open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Antonio Soler

**Antonio Francisco Javier José Soler Ramos**, vanlegvis kjend som Padre Antonio Soler () var ein spansk-katalansk komponist frå seint i barokken til tidleg i klassisismen. Han er mest kjend for sonatane sine for klaver, med viktige bidrag til repertoara for cembalo, fortepiano og orgel.

Soler vart fødd i Olot (Catalonia i Spania) i det historiske grevskapet Besalú. I 1736, då han var seks, gjekk han inn i Escolania i Montserrat kloster der han studerte musikk med Benito Esteve og organisten Benito Valls. I 1744 vart han organist i katedralen La Seu d'Urgell og utpeikt til underdiakon. Seinare i livet hadde han stillingar som kapellmeiseter i Lleida og det kongelege hoffet i El Escorial.

Soler vart prest 23 år gammal. Sjølv om han hadde ein travel kvardag, klarte Soler å skrive meir enn 500 musikalske verk. Av desse var kring 150 klaversonatar.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Antonio Soler|Antonio Soler]]» frå ,  den 2. mars 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
* ''Soler, Antonio (Father)''
* ''The Life and Times of Soler'' (includes audio and sheet music of Soler's keyboard works)

## Bakgrunnsstoff

* 
* 
* ''Sonate Nr.10 i b-moll, framført av Iisaka''
* ''Alle sonatar (gratis notar)''
* ''Dixit dominus domino meo'' frå ''Visperas comunes''
Antonio Salieri

**Antonio Salieri** () var ein italiensk komponist og dirigent.

## Biografi

Han vaks opp i Legnago og studerte fiolin og cembalo med broren sin Francesco, som studerte under Giuseppe Tartini. Etter at foreldra døydde tidleg flytta han til Padova og seinare til Venezia der han studerte generalbass under Giovanni Battista Pescetti.
I Venezia møtte han Florian Leopold Gassmann, som i 1766 inviterte han til Wien, der Salieri budde resten av livet sitt.
Keisar Josef II utnemnde han til hoffkomponist i 1774, og frå 1788-1824 var han kongeleg kapellmeister.

## Verk

Salieri er mest kjend for operaene sine, men òg kammermusikken og kyrkjemusikken sin. Dei mest suksessfulle av hans meir enn 40 operaer inkluderer *[[Europa riconosciuta]]* (1774), *[[Armida av Salieri|Armida]]* (1771), *[[La scuola de' gelosi]]* (1778), *[[Der Rauchfangkehrer]]* (1781), *[[Least Danaïdes]]* (1784), *[[Tarare av Salieri|Tarare]]* (1787), *[[Axur, Re d'Ormus]]* (1788), *[[Palmira, regina di Persia]]* (1795), og *[[Falstaff av Salieri|Falstaff]]* (1799).

Musikken til Salieri forsvann sakte frå repertoara mellom 1800 og 1868, men fekk eit oppsving på slutten av 1900-talet etter den dramatiske og høgt fiksjonaliserte rolla til Salieri i Amadeus (skodespel i 1979 av Peter Shaffer og filmen Amadeus i 1984 av Milos Forman), som var laust basert på biografiane om Salieri og Wolfgang Amadeus Mozart.

## Elevar

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Antonio Salieri|Antonio Salieri]]» frå ,  den 2. mars 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
Giovanni Battista Viotti

**Giovanni Battista Viotti** () var ein italiensk fiolinist og komponist. Han var som utøvar kjent for sin virtuositet. Han var òg direktør for franske og italienske operakompani i Paris og London.

Viotti hadde ikkje så mange elevar, men vart likevel ein viktig fiolinist. Han blir rekna som grunnleggjaren av den franske fiolinskulen på 1800-talet. Han underviste Rodolphe Kreutzer, og August Duranowski, som var eit førebilete for Niccolo Paganini. Fiolinen til Viotti vart bygd av Antonio Stradivari i 1709, og har sidan fått namnet «Viotti Stradivarius».

Blant dei mest kjende verka til Viotti finn vi hans 29 fiolinkonsertar, som var ein ein viktig inspirasjon for Ludwig van Beethoven. Viotti har elles komponert songar og sonatar, og kammermusikkverk for mange ulike besetningar, men dei blir lite framført i dag, trass i at dei i hans samtid var særs populære. Éit av særtrekka hans som komponist var at han brukte italienske songar som førebilete for tematikken i sin instrumentale musikk. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Giovanni Battista Viotti|Giovanni Battista Viotti]]» frå ,  den 2. mars 2012.*
Carl Stamitz

**Karl Philipp Stamitz** (tsjekkisk *Karel Stamic*) (), som seinare endra namnet sitt til Carl, var ein tysk komponist av delvis tjskkisk opphav (mora var tysk). Han var ein virtuos på fiolin, bratsj og viola d'amore virtuoso. Han var den fremste representanten for den andre generasjonen av den såkalla Mannheimskulen.

Han var den første komponisten som spesifiserte ein venstrehands pizzicato (ein viktig virtuos teknikk) i ein komposisjon. Dette skjer i den kjende Bratsjkonserten i D-dur, der passasjane det er snakk om er merkte med ein «0» over notane. Dette skjedde tiår før Paganini gjorde det same med ein «X» over notane. 

Som ein god komponist med ulasteleg musikalsk herkomst og trening, vert han særleg hugs for dei melodiøse klarinett- og bratsjkonsertane som framleis vert framførte i dag. Sjølv om han var ein talentfull og produktiv komponist, klarte han aldri å få ei stilling hos ein av dei store fyrstane eller orkestera på den tida. Han døydde i fattigdom som musikklærar i ein liten by. Dei siste leveåra vende han seg mot alkymi for å prøve å lage gull. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Carl Stamitz|Carl Stamitz]]» frå ,  den 2. mars 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene: 
* [[Friedrich Blume|Blume, Friedrich]], Hrsg. *Die Musik in Geschichte und Gegenwart. Allgemeine Enzyklopädie der Musik.* Ungekürzte elektronische Ausgabe der ersten Auflage. Kassel: Bärenreiter, 1949-1987.
* [[Don Randel|Randel, Don Michael]], ed. *The Harvard Biographical Dictionary of Music.* Cambridge, Massachusetts: The Belknap Press of [[Harvard University Press]], 1996.
* [[Nicolas Slonimsky|Slonimsky, Nicolas]], ed. *Baker's Biographical Dictionary of Musicians.* 5th Completely Revised Edition. New York, 1958.
* Walther Killy, Rudolf Vierhaus, Hrsg. (ed.) *Deutsche Biographische Enzyklopäde (German Biographic Encyclopaedia)*. Bd. (Vol.) 5. K-G. 10 Bde. (Vols.) Munich: KG Saur, 1999. ISBN 3598231865
* Würtz, Roland, Hrsg. (ed.) *Mannheim und Italien - Zur Vorgeschichte der Mannheimer*. Mainz: Schott, 1984. ISBN 3795713269
*
 

## Bakgrunnsstoff
* Viola in music – Carl Stamitz
* Carl Stamitz Brief *vita* and discography
*
Nicole Seibert

**Nicole Seibert**, kjend som **Nicole**, () er ein tysk songar.

## Ein Lied für Harrogate
20. mars 1982 deltok Nicole i Ein Lied für Harrogate med songen «Ein bißchen Frieden». Ho vann tevlinga med 5 116 røyster og fekk representere Vest-Tyskland i Eurovision Song Contest 1982.

## Eurovision Song Contest 1982
Nicole starta som nummer 18 i finalen, etter Irland med «Here Today Gone Tomorrow» av The Duskeys. Bidraget fekk tolv poeng frå Portugal, Tyrkia, Sveits, Kypros, Spania, Danmark, Jugoslavia, Israel og Irland, ti poeng frå Noreg, Finland og Belgia, åtte poeng frå Storbritannia og Sverige, seks poeng frå Nederland og eitt poeng frå Austerrike. Vest-Tyskland fekk til saman 161 poeng og vann av totalt 18 bidrag. I tevlinga framførte ho songen på tysk, men under vinnarframføringa song ho på tysk, engelsk, fransk og nederlandsk.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Nicole (German singer)|Nicole (German singer)]]» frå ,  den 2. mars 2012.*  
 

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Eurovision Song Contest 1982|Eurovision Song Contest 1982]]» frå ,  den 2. mars 2012.*
Biberist

**Biberist** er ein kommune i distriktet Wasseramt i kantonen Solothurn i Sveits. Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Kommunesenteret ligg 447 meter over havet.

Kommunen ligg mellom Emme og elva Aare sør for Solothurn. Dei to landsbyane Ober- og Unterbiberist vart slått saman til ein kommune i 1857.

Kommunen grensar i sør mot kantonen Bern.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Biberist|Biberist]]» frå ,  den 23. mars 2012.*  

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettstad (tysk)
*
Andy García

**Andrés Arturo García Menéndez** (), meir kjend som **Andy García**, er ein cubansk-amerikansk skodespelar. 

Andy García vart fødd i Havana på Cuba, men flytte til Miami i Florida med familien då han var fem år gamal. Som skodespelar vart han kjend på 1980-talet, då han spelte i De ubestikkelige (1987) og i Gudfaren 3 av Francis Ford Coppola i 1990. I nyare tid er han kjend frå trilogien om forbrytarbanden til *Danny Ocean*: Ocean's Eleven (2001), Ocean's Twelve (2004) og Ocean's Thirteen (2007).

## Filmografi

* 1983: *Guaguasi* 
* 1983: *Blue Skies Again*
* 1983: *A Night in Heaven*
* 1984: *The Lonely Guy*
* 1985: *The Mean Season*
* 1986: *8 Million Ways to Die*
* 1987: De ubestikkelige
* 1988: *Stand and Deliver*
* 1988: *American Roulette*
* 1989: *Black Rain*
* 1990: *Internal Affairs*
* 1990: *A Show of Force*
* 1990: Gudfaren 3
* 1991: *Dead Again*
* 1992: *Hero*
* 1992: *Jennifer Eight*
* 1994: When a Man Loves a Woman
* 1995: Things To Do in Denver When You're Dead
* 1995: *Steal Big Steal Little*
* 1996: *Night Falls on Manhattan*
* 1996: *The Disappearance of Garcia Lorca*
* 1997: *Hoodlum*
* 1998: *Desperate Measures*
* 1999: *Just the Ticket*
* 2000: *Lakeboat*
* 2001: *The Unsaid*
* 2001: *The Man from Elysian Fields*
* 2001: Ocean's Eleven
* 2003: *Just Like Mona*
* 2003: *Confidence*
* 2004: *Twisted*
* 2004: *Modigliani*
* 2004: Ocean's Twelve
* 2005: *The Lazarus Child*
* 2005: *The Lost City*
* 2006: Smokin' Aces
* 2007: *The Air I Breathe*
* 2007: Ocean's Thirteen
* 2008: *Beverly Hills Chihuahua*
* 2009: *La linea*
* 2009: *New York, I Love You*
* 2009: *Den rosa panteren 2*
* 2009: *City Island*
* 2011: *5 Days of War*

## Kjelder


**Denne artikkelen byggjer på «[[:en:Andy García|Andy García]]» frå , den 2. mars 2012.*  

*Filmografien er henta frå Imdb.com, 2. mars 2012
Zuchwil

**Zuchwil** er ein kommune i distriktet Wasseramt i kantonen Solothurn i Sveits. Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . 41% av innbyggarane i kommunen er ikkje sveitsiske statsborgarar. Kommunesenteret ligg 433 meter over havet.

Kommunen ligg i ein trekant forma av elvane Aare og Emme rivers og fjella Bleichenberg og Birchi nær Solothurn.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Zuchwil|Zuchwil]]» frå ,  den 23. mars 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettstad (tysk)
*
Daniel-François Auber

**Daniel François Esprit Auber** () var ein fransk komponist. 

Han var ein dominerande person på i fransk opera på 1800-talet og var son av ein kongeleg jeger i Normandie. Auber viste seg dugande på klaver alt som barn ,og i 1799 hadde han skrive ein strykekvartett som synte spor av den komande romantikken. Det første scenearbeidet til Auber, *Julie*, nådde scenen i ei amatørframføring i 1805. I 1811 såg den italienske komponisten Luigi Cherubini ein revidert versjon og gjekk med på å ta Auber under vengjene sine. Fleire mislukka prosjekt gjorde at Auber etter kvart gav opp komponeringa kring 1813, men i 1819 døydde faren hans utan pengar, og Auber gjekk tilbake til komponering for å overleve. Året etter slo Auber gjennom med *Le bergère châtelaine*.

I 1823 møtte Auber skodespelarforfattaren Eugène Scribe og det første store verket deira, *Le Maçon*, kom ut i 1825, og med denne starta «gullalderen i komisk opera». I 1828 fullførte Auber og Scribe ei bestilling frå Académie Royale de Musique med *La muette de portici*, òg kjend som *Masaniello*. Denne store operaen, som omhandla eit napolitansk opprør på 1600-talet, var så effektivt at det fungerte som ein pådrivar får eit suksessrikt belgisk opprør mot den nederlandske okkupasjonen i 1830. Dette året introduserte Auber og Scribe *Fra Diavolo* som er ei komisk soge om bandittliv. Dette skapte ein heil undersjanger med komiske bandittoperaer I 1833 gav partnarskapet ein ny stor opera, *Gustave III*, og ein italiensk omsetjing av librettoen til Scribe var seinare grunnlaget for Verdi sin *[[Un Ballo in Maschera]]*. *Le Domino Noir* frå 1837 vart den mest spelte operaen til Auber/Scribe på 1800-talet og hadde vorte spelt 1209 gonger fram til 1909. 

I 1842 vart Auber leiar av Conservatoire i Paris. Han var med på å byggje opp denne institusjonen i dei 30 åra han var der og utvida avdelingane for komponering, piano og orkesterinstrument. I 1861, då Scribe døyddee, skreiv Auber berre to operaer til. Den andre av desse, *Rêve d'amour*, var den siste hitten hans, og vart produsert i 1869 då Auber var 87 år gammal. I 1870 braut den fransk-prøyssiske krigen ut og Auber gav seg i stillinga si ved Conservatoire slik at bygningen kunne nyttast som sjukehus. Den aldrande komponisten overlevde ikkje skrekken og okkupasjonen av Paris lenge, og døydde 89 år gammal, under den tyske okkupasjonen. 

Dei neste fire tiåra vart fleire av operaene til Auber framført på scenen i Paris og andre stader. Sjølv tidlege grammofonopptak syner kor enormt populær han var. Ellen Beach Yaw si innspeling av «C'est l'histoire amoureuse» frå *Manon Lescaut*, vart spelt inn for Gramophone & Typewriter i London i 1898. Ved 1910 vart dei fleste verka til Auber fjerna frå sjølv det franske repertoaret, og berre *Fra Diavolo* som framleis heldt stand. 

## Kjelder
* 

## Bakgrunnsstoff
*
*
Audrey Tautou

**Audrey Justine Tautou** () er ei fransk skodespelarinne som vart internasjonalt kjend for hovudrolla i filmen Den fabelaktige Amélie fra Montmartre frå 2001.

## Biografi

Audrey Tautou vart fødd i Puy-de-Dôme, men voks opp i Montluçon i Allier. Begge stadene ligg i regionen Auvergne i Midt-Frankrike. Ho synte tidleg interesse for skodespel, og tok skodespelartimar ved Cours Florent-instituttet i oppveksten. I 1996 filmdebuterte ho i *Coeur de cible*. To år seinare vann ho ei talenttevling som vart arrangert av Canal + og vart stadig meir lagt merke til i Frankrike. I 1999 fekk ho ei rolle i filmen *Vénus beauté (institut)* som vann den franske César-prisen. I 2000 fekk ho Suzanne Bianchetti-prisen for mest lovande unge skodespelarinne.

I 2001 kom den kunstnariske romantiske komedien Den fabelaktige Amélie fra Montmartre, som vann fleire store filmprisar. I åra som fylgde spelte Tautou fleire hovudroller, m.a. i *Han elsker meg... han elsker meg ikke* (2002), *Adresse Barcelona* (2002), *Dirty Pretty Things* (2002), *Nowhere to Go But Up* (2003) og *En langvarig forlovelse* (2004). Same året vart ho invitert som medlem i Academy of Motion Picture Arts and Sciences; akademiet som gjev ut Academy Awards, betre kjend som Oscar-prisen.

Etter å ha spelt i *Forelsket - forvirret* i 2005, spelte ho partneren til Tom Hanks i storfilmen Da Vinci-koden (2006). Same året spelte ho i *Priceless*, og året etter hadde ho hovudrolla i filmatiseringa av Anna Gavalda sin roman; *Saman er ein mindre aleine*. I 2009 spelte ho motedesigneren Coco Chanel i biografien *Coco før Chanel*.

## Filmografi (utval)

* *Coeur de cible* (1996)
* *Vénus beauté (institut)* (1999)
* Den fabelaktige Amélie fra Montmartre (2001)
* *Han elsker meg... han elsker meg ikke* (2002)
* *Adresse Barcelona* (2002)
* *Dirty Pretty Things* (2002)
* *Nowhere to Go But Up* (2003)
* *En langvarig forlovelse* (2004)
* *Forelsket - forvirret* (2005)
* Da Vinci-koden (2006)
* *Priceless* (2006)
* *Sammen er vi mindre alene* (2007)
* *Coco før Chanel* (2009)

## Kjelder


**Denne artikkelen byggjer på «[[:en:Audrey Tautou|Audrey Tautou]]» frå , den 3. mars 2012.*  
**Fødselsår er henta frå «[[:fr:Audrey Tautou|Audrey Tautou]]» frå , den 3. mars 2012.* 

*Filmografien er henta frå Imdb.com, 3. mars 2012
Rorschach

**Rorschach** er ein kommune i valkrinsen Rorschach i kantonen St. Gallen i Sveits. Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Kommunesenteret ligg 400 meter over havet. 

Rorschach er hovudstad i valkrinsen som har namn etter kommunen. 

Rorschach ligg på sørsida av Bodensjøen, tvers overfor Lindau i Tyskland. Han grensar til kommunane Rorschacherberg og Goldach.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Rorschach|Rorschach]]» frå ,  den 3. mars 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*Offisiell nettstad (tysk)
*Turistinformasjon  (tysk)
Goldach

**Goldach** er ein kommune i valkrinsen Rorschach i kantonen St. Gallen i Sveits.  Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Kommunesenteret ligg 450 meter over havet.

Goldach ligg på sørbreidda av Bodensjøen langs langs vegen mellom Rorschach og St. Gallen og strekkjer seg frå Bodensjøen til Rorschacherberg. Han består av delar av landsbyane Ober-Goldach, Unter-Goldach og Riet.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Goldach|Goldach]]» frå ,  den 19. mars 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettstad (tysk)
*
Alf Kristian Tellefsen

**Alf Kristian Tellefsen** () er ein norsk kristen forkynnar som lenge har vore tilsett i Norges samemisjon, busett i Karasjok.

## Biografi

Alf Kristian Tellefsen vart fødd på Flekkerøya utanfor Kristiansand. Etter vanleg skulegang gjekk han på misjonsbibelskule i Stjørdal, og i november 1958 vart han tilsett som misjonær i Norges samemisjon frå Karasjok, 20 år gamal.

Tellefsen dreiv misjonsverksemd på fleire stader i Finnmark. Han blei i tenesta i Finnmark heilt fram til 1979, berre avbroten av eit halvår i 1970/71, då han var vikar for krinssekretæren i Sørlandet krins i Samemisjonen. I denne tida lærte han nordsamisk, og blei godt kjend med samefolket i Finnmark. På 1960-talet vart han kjend som ein av dei fyrste forkynnarane som tok i bruk snøskuter på Finnmarksvidda, og han pleidde å seia at skuteren hadde revolusjonert tenesta. Frå 1981 til 1985 flytte han sørover att, og var krinssekretær i Stavanger krins. Deretter var han sekretær i Sørlandet krins fram til 1994.

I 1989 var han aktivt med i oppstarten av Samemisjonen sin nye nærradio i Lappland. Radioen fekk namnet Radio DSF fordi han fekk lokale på ein no nedlagt folkehøgskule; *Den Samiske Folkehøgskole* i Karasjok. Radio DSF vart innvigd i 1990 med Tellefsen aktivt involvert. Radioen skulle fyrst senda i Kautokeino kommune og Karasjok kommune, men dekkjer no også Tana, Nesseby, Porsanger og Vadsø. Frå 1990 hadde Tellefsen særleg ansvar for programmet *Gæidnu Biibbala čađa* - Vegen gjennom Bibelen, og fram til 2001 produserte han over 2000 program i denne serien.

Fram til 1997 var Tellefsen framleis busett på Sørlandet, trass i det store engasjementet hans i Radio DSF. Deretter flytte han til Karasjok att, med halv stilling som redaktør i radioen og halv stilling som forkynnar i Samemisjonen. Han var også engasjert i arbeidet med Radio DSF då dei fekk laga sendingar på kildinsamisk og russisk til Kolahalvøya hausten 2003.

17. juni 2006 fekk Alf Kristian Tellefsen Kongens fortenestmedalje i sølv for si lange verksemd i Norges samemisjon. I 2008 vart han tildelt Bibelprisen for arbeidet sitt med *Gæidnu Biibbala čađa* - Vegen gjennom Bibelen.

## Kjelder

* Artikkelen byggjer på biografi om Alf Kristian Tellefsen på Samemisjonen.no, skriven av Magne Gamlemshaug. 

## Fotnotar
Angelina Jolie

**Angelina Jolie** () er ein USA-amerikansk skodespelar. Ho har fleire gonger blitt kåra til den høgast betalte skodespelarinna i Hollywood.

## Biografi
Angelina Jolie tilbrakte oppveksten i Los Angeles, bortsett frå fem år då familien hennar budde i New York. Jolie kjem frå ein skodespelarfamilie. Både faren, Jon Voight, mora og broren er meir eller mindre kjende skodespelarar. Angelina Jolie spelte si fyrste filmrolle som sjuåring i *Lookin' To Get Out* (1982) som Jon Voight hadde produsert. Neste film ho spelte i var *Cyborg 2* i 1993, og den fyrste Hollywood-filmen ho spelte i var *Hackers* frå 1995.  Herifrå gjekk det oppover med karrieren hennar. I 1997 vann ho sin fyrste Golden Globe-pris for rolla si i filmen *George Wallace*, og i 1999 fekk ho sin fyrste og så langt, einaste Oscar; for rolla si i *Girl, Interrupted*. I 2000 spelte ho i Gone in Sixty Seconds saman med Nicolas Cage.

I 2001 spelte Jolie hovudrolla i action-filmen Lara Croft: Tomb Raider som var basert på dataspelet Tomb Raider, som vart svært populær internasjonalt. Oppfylgjaren kom allereie i 2003. I 2004 spelte ho inn ei av stemmene i animasjonsfilmen Stor ståhai, noko ho har halde fram med i filmane om Kung Fu Panda. I 2005 spelte ho saman med Brad Pitt i actionfilmen Mr. & Mrs. Smith. Dei siste åra har ho m.a. spelt i Changeling (2008) og Salt (2010).

Angelina Jolie har tidlegare vore gift med skodespelarane Jonny Lee Miller og Billy Bob Thornton, men er no sambuar med Brad Pitt som ho har tre biologiske og 3 adopterte born saman med.

## Filmografi (utval)

* *Lookin' To Get Out* (1982)
* *Cyborg 2* (1993)
* Hackers (1995)
* *Gia* (1998)
* *Hell's Kitchen* (1998)
* *Playing by Heart* (1998)
* *Pushing Tin* (1999)
* *The Bone Collector* (1999)
* Girl, Interrupted (1999)
* Gone in Sixty Seconds (2000)
* Lara Croft: Tomb Raider (2001)
* *Beyond Borders* (2003)
* *Taking Lives* (2004)
* Stor ståhai (2004)
* Lara Croft Tomb Raider: The Cradle of Life (2003)
* Mr. & Mrs. Smith (2005)
* Beowulf (2007)
* Kung Fu Panda (2008)
* Changeling (2008)
* Wanted (2008)
* Salt (2010)
* The Tourist (2010)
* Kung Fu Panda 2 (2011)
* *Maleficent* (2013)

## Kjelder


* *Denne artikkelen byggjer på «[[:en:Angelina Jolie|Angelina Jolie]]» frå , den 2. mars 2012.* 

* Filmografien er henta frå Imdb.com, 2. mars 2012
Adam Sandler

**Adam Richard Sandler** () er ein USA-amerikansk skodespelar, songar, komikar, produsent og manusforfattar.

## Biografi
Sandler vart fødd i ein jødisk familie i Brooklyn i New York City, men flytte til Manchester  i New Hampshire som femåring og voks opp der. Han viste tidleg talent for komedie, og i 1987 debuterte han som skodespelar i situasjonskomedien The Cosby Show der Bill Cosby spelte familiefar. Sandler hadde ei rolle i serien fram til 1988. I 1989 spelte han i sin fyrste spelefilm, *Going Overboard* der han sjølv var med som manusforfattar. Filmen hadde sjølvbiografiske trekk, då han handla om ein ung komikar som prøvde å gjera karriere i underhaldninga ombord på eit cruiseskip. 

Karrieren til Adam Sandler skaut fart på slutten av 1990-talet med filmar som *Billy Madison* (1995), *Happy Gilmore* (1996) og *Bryllupssangeren* (1998). Adam Sandler er i dag ein vellukka skodespelar, som særleg har mange hovudroller i komediar bak seg i karrieren.

## Filmografi (utval)
* *Going Overboard* (1989)
* *Billy Madison* (1995)
* *Happy Gilmore* (1996)
* *Bryllupssangeren* (1998)
* *The Waterboy* (1998)
* *Big Daddy* (1999)
* *Mr. Deeds* (2002)
* *Anger Management* (2003)
* *50 First Dates* (2004)
* *Spanglish* (2004)
* *The Longest Yard* (2005)
* *Click* (2006)
* *I Now Pronounce You Chuck & Larry* (2007)
* *You Don't Mess with the Zohan* (2008)
* *Bedtime Stories* (2008)
* *Funny People* (2009)
* *Grown Ups* (2010)
* *Just Go With It* (2011)
* *Zookeeper* (2011)
* *Jack and Jill* (2011)
* *That's My Boy* (2012)
* *[[Hotel Transylvania]]* (2012)

## Kjelder

* *Denne artikkelen byggjer på «[[:en:Adam Sandler|Adam Sandler]]» frå , den 3. mars 2012.* 

* Filmografien er henta frå Imdb.com, 3. mars 2012
Epalinges

**Epalinges** er ein kommune i distriktet Lausanne i kantonen Vaud i Sveits.  Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Kommunesenteret ligg 785 meter over havet.

Kommunen er ein forstad til byen Lausanne, fire kilometer nordaust for bysentrum i Lausanne.

Kommunen er omringa av Lausanne. Han består av landsbyane Epalinges-Village, Les Croisettes, La Croix-Blanche og fleire grender.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Epalinges|Epalinges]]» frå ,  den 22. mars 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*http://www.epalinges.ch/ (in fransk)
Moudon

**Moudon** (latin *Minnodunum*; tysk *Milden*) er ein kommune i kantonen Vaud i Sveits. Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Kommunesenteret ligg 514 meter over havet.

Moudon omfattar tre grender og ei rekke frittliggjande gardsbruk. 

Målaren Eugène Burnand var frå Moudon.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Moudon|Moudon]]» frå ,  den 3. mars 2012.*  


## Bakgrunnsstoff

*
Buochs

**Buochs** er ein kommune i kantonen Nidwalden i Sveits. Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Kommunesenteret ligg 435 meter over havet.

Kommunen ligg langs vegane mellom Ennetbürgen, Beckenried og Hafen. Han ligg på vestsida av Vierwaldstättersee mellom Engelberger Aa og fjellet Buochserhorn. Han består av den tidlegare gatelandsbyen Buochs.

Skirennaren Marco Odermatt er frå Buochs.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Buochs|Buochs]]» frå ,  den 31. mars 2012.*
Hergiswil

**Hergiswil** er ein kommune i kantonen Nidwalden i Sveits. Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Kommunesenteret ligg 449 meter over havet.

Kommunen ligg ved foten av fjellet Pilatus og Vierwaldstättersee og grensar i nord og vest mot kantonen Luzern, og i sør mot kantonen Obwalden.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Hergiswil NW|Hergiswil NW]]» frå ,  den 3. mars 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*Offisiell side
Harry Potter og Mysteriekammeret

**Harry Potter og Mysteriekammeret** originaltittel: *Harry Potter and the Chamber of Secrets* er den andre boka i den ekstremt populære bok- og filmserien Harry Potter. Den kom ut 2. juli 1998 og er skriven av J.K. Rowling. Den norske omsetjinga til Torstein Bugge Høverstad kom i 2000.
Conthey

**Conthey** er ein kommune i distriktet Conthey i kantonen Valais i Sveits.  Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Kommunesenteret ligg 504 meter over havet.

Kommunen ligg ved høgrebreidda av Rhône sentralt i Valais. Han strekkjer seg frå dalbotnen til toppen av Diablerets-massivet. Han består av landsbyen Conthey (som består av Plan-Conthey, La Place, Le Bourg og Saint-Séverin) og landsbyane Aven, Erde, Sensine, Premploz og Daillon i Derborence-området. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Conthey|Conthey]]» frå ,  den 21. mars 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettstad (fransk)
* 
*
Nendaz

**Nendaz** er ein kommune i distriktet Conthey i kantonen Valais i Sveits.  Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . 

Kommunen ligg sentralt i Valais, og strekkjer seg frå venstrebreidda av elva Rhône (490 moh) opp til toppen av Rosablanche (3336 moh). Han består av kring 15 landsbyar og grender som Basse-Nendaz, Haute-Nendaz, Bieudron, Aproz, Baar, Brignon og Beuson.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Nendaz|Nendaz]]» frå ,  den 21. mars 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettstad (fransk)
* Turistside  (engelsk)
* Neige Aventure - Offisiell skiskule Nendaz
Collombey-Muraz

**Collombey-Muraz** er ein kommune i distriktet Monthey i kantonen Valais i Sveits.  Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Kommunesenteret ligg 392 meter over havet. Det er eit oljeraffineri i byen. 

Kommunen ligg i on venstrebreidda av elva Rhône. Han består av landsbyane Collombey-le-Grand, Collombey-le-Petit, Muraz og Illarsaz. Eit av dei to oljeraffineria i Sveits, Tamoil-raffineriet, ligg i Collombey-Muraz.

Lac de Conche ligg i kommunen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Collombey-Muraz|Collombey-Muraz]]» frå ,  den 4. mars 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettstad (fransk)
*
Albus Humlesnurr

**Albus Parsifal Ulfrik Brian Humlesnurr**, engelsk **Albus Percival Wulfric Brian Dumbledore** er ein oppdikta person i Harry Potter-serien. Han er rektoren på trollmannskulen Galtvort, og grunnleggjaren av Føniksordenen.

I dei to fyrste filmane blir Albus Humlesnurr spelt av Richard Harris fram til skodespelaren døydde i 2002. Etter dette overtok Michael Gambon i rolla som Humlesnurr.

## Kjelder
Nestório

**Nestório** (gresk Νεστόριο) er ein landsby og ein kommune i periferieininga Kastoriá i periferien Vest-Makedonía i Hellas. Han ligg sørvest for Kastoriá og grensar i sørvest mot Ioánnina i Ípiros, i nordvest mot Albania.

## Administrativ inndeling

Kommunen vart danna i 2011 ved at ein slo saman dei tidlegare kommunane
* Akrítes
* Arrénes
* Grámos
* Nestório
Dei fire tidlegare kommunane er no kommunaleiningar.

Ved folketeljinga i 2021 hadde kommunen 2&nbsp;149&nbsp;innbyggjarar, medan kommunaleininga Nestório hadde 1&nbsp;184 og tettstaden med same namn 683&nbsp;innbyggjarar.

## Byar og tettstader
Dei største byane og tettstadene i kommunen er:

## Referansar
Severus Slur

**Severus Slur** (engelsk *Severus Snape*) er ein fiktiv person i J.K. Rowling sin serie om Harry Potter. Han er lærar på Galtvort. I den fyrste romanen i serien er han fiendtleg mot Harry og blir den viktigaste motstandaren i dei siste kapitla. Ettersom serien utviklar seg, blir Slurs karakter meir komplisert. Rowling avslørar ikkje hans sanne lojalitet før slutten av den siste boka, Harry Potter og Dødstalismanene. Han er skildra som bleik med kolsvarte auge og feitt, svart hår. I filmane blir Slur spelt av Alan Rickman. 

Rowling har sagt at ho fekk inspirasjon til Snape frå ein lærar ho mislikte i barndommen. Namnet hans tok ho frå vegen Severus Road i Clapham og etternamnet frå landsbyen Snape i England. I eit intervju frå 1999 og igjen i 2004 omtalte Rowling Snape som ein av favorittfigurane sine å skriva.

## Kjelder
Akrítes

**Akrítes** (gresk Ακρίτες) er ein tidlegare kommune i periferieininga Kastoriá i periferien Vest-Makedonía i Hellas. Akrítes inngår frå 2011 som ei kommunaleining i kommunen Nestório.

## Referansar
Dipotamiá

**Dipotamiá** (gresk skrift Διποταμιά) er ein landsby i periferieininga Kastoriá i periferien Vest-Makedonía i Hellas. Dipotamiá var hovudsete i den tidlegare kommunen Akrítes, som no er ei kommunaleining i kommunen Nestório.

## Referansar
Fabeldyret drake

Ein **drake** er eit fabeldyr som er reptil-liknande og er brukt i litteratur, kunst, symbol og kjenneteikn. Det kan vere symbol for vondskap og det vonde som skal nedkjempast.

## Drakar i ''[[Harry Potter]]''-serien
I serien om trollmannen Harry Potter er eit av mange fabeldyr drakar. I den fyrste boka seier Gygrid at han alltid har ønskt seg ein drake til kjæledyr, og seinare skaffar han seg ein Norsk kamrygg. I Harry Potter og ildbegeret under den fyrste prøva iTretrollmannsturneringen skal Harry og dei andre deltakarane kome seg forbi ein drake og i den siste boka, Harry Potter og dødstalismanene flyr dei på ein når dei rømmer frå Flirgott. I *[[Fabeldyr og hvor de er å finne]]*, står det at det finst ti artar:
* Norsk kamrygg 
* Antipodisk Opaløye 
* Kinesisk Ildkule 
* Peruansk Gifttann 
* Rumensk Langhorn 
* Svart Hebrider 
* Svensk Kortsnute 
* Ukrainsk Jernbuk 
* Vanleg Walisisk Grønn 
* Ungarsk Hornsvans

## Kjelder
* Norsk (bokmål) wikipedia: Drage
* *[[Harry Potter og De vises stein]]* av J.K. Rowling 
* *[[Harry Potter og ildbegeret]]* av J.K. Rowling 
* *[[Harry Potter og dødstalismanene]]* av J.K. Rowling
Religionskrig

**Religionskrig** er krig som spring ut frå religiøse forskjellar, eller der religion er ei viktig grunngjeving. Slik kriging kan føregå som eit forsøk på å spreia eller verna sin religion eller undertrykka ein annan religion, noko som ofte blir kalla «heilag krig». Religionskrig kan finna stad mellom ulike statar eller folkegrupper som vedkjenner seg ulike religionar eller ulike religiøse forståingar innan same religion. Som oftast vil religionskrigar også ha andre konfliktelement, som kontroll over territorium, handelsruter og ressursar og historiske, kulturelle eller etniske motsetningar. 

Nokre døme på religionskrigar er det jødiske Makkabearopprøret i Judea, dei ulike kristne krosstoga som spreidde kristendommen i Europa og Midtausten, dei muslimske erobringane som spreidde islam i Arabia og vidare, det spanske Reconquista, som tok den iberiske halvøya tilbake for katolikkar og tømde henne for jødar og muslimar, dei europeiske religionskrigane på 1500- og 1600-talet mellom ulike representantar for protestantismen og katolisismen og Taipingopprøret i Kina på 1800-talet.

Fleire konfliktar i nyare tid har hatt religionsskilnader mellom folkegrupper som viktige element, som konflikten i Nord-Irland, borgarkrigen i Libanon, borgarkrigen på Sri Lanka og Jugoslavia-krigane.

## Bakgrunnsstoff
* Religiously-based civil unrest and warfare  ved religioustolerance.org
* Holy war, *Ethics guide* ved bbc.co.uk

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Religious war|Religious war]]» frå ,  den 4. mars 2012.*
Árgos Orestikó

**Árgos Orestikó** (gresk Άργος Ορεστικό) er ein distriktsby og ein kommune i periferieininga Kastoriá i periferien Vest-Makedonía i Hellas. Han ligg sør for byen Kastoriá.

## Administrativ inndeling

Kommunen vart danna i 2011 ved at ein slo saman dei tidlegare kommunane
* Árgos Orestikó
* Íon Dragoúmis
Kommunen fekk namnet *Orestída* (gresk Ορεστίδα), men vart døypt om til Árgos Orestikó i 2013. Dei to tidlegare kommunane er no kommunaleiningar.

Ved folketeljinga i 2021 hadde kommunen Árgos Orestikó 10&nbsp;685&nbsp;innbyggjarar, kommunaleininga med same namn 8&nbsp;328&nbsp;innbyggjarar, medan tettstaden Árgos Orestikó hadde 7&nbsp;237&nbsp;innbyggjarar.

## Byar og tettstader
Dei største byane og tettstadene i kommunen er:

## Referansar
Odo av Arezzo

**Odo av Arezzo** var ein musikkteoretikar frå mellomalderen. Han var aktiv seint på 900-talet, og var tilsett ved klosteret i Arezzo, der han var abbed under biskopen Donatus av Arezzo. Odo sette saman eit tonarium (ei songbok med antifonar og responsoriar), med ei tilhøyrande drøfting av modi. 

Ved eit mistak vart Odo ofte rekna som forfattaren av *[[Dialogus de musica]]*. Odo skal heller ikkje forvekslast med Odo av Cluny, ein annan framståande teoretikar i tida.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Odo of Arezzo|Odo of Arezzo]]» frå ,  den 4. mars 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
***Clyde Brockett. «Odo 2. Odo of Arezzo», *[[Grove Dictionary of Music and Musicians|Grove Music Online]]*, ed. L. Macy (accessed May 20, 2006), grovemusic.com  (subscription access).
**[[New Grove dictionary]]*
Dialogus de musica

***Dialogus de musica*** er eit musikkteoretisk verk frå om lag 1000 eller noko før. Forfattaren av verket var lenge rekna for å vera Odo av Arezzo,  men denne påstanden er trekt i tvil, slik at forfattaren i dag ofte er omtala som *Pseudo-Odo*. Nokre gjev Odo av Cluny æra for dette verket.

Verket tek føre seg oppbygginga av ein skala, demonstrert gjennom oppdeling av strengen på eit monokord. Slik får ein ein skala på åtte tonar, rekna frå gamut, etter det greske teiknet gamma, altså g. Deretter set ein gjennom utrekning og oppdeling opp ein skala frå A og vidare opp til G. Denne prosessen blir så teken oppatt, slik at ein sistpå har to heile skalaer:

Gamut, A, B, C, D, E, F, G, a, b, b, c, d, e, f, g, aa. 

Forfattaren noterer her at det er to verdiar av «vesle b» i andre oktav (opphavet til skillet mellom B og H i moderne teori). Dialogus set og opp ei liste over dei åtte hovudmodalitetane (kyrkjetoneartane). 

Ein kan merke seg at inndeling av skalaen her er skyldt den praktiske løysinga ein finn på ein norsk langeleik. 

## Kjelder

### Bibliographie
* Pseudo Odon de Cluny, *Dialogus de Musica*, c1100. Éditions modernes : Gerbert, *Scriptores*, vol. I, p. 251-264 ; *Patristique latine*, vol. 133, p. 757-774
* 
* 
* 
* 
* 
## Bakgrunnsstoff
*The "dialogus" of pseudo-Odo ved tonalsoft.com
Maniáki

**Maniáki** (gresk Μανιάκοι) er ein distriktsby i periferieininga Kastoriá i periferien Vest-Makedonía i Hellas. Maniáki var hovudsete i den tidlegare kommunen Ajía Triáda, som no er ei kommunaleining i kommunen Kastoriá.

## Referansar
Marion Rung

**Marion Rung** () er ein finsk songar.

## Eurovision Song Contest
15. februar 1962 vann Rung den finske uttakinga til Eurovision Song Contest 1962 med songen «Tipi-tii». Ho starta som nummer éin i finalen, før Belgia med «Ton nom» av Fud Leclerc. Bidraget fekk tre poeng frå Storbritannia og eitt poeng frå Noreg. Finland fekk til saman fire poeng og enda på sjuandeplass av totalt 16 bidrag.

I 1973 fekk ho att representere Finland i Eurovision Song Contest. Denne gongen med songen «Tom Tom Tom». Ho starta som nummer éin i finalen, før Belgia med «Baby, Baby» av Nicole & Hugo. Bidraget fekk ni poeng frå Belgia og Storbritannia, sju poeng frå Jugoslavia og Sverige, seks poeng frå Vest-Tyskland, Noreg, Spania, Sveits og Luxembourg, fem poeng frå Portugal, Monaco, Nederland, Irland og Israel, fire poeng frå Frankrike og to poeng frå Italia. Finland fekk til saman 93 poeng og enda på sjetteplass av totalt 17 bidrag.

## Grand Prix de disque
Ho representerte Finland i Grand Prix de disque 1974 og vann.

## Intervision Song Contest
I 1980 representerte ho Finland i Intervision Song Contest med songen «Where Is The Love» og vann.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Marion Rung|Marion Rung]]» frå ,  den 4. mars 2012.*
Valen sjukehus

**Valen sjukehus** er eit psykiatrisk sjukehus på Valen i Kvinnherad kommune. Sjukehuset har 42 sengeplassar fordelt på 2 seksjonar. 

Sjukehuset er freda av Riksantikvaren. I 2012 blei Valemoen (1909), brannstasjonen (1909) og gravlunden (1911) freda ved forskrift. Sjukehuset hadde eigen gravplass i staden for kyrkjegarden i bygda. Valemoen var det gamle hovedbygget og ble tegnet av arkitekt Sigurd Lunde.

Konrad Lunde var overlege og direktør i 42 år. Sonen Tjerand Lunde var direktør etter han. Olav H. Hauge var pasient der. Ifølgje Knut Olav Åmås sin biografi over Hauge var Konrad Lunde oppteken av litteratur og oppmoda Hauge til å gje ut dikta han arbeidde med.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
*
Kleisoúra

**Kleisoúra** (gresk Κλεισούρα) er ein landsby og ein tidlegare kommune i periferieininga Kastoriá i periferien Vest-Makedonía i Hellas. Kleisoúra inngår frå 2011 som ei kommunaleining i kommunen Kastoriá.

Ved folketeljinga i 2021 hadde kommunaleininga Kleisoúra 223&nbsp;innbyggjarar, medan tettstaden med same namn hadde 217&nbsp;innbyggjarar.

## Referansar
Gnav

**Gnav** er eit spel. Det er mest kjend som eit kortspel, men kan også spelast med brikker.

Ein variant av gnav er kjend frå Danmark-Noreg på 1700-talet.  Namnet *gnav* er truleg ei etterlikning av mjauinga til ein katt (italiensk **, uttalt *njao*), etter kortet eller brikka med bilde av katt. 

## Kjelder
Otto Meyer-Amden

**Otto Meyer-Amden** () var ein sveitsisk målar og grafikar frå Bern. Han vert rekna som ein av dei viktigaste av dei tidlege abstrakte målarane i Sveits.

## Liv
### Ungdom og utdanning
Meyer voks frå 1888 opp hos fosterforeldre, etter mor hans døydde. Barne- og ungdomsåra 1892-1900 gjekk han på ein kostskule for borgarborn i Bern. Sidan gjekk han i lære 1901-03 i Bern og 1903-06 i Zürich for å verte litograf. Han måla på den tid akvarellar i ein symbolistisk stil.

Tida 1906-07 studerte Meyer ved kunstakademiet i München. Deretter gjekk han på kunstakademiet i Stuttgart, der han frå 1909 var elev av Adolf Hölzel. I Stuttgart vart han kjend med Oskar Schlemmer, Willi Baumeister og andre kunstnarar. Meyer var svært oppteken av Oscar Wilde sin roman «Dorian Gray». År 1907 var han på studiereiser til Strasbourg og Paris, der han vart særleg påverka av kunsten til Paul Cézanne.

### Amden
I 1912 mottok han ein invitasjon frå Amden i kantonen St. Gallen i Sveits, der kunstmålarane Willi Baumeister og Herman Huber hadde danna ein kunstnarkoloni. Etter dei to reiste derifrå, vart Meyer verande i Amden til 1928. Der levde han tilbaketrekt, budde i eit gammalt gardshus. Han skreiv mykje i dagbok, særleg i åra 1913 til -15, og var oppteken av studere Bibelen. Desse åra pleia han kontakt med frireligiøse, kommunitariske og grupper og brødresamfunnet Grappenhof i Amden.

I åra 1915-18 laga Meyer grafiske teikningar og blad haldne i mørke, dunkle fargetonar. Han brukte då ein teknikk som han hadde lært av Georges Seurat. I 1923 laga han ein rund glasskjerm til preikestolen i Zwingli-huset i Zürich-Wiedikon. Året før vart han kjend med Ernst Kirchner i Zürich, og innleia eit vennskap. Meyer deltok i 1925 med åtte verk i «den store sveitsiske kunstutstillinga» i Karlsruhe.

Meyer kjende seg sterkt knytt til staden Amden og kalla seg Meyer-Amden.

### Zürich. Død
I 1929 deltok Meyer med tolv arbeid i utstillinga «Abstrakt og surrealistisk måleri og skulptur» i Kunsthaus Zürich. Dei siste leveåra hans var prega av ein alvorleg sjukdom. Frå 1928 fram til kort tid før han døydde i 1933 var Otto Meyer-Amden teiknelærar på kunsthandverksskulen i Zürich.

Då han døydde, let han etter seg om lag 500 måleri og teikningar. Det finst mange abstrakte figurative måleri med eit lyrisk stemningsuttrykk og religiøst-symbolske representasjonar, mange internatskulescener, ungdomsakter, gatescener frå Zürich og akvarellar med symbolske, lineære, geometriske figurar som pregar kunstverksemda hans.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Otto Meyer-Amden|Otto Meyer-Amden]]» frå ,  den 4. mars 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
Robinson Crusoe

***Robinson Crusoe*** (engelsk *The Life & Strange Surprising Adventures of Robinson Crusoe, of York, Mariner*) er ein roman av den engelske forfattaren Daniel Defoe som kom ut første gong i 1719. Boka handlar om ein skipbroten mann som må klara seg åleine på ei aude øy. Boka blei særs populær, og gav namnet robinsonade til forteljingar om menneske som hamnar på aude øyar. 

*Robinson Crusoe* var inspirert av verkelege hendingar om skipbrotne. Den mest kjende, som truleg var utgangspunktet til Defoe, var sjømannen Alexander Selkirk som klarte seg åleine i fire år på øya Más a Tierra i Juan Fernández-øyane utanfor kysten av Chile. Denne øya er seinare blitt kalla Robinson Crusoe-øya.

## Bakgrunnsstoff

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Robinson Crusoe|Robinson Crusoe]]» frå ,  den 5. mars 2012.*
Anne Ludvigsen Kaldestad

**Anne Ludvigsen Kaldestad** () er ein norsk lærar og kyrkjelydspedagog som vann Bibelprisen for 2006.

Anne Ludvigsen Kaldestad har jobba som kyrkjelydspedagog i Fjell kommune på Sotra utanfor Bergen. Ho fekk Bibelprisen for arbeidet sitt med eit bibelkunnskapsopplegg for born som fekk tittelen «Vandring gjennom Bibelen for barn». Opplegget blei til med inspirasjon frå eit liknande pedagogisk opplegg i England, og baserer seg på rørsle og leik. Det har vorte utvikla kurs med dette som i 2006 hadde vorte vist fram over 1300 gonger, med over 23. 000 deltakarar på landsbasis. «Vandring gjennom Bibelen for barn» har også vorte tilrettelagt for RLE-faget i 5. klasse på grunnskulen.

Bibelprisen vart gjeven henne i 2006 for hennar arbeid med å formidla bibelkunnskap og bibelglede til born. Anne Ludvigsen Kaldestad har også vore med i trusopplæringsprosjektet *Gudsrikeleiken* i Bjørgvin bispedøme.

I august 2011 slutta Anne Ludvigsen Kaldestad i jobben sin i Fjell og gjekk saman med ektemannen inn i ny jobb i den norske sjømannskyrkja på Lanzarote.

## Kjelder

* Bergens Tidende, 27. 06. 06: Vandrer gjennom Bibelen 

### Fotnotar
Steinhausen i Sveits

**Steinhausen** er ein by og ein kommune i kantonen Zug i Sveits.  Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Kommunesenteret ligg 427 meter over havet.

Kommunen grensar i nord mot kantonen Zürich. Til kantonshovudstaden Zug er det om lag ni kilometer i søraustleg retning. Kommunen ligg langs nordvestkanten av flodsletta til elva Lorze. Han består av landsbyen Steinhausen og grendene Bann og Erli.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Steinhausen ZG|Steinhausen ZG]]» frå ,  den 5. mars 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettstad
*
Risch-Rotkreuz

**Risch-Rotkreuz** er ein kommune i kantonen Zug i Sveits.  Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Kommunesenteret ligg 442 meter over havet. 

Kommunen, som omfattar dei fire landsbyane Rotkreuz, Risch, Buonas og Holzhäusern, ligg ved vestbreidda av Zugsjøen. Han grensar i nordvest mot Aargau, i sørvest og sør mot kantonen Luzern, og i søraust mot kantonen Schwyz. Kantonshovudstaden Zug ligg kring 10 km unna i luftlinje.

Kommunen ligg mellom Zugsjøen og elva Reuss. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Risch (Gemeinde)|Risch (Gemeinde)]]» frå ,  den 5. mars 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettstad
Jórgos Seféris

**Jórgos Seféris** (fødd  i Vourla, død 20. september 1971 i Aten), opphavleg *Jórgos Stylianos Sefériadis*,  var ein gresk forfattar og diplomat. Han blir rekna som den viktigaste nygreske diktaren og essayisten, og som hovudinitiator til rørsla *30-åras generasjon* som fullførte innføringa av modernismen i nygresk litteratur. 
 

Han vann nobelprisen i litteratur i 1963 *«för hans framstående lyriska diktning, inspirerad av djup känsla för den hellenska kulturvärlden.»*

Seféris var son av Despoina Tenekidi og juristen Stylianos Sefériadis; faren skreiv dikt og omsette antikke og utanlandske ditarar. Etter at første verdskrigen braut ut flytta familien til Aten der Severis tok artium i 1917. Han studerte jus i Paris og var eit år i England for å forbetre engelskkunnskapane. I 1925 vendte han tilbake til Hellas og gjekk året etter inn i det greske diplomatiet. Den første diktsamlinga hans, *Strofi*, kom i 1931. Under andre verdskrigen var han i eksil saman med eksilregjeringa fram til 1944. Han publiserte ei erklæring mot det greske militærdiktaturet i 1969 og gravferda hans blei til eit demonstrasjonstog mot diktaturet.
 
## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* 
* Essay om Seferis av Asteris Koutoulas
* Nobeltildelinga 1963 på nobelprize.org
Hünenberg

**Hünenberg** er ein kommune i kantonen Zug i Sveits.  Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Kommunesenteret ligg 444 meter over havet.

Kommunen ligg mellom elvane Reuss og Lorze og Zugsjøen, og grensar i vest mot Aargau og i nordaust mot kantonen Zürich. Til kantonshovudstaden Zug er det om lag 12 km.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Hünenberg|Hünenberg]]» frå ,  den 5. mars 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettstad
*
Oberägeri

**Oberägeri**, fram til 1798 berre kalla **Ägeri**, er ein kommune i kantonen Zug i Sveits. Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Kommunesenteret ligg meter over havet.

Oberägeri omkrinsar mykje av Ägerivatnet. Kommunen grensar i sør og aust mot kantonen Schwyz og i nordaust mot kantonen Zürich. Til kantonshovudstaden Zug er det 11-12 kilometer.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Oberägeri|Oberägeri]]» frå ,  den 5. mars 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* Oberägeri si offisielle webside
Hans Sandreuter

**Hans Sandreuter** () var ein sveitsisk kunstmålar innanfor symbolistisk og fin de siècle-påverka kunst. Han var frå Basel.

## Liv og arbeid

Etter å ha gått vidaregåande skule i Basel, begynte Sandreuter år 1867 læretid som litograf. Han arbeidde ein periode i Nürnberg og så i Verona som litograf, studerte i seks månader i 1872 med Achille Carrillo før han reiste tilbake til Basel. I 1873 gjekk han på ein privat kunstskule i München der han vart kjend med Arnold Böcklin. Gjennom forbøn frå Böcklin med Wilhelm von Kaulbach fekk Sandreuter delta på kveldskurs i teikning ved kunstakademiet i München.

I 1874 reiste Sandreuter til Böcklin i Firenze. Då han vart sjuk eit år seinare, tok Böcklin han inn i huset sitt. Frå 1877 til -80 budde Sandreuter i Paris, flytta så til Firenze i 1882 og reiste to år seinare vidare til eit atelier i Basel. Han fekk mange oppdrag på veggmåleri og sgraffito i, eller på, offentlege bygningar. Til dømes restaurerte og innreidde han rom i klosteret i Stein am Rhein. I 1897 reiste han til Firenze og Böcklin, for å planlegge ei utstilling av Böcklin-verk. Den 19. september same året opna utstillinga med Böcklin-kunst i Kunsthalle Basel. År 1899 vart Sandreuter sjuk av diabetes og døydde to år seinare i heimen sin i Riehen.

Sandreuter var Böcklins næraste elev. Enkelte kritikarar klaga han i hans levetid for å vere ein Böcklin-etterliknar. Han var ein forgjengar til fin-de-siècle-kunsten og var som  kunstmålar først og fremst kjent i Sveits. Sandreuters samla verk viser stor variasjon. I tillegg til olje- og akvarellmåleri skapte han monumental, dekorativ kunst. Han har designa både grafiske arbeid, farga glas og møblar. Nokre av dei fasadane og veggdekorasjonane han teikna er framleis tilgjengelege, til dømes fasaden hos «Bjørnelauget» og veggarbeida til «Smedelauget» i Altbasel.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Hans Sandreuter|Hans Sandreuter]]» frå ,  den 5. mars 2012.*  

## Bakgrunnsstoff
Babeli Giezendanner

**Babeli Giezendanner**, fullt namn **Anna Barbara Aemisegger-Giezendanner**, () var ein sveitsisk målar av folkekunst. Ho var ei av dei få kvinnene som på den tid dreiv med kunstmåling i Sveits. På folkemunne vart ho kalla «s'Giezedanners Babeli».
 
Etter at mannen døydde tidleg i ei ulykke, forsøkte Barbara Aemisegger-Giezendanner å tene til livsopphaldet gjennom måling. Utanom dette arbeidde ho som kramkar og vevar. Men fortenesta var for låg, så ho fekk økonomisk stønad frå lokalsamfunnet Hemberg.

Ho var mor til tre born.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Babeli Giezendanner|Babeli Giezendanner]]» frå ,  den 5. mars 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff