open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Narew

**Narew** (gamalprøyssisk og  litauisk Naura, belarusisk Нараў) er ei elv som renn i vestlege område av Belarus og nordaustlege delar av Polen. Ho er ei av sideelvene til Vistula og med ei lengd på 484 km (36 km i Belarus og 448 i Polen) er ho den femte lengste elva i Polen. Nedslagsfeltet er 75&nbsp;175 km&sup2; (58&nbsp;873 i Polen).

Narew spring ut i Belarus og munnar ut i Vistula i Polen. Delen av elva mellom Zegrzereserovaret, der ho tek imot Vestre Bug, og Vistula, vert stundom kalla Narwio-Bug. 

## Byar og landsbyar

* Suraż
* Łapy
* Tykocin
* Łomża
* Nowogród
* Ostrołęka
* Różan
* Pułtusk
* Serock
* Nowy Dwór Mazowiecki
* Modlin
* Piątnica
* Drozdowo

## Historisk

6. september 1939 prøvde den polske hæren å nytte Narew som forsvarslinje mot dei tyske angrepa under invasjonen av Polen i 1939. Forsvarslinja vart gjeve opp dagen etter og dei flytta bakover til Vestre Bug sidan dei tyske styrkane allereie hadde brote gjennom forsvaret. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Narew River|Narew River]]» frå ,  den 10. februar 2007.*
Drut

**Drut** (belarusisk Друць, russisk Друть) er ei elv i Belarus, og ei av sideelvene til Dnepr. Ho har sitt utspring i høglandet Orsja på Den belarusiske ryggen og renn gjennom provinsane Vitebsk, Mogilev og Homiel. 

Elva renn mellom anna igjennom byane Tolotsjin og Rogatsjev. Tsjihirin-reservoaret som ligg i elva har eit areal på 21,1 km².

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Drut River|Drut River]]» frå ,  den 9. februar 2007.*  
 

## Bakgrunnsstoff
Horyn

**Horyn** eller **Haryn** (belarusisk Гарынь, ukrainsk Горинь) er ei sideelv til Prypjat, som renn gjennom Ukraina og Belarus. Ho har ei lengd på 659&nbsp;km, og eit nedslagsfelt på 22&nbsp;700&nbsp;km². På det breiaste er ho 80 meter og er 16 meter djup på det djupaste. Ei av dei viktigaste sideelvene til Horyn er Slutsj i Ukraina.

Horyn har sitt utspring i Ternopil oblast i Ukraina, sør for byen Kremenets, som ligg nord for det administrative senteret, Ternopil. Elva strøymer så nordover og dannar ei *s-form* gjennom provinsane Khmelnitskyj og Rivne i Ukraina. Elva renn så nordaustover og inn i Brest i Belarus, der ho til slutt renn ut i Prypjat.

Atomkraftverket Khmelnytskyj, som ligg nær byen Netisjyn, brukar vatn frå Horyn som kjølevatn.

Før elva vart fylt med forureing vart elva brukt til vatning og fiske. Eit forsøk på opprensing i september 1996 var eit steg mot ei reinare elv.

Av byar og landsbyar som ligg ved elva finn ein: Izaslav, Slavuta, Netisjyn, Ostroh, Dubrovytsia i Ukraina, og Retsjytsia og Stolin i Belarus.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Horyn River|Horyn River]]» frå ,  den 9. februar 2007.*
Sozj

**Sozj** (belarusisk og russisk Сож) er ei elv som renn frå Russland, inn i Belarus, og langs grensa mellom Belarus og Ukraina, før ho renn ut i elva Dnepr. Ho er 648&nbsp;km lang. Sozj renn mellom anna gjennom Homel, den nest største byen i Belarus


Belarus Dnieper-River Pripyat-River Sosh-River.png|Kart over elveløpet
Soz-pontoon-bridge.JPG|Brua Pontoon
Fishing on the river Sozh. Krichev or Krychaw (Belarus).JPG|Fiske på elva.
Soz-bluff.JPG|Utsyn over Sozj.
Soz-river.jpg|Landskap frå Sozj.


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Sozh|Sozh]]» frå ,  den 10. februar 2007.*  
 

## Bakgrunnsstoff
BCG-vaksine

**BCG** (*Bacille Calmette-Guérin*) **-vaksine** er den einaste kjende vaksinen mot tuberkulose. Han vart utvikla på byrjinga av 1900-talet frå levande, men veike tuberkulosebakteriar (*[[Mycobacterium bovis]]*). I Noreg er det no vanleg å få denne vaksinen når ein går i niandeklasse i grunnskulen.

BCG er ikkje nokon spesielt effektiv vaksine, men det er den *tryggaste* vaksinen som er utvikla mot nokon sjukdom, og difor er han òg ein av dei mest brukte. Biverknadene av BCG er ufårlege smerter og ubehag ei tid etter injeksjonen, og vaksineringa etterlèt normalt eit arr i huda på injeksjonsstaden.
Styr

**Styr** (ukrainsk Стир; russisk Стырь) er ei av sideelvene til Pripjat med ei lengd på 494 km og eit nedslagsfelt på 13&nbsp;100 km². Styr spring ut nær Brody i Lviv oblast, og sån inn i Rivne oblast, Volyn oblast, og så i Belarus i Brest voblast der ho munnar ut i Pripjat. 

I 1915-1916 var Styr frontlinja mellom Austerrike-Ungarn og Det russiske imperiet.

Kjende stader langs elva er Lutsk, Staryj Tsjortorjisk og Varasj.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Styr River|Styr River]]» frå ,  den 10. februar 2007.*
Heilagdagar i Noreg

Ein **heilagdag** eller **helgedag** er i ein høgtidsdag avsett til gudstenestelege handlingar. Offentlege heilagdagar er i Noreg dagar med lovfesta heilagdagsfred.

Heilagdagsfreden har til formål å verne om gudstenesta og om den allmenne freden på heilagdagane og gje høgtida ro og vørdnad.

Heilagdagslovgivinga vernar òg arbeidstakarane sine rettar til å få fri frå arbeid på heilagdagane. Heilagdagsfredning kan òg gjelde innan fiskeri, slik at det er forbode å setje eller trekke fiskereiskap på visse heilagdagar.

Heilagdagslovgivinga gjeld frå midnatt natta før heilagdagen og til klokka 24. Julaftan, påskeaftan og pinseaftan er helgedagsaftnar; då startar heilagdagsfreden klokka 1600. 1. mai og 17. mai er offentlege høgtidsdagar og langt på veg jamstilt med søndagar, men ikkje når det gjelder føresegner om kyrkjelege handlingar eller heilagdagsfreden.

Bakgrunnen for dei kristne heilagdagane er det tredje bodordet om å holde kviledagen heilag. Dei første kristne heldt som jødane den sjuande dagen (laurdagen) som kviledag, i samsvar med tradisjonen frå Det gamle testamentet. Etterkvart byrja dei kristne å feire Jesu oppstode på søndagen, og søndagen tok plassen frå sabbaten som heilagdag. Likevel er det nokre kristne samfunn, mellom dei adventistane, som held på laurdagen som kviledag.

Talet på heilagdagar varierer frå land til land, og det har variert gjennom tidene. Heilagdagane var frå gammalt fastsett i Kristian den femtes norske lov. I Danmark og Noreg vart talet på heilagdagar kraftig redusert frå 1771 gjennom Festdagsreduksjonen. Etter siste krig vart bots- og bededagen flytt til etterfølgjande søndag, og første mai vart innført som offentleg høgtidsdag.

## Kjelder
* *[[Almanakk for Noreg]]* 2008, Universitetet i Oslo ISBN 978-82-05-36607-7

## Bakgrunnsstoff
* Lov om helligdager og helligdagsfred
* Lov om 1 og 17 mai som høgtidsdager 
* Fiske og fangst i sjøen på søn- og helligdager
Svislotsj

**Svislotsj** (belarusisk Свíслач, Сьвíслач, Śvísłač; russisk Сви́слочь, Svislotsj) er ei elv i Belarus, og ei av sideelvene til Berezina med ei lengd på 327 km. 

Svislotsj renn gjennom Minsk, hovudstaden i Belarus. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Svislach River|Svislach River]]» frå ,  den 10. februar 2007.*
Fernando Alonso

**Fernando Alonso Diaz** () er ein spansk Formel 1-førar fødd i Oviedo. Alonso køyrde i 2005 og 2006 for Renault, begge desse åra vann Alonso førarmeisterskapen i Formel 1 samanlagt, medan Renault vann konstruktørmeisterskapen. Frå og med sesongen 2007 skal han køyre for Team McLaren.

Fernando Alonso køyrde sitt første Grand Prix i Formel 1 då han blei nummer 12 under Australia Grand Prix i 2001. Den første sigeren hans kom under Ungarn Grand Prix i 2003.
Neris

**Neris** (belarusisk Вя́льля, *Vialla*, eller Ві́лія) er ei elv som renn gjennom Belarus og Vilnius i Litauen før ho renn ut i elva Nemunas ved Kaunas i Litauen. Lengda hennar er 510 km. 

Neris renn igjennom både Vilnius og den tidlegare hovudstaden i Litauen, Kernavė. Langs breidda av elva ligg det mellom anna gravhaugar for heidenske litauarar, mellom anna 25 km frå Vilnius. Her finst det mytologiske steinar og ei heilag eik. 

## Galleri

Fil:Lithuania Kaunas Neman Neris.jpg|Neris renn ut i Neman ved Kaunas
Fil:Kernave Pajauta.jpg|Neris i Pajautadalen i Kernavė


## Bakgrunnsstoff
* Neris regionalpark
Pripjat

**Pripjat** (ukrainsk Прип’ять, *Prypjat*; belarusisk Прыпяць, *Prypjats’*; polsk Prypeć) er ei elv som renn frå Ukraina inn i Belarus, og så inn i Ukraina igjen, før ho munnar ut i Dnepr. Ho har ei lengd på 710&nbsp;km.

Pripjat renn gjennom den tretti kilometer store sona rundt Tsjernobylreaktoren der Tsjernobylulykka skjedde. Derfor transporterer ho framleis radioaktive stoff nedover elva. Konsentrasjonen av cesium-137 aukar framleis i mudderet, og har ikkje vorte redusert i avleiringa.

Byen Pripjat (45&nbsp;000 innbyggjarar) vart totalt evakuert etter Tsjernobylulykka. 

## Sideelvar
* Horyn (*659&nbsp;km; 22 700&nbsp;km²*)
** Slutsj (*451&nbsp;km; 13,800&nbsp;km²*)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Pripyat River|Pripyat River]]» frå ,  den 10. februar 2007.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* Pripjat: Radioaktiv forureining 2003
Peugeot

**Peugeot** er ein fransk bilprodusent, grunnlagt i 1889. Firmaet starta med produksjon av syklar, men kan spore historia si tilbake til den gongen brørne Jean-Pierre og Jean-Frédéric Peugeot bygde om ei mølle til ei smie i Sous-Cradet i det nordvestlege Frankrike i 1810.

## Modellar
### Nummerert
* 104, 106, 107
* 201, 202, 203, 204, 205, 206, 207
* 301, 302, 304, 305, 306, 307, 308, 309
* 401, 402, 403, 404, 405, 406, 407
* 504, 505, 508
* 601, 604, 605, 607
* 806, 807
* 905, 907
* 1007
* 3008
* 4002
* 4007
* 5008

## Galleri

Fil:Peugeot, AF 49, London to Brighton Veteran Car Run 2010, 6 CV 1898 Vis-à-vis.jpg|Peugeot  6HP Vis-à-vis 1898.
Fil:Peugeot 203 Coupe.jpg|Peugeot 203 Coupe.
Fil:Peugeot 301 door.jpg|Førkrigsmodell Peugeot 301.
Fil:Peugeot 3008 20090712 front.JPG|Peugeot 3008.


## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Ūla

**Ūla** er ei elv i Dzūkija nasjonalpark sør i Litauen. Elva startar i Belarus og renn inn i Litauen, før ho munnar ut i elva Merkys. Den totale lengda er 84 km
Ula

Ula er eit namn med fleire tydingar. Sjå lista under

* Ula er ei elv i Rondane, Sel kommune.
* Ūla er ei elv i Litauen.
* Ulaklassen er ein type ubåtar i den norske marinen.
* KNM Ula (P-66) var ein ubåt med norsk mannskap, i britisk teneste, under andre verdskrigen.
* Ula i Vestfold er ein gamal loshamn.
Ula i Vestfold

**Ula** er ei gamal loshamn i Larvik kommune i Vestfold. Staden er kjent for å vera heimstaden til den kjente losen Ulabrand, og for å ha gjeve namn til ein ubåt (KNM Ula (P-66)) og ein type ubåtar (Ulaklassen). Visesongaren Louis Jacoby (1952&ndash;) bor i Ula.
Namnet Israel

**Israel** er eit mannsnamn av hebraisk opphav som skal tyde *Guds kjempe* eller *Gud kjempar*.

Namnet har aldri vore mykje bruka i Noreg, og har dei siste åra gått mest heilt ut av bruk:
* I 1801 var det etter folketeljinga 104 som oppgav dette namnet
* I 1900 var det etter folketeljinga 116
* I 2007 var det 12 med namnet Israel, av dei 6 med Israel som einaste førenamn.

## Israel som bibelsk namn
I eit syn møtte patriarken Jakob Gud som gav han namnet Israel. Jakob, eller Israel, er rekna som stamfar til jødane, Israelsfolket.

## Kjende namneberarar
* Israel av Aksum (500-talet), etiopisk konge
* Israel ben Eliezer, Bal Sjem Tov (1698–1760), rabbinar rekna som grunnleggjaren av hasidisk jødedom
* Israel Gottlieb Wernicke (1755-1836), musikar, komponist og musikklærar frå Bergen
* Israel Isidore Baline, Irving Berlin (1888–1989), amerikansk komponist
* Israel Ruong (1903-1986), svensk pitesamisk språkforskar
* Israel Gelfand (1913-2009), russisk matematikar
* Israel Shahak (1933–2001), polsk-israelsk kjemikar
* Israel Horovitz (f. 1939), amerikansk forfattar
* Israel Shamir (f. 1947), forfattar og holocaust-fornektar 
* Israel Kamakawiwoʻole (1959-1997), amerikansk musikar frå Hawaii
* Israel Castro (f. 1980), meksikansk fotballspelar

## Bakgrunnsstoff

## Referansar
Jakob

**Jakob**, **Jacob** eller **Jakop** er eit mannsnamn av hebraisk opphav. Andre namneformer er *[[James]]* (engelsk) og *[[Jeppe]]* (dansk). 

Tydinga er omstridd:
* I fotnote til 1. Mosebok 25.26 skriv Bibelselskapet (1985) at namnet vert sett i samanheng med *å halde i hælen* eller *narre, lure*. 
* Olav Veka i *Namneboka* (1991) oppgjev at tydinga kanskje er *Gud må verne*.

Jakob har norsk namnedag den 25. juli.

### Bruken av namnet i Noreg
Namnet har vore mykje brukt i Noreg, heilt sidan 1300-talet, men fall i popularitet ut over 1900-talet. Dei siste åra har namnet auka kraftig i popularitet. Utvikling i bruken av namnet:
* 1801: Ca. 8 700 
* 1900: Ca. 14 000
* 2007: Ca. 5 500

## Jakob som bibelsk namn

* Patriarken Jakob, son åt Isak og Rebekka (1. Mos. 25.26-37 m.fl.9),han som sidan tok namnet Israel 
* Apostelen Jakob, son til Sebedeus (Evangeliet etter Matteus, 10.2)
* Apostelen Jakob, son til Alfeus (Mat., 10.3)
* Jakob, bror til Jesus (Mat. 13.55), etter tradisjonen forfattar av Jakobs brev.

## Kjende namneberarar
* Jakob, skotske kongar av huset Stuart (engelsk *James*).
* Jacob Grimm (1785-1863), tysk eventyrsamlar
* Jakob Sverdrup (1845-1899), norsk prest og stortingsmann
* Jacob Breda Bull (1853-1930), norsk prest og forfattar
* Jakob Fjelde (1859-1896), norsk-amerikansk bilethoggar
* Jacob A. Riis, dansk-amerikansk journalist og fotograf
* Jakob Jakobsen (1864-1918), færøysk språkforskar
* Jacob Stenersen Worm-Müller (1884-1963), norsk historikar
* Jakob Grubbe Cock Schetelig (1875-1935), norsk geolog
* Jakob Bjerknes (1897-1945), norsk-amerikansk meteorolog
* Jakob Martin Pettersen (1899-1970), norsk politikar
* Jakob Sande (1906-1967), norsk diktar
* Jakob Weidemann (1923-2001), norsk kunstnar
* Jakob Kjersem (1925-2009), norsk langdistanseløpar
* Jacob Young (f. 1970), norsk jazzmusikar
* Jakob Poulsen (f. 1983), dansk fotballspelar

## Kjelder
KNM «Ula» (P-66)

Ubåten **«KNM Ula» (P-66)** var eit av tre norske fartøy som utgjorde «The Norwegian Section» i «9th Submarine Flotilla», ein del av den britiske marinen under andre verdskrig. «9th Submarine Flotilla» hadde i tillegg til dei norske, ubåtar med britiske, nederlandske, polske og franske mannskapar. Ula markerte seg sterkt på det viset at den var den allierte ubåten som senka flest fiendtlege skip. Han var også den einaste allierte ubåten som klarte å senke ein fiendtleg ubåt i neddykka tilstand, han hadde flest krigspatruljar av alle allierte ubåtar i Europa og var også den som overlevde flest synkeminer i eitt angrep (114 stk). Dette er noko av bakgrunnen for namnevalet for den nyaste norske ubåt-klassen, Ulaklassen.

Ula gjennomgikk ei større modernisering og ombygging i byrjinga av 1950-talet og var i teneste fram til august 1964, da han blei utrangert.

## Bakgrunnsstoff

* Bilde og litt info fra mil.no
Katarina

**Katarina**, **Catarina**, **Katharina**, **Katerina** og så bortetter er kvinnenamn avleidd frå det greske namnet Αικατερίνη (Aikaterinē) med omstridd opphav og meining. Det liknar det greske ordet *katharos*, som tyder 'rein', og blir ofte tolka som å ha den same tydinga. 

Namnet har ei rekke ulike former, mellom anna  Katrina, Katrine med kortformer som Trine, Kaja og Kat i Skandinavia; Catherine og Cathryn med kjæleformene Cath, Kate og Katie på engelsk, Katerina og Ekaterina med kjæleforma Katinka på russisk, og mange fleire.

**Katarina** har svensk namnedag 25. november, på feiringsdagen til Sankta Katarina av Alexandria ifølge austleg liturgi.

## Kjende namneberarar
;Helgenar
* Heilage Katarina av Alexandria (ca. 200-talet), egyptisk martyr
* Heilage Katarina av Vadstena (1331-1381), svensk nonne
* Heilage Katarina av Siena (1347–1380), italiensk nonne

;Kongelege
*Katarina Sunesdotter (1200-talet), svensk dronning gift med kong Erik Eriksson  
* Katarina Parr (1512-1548), engelsk dronning 
* Katarina de' Medici (1519-1589), fransk dronning 
* Katarina av Bragança (1638-1705), engelsk dronning
* Katarina Jagellonica (1526-1583), svensk dronning
* Katarina I av Russland (1684-1727), russisk dronning og regent
* Katarina II av Russland (1729-1796), russisk dronning og regent, kjend som Katarina den store
* Katarina av Pommern
* Katarina av Sachsen-Lauenburg, gift med Gustav Vasa
* Katarina Stenbock, gift med Gustav Vasa

;Andre
* Caterina van Hemessen (1528-1565), flamsk renessansmålar
* Katarina Taikon (1932-1995), svensk forfattar
* Catharina Kjellberg (f. 1945), svensk forfattar
* Katarina von Bredow (f. 1967), svensk forfattar

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Katarina|Katarina]]» frå ,  den 27. mai 2008.*
Kaja

**Kaja** er eit skandinavisk kvinnenamn avleidd frå Katarina og nærskylde former. Kaia har namnedag den 14. oktober.

Katarina kjem opphavleg frå det greske namnet Αικατερίνη (Aikaterinē) med omstridd opphav og meining. Katarina liknar det greske ordet katharos som tyder «rein», og kan ha slik tyding. Namnet Katarina har mange former, i Skandinavia mellom andre Katrina, Katrine, Trine og Kaja. Namnet Kaja vart bruka ein del på 1800-talet, fram til om lag 1920. Etter ca. 1960 har det vorte meir populært att.

## Namneberarar
* Kaja Isaachsen (1873-1954), norsk forfattar
* Kaja Eide Norena (1884-1968), norsk songar
* Kaija Mustonen (f. 1941), finsk skøyteløpar
* Kaja Thorne (f. 1942), norsk målar
* Kaija Saariaho (f. 1952), finsk komponist
* Kaija Parve (f. 1964, gift Helinurm), estisk skiskyttar 
* Kaia Huuse (f. 1974), norsk musikar
* Kaia Storvik (f. 1976), norsk journalist og redaktør
* Kaja Kallas (f. 1977), estisk statsleiar
* Kaia Kanepi (f. 1985), estisk tennisspelar
* Kaia Linnea Dahle Nyhus (f. 1990), norsk illustratør og barnebokforfattar

## Kjelder
Katmandu

**Katmandu** (nepali काठमाडौं, newari ये, *Yen*) er hovudstaden i Nepal og ligg i Katmandu-dalen mellom Himalaya i nord og Mahabharat-fjella i sør på 1&nbsp;325 meter over havet. 

Katmandu vart grunnlagt i 723 og var eit sjølvstendig kongedøme fram til 1769, då herskardynastiet Shah erobra byen og slo han saman med dei to andre bykongedøma i Katmandu-dalen. Desse to byane var Patan, rett sør for Bagmati-elva, og Bhaktapur 12 km søraust for Katmandu. Byen var isolert frå omverda i fleire hundreår, og vart ikkje opna for utanlandsk hjelp og immigrasjon før i 1950-åra. 

Dette har skapt eit unikt område med ei rekkje bygningar som står på UNESCO si liste over verneverdige kulturminne. Byen har 450&nbsp;000 innbyggjarar.

Durbar-kvartalet er sentrum i gamlebyen, eit område av hovudstaden som er fullt av tempel og heilage stader. Dette er trekkplaster nummer éin for alle turistane som kjem til byen.

Byen ligg på ein svært jordskjelvutsett stad, og byen har nærast vore jamna med jorda fleire gonger. Ein reknar med at det vil kome eit nytt skjelv om kort tid som vil få katastrofale følgjer. Bygningsmassen er låg, men han er ikkje bygt for å stå imot jordskjelv. Folk bur tett og vasskvaliteten er allereie elendig.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Anbeheitelse

**Anbeheitelse** er bruk av forstavingane an- og be- og endingane -heit og -else i nynorsk. 

Anbeheitelse er tradisjonelt sett rangt i nynorsk, men fleire og fleire ord vert og har vorte tillatne som fylgje av den tidlegare samnorskpolitikken i Noreg. 

Somme meiner anbeheitelsen finst på grunn av påverknad frå norskdansk bokmål, andre seier dette er ordlagingselement som særleg kjem frå munnleg lågtysk, og som til liks med garpegenitiven og mange vanlege lånord har eksistert i norsk folkemål i mange hundre år. 

Det har vore ein viss språkleg purisme i nynorsk-normeringa som har påbode norrøne eller nylaga avløysarord utan desse ordlagingselementa. Men fleire og fleire anbeheitelse-ord vert no tillatne i nynorsk. 

Grunnen til det kan vere at purismen er svekt, at det blir lagt meir vekt på faktisk talemål i nynorsk-normeringa, og det kan vere påverknad frå bokmål, som har mange slike for- og etterstavingar. 

Gjennom 1900-talet har likevel mange av avløysarorda tatt plassen til anbeheitelsar og ord med endinga *-ning* både i folkemålet og i bokmålet. Ord som *ansøkning, omkostning, understøttelse, bekjentgjørelse* og *måteholdenhet* har vike plass for orda *søknad, kostnad, stønad, kunngjøring/kunngjering* og *måtehold/måtehald*. *Vanske* for *vanskelighet* er òg ganske vanleg.
Guri Schanke

**Guri Annika Schanke** () er ein norsk skodespelar, songar og dansar. Ho vann Melodi Grand Prix 2007 og fekk representere Noreg i Eurovision Song Contest 2007, der ho enda på 18. plass i semifinalen. 

Guri Schanke er kjend for skodespelarkarrieren sin, særleg i revyar og musikalar. Ho var òg med i siste runden av TV2 sitt underhaldningsprogram Skal vi danse i 2006. 10. februar 2007 vann ho den norske finalen i Melodi Grand Prix med låten «Ven a bailar conmigo» komponert av  Thomas G:Son. Schanke representerte Noreg under semifinalen i Eurovision Song Contest 10. mai  2007 i Helsingfors i Finland. Denne semifinalen måtte ho gjennom fordi Noreg sitt bidrag i 2006 ikkje kom blant de ti beste. Guri Schanke fekk for få stemmer til å gå vidare til hovudfinalen.

Guri Schanke var gift med Øivind Blunck frå 1991 til 2008.

## Bakgrunnsstoff
* Biografi
* Intervju i samband med «Skal vi danse»
*Heimeside 
*Store Norske Leksikon om Guri Schanke.
Andreas

**Andreas** er eit mannsnamn avleidd av det greske ordet *andrós* som er genitivforma av *anér*, 'mann'. Andre former av namnet er *[[Anders]]*, engelsk *[[Andrew]]*, fransk *[[André]]*, spansk *[[Andres]]*, samisk *[[Ante]]* og finsk *Antti*. Kvinnelege former er Andrine og Andrea, det sistnemnde er også mannsnamn på nokre språk.

## Bruken av namnet i Noreg
Andreas har vore bruka som mannsnamn i Noreg frå 1100-talet. Etterkvart vart det mest brukt i forma *Anders*, men dei siste hundre åra har forma *Andreas* blitt vanlegare att.
* I folketeljinga 1801 var det ca. 4 800
* I folketeljinga 1900 ca. 26 100
* I 2007 var det om lag 18 400 som heiter Andreas.
Frå ca. 1980 og framover har det vore eitt av dei mest populære døypenamna, med ein foreløpig topp i 1994. Andreas har vore blant dei ti mest populære døypenamna i Noreg i alle år frå 1983 til 2006, og var det mest populære av alle i 1997.

Andreas er elles eit svært mykje bruka namn i Tyskland.

## Namnet Andreas i Bibelen

* Fiskaren Andreas, bror til Peter, sidan Jesu apostel. Det har vorte fortalt at Andreas leid martyrdauden på ein andreaskross. Andreaskrossen er elles bruka i mellom anna det skotske flagget.

## Kjende personar med namnet
* Christian Andreas Doppler (1803–1853), austerriksk fysikar og matematikar som har gitt namn til Dopplereffekten
* Andreas Aarflot (f. 1928), teolog og biskop
* Andreas Baader (1943-1977), tysk anarkist, medlem av Rote Arme-Fraktion
* Andreas Katsulas (1946–2006), amerikansk skodespelar kjend for rolla som ambassadør G'Kar i TV-serien Babylon 5
* Andreas Gursky (f. 1955), tysk fotograf 
* Andreas Wiig (f. 1981), norsk snøbrettkøyrar
* Andreas Thorkildsen (f. 1982), norsk friidrettsutøvar

## Kjelder

* Olav Veka 1991: Namneboka (Det Norske Samlaget)
* Folketeljingar på Digitalarkivet
Øivind Blunck

**Øivind Blunck** () er ein norsk skodespelar og komikar fødd i Oslo. 

## Karriere
Blunck er kjend for ei rekke humoristiske roller i fjernsyn og på teater, mellom anna som tenåringen *Reidar*, mopedoriginalen *Fridtjof*, i revyar saman med Hege Schøyen og som politimannen Holm i fem filmar om Olsenbanden. 

Han gjorde et uutsletteleg inntrykk som assyriologen *Henrik Meisel* i ABC-Teatret sin forviklingskomedie *[[Den Spanske Flue]]*. Han hadde òg rolla som kroverten Thénardier i musikalen *[[Les Misérables]]* då denne vart sett opp første gong i Noreg i 1988.

Øivind Blunck var gift med Guri Schanke frå 1991 til 2008. Han vann Leonardstatuetten i 1998.

## Bakgrunnsstoff
* Intervju i Dagbladet 1999
* Nett-TV 2003 (intervju med Blunck i programmet *Først & sist* den 10. januar 2003)
* Nett-TV 2006 (intervju med Blunck i programmet *Først & sist* den 17. november 2006)
Alternative gode

**Alternative gode** er gode der auke i prisen på det eine godet gjev auka etterspørsel etter det andre, gjeve at nyttenivået er heldt uendra. Dette vil som regel vera gode som konkurrerer i høve til eit behov, slik som pølser og hamburgarar, eller blyanter og penner.
Anleggsmiddel

**Anleggsmiddel** er i rekneskapsfaget definert som eigedelar til varig eige eller bruk. Døme på anleggsmiddel er bilar, maskiner og bygningar, men òg langsiktige aksjeinvesteringar (anleggsaksjar) og langsiktige fordringar (over eitt år til tilbakebetaling) blir definert som anleggsmiddel.

Anleggsmiddel skal ifølgje norsk rekneskapslov §5-3 «..vurderes til anskaffelseskost» i balansen. I tillegg seier loven at anleggsmidla som har avgrensa økonomisk levetid skal «..avskrives etter en fornuftig avskrivningsplan». Dette betyr at utgifta som påløp ved anskaffinga skal kostnadsførast over anleggsmiddelet si økonomiske levetid i resultatrekneskapen. 

Dessutan skal anleggsmiddel nedskrivast «..ved verdifall som forventes ikke å være forbigående».

## Sjå òg
* Omløpsmiddel
Annuitetsfaktor

Ein **annuitetsfaktor** er eit tal som kan brukast for enkelt å rekne ut summen av rente og avdrag per år for eit annuitetslån. Summen av årleg rente og avdrag er lånesummen multiplisert med annuitetsfaktoren.

Annuitetsfaktoren (**a**) er gjeven ved formelen:

a = \frac {r}{(1+r)^y -1} + r

der **r** er rente per år og **y** er talet på år lånet skal gå over

Formelen kan òg skrivast slik:

a = \frac {r \cdot(1+r)^y}{(1+r)^y-1}
Annuitetslån

Eit **annuitetslån** er eit lån som skal nedbetalast med like store terminbeløp, heilt til lånet er innfridd, det vil seie at summen av renter og avdrag er konstant.

I byrjinga er avdragsdelen liten, mens rentedelen er stor. Etter kvart som tida går, stig avdragsdelen og rentedelen blir mindre. Terminbeløpet kan enkelt finnast ved å multiplisere lånesummen med annuitetsfaktoren.

Den samla lånekostnaden er høgare for annuitetslån enn for motstykket serielån, men annuitetslån blir likevel oftare brukt. Dette kjem av at serielån har svært store terminbeløp i starten av låneperioden, når låntakaren oftast har knappast økonomi.

## Sjå òg
* Serielån
Bustadsparing for ungdom

**Bustadsparing for ungdom** (BSU) er ei spareteneste som blir tilbode av dei fleste bankane i Noreg. BSU fungerer slik at ein opprettar ein eigen BSU-konto i ein bank der innskota gjev skattefordelar, men er øyremerka utgifter til kjøp av eigen bustad.

## Meir om ordninga
BSU er avgrensa slik:
* Maksimalt innskot per år er kr. 25&nbsp;000 frå og med inntektsåret 2014. Skattefrådrag for bustadsparing vert gjeve med 20 % av innbetalt sparebeløp, altså opp til kr. 5&nbsp;000.
* Maksimalt innskot totalt som gjev skattefordelar er kr. 200&nbsp;000.
* BSU kan gje skattefordelar til og med inntektsåret der den som sparar fyller 33 år.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Skatteetatens informasjonsfolder om BSU  (NB! ikkje oppdatert med satsane frå 2009)
Hollandsk sjuke

**Hollandsk sjuke** er eit økonomisk fenomen der eit lands eksport av ein naturressurs fører til *avindustrialisering*.

Ein viktig del av sjuka er at verdien av landet sin valuta aukar i verdi, slik at konkurranseutsett sektor blir mindre og mindre konkurransedyktig. Importen stig, eksporten minkar og produktiviteten fell.

Fenomenet vart først observert i Nederland på 1960-talet, da store reservar med naturgass i Nordsjøen byrja å bli utvunnen. Det finst no mykje forsking på temaet.

Nemninga *Dutch disease*, som er det engelske ordet for fenomenet, skal første gongen ha vorte nytta av *[[The Economist]]* i artikkelen «The Dutch Disease» i nummeret utgjeve 28. november 1977.

## I Noreg
Mange fryktar og/eller ser teikn til at oljeutvinninga i Noreg skal føre til hollandsk sjuke. Handlingsregelen for oljeformuen er eit verkemiddel som til dels er innretta mot å avgrense dei moglege negative verknadene av sjuka.

## Bakgrunnsstoff
* Test av Hollandsk sjuke-hypotesen  (engelsk)
* Naturressursforbanninga (engelsk)
Grunnfondsbevis

Eit **grunnfondsbevis** er eit eigenkapitalinstrument knytt til sparebanknæringa. 

Sparebankane sine grunnfondsbevis har klare likskapar med aksjar. Forskjellen knyter seg først og fremst til eigarretten til selskapsformua og innflytnaden i banken sine organ. Det er òg sett restriksjonar på utbyttetildelinga ved at det årlege utbyttet inkludert avsetning til utbyttereguleringsfond er avgrensa til grunnfondsbeviseigerane sin andel av eigenkapitalen multiplisert med overskotet (etter korreksjon for fond for vurderingsforskjellar).

Dei første grunnfondsbevisa vart introdusert i 1988. Dei utgjer ein viktig del av sparebankane sin kapitalbase. 8 av dei 10 største sparebankane har utstedt grunnfondsbevis, og eigarandelen i den enkelte banken varierer frå 10 til 60 prosent. I alt er det 22 sparebankar som har utstedt grunnfondsbevis, av desse er 19 børsnotert. 

## Bakgrunnsstoff
*www.grunnfondsbevis.no
Fyrug

**Fyrig** eller **fyrug** (frå lågtysk, 'eldvoren') er adjektiv som viser til at noko eller nokon blir oppfatta som fulle av «liv» eller «eld» i overført tyding. Å vera fyrig blir som regel sett på som positivt, men ordet kan òg nyttast litt humoristisk, gjerne i samband med seksualitet. Omgrepet blir særleg brukt om temperamentet til hestar, men kan òg brukast om menneske, og om handlingar, som dans. 

På nordmøring bruker ein forma **fyrau** som har tydinga 'stor' eller 'kraftig'.

## Ordsoge
Me finn ordet i mellomhøgtysk som *viurec* eller *viuric* og på moderne tysk som *feurig*.

På engelsk finn ein att ordet som «fiery», men dette omgrepet har også andre tydingar, som at noko liknar på eld eller er varmt.

Nynorske ord med lik eller liknande tyding er *livleg*, *livfull*, *eldfull* og *[[lidenskap]]leg*.

## Kjelder
Koronarsinus

**Koronarsinus** (latin sinus coronarius) er ei vene som tek imot blod frå hjartemuskelen, myokard. Ho finst i hjartet til menneske og ein del andre dyr. Nøyaktig korleis anatomien er, er ulikt mellom artane.

Koronarsinus ligg i gropa mellom venstre framkammer og hjartekammer på baksida av hjartet (posteriort). Ho kjem inn i høgre framkammer rett over trikuspidalklaffen.

Noko av den venøse returen frå hjartemuskelen går utanom koronarsinus rett inn i høgre atrium, enkelte små vener går også rett inn i eit av hjartekammera.

Ein normalvariant av anatomien hos menneske er at koronarsinus tek imot blod frå ei *persisterande øvre venstre [[holvene]]*, dette er ei blodåre som normalt forsvinn i fosterlivet. Koronarsinus er då forstørra. Dette er ikkje farleg, men om ein finn dette ved t.d. ekkokardiografi kan ein måtte gjere ytterlegare undersøkingar for å utelukka hjartefeil.

## Sjå også
* Kranspulsåre
Vestre Bug

**Vestre Bug** (ukrainsk Західний Буг, *Zakhidnij Bug*, russisk Западный Буг, *Zapadnyj Bug*), kalla Vestre Bug for å skilje ho frå Søndre Bug, er ei elv som renn frå sentrale område av Ukraina og vestover. Ho dannar så grensa mellom Ukraina og Polen, og vidare langs grensa mellom Polen og Belarus. Ho renn til slutt ut i Narew nær Serock (eigentleg den kunstige innsjøen Zegrze). Delen mellom innsjøen og elva Wisła vert stundom kalla Bugo-Narew. Wisła renn vidare mot Austersjøen

Bug er 772&nbsp;km lang (587&nbsp;km i Polen) og er den fjerde lengste elva i Polen. Nedslagsfeltet er 39&nbsp;420&nbsp;km² (19&nbsp;284&nbsp;km² i Polen). Ho er knytt til elva Dnepr gjennom Dnepr-Bug-kanalen.

Tradisjonelt vart Bug sett på som ei etnografisk grense mellom ortodokse og katolske folk. Bug var grensa mellom tyske og russiske styrkar under invasjonen av Polen i 1939 under Den andre verdskrigen.

### Sideelvar

Poltva, Sołokija, Bukowa, Huczwa, Uherka, Włodawka, Krzna, Liwiec, Ług, Mukhavets, Leśna, Nurzets, Brok
Måløybrua

**Måløybrua** er den sjuande lengste brua i Noreg, og bind saman Vågsøy med fastlandet og er ein del av riksveg 15. Brua har totalt 34 spenn og den totale lengda er 1224 meter med to midtspenn på 125 meter og ei minste fri seglingshøgde på 42 meter.

Bygginga av Måløybrua starta i 1971 og ho vart opna 11. juni 1974 av kong Olav V, men allereie i desember 1973 kunne dei fyrste bilane køyre over. Brua var på eit tidspunkt den lengste i Noreg.

Det var ei rimeleg bruløysing i si tid, med ein pris på dryge 32 millionar kroner. Finansieringa var bompengar, men nedbetalinga vart ferdig tre år før tida og opphøyrde i 1984.

Måløybrua er bygd for å tole vind på opptil 75 m/s. I begge endar av brua er det sett opp tavler som viser aktuell vindstyrke og ho har fleire gonger vore stengd på grunn av for stor vindstyrke.

Når vinden blæs frå ein spesiell kant «syng» brua på ein strøken C.

## Bakgrunnsstoff
* Ei side om historia til Måløybrua
Pål

**Pål** og **Paul** er mannsnamn av latin *Paulus*, som tyder liten. Andre namneformer er *Paal*, *Poul*, *Povel*, *Palle*, *Páll* færøysk, *Pablo* spansk og *Pal* ungarsk.

Paul og Pål har namnedag i Noreg den 25. januar.

### Bruken av namnet i Noreg
Namnet har vore brukt i Noreg heilt sidan 1100-talet. I gamle kjelder er namnet gjerne skrive Povel eller Paul, men vi må likevel gå ut frå namnet i hovudsak har vore uttalt om lag som vi uttaler Pål. Namnet var svært populært på 1900-talet, men bruken av dette namnet har seinar gått noko attende. Nordmenn som oppgav Paul, Poul, Povel, Paal eller Pål som fornamn i folketeljingane:
* 1801: Ca. 3 600 
* 1900: Ca. 5 900
I dag vert Paul og Pål til vanleg oppfatta som ulike namn. 
* 2007: Ca. 5 100 hadde Paul til første fornamn. Ca. 9 400 hadde Pål til første fornamn

## Paulus som bibelsk namn

* Apostelen Paulus (Apostelgjerningane 13.9 mfl), forfattar av fleire *brev* i Bibelen.
* Fylkeshovding Sergius Paulus, *ein vitug mann* (Apostelgjerningane 13.7)

## Kjende namneberarar
### Pål
* Pål Torsson Harildstad (1764-1843), Eidsvollsmann
* Pål Sundvor (1920-1992), norsk forfattar
* Pål Kraby (1932-2009), norsk jurist
* Pål Bang-Hansen (1937-2010), norsk filmregissør
* Pål Tyldum (f. 1942), norsk langrennar
* Pål Steigan (f. 1949), tidlegare AKP-politikar
* Pål Hermansen (f. 1955), norsk kunstnar
* Pål Gunnar Mikkelsplass (f. 1961), norsk langrennar
* Pål Trulsen (f. 1962), norsk curlingspelar
* Pål Anders Ullevålseter (f. 1968), norsk motorsportutøvar
* Pål Arne Fagernes (1974-2003), norsk spydkastar
* Pål Hellesnes (f. 1975), norsk journalist
* Pål Strand (f. 1976), norsk fotballspelar
* Pål Grotnes (f. 1977), norsk ishockeyspelar
* Pål Moddi Knutsen (f. 1987), norsk musikar
* Pål Varhaug (f. 1991), norsk motorsportutøvar

### Paul
* Paul I av Russland (1754-1801), russisk tsar
* Paul Cézanne (1839-1906), fransk målar
* Paul von Hindenburg (1847-1934), tysk statsmann
* Paul Gauguin (1848-1903), fransk kunstnar
* Paul Abraham (1892-1960), ungarsk-jødisk komponist
* Pave Paul VI (1897-1978)
* Paul Okkenhaug (1908-1975), norsk komponist
* Paul Keres (1916-1975), estisk sjakkspelar
* Paul Celan (1920-1970), tyskspråkleg jødisk lyrikar, forfattar og omsetjar.
* Paul Newman (1925-2008), amerikansk skodespelar
* Paul Martin (f. 1938), kanadisk statsminister
* Paul Anka (f. 1941), musikar og skodespelar
* Paul Kantner (f. 1941), amerikansk musikar
* Paul Simon (f. 1941), amerikansk musikar
* Paul McCartney (f. 1942), britisk musikar frå The Beatles
* Paul Carrack (f. 1951), engelsk musikar
* Paul Thompson (f. 1951), engelsk trommeslagar
* Paul Waaktaar-Savoy (f. 1961), norsk gitarist frå A-ha og Savoy

## Kjelder
* Folketeljingar i Digitalarkivet
Johanna

**Johanna** og **Johanne** er kvinnenamn danna som ei hokjønnsform av det greske namnet Johannes, som tyder 'Gud er nådig'. 

Kortformer av namnet i norsk er Hanna, Hanne, Janna og Janne.  Jankva (slavisk), Joan, Jane (engelsk) og Jeanne  (fransk) er døme på andre former av namnet.

Johanna og Johanne har namnedag i Noreg den 21. juli.

### Bruken av namnet i Noreg
Namnet har vore mykje brukt i Noreg, men fall i popularitet ut over 1900-talet.   Dei siste tjue åra har populariteten til namnet stige.  

Nordmenn som oppgav Johan(n)a  eller Johanne  som fornamn i folketeljingane:
*1801: Ca. 9 800 
*1900: Ca. 32 200
Bruken i dag:
*2007: Ca.  1950 hadde Johanna til første fornamn
*2007: Ca. 4760 hadde Johanne til første fornamn

## Johanna som bibelsk namn
* Johanna, ei av kvinnene som fylgde Jesus, og som sidan vart blant dei første til å vitne om at han va stått opp or grava (Evangeliet etter Lukas, 8.3 og 24.10)

## Kjende namneberarar

* Jeanne d'Arc (1412-1431) eller Johanna frå Orléans, fransk fridomshelt og helgen
* Johanna Schwartz, norsk forfattar
* Johanna av Castilla (1479-1555), spansk dronning, kjend i historia som Johanna den vanvittige grunna ei sinnsliding.

## Kjelder

*  Folketeljingar i Digitalarkivet
Bjørg

**Bjørg** er eit kvinnenamn med opphav i det norrøne ordet *bjǫrg*, som tyder 'berging', 'hjelp' eller 'vern'. Namnet har vore mykje brukt som etterledd i samansette namn, som til dømes *Ingebjørg, Oddbjørg* og *Torbjørg*, og kan vere ei kortform av slike namn. 

I Noreg har Bjørg namnedag 11. juni.

## Bruken av namnet Bjørg i Noreg
Namnet var svært populært i tida 1920-1950; bruken har gått sterkt attende dei siste tiåra. 

I folketeljinga i 1801 skreiv ikkje teljarane ned nokon med namnet *Bjørg* eller med kvinnenamn som inneheldt leddet *Bjørg-*. I 1900 oppgav 22 kvinner at dei heitte *Bjørg*, medan 3 700 oppgav namn som slutta på *Bjørg*. I dag er det nær 20&nbsp;000 som har Bjørg til første fornamn.

## Namneberarar
* Björg Þorláksdóttir (1874-1934), fyrste kvinnelege islending med doktorgrad
* Bjørg Lødøen (f. 1931), norsk kunstmålar og komponist
* Bjørg Vik (f. 1935), norsk forfattar
* Bjørg Askelund (1935-1991), norsk lektor og barnebokforfattar
* Bjørg Simonsen (f. 1937), norsk politikar
* Bjørg Jønsson (f. 1940), norsk forfattar
* Bjørg Hope Galtung (f. 1942), norsk stortingspolitikar
* Bjørg Tørresdal (f. 1958), norsk stortingspolitikar
* Bjørg Eva Jensen (f. 1960), norsk skøyteløpar og OL-vinnar
* Bjørg Øygarden (f. 1960), norsk psykolog og forfattar

## Bjørg som namnedel

## Kjelder
* Olav Veka 1991: Namneboka, Det Norske Samlaget

* Folketeljingar i Digitalarkivet
Birger

**Birger** og **Berger** er mannsnamn som kjem frå norrønt *Birgir* eller *Byrgir* og tyder 'hjelpsam' eller 'hjelpar'. Til moderne norsk har det truleg komme frå svensk. Variantar av namnet er **[[Berge]]**, **[[Børge]]** og **[[Børre]]**.

Birger har namnedag 21. oktober.

## Bruken av namnet i Noreg
I folketeljinga i 1801 vart sju personar manntalsførte med namnet *Birger*, seks av dei budde i Davik. Det var nokre hundre brukarar av dei andre namnevariantane.

I teljinga frå 1900 var det 2&nbsp;500 personar som het Birger, og minst 1&nbsp;000 med dei andre namnevariantane. Sidan har bruken av namnet gått attende.

I 2007 var det 3&nbsp;700 som hadde Birger til første fornamn, og nokre få hundre bruka dei andre variantane av namnet.

## Kjende namneberarar

* Birger Brosa (1200-talet)
* Birger jarl (1200-talet)
* Birger Kildal (1849-1913), norsk finansminister
* Birger Anneus Hall (1858-1927), norsk prest
* Birger Stuevold-Hansen (1870-1933), norsk jurist og politikar
* Birger Sjöberg (1885-1929), svensk forfattar og visesongar
* Birger Berthils (1891-1967), norsk kunstmålar
* Birger Jåstad (1904-1984), norsk lyrikar frå Leirfjord
* Birger Sjøberg (1905-1944), motstandskjempar som fall på Helgeland under den andre verdskrigen.
* Birger Jørstad (1907-1991), norsk diktar
* Birger Ruud (1911-1998), norsk idrettsmann
* Birger Hatlebakk (1912-1997), norsk forretningsmann og politikar

## Kjelder
* Olav Veka: *Namneboka* (Det Norske Samlaget, 1991) ISBN 82-521-3604-4

## Bakgrunnsstoff

* Folketeljingar i Digitalarkivet
Morsdag

**Morsdagen** er ein «heidersdag» for mødrer. Tidspunktet for dagen varierer frå land til land. I Noreg blir morsdag feira den andre søndagen i februar, det vil seie søndag . februar i , og søndag . februar i .

## Bakgrunn

Anna Maria Reeves Jarvis, ei ung heimeverande mor frå Appalachane i Nord-Amerika, prøvde i 1858 å betre dei sanitære forholda med det ho kalla «Mothers' Work Day» (norsk: «Mødrers arbeidsdag»). Ho arbeidde med kvinner for å betre dei sanitære forholda for alle partar i den amerikanske borgarkrigen, og i 1868 byrja ho å jobbe for å forsone partane.

Inspirert av arbeidet til Anna Marie Reeves Jarvis skreiv Julia Ward Howe i 1870 «Mother's Day Proclamation» (norsk: «Kunngjering av morsdagen»), men greidde ikkje å få innført «Mother's Day for Peace» (norsk: «Mors fredsdag») som offisiell heilagdag.

Dotter til Anna Maria Reeves Jarvis, Anna Marie Jarvis, kjende til arbeidet både til mora og til Julia Ward Howe. Om lag eitt år etter at mora døydde, heldt Anna Marie Jarvis ei minnestund for henne den 12. mai 1905, og starta så å jobbe for ein offisiell minnedag for mødrer. Den første morsdagen vart feira den 10. mai 1908 i Grafton, West Virginia i kyrkja der Anna Maria Reeves Jarvis hadde undervist søndagsskole. Skikken spreidde seg til 45 statar i USA, og vart erklært offisiell heilagdag på byrjinga av 1912. I 1914 erklærte daverande president, Woodrow Wilson, den første nasjonale morsdagen.

«International Mother's Day Shrine» (norsk 'Den internasjonale morsdagens alter') ligg i Grafton i Vest-Virginia.

## Norsk tradisjon

I Noreg vart morsdagen offisielt feira første gong i 1919, etter at ein møte i Kristiania 30. november 1918 arrangert etter inititativ frå foreininga «Hjemmenes Vel» varmt hadde slutta opp om initiativet. Møtet vedtok å innby til å feire «mors dag» i Kristiania søndag 9. februar 1919, og oppmodinga vart følgd opp også i andre byar rundt om i landet.. Blant initiativtakarane vart spesielt lærinne Dorothea Scholdager trekt fram; dagen vart innsett for å vende hugen åt dei unge mot heimen. I første omgang var det spesielt religiøse organisasjonar som følgde opp initiativet. Dagen har seinare gått over til å bli ein familiedag, der mor gjerne blir oppvarta med kaffi på senga om morgonen, blomster og kake.

Morsdagen har etter kvart vorte ei stor kommersiell høgtid gjennom marknadsføring av morsdagskake, morsdagsblomstrar og morsdagsgåver. Mange barnehagar og skolar hjelper til med å oppretthalde tradisjonen om feiringa av mor, og set barna til å laga kort og gåver.

## Datoar
Dagen blir feira på ulik tid i mange land. Noreg er først ut i kalenderåret.

## Sjå òg
* Farsdag

## Kjelder
Otrantosundet

**Otrantosundet** er grensa mellom Adriahavet og Det joniske havet, og er kalla opp etter den italienske byen Otranto.

Under Den første verdskrigen var sundet strategisk viktig. Marinen til Italia, Frankrike og Storbritannia oppretta ein blokkade i sundet, og hindra marinen til Austerrike-Ungarn frå kunne segle ut i Middelhavet.
Bioenergi

**Bioenergi** er energi som har opphav i materiale som er danna ved pågåande biologiske prosessar - til forskjell frå fossil energi, som ein får frå biologisk materiale danna på eit tidlegare stadium i jorda si historie.

Bioenergi omfattar ved, skogsflis, hogstavfall, halm, torv og avfall frå treforedlingsindustri, treindustri og liknande. Metangass frå biologisk materiale i søppelfyllingar og frå husdyrgjødsel kan samlast opp og brukast til energiformål (biogass).

Hurtigveksande skog eller grasvekstar planta/sådd og hausta for energiformål blir kalla *energivekstar* (energiskog og energigras). Oljerike jordbruksvekstar som raps eller rybs kan brukast som råstoff for framstilling av biodrivstoff (metanol eller biodiesel).

Det årlege uttaket av bioenergi i Noreg ligg på ca. 15 TWh. Utrekningar viser at det nyttbare potensialet - det vil seie den mengda som det er teknisk, økonomisk og økologisk forsvarleg å ta ut - ligg på 35 TWh.

## Kjelder
* «Bioenergi» på Wikipedia på bokmål/riksmål
Fossil energi

**Fossil energi** eller **fossilt brensel** er hydrokarbonhaldige stoff som kol, olje og naturgass. Dei finst i jordskorpa, og blir utvunne som ei kjelde til energi ved forbrenning, og som råstoff for blant anna plastproduksjon. Utnyttinga av fossilt brensel har bidratt sterkt til den industrielle utviklinga. Petroleum er ei fellesnemning for olje og naturgass. *Fossilt brensel* er altså petroleum og kol.

Når elektrisitet blir danna frå forbrenning av fossilt brensel blir ofte ein turbin bruka. I gamle turbinar vart ofte damp frå forbrenninga bruka til drive turbinen, i nyare turbinar blir dei drivne av avgassane frå forbrenninga.

Med global modernisering i det 20. og 21. hundreåret har energibehovet (spesielt behovet for bensin som blir utvunnen frå olje) vore årsaka til mange regionale og globale konfliktar. Over heile verda prøver ein no å ta i bruk meir fornybar energi for å møte dei auka globale energibehova.

Forbrenninga av fossilt brensel er den største kjelda til karbondioksidutslepp (CO2) som er ein av drivhusgassane som skapar global oppvarming. Ein liten del av hydrokarbonbasert brensel er bioenergi (biobrensel).

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Fossilt brensel|Fossilt brensel]]» frå ,  den 11. februar 2007.*
Det joniske havet

**Det joniske havet** (albansk *Deti Jon* (som tyder «vårt hav»), gresk Ιόνιο Πέλαγος, *Iónio Pélagos*, italiensk *Mare Ionio*) er ein arm av Middelhavet, sør for Adriahavet. Området er avgrensa av dei sørlege områda av Italia, inkludert Calabria, Sicilia og Salento-halvøya i vest, og av Albania og fleire greske øyar i aust, inkludert Kérkyra, Levkáda, Kefaloniá, Itháki og Zákynthos. Desse øyane vert kalla Dei joniske øyane. Andre øyar er mellom anna Strofádes, Sfaktiría, Skhíza, Sapiéndza og Kýthira. Havet er eit av dei mest seismisk aktive i verda.

Det går ferjeruter mellom Pátra i Hellas og Brindisi og Ancona i Italia i den nordlege delen av havet, i tillegg til skipsfart til Pireus.

## Etymologi
Ionius var son av Kong Adrias av Illyria, som gav namn til Adriahavet. Det har òg vore sagt at Ionius var son av Dyrrhachus frå byen Dyrrhachium (Epidamnos i antikken, i dag Durrës). Då Dyrrhachus vart angripe av sine eigne brør, fekk han hjelp av Herakles, som reiste gjennom landet. Men under slaget gjorde helten ein feil og drap sonen til Dyrrhachus. Liket vart kasta i havet, og etter dette vart havet kalla Det joniske havet.

## Byar

I rekkefølgje frå sør til nord i vest, og så frå nord til sør i aust:

* Syrakus, hamn, V
* Catania, hamn, V
* Saranda, hamn og ei strand, NA
* Párga, lita hamn, A
* Préveza, hamn, A
* Astakós
* Fiskárdo, lita hamn
* Kerí, inga hamn
* Methóni, lita hamn og ei strand

## Bukter og sund

* Messinasundet, V
* Tarantobukta, NV
* Ártabukta, A
* Pátrabukta, knytt til Korintbukta, ASA
* Kyparissíabukta, SA
* Messiníabukta, SA
* Lakoníabukta, ASA

## Tilløp

I rekkefølgje frå nord til sør

* Elva Piniós
* Ártabukta
** Elva Akhérondas
* Pátrabukta/Ríosundet
** Elva Akhelóos
** Elva Glávkos frå Panakhaikófjella sør for Pátra
** Elva Loúros, nord
* Kyparissíabukta
** Elva Alfiós
*** Elva Kládeos
*** Elva Erýmanthos
**** Elva Ládonas
**** Ládonassjøen
** Elva Loúsios
** Elva Lárissos ved Néa Manoláda
** Elva Néda ved Ilía-Messinía-grensa
Zahid Ali

**Zahid Ali** () er ein norsk skodespelar og komikar frå Oslo med pakistansk bakgrunn. Han jobba ein kort periode som telefonseljar før han vart komikar.

## Filmar (utval)

* 2005: *Izzat*

## Fjernsynserfaring (utval)

* 2001: *[[Nissene på låven]]* (TVNorge) som Radjif
* 2005: *[[Rikets Røst]]* (TV 2)
* 2005: *TV 2-nøttene* som Skomaker Ali
* 2006: *[[Rikets Røst]]*
* 2006: *[[Jul i Tøyengata]]* (TVNorge)

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Jon Almaas

**Jon Almaas** () er ein norsk programleiar og komikar frå Stabekk i Bærum som er mest kjend frå det populære humorprogrammet *[[Nytt på nytt]]*.

Almaas har vore programleiar i NRK-programmet *[[Nytt på nytt]]* sidan 1999. Han har også leidd *[[Amanda-prisen]]* og *[[Spellemannprisen]]*. Før det hadde han faste innslag i samlivsprogrammet *[[Direkte sexy]]* i 1998. Han byrja i NRK i 1994 som redaksjonsassistent. I åra 1995–97 budde han i Tromsø og arbeidde som produsent for *[[Ja takk, begge deler]]*, *[[Krakk]]* og *[[Helg i solnedgang]]* på NRK sitt lokalkontor der. I denne perioden jobba han også som skodespelar i produksjonane. Etter dette gjekk veien til Marienlyst att, der han var produsent for *[[Go’ elg]]* og *[[Newton]]* frå 1997–99.

Av utdanning har han ein amerikansk bachelor-grad i International Business frå 1992. Almaas har sambuar og eitt born.

## Forfattarskapen
Almaas har også gjeve ut tre bøker, *[[Slik blir du husets herre]]* (2002), ei bok om vasking, *[[Bare så du vet det]]* (2003), ei bok med absurde nyttige og unyttige fakta, og *[[Den store norske TV-boka]]* (2006) med fakta om norske fjernsynskjendisar osb.

## Bakgrunnsstoff
* Historia om Jon på nrk.no