open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Fonologisk segment

Eit **fonologisk segment** er ei fonologisk eining som svarer til eit fonem eller ein fon, med andre ord ein vokal eller ein konsonant. I søraustlandsk /s/, /e/, /ɡ/, /m/, /e/, /n/ og /t/ i /seg¹ment/ 'segment' eller [s̻], [ɛ], [ɟ], [m], [ɛ], [n̻] og [t̻] i [s̻ɛ́ɟˈmɛ̀n̻t̻] 'segment' finn vi sju fonologiske segment etter kvarandre. 

I lingvistikken blir segment nytta meir allment om ei eining som er ein del av ein sekvens eller ei kjede av einingar av same type. Ordet *segment* kjem av latin *sēgmentum* 'avskore stykke', som er avleitt av verbet *secāre* 'skjere, hogge, sage, klippe'.
Fonologisk trekk

Eit **fonologisk trekk** er ein fonologisk eigenskap eller eit fonologisk særdrag ved ei fonologisk eining av einkvan storleik. Typisk er det vokalar og konsonantar (det vil seie fonologiske segment) som blir karakteriserte ved hjelp av fonologiske trekk, som når vi seier at det norske fonemet /k/ har dei fonologiske trekka [ustemd], [dorsal] og [plosiv]. I fleire fonologiske teoriar reknar ein med at også større einingar kan ha eit trekk sams; sjå avsnittet *Prosodiske trekk* nedanfor.

## To typar fonologiske trekk
Ein skil ofte mellom fonologiske trekk av to typar:

# Distinktive fonologiske trekk
# Ikkje-distinktive fonologiske trekk (også kalla fonetiske trekk)

Dei distinktive trekka til eit fonem F i språk S er dei fonologiske trekka som skil F frå andre fonem i S. Det søraustlandske fonemet /k/ kan nettopp seiast å ha dei distinktive trekka [ustemd], [dorsal] og [plosiv]:

* Det er [ustemd] som skil /k/ frå /ɡ/, som har dei distinktive trekka [stemd], [dorsal] og [plosiv].
* Det er [dorsal] som skil /k/ frå /p/, som har dei distinktive trekka [ustemd], [labial] og [plosiv].
* Det er [plosiv] som skil /k/ frå /ç/, som har dei distinktive trekka [ustemd], [dorsal] og [frikativ].

Dei ulike allofonane av eit fonem F deler typisk dei distinktive trekka til F, men det er skilde frå kvarandre med eitt eller fleire ikkje-distinktive eller fonetiske trekk. Det søraustlandske fonemet /k/ har mellom anna allofonane [k], [kʰ], [c] og [cʰ], som alle har trekka ustemd], [dorsal] og [plosiv], men dei har nokre ikkje-distinktive trekk i tillegg, som desse:

* [k] er i tillegg [velar] og [uaspirert].
* [kʰ] er i tillegg [velar] og [aspirert].
* [c] er i tillegg [palatal] og [uaspirert].
* [cʰ] er i tillegg [palatal] og [aspirert].

## Prosodiske trekk
Fleire fonologiske teoriar postulerer at også større einingar enn det fonologiske segmentet kan dele fonologiske trekk. Slike trekk blir kalle *prosodiske*, *suprasegmentale* eller *autosegmentale*; jamfør artikkelen Autosegmental fonologi.
Orsay i Indre Hebridane

**Orsay** (skotsk-gælisk *Orasaigh*) er ei lita øy i Indre Hebridane i Skottland.  Ho ligg like vest for Islay og gjev ly for landsbyen Portnahaven.

Rinns of Islay fyr vart bygt på Orsay i 1825 av Robert Stevenson.

## Bakgrunnsstoff
*Rinns of Islay fyr 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Orsay, Inner Hebrides|Orsay, Inner Hebrides]]» frå ,  den 20. februar 2010.*
Orasaigh

**Orasaig** er eit skotsk-gælisk namn på fleire øyar i Hebridane. Namnet har norrønt opphav og tyder 'tidvassøy'.
 
*Oronsay i Ytre Hebridane
*Orosay i Ytre Hebridane
*Orsay i Indre Hebridane
Pabay

**Pabay** er ei øy like utanfor Isle of Skye i Indre Hebridane i Skottland.

## Geografi
Pabay ligg i Inner Sound of Skye, nord for Broadford. Ho ligg sør for Longay og aust for den større Scalpay.

Øya består av kalkstein, som inneheld mange fossilar, samt noko glimmerhaldig skifer, kalla pabbaskifer. Dette dannar eit flatt platå med klipper på nord- og austsida. Øya vert dobbelt så stor ved lågvatn som ved høgvatn.

## Historie
Pabay var busett på 1800-talet. Det står eitt enkelt hus på øya. Øya har likevel sine eigne frimerke.

## Planteliv
Pabay består av lyngheier, tørre grassletter, myrland og restar av skogar, samt 30,5 hektar med nyplanta skog.

## Bakgrunnsstoff
* Pabay.org

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Pabay|Pabay]]» frå ,  den 20. februar 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Rùm

**Rùm** (eit skotsk-gælisk namn som ofte vert anglisert til *Rum*, mogleg frå norrønt *Romey*) er ei øy i Small Isles i Indre Hebridane i Skottland. Gjennom det meste av 1900-talet heitte øya *Rhum*, ei staving som den tidlegare eigaren Sir George Bullough kom på, fordi han ikkje likte tittelen «godseigar av Rum».

Ho er den største av Small Isles og den femtande største i Skottland, men er berre busett av om lag 30 innbyggjarar. Alle desse bur i landsbyen Kinloch på austsida. Øya har vore busett sidan 7000-talet f.Kr. og er ein av dei tidlegaste busetnadane ein kjenner til i Skottland. Dei tidlege keltiske og norske busetjarane etterlet seg berre få skriftlege kjelder og gjenstandar. Frå 1100- til 1200-talet vart øya underlagt forskjellige klanar, mellom anna MacLean-klanen frå Coll. Folketalet voks til over 400 seint på 1700-talet, men under Highland clearances vart folketalet kraftig redusert mellom 1826 og 1828. Øya vart så ein jaktområde og det eksotiske Kinloch Castle vart bygt av Bullough-familien i 1900. Rùm vart kjøpt av Nature Conservancy Council i 1957.

Rum er av vulkansk opphav og fjella vart erodert ned under isbreane i pleistocen. Han er i dag ein viktig stad for økologiforsking, særleg på rådyr, og ein har med suksess redda havørnbestanden på øya. Økonomien er heilt avhengig av Scottish Natural Heritage, eit offentleg organ som i dag styrer øya. Det går båtsamband frå øya til fastlandsbyen Mallaig.

## Bakgrunnsstoff
* Bilete
* Nettsida til Rum
Samalan Island

**Samalan Island** er ei lita øy like utanfor Mull ved innløpet til Loch na Keal i Indre Hebridane i Skottland. Sørvest for øya ligg Inchkenneth og i nord øya Ulva.

Ho er ei lågtliggande øy og er berre 5 meter over havet på det høgaste. Ho er ikkje busett og har heller ingen spor etter permanent busetnad. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Samalan Island|Samalan Island]]» frå ,  den 20. februar 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Gazetteer for Scotland

***Gazetteer for Scotland*** er eit nettleksikon som dekkjer geografi og historie i Skottland og skottar. I 2011 hadde det over 19&nbsp;000 artiklar. 

Ideen om å gje ut eit slikt leksikon blei utforma av Bruce Gittings frå University of Edinburgh og David Munro frå Royal Scottish Geographical Society i  1995. Det er dermed eit tidleg døme på eit oppslagsverk som blei gjeve ut på Internett med hyperlenkjer i staden for i bokform.

*Gazetteer for Scotland* inneheld nyskriven tekst, kart og statistikk, peikarar til andre nettstader som *Historic Scotland*, og tekst frå *Ordnance Gazetteer of Scotland: A Survey of Scottish Topography, Statistical, Biographical and Historical* (1882-1885) av Francis H. Groome for å gje historisk bakgrunn.

## Kjelder
*''Gazetteer for Scotland'', 2011

## Bakgrunnsstoff
*
Sanday i Indre Hebridane

**Sanday** (skotsk-gælisk *Sandaigh*, norrønt *Sandey*) er ei av Small Isles, i Indre Hebridane i Skottland.  Ho er ei tidvassøy som heng fast i naboøya Canna via sandbankar ved lågvatn. I tillegg har ho brusamband til Canna. Canna og Sanday dannar eit enkelt samfunn og vert ofte berre omtalt som Canna.

Sanday hadde ved siste offisielle folketeljing seks innbyggjarar fordelt på tre husstandar. Som lokalsamfunn fungerer Sanday og Canna i alle praktiske omsy som ei eining. Skulen ligg til dømes på Sanday, medan kyrkja som er i jamleg bruk av øybuarane ligg på Canna. Folketalet på dei to øyane har auka sidan 2001.

St. Edwards kapell på Sanday vart bygt i 1889, men har vore avvigsla sidan 1963. Kyrkjebygget er no gjort om til eit studiesenter for gæliske språk. Senteret vart opna 5. juni 2001 av Prinsesse Anne av Storbritannia.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Sanday i Indre Hebridane|Sanday i Indre Hebridane]]» frå ,  den 20. februar 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Niels Dyhren

**Niels Frederiksen Dyhren** () var ein norsk korporal og gardbrukar som representerte Norske Jægerkorps på Riksforsamlinga i 1814. I 1800 vart han soldat ved Jegerkorpset-Akershus regiment og i 1801 korporal i regimentets artillerikompani. Han deltok på dansk-norsk side i Napoleonskrigane i 1807-1809 og 1814. Han fekk tilbod om å tre inn i offisersrekkene, men takka nei fordi han ønskte å slå seg ned som gardbrukar. 

I 1814 var han medlem av riksforsamlinga i Eidsvoll som andre deputerte representant for Norske Jægerkorps, og var på den tida korporal i Valderske skarpskytterbataillon. I riksforsamlinga fylgde han sjølvstendepartiet, men han deltok ikkje aktivt. Han gjorde seg likevel merksam ved å røyste imot alt det hans overordna, kapteinen og unionsmannen Palle Fleischer, røysta for. Etter riksforsamlinga heldt han fram som valmann. Han vart aldri stortingsmann, men var varamann i 1832. I ei tid var han også varaordførar på heimstaden.

Han døydde som kårmann på garden i Balke sokn på Østre Toten i 1866.

## Kjelder

* «Niels Dyhren» i* Biographiske Efterretninger om Eidsvolds-Repræsentanter og Storthingsmænd i Tidsrummet 1814-1845*.
* Niels Dyhren frå Eidsvoll 1814
*
Isak Abrahamsen

**Isak Abrahamsen** () var ein norsk turnar som vart olympisk meister i turn, lagkonkurransen fritt system, under sommar-OL 1912 i Stockholm.

## Kjelder
Scarba

**Scarba** er ei øy på vestkysten av Skottland. Administrativt er ho ein del av regionen Argyll and Bute.

Scarba ligg i dei indre Hebridane, like nord for Jura. Aust for Scarba ligg Slate Islands og fastlandet (eigentleg øya Storbritannia), og nord og vest for øya ligg Firth of Lorn.

Scarba er forma som ein rund og forholdsvis bratt haug. Ho har eit areal på 14,74 km², og det høgaste punktet på øya er *Cruach Scarba* som er 449 meter over havet. I klassifiseringssystemet for fjell på Dei britiske øyane er Cruach Scarba ein marilyn. Scarba har ikkje hatt fast busetnad sidan 1960-talet, men det ligg nokre bygningar ved *Kilmory Lodge* på austsida av øya.

Øya er dekt av lyngheier og vert nytta til beitemark. Det er ein stor bestand av hjort på øya.

Sundet mellom Scarba og Jura vert kalla Corryvreckan, her dannar ein sterk tidvassstraum den tredje sterkaste malstraumen i verda. Scarba, den mindre naboøya Lunga og holmane kjent som Garvellachs utgjer til saman verneområdet *Scarba, Lunga and the Garvellachs [[National Scenic Area]].*

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Scarba|Scarba]]» frå ,  den 20. februar 2010.*
Shuna i Loch Linnhe

**Shuna Island** er ei øy i Loch Linnhe, utanfor Appin i Skottland. Øya har ein karakteristisk ås med flat topp på sørsida. Øya er ikkje lenger busett. 

Castle Shuna er eit lite tårnhus som no ligg i ruinar på sørsida av øya.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Shuna, Loch Linnhe|Shuna, Loch Linnhe]]» frå ,  den 20. februar 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Skerryvore

**Skerryvore** (frå gælisk *An Sgeir Mhòr* og tyder «Det store skjeret») er eit fjerntliggande skjer som ligg langt vest for Skottland, 19 km sørvest for øya Tiree. Skerryvore er òg namnet på fyret som står på skjeret. Det vart bygt mellom 1838 og 1844 av Alan Stevenson.

Fyret er 48 meter høgt og det høgaste fyrtårnet i Storbritannia. Kyststasjonen var i Hynish på Tiree, som i dag husar eit museum. Drifta vart seinare flytta til Erraid, vest for Mull. Sidan fyret ligg så langt til havs fekk fyrvaktarane ekstra godt betalt. Lyset skein utan avbrot frå 1844 og fram til ein brann i 1954 sette fyret ute av drift i fem år. Fyret vart automatisert i 1994.

## Historie
Mellom 1790 og 1844 forliste meir enn tretti skip i området. Robert Stevenson, sjefsingeniør i Northern Lighthouse Board (NLB) gjekk i land på skjeret i 1804 og rapporterte behovet for eit fyr av eit eller anna slag der. Styresmaktene brukte lang tid og Robert Stevenson vendte attende til området i 1834 i lag med sonen sin, Alan. Ein innsåg at skjeret var den einaste staden i området som høvde seg for eit fyr. Det vart gjort utrekningar på kor store krefter fyrtårnet kunne tole. 

Alan Stevenson fekk i oppdrag å byggje tårnet, berre 30 år gammal. Han teikna eit tårn som var 42 meter høgt med ein base på 14 meter i diameter og ein topp, nær lanterna på berre 5 meter. I volum var fyret fire gonger større enn Eddystone fyr og dobbelt så stort som fyret på Bell Rock. Med 151 trappetrinn til toppen var fyret det høgaste og tyngste i verda på den tida og er framleis det største og høgaste fyret i Storbritannia.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Skerryvore|Skerryvore]]» frå ,  den 20. februar 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
**Bathhurst, Bella. (2000) *The Lighthouse Stevensons*. London. Flamingo.
**Haswell-Smith, Hamish (2004).* The Scottish Islands*. Edinburgh: Canongate. ISBN 1841954543.
**Munro, R.W. (1979) *Scottish Lighthouses*. Stornoway. Thule Press.
**Murray, W.H. (1973) *The Islands of Western Skottland.* London. Eyre Methuen.
**Nicholson, Christopher. (1995) *Rock Lighthouses of Britain: The End of an Era?* Caithness. Whittles.
**"Skerryvore Lighthouse" Northern Lighthouse Board. Retrieved 17 januar 2008.


## Bakgrunnsstoff
*History of Skerryvore Northern Lighthouse Board
*RLS, Erraid og Skerryvore Bellrock.org.uk
*Island History Erraid.com
Scalpay i Indre Hebridane

**Scalpay** (skotsk-gælisk *Sgalpaigh*) er ei øy i Indre Hebridane i Skottland. 

Ho ligg aust for Skye og Loch na Cairidh ligg mellom dei. Det høgaste punktet på Scalpay er Mullach na Càrn på 396 meter over havet. Øya har eit areal på nesten 25 kvadratkilometer. 

Scalpay er privateigd og det vert drive ein kronhjortgard på øya med jaktområde og feriehytter. Det meste av Scalpay er dekt av lyngheier, medan ein fin enkelte plantasjar med bartreskog. 

## Bakgrunnsstoff
*Offisiell nettstad

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Scalpay, Inner Hebrides|Scalpay, Inner Hebrides]]» frå ,  den 20. februar 2010.*
Seil i Skottland

**Seil** (skotsk-gælisk *Saoil*) er ei øy i Slate Islands på austsida av Firth of Lorn, 11 km sørvest for Oban i Skottland. 

Seil har vore landfast til det skotske fastlandet sidan 1792 då Clachan Bridge vart bygt av ingeniør Robert Mylne. Ho vert òg kalla «Brua over Atlanteren» og er framleis i bruk i dag. Tidleg på sommaren er ho dekt av revebjøller.

Den største landsbyen på Seil er den tidlegare gruvelandsbyen Ellenabeich, der delar av *[[Ring of Bright Water]]* vart filma. Ellenabeich Heritage Centre opna i 2000 og vert drive av Scottish Slate Islands Trust. Senteret ligg i eit tidlegare gruvearbeidarhus og syner livet her på 1800-talet med gruvedrift, lokalt plante- og dyreliv og geologi. Ein annan landsby er Balvicar. Det går båtsamband frå Ellenabeich til Easdale og frå Cuan på øya til Luing.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Seil|Seil]]» frå ,  den 20. februar 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Kulturvern

**Kulturvern** er ei samlenemning for arbeid med innsamling, dokumentasjon og formidling av materielle og immaterielle kulturuttrykk.

*Materielt kulturvern* kan seiast å arbeide for å sikre konkrete gjenstandar (kulturminne) og den kunnskapen dei fortel. Dette området går ofte under nemninga kulturminnevern. Den offentlege innsatsen innan kulturminnevernet vert i Noreg leia av Riksantikvaren, eit eige direktorat under Miljøverndepartementet.

*Immaterielt kulturvern* er det å ta vare på kunnskapar om handverk, teknikkar, soger og alle typar bakgrunnsstoff rundt dette.  

Svært ofte er det samspelet mellom den konkrete gjenstanden (kulturminnet) og kunnskapen om kva dette kulturminnet fortel eller dokumenterer som er det verdifulle.

Svært mykje av kulturvernarbeidet i Noreg skjer gjennom frivillige lag og samskipnader, der dei aller fleste er organiserte i paraplyorganisasjonen Noregs kulturvernforbund som òg var sekretariat for Kulturminneåret 2009. Den offentlege innsatsen i Noreg er spreidd mellom fleire departement og direktorat, men særleg Miljøverndepartementet med Riksantikvaren og Kultur- og kyrkjedepartementet gjennom ABM-utvikling og museum. 

## Bakgrunnsstoff
* St.prp. nr 73 (2005-2006) Om ratifikasjon av UNESCO-konvensjonen
* til 2832 Riksantikvaren av vernekriteriene

## Kjelder

* Omsett frå Wikipedia på bokmål, innhenta laurdag  20. februar 2010, klokka 20:59.
Lyngfamilien

**Lyngfamilien** (*Ericaceae*) er ein familie dekkfrøplantar. Han er svært utbreidd i kalde strøk, og plantane er vedaktige og robuste. 

Med kreklingfamilien *(Empetraceae)* og vintergrønfamilien *(Pyrolaceae)* omfattar lyngfamilien drygt 100 planteslekter. Krekling- og vintergrønfamilien var sjølvstendige familiar i Cronquist-systemet, men dette blei ikkje vidareført i APG II-systemet etter nærare studium. Derimot opererer mange forskarar enno med desse to familiane, eventuelt som underfamiliar.

## Bruk
I slekta *Vaccinium* finst etande bær som blåbær, tyttebær og tranebær. Nokre artar i lyngfamilien blir brukt i blomsterdekorasjonar, til dømes slekta ''Erica''. Slekta *[[Rhododendron]]* omfattar mange prydbuskar og potteplanter (asalea).

## Lyngplantar i Noreg
Dei mest kjende lyngartane i Noreg er røsslyng, blåbær, tyttebær, blokkebær, klokkelyng, krekling, mjølbær og tranebær.

## Slekter

## Kjelder

* Omsett frå Wikipedia på bokmål, innhenta laurdag 20. februar 2010, klokka 21:03.

### Referansar

## Bakgrunnsstoff
Einangsteinen

**[[Einangsteinen]]** er ein runestein frå 300-talet rista med den eldre futharken øvst i Gardbergfeltet i Vestre Slidre i Oppland fylke. Einangsteinen og Barmensteinen frå Selje i Nordfjord er dei eldste, norske runesteinane frå folkevandringstida som framleis står der dei vart reiste.

Steinen har fått namn etter den nærliggande garden Einang.
Garbergfeltet er eit gravfelt frå jarnalderen, der det òg er funne ei stor mengd kulturminne frå seinare tidsaldrar.

Den allment aksepterte tolkinga av innskrifta vart lagt fram av Erik Moltke i 1938. Han gjekk ut frå at det mangla fire runeteikn før det første teiknet som i dag er igjen av innskrifta. Han las då teksten på steinen slik:
:*[Ek go]ðagastiR runo faihido*

Som kan tolkast som:
:*Eg, Gudgjest, rista runene*

## Sjå også
*Runesteinar i Noreg

## Fotnotar


## Bakgrunnsstoff

* Om Einangsteinen frå Valdresmusea sine nettsider.
* 
*Denne geita har en viktig sommerjobb (4. juli 2020) NRK
Glottokronologi

**Glottokronologi** er ein metode som blir nytta i historisk lingvistikk for å rekne ut kva tid to eller fleire språk skilde seg frå kvarandre. Metoden baserer seg på hypotesen om eit grunnleggjande ordtilfang i eit språk som endrar seg med ein konstant gjennomsnittleg snøggleik. Ein tek utgangspunkt i eit sams urspråk for språka ein vil samanlikne, og tel så kor mange ord som har blitt skifte ut i kvart språk. Ein reknar så med at dette gjev eit tilnærma tidspunkt for kva tid desse språka skilde lag. Både glottokronologien og den nærskylde leksikostatistikken blei opphavleg utvikla av den amerikanske lingvisten Morris Swadesh.

Den glottokronologiske metoden har blitt sterkt kritisert, og blei eigentleg falsifisert som vitskapleg teori av Bergsland & Vogt (1962). Metoden byggjer som nemnt på ein føresetnad om at det grunnleggjande ordtilfanget i endrar seg med ein konstant gjennomsnittleg snøggleik, og kan karakteriserast som ein mislykka freistnad på å skape eit språkvitskapleg motsvar til radiokarbondateringa i arkeologien.

## Bibliografi
* Bergsland, Knut & Hans Vogt 1962. On the validity of glottochronology. *Current Anthropology*, 3: 115-153.
* 
## Bakgrunnsstoff
* Diskusjon og statistikkar
Radiokarbondatering

**Radiokarbondatering**, **karbondatering** eller **C-14 metoden** (*«karbon-fjorten»*-metoden) er ein metode for datering av organisk materiale. Metoden er basert på at alle levande organismar inneheld ein liten konsentrasjon med den radioaktive karbonisotopen 14C. Så lenge organismen er i live, er mengda av radioaktiv 14C frå næringsinntak konstant. Når organismen døyr, tek han ikkje lenger opp radioaktivitet, og mengda 14C i organismen går langsamt ned. Karbonisotopen med atomvekt 14, har ei kjend halveringstid på 5&nbsp;730&nbsp;år, som tyder at etter denne tida er berre helvta av mengda 14C tilbake. Ved å isolere karbonet i prøven og måle mengda radioaktivitet i høve til ferskt organisk materiale kan ein dermed rekne ut kva tid organismen levde. Fordi halveringstida er 5730 år, blir 14C-konsentrasjonen etter kring 50&nbsp;000 år så liten at han er vanskeleg å måle.

## Kalibrering
For å kunne finne alderen på organisk materiale i *kalenderår* ved hjelp av radiokarbondatering, må ein take omsyn til at mengda av 14C ikkje har vore den same heile tida og på alle stader på jorda. Den rette alderen rekna i kalenderår kan finnast ved at ein held 14C-alderen saman med kalibreringskurver som gjer greie for mengda av denne isotopen i dei aktuelle tidsromma. For å kome fram til slike kalibreringskurver, har ein nytta materiale frå ulike tider som kunne tidfestast ved hjelp av andre metodar, og som òg har i seg dei endringane i 14C-isotopen som ein skal tidfeste. Til dette har ein mellom anna nytta årringsdatering av gamle furutre av artane Pinus longaeva og Pinus aristata, som kan leve i meir enn fire tusen år. Frå slike levande og døde gamle tre har ein målt isotopfordelinga i dei ulike årringane 10.000 år attende.

Ukalibrerte radiokarbondateringar, som òg vert kalla «C14-år», vert ikkje oppgjeve som talet på år før eller etter Kr., men som talet på år BP, som tyder talet på år før notida (**b**efore **p**resent), som i denne samanhagen er 1950, det året ein tok til å nytte metoden. Tidfestinga er aldri eksakt, men har ein feilmargin som etter eldre metodar kunne vere ±200 år, medan moderne metodar kan gje feilmarginar på ±50 år. Difor vert ei ukalibrert datering oppgjeven med den aktuelle feilmarginen, til dømes som 4500±60 BP, som skal lesast på det viset at alderen ligg ein stad mellom 3900 og 5100 før notida, rekna i «C 14-år». Feilmarginen vert medteke når tidfestinga er omrekna til kalenderår, slik at den kalibrerte dateringa vert oppgjeve som eit intervall, til dømes «3340 - 3090 f.Kr.». Avhengig av svingingane i kalibreringskurva kan det vere vanskelegare å gje gode dateringar rekna i kalenderår for somme tidsrom i høve til andre tidsrom. Til dømes vil ei ukalibrert datering med feilmargin på ±60 «C 14-år» kunne strekke seg over så mykje som 250 kalenderår i kalibrert form.

## Kjelder
Slate Islands

**Slate Islands** er ei øygruppe i Indre Hebridane, like utanfor vestkysten av Skottland, nord for Jura og sørvest for Oban. Dei største øyane er Seil, Easdale, Luing, Lunga, Shuna, Torsa og Belnahua. Scarba og Kerrera ligg like i nærleiken, men vert ikkje rekna med i øygruppa. 

Berggrunnen på øyane er skifer, og fram til midt på 1900-talet vart det drive steinbryting her. Steinbrytingsdrifta starta i 1630 og rundt år 1900 vart det brote kring åtte millionar skiferheller i året. Eilean-a-beithich («bjørkeøya») var ein gong i Slate Islands, i Easdale Sound. Det vart brote så mykje stein her at ho på det djupaste var 76 meter under havnivå, og berre den ytste kanten stakk opp av sjøen. Etter kvart braut sjøen gjennom og i dag er det berre ein liten flik av øya att.

Garvellachs ligg like sørvest for øyane. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Slate Islands|Slate Islands]]» frå ,  den 20. februar 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*


## Bakgrunnsstoff
* The Scottish Slate Islands Heritage Trust
Urspråk

Eit **urspråk** er eit språk som eit gruppe språk eller grupper av språk stammar frå. Eit urspråk saknar ofte direkte kjelder, slik som skrifter skrivne på språket. Å seie at ei gruppe språk er skylde med kvarandre, er det same som å seie at dei stammar frå det same urspråket. Postuleringa av urspråk byggjer på stamtreteorien, som illustrert i figuren til høgre.

## Døme
Alle samiske språk stammar frå det samiske urspråket, det vil seie ursamisk. Samisk og andre greiner av den uralske språkfamilien stammar frå ururalsk. Alle dei germanske språka stammar frå urgermansk. Vidare stammar urgermansk, urkeltisk, uritalisk, urslavisk og andre greiner av den indoeuropeiske språkfamilien frå urindoeuropeisk. 

## Metode
I den historisk-komparative lingvistikken nyttar ein den komparative metoden for å rekonstruere eit urspråk.

## Bakgrunnsstoff
*urspråk. Store norske leksikon
Uritalisk

**Uritalisk** er eit tenkt urspråk som alle italiske språk skal stamma frå. Teorien om eit slikt urspråk er omstridd. Sjølv om ulike italiske språk har fleire påfallande likskapar, til dømes i verbalsystema, skil dei to eller tre hovudgruppene seg så mykje at dei truleg ikkje stammar frå språk som har vore gjensidig forståelege.

## Kjelder

*Berg, Nils. «Italiske språk»  (14. februar 2009). *Store norske leksikon*.
Urslavisk

Under namnet **urslavisk** forstår ein eit skriftleg uattestert, rekonstruert urspråk alle dei slaviske språka utvikla seg frå. Rekonstruksjonen var mogleg ved å bruke komparativ metode til moderne og gamle slaviske språk, og til andre indoeuropeiske språk, særleg dei nærskylde baltiske språka. Det slaviske språket skulle vere snakka mellom 400- og 800-talet. Etterpå byrja dei austlege, vestlege og sørlege dialektane å skilje seg frå einannan nok til at språkleg fellesskap vart brote.

Språket har utvikla seg veldig dynamisk under den urslaviske perioden, når slaviske folk voks i Austeuropa. Sjølv om dialektfragmentering byrja tidleg i laupet av denne perioden, vart allmen gjensidig forståing behalden. Då tok fleire ljodvekslingar plass og spreidde seg ganske jamt over dialektane. Nær skyldskap mellom slaviske språk er framleis synleg.
Small Isles

**Small Isles** (skotsk-gælisk *Na h-Eileanan Tarsainn*) er ei lita øygruppe i Indre Hebridane utanfor vestkysten av Skottland. Dei ligg sør for Skye og nord for Mull og Ardnamurchan – det vestlegaste punktet på det skotske fastlandet. 

Dei fire største øyane er Canna, Rùm, Eigg og Muck. Den største er Rùm med eit areal på .

Øyane er i dag ein del av Lochaber i regionen Highland. Fram til 1891 var Canna, Rùm og Muck ein del av grevskapetArgyll, Eigg høyrte til Inverness-shire og heile Small Isles låg i Inverness-shire frå 1891 til 1975. Det gæliske namnet tyder bokstavaleg «krossøyane» og syner til plasseringa deira mellom Morar og The Uists.

Mindre øyar i øygruppa rundt dei fire større er: 
* Sanday ved Canna;
* Eilean Chathastail, nær Eigg og 
* Eilean nan Each (Horse Island), nær nordsida av Muck 
Det ligg òg fleire holmar og skjer
* Hyskeir
* Garbh Sgeir, 
* Eagamol, nær Eilean nan Each
* Humla og 
* to stader som heiter Dubh Sgeir

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Small Isles|Small Isles]]» frå ,  den 21. februar 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Stamtreteori

**Stamtreteorien** (frå tysk *Stammbaumtheorie*) i historisk språkvitskap er ein modell der språkendringar blir beskrivne i analogi med familietreet. I denne metaforen blir språk jamførte med familiemedlemer og språkfamilien med ein familie og slektskap mellom språk med slektskap mellom familiemedlemer. Urspråk, som er språket øvst i stamtreet, blir jamført med ein stamfar. Eit stamtre blir til vanleg framstilt som eit tre snutt på hovudet, slik at urspråk kjem øvst og «etterkomarane» under.

Teorien blei utvikla midt på 1800]-talet av den tyske språkforskaren August Schleicher (1821–1868). Schleicher var inspirert av evolusjonsteorien til Charles Darwin, jamfør boka hans frå 1873, *Die Darwinsche Theorie und die Sprachwissenschaft.* Det språklege stamtreet seier likevel ingenting om den biologiske slektskapen mellom talarane av språka.

## Kriterium
Kriteriet for å samle ei gruppe språk i ei grein av stamtreet er at dei har ein felles innovasjon, som når dei germanske språka utgjer ei grein av den indoeuropeiske språkfamilien mellom anna fordi dei alle har gjennomgått den germanske lydforskyvinga.

## Binær forgreining

Somme språkforskarar postulerer at alle forgreiningar i eit stamtre er binære, som i det fylogenetiske treet til høgre. Dette er ein logisk konsekvens av kriteriet for å postulere greiner i stamtreet: Ei gruppe språk blir delt i to greiner: 
# dei språka som har ein felles innovasjon
# dei språka som ikkje har innovasjonen

## Problem med stamtreteorien

I svært mange tilfelle er dette vanskeleg eller umogeleg å få til ei binær forgreining, og det er eit grunnleggjande problem for heile stamtreteorien. Til dømes har det ikkje late seg gjere å setje opp eit stamtre for den indoeuropeiske språkfamilien med berre binære forgreiningar. Det har difor blitt føreslege ein alternativ modell, bølgjeteorien.
Soay i Indre Hebridane

**Soay** (skotsk-gælisk *Sòdhaigh*) er ei øy like utanfor Skye i Indre Hebridane i Skottland.

Soay ligg vest for Loch Scavaig ved sørvestkysten av Skye, og mellom desse ligg Soay Sound. I motsetnad til naboøyane Skye og Rùmer Soay lågtliggande og Beinn Bhreac er det høgaste punktet på 141 meter over havet. Øya er forma som ei handvekt og er nesten delt i to av dei to vikene Soay Harbour i nord go hovudvika Camas nan Gall i sør. Den største busetnaden er Mol-chlach ved Camas nan Gall. Ein kan kome til øya med båt frå Elgol.

## Historie

Namnet kjem frå det norrøne *so-øy* som tyder «Saueøya». Camas nan Gall (gælisk for «Utlendingsbukta») er truleg kalla opp etter vikingane, som heile Hebridane òg er kalla opp etter på gælisk. 

Folketalet var størt med 158 i 1851, og etter dette starta Highland clearances, då mange vart tvungne til å flytte.

I 1946 kjøpte forfattaren Gavin Maxwell øya og oppretta ein fabrikk for å handsame kvalolje frå brugder. Føretaket gjekk ikkje bra og varte berre tre år. Maxwell skreiv om dette i boka si *Harpoon at a Venture*. I løpet av dei tre åra fall talet på brugdene i området kraftig, og har aldri kome seg att etter dette.

Tidlegare var øya hovudsakleg eit skotsk-gælisk-talande område, men dei fleste innbyggjarane vart evakuerte til Mull den 20. juni 1953. Sidan den gong har øya vore tynt folkesett og under folketeljinga i 2001 var det berre sju innbyggjarar her.

Øya har det første soldrivne telefonesambandet i verda.

Det vart gjevne ut lokale frimerke for Soay mellom 1965 og 1967

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Soay, Skye|Soay, Skye]]» frå ,  den 21. februar 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
*
Bølgjeteori

**Bølgjeteorien** for språkendringar blei føreslegen av Johannes Schmidt (1843-1901), i verket *Verwandtschaftsverhältnisse der indogermanischen Sprachen* frå 1872. Teorien går ut på at språklege innovasjonar spreier seg som bølgjer, ut i alle retningar frå eit sentrum, som vist på figuren til høgre.

## Jamføring med stamtreteorien
Teorien blei presentert som eit alternativ til stamtreteorien til August Schleicher (1821-1868). Dei nordgermanske (eller nordiske språka) gjev eit godt døme på problema med stamtreteorien. Tradisjonelt har dei nordgermanske språka vore delte i ei *vestnordisk* og ei *austnordisk* grein:

* Nordgermansk
** Vestnordisk
*** Islandsk
*** Færøysk
*** Norsk (nynorsk)
** Austnordisk
*** Svensk
*** Dansk
*** Norsk (bokmål)

Denne inndelinga kan underbyggjast ved ein gamal felles innovasjon i austnordisk, nemleg denne lydendringa:

* Urnordisk ***ū** > austnordisk ***ō** (i visse hokjønnssubstantiv)

Vestnordisk manglar innovasjonen, jamfør islandsk/ færøysk **brú** 'bru' og norsk (nynorsk) **bru**, mot svensk/dansk/norsk (bokmål) **bro**. 
Men seinare har det skjedd mange innovasjonar som er felles for norsk (nynorsk), svensk og dansk, norsk (bokmål), til dømes samanfallet i talemålet mellom konjunksjonen *og* og subjunksjonen *å*. På dette grunnlaget kan ein setje opp eit alternativt stamtre for nordisk:

* Nordgermansk
** Øynordisk
*** Islandsk
*** Færøysk
** Fastlandsnordisk
*** Norsk (nynorsk)
*** Svensk
*** Dansk
*** Norsk (bokmål)

Sidan ein kan setje opp to ulike og inkompatible stamtre for nordgermansk, har vi eigentleg vist at stamtreteorien ikkje held i dette tilfellet, og at bølgjeteorien gjev ei betre framstilling av tilhøva. Dei to innovasjonane som er nemnde ovanfor, overlappar kvarandre i norsk (nynorsk).
Fingal's Cave

**Fingal's Cave** er ei sjøgrotte på øya Staffa i Indre Hebridane i Skottland, og ein del av det nasjonale naturreservat eigd av National Trust for Scotland. Ho består av heksagonale basaltsløyler og liknar Giant's Causeway i Nord-Irland og søylene nær Ulva. Desse har oppstått ved avkjøling av varm lava, som seinare har kome fram på grunn av erosjon.

Storleiken, det naturlege kvelvforma taket og ein nifs lyd skapt av ekkoet frå bølgjene, gjer grotta ei kjensle av å vere ein naturleg katedral. Det gæliske namnet *Uamh-Binn* tyder «melodigrotta». 

Grotta vart «oppdaga» av Joseph Banks i 1772. Ho vart då kalla Fingal's Cave etter helten frå eit episk dikt av den skotske dikthistorikaren James Macpherson. I irsk mytologi er helten Fingal kalla Fionn mac Cumhaill. 

Den romantiske komponisten Felix Mendelssohn vitja grotta i 1829 og skreiv overturen *Die Hebriden*, ofte berre kalla *Fingal's Cave-overturen*, inspirert av dei rare lydane i grotta. Mendelssohn gjorde slik grotta til ein populær turistdestinasjon. Andre kjende personar som vitja grotta på 1800-talet var forfattaren Jules Verne, diktarane William Wordsworth, John Keats og Alfred, Lord Tennyson, og målaren William Turner, som målte «Staffa, Fingal's Cave» i 1832. Dronngg Victoria vitja òg grotta.

Ein av dei tidlege songane til Pink Floyd for filmen *[[filmen Zabriskie Point|Zabriskie Point]]* vart kalla opp etter grotta, men ikkje nytta i filmen.

## Bakgrunnsstoff

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Fingal's Cave|Fingal's Cave]]» frå ,  den 21. februar 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Urkeltisk

**Urkeltisk** er det urspråket som alle keltiske språk stammar frå. Dei keltiske språka er ei grein av den indoeuropeiske språkfamilien.
Taktro

**Taktro** er ein del av tak som blir lagt som kleding utanpå den berande konstruksjonen. Det dannar dermed eit underlag for taktekkinga.

Tradisjonelt brukte ein trebord lagt kant i kant til taktro. I moderne tid har ein også teke i bruk pløyde bord, sponplater som er fuktbehandla og vassfast limt kryssfiner som materiale.

## Kjelder
*Byggeteknikk: Takkonstruksjon - Bordtaket  ved museumsnett.no
*
Texa

**Texa** er ei lita øy 700 meter sør for Islay i Indre Hebridane i Skottland. Det høgaste punktet er Ceann Garbh på 48 meter over havet. Øya høyrer til soknet Kildalton på Islay. Destilleria Laphroaig og Lagavulin ligg like i nærleiken på Islay, samt Port Ellen. Øya er ikkje lenger busett, men har ein del villgeit og oter. 

Øya har si eiga ferskvasskjelde ved Tobar Moireig. Berggrunnen består hovudsakleg av skifer og noko hornblende.

## Historie
Texa har forsøksvis vorte identifisert som *Oidecha Insula* som St. Adomnan skreiv om. Opphavet til namnet er omstridd - det kan anten kome av det gammalirske *tech* (hus – *taigh* på moderne skotsk-gælisk) eller *Oideachd/Oideachas*, eit ord for presteseminar.

Adomnan nemner at St. Cainneach (Kenneth) stoppa på *Oidecha Insula* under reisa si mellom Iona og Irland. Det vert sagt at Kenneth la att bispestaven sin på Iona på denne reisa. St. Columba velsigna han, kasta han ut på sjøen slik at staven dreiv i land på *Oidecha* der Kenneth fann han att. 

Om Texa er *Oidecha Insula* eller ikkje, var øya, som så mange andre rundt den skotske kysten, nytta som ein religiøs busetnad og det finst restar av eit kapell tileigna Jomfru Maria, som framleis er synleg. Dette vart truleg bygd på same stad som eit eldre kapell seint på 1300-talet av Raghnall/Reginald av Islay, som til Iain/John. Dette vert minna i dag med namnet Bàgh na h-Eaglais (Kyrkjebukta) og Tobar Moireig (Mariabrønnen), som ligg like ved ankerplassen. Det er òg mange grotter på øya som eremittane kunne bu i. 

Skaftet til ein kross stod aust for kapelelt, til minne om Raghnall. Det står no i eit museum i Edinburgh.

På 1200-talet ankra den norske flåten til Somerled opp nær Texa. Islay var eit av sentra for den norrøne kulturen på Hebridane.

I 1625 rapporterte fader Cornelius Ward, ein fransiskansk misjonær, at det budde 29 menneske på øya og at dei fleste av dei var romersk-katolske. Dei seks som ikkje var katolske omvende han. Det budde folk på øya fram til 1800-talet. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Texa|Texa]]» frå ,  den 21. februar 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Tiree

**Tiree** (skotsk-gælisk *Tiriodh*) er ei øy i Indre Hebridane i Skottland, sørvest for Coll. Ho har eit areal på  og rundt 800 innbyggjarar. Den lågtliggande øya er særs frodig og jordbruk, i tillegg til turisme, er hovudnæringa for øybuarane. Tiree og Colonsay har relativt mange soltimar seint på våren og tidleg på sommaren samanlikna med snittet for Storbritannia.

Tiree er den vestlegaste av øyane i Indre Hebridane.

## Geografi
Den største landsbye på Tiree er Scarinish, og frå her går det ferjer til Arinagour på Coll og til Oban på fastlandet. Tiree lufthamn ligg nær Crossapol. Andre busetnader på øya er Hynish og Sandaig. Begge desse har eit lite museum.

Vegane på Tiree er stort sett smale, og fleire stader finst det møteplassar der bilane kan passere kvarandre.

Det høgaste punktet på Tiree er Ben Hynish sør på øya, med ei høgd på 141 meter over havet.

## Historie
Tiree er kjend for ein broch, Dùn Mòr, frå det første årtusenet f.Kr., samt for dei førhistoriske Ringesteinane med utskjeringa, og fuglane på neset Ceann a' Mhara. 

I 1770 vart halve øya halde av fjorten bønder, som hadde drenert landet for høy og beitemarker. I staden for å eksportere levande kveg (som ofte vart utslitne av den lange reisa til marknaden og gav låge prisar), starta dei i staden å eksportere salta kjøt i tønner for å få betre prisar. Resten av øya vart driven av 45 grupper av leiglendingar, som arbeidde saman på gardane. Det vart rapportert i 1774 at innbyggjarane på øya hadde «gode klede og nok mat, med mykje korn og kveg».

Namnet kjem frå *Tir Iodh*, 'kornlandet', frå tida på 500-talet då keltiske misjonærar og abbeden St. Columba (d. 597) kom til området. Tire gav korn til klosteret på Iona, søraust for Tiree. Det fanst òg fleire kloster på sjølve Tiree i denne tida, og fleire stader har ein funne steinkrossar frå denne tida, til dømes St. Patrick's Chapel, Ceann a' Mhara og Soroby.

Skerryvore fyr ligg 19&nbsp;km sørvest for Tiree, bygt mellom 1838 og 1844 av Alan Stevenson. I dag er det tale om å byggje ein vindmøllepark der.

RAF bygte ein stor rullebane på Tiree under den andre verdskrigen. Dette vart ein sivil flyplass etter krigen. Det låg òg ein radarstasjon for RAF ved Kilkenneth og ein annan ved Beinn Hough. Etter krigen var det ein radarstasjon på Beinn Ghott, driven av RAF.

## Økonomi
Det frodige landskapet på øya har gjeve gode tilhøve for jordbruk.

Tiree er òg ein populær stad for brettsegling, og det vert årleg halde konkurransar her, mellom anna løp i verdscupen.

## Kultur
Øya er kjend for den tradisjonelle arkitekturen, med såkalla 'blackhouses' (svarte hus) og 'white houses' (kvite hus), mange med tradisjonelle torvtak. I tillegg finst det mange unike såkalla 'pudding' eller 'spotted houses' (flekkete hus), der berre morteren er måla kvit.

Om lag halvparten av øybuarane på Tiree snakkar gælisk, som er eit høgt tal for Indre Hebridane.

## Bakgrunnsstoff
*Offisiell nettstad
*Toppen av Tiree - datagenerert panoramabilete
*Bilete frå Tiree 
*Tiree Wave Classic  - brettseglingskonkurranse

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Tiree|Tiree]]» frå ,  den 21. februar 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Senegambiske språk

**Senegal-språk** er ei undergruppe i den nordlege greina av dei atlantiske språka, ei grein av niger-kongospråka. Senegal-språka omfattar mellom anna fulfulde, serer og wolof.

## Kjelder
Taktekking

**Taktekking** kan visa til den ytre flata på eit tak som skal verna mot vêr og vind, eller til det å laga ei slik flate. Tak kan *heiltekkjast* med eitt udelt dekke, eller *overlapptekkjast* med fleire enkeltdelar som overlappar kvarandre.

## Overlapptekking
Overlapptekking har vore tradisjon mange stader. Her tekkjer ein ved hjelp av mange små delar, som torv, siv, strå, tre (takspon), stein og keramikk (t.d. skiferplater eller takstein). Nyare materiale er pappshingel, bølgjemetall og bølgjeplast.

Sidan skøytane mellom dei ulike delane alltid vil vera noko opne, må eit tak tekkja med overlappsteknikk ha god helling. Dette gjeld særleg i vêrharde område.

## Heiltekking
Ved heiltekking kan ein lima, sveisa eller skøyta material saman slik at dei dannar ein ubroten og vasstett flate. Dette blir særleg nytta på flate eller svakt hellande tak. Asfaltbelegg, metallplater og tjukt kunststoff kan nyttast til heiltekking.

## Sjå og
*Torvtekking

## Kjelder

* (fri artikkel)

## Bakgrunnsstoff
Treshnish Isles

**Treshnish Isles** er ei lita øygruppe med småøyar og skjer vest for Mull i Skottland. Dei er ein del av Indre Hebridane. Frå nord til sør er dei større øyane :

* Cairn na Burgh Beag
* Cairn na Burgh Mòr
* Fladda
* Sgeir an Eirionnaich
* Sgeir a' Chaisteil
* Lunga
* Bac Mòr (*Dutchman's Cap*)
* Bac Beag

Treshnish Isles har status som *[[Site of Special Scientific Interest]]* (stad av særskild vitskapleg interesse) på grunn av viktige hekkeområde for sjøfugl, og det er i tillegg eit maritimt Special Area of Conservation (særskild verneområde). Dei er kjende for gråselen som heldt til her og ruinane av eit slott.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Treshnish Isles|Treshnish Isles]]» frå ,  den 21. februar 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
**The Hebridean Trust
John Bauer

**John Bauer** () var ein svensk målar og illustratør. Han er er mest kjend for sine eventyrillustrasjonar av troll, på lik linje med Theodor Kittelsen i Noreg. 

John Bauer var fødd i Jönköping. Han studerte først ved Kungliga Konsthögskolan i Stockholm, og seinare i Italia og Tyskland. Allereie i 1907 blei eventyrsamlinga *[[Bland tomtar och troll]]* gjeven ut, og snart fekk han status som den høgast respekterte eventyrkunstnaren i Sverige. John Bauer er representert på Nationalmuseum i Stockholm, Göteborgs konstmuseum og Malmö museer.  

Han drukna saman med kona og sonen då dampbåten «Per Brahe» forliste på Vättern i 1918. 

## Utvalde illustrasjonar


Fil:Tyr and Fenrir-John Bauer.jpg|Fenrisulven og Tyr (1911)
Fil:Här ska du få en bit av en trollört, som ingen mer än jag kan leta rätt på.jpg|Trollörten;  frå *Bland tomtar och troll* 
Fil:God kväll, farbror! Hälsade pojken.jpg|*God kväll, farbror! Hälsade pojken*; frå *Bland tomtar och troll* (1915)
Fil:John Bauer - Princess Tuvstarr gazing down into the dark waters of the forest tarn. - Google Art Project.jpg|*Tuvstarr*  


## Bakgrunnsstoff

* John Bauers Museum, Jönköping
* Malerier av John Bauer hos Projekt Runeberg
* John Bauergymnasenes nettstad
Site of Special Scientific Interest

**Site of Special Scientific Interest** eller **SSSI** («stad av særskild vitskapleg interesse») er ein status eit verneområde kan ha i Storbritannia. SSSI-området er grunnlaget for stadbasert naturvern etter britisk lov og dei fleste andre naturlege eller geologiske verneområde i Storbritannia er basert på desse, som nasjonale naturreservat, ramsarstader, *[[Special Protection Area]]* (særskild verneområde) og *[[Special Area of Conservation|Special Areas of Conservation]]* («særskild bevaringområde»). 

SSSI-område kan vidare delast inn i *biologiske SSSI* og *geologiske SSSI*. Fleire SSSI-område er både biologiske og geologiske. 

I Nord-Irland vert SSSI-stader kalla *Area of Special Scientific Interest* (ASSI).

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Site of Special Scientific Interest|Site of Special Scientific Interest]]» frå ,  den 21. februar 2010.*  

## Bakgrunnsstoff

*Walisiske SSSI 
*Engelske SSSI
*Skotske SSSI
*Nettside som finn næraste SSSI etter postnummer 
*Nordirske ASSI
Kalle Wiltersen

**Kalle Wiltersen** er ein figur i den litterære verda som den britiske forfattaren J.K. Rowling har skapt om Harry Potter og skulegangen på Galtvort. Kalle (fødd 12. desember 1972) er den andre sonen til Molly og Arthur, og bror til Ronny, Gulla, Perry, Fred, Frank og Rulle.

Kalle gjekk på Galtvort frå 1984 til 1991, og slutta ved skolen året før Harry Potter byrja der. Han hadde vore prefekt, og han var ein veldig god speidar for Griffing sitt rumpeldunklag. Sjølv om Kalle ifølgje Oliver Quist var god nok til å spille på det engelske landslaget, valde han istaden å reise til Romania for å arbeide med drakar. Han overtok mellom anna draken *Norbert* etter at Gygrid ikkje fekk behalde han.

Etter den andre oppreisninga av Fyrst Voldemort, var Kalle si oppgåve for Føniksordenen å forsøke å samle saman magikarar som ville slåst mot Voldemort i utlandet.
Nestor Bindebolt

**Nestor Bindebolt** er ein figur i den litterære verda som av den britiske forfattaren J.K. Rowling har skapt om Harry Potter og  skulegangen på Galtvort. Han er medlem av Føniksordenen og jobbar som svartspanar. Han er skildra som ein høg, skalla mann av afrikansk avstamming med gullringar og ein øyrering. Nestor Bindebolt vart fyrste gong introdusert i Harry Potter og Føniksordenen, og han jobba då som dobbeltagent for Føniksordenen innanfor Magidepartementet. Han var ansvarleg for leitinga etter Sirius Svaart, men sidan han visste at Svaart var uskuldig gav han Departementet falsk informasjon om at Svaart var i Tibet.

Bindebolt kjende Jakob Potter, men han var ikkje med i den originale Føniksordenen. Bindebolt var ein av dei som meldte seg frivillig til å hente Harry Potter frå familien Dumling og ta han med til *Grimolds plass 12*.

Bindebolt deltok i slaget i Mysteriedepartementet og prova der at han var ein dyktig duellant sidan han klarte å slåst mot to dødsetarar på ein gong. Likevel vart han såra av Bellatrix DeMons.

I Harry Potter og Halvblodsprinsen har Bindebolt kome seg igjen etter skadane han fekk i kampen i Mysteriedepartementet, og han jobbar nå undercover som ein sekretær på statsministeren sitt kontor, til vern for statsministeren.

I filmane vert han spelt av den britiske skodespelaren George Harris.

## Kjelder
Frank Langballe

**Frank Langballe** er ein figur i den litterære verda som av den britiske forfattaren J.K. Rowling har skapt om Harry Potter og  skulegangen på Galtvort. Han  er far til Nilus Langballe, ein student i Griffing ved Galtvort i same årskull som Harry Potter.

Frank og Alinda Langballe vart torturert til sinnssjukdom av ei gruppe dødsetarar leia av Bellatrix DeMons, noko som førte til at Nilus måtte bu hjå bestemor si medan foreldra vart sende til *St. Mungos hospital for magiske sjukdomar og skader*, der dei har vore sidan. Dette vart skildra som ei av tidas mest forferdelege brotsverk, spesielt sidan Alinda og Frank var veldig populære. Frank var ein av dei beste svartspanarane Magidepartementet hadde, men han hugsar ingenting seinare, og er sinnssjuk.

Frank sin tryllestav vart nytta av Nilus medan han gjekk på Galtvort, heilt til han knekte i Harry Potter og Føniksordenen, då han var med i kampen i Magidepartementet.

Ein trur at Frank er nokre få år eldre enn Jakob og Lilly Potter, sjølv om Rowling ikkje har stadfesta dette.

I filmen Harry Potter og Føniksordenen blir Frank Langballe spelt av James Payton.