open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Potensiell temperatur

**Potensiell temperatur** er temperaturen ein luftpakke ved trykket P ville hatt om den blei ført adiabatisk ned til lufttrykket P_{0} ved havnivå. Symbolet for potensiell temperatur er \theta og vert ofte skrive som

:  \theta = T \left(\frac{p_{o}}{p}\right)^{\frac{R}{c_{p}}}  ,

der T er temperaturen til luftpakken, R er gasskonstanten til luft og c_{p} er den spesifikke varmekapasiteten ved konstant trykk. 

Potensiell temperatur er ein meir dynamisk viktig storleik enn den eigentlege temperaturen. Under nesten alle forhold vil den potensielle temperaturen auke med høgda i atmosfæren i motsetnad til lufttemperaturen som kan både auke og minke. 

Den potensielle temperaturen gjeld for alle kompressible væsker, men blir oftast brukt innan meteorologi og oseanografi

## Potensielle temperaturperturbasjonar
Potensielle temperaturperturbasjonar i det atmosfæriske grenselaget vert definert som skilnaden mellom den potensielle temperaturen i grenselaget og den potensielle temperaturen i den frie atmosfæren over grenselaget. Denne verdien vert kalla potensiell temperaturdefisit når ein har ein katabatisk straum, fordi overflata alltid vil vere kaldare enn den fri atmosfæren og den potensielle temperaturperturbasjonen dermed negativ. 

## Matematisk
Entalpiforma av termodynamikken si første lov kan skrivast som: 

:  dh = Tds + vdp ,

der h er entalpiendringa, T temperaturen, ds entropiendringa, v spesifikt volum og p trykket.

For adiabatiske prosessar er entropiendringa lik null og den første lova vert redusert til 

:  dh = vdp .

For tilnærma ideelle gassar som tørr luft i jordatmosfæren, kan tilstandslikninga  pv = RT  settast inn i den første lova, og vi kan då omarrangere og få: 

:  {\frac{dp}{p}} = {\frac{c_{p}}{R}\frac{dT}{T}} ,

der  dh = c_{p}dT  blei brukt, og begge ledda blei delt på produktet  pv 

Ved å integrere får vi: 

:  \left(\frac{p}{p_{0}}\right)^{R/c_{p}} = \frac{T}{T_{0}} ,

og ved å løyse for T_{0}, temperaturen luftpakken ville ha om ein flytta den adiabatisk ned til trykknivå p_{0} får vi:

:  T_{0} = T\left(\frac{p_{0}}{p}\right)^{R/c_{p}} \equiv \theta .

## Referansar
* M K Yau and R.R. Rogers, *Short Course in Cloud Physics, Third Edition*, publisert av Butterworth-Heinemann, 1989, 304 sider. EAN 9780750632157 ISBN 0-7506-3215-1
Lansing

**Lansing** er delstathovudstaden i Michigan i USA.

Størstedelen av byen ligg i fylket Ingham County, og han breier seg dessutan inn i Eaton County. Lansing har 119&nbsp;128 innbyggjarar.

## Bakgrunnsstoff

* Nettstaden til byen
Detroit

**Detroit** er den største byen i delstaten Michigan i USA. Han har 886&nbsp;675 innbyggjarar (2005), og er dermed den tiande største byen i USA. Detroit ligg i Wayne County.

Detroit er namngjeten som sentrum for bilindustrien i USA, og for musikkmiljøet i byen. Detroit har difor fått tilnamna «Motor City» og «Motown». Detroit er òg kjend for høg kriminalitet, han er ein av dei farlegaste byane i USA.

## Geografi

Byen har namnet «Detroit» på grunn av at han ligg ved Detroitelva (frå fransk «Rivière du Détroit», 'sund-elva'). Detroit ligg mellom to sjøar, Eriesjøen og St. Clair-sjøen.

Detroit har eit areal på 370,2 kvadratkilometer.

Klimaet i Detroit er typisk for Midtvesten, med kalde vintrar og varme somrar. Som ei følgje av nærleiken til dei store sjøane er det mykje snø i Detroit om vinteren.

Detroit ligg attmed grensa til Canada, og har tunnelsamband til byen Windsor på den andre sida av grensa.

## Økonomi

Henry Ford starta bilselskapet Ford i Detroit i 1903, og i heile det tjuande hundreåret har byen vore hovudsetet for bilindustrien i USA. Dei to andre store bilprodusentane i landet, General Motors og DaimlerChrysler, held òg til i Detroit.

Tilbakegangen i bilindustrien har gjort at det dei siste åra har vorte mange arbeidslause industriarbeidarar i Detroit.

## Idrett

Det er toppnivålag i alle dei fire store idrettane i USA i Detroit. I ishockeyserien NHL speler laget Detroit Red Wings, og i basketballserien NBA speler laget Detroit Pistons. Detroit Lions er amerikansk fotball-laget i Detroit, og i baseball har Detroit laget Detroit Tigers. Detroit er ein av få byar i USA som har lag i både NFL, NHL, NBA og MLB.

## Folk frå Detroit
*Sixto Rodriguez (f. 1942), songar og låtskrivar kjend som «Rodriguez»

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Den norske Santalmisjon

**Den norske Santalmisjon (DnS)** var ein norsk misjonsorganisasjon innanfor Den norske kyrkja. Organisasjonen vart grunnlagd i 1867 i Santhal Parganas i India, der Lars Olsen Skrefsrud og Hans Peter Børresen hadde starta misjonsverksemd i lag med med britiske misjonærar. Santalane er ei indisk folkegruppe. 

I 1997 hadde Santalmisjonen 120 aktive misjonærar i verksemd i Aust-Asia (India, Bangladesh, Nepal og Bhutan) og i einskildland andre stader i verda (Mali, Ecuador og Aserbajdsjan). Kyrkja i Santal Parganas vart sjølvstendig i 1950. Santalmisjonen hadde hovudkontor i Oslo. I 2001 tok organisasjonen opp i seg Det norske lutherske indremisjonsselskap — og blei del av Normisjon.

Santalmisjonen eigde Gå Ut Sentret i Hurdal, i tillegg til ei rekkje skular og leirstader.

Organ var tidlegare *Santalen*, nå *Agenda 3:16* (ca 16 000 i opplag/2006). 

Ein av misjonens mest kjende medarbeidarar var misjonsprest Olav Hodne.

## Generalsekretærar

* Per Kjølaas
* Gunnleik Seierstad
* Torbjørn Lied
* Hans Thore Løvaas

## Bakgrunnsstoff
* Normisjon.no organisasjonshistorikk
Tippeligaen 2007

**Tippeligaen 2007** var den 17. sesongen av Eliteserien i fotball som gjekk under namnet Tippeligaen. Regjerande meister var Rosenborg og dei to nyopprykka laga var Strømsgodset og Aalesund. Brann vart seriemeistrar, medan Stabæk vart nummer to og Viking nummer tre. Laga som rykte ned var Start, Sandefjord og Odd Grenland. Odd Grenland tapte kvalikken mot Bodø/Glimt.

* Sesongens første mål vart skåra av Espen Børufsen (Start) i 1. serierunde, etter tre minutt i kampen mellom Aalesund og Start.
* Sesongens første gule kort fekk Steinar Pedersen (Start) i 1. serierunde, etter 11 minutt i kampen mellom Aalesund og Start.
* Sesongens første raude kort fekk Gustave Bahoken (Aalesund) i 1. serierunde, etter 73 minutt i kampen mellom Aalesund og Start.
* Sesongens første ekte hattrick fekk Bengt Sæternes (Brann) i 3. serierunde, etter mål i 2., 10. og 29. minutt i kampen mellom Brann og Vålerenga.
* Målvakt Adin Brown (Aalesund) skåra i 13. serierunde i 2-2-kampen mellom Aalesund og Rosenborg.
* Thorstein Helstad (Brann) skåra hattrick i to kampar på rad.
* I 25. serierunde skåra to spelarar fire mål kvar, nemleg Thorstein Helstad (Brann) i kampen mot Viking, og Daniel Nannskog (Stabæk) i kampen mot Tromsø.
## Tabell

### [[Kvalifisering til Eliteserien i fotball|Play-off]] for å vinne den siste plassen i Tippeligaen

Bodø/Glimt rykte dermed opp og Odd Grenland måtte ta steget ned i 1. divisjon.

## Statistikk


●
Tromsø
●
Rosenborg
●
Aalesund
●
Brann
●
Viking
●
Start
●
Lillestrøm
●
Vålerenga, Lyn
●
Stabæk
●
Fredrikstad
●
Strømsgodset
●
Sandefjord
●
Odd Grenland


## Tilskodartal

## Arenaer

Heimebaner for 2007-sesongen:

## Dommarar

Noregs Fotballforbund har satt opp desse dommarane for sesongen 2007:

## Målskårarar

**22 mål**
* Thorstein Helstad, Brann
**19 mål**
* Daniel Nannskog, Stabæk
**18 mål**
* Peter Ijeh, Viking
**15 mål**
* Veigar Pall Gunnarson, Stabæk
**13 mål**
* Steffen Iversen, Rosenborg
**12 mål**
* Morten Moldskred, Tromsø
* Olivier Occean, Lillestrøm
**10 mål**
* Arild Sundgot, Lillestrøm
* Ole Martin Årst, Start / Tromsø
**9 mål**
* Morten Berre, Vålerenga
* Tarik Elyounoussi, Fredrikstad
* Yssouf Koné, Rosenborg
**8 mål**
* Sigurd Rushfeldt, Tromsø
* Espen Ruud, Odd Grenland
* Stefan Bärlin, Odd Grenland
**7 mål**
* John Anders Bjørkøy, Fredrikstad
* Magnus Myklebust, Lillestrøm
* Marek Sapara, Rosenborg
**6 mål**
* Didier Konan Ya, Rosenborg
* Tor Hogne Aarøy, Aalesund
* Martin Andresen, Brann
* André Bergdølmo, Strømsgodset
* Allan Gaarde, Viking
* Espen Hoff, Lyn
**5 mål:**

**4 mål:**

**3 mål:**

**2 mål:**

**1 mål:**

## Terminliste











## Oversikt/resultat

## Sjå òg
*Kvalifisering til Eliteserien i fotball

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Tippeligaen 2007|Tippeligaen 2007]]» frå ,  den 6. mai 2013.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
* Noregs fotballforbund
* Vg Nett – Live!
Muser

**Musene** (gresk Μουσαι, Mousai, frå protoindoeuropeisk *men- 'tenk', eller gresk *Mousa* - «rørsle») er kvinnelege skapnader frå gresk mytologi med samband til kunst og vitskap. Omgrepet er seinare blitt tekne inn i moderne europeisk andsliv og brukt om både idéar og kvinner av kjøt og blod som har inspirert kunstverk. Talet på muser varierte frå tre til ni. Det vert gjerne nemnd saman med dei tre gratiene.

Dei opphavlege tre musene var kalla *Mneme* (Minne), *Melete* (ettertanke) og *Aiode* (song). Dei vert kalla dei tre attiske musene. Seinare vart mytologien kring dei utvida, og talet auka til ni. Hesiod fortel at Zevs fekk ni døtrer med Mnemosyne (Minne), og desse skulle vakte dei ni musiske kunstene. Førar for dei var skaldeguden Apollon.

Namna på dei er:

* *Urania* (namnet er knytt til himmelkvelven Ouranos), muse for Astronomi. Ho er avbilda med globus.
* *Kleio*, muse for historie. Avbilda med pergamentrull og griffel.
* *Polyhymnia* (den hymnerike) muse for musikk eller opphavleg den sfæriske musikken.

* *Thalia*, muse for komedien, avbilda med maske, krans og stav. Blandast ofte med *Thaleia*, ein av gratiene.
* *Melpomene*, muse for tragedien, med maske.
* *Therpsikhore* (glederik dans), muse for dans, med lyre.

* *Kalliope* (fager røyst), muse for episke dikt og heltekvad.
* *Erato*, muse for kjærleiksdikting, òg med strengeinstrument.
* *Euterpe*, muse for lyrisk poesi, med dobbelfløyte. Ho er òg muse for hyrdedikt.

## Musiske kunstar

Frå verkeområda til musene vert dei musiske kunstene avleidd. Dei musiske kunstene vert definerte som rørslekunster, dei som syner seg i tid, ikkje i rom. Dette gjeld forteljing, teater, dans og musikk. Vidare sjølvsagt [litteratur[[ og [film. Alle desse skil seg frå dei plastiske kunstene (skulptur, biletkunst og anna), ved at dei er til stades i augneblinken, og så vert borte. Dei plastiske kunstene vart vakta av gratiene. Astronomi og historiefaget er sjølvsagt knytt til muse-verksemda, historia av di ho er forteljing, og astronomi av meir filosofiske årsaker. I seinantikken tenkte folk mykje på sfærisk musikk i tradisjonen etter Pythagoras.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Catullus

**Gaius Valerius Catullus** (ca. 84 f.Kr.–ca.54 f.Kr.), kjend som **Catullus** eller berre Catull, var ein av dei viktigaste romerske diktarane i det første hundreåret f.Kr.

Han skreiv ulike typar dikt, som elegiar, idyllar, bryllupshymne osb. Dei fleste dikta var stila til ei kvinne kalla *Lesbia*. Mange av dikta til Catullus var nokså grovkorna, men dei han skreiv i dei siste leveåra sine er prega av fortvila kjensler og hat.

## Biografi
Catullus vart fødd i det noverande Verona og var son av ein rik og mektig gardeigar på halvøya Sirmio i Gardasjøen. Faren høyrde til den romerske riddarstanden.

Då Catullus var godt tjue år gamal, fekk han ein eigedom ved Tibur, der han vart kjend med ei lang rekkje diktarar frå av den moderne skulen neoterikarane. Neoterikarane hadde alexandrinarane som førebilete og arbeidde med å skapa «formfullenda» kunst. Denne litterære omgangskrinsen har tvillaust hatt påverknad på Catullus.

Då Catullus var rundt 25 år gamal, møtte han kvinna Clodia, som var gift med rikmannen Metellus Celer. I dikta sine omtalar han ho ved pseudonymet *Lesbia*. I fylgje Catullus var ho ei lettsindig kvinne med eit omsynslaust temperament og trong til nyting. Det lausslepne livet Clodia levde førte til ei lang rekkje forhold. Dette gjorde Catullus mektig sjalu og det kan ein sjå i dikta hans. Catullus tok del som offiser i i felttog i Hellas og vende deretter attende til Roma og døydde berre 30 år gamal.

Dei 113 overlevande dikta av Catullus er omsette til nynorsk av Erik Eggen, Sigmund Skard og Asgaut Steinnes (Samlaget 1978). Dei er omsette til bokmål av Johann Grip og Henning Hagerup (Tiden 1996).
Vassdamp sitt mettingstrykk

**Vassdampen sitt mettingstrykk** er det statiske trykket til vassdamp når gassfasen er i likevekt med væskefasen. Vassdampen sitt mettingstrykk er berre avhengig av temperaturen, og når temperaturen stig, vil vassdampen sitt mettingstrykk stige ikkje-lineært. Dette gjeld for alle gassar, ikkje berre vassdamp. 

Når luft er ved vassdampen sitt mettingstrykk er temperaturen lik doggpunkttemperaturen. Vassdampen er då i dynamisk likevekt og kondensasjon av vassdamp er like stor som fordamping av vatn. Så ved vassdampen sitt mettingstrykk har lufta ei relativ fukt på 100 %, og viss temperaturen då blir lågare, vil vassdampen byrje å kondensere. 

Den internasjonale standarden for vassdampen sitt mettingstrykk over vatn er gjeven ved Goff-Gratch likninga.

Små vassdropar har stor krumming, og viss vi tenkjer oss slike dropar i elles heilt rein luft, så krev desse dropane relativ fukt over 100 % (såkalla overmetting) for å ha vassdampen sitt likevektstrykk. Dropar med ein storleik på om lag 20 mikrometer kan overleve sjølv ved 100 % relativ fukt. Når dropane veks ved koalesens, kan dei overleve lenger fordi krumminga blir mindre når dropane veks. Atmosfæren inneheld derimot som regel kondensasjonskjerner, som gjer at vassdamp kan kondensere langt under det verkelege mettingstrykket på grunn av oppløysingseffekten. Viss temperaturen er låg nok i ei sky, som den ofte er i nimbostratus- og cumulonimbusskyer, kan små iskrystallar òg virke som kondensasjonskjerner i ein prosess kalla Bergeronprosessen.
Yanomamiar

**Yanomami**, òg kjent som **yąnomamö**, er eit samfunn av urfolk med eit opphavleg territorium som ligg i ca.1000 meters høgde over havet i Sierra Parima på vasskilet mellom Orinoco og Amazonaselva, i grensetrakta mellom Brasil og Venezuela. Territoriet til yanomami breier seg ut over delar av to delstatar i begge land: Bolívar og Amazonas i Venezuela samt statane Roraima og Amazonas i Brasil. 

Yanomami er ei etnisk gruppe som er delt inn i fire undergrupper: sanumá, yanomam, tanomano og yanam. Gruppene har eigne språk av språkgruppa yanomaman, av somme rekna som eitt språk med dialektar. Yanomamifolk lever som halvnomadiske jegerar, hagebrukarar og fiskarar. Frå 1960-talet og frametter har storsamfunnet trengt seg inn på territoriet til yanomami og på 1980-talet gjekk det føre seg utnytting av naturressursar mellom anna av gull. Verksemda skapte problem for folket og har truga eksistensen. Inntrengjarar i samband med ressursutnytting og misjon førte med seg sjukdomar som ikkje yanomamiar hadde motstand mot. Mellom anna døydde fleire hundre av influensa og meslingar som vart bringa inn av inntrengjarar, i ein periode vart det registrert av 15 % av folkesetnaden døydde ut. Dei fekk òg problem med malariasmitte som kom inn i territoriet. 

I 1991 oppretta brasilianske styresmakter eit reservat på 94&nbsp;000 km². I 2003 var ca. 13&nbsp;500 yanomamiar busette i reservatet i Brasil. I 2006 var det registrert 16&nbsp;000 yanomamiar fordelt på 255 landsbyar i Brasil. Ein reknar at folkesetnaden i Venezuela er ca. 12&nbsp;000. Med ein samla folkesetnad på ca. 26 - 30&nbsp;000 er yanomami det største kjente samfunn av regnskogfolk. 

## Kjelder
* Om etikk i forsking på yanomani 
* Regnskogfondet om eit møte med yanomanifolk
* Artikkel på skolenettet.ls.no daud lenke
* Wikipedia-artiklar om Yanomani på portugisisk, tysk og engelsk

## Bakgrunnsstoff
* *[http://www.regnskog.no/nyheter/nyhetsarkiv/amazonas/kong-harald-p%C3%A5-bes%C3%B8k-hos-indianere-i-amazonas Kong Harald på besøk hos indianere i Amazonas] * Artikkel på Regnskogfondet sin nettstad, lest 4. mai 2013
Overmetting

**Overmetting** er eit omgrep for ei løysing som inneheld meir av eit oppløyst stoff enn ho normalt kunne ha innehalde under normale forhold. Omgrepet kan òg gjelde for damp av eit stoff som har høgare (partielt) trykk enn damptrykket til stoffet.

## Kondensasjon

Små partiklar kan føre til at enkelte stoff løyser seg opp i ei løysing eller kondenserer frå damp. I fast form kan desse partiklane føre til at det blir danna krystallittar eller til og med store krystallar. Overmetting er eit mål på avviket til eit oppløyst stoff frå likevektsverdien sin.

## Døme

Kolsyrevatn og øl er døme på væsker som er overmetta med karbondioksid i vatn. Det høge trykket i ei flaske gjer at karbondioksid kan løyse seg betre opp i vatn enn under vanleg lufttrykk. Ved atmosfærisk trykk forsvinn karbondioksidgassen svært sakte frå den overmetta væska. Denne prosessen kan derimot aukast visst det er partiklar i væska, som luftbobler som oppstår når ein ristar flaska, eller stoff som sukker. Mentosutbrot er eit heller ekstremt døme på dette.

Vevet til dykkarar blir overmetta av lufta dei andar inn medan dei dykkar. Visst dykkaren stig opp for raskt, kan desse gassane danne bobler som fører til dykkarsjuke.

Visst luft er overmetta av vatn, kan det dannast vassdropar utan at ein har kondensasjonskjerner. Dette kan ein observere i eit tåkekammer.

Overmetta løysinger av sukker og vatn blir brukt til å lage kandissukker.

## Sjå òg
* Overoppvarming
* Underkjøling
Temperatursone

Ei **temperatursone** er skilnaden mellom minimums- og maksimumstemperaturen til eit system, slik som den atmofæriske temperaturen ein gjeven stad. Ei temperatursone gjeld ofte for ein tidsperiode (t.d. ein dag, månad, år, hundreår) eller eit gjennomsnitt (gjennomsnitt av alle temperatursonene i ein tidsperiode)

Det er fleirer faktorar som styrer temperursona nær bakken i atmosfæren: 
* Middeltemperaturen
* Midla fukt
* Vindregime (styrke, varigskap, variasjon, temperatur osv.)
* Nærleiken til store vatn eller sjø

Nærleiken til hav er kanskje den faktoren som spelar størst rolle for temperatursona. Område som ligg nær sjø har nesten alltid mykje mindre skilnadar mellom maksimums- og minimumstemperaturar, enn område som ligg langt frå hav. 

Ein stad som har ein middeltemperatur på 19&nbsp;°C, 60 % relativ fukt og ei temperatursone på om lag 10&nbsp;°C i den årlege middeltemperaturen er rekna for å vere det mest komfortable klimaet for menneske. Dei fleste stadane som har slike klimaforhold finn ein i overgangen mellom tempererte og tropiske klima (i nærleiken av vendesirklane), særleg på sørlege halvkule.
Frontal heving

**Frontal heving** oppstår i samband med vêrfrontar. 

Når ein varm luftmasse rykker fram mot ei kald luftmasse, vil den varme lufta stige over den kalde lufta langs ei gradvis stigande flate. Denne flata vert kalla ein varmfront. Den stigande varme lufta vert avkjølt, lufta kondenserer og skyer vert danna. I samband med varmfrontar kan ein få alt frå høge cirrus til altostratus og ned til tjukke nimbostratus, som gjev kontinuerleg regn over eit vidstrekt område. 

Når ei kald luftmasse rykker fram mot ei varm luftmasse, vil den kalde lufta presse seg under den varme lufta, og varmlufta byrjar å stige. Grenseflata mellom desse to luftmassane vert kalla ein kaldfront. Grenseflata i samband med kaldfrontar er som regel brattare enn grenseflatene i varmfrontar. Skyene som blir danna på grunn av den stigande luftrørsla er cumulus eller cumulonimbus. Desse kan føre til kraftige regnbyer, torevêr, turbulens og ising.
Vertikal vind

**Oppvind** eller **nedvind** (**luftlommer** eller **lufthol**) er vertikale luftrørsler i atmosfæren. Område i atmosfæren med kaldare eller varmare luft enn omgivnadane fører til vertikale rørsler. Ei lomme med varm luft vil ha mindre tettleik enn omgivnadane, og vil stige heilt til ho kjem opp i luft som anten er varmare eller har mindre tettleik. Det motsette skjer for luftmassar som er kaldare enn omgivnadane, og dette fører til ei nedoverretta rørsle kalla subsidens. Når store, varme og fuktige luftmassar er involvert, kan desse danne store skyer, og torevêr. 

Vertikale luftrørsler kan òg oppstå i samband med lågtrykk (oppvind) og høgtrykk (subsidens). Lufta som strøymer inn mot eit lågtrykksenter ved bakken vil konvergere nær senteret, og den einaste retninga lufta då kan ta er oppover. Det motsette skjer i høgtrykk der lufta strøymer bort frå høgtrykket ved bakken, og ein får ei nedoverretta luftrørsle for å erstatte lufta som forsvinn. 

## Konsekvensar

Oppvind og nedvind er ein av hovudårsakene til turbulens for luftfart, og er hovudårsaka til at flypilotane prøver å unngå område med uvêr. I ekstreme tilfelle kan fallvind og mikroutbrot føre til alvorlege flyulukker. 

Fallvindar kan lokalt føre til store skadar, ikkje ulik dei ein ser etter ein tornado. Ein kan derimot skilje skadar ved fallvind frå tornadoar ved at skadane har eit sirkelforma mønster ut frå senteret av fallvindområdet. Tornadoar har kraftig vind innover mot senteret, og vil dra skadane innover.
Sonal straum

**Sonal straum** er eit meteorologisk omgrep som tyder at det generelle straummønsteret er frå vest mot aust langs jorda sine breiddegradslinjer (det motsette av meridional straum). Ekstratropiske syklonar som oppstår når straummønsteret er sonalt er oftast svake og flyttar seg raskt austover.

## Sjå òg
*Meridional straum
*Syklon
Meridional straum

**Meridional straum** er eit meteorologisk omgrep som tyder at den generelle straumen går i nord-sør retning langs Jorda sine lengdegradslinjer. Ekstratropiske syklonar i slike tilfelle er ofte kraftige og flyttar seg sakte. Lågtrykk med storm styrke blir danna i slike straummønster, men ein kan òg få uvanlege temperaturforhold som hete- og kuldebølgjer alt etter om luftstraumen går mot ekvator eller mot polane.

## Sjå òg
*Syklon
*Sonal straum
Mikheil Saakasjvili

**Mikheil Saakasjvili** () er ein georgisk politikar som var president i Georgia frå 25. januar 2004 til 17. november 2013. Saakasjvili kom til makta etter den såkalla roserevolusjonen i Georgia i november 2003. Store demonstrasjonar mot valfusk ved parlamentsvalet 2. november 2003 førte til at presidenten Eduard Sjevardnadse gjekk av. Saakasjvili leia desse demonstrasjonane. Ved presidentvalet 4. januar 2004 vann han med over 96 % av røystene, og vart den yngste presidenten i Europa, 36 år gamal.

Fornamnet hans vert ofte òg skrive *Mikhail*, som er ei russisk form. Etternamnet vert òg ofte skrive *Saakashvili*, som er ei engelsk form.
Talet 50

**Talet 50** (**femti**) er eit partal. I heiltalsrekkja kjem det etter talet 49 og før talet 51.

Ordenstalet som svarar til talet femti er **femtiande** (**50.**).
Kjeglesnitt

Eit **kjeglesnitt** er fellesnamnet på dei geometrisk kurvene ein får ved å skjere gjennom ei kjegle med eit plant snitt.

Det finst fire ulike kjeglesnitt: sirkel, ellipse, parabel og hyperbel.
Industrisamfunn

**Industrisamfunn** kan vera ei nemning på eit land, område eller kontinent som er industrialisert, eller på eit lokalsamfunn som er bygd opp rundt ei eller fleire industriverksemder. I eit slikt samfunn arbeider dei fleste innan industrisektoren. Industrisamfunn kan sjåast som eit overgangsstadium mellom eit jordbrukssamfunn og eit tenestesamfunn der tenesteyting er dominerande.

Dei første industrisamfunna oppstod i Storbritannia på 1700-talet, sjølv om enkelte gruveområde og liknande (til dømes i Bergslagen i Sverige) var stader bygd opp på industriell verksemd. På 1800-talet og 1900-talet spreidde industrialismen seg til andre delar av verda.

## Sjå òg
* Den industrielle revolusjonen
* Industristad
* Einsidig industristad
* Postindustrielt samfunn
* i-land
Kurilane

**Kurilane** er ei øygruppe som strekkjer seg om lag 1300 kilometer frå Hokkaido i Japan mot Kamtsjatkahalvøya og skil Okhotskhavet frå det nordlege Stillehavet. Øygruppa høyrer til Russland, ligg under Sakhalin oblast, og omfattar i alt 56 øyer.

Øygruppa vart folkesett av ainufolket, og vart sidan utforska og folkesett av russarar og japanarar i det attande og nittande hundreåret. Grensa mellom dei to landa vart etablert i 1875 då Japan overtok øyene mot å avstå Sakhalin til Russland. Russland, ved Sovjetunionen, kravde øyene attende etter andre verdskrigen, men Japan fastheld eit krav på dei fire sørlegaste øyene, Kunashiri, Etorofu, Shikotan og Habomaiklippene. Desse fire vert samla kalla «dei nordlege territoria» av Japan.

## Geografi
Kurilane er vulkanske og har over 100 vulkanar, 35 av desse er aktive. Det er hyppige jordskjelv i området.

Øyene er kjende for skodde og dårleg sikt, men havet rundt dei er rikt på fisk. Den nest nordlegaste øya, Atlasovøya («Oyakoba» på japansk) er ein vulkan som reiser seg rett opp frå havet og er eit kjent tema i japansk haikudikting og biletkunst.

I dag bur det om lag tretti tusen russarar, ukrainarar, kviterussarar, tartarar, koreanarar og ainuar på Kurilane. Om lag halvparten av dei som bur der lever under fattigdomsgrensa. Fiske er hovudnæringsveg. Øyene har strategisk og økonomisk verdi. Den økonomiske verdien ligg særleg i fisket, men Kurilane har òg ulike mineralførekomstar.

## Kjelder

* *Denne artikkelen byggjer på artikkelen [http://no.wikipedia.org/wiki/Kurilene «Kurilene»] henta frå [http://no.wikipedia.org/wiki/Hovedside Wikipedia på bokmål] 15. november 2006.*

## Bakgrunnsstoff

* Om Kurilane frå Ocean Dots.com - med bilete frå rommet (engelsk)
* http://artedi.fish.washington.edu/okhotskia/ikip/index.htm 
* http://www.mofa.go.jp/region/europe/russia/territory/index.html
Klarluftturbulens

**Klarluftturbulens** er uregelmessige luftrørsler i form av turbulens utan at ein har synlege spor (som skyer) av turbulensen. Klarluftturbulens oppstår når to luftmassar med forskjellig fart møter kvarandre, vanlegvis i ei høgd på 7000-12000 m og ofte i nærleiken av jetstraumar og av og til nær fjellkjeder. Klarluftturbulens er umogeleg å oppdage med det blotte auget eller med radar, og er derfor vanskeleg å unngå. Det finst derimot enkelte apparat, kalla scintillometer, som kan oppdage turbulensen på avstand ved å bruke optiske teknikkar. 

På engelske heiter fenomenet «Clear-Air Turbulence», og er forkorta til «CAT», som òg er mykje brukt i Noreg. 

Denne typen turbulens kan vere til fare for flytrafikk. Ei rask endring i fartsretninga til vinden kan få oppdrifta over flyvingene til å variere raskt og uføreseieleg. Dette har blant anna ført til at både kabinpersonal og passasjerar har vorte skada (og i enkelte tilfelle mista livet) etter å ha blitt kasta rundt inne i flyet.
MOS Technology Inc

**MOS Technology Inc**, også kjend som **Commodore Semiconductor Group**, var eit amerikansk føretak som vart starta i 1969. MOS Technology produserte mikrobrikker som vart nytta i kalkulatorar frå kundar som Texas Instruments og Commodore International.

I 1975 sa nokre av ingeniørane bak Motoroloa 6800 prosessoren opp stillingane sine i Motorola og slutta seg til MOS Technology som lét dei utvikle prosessoren MOS 6501. Ettersom denne prosessoren var designmessig lik M6800 kunne prosessoren nytta dei same hovudkorta. Dette fekk Motorola til å gå til søksmål mot MOS Technologies, sjølv om prosessorane elles ikkje var kompatible med kvarandre. Denne striden varte i mange år og MOS technologies måtte etterkvart betale 200&nbsp;000 dollar til Motorola.

I mellomtida kom prosessoren MOS 6502, denne var lik forgjengaren men kunne ikkje nytte same hovudkort som M6800 ettersom kontaktane var forskjellig. Prosessoren var likevell billegare og raskare enn Motorola sin M6800, samt Intel 8080. 

Trass i suksessen som MOS 6502 hadde, var MOS Technologies i økonomiske vanskar. Salet av kalkulatorar stupte og føretaket vart kjøpt opp av Commodore International i 1975. Oppkjøpet resulterte i MOS Technologies etterkvart skifta namn til Commodore Semiconductor Group. Likevell vart mikrobrikkene stempla med den gamle MOS logoen heilt fram til 1989. Då Commodore International gjekk konkurs i 1994, vart Commodore Semiconductor Group seld til GMT Microelectronics. GMT Microelectronics vart tvangslikvidert i 2001.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Kondensat

**Kondensat** eller **kondens** er ei nemning på ei væske som har kondensert frå ein gass. 

## Døme på kondensat
* Naturgasskondensat - kondensat frå naturgass
* Dogg - vassdropar som oppstår på lekamar i naturen om morgonen eller kvelden
Nedvelling

**Nedvelling** er ein prosess der ein substans med høg tettleik søkk ned under ein substans med lågare tettleik. Dette skjer når kaldt eller salt vatn søkk under varmare eller ferskare vatn. I atmosfæren skjer det når kald luft søkk under varmare luft, ofte som ein del av ei konveksjonscelle. 

Den motsette prosessen er oppvelling, og desse to prosessane utgjer den termohaline sirkulasjonen i havet. Ein har og nedvelling i platetektonikk der kaldare delar av litosfæren søkk i subduksjonssoner,
Oppvelling

**Oppvelling** er ei form for vertikal blanding av vassmassar som skjer under bestemte vilkår i havet, og som fører til at kaldt, tungt og næringsrikt vatn frå botn kjem opp og erstattar overflatevatnet.

Når vind bles over ope hav, vil dei øvre vasslaga bli dradd med i vindretninga, men på grunn av corioliseffekten vil vasstraumen i overflata bøye av 45º til høgre for vindretninga på nordlege halvkule, og 45º til venstre på den sørlege. Det vil seie at visst den dominerande vindretninga ein stad på den nordlege halvkula enten er frålandsvind eller slik at kysten ligg på venstre side for vindretninga, vil de øvre vasslaga blir før bort frå kysten. Dermed strøymer det opp vatn frå djupet for å erstatte vatnet som strøymer bort i overflata. Dette fenomenet vart først skildra av den svenske oseanografen Vagn Walfrid Ekman i 1902, og vert kalla *[[Ekman-transport]]*.

Eit liknande fenomen finn ein i verdshava langs ekvator. Her fører dei austlege passatvindane overflatevatn vekk frå ekvator mot nord og mot sør, og ei oppvelling oppstår ved ekvator.

I Sørishavet skjer det ei storstilt oppvelling. Her bles det ein sterk og vedvarande vestavind rundt Antarktis, og overflatevatn driv vekk frå iskanten, og vatn strøymer opp frå havdjupet. I mange oseanografiske modellar er oppvellinga i Sørishavet ein viktig drivkraft for straummønsteret i verdshava.

Oppvelling er viktig for primærproduksjonen av planteplankton. Botnvatnet er rikt på næringssalt som stammar frå daudt organisk materiale som fell mot botn, medan overflatevatn normalt er næringsfattig. Når det næringsrike vatnet kjem opp i dei øvre vasslaga der lyset kan trenge ned, ligg forholda til rette for oppvekst av planteplankton. Oppvellingsområde har derfor ein høg produksjonsevne målt i g karbon pr. m². Planktonet gjev i sin tur grunnlag for ein høg produktivitet oppover i havet sin næringskjede; derfor er oppvellingsområde fiskerike, og gjev grunnlag for viktige fiskeri.
Isobar

**Isobar** er ei linje mellom forskjellige punkt som har same trykk. Innan meteorologi er isobarane linjer med likt lufttrykk, og fordelinga av isobarane er tett knytt opp til vindfeltet. Tette isobarar indikerer kraftig vind. Når isobarane er teikna inn på eit meteorologisk plott er det relativt enkelt å sjå lågtrykk og høgtrykk.

Innan kjernefysikk vert to nuklidar med same massetal kalla isobarar. Til dømes er bor-12 og karbon-12 isobarar. To variantar av same grunnstoff med forskjellig atommasse vert derimot kalla isotopar, medan nuklidar med same mengd nøytronar vert kalla isotonar. 

## Sjå òg
* Isoflate
* Isobar prosess
Atari 2600

**Atari 2600** var ein spelkonsoll som vart lansert av Atari i 1977. Dette var den første suksessfulle spelkonsollen som kunne nytta utskiftbare spelekassettar istaden for å vere forhandsprogrammert med berre eitt spel.

Opphavleg var namnet på konsollen Atari VCS, men Atari endra namnet på konsollen då Atari 5200 kom ut i 1982.  I 1986 relanserte Atari spelkonsollen på nytt som Atari 2600 Jr.

## Kjelder
Bare Bea

***Bare Bea*** er ein norsk film frå 2004. Filmen handlar om sekstenåringen Bea, som er den siste i venninnegjengen som ikkje har hatt sex. Vennene meiner ho ikkje må mista jomfrudommen med ein ho er forelska i, og dei finn ein annan ho kan prøva seg på.

Bare Bea vann Amandaprisen i klassen beste barne- og ungdomsfilm i 2004.

## Bakgrunnsstoff
* ''Bare Bea'' i Norsk filmografi
Trykksystem

Eit **trykksystem** er eit område i jordatmosfæren der lufttrykket er lågare eller høgare enn normalt. Termodynamiske effektar i atmosfæren og havet fører til at høg- og lågtrykk kontinuerleg oppstår og døyr ut.

## Trykkssytem på vêrkart

På vêrkart kan ein sjå ei grafisk framvising av trykksystem, ofte i lag med vêrfrontar. Lågtrykksystem vert merkte med ein stor **L**, med mindre dei er tropiske stormar eller tropiske syklonar då spesielle vêrsymbol vert brukt. Høgtrykkssystem vert merkte med ein stor **H**. Kor kraftige trykkssystema er kan ein sjå etter kor tett isobarane ligg.

## Lågtrykksystem
Lågtrykkssystem har som regel syklonske eigenskapar. På nordlege halvkule bles vinden mot klokka rundt lågtrykket på grunn av corioliseffekten, medan den bles med klokka rundt lågtrykket på sørlege halvkule. Lågtrykksystem fører som regel til skya vêr og nedbør, og innimellom kraftig vind om lågtrykket er kraftig nok.

Dei kraftigaste uvêra i historia har oppstått i samband med syklonske lågtrykkssystem. Tornadoar har til dømes svært lågt trykk i senteret.

Det lågaste lufttrykket i havnivå som er observert er på 869,96 hPa. Det skjedde i det vestlege Stillehavet under tyfonen Tip den 12. oktober 1979.

## Høgtrykksystem

Høgtrykksystem er ofte karakterisiert med klart og kjølig vêr. Vinden bles antisyklonsk rundt høgtrykk, det vil sei med klokka på nordlege halvkule og mot klokka på sørlege halvkule.

Om vinteren på den nordlege halvkula finn ein ofte vedvarande høgtrykk over Nord-Amerika og Sibir, i tillegg til at dei ofte oppstår over Nord-Europa. Dette kan føre til kuldebølgjer, som innimellom kan oppstå svært brått. I indre område av Nord-Amerika har ein observert at temperaturen har fall med så mykje som 25&nbsp;°C på berre nokre timar i slike tilfelle.

Høgtrykkssystem fører sjeldan med seg nedbør sidan dei produserer lite skyer. I kombinasjon med andre vêrsystem kan kaldlufta dei fører med seg innimellom likevel føre til kraftig snøfall.
Jon B. Higgins

**Jon Borthwick Higgins** () var ein musikar og musikkakademikar frå USA som særleg var kjend si utøving og formidling av karnatisk musikk.

Jon Higgins var fødd i Andover i Massachusetts og studerte ved Wesleyan University i Connecticut. Her tok han gradene B.A. i musikk og historie i 1962, M.A. i musikkvitskap i 1964 og Ph.D. i etnomusikologi i 1973 med ei avhandling om musikken til den klassiske danseforma bharatanátyam. Saman med mridangamspelaren Trichy Sankaran grunnla han eit studieprogram for indisk musikk ved York University i Toronto i 1971.

Higgins studerte karnatisk musikk i Chennai i 1964-67 og debuterte som songar den store Tjagaradjafestivalen i 1965. Han heldt fram med studia og blei etter kvart sett på som ein kjenslevar tolkar av karnatisk musikk. Av somme blei han kalla *Higgins Bhagavatar*, ein tittel gjeven til store musikarar. I tillegg til å vinna tilhengarar i India hjelpte songaren òg til med å gjera karnatisk musikk kjend og kjær i USA.

Ein full bilførar køyrde på Jon Higgins då han gjekk tur med hunden, og songaren døydde, berre 45 år gammal.

## Kjelder
* UCLA Ethnomusicology Archive
* Musical Nirvana
* T. Viswanathan: Jon B. Higgins (1939-1984) (Ethnomusicology, Vol. 30, No. 1. (Winter, 1986), pp. 113-114)
Havoverflatetemperatur

**Havoverflatetemperatur** (òg kalla **SST** etter «Sea surface temperature» på engelsk) er temperaturen i vassoverflata. I praksis vil tydinga av overflata variere litt etter kva målemetode som er brukt.

## Måle SST
Forskjellige måleteknikkar av SST kan av og til gje forskjellige resultat. Dei tidlegaste teknikkane gjekk ut på å sette eit termometer i ei bøtte med vatn ein hadde tatt opp frå sjøen. Dei første automatiske teknikkane gjekk ut på å måle temperaturen i vatnet som blei tatt om bord på store skip. Desse målingane er derimot inkonsistente, sidan vatnet som blir pumpa inn blir teke frå forskjellige djup frå båt til båt og kan òg variere etter kor tungt eit skip er lasta.

Dei mest eksakte målemetodane er nok målingar frå stasjonære bøyer der målingane vert tatt om lag 1 m under havoverflata. Det finst òg mange bøyer som driv rundt med havstraumane, og desse målingane blir sendt opp til satellittar for vidare distribusjon. Data frå desse drivande bøyene kan derimot vere noko uåplitelege. Særleg i Stillehavet er det plassert ut mange bøyer for å studere og varsle El Niño-fenomenet.

Satellittar blir derimot meir og meir brukt til å måle havoverflatetemperaturen, sidan dei kan måle temperaturen over store område. Satellittane måler varmestrålinga, som er den infraraude delen av det elektromagnetiske spekteret, frå overflata. Bølgjelengdene dei målar er valde empirisk, og er bølgjelengder som kan gå gjennom atmosfæren utan å bli absorbert (med mindre det er skyer), og som har maksimal svart lekamstråling. Problemet med satellittmålingar er derimot at dei berre måler det øvste 10 mikrometer tjukke laget av overflata, og vil kanskje ikkje representere den «verkelege» havoverflatetemperaturen i det øvste metertjukke laget. Sidan satellittane ikkje kan måle gjennom skyer, vil temperaturen som vert målt alltid vere i fint vêr. Fordelane med å kunne måle temperaturen over så store område som satellittar kan, er derimot mykje større enn bakdelane.

## SST og tropiske syklonar
SST over 26,5&nbsp;°C er rekna for å vere ideelle temperaturar for å danne tropiske syklonar, og som regel får ein kraftigare syklonar jo høgare havoverflatetemperaturen er. Det er derimot fleire faktorar som skal til for å danne tropiske syklonar.

Ein tropisk syklon tar til seg så pass mykje varme og rører om overflatelaget i havet så pass mykje at havoverflatetemperaturen ofte er lågare enn i omgivnadane etter at ein tropisk syklon har passert. Dette kan av og til hindre at nye tropiske syklonar oppstår.

Endringar i SST kan vere viktig for livet i havet. Organismar som plankton, sjøgras, skaldyr, fisk og pattedyr kan alle verte påverka av slike endringar, men ein har enno ikkje full oversikt over kor stor rolle slike endringar spelar.
Dragon 32/64

**Dragon 32** og **Dragon 64** var heimedatamaskiner som vart produsert på 1980-talet av det walisiske selskapet Dragon Data Ltd. Den britiske marknaden for heimedatamaskiner var i eksplosiv vekst, og nye maskiner vart lansert omtrent kvar månad. I august 1982 kasta Dragon Data seg på karusellen med Dragon 32. Dragon 64 kom året etter. Skilnaden på dei to datamaskinane var talet på kilobytes i minnet.

I marknaden for private heimedatamaskiner der spel var ein viktig drivkraft, var Dragon underlegen andre maskiner som Sinclair ZX Spectrum og Commodore 64. 

Dragon-maskina var heller ikkje i stand til å vise små bokstavar på ein enkel måte. Dette stengte maskina ute frå skulemaskinmarknaden som i staden vart dominert av den Acorn-bygde BBC Micro. 

Som eit resultat av desse avgrensingane, vart ikkje Dragon nokon suksess kommersielt, og Dragon Data kollapsa i juni 1984. 

## Bakgrunnsstoff

* The Dragon 32/64 Computers &ndash; på nettstaden www.6809.org.uk
* Dragon Information Files  &ndash; frå Graham si «Dragon Page», av Graham E. Kinns
* The Dragon Archive &ndash; Eit arkiv over alt mogleg relatert til Dragon 32/64 og kloner og prototypar
* A Slayed Beast - History of the Dragon Computer frå dragon-archive-online.co.uk.
Talet 51

**Talet 51** (**femtiein**) er eit oddetal. I heiltalsrekkja kjem det etter talet 50 og før talet 52.

Ordenstalet som svarar til talet femtiein er **femtifyrste** (**51.**).
Kim Haugen

**Kim Haugen** () er ein norsk skodespelar. 

Haugen gjekk ut frå Statens Teaterhøgskole i 1982. Han er tilsett ved Nationaltheatret frå 1978.

Han er son av Per Theodor Haugen og Sissel Sellæg, og er gift med programleiaren Nadia Hasnaoui.
Elektrisk generator

Ein **generator** er ein maskin som omdannar mekanisk energi (rørsleenergi) til elektrisk energi, til dømes i eit vasskraftverk, der store turbinar vert drivne av rørsleenergien frå eit vassfall. Mindre generatorar kan verte drivne av bensin- eller diselmotorar, og kan være flyttbare eller stasjonære. Små generatorar, t.d. internt i eit køyretøy, vert gjerne kalla dynamoar.

Verkemåten til ein generator er motsett av ein elektromotor.

## Sjå òg
* Kraftverk
Festdagsreduksjonen

**Festdagsreduksjonen** (**heilagdagsreforma**), som vart vedteken under regimet til Struensee, den 26. oktober 1770, førte med seg ei halvering av religiøse markeringar i Danmark og Noreg. Mange av heilagdagane som var fastsette i kong Kristian den femtes norske lov vart anten avskaffa heilt eller flytta til næraste søndag.

Forordninga «Om nogle af de anordnede Fest og hellige Dages afskaffelse» vart publisert i kyrkjene. Forordninga er norsk lov og teken med i norske lovsamlingar til og med 1965.

## Dagar som vart avskaffa som fest- og heilagdagar
* Tredje juledag, 27. desember
* Heilage tre kongarsdag, 6. januar.
* Kyndelsmesse, 2. februar 
* Tredje påskedag.
* Tredje pinsedag.
* Jonsokdag, 24. juni.
* Maria besøksdag, 2. juli.
* Mikkelsmesse, 29. september

## Festdagar som vart flytta
* Maria Bodskapsdag, 25. mars vart lagt til femte søndag i fasta.
* Helgemesse, 1. november vart lagt til fyrste søndag i november.

## Heilagdagar utanom søndagar som var att i Danmark og Noreg
* Fyrste juledag
* Andre juledag
* Nyårsdagen
* Skjærtorsdag
* Langfredag
* Andre påskedag
* Bededagen
* Helgetorsdag 
* Andre pinsedag

## Referansar
Odense

**Odense** er ein by og tidlegare kjøpstad på øya Fyn i i Danmark. Den er tredje størst av byar i Danmark, og den største byen på Fyn.  Innbyggjartalet var per 2013 på . Han er administrasjonsstad for Odense kommune og ligg i Region Syddanmark. 

Fram til 1.januar 2007 var Odense òg administrasjonssete for det no nedlagde Fyns amt. Odense vart ikkje gjort til senter for Region Syddanmark, sjølv om byen er størst i regionen. 

## Namnet
«Odense» er sett saman av gudenamnet Odin og det gamaldanske ordet wæ som tyder vi eller ein heilagdom; byen til Odin. Første gong ein kjenner til at namnet er skrive er i 988, då som «Othensuuigensem». På myntar frå 1018-1035 står det skrive 1018-35 «OÐSVI», rundt 1075 finn ein «Odansue».

## Sjå òg
* Brandts klædefabrik
* Bymuseet Møntergården
* Carl Nielsen Museet
* Danmarks Jernbanemuseum
* Den Fynske Landsby
* Fyns Kunstmuseum
* H. C. Andersens Barndomshjem
* H. C. Andersens Hus
* Nonnebakken
* Næsbyhoved Slotsbanke
* Odense Boldklub
* Odense Kanal
* Odense Kommune
* Odense Slot
* Odense Symfoniorkester
* Odense Teater
* Odense Zoo
* Odense Å
* Sct. Knuds Gymnasium
* Sct. Knuds Kirke (Odense Domkirke)
* Syddansk Universitet i Odense
* Vor Frue Kirke

## Venskapsbyar
*Tammerfors
* Klaksvik
* Upernavik
* Groningen
* Kopavogur
* Petah-Tikva
* Funabashi
* Shaoxing
* Kaunas
* Trondheim
* Katowice
* St. Albans
* Norrköping
* Östersund
* Iksan
* Brno
* İzmir
* Schwerin
* Kiev
* Columbus, Ohio

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

* VisitOdense
* Odense Kort Fortalt - Om utvalde kulturhistoriske stader
* Kart over Odense 
* Odense - H.C. Andersens by 
* "Eventyrlige Odense eller Lille København" år 1805
Amfetamin

**Amfetamin** er ei væske, ved standard romtemperatur og trykk. Det vert ofte omdanna til amfetaminsulfat, som er eit fast stoff. 
Amfetamin er eit av stoffa som kan føreskrivast for å behandle ADHD.

Stoffet er eit alkaloid som første gong vart syntetisert i 1887.

Amfetamin frigjev noradrenalin og dopamin i nervevev. 

Kortsiktige effektar av bruk kan vera auka konsentrasjon, senka appetitt, auka sexlyst, auka fysisk energi, nedsett hyperaktivitet hos folk med ADHD, auka kroppstemperatur, auka puls og hovudverk. 

Langsiktige effektar kan vera rystelsar, endra sovevanar, svekka immunforsvar, impotens, hjarteproblem og fallande nyre/lungefunksjon. 

Amfetamin har smeltepunkt 11.3 grader Celsius; kokepunkt 203 grader Celsius, ved 760 mmHg.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Pekka Zajkov

**Pjotr Mefodijevitsj Zajkov** () er ein karelsk språkforskar frå Joensuu som framfor alt har arbeidd med karelsk og med akkalasamisk.

## Biografi
Pekka (Pjotr) Zajkov voks opp i Kiestinki, i nærleiken av sjøen Koutajarvi i den karelsk-finske sosialistiske sovjetrepublikken. I tillegg til å vere karelar har han også samisk bakgrunn, med samisk bestefar og samiske røter også på morssida.

Zajkov har arbeidd ved instituttet for språk, litteratur og historie ved den karelske filialen av Det russiske vitskapsakademiet i Petrozavodsk. No er han professor i karelsk ved universitetet i Joensuu.

## Lingvistisk arbeid
I tillegg til ein liten monografi over akkalasamisk fonologi og morfologi frå 1988 og ei kolasamisk tekstsamling frå 1988 (i lag med V.Z. Panfilov og G.M. Kert) har han også arbeidd med namnespørsmål i Karelen og med karelsk grammatikk.

## Viktige arbeid
* Zajkov, P. M. 1987. *Babinskij dialekt saamskogo jazyka (fonologo-morfologitsjeskoe issledovanie).* Petrozavodsk. (russisk)
* Panfilov, V. Z., G. M. Kert, and P. M. Zajkov. 1988. Obrazcy saamskoj retsji. Petrozavodsk. (russisk)
* Zajkov, P. M. 2000. *Glagol v karelʼskom jazyke.* Petrozavodsk. (russisk)
* Zajkov, P. M. 2002. *Grammatika karelʼskogo jazyka.* Petrozavodsk. (russisk)

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Leif Rantala. 2005. "Saami studies: Russia/USSR." I: *[[The Saami A Cultural Encyclopaedia|The Saami: a cultural encyclopaedia]]*, red av Ulla-Maija Kulonen, Irja Seurujärvi-Kari og Risto Pulkkinen. Helsinki: SKS. 363–365. Elektronisk versjon
* P.M. Zajkov (russisk)
Astronomer mot orddeling

**Astronomer mot orddeling** (**AMO**) er ein norsk organisasjon som arbeider mot fenomenet orddeling (eigentleg *særskriving*). Pr. 24. oktober 2006 hadde organisasjonen 7347 medlemmer.

AMO er ikkje ein organisasjon i konvensjonell forstand, men meir ein bevisstgjeringskampanje utan nokon av dei organa ein normalt forbind med organisasjonar. På heimesida deira er det bilete av feilaktige orddelingar i ulike samanhengar, for eksempel på butikkskilt, for å gjera oss merksame på galen språkbruk i samfunnet. I vedtektene på nettsida deira blir likevel omgrepet «organisasjon» konsekvent bruka som nemning. Medlemmene blir kalla *sjefar* og er nummerert etter når de meldte seg inn. Leiinga er sett saman av eit *overhovud*, ein *president* og ein *adm. direktør*. Desse må oppfattast som tomme titlar. 

Namnet er ein referanse til AMOs opphav: Organisasjonen vart stifta av astronomistudentar ved Universitetet i Oslo våren 1996. Vedtektene, som berre består av tre paragrafar, slår fast at ein «trenger ikke engang å være astronom» for å vera medlem.

## Bakgrunnsstoff
*AMOs offisielle heimeside
Den stille piken

**Den stille piken** er ein roman av Peter Høeg. Hovudpersonen er klovnen Kasper Krone.

## Bokmeldingar
* Liv Simensen i Hamar Arbeiderblad 
* Kåre Bulie i Dagbladet
* Marta Norheim Nrk

* Intervju i Berlinske Tidene
Obukhovlengda

**Obukhovlengda** eller **Monin-Obukhov lengda** er høgda over bakken der turbulens produsert av vertikalt vindskjer er i balanse med stabile luftforhold som motverkar oppdrift. Det vil sei høgda der Richardsontalet er lik 1: 


L = - \frac{u^3_*\bar\theta_v}{kg(\bar w^'\bar\theta^'_v)}


der u_* er friksjonsfarten, \bar\theta_v er den midla potensielle virtuelle temperaturen, \bar w^' er perturbasjonen av skalar fart, g er tyngdeaksellerasjonen og \theta_* er ein potensiell temperaturskala (k). Dette kan gjerast enklare ved å bruke likskapsteoritilnærminga :

(\overline{w^'\theta^'_v})_s\approx-u_*\theta_*

som gjev:

L = \frac{u^2_*\bar\theta_v}{kg\theta_*}

Parameteren \theta_* er proporsjonal med \bar \theta_v (z_r) - \bar \theta_v (z_{0,h}) som er den vertikale skilnaden i potensiell virtuell temperatur. Jo større \bar \theta_v  ved høgda Z_{0,h} i forhold til verdien ved høgda Z_r , jo meir negativ er endringa av \bar \theta_v med høgda, og jo større er instabiliteten i overflatelaget. I slike tilfelle er *L* litt negativ, sidan den er omvendt proporsjonal til u_*. Når *L* er litt negativ så er \frac{z}{L} mykje negativ. Slike verdiar av \frac{z}{L} gjev stor instabilitet på grunn av oppdrift. Positive verdiar av \frac{z}{L} samsvarar med aukande \bar \theta_v med høgda og stabil lagdeling.