open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Chakra

***Chakra*** (frå sanskrit cakraṃ चक्रं, fonetisk uttale «chukr»; pali chakka; tibetansk khorlo; malaysisk cakera) er senter med intens, kvervlande energi som i følge tradisjonell indisk medisin ligg på spesifikke punkt i kroppen som ikkje kan sansast. Andeleg og emosjonell energi strøymer gjennom punkta. Ordet chakra kjem frå sanskrit og kan omsetjast med *[[hjul]]*. 

Sju hovudchakra eller energisenter skal eksistere og liggje langs midten av overkroppen. Det skal i tillegg finnast nokre underchakra som er plassert nedover beinet. Austlege medisinske tradisjonar og meditasjonsformer meiner chakra påverkar kroppen både psykisk og fysisk. Sjølv om det i første rekkje er eit psykisk fenomen, er det ein oppfatning at dei ulike energipunkta korresponderer fysisk med bestemte endokrine kjertlar. Dei forskjellige chakra skal ha tyding for ulike delar av kroppen og styre ulike kjensler. Sansane knytast gjerne til bestemte chakra. Det har også vorte vanleg å forbinde dei ulike chakra med ein bestemt farge. I følge hinduistisk tradisjon er dei enkelte chakra knytte til ein gud. Dei ulike chakra vert òg gjerne knytte til eit element. Eit spesielt mantra kan knytast til dei ulike chakra, og kan seiast for å stimulere punktet.

Mykje av den opphavlege informasjonen om chakra kjem frå den hinduiske teksten *[[Upanishad]]*, som vart skriven ned 1200-900 f.Kr.

###### Sju hovudchakra

1 Inga fysisk tilordning.2 Sjela er ikkje rekna som eit element i alle tradisjonar. 3 Dei langerhanske øyane *(Insulae langerhanenses)* produserer dei endokrine hormona i bukspyttkjertelen.

## Kjelder

* Wikipedia bokmål, engelsk, tysk, fransk
* http://www.chatsophia.org/insightfull.htm 
* 
*
Jerusalemskogen

**Jerusalemskogen** (hebraisk ) er ein furuskog som ligg i Judeafjella vest for Jerusalem. Han er omgjeven av bydelane Beit HaKerem, Yefe Nof, Ein Kerem, Har Nof, Givat Shaul, og ein moshav, Beit Zeit. Skogen vart planta frå 1950-åra av Jewish National Fund, finansiert av private gjevarar.

Tidlegare låg det fleire palestinske landsbyar her: Ayn Karim, Beit Mazmil, Zuba, Sataf, Jura, Beit Umm Al-Meis og Deir Yassin. Deir Yassin vart utsletta av sionistiske militsar den 9. april 1948 i ei hending kjend som Deir Yassin-massakren.

På sitt største dekte skogen over 4 kvadratkilometer. Dei siste åra har skogen minka på grunn av byutbygging og dekkjer i dag berre 1,2 kvadratkilometer. Yad Vashem museum ligg i skogen nær Herzlfjellet. Midt i skogen, mellom Yad Vashem og Ein Kerem, ligg eit fritidssenter, Chaim Tzippori gjestehus, med eit ungdomsherberge. 

Av dyreliv i skogen finst ein flokk sjakalar.

## Sjå òg
*Skogar i Israel
*Eshtaolskogen
*Yatirskogen

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*Tzippori-senteret (hebraiske)
HaYonimgrotta

**HaYonimgrotta** (hebraisk  מערת היונים, *Me'arat HaYonim*, 'Duegrotta') er ei grotte som ligg i ein kalksteinsklippe kring 250 meter over havet i Øvre Galilea i Israel. Grotta var busett i midtre eldre steinalder i Moustérienperioden, frå 250&nbsp;000 til 100&nbsp;000 år sidan, og seinare under natufisk periode for kring 12&nbsp;000 år sidan.

Moustérienkulturen etterlet seg fleire blad av stein. 

Natufikulturen danna sirkelforma rom med handsama golv og steinverktøy. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:HaYonim Cave|HaYonim Cave]]» frå ,  den 3. oktober 2014.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Alessandro Andrei

**Alessandro Andrei** () er ein italiensk tidlegare friidrettsutøvar frå Firenze. Han vart olympisk meister i kulestøyt i 1984 og vann VM-sølv i same øvinga i 1987.

## Aktiv
I sin fyrste store finale i europameisterskapen 1982 vart Andrei tiandemann med 19,28 meter. Året etter vart han nummer sju ved verdsmeisterskapen i Helsingfors med 20,07 meter.

Andrei vart olympisk meister i kulestøyt under OL 1984 i Los Angeles. Han vann tevlinga med 21,26 m, framom Michael Carter og Dave Laut, begge frå USA. Ved europameisterskapen 1986 enda Andrei med 20,73 meter på fjerdeplass, ein centimeter bakom bronsemedaljøren Udo Beyer frå Aust-Tyskland, gullmedaljen gjekk til sveitsaren Werner Günthör på 22,22 meter.

Høgdepunktet for Andrei kom den 12. august 1987. Før den dagen hadde Andrei flytta den italienske rekorden i kulestøyt heile 16 gongar, sist til 22,17 meter. Verdsrekorden til Udo Beyer lydde på 22,64 meter. Ved stemnet i Viareggio presterte Andrei si suverent beste serie gjennom sine mange år som aktiv. Han starta med 22,19 m og heldt fram med 22,37 - 22,72 - 22,84 - 22,91 – 22,74 m. Dermed forbetra han den italienske rekorden i kvart av sine fem fyrste støyt, samstundes som han sette verdsrekord i sitt tredje forsøk og forbetra den både i sitt fjerde og i sitt femte forsøk for dagen. Andrei støytte aldri sidan over 22 meter. To-og-ei-halv veke etterpå var det klart for verdsmeisterskap i Roma. Her vann Werner Günthör med 22,23 meter, medan Andrei tok sølvmedaljen med 21,88 meter.

Til Sommar-OL 1988 i Seoul møtte Andrei som tittelforsvarar, men ikkje som verdsrekordhaldar, då Ulf Timmermann den 22. mai 1988 vart fyrste kulestøytar over 23 m, med sine 23,06 meter. Nettopp Timmermann vann OL-gull, framom Randy Barnes frå USA og Werner Günthör. Med 20,36 meter enda Andrei på sjuandeplassen. Seinare vart han nummer 11 både i VM 1991 og OL 1992.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
*EM 1982 i Aten: Nr 10 – 19,28 m
*VM 1983 i Helsingfors: Nr 7 – 20,07 m
*OL 1984 i Los Angeles: Gullmedalje – 21,26 m, framom Mike Carter (21,09 m)
*EM 1986 i Stuttgart: Nr 4 – 20,73 m
*VM 1987 i Roma: Sølvmedalje – 21,88 m, bakom Werner Günthör (22,23 m)
*OL 1988 i Seoul: Nr 7 – 20,36 m
*VM 1991 i Tokyo: Nr 11 – 18,73 m
*OL 1992 i Barcelona: Nr 11 – 19,62 m
*VM 1995 i Göteborg: Utslått i kvalifiseringa (18,74 m -nr 18)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Alessandro Andrei|Alessandro Andrei]]» frå ,  den 3. oktober 2014.*  

## Bakgrunnsstoff
*
Epifysen

**Epifysen** eller **konglekjertelen** (latin *glandula pinealis*) er ein endokrin kjertel om lag så stor som ei halv ert. Han sit som ein utvekst over mellomhjernen. Kjertelen veg 0,1-0,2 gram og produserer hormonet melatonin som er viktig for døgnrytmen til kroppen og, hos mange dyr, for sesongmessige endringar som fargen på fjør og pels, reproduksjon, vinterdvale og migrasjon. 

Det var lenge ukjent og omstridt kva funksjon denne kjertelen hadde. Filosofen René Descartes meinte at han var staden for interaksjonen mellom sjel og kropp, mellom det psykiske og det fysiske, sidan ein då trudde at mennesket var det einaste dyret med konglekjertel og sidan det på Descartes' tid var ei allment godteken sanning at berre mennesket har sjel. Vidare gjekk ein ut i frå at sjela ikkje kunne delast, og konglekjertelen var ein av dei få strukturane ein fann i hjernen som ikkje eksisterte i par.

Seinare tids forsking har påvist at konglekjertelen eksisterer hos dei fleste kverveldyr. Hos bruøgle og niauge dannar han eit pinealauge.

Denne delen av hjernen kan verte stimulert under inntak av psykoaktive stoff, til dømes DMT.
Tatjana Tomasjova

**Tatjana Ivanovna Tomasjova** () er ein russisk tidlegare friidrettsutøvar frå Perm som tevla på mellom- og langdistansar. Ho vart verdsmeister på 1500 m både i 2003 og 2005, samt europameister på same distansen i 2006. I 2004 vann ho OL-sølv på 1500 m.

## Aktiv
Tomasjova deltok på 5000 meter både under Sommar-OL 2000 i Sydney og friidretts-VM året etter. Ho vart nummer 13 i Sydney og nummer 10 i Edmonton i 2001.

Ved europameisterskapen 2002 i München deltok Tomasjova på 1500 meter og tok bronsen på tida 4.01,28, over to sekundar bak dei to andre medaljevinnarane. I 2003 vann ho gullmedaljen på 1500 m i VM i friidrett 2003 med 3.58,5 etter å ha slått førre års europameister, tyrkiske Süreyya Ayhan, med eit halvt sekund. Under Sommar-OL 2004 i Aten fekk ho sølvmedaljen på 1500 m, britiske Kelly Holmes vann på 3.57,9, Tomasjova hadde 3.58,1.

I 2005 forsvarte Tomasjova VM-tittelen på 1500 m ved meisterskapen i Helsingfors. Med vinnartida 4.00,3 var ho i mål over sekundet føre sølvmedaljøren, landskvinna Olga Jegorova. Tomasjova hadde hardast konkurranse frå ei landskvinne også då ho i 2006 vann EM-gullet på 1500 m. I Göteborg sette ho meisterskapsrekord med 3.56,9, Julija Tsjisjenko fekk notert 3.57,6.

### Doping
I 2008 vart Tomasjova og seks andre russiske friidrettsutøvarar utestngde frå idretteen i to år, då dei hadde prøvde å manipulere dopingprøver.
 
Tomasjova deltok på 1500 meter under sommarleikane 2012 i London. Ho vart nummer fire, 16 hundredels sekund bakom bronsevinnaren.

## Merknadar

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Tatjana Iwanowna Tomaschowa|Tatjana Iwanowna Tomaschowa]]» frå ,  den 3. oktober 2014.*
Es Skhul

**Es Skhul** er ei grotte som ligg kring 20 kilometer sør for byen Haifa i Israel og kring 3 kilometer frå Middelhavet. Den førhistoriske staden vart først utgravd av Dorothy Garrod sommaren 1928. Utgravingane avdekte dei første spora etter epipalaeolitiske natufikulturen, som er karakterisert av mange mikrolittar, gravlegging av døde og steinreiskap for å nyttast i jorda.  Skhul er òg ein stad der neandertalar var for 200&nbsp;000 - 45&nbsp;000 år sidan, og levde side om side med desse menneska for opp til 100&nbsp;000 år sidan. Grotta har òg eit lag frå midtre eldre steinalder.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Es Skhul|Es Skhul]]» frå ,  den 3. oktober 2014.* 
*** oppgav desse kjeldene:*

## Bakgrunnsstoff
*Jewish Virtual Library
*Israelsk utanriksdepartement
Bris i anatomi

**Briset** (latin *thymus*) er ein kjertel som finst hos mange dyr, også hos mennesket. 

Briset er det andre primære lymfoide organet i kroppen. Det er sett saman av epitelvev (cellevev) og er plassert i halsregionen, like bak brystbeinet (*sternum*). På same måte som beinmergen, har det funksjonen sin knytt til utviklinga av forsvarsceller, men berre éin bestemt variant. Frå beinmergen vert umogne førelauparceller, progenitorceller, såkalla thymocyttar, frakta til briset for å verte vidareutvikla til ein høgt spesialisert celletype, kanskje den aller viktigaste i heile immunapparatet, nemleg T-lymfocyttane.

Noko av det viktigaste som skjer med thymocyttane under opphaldet i briset, er at dei vert utstyrte med reseptorar for antigen; kvar thymocytt med sin eigen reseptortype. I utgangspunktet vert reseptorane danna slik at heile thymocyttpopulasjonen samla sett vert i stand til å kjenne att alle tenkjelege strukturar, inklusive kroppens eigne. Denne løysinga inneber at organismen i neste omgang må kvitte seg med dei thymocyttane som kan tenkjast å kjenne att og reagere med kroppens eigne molekyl. Samstundes føregår det ei spesiell utveljing av dei thymocyttane som er i stand til å identifisere og reagere på framande strukturar på ein bestemt måte. Me seier gjerne at det føregår både positive og negative seleksjonsprosessar i briset. Om lag 95&nbsp;% av thymocyttane som vert danna i beinmergen, vert drepne i briset. Dersom T-celler utan absolutt strengaste tryggingsklarering klarte å lure seg gjennom briset, kunne dette føre til skadelege immunreaksjonar mot kroppens eige vev, slik ein kan sjå ved såkalla autoimmune sjukdommar. 

Briset er fyrst og fremst organet for utvikling av T-lymfocyttar, men det gjennomgår også ein eigen utviklingsprosess. Det er størst og mest aktiv i åra fram til puberteten og minkar deretter med alderen. Mykje tyder på at nedsett aktivitet i briset heng saman med generelt nedsette immunfunksjonar med aukande alder. 

Dersom briset vert skada tidleg i livet, kan viktige funksjonar i immunsystemet verte påverka. Hos mennesket kan dette mellom anna resultere i nedsett evne til å nedkjempe virus og infeksjonar frå sopp.
Stefan Löfven

**Kjell Stefan Löfven** () er ein svensk politikar og tidlegare partileiar for Socialdemokraterna. Han var statsminister i Sverige frå 3. oktober 2014 til 4. november 2021. Han tok over statsministerposten etter Fredrik Reinfeldt frå Moderata Samlingspartiet. Löfven leia ei regjering som bestod av 18 statsrådar frå Socialdemokraterna og 6 frå Miljöpartiet.

Stefan Löfven vaks opp i ein adoptivfamilie i Sollefteå kommun i Norrland. Han vart send dit ti månader gammal av di mor hans ikkje hadde råd til å oppdra begge borna sine. Löfven er den fyrste svenske statsministeren i moderne tid som ikkje har erfaring frå Riksdagen. Han er utdanna sveisar, og arbeidde som dette i ei forsvarsbedrift i Örnsköldsvik 1979-1995. I 1981 vart han tillitsvald for fyrste gong. Frå 1995 vart han tilknytt Svensk LO som tillitsvald i Metallindustriarbetareförbundet, blei nestleiar i 2001 og forbundsleiar frå 2005-2012.

Han vart vald til partileiar i Socialdemokraterna i 2012 etter at Håkan Juholt trekte seg etter mykje kritikk.

## Kjelder

, skrive av Garvik, Olav og Askheim, Svein. Fri artikkel, vitja 03.10.14.

;Fotnotar
Dai Greene

**David Greene**, kjend som **Dai Greene**, () er ein britisk friidrettsutøvar frå Lianelli som tevlar for Storbritannia og Wales. Han vart europameister på 400 meter hekk i 2010 og verdsmeister i same øvinga i 2011.

## Aktiv
Greene deltok i EM i friidrett 2006. Han fekk tida 50,66 i forsøket på langhekken og nådde dermed ikkje finalen. Sesongen etter sette han personleg rekord med tida 49,58.

I 2009-sesongen fekk Greene sitt store gjennombrot. Han fekk sølv i 4x400 m stafett under VM i Berlin og sette ny personleg rekord i semifinalen på langhekken med 48,27. Finalen vart jamn, med berre 0,6 sekundar mellom andremann Javier Culson frå Puerto Rico, og Dai Greene på sjuandeplass.

Den 31. juli 2010 vann Greene gullmedaljen på 400 m hekk ved europameisterskapen i Barcelona, med ein annan walisar, Rhys Williams, på sølvplassen. To og ein halv månad seinare sprang Greene inn til siger på langhekken også under samveldeleikane i Delhi.

Greenes største triumf kom den 1. september 2011 ved verdsmeisterskapen i Daegu i Sør-Korea. Her vann han gullmedaljen på tida 48,26, sølvmedaljør Javier Culson fekk 48,44. Den 6. juli 2012 sette Greene personleg rekord med 47,82 då han vart nummer to i eit DL-stemne i Paris, slått av Culson. Under dei olympiske leikane i London ein månad seinare kjempa dei same to om bronsemedaljen, også her drog Culson det lengste strået med 48,10 sekundar, Greene fekk notert 48,24. Félix Sánchez frå den Den dominikanske republikken vann OL-gullet på tida 47,63.

Etter olympiaden var Greene meir eller mindre skadeplaga.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
*VM 2009 i Berlin: Nr 7 på 400 m hekk - 48,68. Sølvmedalje 4x400 m stafett
*EM 2010 i Barcelona: Gullmedalje på 400 m hekk – 48,12, framom Rhys Williams (48,96)
*VM 2011 i Daegu: Gullmedalje på 400 m hekk – 48,26, framom Javier Culson (48,44)
*OL 2012 i London: Nr 4 på 400 m hekk – 48,24
*VM 2013 i Moskva: Utslått i semifinalane på 400 m hekk (49,25 =nr 12)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Dai Greene|Dai Greene]]» frå ,  den 3. oktober 2014.*
Kebaragrotta

**Kebaragrotta** (hebraisk  מערת כבארה *Me'arat Kebbara*, arabisk مغارة الكبارة *Mugharat al-Kabara*) er ei kalksteinsgrotte i Israel i Wadi Kebara, 60 - 65 meter over vestskrenten av Karmelberget i Ramat Hanadiv reservatet i Zichron Yaakov. Grotta var busett mellom 60&nbsp;000 - 48&nbsp;000 år sidan og er kjend for funn av hominidar under ei utgraving leia av professor Ofer Bar-Yosef.

Dorothy Garrod og Francis Turville-Petre undersøkte grotta tidleg i 1930-åra, men den klårt viktigaste oppdaginga i Kebaragrotta vart gjort i 1982 då det mest komplette neandertalar-skjelettet til då i verda vart funnen. Det fekk kallenamnet «Moshe» og er datert til kring 60&nbsp;000 år sidan. Skjelettet bestod av ein stor del av torso (ryggsøyle, ribbein og bekken). Kraniet og det meste av dei nedre lemmene mangla. Tungebeinet var òg bevart, og det var første gongen eit slikt neandartalarbein var funnen.

Kebarakulturen er kalla opp etter denne staden.

## Sjå òg
* Ramat HaNadiv

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Kebara Cave|Kebara Cave]]» frå ,  den 3. oktober 2014.* 
*** oppgav desse kjeldene:*


## Bakgrunnsstoff
*Ramat Hanadiv  - the Rothschild Memorial public gardens at Ramat HaNadiv preserve the Kebara Cave withiir boundaries for visitors
*Kebara Cave at About.com
Pa'argrotta

**Pa'argrotta **, (hebraisk מערת פער) er ei karstisk slukhol i Øvre Galilea i Israel. Grotta ligg mellom Adirparken )(ein del av Meronfjella), og Sasa kibbutz. Slukholet fører vatn frå Pa'arelva til underjorda. 

## Naturreservat
Grotta er eit 14 dekar stort naturreservat, erklært i 1967, med same namn. I reservatet finne in palestinaeik (*[[Quercus calliprinos]]*) og *Quercus infectoria*-eik, hagtorntre, steinnype og krokusliljer.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Pa'ar Cave|Pa'ar Cave]]» frå ,  den 3. oktober 2014.* 
*** oppgav desse kjeldene:*



## Bakgrunnsstoff
* 
* Photos from the Reserve
Qesemgrotta

**Qesemgrotta** er ei grotte 12&nbsp;km aust for Tel Aviv i Israel som var busett i eldre steinalder og tidlege menneske frå før 382&nbsp;000 til kring 200&nbsp;000 år sidan.

Grotta vart senter i ein kontroversiell episode då aviser i desember 2010 rapporterte at israelske og spanske arkeologar hadde funne dei tidlegaste spora av det moderne menneske, men det viste seg at journalistane hadde attgjeve den vitskaplege rapporten unøyaktig og det stod ingen stader i rapportane at det var snakk funn av homo sapiens.

## Skildring

Grotta ligg i kalkstein i vestsida av fjella i Israel mellom Samariaåsane og Den israelske kystsletta. Ho ligg 90 meter over havet.

Avleiringane på staden er 7,5 meter djupe og delt inn i to lag. Det øvre er 4,5 meter tjukt og det nedre 3 meter. I avsetjingane har ein funne steinreiskap og dyrerestar frå Acheuléen-Yabrud-komplekset. Dette er ein periode som kjem etter acheuléen, men før moustérienkulturen. Det er ikkje funne spor frå moustérienkulturen i grotta.

Grotta vart funnen i oktober 2000 då bygging av ein veg øydela taket av grotta. Dette førte til to redningsutgravingar i 2001. I dag er staden verna, tildekt og det vert framleis undersøkt.

Nokre av dei eldste funna av kontrollert eld er funne på denne staden, med ein 300&nbsp;000 år gammal eldplass sentralt i grotta.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Qesem Cave|Qesem Cave]]» frå ,  den 3. oktober 2014.*  
 

## Sjå òg
* Arkeologiske funn i Israel
* Zuttiyehgrotta

## Bakgrunnsstoff
* Qesem Cave Project home page
*Qesem Cave Project publications
Tabungrotta

**Tabungrotta** er ei grotte i Nahal Me'arot naturreservat i Israel ved Karmelberget. Grotta var busett i periodar i eldre steinalder (500&nbsp;000 til kring 40&nbsp;000 år sidan). I løpe tav denne perioden samla det seg avleiringar av sand og leire opp til 25 meter i grotta. Utgravingar indikerer at ho er ein av dei mest langvarige menneskelege busetjingane i Levanten.

Dei tidlegase og nedste avleiringane i grotta inneheld store mengder sjøsand. Dette og spor av pollen indikerer eit relativt varmare klima på den tida. Dei smeltane isbreane som dekte det meste av jorda fekk havnivået til å stige og kysten av Middelhavet til å trekkje seg inn over land. Kystsletta var smalare enn ho er i dag, og var dekt med savannevegetasjon. Dei som budde i grotta nytta handøkser av flint eller kalkstein ti å drepe dyr (gasellar, flodhestar, nashorn og ville kyr som levde på kystsletta) og til å grave opp planterøter. Etter kvart som reiskapane betra seg over tid, vart handøksene mindre og betre forma og skraper laga av tykke flak av flint, var truleg nytta til å skrape mat av bein og handsame dyreskinn.

Dei øvre nivåa av Tabungrotta bestor hovusakleg av leire og silt, og indikerer eit kaldare, meir fuktig klima. Materiala funnen i denne delen av grotta er frå Moustérienkulturen (kring 200&nbsp;000 - 45&nbsp;000 år sidan). Små flintreiskap av tynne flak dominerer desse nivåa.

Det er funne leivningane av ei neandertalarkvinne i Tabungrotta, datert til kring 120&nbsp;000 år sidan. Det er eit av dei eldste menneskeskjeletta som er funne i Israel.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Tabun Cave|Tabun Cave]]» frå ,  den 3. oktober 2014.* 
*** oppgav desse kjeldene:*

## Bakgrunnsstoff
* Bilete av skalle frå Tabun 1
Binyre

**Binyrene** (latin *Glandula suprarenalis*) er eit par av endokrine (indresekretoriske) kjertlar hos pattedyr, som er lokalisert ved sida av nyrene.

## Anatomi
Binyrene er lokalisert bilateralt i retroperitoneum ovanfor og litt medialt til nyrene. Hos mennesket er den høgre binyra trekantforma, medan venstre binyra er halvmåneforma. Kvar binyre er sett saman av to delar: den ytre binyrebarken (medula) og den ​​indre binyremergen (cortex). Dei to delane har forskjellig opphav, funksjon og oppbygging, og derfor er det naturleg å sjå på binyrene som to forskjellige endokrine organ.

## Fysiologi
I motsetning til den direkte handlinga til binyrebarken, er binyremergen regulert av nevroendokrine hormon utskilt frå hypofysen som er under kontroll av hypothalamus, så vel som av Renin-angiotensin-aldosteron-systemet som er svært viktig i blodtrykksreguleringa og for salt- og vassreguleringa i kroppen.

Binyrene skil ut ei rekkje ulike hormon som vert metabolisert av enzym anten i binyrene eller i andre delar av kroppen. Binyrebarkcellene produserer meir enn 30 forskjellige hormon, til dømes glukokortikoid, mineralokortikoid, kortisol, aldosteron og androgen. Binyremergcellene produserer adrenalin og noradrenalin.

*Aldosteron og mineralkortikoid: Aldosteron fører til auka reabsorpsjon av natrium og auka utskiljing av både kalium og hydrogenion.
*Kortisol og glukokortikoid: Kortisol er det viktigaste glukokortikoidet under normale forhold og mobiliserer feitt, protein og karbohydrat, men det aukar ikkje i forhold til svolt. I tillegg aukar kortisol aktiviteten av andre hormon inkludert glukagon og katekolamin. 
*Adrenalin og noradrenalin: Binyrene er ansvarleg for det meste av sirkulerande adrenalin i kroppen, men bere ei lita mengd av sirkulereande noradrenalin. Desse stoffa er laga i binyremerga. Adrenalin og noradrenalin har innvirkning på hjartefrekvens og utviding av blodårer.

## Sjukdommar
* Binyresvulstar kan resultere i over- eller underproduksjon av visse hormon i binyrene. 
* Hyperaldosteronisme: binyrene produserer for mykje aldosteron. 
* Feokromocytom: binyrene skil ut store mengder katekolaminar. 
*  Endogen Cushings syndrom: binyrene produserer for mykje kortisol. 
* Binyreinsuffisiens: ei gruppe sjukdommar med underproduksjon av kortisol eller aldosteron. Problemet kan kome frå binyrene sjølve eller frå hypofysen.
** Addisons sjukdom er ei sjeldan liding der binyrene ikkje produserer nok glukokortikoid (hovudsakleg kortisol). Dette kan vere forårsaka av ein autoimmun reaksjon ved visse infeksjonar eller av nokre andre sjeldne årsaker. 
** Medfødd adrenal hyperplasi er genetiske defektar av enzym involvert i kortisolproduksjonen og kan påverke kjønnskarakteristikkar hos individet. 
** Waterhouse-Friderichsens syndrom er binyresvikt på grunn av blødningar i binyrene, forårsaka av alvårleg bakteriell infeksjon. 
* Isolert hypoaldosteronisme kan i sjeldne tilfelle oppstå på grunn av manglande syntese av aldosteron 
* Manglande binyrer: sjeldan medfødd tilstand
Neot HaKikar-katastrofen

**Neot HaKikar-katastrofen** (hebraisk אסון נאות הכיכר) skjedde den 30. desember 1970 og var fram til Karmelberget-skogbrannen i 2010 den verste naturkatastrofen i israelsk historie. Kraftig regn førte til at ein overhengande klippe raste ned i messa til ein base for Det israelske forsvaret. 19 soldatar og ein sivil vart drepen og ti soldatar skadde.

Klippa var 12 meter høg og trefte kjøkenet i basen. Kort tid etter raste meir av klippa ned og trefte messa der soldatane åt lunch. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Neot HaKikar disaster|Neot HaKikar disaster]]» frå ,  den 3. oktober 2014.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Ashdodsanddynene

**Ashdod Nitzanim sanddynepark** er eit sanddynesystem som ligg nær byen Ashdod på Den israelske kystsletta nær Middelhavet. Han ligg sør for Tel Aviv og representerer landsakpet som dagens Israel vart bygd på av pionerane under dei forskjellige Aliyah og etter opprettinga av staten Israel i 1948. 

Fram til nokre tiår sidan dominerte sanddyner kysten av Israel med eit areal på 462 kvadratkilometer sør for Tel Aviv. Over dei siste tiåra har byar, industriområde og kraftverk bygd der sanddynene låg, og dynelandskapet har gradvis forsvunne. Dei siste restane av desse kystsanddynene ligg no mellom Ashdod og Ashkelon. Dynene dannar eit eige økologisk system av vitskapleg verdi og dette siste området er derfor teke vare på i form av eit naturreservat. 

Parken strekkjer seg over 11 kvadratkilometer mellom Middelhavet i vest og jordbruksområda i aust, og mellom byen Ashdod i nord og Avtach-elva i sør.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Ashdod Sand Dune|Ashdod Sand Dune]]» frå ,  den 3. oktober 2014.*
Givat HaEm

**Giv'at Ha'Em** (hebraisk גבעת האם) er ein ås kalla opp etter Henrietta Szold, kjend som mor til Unge Aliyah. Åsen ligg i Øvre Galilea nord i Israel, 196 meter over havet, 1&nbsp;km aust for hovudveg 918 og 2&nbsp;km nord for Kfar Szold.

## Historie

Israelske soldatar bygde ein grensepost på Giv'at Ha'Em etter sjølvstendekrigen. Han låg tvers ovanfor syriske stillingar i fjellsida av Golanhøgdene. Israelske soldatar på åsen utveksla ofte eld med dei syriske soldatane som bomba bøndene Huladalen. Givat HaEm var òg åstad for kampar under seksdagarskrigen. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Givat HaEm|Givat HaEm]]» frå ,  den 3. oktober 2014.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Makhtesh Gadol

**HaMakhtesh HaGadol** (hebraisk הַמַּכְתֵּשׁ הַגָּדוֹל, tyder 'det store krateret') er ein makhtesh, ein geologisk erosjonslandform i Negevørkenen i Israel. Han er 10 km lang og 5 km brei.

Ein makhtesh har bratte veggar med hard stein kring ein djup, lukka dal. Dette er ein av fem makhteshim i Israel og ein av berre sju i verda. HaMakhtesh HaGadol er den nest største av desse, og er den einaste som vert drenert av ei elv, Nahal Hatira. Makatesh Gadol vart oppdaga og namngjeven før Makhtesh Ramon som er den største makhtesh i Israel.

HaMakhtesh HaGadol ligg nær Yeruham, den første utviklingsbyen i Israel.

## Sjå òg
*Makhtesh
*Makhtesh Ramon
*Makhtesh Katan

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:HaMakhtesh HaGadol|HaMakhtesh HaGadol]]» frå ,  den 3. oktober 2014.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Laksevåg kyrkje

**Laksevåg kyrkje** er ei langkyrkje frå 1874–75 som ligg ved sjøen i Kirkebukten på Laksevåg i Bergen. Tomta var ei gåve frå Damsgård hovedgård. Då kyrkja vart bygd var Laksevåg ein del av Askøy sokn, og først ni år seinare, då Laksevåg blei eigen kommune, vart Laksevåg eige sokn. I 1915 ble soknet omgjort til prestegjeld.

Skulpturen over kyrkjedøra er laga av treskjeraren Odd Ystanes (1885–1968), som gjekk i lære hjå Lars Kinsarvik.


Fil:Laksevåg kirke før ombygging T263 01 0457.jpg|Laksevåg kyrkje før ho vart bygd om fram mot 1935
Fil:Laksevåg kirke DSC 0230.jpg|Laksevåg kyrkje 
Fil:Laksevåg kirke inngang.jpg|Inngangsportalen med skulptur av Ystenes. 
Fil:Laksevåg kirke DSC 0409.jpg|Detalj frå dekorasjon ved inngangspartiet.
Fil:Laksevåg kirke DSC 0220.jpg|Detalj frå dekorasjon ved inngangspartiet.


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Laksevåg kyrkje|Laksevåg kyrkje]]» frå ,  den 1. oktober 2014.*  
*
* 

## Bakgrunnsstoff

*
Makhtesh Katan

**Makhtesh Katan** (hebraisk הַמַּכְתֵּשׁ הַקָּטָן, HaMakhtesh HaKatan, tyder 'det vesle krateret') er ein makhtesh, ei geologisk erosjonslandform, i Negevørkenen i Israel. Han er ein av fem makhteshar i Israel, og sju i verda, og er den tredje største i Israel med ei lengd på 7&nbsp;km og ei breidde på 5&nbsp;km. Makhtesh Katan vart kartlagd i 1942 av jødiske forskarar. 

## Sjå òg
*Makhtesh Ramon

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:HaMakhtesh HaKatan|HaMakhtesh HaKatan]]» frå ,  den 3. oktober 2014.*
Lisanhalvøya

**Lisanhalvøya** eller **Al-Lisān** (arabisk for 'tunga') i Jordan er ei stor landtunge som no skil det nordlege og sørlege bassenget i Daudehavet. Halvøya skil den nordlege delen av Daudehavet frå den grunnare sørlege delen. Før vasstanden i sjøen gjekk ned på 1900- og 2000-talet var ho eit nes  som delte havet i to fråskilde bekken i nord og sør.

Den nordlege delen av halvøya vert kalla Costiganneset, til minne om Christopher Costigan, ein irsk oppdagar som omkom i 1835 av varme og tørste etter å ha vore stranda i havet i fleire dagar. Han tok den første kjende båtturen på sjøen i moderne tid. Sørvestenden av halvøya vert kalla Molyneuxneset, til minne om Thomas Howard Molyneux, ein offiser i britiske Royal Navy som utforska Daudehavet i august 1847 og omkom på reisa heim. Det tørrlagte sundet mellom Lisanhalvøya og vestkysten vert kalla Lynchsundet og er kalla opp etter William Francis Lynch som utforska Daudehavsområdet i 1848. 

Som med den nærliggande Har Sedom (Jebel Usdum), består halvøya stort sett av kvit, kalkhaldige sediment med salt og gips, som stig 200 meter opp på austsida. 

Al-Lisān får rundt 65 mm nedbør i året.

## Kjelder

----
**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lisan Peninsula|Lisan Peninsula]]» frå ,  den 3. oktober 2014.*
Makhtesh

**Makhtesh** (hebraisk מַכְתֵּשׁ, fleirtal , *makhteshim*) eller **erosjonssirkel** er ei geologisk landform som er unik for Negevørkenen i Israel. Ein makhtesh har bratte veggar av hardføre bergartar, som ligg kring ein djup, lukka dal, som vanlegvis vert drenert av ein enkel wadi. Dalane har avgrensa vegetasjon og jordsmonn og består av bergartar av forskjellig form og farge. Den mest kjende og største makhteshen er Makhtesh Ramon.

Sjølv om dei ofte vert omtalte som «krater», er desse formasjonane danna av erosjon, medan krater vert danna av nedslag av ein meteor eller eit vulkanutbrot. 

## Geologi

Eit hardt ytre lag av stein dekkjer mjukare bergartar. Erosjonen fjernar dei mjukare bergartane, og vert vaska bort under den hardare bergarten. Den hardare bergarten kollapsar så under si eiga vekt og den kraterliknande dalen oppstår. I makthteshar i Negev og Sinai er desse harde bergartane kalkstein og dolomitt, medan dei indre, mjukare bergartane er kalk eller sandstein. 

### Negev
Negev har fem makhteshar: Makhtesh Ramon,  Makhtesh Gadol, Makhtesh Katan og to mindre makhteshim ved Arif-fjellet, sør for Makhtesh Ramon.

*Makhtesh Ramon vert drenert av to elvar (Nahal Ramon og Nahal Ardon). Han er den største makhteshen og er over 40 km lang og 2-10 km brei, og over 500 meter djup. Bergarten i denne makhteshen inneheld tusenvis av fossil av ammonittar, i tillegg til vulkanske og metamorfe bergartar. 
*Makhtesh Gadol (*Store Makhtesh*) var då han vart namngjeven den største kjende makhteshen.
*Makhtesh Katan (*Vesle Makhtesh*) er den minste av dei tre store makhteshane og er 7 km lang og 5 km brei. 

### Sinai
Dei to makhteshane i Sinai i Egypt har ikkje namn, men veggane har fleire namn som *Jabal al-Manzur* eller *Gebel Maghara*.

## Galleri

Fil:SmallCrater01 ST 08.JPG|Veggane i Makhtesh Katan
Fil:SmallCrater05 ST 08.JPG|Fargerik sandstein i Makhtesh Katan
Fil:SmallCrater03 ST 08.JPG|Makhtesh Katan
Fil:SmallCrater06 ST 08.JPG|Fargerik sandstein i Makhtesh Katan
Fil:MakhteshGadolAcacia.jpg|Akasietre innafor Makhtesh Gadol
Fil:MakhteshGadolMist.jpg|Tåke strøymer over nordkanten av Makhtesh Gadol
Fil:RamonFault.jpg|Ramonmonoklinen på sørsida av Makhtesh Ramon
Fil:RamonFault1.JPG|Ramonforkastinga på sørsida av Makhtesh Ramon


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Makhtesh|Makhtesh]]» frå ,  den 3. oktober 2014.* 
*** oppgav desse kjeldene:*



## Bakgrunnsstoff
Makhtesh Ramon

**Makhtesh Ramon** (hebraisk מכתש רמון, tyder 'Ramonkrateret'; arabisk وادي الرمان) er ein erosjonssirkel i Negevørkenen i Israel. Han ligg på toppen av Negevfjellet, kring 85&nbsp;km sør for byen Beer Sheva. Landforma ser ut som eit krater, men er i røynda den største makhteshen i verda. Krateret er 40&nbsp;km langt, 2–10&nbsp;km breitt og 500 meter djupt, og er forma som eit langstrekt hjarte. Den einaste busetnaden i området er den vesle byen Mitzpe Ramon (מצפה רמון, «Ramon observasjonspunkt») som ligg langs nordkanten av krateret. I dag dannar krateret og området rundt den største nasjonalparken i Israel, Ramon naturreservat.

## Danning

For fleire hundre millionar år sidan var Negevørkenen dekt av eit hav. Havet trekte seg gradvis nordover og etter let seg ein pukkelforma ås. Pukkelen vart langsamt flata ned av vatn og vêr. For kring fem millionar år sidan vart Aravadalen danna og elvane endra løpet sitt og grov ut innsida av krateret, som hadde mjukare bergartar enn fjellet som låg over. Elva grov seg stadig djupare og er id ag 500 meter djup. Det lågaste punktet er Ein Saharonim (*Saharonimkjelda*) som er den einaste naturlege vasskjelda i dalen.

## Historie

Ruinane av ein stor, førhistorisk steinstruktur kalla Khan Saharonim ligg i dalen, langs den gamle Røykjelsevegen, ein handelsveg som vart nytta av nabatearane for 2&nbsp;000 år sidan. Desse ruinane var ein stoppestad for kjøpmenn og dyra deira (*khan* er eit arabisk ord for ein karavanserai) som var på veg vidare vestover til Middelhavet og Gaza.

## Galleri

Fil:Israel-2013-Aerial_00-Negev-Makhtesh_Ramon.jpg|Flyfoto av Makhtesh Ramon
Fil:Machtesh ramon mitzpe ramon on the edge-by avi-yotham-2010.jpg|Klippene i Makhtesh Ramon.
Fil:Dry Drimia maritima (Urginea maritima), at the north edge of Ramon crater (Makhtesh Ramon), Negev, Israel.jpg|Tørr *[[Drimia maritima]]* (strandlauk), ved nordkanten av Makhtesh Ramon.
Fil:Machtesh-ramon-01.JPG|Steinformasjn i Makhtesh Ramon.
Fil:Ha-Minsara (The Carpentry Shop) in Makhtesh Ramon, Negev, Israel.jpg|Ha-Minsara (Snekkarverkstaden) i Makhtesh Ramon.
Fil:Sandy rectangular and hexagonal prisms at the centre of Makhtesh Ramon - Ha-Minsara (The Carpentry Shop), Israel.jpg|Sandete prismer i midten av  Makhtesh Ramon - Ha-Minsara (Snekkarverkstaden).
Fil:Ammonite-wall2.jpg|Ein ammonitt i Amonittveggen i Makhtesh Ramon
Fil:AmmoniteWallTamar052811.jpg|Ammonittveggen i Makhtesh Ramon (Tamarformasjonen).
Fil:Ramon canyon (29).jpg


## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Makhtesh Ramon|Makhtesh Ramon]]» frå ,  den 3. oktober 2014.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
*Mazor, Emanuel and Krasnov, Boris, editors «The Makhteshim Country - a Laboratory of Nature». Pensoft Publishers, Sofia, 2001, ISBN 954-642-135-9, 411 pages


## Bakgrunnsstoff

* Ramonkrateret -detaljert turinformasjon.
Tel Azaziat

**Tel Azaziat** (hebraisk תל עזזיאת) er ein ås i Øvre Galilea nord i Israel, 330 meter over havet, 1,5&nbsp;km aust for She'ar Yashuv moshav, 1,5&nbsp;km søraust for Dan kibbutz og 2&nbsp;km vest for Tel Faher. Det låg tidlegare ein syrisk militærpost på toppen av åsen. 

Det var kampar i område på og kring åsen under den arabisk-israelske krigen i 1948 og seksdagarskrigen i 1967. 

 
Det er framleis ruinar av syriske festningsverk på toppen av Tel Azaziat og den syriske armeen la miner kring åsen. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Tel Azaziat|Tel Azaziat]]» frå ,  den 3. oktober 2014.* 
*** oppgav desse kjeldene:*



## Bakgrunnsstoff
*www.ilpictures.net  Bilete av Tel Azaziat
Den israelske kystsletta

**Den israelske kystsletta** (hebraisk מישור החוף, *Mishor HaḤof*) er ei smal kystslette langs middelhavskysten i Israel. Sletta strekkjer seg 187&nbsp;km nord til sør og er delt inn i fleire område som Zebulunsletta (nord for Haifa), Hof HaCarmel (frå Haifa til Karmelberget), Sharonsletta (frå Karmelberget til Tel Aviv) og Judeasletta (frå Tel Aviv til Zikim). Heile vegen har sletta sandstrender mot sjøen og middelhavsklima.

## Fysisk geografi

Området var historisk frodig i bibelsk tid, og somme stader har vore jordbruksland sidan den gong. I løpet av tida har mykje av det blitt myrland, som er blitt drenert att av sionistiske pionerar. I dag er området senter for sitrusgardane i landet og mange av dei mest suksessrike jordbruksbusetnadane ligg her. Sletta er frodig med to typar tjukke elveavsetjingar, den eine ideell for åkrar og den andre ideell for sitrusfrukt.

Trass i lengda er det berre to større elvar som kryssar ho. Desse er Yarkon, som er 27&nbsp;km lang og flyt frå Petah Tikva til Middelhavet, og Kishon som er 43&nbsp;km lang og flyt til Akkobukta nord for Haifa.

## Menneskelege geografi

Kring 57 % av folkesetnaden i Israel lever på kystsletta, dei fleste av dei i Tel Aviv storbyområde (*Gush Dan*) og Haifa storbyområde. Det er eit hovudsakleg jødisk område av Israel, og ein av dei største jødiske regionane i verda.

Kring 4&nbsp;320&nbsp;000 menneske bur på Den israelske kystsletta (57 % av det totale folketalet i Israel). 4&nbsp;200&nbsp;000 av dei er jødar (97,2 %), og 120&nbsp;000 israelske arabarar.

Den israelske kystsletta har vore busett i tusenvis av år og vert omtalt i bibelsk litteratur.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Israeli coastal plain|Israeli coastal plain]]» frå ,  den 3. oktober 2014.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Fredsøya

**Fredsøya** er ein israelsk-jordansk park ved samløpet mellom Jordanelva og Yarmouk, på grensa mellom Israel og Jordan. Ein kan sjå Naharayim vassenergiverk frå parken.

## Historie
Land langs elvebreidda til Jordanelva var under jødisk eigarskap før staten Israel vart oppretta. I 1927 skreiv Pinchas Rutenberg, som grunnla Palestina Electric Company, under på ein avtale med kong Abdullah I av Jordan om å byggje eit vasskraftverk. Det vart bygd kanalar og dammar for dette, som skapte i ei menneskeskapt øy i elva. Vasskraftverket kom i drift i 1932, men vart lagt ned etter den arabisk-israelske krigen i 1948.

I 1994 avstod Israel området til Jordan som ein del av fredsavtalen deira. Jordan gjekk med på leige det attende slik at bønder frå Ashdot Ya'acov kibbutz kunne dyrke jorda der. Jordbruket held fram under ein 25-årsavtale, som automatisk vert fornya. Det vart oppretta ein port slik at israelske turistar kunne vitje parken utan behov for visum eller pass.

## Massakren i 1997

Den 13. mars 1997 var skulen Feurst frå Beit Shemesh på ein klassetur til Jordandalen og Fredsøya. Den jordanske soldaten Ahmed Daqamseh opna eld mot skulebarna og sju jenter på 13-14 år mista livet, medan andre vart skadd. Kong Hussein av Jordan kom til Beit Shemesh for å kondolere og be om tilgjeving for landet sitt.

I februar 2011 kravde justisministeren i Jordan at Daqamesh burde få sleppe ut og hevda at «Han er ein helt, han fortener ikkje å vere i fengsel».

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Island of Peace|Island of Peace]]» frå ,  den 3. oktober 2014.* 
*** oppgav desse kjeldene:*

## Bakgrunnsstoff
* Området i bilete (forklaringar på hebraiske)
* Bilete av massakren (forklaring på hebraiske)
Prostata

Mannens kjønnsorgan 1. Urinblære, 2. Kjønnsbeinet, 3. Penis, 4. Svamplekamen, 5. Glans penis, 6. Forhuden, 7. Urinrøyrsopning, 8. Colon sigmoideum, 9. Endetarm, 10. Sædblære, 11. Ductus ejaculatorius, 12. **Prostata**, 13. Cowpers kjertel, 14. Endetarmsopning, 15. Sædleidar, 16. Bitestikkel, 17. Testiklane, 18. Pungen

**Prostata** (norsk: *blærehalskjertel*) er ein kjertel hos menn og hanndyr, plassert under urinblæra og kring øvre del av urinrøyret. Kjertelen produserer eit sekret som inngår i sædvæska. Prostatasekretet blir blanda med spermie. Væska rommar mellom anna næring til sædcellene, slik at dei kan symje heile vegen for å befrukte eggcella.

## Sjukdommar
Akutt **[[prostatitt]]** er ein betennelse i prostatavevet som kan krevje antibiotikabehandling over nokre veker. Kronisk prostatitt er ein tilstand som vanlegvis ikkje vert behandla med antibiotika. Eit aktivt seksualliv/masturbasjon stimulerer slimavgang frå prostata, og kan kanskje på denne måten forebyggje tendensen til kronisk prostatabetennelse.

Dei vanlege prostataproblema er resultat av at kjertelen veks, '''hyperplasi''', såkalla godarta prostataforstørring, ettersom individet vert eldre. 

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*  Prostata-relaterte dokument i  Pasienthåndboka.no
* Bjørklund G. Prostatitt. Sunnhetsbladet 1993; 113, nr. 1: 20, 30.
Har Arbel

**Har Arbel** (hebraisk skrift הר ארבל) er eit fjell i Nedre Galilea nær Tiberias i Israel, med høge klipper og utsyn til Hermon i Golanhøgdene, spor av ei grottefestning og ruinar av ei gammal synagoge. Arbel ligg ovanfor Har Nitai og klippene vart skapt av Jordandalen.

Det ligg fire landsbyar i fjellet: Kfar Zeitim, Arbel, Kfar Hittim og Mitzpa. Toppen som ligg 181 meter over havet (380 meter over det kringliggande landskapet) dominerer landskapet og frå toppen kan ein sjå nesten heile Galilea til Golanhøgdene, inkludert Safed, Tiberias og det meste av Genesaretsjøen.

## Historie

I nærleiken ligg ruinane av ein gammal jødisk busetnad med ei synagoge frå 300-talet og skoren ut i sjølve fjellet ligg fleire klippebustader. Desse klippebustadane er frå 1600-talet og vart bygde av drusarar. Det er dokumentert jødiske klippebusetnader datert attende til tida kring Det andre tempelet i området. Josefus skreiv om den romerske erobringa at somme av dei siste hashmoneiske opprørarane budde i klippene i Arbel.

## Naturreservat og nasjonalpark
Området vart eit naturreservat i 1967, og dekkjer 1,400 kvadratkilometer. Nasjonalpark (8,5&nbsp;km²) omfattar det meste av Nahal Arbel, som byrjar nær Eilabun og munnar ut i Genesaretsjøen nær Migdal. Reservatet dekkjer området like kring klippa.

Arbel er med klippveggen på 110 meter den einaste kjende staden i Israel der basehopping er godteke.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Mount Arbel|Mount Arbel]]» frå ,  den 3. oktober 2014.* 
*** oppgav desse kjeldene:*



## Bakgrunnsstoff
* Arbel på Israelsk parktilsyn
Godarta prostataforstørring

**Godarta prostataforstørring** er eit vanleg prostataproblem. Prostatakjertelen veks etter som individet vert eldre. Slik vekst er vanleg hos vaksne menn og hannhundar. Fire av fem menn over 60 år har forstørra prostata i meir eller mindre grad. Hos enkelte tek kjertelen til å vekse alt i 40-åra eller 50-åra, men det er mest vanleg at dette skjer i 60-70-årsalderen.

Symptom ved forstørra prostata:
* hyppig vasslating
* hesitasjon, det tar tid før urinen tek til å renne ved vasslating
* svak og spreidd stråle
* etterdrypp, det tek lang tid før urinen sluttar å drype etter vasslating

Prostata kan undersøkjast ved rektaleksplorasjon, det vil si at undersøkjaren har ein finger i pasientens endetarm. Sidan prostata ligg like innanfor endetarmsopningen, kan ein vurdere:
* er prostata forstørra, når undersøkjaren opp til kjertelens øvre kant?
* er midtfura i kjertelen intakt?
* er kjertelen øm?
* er kjertelens konsistens normal; er det kular å kjenne?
Rektaleksplorasjon er også ei god undersøking for å oppdage endetarmskreft.

Proscar er ein medisin som for nokon kan betre vasslatingsplagene ein periode. Når pasienten må opp for å late vatnet 3-4 ganger kvar natt, er det aktuelt med operasjon.

Tidlegare vart forstørra prostata operert ved å opne kirurgisk lågt på bukveggen og framsida av blæra og skrelle ut prostata frå innsida.
Ved TUR, transuretral reseksjon, fører ein eit instrument med ei metallslyngje inn i urinrøyret. Det vert sett straum på slyngja og ho vert dregen litt ut. Då vert det brent litt vev vekk kring urinrøyret, og det vert vesentleg betre plass for urinen gjennom kjertelen.

## Fotnote
Sæleprisingsberget

**Saligprisingsberget** (hebraisk *Har HaSimcha*) syner til ein ås nord i Israel der ein trur Jesus heldt Bergpreika si.

Den tradisjonelle plasseringa til Saligprisingsberget er på nordvestsida av Genesaretsjøen, mellom Capernaum og Genesaret (Ginosar).  Den faktiske plasseringa av Bergpreika er ikkje sikker, men den noverande staden (òg kalla Eremosfjellet) har vore rekna som staden i meir enn 1600 år. Staden ligg nær Tabgha. Andre føreslåtte stader i nærleiken er Har Arbel og Karnei Hittin.

## Historie
Det vart reist ei bysantinsk kyrkje nær staden på 300-talet og ho var i bruk til 600-talet. Restane av ei cisterne og eit kloster finst òg. Det noverande romersk-katolske fransiskanske kapellet vart bygd i 1938.

Pave Johannes Paul II feira ei messe på staden i mars 2000.

## Sjå òg
*kristendom i Israel
*Turisme i Israel
*Domus Galilaeae

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Mount of Beatitudes|Mount of Beatitudes]]» frå ,  den 3. oktober 2014.* 
*** oppgav desse kjeldene: *
* Macmillan Bible Atlas, ISBN 0-02-500605-3
* Oxford Archaeological Guide: The Holy Land (paperback, fourth edition (1998)), pg 279. ISBN 0-19-288013-6



## Bakgrunnsstoff
* Saligprisingsberget på http://www.bibleplaces.com
Ezekiel Kemboi

**Ezekiel Kemboi Cheboi** () er ein kenyansk tidlegare friidrettsutøvar som vann spesialiserte seg i 3&nbsp;000 meter hinder. Han vart olympisk meister i øvinga i 2004 og 2008, i tida 2009-15 vann han alle fire gullmedaljane ved verdsmeisterskapane.

### Aktiv
Kemboi sigra i 3&nbsp;000 meter hinder under Sommar-OL 2004, VM i friidrett 2009 og 2011, Sommar-OL 2012, VM i friidrett 2013 og VM i friidrett 2015. Frå 2003 til 2007 tok han tre strake sølvmedaljar i hinder-øvinga under friidretts-VM. Hans personlege rekord i 3&nbsp;000 m hinder på 7.55,7 frå 2011 plasserar han på sjetteplass på verdsstatistikken.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
*VM 2003 i Paris: Sølvmedalje – 8.05,1, bakom Saif Saaeed Shaheen (8.04,3)
*OL 2004 i Aten: Gullmedalje – 8.05,8, framom Brimin Kipruto (8.06,1)
*VM 2005 i Helsinki: Sølvmedalje – 8.14,9, bakom Saif Saaeed Shaheen (8.13,3)
*VM 2007 i Osaka: Sølvmedalje – 8.16,9, bakom Brimin Kipruto (8.13,8)
*OL 2008 i Beijing: Nr 7 – 8.16,3
*VM 2009 i Berlin: Gullmedalje – 8.00,4, framom Richard Mateelong 8.00,8
*VM 2011 i Daegu: Gullmedalje – 8.14,8, framom Brimin Kipruto (8.16,0)
*OL 2012 i London: Gullmedalje – 8.18,5, framom Mahiedine Mekhissi-Benabbad (8.19,0)
*VM 2013 i Moskva: Gullmedalje – 8.06,0, framom Conseslus Kipruto (8.06,3)
*VM 2015 i Beijing: Gullmedalje – 8.12,3, framom Conseslus Kipruto (8.13,2)
*OL 2016 i Rio de Janeiro: Diskvalifisert i finalen
*VM 2017 i London: Nr 11 – 8.29,3

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Ezekiel Kemboi|Ezekiel Kemboi]]» frå ,  den 4. oktober 2014.*
Kirill Sosunov

**Kirill Olegovitsj Sosunov** () er ein russisk friidrettsutøvar frå Rjazan som vart europameister i lengdehopp i 1998 og fekk VM-bronse året før.

## Aktiv
Sosunov vann i 1995 si fyrste internasjonale gullmedalje då han ved universiaden i Fukuoka vann lengdetevlinga. Vinnarhoppet målte 8,21 m, like langt hoppa tyske Georg Ackermann, men Sosunov sitt nestbeste hopp var lengre enn Ackermanns. To år seinare vart Sosunov andremann i innandørs-VM i Paris. Med 8,41 m var han ti centimeter bakom Iván Pedroso frå Cuba. Nok ein gong sikra han seg ein gjevare medalje på at han hadde betre nestbeste hopp enn ein annan utøvar, då Joe Greene frå USA også hadde vorte målt til 8,41 m.

Under verdsmeisterskapen 1997 i Aten fekk Sosunov bronsemedaljen med 8,18 m, utan å vere nær nivået til dei andre medaljevinnarane, Ivan Pedroso som vart verdsmeister og og USA-amerikanaren Erick Walder.

Den 27. juni 1998 vann Sosunov lengdetevlinga under europacupen i St. Petersburg. Han gjorde sitt lengste hopp utandørs, 8,38 m. Under europameisterskapen 1998 i Budapest landa Sosunov i tredje omgang på 8,28 m, dermed vann han gullmedaljen med ein margin på sju centimeter til rumenaren Bogdan Țăruș.

I dei neste åra var Sosunov jamt med i dei store meisterskapane, men utan å vere i stand til å vinne medaljar. Korkje i 2000 eller i 2004 i klarde han å kvalifisere seg til finalen i lengdehopp under dei olympiske leikane.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
*VM 1997 i Aten: Bronsemedalje – 8,18 m
*EM 1998 i Budapest: Gullmedalje – 8,28 m, framom Bogdan Tarus (8,21 m)
*OL 2000 i Sydney: Utslått i kvalifiseringa (7,97 m =nr 16)
*OL 2004 i Athen: Utslått i kvalifiseringa (7,94 m =nr 16)

## Merknadar

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Kirill Olegowitsch Sossunow|Kirill Olegowitsch Sossunow]]» frå ,  den 4. oktober 2014.*