open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Greenwich-observatoriet

**Greenwich-observatoriet** (engelsk *Royal Observatory, Greenwich*) er eit tidlegare observatorium i Greenwich sør i London i England, kjend for at lengdegraden gjennom hovudakselen på teleskopet i observatoriet har vore nytta som ålmenn nullmeridian sidan 1884.

## Historie
Observatoriet blei oppretta i 1675 av kong Karl II, som den første bygningen i Storbritannia laga berre med eit vitskapleg føremål. Karl II oppretta også tittelen «Kongeleg astronom» (*Astronomer Royal*) som direktør ved observatoriet. Sjølve bygget blei oppført av Christopher Wren. Det blei kalla Flamsteed House etter den første kongelege astronomen, John Flamsteed. Observatoriet gjorde astronomiske observasjonar og dreiv med stadig meir presis tidsmåling. Sidan midten av 1900-talet har dei astronomiske observasjonane vore gjort andre stader i England, og Greenwich-observatoriet er i dag museum. Det er ein del av maritime Greenwich som sidan 1997 har vore rekna som verdsarv av UNESCO.

Greenwich-observatoriet ligg på ein bakketopp i Greenwich Park med utsyn over Themsen.
Frå 1833 markerte det tidspunktet 13.00 GMT kvart døgn ved at ei raud kule blei senka frå eit spir på taket. Dette kunne brukast av skip på veg ut Themsen til å kalibrera ura sine.
Frå 1924 sende observatoriet seks pip, «the pips» eller Greenwich Time Signal, gjennom BBC radio ved byrjinga av kvar time. Pipa blir framleis send på fleire radiostasjonar til visse tider.

I 1960 blei Flamstead House ein del av det nasjonale maritime museet i Storbritannia. Observatoriefunksjonane under namnet *Royal Greenwich Observatory* eller *RGO* var då blitt flytte til Herstmonceux Castle i East Sussex på grunn av lysureining i Greenwich. Seinare flytta observatoriet vidare til Cambridge. Då RGO blei lagt ned i 1998, fekk Flamsteed House tilbake observatorium-namnet.

## Utstilling
Greenwich-observatoriet har i dag fleire utstillingar av ur og navigasjonsutstyr. Ein finn mellom anna John Harrison sine banebrytande kronometer her. Observatoriet har òg eit planetarium som opna i 2007.

## Kjelder

*History of the Royal Observatory ved nmm.ac.uk
* Time ball ved wwp.greenwichmeantime.com


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Royal Observatory, Greenwich|Royal Observatory, Greenwich]]» frå , og «[[:nb:|Greenwich-observatoriet]]» frå  den 28. august 2011.*  
 

## Bakgrunnsstoff

*
Club Banana

**Club Banana** er ein oppdikta klesbutikk i den amerikanske fjernsynsserien *[[Kim Possible]]*, som vert send på Disney Channel. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Kim Possible|Kim Possible]]» frå ,  den 28. august 2011.*
Rufus

**Rufus** er eit mannsnamn av latinsk opphav. Det tyder 'raud(leg)' eller 'raudhåra', og var opphavleg eit tilnamn. Rufus kan også vera eit engelsk slektsnamn avleidd av  Ruff eller Rough.

## Kjende namneberarar
;Antikken
*Gaius Musonius Rufus eller Musonius, romersk stoisk filosof i det første hundreåret
*Gaius Valgius Rufus eller Valgius Rufus, romersk forfattar

;Mellomalderen
*William Rufus eller Vilhelm II av England (1056–1100), son av Vilhelm erobraren
*Mutianus Rufus eller Konrad Mutian/Muth (1470-1526), tysk humanist

;Moderne tid
*Rufus Thomas (1917–2001), USA-amerikansk bluesmusikar
*Rufus Sewell (f. 1967), engelsk skodespelar
*Rufus Wainwright (f. 1973), kanadisk-amerikansk musikar

## Kjelder
Observatorium

**Observatorium** er nemninga på bygningar og andre konstruksjonar som er særskild innretta for  å gjere vitskaplege observasjonar av ulike naturfenomen, og dessutan nemninga på institusjonar som står for forskingsarbeid som bygger på slike observasjonar. Fyrst og fremst er det innretningar for astronomiske observasjonar, det vil seie observasjonar av verdsrommet, som har nemninga observatorium, men det finst òg meteorologiske, geodetiske og andre typar observatorium.

Moderne forskingsobservatorium vert ofte plassert på aude plassar for å unngå uheldige naturlege eller menneskeskapte påverknader på observasjonane. Soleis er ofte astronomiske observatorium bygd på høge fjelltoppar og langt frå busetnad for at jordas atmosfære og ljos og luftureining frå byar ikkje skal gjere seg gjeldande i for stor grad.
Ann Possible

**Ann Possible** er ein oppdikta figur i den amerikanske teiknefilmserien *[[Kim Possible]]*, som vert send på Disney Channel. Ho er mor til Kim, Jim og Tim Possible, og gift med James Possible. 

Fornamnet hennar har aldri vorte avslørt i serien, og ho har difor vorte kalla «fru Possible», «fru Dr.P», «Possible» eller variasjonar av mamma.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Ann Possible|Ann Possible]]» frå ,  den 28. august 2011.*
Tim Possible

**Timothy Possible **, kjend som **Tim Possible** er ein oppdikta figur i den amerikanske teiknefilmserien *[[Kim Possible]]*, som vert send på Disney Channel. Han er bror til Kim og Jim Possible, og foreldra er Ann og James Possible.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Jim og Tim Possible|Jim og Tim Possible]]» frå ,  den 28. august 2011.*
Kaffitraktar

Ein **kaffitraktar** er eit kjøkenapparat som vert nytta til å framstille kaffi. Apparatet varmer opp vatn som er fylt i eit eige rom, og fører det gjennom eit skålforma filter fylt med ei høveleg mengd brente, finmalne kaffibønner. Vatnet tek på den måten til seg smak, aroma og farge frå kaffibønnene før det renn ned i ei kanne som står på ei elektrisk varmeplate og held den ferdige kaffien varm.

For å få god kaffi, er det viktig at traktaren varmar opp vatnet til rett temperatur, at det vert nytta friskt vatn, og at traktaren og den tilhøyrande kanna er fri for gamle kaffirestar. Med jamne mellomrom må traktaren reinskast innvendig for kalkavleiringar ved at ein tek ei gjennomkøyring med vatn iblanda eit særleg reinskemiddel, etterfølgt av eit par gjennomkøyringar med reint vatn.

## Bakgrunnsstoff
Mandalskameratene

**FK Mandalskameratene** er ein fotballklubb frå Mandal i Agder. Klubben vart grunnlagd i 1912 som Aladdin. Klubbnamnet vart i 1918 endra til Mandalskameratene, eller *MK* som laget vert kalla lokalt. 

I 2020 spelte klubben i 3. divisjon.
Vêrskip

Eit **vêrskip** er eit skip som har som føremål å gjere faste meteorologiske observasjonar til havs kvar time, og radiosondeobservasjonar frå høgare luftlag kvar sjette time, i tillegg til oseanografiske og klimagassmålingar. Vêrskipa ligg i fast posisjon. Det har tidlegare vore opptil 13 vêrskip i Nord-Atlanteren, men i dag er det ingen att. Vêrskipa er dyre i drift, og observasjonane frå vêrskipa har vorte erstatta av meteorologiske observasjonar frå bøyar, satellittar og langtrekkande fly. Det er òg observasjonar frå boreriggar og frå mange skip i fart. Vinteren 2006 kravde likevel Noregs Miljøvernforbund at det skulle utplasserast eit vêrskip i Barentshavet, som ein del av oljevernberedskapen utanfor Finnmark.

Det første vêrskipet var den franske lastebåten «Carimare», som fekk utstyr for vêrobservasjonar og vart stasjonert i Nord-Atlanteren i 1938. Det opphavlege formålet med vêrskip var å tryggje flytrafikken over havet. Den internasjonale organisasjonen for sivil luftfart (ICAO) tok på seg ansvaret med å drive eit internasjonalt vêrskipssamarbeid, som starta opp i 1948. Den norske staten kjøpte og ombygde to engelske korvettar, «Polarfront I» og «Polarfront II», og posisjonerte dei på stasjon MIKE, 66° N og 2° Ø, der dei veksla i tenesta med ein månad kvar. «Polarfront I» var i teneste fram til 1974, medan «Polarfront II» var i teneste til 1976. I 1976 vart dei erstatta av det moderne og spesialkonstruerte vêrskipet MS «Polarfront», som var i drift fram til utgangen av 2009. Stasjonen hadde ein oseanografisk og atmosfærisk datarekke på over 50 år, frå havet ned til 1000 m djupne, frå forholda ved havoverflata og eit stykke opp i stratosfæren. Desse dataa vart rekna som viktige med tanke på overvakinga av mogelege klimaendringar. 

Verdas meteorologiorganisasjon overtok ansvaret for vêrskipstenesta i 1974. På det tidspunktet var det igjen fire vêrskipsstasjonar i Nord-Atlanteren. «Polarfront» alternerte i fleire år med det nederlandske vêrskipet «Cumulus» på stasjon MIKE, men sidan 1986 var «Polarfront» åleine på stasjonen. Det internasjonalen vêrskipssamarbeidet vart avvikla i 1990. Noreg og Storbritannia fortsette drifta av kvar sin vêrskipsstasjon, men Storbritannia la ned stasjonen sin LIMT i 1995. Sidan då var «Polarfront» det einaste vêrskipet i verda og det siste som vart avvikla. 

## Kjelder

**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:nb:Værskip|Værskip]]» frå ,  den 28. august 2011.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
**Værskipet Polarfront - Snart 60 år på stedet hvil 
**Station ’M’ (MIKE) 1949–2007  (engelsk)
**Værskipenes historie 
**Stasjon Mike - Meteorologi 
**Polarfront gjennom 50 år  (kronikk i Bergens Tidende av Reidun D. Hogstad)
**Norges Miljøvernforbund: Miljøvernforbundet vil ha værskip i Barentshavet 
**Rednings Skøyta: M/S Polarfront
Miley Stewart

**Miley Ray Stewart** (opphavleg *Chloe Stewart*), kjend som **Miley Stewart**, er ein oppdikta person i den amerikanske fjernsynsserien *[[Hannah Montana]]*, som vert send på Disney Channel. Karakteren vert spelt av Miley Cyrus.

Miley Stewart lever eit dobbeltliv. Om dagen er ho ein normal tenåringsjente og om natta er ho den berømte popstjerna Hannah Montana.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Miley Stewart|Miley Stewart]]» frå ,  den 28. august 2011.*
Meteorologisk satellitt

Ein **meteorologiske satellitt** eller **vêrsatellitt** er jordobservasjonssatellittar utstyrt med instrument for innsamling og overføring av meteorologiske data for vêrvarsling og/eller forsking. Nokre kan dessuten ta imot og vidareformidle data frå ubemanna meteorologiske stasjonar på bakken, bøyer eller frittflygande ballongar. Meteorologiske satellittar vert vanlegvis nytta i geostasjonære banar eller solsynkrone banar. Av viktige observasjonar finst skydekkebilete for dag og natt, temperaturmålingar frå landjorda og havoverflata, temperatur- og vassdampprofilar i atmosfæren, karbondioksid- og ozoninnhald, samt opplysningar om vind og nedbør.

Den første eksperimentelle meteorologiske satellitt var NASA sin Tiros 1, som vart skoten opp 1. april 1960, medan den første operative satellitten var ESSA 1, skoten opp 3. februar 1966. 

## Nokre vêrsatellittar
* METEOSAT - serie av satellittar med geostasjonær bane, driven av ESA og EUMETSAT.
* MetOp - polarbanesatellittar driven av ESA og EUMETSAT.
* NOAA - solsynkrone polarbane satellittar, drivne NASA og NOAA.
* GOES - satellittar med geostasjonær bane, drivne av NASA og NOAA.
* Meteor - serie sovjetiske/russiske vêrsatellittar.

## Kjelder
Nesøygodset

**Nesøygodset** var frå 1350 til 1600 ei samling større jordeigedomar i det som no er Bærum, Asker og Lier kommunar, og femna dessutan om heile dei to områda Åssiden og Bragernes i det som no er byen Drammen.

Hovudsetet for denne samlinga av eigedomar låg på Nesøya i noverande Asker kommune, men det er uklart i kor stor mon eigarane, som var av det danske adelskapet, budde her eller i Christiania (Oslo).
Lilly Truscott

**Lillian Truscott**, kjend som **Lilly Truscott**, er ein oppdikta person i den amerikanske fjernsynsserien *[[Hannah Montana]]*, som vert send på Disney Channel. Karakteren vert spelt av Emily Osment. 

Ho er bestevenninna til Miley Stewart. Når Miley Stewart er den berømte popstjerna Hannah Montana, er Lilly Truscott kjend som Lola Luftnagle (eller Lola LaFonda). 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:List of Hannah Montana main characters|List of Hannah Montana main characters]]» frå ,  den 28. august 2011.*
Varmsektor

Ein **varmsektor** er eit sektorforma område mellom ein varmfront og ein kaldfront.

I spissen på varmsektoren, oftast på nordsida på den nordlege halvkula, ligg eit lågtrykk eller ein okklusjon. Varmlufta vert pressa opp av kaldlufta og det vert ofte danna skyer, yr og tåke. Eit typisk varmsektor-vêr er mildvêr med skyer som heng lågt ned i fjellsida, med jamt yr store delar av dagen. 

Det kan falle store nedbørmengder om varmsektoren vert løfta av fjell. Der skyene sprekk kan det ofte bli særs varmt på sommarstid, medan det om vinteren kan føre til strålingsavkjøling slik at det blir kaldt vêr òg inne i varmsektoren. 

## Sjå òg
* Polarfront

## Kjelder
*
Barbaresco

**Barbaresco** er ein italiensk raudvin frå Piemonte. Vinen er laga av nebbiolodruer, er fyldig og har høgt alkoholinnhald. Han har hatt statusen *[[Denominazione di origine controllata]]* (DOC) frå 1966 og *Denominazione di Origine Controllata e Garantita* DOCG sidan 1980.

## Kjelder

*
Patt

**Patt** er ei stilling i sjakk der spelaren som er i trekket ikkje står i sjakk, men ikkje kan gjere noko lovleg trekk. Ei pattstilling avsluttar partiet med ein gong, med remis (uavgjort) som resultat.

I stillinga til høgre er svart i trekket. Kongen er sett patt. Patt kan vere ein viktig ressurs i sluttspelet for den spelaren som er i ferd med å tape. Denne stillinga i diagrammet er også eit eksempel på at i sluttspelet så kan ein bonde kan vere like mykje verdt som ei dronning. I denne stillinga, fordi den kvite kongen står så langt unna og ikkje kan hjelpe til, så kan kvit like gjerne akseptere patt sjølv om han var i trekket og kunne oppheve patten: Alternativet er å tillate at bonden går inn og blir dronning - med ei heilt lik stilling og remis som resultat.  
Pattstillinger av denne typen kan ofte redde ein spelar frå tap i ei til synes håplaus stilling.

Patt kan også oppstå med fleire brikker på brettet. Stillinga til venstre oppstod i partiet mellom Gelfand og Kramnik i 1994. Kramnik med dei svarte brikkene er i trekket. Han ligg under med to bønder og er på defensiven, og ville vere svært nøgd med uavgjort. Han spelte 67...Dc1! (sjå sjakknotasjon). Viss kvit no tar det svarte ubeskytta tårnet med 68.Dxd8, har svart eit pattforsvar med 68...Dh1+ 69.Kg3 Dh2+!, som tvingar kvit til å ta dronninga, slik at stillinga blir patt. (I partiet spelte Gelfand i staden 68.d5, men måtte likevel nøye seg med poengdeling.)

Ei brikke som blir ofra på denne måten for å skape ei pattstilling, kan kallast ein *desperadobrikke*. Det er mange eksempel på at spelarar har unngått å tape ved pattkombinasjonar. 

Her har vore fleire ulike reglar om kva resultatet skal bli når ei pattstilling har oppstått. I shatranj, som var ei tidleg form for sjakk, var det ein siger for den som sette patt. I England var patt faktisk ein siger for den som blei *sett* patt. I Spania på 1700-talet var patt ein halv siger for den som sette patt. I austre Asia fram til tidleg på 1900-talet var patt forbode, og eit trekk som sette ein motstandar patt var derfor ulovleg. Regelen om at patt var remis blei først vanleg akseptert i Europa på 1800-talet.

Den amerikanske problemisten Sam Loyd laga eit par partikonstruksjonar med patt. Den første viser ei av dei pattstillingane som som kan oppstå raskast: 1.e3 a5 2.Dh5 Ta6 3.Dxa5 h5 4.Dxc7 Tah6 5.h4 f6 6.Dxd7+ Kf7 7.Dxb7 Dd3 8.Dxb8 Dh7 9.Dxc8 Kg6 10.De6 patt. Den andre viser at patt kan skje med alle brikkene på brettet: 1.d4 d6 2.Dd2 e5 3.a4 e4 4.Df4 f5 5.h3 Le7 6.Dh2 Le6 7.Ta3 c5 8.Tg3 Da5+ 9.Sd2 Lh4 10.f3 Lb3 11.d5 e3 12.c4 f4 patt.


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Patt|Patt]]» frå ,  den 28. august 2011.*
Sjakkbrikke

**Sjakkbrikker** blir brukte i spelet sjakk, som blir spela på eit brett med 8 gonger 8 ruter. Kvar spelar har 16 brikker til rådvelde. Brikkene har to ulike fargar, vanlegvis nemnde som kvite og svarte, uavhengig av kva farge som er på brikkene. Brikkene har tradisjonelle namn etter rangposisjonar i mellomalderen. 

Kvar spelar har følgjande brikker når spelet startar: 

:Ein konge
:Ei dronning
:To tårn
:To springarar
:To løparar og
:Åtte bønder

## Offiserar
Alle brikkene utanom bøndene er offiserar. 
* Tårn og dronning blir kalla tunge offiserar
* Løpar og springar blir kalla lette offiserar

## Korleis brikkene går
Kvar brikke har sin eigen måte å bevege seg på brettet. Gjennom utviklinga av sjakkspelet gjennom historia, har måten dei ulike brikkene har bevega seg på, endra seg ein del. Tårnet og springaren har likevel bevega seg på same vis dei siste 1000 åra, så nokre gamle arabiske sjakkoppgåver vil framleis vere forståelege for notidas spelarar. 
:Sjå sjakk og artikkel for kvar enkelt brikke for korleis dei bevegar seg.

## Namn på brikkene og utforming
Namna på brikkene og utforminga av brikkene varierer etter språk og kultur. Utsjånaden kan vere stilisert etter internasjonal standard, utforma på kunstnarleg vis, eller laga som miniatyrstatuar av personane. Brikker har også blitt laga i alle moglege material. Ein del brikkesett har høg kunstnarisk verdi, og fine brikkesett kan vere samleobjekt.

Eit eksempel på historiske sjakkbrikker er Lewisbrikkene.
Motor Ed

**Edward Lipsky**, kjend som **Motor Ed**, er ein oppdikta figur i den amerikanske teiknefilmserien *[[Kim Possible]]*, som vert send på Disney Channel.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Motor Ed|Motor Ed]]» frå ,  den 28. august 2011.*
Gambit

Ein **gambit** er ei sjakkopning der ein spelar ofrar materiell for å oppnå andre fordelar, vanlegvis utviklingsforsprang. Vanlegvis er det ein bonde som blir ofra, men det finst også gambitar der ein ofrar ein løpar eller springar. Ein gambit der motstandaren svarar med å sjølv å ofre, spele gambit, blir kalla ein **motgambit**.

Ordet *gambit* blei først teke i bruk i sjakk av den spanske presten Ruy López de Segura. Ordet kjem frå italiensk *dare il gambetto*, «å setje eit bein fram» eller altså «å spenne bein på nokon», «krokfot». Lopez studerte og utvikla denne spelemåten, og dermed fekk det italienske ordet den spanske forma *gambito*, som deretter vart til det franske *gambit*, slik det også skrivst på norsk.

## Eksempel på gambitar
*Kongegambit: 1.e4 e5 2.f4
*Dronninggambit:  1.d4 d5 2.c4
: Dette er den mest spelte «gambiten», men er teknisk sett ikkje ein gambit sidan kvit straks kan vinne bonden tilbake etter 2. ..dxc4 3.Da4+
*Evans-gambit: 1.e4 e5 2.Sf3 Sc6 3.Lc4 Lc5 4.b4
*Rousseau-gambit 1.e4 e5 2.Sf3 Sc6 3.Lc4 f5
*Smith-Morra-gambit: 1.e4 c5 2.d4 med planen 2. ..cxd4 3.c3 dxc3 4.Sxc3
*Blackmar-Diemer gambit:  1.d4 d5 2.e4 dxe4 3.Sc3 med planen 4.f3
*Froms gambit: 1.f4 e5
*Staunton-gambit: 1.d4 f5 2.e4 
*Benkögambit: 1.d4 Sf6 2.c4 c5 3.d5 b5
*Budapest-gambit:  1.d4 Sf6 2.c4 e5
*Skotsk gambit: 1.e4 e5 2.Sf3 Sc6 3.d4 exd4 4.Lc4 
*Lettisk gambit: 1.e4 e5 2.Sf3 f5
*Elefantgambit: 1.e4 e5 2.Sf3 d5
*Englund-gambit: 1.d4 e5?!

## Bakgrunnsstoff
*Guide to Chess Gambits (Part 1) 
*Guide to Chess Gambits (Part 2)
Theodor Hesselberg

**Hans Theodor Hesselberg** () var ein norsk meteorolog og direktør for Det norske meteorologiske institutt i 40 år. 

Hesselberg voks opp på Voss, der far hans var prest.  Etter at han i 1899 tok eksamen ved Voss middelskole, flytta familien til Sunnmøre, medan Theodor byrja på gymnaset i Trondheim. Han tok examen artium i 1902, vart cand.real. i 1908 og dr.philos. i 1912 ved universitetet i Kristiania. Han arbeidde som assistent hos professor Vilhelm Bjerknes frå 1908 til 1915. Under Bjerknes arbeidde han i 1908 til 1912 i Kristiania og frå 1912 til 1915 i Leipzig. Han var medarbeidar i Vilhelm Bjerknes sin *Dynamic Meteorology and Hydrography* og skreiv mange avhandlingar, særleg innan dynamisk meteorologi, men òg om klimatologi. Mest kjend er arbeida hans og B. J. Birkeland om klimaendringar gjennom dei siste 200 åra. Saman med Olaf Devik utvikla han grafisk-matematiske metodar for å analysere rørsler i atmosfæren. Av dei viktigaste arbeida hans var ei avhandling av drifta til cirrusskyer, undersøkingar av indre friksjon i atmosfæren, samanhengen mellom trykkvariasjonar og rørsler av lågtrykk og samanhengen mellom trykk- og temperaturvariasjonar i atmosfæren. 

Frå 1915 til 1955 var han direktør for Det norske meteorologiske institutt. Han var president for Den internasjonale meteorologiske organisasjon (IMO) frå 1935 til 1946. For å fremje samarbeid innan geofysikken danna Hesselberg og andre geofysikarar Den geofysiske kommisjon i 1918, som gav ut *Geofysiske publikasjoner*, som han lenge var redaktør ro. 

I direktørtida til Hesselberg ekspanderte Det norske meteorologiske institutt sterkt, særleg vart vêrvarslingstenesta utbygd. Han spelte ei leiande rolle i det internasjonale samarbeidet i heile perioden frå 1919 til 1955. Han vart internasjonal respektert ikkje minst for innsatsen med å omskape IMO til SN-organisasjonen Den meteorologiske verdsorganisasjon (WMO).

Hesselberg var medlem av Det Norske Videnskaps-Akademi, Geografisk Selskaps råd og fleire utanlandske vitskapsakademi. Han var kommandør av den italienske Kroneorden, offiser av den franske Æreslegionen og vart utnemnd til riddar av 1. klasse av St. Olavs Orden i 1937.

## Kjelder
Svak vind

**Svak vind** er vindstyrke 2 på Beaufortskalaen. Det er den nest svakaste vindstyrken med ein vindsnøggleik på 1,6 til 3,3 m/s eller 7-11 km/t. Den eldre sjønemninga er laber bramseils kuling. 

## Verknad på land
Ein kan kjenne vinden. Blada på trea rører seg. Vinden kan løfte små vimplar. 

## Verknad i fjellet
Kjennest godt i sterk kulde. Snøfillene rører seg meir horisontalt enn vertikalt. 

## Verknad på sjøen
Små korte, men tydelege bølgjer (0,2 m) med glatte kammar som ikkje brekker. 

## Andre språk

## Kjelder
Subboreal tid

**Subboreal tid** er ein klimaperiode som varte frå kring 3900 til 500 f.Kr. Han er kjenneteikna i Skandinavia ved varme, tørre somrar og kalde vintrar. Perioden utgjer det siste avsnittet i den postglasiale varmetida. I skogen fekk varmekjære tre som lind, hassel, eik og ask større utbreiing. 

## Kjelder
*
Subatlantisk tid

**Subatlantisk tid** er ein klimaperiode frå kring 500 f.Kr. (tidleg i jernalderen) og fram til i dag. 

I Skandinavia er han kjenneteikna av forholdsvis kjølig og fuktig klima. I skogen fekk tre som bøk og gran større utbreiing. 

## Kjelder
Sprøhagl

**Sprøhagl** (METARkode: **GS**) er ei form for hagl som er danna av underkjølte vassdropar som møter og frys på fallande snøflak, og dannar 2&ndash;5 mm kuler med rim. Dei er kvite og ugjennomsiktige og går lett i stykke når dei treffer ein hard bakke. Dei fell gjerne i temperaturar nær 0&nbsp;°C og er typisk for vinterlege kaldluftframstøyt over temperert hav.

## Kjelder
Sommardag

**Sommardag**, **sommarnatt**, **sommarmål** eller **sommarmålsdag**  i folketrua vert rekna som 14. april, den første dagen i det nordlege sommarhalvåret. Dette er ein av merkedagane som er førkristen og folkeleg. 

På primstavane finn vi oftast eit tre med lauv. På Vestlandet og i Valdres var det heilt opp mot nyare tid arbeidsforbod, medan sommardagen i andre bygdelag var halvhelg. På Austlandet åt ein sommargraut. I ytre Hordaland var sommardagen første sådag, og i store delar av Sør-Noreg flyttedag for tenarar. Som vêret var denne dagen skulle det verte i tre veker i Beitestad eller sju veker i Verdal. Over heile landet var frost og snø varsel om ein dårleg og kald vår, medan ein varm sommardag spådde god sommar. Som vêret var sommardagen, vart avlingane om hausten i Gudbrandsdal. Ein klår sommardag tydde godt år i Seljord. 

## I meteorologien
I meteorologien er sommardag ein dag med maksimumstemperatur over 25 °C. I Norden nyttar ein ei grense på 20 °C (maksimumstemperatur) som definisjon på ein nordisk sommardag.

## Kjelder
*
Solsøyle

**Solsøyle** eller **lyssøyle** er ei kvit eller svakt raudleg lysande, vertikal søyle opptil ca. 20° over og under sola. Fenomenet kan ein sjå omkring solnedgang og soloppgang, og skuldast at sollyset blir reflektert frå over- eller undersida av flate iskrystallar som fell med dei speglande flatene omtrent horisontalt. Bruk av snøkanon kan òg føra til at det dannar seg lyssøyler. 

## Galleri

Fil:FairbanksUAFLightPillars.jpg|Lyssøyler frå arbeidslysa ved University of Alaska Fairbanks (J. Hall)
Fil:Sunset in Saguaro National Park.JPG|Solnedgang med solsøyle nær Tucson i Arizona.
Fil:Sun pillar and kitesurfers.jpg|Solsøyle i San Francisco i California.
Fil:LakeLucerneSunPillar.jpg|Solsøyle over Lucernesjøen i Wisconsin.
Fil:Light-Pillar-over-Rubble.jpg|Solsøyle i solnedgang nær Toronto i Ontario.


## Referansar
Solskinsmålar

**Solskinsmålar**, **solskinsautograf** eller **solskinsregistrator** er eit instrument som nedteikner kor lenge solskinet varer. Den tradisjonelle solskinsmålar utvikla på 1800-talet av britane Campbell og Stokes er ei glaskule som samlar sollyset slik at det brenn spor i eit papir med tidsskala. Ein kan lese av den tid solstrålene har vore sterke nok til å svi papiret. Solskin som er svekka av tynne skyer eller forureina luft, vil ofte ikkje bli registrert på denne måten sjølv som solskiva kan sjåast. I dag nyttar ein ofte metodar basert på lysceller og elektroniske registreringar.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Embrik Bergaplass

**Embrik Bergaplass** () var ein norsk folkemusikar frå Leveld i Ål kommune i Hallingdal.

Bergaplass var av dei fremste utøvarane, og ein viktig tradisjonsbærar for den særmerkte tradisjonen med bygdedans på durspel som slo rot i Hallingdal, då durspelet kom på marknaden frå slutten av 1800-talet. Han hadde spel mellom andre etter far sin Lars Bergaplass og «Vetle-Ole» Oleivsgard.

## Utgjevingar
* *Har du kji' hoppa* (1980)
* *Spelemann og låttesmed* (2004)

## Kjelder
London Tipton

**London Leah Tipton**, kjend som **London Tipton**, er ein oppdikta person i dei amerikanske fjernsynsseriane *[[Zack og Codys søte hotelliv]]* og *[[Det søte liv til sjøs]]*, som vert sendt på Disney Channel. Karakteren vert spelt av Brenda Song. 

Ho har hatt gjestroller i *[[Magikerne på Waverly Place]]* og *[[Hannah Montana]]*, som også vert sendt på Disney Channel.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:London Tipton|London Tipton]]» frå ,  den 29. august 2011.*
Mastère Spécialisé

**Mastère Spécialisé**, forkorta **MS** eller **Specialized Master** eller **Advanced Master** er ei grad i ingeniørtjenester eller bedriftsleiing, typisk ingeniørtjenester eller økonomi og leiing innanfor høgare utdanning, etablert i 1986 av fransk *Conférence des Grandes Écoles*.

Ei fransk MS-grad tar vanlegvis eitt år, inkludert et internship på minst fire månader.

Det er MS på mange felt, som luftfart, informatikk, biologi og forvaltning.

## Bakgrunnsstoff
*Conférence des Grandes Écoles
*Mastères Spécialisés
Maddie Fitzpatrick

**Madeline Margaret Genevieve Miranda Catherine Fitzpatrick**, kjend som **Maddie Fitzpatrick**, er ein oppdikta person i Disney Channel-seriane *[[Zack og Codys søte hotelliv]]* og *[[Det søte liv til sjøs]]*. Karakteren vert spelt av Ashley Tisdale. 

Ho har hatt ei gjesterolle i Disney Channel-serien *[[Hannah Montana]]*.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Maddie Fitzpatrick|Maddie Fitzpatrick]]» frå ,  den 29. august 2011.*
Halo

**Halo** har fleire tydingar: 
* religiøs halo, ein lysande ring rundt eit hovud eller person i kunst. 
* halo i meteorologi, ein lysande ring rundt sola eller månen. 
* halo i geologi, ei randsone som er danna ved omvandling eller fargeendring. 
* Halo-spela, ein serie videospel.
Zack og Cody Martin

**Zack og Cody Martin** er oppdikta tvillingar i Disney Channel-seriane *[[Zack og Codys søte hotelliv]]* og *[[Det søte liv til sjøs]]*.   Zack vert spelt av Dylan Sprouse og Cody av Cole Sprouse. 

Tvillingane har hatt gjesteroller i Disney Channel-seriane *[[That's So Raven]]*, *[[Magikerne på Waverly Place]]*, *[[Hannah Montana]]* og *[[I'm in the Band]]*.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Cody Martin|Cody Martin]]» frå , den 29. august 2011.*
Borknagar av Borknagar

***Borknagar*** er debutalbumet til det norske bandet med same namn. Innspelinga skjedde utpå hausten i 1995 og plata kom ut i februar 1996.Dette er det einaste albumet der bandet brukar norsk i teksten, det er òg det einaste heilnorske svartmetallalbumet deira. Dei seinare albuma skulle verta noko meir melodiske og progressive. Bassisten Infernus slutta ei stund etter utgjevinga i 1996. Dette var siste gongen bandet brukte den mellom svartmetallband populære Grieghallen som innspelingsstudio.

## Innhald

## Medverkande

;Borknagar
*Garm – vokal
*Øystein G. Brun – elektrisk og akustisk gitar
*Ivar Bjørnson – keyboard
*Infernus – bassgitar
*Grim – slagverk

;Produksjonsmedverkande
*Produsert av Borknagar og Pytten
*Spelt inn og miksa av Pytten

## Lenkjer
*Borknagar-Borknagar  (1996 Debut Album at Borknagar.com)
*York, William: *Borknagar Review* allmusic.com, vitja den 29.08.11 lenkje
Halo i meteorologi

Ein **halo** (frå gresk ἅλως; òg kjend som **nimbus**, **solring** eller **månering**) er eit optisk fenomen skapt av iskrystallar som fører til farga eller kvite bogar og flekkar på himmelen. Mange er nær sola er månen, medan andre er andre stader og til og med på motsett side av himmelen. Dei kan òg dannast kring kunstige lys i særs kaldt vêr når iskrystallar kalla diamantstøv driv i lufta. 

Det er mange typar ishaloar. Dei vert produserte av iskrystallar i cirrusskyer, 5-10 km opp i lufta i den øvre troposfæren. Forma og orienteringa av krystallane er avgjerande for kva type halo ein får. Lys vert reflekter og brote av iskrystallane og kan dele seg opp i forskjellige fargar på grunn av spreiing. Krystallane oppfører seg som prisme og speglar, og bryt og reflekterer sollys mellom sidene sine, og sender lyset i diverse retningar. 

Atmosfæriske fenomen som haloar vart nytta som vêrteikn før meteorologien vart utvikla. 

Andre vanlege optiske fenomen som omfattar vassdropar i staden for iskrystallar er glorie og regnbogen. 

## Ulike former

Haloar kan ta ei rekke ulike og til dels kompliserte former. Vanlegaste er ein farga ring, med den raude fargen inst, kring sola eller månen i ein vinkelavstand på 22°. Ringen skuldast brytingar i sekskanta prismeforma krystallar når lysstråler går gjennom to sideflater som forlenga skjerer kvarandre i ein vinkel på 60°. Denne haloforma er typisk for slørskyer (cirrostratus), som ofte er eit første varsel om at eit nedbørområde nærmar seg. Ved sterk høgdevind vil iskrystallane vere tilfeldig orientert i rommet, derfor ser ein ein ring.

## Lyssøyle

Ei lyssøyle eller solsøyle er ei vertikal søyle av lys frå sola nær soloppgang eller solnedgang, men kan opptre under sola, særleg om observatøren står i høgda. Dette vert skapt av sekskanta plate- eller søyleforma iskrystallar. Det vert ofte skapt av vassdropar i lufta. 
Light pillars can also form around the moon, and around street lights or other bright lights.  Pillars forming from ground-based light sources may appear much taller than those associated with the sun or moon.  Since the observer is closer to the light source, crystal orientation matters less in the formation of these pillars.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Halo (optical phenomenon)|Halo (optical phenomenon)]]» frå ,  den 29. august 2011.*  
 

## Bakgrunnsstoff

* Halo explanations and image galleries at Atmospheric Optics
* Meteoros AKM - Halo explanations and image galleries
* Halo reports of interesting halo observations around the World
* Southern Hemisphere Halo and other atmospheric phenomena 
* Moon Halo Gallery 
* Halo in Chisinau Moldova (photo and video
* Sun Halo appeared in Padang after the earthquake
Bisol

**Bisol** (latin, frå gresk, **parhelion**) eller **solhundar** er eit nokså vanleg atmosfærisk optisk fenomen, som opptrer når sollys blir reflektert frå og brote av små iskrystallar i cirrus- eller cirrostratusskyer. Dei opptrer normalt som eit ljos og nokre gonger fargerik flekk på himmelen, omkring 22° til venstre, høgre eller begge sider for sola.

For at fenomenet skal opptre må skyene bestå berre av iskrystallar, noko som krev ein temperatur på omkring –40&nbsp;°C. Det opptrer difor berre i ekstremt kalde regionar eller med eit skydekke på godt over 7000 m. Det er spesielt hyppig hendande i Antarktika. 

Òg månelyset kan brytast på denne måten, og det vert då kalla *bimåne*. 

## Bakgrunnsstoff
SODAR

**SODAR**  (**SOnic Detection And Ranging**), òg skrive sodar, er eit instrument som sender ut lydbølgjer som vert reflektert frå atmosfæren og så registrert. Refleksjonen blir dopplerforskyvd når lufta flyttar seg, og slik kan ein få informasjon om middelvind og turbulens frå forskjellige lag oppover i lufta. Sodaren eignar seg godt til å avsløre vindskjer, som er endring av vind over kort vertikal eller horisontal utstrekning i dei nedste 1000 m når det bles lite på bakken. Det er likevel store feilkjelder ved sterk vind der instrumentet er plassert. 

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*International Society of Acoustic Remote Sensing of the Atmosphere and Oceans
*ARM Climate Research Facility
Lugburz

***Lugburz*** er det fyrste studioalbumet til det austerrikse svartmetallbandet Summoning. Albumet vart spelt inn i slutten av 1994 og utgjeve i mars året etter. Albumet er for det meste samansett av forskjellige demospor som er utgjeve i formatet *Lugburz*. Tittelen kjem av ordet *Lugbúrz* som tyder «Mørkt Tårn» på mørk tale, eit oppdikta språk utvikla av J.R.R. Tolkien, i samband med bokserien om Midgard. Ordet viser til tårnet i Barad-dûr.

Albumet skil seg ein del frå dei fylgjande albuma, sidan dei er meir atmosfærisk og rolegare enn *Lugburz*. Dei fleste grunnleggjande riffa vart komponert med bassgitar, og gitarriffa og melodien vart sidan lagt på. 

## Innhald

## Medverkande
*Silenius – støttevokal, bassgitar, tangentfjøl
*Protector – vokal, elektrisk gitar, tangentfjøl
*Trifixion – slagverk
*Pazuzu – vokal

## Kjelder
*Heimesida åt Summoning: *Lugburz* lenkje
Liestal

**Liestal** (tidlegare *Liesthal*) er ein by og ein kommune i det nordlege Sveits. Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Sidan 1832 har byen vore hovudstad i kantonen Basel-Landschaft og i distriktet Liestal. Bysentrum ligg 327 meter over havet. Liestal er ein industriby. 

### Geografi
Liestal ligg 17 km sør for byen Basel. 58,7 % av flatevidda i kommunen er skogdekt, 23,9 % er bebygd og 16,4 % er landbruksareal. Elva Ergolz renn frå sør til nord gjennom kommunen. 

Liestal sine grannekommunar er Füllinsdorf, Arisdorf, Hersberg, Lausen, Bubendorf, Seltisberg, Nuglar-Sankt Pantaleon og Frenkendorf.

### Samferdsle
Liestal ligg ved jarnvegslinja Köln – Basel – Chiasso – Milano. Andre snøggtog knyter byen saman med andre byar i Sveits. Også pendeltog til Basel stoggar i Liestal.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Liestal|Liestal]]» frå ,  den 29. august 2011.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*Offisiell nettstad (tysk)
*
Thun

**Thun** (fransk *Thoune*) er ein kommune i distriktet Thun i kantonen Bern i Sveits.  Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Byen er hovudstad i distriktet. Byen Thun ligg der elva Aare renn ut frå Thunsjøen. Byen vert rekna som porten til Berner Oberland.

Hovudnæringane i Thun er turisme, våpen- og metallindustri, forlagsverksemd og næringsmiddelindustri.

Namnet *Thun* kjem av keltisk «dunum», og byen har vore bebudd sidan yngre steinalder. Byen har eit slott bygt på 1100-talet under hertugane av Zähringen. Thun fekk byrettar i 1264, og vart underlagt Bern i 1384.

Skirennaren Bruno Kernen er frå Thun.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Thun|Thun]]» frå ,  den 29. august 2011.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* Thun.ch (tysk) – offisiell nettside
* Turistinformasjon
Snømålar

**Snømålar** er ein behaldar for oppsamling av snø og avgjersle av nedbørsmengd. I Noreg nyttar ein behaldarar med kjend opning, ofte omgjeve av sin skjerm som skal hindre at snøen virvlast vekk frå målaren. 

Måling av snødjupne vert gjort med ein stav gradert i centimeter som om hausten vert sett ned ein stad der snøen plar å ligge jamt. Det vert òg nytta bevegelege målestavar for å ta stikkprøvar over eit område. 

## Sjå òg
*Snøbrett
*Snøpute
*Regnmålar

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Snøkrystall

Ein **snøkrystall** er ein krystall av is som aleine eller i grupper dannar ein enkelt snøfnugg. Snøkrystallane er i hovudsak sekskanta, men kan ha uendeleg mange former. Kva slags form dei får er avhengig av kva temperaturen er i augneblikket dei vert danna. Truleg er fordelinga om lag slik: 
* Frå -30 til –15 °C: sekskanta plater eller prisme
* Frå –15 til –12 °C: stjerner
* Frå –12 til –8 °C: plater
* Frå –8 til –3 °C: mange former. 

Den vidare utviklinga av krystalla er avhengig av eit komplisert samspel mellom luftfukt, temperatur og liknande. 

## Sjå òg
*Snøkrystall av papir

## Kjelder
Ishimmel

**Ishimmel**, **isblink**, **islyse** eller **isglan** er eit kvitt eller gulaktig gjenskin på undersida av skyene som kjem av at ei isflate reflekterer lyset opp mot skyene. Det er hovudsakleg å sjå ved lågt skydekke, som stratus og stratocumulus.

Pakkis kan på denne måten gje seg til kjenne på stor avstand. Tilsvarande ser ein mørk vasshimmel over open sjø, så fenomenet kan utnyttast til navigering i delvis islagte havområde. Dette har vorte utnytta av inuittar og ved utforskinga av nordvestpassasjen. 

## Snøhimmel
Liknande fenomen er snøblink eller snøhimmel og landhimmel som kjem av den forskjellige lysrefleksjonen frå ei snødekt vidde og eit relativt snøfattig skoglandskap. Dette er tydleg om våren når snøen har falle frå trea og byrja å smelte, medan det enno er samanhengande snødekke i fjellet. 

## Sjå òg
* Vasshimmel

## Kjelder

----
**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:nb:Ishimmel|Ishimmel]]» frå ,  den 29. august 2011.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Vasshimmel

**Vasshimmel** er eit optisk fenomen som er nært knytt til ishimmel.

Fenomenet oppstår i område med mykje is og lågt skydekke, og finst nesten berre heilt nord eller heilt sør på jorda i Antarktis og Arktis. 

Når lyset treffer det blå havet, vil noko av det verte reflektert slik at det er mogeleg for oss å fysisk sjå vatnet. Noko av lyset vert derimot òg reflektert tilbake og opp mot dei lågtliggande skyene og får det til å sjå ut som mørke flekkar under somme av skyene. Desse skyene kan vere synlege, sjølv om ein ikkje kan sjå sjøen og slik kan ein på avstand finne ope vatn i eit islagt område. Fridtjof Nansen og assistenten hans Hjalmar Johansen nytta dette fenomenet for å finne vassvegar i den mislukka Nordpolekspedisjonen deira, og det same gjorde Bernacchi og Sir Douglas Mawson i Antarktis. 

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Water sky|Water sky]]» frå ,  den 29. august 2011.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
*Mawson, Sir Douglas; *The Home of the Blizzard*
*Reed, William; *The Phantom of the Poles* 1906


## Bakgrunnsstoff
*Water Sky and Ice Blink
Snøfokk

**Snøfokk**, **snøfok**, **drev** (eller berre **fok**/**fokk**) er snø som i sterk vind vert virvla opp frå bakken i slike mengder at sikta vert dårlegare. 

Frisk bris (omkring 10 m/s) vil føre til at tørr nysnø vil drive lågt over snøflata, gjerne under augehøgde. Ved stiv til sterk kuling (15-20 m/s) vil snøen virvlast høgt opp og gje sterk siktreduksjon. Snøkrona blir slipt til eit slags ismjøl som pakkar seg tett saman og gjev dårleg gli for skia. Snøfokk opptrer ofte saman med snøfall og medverkar sterkt til å auke faremomentet under fjellturar. 

METAR-koden for snøfokk er BLSN, som står for engelske «blowing snow» (blåsande snø).

## Sjå òg
* Snøstorm
* Snømyrkre

## Kjelder
Sno

**Sno** er ein kald vind av moderat styrke.

Sno skuldast ofte «drenering» av kald luft i rolege vêrsituasjonar med sterk utstråling. Elve- eller dalsnoen følgjer terrenget frå høgare mot lågare nivå, sidan kald luft er tyngre enn varmare luft. Kaldlufta har derfor mange likskapstrekk som rørsla til vatnet. 

## Sjå òg
*Vindavkjøling

## Kjelder
*
Slagregn

**Slagregn** er den horisontale komponenten av skrått innfallande regn. Slagregn opptrer når vind og regn førekjem samstundes, og er viktig å ta omsyn til ved utforming av ytterveggar og fuger i desse. Veggløysingar som fungerer godt i slagregnfattige strøk, kan vere heilt ubrukbare i område med stor slagpåkjenning.

## Kjelder
Dirt Box

***Dirt Box*** er det fyrste og siste albumet – med full lengde – åt det tyske rockebandet Blackwater Park. Albumet vart innspelt og utgjeve i 1971. Blackwater Park var ein av mange tyske band som valde ein britisk vokalist. 

Albumet byggjer på angloamerikanske bluesrytmer i ein litt tyngre ugåve og hardt progressivt spel, men jamvel byr ikkje albumet på noko banebrytande eller revulosjonerande. Musikkekspertar meinte at albumet kunne oppfattast keisamt, sidan *Dirt Box* baserte seg på noko som allereie var utprøvd og produsert på slutten av 60-talet. Albumet vert sett annleis i dag, fordi mange meiner det har påverka både seinare hardrock-musikk i like stor grad som *[[Master of Reality]]* av Black Sabbath og *[[Kingdom Come]]* av Sir Lord Baltimore. Reaksjonen og utsalet i 1971 kunne vore betre, og av den grunn er albumet noko undervurdert og lite kjent. Likevel får *Dirt Box* ei fotnote i utviklinga av seinare hardrock- og metallmusikk.

## Innhald

## Medverkande
*Richard Routledge – vokal, rytmegitar, lyrikk
*Michael Fechner – elektrisk gitar
*Andreas Scholz – bassgitar
*Norbert Kagelmann – perkusjon, slagverk

## Kjelder
*Rivadavia, Eduardo: *Dirt Box Review* allmusic.com Vitja 31.08.11 lenkje
*7-FLOOR: *Blackwater Park – Dirt Box* blogspot.com Vitja 30.08.11 lenkje

## Bakgrunnsstoff
Lenkje til spor 6
Šihččajávri

**Šihččajávri** (tidlegare *Siccajavre*) er ein innsjø i Kautokeino kommune i Finnmark, rundt 30&nbsp;km søraust for Guovdageaidnu (Kautokeino) tettstad, nær grensa til Finland.

## Meteorologisk stasjon
Det står ein manuell meteorologisk stasjon ved innsjøen som måler lufttrykk, temperatur, fukt, vind, nedbør og snødjupne samt gjev vurdering av skykarakteristikkar, sikt, vêrtype og tilstanden på marka. Observasjonane vert sende til Meteorologisk institutt 3 - 8 gonger i døgnet. Stasjonen har vore i drift sidan 1912 og står for fleire vêrrekordar og er kjend for dei låge temperaturane.

## Šihččajávri fjellstove
Statens fjellstue på kring 100 kvadratmeter. Šihččajávri fjellstove er i Statsbudsjettet definert som ein ikkje-inntektsgjevande eigedom.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Šihččajávri|Šihččajávri]]» frå ,  den 29. august 2011.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
* Statsbygg
* Oversikt meteorologiske stasjoner 
* der ingen skulle tru at nokon kunne bu
Sefyr

**Sefyr** er ei poetisk nemning om ein mild eller svalande vestavind. Omgrepet stammar frå gresk *zefyros*, 'vestavind', som var personifisert som Sefyros i gresk mytologi.

Sefyr kan også visa til lette klede, særleg om ein type fintråda, glatt og mønstra bomullsstoff.
Sefyrgarn er ein garntype av fin ull som er laust tvinna.

## Sjå òg
*Zephyr

## Kjelder
Vestavind

**Vestavind** er ein vind som kjem frå vest og blæs i ein austleg retning. 

I middelhavsland er poniente namnet på ein vestavind, mistral ein kraftig nordvestleg vind og libeccio vestleg eller sørvestleg vind.

## I kulturen
I europeisk tradisjon har vestavinden vanlegvis vore rekna som den mildaste og mest gunstige av dei retningsvindane.

I gresk mytologi var Sefyros personifikasjonen av vestavind, og den som førte med seg vår og tidlege sommarbrisar. Det romerske tilsvaret hans var Favonius. 

I egyptisk mytologi er Hutchai guden for vestavinden. Han blei skildra som ein mann med hovudet til ein orm.

Geoffrey Chaucer skreiv om Zephyrus sin «swete breth», eller søte pust.

I irokesartradisjon blir vestavinden ført av Dajoji, eller Panteren, og er rekna som skremmande og valdsam.

### Galleri

TheWestWindByGouldSide.jpg|*West Wind* av Thomas Ridgeway Gould.
WinslowHomer-West Wind 1891.jpg|*The West Wind* (1891) av Winslow Homer.
George Bellows West Wind.jpg|*West Wind* (1913) av George Bellows 
Tom Thomson - The West Wind - Google Art Project.jpg|*The West Wind* (1917) av Tom Thomson.
Mother West Wind - Bertha Lum. LCCN90712797.tif|*Mother West Wind* (1920) av Bertha Lum.


## Sjå òg
* Austavind
* Fremantle Doctor
* Poniente
* Nordavind
* Sønnavind
* Vestavindsbeltet
* Eros og Psyke

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:West wind|West wind]]» frå ,  den 20. desember 2023.*
Distriktet Thun

**Distriktet Thun** er eitt av ti distrikt (tysk: *Verwaltungskreis*) i kantonen Bern i Sveits. Thun har ei flatevidd på 321,9 km² og hadde 104&nbsp;092 innbyggarar i 2010. Distriktet høyrer til den administrative regionen Oberland.

Distriktet Thun, som har hatt sin storleik sidan 2010, består av 35 kommunar. Dei mest folkerike kommunane er Thun, Steffisburg, Heimberg, Uetendorf og Sigriswil. Dei andre kommunane er Amsoldingen, Blumenstein, Buchholterberg, Burgistein, Eriz, Fahrni, Forst-Längenbühl, Gurzelen, Heiligenschwendi, Heimberg, Hilterfingen, Höfen bei Thun, Homberg, Horrenbach-Buchen, Kienersrüti, Niederstocken, Oberhofen am Thunersee, Oberlangenegg, Oberstocken, Pohlern, Reutigen, Schwendibach, Seftigen, Teuffenthal, Thierachern, Uebeschi, Unterlangenegg, Uttigen, Wachseldorn, Wattenwil og Zwieselberg. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Thun (Verwaltungskreis)|Thun (Verwaltungskreis)]]» frå ,  den 29. august 2011.*
Burgdorf i Bern

**Burgdorf** (fransk *Berthoud*) er den største byen i Emmental i kantonen Bern i Sveits.  Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Kommunesenteret ligg 533 meter over havet. Han var hovudstad i distriktet med same namn fram til 2010, då han vart ein del av det nye distriktet Emmental.

### Bysoge
Borga, som byen har namn etter, vert nemnd første gongen i 1130. Ved borga danna det seg eit samfunn som var i snøgg vekst. År 1273 vart dei første bylovene for Burgdorf nedskrivne, dei såkalla *Goldene Handfeste*.

Frå 1384 vart Burgdorf underlagd byen Bern.

Mellom 1800 og 1804 var Johann Heinrich Pestalozzi lærar i Burgdorf. Då utvikla han dei pedagogiske metodane som han publiserte i verket *Wie Gertrud ihre Kinder lehrt*.

I 1899 kunne ein take i bruk ei jarnvegslinje frå Burgdorf til Thun. Det var den første heilt elektriske jarnvegen av større storleik i Europa.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Burgdorf BE|de:Burgdorf BE]]» frå ,  den 29. august 2011.*  
 

## Bakgrunnsstoff

*http://www.burgdorf.ch
*http://www.schloss-burgdorf.ch
*
Bondeforvandling

**Bondeforvandling** er eit uttrykk i sjakk for forvandlinga av ein bonde som når den siste rada på motsett side av sjakkbrettet – for kvite bønder den åttande rada på sjakkbrettet, for svarte bønder den første rada – til ei dronning, ein springar, ein løpar eller eit tårn av same farge, etter spelaren sitt frie val. Forvandling til konge er ikkje mogleg. Det er heller ikkje mogleg å la bonden bli verande bonde på sisterada, den blir etter sjakkreglane straks ein av desse fire offiserane. Det er heller ikkje lov å forvandle til ei brikke av motsett farge.

Sidan dronninga er den klart sterkaste brikka på sjakkbrettet, skjer over 99 % av forvandlingar i praksis til dronning. Somme gongar kan det likevel vere best å velje ei anna brikke, for eksempel for å unngå at motstandaren blir sett patt, eller ein vel springar for å få til eit dobbeltangrep med springaren, gjerne kalla ein gaffel.

Forvandlinga er uavhengig av kva for nokre brikker motstandaren har teke. Det er mogleg å spele med to eller fleire dronningar, eller med fleire enn vanleg av dei andre offiserane. Viss ei ekstra dronning ikkje er tilgjengeleg, er det vanleg å la eit tårn som står opp ned, gjere same nytta. I  turneringssjakk er dette likevel ikkje lovleg. Etter Verdssjakkforbundet FIDE sine reglar for sjakkturneringar har ein spelar som har fått sett bonden på forvandlingsfeltet, rett til å stoppe klokka, til ein offiser av ønskt slag er tilgjengeleg for å fullføre trekket. 

## Fotnotar