open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Grafteori

**Grafteori** er den greina av matematikk der ein studerer eigenskapane til grafar.
Ein graf består av ei mengd *hjørne* eller *nodar*, og ei mengd *kantar*, der kvar kant bind saman to hjørne. På figuren er eit døme på ein graf med fem nodar og ti kantar.

Formelt er det vanleg å definera ein graf G som eit par (V,E), der V er ei ikkje-tom mengd med nodar, og E er ei mengd med undermengder av V der kvar undermengd har to element.
Strengt tatt er grafen desse mengdene av hjørne og kantar – ikkje teikninga av dei.

Grafteori vart grunnlagd av Leonhard Euler då han publiserte ein artikkel om problemet «Bruene i Königsberg» i 1736.

## Grafteoretiske omgrep

To hjørne er **naboar** viss dei er forbunde med ein kant. Ein kant er **insident til** hjørna som han bind saman. 

Ein graf er **enkel** viss det aldri er meir enn éin kant mellom to naboar, og ingen hjørne er nabo med seg sjølv. Ein slik kant blir kalla ei **løkke**. Ein graf som inneheld løkker, eller som inneheld naboar som er forbunde med meir enn éin kant, blir kalla ein **multigraf**.

En **veg** i ein graf er ei mengd kantar i rekkefølgje, slik at to kantar etter kvarandre alltid har eit hjørne felles. Ein **sti** er ein veg der kvart hjørne opptrer høgst éin gong. Ein **sykel** er ein veg der det første og det siste hjørnet er det same, mens alle andre hjørne opptrer høgst éin gong.

Ein planar graf er ein graf som kan teiknast i eit plan eller på ei kuleflate slik at ingen kantar kryssar kvarandre. 
Ein graf er **samanhengande** viss kvart par av ulike hjørne er knytte saman med ein sti.

To grafar er **[[isomorfi|isomorfe]]** viss det finst ei avbilding frå hjørna i den eine grafen til hjørna i den andre grafen, slik at to hjørne er naboar i den første grafen *viss og berre viss* dei korresponderande hjørna er naboar i den andre grafen.

## Bakgrunnsstoff
Drammensfjorden

**Drammensfjorden** er ein om lag 27 km lang fjord på Austlandet som har gitt namn til byen Drammen. Han går frå den breie delen av Oslofjorden og nord-nordvestover og dannar vestsida av halvøya Hurumlandet.

10 km inn i fjorden, ved Svelvik, går det ein endemorene kalla Verket ut frå Hurumlandet. Her er fjorden berre 200 meter brei, og mudra opp til 10 meters djup. Innanfor er fjorden opp til 117 meter djup. Her renn Drammenselva ut og dette i lag med innsnevringa gjer at fjorden her består av brakkvatn

Drammensfjorden var for nokre tiår sidan forureina. Kloakkreinsing og endring av industrien i Drammen har derimot ført til at vatnet no er mykje reinare. Laks og sjøaure er derfor igjen å finne i fjorden, Drammenselva og Lierelva. Drammensvassdraget er av dei viktigaste områda for laks i landet, men har hatt probleme med Gyrodactylus salaris.

Drammensvassdraget er det tredje største vassdraget i Noreg, vassdraget ligg i Oppland og Buskerud, og renn ut i havet med Drammenselva. Vassføringen ved utløpet er på om lag 300 m3/s.

Fjorden er kjent frå norrøn tid under namnet *Drafn*, eit ord ein trur tyder «uklart vatn» eller «bølgjer». Elva som renn ut inst i fjorden blei kalla *Drofn*, det er hokjønnsbøying av same ordet. Mellom anna fortel Snorre Sturlason i soga om Olav den Heilage at kongen gøymde seg for Knut den mektige i ein sjø som heitte Dramn. På denne tida stod vatnet 4-5 meter høgare i fjorden, slik at vikingskipa kunne segla heilt opp til Vestfossen og Hellefoss. 

## Kjelder
* Mellom anna Store Norske Leksikon.
Geografi

**Geografi** eller **landkunne** er studiet av jordoverflata, både korleis ho ser ut fysisk og korleis folk lever der. Eit norsk ord for geografi er «jordskildring», noko «geografi» også tyder, sett saman av dei greske orda *gê* ('jorda; ) og *graphein* ('skriva' eller 'skildra'). Feltet kan også ta for seg kva ressursar som finst og kva som vert produsert ulike stader, klima, kor menneske bur, og korleis dei lever.

Geografi kan delast inn i to undergreiner, naturgeografi og samfunnsgeografi. Begge greinene er tverrvitskaplege, med innslag av til dømes hydrologi, geologi, klimatologi, sosiologi og matematikk. I tillegg omfattar det store omgrepet *geografi* kartografi, geomatikk (GIS), geostatistikk, og geodesi.

### Sjå òg
* Klima
* Utforsking
* Verdas land

## Bakgrunnsstoff
Edvard VII av Storbritannia

**Edvard VII** () engelsk **Edward VII** ***(Albert Edward)*** var den fyrste britiske monarken av fyrstehuset Saxen-Coburg-Gotha. I tillegg til å vera konge av det sameinte kongeriket Storbritannia og Irland, og britiske oversjøiske koloniar, var han og keisar av Britisk India. Han regjerte frå då mor hans, Victoria av Storbritannia, døydde den 22. januar 1901. Han var konge fram til han døydde den 6. mai 1910. Før han vart konge hadde han tittelen Prince of Wales (prins av Wales). Edvard er den som til no har vore kronprins i lengst tid i britisk og engelsk historie. 

Edvard vart 3. oktober 1874 tildelt storkrossen med kjede av St. Olavs Orden.
Forsand kommune

**Forsand** er ein tidlegare kommune i Rogaland fylke. Kommunen vart slått saman med Sandnes kommune 1. januar 2020. Det meste av arealet gjekk til Sandnes, men eit mindre område rundt Preikestolen blei overført til Strand kommune, ca. sju prosent av totalarealet.

Folketalet per 1. januar 2018 var 1 246, landarealet var 780 km² og siste ordførar var Bjarte S. Dagestad.

Kommunesenteret var Forsand, der dei fleste innbyggjarane bur. Jordbruk og vasskraftproduksjon er viktigaste næringsvegar. 

Av ting som er verdt å sjå i området for tidlegare Forsand kommune er Preikestolen, som er eit fjellplatå om lag 600 m over Lysefjorden. Det lokale namnet er Hyvlatånnå. 

Lysefjorden er lang og smal med steile sider, og vart i si tid skildra av Jules Verne som særleg fryktinngytande. Namnet har fjorden etter den lyse granitten i fjellsidene. Elles er fjellmassivet Kjerag nær Lysebotn ein populær stad for basehopparar og fjellklatrarar frå mange land,  med sine 1000 meter nesten loddrett ned i Lysefjorden. Her ligg Kjeragbolten, ein rund stein 3-4 meter stor, som er kilt i ein fjellsprekk ytst på Kjeragplatået. 

På Forsandmoen er det funne restar etter ein landsby frå slutten av eldre jernalder, og det er bygd eit besøkssenter, kalla Landa. Her finst kopiar av hus frå jernalderen og bronsealderen. Ein meiner det har budd folk her frå om lag 1500 fvt. til om lag år 600. Eit par kilometer frå Landa ligg ei endemorene i sørenden av Haukalivatnet. Det var denne morenen som om lag 1823 fekk professor Jens Esmark til å setja fram teorien om at heile Skandinavia hadde vore dekt av is.

## Folk frå Forsand
*Pilt-Ola (1779-1858), mangesyslar
*Inge M. Lyse (1898-1990), bygningsingeniør
*Ole Tom Guse f. 1968, ordførar 2007-15
## Kjelder
;Referansar 

## Bakgrunnsstoff
* Forsand kommune
Kongsberg kommune

**Kongsberg** er ein kommune i Buskerud fylke. Kommunen grensar i nord til Flesberg, i aust mot Øvre Eiker og Holmestrand, i sør mot Skien, Siljan og Larvik, og i vest mot kommunane Notodden og Sauherad. Kongsberg er den kommunen som ligg lengst mot sør i Buskerud fylke.

## Flatevidd og folkesetnad

I 1964 vart Kongsberg, Øvre Sandsvær, Ytre Sandsvær, Jondalen i Flesberg og Øvre Jondalen i Gransherad slege saman til den nye Kongsberg kommune. 
Kommunen har ei flatevidd på 792,0&nbsp;km², og hadde den 1. januar 2004 23&nbsp;154 innbyggjarar. Dei fleste av innbyggjarane bur i tilknyting til bykjernen, eller i områda kring. Heistadmoen, Skollenborg, Saggrenda, Hvittingfoss og Passebekk er døme på stadnamn i området kring.

## Utdanningsinstitusjonar
* Universitetet i Søraust-Noreg

## Verd å vitja
**Museum**
* Norsk Bergverksmuseum
* Lågdalsmuseet
* Kongsberg Våpenfabrikk sitt museum
* Kongsberg Skimuseum
* Kongsberg kyrkje, ein av dei største kyrkjebygningane i Noreg, vidgjeten for sitt rike interiør i rokokko.

**Kultur**
* Kongsberg Jazzfestival.

## Bilete

Fil:Storgata bru Kongsberg.jpg|Numedalslågen deler Kongsberg by i to, og Nybrua bind dei to bydelane saman.
Fil:Kronene i Håvet.JPG|Alle norske konger som har vitja Kongsberg, har monogramma sine meisla inn i fjellveggen, *Kronene i Håvet*.
Fil:Labrofossen Sandsvær.jpg|Labrofossen
Fil:Bergseminaret.jpg|Bergseminaret på Kongsberg


## Bakgrunnsstoff
* 
* Lokalavisa Laagendalsposten
* Norsk Bergverksmuseum
Ringerike kommune

**Ringerike** er ein kommune i Buskerud fylke. Hønefoss er kommunesenter, og nesten halvparten av innbyggjarane i kommunen bur her. Andre tettstadar er Tyristrand, Sokna, Hen og Hallingby.

## Geografi
Ringerike strekker seg frå Oslomarka i søraust til åsane mot nedre Hallingdal i nordvest, og i Ådalen til nord for innsjøen Sperillen.

Kommunen er eit trafikk-knutepunkt der vegar som E-16, Rv. 7 og Rv. 35 og jarnbanelinjer som Bergensbanen, Randsfjordbanen og Roalinja møter kvarandre.

## Historie

Namnet Ringerike er sett saman av dei norrøne orda *Hringr* (ring) og *Riki* (rike eller landskap). Dette namnet er blitt brukt sidan ein byrja å skriva norsk historie.

I 1964 blei dei tidlegare kommunane Hole, Norderhov, Tyristrand, Hønefoss og Ådal del av Ringerike kommune. Hole vart sidan ein eigen kommune igjen.

## Næringsliv
Ringerike er den største jord- og skogbrukskommunen i eit fylke der dei fleste kommunane driv med desse næringsvegane. Dei viktigaste industrigreinene er treforedling (Norske Skogindustrier, Follum og Huhtamaki), betongproduksjon (Spenncon og Unicon), mekaniske verkstadar og kartproduksjon (Statens kartverk).

## Folk frå Ringerrike
*Engelbrecht Hesselberg (1728—1788), jurist og byfogd i St. Croix i Danmark-Noreg (Norderhov)
*Amal Aden (f. 1983), forfattar, fødd i Nord-Somalia

## Bilete

Fil:Ringerike rådhus 00.jpg|Ringerike rådhus frå 1962
Fil:Tyrifjorden-tb.jpg|Tyrifjorden
Fil:Kjerraten i Åsa Hjulhus nr 5.JPG|Hjulhus nr. 5 ved kjerraten i Åsa


## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Ringerike kommune
Åsgard

**Åsgard** (norrønt *Ásgarðr*) er i norrøn mytologi staden som gudane eller æsene bygde til seg sjølv, midt i Midgard. Menneska skulle ikkje kjenna seg åleine og forlatne. Her budde òg disene eller åsynjene. 

Åsgard er ei stor gudeborg, med tjukke murar. For å koma dit må ein ri over regnbogen, eller Bivrost- brua. Kring Midgard vart det reist sterke borgverk. Utanom herjar mørke krefter. I Utgard og Jotunheim, bur jotnar og troll. Slik er alt skipa: lik årringar i tre. Og ytst på alle kantar er det store verdshavet. I verdshavet bur Midgardsormen. 

Midt i Åsgard har gudane sett eit asketre, Yggdrasil. Ei av røtene ligg i Åsgard, ei anna i Jotunheim, ei tredje i Nivlheim. Greinene strekkjer seg så langt ut at dei femner kring heile verda. Yggdrasil er sentrum i verda, og så lenge treet er grønt og frodig vil ho vera til.

Ved ei kjelde i Åsgard lever det tre lagnadsdisene. Namna på desse er Urd, Verdande og Skuld. Dei vert kalla norner. Nornene kjenner lagnaden til kvar levande skapnad og veit korleis det vil gå med alt og alle.

## Sjå òg
* Åsgardfeltet
Vegaøyan

**Vegaøyan** er ei øygruppe nær polarsirkelen som i 2004 vart tekne med på UNESCO si verdsarvsliste. Øygruppa ligg i kommunen Vega på Helgeland og inneheld rundt 6&nbsp;500 øyar, holmar og skjer.

Bakgrunnen for verdsarvutnemninga var den særmerkte måten fiskarbønder har greidd seg i tusenvis av år i dei harde omgjevnadane, mellom anna ved å sanka ederdun.

## Bakgrunnsstoff
* UNESCO World Heritage Centre - Vegaøyan -- The Vega Archipelago
Helleristingsområdet i Alta

**Helleristingsområdet i Alta** er ei stor samling helleristingar i Alta ved Altafjorden nær polarsirkelen i Noreg. Tusentals bilde syner at det har vore en busetting her i tida frå 4200 fvt til 500 fvt. 

Feltet vart i 1985 tek med på UNESCO si verdsarvliste. 

## Bakgrunnsstoff
*Riksantikvaren - Helleristningene i Alta
*
Verdsarv

**Verdsarven** er stader skapte av naturen eller menneske som blir rekna som særs viktige for natur- og kulturhistoria i verda. UNESCO, Dei Sameinte Nasjonane sin organisasjon for utdanning, vitskap og kultur, fører ei liste over dei mest verdifulle verdsarvstadene i verda. I august 2006 alt 830 stader på lista over verdsarv, fordelte på 138 statspartar. Av desse stod 644 for kulturarv, 162 for naturarv, medan 24 hadde både natur- og kulturverdi.

## Bakgrunn
Ved byrjinga av 1960-talet tok Egypt til å bygga Assuandemningen. Denne truga med å drukna Abu Simbel, eit av dei viktige gamle kulturområda i landet. For å redda denne «verdsarva» sette UNESCO i gang ein stor internasjonal redningsaksjon. Arkeologiske utgravingar blei påskunda og Abu Simbel blei flytta, stein for stein, til eit trygt område. Bortsett frå flyttinga var kampanjen vellukka, verdssamfunnet hadde vist vilje til å verna om kulturarva si. Dette gav UNESCO mot til å skriva eit utkast til ein konvensjon som skulle verna henne.

## Ordning
UNESCO vedtok konvensjonen om vern av verdsarva den 16. november 1972, og slår fast at han skal verna kultur og naturarv av særskilt universell verdi sett frå eit historisk, kunstnerisk, vitskapleg eller estetisk synspunkt. Medlemsland som sit på verdsarvområde har plikt til å ta vare på dei, medan det internasjonale samfunnet bør hjelpa til dersom dei ikkje maktar det. Verdsarvkonvensjonen er blitt den mest utbreidde miljøvernavtalen i verda.

Ein plass på lista fører ikkje automatisk til gode for ein stad, bortsett frå eit krav om at staden må vera verna. Statusen kan likevel føra til auka interesse for staden, både frå staten, som kan bidra med lovvern og pengestøtte, og frå turistar.

## Typar
Kulturarv som vert ført opp på lista kan omfatta mellom anna område med gamle innskrifter eller bilete og bygg eller anlegg som av ein eller annan grunn peikar seg særskilt ut. Naturarv kan vera fysiske eller biologiske formasjonar, tilhaldsstad for særskilde artar, eller særs naturskjønne område. Det finst òg stader som vert rekna både som kultur- og naturarv, fordi dei er blitt skapte av menneske og natur i fellesskap.

## Sjå òg
* Verdsarv i Afrika
* Verdsarv i Amerika
* Verdsarv i Asia
* Verdsarv i Europa
* Verdsarv i Oseania
* Immateriell verdsarv

## Bakgrunnsstoff
* Den offisielle lista på unesco.org
* Nordic World Heritage Foundation
* Weblog om verdsarvemne (engelsk)
* World Heritage Virtual Flightseeing
Paul Egede

**Paul Egede** () var ein dansk professor i teologi og grønlandsk misjonær og språkforskar.

Paul Egede var sonen til Gertrud Rask og Hans Egede, den første misjonæren til Grønland. Paul Egede hadde skulegangen sin i Danmark, men kom tilbake til Grønland i 1734 der han gjorde stor lukke med å preika på språket til folket der, som han hadde lært som liten.

Då faren drog bort frå Grønland fortsette Paul misjonærarbeidet der. Han gav ut ei inuit-latinsk ordbok i 1750, ein inuittisk katekisme i 1756, og ein grammatikk om det same språket i 1760. I 1766 fullførte han omsetjinga av det nye testamentet, som faren hadde byrja på, og i 1787 omsette han Thomas Kempis. Egede sin grammatikk var svært avansert for si tid, han laga ei skildring på den grønlandske språkstrukturen, heller enn ei tilpassing av objektspråket til latinsk grammatikk som var vanleg i samtida.

Like før han døydde gav Paul Egede ut ei skildring av livet sitt på Grønland.

Då synet hans vart svekka drog Paul Egede tilbake til Danmark, der han tok over oversynet over Grønlandsmisjonen etter faren. Ettersom han hadde betre innsyn i den inuitiske kulturen vert misjonsarbeidet hans rekna som meir vellukka enn Hans Egede sitt.

## Bibliografi

* Egede, Paul 1744: *Evangelium okausek tussarnersok Gub Niarnik Innungortomik akausianiglo, Usornartuleniglo, tokomello umarmello, Killaliarmello, Innuin annauniartlugit, aggerromartomiglo, tokorsut tomasa umartitsartortlugit*. karalit okausiet attuartlugo aglekpaka Paul Egede. Kiôbenhavnme : Kongib Iglorpersoarne
* Egede, Paul 1750: *Dictionarium Grönlandico-Danico-Latinum : complectens primitiva cum suis derivatis, qvibus interjectae sunt voces primariae è Kirendo Angekkutorum adornatum*. Hafniae : Gottm. Frid. Kise. 
* Egede, Paul 1760: Grammatica Grönlandica Danico-Latina. Havniae : Kisel.
* Egede, Paul 1760: Efterretninger om Grønland : uddragne af en Journal holden fra 1721 til 1788. Kiøbenhavn : Trykt i det kongelige Waisenhuses Bogtrykkerie af Hans Christopher Schrøder
* Egede, Paul 1824: *Kristusimik Mallingnaursut / pivdlugit Thomasib â Kempisib* ; aglegá Kaladlin okauzeenut nuktersimarsok Pelesiunermit Paviamit Egedimit ; illegeegnerublo ussornartórsub "Det Danske Missions-Selskabimik" taïutiglub ama nakittarkomago ; nárkingniarkiksarallóarà A. F. Hönnib.
Juss

**Rettsvitskap**, **lovkunne** eller **jus(s)** er studiet av lov og rett. Rettsvitskap ser på korleis lovar vert og har vorte brukte, korleis dei *bør* skrivast og brukast, og diskuterer rettslege omgrep.

## Inndeling i rettsområde

* Privatrett
** Formuerett
*** Avtalerett
** Familierett
** Arverett

* Offentleg rett
** Statsrett
*** Valrett
** Forvaltingsrett
** Strafferett
** Tingsrett
*** Friluftsloven

## Andre land sine rettssystem

* Det engelske rettssystemet
* Det danske rettssystemet
* Dei Sameinte Statane sitt rettssystem
* Det tyske rettssystemet

## Sjå òg
* Rettsfilosofi
* Domstol
* Rettsvitskaplege omgrep på latin

## Bakgrunnsstoff
* Juridisk ordliste
Domstol

**Domstolane** er ein del av det offentlege styringssystemet i ein rettsstat som byggjer på dei demokratiske grunnprinsippa. Domstolane har dømande makt, og ein kallar dei gjerne «den tredje statsmakta» etter Montesqieu sitt maktfordelingsprinsipp mellom lovgjevande, utøvande og dømande statsmakter.

## Norske domstolar

### Alminnelege domstolar
Domstollova § 1 seier at dei alminnelege domstolane er:

* Høgsterett
* Lagmannsrettane
* Tingrettane. Fram til 1. januar 2003 vart tingretten kalla forhøyrsrett, skifterett, namsrett, skjønsrett eller vergemålsrett etter kva slags saker som var til førehaving. Men frå og med 2003 er nemninga i alle høve *tingretten*, utan omsyn til om det til dømes gjeld eit rettsleg skjøn i samband med oreigning eller skifte av eit dødsbu.

Domstollova seier vidare at:
* Forliksråda er meklingsinstitusjonar med avgrensa domsmynde i samsvar med tvistelova § 6-10. 

### Særdomstolar
Domstollova § 2 seier at særdomstolar er:

* 1. Jordskifterettane 
* 2. Skjønnsrettane som vert sett ned etter plan- og bygningslova av 14. juni 1985 nr. 77 § 60 
* 3. Overordentlege domstoler som vert sett ned etter domstollova § 29 
* 4. Konsulrettene i utlandet 
* 5. Riksretten

Domstollova gjeld for alle desse domstolane, med unntak for riksretten.

### Andre domstolar
* Arbeidsretten
* Vergemålsretten - 

### Militærdomstolar
* Krigsrett
* Militær forhøyrsrett

## Bakgrunnsstoff
* Domstollova av 13. august 1915 nr 5 hos Lovdata
* Juridisk ordliste
Friluftsloven

**Friluftsloven** definerer innmark og utmark og regulerer tilhøvet mellom grunneigarar og ålmenta. Allemannsretten står i friluftsloven, som òg har føresegner om friluftsområde.

## Bakgrunnsstoff

Lov om friluftslivet på Lovdata
Allemannsretten

**Allemannsretten** er retten til fri ferdsel og opphald i utmark, og noko ferdsel på innmark. Dette er ein rett som er ganske uvanleg elles i Europa, men som er hevdvunnen og lovfesta i Noreg, Sverige, Finland og delvis i Skottland.

Retten er basert på at ein respekterer naturen, og det er venta at alle som brukar han, viser omsyn til miljøet, grunneigarar og andre brukarar. 

Allemannsretten og retten til privat land har alltid stått i motsetnad til kvarandre, og mange meiner at retten er truga av nyare norsk utvikling. Særleg på Sørlandet og langs Oslofjorden har ein opplevd at folk som eig strandtomter, gradvis avgrensar den frie ferdselen i strandsona.

## Sjå òg
* Friluftsloven
* Innmark
* Utmark

## Bakgrunnsstoff
* Allemannsretten  Direktoratet for naturforvaltning
* Brosjyre 2005 Allemannsretten  på nynorsk
* www.lovdata.no Friluftsloven
* odin.dep.no Stortingsmelding 39 (2000-2001)
* www.miljostatus.no  om sikring av allemannsretten
* Jedermannsrecht  informasjon om allemannsretten i Noreg på tysk
* Om allemannsretten frå Høle barne- og ungdomsskule
Innmark

**Innmark** er all dyrka mark, som åker, eng, kulturbeite, hage og yngre plantefelt. Til definisjonen høyrer også gardsplassar, hustomter og industriareal. Omgrepet er nytta i Friluftsloven som motstykket til utmark. I motsetning til i utmark vil allmugen sine rettar i samband med områda vera sterkt avgrensa.

Ein kan ikkje gå i innmark dersom det vil vera til plage for eigaren. Elles kan ein gå til fots over dyrka mark som er frosen, men ikkje rasta eller overnatta. Ein kan heller ikkje bruka køyretøy der utan lov frå grunneigaren. 

I moderne landbruk er det innført nye omgrep som &laquo;nær utmark&raquo;, &laquo;gjengroingsareal&raquo; og &laquo;beitelandskap&raquo;. Desse innmarksomgrepa gjer det lettare å skildra endringar i kulturlandskapa som følgje av drifts- og bruksendringane i det norske landbruket.
Utmark

**Utmark** er alt land som ikkje er innmark. Det er privat eller offentleg udyrka mark og omfattar det meste av vatn, strand, myr, skog og fjell i Noreg. 

Allemannsretten gjev store rettar til å ferdast over utmarksområde. Ein kan ferdast i utmark året rundt, og overalt til fots. På hest kan ein ferdast på vegar og stiar dersom riding ikkje er spesielt forbode. I køyretøy kan ein derimot berre ferdast på offentleg veg. Ein kan rasta, sola seg, overnatta og liknande i utmark, så lenge dette ikkje fører til ulempe for andre.
Oslofjorden

**Oslofjorden** er ein fjord som strekkjer seg frå Rådhuskaia i Oslo og ned til Langesund i Bamble kommune. Langesund ligg på om lag på høgde med Færder fyr og mange definerer starten av Oslofjorden som ei linje mellom desse to. Fjorden er dermed 107&nbsp;km lang og den femte lengste fjorden i Noreg. Fjorden er den travlaste trafikkåra for skipstrafikk i landet. Området er òg eit viktig rekreasjonsområde, med båtliv, hytteliv og fiske.

Det bur om lag 2,1 millionar menneske rundt Oslofjorden. Frå Langesundsfjorden i vest til svenskegrensa i aust er det til saman 11 byar og mange tettstader.

Oslofjorden har den største trafikken av ferjer og lasteskip i landet. Det er mellom anna fleire utanlandsferjer og bilferjesamband mellom Moss i Østfold og Horten i Vestfold. Skipstrafikken i Oslofjorden vert overvaka og styrt av Kystverkets sjøtrafikksentral, som ligg i Horten.

Oslofjorden ligg dels i fylka Oslo, Østfold, Akershus, Buskerud, Vestfold og Telemark. Skiljet mellom Indre og Ytre Oslofjord går ved Drøbaksundet, sundet der fjorden smalnar mellom Drøbak og Hurum. Ytrefjorden var frå gamalt av kalla *Folden*, medan *Osloarfjorð* var rekna som innanfor Drøbaksundet.

Elles går *[[Oslofjordtunnelen]]* (*Oslofjordsambandet*) mellom Drøbak i Frogn kommune og Storsand i Hurum kommune. Det vart opna i 2000.

## Side- og delfjordar
Sortert frå sør til nord
* Ytre Oslofjord - Østfold: 
** Singlefjorden
** Rauøyfjorden
** Krokstadfjorden
** Kurefjorden
** Årefjorden
** Værlebukta
** Mossesundet
* Ytre Oslofjord - vestsida: 
** Vrengen
** Træla
** Breidangen
** Holmestrandfjorden
** Drammensfjorden
* Drøbaksundet
* Indre Oslofjord
** Hallangspollen
** Vestfjorden
** Sandviksbukta
** Lysakerfjorden
** Bunnefjorden

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Oslofjorden|Oslofjorden]]» frå , den 21. februar 2008.*
Sekund

Eit **sekund** er den grunnleggjande eininga innan tidsrekning, og er blant dei sju grunneiningane i SI-systemet. Fleire av dei andre SI-einingane er definerte ut frå sekundet.

I vanleg bruk er eit sekund lik 1/60 minutt, eller 1/3600 time, eller 1/86400 døgn. I vitskapen er sekundet teknisk definert i høve til strålinga frå cesium-133 atomet ved 0 K.

Ordet sekund kjem frå latinsk *pars minuta sekunda*, andre mindre del, og viser til at sekund er ein mindre del av minutt som igjen er ein mindre del av ein time.

## Definisjonar av sekund

Sidan 1967 er sekundet definert som varigskapen av 9&nbsp;192&nbsp;631&nbsp;770 periodar av strålinga som svarar til overgangen mellom dei to hyperfine nivåa av grunntilstanden til cesium-133 atomet ved det absolutte nullpunktet, 0 K. (Frekvensen av denne strålinga er dermed 9&nbsp;192&nbsp;631&nbsp;770 hertz, eller ca. 9,19 GHz.)

Frå 1960 var sekundet definert som 1/31.556.925,9747 av det tropiske året pr. 0. januar 1900 kl. 0000. Ut frå dette var eit år lik 365,242 døgn. Lengda på sekundet var den same i denne definisjonen som ho er i dag.

Før dette var sekundet definert som 1/86400 av eit gjennomsnittleg soldøgn.

I gamal tid blei eit sekund rekna som tida mellom to hjarteslag i kvile.

## Sjå òg
* Skotsekund
* UTC
* Atomur
* Sekund i musikk
Isadora Duncan

**Isadora Duncan** () var ein amerikansk dansar, rekna som ein av skaparane av moderne dans. Duncan var lite kjend i USA bortsett frå i New York, men blei svært populær i Europa.

Isadora Duncan var fødd som Angela Duncan i San Francisco. Ho var den yngste av dei fire barna til bankmannen, ingeniøren og kunstkjennaren Joseph Charles Duncan (1819–1898) og Mary Isadora Gray (1849–1922), ei dotter av statssenatoren Thomas Gray. Foreldra skilde seg i 1880, og mora flytta med barna til Oakland, der ho livnærte seg som musikklærar.

Duncan blei medlem av teaterkompaniet til Augustin Daly i New York i 1895. She soon became disillusioned with the form. I 1899 forlét ho kompaniet og flytta til Europa, først til London og eit år seinare til Paris.

I løpet av dei neste to åra blei Duncan vidkjend for si nye danseform som la vekt på improvisasjon, kjensler og menneskekroppen og forkasta dei «stygge og unaturlege» rørslene i klassisk ballett. Ho fekk mange tilhengjarar og opna ein skule i Grunewald ved Berlin for å læra vekk sin moderne dans. Elevane hennar her blei kalla «Isadorables». Ho adopterte seks av dei, som alle fekk etternamnet Duncan. Tre av dei, Irma, Anna og Maria Theresa fortsette å dansa og undervisa i USA i fleire år.

I 1916 reiste Duncan til Brasil der ho hadde opptredenar i Rio de Janeiro og São Paulo. I 1922, inspirert av den russiske revolusjonen, busette ho seg i Moskva. Her grunnla ho endå ein skule, men vanskelege levekår og mangel på arbeid gjorde at ho vende attende til vesten to år etter.

Duncan blei kjend for eit skandaleprega privatliv. Ho fekk to barn, Deirdre (f. 1906) og Patrick (f. 1910) utanfor ekteskap. Begge barna døydde i 1913 då bilen dei sat i ved eit uhell rulla ut i Seinen. Duncan prøvde koma seg etter sorga gjennom opphald på Kérkyra (Korfu) med syskena sine og i Viareggio med den italienske skodespelaren Eleonora Duse, og gjennom eit nytt svangerskap. Den tredje sonen hennar døydde berre nokre timar etter fødselen.

I 1922 gifta Duncan seg med den 18 år yngre diktaren Sergej Jesenin, som leid av alkholisme og var psykisk ustabil. Han tok livet av seg i 1925.

Isadora Duncan hadde også eit langvarig tilhøve til den amerikanske diktaren Mercedes de Acosta.

Dødsfallet til dansarinna er òg svært berømt. Under ein biltur i Nice sette ein bit av det lange sjalet hennar seg fast i eikene på den opne sportsbilen ho sat i, og ho braut nakken.

## Bakgrunnsstoff
* Fakta og bøker om Isadora Duncan  (engelsk)

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Isadora Duncan|Isadora Duncan]]» frå , den 16. mars 2011.* 
 
* Isadora Duncan Biography ved www.dancewriting.org
1103

**1103** (romartal MCIII)

## Hendingar

### Utlandet
* Byen Lund i det noverande Sverige vart eit bispesete innan den romersk-katolske kyrkja. 

### Noreg

*

## Fødde
* Toba av Japan, keisar av Japan. 
* Harald IV Gille, konge av Noreg frå 1130 til 1136. 

## Døde
* Magnus III Berrføtt, konge av Noreg frå 1093 til 1103.
1101

**1001** (romartal MCI)

## Hendingar

### Utlandet
* Knut II av Danmark vart kanonisert

### Noreg
*

## Fødde
*

## Døde
1104

**1104** (romartal MCIV)

## Hendingar

### Utlandet
* Den fyrste fabrikken i verda, Arsenale di Venezia, vart grunnlagd i Venezia.

### Noreg
*

## Fødde

## Døde
1105

**1105** (romartal MCV)

## Hendingar

### Utlandet
* Keisar Henrik IV av det heilage romerske riket av tysk nasjon vart avsett. 

### Noreg
*

## Fødde
* 1104/1105 - Alfonso VII av Castilla (døydde 1157)

## Døde
1198

**1198** (romartal MCXCVIII) var eit normalår som byrja på ein torsdag i den julianske kalenderen.

## Hendingar

### Utlandet

*8. januar: Pave Innocens III blei pave etter Celestin III. Han kom straks med eit interdikt mot dei religiøse tankane i Laon.

* Tsuchimikado blei keisar av Japan etter Go-Toba.

### Noreg
* 10.-11. august: Bybrann i Bergen. Brannen natt til 11. august vart påsett etter ordre frå baglarleiaren biskop Nikolas Arnesson.

## Fødde
* 24. august: Aleksander II av Skottland 

## Døde

* 8. januar: Pave Celestin III
* 11. mars: Marie Capet, grevinne av Champagne, eldstedottera til Ludvig VII av Frankrike og Eleanora av Aquitaine
* Alix av Frankrike, grevinne og regent av Blois, yngre dotter av Ludvig VII av Frankrike og Eleanora av Aquitaine (eller 1197)
* 1. september: Dulce av Aragon, dronning av Portugal
* 27. november: Constance av Sicilia, dronning av Sicilia og regent for Det tysk-romerske riket
* 10. desember: Averroes, andalusisk vitskapsmann
1197

**1197** (romartal MCXCVII) var eit normalår som byrja på ein onsdag i den julianske kalenderen.
## Hendingar

### Utlandet
*Amalrik II blei konge av Jerusalem etter Henrik II av Champagne
* Teobald III (Thibault) blei hertug av Champagne etter broren Henrik II.

* Mykje regn førte til uår og svolt i Vest-Europa.

### Noreg
*

## Fødde
* 28. oktober: Keisar Juntoku av Japan
## Døde
* 28. april: Rhys ap Gruffydd, prins av Deheubarth i Wales
* Alix av Frankrike, grevinne og regent av Blois, yngre dotter av Ludvig VII av Frankrike og Eleanora av Aquitaine (eller 1198)

## Kjelder
1184

**1184** (romartal MCLXXXIV)

## Hendingar

### Utlandet
* Den katolske kyrkja oppretta inkvisisjonen.
* Den franske byen Besançon fekk status som fri keisarby.

### Noreg
* 15. juni - Slaget ved Fimreite mellom birkebeinar under Sverre Sigurdsson og hæren til kong Magnus Erlingsson.

## Fødde
* Vilhelm av Sabina

## Døde
* 15. juni - Kong Magnus Erlingsson av Noreg.
1156

**1156** (romartal MCLVI) var eit skotår som byrja på ein laurdag i den julianske kalenderen.

## Hendingar

### Utlandet
*

### Noreg
*

## Fødde
* Kong Magnus Erlingsson av Noreg.

## Døde
*
1188

**1189** (romartal MCLXXXVIII)

## Hendingar

### Utlandet
*

### Noreg
*

## Fødde
*

## Døde
* 26. januar - Eystein Erlendson, katolsk prest og erkebiskop av Nidaros. 
* Jon Ingeson Kuvlung
1161

**1161** (romartal MCLXI)

## Hendingar

### Utlandet
*

### Noreg
*

## Fødde
*

## Døde
* Kong Inge Krokrygg av Noreg.
1110

**1110** (romartal MCX) var eit normalår som byrja på ein laurdag i den julianske kalenderen.

## Hendingar

* 5. mai: Måneformørking der månen blei totalt mørk (i følgje *[[Peterborough Chronicle]]*), på grunn av eit tidlegare vulkanutbrot som spreidde aerosolar i atmosfæren på jorda, og dermed skugga for jordskin.

### Etter stad

#### Sør-Asia

* Den andre Tsjola-invasjonen av Kalinga.

#### Levanten

* Våren - Mawdud ibn Altuntash, den tyrkiske herskaren (*[[atabeg]]*) av Mosul, leidde ein ekspedisjon for å fanga territoriene til korstfararane (som tilhøyrde Edessa-provinsen) aust for elva Eufrat. Han omleira festningsbyen Edessa, men blei tvinga til å trekka seg tilbake då kong Balduin I av Jerusalem (med støtte frå armenske styrkar sende av Kogh Vasil) kom til med ein hjelpestyrke av krossfararar.
* februar-mai - Krossfararar under Balduin I omleira Beirut. Genovesiske og pisanske skip blokkerte hamna; fatimide-skip frå Tyr og Sidon prøvde bryta blokaden utan å lykkast. Fatimideguvernøren flykta til Kypros. Den 13. mai tok Baldwin byen ved vald, og italienarane utførte ein massakre av innbyggjarane.
* Oktober-desember - Krossfararar under Balduin I (støtta av kong Sigurd I) omleira Sidon. Norske skip blokkerte hamna, men blei nesten fordrivne av ein mektig fatimideflåte frå Tyros. Dei blei frela då ein venetiansk eskadron under doge Ordelafo Faliero kom til staden. Den 4. desember kapitulerte byen til Balduin.
* desember - Tancred, den italiensk-normanniske prinsen av Galilea, fekk kontroll over krossfararsborga Krak des Chevaliers i Syria. Han blei regent i Antiokia i namnet til fetteren sin Bohemond II.

#### Europa

* Henrik V av Tyskland, invaderte Italia med ein stor hær og slutta ein avtale med pave Paschalis II ved Sutri. Henrik avstod frå retten til investitur (ein tvist paven hadde hatt med Henrik IV). I bytte lova Paschalis å krona han til keisar og å gjenoppretta det heilage romerske riket i alle land som var gjevne til den tyske kyrkja (sidan tida til Karl den store).
* 25. juli: Henrik V gifta seg med den åtte år gamle Matilda, dottera til kong Henrik I av England. Ho blei krona til dronning av romarane ved ei seremoni i Mainz. Etter trulovinga blei Matilda sett under vernet til  Bruno, erkebiskopem av Trier, som fekk i oppdrag å undervisa henne i tysk kultur, skikk og regjering.
* Hertugdømmet i Bøhmen blei trygga for Vladislaus I etter at Svatopluk («løva») døydde. Vladislaus fekk støtte frå Henrik V, og regjerte til 1125.
* Almoravidane under sultan Ali ibn Yusuf okkuperar Zaragoza (i noverande Spania), og dermed kom alle dei muslimske statane i Andalusia under almoravidisk kontroll.

* Kong Henrik I utførte utbetringar av Windsor Castle, inkludert med eit kapell, slik at han kunne bruka slottet som formell residens.

## Fødde
* Luitgard av Salzwedels, dronning av Danmark 1144–1146, gift med Erik Lamm.

## Døde
*Inge den eldre, konge av Sverige

## Kjelder
1115

**1115** (romartal MCXV) var eit normalår som byrja på ein fredag i den julianske kalenderen.

## Hendingar

### Utlandet
*Jin-dynastiet blei grunnlagt.

### Noreg
*

## Fødde
* Erling Skakke, norsk stormann

## Døde

* 16. april: Magnus Erlendsson (Magnus den heilage), jarl av Orknøyane
* 8. juli: Peter Eremitten, fransk predikant og krosstogleiar
* 24. juli: Matilda, markgrevinne av Toscana
* 22. desember Olav Magnusson, konge av Noreg
* Adele av Flandern, dronning av Danmark gift med Knut den heilage
1169

**1169** (romartal MCLXIX) var eit normalår som byrja på ein onsdag i den julianske kalenderen. 

## Hendingar

### Utlandet
* Tyrkiske Nur ad-Din invaderte Egypt, og utnemnde nevøen Saladin til vesir over områda han la under seg.
* Prins Andrej Bogoljubskij av Vladimir-Suzdal plyndra Kiev.
* Den engelske erobringa av Irland tok til då eksilkongen Diarmait Mac Murchada av Leinster gjekk saman med Henrik II av England om å erobra landet.
* Rügen blei innteken av Absalon Hvide og Valdemar I Knutsson.

### Noreg
*

## Fødde
* 10. september: Alexius II Comnenus av Bysantinarriket

## Døde
* 10. september: Matilda av England
* Mstislav II av Novgorod
1163

**1163** (romartal MCLXIII) var eit normalår som byrja på ein tysdag i den julianske kalenderen.

## Hendingar

### Utlandet
*Owain Gwynedd blei anerkjend som konge av Wales.
*Konsilet i Tours erklærte katarar som kjettarar.
*Loccum cisterciensarkloster i Hannover blei grunnlagd.
*Grunnsteinen til Notre-Dame-katedralen i Paris blei lagt ned av pave Alexander III.

### Noreg
*Det fyrste slaget på Re stod mellom Erling Skakke og Sigurd Hallvardsson. Slaget ende med siger for Erling Skakke, medan Sigurd fall.
*Kong Magnus Erlingsson blei som den første norske kongen krona av erkebispen av Nidaros, Øystein Erlendsson.
*Tronfølgjelova av 1163 blei vedteken etter kroninga av Magnus Erlingsson.

## Fødde
*Knut VI av Danmark

## Døde
*Sigurd Hallvardsson
1171

**1171** (romartal MCLXXI)

## Hendingar

### Utlandet
* Fatimidedynastiet i Nord-Afrika blei styrta av den egyptiske sultanen Saladin.
* Henrik II av England invaderte Irland.

### Noreg
*

## Fødde
* 15. august: Alfonso IX av Leon 

## Døde
* 26. mai: Trettitre jødar blei brende til døde i den franske byen Blois, dømde for å utføra menneskeoffer.
1177

**1177** (romartal MCLXXVII)

## Hendingar

### Utlandet
*

### Noreg
* Slaget på Re mellom Erling Skakke og birkebeinar under Øystein Møyla. 
* Sverre Sigurdsson vert hylla som norsk konge på Øyrating.

## Fødde
*

## Døde
* Kongsemnet Øystein Møyla
1178

**1178** (romartal MCLXXVIII)

## Hendingar

### Utlandet
*

### Noreg
*

## Fødde
*
* Snorre Sturlason (eller 1179)

## Døde
*
1179

**1179** (romartal MCLXXIX)

## Hendingar

### Utlandet
*
*Mars: Pave Aleksander III heldt det tredje laterankonsilet, der over 300 biskopar tok del. 

### Noreg
* 19. juni: Slaget på Kalvskinnet mellom birkebeinar under Sverre Sigurdsson og hæren til kong Magnus Erlingsson og Erling Skakke.

## Fødde

* Snorre Sturlason (eller 1178)

## Døde
* 19. juni - Erling Skakke
Regjeringa Gerhardsen II

**Einar Gerhardsen si andre regjering** var ei regjering med medlemer berre frå Arbeidarpartiet.

Stortingsvalet 1945, den 8. oktober 1945, var ein stor siger for Arbeidarpartiet. Partiet fekk reint fleirtal i Stortinget.

Statsministeren, og dermed regjeringa, sat frå 5. november 1945 til 19. november 1951.

Statsminister
* Einar Gerhardsen frå 5. november 1945 til 19. november 1951.

Utanriksminister
* Trygve Lie frå 5. november 1945 til 2. februar 1946.
* Halvard Lange frå 2. februar 1946 til 19. november 1951.

Statsråd Forsyningsdepartementet
* Oscar Torp frå 5. november 1945 til 10. januar 1948.
* Nils Hønsvald frå 10. januar 1948 til 14. september 1950.

Statsråd Kyrkje- og undervisingsdepartementet 
* Kaare Fostervoll frå 5. november 1945 til 28. juni 1948.
* Lars Moen frå 28. juni 1945 til 19. november 1951.

Statsråd Industridepartementet
* Lars Evensen frå 5. november 1945 - til 19. november 1951.
* Arne Gudbrand Drogseth Konsultativ Statsråd frå 29. juni 1951 til 11. november 1951.

Statsråd Sosialdepartementet
* Sven Oftedal frå 5. november 1945 til 23. juni 1948.
* Aaslaug Aasland Konstituert statsråd frå 20. desember 1948 til 19. november 1951.

Statsråd Landbruksdepartementet
* Kristian Fjeld frå 5. november 1945 til 19. november 1951.
* Olav Oksvik Konstituert statsråd frå 6. desember 1947 til 6. mars 1948.

Konsultativ Statsråd
* Aaslaug Aasland frå 5. november 1945 til 20. desember 1948 
* Peder Holt frå 5. november 1945 til 30. juni 1948
* Reidar Carlsen frå 5. november 1945 til 1. juli 1946. 

Statsråd Arbeidsdepartementet
* Nils Langhelle frå 5. november 1945 til 22. februar 1946. 

Statsråd Samferdselsdepartementet
* Nils Langhelle frå 5. november 1945 til 19. november 1951.

Statsråd Justisdepartementet
* Oscar Christian Gundersen frå 5. november 1945 til 19. november 1951.

Statsråd Finansdepartementet
* Erik Brofoss frå 5. november 1945 til - 6. desember 1947
* Olav Meisdalshagen frå 6. desember 1947 til 19. november 1951.

Statsråd Forsvarsdepartementet
* Jens Christian Hauge frå 5. november 1945 til 19. november 1951.

Statsråd Kommunal- og Arbeidsdepartementet
* Ulrik Olsen frå 20. desember 1948 til 19. november 1951.

Statsråd Handels- og Skipsfartsdepartementet
* Erik Brofoss frå 6. desember 1947 til 19. november 1951.

Statsråd Fiskeridepartementet
* Reidar Carlsen frå 1. juli 1946 til 19. november 1951.

## Sjå òg
* Norske regjeringar
* Norske statsministrar
* Norske utanriksministrar
* Norske finansministrar

## Kjelder
* Einar Gerhardsen si andre regjering hos Regjeringen.no, vitja 15. januar 2010
Regjeringa Brundtland I

**Gro Harlem Brundtlands si fyrste regjering** vart utnemnd 4. februar 1981 og sat til 14. oktober same år. 
Regjeringa var ei regjering med statsrådar berre frå Arbeidarpartiet. 

* Statsminister: Gro Harlem Brundtland, A (4. februar 1981 - 14. oktober 1981)
* Utenriksminister: Knut Frydenlund, A (4. februar 1981 - 14. oktober 1981)
* Statsråd i Planleggingssekretariatet Per Andreas Kleppe (4. februar 1981 - 14. oktober 1981)
* Statsråd, Fiskeridepartementet: Eivind Bolle, A (4. februar 1981 - 14. oktober 1981) 
* Statsråd, Miljøverndepartementet: Rolf Arthur Hansen, A (4. februar 1981 - 14. oktober 1981)
* Statsråd, Landbruksdepartementet: Oskar Øksnes, A (4. februar 1981 - 14. oktober 1981)
* Statsråd, Sosialdepartementet: Arne Nilsen, A (4. februar 1981 - 14. oktober 1981)
* Statsråd, Forsvarsdepartementet: Thorvald Stoltenberg, A (4. februar 1981 - 14. oktober 1981)
* Statsråd, Samferdsledepartementet: Ronald Bye, A (4. februar 1981 - 14. oktober 1981)
* Statsråd, Finansdepartementet: Ulf Sand, A (4. februar 1981 - 14. oktober 1981)
* Statsråd, Kyrkje- og Undervisingsdepartementet: Einar Førde, A (4. februar 1981 - 14. oktober 1981)
* Statsråd, Forbrukar- og administrasjonsdepartementet: Sissel Marie Rønbeck, A (4. februar 1981 - 14. oktober 1981)
* Statsråd, Kommunal- og Arbeidsdepartementet: Harriet Andreassen, A (4. februar 1981 - 14. oktober 1981)
* Statsråd, Olje- og Energidepartementet: Arvid Johanson, A (4. februar 1981 - 14. oktober 1981)
* Statsråd, Justisdepartementet: Bjørn Skau, A (4. februar 1981 - 14. oktober 1981)
* Statsråd, Industridepartementet: Finn Kristensen, A (4. februar 1981 - 14. oktober 1981)
* Statsråd, Sosialdepartementet: Kari Gjesteby, A (4. februar 1981 - 14. oktober 1981)

## Sjå òg
* Norske regjeringar
* Norske statsministrar
* Norske utanriksministrar
* Norske finansministrar
* Norske kulturministrar

## Kjelder
* Gro Harlem Brundtland si første regjering hos Regjeringen.no, vitja 15. januar 2010
Klaipėda

**Klaipėda** (polsk **Kłajpeda**, tysk **Memel** eller **Memelburg**) er den einaste hamnebyen i Litauen, og ligg ved Austersjøen nær munningen av elva Nemunas. Byen hadde 194 400 innbyggjarar i[2002, mot 202 900 i 1989. Dagens Klaipėda er ei viktig ferjehamn som har samband med Sverige, Danmark og Tyskland. Ikkje langt frå byen finst populære badebyar som Neringa og Palanga.

Klaipėda har fleire bindingsverkshus som liknar dei ein finn i Tyskland, Danmark og England.

## Historie

Baltiske stammar budde først i området, men sjølve hamnebyen vart grunnlagd av den tyske riddarordenen i 1252 då dei kristna området. Han vart kalla *Castrum Memele*, på tysk *Memelburg* eller *Mimmelburg*. I 1422 vart Litauen og Preussen einige om ei grense seg imellom som gjorde at byen vart liggjande i Aust-Preussen, der han vart kalla Memel. Denne grensa vart ikkje endra før i 1919, noko som gjer henne til ei av dei lengstlevande i Europa.

Albert av Preussen vart den første hertugen av Preussen, og i 1525 erklærte han landet, og byen, protestantisk. Dette vart byrjinga på ei stortid for byen, som låg lageleg til ved ei elvemunning nær grensa til nabolandet Litauen. Enden på rikdommen kom då Sverige angreip og okkuperte byen mellom 1629 og 1635, slik at han måtte byggjast oppatt fleire gonger. 75 år seinare døydde eit stort tal innbyggjarar av pest. 

Då føderasjonen Tyskland vart til i 1871 vart Memel den nordaustlegaste byen i riket. Då den første verdskrigen slutta med tysk tap, vart byen og området rundt skilt ut frå Tyskland og sett under fransk okkupasjon. I 1923 gjekk litauiske styrkar til åtak og franskmennene drog bort frå byen. 22. mars 1939 vart så Memel annektert av det tyske riket.

Mot slutten av den andre verdskrigen flykta innbyggjarane frå krigshandlingane. Memel vart teken av Den raude arméen i januar 1945 og gjeven tilbake til den litauiske sovjetrepublikken. Mange av innbyggjarane som var igjen vart sende til Sibir eller utviste til Tyskland.

## Kjende folk frå Klaipėda
* Simon Dach (1605&ndash;1659), diktar
* Michael Wohlfahrt (1687&ndash;1741), kyrkjeleiar i USA
* Friedrich Wilhelm Argelander (1799&ndash;1875), astronom
* George Adomeit (1879&ndash;1967), amerikansk målar
* Hans Henning Atrott (f. 1944), tysk filosof

## Sport
* FK Neptūnas – litauisk fotballklubb;
* FK Atlantas – litauisk fotballklubb;
* Klaipėdos miesto centrinis stadionas;
* Klaipėdos dirbtinės dangos stadionas (Klaipėdos DDA).

## Bakgrunnsstoff

* Rundtur i Klaipeda 
* Klaipėda på inyourpocket.com
* Klaipėda hamn 
* Universitet i Klaipėda
* Historia om Memel/Klaipėda  av Richard Doody
* Memel og Memelland av Arbeitsgemeinschaft der Memellandkreise e.V.
Memel

**Memel** er eit tysk namn på ein by og ei elv i Litauen:

* Byen Klaipėda, vart grunnlagd av den tyske riddarordenen i 1252 under namnet Memel. 
* Elva Nemunas vert kalla Memel på tysk etter byen som ho renn gjennom.
Regjeringa Gerhardsen I

**Einar Gerhardsen si fyrste regjering** *(eller «Samlingsregjeringa»)* sat frå 25. juli til 5. november 1945. Med i regjeringa var:
* Statsminister: Einar Gerhardsen (A)
* Utanriksminister: Trygve Lie (A)
* Statsråd, Forsvarsdepartementet: Oscar Torp (A)
* Statsråd, Finansdepartementet: Gunnar Jahn (Heimefronten)
* Statsråd, Justisdepartementet: Johan Cappelen (H)
* Statsråd, Kyrkje- og undervisingsdepartementet: Kaare Fostervoll (A)
* Konsultativ statsråd for kyrkjesaker, Kyrkje- og undervisingsdepartementet: Conrad Bonnevie-Svendsen (Heimefronten)
* Statsråd, Landbruksdepartementet: Einar Frogner (Bp)
* Statsråd, Handelsdepartementet: Lars Evensen (A)
* Statsråd, Forsyningsdepartementet: Egil Offenberg (H)
* Konsultativ statsråd, Forsyningsdepartementet: Hans Gabrielsen (V)
* Statsråd, Skipsfartsdepartementet: Tor Skjønberg (Heimefronten)
* Statsråd, Arbeidsdepartementet: Johan Strand Johansen (NKP)
* Statsråd, Sosialdepartementet: Sven Oftedal (A)
* Konsultativ statsråd, Sosialdepartementet: Kirsten Hansteen (NKP)

## Sjå òg
* Norske regjeringar
* Norske statsministrar
* Norske utanriksministrar
* Norske finansministrar

## Kjelder
* Einar Gerhardsen si første regjering hos Regjeringen.no
Den tyske riddarordenen

**Den tyske riddarordenen** eller **Den tyske ordenen** (tysk **', [[latin]] **' eller **) var den eine av tre store riddarordenar som vart til under krosstoga. Dei to andre er Johannittar- eller Maltesarordenen og Tempelriddarordenen. Dei tyske riddarane gjorde at tysk kultur vart spreidd i så stort omfang i Aust-Europa.

Den tyske riddarordenen vart grunnlagd i 1189-1190  av kjøpmenn frå Bremen og Lübeck under det tredje krosstoget. Dei heldt først til i Acre i det som nå er Israel. 

Etter krosstoget søkte ordenen nye oppgåver, og baud seg fram som religiøse leigetroppar til kristne rike som kjempa mot heidningar i Aust-Europa. Dette skjedde i Burzenland i Transylvania, og i Kulmerland mot det baltiske prøyssarfolket. Som betaling for å erobra Preussen fekk dei tyske riddarane retten til å styra desse områda.

Den tyske ordenen herska seinare over mange område rundt Austersjøen, kalla Ordenstaat. Den største rivalen deira var Polen-Litauen, som slo dei i det avgjerande slaget ved Tannenberg (slaget ved Grunwald) i 1410 . 

## Kjelder
Vika

**Vika** eller **Viki** (dansk *Vigen*, bokmål også *Viken*) er eit historisk namn på området kring Oslofjorden, av norrønt *Vík* eller *Víkin*.

Vikværing eller vikver – på norrønt i fleirtalsformene **víkverir** eller **víkverjar** – er namnet på ein innbyggjar i Vika. I vikingtida hadde danske kongar stor innflyting i Vika, og stundom låg området formelt under Danmark med ein norsk jarl, som Eirik Håkonsson Ladejarl.

I landskapet Vika låg dei fire fylka Ranrike, Vingulmork, Vestfold og Grenland, som breidde seg etter sjøsida frå Brunlanes i vest via Oslo til utløpet av Gautelva i Båhuslen. 

For fleire ulike skildringar av Vika, sjå Vika i sagalitteraturen.

## Vika i Oslo
I nyare tid er Vika au ei nemning på eit område i Oslo by, ned mot Aker Brygge. Vika eller *Pibervigen* var ein uregulert forstad med preg av slum og prostitusjon før rådhuset i Oslo vart bygt og innvigt i 1950, og Vika vart sanert i samband med dette byggearbeidet og i tida etterpå.
Missiltorpedobåt

**Missiltorpedobåt** (vanlegvis forkorta MTB) er ein type mindre krigsfartøy. Fartøystypen kjenneteiknast med liten storleik og stor våpenlast. I norsk samanheng kan dei godt reknast for å vere mellomstore. MTB er ei forkorting som historisk sett høyrer heime under 2. verdskrig. Den stod for MotorTorpedoBåt. No står MTB for MissilTorpedoBåt. Fartøya har vorte utstyrte med Penguin rakettar.

Desse fartøya høyrer til den same tradisjonen som båtar som blir kalla FPB (Fast Patrol Boat) eller berre PB (Patrol Boat) på engelsk. Dei har òg blitt kalla torpedobåtar. Noreg var tidleg ute med torpedobåtar og «Rap» som kom i 1873 er rekna som verdas fyrste dedikerte torpedobåt. Etterkvart kom to klassar MTBar på plass. Dei vart kalla 1. klasse og 2. klasse. Dei fekk klengenamnet Sigar-klassen på grunn av at dei såg ut som sigarar. Andre klassar norske MTBar er D-klassen, ELCO-klassen, Rapp-klassen, Tjeld-klassen (òg kalla NASTY-klassen), Snøgg-klassen, Storm-klassen, Hauk-klassen og Skjold-klassen.

MTBar har som taktikk å nytte kysten som skjul og å heile tida ha kontroll på kvar fienden er utan å verte oppdaga. Angrep skjer raskt og overraskande før båtane trekkjer seg attende. Dei norske MTBane er mellom dei få kampfartøya som skremmer dei største slagskipa under NATO-øvingar. Grunnen til det er at når dei store fartøya opererer nær opp til norskekysten veit dei at det finst våpen og personell som følgjer dei utan at dei har ein sjanse til å sjå kvar og når eit åtak vil kome. MTBane har tradisjonelt vore det raskaste som rører seg på kysten, og Skjold-klassen er rekna for å vere verdas raskaste krigsskip.

## Kjelder
* Forsvarsnett

## Bakgrunnsstoff
* Om norske MTBar 
* Heimeside til MTB-kommandoen