open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Etterretningsmetodar

**Etterretningsmetodar** viser til teknikkar, metodar og teknologi som vert brukt i moderne etterretning. Dette omfattar generelle emne eller teknikkar (som daud postkasse), eller spesifikke teknikkar som vert brukt av eit land eller ein organisasjon (bestemd form av kryptering (koding) som til dømes vert brukt av National Security Agency).

## Intelligensteknologi og -teknikkar
* Agenthandsaming er forvaltinga av spionasjeagentar, primæragentar, og agent-nettverk av etterretningsoffiserar.
* Analytiske evner er den grunnleggande eigenskapen for spesifikk etterretningsanalyse.
* «Svart veske»-operasjonar er skjulte oppføringar i strukturar eller stadar for å innhenta informasjon om menneskebasert etterretnings-operasjonar. Dette kan krevja å bryta  seg inn, låsdirking, safesprenging, lykelkopiering, fingeravtrykk, fotografering, elektronisk overvaking (inkludert lyd og video-overvaking), e-post-manipulasjon, forfalsking, og ei rekkje andre relaterte dugleikar.

* Gøyme-einingar som vert brukte til å skjula ting for hemmeleghald eller tryggleik. Døme på spionasje inkluderer daude postkasser for å overføra notat eller små element til andre menneskje, og uthola myntar eller tenner for å skjula sjølvmord-tablettar. 
* Kryptografi er praksis og studiet av teknikkar for sikker kommunikasjon i nærvær av tredjepartar (òg kalla motstandarar). Meir generelt handlar det om å konstruera og analysera kommunikasjon protokollar som blokkerer motstandarar.
* Ein «cut-out» er ein gjensidig tiltrudd mellommann, metode eller kanal for kommunikasjon, tilrettelagt for utveksling av informasjon mellom agentar. Folk som har rolla som cut-out får berre vita kjelda og målet for informasjonen som skal overførast, men er uvitande om identiteten til nokon andre personar som er involverte i spionasjeprosessen. Dermed kan eit fanga utsnitt ikkje brukast for å identifisera medlemmar av ei spionasjecelle.
* Ein daud postkasse eller *dead letter box* er ein metode nytta innan spionasje for å overføra gjenstandar mellom to individ ved hjelp av ein løynleg stad, slik at dei ikkje må møta kvarandre direkte. Ved hjelp av ein daud postkasse kan agentar utveksla objekt og informasjon og samstundes oppretthalda operativ tryggleik. Metoden står i kontrast til *live drop*, som er så kalla fordi to menneske møter kvarandre for å utveksla element eller informasjon.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:HUMINT-dyktighet|HUMINT-dyktighet]]» frå ,  den 22. november 2017.*  
**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Tradecraft|Tradecraft]]» frå ,  den 22. november 2017.*
Sabotasje-etterretningsgruppe

**Sabotasje-etterretningsgruppe** (russisk Диверсионно-разведывательная группа (ДРГ)) er ei gruppe laga for etterretning, diversjon og sabotasje, særleg i fienden sitt bakre område i krig og når krigsutbrot er truande nær i tid. Føremålet med slike grupper er å skape uorden i fienden sitt logistikksystem ved å øydeleggje viktig materiale, militærdepot, transport og anna samband og å setje ut falske rykte og spreie informasjon som svekker fienden på dette området.

## Sjå òg
* SPETSNAZ

## Kjelder
* Понятие ДРГ.
* Астраханская диверсионно-разведывательная спецшкола № 005
* Специальная диверсионно-разведывательная группа «Джек»
* Понятие юридической ответственности военнослужащих и её виды — учебник Военное право
* Законы войны
* Учебные подразделения по подготовке специалистов в диверсионно-разведывательные группы и бригады специального назначения ГРУ
* Александровский С. В. Мифы и правда о группе «Максим-66» // Донской временник. Год 2016-й / Дон. гос. публ. б-ка. Ростов-на-Дону, 2015. Вып. 24. С. 80-86.
Qal'at al-Bahrain

**Qal'at al-Bahrain** (), også kjend som **Bahrain festning** eller Nader sjah-festningen, etter den persiske kongen, er ein arkeologisk funnstad i Bahrain med spor tilbake til 2200-talet f.Kr. Han blei utpeikt som verdsarvstad i 2005.

Arkeologiske utgravingar som har gått føre seg sidan 1954 har avdekt sju historiske sjikt i ein 12 meter høg kunstig haug (tell). Denne blei skapt av innbyggjarar frå 2300 f.Kr heilt fram til 1700-talet, mellom anna kassittar, grekarar, persarar og portugisarar. Ein gong var staden hovudstad for Dilmun.

## Geografi
Festningen og tellen ligg på hovudøya Bahrain, 6 km frå fastlandet i nordaust. På klare dagar kan ein sjå anlegget frå Sar. Det står som ein «vaktpost» 4 km frå Manama i det fruktbare kystområdet i nord. Tellen er den største i Persiabukta, og voks fram nær hamna som blei bygd gjennom landvinning.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Qal&#39;at al-Bahrain|Qal&#39;at al-Bahrain]]» frå ,  den 22. november 2017.*
Militær front

**Militær front** er ei tenkt linje mellom to motståande militær styrkar. Fronten kan vere på taktisk nivå, operasjonelt nivå eller strategisk nivå. Ein typisk front på strategisk nivå var Vestfronten i Fyrste verdskrigen i Frankrike og Belgia

## Sjå òg
*Militært bakre område

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Front (military)|Front (military)]]» frå ,  den 22. november 2017.*
Mikhail Butkov

**Mikhail Butkov** var ein sovjetisk politisk spion som verva seg til KGB i 1984, vart send til Oslo i 1989, vart dobbeltagent for POT og MI5 same året og hoppa av 22. mai 1991.

## Historie
Butkov vart plassert i «Arktisk seksjon» i KGB, noko som inkluderte Noreg. Han kom til Oslo under dekke av å vere journalist etter initiativ frå Lev Kosljakov, som var KGB-resident i Oslo frå 1988. Det fyrste oppdraget var å reetablere kontakt med «DUDIN», som tidlegare hadde vore forsøkt rekruttert av Viktor Grusjko, ein tidlegare KGB-agent frå 70-talet. «DUDIN» var Reiulf Steen. Dette førte ikkje til noko, og KGB la «DUDIN» på is i 1990. Deretter prøvde han seg på «JURIJ», som var forsøkt rekruttert som «konfidensiell kontakt» av KGB-agenten Vladimir Sjisjin - òg på 70-talet. «JURIJ» var Thorbjørn Jagland, som på 70-talet var formann i AUF. Dette førte heller ikkje til nokon politisk gevinst for KGB, så den neste mogelege rekrutteringa var «STEKLOV», som var forsøkt rekruttert av KGB-agenten Boris Kirillov fram til 4. mai 1990. Denne rektrutteringa hadde ikkje Butkov noko med å gjere, men han var då vorte dobbeltagent, og greidde å få tak i identiteten til «STEKLOV» i KGB-hovudkvarteret i Moskva, og det var Jens Stoltenberg. Dette førte heller ikkje til noko, for Stoltenberg hadde før dette rapportert om samtalane med Kirillov til POT. Det var òg fleire personar som vart kultiverte av KGB, til dømes ein med dekknavnet «VIKING», som vart sagt å tilhøyre Forsvarets Forskningsinstitutt, saman med «OSTAP» og «KROT», som leverte teknisk og vitskapeleg informasjon.
Takka vere Butkov, var KGB-operasjoner i Noreg likevel i stor grad under kontroll i tida 1989 til 1991. KGB sin siste offensiv vart stansa før den kom skikkeleg i gang.

I POT vart det Einar Brusletto som overtok som føringsoffiser for dobbeltagenten Butkov, og dei hadde ein fast møteplass ved Godlia T-banestasjon i Oslo. Bruslett kontakta òg MI5 og MI6 ved agenten John Venning slik at dei saman kunne dra nytte av dobbeltagenten. Butkov skaffa dei dokumentfoto av særs nyttig informasjon, mellom anna prov på at Russland ikkje ville gripe inn dersom USA skulle angripe Irak i Golfkrigen.

## Referansar
MI5

**MI5**, offisielt ***The Security Service***, er tryggingstenesta i Storbritannia. Nemninga *MI5* er ei forkorting av «Military Intelligence section 5» ('Militær etterretning, avdeling 5').

Tenesta har som oppgåve å verna det britiske demokratiet og Storbritannias økonomiske interesser, og å kjempa mot alvorleg kriminalitet. MI5 tek for det meste for seg innanrikstryggleik, medan Secret Intelligence Service (MI6) tek hand om ekstern tryggleik. MI5 sitt ansvar for den indre tryggleiken gjorde at den under andre verdskrigen og den kalde krigen vart kjent for jakta på KGB-agentar og seinare IRA. Etter 2001 er det mest fokus på kamp mot internasjonal terrorisme.

MI5 er underlagd den britiske innanriksministeren, og har rundt 3 800 tilsette. 

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:MI5|MI5]]» frå ,  den 23. november 2017.*  


## Bakgrunnsstoff

*
Skrueuttrekkjar

Ein **skrueuttrekkjar** (òg kalla **skrueutdragar** og **skrue-ekstraktor**) er ein reiskap som vert brukt for å få ut skruar dersom skruen er knekt eller skruehovudet er øydelagt. Verktøyet er òg kjent under den folkelege nemninga «grisepikk».

Skrueuttrekkjaren er ein tilspissa spesialskrue med linksgjenge, venstregjenge (etter tysk *link*, som tyder venstre), det vil seia at gjenga går motsett veg av det som er vanleg på skruar. Skrueuttrekkjaren er tynn ytst, og vert gradvis tjukkare. Dei finst i ulike storleikar, og vert ofte selde i sett med ulike standarddimensjonar.

Når ein brukar ein skrueuttrekkjar borar ein først eit tynt hol midt i skruen ein skal ha ut. Deretter skrur ein skrueuttrekkjaren inn i holet. Sidan han er linksgjenga, vil han verta trekt stadig hardare til i holet, heilt til skruen lausnar og kan skruast ut. Holet ein borar må vera stort nok til at uttrekkjaren entrar og får skikkeleg tak, men samstundes klårt mindre enn skruen. I praksis tyder det at metoden er lite eigna for svært små skruar. For skruar med tjukkleik 6 mm eller meir kan ein nytta skrueuttrekkjar. Svært ofte skjer det at skrueuttrekkjaren brotnar inne i skrueholet dersom skruen er fastrusta, og ein brukar mykje makt (>300 nm).

## Sjå òg
*Skrujarn

## Referansar


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:«Skrueuttrekker|«Skrueuttrekker]]» frå ,  den 22. november 2017.*
Det nasjonale gjennombrotet

**Det nasjonale gjennombrotet** viser til eit nytt medvit om og interesse for norsk kultur og identitet på 1840- og 1850-talet. Omgrepet blei laga av Moltke Moe i 1890-åra og lagt fram gjennom førelesingsserien *Det nationale gjennembrud og dets Mænd*.

Det nasjonale gjennombrotet heng saman med eit aukande medvit om nasjonal kultur, og blir gjerne knytt til nasjonalromantikken. Ein fatta særleg interesse for norsk bondekultur og brukte dette som inspirasjon for «høgkultur». Kjende figurar frå denne tendensen er folkeeventyrsamlarane Asbjørnsen og Moe, kunstmålarane Tidemand og Gude (som ofte arbeida saman på same målarstykket) og musikarane og komponistane Edvard Grieg og  Ole Bull.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Det nasjonale gjennombrudd|Det nasjonale gjennombrudd]]» frå ,  den 23. november 2017.*  
 
*
Hans Johan Jensen

**Hans Johan Jensen** () var ein norsk snikkar, småbrukar og stortingsmann for Arbeidarpartiet, fødd i Oslo og busett i Gol.

Jensen var son til ein «tømmermester» i Kristiania. I ungdomsåra gjekk han Treiders handelsskule og Den kongelege teikneskulen i heimbyen. Frå 1903 til 1909 var han i arbeid på Meråkerbanen, Bergensbanen og ved Noreanlegget. År 1909 kjøpte han garden Skogstad i Gol herad der han dreiv med snikring og hagebruk.

Jensen var heradsstyremedlem i Gol frå 1913 til 1940. Hausten 1927 vart han vald til å representere Buskerud og Arbeidarpartiet på Stortinget, han var då medlem i Tollkomiteen. Han lukkast ikkje verte attvald i 1930, men vart vald på ny i 1933 og sidan attvald i 1936. Frå 1934 hadde han alle sesjonane sete i Helsekomiteen.

## Kjelder

*
Gøran Johannessen

**Gøran Søgard Johannessen** () er ein norsk handballspelar frå Stavanger som vann sølv med Noreg under Handball-VM 2017 i Frankrike. Sidan 2016 spelar han på det danske handballaget Gudme. Han er midtre rykkromspelar og var aktiv på Viking Håndball i åra 2010-16. Johannessen hadde per 1.11.2017 delteke i 33 landskampar og skåra 57 mål for Noreg.

## Kjelder
*handball.no
Magnus Rød

**Magnus Abelvik Rød** () er ein norsk handballspelar frå Oslo som vann sølv med Noreg under Handball-VM 2017 i Frankrike. Sidan 2017 spelar han på den tyske handballklubben Flensburg-Handewitt. 2,04 meter høge Rød er høgre rykkromspelar og var i perioden 2013-17 aktiv på Bækkelaget SK. Per 1.11.2017 hadde han delteke i 19 landskampar og skåra 29 mål.

## Kjelder

*handball.no
Dechiffrering

**Dechiffrering** (av de- og chiffer), tyding av sifferskrift ved hjelp av ein lykel det vil seie å dekryptere; tolke noko som er uklart. 
*Dechiffrere* (frå fransk *dechiffrere*) tyder opphavleg å lesa eller tyda chifferskrift (det vil seia kryptert tekst), men brukast i våre dagar meir til å forklara noko som er utydelig eller dunkelt.

## Historie
Den historisk mest interessante delen av kryptografi er *kryptering*, som består i å prøve å gjere ei melding uleseleg for andre enn dei som er meint å motta ho. Moderne kryptografi omfattar òg teknikkar for å kunne verifisera at ei melding ikkje har vorte endra sidan ho vart send, eller at ho har vorte sendt av ein autorisert sendar; dette brukast mellom anna i system som elektronisk signatur og digitale pengar.

## Sjå òg
* Kryptografi
Whataburger

**Whataburger** er ei snøggmatkjede frå USA, skipa i Corpus Christi i Texas i 1950. Kjeda har kring 34&nbsp;000 tilsette og har hovudkontor i San Antonio.

## Kjelder
Christian O'Sullivan

**Christian O'Sullivan** () er ein norsk handballspelar frå Oslo som vann sølv med Noreg under Handball-VM 2017 i Frankrike. Sidan 2016 spelar han på den tyske handballklubben SC Magdeburg. Tidlegare var han aktiv i Bækkelaget SK fram til 2014 og der etter i svenske Kristianstad 2014-16. O'Sullivan er midtre rykkromspelar og har pr 1.11.2017 delteke i 79 landskampar med Noreg og skåra 107 mål.

## Kjelder
*handball.no
Magnus Gullerud

**Magnus Gullerud** () er ein norsk handballspelar frå Skarnes i Innlandet som vann sølv med Noreg under Handball-VM 2017 i Frankrike. Sidan 2016 spelar han på den tyske handballklubben GWD Minden. Tidlegare var Gullerud aktiv i Elverum IL frå 20017 til -13 og danske SønderjyskE 2013-16. Linjespelaren hadde per 1.11.2017 delteke i 86 landskampar og skåra 96 mål.

## Kjelder

*handball.no
Torbjørn Bergerud

**Torbjørn Sittrup Bergerud** () er ein norsk handballspelar frå Åros i Buskerud som vann sølv med Noreg under Handball-VM 2017 i Frankrike. Frå 2016 spela målvakta det danske handballaget Tvis Holstebro. Tidlegare var han aktiv i Drammen HK 2011-15 og der etter ein sesong i svenske LUGI. Per 1.11.2017 hadde han delteke i 38 landskampar.

## Kjelder

*handball.no
Ole Erevik

**Ole Erevik** () er ein norsk handballspelar frå Stavanger som vann sølv med Noreg under Handball-VM 2017 i Frankrike. Sidan 2017 spelar målvakta på det danske handballaget Gudme. Tidlegare har han vore aktiv i Stavanger HK 2000-04, spanske Ademar León 2004/05 og Bidasoa Irún 2005-07, tyske SC Magdeburg 2007/08, danske Kolding IF 2008-11 og Aalborg 2011-15, franske Pays d’Aix 2015-17.

## Kjelder
handball.no
COMINT

**Sambandsetterretning** (engelsk *Communications Intelligence*, forkorta *COMINT*) er ein underkategori av SIGINT som styrer med avlytting av meldingar eller telefonsamtalar fanga opp frå framande samband.

Ein vil prøva å finna ut desse elementa:
# Kven er det som sender meldinga eller snakkar i telefonen
# Kva for ein organisasjon høyrer desse til, og kva for rolle har dei i denne organisasjonen
# Etablere tidspunkt for meldingane eller samtalane - byrjing og slutt, og freista finna om det finst eit periodisk system i sendingane
# Etablere frekvensbruk, transmisjonstype og alle tekniske karakteristikkar i sendingane
# Registrere bruk av språk, dialektar, kodeord, trafikkodar og eventuell kryptering - eventuelt om dette kan dekrypterast
# Registrere eventuell bruk av adresser
# For avlytting av telefonisamtalar er det òg viktig å lytte etter bakgrunnsstøy, andre stemmer, motorlyd og liknande

Under Andre verdskrigen brukte USA sambandsfolk frå urfolka navajo og comanche som brukte eigne stammespråk for å gjere det vanskeleg for Japan å gjere seg nytte av informasjonen fra samtalane.

## Referansar
Det internasjonale Nansenkontoret

**Det internasjonale Nansenkontoret** (*Office international Nansen pour les réfugiés*) var eit organ oppretta av Folkeforbundet i 1930 og hadde som føremål å vidareføra den nyleg avdøde Fridtjof Nansen sitt arbeid for flyktningar, som han hadde organisert i 1921. Nansenkontoret hadde hovudsete i Genève i Sveits. 

Nansenkontoret tok opp flyktningsaker i Frankrike, Syria, Jugoslavia, Hellas, Tyskland, Bulgaria, Tsjekkoslovakia, Tyrkia, Romania, Sveits og Kina. Det gav flyktningar nansenpass, ordna visum, skaffa bustad og arbeid, og hjelpte til med mat og medisinar. Rundt ein tredel av verksemda til kontoret blei finansiert av flyktningane sjølv gjennom kjøp av Nansenpass. Resten blei finansiert av Folkeforbundet, regjeringar, privatpersonar og humanitære organisasjonar.

Hjelp til flyktningar frå det nasjonalsosialistiske Tyskland etter 1933 og frå den spanske borgarkrigen viste seg derimot å vera problematisk fordi dette låg utanfor myndet til Nansenhjelpen. Mange statar vegra seg mot å ta imot flyktningar frå desse landa. 

Den første presidenten for Nansenkontoret var frå 1930 til februar 1933 Max Huber. Den dåverande presidenten for Den internasjonale raudekrosskomiteen.

Nansenkontoret blei tildelt Nobels fredspris i 1938. Prisen blei teken i mot av den norske presidenten for kontoret, Michael Hansson.

## Sjå òg
*Nansenhjelpen

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Det internasjonale Nansenkontoret|Det internasjonale Nansenkontoret]]» frå ,  den 24. november 2017.*  
 
## Bakgrunnsstoff
Nansenhjelpen

**Nansenhjelpen** (formelt Nansen Hjelp, kjend som *Nansen Relief* på engelsk og *Nansenhilfe* på tysk) var ein norsk humanitær organisasjon skipa av Odd Nansen i 1936 for å gje hjelp og trygg hamn i Noreg til jødiske flyktningar frå europeiske område under nazistisk kontroll. Organisasjonen blei fomelt oppløyst i 1945, og gjekk inn i Europahjelpen. Då var kontoret blitt stengd av okkupasjonsmakta og Odd Nansen arrestert av Gestapo. 

## Kjelder

*
**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Nansenhjelpen|Nansenhjelpen]]» frå ,  den 24. november 2017.*
Martha Stettler

**Adelheid Fanny Martha Stettler** () var ein sveitsisk målar og gravør. Ho var med på å skipa kunstskulen Académie de la Grande Chaumière, og var medstyrar av skulen frå 1909 til 1945.

Martha Stettler var fødd i Bern. Far hennar, Eugen Stettler, var ein arkitekt som gav henne ei tidleg innføring i teikning. I 1893, etter å ha studert kunst i Bern og Genève, drog ho til Paris, der ho studerte ved Académie Julian. Ho  hadde Luc-Olivier Merson som lærar frå 1893 til 1898 og Lucien Simon i 1899. 

Académie de la Grande Chaumière, som Stettler var med på å skipa i 1904, hadde opphav i ei gruppe kunststudentar. Lucien Simon, Antoine Bourdelle og Émile-René Ménard var nokre tidlege lærarar ved skulen. Stettler og Alice Dannenberg leia skulen frå 1909 til 1945.

Stettler byrja å stilla ut ved Parissalongen i 1897. Ho stilte også ut ved Salon des Indépendants, Salon des Tuileries ogthe salongen til Société Nationale des Beaux-Arts. Ho vann ein medalje for verk stilt ut ved verdsutstillinga i Brussel i 1910, og bidrog med eit måleri til den sveitsiske paviljongen ved Venezia-biennalen i 1920.

Stettler måla mellom anna fleire utandørsscener av leikande barn i Jardin du Luxembourg og Jardin des Tuileries, i tillegg til interiørbilde, stilleben, landskap, portrett og dyrestudiar. Etter 1920 flytta ho til den parisiske forstaden Fontenay-aux-Roses, og produserte mindre kunst.  Stettler døydde 16. desember 1945 i Châtillon i Hauts-de-Seine nær Paris. I 1946 heldt Kunsthalle Bern ei minneutstilling av arbeidet hennar. Stettler sine verk finst ved Kunstmuseum Winterthur, Kunstmuseum Bern, the Musée d'Art et d'Histoire i Genève, Musée du Luxembourg i Paris og Galleria Nazionale d'Arte Moderna i Roma.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Martha Stettler|Martha Stettler]]» frå ,  den 24. november 2017.*  
 
## Bakgrunnsstoff
Jomsvikingar

**Jomsvikingar** var ei gruppe vikingar som levde på 900- og 1000-talet. Ifølgje *Jomsvikingsoga* og *Soga om Olav Tryggvasson* i Heimskringla, heldt dei til i Jomsborg, som låg ved kysten av dagens Tyskland eller Polen. Den nøyaktige plasseringa er omdiskutert, men ei mogleg plassering er ved byen Wolin i det noverande Polen.

Det er òg usikkert kven som grunnla Jomsborg. Nokre kjelder hevdar at festninga vart grunnlagd av Harald Blåtann medan andre kjelder seier den vart grunnlagd av Palnatoke.

Jomsvikingsoga fortel at i 986 angreip Jomsvikingane Håkon jarl der dei vart nedkjempa ved slaget i Hjørungavåg. Jomsvikingane deltok òg i slaget ved Svolder i år 1000.

I 1043 gjorde Magnus den gode slutt på Jomsvikingane. Han angreip då Jomsborg, øydela festninga og drap dei overlevande.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Jomsvikingen|Jomsvikingen]]» frå ,  den 24. november 2017.*  
 
## Litteratur
* Knut Helle, «Jomsvikingeslaget – islandsk heltediktning?», *Kongsmenn og krossmenn: Festskrift til Grethe Authén Blom*, Trondheim : Tapir, 1992, s. 167-193
* Wladyslaw Filipowiak, *Wolin – Jomsborg: en vikingetids-handelsby i Polen*, Roskilde 1991

## Bakgrunnsstoff
* Northvegr.org 
* The significance of the Jomsvikings
* The Jomsvikings (reenactment society)
* Age of Chivalry: The Jomsvikings
* Ei utgreiing – og ein ny teori om det store Jomsvikingslaget
* ''Slaget ved Hjørungavåg'', artikkel ved Norgeshistorie.no
Espen Christensen

**Espen Heggli Christensen** () er ein norsk handballspelar frå Sola som vann sølv med Noreg under Handball-VM 2017 i Frankrike. Sidan 2016 spelar målvakta på den tyske handballklubben GWD Minden. Tidlegare har Christensen vore aktiv i Sola HK, Stavanger HK 2003-06, Heimdal HK 2006-08, svenske H43 Lund 2008-12 og LUGI 2012-15, samt danske Gudme 2015-17. Pr 1.11.2017 har han delteke i 72 landskampar med to nettkjenningar.

## Kjelder
handball.no
Palnatoke

**Palnatoke** eller **Toke Palnasson** var ein dansk hovding og sogehelt på Fyn i Danmark på midten av 900-tallet. I følgje *[[Soga om Jomsvikingane]]* var Palnatoke den som grunnla Jomsborg og gav lovane for staden. Truleg er Palnatoke ein historisk person som sidan har fått knytt ei rekkje vandresoger til namnet sitt.

## Referansar


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Palnatoke|Palnatoke]]» frå ,  den 24. november 2017.*  
 oppgav desse kjelden:
*Sturlasson, Snorre: *Snorres kongesagaer*, side 147. Gyldendal 1979.
*Palnatoke and Son
Jebusittar

**Jebusittar** er eit folkeslag nemnd i Det gamle testamentet. Jebusittane var eit kanaaneisk folk som heldt til kring nordenden av Daudehavet. Israelittene under kong David erobra hovudborga deira, Sion, kring 1000 f.Kr., og gjorde Jerusalem der borga låg til sin hovudstad. I GT opptrer «Jebus» som eit eldre namn på Jerusalem.

## Kjelder
*
2. SPETSNAZ-brigade

**2. SPETSNAZ-brigade** (russisk 2-я отдельная бригада специального назначения, forkorta 2-я обрспн, 2. brspn ) er ein brigade i det russiske forsvaret. Han vart etablert i Sovjetunionen i 1950 og var i 2017 ein SPETSNAZ-brigade i dei væpna styrkane i Vestre militærdistrikt i Russland.

## Samansetjing
Frå 2010 var brigaden samansett med desse elementa:
* Brigadestab i Pskov
:* rekruttskule med to kompani i Pskov;
:* spesialsambandsgruppe med to kompani i Petsjory og Pskov
:* materialteknisk forsyningskompani i Pskov
* 70. SPETSNAZ-gruppe i Petsjory
* 329. SPETSNAZ-gruppe i Pskov
* 700. SPETSNAZ-gruppe i Petsjory

## Stridserfaring

### Borgarkrigane i Tsjetsjenia
Under dei to borgarkrigane i Tsjetsjenia måtte brigaden tole tap i drepne og såra, særleg i år 2000, den 21. februar, som seinare vart den offisielle minnedagen åt brigaden.

### Den russisk-georgiske krigen i 2008
Under perioden frå 8. august 2008 til 7. mars 2009 var 329. SPETSNAZ-gruppe i Sør-Ossetia. Dei deltok ikkje direkte i kampane, men eit pansra personellkøyretøy køyrde på ei landmine og 3 soldatar vart skadde.

### Russisk støtte til ukrainske separatistar
Ukrainske kjelder hevdar at folk frå brigada har vore med på å støtta ukrainske separatistar frå 2014.

## Referansar


## Kjelder
* 2-я отдельная бригада специального назначения ГРУ
Groblad

**Groblad** (*Plantago major*) er ein fleirårig planteart i kjempefamilien. Planten blir 5–30 cm høg og har eggrunde blad og lange aks med små, grågrøne blomar med fiolette pollenknappar.

I fuktig vêr blir frøa klebrige, noko som bidreg til spreiing ved at dei kleber seg til skosålar og dyreføter.

Groblad er vanleg i Noreg, og veks ved vegar og tun og på havstrender. Det er registrert to eller tre underartar:
* Nominatunderarten ugrasgroblad (*P.m.* ssp. *major*) med tjukke, mørkegrøne blad er truleg komen inn med tidleg jordbruk. Han har og er vanleg over heile landet og har spreidd seg raskt nordover og oppover i fjelldalane frå 1900-talet.
* Strandgroblad (*P.m.* ssp. *intermedia*) har tynnare og meir gulgrøne blad som ofte er noko håra. Dette er ein heimleg plante med sørleg utbreiing som veks ved havet eller ved ferskvatn spreidde stader på Austlandet og langs kysten til Farsund.
* Kystgroblad (*P.m.* ssp. *winteri*) liknar mykje på strandgroblad. Han er utbreidd i Danmark og det sørlege Sverige, og det er uvisst om han òg finst i Noreg.

I folkemedisin er blada blitt brukt som omslag på sår, noko som har gjeve planten namnet groblad. Han er også blitt brukt mot bronkitt, luftvegskatarr og blærelidingar.

## Kjelder
Johan Ludvig Johannesen

**Johan Ludvig Johannesen** () var ein norsk kommunearbeidar frå Lilleby i Borge i Østfold, stortingsmann for Arbeidarpartiet 1934-45.

Far hans arbeidde på sagbruk. Han tok sjølv til sagbruksarbeidar i Fredrikstad og Borge og var inn i mellom steinhoggar. Frå 1917 var han kommunearbeidar i Fredrikstad.

Johannesen var medlem i Fredrikstad bystyre periodane 1910-19, 1925-33 og i 1945, varaordførar 1931-33. Elles var han medlem i forliksrådet 1915-18 og skulestyret 1920-22. Hausten 1933 vart han vald til å representere dei fem kjøpstadene i Østfold og Akershus på Stortinget, attvald i 1936. Fyrste treårsbolken var han medlem i Protokollkomiteen og sidan sekretær i komiteen.

## Kjelder
*
Stornesle

**Stornesle** (*Urtica dioica*) er ein fleirårig plante i nesleslekta som er kjend for «brennande» blad og stengel.
Planten er også kjend som **brennesle**, **brenn-nesle** og **brennenesle**.

## Skildring

Brennesle blir om lag 30–200 cm høg. Ho har motsette, grovtagga blad og lysegrøne blomar som heng i knippe frå bladhjørna. Stengel og blad har brennhår som sprøyter ut ei giftig væske når den skjøre, glasaktige spissen blir broten av.

Blomestanden er opprett. Det finst ulike hann- og hoplanter av nesla.

Brennesle veks på næringsrik jord, og er ein indikatorplante for nitrogenrik jord.

## Bruk

### I mat
Brennesle kan etast og er blitt brukt til suppe, stuing og som krydderurt. Ho kan også brukast til ulike retter som polenta, pesto og puré. 

I albansk matlaging er unge nesleblad ein del av fyllet i *[[börek]]*, saman med andre urter og ris. I gresk matlaging bruker ein unge blad på liknande vis, som fyll for *hortopita*, ein variant av spanakopita der ein bruker ville vekstar i staden for spinat til fyll.

Nesle er også brukt ein del til ost, mellom anna til ostetypen Cornish Yarg og til å smaksetja visse typar gaudaost.

### Folkemedisin
I folkemedisinen har nesle vore brukt som middel mot mange sjukdommar. I Hardanger blei til dømes avkoket brukt mot utvendig kløe og hundebitt, rota mot tannverk, og pulverisert til strøpulver på sår. Innvendig blei avkoket tke for brystverk, astma, hoste og fleire sjukdommar.

For å nytta nesla til mat eller medisin kan ein samla plantedelar med saks og plastpose, eventuelt med hanskar. Brenninga forsvinn etter kontakt med kokande vatn.

### Tekstilfiber
Dei sterke, tynne bastfibrane i plantestenglane har vore brukt til å laga nett, lette tørkle og stivare nettelduk. Det er også gjort funn av at ein i bronsealderen mellom anna brukte nesle til å laga kledeplagg.

### Kompost
Ein kan også utnytta mineralinnhaldet ved å bruka planten til kompostering eller nesleuttrekk.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Stornesle|Stornesle]]» frå ,  den 25. november 2017.*  


## Litteratur
*  
* 

## Bakgrunnsstoff

* Arne og Anna-Lena Anderberg: ''Den virtuella floran'', Naturhistoriska riksmuseet 
* Helsenyt.com: Brændenælde
* Rolv.no: Stornesle/brennesle
Nesleslekta

**Nesleslekta** (*Urtica*) er ei planteslekt i neslefamilien. Plantane i slekta kan «brenna» om ein rører blada eller stenglane deira, og dei er derfor ofte kjende som  **brennesler**, **brenn-nesler** og **brennenesler**.
Slekta omfattar rundt 50 artar.

Nesler har motsette, grovtagga blad og lysegrøne blomar som heng i knippe frå bladhjørna. Stengel og blad har brennhår som sprøyter ut ei giftig væske når den skjøre, glasaktige spissen blir broten av.

I Noreg veks to nesleartar, stornesle (*U. dioica*) og smånesle (*U. urens*).

## Artar

Det finst ei lang rekkje artar ein har plassert innan nesleslekta, men mange av desse er synonym, særleg for stornesle, som har fleire underartar.

Artar i nesleslekta med naturlege hovudutbeiingsområde:
**[[Urtica andicola]]* Webb
**[[Urtica angustifolia]]* Fisch. ex Hornem. Kina, Japan, Korea
**[[Urtica ardens]]* Kina
**[[Urtica aspera]]* Petrie Sørøya på New Zealand
**[[Urtica atrichocaulis]]* Himalaya, sørvestlege Kina
**[[Urtica atrovirens]]* vestlege middelhavsland
**[[Urtica australis]]* Hook.f. Sørøya på New Zealand og kringliggande subantarktiske øyar
**[[Urtica cannabina]]* L., vestlege Asia frå Sibir til Iran
**[[Urtica chamaedryoides]]* (heartleaf nettle), søraustlege Nord-Amerika
**[[Urtica dioica]]* L. 1753 (stornesle eller brennesle), Europa, Asia, Nord-Amerika
**''Urtica dioica'' subsp. ''galeopsifolia'' Wierzb. ex Opiz (fen nettle eller stingless nettle), Europe. (Av og til rekna som eigen art, *Urtica galeopsifolia*.)
**[[Urtica dubia]]* (large-leaved nettle), Canada
**[[Urtica ferox]]* G.Forst. (ongaonga eller tree nettle), New Zealand
**[[Urtica fissa]]* China
**[[Urtica gracilenta]]* (mountain nettle), Arizona, New Mexico, vestlege Texas, nordlege Mexico
**[[Urtica hyperborea]]* Himalaya frå Pakistan til Bhutan, Mongolia og Tibet i høgda
**[[Urtica incisa]]* Poir (scrub nettle), Australia, New Zealand
**[[Urtica kioviensis]]* Rogow. Aust-Europa
**[[Urtica laetivirens]]* Maxim. Japan, Nordaust-Kina
**[[Urtica linearifolia]]* (Hook.f.) Cockayne (creeping eller swamp nettle), New Zealand
**[[Urtica mairei]]* Himalaya, sørvestlege Kina, Nordaust-India, Myanmar
**[[Urtica massaica]]* Africa
**[[Urtica membranacea]]* Poir. ex Savigny middelhavsland, Azorane
**[[Urtica morifolia]]* Poir. Kanariøyane (endemisk)
**[[Urtica parviflora]]* Himalaya (lågare område)
**[[Urtica peruviana]]* D.Getltman Peru
**[[Urtica pseudomagellanica]]* D.Geltman Bolivia
**[[Urtica pilulifera]]* (Roman nettle), Sør-Europa
**[[Urtica platyphylla]]* Wedd. Kina, Japan
**[[Urtica procera]]* Mühlenberg (tall nettle), Nord-Amerika
**[[Urtica pubescens]]* Ledeb. sørvestlege Russland aust til Sentral-Asia
**[[Urtica rupestris]]* Sicilia (endemisk)
**[[Urtica sondenii]]* (Simmons) Avrorin ex Geltman nordaustlege Europa, nordlege Asia
**[[Urtica taiwaniana]]* Taiwan
**[[Urtica thunbergiana]]* Japan, Taiwan
**[[Urtica triangularisa]]*
**[[Urtica urens]]* L. (smånesle), Europa, Nord-Amerika

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Stornesle|Stornesle]]» frå ,  den 25. november 2017.*
Lars O. Sæbø

**Lars Olsson Sæbø** () var ein norsk skomakar som var stortingsmann for Arbeidarpartiet frå 1906 til 1915.

Sæbø var son til ein gardbrukar i Manger. 15 år gammal flytta han til Bergen og gjekk i skomakarlære. Han dreiv så frå 1888 til 1906 eiga skomakarforretning i byen. Frå 1899 var han bystyremedlem, med plass i formannskapet 1907-10. Han var aktiv i fagforeiningsarbeid, i mange år formann i skotøyarbeidarforeininga og med i Samorg-styret for Bergen.

Sæbø representerte einmannskrinsen Sandviken på Stortinget i tida 1906-15. Han var alle åra medlem i Sosialkomiteen. I 1913-sesjonen var han sjukmeld frå 28. januar til 4. april. Ved stortingsvalet 1915 fekk han flest røyster i valkrinsen i fyrste valomgang, men tapte andre valomgang då Høgre-veljarane flokka seg om Venstre-kandidaten Jørgen Blydt.

## Kjelder
*Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
Nettelduk

**Nettelduk** er eit tekstil laga av fibrar frå stenglane til nesle. På 1700- og 1800-talet var det eit kostbart stoff som ofte blei brukt til gardin. Nettelduk blei vove av fibrane frå vaneig stornesle (*Urtica dioica*) eller frå den austlege planten *[[Boehmeria nivea]]*. Svært fine bomullstøy blei selde i Europa på 1800-talet under namnet nettelduk.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Nettelduk|Nettelduk]]» frå ,  den 25. november 2017.* 
*** oppgav desse kjeldene: Marta Hoffmann: Fra fiber til tøy, 1991*
Aksel Konrad Mikkola

**Aksel Konrad Mikkola** () var ein norsk småbrukar, landhandlar og politikar frå Neiden i Sør-Varanger. Han var stortingsrepresentant for Finnmark og Arbeidarpartiet i tida frå 1934 til 1945.

Mikkola var son til ein småbrukar. Etter han i 1913 tok eksamen ved J. C. Claussens handelsskule i Bodø arbeidde han som handelsbetjent i Kirkenes. I 1918 dreiv han ein landhandel ved Neiden kapell og frå 1920 også småbruket Mikkelsnes ved osen av Neidenelva. Dessuten var han ekspeditør for Dampskipsselskapet Finnmark Fylkesrederi.

Mikkola var heradsstyremedlem i Sør-Varanger frå 1922 til 1937. Hausten 1933 vart han den fyrste med finsk innvandrarbakgrunn som vart vald til stortingsmann. På Tinget var han perioden 1934-36 medlem i Skog- og vassdragskomiteen. Etter attval i 1936 var han 1937-45 medlem i Landbrukskomiteen. Under okkupasjonen var han i oktober 1944 ein av dei som rømde til fjells då dei tyske okkupasjonsstyrkane trekte seg tilbake i Finnmark. Både før og etter okkupasjonen var han medlem i skulestyret og formann i jordstyret i Sør-Varanger.

## Kjelder
*
Smånesle

**Smånesle** eller **eiternesle** (*Urtica urens*) er ein eittårig plante i nesleslekta med «brennande» blad og stengel. Ho er ein av to nesleartar som veks i Noreg; den andre er stornesle.

Planten har motsette, grovtagga blad og lysegrøne blomar som heng i knippe frå bladhjørna. Stengel og blad har brennhår som sprøyter ut ei giftig væske når den skjøre, glasaktige spissen blir broten av.

Smånesle stammar frå Eurasia og er innført i Nord-Amerika og på New Zealand.
Ein finn gjerne smånesle i gartneri og kjøkkenhagar.

Smånesle er kjent frå langt tilbake i historia. Fruktene av smånesle er funne i Osebergskipet. Albertus Magnus (1192–1280) oppgav at ho brann sterkare enn stornesle.

## Kjelder
Blidnesle

**Blidnesle** (*Parietaria judaica*) er ei urt i neslefamilien. Planten blir rundt 30 cm høg, og har blomar i grøne centimeterstore nøster. Blada har ikkje brennhår på same måte som brennesle. I staden er han kjenneteikna av klistrande hår.

Blidnesle har motsette blad som er 2-8 cm lange og er mjuke, grøne og ovalforma med spisse endar. Stenglane er raude eller rosa.
Planten har små, lysegrøne blomar som sit i klasar på stengelen.

Planten kjem frå Europa, Sentral- og Vest-Asia og Nord-Afrika.
Han er ein sjeldan gong å finna i Noreg, typisk på avfallsplassar. Han er vurdert som ein ikkje reproduserande framand art.

Blidnesle er mildt giftig for menneske. Plantehåra kan gje ein mild hudreaksjon medan pollenet kan forårsaka allergiske reaksjonar som astma, høysnue, sterk hudirritasjon og augekatarr.
Eit av dei engelske namna for planten er *asthma weed*.

## Kjelder
16. SPETSNAZ-brigade

**16. SPETSNAZ-brigade** (russisk 16-я отдельная бригада специального назначения, forkorta 16-я обрспн, 16. brspn) er ein brigade i det russiske forsvaret. Han vart etablert i Sovjetunionen i 1952 og var i 2017 ein SPETSNAZ-brigade i dei væpna styrkane i Vestre militærdistrikt i Russland.

## Samansetjing
Frå 2010 var brigaden samansett med desse elementa:
* Brigadestab i Tambov
:* spesialsambandsgruppe i  Tambov
:* materialteknisk forsyningskompani i Tambov
* 370. SPETSNAZ-gruppe i Tambov;
* 664. SPETSNAZ-gruppe i Protasovo (flyplass), Tambov oblast
* 585. SPETSNAZ-gruppe i Tambov
* 669. SPETSNAZ-gruppe i Tambov

## Stridserfaring

### Borgarkrigen i Tadsjikistan
Under borgarkrigen støtta brigaden den russiske 201. motoriserte infanteridivisjonen forlagt til Tadsjikistan.

### Borgarkrigane i Tsjetsjenia
Under dei to borgarkrigane støtta brigaden dei russiske avdelingane i Tsjetsjenia.

### Den russisk-georgiske krigen i 2008
I 2008 støtta brigaden dei russiske avdelingane i Abkhazia, mellom anna ved å øydeleggje eit georgisk forsyningslager.

## Referansar


## Kjelder
* http://englishrussia.com/2011/10/24/a-day-with-the-16th-special-forces-brigade/
Boehmeria

***Boehmeria*** er ei planteslekt i neslefamilien. Ho omfattar rundt 100 artar av urter, buskar og tre. Dei fleste av artane er tropiske. Arten kinagras (*Boehmeria nivea*) er ein viktig tekstilplante.

## Kjelder
Kinagras

**Kinagras** (*Boehmeria nivea*) er ein plante i neslefamilien. Saman med *[[Boehmeria viridis]]* er han ein viktig tekstilplante.
Han har bastceller som er lengre enn hjå nokon annan plante, oftast 10–20 cm og nokre gonger 25 cm. 

Kinagras er ein liten busk som veks vilt i Aust-Asia. Han blir også mykje dyrka i Kina, Japan, India og Indonesia.

Basttrevlane er seige og svært sterke. Dei blir brukt til tauverk eller til tråd, rami, som blir brukt til møbelstoff og anna.

## Kjelder
DOSAAF

**DOSAAF** (russisk skrift ДОСААФ), fullt namn 'Frivilljug samarbeid med Hæren, Luftforsvaret og Marinen' (russisk Добровольное Общество Содействия Армии, Авиации и Флоту) er ein paramilitær sportsorganisasjon i Russland. Organisasjonen er ført og fremst til for ungdomar som interesserer seg for våpen, bilar og luftfart. I 2017 var organisasjonen atter i vekst og vart leia av generaloberst Aleksandr Petrovitsj Kolmakov, som var sjef for Dei russiske luftlandestyrkane (VDV) frå 2003 til 2007.

## Historie

Organisasjonen vart etablert i 1927 som OSOAVIAKhIM.
Frå 1951 til 1991 bar han namnet eller forkortinga «DOSAAF».

Etter oppløysinga av Sovjetunionen vart organisasjonen omdøypt til 'Det russiske forsvarets idrett-tekniske organisasjon', forkorta til ROSTO (russisk Российская оборонная спортивно-техническая организация – РОСТО).

I desember 2009 vart likevel ROSTO attdøypt til DOSAAF Russland.

Organisasjon vart òg verande i nokre post-sovjetiske republikkar, til dømes Kviterussland, sjølv om desse brukar eit anna namn. I Ukraina, til dømes, er motstykket  'Samfunn av bistand til forsvaret av Ukraina'.

Det uttalte målet for samskipnaden er å få til «Patriotisk oppseding av folket og utarbeiding av moral til det å forsvara Moderlandet». Ein metode for å oppnå detta var utviklinga av paramilitær sport. På same tid er det òg ordinær idrett som vert støtta innanfor rama av DOSAAF sine fasilitetar som idrettshallar, stadion og symjebasseng.

## Referansar


## Kjelder
Heimeside: www.dosaaf.ru

## Bakgrunnsstoff
*  : 3–13 . August 1941.
André Lindboe

**André Lindboe** () er ein norsk handballspelar frå Larvik som vann sølv med Noreg under Handball-VM 2017 i Frankrike. Sidan 2012? har han spelt på handballaget til Elverum Idrettslag og vunne fem seriemeisterskap med laget. Tidlegare har han vore aktiv i Halsen IF, Larvik HK, IF Fram og Sandefjord TFI. Kantspelaren har pr 1.11.2017 delteke i 59 landskampar og skåra 96 mål.

## Kjelder
handball.no
Joakim Hykkerud

**Joakim André Hykkerud** () er ein norsk handballspelar frå Notodden som vann sølv med Noreg under Handball-VM 2017 i Frankrike. Linjespelaren seriedebuterte med heimlege Notodden på lågare nivå og har sidan spelt 20014-11 på Drammen HK og på ny frå 2017. I mellomtida var han vårsesongen 2011 aktiv på danske Bjerringbro, sesongen 2011/12 Kristianstad-spelar i Sverige, medan han frå 2012 til -17 gjorde teneste i tyske Hannover-Burgdorf. Hykkerud har pr 1.11.2017 delteke i 75 landskampar og skåra 71 mål.

## Kjelder
handball.no
Handball-VM 2017 for menn

**Verdsmeisterskapen i handball 2017 for menn** vart avvikla i dagane frå 11. til 29. januar 2017 i Frankrike. Til saman 24 land deltok i turneringa. Vertslandet Frankrike vann VM-gull for sjette gong etter finalesiger 33-26 mot Noreg, som sikra seg si aller fyrste VM-medalje.

### Finalen
Finalen fann stad på Accorhotels Arena i Paris framfor 15&nbsp;609 tilskodarar. Frankrike leia 18-17 til pause, men drog i frå i andre omgang og vann med sju måls margin; 33-26. Franske Nikola Karabatić vart toppskårar i kampen med seks nettkjenningar. Andre franske målskårarar var Michaël Guigou, Kentin Mahé, Valentin Porte, alle med fem mål, Redim Nebili (4), Ludovic Fabregas og Daniel Narcisse, begge 2, og Luc Abalo 1.

Norsk toppskårar vart Kent Robin Tønnesen (5), norsk nettsus syrgde også Kristian Bjørnsen, Espen Lie Hansen, Bjarte Myrhol, alle (4), Eivind Tangen (3), Magnus Jøndal (2), Magnus Gullerud, Gøran Johannessen, Christian O'Sullivan og Sander Sagosen, alle (1), for. Torbjørn Bergerud vakta det norske målet, saman med Espen Christensen. Også Joakim Hykkerud, André Lindboe, Magnus Rød og Petter Øverby var med i det norske mannskapet.

## Arenaar

## Gruppespelet
### Gruppe A



--------

----------

--------

--------

---------

---------

---------

----------

### Gruppe B



-------------

------------

--------

---------

----------

-----------

----------

### Gruppe C



-----------

------------

---------

--------

------------

----------

-------

### Gruppe D



----------

-------------

----------

------------

---------

------------

-------

## President's Cup
### Plasseringskampar om 21.- til 24.-plass

--------------

;Kamp om 23.-plass

;Kamp om 21.-plass

### Plasseringskampar om 17.- til 20.-plass

--------

;Kamp om 19.-plass

;Kamp om 17.-plass

## Sluttspelet
### Åttandedelsfinalar

----------

----------

-----------

----------

----------

------------

-----------

-------------------------

### Kvartfinalar

----------

------------

-----------

-------------------------

### Semifinalar

-----------

-------------------------

### Bronsefinale

-----------

### Finale

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Handball-Weltmeisterschaft der Männer 2017|Handball-Weltmeisterschaft der Männer 2017]]» frå ,  den 25. november 2017.*  
 
*Finale-data
Ola Kaldager

**Ola Kaldager** () er ein norsk offiser og tidlegare leiar av etterretningsgruppa E 14.

Han vart pensjonert frå tenesta i forsvaret i 2004, og arbeidde deretter for eit privat tryggleiksselskap.

## Bakgrunn og karrière
Kaldager har bakgrunn frå heimevernet og var på sit første utenlandsoppdrag som etterretningsoffiser i den norske styrken i UNIFIL i Libanon i midten av 1980-åra. I midten av 1990-åra fekk Kaldager i oppdrag å etablera etterretningsgruppa E 14 for å støtta norske utenlandsstyrker

## Referansar


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Ola Kaldager|Ola Kaldager]]» frå ,  den 25. november 2017.*
Søren Lund

**Søren Andreas Lund** () var ein norsk ingeniør frå Oslo.

Lund vart uteksaminert frå Trondheims tekniske skole i 1876 og studerte 1877–78 ved den tekniske høgskulen i Hannover. Han arbeidde frå 1876 til 1891 i vegvesenet, den siste tida som sjef for ingeniør-avdelinga. Frå 1891 var han tilsett på brukontoret til Norges statsbaner (NSB), fyrst som inspektør og sidan 1898 som leiar. Han hadde då ansvar for fleire 
viktige brubyggingar, mellom dei brua over Norddalsenden på Ofotbanen, steinbruene på Bergensbanen og Haugsfossbrua over Glomma ved Elverum.

Lund var elles i to år redaktør for 'Teknisk ugeblad', nestformann i Polyteknisk Forening og formann i Jernbanernes tekniske forening. Frå 1897 var han formann i den norske avdelinga av det internasjonale forbundet for materialprøving og deltok fleire gongar på kongressane til forbundet.

## Kjelder
Norsk Allkunnebok. VIII. bandet. 1957
Helga Hernes

**Helga Maria Hernes** (opphavleg *Helga Marie Jahncke*, () er ein norsk statsvitar, Arbeidarparti-politikar og diplomat.

Hernes vart saman med andre tyskarar i området drivne bort og enda som flyktning i Bayern på slutten av den andre verdskrigen.

Hernes har utdanninga si frå USA der ho i 1967 tok mastergraden og i 1970 doktorgraden ved Johns Hopkins University. Frå 1970 til 1980 var Hernes knytt til Institutt for samanliknande politikk ved Universitetet i Bergen og i åra 1974–1975 dreiv ho postdoktorarbeid ved Stanford University. Frå 1980 til 1983 var Hernes forskingsdirektør i Noregs forskingsråd. I to periodar, 1983-1988 og 1989-1990, hadde ho stillinga som forskingsdirektør ved Institutt for samfunnsforsking. I åra 1993 til 1996 var Hernes leiar for forskingsprogrammet CICERO ved Universitetet i Oslo. Frå 1993 til 1998 var ho professor II ved Institutt for statsvitskap same stad. Frå 2004 til 2005 var ho seniorforskar ved NOVA i Oslo og frå 2006 er ho seniorrådgjevar for PRIO. 

Hernes har i si faglege verksemd fyrst konsentrert seg om spørsmål knytt til velferdsstatsforsking  og kvinneforsking. Seinare har merksemda hennar vore rett mot internasjonale tilhøve og multinasjonale selskap. 

Hernes har òg hatt ein politisk og diplomatisk karriere. Ho har to gonger vore statssekretær for Arbeidarpartiet i Utenriksdepartementet, fyrste gong 1988-1989, andre gong frå 1990-1993. Deretter byrja ho sin diplomatiske karriere, fyrst som spesialrådgiver for fredsbevarende operasjonar og fredsbygging i Utanriksdepartementet, etterfylgt av periodar som Noregs ambassadør til Austerrike og Slovakia (1998–2003), og dessutan Sveits og Vatikanet (2002–2004).

Hernes vert ofte sitert for sin typologi over argument for den politiske deltakinga til kvinner, som av mange statsvitere og sosiologar vert rekna som eit viktig tilskot: 
* Rettferdsargument. Kvinner har krav på å få vera med 
* Ressursargument. Røynslegrunnlaget til kvinner, som ofte er ulikt frå menn sitt, utgjer ein ressurs for samfunnet
* Interesseargument. kvinner og menn har ofte ulike og ofte motstridande interesser 
Hernes har vore gift med professor og statsråd Gudmund Hernes.

## Utmerkingar
I 1993 vart Helga Hernes æresdoktor ved Universitetet i Tromsø og i 2003 ved Stockholms universitet. Hernes vart i 2002 utnemnd til kommandør av Den Kongelege Norske Fortjenstorden.

## Referansar


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Helga Hernes|Helga Hernes]]» frå ,  den 25. november 2017.*
Femtekolonnist

**Femtekolonnist** er ein infiltratør, spion, sabotør, sympatisør som driv med politisk eller militær aktivitet til fordel for eit land, kultur eller annan maktorganisasjon, og som har som føremål å undergrava eller styrte den sitjande makta.

Uttrykket er først dokumentert under den spanske borgarkrigen (1936–1939), då det vart brukt av nasjonalistgeneralen Emilio Mola. Han sende styrkar i fire kolonnar mot Madrid, og under ein radiotale sa han at det òg var ein femte kolonne (spansk: *Quinta columna*) som var inne i byen allereie som politisk samarbeidde med Franco for å undergrava regjeringa.

Omgrepet vart òg brukt saman med skildringa av å vera sionistar av det kommunistiske styret i Polen i 1960-åra, då i samanheng med utdrivinga av dei fleste attverande jødar som enno var i Polen etter den andre verdskrigen. Det har òg vorte brukt av Lev Trotskij som namn på den sovjetiske 5. arméen, men då utan noka spesiell tyding.

Femtekolonnist er òg eit flittig brukt ord i nyare tid, men då òg som eit uttrykk for meir ufine former for «lobbyverksemd» innan føretak og politikk.

## Referansar


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Femtekolonnist|Femtekolonnist]]» frå ,  den 25. november 2017.*  
 

## Litteratur
* Bilek, Bohumil (1945): *Fifth Column at Work*, London: Trinity. Skildring av den tyske minoriteten i Tsjekkoslovakia.
* Loeffel, Robert (2015): The Fifth Column in World War II: Suspected Subversives in the Pacific War and Australia, Palgrave.
Kvitgumpseglar

**Kvitgumpseglar** (*Apus caffer*) er ein fugl i seglarfamilien som lever Afrika sør for Sahara, men òg med spreidde førekomster av hekkande fuglar på Den iberiske halvøya.

## Skildring

Dette er små fuglar med kroppslengd på 14 centimeter og vekt på 22 gram. Karakteristisk for arten er den kvite overgumpen og djupt kløfta hale. Dei kan flyge med halefjørene samla i ein kileform slik at gaffelforma ikkje er synleg. Vengene er relativt lange, fjørdrakta mørk med ein kvit flekk i strupen i tillegg til kvitt på gumpen.

Utbreiingsområdet er stort sett Afrika sør for Sahara, lengst sør på kontinentet er dei trekkfuglar. Det finst dessutan hekkefuglar i Marokko og sør på Den iberiske halvøya som trekker sørover for overvintring.

Kvitgumpseglarar parasitterer svalereir for hekking, i Spania kan dei hekke i nedlagde bygningar.

Det finst ein godkjent observasjon av to individ i Noreg i 1986. I 2014 vart artsnamnet på norsk endra frå kafferseglar (bokmål: kafferseiler) til kvitgumpseglar.

Storleiken på populasjonen er ikkje estimert, men er trudd å vere aukande. Arten er klassifisert som globalt livskraftig.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:White-rumped swift|White-rumped swift]]» frå ,  den 26. november 2017.*  
 
;Referansar 

## Bakgrunnsstoff