open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Soldier av Iggy Pop

***Soldier*** er det femte studioalbumet til rockesongaren Iggy Pop. Det kom ut i februar 1980 på selskapet Arista.

## Innspeling

Iggy Pop samarbeide med den tidlegare Sex Pistols-bassisten Glen Matlock på albumet. 

Det tidlegare The Stooges-medlemmet James Williamson skulle opphavleg produsere albumet, men ein krangel mellom Williamson og David Bowie (som assisterte som ven av Pop) over innspelingsteknikkar førte til at Williamson stakk av frå prosjektet. 

David Bowie og Simple Minds syng korvokal på «Play It Safe».

Mangelen på sologitar i den endelege miksen har vore omdiskutert og vart kritisert av Glen Matlock. I biografien til Iggy Pop hevdar Matlock at sologitaren vart fjerna etter David Bowie vart slått til av Steve New fordi han la an på kjærasten hans på den tida, Patti Palladin.

## Utgjeving

*Soldier* kom ut i februar 1980 på selskapet Arista. Det nådde 125. plassen på Billboard-lista. Det vart laga musikkvideoar til songane «Loco Mosquito», «Knocking 'Em Down (In the City)» og «Dog Food».

## Mottaking

*Soldier* har fått til dels gode meldingar frå kritikarane. 

I ei melding skreiv Charlotte Robinson for PopMatters at «i staden for eit punkmeisterverk, viste *Solider* seg å vere ei ujamn og stundom tøysete innspeling.»

David Fricke i Rolling Stone var positiv til albumet og skreiv «Solider, er som alle albuma hans, eit hardt slag i ein krig som Iggy Pop var fast bestemt på å vinne.»

## Innhald

## Medverkande

* Iggy Pop – vokal
* Glen Matlock – bassgitar, korvokal
* Ivan Kral – gitar, klaverinstrument
* Klaus Krüger – trommer
* Steve New – gitar
* Barry Andrews – klaverinstrument
med:
* Simple Minds – korvokal på «Play It Safe»
* David Bowie – korvokal på «Play It Safe»
* Henry McGroggan – kor på «Loco Mosquito»

; Teknisk

* Pat Moran – produsent
* Thom Panunzio – miksing, produsent på «Low Life»
* Peter Haden – lydteknikar
* Joe Brescio – mastering
* Brian Griffin/Rocking Russian – design

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Soldier (album)|Soldier (album)]]» frå ,  den 7. mai 2018.*  
 

## Bakgrunnsstoff

*
Språkbanken

**Språkbanken** er ein teknologisk infrastruktur som er samansett av digitaliserte språkressursar til bruk i utvikling av IKT-basert teknologi som fordrar handsaming av språklege data. I budsjettproposisjonen for 2010 fekk Nasjonalbiblioteket i oppdrag å etablere ein norsk språkbank og byrje arbeidet med innsamling og oppbygging av dei språkressursane som skal inngå i han. Språkbanken er ei teneste til den delen av næringslivet som arbeider med utvikling av språkbasert IKT, til forskarar innanfor språkvitskap og språkteknologi, og til offentlege verksemder som utviklar elektroniske løysingar for offentlege tenester. Språkbanken er eit viktig nasjonalt infrastrukturtiltak som skal sikre at det blir utvikla språkteknologiske produkt tufta på norsk språk, og dermed hindre tap av bruksområde for norsk språk på teknologiavhengige område (St.meld. 2007-2008).

## Tenester
Ressursane til Språkbanken ligg tilgjengelege på nett til gratis nedlasting. Døme på tilgjengelege ressursar er leksikalske databasar og taledatabasar. Språkbanken vil etter kvart òg innehalde store tekstkoprora, n-gram for dei skandinaviske språka, dataverktøy til handsaming av elektronisk tekst og tale, m.m. Språkbanken har sett i gang arbeidet med ulike prosjekt.

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Språkbanken
Al Green

**Albert Greene** () er ein USA-amerikansk soul- og gospelsongar kjend som **Al Green**. Han har gjeve ut til saman 29 studioalbum og selt over tjue millionar plater.

## Karriere

Al Green vart fødd i Forrest City i Arkansas i ein familie på ti born. Familien flytte snart til Grand Rapids i Michigan, der Green hadde resten av oppveksten sin. Han dreiv mykje med musikk allereie som liten, og var med i banda *The Greene Brothers*, *Al Greene & The Creations* og til slutt *Al Greene & The Soulmates*. Sistnemnte band gav ut debutplata *"Back Up Train"* i 1967. Songen med same namn vart ein R&B-hit.

Utover syttitalet tok musikkarrieren til Green verkeleg av innan R&B og soul-musikk. Dei mest kjende songane hans i dag er *"You Oughta Be With Me"*, *"I'm Still In Love With You"*, *"Love and Happiness"* og *"Let's Stay Together"* samt Take Me to the River. Han har også laga coverlåtar med suksess, t.d. av Bill Withers-låta Ain't No Sunshine, Beatles-låta Get Back og Willie Nelson si Funny How Time Slips Away.

På slutten av syttitalet vendte han tilbake til gospelrøtene sine, noko han også hadde stor framgang med. I løpet av åttiåra inntente han heile åtte Grammy-prisar for gospelplatene sine med religiøse tekstar.

I 1988 tok han til med å produsera populærmusikk att, og samarbeidde med fleire artistar, m.a. Annie Lennox. I 1994 fekk han endå ein Grammy-pris for ein duett med countrysongaren Lyle Lovett. I 1997 vart ein av songane hans, *How Can You Mend a Broken Heart* teken med i lydsporet til Hollywood-filmen Good Will Hunting.  Det siste studioalbumet hans kom ut i 2008 og fekk namnet *Lay It Down*.

## Heider

I tillegg til ni Grammy-prisar, har Al Green fått fylgjande heidersutmerkingar:

* I 2002 fekk Al Green ein *Grammy Lifetime Achievement Award*.
* I 2004 rangerte musikkmagasinet Rolling Stone Al Green som nummer 65 på lista *100 Greatest Artists of All Time*.
* I 2004 fekk Green eit BMI-ikon på dei årlege BMI Urban Awards.
* I 2009 fekk han endå ein *Lifetime Achievement Award* under utdelinga av BET Awards.
* I 2009 blei Al Green ført inn på lista over Rockens æresgalleri i Michigan. Songen *"Let's Stay Together"*, blei røysta til ein legendarisk Michigan-song same året.

## Kjelder


**Denne artikkelen byggjer på «[[:en:Al Green|Al Green]]» frå ,  den 18. oktober 2011.*
Laterankonsil

**Laterankonsil** er den sams nemninga på fem viktige kyrkjemøte som gjekk føre seg i Roma. Kyrkjemøta eller konsila har namn etter Lateranpalasset og Laterankyrkja i Vatikanet i Roma, som tente som bustad og kyrkje under desse møta. 

Det fyrste laterankonsilet gjekk føre seg i 1123 under pave Calixtus 2, Det andre laterankonsilet i 1139 under Innocens II, Det tredje laterankonsilet i 1179
under Aleksander III, Det fjerde laterankonsilet, som er blitt det mest kjende, i 1215 under Innocens III og Det femte laterankonsilet i 1512–1517 under Julius II og Leo X.

Laterankonsila er rekna som økumeniske eller felleskyrkjelege av den katolske kyrkja, men ikkje av ortodokse kyrkjer.

## Kjelder
Port Levy

**Port Levy** er ei lang, skjerma bukt og ein liten busetnad på Bankshalvøya i regionen Canterbury.

Det noverande folketalet ligg under 100, medan på midten av 1800-talet var staden den største maoribusetnaden i Canterbury med eit folketal på kring 400. Han har fått namn etter Solomon Levey, ein forretningsmann og skipseigar frå Sydney som sende fleire handelsskip til området kring Bankshalvøya i 1820-åra.

## Historie
Bukta vart busett av Ngai Tūāhuriri, ein understamme av iwien Ngāi Tahu, og høvdingen Moki kalla henne *Koukourarata* etter ein bekk i Wellington, til minne om fødselen til far hans, Tu Ahuriri.

Dette var også bustaden til Tautahi, høvdingen som sumplandet Ōtautahi fekk namn etter - no staden der byen Christchurch ligg.

Den første anglikanske kyrkja for maoriar vart bygd her, og ein stein markerer staden der ho stod.

## Anna
Delar av Peter Jackson sin film *[[Sorte engler]]* (*Heavenly Creatures*) frå 1994 vart tekne opp i Port Levy.  

## Referansar

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Port Levy|Port Levy]]» frå ,  den 18. oktober 2011.*  

## Bakgrunnsstoff
* Vevside til lokalsamfunnet
* Nyare samfunnsstatistikk  frå Statistics New Zealand
* Historikk om māori busetnad i distriktet
* Opptaksstadar til filmen ''Heavenly Creatures''
* Biografi til Solomon Levey
NRK Sogn og Fjordane Fylkesleksikon

**NRK Sogn og Fjordane Fylkesleksikon** er eit lokalleksikon for Sogn og Fjordane som vert produsert av NRK sitt distriktskontor NRK Sogn og Fjordane. Leksikonet har fokus på beskrivande lokale historier i fylket. I mars 2010 inneheldt det i underkant av 7000 artiklar. Redaktør for lokalleksikonet er Ottar Starheim.

Starheim fekk saman med Arild Nybø *Sogn og Fjordane journalistlags pressepris* i 2002 for å ha bygd opp fylkesleksikonet.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:NRK Sogn og Fjordane Fylkesleksikon|NRK Sogn og Fjordane Fylkesleksikon]]» frå ,  den 18. oktober 2011.*  
 
*NRK Sogn og Fjordane Fylkesleksikon
Helikopterulukka i Alden 1990

**Helikopterulukka i Alden 1990** fann stad 3. oktober 1990, då eit redningshelikopter av typen Bell 214ST rende i fjellveggen på sørvestsida av Alden i Askvoll i Vestland. Helikopteret tok av frå Gullfaks C og skulle delta i søket etter taretrålaren «Noralg» som hadde gått ned ved Geita fyrstasjon, då flygaren tok feil av høgda og rende i fjellveggen. Høgda på kartet flygaren hadde vart oppgitt i meter, medan han trudde det var fot.

Fem personar omkom i ulukka. Fire av dei var mannskap i helikopteret og éin var sjukepleiar. Mannskapet på trålaren omkom i forliset.
## Kjelder
* Helikopterulukka i Alden
Sammenbruddet

**Sammenbruddet** er ei bok av Pål Steigan, gjeve ut på Spartacus Forlag i 2011.

Boka handlar om det Steigan ser på som dei store krisene i dagens samfunn, miljø- og økonomiskrisene, kva dette er for kriser, og korleis dei heng saman. 

Ho har eit føreord skrive av Henning Mankell, der det mellom anna står at dette er ei bok ingen lukkar upåverka.

## Kjelde
* Om boka på heimesida til Spartacus
Helikopterulukka ved Dalamot

**Helikopterulukka ved Dalamot** fann stad 4. juli 2011, då eit helikopter av typen Eurocopter AS 350 frå helikopterselskapet Airlift havarerte ved Dalamot i Ullensvang i Hordaland. 

Ulukka vert undersøkt av Statens havarikommisjon for transport (SHT).

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Helikopterulykken ved Dalamot|Helikopterulykken ved Dalamot]]» frå , den 18. oktober 2011.*
Helikopterulukka på Heerodden

**Helikopterulukka på Heerodden** fann stad 30. mars 2008, då eit russisk helikopter av typen Mi-8 havarerte under landing på den russiske helikopterbasen på Heerodden utanfor Barentsburg på Svalbard. Det var ni passasjerar ombord, alle russiske og ukrainske statsborgarar heimehøyrande i Barentsburg. Tre personar omkom og to personar vart alvorleg skadde. Dei omkomne var kapteinen, styrmannen og éin av passasjerane tilsett hos Trust Arktikugol. Dei tre omkomne vart frakta til Longyearbyen om kvelden og sende til rettsmedisinsk undersøking i Tromsø. Dei alvorlege skadde, begge russiske statsborgarar, vart frakta til sjukehuset i Longyearbyen. Natt til 31. mars vart dei to skadde frakta med ambulansefly til den ortopediske avdelinga ved Universitetssjukehuset Nord-Noreg for behandling av brotskader.

På ulukkestidspunktet var det tett snødrev og under ti meter sikt. Ifylgje presseattaché Kolesnikov ved den russiske ambassaden i Oslo var årsaka til ulukka at helikopteret vart teke av eit stormkast under landing og kasta inn i hangarveggen. Det var fleire spor i hangarbygningane etter rotoren.

Det havarerte helikopteret var det einaste russiske helikopteret som var i aktivitet på Svalbard.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Helikopterulykken på Heerodden|Helikopterulykken på Heerodden]]» frå ,  den 18. oktober 2011.*
LoMsk

**LoMsk** er ei norsk folkrock-gruppe frå Lom kommune i Gudbrandsdalen. Bandet var stifta i 1982 av mellom andre Lars og Hans Bakke. Lars Bakke er sentral i bandet, og skriv det meste av tekstar og melodiar. Tekstane er skrivne på dialektprega nynorsk.

LoMsk gav ut si fyrste plate i 1994, og sidan den gong har det kome fire til. Av desse fem er fire konseptalbum: debuten *[[Song om ei segn]]*, *[[Bukkerittet]]* (2004), *[[Amerikabrevet]]* (2007) og *[[Lavrans dotter]]* (2009). Plata *LoMsk* frå 1998 hadde inkje spesielt tema. *Amerikabrevet* vart nominert til Spellemannprisen 2007 i klassen *Viser*. 

Bandet vart også tildelt *Austmannaprisen* til Austmannalaget i 2004.

## Medlemmer
* Reidar Svare – vokal, keyboard, fløyte, munnharpe.
* Hans Bakke – vokal, fele, keyboard.
* Jørn Steine – bass.
* Lars Bakke – vokal, akustisk gitar, mandolin.
* Trond Volden – trommer.
* Ole Foss – fele, trekkspel.
* Jørn Kjonerud – elektrisk gitar.

## Bakgrunnsstoff
* LoMsk.no
Korallsoppar

**Korallsoppar ** eller *fingersoppar* er ei slekt soppar som minner om korallar eller fingerklasar. Dei kan verte like store som kålhovud og kan vege fleire kilogram. Korallsoppane høyrer til fingersoppfamilien.

Korallsoppane kan variere i farge frå lys gul, raud eller oransje, til lilla, kvit og beige. Nokre artar kan skifte farge ved støyt. Sporane til korallsoppane er gulbrune til rustbrune. Fargen på sporane kan variere mykje.

Fleire artar, t.d. gul fingersopp, er gode matsoppar, men han er lite brukt. Årsaka er gjerne at etande korallsopp er lett å forveksle med nærskylde giftige artar, som kan vere årsak til gastroenteritt (akutt betennelse i mage/tarm). Giftkorallsopp er eit døme på ein giftig korallsopp som gir gastrointestinale symptom. Han inneheld irritasjonsstoff som påverkar mage/tarm. Toksina som er årsak til gastroenteritten er ikkje identifisert, men det er truleg at det dreiar seg om ein irriterande effekt på slimhinnene.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Korallsopper|Korallsopper]]» frå , og «[[:sv:Korallfingersvampar|Korallfingersvampar]]» frå  den 18. oktober 2011.*  

## Bakgrunnsstoff
*
Forsythsjøen

**Forsythsjøen** (*Lake Forsyth*, av maoriar kalla **Te Roto o Wairewa**) er ein innsjø på Bankshalvøya i regionen Canterbury på New Zealand.

Sjøen får tilførsle frå Takiritawaielva, ei kort grein av Okutielva, og renn ut i sjøen gjennom ein sandbanke i nærleiken av den vesle busetnaden Birdling's Flat.

Riksvegen State Highway 75 fører til Akaroa, og delar av fottur- og sykkelstien Little River Rail Trail følgjer den nordvestlege strandlinja til sjøen.

Wairewa var viktig som forsyning av ål som mat til det innfødde maorifolket. Avskoging av dei omliggjande åsane har ført til erosjon og oppslamming av sjøen. Han er vorten hypertrofisk, og dette har ført til eutrofiering med dårleg vasskvalitet. Denne forverringa av vasskvaliteten har vore kjend sidan tidleg på 1900-talet. Så langt har freistnadar på å betra tilstanden hatt avgrensa suksess.

## Referansar


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lake Forsyth|Lake Forsyth]]» frå ,  den 18. oktober 2011.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*Wairewa Research Project  - eit samarbeidsprosjekt i Wairewa lokalsamfunn med fokus på rehabilitering av Te Roto o Wairewa/Lake Forsyth
*[Det newzealandske miljødepartementet (Department of Conservation) sin rapport om Lake Forsyth](http://www.doc.govt.nz/upload/documents/about-doc/role/policies-and-plans/n36135_wairewa(lakeforsyth).pdf)
Takiritawaielva

**Takiritawaielva** er ei elv i regionen Canterbury på Sørøya på New Zealand. Elva er kort, ho renn frå møtet mellom elvene Okana og Okutielva og renn ut i Forsythsjøen, sørvest på Bankshalvøya.

## Kjelder
*

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Takiritawai River|Takiritawai River]]» frå ,  den 18. oktober 2011.*
Beringsnipe

**Beringsnipe** (*Calidris mauri*) er ein særs liten vadefugl i snipefamilien. Han hekkar på tundra i Aust-Sibir og Alaska, og er ein flyttfugl som overvintrar langs kystar i Amerika.

## Skildring
Beringsnipa veg 22 til 35 gram  og er 14 til 17 centimeter i lengd. Vaksne har mørke bein og eit kort, litt nedbøygd, tynnt, mørkt nebb, tynnare mot nebbspissen. Fjørdrakta i hekketida er brunleg på oversida og kvit på undersida. Dei er raudbrune på hovudet. Denne arten kan vere vanskeleg å skilje frå andre liknande små vadarar, spesielt sandsnipe. Dette gjeld særleg i vinterdrakta, når begge artar er grålege på oversida. Beringsnipe skifter til vinterdrakt mykje tidlegare på hausten enn sandsnipe. Begge har små anlegg til symjehud og er dei einaste *[[Calidris]]*-snipene som har dette.

Hekkehabitata er på tundraen på Tsjuktsjarhalvøya i Sibir og i vestlege Alaska. Dei hekkar på bakken, vanlegvis under litt vegetasjon. Hannfuglen lagar fleire grunne senkingar i bakken, og hoa vel ein av desse som reirplass og legg 4 egg. Begge foreldra rugar og tar omsut for ungane, som sjølv finn føde. Nokre gonger kan hofuglen forlate området før ungen er flygedyktig.

Utanom hekkesesongen beitar beringsnipene på grunne mudderbankar, søkjer med nebbet eller lokaliserer mat med hjelp av synet. Dei lever hovudsakleg av blautdyr, insekt og krepsdyr.

Dei gjer trekk til aust- og vestkystane av Nord-Amerika og Sør-Amerika, dei fleste til stillehavskysten i området California til Peru, men ein del av populasjonen kryssar det nordamerikanske kontinentet i retning Karibia og søraustlege USA. Dei praktiserer trekkdeling etter kjønn ved at hofuglar vandrar lenger sør enn hannar. På sørtrekket er timinga slik at hofuglar typisk startar trekket først, deretter hannar og tilslutt dei juvenile fuglane.

Beringsnipa er ein sjeldan streiffugl til Vest-Europa, inklusive Noreg.

Dette er ein av dei mest talrike vadefuglartane i Nord-Amerika med populasjon estimert til ca 3,6 millionar individ.

## Kjelder

* *Første versjon av denne artikkelen byggjer på «[[:en:Western Sandpiper|Western Sandpiper]]» frå , den 18. oktober 2011*
* Fernández, G., N. Warnock, D.B. Lank, and J.B. Buchanan. 2010. *[http://www.whsrn.org/sites/default/files/file/Western_Sandpiper_ConservationPlan_10_02-28_v1.1.pdf  Conservation Plan for the Western Sandpiper (Calidris mauri)]*. Version 1.1. Manomet Center for Conservation Sciences, Manomet, Massachusetts.

### Referansar

## Bakgrunnsstoff
Sandsnipe

**Sandsnipe** (*Calidris pusilla*) er ein særs liten vadefugl i snipefamilien med leveområde i Amerika. Han hekkar på tundra i Canada og Alaska, er ein flyttfugl som overvintrar langs kystar i Karibia, sørlege Mellom-Amerika og Sør-Amerika. 

Sandsnipa veg ca. 30 gram og er 13 til 15 centimeter i lengd, litt kortare enn ein gråsporv. Vaksne sandsniper har svarte bein og eit kort og mørkt, kraftig rettpeikande nebb. Kroppen er mørk gråbrun på oversida med kvit underside. Hovudet og nakken er farga lys gråbrune. Denne fuglen kan vere vanskeleg å skilje frå andre liknande små *[[Calidris]]*-sniper, spesielt dvergsnipe og den litt større beringsnipe.

Hekkehabitata ligg på sørlege tundraen i Canada og Alaska, nær vatn. Hannfuglen lagar fleire grunne senkingar i bakken, og hoa vel ein av desse som reirplass og fôrar med gras og anna materiale. Hoa legg 4 egg, og begge tar del i ruginga. Ungane er sjølvstendige ved klekking og hoa forlèt ungen og hannfuglen ca. 10 dagar etter klekking.

Dei er langdistanseflyttfuglar og har vinterkvarter i kystnære tropiske Sør-Amerika, ei hovudmengd i Suriname Fransk Guyana, men nokre langs kysten av Brasil, andre i Karibia, og enda færre overvintrar i det sørlege USA. Dei vandrar i flokkar som kan inkludere hundretusenar, spesielt på favorittbeiteplassar som Fundybukta og Delawarebukta. Denne arten er ein sjeldan, men regelmessig streiffugl til Vest-Europa, inklusive Noreg.

Desse fuglane beitar på grunne mudderbankar, lokaliserer mat med hjelp av synet og eit kjenslevart nebb. Dei lever hovudsakleg av vasslevande insekt og krepsdyr.

Jamvel om populasjonen er stor, er han avhengig av nokon få viktige rasteplassar som nyttige habitat under trekket, spesielt Shepodybukta, ein arm av Fundybukta.

## Kjelder

* *Første versjon av denne artikkelen byggjer på «[[:en:Semipalmated Sandpiper|Semipalmated Sandpiper]]» frå , den 18. oktober 2011*
* Hinterland who is who fact sheet Semipalmated Sandpiper , henta 12. desember 2012

### Referansar

## Bakgrunnsstoff
Fra Fysikkens Verden

***Fra Fysikkens Verden*** er eit norskspråkleg tidsskrift med artiklar om norsk og internasjonal fysikk. Artiklane har ei populær form og omhandlar både historiske, aktuelle og biografiske tema frå fysikken. Dei er skrivne av norske fysikarar. Tidsskriftet kom første gong ut i 1956.

Tidsskriftet kjem ut fire gonger i året og er medlemsbladet for Norsk Fysisk Selskap.

## Kjelde

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Fra Fysikkens Verden|Fra Fysikkens Verden]]» frå ,  den 31. oktober 2011.*  


## Bakgrunnsstoff
*
Norsk Fysisk Selskap

**Norsk Fysisk Selskap** (NFS) er ein norsk organisasjon som offisielt vart grunnlagt i 1953. Formålet er å fremme forsking, opplysning og samarbeid i fysikk. 

Forgjengaren til NFS var Fysikkforeningen som vart skipa i 1939.

NFS gir ut tidsskriftet *[[Fra Fysikkens Verden]]*. Det delar ut to prisar, ein undervisingspris og Martin Landrøs pris for fremragende masteroppgave.

Selskapet arrangerer kvart andre år eit større nasjonalt fysikarmøte som går på omgang mellom universiteta i Oslo, Bergen, Trondheim og Tromsø.

NFS er organisert i sju ulike faggrupper. Ei av desse er Norsk fysikklærerforening.
NFS er med i European Physical Society.

## Presidentar
*  1969-1979   Tormod Riste

*  1990-1998   Thormod Henriksen
*  1999-2003   Steinar Stapnes
*  2004-2007   Anne Borg
*  2008-2009   Gunnar Løvhøiden
*  2010-2013   Per Osland
*  2014-2017   Åshild Fredriksen
*  2018-       Asle Sudbø

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
Party av Iggy Pop

***Party*** er det sjette studioalbum til Iggy Pop, gjeve ut i juni 1981. For dette albumet samarbeidde Iggy med Ivan Kral, som er mest kjend som gitarist og bassist for Patti Smith i 1970-åra. Albumet nådde 166. plass på albumlista i USA. 

Då Arista høyrte albumet henta dei inn tidlegare Monkee-produsent Tommy Boyce for å mikse «Bang Bang» på ny. Songen vart gjeven ut som singel og nådde 35. plass på klubb-lista til Billboard og vart seinare spelt inn av David Bowie. I følgje sjølvbiografien til Iggy Pop, *I Need More*, skreiv han «Bang Bang» fordi Arista Records ønskte ein singel og han lovde dei eit kommersielt album. Han ønskte seg opphavleg Phil Spector eller Mike Chapman til å produsere songen. Iggy hevda han fekk ideen til songen frå å lese *[[All the Right Stuff]]* på ein lokal bokhandel. 

*Party* er det siste av tre Pop-album for Arista Records, etter *[[New Values]]* og *[[Soldier av Iggy Pop|Soldier]]*. *Party*-turneen vart dokumentert på DVDen *Live in San Francisco*. Buddha Records gav i 2000 ut albumet på ny med to bonusspor. 

Songen «Pumpin' for Jill» vart nytta i fjernsynsshowet Chuck i episoden «Chuck Versus the Ex». 

## Medverkande
* Iggy Pop – vokal
* Ivan Kral – gitar, klaverinstrument
* Rob Duprey – gitar
* Michael Page – bass
* Douglas Bowne – trommer
* Jimmy Whizner – arrangement på «Sea of Love», «Bang Bang», «Time Won't Let Me»
* The Uptown Horn – Blåsarar på «Pleasure», «Sincerity», «Houston Is Hot Tonight», «Happy Man»

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Party (Iggy Pop album)|Party (Iggy Pop album)]]» frå ,  den 18. oktober 2011.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Maggia i Sveits

**Maggia** er ein kommune i distriktet Vallemaggia i kantonen Ticino i Sveits. Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Kommunesenteret ligg 372 meter over havet. Italiensk er offisielt språk i kommunen.

Maggia kommune vart skipa i 2004 då dei tidlegare kommunane Maggia, Moghegno, Aurigeno, Giumaglio, Someo og Lodano vart slått saman. Kommunen har namn etter elva Maggia-elva|Maggia.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Maggia, Switzerland|Maggia, Switzerland]]» frå ,  den 18. oktober 2011.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettstad (italiensk)
*
Cevio

**Cevio** er administrasjonsstad i distriktet Vallemaggia i kantonen Ticino i Sveits. Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Kommunesenteret ligg 421 meter over havet, 23 kilometer nordvest for Locarno. 

Cevio har i nordvest felles grense med Italia, og italiensk er offisielt språk i kommunen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Cevio|Cevio]]» frå ,  den 18. oktober 2011.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettstad (italiensk)
*
Blenio

**Blenio** er ein kommune i distriktet Blenio i kantonen Ticino i Sveits. Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Kommunesenteret ligg 902 meter over havet.

Blenio grensar i nord og i aust til kantonen Graubünden. Italiensk er offisielt språk i kommunen.

Kommunen omfattar fem landsbyar og åtte grender som i 2006 vart slått saman til ein kommune.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Blenio|Blenio]]» frå ,  den 18. oktober 2011.*
Zombie Birdhouse

***Zombie Birdhouse*** er det sjuande studioalbumet til den amerikanske rockesongaren Iggy Pop. Det kom ut i september 1982 på selskapet Animal.

## Innspeling

*Zombie Birdhouse* vart spelt på ein 16-bandsopptakar i juni 1982 i Blank Tape Studios i New York City. Chris Stein frå Blondie spelte gitar på albumet og fungerte som produsent. Clem Burke, eit anna medlem av Blondie, spelte trommer.

## Utgjeving

Albumet kom ut i september 1982 på vinyl på Animal Records. 
 
I 1991 vart albumet nymastra med Mick Reese og eitt bonusspor, «Pain and Suffering», frå dei orignale innspelingane i Blank Tape Studio. Songen vart nytta i filmen *[[Rock & Rule]]* i 1983.
 
I 2003 kom enno i nymastring med ein ekstra CD med konsertopptak frå 28. oktober 1982 i Masonic Temple Theater i Toronto, under Breaking Point-turneen til Iggy Pop. 

## Mottaking

*Zombie Birdhouse* fekk blanda kritikk frå kritikarane. Parke Puterbaugh i *[[Rolling Stone]]* kalla albumet «ei smart samling med meir djupne enn ein kunne ha venta frå forfattaren av 'I Wanna Be Your Dog'.» 

I ei seinare melding skreiv Mark Deming for AllMusic «dessverre var ikkje Iggy sjølv situasjonen vaksen her. Tekstane han er ofte ei bisarr blanding av fri assosiasjon utan klårt fokus, og ein føler at Stein hadde for stor respekt for Iggy til å tørre å sei i frå når Iggy song surt. Til sjuande og sist er albumet mislukka, men det er likevel eit av dei mest interessante og ambisiøse fiaskoane i karrieren til Iggy».

## Musikalsk stil

Charlotte Robinson frå PopMatters skriv at «*Zombie Birdhouse* har nådd nesten legendarisk status fordi det er så merkeleg», og at det er «fullt av bordune synthesizerar, Afro-aktige rytmar og pseudo-poetiske, fri-assosiative tekstar». Ho skreiv òg at albumet «markerte slutte på ei spanande og eksperimentell, om enn ujamn periode i karrieren til Pop.»

## Innhald

## Medverkande
* Iggy Pop – vokal
* Rob Duprey – gitar, klaverinstrument, korvokal
* Chris Stein – bass på A5, A6, B2, B3, B6, kunstnarisk leiar
* Clem Burke – trommer, perkusjon

**Teknisk**
*Joe Arlotta - lydteknikar
*Butch Jones - miksing
*Esther Friedman - fotografi

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Zombie Birdhouse|Zombie Birdhouse]]» frå ,  den 7. mai 2018.* 
*** oppgav desse kjeldene:*


## Bakgrunnsstoff
*
Alain Connes

**Alain Connes** () er ein fransk matematikar og ein av dei viktigaste matematikarane i vår tid. 

Han er professor ved Collège de France og Institut des hautes études scientifiques i Paris. Hovudverket hans er  *Géométrie non commutative* (1990), der han lanserte ei omfattande utviding av geometrien. I lag med nevrobiologen J.-P. Changeux gav han ut boka *Matière à pensée* (1989). Connes har mellom anna løyst fleire vanskelege problem innan teorien for operatoralgebraer og har oppretta samband mellom felt som algebraisk geometri, algebra og matematisk analyse.

I 1982 fekk Connes Fields-medaljen og er medlem av Det franske vitskapsakademiet.

## Kjelder
* Alain Connes. (2011-10-18) i Store norske leksikon. Henta frå http://snl.no/Alain_Connes
Belte i matematikk

Eit **belte** eller **kulebelte** er den delen av ei kuleflate som er avskoren mellom to parallelle plan. 

## Kjelder
Centesimal

**Centesimal** er deling i 100 delar. Ved centesimal sirkeldeling er sirkelkvadranten delt inn i 100 grader à 100 minuttar à 100 sekund, og altså heile sirkelen i 400 grader.

## Kjelder
*
Einingssirkel

**Einingssirkelen** er ein sirkel der radien er 1 og omkrinsen er 2π. Det er vanleg å setje sirkelen i eit koordinatsystem, med sentrum i origo *(0,0)*. Sirkelen er i hovudsak brukt i trigonometri.

Eit punkt på einingssirkelen har koordiantane *([[cosinus|cos]] t, [[sinus|sin]] t)*. På grunn av dette tilhøvet kan sinus- og cosinusverdiane til ein vinkel *t* blir berekna grafisk, uansett kor stor vinkelen er. Dette er fordi ei linje frå origo til eit punkt på einingssirkelen vil danne ein rettvinkla trekant, der linja er hypotenus. Hypotensen har då lengda 1.

Cosinus er tilhøvet mellom den hosliggande kateten og hypotenusen, og fordi hypotenusen har lengda 1, vil den hosliggande kateten vere 1 gonger cosinus, altså berre cosinus. Difor er førstekoordinaten *cos t*.

Sinus er tilhøvet mellom motståande kateten og hypotenusen. På same måte som hos cosinus vil den motståande kateten har verdien 1 gonger sinus, altså berre sinus. Den motståande kateten er parallell med andreaksen og dermed er andrekoordinaten *sin t*

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Enhetssirkelen|Enhetssirkelen]]» frå ,  den 18. oktober 2011.*
Genus i matematikk

**Genus** er i topologi ein eigenskap ved ei lukka flate i rommet, enkelt forklart som mengda «hol» i flata. Genusen til ei flate definerer den største mengda snitt som flata toler utan å delast i to fråskilde delar. Ei kule har til dømes genus 0, som vil sei at eitt enkelt snitt vil dele kula i to. Ein torus (smultringfroma flate) har genus 1. På norsk nyttar ein òg uttrykket slekt om denne eigenskapen. 


File:Sphere_wireframe_10deg_10r.svg|genus 0
File:Torus illustration.png|genus 1
File:Double torus illustration.png|genus 2
File:Triple torus illustration.png|genus 3


## Kjelder
* genus. (2011-10-19) I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå http://snl.no/genus/matematikk
Harold Scott MacDonald Coxeter

**Harold Scott MacDonald Coxeter** () var ein engelsk matematikar. 

Han hadde doktorgrad ved Universitet i Cambridge frå 1931 og frå 1936 professor ved Universitetet i Toronto i Canada fram til han døydde. Hovudinteressa var geometri, og han gav vesentleg bidrag til teorien for polytop, ikkje-euklidsk geometri og gruppeteori. Han skreiv fleire bøker om geometriske emne som har hatt grunnleggande innverknad på oppfatninga vår av klassisk geometri. Han framstod som den viktigaste geometeren på 1900-talet. I 1954 møtte han Maurits Cornelis Escher og dei to utvikla eit nært samarbeid og venskap som fekk stor tyding for tesselleringsarbeida til Escher, særskild i det hyperbolske planet. 

Coxeter fekk tildelt den høgaste ordenen til Canada i 1997. 

## Kjelder
*
Manki på Papua Ny-Guinea

**Manki** er ein landsby som ligg ved den øvre delen av Watut-elva i Morobe-provinsen på Papua Ny-Guinea. Den tradisjonelle folkegruppa her er mankiar, som er rekna som ein del av angafolk (også kalla kukukukufolk).

## Kjelder

*
*
La Manga

**La Manga del Mar Menor** er ein populær plass for turistar i Spania. Området er ein lang sandbanke som, med unnatak av ei lita opning, skil el Mar Menor(Litlehavet) frå Middelhavet. På denne sandbanken finn ein ymse hotell og leilegheiter m.a. Ein kan driva med forskjellige typar sport på vatn og forskjellige typar landsport som tennis og golf her.
I tillegg kan ein finna mange fine promenadegater her om ein ynskjer å spasera.

Cartagena i Spania er ein av storbyane som ligg nært La Manga, og om ein skulde ha lyst på ein dagstur er Cartagena eit spanande mål.

## Tilkomst

Næraste flyplass er San Javier. Herfrå kan ein leiga seg bil eller ta buss til dømes.

## Fakta

I 1969 vart filmen *[[La Vida Sigue Igual]]* spela inn her med Julio Iglesias i hovudrolla, mellom anna i *El Casino* og *Hotel Entremares* og i 1970 vart filmen *[[En Un Lugar de La Manga]]* spela inn her òg, med Manolo Escobar og Concha Velasco i hovudrollene.

## Kjelder

*http://es.wikipedia.org/wiki/La_Manga_del_Mar_Menor
*http://en.wikipedia.org/wiki/La_Manga
Indeks i matematikk

***Indeks *** vert nytta innan fleire område i matematikk.

## Generelt
* Indeks blir kanskje mest nytta som eit tal eller eit anna symbol som indkerer plasseringa av ein variabel i ei liste eller rekkje av tal eller matematiske objekt. Denne typen indeks vert vanlegvis skriven som senka skrift til variabelen. Døme: I lista \lbrace x_1, x_2, x_3, x_4\rbrace, talet 3 er indeksen til det tredje elementet , x_3.

## Algebra
* Ordet ***indeks*** syner stundom til ein eksponent eller graden til ei n-te rot. Ein eksponentindeks vert vanlegvis skriven som heva skrift, og ein n-te rots indeks som eit lite tal innanfor eit rotteikn.. Døme: I uttrykket 2^5, er indeksen 5, og indeksen er 1/3 i uttrykket \sqrt[3]{8}.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Index (mathematics)|Index (mathematics)]]» frå ,  den 19. oktober 2011.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Kovarians

**Kovarians** er eit mål på den lineære samanhengen mellom to varierande storleikar.

## Teoretisk kovarians

*Teoretisk kovarians* er eit mål på den underliggjande lineære samanhengen mellom to stokastiske variablar. Kovariansen mellom X og Y får ofte notasjonen \sigma_{XY}. For to stokastiske variablar X og Y er kovariansen definert som

:\operatorname{Cov}[X, Y] = E[(X - E[X])(Y - E[Y])]

der E[\cdot] markerer forventningsverdi.

## Empirisk kovarians

*Empirisk kovarians* er eit estimat av den teoretiske kovariansen. Ein estimator for den empiriske kovariansen er

:\widehat{\operatorname{Cov}}[X, Y] = \frac{1}{n}\sum_{i=1}^n(x_i-\bar x_n)(y_i-\bar y_n)

der \bar x_n er gjennomsnittet av x_1,x_2,\dots,x_n og \bar y_n er gjennomsnittet av y_1,y_2,\dots,y_n.

## Eigenskapar

Kovariansen er avhengig av måleskalaen, slik at om skalaen vert endra vil kovariansen òg verta endra. Difor er korrelasjon, som ikkje er avhengig av skala, eit godt alternativ når ein vil måla lineær samanheng.

For vilkårlege konstantar a og b og stokastiske variablar X og Y gjeld

#\operatorname{Cov}[X, Y] = E[XY] - E[X]E[Y]
#\operatorname{Cov}[aX + b, cY + d] = ac\,\operatorname{Cov}[X, Y]
Alexi Murdoch

**Alexi Murdoch** () er ein britisk musikar, låtskrivar og visesongar. 

Murdoch er fødd i London, men har vakse opp i både Hellas, Skottland og Frankrike og bur for tida i Berlin. 
Faren er gresk og mora er skotsk-fransk. 

## Karriere

Murdoch flytte til USA i 1992 for å studera, og talentet hans blei oppdaga då ein DJ i Los Angeles starta å spela songane hans på lokalradio. Musikkindustrien synte stor interesse, men Murdoch skal ikkje ha brydd seg om dette.

Han platedebuterte med EP-en *Four Songs* i 2002, med over 50 000 selde eksemplar. Den fyrste fulle plata hans kom ut i 2006 og fekk namnet *Time Without Consequence*. Oppfylgjaren *Towards the Sun* kom i 2011.

Ein av dei «fire songane» frå debut-EPen heitte «Orange Sky». Den vart den mest spelte songen på ein lokalradio i Philadelphia i 2004. Seinare har denne songen vorte brukt til mange store USA-amerikanske fjernsynsseriar, som *[[House]]*, *[[The O. C.]]*, *[[Prison Break]]*, *[[Ugly Betty]]*, *[[Dirty Sexy Money]]*, *[[Ladder 49]]* og så bortetter. Fleire av songane hans har også vorte brukt i populære fjernsynsseriar og filmar, som *[[Grey's Anatomy]]*, *Scrubs*, *Brothers & Sisters* og *[[Fjernsynsserien One Tree Hill|One Tree Hill]]*.

## Kjelder
 
**Denne artikkelen byggjer på «[[:en:Alexi Murdoch|Alexi Murdoch]]» frå ,  den 19. oktober 2009.*  
**Fødselsdatoen er henta frå «[[:de:Alexi Murdoch|Alexi Murdoch]]» frå ,  den 19. oktober 2009.*
Eline Medbøe

**Eline Medbøe Thoresen** () er ein norsk tekstilkunstnar kjend under namnet **Eline Medbøe**. 

Medbøe vart fødd i Oslo som dotter av skodespelaren Katja Medbøe og arkitekten Tom Thoresen. Ho er syster av skodespelaren Andreas Medbøe Thoresen og arkitekten Vibeke Thoresen Dahle.

Ho var elev ved Fagerborg og Hartvig Nissen vidaregåande skular og Asker kunstskole før ho studerte tekstil ved Statens håndverks- og kunstindustriskole. Ho gjekk ut frå denne skulen i 2003. 

Som kunstnar har Eline Medbøe delteke på fleire gruppeustillingar, til dømes Østlandsutstillingen, Vårutstillingen, Textile Expressions in Contemporary Art og utstillingar ved Haugar Kunstmuseum, Ramsmoen museum og Hå gamle prestegard. Ho hadde si første separatutstilling på Østfold Kunstnersenter i Fredrikstad i 2006. I 2005 grunnla ho Galleri Briskeby saman med Line Harr Skagestad i 2005.

I 1996 tok mor til Medbøe livet av seg. Dei vanskelege kjenslene rundt dette førte til at Medbøe engasjerte seg i arbeid med andre etterlatne etter sjølvmord. I 2007 starta ho eit minneteppeprosjekt saman med organisasjonen LEVE.

## Kjelder

*
*
----
**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:nb:Eline Medbøe|Eline Medbøe]]» frå ,  den 19. oktober 2011.*  

## Bakgrunnsstoff
*Eline Medbøe ved kulturnett.no
*Minneteppet
Symfoni nr. 85 av Haydn

Haydn sin **Symphoni No. 85** i B-dur, Hoboken 1/85, er den fjerde av dei seks Paris-symfoniane (nr. 82-87) Skriven Joseph Haydn. Han er gjerne kjend som **La Reine** (*Dronninga (av Frankrike)*).

## Bakgrunn

Symfoni nr. 85 var gjort ferdig anten i 1785 eller 1786, og var ein del av dei sokalla Paris-symfoniane. Han er gjerne datert som den tredje av dei seks symfoniane Haydn fullførte, og den fyrste som blei skriven spesifikt for Paris.

Kallenamnet **La Reine** kjem av at symfonien blei kjend som eit favorittverk til Marie Antoinette, som på den tida var dronning av Frankrike. Det er den einaste Paris-symfonien som har eit kallenamn som går attende til 1700-talet. Trass i at Marie Antoinette, som ei austerriksk prinsesse utan tvil både var godt kjend med Haydn sin musikk frå tidlegare, og kunne ha interesser av å marknadsføre han i Paris, eksisterer det ingen prov for at symfonien har fortent namnet sitt.

## Satsar

Symfonien har dei fire normerte satsane, og er orkestrert for ein fløyte, to oboar, to fagottar, to horn, og strykarar.

#Adagio-Vivace
#Romance: Allegretto
#Menuetto: Allegretto
#Finale: Presto

Andresatsen er eit sett variasjonar over ein fransk folketone 'La gentille et jeune Lisette' (Den vakre, unge Lisette). Den langsame opninga av fyrstesatsen refererer til den franske ouverture-tradisjonen, og verket kan difor verke som eit medvitent forsøk på å appellere til eit fransk publikum.

Fyrstesatsen inneheld ein referanse til symfoni nr. 45 eller Farvel-symfonien, og ein kan òg finne ekko av denne i dei andre satsane. Denne symfonien blei framført i Paris i 1785, og blei samstundes gjeven ut i partiturform. Det er difor ein klar moglegheit for at denne referansen har noko å gjere med mottakinga Farvel-symfonien fekk i Paris, men vi veit diverre for lite om korleis symfonien blei motteken til å kunne kome til nokon klar konklusjon.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Symphony No. 85 (Haydn)|Symphony No. 85 (Haydn)]]» frå ,  den 19. oktober 2011.*
Singer-songwriter

**Singer-songwriter** eller **songar og låtskrivar** viser til ein musikar som framfører sjølvskrivne songar. Omgrepet er ofte brukt om ein eigen musikksjanger knytt til viser, folkrock og indierock, og viser særleg til soloartistar som akkompagnerer seg sjølve på eit akustisk instrument som gitar eller piano.

Singer-songwriter-stilen var særs populær på 1960-talet med artistar som Bob Dylan og Joan Baez, og blei vidareført av Neil Young, Leonard Cohen, Randy Newman, James Taylor, Nick Drake, Joni Mitchell, Cat Stevens og mange andre. 

## Sjå òg
*Låtskrivar
## Kjelder

*Singer-songwriter ved utdanning.no
**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Singer-songwriter|Singer-songwriter]]» frå , og «[[:da:|Singer-songwriter]]» frå  den 19. oktober 2011.*
Bregaglia

**Bregaglia** er ein kommune i distriktet Maloja i kantonenen Graubünden i Sveits. Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Kommunesenteret ligg 994 meter over havet.

Kommunen vart danna 1. januar 2010, då Bondo, Castasegna, Soglio, Stampa og Vicosoprano vart slått saman. Alle ligg i Val Bregaglia.. Bregaglia grensar til Italia både i vest og i sør. Her reiser Bregagliafjella seg.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Bregaglia|Bregaglia]]» frå ,  den 19. oktober 2011.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*Bregaglia su PortaleBregaglia.ch
*5 milioni per il nuovo Comune di Bregaglia sul sito della RSI
Samedan

**Samedan** er ein by og kommune i distriktet Maloja i den sveitsiske kantonen Graubünden. Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på , fordelt på to område, då ein eksklave ligg på sørsida av hovuddalføret Ober-Engadin. Kommunesenteret ligg 1721 meter over havet, fem kilometer nordaust for St. Moritz.

Retoromansk var det stadeigne talemålet, men sidan 1980-åra har tysk vorte talemålet til eit fleirtal av befolkninga.

Kommunen ligg i Oberengadin kreis sentrlat i Oberengadindalen langs elva Inn. Han består av landsbyen Samedan og grenda Punt Muragl, den øvre delen av Val Bever samt ein eksklave som omfattar nesten heile Rosegtal. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Samedan|Samedan]]» frå ,  den 19. oktober 2011.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*Offisiell nettstad (tysk)
*
Pontresina

**Pontresina** (retoromansk *Puntraschigna*) er ein kommune i distriktet Maloja i kantonenen Graubünden i Sveits. Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Kommunesenteret ligg 1805 meter over havet.

Retoromansk var det stadeigne talemålet. Innvandring førte til at tysk talemål var i fleirtal allereie tidleg i 1900-åra.

Kommunen ligg i Oberengadin kreis i Val Bernina, som er den høgastliggande sidedalen til Engadindalen. Pontresina er ein turistdestinasjon i seg sjølv, men vert ofte overskugga av den meir kjende nabokommunen St. Moritz.

Han består av dei gamle landsbyane Laret, San Spiert samt Giarsun og nyare utbyggingar i fjellsida 8som Muragls).

Isbrear i nærleiken er Morteratschbreen og Rosegbreen. Morteratsch har skiheis og ei lang skiløype ned breen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Pontresina|Pontresina]]» frå ,  den 30. mars 2012.*  

## Bakgrunnsstoff
*Pontresina
*
*Bilete frå Pontresina, Sveits
Okanaelva

**Okana River** (engelsk *Okana River*, tidlegare *Ohiriri River*) er ei elv på Bankshalvøya i regionen Canterbury på Sørøya på New Zealand. Ho renn mot sørvest forbi busetnaden Little River der ho møter Okutielva. Desse to elvene dannar den korte Takiritawaielva som renn ut i nordenden av Forsythsjøen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Okana River|Okana River]]» frå ,  den 19. oktober 2011.*  
 
## Bakgrunnsstoff
*Land Information New Zealand (LINZ) om Okana River.
*[Miljøverndepartementet på New Zealand (Dept. of Conservation) om Lake Forsyth og Okana River.](http://www.doc.govt.nz/upload/documents/about-doc/role/policies-and-plans/n36135_wairewa(lakeforsyth).pdf) 
*A directory of wetlands in New Zealand Frå Miljøverndepartementet på New Zealand.
Sandstein

**Sandstein** er ein sedimentær bergart hovudsakleg danna av sandkorn som er bundne saman med eit mineralsk bindemiddel. Han finst i ulike fargar, vanlegvis i eit spekter frå gråkvit til raudbrun.

Som med vanleg sand er hovudbestanddelen i bergarten kvarts og feltspat, sidan dette er dei vanlegaste minerala i jordskorpa. Bindemiddelet er som regel utfelt kvarts, kalk, leire eller jernsambindingar. Visse sandsteinar har holrom mellom korna som ikkje er heilt fylt av mineralavsettingar. Desse kan innehalda vatn eller petroleum.

## Typar
Sandstein med mykje feltspat kallar ein *arkose* om han er grovkorna og raudleg og *gråvakke* om han er finkorna og grågrøn. 

Sandstein finst fleire stader i Noreg, mellom anna i Oslofeltet (til dømes brumundsandstein), Trysil (trysilsandstein), på Ringerike (ringerikssandstein), i ytre Sogn og Fjordane og Sør-Trøndelag (frå devon) og Oppland/Hedmarksområdet og Finnmark («sparagmitt», ei eldre nemning på arkoser og gråvakker)

Omdanna (metamorfe) sandsteinar blir kalla kvartsittar.

## Eigenskapar
Nokre typar sandstein er svært hardføre, men andre kan lett bli nedslitne av vind og vatn. Sandsteinar med kalk som bindemiddel forvitrar lett når dei blir utsette for sur nedbør. Forvitra sandstein har skapt naturlege bogar, hòler og andre steinformasjonar ei rekkje stader i verda. 

## Bruk
Sandstein er lett å skjera ut og er mykje brukt som bygningsstein og inventar. 

Porøs sandstein som inneheld petroleum er viktige reservoarbergartar ved olje- og gassutvinning, mellom anna ved Statfjord og Trollfeltet i Nordsjøen.

## Sjå òg
*Siltstein

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Sandstein|Sandstein]]» frå ,  den 19. oktober 2011.*  
 
*«sandstein» i *[[Store norske leksikon]]*. Henta 2011-10-19.
Johannes Hjelmslev

**Johannes Hjelmslev** () var ein dansk matematikar. 

Han tok doktorgraden i 1897 og var frå 1905 professor i deskriptiv geometri ved Den polytekniske læreanstalt. Frå 1917 til 1942 var han professor i matematikk ved universitetet i København, og var rektor på universitetet i 1928 og 1929. 

Han skreiv mange verk om det aksiomatiske grunnlaget til geometrien og gav òg ut meir elementære lærebøker, der han mellom anna foreslo nye prinsipp for geometriundervisninga. 

## Kjelder
* Johannes Hjelmslev. (2011-10-19) I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå http://snl.no/Johannes_Hjelmslev
Karl Ferdinand Degen

**Karl Ferdinand Degen** () var ein dansk matematikar. 

Han var professor i matematikk ved universitetet i København frå 1814. Blant dei matematiske arbeida hans kan ein særleg nemne tabellane hans over løysingar av den såkalla pellske likninga. Niels Henrik Abel meddelte nokre av dei første matematiske resultata sine i brev til Degen, og studiane til Abel av elliptiske funksjonar skuldast truleg innverknaden til Degen.

## Kjelder
*
Lars Ahlfors

**Lars Valerian Ahlfors** () var ein finsk-amerikansk matematikar. 

Han tok doktorgraden ved universitetet i Helsingfors i 1930. I åra 1938–1944 var han professor ved universitetet i Helsingfors, og i 1945 og 1946 i Zürich. Frå 1046 til 1977 var han professor ved Harvard University i USA. Ahlfors publiserte fleire gode arbeid om riemannske flater og analytiske funksjonar – på desse områda fortsette han med arbeida til læraren sin Rolf Nevanlinna. Ved den internasjonale matematikarkongress i Oslo i 1936 vart Ahlfors tildelt Fields-medaljen i gull. 

## Kjelder
* Lars Valerian Ahlfors i *[[Store norske leksikon]]* (2011-10-19).
Nikolaus Bernoulli

**Nikolaus Bernoulli** kan vise til: 
*Nicolaus Bernoulli (1623–1708), sjå Bernoulli-familien
*Nicolaus Bernoulli (1662–1716), sjå Bernoulli-familien
*Nikolaus I Bernoulli (1687–1759)
*Nikolaus II Bernoulli (1695–1726)
Parallellepiped

Eit **parallellepiped** er ein lukka tre-dimensjonal geometrisk figur beståande av seks flate sider, der to og to sider er parvis parallelle. Med andre ord er alle sideflatene i eit parallellepiped parallellogram. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Parallellepiped|Parallellepiped]]» frå ,  den 19. oktober 2011.*
Reduksjon i matematikk

**Reduksjon** i matematikk tyder omskriving til ei enklare form. Eit redusert uttrykk er ein formel som er skriven på den enklaste mogelege forma. 

## Kjelder
Korrelasjon

**Korrelasjon** eller **samvariasjon** er i statistikk og sannsynsrekning eit mål på styrken og retninga på den lineære samvariasjonen mellom to variablar. 
Empirisk observert samvariasjon er ein naudsynt, men ikkje tilstrekkeleg, føresetnad for å avdekkje om det er kausalitet, det vil seie at ein variabel er årsak til ein annan.

## Pearsons produkt-moment-korrelasjon
Pearsons korrelasjonskoeffisient for produkt-moment (ofte referert til som *korrelasjonskoeffisienten* eller berre *korrelasjonen*) er eit mål på den linære korrelasjonen mellom to stokastiske variablar. Korrelasjonen mellom X og Y har ofte notasjonen \rho_{XY}. For to stokastiske variablar X og Y er korrelasjonen definert som

:\operatorname{Corr}[X, Y] = \frac{\operatorname{Cov}[X, Y]}{\sqrt{\operatorname{Var}[X]\operatorname{Var}[Y]}}

der \operatorname{Cov}[\cdot] er kovarians og \operatorname{Var}[\cdot] er varians.

Denne korrelasjonskoeffisienten har alltid verdi mellom og ein og minus ein per definisjon. Dersom korrelasjonen mellom X og Y er lik 1, så er det ein perfekt, lineær korrelasjon mellom dei to.  Med andre ord finst det to konstantar a og b slik at:

:\operatorname{Corr}[X, Y] = 1 \quad \Leftrightarrow \quad Y = aX + b

## Sjå òg
*Kausalitet
*Kovarians
Segment i matematikk

**Segment** er i matematikk eit kurvesegment som er definert i plangeometrien som den delen av planet som er avgrensa av ei kurve og éin av kordane til kurva. Som oftast er kurva ein sirkel. I rommet kan eit flatesegment definerast på tilsvarande måte, som den delen av rommet som eit plan avskjer av ei flate, til dømes ei kule.

## Kjelder
*
Trinom

**Trinom** i matematikk er eit uttrykk, som regel eit polynom, som har tre ledd. 

## Kjelder
* trinom. (2011-10-19) I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå http://snl.no/trinom/matematikk
Symbol i matematikk

**Symbol** i matematikk er skriftteikn som står for eit matematisk objekt, operasjon, relasjon eller liknande. Matematiske objekt kan vere tal, polynom og punkt. 

## Grunnleggande matematiske symbol

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Matematiske symboler|Matematiske symboler]]» frå ,  den 19. oktober 2011.*