open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nasebrot

**Nasebrot** eller **nasefraktur**, oftast omtalt som ei ***broten nase***, er eit knokkelbrot i eit av nasebeina. Sidan nasen stikk ut frå andletet, og sidan knoklane i nasen er skjøre, så er nasebrot ein av dei vanlegaste andletsskadane, og utgjer nesten 40% av alle andletskadar.

## Årsaker
Nasebrot skuldast alvorleg trauma mot andletet. Vanlege årsaker inkluderer sportsskadar, slåsting, fall og bilulukker i yngre aldersgrupper, og fall frå uviting eller nedsatt balanse i eldre aldersgrupper.

## Symptom
Vanlege symptom inkluderer blåmerker, heving, ømheit, smerte, misdanning og/eller bløding frå nasen og naseregionen. Personen kan få pustevanskar og overdriven nasebløding viss naseslimhinna vert skada. Personen kan òg få blåmerke rundt augene.

## Handsaming
Mindre nasebrot kan lækjast av seg sjølv viss det ikkje er monalege kosmetiske misdanningar. Is og smertestillande kan skrivast ut for å lindre ubehag under lækjeprosessen. Nasebrot med store misdanningar krev ofte manuell innretting, og har oftast gode resultat.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Nasal fracture|Nasal fracture]]» frå ,  den 13. desember 2014.*
Periprostetisk

**Periprostetisk** er i medisinen eit adjektiv som skildrar strukturar som ligg i nærleiken av eit implantat.

Klinisk kan det visa til:
*knokkelbrot eller infeksjon rundt eit kunstig ledd, t.d. etter ein kneproteseoperasjon
*vegetasjon eller lekkasje kring ein kunstig hjarteklaff
Kabul i Israel

**Kabul** (arabisk كابول}}, hebraisk כָּבּוּל) er ein arabisk by i Nord distrikt i Israel, 14&nbsp;km søraust for Akko og nord for Shefa-'Amr.

## Historie
Det er gjort funn av keramikkbitar frå persisk tid i Kabul, i tillegg til gravkammer nytta frå det første hundreåret til 500-talet.

Kabul er truleg den bibelske byen Cabul nemnt av Josva. I romartida kalla Josefus byen «Chabolo» og slo leir der. Han skildra han som ein utpost der ein starta streiftog til Galilea frå.

Det er funne potteskar frå slutten av den hellenistiske og tidlege romartida, i tillegg til bysantinsk tid og bad datert frå bysantinsk tid, som vart nytta langt inn i omajadetida.

Al-Muqaddasi vitja Kabul i 985 evt., medan han vart styrt av abbasidane. Han skreiv at «det er ein by i kystområdet. Han har enger med sukkerøyr og dei lagar det beste sukkeret — betre enn nokon annan stad i Syria.»  Ali frå Herat skreiv i 1173 at to av sønen til Jakob er gravlagde i byen, nemleg Ruben og Simeon. Kabul var ein av dei viktigaste byane i Jund al-Urrdun. Namnet under krossfarane var «Cabor». På 1300- og 1400-talet var han ein jødisk pilegrimsstad fordi gravene til dei jødiske vitskapsmennene og filosofane Abraham ibn Ezra, Judah Halevi og Salomo ibn Gabirol låg her.
 
Restane av bygningar daterte til mamelukkane vart grave ut i 1999.

### Osmansk tid
I 1859 var folketalet estimert til 400.

Den franske oppdagaren Victor Guérin vitja staden i 1875 og skreiv at «i sidene og toppen av åsen finst det mange cisterner, skore ut i berget, og mange bitar av steinar, fragment av søyler, restar av ein mur og og sarkofagar med diskar og kransar.»

I 1881 skildra Palestine Exploration Fund i *Survey of Western Palestine* Kabul som ein mellomstor landsby, med oliven i nord og sør.

### Det britiske mandatet
I ei folketeljing i 1922 utført av Det britiske mandatet hadde Kabul eit folketal på 365, alle muslimar, og dette auka i folketeljinga i 1931 til 457, framleis alle muslimar, i 100 hus.

I 1945 var folketalet 560, alle arabarar, med eit totalt landareal på 10&nbsp;399 dekar, i følgje ei offisiell måling. Av dette var 1&nbsp;065 for plantasjar og irrigert land, 5&nbsp;539 for korn, medan 56 dekar var klassifisert som utbygde område.

### Etter 1948
Landsbyen vart erobra av Israel den 15. juli 1948 under Operasjon Dekel av Shevabrigaden. Israelske styrkar gjekk ikkje til åtak på Kabul og særs få av innbyggjarane i Kabul flykta frå landsbyen. Den 8. januar 1949 var innbyggjarane i Kabul, i lag med andre frå I'billin, av ei gruppe arabarar på 97 menn og 31 kvinner og barn, som vart drivne bort til Vestbreidda ved 'Ara. Alle dei palestinske landsbyane i Galilea vart verande i unntakstilstand fram til 1966. Alle som ikkje var registrerte i folketeljinga i november 1948 var «ulovlege» og kunne deporterast.

I dag er det fem moskéar i byen. I 1974 hadde han status som lokal kommune av dei israelske styresmaktene.

## Sjå òg
* Arabiske stader i Israel

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Kabul, Israel|Kabul, Israel]]» frå ,  den 13. desember 2014.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
*
*
*  
* 
*  
*  s. 
*  s.193
*
*
* s.192-3
*
*
* 
*

## Bakgrunnsstoff
*Velkomen til Kabul
Vegetasjon i medisin

**Vegetasjon** er i medisinen ei uvanleg vekst, ofte av fibrin og blodplater, og er oppkalla etter sin likskap til naturleg vegetasjon.

Vegetasjonar oppstår ofte ved bakterievekst på hjarteklaffane som følgje av endokarditt.

## Typar

## Sjå òg
* adenoid vegetasjon

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Vegetation (pathology)|Vegetation (pathology)]]» frå ,  den 14. desember 2014.*
Atlas i ryggsøyla

**Atlas** (C1, fyrste halsvirvel) er den øvste halsvirvelen i ryggsøyla. Den er namngjeven etter Atlas i gresk mytologi fordi den støttar «kloden» i hovudet.

Atlas er den øvste ryggvirvelen, og saman med axis formar den leddet som koplar hovudskallen til ryggsøyla. Atlas og axis er spesialiserte for å tola større dreiing enn vanlege virvlar, og spelar ei stor rolle ved nikking og rotering av hovudet. Atlanto-oksipitalleddet bistår hovudet i å nikke opp og ned. Dens axis sit på axis og virkar som ein dreietapp som bistår atlas og hovudet i rotasjon til sidene.

Atlas sin eigenart er at den manglar kropp. Den er ringforma og er samansett av ein fremre og bakre boge, samt to sideliggjande masser.

Atlas og aksis er av nevrologisk viktigskap fordi hjernestamma strekker ned til axis.

## Sjå òg
* axis (C2)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Axis (anatomy)|Axis (anatomy)]]» frå ,  den 14. desember 2014.*
Patrick Ortlieb

**Patrick Ortlieb** () er ein austerriksk tidlegare alpin skirennar og politikar frå Bregenz i Vorarlberg. Han vart olympisk meister i utfor i 1992 og verdsmeister i same greina i 1996. Ortlieb var mellom 1999 og 2002 parlamentsmedlem for det austerrikske partiet FPÖ.

## Karriere
Han fekk sin VM-debut i 1991 og vart nummer sju i utfor, året etter vann OL-gull i utforrennet under Vinter-OL 1992 i Albertville, fem hundredels sekund framom Franck Piccard frå Frankrike. Ved VM 1993 i japanske Morioka kom han på åttandeplass i yndlingsgreina.

Ortlieb vann fire i renn verdscupen i alpine greiner, alle saman i løpet av to år frå midt i desember 1993 til midt i desember 1995. Tre av sigrane kom i utforrenn, ein i super-G.  

Etter ein fjerdeplass i OL-utforen på Lillehammer i 1994, vann Ortlieb ein relativt klar siger i utforrennet ved VM i alpine greiner 1996 i spanske Sierra Nevada. Under alpin-VM 1997 vart han nummer åtte i utfor.

Han la opp etter eit stygt fall under trening til utforrennet 1999 i Hahnenkammrenna i Kitzbühel.

Frå 1999 til 2002 representerte Ortlieb det høgrepopulistiske partiet FPÖ (Austerrikes fridomsparti) i nasjonalrådet (parlamentet) i Austerrike.

Han eig og driv eit luksushotell i Oberlech.

## Kjelder
**Sportsboken*, aktuelle årgangar

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Patrick Ortlieb|Patrick Ortlieb]]» frå ,  den 14. desember 2014.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*
Draperte klede

**Draperte klede** er klede som er lagt rundt kroppen eller ein kroppsdel utan å vera tilsydd eller førehandsforma på anna vis. Slike klede er gjerne laga av eit stykke tøy, skinn eller pels. Dei kan draperast, viklast eller bindast på plass. Kleda kan også festast med knute, belte, nål, sikringsnål, sjal eller knappar.

## Tillaging og bruk

Draperte klede skil seg frå tilsydde klede ved at tøyet dei er laga av treng lite eller inga tilskjering og saum. Dei er tilpassa forma til den som ber dei, anten dette er éin person eller forskjellige personar. Ein kan også endra måten ein ber dei på, til dømes ved å nytta sarongar og liknande som skjørt, kjole, topp, hovudtørkle eller anna. Andre draperte klede har mindre høve til variasjon. På slips kan ein til dømes berre endra måten ein knyter dei på.

Ofte kan utofrminga til draperte klede også endrast etter situasjon, til dømes ved at ein gjer dei kortare når ein gjer fysisk arbeid eller meir tildekkande til formelle høve. Omslagsskjørt som sarong, pareo eller mundu kan til dømes foldast opp til knelengd når ein skal gå eller arbeida, men sleppast ned om ein vil ha ein høfleg samtale. På sariar kan ein bruka det øvre endestykket, som gjerne heng ned over ryggen, til å dekka hovudet når ein er i eit tempel eller snakker med folk med høgare status.

Tøystykket kledet er laga av kan også lett brukast til andre føremål om ein ønskjer dette. Kledet kan til dømes brukast til å bera noko i, eller til å filtrera vatn. Ulempa med draperte klede er at dei ofte sit ganske laust, og lettare kan koma laus enn tilsydde klede. Dette kan føra til at ein må knyta eller drapera dei på nytt frå tid til anna.

## Tilhøve til sydde klede
Draperte klede blir også kalla usydde klede, men nokre av dei er litt sydde eller blir brukt saman med tilsydde klede. Den indiske sarien var opphavleg eit enkelt drapert tøystykke, men blir i dag som oftast brukt smaan med ein formsydde bluse. Lungi er eit drapert skjørt som likevel er sydd saman i sida. Den skotske kilten har utvikla seg frå eit drapert plagg til å bli skreddarsydd i moderne tid. Også andre draperte klede finst i sydde former der det ser ut som om dei er draperte, men ikkje er det, til dømes ved at ein turban eller ei sløyfe i halsen blir sydd til på førehand slik at dei har ei viss form som ikkje kan endrast.

## Døme på draperte klede
Heildekkande klede:
*Belted plaid (great kilt)
*Dashiki
*Kanga
*Khiton
*Kitenge/chitenge
* Sari
*Stola
* Toga

Klede for underkroppen:
* Dhoti
* Kilt (historisk)
* Lendeklede
* Lungi
* Pagne
* Pareo
* Sampot
* Sarong
* Vesjti

Klede for overkroppen:
*Himation
* Kappe
* Poncho
*Palla, romersk pallium
* Sjal
*Yếm

Klede for hovud, hals og andre kroppsdelar:
*Duku/gele (afrikansk hovudskjerf)
*Halstørkle
*Pallium 
*Skaut
*Skjerf
*Slips
*Slør
*Sløyfe
*Turban

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*Institute of Draped Clothes 
*How to tie a sarong . Bildedøme ved sarongworld.com
Gerhard Nenning

**Gerhard Nenning** () var ein austerriksk alpin skirennar frå Lech i Vorarlberg som sikra seg tre VM-medaljar i tida 1962-64. Vinteren 1968 vann han FIS-pokalen som beste utforkøyrar i verdscupen i alpine greiner.

## Aktiv
Nenning deltok i alle øvingane under VM 1962 i Chamonix. Han tok bronsemedaljen i slalåm, bak Charles Bozon og Guy Périllat frå arrangørlandet Frankrike, og vart høvesvis nummer fem og åtte i utfor og storslalåm. Samanlagt gav desse prestasjonane han sølvmedaljen i kombinasjonen. 

To år seinare fekk Nenning eit nytt VM-sølv i kombinasjon, då for sine plasseringar under OL 1964 i Innsbruck. Kombinasjonen stod ikkje på det olympiske programmet, FIS baserte øvinga på kva utøvarane hadde oppnådd i OL-greinene, der Nenning vart nummer seks i storslalåm og nummer sju både i slalåm og utfor.

Nenning kom på sjuandeplass i utfor då VM i alpine greiner 1966 vart avvikla i Portillo i Chile. OL-sesongen 1968 vann han tre utforrenn i verdscupen i alpine greiner; fyrst i Wengen, så i Kitzbühel og til sist i Aspen i Colorado. Under vinterleikane i Grenoble vart han nummer åtte i storslalåm og ni i utfor.

Nenning la opp som aktiv alpinist i 1970.

## Kjelder
**Sportsboken*, aktuelle årgangar

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Gerhard Nenning|Gerhard Nenning]]» frå ,  den 14. desember 2014.*
Andreas Wenzel

**Andreas Wenzel** () er ein tidlegare alpin skirennar frå Planken i Liechtenstein som i 1980 vann verdscupen i alpine greiner og elles tok to OL-medaljar i storslalåm, samt tre VM-medaljar i to ulike øvingar i tida 1978-84. Også systrene hans, Hanni og Petra Wenzel, høyrde til verdseliten i alpin skiidrett i 1970- og 1980-åra.

## Aktiv
Vinteren 1978 vann Wenzel to storslalåmrenn i verdscupen i alpine greiner. Mellom dei to verdscupsigrane deltok han i VM i alpine greiner 1978 i Garmisch-Partenkirchen, der han fyrst tok sølvmedaljen i storslalåm bakom suverene Ingemar Stenmark og deretter vann kombinasjonsøvinga.

Wenzel vann ein ny sølvmedalje i storslalåm under Vinter-OL 1980 i Lake Placid, endå ein gong vart svenske Stenmark for sterk. Også i kombinasjonen kom Wenzel på andreplass, men sidan den øvinga ikkje stod på OL-programmet men gjaldt som VM-øving, reiste han frå Lake Placid med både ein OL-sølv og ein VM-sølv. Med tre rennsigrar i verdscupen i tre ulike greiner vinteren 1980 og jamt gode plasseringar elles, gjekk han heilt til topps i verdscupen i alpine greiner 1980.

Etter nokre litt svakare sesongar kom Wenzel tilbake i OL-sesongen 1984 med fire sigrar i verdscupen. Under dei olympiske leikane 1984 i Sarajevo vann han bronsemedaljen i storslalåm. 

Den 13. januar 1985 vann han kombinasjonen i Hahnenkamm-renna i Kitzbühel og tok sin 14. og siste siger i eit verdscuprenn. Seks av sigrane kom i kombinasjonsøvinga, fire i slalåm, to i storslalåm og ein i super-G. I alt stod han 47 gongar på pallen etter verdscuprenn.

## Kjelder

**Sportsboken*, aktuelle årgangar
----
**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Andreas Wenzel|Andreas Wenzel]]» frå ,  den 14. desember 2014.*  

## Bakgrunnsstoff
*
Billy Kidd

**William Winston Kidd**, kjend som **Billy Kidd,** () er ein USA-amerikansk tidlegare skirennar frå Stowe i Vermont som vart verdsmeister i den alpine kombinasjonen i 1970 og vann OL-sølv i slalåm under vinterleikane 1964 i Innsbruck.

## Aktiv
Kidd deltok i VM i alpine greiner 1962 i Chamonix og vart nummer åtte i slalåmrennet. To år seinare vann han sølvmedaljen i same greina under Vinter-OL 1964 i Innsbruck og kom på sjuandeplass i storslalåm. Med desse gode prestasjonane og gjennomført utforrenn vart han nummer tre i kombinasjonen og vart tildelt ein VM-bronse av Det internasjonale skiforbundet (FIS).

Under dei olympiske vinterleikane 1968 i Grenoble vart Kidd nummer fem i storslalåm. Ved VM i alpine greiner 1970 i Gherdëina vann han gullmedaljen i kombinasjonen, etter å ha teke bronsen i slalåm, kome på delt femteplass i utforrennet og vorte nummer 15 i storslalåm.

Kidd vann to slalåmrenn i verdscupen i alpine greiner, begge i heimlandet USA, i høvesvis 1968 og 1969. Han la opp som aktiv i 1970.

## Kjelder
* *Sportsboken*, aktuelle årgangar
Axis i ryggsøyla

**Axis**, **tappvirvelen** og tidlegare ***epistropheus*** (C2, andre halsvirvel) er den andre halsvirvelen i ryggsøyla. Ordet kjem frå latin *axis* som tydar «akse».

Den formar ein dreietapp som den fyrste halsvirvelen (atlas) kan rotera på.

Det mest karakteristiske trekket ved knokkelen er det sterke utskotet (*processus*), **dens axis**, som oppstår perpendikulært frå den øvre overflata av kroppen. I nokre juridiske hengingar kan dens axis brekke og punktere den forlenga ryggmargen (*medulla oblongata*) og føre til død.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Axis (anatomy)|Axis (anatomy)]]» frå ,  den 14. desember 2014.*
Osteoporose

**Osteoporose** («porøse knoklar», frå gresk: *οστούν/ostoun* «knokkel/bein» og *πόρος/poros* «pore»), oftast kalla **beinskjørheit**, er ein progressiv sjukdom i knoklane som er kjenneteikna av nedsett knokkelmasse og tettleik, samt auka risiko for knokkelbrot. Ved osteoporose er beintettleiken redusert, mikroarkitekturen i knoklane forvitrar, og mengden og variasjonen av protein i knoklane er endra. Verdsorganisasjonen for helse definerar osteoporose som beintettleik på 2,5 standardavvik eller meir under gjennomsnittleg knokkelmasse, som målt ved røntgenabsorptiometri (DXA); omgrepet «etablert osteoporose» inkluderer nærværet av patologisk fraktur. Sjukdomen kan klassifiserast som primær *type 1*, primær *type 2*, eller sekundær. Den forma for osteoporose som er vanlegast i kvinner etter menopause vert kalla primær *type 1* eller *postmenopausal osteoporose*, og har samanheng med auka østrogenproduksjon etter menopause. Primær *type 2* eller *senil osteoporose* oppstår etter fylte 75 år og finst hjå både kvinner og menn i forholdet 2:1. *Sekundær osteoporose* kan oppstå i alle aldrar og ramme både menn og kvinner i like stor grad; denne forma resulterer frå kroniske lidingar og sjukdom, eller langvarig bruk av medikament som til dømes glukokortikoidar, og vert då kalla for *steroid-* eller *[[glukokortikoidindusert osteoporose]]*.

Risikoen for osteoporotiske knokkelbrot kan reduserast med livsstilsendringar, samt medikament i dei med tidlegare knokkelbrot. Livsstilsendringar inkluderer diett, trening og fallførebygging. Ein amerikansk studie fann ikkje prov for at kalsium- og vitamin D-supplement kunne førebyggje knokkelbrot. Bifosfonat er nyttig for dei som har hatt tidlegare brot, men har minimal effekt hjå dei utan tidlegare brot.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Osteoporosis|Osteoporosis]]» frå ,  den 14. desember 2014.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* Fakta om osteoporose og osteoporotiske brudd
* Nasjonale faglige retningslinjer | Osteoporose 
* Helsebiblioteket: Beinskjørhet
Foreldingsfrist

**Foreldingsfrist** er ei avgrensing av kor lenge økonomiske krav og fordringar (i obligasjonsrett), straff eller straffeansvar (i strafferett). Ulike rettssystem og tilhøve har ulike fristar.

## Noreg
I den norske Straffeloven dekkjer 6te Kapitel, «Opphør av straff og andre rettsfølger», forelding innan strafferett.

Foreldringsfristane er i følgje §&nbsp;67:

* 2 år når den høgaste lovbestemte straffa er bøter eller fengsel inntil 1 år
* 5 år når den høgaste lovbestemte straffa er fengsel inntil 4 år
* 10 år når den høgaste lovbestemte straffa er fengsel inntil 10 år
* 15 år når  ein kan idømma fengsel inntil 15 år
* 25 år når ein kan idømma fengsel inntil 21 år 

Idømt straff som ikkje blir fullbyrda blir forelda ut frå kor lang tid straffa er idømt. Byrjinga av fristtida skjer når dommen om henne er rettskraftig. Straffa blir til dømes forelda etter 5 år for fengselsstraff i inntil 1 år, og etter 30 år for straff i meir enn 20 år. 

Den vanlege foreldingsfristen for fordringar er tre år. Nokre fordringar kan ha særskilde fristar, til  dømes 10 år for lån, fordringar ein har gjeve ut gjeldsbrev for, pensjonar og underhaldsbidrag. Foreldingsfristen for bankinnskot er minst 30 år  sidan siste endring på kontoen. Fristen kan utvidast om den som har ei fordring ikkje veit om, og ikkje kan ventast å ha, kunnskap om henne.

## Kjelder

*Hagstrøm, Viggo. «Foreldelse» (14. februar 2009), *Store norske leksikon*.
*Hagstrøm, Viggo. «Foreldelse av straffeansvar» (5. juli 2012), *Store norske leksikon*.
*Hagstrøm, Viggo. . «Foreldelse av idømt straff» (5. juli 2012), *Store norske leksikon*.
EU-domstolen

**EU-domstolen** eller *Den europeiske unions domstol* er det høgaste organet for den dømande makta i Den europeiske unionen. Han har sete i Luxembourg. Domstolen har fleire funksjonar. Han er ein forfatningsdomstol som har i oppgåve å tolka EU-lovgjevinga for å sikra at ho blir tolka likt i alle landa ho gjeld i. Vidare er han ein forvaltningsdomstol som kan prøva om EU-organ har gjort lovlege vedtak i enkeltsaker,
domstol for skilsdom og sivil domstol for privatpersonar, verksemder og organisasjonar som meiner rettane deira er krenka av ein EU-institusjon, eller at EU-vedtak som direkte gjeld dei er ugyldige.

## Organisasjon
EU-domstolen har ein dommar frå kvar medlemsstat, og er leia av ein president. I tillegg bistår ni generaladvokatar med å leggja fram upartiske forslag til saksavgjerder.

Domstolen er delt inn i to organ: *Domstolen* og *Underretten*. Eit tredje organ, *Personalretten* eller *Domstolen for personalsaker*, fungerte som ein særdomstol for personalsaker fram til avskipinga 1. september 2016. Rådet og EP kan oppretta fleire særdomstolar om det er nødvendig.

Domstolen blei oppretta i 1952 som domstolen for Det europeiske kol- og stålfellesskapet, EF-domstolen frå 1958. I samband med Lisboa-traktaten i 2009 bytta han namn til Den europeiske unions domstol, eller EU-domstolen.

## Sjå òg
*EFTA-domstolen

## Kjelder

*«General Presentation», curia.europa.eu
*EU og Lisboa-traktaten: Virkninger for Norge, *Europaportalen*, regjeringen.no
*«Domstolene i samfunnet», NOU 1999: 19
*«Kort om EU og EUs historie», *Europaportalen*, regjeringen.no


**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:en:Court of Justice of the European Union|Court of Justice of the European Union]]» frå ,  den 14. desember 2014.*  
 

## Bakgrunnsstoff

*
Trøyttleiksbrot

**Trøyttleiksbrot**, **utmattingsbrot** eller **stressfraktur** er eit trøyttleiksindusert knokkelbrot som skuldast residiverande stress over lengre tid. I staden for å bryte etter eit kraftig støyt, oppstår trøyttleiksbrota etter oppsamla trauma frå gjentekne *submaksimale* påkjenningar, som til dømes springing og hopping. Som følgje av dette er trøyttleiksfrakturar vanlege belastningskadar hjå atletar.

Trøyttleiksbrot kan skildrast som ørsmå sprekker eller «årringar» i knokkelen. Dei oppstår oftast i vektberande knoklar, som til dømes skinnebeinet, mellomfoten og båtbeina. Trøyttleiksbrot i lårbeinet, bekkenet og korsbeinet kan førekoma, men er sjeldan.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Stress fracture|Stress fracture]]» frå ,  den 14. desember 2014.*
Yacouba Isaac Zida

**Yacouba Isaac Zida** () er ein burkinsk offiser som ei kort tid var president for Burkina Faso etter at Blaise Compaoré blei avsett. Deretter blei han statsminister i overgangsregjeringa leia av Michel Kafando.

## Bakgrunn
Zida er fødd i Yako nord i landet. Han studerte engelsk ved Universitetet i Ouagadougou før han gjekk inn ved militærakademiet Georges Namoano de Pô. Han har også ein mastergrad i internasjonal leiing frå Université Lyon III. Han snakkar mossi (mòoré), dioula, fransk og engelsk flytande.

Militært har Zida oppnådd graden oberstløytnant. Han har hatt fleire utanlandske oppdrag, og verka mellom anna i fredsbevarande styrkar for SN i Den demokratiske republikken Kongo frå 2008 til 2009. Under president Blaise Compaoré var han nestkommanderande for tryggleikstyrkane til presidenten, Régiment de la Sécurité Présidentielle. Han mottok antiterrorismetrening frå den amerikanske hæren i 2012. 

## Oppreist
Då det braut ut store demonstrasjonar i Burkina Faso i oktober 2014, hadde Zida i oppgåve å verna presidentpalasset Kossayam i Ouagadougou. Han skal ha gått over til demonstrantane si side då han fekk ordre om å skyta på dei.

31. oktober gjekk president Compaoré av etter 27 år ved makta, og flykta frå landet. Militærleiaren Honoré Traoré annonserte kort tid etterpå at han skulle ta over makta. Same kveld gjekk Yacouba Isaac Zida gjekk ut og annonserte at han skulle leia ei overgangsregjering.  Zida hadde støtte frå fleire unge offiserar, og fekk snart det meste av hæren bak seg.

17. november 2014 blei den sivile diplomaten Michel Kafando vald til nytt statsoverhovud i overgangsregerjgina, og han blei teken i eid dagen etter. Zida blei så utnemnd til statsminister den 19. november. I tillegg til denne rolla fekk Zida også stillinga som forsvarminister i regjeringa utnemnd den 23. november.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Yacouba Isaac Zida|Yacouba Isaac Zida]]» frå , og «[[:fr:|Yacouba Isaac Zida]]» frå  den 15. desember 2014.*  
 
## Bakgrunnsstoff
*Burkina Faso Military Chief Says He Has Taken Over
Heksering

**Heksering** er ein ring som har oppstått naturleg i vegetasjon på grunn av ulike soppvekstar. Han kan vera ein ring av levande soppar, eller visast som eit sirkelforma dødt område i vegetasjonen.

Fleire soppartar kan danne hekseringar. Den vanlegaste årsaka er nelliksopp (*Marasmius oreades*). 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Heksering|Heksering]]» frå ,  den 15. desember 2014.*
Alpine greiner under Vinter-OL 1998

**Alpine greiner under Vinter-OL 1998** i Nagano vart avvikla ved to ulike skisenter. Utfor, super-G og kombinanasjonsøvingane fann stad i Hakuba, ei 40 kilmeter vest for Nagano, medan storslalåm og slalåm vart arrangert på skisenteret Shigakōgen ved byen Yamanouchi, vel 50 kilometer nordaust for Nagano. Dei ti tevlingane, fem kvar for både kvinner og menn, vart gjennomført i tida 10. - 21. februar 1998.

Katja Seizinger frå Tyskland vann to gullmedaljar og ein bronsemedalje og vart den kvinnelege forgrunnsfiguren mellom alpinistane, medan Hermann Maier frå Austerrike var den fremste mannlege utøvaren med sine to gullmedaljar.

## Menn
### Slalåm



Dato: 21. februar 
Start: 1890 m, mål: 1670 m
Høgdeskilnad: 220 m



### Storslalåm



Dato: 19. februar 
Start: 1969 moh, mål: 1630 moh
Høgdeskilnad: 439 m



### Super-G



Dato: 16. februar 
Start: 1490 m, mål: 840 m
Løypelengd: 2&nbsp;407 m, høgdeskilnad: 650 m



### Utfor



Dato: 13. februar 
Start: 1765 m, mål: 840 m
Løypelengd: 3&nbsp;289 m, høgdeskilnad: 925 m



### Kombinasjon



Dato: 10. februar (slalåm) 13. februar (utfor)
Start: 995 m, mål: 830 m
Høgdeskilnad: 165 m
Start: 1680 m, mål: 840 m
Løypelengd: 2&nbsp;886 m, høgdeskilnad: 840 m



## Kvinner
### Slalåm



Dato: 19. februar 
Start: 1870 m, mål: 1670 m
Høgdeskilnad: 200 m



### Storslalåm



Dato: 20. februar 
Start: 1923 m, mål: 1530 m
Høgdeskilnad: 393 m



### Super-G



Dato: 11. februar 
Start: 1486 m, mål: 899 m
Løypelengd: 2&nbsp;115 m, høgdeskilnad: 587 m



### Utfor



Dato: 16. februar
Start: 1590 m, mål: 899 m
Løypelengd: 2&nbsp;518 m, høgdeskilnad: 691 m



### Kombinasjon



Dato: 16. februar (utfor)17. februar (slalåm)
Start: 1590 m, mål: 899 m
Løypelengd: 2&nbsp;518 m, høgdeskilnad: 691 m
Start: 995 m, mål: 830 m
Høgdeskilnad: 165 m
Phil Mahre

**Philip Mahre**, kjend som **Phil Mahre**, () er ein USA-amerikansk tidlegare skirennar frå Yakima i delstaten Washington som vann verdscupen i alpine greiner både i 1981, 1982 og 1983, samt OL-gull i slalåm i 1984 og VM-gull i kombinasjon under vinterleikane 1980. Steve Mahre er tvillingbroren.

## Aktiv
Mahre vart nummer fem i storslalåm under vinterleikane 1976 i Innsbruck. Sesongen 1976/77 vann han ein verdscupsiger i kvar av dei to spesialgreinene, storslalåm og slalåm. I VM i alpine greiner 1978 kopierte han OL-plasseringa i storslalåm, og vart nummer åtte i slalåm.

Frå 1978-sesongen var Mahre i seks-sju sesongar ein av dei aller fremste skialpinistane i verda. Etter andreplass i verdscupen i alpine greiner 1978, vart han nummer tre i same både i 1979 og 1980. Deretter vann han verdscupen i tre år på rad; 1981, 1982 og 1983. Desse sesongane vart det avgjerande at Mahre var ein brukbar utforkøyrar og såleis sanka kombinasjonsigrar, noko konkurrenten Ingemar Stenmark frå Sverige ikkje gjorde.

Mahre tok sølvmedaljen i slalåm då Vinter-OL 1980 vart avvikla i heimlandet, svenske Stenmark vann rennet. Etter eit mislukka alpin-VM i 1982, lukkast Mahre under Vinter-OL 1984 i Sarajevo.  Med sluttida 1.39,40 vann han gullmedaljen i slalåm, sølvmedaljen gjekk til tvillingbroren Steve med tida 1.39,62.

Phil Mahre hadde vunne 27 renn i verdscupen då han og broren la opp ved sesongslutt i 1984. Han vann kombinasjonstevlingar elleve gongar, storslalåm ni gongar og slalåm sju gongar. 

## Kjelder
**Sportsboken*, aktuelle årgangar

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Phil Mahre|Phil Mahre]]» frå ,  den 15. desember 2014.*
Bojan Križaj

**Bojan Križaj** () er ein slovensk tidlegare skirennar frå Kranj som representerte Jugoslavia. Han fekk sølvmedaljen i slalåm i alpin-VM 1982 og vann FIS-pokalen som beste slalåmrennar i 1987-sesongen. Križaj vann åtte renn i verdscupen i tida 1980-87.

### Aktiv
Križaj VM-debuterte i 1974 og vart nummer 13 i slalåm. I desember 1977 fekk han si fyrste pallplassering i verdscupen i alpine greiner, med tredjeplass i slalåmrennet i Madonna di Campiglio.

Frå 1979-sesongen høyrde han med i verdseliten i både slalåm og storslalåm. Men han måtte vente til Lauberhornrenna i Wengen den 20. januar 1980 før han makta å tukte sin sterkaste konkurrent, svenske Ingemar Stenmark, som då vart slått med 17 hundredels sekund i slalåmtevlinga. Det var  fyrste gongen ein utøvar frå Jugoslavia sigra i eit renn i verdscupen i alpine greiner.

Under Vinter-OL 1980 i Lake Placid enda Križaj på fjerdeplassen i storslalåm, to hundredels sekund bakom bronsemedaljøren, austerrikaren Hans Enn. To år seinare tok han sølvmedaljen i slalåmrennet under VM i alpine greiner 1982 i Schladming, atter ein gong bakom Ingemar Stenmark. I storslalåm vart Križaj nummer sju. Under dei olympiske leikane 1984 i Sarajevo måtte han nøye seg med ein niandeplass i storslalåm.

I 1987-sesongen deltok Križaj berre i slalåm i verdscupen. I sju av dei ni slalåmrenna var han mellom dei fire beste, og med fem pallplassar, av dei to sigrar, vann han slalåmcupen i verdscupen i alpine greier 1987, alle dei andre greinene for menn vart vunne av sveitsaren Pirmin Zurbriggen.

Frå 1980 til 1987 vann Križaj åtte renn i verdscupen, alle i slalåm. Då han la opp i 1988 hadde han 33 gongar stått på pallen etter verdscuprenn.

## Kjelder
**Sportsboken*, aktuelle årgangar

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Bojan Križaj|Bojan Križaj]]» frå ,  den 15. desember 2014.*  
 
## Bakgrunnsstoff
*
Alpine greiner under Vinter-OL 1992

**Alpine greiner under Vinter-OL 1992** i Albertville vart avvikla i tida 9. - 22. februar 1992. Både menn og kvinner tevla i fem øvingar kvar. Kvinneøvingane vart avvikla i  Méribel. Med unnatak for slalåmrennet i Les Menuires, fann mennene sine tevlingar stad i Val-d'Isère.

## Menn
### Slalåm



Dato: 22. februar 
Start: 2070 moh, mål: 1850 moh
Løypelengd: 626 m, høgdeskilnad: 220 m



### Storslalåm



Dato: 18. februar
Start: 2220 moh, mål: 1836 moh
Løypelengd: 1135 m, høgdeskilnad: 384 m



### Super-G



Dato: 16. februar 
Start: 2371 moh, mål: 1836 moh
Løypelengd: 1650 m, høgdeskilnad: 535 m



### Utfor



Dato: 9. februar 
Start: 2809 moh, mål: 1836 moh
Løypelengd: 3048 m, høgdeskilnad: 973 m



### Kombinasjon



Dato: 10. februar (utfor)11. februar (slalåm)
Start: 2680 moh, mål: 1836 moh
Løypelengd: 2638 m, høgdeskilnad: 844 m
Start: 2040 moh, mål: 1836 moh
Høgdeskilnad: 204 m



## Kvinner
### Slalåm



Dato: 20. februar 
Start: 1620 moh, mål: 1432 moh
Løypelengd: 480 m, høgdeskilnad: 190 m



### Storslalåm



Dato: 19. februar 
Start: 1830 moh, mål: 1432 moh
Løypelengd: 1320 m, høgdeskilnad: 398 m



### Super-G



Dato: 18. februar 
Start: 1930 moh, mål: 1432 moh
Løypelengd: 1510 m, høgdeskilnad: 498 m



### Utfor



Dato: 15. februar
Start: 2260 moh, mål: 1432 moh
Løypelengd: 2770 m, høgdeskilnad: 828 m



### Kombinasjon



Dato: 12. februar (utfor)13. februar (slalåm)
Utforstart: 2080 moh, mål: 1432 moh
Løypelengd: 2200 m, høgdeskilnad: 648 m 
Slalåmstart: 1572 moh, mål: 1432 moh
Høgdeskilnad: 140 m



## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Olympische Winterspiele 1992/Ski Alpin|Olympische Winterspiele 1992/Ski Alpin]]» frå ,  den 16. desember 2014.*
Lågt blodtrykk

**Lågt blodtrykk** eller **hypotensjon** er ein tilstand med unormalt lågt blodtrykk i pulsårene i systemkretsløpet. Blodtrykk er definert som den krafta blodet ytar mot dei indre veggane i pulsårene når hjarta pumpar blod. Hypotensjon er generelt rekna som systolisk blodtrykk på mindre enn 90 mmHg eller diastolisk blodtrykk på mindre enn 60 mmHg. I praksis plar ein å rekne blodtrykket som lågt fyrst når symptom er tilstades.

Hypotensjon står i motsetnad til hypertensjon, som er ein tilstand med høgt blodtrykk. Det er ein fysiologisk tilstand, og vert ikkje rekna som ein sjukdom. Det er ofte tilknytt sjokk, men er ikkje naudsynleg ein indikasjon for dette.

For nokre menneske som trenar og er elles i toppform, så er lågt blodtrykk eit teikn på god helse. For andre kan lågt blodtrykk føre til ørske og uviting, og stundom alvorleg liding i det kardiovaskulære-, endokrine- eller nevrologiske systemet. Veldig lågt blodtrykk kan utmatte hjernen og andre vitale organ for oksygen, og føre til livstrugande sjokk.

## Symptom og sjukdomsteikn

Kardinalsymptoma for hypotensjon omfattar omtåke og ørske. Viss blodtrykket er lågt nok kan uviting og anfall førekoma.

Symptoma ved hypotensjon skuldast ofte dei føreliggjande årsakene til hypotensjon, heller enn sjølve effektane av tilstanden:

* brystsmerte
* andenaud
* hjarterytmeforstyrringar (uregelmessige)
* feber høgare enn 38.3 °C
* hovudverk
* stivleik i nakken
* kraftige smerter i øvre rygg
* hoste med slim
* langvarig diaré eller oppkast
* dyspepsi (dårleg melting)

* dysuri (smertefull urinering)
* biverknadar frå lækjemiddel
* akutte og livstrugande allergiske reaksjonar
* anfall
* uviting
* alvorleg utmatting
* mellombels tåkelagt syn
* bindevevssjukdom (Ehlers-Danlos’ syndrom)
* svart, tjøreaktig avføring

## Diagnose

For dei fleste vaksne er det helsemessig bra å ha eit blodtrykk kring 120/80 mmHg. 

Eit blodtrykksfall på så lite som 20 mmHg kan føre til forbigåande hypotensjon.

Evaluering av nevrokardiogen synkope vert utført med ein vippetest.

## Handsaming
Handsaminga av lågt blodtrykk er avhengig av årsaka. Kronisk hypotensjon er sjeldan meir enn eit symptom. Asymptomatisk hypotensjon i friske menneske krev oftast ikkje medisinsk handsaming. Tilsetting av elektrolyttar i dietten kan lindre symptoma ved mild hypotensjon. Ein morgondose med koffein kan òg vere effektivt. I milde tilfelle der personen fortsatt er responsiv, kan det vere nyttig å legge personen på ryggen og heve beina, slik at den venøse returen gjev meir blod til kritiske organ i brystkassen og hovudet. Trendelenburgs leie har vore mykje brukt gjennom historia, men er ikkje lenger tilrådd.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Hypotension|Hypotension]]» frå ,  den 16. desember 2014.*  
 
:*Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
Monika Kaserer

**Monika Kaserer** () er ein austerriksk tidlegare alpin skirennar frå Neukirchen am Großvenediger i forbundslandet Salzburg som var ein av dei beste kvinnelege alpinistane på 1970-talet. Ho vart nummer to i verdscupen i alpine greiner både i 1973 og 1974, og vann ein VM-medalje både i 1974 og 1978.

## Aktiv
Kaserer OL-debuterte under vinterleikane 1972 i Sapporo, der ein sjuandeplass i slalåm var hennar sterkaste prestasjon. Plasseringane i dei tre OL-øvingane gav henne fjerdeplassen i kombinasjon, ei VM-øving som ikkje stod på OL-programmet.

Mellom januar 1973 og februar 1977 vann Kaserer ti renn i verdscupen i alpine greiner, åtte av dei i spesialgreina storslalåm. Ho vart nummer to i verdscupen i alpine greiner 1973 og i 1974, begge gongane slått av landskvinna Annemarie Moser. Gjennom seks sesongar, 1972-77, var Kaserer ein av dei tre beste kvinnelege storslalåm-utøvarane i verda, men einast i 1973-sesongen gjekk ho heilt til topps i kampen om FIS-pokalen i storslalåm. Frå desember 1971 til januar 1978 stod ho i alt 42 gongar på pallen etter verdscuprenn.

I VM i alpine greiner 1974 i St. Moritz vart Kaserer nummer fire i utfor, fem i storslalåm og sju i slalåm. Samanlagt gav desse prestasjonane henne bronsemedaljen i kombinasjonen, få poeng etter gullvinnar Fabienne Serrat frå Frankrike, og sølvvinnar Hanni Wenzel frå Liechtenstein.

Kaserer kom på sjetteplass i storslalåm då Vinter-OL 1976 vart avvikla i hennar heimland, i utfor vart ho nummer ni i Innsbruck-leikane To år seinare, under VM i alpine greiner 1978 i Garmisch-Partenkirchen, tok ho bronsemedaljen i slalåm. Ho var einast fire hundredels sekund bakom sølvvinnar Pamela Behr. Kaserer si landskvinne, Lea Sölkner, vann gullmedaljen.

Etter eit par sesongar der ho ikkje makta kjempe om dei gjævaste plasseringane, la Kaserer opp i 1980.

## Kjelder
**Sportsboken*, aktuelle årgangar

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Monika Kaserer|Monika Kaserer]]» frå ,  den 16. desember 2014.*
Isabelle Mir

**Isabelle Mir** () er ein fransk tidlegare skirennar frå Saint-Lary-Soulan i departementet Hautes-Pyrénées som vart nummer to i verdscupen i alpine greiner 1968, og vann sølvmedaljen i utfor både under Vinter-OL 1968 og alpin-VM 1970.

## Aktiv
Mir fekk sitt gjennombrot då ho vann eit verdscuprenn i utfor i mars 1967 i USA. Fram til mars 1971 vann ho i alt ni renn i verdscupen, alle i utfor, unnateke det siste som var eit storslalåmrenn. I 1968 kom ho på andreplass i verdscupen i alpine greiner, einast kanadiske Nancy Greene sanka fleire poeng. Mir vann same sesongen ein verdscup-pokal i utfor, delt med Olga Pall frå Austerrike. To år, i 1970, tok ho ein ein ny FIS-pokal i utfor, med god margin til landskvinna Annie Famose. 

Under Vinter-OL 1968 i Grenoble tok Mir sølvmedaljen i utforrennet, Olga Pall vann gullet. Mir vart elles nummer fem i slalåm og seks i storslalåm. To år seinare, under VM i alpine greiner 1970 i Gherdëina enda Mir endå ein gong opp med eit utfor-sølv, slått av sveitsiske Annerösli Zryd med nøyaktig eit halvt sekund.

I 1972 vart Mir nummer fire i OL-utforen under vinterleikane 1972 i Sapporo, nesten eit heilt sekund bakom bronsevinnaren. 

Etter 1973-sesongen la ho opp som aktiv alpinist.

## Kjelder
**Sportsboken*, aktuelle årgangar

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Isabelle Mir|Isabelle Mir]]» frå ,  den 16. desember 2014.*
Barbi Henneberger

**Barbi Henneberger**, eigentleg **Barbara-Maria Henneberger**, () var ein tysk alpin skirennar frå Oberstaufen i Bayern som vann OL-bronsen i slalåm i 1960 og VM-bronsen i kombinasjon 1960, begge medaljane tok ho under vinterleikane i Squaw Valley.

## Aktiv
Henneberger deltok i alle øvingane under dei olympiske vinterleikane 1960 i Squaw Valley. Her gjorde ho det best i slalåm, der ho tok bronsemedaljen, men var nærare sju sekund bakom gullmedaljevinnaren, Anne Heggtveit frå Canada. For dei samla resultata i olympiaden vann Henneberger VM-bronse i kombinasjon, ei øving som ikkje stod på OL-programmet.

Ved VM i alpine greiner 1962 i franske Chamonix enda Henneberger på fjerdeplassen i utfor, ni hundredels sekund bakom bronsevinnaren, og vart nummer fem i slalåm og 13 i storslalåm. Med desse prestasjonane enda ho på fjerdeplassen i kombinasjonen.

Under Vinter-OL 1964 i Innsbruck vart Henneberger nummer fem, sju og ti i høvesvis utfor, storslalåm og slalåm. I VM-kombinasjonen gav det henne ein femteplass.

Vel to månader etter leikane i Innsbruck omkom Henneberger i eit snøskred i Val Selin nær St. Moritz under filminnspeling. Også den USA-amerikanske alpinisten Buddy Werner omkom i skredet. 

## Kjelder
**Sportsboken*, aktuelle årgangar

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Barbara Henneberger|Barbara Henneberger]]» frå ,  den 16. desember 2014.*
Mirl Buchner

**Annemarie Buchner-Fischer**, kjend som **Mirl Buchner**, () var ein tysk skirennar frå Ettal i Bayern som vann medaljar i alle dei tre alpine greinene under vinterleikane 1952 i Oslo.

## Aktiv
Buchner deltok i dei olympiske vinterleikane i Oslo i 1952 og tok medalje i alle øvingane. Etter å ha teke bronsemdaljen i storslalåm på Norefjell, kom ho på andreplass i utfor, ni tidels sekund bakom Trude Jochum-Beiser frå Austerrike. Sidan sikra ho seg i Rødkleiva ein bronsemedalje også i slalåm.

Under VM i alpine greiner 1954 i svenske Åre vart ho nummer fire i storslalåm, og nummer 14 i utfor. Tidlegare i same sesongen vann ho storslalåm-tevlinga i Hahnenkamm-renna i Kitzbühel i Austerrike.

## Kjelder
* 

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Mirl Buchner|Mirl Buchner]]» frå ,  den 16. desember 2014.*
Anand Sáhib

**Anand Sáhib** er ei bøn skriven av guru Amar Das, som var den tredje guruen i sikhismen. Ordet «anand» betyr 'komplett lykke' og det blir sagt at den som ber denne bøna kvar morgon med innleving, merksemd og forståing vil få lykke og fred i sinnet. Anand Sáhib er ein del av dei daglege bønene i sikhismen som også blir kalla nitnem.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Anand Sahib|Anand Sahib]]» frå ,  den 17. desember 2014.*
Qawwali

**Qawwali** eller **qawali** er ein religiøs musikktype frå Sør-Asia knytt til sufismen. Han blir framført av ein songar akkompagnert av ei gruppe musikarar, og inneheld gjerne lovprisingar til Gud, profeten Muhammad og andre religiøse leiarar. 

Qawwalimusikk oppstod rundt sufiskrin, og blir framleis framført på slike stader. Med grunnlag i samatradisjonen frå persisk sufisme blei han særleg utvikla av den indiske Chishthi-brorskapen frå 1200-talet. Sufihelgenen Amir Khusro (1253–1325) er ofte omtalt som far til qawwali.
Musikken er i dag særleg utbreidd i områda Punjab og Sindh i Pakistan, Nord-India og Hyderabad i India og i Chittagong og Sylhet i Bangladesh.

Musikken blir framført av små ensemble som består av ein hovudsongar og ei gruppe musikarar som omfattar ein eller to akkompagnerande songarar. Tradisjonelle musikkinstrument brukt til qawwali er perkusjonsinstrument som tabla, dholak, ghara og khartal, strengeinstrument som sarangi, sarod, santur eller rabab, og tangentinstrument som harmonium. Instrumentbruken er ikkje avgrensa til dei tradisjonelle typane, og ein kan også framføra qawwali med instrument som keyboard, saksofon, fiolin og så bortetter. Rytmisk klapping er også ein viktig del av akkompagnementet.

Nokre kjende qawwalisongarar er Nusrat Fateh Ali Khan, som gjennom konsertar og musikalsk samarbeid blei verdskjend, Sabri-brørne,  Aziz Mian og Rahat Fateh Ali Khan. Tradisjonelt framførte ikkje kvinner denne typen musikk, men i nyare tid er Abida Parveen blitt ein respektert qawwalisongar.

## Kjelder

*Vogt, Kari. «Qawwali»  (14. februar 2009), *Store norske leksikon*.
*«Instruments of Qawwali» , qawwalionline.com
*«About qawali» , qawwalionline.com

## Bakgrunnsstoff
XMM-Newton

**XMM-Newton** (stutt for **X-ray Multimirror Mission-Newton**) er eit ESA-romteleskop som observerer i røntgenstrålingsområdet, mellom 0,1 og 10 keV. Det vart skote opp 10. desember 1999 frå Korou i Fransk Guyana.

Mellom dei vitskaplege måla til XMM-Newton er å forstå den diffuse røntgenstrålingsbakgrunnen, kartleggja gassen i galaksehopar som sender ut røntgenstråling og gjera spektrale undersøkingar av supernovarestar i nærliggjande galaksar.

## Kjelder
* Om XMM-Newton hjå NSSDC
Respirasjon (fleirtyding)

**Respirasjon** kan visa til:
## Biologi
* celleanding, prosessen der næringsstoff vert omdanna til nyttig energi i ei celle
** anaerob respirasjon, celleanding ved mangel på oksygen
* respirasjon, transport av oksygen og karbondioksid mellom celler og det ytre miljøet
** respirasjonssystem, det anatomiske systemet i organismen som bidreg i respirasjon
** anding, pusting, veksling av luft eller vatn mellom respirasjonsorgana
** kunstig andedrag, simulert anding som gjev kroppen dei gassutvekslingane den treng gjennom pulmonal ventilasjon, ekstern anding og intern anding
** Cheyne-Stokes' respirasjon, eit unormalt andingsmønster karakterisert av aukande djupare og snøggare anding, følgd av ei gradvis minsking

## Økologi
* rotrespirasjon, veksling av gassar mellom planterøter og atmosfæren
* fotorespirasjon, lysanding, forbruk av oksygen og produksjon av CO2
Venera 1

**Venera 1** var ein sovjetisk romsonde. Han vart skoten opp 12. februar 1961 og var den fyrste romsonden til å passera Venus. Men innan romsonden passerte Venus 19. mai 1961, hadde ein mist kontakt med han.

## Kjelder
* Om Venera 1  hjå NSSDC
Venera 2

**Venera 2** var ein sovjetisk romsonde til Venus. Han vart skoten opp 12. november 1965. Romsondesystemet verka ikkje lenger då sonden passerte Venus den 27. februar 1966 ved ein avstand på 24 000 km. Romsonden returnerte difor ingen data derifrå.

## Kjelder
* Om Venera 2  hjå NSSDC
Alpine greiner under Vinter-OL 1988

**Alpine greiner under Vinter-OL 1988** i Calgary vart avvikla i tida 15. - 27. februar 1988 ved skisenteret Nakiska, kring 75 kilometer vest for Calgary. Både menn og kvinner tevla i fem øvingar kvar. Super-G-øvinga kom inn på OL-programmet for aller fyrste gong, medan kombinasjonen var tilbake som OL-øving for dyrste gong på 40 år. 

Vreni Schneider frå Sveits og Alberto Tomba frå Italia vann kvar sine to gullmedaljar, begge i øvingane storslalåm og slalåm.

## Menn
### Slalåm



Dato: 27. februar
Start: 2074 moh, mål: 1876 moh
Løypelengd: 530 m, høgdeskilnad: 198 m



### Storslalåm



Dato: 25. februar 
Start: 2243 moh, mål: 1874 moh
Løypelengd: 1175 m, høgdeskilnad: 369 m



### Super-G



Dato: 21. februar
Start: 2179 moh, mål: 1532 moh
Løypelengd: 2377 m, høgdeskilnad: 647 m



### Utfor



Dato: 15. februar 
Start: 2412 moh, mål: 1538 moh
Løypelengd: 3147 m, høgdeskilnad: 874 m



### Kombinasjon



Dato: 16. februar (utfor)/17. februar (slalåm)
Utforløype
Start: 2342 moh, mål: 1538 moh
Løypelengd: 2967 m, høgdeskilnad: 804 m
Slalåmløype
Start: 2051 moh, mål: 1875 moh
Høgdeskilnad: 176 m



## Kvinner
### Slalåm



Dato: 26. februar
Start: 2060 moh, mål: 1880 moh
Løypelengd: 550 m, høgdeskilnad: 180 m



### Storslalåm



Dato: 24. februar
Start: 2205 moh, mål: 1880 moh
Løypelengd: 839 m, høgdeskilnad: 325 m



### Super-G



Dato: 22. februar
Start: 2039 moh, mål: 1532 moh
Løypelengd: 1943 m, høgdeskilnad: 507 m



### Utfor



Dato: 19. februar
Start: 2179 moh, mål: 1532 moh
Løypelengd: 2238 m, høgdeskilnad: 647 m



### Kombinasjon



Dato: 20. februar (utfor)21. februar (slalåm)
Utforløypa
Start: 2108 moh, mål: 1532 moh
Løypelengd: 2054 m, høgdeskilnad: 576 m
Slalåmløypa
Start: 2024 moh, mål: 1880 moh
Høgdeskilnad: 144 m


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Olympische Winterspiele 1988/Ski Alpin|Olympische Winterspiele 1988/Ski Alpin]]» frå ,  den 17. desember 2014.*
Blanca Fernández Ochoa

**Blanca Fernández Ochoa** () var ein spansk alpin skirennar frå Madrid som vann bronsemedaljen i slalåm under Vinter-OL 1992. Alpinisten Francisco Fernández Ochoa var bror hennar.

## Karriere
Fernández Ochoa debuterte i verdscupen i 1981-sesongen. Ho tok sin fyrste verdscupsiger då ho i mars 1985 vann eit storslalåmrenn i Vail i USA. Sidan vann ho tre verdscuprenn i slalåm, det siste den 1. desember 1991. Til saman 20 gongar kleiv ho på sigerspallen etter renn i verdscupen, nesten alle i slalåm eller storslalåm.

Frå midt på 1980-talet til ho la opp høyrde ho til verdseliten i både slalåm og storslalåm, men klarde sjeldan å blande seg inn i medaljekampen i dei store meisterskapane. Ho vart nummer seks i storslalåm i Vinter-OL 1984 i Sarajevo, og nummer ni i same greine i Bormio-VM 1985. I 1987 kom ho på femteplassen både i slalåm og storslalåm under VM i alpine greiner 1987 i Crans-Montana, same plasseringa fekk ho i slalåm under vinterleikane 1988 i Calgary.
 
I VM i alpine greiner 1989 i Vail i delstaten Colorado vart Fernández Ochoa nummer fire i slalåm og åtte i storslalåm. Under dei olympiske vinterleikane 1992 i Albertville tok ho  bronsemedaljen i slalåm, Petra Kronberger frå Austerrike vann gullet og Annelise Coberger frå New Zealand bronsen. Medaljen var den andre og hittil (2014) siste olympiske alpin-medaljen til Spania, broren tok den fyrste i 1972.

Blanca Fernández Ochoa la opp som alpinist etter OL-sesongen 1992.

## Kjelder
**Sportsboken*, aktuelle årgangar

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Blanca Fernández Ochoa|Blanca Fernández Ochoa]]» frå ,  den 17. desember 2014.*
Marina Kiehl

**Marina Kiehl** () er ein tysk tidlegare alpin skirennar frå München som vart olympisk meister i utfor under vinterleikane 1988 i Calgary.

### Aktiv
Under Vinter-OL 1984 i Sarajevo vart Kiehl nummer fem i storslalåm og kom på delt sjetteplass i utforrennet. Også i VM i alpine greiner 1985 i Bormio vart ho nummer fem i storslalåm. I alpin-VM 1987 i Crans-Montana enda ho på fjerdeplassen i utfor og sjetteplassen i storslalåm.

Kiehl vann sju renn i verdscupen frå mars 1984 til mars 1987, seks av sigrane kom i super-G. I 1985-sesongen gjekk ho til topps i storslalåmgreina av verdscupen i alpine greiner, trass i at ho vann berre eitt storslalåmrenn. Sesongen etter vann ho super-G-greina i verdscupen.

Høgdepunktet for Kiehl kom under dei olympiske vinterleikane 1988 i Calgary, der ho  overraskande tok gullmedaljen i utfor, med stor margin til dei andre medaljørane, sveitsiske Brigitte Oertli og Karen Percy frå Canada.

Kiehl la bort konkurranseskia etter OL-sesongen 1988, 23 år gammal.

## Kjelder
**Sportsboken*, aktuelle årgangar

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Marina Kiehl|Marina Kiehl]]» frå ,  den 17. desember 2014.*