open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Almyrós

**Almyrós** (gresk Αλμυρός) er ein distriktsby og ein kommune i periferieininga Magnisía i periferien Thessalía i Hellas. Almyrós ligg sør for Vólos og grensar i vest mot periferieininga Lárisa, i sør mot Fthiótida i Sentral-Hellas.

## Administrativ inndeling

Kommunen vart danna i 2011 ved at ein slo saman dei tidlegare kommunane
* Almyrós
* Soúrpi
* Pteleós
* Anávra
Dei fire tidlegare kommunane er no kommunaleiningar.

Ved folketeljinga i 2021 hadde kommunen 16&nbsp;072&nbsp;innbyggjarar, medan kommunaleininga Almyrós hadde 11&nbsp;192 og tettstaden med same namn 7&nbsp;244&nbsp;innbyggjarar.

## Byar og tettstader
Dei største byane og tettstadene i kommunen er:

## Referansar
Fri akse

Ein **fri akse** er ein ein hovudtregleiksakse som går gjennom tyngdepunktet til ein lekam. Når ein fast lekam roterer om ein fast akse, vil aksen til vanleg bli utsett for påkjenningar. Men det er alltid mogleg å finne minst tre aksar gjennom tyngdepunktet til lekamen slik at lekamen kan rotere rundt ein av dei utan at det blir påkjenningar på aksen. Er det berre tre frie aksar, vil dei stå vinkelrett på kvarandre. Rotasjonen er stabil om den frie aksen med det største tregleiksmomentet og om aksen med det minste tregleiksmomentet. Har lekamen ein symmetriakse, er denne òg ein fri akse. Dessutan er då kvar og ein akse gjennom tyngdepunktet og vinkelrett på symmetriaksen ein fri akse. I ei homogen kule, ein kubus eller eit kva for ein som helst homogen lekam med såkalla regulær symmetri er kvar og ein akse gjennom tyngdepunktet ein fri akse.

## Kjelder
fri akse. (28.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/fri_akse
Rígas Feréos i Magnisía

**Rígas Feréos** (gresk Ρήγας Φεραίος) er ein kommune i periferieininga Magnisía i periferien Thessalía i Hellas. Rígas Feréos ligg nord for Vólos og grensar i nord mot periferieininga Lárisa, i aust mot Egearhavet.

## Administrativ inndeling

Kommunen vart danna i 2011 ved at ein slo saman dei tidlegare kommunane
* Ferés
* Kárla
* Keramídi
Dei tre tidlegare kommunane er no kommunaleiningar.

## Byar og tettstader
Dei største byane og tettstadene i kommunen er:

## Referansar
Galileitransformasjon

**Galileitransformasjon** er ein ikkje-relativistisk transformasjon mellom koordinatar knytte til referansesystem som rører seg i tilhøve til kvarandre med konstant fart langs rette linjer, såkalla inertialsystem. Den siste av transformasjonslikningane seier at tida er lik i alle inertialsystem, og er eit uttrykk for at tida er «absolutt» i newtonsk fysikk.

Sjå lorentztransformasjon for den tilsvarande relativistiske transformasjon.

## Transformasjon

I hovudsak omfattar galileitransformasjonar addisjon og subtraksjon av fart. Førehandstrua at tida kan omhandlast som absolutt ligg i hjartet av galileitransformasjonen.

Denne førehandstrua går ein borg frå i lorentztransformasjonane. Desse relativistiske transformasjonane kan nyttast for alle verdiar av farten, medan galileitransformasjon berre kan nyttast som ei tilnærming av lorentztransformasjon ved låg fart.

Notasjonen under skildrar forholdet under galileitransformasjonen mellom koordinatane  og  for ei enkel vilkårleg hending, som målt i to koordinatsystem S og S', i uniform relativ rørsle (fart *v*) i den vanlege -retninga og der dei har same origo ved tida t=t'=0: 

:x'=x-vt\,
:y'=y \,
:z'=z \,
:t'=t \,

Merk at den siste likninga uttrykket førehandstrua om ei universell tid som er uavhengig av den relativ rørsla til forskjellige observatørar.

I lineær algebra vert ein slik transformasjon kalla forskyvingsavbilding og vert skildra med ei matrise som verkar på ein vektor. Med rørsla parallell til x-aksen verkar transformasjonen berre på to komponentar: 
:(x', t') = (x,t) \begin{pmatrix} 1 & 0 \\-v & 1 \end{pmatrix}.

Sjølv om matriserepresentasjonen i grunn ikkje er nødvendig for galileitransformasjon, gjer han at ein kan samanlikne direkte tranformasjonsmetodane i spesiell relativitet.

## Kjelder

**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:en:Galilean transformation|Galilean transformation]]» frå ,  den 2. mai 2013.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
* galileitransformasjon. (28.02.2013) I Store norske leksikon.
Forskyving i mekanikk

**Forskyving** er i mekanikk den avstanden ein viss partikkel (eller eit visst punkt) har frå likevektsstillinga si i eit svingande system. 

## Sjå òg
*Forskyving

## Kjelder
* forskyvning – mekanikk. (28.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/forskyvning/mekanikk
Gravimeter

Eit **gravimeter** er eit instrument til å måle tyngdeakselerasjonen eller variasjonar i akselerasjonen mellom to observasjonspunkt. Dette blir gjort anten ved svingetidsmålingar (dynamisk gravimeter) eller ved avbalansering mot ei elastisk kraft, vanlegvis med ei torsjonsvekt (stabilt gravimeter).

Gravimeter vert òg nytta om densimeter, nytta til å måle tettleiken til faste eller flytande lekamar. 

## Kjelder
*
Pascale Baudonnel

**Pascale Baudonnel** () er ein fransk-norsk ystar og bonde som har vunne fleire prisar for produkta sine og for arbeidet med tradisjonar.

## Sør-Frankrike
Baudonnel voks opp i fjella i Sør-Frankrike, i heimlandet til roquefort-sauane. Jordbrukskollektivet ho budde på var basert på Gandhis ikkje-valdslære. Baudonnel flytta til Noreg som 17-åring i 1977 og gjekk to år på folkehøgskule, først eitt år i Rauland for å lære seg husflid og etter det på Fosen Folkehøgskule. I 1994 flytta Baudonnel tilbake til Frankrike med to små born og fullførte ei toårig utdanning innan ysteteknolog på eitt år ved franske ENILIA (École Nationale d'Industrie Laitière et des Industries Agroalimentaires) i Surgères.

## Undredal
I 1983 flytta Baudonnel til bygda Undredal i Aurland kommune, og her vart ho buande. Ho har sjølv sagt at hennar kall i livet var å ta vare på den gamle budeiekulturen i Noreg, og ho har lært seg dei gamle norske ystetradisjonane. Baudonnel har jobba ved Ivar-Bjarne Undredal si familiebedrift og seinare i bygdesameiget *Undredal Stølsysteri* som lagar brimost og kvitost av geitemjølk. Dette produktet vart som første i Noreg erklært utryddingstruga av den internasjonale rørsla Slow Food (*Presidium*).

## Upasteurisert ost
Baudonnel ville produsere ostar av upasteurisert mjølk, noko dei norske styresmaktene ved Mattilsynet hadde strenge reglar mot. Desse reglane vart innført på 1930-talet då ein skulle varmebehandle mjølk både av omsyn til dyrehelse og folkehelse. Grunnen til det er at det er bakteriar i upasteurisert mjølk. Men det er også den naturlege bakteriefloraen som set smak og særpreg på osten. Ysting med upasteurisert mjølk er den tradisjonelle måten å lage ost på. For å stå sterkare i kampen mot styresmaktene slo Baudonnel seg saman med andre små, uavhengige gardsystarar og danna foreininga Norsk Gardsost.

I 1994 kom EØS-avtalen, som oppheva det norske forbodet mot å lage ost frå upasteurisert mjølk. Men det skulle gå ni år til før Undredals-ystarane fekk autorisasjon til å produsere og selje ost frå rå geitemjølk. Etter 13 år med kjemping fekk Baudonnel sitt ysteri autorisasjon i 2003. 

## Prisar
*2005: Seterprisen
*2007: Ingrid Espelid Hovigs Matkulturpris
*2010. Økopris Vestlandet

## Bunad
I tillegg til å vere geitebonde har Baudonnel engasjert seg i produksjon av sognebunadar. Ho var den første som rekonstruerte kvinnebunaden i Sogn etter Bunad- og folkedraktrådet sine retningslinjer. 

## Kjelder
Brookitt

**Brookitt** er ein ortorombisk krystall som er eit mineral av titandioksid. Den er ein fire naturleg forekommande polymorfismar (mineral med same samansetting, men med ulik struktur) av titandioksid, TiO2, som er godkjent av International Mineralogical Association (IMA).  Dei andre er akaogiitt (monoklinisk), anatas (tetragonal) og rutil (tetragonal). Brookitt er sjeldan samanlikna med anatas og rutil. Dei er alle fotokatalytisk aktive.  Brookitt har eit større cellevolum enn både anatas og rutil, med 8 TiO2 grupper per einingscelle, samanlikna med 4 for anatas og 2 for rutil. Jern (Fe) tantal (Ta) og niob (Nb) er vanlege ureiningar.

Brookitt vart namngitt i 1825 etter Henry James Brooke (1771–1857), ein engelsk krystallograf, mineralog og ullhandlar.

Arkansitt er ein variant av brookitt frå Arkansas i USA, som òg er funne i Murunskii-massivet i den austlege delen av Sibir i Russland, der det for øvrig er funne mange andre uvanlege mineral.
  
Ved temperaturar over om lag 750&nbsp;°C, vil brookitt gå over til rutilstruktur.

## Einingscelle
Brookitt høyrer til det ortorombiske dipyramidale krystallklasse 2/m 2/m 2/m (òg skrive mmm). Romgruppa er Pcab og einingscelleparametrane er a = 5.4558 Å, b = 9.1819 Å og c = 5.1429 Å. Den kjemiske formelen er TiO2, med 8 formeleiningar per einingscelle (Z = 8).

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Brookite|Brookite]]» frå ,  den 2. mai 2013.* 
*** oppgav desse kjeldene:*

## Bakgrunnsstoff

* Brookit-struktur  
* Krystall-strukturar av rutil, anatas og brookitt
* JMol
Mika Halvari

**Mika Kristian Halvari** () er ein finsk tidlegare friidrettsutøvar frå Kemi, som tevla i kulestøyt. Han vann sølvmedaljen under VM 1995 i Göteborg og tok gullet i innandørsmeisterskapen tidlegare same året. Tre gongar vart han finsk meister i kulestøyt, og han har den nordiske rekorden i kulestøyt med 21,50 meter; innandørs har han elles nådd 22,09 meter.

## Aktiv
Halvari slo seg inn i den finske toppen i kulestøyting i 1990, då han tok sølvmedaljen i den nasjonale meisterskapen. Her nådde han 18,38 m i finalen, nøyaktig same resultatet fekk han året etter då han tok eit nytt FM-sølv. Tidleg i august 1993 persa han med 20,08 m, hans fyrste resultat over 20 meter. I 1994 vann han i Tuusula den fyrste av tre gullmedaljar i øvinga i finske meisterskap etter eit bestestøyt på 19,79 m. Same sesongen vart europameisterskapen i friidrett avvikla i heimlandet, der han nådde 19,52 m og hamna på fjerdeplass.

Året 1995 nådde Halvari toppen som kulestøytar. 10. mars 1995 vart han verdsmeister innandørs med 20,74 m, meisterskapen gjekk av stabelen i Barcelona. 9. juli støytte han kula heile 21,50 m i Hämenkyro, og knapt to veker seinare vart han finsk meister i Lapua med 21,10 m,. Den 9. august tok han VM-sølvet i øvinga med 20,93 m, men vart slått med vel halvmeteren av John Godina frå USA.

Etter eit svakare år i 1996 kom Halvari tilbake med femteplass i VM 1997, og eit årsbeste på 21,11 m. Han vann sitt tredje og siste nasjonale meisterskapsgull, med 20,46 m i Villmanstrand. Sesongen etter la han på åtte centimeter i den finske meisterskapen, men vart då vist til sølvplassen. Under EM 1998 måtte han også ein plass ned på resultatlista samanlikna med VM året før, endå om han la på lengda med 20 cm. Både i 1999- og 2000-sesongen nådde Halvari 21-meteren utandørs, høvesvis 21,00 og 21,04 m. Sjølv om han vinteren 2000 støytte kula heile 22,09 m, var han ikkje lenger i stand til å tevle med dei aller beste om medaljane.

Mika Halvari la opp i 2004.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
*VM 1993 i Stuttgart: Utslått i kvalifiseringa (18,19 m)
*EM 1994 i Helsingfors: Nr 4 - 19,52 m 
*VM 1995 i Göteborg: Sølvmedalje - 20.93 m, bakom John Godina (21,47 m)
*OL 1996 i Atlanta: Nr 14 – 19,37 m
*VM 1997 i Aten: Nr 5 – 20,13 m
*EM 1998 i Budapest: Nr 6 – 20,33 m
*VM 1999 i Sevilla: Utslått i kvalifiseringa (nr 15 – 19,61 m)

## Kjelder
*Tilastopaja OY 

**Denne artikkelen bygger på «[[:fi:Mika Halvari|Mika Halvari]]» frå ,  den 2. mai 2013.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*Fakta hos IAAF
Gravitasjonell frekvensforskyving

**Gravitasjonell frekvensforskyving**, **gravitasjonell raudforskyving** eller **Einstein-forskyving** er prosessen der elektromagnetisk stråling frå ei kjelde i eit gravitasjonsfelt får redusert frekvens, eller vert raudforskyvd, når strålinga vert observert frå eit svakare gravitasjonsfelt. Dette er eit direkte resultat av gravitasjonsell tidsforlenging. Når ein flyttar seg bort frå ei kjelde til eit gravitasjonsfelt, aukar tida som går relativt til tida som er nær kjelda. Sidan frekvensen er invers av tid (tida det tar for å fullføre ei bølgjesvinging), vert frekvensen i elektromagnetisk stråling redusert i eit område med høgare gravitasjonspotensial (altså svakare gravitasjonsfelt). Det finst ein samsvarande reduksjon i energi når den elektromagnetiske strålinga vert raudforskyvd, som gjeve av Planckforholdet, fordi elektromagnetisk strålinga forplantar seg mot ein gravitasjonsgradient. Det finst òg ei samsvarande blåforskyving, når elektromagnetisk stråling forplantar seg frå eit område med svakt gravitasjonsfelt til eit område med sterkare gravitasjonsfelt.

Når prosessen skjer med synleg lys, vil ein sjå at bølgjelengda til lys vert forskyvd mot den raude delen av lysspekteret.

## Definisjon
Raudforskyving vert ofte gjeve med den dimensjonslause variabelen z\,, definert som forholdet mellom dei to bølgjelengdene

z=\frac{\lambda_o-\lambda_e}{\lambda_e}

der 
\lambda_o\, er bølgjelengda til elektromagnetisk stråling (foton) målt av observatøren
\lambda_e\, er bølgjelengda til elektromagnetisk stråling målt frå strålingskjelda.

Den gravtiasjonelle frekvensforskyvinga til eit foton kan reknast ut i rameverket til generell relativitet som

\lim_{r\to +\infty}z(r)=\frac{1}{\sqrt{1-\frac{r_s}{R^*}}}-1

med Schwarzschildradien

r_s=\frac{2GM}{c^2},

der G er gravitasjonskonstanten til Newton,
M er masse til lekamen som skapar gravitasjonsfeltet
c er lysfarten, og
R^* er avstanden mellom massesenteret til lekamen og punktet der fotonet vert sendt ut frå. Raudforskyvinga er ikkje definert for foton som er sendt ut innanfor Schwarzschildradiusen, avstanden frå lekamen der unnsleppingsnøggleiken er større enn lysfarten. Derfor gjeld berre denne formelen når R^* er minst like stor som r_s. Når fotonet vert sendt ut frå ein avstand som er lik Schwarzschild-radiusen, vert raudforskyvinga uendeleg stor. Når fotonet vert strålt ut frå ein uendeleg stor avstand frå lekamen er det ingen raudforskyving.

Med newtonske grenser, t.d. når R^* er stor nok til å samanliknast med Schwarzschildradiusen r_s, kan raudforskyvings tilnærmast med ei binomial utviding til

\lim_{r\to +\infty}z_\mathrm{approx}(r)=\frac{1}{2}\frac{r_s}{R^*} = \frac{GM}{c^2R^*}

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Gravitational redshift|Gravitational redshift]]» frå ,  den 3. mai 2013.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
*
Gravitasjonell tidsforlenging

**Gravitasjonell tidforlenging** eller **gravitasjonell tidsdilatasjon** er ein faktisk skilnad i forløpt tid mellom to hendingar målt av to observatørar som er på ulik stad og i område med forskjellig gravitasjonspotensial. Dess lågare gravitasjonspotensialet er (dess nærare klokka er gravitasjonskjelda), dess treigare går tida. Albert Einstein var den første til å føresjå denne effekten i relativitetsteorien hans og det har sidan vorte stadfesta eksperimentelt. 

Det har vorte demonstrert at atomklokker i forskjellige høgder (og dermed forskjellig gravitasjonspotensial) etter kvart syner forskjellig tid. Effektane av slike eksperiment er *ekstremt* små og skilnadane vert målte i nanosekund. 

Gravitasjonell tidsforlenging vart først skildra av Albert Einstein i 1907 som ein konsekvens av spesiell relativitet i akselererte referansesystem. I generell relativitet vert det rekna å vere ein skilnad i forløpt eigentid ved forskjellige posisjonar skildra av ein metrisk tensor i romtid. At det faktisk finst gravitasjonell tidsforlenging vart først stadfesta direkte i Pound–Rebka-eksperimentet.

## Sjå òg
* Gravitasjonell frekvensforskyving
* Hafele–Keating-eksperimentet
* Tvillingparadokset
* Klokkehypotesen

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Gravitational time dilation|Gravitational time dilation]]» frå ,  den 3. mai 2013.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Gyro

**Gyro** kan syne til:

* Gyroskop, innretning som utnyttar tregleik
* Gyrokompass, flyinstrument
* Kunstig horisont, flyinstrument
* Gyrofrekvens
* Gyrograf 
* Gyrometer 
* Gyrostat 
* Gyrotron
* *[[Gyrodactylus]]*, fiskeparasittar
** *[[Gyrodactylus salaris]]*, lakseparasitt
Gyrograf

Ein **gyrograf** er eit instrument for kontinuerleg registrering av rotasjonssnøggleik, til dømes av eit hurtig roterande hjul.

## Kjelder
*
Gyrometer

Eit **gyrometer** er eit instrument for måling av omlaupssnøggleiken (turtalet) til eit hjul. Ein enkel type er væskegyrometeret. Det består av ein vertikalt stilt røyrforma glasbehaldar fylt med ei væske og montert på ein vertikal hjulakse. Når aksen med behaldaren roterer, blir væska slengd utover og opp langs innsida av glasbehaldaren. Omlaupssnøggleiken kan avlesast ved at ein ser kor mykje væska er sokken i midten i tilhøve til ein skala på glasbehaldaren.

Gradenwitz' væskeanemometer er eit gyrometer som er sett i samband med ein vindmålar for å måle vindstyrke. 

## Kjelder
*
Gravitasjonsfelt

Eit **gravitasjonsfelt** er eit område der det verkar ei gravitasjonskraft på ein lekam som kjem inn i området.

I dagleglivet oppfattar vi krefter som kontaktkrefter, fordi dei er bunde til skyve- eller trekkverknad på dei lekamane det gjeld. I gravitasjonsfelt verkar kreftane på avstand, utan berøring, så dei er altså fjernkrefter.

Alle lekamar omgjev seg med eit gravitasjonsfelt. Styrken av feltet minkar raskt med aukande avstand frå gjenstanden, slik gravitasjonen er skildra matematisk av Isaac Newton. Nær jordoverflata er gravitasjonskrafta til jorda på eit kilogramlodd (tyngda av loddet) lik 9,8 N. 6000 km frå jordoverflata er krafta på loddet berre 2,5 N, og i ein avstand lik avstanden til månen frå jorda er han 0,0027 N.

## Kjelder
*gravitasjonsfelt. (27.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/gravitasjonsfelt
Harmonisk oscillator

Ein **harmonisk oscillator** i fysikken vert skildra av ein storleik som svingar (oscillerer) omkring likevektsposisjonen sin, t.d. eit svingande lodd hengjande i ei fjør eller ein pendel som går fram og tilbake. Ein rein, matematisk, harmonisk oscillator vil svinge med sinusform for all tid med ein gjeven frekvens og utslag (amplitude). I praksis er passive fysiske oscillatorar dempa, dvs. at utslaga blir mindre og mindre til dei døyr ut. Aktive oscillatorar (der energi blir tilført) svingar til energitilførselen stoppar. 

## Teori
Harmoniske oscillatorar er ekstremt viktige sidan dei kan brukast til å skildre de fleste typane svingingar omkring likevektsposisjonar, ikkje berre mekaniske, men òg t.d. elektriske svingingar i elektroniske kretsar, eller gittersvingingane til atoma i ein krystall. Reine harmoniske oscillatorar finst endå ikkje, slik at den reine harmoniske oscillatoren alltid vil vere ei tilnærming. Svingingane for ein rein oscillator er alltid sinusforma.

I kvantemekanikken er harmoniske oscillatorar òg særs sentrale, sjå kvantemekanisk harmonisk oscillator.

## Matematisk formulering
La oss tenke oss ein punktpartikkel med tidsavhengig posisjon *x(t)* og masse *m* kopla på ei fjør med fjørkonstant *k*. I følgje Hooke-lova føler partikkelen då ei kraft 

:F=-kx(t) \,

dvs. krafta har alltid motsett forteikn av *x* og prøver å trekke partikkelen mot origo. Newtons andre lov gjev følgjande differensiallikning

:m\frac{\partial^2 x(t)}{\partial t^2}=-kx(t)

Løysinga av denne likninga kan skrivast på fleire måtar, t.d. 

:x(t)=A~\cos(\omega t + \phi)

med vinkelfrekvens \omega=\sqrt{k/m}, amplitude A og fasefaktor \phi. 
Fasefaktoren fortel i kva posisjon han starta i og amplituden er maksimalt utslag. For ei fjør som vert trekt og sloppen er \phi=0 og *A* er posisjonen ho vert sloppen frå. 

Vinkelfrekvensen \omega seier at oscillatoren svingar raskare om massen blir mindre eller fjørkonstanten større.

Den kinetiske energien til systemet er 

:E_k=\frac{1}{2}m\left(\frac{\partial x(t)}{\partial t}\right)^2
= \frac{1}{2}kA^2\sin^2(\omega t+\phi)

Tilsvarande for den potensielle energien

:E_p=\frac{1}{2}kx^2(t)
= \frac{1}{2}kA^2\cos^2(\omega t+\phi)

Summen gjev

: E=E_k + E_p = \frac{1}{2}kA^2 \, 

og den totale mekaniske energien er bevart. Den totale energien er avhengig av amplituden og fjørkonstanten *k*, men er uavhengig av massen og fasefaktoren.

## Bruksområde
Den harmoniske oscillatoren er eit viktig døme i fysikkundervisning, sidan likningane er forholdsvis lett handterlege, gjev ei forståing for oscillasjonar og kan relaterast til kvardagslege fenomen.

Spenninga i det norske straumnettet er éit døme på ein storleik som oscillerer harmonisk. Amplituden er på cirka 320 volt (med ein effektivverdi av 230 volt), og frekvensen er 50 Hz. Gamle pendelur gjer seg nytte av det faktumet at svingeperioden til pendelen er essensielt uavhengig av utslaget, så lenge utslaget er lite. Dette gjer at ein klokke-eigar slepp å tenkja på kor mykje han eller ho trekkjer pendelen ut til sida. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Harmonisk oscillator|Harmonisk oscillator]]» frå ,  den 3. mai 2013.*
Harmonisk analysator

Ein **harmonisk analysator** er eit instrument for å måle amplitude, frekvens og eventuelt òg fasen til ei vilkårlig bølgje eller svinging. Eit døme på ein harmonisk analysator er spektralanalysator.

## Kjelder
* harmonisk analysator. (28.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/harmonisk_analysator
Gravitasjonsbølgje

**Gravitasjonsbølgjer** er forplantning av svingingar i eit gravitasjonsfelt. Gravitasjonsbølgjer er ifølge den generelle relativitetsteorien energi som forplantar seg utover frå ei kjelde i ei bølgjeform med lysfarten. Gravitasjonsbølgjer kan òg forklartast som fluktuasjonar i krumminga til den firedimensjonale romtida. Dette skuldast masse i universet, til dømes galaksar, stjerner og planetar.

Gravitasjonsbølgjer vart føresett av Albert Einstein i den generelle relativitetsteorien i 1916, og det første eksperimentelle beviset på at gravitasjonsbølgjene finst vart funne av Joseph Hooton Taylor jr. og Russell Alan Hulse i 1974 då dei oppdaga den første binære pulsaren. Pulsarar er raske roterande nøytronstjerner som sender ut korte regelmessige pulser av radiostråling. Dei uregelmessige pulsane frå pulsaren PSR 1913+16 fekk dei til å dra konklusjonen om at denne pulsaren hadde ein følgjesvein i form av ei anna nøytronstjerne som svevde rundt i ein tett bane. Det samla, sterke gravitasjonsfeltet til dei to stjernene påverkar frekvensen på radiopulsane som vart sende ut, og Taylor og Hulse kunne vise at stjernene roterte raskare nær kvarandre. Det ble føreslege at dette kom av at stjernene taper energi når dei sender ut gravitasjonsbølgjer. Dei to vart tildelt Nobelprisen i fysikk i 1993.

## Eit døme
Dersom ein nyttar sola som døme og brått fjernar ho, kva vil då skje med planetane i baner rundt? Ifølge Newton ville planetane brått gå ut langs ein tangent av banen. Dette strid mot at ingenting kan gå raskare enn lyset i vakuum. Einstein mente derimot at planetane ville gå ut av banene sine etter dei minutta lyset brukar på å tilbakelegge avstanden mellom sola og planetane, dvs. gravitasjonsbølgjene ville flytte seg like fort som lyset.

Bølgjene vert forklart som ei forstyrring i rommet. Akkurat som ein løftar ein ball som ligg i overflata av vatn, brer det seg bølgjer ut frå punktet der ballen låg. Det er det same som skjer dersom sola brått skulle forsvinne, ei massiv stjerne eksploderer som ein supernova eller visst svarte hòl kolliderer.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Gravitasjonsbølge|Gravitasjonsbølge]]» frå ,  den 3. mai 2013.* 
*** oppgav desse kjeldene: *

## Bakgrunnsstoff
*Jakten på gravitasjonsbølger – Universitetet i Oslo, Det matematisk-naturvitenskapelige fakultet
Heinrich Gustav Magnus

**Heinrich Gustav Magnus** () var ein tysk fysikar. Han var kjent for arbeid om varmestråling og for oppdaginga av Magnus-effekten (1851): Ein roterande sylinder i ein luftstraum blir utsett for ei kraft som står vinkelrett på luftstraumen og på rotasjonsaksen til sylinderen. Magnus berekna effekten for roterande prosjektil. Han vart seinare nytta i rotorskipet til Anton Flettner. Uavhengig av Magnus oppdaga òg Carl Anton Bjerknes denne effekten.

Han var professor i fysikk ved universitetet i Berlin. 

## Kjelder
*Heinrich Gustav Magnus. (28.02.2013) I Store norske leksikon.
Forlaget Manifest

**Forlaget Manifest** er eit norsk venstreorientert forlag som vart skipa i 2007 av stiftinga Stiftelsen Manifest, og er eigd av Stiftelsen Manifest og Forlaget Oktober AS. Håkon Kolmannskog vart tilsett som sjefredaktør.  Forlaget har tilhald i Kristian Augustgate 11  i Oslo.

Forlaget Manifest har som føremål å gje ut samfunnsengasjerte tekster med venstreprofil for å styrke den folkelege opplysinga og ei aktiv arbeidarrørsle.

## Bakgrunnsstoff
*
Forlaget Oktober

**Forlaget Oktober AS** er eit i hovudsak skjønnlitterært forlag, skipa i 1970. Det gjev ut norske romanar, noveller og lyrikk og utanlandsk omsett skjønnlitteratur, og dessutan nokre biografiar og politiske bøker. Om lag hundre norske forfattarar er knytt til forlaget. H. Aschehoug & Co (W.Nygaard) eig 91 % av Forlaget Oktober. Forlagssjef sidan 2015 er Ingeri Engelstad.

## Forlagssoga
Forlaget Oktober vart skipa i 1970 av folk som var medlemmar av den venstreorienterte dåverande politiske ungdomsorganisasjonen SUF (m-l), og i tråd med dette var den første boka på forlaget ei samling av taler og artiklar av den bulgarske kommunistleiaren Georgij Dimitrov: *Om enhetsfrontens og folkefrontens problemer*. På 1970-talet gav forlaget ut mellom anna tekster av Karl Marx, Friedrich Engels, Vladimir Lenin, Josef Stalin, Mao Zedong og Pol Pot, og dessutan omsett revolusjonær skjønnlitteratur og samfunnskritisk sakprosa. Forlaget Oktober var det fyrste til å gje ut den nobelpris-nominerte albanske forfattaren Ismail Kadaré i norsk omsetjing.

Av di forlaget med tida fekk økonomiske problem, vart så godt som alle aksjane i verksemda selt til forlaget Aschehoug i 1992.
 
## Distribusjonen av bøkene

Forlaget Oktober hadde tidlegare sine eigne bokutsal med namna *Oktober bokhandel* i fleire norske byar, på det meste eit trettitals. Dei selde framfor alt bøker frå Forlaget Oktober, men òg anna samfunnskritisk litteratur, tidsskrift, aviser, plakatar og musikk. Den fyrste Oktober-bokhandelen vart etablert i Trondheim i 1971, og i løpet av 1972 vart det sett i gang bokhandlarar i Oslo, Bergen, Moss, Stavanger og Mo i Rana. Til å byrje med var utsala registrerte som innkjøpslag eller som filialar av aksjeselskapet Forlaget Oktober, men med eigne styre og eigne rekneskap.  Men med tida vart dei fleste Oktober-bokhandlane eigne aksjeselskap. På mange plassar var Oktober-bokhandelen einaste staden der radikal alternativ litteratur var å få, og dessutan eit senter for partipolitisk aktivitet. Fleire av Oktoberutsala vart utsette for hærverk, og i Tromsø vart Oktober bokhandel øydelagt ved eit sprengingsattentat i 1977.

På slutten av 1970-åra vart Oktober-bokhandlane avvikla etter at interessa for denne typen politisk litteratur hadde svekka seg, og lønsemda var sviktande. Forlaget Oktober la om til å verte meir eit forlag for skjønnlitteratur enn for politisk litteratur, og fekk med dette etter kvart stendig større sal gjennom dei ordinære bokhandlane.

## Sjå òg
*Oktoberförlaget

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
Hodograf

Ein **hodograf** er ei kurve som gjev ein vektorrepresentasjon av rørsla til ein lekam eller ei væske. Visst eit materielt punkt rører seg og me frå éit punkt avset linjestykke som svarar til storleiken til farten og retninga i kvart augneblunk, skildrar endepunkta ein hodograf.

Posisjonen til plotta data i ei slik kurve er proporsjonal til snøggleiken til ein flyttande partikkel. 

Hodografar vert nytta i fysikk, astronomi og væskedynamikk til å plotte deformasjon av stoff, planetrørsler, vindstyrke eller andre data som omfattar rørsler

### Meteorologi
Innan meteorologi vert hodografar nytta til å olotte vind frå sondeoppstigingar i jordatmosfæren. Vindretninga vert då indikert av vinkelen frå senteraksen og vindstyrken er avstanden frå senteret. Frå hodografar og termodynamiske skjema kan ein rekne ut vindskjer, turbulens og temperaturadveksjon. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Hodograph|Hodograph]]» frå ,  den 3. mai 2013.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* ''The Hodograph'' - Dr. James B. Calvert, University of Denver
Holonomt system

Eit **holonomt system** er eit mekanisk system av lekamar eller materielle punkt der rørslefridomen er avgrensa av føringar. 

Holonomiske føringar er forhold mellom koordinatane (og kanskje tida) som kan uttrykkast på følgjande form: 
f(q_1, q_2, q_3,\ldots, q_{n}, t) = 0, der \{ q_1, q_2, q_3, \ldots, q_{n} \}, er n koordinatar som skildrar systemet. Til dømes ei føring vere at rørsla til ein partikkel avgrensast til å ligge på flata av ei kule, men om partikkelen kan falle av kula under påverknad av gravitasjon, så vil føringa verte ikkje-holonomisk. 

Snøggleiksavhengige føringar som 

f(q_{1},q_{2},...,q_{n},\dot{q}_{1},\dot{q}_{2},...,\dot{q}_{n},t)=0

er vanlegvis ikkje holonomiske. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Holonomic constraints|Holonomic constraints]]» frå ,  den 3. mai 2013.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
* Herbert Goldstein, Charles P. Poole, John L. Safko, *Classical Mechanics (3rd Edition)*, Addison Wesley; ISBN 0-201-65702-3
Hooke-lova

**Hooke-lova** er ei fysisk lov, kalla opp etter Robert Hooke, som seier at krafta som skal til for å endre lengda på ein springfjør er proporsjonal med endringa uansett om ein strekkjer eller trykkjer saman fjøra. Ein konsekvens av denne lova er at ei fjør som er deformert vil, i fråvær av tap, svinge med ei harmonisk rørsle der amplitude (utslaget) skildrar ein perfekt sinuskurve. Denne elegante matematiske rørslelikninga har gjort at Hooke-lova har fått stor tyding i fysikken. Lova er funne å gjelde tilnærma i mange samanhengar, til dømes for vibrasjonar i molekyl og faste stoff.

: \mathbf{F}=-k\mathbf{x} \ 

der
F er krafta
k er fjørkonstanten
x er strekninga ut frå kvilestillingen

Innanfor fastleikslære vert Hookes lov uttrykt som spenning (\sigma) som ein funksjon av elastisitetsmodul (E) og tøying (\varepsilon):

:\sigma = E \varepsilon

## Knekkpunktet
I røynda gjeld Hooke-lova berre små deformasjonarer; forholdet mellom kraft og deformasjon blir ulineært ved knekkpunktet der materialet ikkje lenger er elastisk. Forbi knekkpunktet oppfører kvart materiale seg forskjellig. Hookes lov kan òg nyttast på enkelte ikkje-newtonske væsker, til dømes ketsjup, som oppfører seg elastisk opptil et knekkpunkt før det begynner å renne. Dette fenomenet er kjent som ketsjup-effekten.

## Sjå òg
* Potensiell energi

## Kjelder

*
----
**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Hooke-lova|Hooke-lova]]» frå ,  den 3. mai 2013.*
Velestíno

**Velestíno** (gresk Βελεστίνο) er ein distriktsby i periferieininga Magnisía i Thessalía i Hellas og hovudsete i kommunen Rígas Feréos.

## Referansar
Zagorá i Magnisía

**Zagorá** (gresk Ζαγορά) er ein landsby og ein tidlegare kommune i periferieininga Magnisía i Thessalía i Hellas. Zagorá inngår frå 2011 som ei kommunaleining i kommunen Zagorá-Mourési, der han er hovudsete.

Ved folketeljinga i 2021 hadde kommunaleininga Zagorá 2&nbsp;775&nbsp;innbyggjarar, medan tettstaden med same namn hadde 1&nbsp;894&nbsp;innbyggjarar.

## Referansar
Kvilemasse

**Kvilemasse** er massen til ein lekam når han ligg i ro i forhold til sitt eige referansesystem. Kvilemassen kan skrivast som m_0 eller m.

**Kvileenergi**en E_0 til ein partikkel er definert som: 

:\ E_0=m_0 c^2,

der c er lysfarten i vakuu. 

I visse formuleringar av den spesielle relativitetsteorien fører auka fart hos ein partikkel til at den totale massen aukar i følgje ein observatør som står i ro. Dette blir derimot først merkbart når partikkelen når ein fart på fleire hundre kilometer per sekund (ca. tusen gonger lydfarten eller nokre promille av lysfarten). Masseaukinga blir forklart i slike formuleringar med at auka fart krev meir energi og i følgje den spesielle relativitetsteorien er all masse ekvivalent med energi.

Partiklar som rører seg med lysfarten, som foton og nøytrino, har ingen kvilemasse.

## Sjå òg
* Tregleik

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Kvilemasse|Kvilemasse]]» frå ,  den 3. mai 2013.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Snøggleiksprofil

**Snøggleiksprofil** eller **hastigheitsprofil** er ei kurve som viser korleis farten, t.d. i ei strøymande væske i eit røyr, varierer over tverrsnittet.

## Kjelder
*
Ferés i Magnisía

**Ferés** (gresk Φερές) er ein tidlegare kommune i periferieininga Magnisía i Thessalía i Hellas. Ferés inngår frå 2011 som ei kommunaleining i kommunen Rígas Feréos.

## Kjelder
Hydrostatisk paradoks

**Hydrostatisk paradoks** er ei lov som Blaise Pascal fann. Lova seier at trykket på botnen av eit kar med ei væske i, berre er avhengig av avstanden til overflata og av tettleiken til væska, og er uavhengig av forma på karet. 

Pascal viste òg at ein kan sprenge ei tynne når ein set eit høgt røyr som sluttar tett til opninga og fyllar tynna og røyret heilt med vatn.

## Kjelder
*
Hydrostatisk vekt

**Hydrostatisk vekt** er ei toarma vekt som blir til brukt å måle oppdrifta av lekamar som er søkkt ned i ei væske. Gjenstanden som skal undersøkjast, blir hengt i ein tråd under den eine vektskåla. Gjenstanden blir vege når han hengjer i lufta og når han hengjer i eit kar med vatn som blir stilt under vektskåla. Skilnaden i dei to vektene er oppdrifta til gjenstanden. Av desse målingane kan ein finne volumet til lekamen og tettleiken. Metoden kan òg brukast til å avgjere tettleiken til væsker. Ein veg då ein gjenstand når han hengjer i luft og i vatn og når han hengjer i den væska som skal undersøkjast. Av dei målte oppdriftene finn ein tettleiken til væska.

## Kjelder
hydrostatisk vekt. (27.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/hydrostatisk_vekt
Sigrid Henjum

**Sigrid Henjum** () frå Leikanger, no busett i Sogndal, er utdanna sjukepleiar, har studert friluftsliv og er utdanna kajakkinstruktør. Ho har jobba som sjukepleiar, breførar, turistguide, matskribent og kokk.

Sigrid Henjum jobbar fast som guide på padleturar på austkysten av Grønland. Ho er også blitt ein ettertrakta foredragshaldar. Vinteren 2012/2013 starta ho, saman med Sander Buene, opp Sogndal Lodge, ein samlingsstad for fjellfolk med overnatting og guida opplevingar.

## Ekspedisjonar
Hausten 2010 la Sigrid, som einaste jente, ut på ein tur med ei gruppe som hadde som mål å padle rundt Sør-Georgia i Antarktis. Gruppa lukkast og var dei fyrste i verda som gjorde dette sjølvforsynte. I 2011 leia ho ein ekspedisjon over Grønlandsisen. Våren 2013 jobba Sigrid Henjum som scooterguide på Svalbard.

## Fjellsportpris
I 2011 fekk Sigrid Henjum Den Store Fjellsportprisen, som er ein årleg pris oppretta og administrert av Bratt moro AS. Denne prisen skal gå til ein person, eit lag eller ein organisasjon som har fremja fjellsporten. I juryen sat Rolf Sanne Gundersen, distriktsredaktør NRK Sogn og Fjordane, Kristina Klokkehaug, lærar og tryggleikssjef Fjellsportfestivalen og Andreas Haslestad, fjellførar/tindevegleiar.

## Fjellfolk
Vinteren 2012 var ho eit av portretta i NRK-dokumentaren «Fjellfolk». Serien handlar om korleis ulike folk lever i, av og med naturen og ser på dette som noko av det viktigaste i livet. Serien set også fokus på kva personane må ofre for å leve slik. Serien er laga av Arve Uglum og Torje Bjellaas og over 700.000 såg første episode 12. februar 2012. Dei andre som vart portrettert i serien var Kjell Nyøygard, Solbjørg Kvålshaugen, Familien Krüger/Getsch og Andreas Haslestad.

## Bibliografi
*
*

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Sogndal Lodge
* Om Sigrid Henjum i Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane
Stefanovíkio

**Stefanovíkio** (gresk Στεφανοβίκειο) er ein landsby i periferieininga Magnisía i Thessalía i Hellas. Stefanovíkio var hovudsete i den tidlegare kommunen Kárla, som no er ei kommunaleining i kommunen Rígas Feréos.

## Referansar
Néa Ankhíalos

**Néa Ankhíalos** (gresk Νέα Αγχίαλος) er ein distriktsby og ein tidlegare kommune i periferieininga Magnisía i Thessalía i Hellas. Néa Ankhíalos inngår frå 2011 som ei kommunaleining i kommunen Vólos.

Ved folketeljinga i 2021 hadde kommunaleininga Néa Ankhíalos 5&nbsp;881&nbsp;innbyggjarar, medan tettstaden med same namn hadde 4&nbsp;518&nbsp;innbyggjarar.

## Referansar
Impuls i fysikk

**Impuls** eller **kraftstøyt** er i fysikk kraft gonger den tida krafta verkar. Lekamen som krafta verkar på får ved kraftstøyten ei forandring i rørslemengda si. Forandringa i rørslemengd er ofte misvisande vorte kalla impuls.

I elektrisitetslæra brukast iblant impuls i tydinga kortvarig straumstøyt (straumimpuls), men som regel brukar ein heller nemninga puls i denne samanhengen.

## Formel
:\mathbf{I} = \int \mathbf{F}\, dt 

der
:**I** er impuls (anna symbol nytta er òg **J**),
:**F** er krafta, og
: *dt* er ei infinitesimal tid.

Viss *F* er konstant, vert dette redusert til
\vec{I} som er lik produktet av krafta \vec{F} og tida t

\vec{I}=\vec{F}*t\,

Eininga for impuls er newtonsekund, Ns.

Siden tida *t* er ein positiv skalar, vil impulsen ha same retninga som krafta.

## Impulslova
Ein lekam med masse m blir påverka av ein konstant kraft F_{res} i tida t. Startfarten er v_0 og sluttfarten er v.

Akselerasjonen blir

\vec{a}=\frac{\vec{v}-\vec{v_0}}{t}

Av den andre lova til Newton

\vec{F_{res}}=m*\vec{a}=m*\frac{\vec{v}-\vec{v_0}}{t}=\frac{m\vec{v}-m\vec{v_0}}{t}

Me veit at rørslemengd er definert som \vec{p}=m\vec{v}

\vec{F_{res}}t=m\vec{v}-m\vec{v_0}=\vec{p}-\vec{p_0}=\Delta{\vec{p}}

Når ein lekam er påvekra av krefter, gjev resultantkrafta lekamen ein impuls som er lik forandringa i rørslemengda til gjenstanden.

\vec{I_{res}}=\Delta{\vec{p}}

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Impuls (fysikk)|Impuls (fysikk)]]» frå ,  den 3. mai 2013.*  
*
Mekanisk likevekt

**Likevekt** er ein lekam eller tilstanden til system når det er i ro og det ikkje føregår nokre endringar innanfor systemet. Likevekt er i mekanikken kjenneteiknet ved at summen av alle krefter som verkar på lekamen eller systemet er null. Ein skil mellom stabil, labil og indifferent likevekt der understøttingspunktet ligg høvesvis rett over, rett under, eller i tyngdepunktet til lekamen.

## Kjelder
likevekt. (28.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/likevekt
Likevekt

Likevekt kan syne til:
* Mekanisk likevekt (fysikk)
* Hydrostatisk likevekt (fysikk)
* Termodynamisk likevekt (termodynamikk)
* Damp-væske-likevekt (termondynamikk)
* Kjemisk likevekt (kjemi)
* Nash-likevekt (spelteori)
* Markedslikevekt mellom tilbod og etterspørsel (økonomi)
Tregleikssystem

Innan mekanikken skildrar ein rørsla til partiklar eller lekamar matematisk i tilhøve til eit gjeve koordinatsystem. Dette referansesystemet har sjølv ein bestemd rørsletilstand som påverkar korleis rørslene ser ut. Eit **tregleikssystem**, òg kalla **inertialsystem**, er eit koordinatsystem som ikkje er under akselerasjon. Då vil den mekaniske skildringa av ei rørsle oppfylle Newtons lovar. Det inneber at kvar og ein akselerasjon som blir observert i eit tregleikssystem er skapt av ei kraft.

Det er ikkje lett å finne eit verkeleg tregleikssystem: jorda roterer rundt seg sjølv, jordkloden blir trekt mot sola, sola blir trekt mot senteret av galaksen, og galaksen er òg akselerert av gravitasjonskrefter frå andre stader. Men i praksis har dette lite å seie så lenge akselerasjonen kan reknast som svak. I kva grad han kan det avheng av storleiksordenen på det fysiske systemet som skal modellerast. Til dømes er jordrotasjonen viktig i meteorologisk samanheng, men neglisjerbar for fenomen som føregår på ein mindre skala.

I Newtons mekanikk er det ein vanleg framgangsmåte å rekne på det akselerte systemet som om det var eit tregleikssystem. Dette kan gjerast ved å innføre imaginære krefter som sentrifugalkrafta og corioliskrafta.

Newton hevda i teoriane sine eksistensen av eit absolutt tregleikssystem slik at all observert rørsle (som naudsynleg er relativ) kunne tilskrivast ei absolutt rørsle. Relativitetsteorien avviser dette, og hevdar i staden at alle tregleikssystem er likeverdige. Dette synspunktet vart formulert allereie av Galileo Galilei og går under namnet relativitetsprinsippet.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Treghetssystem|Treghetssystem]]» frå ,  den 3. mai 2013.*
Klunkeflaske

**Klunkeflaske** eller *klukkeflaske* er ei flaske som er snevra inn slik at ho liknar på eit timeglas. Over- og underdelen er bundne saman med anten eitt eller fem opne tynne røyr. Klunkeflaska vart gjerne nytta til servering av brennevin.

Klunkeflasker med eitt ope røyr vil nesten alltid klukke. Når ein skjenker må lufta i flaska passere den eine innsnevringa, og då vil luftboblene lage ein klukkande lyd (klunking). Når flaska så vert snudd rett veg, går lufta opp i den øvre kolben og klukkar så igjen om det er nok væske. Skjenkinga kan derfor føre til meir moro enn med vanleg karaffel. Klunkeflaska vart fort populær og vart nytta både i borgarleg og folkeleg drikkekultur. Den er produsert både i klart, røykfarga og grønt glas.

Flasker med fem opne tynne røyr vil berre klunke om flaska er nesten full og ein heller med bratt vinkel slik at væska dekker alle fem røyra. Danske flasker kan ha denne konstruksjonen.

Klunkeflaska vart eit populært produkt då glasindustrien starta opp i Noreg på 1700-talet. Då var ho alt vel kjent på dei tyske glasverka. Fasongen har røter attende til seinmellomalderen då det vart populært med ulike typar skjemteflasker.

I Noreg har det vore produsert klunkeflasker ved Nøstetangen, Hurdal, Gjøvik og Hadeland glassverk. På Gjøvik Glassverk vart klunkeflaskene produserte i klart glas med standard storleikar 1/4, 1/2, 3/4 og 1 pott. Klunkeflasker var særs populære som romantiske kuriositetar på midten av 1800-talet. Det blir framleis laga klunkeflasker, m.a. på Hadeland Glassverk, men det er ingen stor produksjon. I dag blir klunkeflasker gjerne nytta til akevitt.

## Litteratur
* Korshavn, Jan Håvard (1994): *Norsk empire glass. Gjøvigs Glasværk 1807-1843.* Gjøvik. ISBN 82-09323-21-2
* Polak, Ada (1958): *Glassboken.* Oslo.
* Østby, Jon Birger (1983): ''Nomenklatur for drikkestell'', med tegninger av Torill Sand. Oslo

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Klunkeflaske|Klunkeflaske]]» frå ,  den 27. mai 2013.*  
 


## Bakgrunnsstoff
*Klunkeflaske frå Hadeland i DigitaltMuseum
Omklamringsrefleksen

**Omklamringsrefleksen** eller **Moro-refleksen** er ein refleks hos spedborn som finst fram til dei er 4-5 månader gamle. Refleksen har tre delar:

# abduksjon: armane spreier seg
# adduksjon: armane går saman igjen
# gråt (som oftast)

Om refleksen ikkje opptrer i eit spedbarn, kan det vera teikn på problem i sentralnervesystemet. 

## Kjelder
Neokhóri i Magnisía

**Neokhóri** (gresk Νεοχώρι) er ein landsby i periferieininga Magnisía i Thessalía i Hellas. Neokhóri var hovudsete i den tidlegare kommunen Afétes, som no er ei kommunaleining i kommunen Sør-Pílio.

## Referansar
Lávkos

**Lávkos** (gresk Λαύκος) er ein tidlegare kommune i periferieininga Magnisía i Thessalía i Hellas. Lávkos var hovudsete i den tidlegare kommunen Sipiáda, som no er ei kommunaleining i kommunen Sør-Pílio.

## Referansar
Tríkeri i Magnisía

**Tríkeri** (gresk Τρίκερι) er ein landsby og ein tidlegare kommune i periferieininga Magnisía i Thessalía i Hellas. Tríkeri inngår frå 2011 som ei kommunaleining i kommunen Sør-Pílio. Den tidlegare kommunen dannar den ytste spissen av halvøya Pílio. Utanfor nordspissen av halvøya ligg øya Tríkeri med busetnaden Gamle Tríkeri.

Ved folketeljinga i 2021 hadde kommunaleininga Tríkeri 992&nbsp;innbyggjarar, medan tettstaden med same namn hadde 695&nbsp;innbyggjarar.

## Referansar
Anávra

**Anávra** (gresk Ανάβρα) er ein landsby og ein tidlegare kommune i periferieininga Magnisía i Thessalía i Hellas. Anávra inngår frå 2011 som ei kommunaleining i kommunen Almyrós.

Ved folketeljinga i 2021 hadde kommunaleininga Anávra 405&nbsp;innbyggjarar, som alle budde i tettstaden med same namn.

## Referansar
Lommelerke

**Lommelerke**, **lommeflaske** eller berre **lerke** er ein flat behaldar av glas eller metall med kork til oppbevaring av væske. Lommelerker av glas er tilnærma sirkeforma, vertikalt tverrsnitt, medan tilsvarande flasker i meir langstrekt form gjerne blir kalla jaktflasker. I dag er lommelerker utstyrt med skrukork, medan dei gamle vanlegvis hadde kork.  Fasongen er ofte som ei flatklemt flaske, men andre fasongar er også kjent. Ein del finst med ein større kapsel skrudd over korken og forma som eit drikkeglas. Denne kapselen gjer det unødvendig å ta med drikkeglas.

Lommedelen av namnet kjem truleg av at flaskene var lette å få inn og ut av ei vanleg jakkeinnerlomme. «Lerke» kan koma av lerkefugl, eit ord som tyder 'slurk' eller av «lerk» med tydinga leddik, eit lite rom i ei kiste eller ein koffert. Andre meiner at namnet har sitt opphav frå Fredrik Georg Lerche, drukkenbolt og svirebror av Henrik Wergeland. 

 

Volumet varierer mellom 1/2 flaske og 0,2 liter. Innhaldet bestemte eigaren sjølv, men det vart oftast ikkje tatt med drikke som kravde spesielle glas slik som konjakk. Brennevin som whisky og akevitt var vanleg, forutan «himkok». 

Lerka var med på tur til alle årstider og kom fram når situasjonen låg til rette for det. Vanleg er framleis er totsupen på elg- eller reinsdyrjakt og ein klunk til peisbålet.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Lommelerke|Lommelerke]]» frå ,  den 4. mai 2013.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*Sjå lommelerker i DigitaltMuseum

## Litteratur
* Korshavn, Jan Håvard (1994): *Norsk empire glass. Gjøvigs Glasværk 1807-1843.* Gjøvik. ISBN 82-09323-21-2
* Polak, Ada (1958): *Glassboken.* Oslo.
* Østby, Jon Birger (1983): ''Nomenklatur for drikkestell'', med tegninger av Torill Sand. Oslo
Pjolterglas

**Pjolterglas** er eit drikkeglas til pjolter eller longdrink. 

Det kan ha form som eit høgt sylinderforma glas utan stett eller som eit høgt konisk glas med kort stett. Pjolterglas rommar gjerne frå 0,2 til 0,3 liter.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Pjolterglass|Pjolterglass]]» frå ,  den 4. mai 2013.*  
* Lie, Inger Marie (1977):*Hadelandsglass 1850-1900.* Oslo. 
* Østby, Jon Birger (1983): Nomenklatur for drikkestell, med tegninger av Torill Sand. Oslo
 
  

## Bakgrunnsstoff
* Pjolterglass i DigitaltMuseum
Jaktflaske

**Jaktflaske** eller **lommeflaske** er ei lita, flat smal flaske av glas til brennevin til jakt- og turbruk. Nemninga «lommeflaske» er òg nytta for lommelerker. Jaktflasker er like store som lommelerker, men lommelerker i glas er gjerne tilnærma sirkelforma, vertikalt tverrsnitt. 

Jaktflasker vart laga på dei norske glasverka frå slutten av 1700-talet. Lommeflasker og jaktflasker er ført opp i priskurantane frå Hadeland Glassverk i 1851 og 1856, men dei er ikkje avbilda. 

## Løveflaske
I 1860-åra kom ein ny type jaktflaske, *løveflaske*. Desse flaskene vart blåste i form og vart svært populære. Dei har gjerne riksvåpenet med Den norske løva som dekor på sida og ofte òg ein drueklase. Løveflaskene vart blåste både i klart og i farga glas, spesielt koboltblått. Dei vart produserte til omkring 1900 både på norske og svenske glasverk. Løveflasker er laga både med form som jaktflasker og som lommelerker.

## Referansar

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Jaktflaske|Jaktflaske]]» frå ,  den 4. mai 2013.*  
 


## Bakgrunnsstoff
*Se jaktflasker i DigitaltMuseum
*Se løveflasker i DigitaltMuseum

### Litteratur
* Lie, Inger-Marie (1977): *Hadelandsglass 1850-1900.* Oslo 
* Korshavn, Jan Håvard (1994): *Norsk empire glass. Gjøvigs Glasværk 1807-1843.* Gjøvik. ISBN 82-09323-21-2
* Polak, Ada (1958): *Glassboken.* Oslo.
Isokron

**Isokron** tyder med same tid, ofte i tydinga med same svingetid. Ein pendel utfører tilnærma isokrone svingingar når utslaga er små, under 5°. Allereie ved 7° utslag aukar svingetida med 0,1 %.

## Sjå òg
* isokron kurve

## Kjelder
isokron. (28.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/isokron