna på nattehimmelen og den nest mest lyssterke i stjernebiletet Orion. Ho har ein markant raudfarge og er ei halvregulær variabel stjerne med tilsynelatande storleiksklasse som varierer mellom 0,2 og 1,2, den største variasjonen av alle  stjerner av første storleiksorden. Betelgeuse er ein av tre stjerner som utgjer Vintertriangelet og markerer sentrum i Vintersekskanten. Namnet på stjerna kjem frå arabisk يد الجوزاء *Yad al-Jauzā*, som tyder «handa til Orion». Den arabiske bokstaven for *Y* vart mistolka som *B* av omsetjarar i mellomalderen, og skapte den første B-en i Betelgeuse.

Stjerna er klassifisert som ei raud superkjempe med spektralklasse M2Iab og er ein av dei største og mest lyssterke av dei observerbare stjernene. Om Betelgeuse hadde lege i sentrum av solsystemet, ville overflata strekt seg heilt til asteroidebeltet, og kanskje forbi banen til Jupiter. Ho ville dermed ha slukt både Merkur, Venus, jorda og Mars. Estimata av massen til stjerna varierer mykje, og varierer frå 5 til 30 gonger massen til sola. Avstanden frå jorda vart i 2008 estimert til å vere 640 lysår, som gjev ein midla absolutt storleiksorden på kring −6,02. Ho er mindre enn 10 millionar år gammal og har utvikla seg raskt på grunn av den store massen. Stjerna vart kasta bort frå fødestaden i Orion OB1-samanslutninga—som inkluderer stjernene i Orions belte—og flyttar seg i dag gjennom verdsrommet med ein fart på 30&nbsp;km/s, som skapar ein baugsjokk som er over 4 lysår breitt. Ho er i dag på eit seint stadium i stjerneutviklinga og er venta å eksplodere som ein type II supernova i løpet av dei neste millionar åra. Ein observasjon frå Herschel romobservatorium i januar 2013 avdekte at stjernevinden kræsjar mot det kringliggande interstellare mediet.

I 1920 vart Betelgeuse den andre stjerna (etter sola) som fekk målt vinkelstorleiken på fotosfæren sin. Sidan den gong har forskarar nytta teleksop med forskjellige tekniske parameterar til å måle den enorme stjerna, ofte med motstridande resultat. Studiar sidan 1990 har gjeve ein vinkeldiameter (tilsynelatande storleik) som varierer frå 0,043 til 0,056 bogesekund, noko som kjem av stjerna har ein tendens til å periodevis endre form. På grunn av kantformørking, variabilitet, og vinkeldiameter som varierer med bølgjelengd, kjenner ein ikkje med visse mange av eigenskapane til stjerna. I tillegg til dette er overflata av Betelgeuse dekt av ei kompleks, asymmetrisk kappe som er kring 250 gonger så stor som stjerna, skapt av enorm massetap.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Betelgeuse|Betelgeuse]]» frå ,  den 19. august 2015.* 
*** oppgav desse kjeldene:*


## Bakgrunnsstoff
Tindevegen

**Tindevegen** er ein vinterstengd privat 32 kilometer lang fjellveg (bomveg) mellom Øvre Årdal i Årdal kommune og Turtagrø i Luster kommune. Vegen vert drive av lutlaget Fjellvegen Årdal - Luster SA, som krev inn bompengane i ein bomstasjonen på Berdalsbandet, der det er ein bomautomat som tek bankkort. Denne staden ligg litt sør for det høgste punktet på vegen, som er på 1315 meter over havet. Normalt er vegen open frå mai til november.

Fjellvegen er kalla snarvegen gjennom Jotunheimen, og går gjennom mektig natur mellom vakre fjelltoppar og med mange flotte utsiktspunkt. Berre ein kort spasertur frå traseen opnar det seg eit panorama med Hurrungane og Store Skagastølstind i aust og Sognefjorden og Skjolden i vest.

Tindevegen kan nyttast av motorsyklar, bilar, bilar med campingvogn og bubilar, men det er tilrådeleg at køyretøyet ikkje er meir enn 10 meter langt. Sesongtrafikken er på vel 30000 kjøretøy.

## Bakgrunnsstoff
*Internettsidene til Fjellvegen Årdal - Luster SA
Herman Anker

**Herman Anker** () var ein norsk skulemann som saman med Olaus Arvesen grunnla Sagatun, den første norske folkehøgskolen,  på Hamar i 1864. Han var cand.theol. frå 1863 og frå 1885 postmeister i Hamar.

Anker voks opp på Rød herregård som son av stortingsrepresentant Peter Martin Anker (1801–63) og bror av forretningsmannen Christian August Anker. Han var gift med danskfødde Marie Elisabeth «Mix» Bojsen (1843-1892) og vart far til kvinnesaksforkjemparen Katti Anker Møller (1868–1945), forfattaren og journalisten Ella Anker (1870–1958), lege Peter Martin Anker (1872–1903) og overingeniør Nils Botvid Anker (1878–1943); og farfar til lege Herman Anker (1901–1970), ambassadør Peter Martin Anker (1903–1977) og tekstilkunstnar Synnøve Anker Aurdal (1908–2000).

Den 15. september 1901 vart det avduka ein bauta til minne om Mix og Herman Anker på framsida av Sagatun folkehøyskole.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Herman Anker|Herman Anker]]» frå ,  den 19. august 2015.* 
*** oppgav desse kjeldene:*


## Bakgrunnsstoff
* Artikkel i Norsk biografisk leksikon om Herman Anker
Bianchini på månen

**Bianchini** er eit ringfjell på månen som ligg ved sidan av dei nordlege Jurafjella som ligg kring Sinus Iridum, nordvest på månen. Nedslaget som skapte dette krateret nær kanten av Jurafjella kasta noko materiale ut på sletta i Sinus Iridum.

Krateret er kalla opp etter den italienske astronomen Francesco Bianchini (1662–1729).

Kanten av krateret er ikkje særleg slite ned, men det er eit lite krater langs innsida av austkanten. Innafor den indre veggen er det noko ujamnt dekke og ei lita gruppe med ryggar langs midtpunktet. Delar av den indre veggen har falle ned mot botnen langs nordkanten.

## Satellittkrater
Det er vanleg å identifisere desse på månekart med ein bokstav ved sidan av kratermidtpunktet som ligg nærmast Bianchini.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Bianchini (lunar crater)|Bianchini (lunar crater)]]» frå ,  den 19. august 2015.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
* 
;Bibliografi
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Bielas komet

**Bielas komet** var ein komet med ei omløpstid på 6,6 år. Han vart oppdaga av den tyske kapteinen Wilhelm von Biela (1782–1856) i 1826. Bielas komet er det mest kjende dømet på øydelegginga av ein komet. Før 1846 var han heilt normal, men dette året delte kjernen seg i to, og brotstykka fjerna seg raskt frå kvarandre. Då dei vart sett neste gongen, var avstanden mellom dei auka til 2,5 mill. km. Seinare er han ikkje observert, men i staden viste det seg ein sterk meteorsverm (Bielidane eller Andromedidane) då jorda kom nær den tidlegare banen (særleg intens i 1872 og 1885). Kometkjernen hadde altså oppløyst seg i ein sverm av meteorittar. Planetperturbasjonar har no endra banen til svermen og han blir ikkje lenger observert. 

## Kjelder
*Bielas Komet. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 21. mars 2015 frå https://snl.no/Bielas_komet.

## Bakgrunnsstoff
*3D på Gary W. Kronk's Cometography
*Banesimulering frå JPL (Java)
Nils Kreuger

**Nils Edvard Kreuger**, eller **Kreüger**, namnet vert uttalt «Krøger» (), var ein svensk kunstmålar, fødd i Kalmar i Sverige og avliden i Stockholm.
## Galleri

Fil:Nils Kreuger - Labor.jpg|*Labor* (1884)
Fil:Nils Kreuger - Autumn, Varberg.JPG|*Höst, Varberg* (1888)
Fil:Nils Kreuger, Hästar i det fria, 1906.jpg|*Hästar i det fria* (1906)
Fil:Nils Kreuger - Middagsrast.jpg|*Middagsrast* (1917)
Fil:NilsKreuger-Midsommar.jpg|*Midsommar*
Fil:NilsKreuger-landscape in Kalmar.jpg|*Landskap i Kalmar*
Fil:Kreuger21.jpg|*Norrsken* (Nordlys)
Fil:Putz Spring in Holland.jpg|*Vår i Holland*
Fil:NilsKreuger-Maria Kyyrkogard.jpg|*Maria Kyrkogård*
Fil:NilsKreuger The old school.jpg|*Den gamla skolan*
Fil:Marsafton (Riddarfjärden).jpg|*Marsafton (Riddarfjärden)*
Fil:NilsKreuger-Kuststad Valberg.jpg|*Kuststad Valberg*


## Bakgrunnsstoff