open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
St Mary's Island i Tyne and Wear

**St. Mary's Island** er ei lita sandsteinsøy nær feriestaden Whitley Bay i Tyne and Wear i England. Ho vart opphavleg kalla Bates Island, Hartley Bates eller Bates Hill då ho var eigd av familien Bates. Øya ligg utfor Curry's Point på fastlandet og ved fjøre sjø dukkar det opp ei steinlagt vegfylling inn til land. St. Mary's fyr frå 1898 står på øya. 

I mellomalderen stod det eit kapell på øya tileigna St. Helena. I kappellet stod lykta Lady Light, òg kalla St. Katherine's Light. Lykta vart seinare tillagt Jomfru Maria, og øya vart slik kjend som St. Mary's Island. Det er omdiskutert om lykta vart nytta som fyrlykt for skipsfarten, eller om det berre var religiøst. Ved sidan av kapellet låg ein gravplass for munkar og lokale innbyggjarar. Spor etter kapellet vart øydelagd då fyret vart bygd der i 1898. 

På 1800-talet var det eit vertshus på øya som heitte Square and Compass. Etter at bråkete kundar gjekk i land på nærliggande område utan lov, vart vertshusfamilien kasta bort frå øya i 1895. 

Fyret var i drift fram til 1984, då det vart teke ut av teneste. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:St Mary's Island, Tyne and Wear|St Mary's Island, Tyne and Wear]]» frå ,  den 24. januar 2010.*  


## Bakgrunnsstoff
* Vener av St Mary's Island
Scolt Head Island

**Scolt Head Island** er ei barriereøy nær Brancaster, nord i Norfolk i England, 10 km vest for Wells-next-the-Sea. Ho er eit naturreservat og veks sakte, men sikkert vestover mot vraket av «SS Vina». 

Øya består av sanddyner, marskland, mudderflater og grus. Mange fugleartart, som er viktige i Storbritannia, hekkar her, som splitterne, rosenterne, raudnebbterne og dvergterne, samt overvintrande vadefuglar og fuglevilt.

Om sommaren går det båt til øya frå landsbyen Burnham Overy Staithe.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Scolt Head Island|Scolt Head Island]]» frå ,  den 24. januar 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
** Steers, J.A. (Ed). (1934). *Scolt Head Island. The story of its origin: the plant og animal life of the dunes og marshes*. W. Heffer & Sons Ltd: Cambridge, for the Norfolk & Norwich Naturalists' Society.


## Bakgrunnsstoff
* Naturreservatet
Hundre

**Hundre** (frå norrønt *hundrað*), skrive **100** i titalsystemet, er det naturlege talet som ligg mellom 99 og 101. 100 er kvadratet av 10, skrive 102. I daglegtalen kan «hundre» også visa mindre spesifikt til eit stort tal. 

## Ordsoge
Talordet hundre viste før opplysingstida til talet 120. Dette blei seinare omdefinert til eit storhundre, medan 100 kunne kallast eit «smalt hundre» eller «tirøtt hundre».

## Matematikk
100 er summen av dei første ni primtala og av fire ulike par av primtal (47 + 53, 17 + 83, 3 + 97, 41 + 59). Det er også summen av kvadratet til dei første fire naturlege tala (100 = 13 + 23 + 33 + 43). Det er eit Leyland-tal gjennom at 26 + 62 = 100.

## Sjå og
* Hundreår
* Hundreårskrigen
* Året 100 f.Kr.
* År 100
Spike Island i Bristol

**Spike Island** er eit område og ei tidlegare øy i hamnebyen Bristol i England, like ved sentrum av byen. Det består av ei landstripe mellom Floating Harbour i nord og tidvassområdet New Cut i River Avon i sør, og frå innløpet til hamna i vest til *Bathurst Basin* i aust. Øya er ein del av distriktet Cabot.

Spike Island vart danna av William Jessop tidleg på 1800-talet, då han bygde New Cut og  omforma den tidlegare leia til River Avon slik at ho rann ut i Floating Harbour. Fram til den andre verdskrigen gjekk det ei sluse mellom Bathurst Basin og New Cut og Spike Island var ei ekte øy med vatn på alle sider. Under krigen var ein redd for at eit bombeåtak på slusa skulle få katastrofale følgjer og valde å fylle ho att. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Spike Island, Bristol|Spike Island, Bristol]]» frå ,  den 24. januar 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Platanlønn

**Platanlønn** eller **platanløn** (*Acer pseudoplatanus*), også kjend som «berglønn», er ein art i lønnslekta med naturleg utbreiing i Sentral- og Sør-Europa, nord til Paris, og som veks innført andre stader. 

## Skildring
Platanlønnen har vid, kuppelforma krone, i Noreg vert han opp til 20 m høg. Med blad virkar treet mørkt og tett. Kvistene er snaue, blada er håra, blågrøne med eit raudskjær på undersida. Blada har fem lappar med grov, ujamn sagtakking. Lappane er buttare enn hos spisslønn, men flikane mellom lappane er spissare enn hos spisslønnen. 

Platanlønnen blomstrar med hengande klasar litt etter lauvsprett. Han set karateristiske frø med to vengar som lett spreier seg med vinden. Vinkelen mellom frøvengene er spiss. Ungplantane toler godt å vekse i skygge, slik kan platanlønnen lett etablere seg i annan lauvskog. 

## Innført art
Platanlønn har vore planta i Noreg som prydtre sidan midten av 1700-talet. Her er platanlønnen naturalisert både i barskog og lauvskog, og i rask spreiing, spesielt i kyst- og fjordstrok. Tilpassingsevna har ført til at Artsdatabanken har ført platanlønnen opp på  fremmedartlista med *svært høg økologisk risiko*. 

## Galleri

Acer pseudoplatanus 'Atropurpureum' JPG1.jpg|Acer pseudoplatanus 'Atropurpureum' 
Acer_pseudoplatanus%2803%29.jpg|Blad
Acer_pseudoplatanus5_ies.jpg |Platanlønnfrø


## Kjelder
* Alan Michell: *Trær i skog og hage*. Oslo 1977. ISBN 82-10-01282-7 * Johannes Lid: *Norsk flora*. Oslo 2004 ISBN 82-521-6029-8
* Knut Skinnemoen: *Skogskjøtsel* Oslo 1968

## Bakgrunnsstoff
Spisslønn

**Spisslønn**  * (Acer platanoides)* er ein art i lønnslekta med naturleg utbreiing i Europa aust til Kaukasus.

## Utbreiing
I Noreg veks han naturleg på Austlandet nord til Alvdal kommune og Fåberg, på Sørlandet vest til Kvinesdal kommune.  I Voss kommune og Luster kommune er det usikkert om han veks naturleg eller naturalisert.  Lønnen er mykje brukt som park- og hagetre. Som kulturplante veks han nord til Troms.  

Spisslønnen veks i tørr skog og på rasmark. 

## Utsjånad
Spisslønnen blomstrar på berr kvist med blomstrar i opprette halvskjermar. 
Spisslønnen har høg, kuppelforma krone, i Noreg vert treet opp til 20 m høgt. Kvistar og blad er snaue. Blada har fem lappar spisse tenner, flikane mellom lappane er buttare enn hos platanlønnen.

Spisslønn har karakteristiske frø med to venger som lett spreier seg med vinden. Vinkelen mellom frøvengene er butt.

Veden til spisslønn minner mykje om veden til bjørk og er verdifull som snikkarmaterial.  

## Galleri
 
Acer platanoides 1JPG.JPG|Acer platanoides 
20140204Acer platanoides1.jpg|Vintergrein
Helicopter leaves.jpg|Frø
Acer-platanoides-blade.JPG|Lauv
Acer Platanoides 'schwedleri' leaf.jpg|Acer Platanoides 'Schwedleri'
2014-10-30 09 32 43 Norway Maple foliage during autumn in Ewing, New Jersey.JPG|Haust
File:Knop van een esdoorn (Acer platanoides). 03-04-2023 (d.j.b.).jpg|Bladknopp.


## Kjelder

* Alan Michell: *Trær i skog og hage*. Oslo 1977. ISBN 82-10-01282-7   * Johannes Lid: *Norsk flora*. Oslo 2004 ISBN 82-521-6029-8
*Knut Fægri: *Norges Planter*. Oslo 1958
*Knut Skinnemoen: *Skogskjøtsel*. Oslo 1968

## Bakgrunnsstoff
Staple Island

**Staple Island** er ei lita steinete øy i dei ytre Farne Islands i Northumberland i England. Ho er mest kjend for dei store fuglekoloniane som hekkar her, som lundefugl, alke og krykkje.  Øya er ikkje busett lenger, men tidlegare var her eit lite klostersamfunn knytt til Lindisfarne. Frå øya kan ein sjå sørover heilt til Dunstanburgh Castle og nordover til Bamburgh Castle.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Staple Island|Staple Island]]» frå ,  den 24. januar 2010.*
Sunk Island

**Sunk Island** er ein landsby og eit verdsleg sokn i East Riding of Yorkshire i England. Han ligg 5 km sør for Ottringham og 1,5 km nord for Humber-estuaret. I 2001 hadde landsbyen 224 innbyggjarar.

## History

Sunk Island var opphavleg ein sandbanke i Humber og under regjeringstida til Karl I av England, skal ho ha vore 28 hektar stor og låg 2 km frå fastlandet.  Frå 1663 vart landområdet kring øya gradvis drenert og på midten av 1700-talet hadde sundet mellom øya og fastlandet mudra til. Området vart eit sokn i 1831.
 
Då den første verdskrigen braut ut vart det bygd eit fort på øya. 

I dag består busetnaden av ei kyrkje, eit par hus og nokre gardar. Kyrkja er frå 1870-åra. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Sunk Island|Sunk Island]]» frå ,  den 24. januar 2010.* 

## Bakgrunnsstoff
Isle of Thanet

**Isle of Thanet** er ei tidlegare øy som i dag er det austlegaste punktet i Kent i England. Tidlegare var det fleire hundre meter mellom fastlandet og øya, men sundet mudra til og ho er i dag berre ei halvøy. Arkeologiske funn viser at det har budd menneske her sidan steinalderen. I dag er staden ein turistdestinasjon og eit jordbruksområde. Frå hamnebyen Ramsgate går det båtar til kontinentet. Hovudbyen på Thanet er landsbyen Minster-in-Thanet.

Under romarane var Richborough på andre sida av Wantsum-kanalen ein av dei viktigaste hamnebyane deira i Storbritannia. På denne tida var Thanet ei øy. Det siste skipet segla mellom øya og fastlandet i 1672.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Isle of Thanet|Isle of Thanet]]» frå ,  den 24. januar 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Ekstremvêret Ask

**Ask** var eit varsla ekstremvêr utstedt 24. januar 2010 for Nordland, Troms og Finnmark der ein venta kraftig vind, opp mot sterk storm (30 m/s), den 26. januar. 

Dette var det første ekstremvêret i 2010 og det første sidan Yngve i desember 2008. Det var ingen ekstremvêr i 2009, som var første året utan ekstremvêr sidan Meteorologisk Institutt starta ekstremvêrvarslinga i 1994. 

## Vêrsituasjonen
Eit høgtrykksområde strekte seg frå Vest-Russland, over Sør-Skandinavia til Dei britiske øyane. Dette pressa lågtrykka frå Atlanterhavet i ein nordaustleg bane mot Island og vidare mot Barentshavet.  Som under ekstremvêret Narve var det ikkje lågtrykket i seg sjølv som var særskild kraftig, det hadde berre eit trykk på kring 975-980 hPa. Høgtrykket hadde derimot eit trykk på kring 1040-1045 og den store trykkskilnaden mellom dei to systema på kring 60 hPa førte til at mykje luft skulle mellom dei på ein gong. Dette gav kraftig vind over store område. I motsetnad til Narve, som òg førte med seg særs kald luft frå Sibir, var lufta denne gongen mild og førte til regnvêr i lågareliggande strøk. 

## Verknad
Stormen vart ein del svakare enn venta og berre eit fåtal stader målte vind opp i full storm. Ein fjelltopp på Andøya, målte riktig nok sterk storm. Vinden medførte enkelte materielle skadar, og tak vart rive av hus i Kasfjord utanfor Harstad, i Lofoten og på Senja.

Fleire hurtigbåtruter i Nordland vart kansellerte på grunn av kraftig vind.

I Finnmark vart det meldt om enkelte båtar som hadde slite seg frå fortøyningane og i Kjøllefjord om lause takstein. Elles vart fleire vegar stengde medan uvêret stod på.

Meteorologane fekk i ettertid kritikk for å ha gått for breitt ut med dette ekstremvarslet.

## Vind

## Sjå òg
*Ekstremvêr i Noreg

## Kjelder
*
Wolf Rock i Cornwall

**Wolf Rock** er eit farleg skjer, 9 nautiske mil aust for St Mary's og 4 nautiske mil sørvest for Land's End i Cornwall i England. 

Det står eit fyr, **Wolf Rock fyr**, på skjeret. Det vart bygd av James Walker frå 1861 til 1869 og kom i drift i jannuar 1870. Fyrtårnet er 41 meter høgt med ei lyshøgd på 34 m. Fyret vart automatisert i 1988. 

## Bakgrunnsstoff
* Wolf Rock fyr på Trinity House 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Wolf Rock, Cornwall|Wolf Rock, Cornwall]]» frå ,  den 24. januar 2010.*
Thorney Island i West Sussex

**Thorney Island** er ei øy i Chichester Harbour i West Sussex i England. Det samle sundet Great Deep går mellom fastlandet og øya. Dike kryssar sundet og gjer i røynda øya til ei halvøy. Landsbyen West Thorney ligg på austsida av øya og er ein del av ein militærbase her. 

Det går ein offentleg sti rundt heile øya. Sørsida av øya er ein del av ein militærbase og tilkomsten her for publikum er avgrensa til stien og St. Nicholas-kyrkja i West Thorney. For å gå på stien i denne delen må ein via ein interkom oppgje namn, adresse og telefonnummer. SØr for øya ligg Pilsey Island, og desse er knytt i hop via ein sandbanke. 

I 2001 hadde øya 1079 innbyggjarar. Den britiske forfatteren Alan Watts vart fødd på Thorney Island i 1923.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Thorney Island (West Sussex)|Thorney Island (West Sussex)]]» frå ,  den 24. januar 2010.*
Caldey Island

**Caldey Island** (walisisk *Ynys Bŷr*) er ei øy sør for Tenby i Pembrokeshire i Wales. Ho har vore ei heilag øy i Storbritannia sidan tidleg keltisk kristendom.

Det ligg ein liten landsby på øya, men ho er best kjend for klosteret som ligg her. Mellom Caldey Island og fastlandet ligg Caldeysundet, som er 1-2 km breitt. Det går ferje over sundet til Tenby om våren og sommaren. 

På 1800-talet vart det brote kalkstein på øya, som vart frakta til lokale tørkeomnar. 

Det vart grunnlagd eit keltisk kloster på øya på 500-talet og eit benediktinarkloster var her frå 1136 fram til oppløysinga av dei britiske klostera i 1536. Ein anglikansk benediktinarorden kom hit i 1906 og bygde det noverande klosteret. Dei vart innlemma i den katolske kyrkja i 1913, men reiste frå øya i 1925 på grunn av økonomiske vanskar. Frå 1929 og fram til i dag har cisterciensarar med røter i Belgia halde til i klosteret. Det står òg eit normannisk kapell frå 1100-talet på øya, ein oghamkross frå 500-talet og eit fyr frå 1828. 

Namnet på øya kjem frå det norrøne *Keld-Eye*, som tyder «Kald øy». Det walisiske namnet «Ynys Bŷr» viser til abbeden Pyr, som styrte klosteret her på 500-talet.

## Bakgrunnsstoff
*Offisiell nettstad
*Bilete av Caldey Island og omegn

## Kjelder

----
**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Caldey Island|Caldey Island]]» frå ,  den 24. januar 2010.*

***Engelsk Wikipedia oppgav desse kjeldene:*

* 

*

* 

*

* 

* 

* 

*
Whale Island i Hampshire

**Whale Island** er ei lita øy i hamneområdet til Portsmouth i England, nær Portsea Island. Her ligg HMS Excellent, den eldste rekruttskulen til Royal Navy og hovudkvarteret til øvstkommanderande i flåten. 

Kart frå 1862 viser at øya var mindre før, ho var om lag like brei som i dag, men langt kortare. Store delar av øya i dag er gjenvunne land. I 1867 vart det bygd ein viadukt frå nordsida av hamna til øya.. Dette gjorde at ein kunne transportere grus frå oppmudringa av hamnebassenget til øya og gjere ho større.

Før den andre verdskrigen var det ein dyrehage på Whale Island.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Whale Island, Hampshire|Whale Island, Hampshire]]» frå ,  den 24. januar 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Denny Island

**Denny Island** er ei lita berglendt øy på 0,24 hektar ved munningen til River Severn. Stranda på sørsida er ein del av grensa mellom Wales og England. Ved flo sjø ligg øya heilt innanfor Monmouthshire i Sør-Wales. Øya er òg den nordvestlege grensa for Severn-estuaret, som høyrer til byen Bristol.

Øya ligg om lag 5 km nord for Portishead, midt mellom Redwick i Wales og Avonmouth i England. Ho er omgjeve av sandbankane Welsh Grounds. Tidvasskilnaden i området her er av dei største i verda og varierer 13,7 meter på det meste om våren. Øya er hekkestad for måse, skarv og anna sjøfugl. 

## Bakgrunnsstoff
*Bilete av Denny Island på www.geograph.co.uk

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Denny Island|Denny Island]]» frå ,  den 25. januar 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Heroes of Might and Magic

**Heroes of Might and Magic**-serien er ei rekkje dataspel innanfor sjangeren tur-basert strategispel. Som ein del av Might and Magic-serien, forandra HoMM eigarskap då skaparen New World Computing vart kjøpt av 3DO og igjen då 3DO gjekk konkurs og selde rettane til Ubisoft.

## Spela i serien
* *[[Heroes of Might and Magic: A Strategic Quest]]* (1995)
* *[[Heroes of Might and Magic II: The Succession Wars]]* (1996)
** *[[Heroes of Might and Magic II: The Price of Loyalty]]* (1997)
* *[[Heroes of Might and Magic III: The Restoration of Erathia]]* (1999)
** *[[Heroes of Might and Magic III: Armageddon's Blade]]* (1999)
** *[[Heroes of Might and Magic III: The Shadow of Death]]* (2000)
* *[[Heroes of Might and Magic IV]]* (2002)
** *[[Heroes of Might and Magic IV: The Gathering Storm]]* (2002)
** *[[Heroes of Might and Magic IV: The Winds of War]]* (2003)
* *[[Heroes of Might and Magic V]]* (2006)
** *[[Heroes of Might and Magic V: Hammers of Fate]]* (2006)
** *[[Heroes of Might and Magic V: Tribes of the East]]* (2007)
* *[[Heroes of Might and Magic Kingdoms]]* (webbasert) (2008)

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell Might and Magic nettstad
Samfunnsendring

**Samfunnsendringar** er gjerne større endringar av samfunnsstruktur eller kulturelle mønster over tid. Studie av samfunnsendringar er mellom anna viktige innan  historie, sosiologi, økonomi og politikk. Dei kan mellom anna omfatta utvikling av folkestyre eller økonomi, globalisering eller endringar i eit lokalsamfunn.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Social change|Social change]]» frå ,  den 25. januar 2010.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* Understanding The World Today (engelsk) Oversyn over ulike sider og endringar ved samfunn.
Seal's Rock

**Seal's Rock** er ei lita øy like sør for øya Lundy i Bristolkanalen i Devon i England. Namnet tyder «Selklippa» og ho har fått namnet etter selane som held til her. Øya er 440 meter lang frå aust til vest og opp mot 250 meter brei. Ho har eit areal på om lag 9 hektar.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Seal&#39;s Rock|Seal&#39;s Rock]]» frå ,  den 25. januar 2010.*
Flat Holm

**Flat Holm** (walisisk *Ynys Echni*) er ei kalksteinsøy i Bristolkanalen, om lag 6 km frå Lavernock Point i Vale of Glamorgan, men ho høyrer til City Cardiff. Øya er det sørlegaste punktet i Wales.

Øya har ei lang historie som går tilbake til angelsaksarane og vikingane. St. Cadoc vitja øya på 500-talet og i 1835 vart Bristol Channel Mission skipa her, som seinare vart Mission to Seafarers. Eit kolerasanatorium vart bygd i 1896 som eit isolat for Cardiff. 

På grunn av dei mange forlisa i området, vart det bygd eit fyr på øya. Det første fyret vart erstatta av Trinity House i 1737. Fyret vart automatisert i 1988. På grunn av den strategiske plasseringa ved innfarten til Bristol og Cardiff vart det plassert ei rekkje kanonbatteri på øya, Flat Holm Battery, i 1860-åra. Desse var ein del av forsvaslinja Palmerston Forts. Då den andre verdskrigen braut ut vart øya opprusta. 

Den 13. mai 1897 sende Guglielmo Marconi, assistert av George Kemp, ein ingeniør knytt til postkontoret i Cardiff, det første trådlause radiosignalet over vatn frå Lavernock til Flat Holm. Meldinga som vart send med morsekode var 'ARE YOU READY' ('er du klar').

Øya høyrer no til Cardiff Council sitt Flat Holm Project Team og har status som lokalt naturreservat, Site of Special Scientific Interest (stad av særleg vitskapleg interesse) og Special Protection Area (særskild verneområde) på grunn av dei maritime grasslettene og sjeldne planter. Fleire fugleartar hekkar på øya, som sildemåse, gråmåse og svartbak. 

Namnetleddet 'holm' er av norrønt opphav, og har same tyding som 'holme' på norsk. 'Flat' må sjåast i forhold naboøya Steep Holm, som har eit noko meir ulendt terreng. Steep Holm ligg i Somerset i England.

## Bakgrunnsstoff
*Cardiff Council Flat Holm Project 
*The Flat Holm Society
*BBC om Flatholm
*The Palmerston Forts Society

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Flat Holm|Flat Holm]]» frå ,  den 25. januar 2010.*
Lundy

**Lundy** er den største øya i Bristolkanalen, 19 km utanfor kysten av Devon i England, om lag ein tredjedel over kanalen mellom England og Wales. Ho er 5 km lang og 1 km brei. Lundy har gjeve namn til eit havvarslingsområde i Storbritannia og høyrer til England.

I 2007 var det 28 fastbuande på øya. Mellom desse finn ein oppsynsmann, ein øybestyrar, bønder og personale på ein pub. Dei fleste bur i og rundt landsbyen Marisco sør på øya. Dei fleste vitjande kjem her på dagsturar. 

I ei lesarundersøking i *[[Radio Times]]* i 2005 vart Lundy kåra til det 10. største naturlege underverket i Storbritannia. Heile øya har status som Site of Special Scientific Interest (stad av særskild vitskapleg interesse) og var det første marine naturreservatet i England, og den første marine vernesona. Dette kjem av det unike dyre- og plantelivet på øya. Øya vert styrt av Landmark Trust på vegner av National Trust.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lundy|Lundy]]» frå ,  den 25. januar 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettstad
* Lundy Field Society
* Lundy Birds 
* Webkamera
Sully Island

**Sully Island** er ei lita tidvassøy ved grenda Swanbridge i Vale of Glamorgan i Wales, om lag 450 meter utanfor nordsida av Bristolkanalen, halvvegs mellom byane Penarth og Barry og 13 km sørvest for Cardiff. Ein kan nå øya til fots ved lågvatn. 

På 1200-talet var øya bas e for Alfredo De Marisco, ein normannisk sjørøvar som lokalt vart kalla «The Night Hawk». I mellomalderen var øya kjend for lokal smugling.

## Bakgrunnsstoff
*BJ Ford om Sully Island med kart og bilete
*Bilete av Sully Island og omliggande område

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Sully Island|Sully Island]]» frå ,  den 25. januar 2010.*
Scillyøyane

**Scillyøyane**, i norrøne soger **Syllingane** (engelsk *Isles of Scilly*, kornisk *Ynysek Syllan*), er ei øygruppe utanfor sørvestenden av Cornwall i Storbritannia. Tradisjonelt har dei vore ein del av grevskapet Cornwall, men øyane har sidan 1890 vore ei sameint styresmakt.

Øyane har status som *[[Area of Outstanding Natural Beauty]]* (særskild vakkert naturområde).

## Geografi
Isles of Scilly er ei øygruppe med fem busette øya rog mange mindre øyar (rundt 140 totalt) som ligg 45&nbsp;km frå Land's End. Dei består av granitt frå seint i karbontida. Dei største øyane er:

Det milde klimaet her gjer at dei lokale bøndene gror mykje blomar, mellom anna påskeliljer. Om vinteren vert øyane stundom råka av kraftig vind frå Atlanteren. Dette kan ein sjå igjen i landskapet, som hovudsakleg består av nakne berg og lyngheie ut mot havet.

## Historie

Øyane har vore busett sidan steinalderen. Innbyggjarar har alltid levd av det dei kunne dyrke og fiske. Sjølv om jordbruk og fiske framleis er viktig i dag, er turisme no den største inntektskjelda.

I 1651, under den engelske borgarkrigen, vart øyane erobra av parlamentarianarane under admiral Robert Blake.

På 1800-talet hadde øyane si stordomstid. Strendene som i dag vert vitja av turistar vart då nytta til skipsbygging, og hamnene var fulle av fiskebåtar og handelsskip.

Ein gammal tradisjon som vert halden i hevd er kapproing mellom dei fem øyane med raske båtar – «gigs», med 6 eller 7 mann om bord. Det vert sagt at tradisjonen stammer frå kappløpa om å komme først fram til skipsvrak for å redde lasten.

## Merknadar

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Scillyøyane|Scillyøyane]]» frå ,  den 25. januar 2010.*  

## Bakgrunnsstoff

* Offisiell turistside
* Isles of Scilly Area of Outstanding Natural Beauty 
* Offisiell nettstad  
* Tresco360 : panoramabilete frå Tresco 
* Postkort frå Isles of Scilly
Medmenneske

***Medmenneske*** er ein roman av den norske forfattaren Olav Duun. Han var utgjeven i 1929. Romanen var den første i ein trilogi, og blei fylgd av *Ragnhild* (1931) og *Siste leveåre* (1933).

Duun omarbeidde sjølv romanen for Det Norske Teatret, der stykket vart sett opp med Lars Tvinde i rolla som Didrik Dale.
The Wolves

**The Wolves** er to holmar 1,5 km nordvest for øya Flat Holm i Bristolkanalen i Wales. Dei er om lag 25 meter lange og 20 meter breie og minst to skip har forlist her: 

*1817 — «William & Mary» råka skjera og sokk i løpet av få minutt. 54 passasjerar mista livet. 50 vart funne att og gravlagd på Flat Holm.
*1917 — «Swansea Packet», sokk med passasjerar og mannskap på 60. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:The Wolves|The Wolves]]» frå ,  den 25. januar 2010.*
Steep Holm

**Steep Holm** er ei øy i Bristolkanalen i  Somerset i England. Ho er 20 hektar stor ved høgvatn og 25 hektar ved lågvatn. Det høgaste punktet på øya er 78 meter over havet. 

Øya ligg inn mot botn av Bristolkanalen og tar imot vind og bølgjer for dei indre områda. Ho består av kalkstein og er geologisk ei fortsetjing av Mendip Hills i Brean Down. 
Øya er ikkje busett lenger, bortsett frå oppsynsmennene og ho har status som naturreservat og *[[Site of Special Scientific Interest]]* (SSSI, stad av særleg vitskapleg interesse). Like ved ligg øya Flat Holm som høyrer til Wales.

På 500-talet budde heiage Gildas på Steep Holm og vitja venen sin heilage Cadoc, som budde på Flat Holm som eremitt. Gildas forlet øya og vart abbed i Glastonbury.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Steep Holm|Steep Holm]]» frå ,  den 25. januar 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*

## Bakgrunnsstoff
* Steep Holm Island 
* Kenneth Allsop Memorial Trust
* Flat Holm & Steep Holm
Vassårflata

**Vassårflata** er ei flate i furuskogen på Heidalsskogen i Vågå kommune i Oppland. Andre gamle namn på plassar som ligg inntil er Reiret, Sagbryggja og Kvannberget. Dette er stadnamn etter den gamle vegen frå Lalm til Bringen, ei setergrend i Vågåfjellet. På Vassårflata samlast ungdommen frå Reiregrenda til fest på våren og sommaren. Her fyra dei bål og dansa på grassletta etter musikk frå lokale spelemenn. Frå Vassårflata ser ein Heidalsmuen, ein stor rund fjellformasjon i Heidal, Sel kommune. Eit gamalt lokalt vêrteikn er at når tåka ligg rundt toppen av Heidalsmuen, når han «tek lua på», blir det regn før kvelden. Ein kan òg sjå Heidalsskogen, området der eventyret om trolla på Heidalsskogen skal ha sitt opphav frå.
Longa

**Longa** kan visa til:

* Fiskeslaget lange
* Longa i musikk, ei langvarig note
* Longa-musikk, ein type musikk frå Midtausten
* Longa i Angola, ein by og ei elv i Angola
* Longa Island , ei øy ved Gairloch i Skottland
* Longa Stacks, småøyar ved vestkysten av Unst i Shetland
Garving

**Garving** er ein reinse- og konserveringsprosess der hud vert omdanna til lêr.

I garveprosessen kan ein bruke vegetabilske, mineralske eller animalske garvestoff. Vegetabilsk garving var kjend heilt attende til førhistorisk tid, semsgarving er kjend frå antikken og mineralsk garving med alun eller koksalt er kjend frå tidleg mellomalder. 

## Vegetabilsk garving
Ved vegetabilsk garving (barking) vert huda lagt i vassbad til håra kan fjernast. Samstundes vert knust bork lagd i eit kar med vatn slik at garvestoffa trekkjer ut.  Den hårlause huda vert så lagd i badet for barking. Etter barkinga vert underhuda skrapa vekk frå lêret.  

Eikebork inneheld mykje garvestoff, men bork av bjørk og selje har vore meir brukt i Noreg. Garving med seljebork gir lysbrunt lêr, medan bjørkebork gir mørkt lêr.

## Alungarving
Ved alungarving eller kvitgarving vert det brukt alun eller koksalt som garvemiddel. Saltet konserverer håra eller ulla, slik at det ikkje er nødvendig å røyte huda før garvinga. Metoden er helst bruka på skinn av sau, geit og småvilt.

## Semsgarving
Ved semsgarving, trangarving eller feittgarving vert skinnet røytt med kalk før det vert innsmurt med feitt eller tran, bløytt og banka. Tradisjonelt vert det helst brukt skinn av småfe til semsking, og semska skinn vart brukt til klede. 

Semsgarva skinn vert enno bruka til pusseskinn.

## Kromgarving
Kromgarving vart oppfunnen i 1853 og kom i praktisk bruk i 1870-åra. Metoden går ut på å få kromsalt i tilstrekkeleg mengd inn i rålêret. Metoden har mange fortrinn framfor vegetabilsk garving. Kromlêr toler nær innpå dobbelt så høg temperatur og det toler betre vatn og det er mjukare. Av den grunn vert det meste av overlêr, lêr til klede og  og møbellêr kromgarva. Sålelêr, beltelêr, pakningslêr og bokbindarlêr vert enno garva vegetabilsk, sidan slikt lêr er fastare, mindre elastisk og mindre porøst. 

## Kombinasjonsgarving
Ein kan kombinere kromgarving og vegetabilsk garving. Slikt lêr vert bruka til møbellêr.

## Kjelder
* Mestermobler.no om garving 
* ''Norsk historisk leksikon'' om garving
* Oppslagsordet »Läder» i ''Nordisk familjebok'' frå 1912
Kaktusfiken

**Kaktusfiken**, **kaktusfrukt**, **fikenopuntia** eller **indisk fiken** er frukta/bæret frå fikenkaktusen (*Opuntia ficus-indica*), ein kaktusart frå Sør- og Mellom-Amerika som vert dyrka i tropiske og subtropiske strøk. Den pæreforma frukta, med fargar i raudt, oransje, gult og grønt, har saftig, guloransje fruktkjøt med ein smak som liknar på fiken, og med litt grynete konsistens. Skalet er tjukt med mange tynne, skarpe tornar.

Kaktusfiken inneheld om lag 14 mg vitamin C, 220 mg kalium, 88&nbsp;% vatn og 152 kJ tilført energi per 100 g etande vare.

## Kjelde
*«Kaktusfiken» hjå Store norske leksikon, innhenta 25. januar 2010 (lisensiert under CC-BY-SA).
Kaktus

**Kaktus** er ei plante i **kaktusfamilien** (*Cactaceae*), som høyrer til ordenen *[[Caryophyllales]]*. Familien omfattar 90 planteslekter, og om lag 2000 særprega artar av blomsterplanter. Kaktusen er utbreidd i varme, tørre strøk. 

Kaktusar er sukkulentar som lagrar vatn i stammen eller røtene. Alle kaktusar er sukkulentar, men ikkje alle sukkulentar er kaktusar – namnet kaktus vert nokre gonger brukt feilaktig om andre tjukke, saftige planter. Det som fyrst og fremst kjenneteiknar kaktusar er ein sylindrisk, høg og greinete eller kort og kuleforma stengel. Desse er gjerne omdanna til tjukke, saftige ledd som tilpassing til overleving i tørre strøk. Dei fleste kaktusane er tilsynelatande bladlause, for blada er reduserte til små skjelliknande danningar eller er omdanna til tornar. Nokre få (i slekta *[[Pereskia]]*) har normale blad og er bladfellande. Storleiken og forma på plantene varierer frå små piggeballar til treliknande stammar med høgd på over 3 meter.

Kaktus er særleg utbreidd i Amerika, men finst også rundt Middelhavet og i Aust-Afrika. Frå arten fikenkaktus (*Opuntia ficus-indica*) kjem den etande frukta kaktusfiken. Safta frå andre kaktustypar vert brukt som ingrediens i ulike sminke- og hudpleiemiddel.

Piggane som dekkjer overflata på kaktusen vernar han mot skadar frå eventuelle tørste dyr som kan finne på å forsyne seg av vasslageret. 

Dei små og til dels mellomstore kaktusane er populære stoveplanter, men toler ikkje overvatning, for kaktusar døyr av for mykje vatn. Plantecellene trekk då til seg vatn til cellemembranane rivnar, og planta sluttar å transportere vatn frå røtene. Likevel vil celle etter celle verte smitta av naboen under, til heile planta er eit vasse skinn.

## Kjelder

* «Kaktusfamilien» på Wikipedia på bokmål og riksmål, innhenta 25. januar 2010.
* «Kaktus» av Henning Larsen hjå Store norske leksikon, innhenta 25. januar 2010 (lisensiert under CC-BY-SA).
Immunogen

**Immunogen** er emne som oppfattast som kroppsframande og difor framkallar eit immunsvar. Immunsvaret kan vera både humoraltt og cellulært. 

Immunogene molekyl kan ha ulike immunogene epitopar og provoserer fram ulike antistoff med ulike bindingsstader på eitt og same antigenmolekyl. 

Immunogen er i prinsipp antigen som kan framkalla eit immunsvar. Dei fleste immunogene emne er makromolekyl. Nokre lågmolekylære emne er for små til sjølve å kunna framkalla eit immunsvar. Enda om dei kan fungera som antigen og reagera med ferdiggjorde antistoff, kan slike emne berre få epitopar og tena som immunogen om dei er bundne til berarmolekyl (hapten). 

## Litteratur
*Delves PJ, Martin SJ, Burton DR, Roitt IM (red., 2006) *Roitt´s Essential Immunology*, 11.  utg., Blackwell Publishing Ltd., Oxford. ISBN 9781405136037.
Kainji

**Kainji** er ein innsjø og eit reservoar i Nigerelva i Nigeria. Han stod ferdig i 1968 og er ein del av delstatane Niger og Kebbi. Kainji Lake National Park (KNLP), som ligg rundt innsjøen, vart etablert i 1976 og er den eldste nasjonalparken i Nigeria.

Innsjøen og demninga ligg i sør i delstaten Niger, og lagar straum til dei fleste byane i Nigeria. Demninga vart bygd frå 1964 til 1968 og kosta om lag 209 millionar dollar, der fjerdedelen vart brukt til migrasjon av dei som budde i området. Saman med ei mindre demning for ei mindre elv, er ho 10&nbsp;km lang og 65 m høg på midten. Dette dannar eit reservoar med eit areal på 1300 km² og volum på 150 mrd. m³. Ho har kapasitet til 12 turbinar, noko som i alt ville ha produsert 960 MW i året, men berre 8 vart installerte, slik at ho berre produserer 760 MW i året, men er likevel den største vasskraftstasjonen i Nigeria. Delar av produksjonen vert seld til nabolandet Niger.

## Nasjonalpark
Kainji Lake National Park (KNLP), med hovudkvarter i Wawa, ligg 560&nbsp;km nord for Lagos, nær grensa til Benin. Det omfattar to område: Borgu og Zugurma, som er skilde av Kainji. Berre Borgu-delen (den vestlege) vert i dag brukt til turisme. Zugurma, som er den austlege delen, manglar infrastruktur som til dømes vegar. I parken finn ein små dalføre, og høgda går generelt nedover mot aust. Borgu-delen vert hovudsakleg drenert av elvane Oli, Timo og Doro og sideelvane deira, medan Zugurma-delen vert drenert av elvane Maingyara og Nuwa Tizururu. Vegetasjonen i parken er prega av skogsavanne, sjølv om det i nokre område er tørrare. Ved elvebankane finn ein flaummark.

## Naturvern
Sjølv om området rundt parken er relativt lite folkesett, vert parken påverka av menneskeleg aktivitet, som avskoging, ukontrollerte brannar og ulovleg beitebruk, som er spesielt utbreidd i Zugurma-området. Det er relativt få ville pattedyr grunna tjuvjakt. Fisket i Kainji har hatt stor nedgang grunna industrialisering. Det har vore føreslått at ein periode med stenging og kontrollerte fiskerettar kan vere ei løysing for å få opp att bestanden. Kainji vert elles brukt til irrigasjon.

## Kjelder
*«Kainji Lake» på Wikipedia på engelsk, innhenta 25. januar 2010.
*«Kainji» hjå Store norske leksikon, innhenta 25. januar 2010 (lisensiert under CC-BY-SA).
Annet i Scillyøyane

**Annet** er den nest største øya av Scillyøyane som ikkje er busette. Ho ligg 45 km utanfor kysten av Land's End.

Den 13. juni 1743 forliste VOC «Hollandia» ved Annet og 276 mann mista livet.

Annet har status som *Area of Outstanding Natural Beauty* (særskild vakkert naturområde) med ein stor fuglekoloni. Den største bestanden består av lundefugl og alke.

Det er ikkje lov å gå i land på øya, men det går båtturar frå St Mary's rundt øya for å sjå på dei mange fuglane. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Annet, Isles of Scilly|Annet, Isles of Scilly]]» frå ,  den 25. januar 2010.*
Bishop Rock

**Bishop Rock** (kornisk *Men an Eskob*) er eit lite skjer heilt vest i Scillyøyane. Det står eit fyr på skjeret.

Skjeret har ikkje plass til anna enn det 44 meter høge fyret. Bygginga av det opphavlege fyret starta i 1847, men vart vaska bort før det vart ferdig. Det noverande tårnet stod ferdig i 1858 og vart tent 1. september same år.

Bishop Rock var startpunktet for skipsrutene over Nord-Atlanteren på første halvdel av 1900-talet. Skip som segla raskast (i vilkårleg retning) mellom skjeret og innløpet til Lower New York Bay i USA fekk bere Atlanterhavets blå band for raskast overfart.

## Bakgrunnsstoff
* Trinity House - Bishop Rock 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Bishop Rock|Bishop Rock]]» frå ,  den 25. januar 2010.*
Bryher i Scillyøyane

**Bryher** er den minste av dei fem busette øyane i Scillyøyane. Ho har 83 innbyggjarar (nov. 2009) og eit areal på 1,32 km².

Bryher ligg vest for Tresco og mellom dei ligg Trescokanalen, der sandflater kjem til syne ved lågvatn. Sør for Bryher ligg den folketomme øya Samson. Det er mogeleg å gå mellom dei tre øyane når tidvasstilhøva er dei rette til visse tider av året. 

Bryher er kornisk for «ås-staden» og det er fleire åsar på øya, mellom anna Watch Hill, som er eit utkikkspunkt, og Samson Hill heilt sør på øya. Øya har fleire sandsstrender, som Rushy Bay. Great Pool har status som Site of Special Scientific Interest (stad av særleg vitskapleg interesse). 

Den kjende Hell Bay ligg på Bryher. I denne bukta, som vender ut mot det opne Atlanterhavet, forliste mange skip på 1700- og 1800-talet..

## Bakgrunnsstoff
* Nettstaden til Bryher 
* Webkamera
* Bilete frå Bryher 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Bryher i Scillyøyane|Bryher i Scillyøyane]]» frå ,  den 25. januar 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Antigen

**Antigen** (frå eng. *anti*body *gen*erating substance) er molekyl som antistoff og reseptorar på T-celler kan kjenna att og reagera med. Eit antigen kan, men lyt ikkje vera immunogent og kunna framkalla eit immunsvar. Enda om t.d. fleire lågmolekylære substansar kan reagera med ferdige antistoff, lyt dei fyrst koplast til eit berarmolekyl om dei er immunogene og framkalla eit immunsvar (hapten).
Eit antigenmolekyl kan ha fleire ulike antigene determinantar (epitopar) for ulike antistoff. Enda om kvar einskild epitop berre kan bindast til sin særskilde antistoff, kan eit antigen ha bindingsstader for ulike antistoff på eitt og same molekyl.

## Litteratur
Delves PJ, Martin SJ, Burton DR, Roitt IM (red., 2006) *Roitt´s Essential Immunology*, 11.  utg., Blackwell Publishing Ltd., Oxford. ISBN 9781405136037. 

## Kjelder
*Wikipedia: Antigen (en). http://en.wikipedia.org/wiki/Antigen
*Wikipedia: Antigen (de). http://de.wikipedia.org/wiki/Antigen
Vårknipe

**Vårknipe** viser til den mangelen på fôr som kan finna stad mot slutten av vinteren og byrjinga av våren, før vekstsesongen har kome i gang. I dag kan ein også bruka omgrepet om matsituasjonen for ville dyr, som også kan ha problem med å finna føde mot slutten av vinteren.

Til forskjell frå ein praksis som sveltefôring var denne hendinga utilsikta, og kunne koma av ein dårleg haust eller ein langvarig vinter. For å hjelpa dyra kunne ein bruka uvanlege fôrtypar, som mose, tang, tare og bork.

Vårknipa kan finna stad i høve der ein berre bruker eigendyrka fôr til husdyr, men blir i dag hindra av kraftfôrbruk og liknande.

## Sjå og
*Borkebrød

## Kjelder

*Vårknipe i *Nynorskordboka*
*
----
**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Vårknipa|Vårknipa]]» frå ,  den 25. januar 2010.*
Great Ganilly

**Great Ganilly** (kornisk *Guen Hily*, tyder «Saltvassbakkane») er ei øy i Scillyøyane. Ho har fine strender, og kan vitjast av turistar.

Great Ganilly er ei av dei små austre øyane, Eastern Isles, og er i dag ikkje folkesett. På Nornour, som er forbunden med øya ved lågvatn, er det derimot funne spor etter busetting frå første hundreåret. Nornour ligg like nord for Great Ganilly. Nordaust ligg Irishman's Ledge og Shag Rocks og søraust ligg Little og Great Innisvouls.

Vest for Great Ganilly ligg Ragged Island, Great og Little Arthur og Little Ganilly.

## Kjelder

*  (via KnowUK)
* Ordnance Survey Map for Land's End & Isles of Scilly
* *Delar av denne artikkelen bygger på «[[:en:Great Ganilly|Great Ganilly]]» frå ,  den 26. januar 2010.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
** Weatherhill, Craig *Cornish Placenames and language*
Gugh

**Gugh** (kornisk *Keow*, tyder «Innhegningsbankane») er ei tidvassøy i Scillyøyane i England. Det står to hus på øya og i 2001 hadde ho tre innbyggjarar. Ho er knytt til øya St Agnes ved sandbanken Gugh Bar. Denne er berre synleg ved lågvatn. 

Namnet vert ofte ofte uttalt feil som ‘Goo’, ‘Guff’ eller ‘Gogh’, men det rette skal vere ‘Gju’.

Det ligg ein gravhaug eller dolmen, Kittern Hill, på Gugh. The Old Man og Gugh (Den gamle mannen på Gugh) er ein 2,7 meter høg stein eller menhir som står ved botn av Kittern Hill. Denne vart plassert her i bronsealderen. Ein annan gravhaug er Obadiah's Barrow. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Gugh|Gugh]]» frå ,  den 26. januar 2010.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
** Weatherhill, Craig *Cornish Placenames and language*
Rosevear

**Rosevear** er ei lita folketom øy i Scillyøyane i Cornwall og ein del av gruppa Western Rocks.
Øya er kjend for dei mange skipsforlista der. Det vert sagt at gjenferdet av operasongaren Ann Cargill, som omkom då «The Nancy», går igjen på øya. Ho vart opphavleg gravlagd på Rosevear, men vart seinare flytta til St. Mary's. 
Då fyret på Bishop Rock vart bygd fungerte Rosevear som busetnad for arbeidarane. Det er mykje sel og sjøfugl på øya. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Rosevear|Rosevear]]» frå ,  den 26. januar 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Round Island Light i Scillyøyane

**Round Island** er den nordlegaste øya i Scillyøyane. Øya er kring 40 meter i diameter og består av granitt. Det står eit fyr på Round Island som vart bygd i 1887. Fyret vart automatisert i 1987. Dei bratte sidene av øya gjorde bygginga av fyret særs vanskeleg i dei harde vêrtilhøva som ein ofte har her. 

## Bakgrunnsstoff
* Round Island fyr på Trinity House 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Round Island Light, Isles of Scilly|Round Island Light, Isles of Scilly]]» frå ,  den 26. januar 2010.*
St Agnes i Scillyøyane

**St Agnes** (kornisk *Aganas*) er den sørlegaste av dei busette øyane i Scillyøyane i England.  

St. Agnes er knytt til øya Gugh ved ein tombolo, ein slags sandbanke, kalla Gugh Bar. Denne er berre synleg ved lågvatn. Dei to øyane har i lag den minste folkesetnaden av dei busette øyane i Scilløyane. St. Agnes hadde 73 innbyggjarar i 2001 og eit areal på 148 hektar.

I tidlegare tider dreiv mange av mennene på St Agnes med losverksemd og losa transatlantiske linjeskip og andre fartøy gjennom Den engelske kanalen.  I dag er hovudnæringa turisme, samt noko laukdyrking. St Agnes er den einaste av dei busette øyane i Scilløyane (i lag med Gugh) utan hotell. Det ligg derimot nokre hytter som kan leigast. Her finst òg ein pub, The Turk's Head, og ein kafe. 

Dei fleste innbyggjarane bur nord og sentralt på øya. Sørsida av øya er dekt av lyngheiar. 

### Fyr
Det mest kjende landemerke på øya er eit fyr, som er omgjort til bustad og ikkje lenger i drift. Det vart bygd i 1680 av Trinity House og var kolfyrt fram til 1790, då det vart oljefyrt med koparlampar og 21 roterande speglar. Fyret var det andre som vart bygd i Cornwall. I 1910 vart det nedlagd og Peninnis fyr på St. Mary's tok over fyrrolla. I dag er det berre eit dagmerke for skipsfarten i området. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:St Agnes, Isles of Scilly|St Agnes, Isles of Scilly]]» frå ,  den 26. januar 2010.*
St Martin's i Scillyøyane

**St Martin's** (kornisk *Brechiek*, tyder 'flekkete øy') er den nordlegaste av dei busette øyane i Scillyøyane i England. Ho har eit areal på 2,37 km².

Det er tre busetnader på øya, Higher Town, Middle Town og Lower Town, nokre spreidde gardar og hus. Totalt har øya 142 innbyggjarar (2001). 

Det ligg eit hotell på øya og ein pub. I tillegg finst eit gjestehus og ein liten campingplass. 

I nord går ein veg over til White Island som berre er mogeleg å bruke ved lågvatn.

Nordaust på øya står eit raudt og kvitt dagmerke. Det vart reist i 1683 av Thomas Ekins, den første statthaldaren til familien Godophin på øya. Det er 4,8 meter i diameter og 6,4 meter høgt. 

Det er to kyrkjer på St Martin's. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:St Martin's, Isles of Scilly|St Martin's, Isles of Scilly]]» frå ,  den 26. januar 2010.*  
 
## Bakgrunnsstoff
Eastern Isles

**Eastern Isles** (kornisk ) er ei øygruppe i Scillyøyane.

Øyane i gruppa er:
*Great Ganilly 
*Great, Middle og Little Arthur 
*Menawethan 
*Little Ganilly 
*Great Innisvouls 
*Great Ganinick 
*Nornour 
*Little Ganinick 
*Little Innisvouls 
*Ragged Island 
*Guther's 
*Hanjague 

### English Island
English Island er eit skjer med St Martin's i nord og Nornour i søraust.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Eastern Isles|Eastern Isles]]» frå ,  den 14. oktober 2021.*  
 

## Bakgrunnsstoff

* SSSI map
* Isles of Scilly Seabird Recovery Project: Frequently asked questions
* Geological Conservation Review site
* Modern Antiquarian
* Isles of Scilly Wildlife Trust
Crim Rocks

**Crim Rocks** (kornisk *An Creeban*) er ei lita øygruppe i Scillyøyane i England.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Crim Rocks|Crim Rocks]]» frå ,  den 26. januar 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
** Weatherhill, Craig *Cornish Placenames and language*
St Mary's i Scillyøyane

**St. Mary's** (kornisk *Ennor*) er den største øya i Scillyøyane i England. 

Hovudbyen Hugh Town (kornisk *Tre Huw)* vart seld til innbyggjarane av den britiske krona i 1949. Resten av øya høyrer til Cornwall. Andre busetnader på øya er Old Town, Porthloo, Holy Vale, Maypole, Rocky Hill og Telegraph.

Det ligg ein flyplass på øya. Det har vore ein redningsbåtstasjon på St Mary's sidan 1837. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:St Mary's, Isles of Scilly|St Mary's, Isles of Scilly]]» frå , den 26. januar 2010.* 

## Bakgrunnsstoff
Kairouan

**Kairouan** (arabisk  **القيروان**, også kjend som **Kairwan**, **Kayrawan** og **al-Qayrawan**) er ein by i Tunisia som ligg om lag 160 km sør for hovudstaden Tunis. Byen vert rekna med til dei heilage byane i islam, og er eit mykje besøkt pilegrimsmål for muslimar. Byen vart grunnlagt av arabarar i om lag 670, har i dag om lag 150&nbsp;000 innbyggjarar, og har vore eit verdsarvområde sidan 1988. Namnet skriv seg frå det arabiske *kairuwân* (persisk *kâravân*) og tyder 'leir' eller 'kvilestad' (jf. karavanserai).

Byen vart grunnlagd av den arabiske generalen Uqba ibn Nafi som eit ledd i det veksande arabiske riket sitt forsvar mot berbarane. Sjølv om generalen fall i kamp mot berbarane femten år seinare, heldt byen fram med å vekse, og vart etter kvart kjend som «Mekka i Nord-Afrika». På 900-talet vart han hovudstad i Aghlabideriket, og var kjend for makt og rikdom.

På midten av 1000-talet kom Nord-Afrika under fatimidane sin kontroll, og byen vart invadert av beduinar og øydelagd i 1057. Under det osmanske riket vart hovudstaden flytta til Tunis på 1100-talet, men Kairouan har framleis status som heilag by og religiøst senter. Etter at franske styrkar tok kontroll over området i 1881, har det også vore tilgang til byen for ikkje-muslimar.

Byen vert i dag omtala som «byen med 50 moskéar», og mellom heilagdomane i byen kan ein nemne *Stormoskéen* med søyler av marmor og porfyr, og *Moskéen med tre portar* frå 800-talet. Byen har også spela ein viktig rolle i jødisk historie i Nord-Afrika, særleg på 800-1100-talet.

Attraksjonane i byen omfattar også den eldste minareten i verda, torget og medinaen. I tillegg er byen kjend for kunsthandverk og teppeproduksjon.

Gatescenene som skulle vere frå Kairo i Indiana Jones-filmen *[[Raiders of the Lost Ark]]* (*Jakten på den forsvunne skatten*) vart spela inn i Kairouan.

## Kjelder
* «Kairouan» på Wikipedia på bokmål og riksmål, innhenta 26. januar 2010.
* «Kairouan» hjå Store norske leksikon, innhenta 26. januar 2010 (lisensiert under CC-BY-SA).

## Bakgrunnsstoff

* kairouan.org
* Kairouan på tourismtunisia.com
* Kairwan på jewishencyclopedia.com
Samson i Scillyøyane

**Samson** er den største av dei aude øyane i Scillyøyane i England. Ho er 38 hektar stor. Øya består av to åsar, North Hill og South Hill, med eit smalt eid mellom seg. På eidet budde det tidlegare folk og her står fleire hytter. Øya var busett fram til 1855. På det meste, i 1816, vart det registrert 40 fastbuande på øya. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Samson, Isles of Scilly|Samson, Isles of Scilly]]» frå ,  den 26. januar 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Tresco

**Tresco** (kornisk *Ynys Skaw*) er den nest største av Scillyøyane i Cornwall i England. Ho er 2,97&nbsp;km² stor og har 180 innbyggjarar (2001). Øya er om lag 3,5&nbsp;km lang og 1,75&nbsp;km brei.

Øya vart tidlegare kalla *Trescaw* og vart skildra som 'St. Nicholas' av ein abbed i 1193.

Sidan 2001 har det vorte halde eit maratonløp på øya, der ein spring 7,5 gongar rundt øya..

Dei fleste innbyggjarane bur i landsbyane New Grimsby og Old Grimsby midt på øya. Her finn ein butikk, postkontor, eit kunstgalleri, ein pub og eit hotell. Sør på øya ligg den subtropiske Tresco Abbey Gardens og Tresco Heliport.

## Bakgrunnsstoff
*Tresco360 : Panoramabilete av Tresco

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Tresco|Tresco]]» frå ,  den 26. januar 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
White Island i Scillyøyane

**White Island** er ei av dei mindre øyane i Scillyøyane i England. Ho ligg like ved den nordlegaste av dei busette øyane i gruppa, St Martin's. Området mellom dei vert tørrlagd ved lågtvatn. 

Øya er ikkje busett. Ho vert stundom rekna som ein del av St Martin's og i lag har dei eit areal på 2,3 km².

## Bakgrunnsstoff
*Bilete av eidet mellom øyane
*White Island, St Martin's på karenible.com

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:White Island, Isles of Scilly|White Island, Isles of Scilly]]» frå ,  den 26. januar 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*