open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
196

Året **196** var eit skotår som starta på ein torsdag i den julianske kalenderen.
I samtida i Romarriket var det kjend som året då Dexter og Messalla var konsular (eller sjeldnare, år 949 ab urbe condita). 

## Hendingar
**I [[Romarriket]]:**
*Keisar Septimius Severus forsøkte å myrde Clodius Albinus, men lukkast ikkje.
*Keisar Septimius Severus angrip og tok over Bysants. Byen vart bygd opp att og fekk att si tidlegare storheit.
*For å sikre støtte frå den romerske legionen i Tyskland då han marsjerte åt Roma, vart Clodius Albinus erklært augustus av hæren sin då dei kryssa Gallia.
*Hadrians mur i Storbritannia vart delvis øydelagt.

** I [[Asia]]:**
*Det fyrste året av Jian'an-æraen i det kinesiske Han-dynastiet.
*Keisar Xian av Han kom attende åt Luoyang som hadde vore ramma av krig, og søkte vern hjå krigsherren Cao Cao. Han vart råda til å flytja hovudstaden åt Xuchang. Keisaren vart no styrt av dei kinesiske krigsherrane.

## Fødde
* Cao Chong, favorittsonen åt krigsherren Cao Cao

## Døde
* Beolhyu av Silla
*Cao Bao, general under Tao Qian av Han-dynastiet
*Liu Pi, kinesisk general (eller 201)
*Yan Yu, general og bror av Yan Baihu
*Yufuluo, Chanyu (herskar) av det søre Xiongnu
*Zhang Ji, general under Dong Zhuo

## Kjelder
**Denne artikkelen bygger på [[:en:196|196]] frå  den 20. mars 2017.*
197

**197** var eit normalår som byrja på ein laurdag i den julianske kalenderen. I Romarriket var det kjent som året då Magius og Rufinus var konsular (eller sjeldnare, år 950 ab urbe condita). 

## Hendingar
* 19. februar: Slaget ved Lugdunum. Keisar Septimius Severus av Romarriket sigra over den sjølvutropte keisaren Decimus Clodius Albinus ved Lugdunum (dagens Lyon i Frankrike). Albinus tok livet av seg, og Septimius Severus blei eineherskar. Legionærar herja Lugdunum.
* Slaget ved Wancheng: Zhang Xiu gjekk til overraskingsåtak på Cao Cao.
* Yuan Shu utropte seg sjøv til keisar for det kortlivde Zhong-dynastiet.
* Sansang blei herskar over det koreanske kongeriket Goguryeo.
## Fødde
* Deng Ai, kinesisk general

## Døde
* 19. februar: Clodius Albinus, romersk general og tronkrevjar (sjølvmord)

## Kjelder
198

**198** (romartal CXCVIII) var eit normalår som byrja på ein sundag i den julianske kalenderen. I samtida i Romarriket var det kjend som året då Sergius og Gallus var konsular (eller sjeldnare, år 951 ab urbe condita).

## Hendingar
* 
* Geta, son av keisar Septimius Severus, fekk tittlen cæsar.
* Caracalla, son av Septimius Severus, fekk tittelen augustus.

## Fødde
* 

## Døde
*
587

## Hendingar

### Utlandet
*Nebukadnesar II av Babylon hærtok Jerusalem og depeorterte innbyggarqane til Babylon.

### Noreg
*

## Fødde
*

## Døde
*
183

**183** var eit normalår som byrja på ein tysdag i den julianske kalenderen. I Romarriket var det kjend som året då
Aurelius og Victorinus var konsular (eller sjeldnare, år 936 ab urbe condita). 

## Hendingar
* 
* Medlemmar av det romerske senatet stod bak eit mislukka drapsforsøk på keisar Commodus.
* Commodus blei utropt til imperator av Romarriket for femte og sjette gong.

## Fødde
* 26. januar: Zhen Luo, førstekona til Cao Pi, herskaren av Cao Wei
* Lu Xun, general i det kinesiske kongeriket Austlege Wu

## Døde
*
Os lensmannsdistrikt

**Lensmannskontoret i Os** er tilhaldsstad for politiet i den eine av 14 tenesteeiningar i Hordaland politidistrikt. Dette kontoret dekkjer polititenestene i heile Os kommune.

Lensmannen i Os heiter Rasmus Atle Dalen.

## Bakgrunnsstoff
* Os lensmannskontor
Løvetannslekta

**Løvetann** (*Taraxacum*) er ei slekt i korgplantefamilien. Planten har mjølkesaft i stilken, blad i rosett ved bakken og gul blome. 

Løvetannfrøa heng i trådar forma som ein slags fallskjerm. Difor kan frø spreiast langt frå moderplanta, med hjelp av vinden.

Løvetann vert ofte rekna som ugras. Rota vert lett ståande att i bakken når ein dreg opp planten. 

## Bruk
Unge blad kan nyttast som salat.

## Artar
* arktisløvetann, *T. arcticum*
* løvetann (*T. officinale*, syn. *T. vulgare*)
* *[[Taraxacum albidum|T. albidum]]*
* *[[Taraxacum japonicum|T. japonicum]]*
* *[[Taraxacum laevigatum|T. laevigatum]]* (syn. *T. erythrospermum*)

## Bakgrunnsstoff
* Den virtuella floran - Løvetann
* Løvetann
Christian Doppler

**Christian Andreas Doppler** () var ein austerriksk fysikar og matematikar, mest kjend for å ha lagt fram hypotesen om det som sidan er kjent som dopplereffekten. I eldre skrifter vert fornamnet til Doppler ofte feilaktig omtala som Christian Johan.

Doppler blei fødd i Salzburg. Etter studiar i Wien blei han i 1835 tilsett som lærar i matematikk og rekneskap ved den polytekniske skulen i Praha, professor same stad frå 1841. Han la der 25. mai 1842 fram monografien *Über das farbige Licht der Doppelsterne und einige andere Gestirne des Himmels* der han skildra sin teori. Teorien blei empirisk prøvd av nederlendaren Christoph Hendrik Diederik Buys Ballot i juni 1845 ved hjelp av eit lokomotiv og fleire hornblåsarar. 

I 1850 blei Doppler den første direktøren og professoren ved det nyoppretta Institutt for fysikk ved Universitetet i Wien. Han døydde tre år seinare som rekonvalesent i Venezia, grunna helseproblem som hadde plaga han sidan barndommen.

Huset der Doppler blei fødd har i dag adressa Markart Platz 1, Wolfgang Amadeus Mozart budde sju år av livet sitt i Markart Platz 8.

## Kjelde
* Eden, Alec: *The search for Christian Doppler*. Wien, 1992.

## Verdsveven
* An online biography of Doppler 
* Christian Doppler Forschungs- und Gedenkstätte
Eufemisme

**Eufemisme** er ei formildande omskriving for eit ord eller omgrep som kan verka støytande. Ordet kjem frå gresk *euphemos*, som tyder *god* eller *lukkebringande tale*.

## Bruk
Eufemismar er blitt brukt i staden for ord og omgrep som er tabu å seia, til dømes fordi ein vil unngå å føra vondt over seg og sine. Derfor skulle ein ikkje seia namnet til ein guddom, som Nemesis, Hekate, Persefone, men i staden bruka ei omskriving, som *Herren* for JHVH. 

Det kunne òg vera tabu å bruka det rette namnet på visse vonde krefter, slik som djevelen og rovdyr. I dei fleste indoeuropeiske språk var til dømes *[[ulv]]* eit tabuord, og på norsk erstatta ein det med eufemismane varg og gråbein. 

Ein måtte heller ikkje sei namnet til visse dyr, ettersom det kunne bringa ulukke, anten ved å tilkalla rovdyr eller skremma vekk byttedyr. Å bruka det rette namnet til visse byttedyr kunne skremma dei vekk. For nord-norske fiskarar var det av denne grunnen viktig å ikkje nemna fiskeslaget kveite ved namn medan dei var ute på havet.

I nyare tid er det blitt meir vanleg å bruka eufemismar for ting som er vanskelege å snakka om, til dømes det som har med sex, død eller avføring å gjera.

## Eufemismemølla
Etter kvart som bruken av ein eufemisme blir vanleg, kan han erstatta tabuordet han står for så totalt at han òg overtar tabuet. Då sluttar eufemismen å vera ein eufemisme, og ein må kanskje finna ei ny omskriving. Språkforskaren Steven Pinker har kalla dette tredemølla for eufemismar.

Eit døme på dette er ordet *[[dass]]*, eit norsk ord som i dag blir rekna som ein litt vulgær måte å seia do på. Opphavleg var dette ein tysk eufemisme for *das Hauschen*, veslehuset, der ein tok vekk siste ordet for å gjera uttrykket snillare. I dag er toalett ein høfleg måte å seia do på, men i USA blir dette ordet rekna som for krast, og ein bruker eufemismar som *rest room* i staden.

## Bakgrunnsstoff
* Med andre ord – om tabufelter og eufemismer av Trond Lundberg

## Sjå òg
* :Kategori:Eufemismar
* Namnetabu
Karl Dönitz

**Karl Dönitz** () var ein tysk marineoffiser og rikspresident i Tyskland.

Dönitz var fødd i Grünau nær Berlin. Han gjekk inn i den tyske marinen i 1910, og deltok i den første verdskrigen, til han blei teken som krigsfange av britane. Under den andre verdskrigen var han først leiar for det tyske ubåtvesenet og seinare storadmiral, leiar av den tyske marinen, utan nokon gong å melda seg inn i nazistpartiet. Dönitz stod mellom anna for den tyske U-båtkrigen mot alle allierte skip i Atlanterhavet. Han kom sjølv til å mista begge sønene sine, Klaus og Peter, då tyske krigsskip blei torpederte av dei allierte.

Etter at Adolf Hitler tok livet sitt den 30. april 1945 blei Dönitz tysk president i følgje til testamentet hans. Den 7. mai gav han general Alfred Jodl løyve til å kapitulera utan vilkår til dei allierte. Regjeringa til Dönitz blei ikkje godkjend av dei allierte, og alle medlemmene blei arresterte av britiske troppar den 23. mai i Flensburg.

Ved krigsdomstolen i Nürnberg blei Dönitz tiltalt for aggressiv krigføring og brot mot krigslovane, men ikkje for brot mot menneskja, slik mange andre tidlegare tyske leiarar blei. Sjølv om Dönitz hevda at amerikanske styrkar hadde gjort alt det same hans folk hadde, blei han funnen skuldig, og dømd til elleve og eit halvt år i fengsel. Fleire allierte offiserar var imot dommen, og sende støtteerklæringar til Dönitz. 

Dönitz sona ti år i Spandaufengselet i Berlin før han blei sloppen fri den 1. oktober 1956. Han flytta til landsbyen Aumühle i Schleswig-Holstein, nær Hamburg. Der skreiv han memoarane sine. *Zehn Jahre, Zwanzig Tage* kom ut i 1958 og skildra krigserfaringane hans. 
*Mein wechselvolles Leben* frå 1968 dreidde seg om livet til Dönitz før 1934, og fekk mindre merksemd. Dei to titlane blei seinare slått saman til eitt verk.

Dönitz døydde julaftan 1980 i Aumühle, og blei gravlagd den 6. januar året etter. Under gravferda blei han heidra av utanlandske marineoffiserar og tidlegare fiendar.
Bergsøy skule

**Bergsøy skule** er barneskulen på Bergsøya i Herøy kommune i Møre og Romsdal. Grunna storleiken og utsjånaden gjekk skulen i starten under namnet «Ljosborga», men etter kvart har dette vorte til «Borga».

Vedtaket om at skulen skulle byggjast vart gjort kring 1950 for at den skulle ta over for dei mindre skulane Myklebust skule og Berge skule. Bergsøy skule stod ferdig til skulestart i 1957 og vart få år seinare utvida med andre byggesteg slik at skulen fekk gymsal og badebasseng. Grunna store kull, vart likevel ikkje Bergsøy skule nytta av alle på Bergsøya før i 1972 då Ytre Herøy Ungdomsskule stod klar. I 2000 vart det opna småbarnsavdeling, Blåhaugen, i eit eige bygg.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Pedit si side om Bergsøy skule
Vinter-OL 1998

**Vinter-OL 1998** vart arrangert i Nagano i Japan. Dette var andre gong vinter-OL vart arrangert i Japan. Beste nasjon vart Tyskland med 12 gullmedaljar. Noreg ende opp med 10 gull-, 10 sølv- og 5 bronsemedaljar.

Dei norske gullmedaljane:
* Ole Einar Bjørndalen – 10 km skiskyting
* Halvard Hanevold – 20 km skiskyting
* Ådne Søndrål – 1500 m skøyter 
* Bjarte Engen Vik – kombinert
* Hans Petter Buraas – slalåm
* Thomas Alsgaard – 15 km langrenn (fristil)
* Bjørn Dæhlie – 10 km langrenn (klassisk), 50 km langrenn (fristil)
* Noreg – 4 x 10 km langrenn (herrestafetten)

Norsk flaggberar under opningsseremonien var Espen Bredesen, som deltok i skihopp.

## Idrettsgreiner
* Aking og bobsleigh
* Curling
* Freestyle
* Ishockey
* Skøyteløp
* Kortbaneløp på skeiser
* Kunstløp
* Alpine greiner
* Nordiske greiner
* Skiskyting
* Snøbrett

## Medaljestatistikk
Bergsøya i Gjemnes

**Bergsøya** er ei øy lengst nordaust i Gjemnes kommune på Nordmøre. Øya ligg ytst i Sunndalsfjorden. 

Bergsøya hadde tidlegare berre ferjesamband til fastlandet nokre gonger kvar dag. Etter at Kristiansund sitt fastlandssamband, Krifast, opna i 1992 har Bergsøya vorte regionen sitt trafikale knutepunkt. Bomstasjonen for Krifast er plassert på Bergsøya. 

Frå Bergsøya går 
* Freifjordtunnelen i retning Kristiansund. 
* Gjemnessundbrua er ei hengebru som går i retning Molde og Ålesund. 
* Bergsøysundbrua er ei flytebru frå Bergsøya til Aspøya og Tingvoll-halvøya. 

Gjemnessudbrua og Freifjordstunnelen er del av E39, kyststamvegen frå Kristiansand til Trondheim. Bergsøysundbrua er del av Riksveg 70 som går frå Kristiansund til Oppdal. 

**Folketalsutvikling (medrekna [[Måløya i Gjemnes|Måløya]])**

## Merknadar

## Kjelder
Den internasjonale astronomiske unionen

**Den internasjonale unionen** (**International Astronomical Union**, IAU) foreiner dei nasjonale astronomiforeiningane frå heile verda. Han er medlem i Det internasjonale forskingsrådet (ICSU). IAU er den einaste autoriteten for namngjeving av stjerner, planetar, asteroidar og andre himmellekamar og -fenomen.

Arbeidsgrupper internt er mellom anna Arbeidsgruppa for namngjevingar i planetsystem (WGPSN), som styrar namnekonvensjonane til IAU for lekamar av planetstorleik.

IAU er au ansvarleg for systemet med Astronomiske telegram, sjølv om han ikkje driv det.

IAU blei danna i 1919, som ei samanslutning av diverse nasjonale prosjekt. Desse prosjekta var til dømes *[[Carte du Ciel]]*, Solunionen og Det internasjonale tidsbyrået (*Bureau International de l'Heure*). Den fyrste leiaren var Benjamin Baillaud. Noreg har vore medlem sidan 1922.

IAU har per i dag 9040 individuelle medlemer, det vil seie profesjonelle astronomar (hovudsakleg) på doktorgradsnivå og 63 nasjonale medlemer (med andre ord land som er tilknytte IAU). 87 % av medlemene er mannlege, 13% kvinnelege. Den norske astronomen Oddbjørn Engvold var generalsekretær i IAU i perioden 2003–2006.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
*XXVIth General Assembly 2006 
*XXVIIth General Assembly 2009 
*XXVIIIth General Assembly 2012 
*XXIXth General Assembly 2015
Vinter-OL 2002

**Vinter-OL 2002** vart arrangert i Salt Lake City i Utah i USA. Noreg vart beste nasjon for fyrste gong sidan Grenoble i 1968, men fyrst etter at dopingtekne Johan Mühlegg hadde vorte fråteken sine tre gullmedaljar. Noreg enda opp med 13 gull-, 5 sølv- og 7 bronsemedaljar.

Norsk flaggberar under opningsseremonien var Liv Grete Poiree, som deltok i skiskyting.

Dei norske gullmedaljane:
* Bente Skari – 10&nbsp;km langrenn (klassisk)
* Thomas Alsgaard og Frode Estil – 10&nbsp;km jaktstart (delt gull)
* Tor Arne Hetland – 1,5&nbsp;km langrennsprint
* Noreg – 4 × 10&nbsp;km langrenn (herrestafetten)
* Ole Einar Bjørndalen – 10&nbsp;km, 12,5&nbsp;km (jaktstart), 20&nbsp;km og stafett skiskyting
* Noreg – Curling
* Kjetil André Aamodt – Super-G og alpin kombinasjon
* Kari Traa – kulekøyring

## Idrettsgreiner
* Aking, bobsleigh og skeleton
* Curling
* Freestyle
* Ishockey
* Kortbaneløp på skeiser
* Kunstløp
* Alpine greiner
* Nordiske greiner
* Skeiseløp
* Skiskyting
* Snøbrett

## Medaljestatistikk
Bergsøya

**Bergsøy** eller **Bergsøya** er eit øynamn som finst fleire stader i Noreg:

* Bergsøya i Alstahaug på Helgeland
* Bergsøya i Enebakk
* Bergsøya i Gjemnes på Nordmøre
* Bergsøya i Herøy på Sunnmøre
* Bergsøya i Kragerø
* Bergsøya i Lillesand
* Bergsøya i Steigen i Salten
* Bergsøya i Vestvågøy i Lofoten
Real Madrid

**Real Madrid Club de Fútbol** er eit spansk fotballag med heimebane i den spanske hovudstaden Madrid. Klubben er rekna for å vera eitt av dei beste fotballaga i Europa.

Laget vart stifta 6. mars 1902 med namnet *Madrid Club de Fútbol*. 
29. juni 1920 gav kong Alfonso XII av Spania klubben lov til å kalla seg «kongeleg», og sidan då har klubben heitt Real Madrid. Frå Spania laga ein fotballiga i 1928 til i dag (2020) har laget alltid spela i førstedivisjon.

## Merittar
*Vinnar av Europacupen: 1956, 1957, 1958, 1959, 1960 og 1966
*Vinnar av Meisterligaen: 1998, 2000, 2002, 2014 og 2016
*Vinnar av UEFA-cupen: 1985 og 1986
*Seriemeister i Spania: 1932, 1933, 1954, 1955, 1957, 1958, 1961, 1962, 1963, 1964, 1965, 1967, 1968, 1969, 1972, 1975, 1976, 1978, 1979, 1980, 1986, 1987, 1988, 1989, 1990, 1995, 1997, 2001, 2003, 2007, 2008, 2012

## Kjelder
Blaise Pascal

**Blaise Pascal** () var ein fransk matematikar, fysikar, filosof og religiøs skribent, som la grunnlaget for moderne sannsynsteori.

Som tenkjar høyrde til Pascal den kartesiske skolen. Han delte René Descartes sitt dualistiske syn på kroppen og sjela, og den mekaniske forklaringa hans for det kroppslege. 

Pascal var fødd i Clermont-Ferrand, men flytta sju år gammal til Paris med den høgt utdanna faren sin. Pascal var tidleg mogen, og fekk tidleg ry som ein sjølvstendig matematikar. Etter ei ulukke i 1640 gjekk han gjennom ei djup religiøs omvending som han vidareførte til faren og systera, Jacqueline, som blei nonne i Port-Royal ved Versailles. Gjennom henne kom Blaise Pascal i kontakt med jansenittane, og blei sterkt påverka av den strenge religiøsiteten deira.

Gjennom sine *Lettres provinciales* frå 1650-åra, laga Pascal eit viktig bidrag til den franske litteraturen. Desse breva er både stilistisk imponerande, med bruk av kvikke replikkar og satire, og innhaldsmessig viktige for katolikkar.

I fylje Biffignandi fekk han i 1662 løyve av Ludvig 16. til å driva kollektivtransport med hestar. Dei fyrste rutene skal ha starta den 18. mars same året. 

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Biografi, Utgjevingar  (fransk)
* Blaine Pascal i *Martyra* av Rasmus Olai Steinsvik
Lasse & Geir

***Lasse & Geir*** er ein norsk spelefilm frå 1975 laga av Svend Wam og Petter Vennerød. Filmen har vorte omtala som ei sosialrealistisk perle, med gode karakteriseringar av rebellar frå ein av Oslo sine forstader. 

* Regi og manus: Svend Wam
* Musikk: Svein Gundersen
* Med: 
** Torgeir Schjerven
** Lasse Tømte
** Liv Thorsen
** Jorunn Kjellsby
** Thomas Robsahm
** Knut Pettersen

## Bakgrunnsstoff
*
Petter Vennerød

**Petter Vennerød** () var ein norsk filmkunstnar frå Oslo. Han vert gjerne kalla kompromisslaus i arbeidet og har samarbeida mykje med Svend Wam, som vert omtala som endå meir omsynslaus. 

*[[Adjø solidaritet]]* vert sett på som hovudverket til Vennerød. Wam og Vennerød vann begge Aamotstatuetten i 1985.
Etyde

Ein **etyde** (fransk  for 'studie') er ein kort komposisjon for eitt instrument som er laga spesielt for at den som speler får øva på ein særskild. Til dømes er etyden opus 25, nummer 6 av Frederic Chopin laga for at pianistar kan få øva seg på raske parallelle kromatiske tersar, medan nummer 7 i same opus legg vekt på den syngande tonen i ein polyfonisk meoldi og nummer 10 gjev trening i parallelle oktavar.

Musikkstudier har vorte komponerte sidan 1700-talet, særskilt av Carl Czerny, men det var Chopin som gjorde etyden om til ein viktig musikalsk sjanger. Chopin skreiv i alt 27 etydar, 24 etydar i to sett med tolv etydar kvar, opus 12 og opus 25, i tillegg til tre utanom desse. Andre komponistar som er kjende for etydane sine er Franz Liszt, Robert Schumann, Johannes Brahms, Aleksandr Skrjabin, Claude Debussy og Sergej Rakhmaninov. Det har vorte skrive etydar for andre instrument òg, som til dømes fiolinetydane av Rodolphe Kreutzer.

Medan Chopin sine etydar legg vekt på ei særskilt side av framføringsdugleiken, fokuserer Liszt sine etydar på meistring av framføringa i seg sjølv. Fleire etydar vert òg beundra som musikk i seg sjølv i tillegg til å hjelpa utøvaren å utvikla eigenskapane sine.
Taiwanske urfolk

**[[Urfolk]]et på Taiwan** er eit austronesisk folkeslag som er etterkommarar av folket som budde på øya Taiwan før han-folket kom dit som innvandrarar på 1600-talet.

Dei fleste stammane som vert rekna som urfolk av Republikken Kina bur i høglandet på Taiwan og snakkar ulike formosiske språk, som vert rekna som ei grein av dei austronesiske språka. I 2004 var det til saman om lag 400&nbsp;000 innbyggjarar som høyrde til desse stammane. Dette utgjer rundt 2 % av innbyggjarane på Taiwan.

## Bakgrunnsstoff
Cato Sanden

**Cato Sanden** (), var ein norsk artist, gitarist og låtskrivar frå Bergen. Han var sentral i det bergenske musikkmiljøet, og leiande innan norsk countryrock

## Karriere

Han var med å starte countryrockbandet Flying Norwegians i 1973 saman med Jarle Zimmermann, Rune Walle, Gunnar Bergstrøm og Johannes Torkelsen. I 1984 debuterte han som soloartist med albumet *Cato Sanden* etter at Åge Aleksandersen hadde overbevist han om at han hadde godt nok låtmateriale til dette. Seinare har Sanden gjeve ut fleire album. Han har motteke to Spellemannprisar og fleire gullplater. Den andre plata, *Living Today*, vart den mest selde plata i Noreg i 1986. På denne plata var Cato Sanden sin største hit, *Let's Go For Freedom*.

Han har òg arbeidd med Vassendgutane.

Like før han døydde var han i ferd med å gjenforeine Flying Norwegians, og dei spelte på scenen berre ei veke før han brått døydde av hjarteinfarkt heime på Askøy.

## Diskografi

* 1974: New Day (Flying Norwegians)
* 1984: Cato Sanden
* 1986: Living Today
* 1987: Once a Hero
* 1989: Skål for dette landet
* 1991: My Country
* 1992: Best of Cato Sanden
* 1993: New Steps
* 1996: Still Riding (Flying Norwegians)
* 1999: Crossroads of My Life
* 2001: Cross My Heart
Vinter-OL 1992

**[[Vinter-OL 1992]]** vart avvikla i Albertville i Frankrike. Noreg reiste seg etter den magre innsatsen i 1988, og sanka 9 gull-, 6 sølv- og 5 bronsemedaljar. Gullmedaljane kom ved:
* 10 km langrenn - Vegard Ulvang
* 30 km langrenn - Vegard Ulvang
* 15 km langrenn - Bjørn Dæhlie
* 50 km langrenn - Bjørn Dæhlie
* 4 x 10 km stafett - Terje Langli, Vegard Ulvang, Kristen Skjeldal, Bjørn Dæhlie
* Slalåm - Finn Christian Jagge
* Super-G - Kjetil André Aamodt
* 1500 m skøyter - Johann Olav Koss
* 5000 m skøyter - Geir Karlstad

Norsk flaggberar under opningsseremonien var Eirik Kvalfoss, som deltok i skiskyting.

## Idrettsgreiner
* Aking og bobsleigh
* Ishockey
* Skøyteløp
* Kunstløp
* Alpine greiner
* Nordiske greiner
* Skiskyting

## Medaljestatistikk
Vinter-OL 1980

**Vinter-OL 1980** vart avhelde i Lake Placid i USA. Dette var andre gong leikane vart avhelde her, fyrste gong var i 1932. 
Sovjetunionen vart for tredje gong på rad beste nasjon, denne gongen med 10 gullmedaljar. Noreg måtte nøye seg med ein gullmedalje, men fekk i tillegg tre sølv og seks bronse. Den norske gullmedaljen vart teken av Bjørg Eva Jensen på kvinnenes 3000 meter skøyter.
Det største namnet frå leikane vart Eric Heiden med fem gull av fem moglege på skøytebana. 

Norsk flaggberar under opningsseremonien var Jan Egil Storholt, som deltok på skeiseløp.

## Idrettsgreiner
* Aking og bobsleigh
* Ishockey
* Skøyteløp
* Kunstløp
* Alpine greiner
* Nordiske greiner
* Skiskyting

## Medaljestatistikk
Vinter-OL 1972

**Vinter-OL 1972** vart arrangert i Sapporo i Japan.

Sovjetunionen vart beste nasjon med åtte gullmedaljar. Noreg tok til saman tolv medaljar, men måtte nøye seg med to gull. Magnar Solberg forsvarte gullmedaljen på 20&nbsp;km skiskyting frå OL i Grenoble, og Pål Tyldum vann 50 kilometer langrenn. Den nederlandske skøyteløparen Ard Schenk tok gullmedalje på dei tre lengste distansane.

Norsk flaggberar under opningsseremonien var Magnar Solberg, som deltok i skiskyting.

## Idrettsgreiner
* Aking og bobsleigh
* Ishockey
* Skøyteløp
* Kunstløp
* Alpine greiner
* Nordiske greiner
* Skiskyting

## Medaljestatistikk
Sommar-OL 1988

**Sommar-OL 1988** vart avhalde i Seoul i Sør-Korea. Sovjetunionen vart beste nasjon. Noreg fekk to gullmedaljar.

## Medaljestatistikk

## Tilleggsstoff
*Bryting under Sommar-OL 1988
*Friidrett under Sommar-OL 1988
*Handball under Sommar-OL 1988/Karar
*Handball under Sommar-OL 1988/Kvinner
*Roing under Sommar-OL 1988
*Sigling under Sommar-OL 1988
*Symjing under Sommar-OL 1988
*Turn under Sommar-OL 1988

## Kjelder
Vinter-OL 1928

**Vinter-OL 1928** vart arrangert i St. Moritz i Sveits.
Dette var dei fyrste verkelege vinterleikane, i og med at dei vart arrangert separat, og ikkje i tilknyting til sommarleikane. Leikane i Chamonix i 1924 vart fyrst i ettertid gjeve status som Vinter-OL. Desse vinterleikane erstatta òg dei nordiske vinterleikane, som hadde vorte avhalde kvart fjerde år sidan tidleg på 1900-talet.

## Idrettsgreiner
* Bobsleigh
* Curling
* Ishockey
* Kunstløp
* Nordiske greiner
* Patruljeløp
* Skøyteløp

### Norske olympiske meistrar
Noreg vart beste nasjon, og tok seks gullmedaljar:

* Johan Grøttumsbråten (15 km langrenn og kombinert)
* Sonja Henie (kunstløp)
* Alf Andersen (70 m hopp)
* Bernt Evensen (500 m skeisar)
* Ivar Ballangrud (5000 m skeisar)

Norsk flaggberar under opningsseremonien var Ole Reistad, som deltok i militært patruljeløp.

## Medaljestatistikk
Sommar-OL 1952

**Sommar-OL 1952** vart halde i Helsingfors i Finland. USA vart beste nasjon, medan Noreg tok 3 gullmedaljar.

Dette var første gongen eit lag frå Sovjetunionen var med i leikane. Gymnastikklaget vann den første gullmedaljen av åtte samanhengjande i dei følgjande leikane.

Medan Tyskland hadde vore utestengd i 1948 fekk landet no senda deltakarar. Berre idrettsfolk frå Vest-Tyskland konkurrerte.

## Medaljestatistikk

## Tillegg
*Friidrett under Sommar-OL 1952
*Sigling under Sommar-OL 1952
*Symjing under Sommar-OL 1952
*Turn under Sommar-OL 1952
Vinter-OL 1932

**Vinter-OL 1932** vart avhalde i Lake Placid i USA. Beste nasjon vart USA, som tok seks gullmedaljar. Noreg tok tre gullmedaljar:

* Sonja Henie (kunstløp)
* Birger Ruud (70 m hopp)
* Johan Grøttumsbråten (kombinert)



Norsk flaggberar under opningsseremonien var Johan Grøttumsbråten, som deltok i langrenn og kombinert.

## Medaljestatistikk
Vinter-OL 1984

**Vinter-OL 1984** vart avhelde i Sarajevo i dåværande Jugoslavia (no Bosnia-Hercegovina).

DDR vart beste nasjon med heile ni gullmedaljar. Noreg fekk denne gongen tre gullmedaljar: 
* Dei norske langrennskvinnene tok gull på 4 x 5 km stafett. 
* Tom Sandberg vann kombinert.
* Eirik Kvalfoss vann 10 km skiskyting. Han fekk òg sølv på skiskytarstafetten og bronse på 20 km. 

Norsk flaggberar under opningsseremonien var Bjørg Eva Jensen, som deltok på skeiseløp. Ho var den første norske kvinnelege flaggberaren i noko vinter-OL.

## Idrettsgreiner
* Aking og bobsleigh
* Ishockey
* Skøyteløp
* Kunstløp
* Alpine greiner
* Nordiske greiner
* Skiskyting

## Medaljestatistikk
Vinter-OL 1988

**Vinter-OL 1988** vart helde i Calgary i Canada. Sovjetunionen vart beste nasjon med 11 gull. Noreg tok heim 3 sølv- og 2 bronsemedaljar, men for fyrste gong i vinterleikane si historie vart det ingen norske gullmedaljar. Difor vert vinterleikane i Calgary dei dårlegaste i Noregs historie, og dei kandadiske resultata på heimebane var òg dårlege.
Med 1427 utøvarar frå 57 nasjonar var det det største Vinter-OL til da.
Norsk flaggberar under opningsseremonien var Oddvar Brå, som deltok på ski.

## Bakgrunn
Calgary prøvde først å få arrangere Vinter-OL i 1964, og igjen i 1968, men tapte begge gonger. Andre bud for å arrangere Vinter-OL i 1988 var Cortina d'Ampezzo i Italia, og Falun i Sverige. 30. september 1981 hadde Calgary sitt bud slått både Cortina d'Ampezzo og Falun, i høvesvis fyrste og andre runde.

Med den økonomiske fiaskoen frå Vinter-OL 1976 i Montreal, var fleire skeptiske til eit nytt Canada-OL, men da leikane var omme, hadde heile arrangementet gått i pluss, noko som framleis er unikt i olympisk samanheng.

## Idrettsgreiner
* Aking og bobsleigh
* Ishockey
* Skøyteløp
* Kunstløp
* Alpine greiner
* Nordiske greiner
* Skiskyting

## Medaljestatistikk

## Deltakarland

*  Andorra (4)
*  Argentina (16)
*  Austerrike (93)
*  Australia (24)
*  Aust-Tyskland (56)
*  Belgia (4)
*  Bolivia (7)
*  Bulgaria (31)
*  Canada (147)
*  Chile (6)
*  Costa Rica (2)
*  Danmark (11)
*  Fiji (1)
*  Filippinane (1)
*  Finland (60)
*  Frankrike (92)
*  Guam (1)
*  Guatemala (7)
*  Hellas (7)
*  India (3)
*  Island (3)
*  Italia (85)
*  Japan (63)
*  Jamaica (6)
*  Jomfruøyane (8)
*  Jugoslavia (23)
*  Kina (20)
*  Kinesisk Taipei (13)
*  Kypros (3)
*  Libanon (4)
*  Liechtenstein (13)
*  Luxembourg (1)
*  Marokko (3)
*  Mexico (12)
*  Monaco (4)
*  Mongolia (3)
*  Nederland (23)
*  Dei nederlandske Antillane (3)
*  New Zealand (11)
*  Nord-Korea (6)
*  Noreg (89)
*  Polen (33)
*  Portugal (5)
*  Puerto Rico (10)
*  Romania (14)
*  San Marino (5)
*  Sovjetunionen (119)
*  Spania (13)
*  Storbrittania (70)
*  Sveits (94)
*  Sverige (91)
*  Sør-Korea 
*  Tsjekkoslovakia (62)
*  Tyrkia (8)
*  Ungarn (6)
*  USA (167)
*  Aust-Tyskland (56)
Sommar-OL 1984

**Sommar-OL 1984** vart halde i Los Angeles i USA. USA vart beste nasjon, medan Noreg fekk éin sølv- og to bronsemedaljar. Som ein reaksjon på den amerikanskleidde boikotten av 1980-leikane heldt Sovjetunionen, DDR og Cuba seg vekke frå Los Angeles, noko som påverka leikane i stor grad.

## Medaljestatistikk

## Sjå òg
*Bryting under Sommar-OL 1984
*Friidrett under Sommar-OL 1984
*Roing under Sommar-OL 1984
*Symjing under Sommar-OL 1984
*Turn under Sommar-OL 1984
Vinter-OL 1936

**Vinter-OL 1936** vart arrangert i Garmisch-Partenkirchen i Tyskland.

Noreg vart beste nasjon med sju gullmedaljer. Leikane sin framgrunnsfigur vart Ivar Ballangrud med tre gull på skøytebana.

* Sonja Henie (kunstløp)
* Birger Ruud (70 m hopp)
* Oddbjørn Hagen (kombinert)
* Ivar Ballangrud (500, 5000 og 10 000 m skøyter)
* Charles Mathiesen (1500 m skøyter)

Norsk flaggberar under opningsseremonien var Ivar Ballangrud, som deltok på skeiseløp.

## Medaljestatistikk
Vinter-OL 1948

**Vinter-OL 1948** vart arrangert i St. Moritz i Sveits.

Noreg og Sverige delte topplasseringa på medaljestatistikken med fire gull, tre sølv og tre bronse. Tre av dei norske gullmedaljane kom på skøytebana, ved Finn Helgesen (500&nbsp;m), Sverre Farstad (1500&nbsp;m) og Reidar Liaklev (5000&nbsp;m). Den fjerde kom i hoppbakken ved Petter Hugsted.

Norsk flaggberar under opningsseremonien var Birger Ruud, som deltok i hopp.

## Idrettsgreiner
* Bobsleigh
* Ishockey
* Skøyteløp
* Kunstløp
* Skeleton
* Alpine greiner
* Nordiske greiner

## Medaljestatistikk
Vinter-OL 1968

**Vinter-OL 1968** vart arrangert i Grenoble i Frankrike.

Noreg vart beste nasjon. Frankrike sin eigen Jean-Claude Killy vart leikane sin framgrunnsfigur med gull i slalåm, storslalåm og utfor. Noreg tok fire gull i langrenn: Både herrelaget og damelaget gjekk til topps i stafetten, Harald Grønningen vann 15-kilometeren, medan Ole Ellefsæter tok seg av femmila. I tillegg vann Magnar Solberg 20&nbsp;km skiskyting, og Fred Anton Maier vann 5&nbsp;000-meteren på skøyter.

For fyrste gong tillet den internasjonale olympiske komitéen (IOK) at (Vest-)Tyskland og DDR fekk delta med adskilte troppar. For fyrste gong vart det òg teke dopingtestar av utøvarar.

Norsk flaggberar under opningsseremonien var Bjørn Wirkola, som deltok i hopp.

## Idrettsgreiner
* Aking og bobsleigh
* Ishockey
* Skøyteløp
* Kunstløp
* Alpine greiner
* Nordiske greiner
* Skiskyting

## Medaljestatistikk
**Dei 10 beste nasjonane:**
Osmose

**Osmose** er diffusjonen av ei væske gjennom ein halvgjennomtrengeleg membran frå eit område med ei løysing av høg konsentrasjon til eit område med ei løysing av låg konsentrasjon.

Væske som kan trenge gjennom membranen vil gå frå den sida som har låg konsentrasjon av stoff som ikkje kan trenge gjennom membranen
til den sida som har høg konsentrasjon. Dette vil halde fram til det er lik konsentrasjon av ugjennomtrengeleg stoff på begge sider.
Flyten av væske kan stoppast med mottrykk på den sida som har høg konsentrasjon av ugjennomtrengeleg stoff. Trykket
som trengst for å halde tilbake flyten av væske til området med høg konsentrasjon kallast osmotisk trykk. 

Celleveggar er døme på halvgjennomtrengelege membranar der det skjer osmose.

Dersom ein har eit trykk som er større enn det osmotiske trykket på den sida av membranen med høg konsentrasjon, vil flyten
gå mot sida med låg konsentrasjon av ugjennomtrengeleg stoff, og kallast omvendt eller revers osmose. Dette er viktig i industrien, som brukar det til å desalinere vatn (lage ferskvatn av saltvatn), i reinseanlegg og for å lage alkoholfrie variantar av øl og vin.

Statkraft utviklar kraftverk som er basert på osmose, dei kallar saltkraft som utnyttar det osmotiske trykket mellom ferskvatn og saltvatn. Dersom ein lèt ferskvatn gå gjennom ein membran, vil det oppstå trykk på saltvassida av membranen som kan brukast til å drive ein turbin. 

## Sjå òg
* Isoton løysing
* Brownske rørsler
* Diffusjon

## Bakgrunnsstoff
* Osmose i Nynorskordboka
Sommar-OL 1956

**Sommar-OL 1956** vart avhelde i Melbourne i Australia. Sovjetunionen vart beste nasjon, medan Noreg tok éin gullmedalje (ved spydkastaren Egil Danielsen) og to bronsemedaljar. 

På grunn av karantenereglar kunne ikkje hesteøvingane finna stad i Australia, og blei derfor i staden haldne i Stockholm i Sverige. Dette var første og så langt einaste gong øvingar frå dei same olympiske leikane blei haldne i ulike land.

## Medaljestatistikk

## Tillegg
*Friidrett under Sommar-OL 1956
*Symjing under Sommar-OL 1956
*Turn under Sommar-OL 1956

## Kjelder
???
Laurdag

**Laurdag** er den einaste dagen i veka som ikkje er kalla opp etter nokon gud eller himmellekam. I staden viser namnet til det ein brukte å gjera på denne dagen, nemleg å bada eller *lauga* seg. På andre språk er dagen gjerne kalla opp etter sabbaten, den jødiske kviledagen, eller den romerske guden Saturn. På maorispråket er han òg kalla vaskedagen, *rahoroi*.

Det er vanleg å halda val denne dagen i Australia, og på New Zealand er det den einaste lovlege valdagen. 

## Laurdag som heilagdag
Laurdag er sabbatsdagen innan jødedommen, den opphavlege sjuande dagen, då Gud i følgje skaparforteljinga kvilte. 

For jødar markerer dermed laurdagen slutten på veka. For muslimar, som feirar fredag som heilagdag, er han derimot den første dagen i ei ny veke.

## Laurdag som helgedag
Kristendommen flytta kviledagen til sundag, og kristne arbeidde lenge på laurdagen. I nyare tid har ein gradvis utvida helga, slik at også laurdagen blei ein fridag. Ei stund hadde ein mellom anna halve skuledagar på laurdagar i Noreg, medan dagen no er heilt undervisingsfri.

Også før laurdagen blei ein fridag var det vanleg å slappa av eller festa på denne dagen, ettersom ein kviledag skulle koma etter. Laurdag er framleis ein vanleg dag å halda festar på, medan norske ungar er vane med å eta laurdagsgodt på denne dagen.

## Sjå òg
* Baron Samedi, «Baron Laurdag», ein av gudane til dei døde i voodoo-religionen
Lynni Treekrem

**Lynni Treekrem** () er ein norsk musikar frå Kristiansund på Nordmøre. 

Treekrem vart fødd i 1958 i USA, men allereie da ho var 3 år gammal flytte familien til Noreg og busette seg i Kristiansund. Interessa for song og musikk var stor, og ho underheldt stadig familie og venner.
Mens ho gjekk på ungdomsskulen vart ho med i kristiansundsgruppa *[[musikkgruppa Asterix|Asterix]]. Nokre av barndomsvenene hennar var [[Frode Alnæs]] og [[Øyvind Elgenes]] som seinare kom til å etablere gruppa [[Dance with a Stranger]]. Ho deltok òg i fleire talentkonkurransar.

Treekrem har seinare samarbeidd med mange kjende artistar, som [[Åge Aleksandersen]], [[Frode Alnæs]] og [[Jonas Fjeld]]. Hausten 1991 kom debutplata hennar ut, *Ut i vind*, som vart godt motteken blant kritikarar og kundar. Den neste plata hennar, *Tusenfryd*, vart ikkje fullt så populær, men nådde ein fjerdeplass på salslista. Det tredje albumet hennar, *Storm* vart òg noko lunka motteke. *Storm* er den «mørke» plata hennar &mdash; innspela i ei tid då Lynni gjennomgjekk [[depresjon]]ar og [[skilsmisse]]. I 2003 kom samle-CD-en *I manesjen*.

== Utmerkingar ==

* [[Gammleng-prisen]] 1995 i open klasse.
* [[Spellemannprisen 1995]] i klassen kvinneleg artist for *Haugtussa*.

== Diskografi ==

* [[1991]]: *Ut i vind*
* [[1994]]: *Tusenfryd*
* [[1995]]: *Haugtussa* (med [[Ketil Bjørnstad]]) Treekrem vann [[Spellemannprisen]] for denne cden i klassen kvinneleg artist.
* [[1997]]: *Storm*
* [[1999]]: *Falne Engler – Kris Kristofferson på norsk* (med [[Steinar Albrigtsen]] og [[Henning Kvitnes]])
* [[2003]]: *I manesjen 1990&ndash;2003*
* [[2004]]: *Sweethearts'' (med Geir Sundstøl)

## Kjelder
Vålerenga kyrkje

**Vålerenga kyrkje** er bygd i grå granitt med klebersteinsdetaljar, arkitektar er Heinrich Jürgensen og Holger Sinding-Larsen. Ho ligg på Vålerenga i Oslo og blei vigsla i 1902. Ho har eit asymmetrisk plassert tårn, og var den første i Oslo med eit slikt tårn. Kyrkja brann i 1979, berre ytterveggene i stein stod attende. Mellom anna gjekk fresko- og glasmåleri av Emanuel Vigeland tapt. Kyrkja blei vigsla på nytt etter omfattande gjenoppbygging i 1984. Nytt glasmåleri av Håkon Bleken og ei frise av Emanuel Vigeland.

Brannen er tema for songen «Vålerenga kjerke» av Trond Ingebretsen, spela inn med *[[Bjølsen Valsemølle]]*. Songen blir sungen før avspark av tilhengjarane på Vålerenga Fotballs heimekampar.

## Kulturminne
Vålerenga kyrkje er eit kulturminne og har nummer 85886 i Riksantikvarens kulturminnebase.

## Bakgrunnsstoff
* Tekst og musikk på Klanens heimeside 

## Kjelder
* Engh, Pål Henry og Gunnarsjaa, Arne. *Oslo. En arkitekturguide.* Oslo 1984. ISBN 82-00-05961-8
* *Oslo byleksikon*. Oslo 2000. ISBN 82-573-0815-3
Trompet

Ein **trompet** er eit lite massingblåseinstrument med trong, sylindrisk boring og vanlegvis med første overtone i området frå a og over. Trompeten har høgast register av dagens massinginstrument, og blir ofte òg sett på som det med sterkast lyd.

## Trompetar i antikken
I antikken og langt opp mot nyare tid var trompeten eit enkelt massinginstrument utan fingerhol eller ventilar. I Egypt vart det funnen ein trompet i gravkammeret til Tutankhamun, som levde i det 14. hundreåret før vår tidsrekning. Denne trompeten er no i Det egyptiske museet i Kairo. 

## Sjå òg
* clarino

## Bakgrunnsstoff

*Trompeten til Tutankhamun
Diffusjon

**Diffusjon** tyder spreiing og kjem av det latinske verbet «diffundere» som tyder «utbreie» eller «spreie», og brukast om det at noko spreier seg. Det blir brukt om «eigentransporten til stoff», at dei rører seg utan ytre hjelp.

Innan fysikk og kjemi nyttast diffusjon om spreiing av stoff i eit anna stoff, frå høg til låg konsentrasjon i væske eller gass, som når ein drope saft blir tilført vatn, når røyk frå ein skorstein løyser seg opp i luft, når lydar spreier seg, eller når lukt spreier seg i luft. Dette er eit resultat av den tilfeldige, termiske rørsla til molekyl. Når stoffet er jamt fordelt seier ein at det har «diffundert», noko som går raskare jo mindre molekyla er.

I organismen er den termiske rørsla høg ved normal kroppstemperatur, og vilkåra for god diffusjon best, idet oksygen, hormon, næringsstoff og avfallsstoff skal diffundere mellom organa i kroppen, celler og vev.

Diffusjon av væsker gjennom ein membran kallast osmose. Blanding av væsker som ikkje lett lèt seg blande kallast emulsjon. Spreiing av ljos blir kalla dispersjon.

Omgrepet diffusjon blir òg brukt om spreiing mellom menneske, som korleis allel-genet spreier seg ved forplantning, eller for å forklare utviklinga av ein epidemi. Spreiing av idear omhandlar korleis tankemåtar, teknologi, kultur og gjerne rykte blir spreidd og teke i bruk hos mennesket, samfunnsgrupper og kulturar, sjå diffusjon i kommunikasjon

Det ein veit om diffusjon i fysikk og kjemi blir òg freista brukt på nye område, som til dømes det å lage algoritmar som sikrar effektiv spreiing av meldingar til alle i eit nettverk. Dette vert kalla epidemisk ruting. 

## Sjå òg
* Kinetisk teori
* Brownsk rørsle
* Osmose

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Diffusjon|Diffusjon]]» frå , den 15. august 2012.*
Torsdag

**Torsdag** er dagen mellom onsdag og fredag. Han er kalla opp etter den norrøne guden Tor. 

Etter den europeiske standarden ISO 8601 er det torsdagane som avgjer kva nummer ei veke skal ha. Veke 1 er definert som veka som inneheld årets første torsdag.

I Storbritannia held ein som regel val på torsdagar. Dette skal ha blitt innført for å sikra høg deltaking; veljarar ville ha brukt opp vekeslønninga si, som blei betalt kvar fredag, og dermed vera edru og klare til å røysta.

## Tilknytingar
I den romerske kalenderen var dagen tileigna Jupiter, *dies Jovis*, noko som kan tyda på at Tor svara meir til den romerske herskarguden enn Odin gjorde. 

Innan hinduismen er torsdag *guruvár*, dagen til Guru, som i dette tilfellet er sanskritnamnet til planeten Jupiter. Opphavleg var den astronomiske tilknytinga til dagane i veka viktigare enn den religiøse.

## Kjende torsdagar
* Skjærtorsdag, ein del av påskeveka
* Helgatorsdag, eller Kristi himmelfartsdag
Elf Aquitaine

**Elf Aquitaine** er eit tidlegare fransk oljeselskap. Selskapet fusjonerte i 2000 med TotalFina, som skifta namn til TotalFinaElf. I 2003 skifta det fusjonerte selskapet namn til Total. 

Elf Aquitaine vart særleg kjend for omfattande korrupsjonsskandalar. Selskapet finansierte den franske presidenten François Mitterrand sine politiske vener i mellom anna Tyskland. Norske Eva Joly leia etterforskninga i saka.

Namnet **Elf** er ei forkorting for *Essences et Lubrifiants de France*, drivstoff og smøremiddel frå Frankrike. 

## Bakgrunnsstoff

*
Gassco

**Gassco** er eit norsk statleg aksjeselskap som koordinerer transport av gass frå den norske kontinentalsokkelen til Europa. Selskapet utviklar og administrerer eit nettverk av over 6600&nbsp;km røyrleidningar.

Selskapet er operatør for terminalane Zeepipe (Belgia) og Dunkerque (Frankrike). I tillegg for transportsystema Gassled, Haltenpipe og Norne gasstransportsystem. 

Selskapet har hovudkontor i Kopervik i Rogaland.

Gassco vart stifta av Olje- og energidepartementet den 14. mai 2001 og overtok operatøransvaret for transport av all gass frå den norske kontinentalsokkelen frå 1. januar 2002. Tidlegare var dette ansvaret delt på fleire ulike selskap.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
Tananger

**Tananger** er ein tettstad i Sola kommune i Rogaland fylke. Tettstaden hadde 5 833 innbyggjarar den 1. januar 2004. Folketalet vart nesten dobla i tida frå 1980. Då hadde Tananger 3020 innbyggjarar. I området er det mykje verksemd knytt til petroleumsutvinning i Nordsjøen. 

## Verdt å sjå
* Kystkultursamlinga i Tananger
Oslobydelen Alna

**Alna** er ein administrativ bydel i Oslo. Bydelen hadde 43 612 innbyggarar pr. 1. januar 2004 og har eit areal på 13,7 km&sup2;. Bydelen Alna vart danna ved omorganiseringa av bydelane i Oslo kommune i 2004 og omfattar den tidlegare bydelen Hellerud, med unntak av Trasop som gjekk til Østensjø, den tidlegare bydelen Furuset, med unntak av Høybråten som gjekk til Stovner, og området Teisen som før høyrde til den tidlegare bydelen Helsfyr-Sinsen. 

Bydelen har fått namn etter elva Alna.

## Bakgrunnsstoff
* Alna bydel
Stein Versto

**Stein Versto** () er ein norsk forfattar, lyrikar, forlagsredaktør og hardingfelespelemann frå Vinje. Han er tilsett i Litterær avdeling i Det Norske Samlaget. Fleire av tekstane hans har Odd Nordstoga tonesett.

Versto debuterte som forfattar med novellesamlinga *Ho blei borte i trappene*, som vart prisløna med Tarjei Vesaas' debutantpris i 1990.

## Spelemannen
Som spelemann på hardingfele har Stein Versto særleg interessert seg for felespelet i Vest-Telemark. Han har lært mest av Eivind Mo frå Rauland. I 2011 kom han ut med ein solo-CD der han spilar slåttar av og etter brørne Olav Groven og Eivind Groven. Plata har fått namnet *Urjen* etter ein av dei slåttane som Olav Groven sette sin stempel på. Versto har slåtten i tradisjon etter Eivind Mo, som var mykje saman med Olav Groven i unge dagar og tok sterke inntrykk av han. Olav Groven døydde berre 33 år gamal.

På CD-en finn ein òg fleire av slåttane som Eivind Groven skapte, mellom anna storslåttane *Sumarmorgon*, *Brønnslåtten* og *Regndagen*. Versto har teke inntrykk av framføringar med komponisten sjølv på hardingfele, og han har sett på noteoppskrifter. Eïn av Eivind Grovens slåttekomposisjonar, «Kvelding», har Versto lært av Eivind Mo, som hadde han etter Olav Groven som igjen hadde han etter den yngre broren, Eivind. Eivind laga slåtten i 1924. Slåtten er blitt noko omforma på vegen frå fele til fele. Det er interessant å samanlikne opptak med opphavsmannen med framføringa av slåtten slik han er spela av Versto i 2011.

Med plata fylgjer eit hefte om slåttekjeldene, slåttane og om det sterke bandet som lyrikaren Versto opplever mellom musikk og natur.

## Verkliste
* *Ho blei borte i trappene* &ndash; Noveller (1990)
* *Innfalda tid, minne* &ndash; Dikt (1995)
* *Snø i partituret* &ndash; Dikt (2000)
* *Nidaros* &ndash; Roman (2013)

### Solo-CD med hardingfelespel
* 2011 *Urjen*, CD med hardingfeleslåttar av og etter Eivind Groven og broren Olav Groven

## Prisar
* Tarjei Vesaas' debutantpris 1990, for *Ho blei borte i trappene*

## Bakgrunnsstoff
* Digitaliserte bøker av Stein Versto hjå Nasjonalbiblioteket
* Utgjevingar av Stein Versto i BIBSYS Ask
Heidi Marie Kriznik

**Heidi Marie Kriznik** () er ein norsk forfattar og sosionom fødd i Oslo. Ho voks opp i Vestby. Ho debuterte i 2002 med romanen *Applaus*, som ho fekk Tarjei Vesaas' debutantpris for. I 2007 vart boka *Borte en vinter* nominert til Ungdommens kritikerpris og P2-lytternes romanpris, og for denne boka vart ho òg tildelt Bokhandelens forfatterstipend i 2008. I tillegg til å arbeide som forfattar, skriv ho mellom anna i *[[Klassekampen]]* og *[[Aktuell]]*. Ho arbeider òg som lærar.

## Verkliste
* *Applaus* &ndash; roman (2002)
* *Borte en vinter* &ndash; roman (2007)
* *Du kan sove her* &ndash; roman (2012)

## Prisar
* Tarjei Vesaas' debutantpris 2002, for *Applaus*
* Språklig samlings litteraturpris 2008

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Nettstaden til Heidi Marie Kriznik
* Utgjevingar av Heidi Marie Kriznik i BIBSYS
Total

**Total** er eit fransk energiselskap, mest kjend som eit oljeselskap. Selskapet vart grunnlagd i 1924 som Compagnie française des pétroles (CFP). CFP lanserte varemerket Total i 1954. Total var i 2005 eit av dei fire største oljeselskapa i verda. Dei andre store oljeselskapa er Royal Dutch/Shell, BP og Exxon Mobil. Selskapet vart slege saman med belgiske Petrofina i 1999, og endra namn til **Total Fina**. Seinare kjøpte selskapet franske Elf Aquitaine og namnet vart i 2000 endra til **TotalFinaElf**. I 2003 vart namnet endra attende til berre **Total**.

Selskapet har hovudkvarteret sitt i Paris og utgjer ein del av aksjeindeksen CAC 40.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
Otto Anderssen

**Otto Andreas Anderssen** () var ein norsk lærar og forfattar frå Fredrikstad. Han var leiar av det norske studentkor. I 1880 grunnla han "Otto Anderssens Skole" i Oslo (frå 1884 på adressa Uranienborgveien 7, bygget brann ned i 1909). Frå 1907 var han professor i pedagogikk ved Universitetet i Oslo.

## Skrifter
**Den norske Studentersangforenings Historie 1845–1895*, 1895
**De franske Huguenotter 1559–1572*, doktordisputats, 1907
**Henrik av Navarra og de franske Huguenotter 1572–1599*, 1911
**Billeder af Dannelsesarbejdets Historie*, I–IV, 1908–14
**Tidsspørgsmaal i Skole og Opdragelse*, 1913
**Norges høiere skolevæsen 1814–1914*, 1914
**Huguenotterne under det nantiske edikt*, 1918
**Realisme eller klassicisme. Et kapitel av 1830-aarenes kulturkamp*, 1921

## Bakgrunnsstoff
* Digitaliserte bøker av Otto Anderssen hjå Nasjonalbiblioteket
ConocoPhillips

**ConocoPhillips** er eit internasjonalt energiselskap med hovudkontor i Houston i USA. Selskapet vart danna den 30. august 2002 ved ein fusjon av dei tidlegare amerikanske oljeselskapa Philips Petroleum Company og Conoco Inc. 

Selskapet si kjerneverksemd er i spennet frå utvinning av olje og gass til marknadsføring og sal. Selskapet er i tillegg involvert i petrokjemisk industri.

Selskapet har verksemd i om lag 20 land i alle verdsdelar. 

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
* ConocoPhillips i Noreg
Sigrun Slapgard

**Sigrun Slapgard** () er ein norsk journalist og forfattar. Ho arbeider i NRK sin utanriksredaksjon, og var korrespondent for NRK i Qatar under invasjonen av Irak i 2003.

Slapgard vart nominert til Brageprisen og fekk Melsom-prisen for biografien sin om den kvinnelege krigsreportaren Lise Lindbæk. Ho debuterte skjønnlitterært i 2011 med romanen *Paradishagen*.

Ho er oppvaksen i Ruste og på Vinstra.

## Verkliste
**Draumar i krysseld* &ndash; Sakprosa (1989) 
**Krigens penn. Ein biografi om Lise Lindbæk* &ndash; Biografi (2002)
**Krig og løgn. Drama i ti akter* &ndash; Debattbok (2003)
**Dikterdronningen* &ndash; Biografi (2007)
**Paradishagen* &ndash; Roman (2011)
**Englestien* &ndash; Roman (2013)
**Eg har sett jaguaren* &ndash; Latinamerikanske historier (2018)
**Eit hemmelig liv* &ndash; Biografi (2020)

## Prisar
*Melsom-prisen 2003

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
*Nettstaden til Sigrun Slapgard
*Bøker av Sigrun Slapgard digitalisert hjå Nasjonalbiblioteket
*Utgjevingar av Sigrun Slapgard i BIBSYS Ask