Pergamon

**Pergamon** (gresk Πέργαμον eller Πέργαμος), eller *Pergamum*, var ein gresk oldtidsby i landskapet Mysia ved Bergama ved kysten i Anatolia (Vesleasia) i dagens Tyrkia, i dag lokalisert rundt 26&nbsp;km frå Egearhavet på ei høgd på nordsida av elva Kaïkos (dagens Bakırçay). Byen vart hovudstaden for kongedømet Pergamon under den hellenistiske perioden under Attaliddynastiet, 281–133 fvt. Pergamon vart sitert i *[[Johannes' openberring]]* i Det nye testamentet som ei av dei sju kyrkjene i Asia. I dag er hovudsetet for Pergamon i antikken nord og vest for dagens moderne by Bergama.

Under hellenismen og Attalide-dynastiet voks til eit viktig kongerike. Kongen Attalos III gav i 133 fvt. kongeriket til Den romerske republikken. Dette førte til ein kortvarig borgarkrig som resulterte i at kongeriket vart delt mellom Roma, Pontus og Kappadokia.

Pergamon hadde det nest største biblioteket i den antikke verda, etter Alexandria i Egypt. Då ptolemearane innstilte eksporten av papyrus, oppfann pergamonarane eit nytt material, pergament, laga av kalveskinn. Seinare vart dette utvikla til pergamentpapir. Tyske arkeologar gjorde utgravingar i Pergamon frå 1800-talet, og ei rekkje kunstverk er utstilt i Pergamonmuseum i Berlin.

## Historie
Kongeriket til Attaliddynastiet oppstod i kjølvatnet av at kongedømet Thrakia fall saman. Attalidane, etterkomarane av Attalos, far av Philetairos som kom til makta i 281 fvt. etter at Trakia kollapsa, var blant dei meste lojale tilhengarane av Den romerske republikkenen i den hellenistiske verda under Attalos I (241-197 fvt.), allierte dei seg med Roma mot Filip V av Makedonia under første og andre makedonske krigen, og på nytt under Eumenes II (197-158 f.Kr) mot Perseus av Makedonia under tredje makedonske krig. For støtta si mot Selevkidedynastiet i Syria vart attalidane løna med dei tidlegare områda til Selevkideriket i Anatolia.

Attalidane styrte med klokskap og sjenerøsitet. Mange dokument som har vorte verna viser der dei støtta framvoksteren av byar i sine område ved å sende dugelege handverkarar og ettergje skattar. Dei lét dei greske byane i sine område oppretthalde nominell sjølvstende. Dei sende gåver til greske kulturelle stader som Delfi, Delos, og Athen. De sigra over invaderande keltisktalande folkeslag. Dei ombygde akropolisen i Pergamon etter modell av Akropolis i Athen. Då Attalos III (138-133 fvt.) døydde utan arving i 133 fvt. lét han heile Pergamon testamenterast til Roma for å unngå borgarkrig.

I samsvar med den kristne tradisjonen vart den første biskopen av Pergamon, Antipas, martyr her ein gong rundt 92 evt.

Den osmanske sultanen Murad III røva to store urner i alabast frå ruinane i Pergamon og plasserte dei på begge sider av midtskipet i Hagia Sophia i Istanbul.

## Liste over herskarar
* Filetairos (282 fvt.–263 fvt.)
* Eumenes I (263 fvt.–241 fvt.)
* Attalos I Soter (241 fvt.–197 fvt.)
* Eumenes II (197 fvt.–160 fvt.)
* Attalos II Filadelfos (160 fvt.–138 fvt.)
* Attalos III (138 fvt.–133 fvt.)
* Eumenes III Aristonicos (tronrøvar, 133 fvt.–128 fvt.)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Pergamon|Pergamon]]» frå ,  den 26. august 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:* 

## Bakgrunnsstoff