open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Rustgrimeparakitt

**Rustgrimeparakitt** (*Bolborhynchus ferrugineifrons*) er ein sårbar parakitt og han er endemisk for Colombia med utbreiing i høgtliggande, sentrale Andes, frå Cauca-departementet i sør, nord gjennom Tolima til Caldas.

## Skildring
Rustgrimeparakitten er ein liten, tjukkfallen, mørkegrøn parakitt på om lag 18-19 centimeter i kroppslengd. Rundt nebbet er han raudbrun, undersida noko lysare grøn, og primærfjørene er i blått.

Denne parakitten lever i krattskog og  lågvoksen dvergskog i grenesområde mellom jordbruksland og páramo-stepper i høgder mellom 3200 til 4000 moh., nokre gonger heilt ned til 2800 moh. Her lever han helst av grasfrø og blomar.

Populasjonen er estimert til mellom to og fire tusen vaksne individ, og er trudd å vere minkande. Trugsmåla er utviding av jordbruksareal i lågaste delane om utbreiingsområdet og vedsanking i dei høgste. IUCN har klassifisert arten som sårbar, VU.

## Kjelder

* Collar, N. & de Juana, E. (1997). *[http://www.hbw.com/node/54683 Rufous-fronted Parakeet (Bolborhynchus ferrugineifrons)]* In: del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.) (2014). Handbook of the Birds of the World Alive. Lynx Edicions, Barcelona. Henta den 25. april 2015 
*BirdLife International (2021) Species factsheet: *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/rufous-fronted-parakeet-bolborhynchus-ferrugineifrons Bolborhynchus ferrugineifrons]*. Henta frå http://www.birdlife.org den 19. mars 2025

## Bakgrunnsstoff

* Bilete av rustgrimeparakitten på Flickr.com Foto: Maria Teresa Jaramillo
*
Deportivo Cali

**Asociación Deportivo Cali** er ein colombiansk fotballklubb. Heimebana Estadio Deportivo Cali ligg i byen Palmira.

## Bakgrunnsstoff
* DeportivoCali.co - klubben sin offisielle nettstad
Tolimadue

**Tolimadue** (*Leptotila conoveri*) er ein fugl i duefamilien, endemisk for Colombia med utbreiing i små oppstykka leveområde i Tolima-departementet, mest sikkert nær hovudstaden Ibagué.

## Skildring
Tolimadua er ei due med mange fargesjatteringar som har glidande overganger, men oversida er mørk brun. Undersida er lys brungul, brystet i rosa. Framhovudet har lys blå fargetone som glir over i mørk gråblå nakke. Eit identifiserande kjenneteikn er kvitt område mot enden av dei ytre halefjørene. Auga er kvite med raud ring, beina er lyseraude, nebbet svart. Denne dua har kroppslengd på mellom 22,5 og 25 centimeter. Lætet er ein einsleg 'ou'-tone  kvart 7-8 sekund.

Det mest kjente leveområdet er i Tolima. Tidlegare, og fram til 1952 var denne dua observert ved utspringet til Magdalena-elva i Huila-departementet. Ho skal òg ha vore observert i Cundinamarca-departementet i austlege Andes. Det naturlege habitatet for tolimadua er opphavleg fuktig skog og krattskog mellom 1600 og 2255 moh., kanskje òg noko høgare. Dessutan lever ho i gjenreist sekundærskog, endatil har ho hatt reirplass i kaffitre og i buskar nær bustadområde. Klimatypen her i denne høgda er subtropisk.

Tolimadua hekkar mellom mai og september i tre, lågt over bakken. Kvart kull er på to egg.

Populasjonen er estimert til mellom 1000 og 2500 individ, og er trudd å vere minkande. Trugsmåla er mangel på naturleg habitat. IUCN har klassifisert arten som sterkt truga, EN.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Tolima Dove|Tolima Dove]]» frå ,  den 26. april 2015*  
*BirdLife International (2020) Species factsheet: *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/tolima-dove-leptotila-conoveri Leptotila conoveri]*. Henta frå http://www.birdlife.org den 19. mars 2025
* Baptista, L.F., Trail, P.W., Horblit, H.M., Boesman, P., de Juana, E. & Garcia, E.F.J. (1997) *[http://www.hbw.com/node/54239 Tolima Dove (Leptotila conoveri)]* In: del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.) (2014). Handbook of the Birds of the World Alive. Lynx Edicions, Barcelona. Henta den 26. april 2015 

;Referansar

## Bakgrunnsstoff

*
Sjur Fedje

**Sjur Andersson Fedje** () var ein norsk lærar og politikar frå Vik i Sogn, busett i Follebu i Østre Gausdal. Han var stortingsmann for Arbeiderdemokratene 1906-09.

Fedje var son til ein gardbrukar på Hoprekstad i Vik. Sjølv tok han eksamen på ein lærarskule i Balestrand i 1870, arbeidde så som lærar i heimbygda i to år. Etter han var ferdig seminarist frå Stord i 1874 fekk han same året lærarstilling i Follebu i Østre Gausdal, frå 1875 var han i tillegg kyrkjesongar i Follebu. På 1880-talet gav han i fem år ut bladet *Husmanden*, fekk i 1884 eit statsstipend for undersøke husmannsstellet på Austlandet.

Frå 1885 var Fedje medlem i skulestyret ei 20 års tid. Ordførar i Østre Gausdal 1902-07. Valperioden 1906-09 representerte Fedje Arbeiderdemokratene og valkrinsen Søndre Gudbrandsdalen på Stortinget, der han i 1906-07 var medlem av kyrkjekomiteen og 1908-09 av gasje- og pensjonskomiteen.

Fedje var ein mykje nytta stemnetalar, som særleg arbeidde for fråhaldssaka og landsmålet.

## Kjelder
*Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
*Gravstein
Johannes Olsson Fossmark

**Johannes Olsson Fossmark** () var ein norsk gardbrukar og hardingfelespelar frå Bruvik i Hordaland.

Fossmark kjøpte farsgarden, bruksnummer 5 på Fossmark, av jordeigarane i 1831. Han dreiv garden til dess eldste sonen tok over i 1864. «Johannes var med i heradstyret og møtte som representant for Bruvik sokn i formannskapet i Haus. Han var med og førte dei vanskelege tingingane med dei private eigarane av Bruvikkyrkja i 1860-åra.»

Felespelaren Fossmark lærte av vossingen Isak Rokne, som hadde lært mange slåttar av Myllarguten. Mellom dei som lærde av Fossmark var Ola Mosafinn og Lars Helgeland. Fossmark var i si tid rekna for ein av dei beste felespelarane i landet. Han spela fleire gonger for Ole Bull. Ein springar Mosafinn lærde av Fossmark, kalla han for *Fossmarken*.

## Notar og kjelder

**Norsk Allkunnebok*. IV. bandet. 1953.

## Bakgrunnsstoff
*Årbok 1998 for Vaksdal Historielag*
Anton Odin Eriksen

**Anton Odin Eriksen** () var ein norsk jurist frå Trondheim og Høgre-politikar.

Eriksen var son til ein underinspektør ved Trondhjems landsfængsel. Sjølv tok han studenteksamen ved katedralskulen i Trondheim 1884 og juridisk embetseksamen i 1890. Han var sorenskrivarfullmektig på Nordmøre 1890–95 og politifullmektig i heimbyen frå 1895 til 1911. Som politifullmektig var han tidvis konstituert fut i Strinda og Selbu samt byfogd og politimeister i Trondheim. Deretter var han statsadvokat i Nordlands amt 1911–13 og politiinspektør i Kristiania 1913–21. I 1921 vart han utnemnd til politimeister i Bergen.

Eriksen var medlem av Trondheim bystyre som konservativ representant for Edruelighetsvennenes parti 1901–07 og forlikskommissær i Trondheim 1907–11. Perioden 1910-12 representerte han valkrinsen Kalvskinnet og Levanger på Stortinget. Han vart vald til tingmann som kandidat for Høgre på ei fellesliste med Frisinna Venstre, og var medlem av Stortinget sin gasje- og pensjonskomité. Eriksen var også medlem av Den departementale komitéen av 1912 om den militære rettspleia.

## Kjelder
* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
*
Elling Seljeset

**Elling Seljeset d.y.** () var ein norsk bonde og kvedar frå Hornindal. Han lærte kveding av farfaren Elling Seljeset d.e., og har sjølv lært opp mange innan denne folkemusikksjangeren. Seljeset har også gjort fleire radioopptak.

## Kjelder

----
*«Elling Seljeset d.y.», NRK.no
Sebastian Bayer

**Sebastian Bayer** () er ein tysk friidrettsutøvar frå Aachen som vart europameister i lengdehopp under EM i friidrett 2012. Både i 2009 og 2011 vann han lengdetevlinga i innandørs-EM. Personlege bestenoteringar er 8,71 m innandørs, og 8,49 m utandørs.

## Aktiv
Bayer vart tysk meister i lengdehopp i 2006, men lukkast ikkje å nå finalen under friidretts-EM same året. Også i 2008 vann han den tyske meistertittelen, med personleg utandørsbeste på 8,15 m, men heller ikkje under Sommar-OL 2008 var han i nærleiken av kvalifisere seg til finaletevlinga. 

Tidleg i mars 2009, fem månader før VM 2009 i Berlin, smelte Bayer til med heile 8,71 m, ny innandørs europarekord med 15 cm, då han vann EM-gullet innandørs i Torino. I den tyske friidrettsmeisterskapen i Ulm 4. juli 2009 vart han tysk lengdemeister for tredje gong, vinnarhoppet på 8,49 m er det lengste han har prestert utandørs. Ein skade i ein fot hindra Bayer i å yte sitt beste under Berlin-VM, så han makta ikkje å kvalifisere seg til lengdefinalen.

I 2011 forsvarte Bayer i Paris EM-tittelen innandørs med eit bestehopp på 8,16 m. Seinare på året vart han nummer åtte då VM fann stad i Sør-Korea. Bayer vart i 2012 tysk meister for femte gong, og i EM-tevlinga i Helsingfors vann han ei klar siger etter å ha landa på 8,34 m i sitt lengste hopp. Nokre veker seinare kom han på femteplass i lengdetevlinga under OL i London. I 2013 enda han som niandemann i lengdehopp under VM i Moskva.  

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

*EM 2006 i Göteborg: Utslått i kvalifiseringa (7,66 m -nr 20)
*OL 2008 i Beijing: Utslått i kvalifiseringa  (7,77 m -nr 23)
*VM 2009 i Berlin: Utslått i kvalifiseringa  (7,98 m -nr 19)
*VM 2011 i Daegu: Nr 8 – 8,17 m
*EM 2012 i Helsingfors: Gullmedalje – 8,34 m, framom Luis Felipe Méliz (8,21 m)
*OL 2012 i London: Nr 5 – 8,10 m
*VM 2013 i Moskva: Nr 9 – 7,98 m
*EM 2014 i Zürich: Utslått i kvalifiseringa (7,56 m -nr 23)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Sebastian Bayer|Sebastian Bayer]]» frå ,  den 27. april 2015.*
Leptotila

__NOTOC__
***Leptotila*** er ei biologisk slekt med ti artar i duefamilien, Columbidae. Utbreiingsområdet for slekta strekkjer seg frå nordlege Mexico til Bolivia og Uruguay.

## Skildring
*Leptotila*-duene når ei kroppslengd på mellom 25 og 31 centimeter, omtrent som ei turteldue eller ei lita bydue. Karakteristisk for utsjånaden er lange og fjørlause bein. Dette er dels bakkelevande artar der fjørdrakta stort sett er grå til brun. Felles for alle er ein raudbrun fargetone i undersida. Halen er kort i høve til kroppsstorleiken, og han har ti fjører. Bortsett frå dei to mellomste halefjørene, alle har ein kvit tupp. Karakteristisk for denne dueslekta er snøgge og nervøse rørsler av hovudet og halen.

Spekteret av føde for *Leptotila* er stort sett avgrensa til bær og frø. Alle artane i slekta legg berre to egg i kullet, og egga er kvite.

Dei fleste artane av *Leptotila* er klassifisert av IUCN som livskraftige artar. Likevel er grenadadue vurdert som ein kritisk truga art. Populasjonen er estimert til berre ca. 130 individ og er minkande. Bestanden er fragmentert og lir òg av habitattap. For tida går det føre seg innsats for vern av arten, med sikte på at den ville populasjonen skal bli berekraftig.

Tolimadua, som lever i sentrale Andes i Colombia i høgder mellom 1600 meter og 2500 meter, er klassifisert av IUCN som truga. Populasjonsestimatet for denne arten er særs låg og arten er òg gjenstand for menneskelege inngrep som fører til habitatfragmentering. Okerbukdua blir rekna som sårbar.

## Artslista
***Leptotila*** i rekkjefølgje etter Clementslista versjon 6.9 frå august 2014 med norske namn etter *Norske navn på verdens fugler*.   
* Krattdue, *Leptotila verreauxi*, White-tipped Dove , LC, Bonaparte, 1855
* Karibdue, *Leptotila jamaicensis*, Caribbean Dove , LC, Linné, 1766
* Gråbrystdue, *Leptotila cassinii*, Gray-chested Dove , LC, Lawrence, 1867
* Tolimadue, *Leptotila conoveri*, Tolima Dove , EN, Bond & Meyer de Schauensee, 1943
* Okerbukdue, *Leptotila ochraceiventris*, Ochre-bellied Dove , VU, Chapman, 1914
* Blyhettedue, *Leptotila plumbeiceps*, Gray-headed Dove , LC, Sclater & Salvin, 1868
* Gråpannedue, *Leptotila rufaxilla*, Gray-fronted Dove , LC, Richard & Bernard, 1792
* Grenadadue, *Leptotila wellsi*, Grenada Dove , CR, Lawrence, 1884
* Ecuadordue, *Leptotila pallida*, Pallid Dove , LC, Berlepsch & Taczanowski, 1884
* Yungasdue, *Leptotila megalura*, Large-tailed Dove , LC, Sclater & Salvin, 1879

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Schallschwingentauben|Schallschwingentauben]]» frå ,  den 27. april 2015.*  Artikkelen oppgav mellom anna denne kjelda:
:* Gerhard Rösler: *Die Wildtauben der Erde – Freileben, Haltung und Zucht*. Verlag M. & H. Schaper, Alfeld-Hannover 1996, ISBN 3-7944-0184-0.
  
### Referansar

## Bakgrunnsstoff
Serbarar

**Serbarar** er ei sørslavisk folkegruppe med kjerneområde i Serbia, der dei utgjer ein majoritet. Det bur også mange serbarar i Montenegro, Bosnia-Hercegovina, Kroatia, Slovenia og Nord-Makedonia, og ein del i andre land i Europa og Nord-Amerika. 

Språket til dei fleste serbarar er serbisk, eit språk som ligg svært nært andre serbokroatiske språk. Språket kan skrivast med kyrilliske bokstavar, som er det offisielle skriftspråket i Serbia, og med latinske bokstavar. 

Kulturelt er serbarar nært knytt til resten av Søraust-Europa. Dei fleste serbarar tilhøyrer ortodoks kristendom.

## Historie

Det første større serbiske riket, Storfyrstedømet Serbia eller Rascia, oppstod tidleg på 1000-talet. Rastko Nemanjić frå Nemanjić-dynastiet, seinare kjend som heilage Sava, grunnla den serbiske ortodokse kyrkja i 1219. Under Dušan den store blei riket utvida til det omfatta Nord-Makedonia, dagens Montenegro, nordlege Hellas og store delar av Albania.

I 1389 stod serbarane mot Det osmanske riket i Slaget på Kosovosletta, nær byen Pristina. Serbia kom først under osmansk styre i 1459. Den serbiske revolusjonen braut ut i 1804 og førte til lausrivinga av Serbia frå Det osmanske riket og opprettinga av eit moderne serbisk kongedøme. Etter at ein bosnisk serbar, Gavrilo Princip, snikmyrda erkehertug Franz Ferdinand av Austerrike gjekk Austerrike-Ungarn til krig mot Serbia, og starta med det første verdskrigen. 

Etter krigen blei den sørslaviske Kongeriket av slovenarar, kroatar og serbarar skipa. Dette var forløparen til Jugoslavia. Under andre verdskrigen blei landet invadert av Nazi-Tyskland og delt opp i fleire delar - i «Den uavhengige staten Kroatia» blei serbarar forfølgde og utsette for folkemord av den fascistiske rørsla Ustasja.

Etter krigen blei Jugoslavia ein kommunistisk stat leia av Josip Broz Tito. Etter at Tito døydde i 1980 blei landet ustabilt, og blei delt opp til mange mindre statar på fredeleg og valdeleg vis. I fleire område oppstod det konflikt der etniske serbarar ønskte å vera del av Rest-Jugoslavia eller Serbia, medan majoritetane i områda ønskte sine eigne statar. Som følgje av uroa blei Serbia underlagt internasjonale sanksjonar, og mange serbarar måtte forlata Kroatia, Bosnia-Hercegovina og Kosovo.

## Kjende serbarar
*Vuk Stefanović Karadžić (1787-1864), filolog og folkeminnesamlar
*Nikola Tesla (1856-1943), fysikar og oppfinnar
*Slobodan Milošević (1941-2006), president
*Novak Đoković (f. 1987), tennisspelar

## Kjelder
*«Serbere». (27. mars 2009). I *Store norske leksikon*. Fri artikkel henta 28. april 2015.

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Serbs|Serbs]]» frå ,  den 28. april 2015.*  
 

## Bakgrunnsstoff
Holstein-frisisk fe

**Holstein-frisisk fe** er ein storferase som stammar frå Nederland og Schleswig-Holstein, men er blitt avla fram til verdas fremste melkerase i USA og Canada. Rasen er no utbreidd over heile verda. Mange populasjonar av kyr produserer eit årleg gjennomsnitt på meir enn 7000 kg mjølk. Holstein-frisisk fe er store dyr som ofte er kjenneteikna av svarte og kvite teikningar. Dei kan også vera hovudsakleg svarte, hovudsakleg kvite eller raude og kvite på farge.

Frå 1970-åra byrja rasen å fortrenga mange lokale storfetypar som mjølkeprodusent i dei fleste vesteuropeiske landa. I eit land som Nederland er ca. 90 % av oksene i avlen av amerikansk opphav. I Sverige er han ein av dei to dominerande storferasane, kjend som svensk låglandsfe eller svensk holstein. Rasen har ikkje hatt stor tyding i Noreg, men foreininga Norsk Holstein blei stifta i 2000.

## Kjelder

*«Holstein-frisisk fe» (21. desember 2010). I *Store norske leksikon*. Fri artikkel henta 28. april 2015.

## Bakgrunnsstoff
Sørmarka i Stavanger

**Sørmarka**  er eit bar- og lauvskogområde som ligg om lag fire kilometer sør for sentrum av Stavanger. Dette er det største samanhengande friområdet i kommunen. Området høyrer til i bydelane Hillevåg og Hinna, og er delt av motorvegen Europaveg 39 mellom Stavanger og Sandnes, jamvel om vegen på ei strekning gjennom skogen er lagt i tunnel.

Det laga til eit godt utbygd turvegnett i Sørmarka, til saman på om lag åtte kilometer, medrekna ei 3,7 kilometer lang lysløype (opplyst skiløype). Foreininga Sørmarkas Venner har bygd ein gapahuk på åsen Hinnaberget, som alle kan gjere seg nytte av, og der det alltid skal vere turr ved til å nøre opp eit bål med.

Skogen i Sørmarka er dominert av gran og furu, med innslag av lauvtre som til dømes bøk og lerk. Mesteparten av skogen, både bartrea og lauvtrea, er planta.
Ivajlo Mladenov

**Ivajlo Petkov Mladenov** () er ein bulgarsk tidlegare lengdehoppar som vart europameister i lengdehopp i 1994.

Mladenov var frå Vratsa. Han vart nummer fem i lengdetevlinga under VM i friidrett 1993. På tampen av 1993-sesongen forbetra han den bulgarske lengderekorden til 8,20 m då han vart nummer to i IAAF-finalen i London. Året etter vann han gullmedaljen under friidrett-EM i Helsingfors med eit hopp på 8,09 m, Milan Gombala frå Tsjekkia vart nummer to.

Sin personlege rekord på 8,33 meter oppnådde Mladenov i juni 1995 i Sevilla, framleis gjeldande bulgarsk rekord i lengdehopp. Under verdsmeisterskapen 1995 i august kom han på åttandeplassen i øvinga. 

Mladenov vart bulgarsk  meister i lengdehopp både i 1993 og 1994. Frå 1996 var han mykje plaga av skadar.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
*VM 1993 i Stuttgart: Nr 5 – 8,00 m
*EM 1994 i Helsingfors: Gullmedalje – 8,09 m, framom Milan Gombala (8,04 m)
*VM 1995 i Göteborg: Nr 8 – 7,93 m
*OL 1996 i Atlanta: Uplassert
*VM 1999 i Sevilla: Utslått i kvalifiseringa (7,83 m –nr 19)

## Merknadar

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Iwajlo Mladenow|Iwajlo Mladenow]]» frå ,  den 28. april 2015.*
Bikube

**Bikube** eller **biekube** er eit lite byggverk som blir brukt til å husa  honningbier ein bruker i bihald. Bikubar kan likna dei naturlege stadene bier byggjer samfunn i, som hole trestammar, vara laga av halm eller leire med form som avrunda kjeglar, eller likna meir på kassar og vera laga av tre, isopor eller andre materiale. Nokre bikubar kan flyttast slik at biene får tilgang til og pollinerer blomar på ulike stader.
Inni bikubane sit vokstavler av bivoks der biene byggjer celler til ynglande bier og lagring av nektar og honning.

## Bikubar i kulturen
Bikuben er eit symbol for heilage Ambrosius. Ei soge om han seier at ein bisverm slo seg ned på han då han var unge.

Bikuben kan brukast som eit symbol på arbeid og verksemd. Delstaten Utah i USA har ein bikube som symbol, og det uformelle kallenamnet *Beehive State* eller 'bikube-delstaten'. Bikuben er eit symbol på verksemda til mormonarane som skipa delstaten, men viser også til «Deseret» som i Mormons bok er ei honningbie.

*[[Bikubesong]]* er ein kollektivroman eller novellesamling av Frode Grytten som tek for seg ulike liv til folk som bur i bygarden Murboligen i Odda.

## Bilete

DalgarvenBeeSkep.jpg|Tradisjonell skotsk bikube av halm.
2014 Droga w kierunku jeziora Rica, "Miodowy Dwór" (13).jpg|Georgiske bikubar av tre.
2014 Droga w kierunku jeziora Rica, "Miodowy Dwór" (05).jpg|Georgisk bikube av tre.
Scanbk0009.jpg|Bikubar ved Buckfast Abbey i England.
Beehives_in_Mankato,_Minnesota.jpg|Bikubar av tre i Minnesota.
Oplodnjaci.jpg|Bikubar i Kroatia.


## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*Søk etter bikube ved digitaltmuseum.no
Birøkt

**Birøkt** eller **bihald** er det å halda honningbier som husdyr for å laga honning og bivoks, og til å pollinera avlingar.
Biene blir haldne i bikubar som kan vera flyttbare eller stå fast på bigardar. Røktinga går ut på å vedlikehalda kubane, henta ut voks og honning og ofte å hindra sverming der bidronninga og mange arbeidarar forlèt kuben. Birøktarar kan bruka verneutstyr som bihanskar og bieslør for å verna seg mot stikk frå biene.

## Historie
Ein har drive med bihald sidan minst Det gamle Egypt, der det er funne ein referanse til ein «forseglar av honningen» frå Det første dynastiet. Ein papyrus frå 300-talet f.Kr. skildrar bikubar og korleis ein bør byggja dei - 'ikkje som eit kongeplass av stein, men som ei dynge.' 

Ein større bigard frå rundt 900 f.Kr. er funnen i Rehov i dagens Israel. Tretti intakte kubar av strå og leire blei funne i ordna rekkjer på denne bronse- og jernalderstaden.

Aristoteles skildra detaljert bier og bihald i Det gamle Hellas. Birøkt er også nemnd av dei romerske forfattarane Vergil, Gaius Julius Hyginus, Varro og Columella. 

Også i Kina har ein lenge drive med birøkt, og Fan Li frå Vår- og haustannaltida skreiv mellom anna om korleis ein kunne oppnå suksess i birøkt ved å ha trebikubar av god kvalitet.

I Mayariket i Amerika blei broddlause bier domestiserte og brukte til honningproduksjon i heimar. Biene blei kalla *xunan kab* (kongelege eller adelege kvinner), og ein dyrka ulike bigudar.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Beekeeping|Beekeeping]]» frå ,  den 29. april 2015.*  
 

## Bakgrunnsstoff
Gjendine Slålien

**Kaia Gjendine Slaalien**, kjend som **Gjendine Slålien** () var ei norsk budeie som gav Edvard Grieg viktige impulsar frå norsk folkemusikk. Ho er særleg kjend frå «Gjendines bådnlåt».

## Opphav
Gjendine Slålien var dotter av Anne Syversdatter og Erik Hansen Slålien, det første styrarparet på Gjendebu i Jotunheimen.
Ho blei fødd på steinhytta Gjendebu der mora var åleine som budeie.

Åtte dagar etter fødselen kom ein prest, Honoratus Halling, med eit turistfølgje til staden. Han døypte henne den 24. juli i sjøen Gjende med følgjesvenene som fadrar. Halling gav henne mellomnamnet «Gjendine», som etter kvart blei tiltalenamnet hennar.

## Musikalsk innverknad
Gjendine var budeie fleire somrar, og det var medan ho tente på Skogadalsbøen at ho møtte Grieg, første gongen i 1891. Komponisten blei interessert i songane og bukkehornspelet hennar. Særleg likte han bånsullen ho song for søsterungen sin mens ho vogga det i armane sine. Edvard Grieg og vennen Frants Beyer oppsøkte Gjendine fleire gongar, og Beyer skreiv ned mange av songane hennar, bortsett frå voggesongen. Den foreviga Grieg. Seinare arrangerte han dei for klaver, i *Norske Folkeviser*, Opus 66, der «Gjendines bådnlåt» er den siste.

Sommaren 1891 hadde Grieg og den faste turkameraten hans, Frants Beyer, med seg ein nederlandsk komponist, Julius Røntgen. Han skal ha fridd til Gjendine, men ho svara nei, ettersom ho aldri kunne tenka seg å reisa frå fjella og Bøverdalen. I staden gifte ho seg med Halvor Slaalien, som hadde vakse opp i same grend som henne. Dei fekk to barn saman.

Gjendine og mannen dreiv ein gard, men ho arbeidde framleis på fjellstover i Jotunheimen. Då dronning Vilhelmina av Nederland og dottera kom for å oppleva den norske fjellheimen, blei Gjendine tilsett som ei slags selskapsdame for dei.

Også komponisten Sparre Olsen fekk Gjendine til å syngja for seg, og brukte songane som element i sine komposisjonar.

I 1961 blei Gjendine beden inn som heidersgjest ved opninga av Festspela i Bergen. På Troldhaugen fekk ho treffa både kong Olav og sjahen av Persia og kona hans.

Gjendine Slålien døydde i 1972, nesten 101 år gammal. Hytta ho blei fødd i heiter nå «Gjendinebua». Ho er restaurert, og inneheld ei lita utstilling om Gjendine.

## Kjelder

*«Gjendine» . Gjendine Slålien fortel om seg sjølv i DNT si årbok for 1951.


**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Gjendine Slålien|Gjendine Slålien]]» frå ,  den 29. april 2015.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* Bilde av Gjendine og Gjendinebua 
* Jotunpersonlegheitar
Daudehavsrifta

**Daudehavsrifta** er eit riftsystem som strekkjer seg frå Den aust-anatolske rifta i Søraust-Tyrkia til Raudehavsrifta like utanfor sørspissen av Sinaihalvøya. Ho dannar grensa mellom Den afrikanske plata og Den arabiske plata. Begge jordskorpeplatene rører seg i nord-nordaustleg retning, men den arabiske plata i aust går raskare. Rørslene har danna fleire riftar som mellom anna har blitt til Akababukta, Daudehavet, Galileasjøen og Huladalen.

## Sjå òg
*Riftdalen

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Dead Sea Transform|Dead Sea Transform]]» frå ,  den 29. april 2015.*
Jean-Baptiste Charles Bouvet de Lozier

**Jean-Baptiste Charles Bouvet de Lozier** () var ein fransk sjømilitær og oppdagar. Han oppdaga Bouvetøya i 1739, men var aldri sjølv i land på øya.

## Tidleg liv
Charles Bouvet vart som sjuåring foreldrelaus. Han voks opp i Paris og kom sidan til Saint-Malo for å studere sjøfart og navigasjon.

I 1731 vart han utnemnd till løytnant i *Compagnie des Indes* (Det franske austindiske kompaniet). I 1733 vart det planlagt ein ekspedisjon som skulle søke etter nye områder og handelsmål sør i Atlanterhavet. 

## Ekspedisjonen til sør i Atlanterhavet

Den 19 juli 1738 forlét Charles Bouvet hamna i  Lorient med fartya «L'Aigle» og «La Marie».

Dei nådde Santa Catarina-øyane utanfor Brasil i oktober, der dei låg ved hamn i ein månad for reparasjonar og lasting.

Deretter fortsette reisa sørover og den 10. desember kom ekspedisjonen fram til ukjent vatn sør for 45. breiddegraden. Dei kom inn i tjukk tåke i fleira dagar og da ho letta var det berre isfjell og pingvinar å sjå.  Charles Bouvet skildra dette som «eit amfibisk kreatur, som ser ut som ein lang and men som har finnar i staden for vingar».

Tåka tiltok da ekspedisjonen fortsette i sikksakk-kurs i søking etter land. Den 1. januar 1739 såg dei land som var høgt og dekt med snø. Charles Bouvet trudde at han hadde funne ein del av *Sydlandet* Terra Australis og namngav området «Kap Circumcision», men klarte ikkje å gå i land.

Under reisa ramma sjukdom dei fleste av mannskapet, mest skjørbuk, og Charles Bouvet vart tvinga til å avbryte reisa. Ekspedisjonen sette kurs austover for ta seg til Kapp det gode håp som dei nådde 24. februar, og fire månader seinare nådde dei igjen Lorient den 24. juni 1739.

## Seinare liv
Etter heimkomsten vart ein overtydd om at eit eventuelt «Sydland» truleg ville ligge lengre sør enn ein tidlegare hadde trudd.

I mars 1750 vart Bouvet utnemnd til guvernør i Maskarenane. Han verka som guvernør fram til 1752 og deretter i ytterlegare ein periode i frå 1757 til 1763.

Seinare drog han tilbake till Frankrike, og døydde i Saint-Malo i 1786.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Jean-Baptiste Charles Bouvet de Lozier|Jean-Baptiste Charles Bouvet de Lozier]]» frå ,  den 28. april 2015.*  
 
* *Alan Gurney, Below the Convergence: Voyages Towards Antarctica 1699-1839*, New York, (1997)

## Bakgrunnsstoff
* om J-P C Bouvet de Lozier
* om J-P C Bouvet de Lozier reise
Gapahuk

**Gapahuk** er eit lite skjul med berre tre veggar og eit tak over, medan den fjerde veggen berre er ei stor opning. Framfor opninga kan det gjerast opp ein eld som gjev varme inn i gapahuken.

Gapahukar er soleis enkle byggverk berre meint for å gjeve vandrarar livd for vind og vêr under kvile, men er jamvel brukbare til å overnatte i. Permanente gapahukar er vanlegvis bygde av tømmer eller bord, med eit tak av bord eller stokkar over, tekt med passande materiale. Ofte er materiala henta frå skogen ikring. Gapahukar som berre er bygde for å stå i ei stuttare tid, til dømes som vern i ein naudsituasjon eller for nokre einskilde overnattingar, kan byggjast av trestokkar og granbar som finst i nærleiken.

## Bakgrunnsstoff
Sørmarka kurssenter

**Sørmarka**, òg kjend som **LO-skulen**, er namnet på eit kurs- og konferansesenter i nærleiken av Ski i Nordre Follo kommune i Akershus fylke. Kurssenteret har namn etter skogsområdet Sørmarka, som det ligg i utkanten av.

Sørmarka vart opphavleg bygd i 1939 som eit senter for den interne opplæringa innanfor arbeidarrørsla, med mellom andre Haakon Lie som initiativtakar. Utbygginga av skulen vart kosta av Landsorganisasjonen. Talet på fagorganiserte hadde tredobla seg i løpet av 1930-åra, Arbeiderpartiet hadde vunne regjeringsmakt, og det vart trong for auka kompetanse hjå medlemane, som for det meste berre hadde folkeskuleutdanning.

Sørmarka vert no drive som eit konferansehotell, og i sommarsesongen som eit sommarhotell eller familiehotell.

## Bakgrunnsstoff
* Nettsidene til Sørmarka
Nukleinsyre

**Nukleinsyrer** er ein type polymerar som er biomolekyl, det vil seia at dei finst i organismar. Dei er makromolekyl som er spesialiserte til å lagra, overføra og bruke genetisk informasjon, og omfattar deoksyribonukleinsyre - DNA - og ribonukleinsyre - RNA. 

## Oppbygging

Ei nukleinsyre er bygd opp av nukleotidar som består av ein pentose, ein organisk base og ei fosfatgruppe. Ryggen på ei nukleinsyre består av ei binding mellom ei fosfatgruppe og neste pentose. Denne bindinga er ei fosfodiesterbinding, og denne skjer mellom det 5. karbonatomet i ein pentose og det 3. karbonatomet i neste pentose. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Nukleinsyre|Nukleinsyre]]» frå ,  den 29. april 2015.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
***
Goran Višnjić

**Goran Vinjić** () er ein kroatisk skodespelar. 

## Filmografi (utval)
*Braća po materi (1988)
*Welcome to Sarajevo (1997)
*The Peacemaker	(1997)
*Practical Magic (1998)		
*The Deep End (2001)
*The Last Will (2001)
*Ice Age (2001)	
*Elektra (2005)
*New York, I Love You (2009)
*Helen (2009)
*Beginners (2011)
*The Girl with the Dragon Tattoo (2011)
*The Counselor (2013)
*Midnight Sun (2014)
Lompe

**Lompe**, **potetkake** eller **potetlompe** er ei flat, mjuk kake eller flatt brød laga av kveitemjøl og kokt potet. Deigen blir kjevla ut og steikt på takke eller i tørr panne.

Lompe kan kombinerast med ulike typar mat, mellom anna pølser. 

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*Lompe eller potetkake ved matoppskrift.no (omtale og oppskrifter)
Anne-Olaug Ingeborgrud

**Anne-Olaug Ingeborgrud** () var ein norsk lærar, politikar og forfattar frå Nes i Akershus. Ho var stortingsrepresentant for Kristeleg Folkeparti frå 1977 til 1981.

Anne-Olaug Hunstad var dotter til ein gardbrukar på Årnes i Nes. Ho gifta seg til ein annan gard i heimkommunen, og under namnet Anne-Olaug Ingeborgrud var ho medlem av kommunestyret i Nes frå 1960 til 1971. Valperioden 1977-81 representerte ho Akershus fylke og Kristeleg Folkparti på Stortinget. Ho var då medlem av Finanskomiteen og Valkomiteen, samt sekretær i Odelstinget.

I 1981 vart Ingeborgrud vald til andre viseformann i Kristeleg Folkeparti, deretter var ho fyrste viseformann 1985–87. Då Kristeleg Folkeparti valde å gå inn med sine folk i Willoch-regjeringa i juni 1983, vart ho statssekretær under Kjell Magne Bondevik i Kyrkje- og undervisningsdepartementet, ein jobb ho hadde til 1. november 1985.

Ingeborgrud var oppteken av lokalhistorie, og då særleg frå heimbygda Nes på Romerike. Ho skreiv mellom anna bøkene:
**Glimt fra livet på Skauen før 1950: Nes på Romerike, Nes bygdebok* (1989)
**Kvinner i arbeid for hjem og samfunn* (1992)
**I Livets tjeneste: Jordmor Annes fargerike liv* (1993)
**Stasjonssenteret Årnes vokser fram* (1997)
**Glimt fra Gamle Los Christianos* (lokalhistorie frå Tenerife, 1998)

Ho vart tildelt Kongens fortenstemedalje i sølv i 1995.

## Kjelder

*
Sigurd Verdal

**Sigurd Verdal** () var ein lærar og politikar frå Eiken i Vest-Agder. Han representerte Arbeidarpartiet og  Vest-Agder på Stortinget i tida 1981 til 1993.

Då han var fem år gammel flytta han til garden Verdal i Eiken. 13 år gammal melde han seg inn i Eiken AUL. I 1949 vart han student frå Sørlandets gymnas i Kvinesdal, og utdanna seg så til lærar, tok eksamen ved Kristiansand lærerskole i 1953. 

Verdal arbeidde frå 1953 i framhaldsskulen i Byremo i Audnedal kommune, og frå 1958 i realskulen, då denne kom i staden for framhaldsskulen. Åra frå 1969 til 1981, då han vart stortingsrepresentant, var han skulesjef i Audnedal.

På fritida engasjerte Verdal seg i idrettsrørsla. Han var 1962-64 formann i Grindheim IL, 1965-69 formann i Vest-Agder skikrins og styremedlem i Norges Skiforbund 1969-76 og 1977-82. 

Frå 1981 til 1993 var Verdal stortingsrepresentant. Han var medlem av Landbrukskomiteen fram til 1989. Medan Syse-regjeringa sat ved statsroret, 1989-90, var han medlem av Samferdslekomiteen. Etter Gro Harlem Brundtland i november 1990 vart statsminister for tredje gong, flytta Verdal over i landbrukskomiteen att, då som nestleiar. Elles var han nestleiar av Kontrollkomiteen 1986-89 og leiar 1989-90. Styreformann i Løvebakken mållag 1986-88.

Verdal var leiar av Omsetningsrådet under Statens Landbruksforvaltning frå 1992 til 2000. 

## Kjelder
*Stortinget.no - Biografi
Xi Jinping

**Xi Jinping** () er president i Folkerepublikken Kina sidan 2013. Han er både president i Kina, generalsekretær i Kinas kommunistiske parti og leiar for den sentrale militærkommisjonen.

Før november 2012, då han overtok som partigeneralsekretær, var han Folkerepublikkens visepresident, den høgstrangerte medlemen av sekretariatet i kommunistpartiet og leiar av politbyråets sju mann store ståande komité, Kinas viktigaste politiske organ.

Den 14. mars 2013 valde folkekongressen Xi til ny president i Kina. Som statsleiar har Xi arbeidd for reformer i marknadsøkonomien, kamp mot korrupsjonen og styrking av rettsvesenet.
 
## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Xi Jinping|Xi Jinping]]» frå ,  den 1. mai 2015.*  

## Bakgrunnsstoff
Arne Domnérus

**Sven Arne Domnérus** () var ein svensk jazzmusikar, fødd i Solna og død i Stockholm.

Domnérus vert rekna som ein av forgrunnsfigurane i svensk jazz. Han var både altsaksofonist, klarinettist og orkesterleiar. I byrjinga av 1960-talet samarbeidde han mellom anna med USA-amerikanske Quincy Jones. Han vart også kjend for sine tolkingar av folkemusikk og kyrkjemusikk. Domnérus var i tida 1967-78 leiar for Radiojazzgruppen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Arne Domnérus|Arne Domnérus]]» frå ,  den 1. mai 2015.*
Gråkinndovenfugl

**Gråkinndovenfugl** (*Bucco noanamae*) er ein fugl i dovenfuglfamilien og er endemisk for Colombia med utbreiing i  vestlege delar av landet nord for Buenaventura, i nord heilt mot grensa til Panama og Det karibiske havet.

## Skildring
Dette er ein mellomstor, tjukkfallen insektetande dovenfugl med kroppslengd på 18 centimeter. I hovudtrekk har denne fuglearten brun overside, kvit strupe, svart bryst og elles lys underside med mørke flekker. 
Oversida er skildra som gråleg brun med svakt skravert mønster i farge som er nærmar seg raud, han har kvitt nedst i panna og kvit augestripe, øyredekkarane er grå. Det kvite partiet i strupen dannar ein krage ut mot sidene på halsen. Brystet er svart, buken og kroppssidene er kvite med brungule flekker. Nebbet er svart, iris raud og beina lys grå.

Desse fuglane sit ofte urørlege og stille på greiner, bøyer seg så ned og plukkar insekt fra bladverk. Songen er ein serie av mange flytetonar som startar i ei trille og blir meir strekt ut mot slutten. Det naturlege habitatet er i fuktig og våt skog, kan òg bruke gjenvekst sekundærskog og i krattskog og sit lågt i vegetasjonen.

Denne dovenfuglen lever i lågland, under 100 moh. Utbreiingsområdet er frå vestkysten av Urabá-bukta mot Det karibiske havet, i eit belte sørover gjennom Chocó-departementet i vestlege Colombia til Uramba nasjonalpark, så vidt inn i Valle del Cauca-departementet.

Ein kjenner ikkje storleiken på populasjonen, men han er trudd å vere minkande. Arten er sjeldan i utbreiingsområdet og IUCN har klassifisert han som nær truga. Trugsmåla er nye busettingar, avskoging og utviding av plantasjar og anna landbruksdrift.

## Kjelder

* Rasmussen, P.C., Collar, N. & Boesman, P. (2013). *[http://www.hbw.com/node/55960 Sooty-capped Puffbird (Bucco noanamae)]* In: del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.) (2014). Handbook of the Birds of the World Alive. Lynx Edicions, Barcelona. Henta den 1. mai 2015 
*BirdLife International (2015) Species factsheet: *[http://www.birdlife.org/datazone/species/factsheet/22682255 Bucco noanamae] *. Henta frå http://www.birdlife.org den 1. mai 2015
* Steven L. Hilty & William L. Brown, *A Guide to the Birds of Colombia*,  Princeton University Press 1986, ISBN 9780691083728

;Referansar

## Bakgrunnsstoff

* Bilete av gråkinndovenfugl på Flickr.com
A Hard Road

***A Hard Road*** er det tredje albumet (og det andre studioalbumet) til John Mayall & the Bluesbreakers, gjeve ut i 1967. Medverkande på albumet er Peter Green på sologitar, John McVie på bass, Aynsley Dunbar på trommer og John Almond. Spor 5, 7 og 13 har med ei blåserekkje av Alan Skidmore og Ray Warleigh. Peter Green syng solovokal på «You Don't Love Me» og «The Same Way». Instrumentalen «The Supernatural» er ein gitarimprovisasjon i d-moll, som har mykje til felles med den seinare hitten til Peter Green, «Black Magic Woman».

Albumet nådde åttandeplassen på den britiske albumlista og var den tredje mest suksessrike til Mayall etter «Bare Wires» og «Bluesbreakers with Eric Clapton», som nådde høvesvis 3. og 6. plassen på albumlista.

Plateomslaget er laga av Mayall sjølv. 

## Innhald

Bonusspora er frå: 15 frå *Raw Blues*; 16-19 frå ein EP med P. Butterfield; 20-22 & 30-35 frå *Looking back*; 23-26 & 28-31 frå *Thru the years*; 27 frå B-sida til ein singel, 36 frå *Laurel Canyon* 

Songane som ikkje tidlegare er gjevne ut er spor 25-28, som er frå BBC Sessions; 19-22 er frå *EP with P. Butterfield*; 17-18, 24 frå *Thru the years*; 15-16, 23 frå *Looking Back*

## Medverkande
;Originalalbumet
*John Mayall&nbsp;– vokal, gitar, munnspel, piano, organ
*Peter Green&nbsp;– gitar, vokal
*John McVie&nbsp;– bass
*Hughie Flint, Aynsley Dunbar&nbsp;– trommer
*John Almond, Alan Skidmore&nbsp;– saksofonar
*Ray Warleigh&nbsp;– blåseinstrument

;2003-utgåva
*Same som over, i tillegg til:*
*Colin Allen&nbsp;– trommer
*Paul Butterfield&nbsp;– munnspel, vokal
*Mick Fleetwood&nbsp;– trommer
*Henry Lowther&nbsp;– trompet
*Nick Newell&nbsp;– saksofon

;Produksjon
*Produsert av Mike Vernon
*Lydteknikar : Gus Dudgeon

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:A Hard Road|A Hard Road]]» frå ,  den 2. mai 2015.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Fleetwood Mac (1968)

***Fleetwood Mac***, stundom kalla ***Peter Green's Fleetwood Mac***, er debutalbumet til bandet Fleetwood Mac, gjeve ut i 1968. Albumet består av ei blanding av andre sine bluessongar og originale songar skrivne av gitaristane Peter Green og Jeremy Spencer, som òg deler på å syngje songane.

Albumet vart raskt ein suksess og nådde fjerdeplassen på albumlista i Storbritannia, og låg inne på lista i 37 veker, trass i at det mangla ein hitsingel. Albumet nådde berre så vidt albumlista i USA med ein 198. plass.

Ein utvida versjon av albumet vart inkludert i plateboksen *[[The Complete Blue Horizon Sessions]]*.

## Innhald

### 1999-utgåva

::** Bonus spor*

## Medverkande
*Peter Green – vokal, gitar, munnspel
*Jeremy Spencer – vokal, slidegitar, piano
*John McVie – bassgitar på alle spor utanom «Long Grey Mare»
*Bob Brunning – bassgitar på «Long Grey Mare»
*Mick Fleetwood – trommer

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Fleetwood Mac (1968 album)|Fleetwood Mac (1968 album)]]» frå ,  den 2. mai 2015.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
*"British Hot Album» Paul Gambaccini, Tim Rice, Jonathan Rice (Guinness Publishing, 5th edition, 1992)
Roald Bye

**Roald Åsmund Bye** () var ein norsk politikar frå Malvik, aktiv Arbeidarparti-mann, samt byråkrat og kulturarbeidar. Johan Nygaardsvold var morfaren hans.

Bye arbeidde ved trygdekassa i Malvik frå 1950.  Deretter var han styrar ved Arbeidskontoret for Stjørdalen i tida 1962 til 1969. Han var formann i Sør-Trøndelag Arbeidarparti 1957–69.

I heile fire valperiodar, 1954-69, var Bye vararepresentant til Stortinget. Hausten 1969 fekk han fast plass på Stortinget, vald for Arbeidarpartiet i Sør-Trøndelag. Han vart attvald både i 1973 og 1977, sa så nei til ny nominasjonen i 1981. Bye var særleg oppteken av sosialpolitiske spørsmål, og i alle sine tre periodar på Stortinget var han medlem av Sosialkomiteen. Han engasjerte seg i saker som gjaldt barnetrygd, krigspensjon, dagpengar og sjukepengar. I si tid på Stortinget var han saksordførar for trygdesaker som nedsetjing av pensjonsalderen frå 70 til 67 år, sjukepengereforma som gav full lønn under sjukdom, og  opprettinga av Likestillingsrådet. Han arbeidde også aktivt for at det vart bygt ut eit godt helsestasjonstilbud til alle born i Noreg. Siste fireårsperioden på Tinget var han også medlem av Valkomiteen.

Etter åra på Stortinget arbeidde Bye som instituttleiar ved Statens Attføringsinstitutt i Trondheim i tida 1982–90.

Bye var ein aktiv friviljug lokal kulturarbeidar. Han var manusforfattar og regissør for lokalrevyen i Hommelvik, aktiv i lokalhistorisk formidling og engasjert i barne- og ungdomsarbeid i Framfylkingen.

## Kjelder
*
Laukurt

**Laukurt** (*Alliaria petiolata*) er ein toårig plante i krossblomfamilien. Han kan bli 20–100 cm høg og har opprett stengel og tynne, glatte og hjerteforma blad. Blomane er små og kvite med lange skulper. Heile planten har ei sterk lauklukt. Han kan etast, og har smak av lauk og sennep.

Laukurt kan veksa på steinete stader, i småkratt, skogskant og andre skuggefulle stader. Planten føretrekk næringsrik, kalkhaldig jord. Ein kan finna han i skogar, hagar og parkar.

## Bruk og utbreiing
Laukurt er ein av dei eldste plantane ein har kjennskap til blei brukt til matlaging i Europa. Prov for dette er i arkeologisk funn frå Baltikum, datert til 6100-5750 før notida.
Blada kan brukast hakka til å smaksetja salatar eller sausar som  pesto. Blomar og frukt kan også brukast, og i fransk tradisjon finst det døme på bruk av frø til smaksetjing. Urten har også vore brukt i plantemedisin til desinfeksjon, vassdrivande middel og i nokre høve for å lega sår.

Laukurt blei innført som nytteplante til Nord-Amerika, og blei først skildra her på 1800-talet. I mange område er planten no rekna som ein invasiv art som har fortrengd fleire lokale plantar og er giftig for fleire sommarfuglar.

Laukurt finst naturleg i store delar av Europa og i Nord-Afrika og vestlege Asia til Himalaya.
I Noreg finst laukurt i kyststrøk frå Oslo til Nordland.

## Bilde

Alliaria petiolata2.jpg|Blomar og blad
Alliaria petiolata20130526 15.jpg|Frøkapslar
Alliaria-petiolata-seeds-closeup.jpg|Frø
Bug with screw-on macro filter.jpg|Blomsterfluge på laukurt.
Anthocharis cardamines qtl1.jpg|Sommarfugl (*Anthocharis cardamines*) på laukurtblom.


## Kjelder

*Art Alliaria petiolata, artsdatabanken.no

## Bakgrunnsstoff
Nashville

**Nashville** er ein by i delstaten Tennessee i USA. Byen er sidan 1843 hovudstad i delstaten og har ikring 635&nbsp;000 ibuarar (2013). Byen er administrasjonssenter for Davidson County. Nashville ligg ved elva Cumberland, sentralt i delstaten. 

Byen er eit senter for musikk, helsestell, forlagsdrift, bank- og transportnæringar. Fleire college og universitet har base i byen. Nashville er særleg kjend som eit senter i musikkindustrien og ber kallenamnet «Music City»; musikkbyen.

Nashville, som vart grunnlagd i 1784, er den nest mest folkerike byen i Tennessee, einast Memphis har fleire ibuarar.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Nashville, Tennessee|Nashville]]» frå ,  den 3. mai 2015.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Louisville

**Louisville** er ein by i delstaten Kentucky i USA. Med sine 610&nbsp;000 ibuarar er byen den mest folkerike i delstaten. Heile byregionen har over 1,2 millionar ibuarar. Byen er administrasjonssenter for Jefferson County. Louisville ligg nord i delstaten.

Louisville består av den moderne og typiske nordamerikanske midtbyen, samt fleire bydelar med gamle bygningar frå viktoriatida. Ingen annan by utanfor England har like mange bustadhus i same stilen.

Byen vart grunnlagd i 1778 og er den eldste i USA vest for Appalachane. Han er oppkalla etter den franske kongen Ludvig XVI.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Louisville, Kentucky|Louisville, Kentucky]]» frå ,  den 3. mai 2015.*  

## Bakgrunnsstoff
*
Botanisk illustrasjon

**Botanisk illustrasjon** er ei form for bildekunst som går ut på å framstilla kjenneteikna til ein særskild plante
gjennom å få fram utforminga, fargane og andre detaljar, ofte gjennom ulike plantestadium. Dei blir brukt i plantebøker, blad og andre medium, ofte saman med ei botanisk skildring. Botaniske illustrasjonar blir ofte brukt som hjelp til å identifisera plantar. Dei kan også brukast til rein dekorasjon. Medan illustrasjonane tidlegare var eit særs viktig hjelpemiddel innan biologisk klassifikasjon, er dei kunstnariske bilda i mange tilfelle blitt erstatta av fotografi. 

Ein botanisk illustratør kan bruka fotografi som hjelpemiddel, men arbeider gjerne helst ut frå verkelege plantedøme for å få rett farge, storleikstilhøve og framsyning av oppbygginga til planten.

I ein botanisk illustrasjon er det viktig å skildra dei ulike plantedelane, som blad, blome, knopp, frø, stilk og rotsystem, på ein tydeleg måte. Ein slik illustrasjon viser derfor gjerne ei idealisert form av ein plante. For å driva med botanisk illustrasjon treng ein grundig kunnskap om botanikk. I mange høve var botanikarar sjølv dyktige teiknarar.

## Historie
Botaniske illustrasjonar har vore viktige i lang tid for å identifisera plantar, særleg for medisinsk og kulinarisk bruk. Det eldste overlevande botaniske verket med slike illustrasjonar er *Codex vindobonensis*, ein kopi av *De Materia Medica* av  Dioscorides laga for den romerske keisardottera Juliana Anicia i 512.

Bruken av botaniske illustrasjonar skaut fart på 1400-talet då betre trykkjemetodar gjorde at ein kunne produsera plantebøker med meir nøyaktige illustrasjonar. Nye, eksotiske plantar gjorde også slike verk meir etterspurde. Rikfolk kunne tilsetja eigne botaniske illustratørar. Dei fekk også ei viktig stilling ved botaniske samlingar og i samband med plantesamling i fjerne strøk.

## Nokre botaniske illustratørar
*Margaret Neilson Armstrong
*Edith Clements
*Jean-Théodore Descourtilz
*Dagny Tande Lid
*Maria Sibylla Merian
*Otto Wilhelm Thomé
*Pierre Jean François Turpin
*Elizabeth Twining

## Bilde

Famine Relief Herbal (1593); Lotus root Wellcome L0039408.jpg|Botanisk illustrasjon av lotus frå ein flora over etande plantar frå Ming-dynastiet. 
Oelbaum Michelsberg.jpg|Botanisk illustrasjon som del av takdekorasjon i Bamberg kloster St. Michaelsberg.
Pair of botanical plates, plate 2, c. 1756-1760, Bow Porcelain Works, bone-ash soft-paste porcelain, overglaze enamels - Gardiner Museum, Toronto - DSC01057.JPG|Botanisk illustrasjon som dekorasjon på porselenstallerken frå Bow Porcelain Works frå 1750-åra.
Chou vert glacé d'Amérique Vilmorin-Andrieux 1904.png|Svart-kvit illustrasjon av ein type kål (*Chou vert glacé d'Amérique*) frå *Les plantes potagères* (1904), eit oversyn over ulike kultivarar av matplantar.


## Sjå òg
* Zoologisk illustrasjon

## Kjelder
*«De botaniske illustrasjonene»  (DOC), aabk.ksys.no
*«Lærerveiledning» (PDF), akersmus.no
----
**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Botanical illustration|Botanical illustration]]» frå ,  den 3. mai 2015.*

## Bakgrunnsstoff
*Dagny Tande Lids botaniske tegninger. Omtale og nettutstilling ved  Naturhistorisk museum ved UiO.
Liu Gang

**Liu Gang** () er ein kinesisk-amerikansk matematikar, fysikar og dataingeniør. Han var ein av leiarane under demonstrasjonane på den Himmelske freds plass i 1989.

Han var student ved fleire universitet i Kina og USA, mellom anna Columbia University frå 1996 til 1998. Han var finansanalytiker for Citigroup frå 2000. Liu har gjeve fleire fundamentale bidrag til lineær programmering.

## Kjelder
No Name

**No Name** var eit band frå Montenegro. Dei representerte Serbia og Montenegro i Eurovision Song Contest 2005 i Kiev med songen «Zauvijek moja». Den enda på sjuande plass.

Året etter deltok dei i dei nasjonale tevlingane med songen «Moja ljubavi». Songen vann, men fekk ikkje delta i Eurovision Song Contest 2006 i Aten av di den serbiske TV-stasjonen trekte seg frå tevlinga. 

Bandet starta opp i 2003, men vart oppløyst i 2008.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:No Name (band)|No Name (band)]]» frå ,  den 4. mai 2015.*
Stephane & 3G

**Stephane & 3G** er ei georgisk popgruppe. 

I 2008 deltok gruppa i den nasjonale Eurovision-tevlinga med songen «I'm Free», men enda på fjerdeplass. Året etter vann dei den nasjonale finalen med «We Don't Wanna Put In» som dei skulle representera Georgia med i Eurovision Song Contest 2009 i Moskva. Etter at EBU bestemte at songteksten måtte endrast på grunn av politisk innhald, valde Georgia å trekkja seg frå tevlinga. Dei hevda at EBU hadde blitt pressa av Russland til å krevja tekstendringa.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Stephane & 3G|Stephane & 3G]]» frå ,  den 4. mai 2015.*