open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Torvald Tu

**Torvald Tu** () var ein norsk diktar og forfattar, frå Tu i Klepp kommune på Jæren. Han skreiv på nynorsk, men med mange innslag av jærsk talemål. 

Han gav ut 56 bøker i tida frå 1914 til han døydde. Torvald Tu skreiv både eventyr, småstubbar, dikt, skodespel og romanar. 

## Verkliste
* *Storbrekkmyri*, spelstykke, 1914
* *Blomar frå heid*, dikt, 1915
* *Strengjer som syng*, dikt, 1919
* *I godluna*, stubbar, 1920
* *Ung vilje*, spelstykke, 1920
* *Lystig lag*, stubbar, 1921
* *Lukkedraumen*, fortelljng, 1922
* *Lynglandet*, dikt, 1922
* *Like born leikar best*, spelstykke, 1923
* *Kvinnfolkhjarta*, spelstykke, 1923
* *Små stevleikar*, sketsjar 1923
* *Tu-låttar*, stubbar og dikt, 1923
* *Høg himmel*, forteljing, 1924
* *Ane Gurine*, skodespel, 1924
* *Friar-sjau*, spelstykke, 1925
* *Kjærleiksvegen*, roman, 1925
* *Fint fylgje*, stubbar, 1926
* *Kjærlege par*, folkespel, 1926
* *Giftande gjenta*, lystspel, 1927
* *Kjærleik på Lykteland*, lystspel, 1927
* *Signe Solmøy*, eventyr, 1927
* *Mormor-kista*, eventyr, 1928
* *Eld i hjartekrå*, folkekomedie 1928
* *Kjærleiken par*, spøk i to akter, 1929
* *Brudgomen ventar*, fortelling, 1929
* *Hugnadsstunder*, jærstubbar og jærdikt, 1930
* *Den framande, spelstykke*, 1930
* *Sylva Silkeving*, eventyr, 1931
* *Hagen min*, dikt, 1931
* *Æra dei unge*, folkespøk 1931
* *Gro*, dramatisk dikt, 1932
* *Fart i friinga*, folkekomedie, 1933
* *Frå hei og hol*, sogor, 1933
* *Gift deg*, folkekomedie, 1935
* *Våren og hausten*, dikt og forteljingar, 1935
* *Seinsumar*, spelstykke, 1937
* *Velsigning*, ei soge i song, 1937
* *Det lyser etter vegen*, dikt, 1940
* *Jærdikt*, 1943
* *Men størst er kjærleiken*, spel, 1943
* *Trygve Johannes*, roman, 1943
* *Vona og livet*, roman, 1943
* *Gullfuglen og andre eventyr*, 1944
* *Trollmeisteren*, eventyrsoge, 1945
* *Glade sinn*, hugnadssogor, 1947
* *Gode vener*, sketsjar, 1947
* *Bondestanden er meg kjær*, høyrespel, 1948
* *Ei hending i mørke*, høyrespel, 1948
* *For fjåge folk*, nye jærstubbar, 1950
* *Rosemøy og Gråpus*, 1950
* *Hjå dei gamle*, folkeleg idyll, 1951
* *Med eventyrskreppa*, nye eventyr, 1952
* *Gjennom grindane*, 1953
* *Pusekattboka*, versesett forteljing 
* *Pinn-Ola og andre*, 1954
* *Nye norske eventyr*, 1955

## Bakgrunnsstoff
* Bøker av Torvald Tu digitalisert hjå Nasjonalbiblioteket,
* Jan Olav Gatland: «Torvald Tu» i Norsk Biografisk Leksikon
* Jan Olav Gatland (2008): *Torvald Tu. Eit diktarliv*. Oslo: Samlaget, ISBN 978-82-521-7212-6.
A

**A** (**a**) er den fyrste bokstaven i det latinske, eigentleg romerske, og i det kyrilliske alfabetet.
Det er òg første bokstaven i det greske alfabetet (A, α) som ligg til grunn for det latinske, og i det fønikiske som det greske stammer frå. I den opphavlege biletskrifta har teiknet vore eit kuhovud med horn. I semittiske språk viser bokstaven til ein ustemt strupelyd som dannast ved at stemmebanda vert pressa saman og så blir sprengt frå kvarandre. Bokstaven heiter 'alif på arabisk og 'alef på hebraisk (' syner til strupelyden). På gresk heiter han alfa. Gresk har ikkje noko slik strupelyd, og der fekk teiknet lydverdien a. Dei semittiske alfabeta har ingen teikn for vokalar. I dei eldste greske innskriftene er teikne ein liggande A. Etruskarane tok opp det greske alfabetet og kalla bokstaven a. Frå dei kjem bokstaven og namnet til romarane, og frå dei gjennom fleire mellomledd til oss.

I den eldre runerekka var han det 4., i den yngre det 10., teiknet. A viser på norsk den mest opne av vokalane. Bokstaven A vert nytta i mange teikn- og forkortingssystem.

## Versalen «A» kan stå for:

* nasjonalitetsmerke på bilar frå og føre postnummer i Austerrike
* måleeininga for elektrisk straum (ampere) i SI-systemet
* symbol for nukleontal (massetal), talet på nukleonar i ein atomkjerne. Vert skriven i kursiv: *A*.
* Tonen A, ein note i musikken, ein einstroken A vert også kalla kammertone 
* eit vitamin
* beste karakteren i høgare utdanning i Noreg
* kortet «ess» i kortspel (engelsk *«Ace»*)
* forkorting for *anno*, 'i året'
* På tyske bilskilt: Augsburg
* På norske bilskilt frå før 1971: Oslo
* på eit ur står A for retning. Det er ei forkorting for fransk *avancer*, som tyder «gå framover». Det syner kva retning reguleringshaka eller pendelen skal stillast for å få uret til å gå raskare.
* forkorting for flytypen Airbus.
* på romerske myntar forkorting for *[[Augustus]]*.
* musikkalbumet *[[A av Jethro Tull|A]]* av Jethro Tull.

## Minuskelen «a» kan stå for:

* prefikset *atto-*, ein trilliondel, (=10−18) i SI-systemet
* flateeinga ar, lik 100 m²
* fransk preposisjon (à) som tyder til, opp, på eller for. På norsk vert det nytta i ein del franske uttrykk, til dømes à la carte, à jour, à la mode. I omtale av omtrentlege tal 2 à 3 dagar, 10 à 12 timar. Det vert òg nytta som handelsuttrykk, med tydinga til: 2&nbsp;kg à kr 5,00.
* gresk preposisjon som tyder ikkje- eller u-, døme afasi, atypisk. Framfor vokal vert an- brukt, døme analfabet, anarki
* italiensk preposisjon som tyder i, på, til, med, ved
* om igjen (ã, ãã, a eller aa), frå gresk *ana*. Brukt mellom anna i reseptar for å oppgje «like mykje av kvart»
* a eller ab tyder av eller frå. 
* à tyder til, for eller på. 
* a- vert nytta som ein nektande partikkel som forstaving i framandord, til dømes atypisk. Føre vokalar vert forma an- nytta, til dømes analfabet.

## Historie

Truleg var A opphavleg eit piktogram av eit oksehovud i egyptiske hieroglyfar eller det proto-semittiske alfabetet, som gjennom dei fønikiske og greske alfabeta kom med i det noverande latinske alfabetet.

## Typografi
Filmen Blücher

***Blücher*** er ein norsk spelefilm frå 1988. Filmen handlar om to nordsjødykkarar som planlegg å utforska vraket av det tyske krigsskipet «Blücher» i Oslofjorden. Jakta på skjulte løyndomar leier til dramatiske hendingar og situasjonar. Oddvar Bull Tuhus regisserte filmen. Skodespelarane i filmen er mellom anna: Frank Krog, Hege Schøyen og Helge Jordal. 

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
Pascal

**Pascal** (teikn **Pa**) er SI-eininga for trykk og mekanisk spenning. Det svarar til ein newton pr. kvadratmeter. Eininga er namngitt etter Blaise Pascal, ein framståande fransk matematikar, fysikar og filosof.

; 1 Pa
: = 1 N/m² = 1 (kg·m/s²)/m² = 1 kg/m·s²
: = 0,01 millibar
: = 0,00001 bar

I meteorologi har millibar vore bruka for lufttrykk. Ved introduksjonen av SI-eininga føretrekte mange meteorologar å halde på den same storleiksordenen som dei var vane med. Dermed er det vanleg å nytte forstavinga *hekto* i staden for *kilo*.

; 1 hectopascal (hPa) : = 100 Pa = 1 mbar
; 1 kilopascal (kPa) : = 1000 Pa = 10 hPa

I det tidlegare sovjetiske mts-systemet er eininga pieze, som svarar til ein kilopascal.

Standard atmosfæretrykk er 101&nbsp;325 Pa = 101,325 kPa = 1013,25 hPa = 1013,25 mbar. 

Den same eininga blir nytta til å måle stress, Youngs modul og tensil styrke.

## Døme på verdiar (omtrentlege)

(Sjå SI-forstavingar for hjelp om einingane.)

&sup1;på Jordas overflate
Der gudene er døde

***Der gudene er døde*** er ein norsk spelefilm frå 1993, skriven og regissert av Vibeke Løkkeberg, som òg har hovudrolla. Som mor til ein halvt serbisk gut tek ho seg inn i den jugoslaviske krigssona.

Filmen er blitt kalla ein «antikrigsfilm» av litteraturvitaren Wenche Larsen.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
Familien på Borgan

***Familien på Borgan*** er ein norsk spelefilm frå 1939. Filmen er skriven og regissert av Helge Lunde. 

Filmen tek for seg familielivet til godseigaren på Borgan og bror hans, som er grosserar i byen. Godseigaren har lenge hatt eit utanomekteskapeleg forhold til fru Berg, enkjekona til gardstyraren hans, og er i løyndom far til dotter hennar, Anne. Dottera er hemmeleg trulova med Knut, son av grosserar Borgan, som studerer landbruk. Kona og døtrene til grosseraren er opptekne av fest og luksus, og ønskjer livet av godseigaren slik at dei kan arva han. 

Då dei får høyra at godseigaren er dødssjuk dreg dei til Borgan for å krevja arva. Men sjukdommen er berre ei løgn for å lura dei dit medan godseigaren giftar seg med fru Berg og erklærer seg som far til Anne, som blir den rettmessige arvingen hans, og Knut giftar seg med Anne.

## Bakgrunnsstoff
* Familien på Borgan (1939) , Filmbasen.no
* 

## Kjelder

* Familien på Borgan (1939) , Filmbasen.no
Fiskerlivets farer

***Fiskerlivets farer*** er ein norsk film laga ei gong i tidsrommet 1906–1908. Filmen er rekna å vera den fyrste dramatiske fiksjonsfilmen i Noreg. Filmen er i tillegg rekna å vera den fyrste spira til norsk spelefilmproduksjon. I nyare tid ville filmen vorte klassifisert som ein kortfilm. 

Ein alternativ tittel er *Et drama på havet*. Filmen var ein stumfilm i svart/kvitt. Originalfilmen er ikkje teken vare på. I 1954 vart filmen spela inn på nytt. Kinodirektøren i Oslo, Kristoffer Aamodt, var ein hovudmann i innspelinga. Aamodt spela den eine rolla i rekonstruksjonen. Regissøren Edith Carlmar spela den andre. 

Truleg vart originalfilmen laga mellom 1906 og 1908. Mange tider vert det oppgjeve at filmen vart laga ferdig i 1907. Andre kjelder oppgjev at filminga fann stad ein sumardag i 1908 med speglblankt hav i hamneområdet Frognerkilen i Oslo.

## Handling
Handlinga er melodramatisk, som i mange filmar frå pionertida innan film. Ein fiskar og sonen legg ut på sjøen for å fiska. Mora står att på land. Etter ei stund ser mora (Alma Lund) at sonen (Henry Hagerup) fell ut av båten og druknar. Foreldra syrgjer etterpå over den døde sonen. 

* Fotograf og regissør: Julius Jaenzon (svensk)
* Produsent: Hugo Hermansen
* Filmen varar om lag 6 minutt

## Bakgrunnsstoff
*
B

**B (b)** er den andre bokstaven i det latinske alfabetet. Til liks med dei kyrilliske bokstavane be (Б) og ve (В) har han opphav i den greske bokstaven beta (Β).

B er ein leppelyd. Det semittiske namnet på bokstaven tyder 'hus' (hebraisk *beth*, jamfør *Betlehem* som tyder 'brødhus'). I den opphavlege biletskrifta har teiknet vore eit riss av eit hus. Grekarane omdanna namnet til betâ. Etruskarane og etter dei romarane kalla bokstaven be. I fleire språk (spansk, russisk, nygresk) kan bokstaven vise til anten ein bilabial (b) eller ein labiodental (ein mellomting mellom norsk b og v). I den eldre runerekka var B det 18. teiknet. I den yngre runerekka var B det 13. Den greske bokstaven beta har saman med den føregåande alfa gjeve namn til alfabetet.

## Versalen 'B' kan stå for:

* nasjonalitetsmerke på bilar frå Belgia
* det kjemiske symbolet for grunnstoffet bor
* symbol for bel, eininga for effektforhold, sjå desibel.
* tonen B
* ein blodtype
* informasjonseininga byte (eller **oktett**) i datavitskapen
* eit vitamin
* den nest beste karakteren i høgare utdanning
* Programmeringsspråket B
* På tyske bilskilt: Berlin
* På austerrikske bilskilt: Bregenz
* På rumenske bilskilt: Bucuresti
* På norske biskilt frå før 1971: Østfold
* På islandske bilskilt frå før 1989:Barðastrandarsýsla
* På spanske bilskilt frå før 2000: Barcelona
* på mynter kan B stå for at dei er prega på eit det andre utmyntingsstaden til eit land (til dømes Hannover, Rouen).

## Minuskelen 'b' kan stå for:
* informasjonseininga bit i datavitskapen
* symbol for arealeininga barn
* forkorting for *beatus*, som tyder «salig». I latinske innskrifter er det forkorting for *bonus* i tydinga «god» eller *bene* i tydinga «godt».
* ♭, i musikken teikn for senking med eit halvt tonetrinn.

## Kjelder
*
Anders Fogh Rasmussen

**Anders Fogh Rasmussen** () er ein dansk politikar frå Ginnerup i Danmark. Han har mellom anna vore leiar for Venstre, statsminister i Danmark og generalsekretær for NATO.

## Karriere
Rasmussen var leiar for Liberal Ungdom 1970–1972 og Venstres Ungdom 1974–1976, og har hatt fleire styreverv i det danske næringslivet. 

I perioden mellom 10. september 1987 og 18. desember 1990 var han skatteminister i Danmark, og frå 18. desember 1990 til 19. november 1992 var han skatteminister og økonomiminister.

Han var formann for partiet Venstre, og var statsminister i Danmark mellom 27. november 2001 og 5. april 2009. Han er dermed den lengst sitjande statsministeren frå Venstre og den einaste som har sete kontinuerleg i tre valperiodar. 

Rasmussen vart utnemnd til generalsekretær i NATO den 4. april 2009. Kort tid etter utnemninga trekte han seg som statsminister i Danmark, følgeleg vart  statsministerposten gjeven til den dåverande nestleiaren i Venstre Lars Løkke Rasmussen. Rasmussen var generalsekretær i NATO frå 1. august 2009 til 1. oktober 2014.

## Bibliografi
* *Opgør med skattesystemet* (1979)
* *Kampen om boligen* (1982)
* *Fra Socialstat til Minimalstat* (1993)

### Som medforfattar
* *Den truede velstand* (1980)
* *Slaget om landsbyen* (1981)
* *Liberal Ungdom gennem 75 år* (1983)
* *Handelen år 2000* (1985) 
* *Bolig og økonomi* (1987) 
* *Danmark år 2000* (1987)
* *Arbejdslyst og velfærd – en umulig cocktail?* (1993)

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Wilhelm Röntgen

**Wilhelm Conrad Röntgen** () var ein tysk fysikar og vitskapsmann. Han arbeidde ved universitet i Würzburg, og oppdaga det som etter han har vorte kjent som røntgenstråler. Röntgen fekk den første Nobelprisen i fysikk i 1901.

Röntgen studerte på Eidgenössische Technische Hochschule i Zürich, og tok doktorgrad i 1869. I 1875 vart han professor i fysikk i Hohenheim, frå 1876 i Strasbourg, frå 1879 i Gießen, frå 1888 i Würzburg og til slutt frå 1900 til 1920 i München.

Röntgen arbeidde innan felta krystallografi, termodynamikk og elektrodynamikk.

Medan Röntgen eksperimenterte med elektrisitet, oppdaga han den 8. november 1895 ei ny form for stråling. Denne strålinga kalla han *X-stråling*, av di ho til då hadde vore ukjend. På mange språk vert denne nemninga framleis nytta (til dømes heiter det *X-ray* på engelsk), og Röntgen sjølv ynskte ikkje å knyta namnet sitt til strålinga. Trass i dette er nemninga røntgenstråling vanleg i Skandinavia og Tyskland.

Det fyrste røntgenrøyret vart framstilla i Stützerbach i Thüringen etter Röntgen sine instruksar.

## Bakgrunnsstoff
* 
* Wilhelm Conrad Röntgen
Tandberg

**Tandberg** er eit etternamn. 

## Personar med Tandberg som etternamn
* Vebjørn Tandberg, norsk sivilingeniør og radiofabrikant
* Erik Tandberg, norsk sivilingeniør og romfartsekspert
* Vibeke Tandberg, norsk fotokunstnar

## Sjå òg
* Tandbergs Radiofabrikk A/S, grunnlagt av sivilingeniør Vebjørn Tandberg
* Tandberg Industrier AS
* Tandberg AS 
* Tandberg Audio AS
* Tandberg Audio Products AS
* Tandberg Television
* Tandberg Data
* Tandberg Educational
* Tandberg Storage

## Bakgrunnsstoff
* Heimesida til Tandberg AS
* Norsk Radiohistorisk Forening; oversikt over ulike Tandberg-firma 
* Heimesida til SANAKO/Tandberg Educational
Atomsymbol

**Atomsymbol** eller **kjemisk symbol** er ei forkorting for namnet på eit grunnstoff. Symbolet er ein eller to bokstavar, ofte frå det greske eller latinske namnet. Gull med atomsymbolet *Au* (etter latin *aurum*) er eit døme.

Den første bokstaven i symbolet er alltid stor, den andre liten. Co (kobolt) er eit grunnstoff, men CO (karbonmonoksid) er ei sambinding.

Atomsymbola er vist i periodesystemet, og vert brukt i reaksjonslikningar.
Alfred Maurstad

**Alfred Maurstad** () var ein norsk skodespelar, spelemann og regissør. Han vart fødd på Maurstad i Nordfjord.

Frå tidleg ungdom spela Alfred Maurstad til dans i Nordfjord, og gjorde fleire store konsertinnspelingar av norske slåttar med hardingfele. Han var ein av dei fyrste som spela hardingfele i norsk radio på 1920-talet. Og han var med i "Hardinfeletrioen" saman med Eivind Groven og Sigbjørn Bernhoft Osa.

Maurstad tok underoffisersskulen i Bergen. Han debuterte på Det Norske Teatret i 1920, og jobba på Nationaltheatret frå 1931. Han var sjef for Trøndelag Teater frå 1948 til 1950. 

Maurstad spela hovudrolla i fleire suksessfilmar som Fant, Tørres Snørtevold og Gjest Baardsen. 

Som skodespelar vart han legendarisk for tolkingane av hovudrollene i Ibsens Peer Gynt og Hans E. Kincks Driftekaren. I 1955 vann han Aamot-statuetten.

I feriane budde Alfred Maurstad på det vesle småbruket på Maurstad. Det vart sidan overteke av skodespelarsonen Toralv Maurstad (f. 1926). Alfred Maurstad er også far til skodespelar Mari Maurstad. 

Alfred Maurstad var Kommandør av St. Olavs orden. 
I 1977 vart Maurstad-monumentet (av Arnold Haukeland) avduka i Maurstad-parken på Nordfjordeid.
Hestehov

**Hestehov** eller **leirfivel** (*Tussilago farfara*) er ein gul vårblome i korgplantefamilien. Hestehoven vert 5-20 cm høg, veks på næringsrik jord og blømer i mars til mai.

Planten er fleirårig. Blomane sit på stenglar med brunraude stengelblad. Etter bløminga får planten rosettblad. Frukta er femkanta med kvit fnokk. 

## Bruk

Både i Vesten og Kina har hestehov vore brukt mot hoste. Planta vart røykt eller brukt som urtete.

## Bakgrunnsstoff

* Hestehov som urtemedisin
* Hestehov 
* Den virtuelle floran
Øivind Johnssen

**Øivind Johnssen** () var ein norsk skodespelar og sportskommentator. Han var tilsett mellom anna på Studioteatret og Nationaltheatret, før han i 1959 vart kommentator for NRK.

Som sportskommentator &ndash; med fotball, skihopping, skiskyting og kunstlaup som spesialfelt &ndash; kommenterte han alle OL frå og med Innsbruck i 1964 til og med Seoul i 1988. Han kommenterte òg tippekampane frå England i 20 år, og hadde i fleire år ansvaret for å kommentera 17. mai-feiringa for NRK.

## Filmkarriere
* *[[Venner]] (1960)*
* *[[Støv på hjernen]] (1959)*
* *[[I slik en natt]] (1958)*
* *[[Savnet siden mandag]] (1955)*
* *[[Trine!]] (1952)*
* *[[Storfolk og småfolk]] (1951)*
Bodø Internasjonale Orgelfestival

**Bodø Internasjonale Orgelfestival** er ein årleg orgelfestival, sidan 2003 arrangert som eit samarbeid mellom sentrumskyrkjelydane i Bodø.

I 2002 fekk Rønvik kyrkje nytt pipeorgel frå Ryde & Berg. **Rønvik orgelfestival** som vart tilskipa i samband med dette var vellukka, og sidan har festivalen vore eit samarbeid mellom Bodø domkyrkje, Bodin kyrkje og Rønvik kyrkje. Festivalleiar er Mikael Rönnberg.

## Bakgrunnsstoff
* Bodø Internasjonale Orgelfestival
Drikkevatn

**Drikkevatn** er vatn som skal drikkast eller brukast i matlaging. Det kan vera grunnvatn eller overflatevatn. 

Drikkevasskjelder kan vera ureina med bakteriar, parasittar eller kjemikaliar. Før vatnet kjem ut til husstandane vert det filtrert og desinfisert. Ofte vert kloring, ozon eller UV-filter brukt til desinfisering. pH-verdien kan justerast. Drikkevatn vert òg seld på flasker. 

I delar av verda er det mangel på reint drikkevatn. Forureining kan koma frå industri, jordbruk eller hushald.

## Sjå òg
* Vatn
* Mineralvatn

## Bakgrunnsstoff
* Nasjonalt folkehelseinstitutt
Toralv Maurstad

**Toralv Maurstad** () var ein norsk skodespelar, regissør og teatersjef frå Bærum. Toralv Maurstad var sonen til Alfred Maurstad. Han tok utdanning som skodespelar ved Royal Academy of Dramatic Art i London, og debuterte ved Trøndelag Teater i 1949. Han fekk gjennombrotet sitt som Holt i *[[Det lykkelige valg]]*. Han var tilsett ved Det Nye Teater i perioden 1951–1954, og var ved Nationaltheatret i perioden 1954–1967. Maurstad var teatersjef for Oslo Nye Teater i perioden 1967–1978, og for Nationaltheatret i åra 1978–1986. Etter 1986 var han frilansar. Han var òg godt kjend for rolla si som Georg Anker-Hansen i TV2-serien *[[Hotel Cæsar]]*.

## Utmerkingar

* I 1962 vann Maurstad Aamot-statuetten. 
* I 1974 vart Toralv Maurstad slått til Ridder 1. klasse av St. Olavs Orden 
* I 1991 tok Maurstad imot Hedda-prisen for sin årelange innsats for norsk teater. 
* I 1999 vann han Amandaprisen sin heiderspris.
* I 2006 vart han tildelt Anders Jahres kulturpris.

## Kjelder
Kronos

**Kronos** er namnet på ein av titanane i gresk gudelære. Namnet hans liknar på det til *[[Chronos]]*, personleggjeringa av tida, men dei to er ikkje den same. Kronos svara til Saturn i romersk gudelære. Han høyrde til den første generasjonen av titanane, og somme myter seier at han var den yngste av dei. 

Grekarane dyrka Kronos som ein gud for korn, natur, jordbruk og grøde. Han blei gjerne avbilda med ein sigd i handa, både fordi han var grødegud og av di han brukte sigden som våpen. Festivalen Kronia blei halden i Aten den tolvte dagen av kvar månad (hekatombaion) til ære for Kronos og grøda.

## Liv og gjerningar

På oppfordring frå mora Gaia – Jorda – tok Kronos på seg å gjera opprør mot faren Uranos – Himmelen – som hadde sperra nokre av dei mange barna deira inne i Tartaros. Med ein sigd som mor si hadde gjeve han, sprang Kronos på far sin og drap eller lemlesta han ved å skjera av han testiklane. Uranos forbanna han og sa at for ugjerninga si skulle Kronos møta same skjebnen.

Ei anna forklaring på korleis han kom til makta seier at Kronos nedkjempa den vonde slangetitanen Ophion. Etter at han hadde frigjort verda frå denne tyrannen vart han ein rettvis konge over henne.

Kronos blei i alle fall herskaren over jorda, og han tok syster si Rhea til dronning. Regjeringstida til Kronos blei kalla gullalderen, ettersom alle levde i fred utan å trenga lovar eller reglar.

## Etterkomarar

Tida var likevel ikkje like god for alle. Kronos sperra inne dei yngste barna til Gaia – dei hundrearma kjempene, gigantane og kyklopane – igjen, og sette monsteret Kampe til å vakta dei. I tillegg prøvde han å unngå spådommen til Uranos om at ein av sønene hans ville drepa han. Etter kvart som Rhea fekk born, svelgde han dei heile. Hestia, Demeter, Hera, Hades og Poseidon forsvann på dette viset. Men då Rhea venta Zevs, hadde ho fått nok. Ho gøymde det nyfødde barnet og fekk Kronos til å svelgje ein stein istaden. 

Zevs voks så opp og gjorde akkurat som spådommen hadde sagt. Han frelste syskena sine anten ved å tvinga faren til å spytta dei ut igjen, eller ved å skjera opp magen hans og redda dei ut den vegen. Han sette òg fri dei yngste borna til Gaia, og som takk fekk han tore og lyn av dei, som blei våpna hans. I ein stor krig mot mange av titanane vann så Zevs og syskena herredømet over verda. Kronos og titanane sperra dei inne i Tartaros – og kyklopane og gigantane blei igjen sett i fangenskap.

I tillegg til borna med Rhea fekk Kronos Pothos (attrå) med Afrodite og kentauren Cheiron med Phylyra.

## Opphav

Både grekarane og seinare forskarar har sett ein samanheng mellom dyrkinga av Kronos før Zevs-dyrkinga blei populær, og kulten rundt den semittiske guden Ba'al Hammon. Mellom anna kjem myta om barnesluking til Kronos frå denne tidlegare tida, og Ba'al Hammon blei av og til dyrka gjennom barneoffer.
Den Kongelege Norske St. Olavs Ordenen

**Den Kongelege Norske St. Olavs Ordenen** er ein fortenesteorden innstifta av kong Oscar I den 21. august 1847 og kalla opp etter Olav den heilage. Han blir tildelt som «belønning for utmerkede fortjenester av fedrelandet og menneskeheten». Med unnatak av kongelege og statsoverhovud blir ordenen berre gjeven til nordmenn.

St. Olavs Orden er inndelt i fem grader: 
# Storkross
# Kommandør med stjerne
# Kommandør
# Riddar av 1. klasse 
# Riddar

Kongen av Noreg er stormeister av ordenen. Dekorasjonane som høyrer til ordenen er kongen sin eigedom, og må leverast tilbake til han når mottakaren døyr. 

## Skildring
Ordensteiknet er ein maltesarkross i kvitemaljert gull, som i midten framme og bak har ein høgraud glob med ein blå og dobbel kvit ring rundt. På framsida er globen utstyrt med løva frå riksvåpenet i gull, på baksida har han valspråket til kong Oscar I, «Ret og Sanhed». Mellom dei fire krossarmane er det ein krona O i gull skriven med gotisk skrift. Som kommandør- og riddarkross har ordensteiknet ei gyllen kongekrone over krossen. 

Til ordenen høyrer det også eit kjede som kongen kan gje innehavarar av Storkorset. 

## Bakgrunnsstoff
* Informasjon om ordenen frå Kongehuset
Ozon

**Ozon** (O3) er ei allotrop form av oksygen. Smeltepunktet er -193&nbsp;°C og kokepunktet - 112&nbsp;°C. Gassen er blå, giftig og har skarp lukt. Mykje finst i ozonlaget i stratosfæren der han vernar mot UV-stråling. Ozon kan lett brytast ned i kontakt med klorhaldige stoff. 

Ozon vert brukt til desinfisering av drikkevatn. 

## Bakgrunnsstoff
Drivhuseffekt

**Drivhuseffekten** eller **atmosfæreeffekten** er absorpsjon av energi i ein atmosfære. 
Effekten gjer at temperaturen på ein planet er høgare enn han elles ville vore. Planeten Venus er kjend for å ha ein særskilt sterk drivhuseffekt.

## Jordatmosfæren

Kortbølgja sollys trengjer inn i jordatmosfæren. Desse bølgjene blir omdanna til langbølgja varmeenergi som ikkje slepper like lett ut att, men blir absorbert og reemittert av drivhusgassar. Temperaturen på jordoverflata blir mykje høgare enn han ville vore i ein atmosfære utan drivhusgassar. Ein reknar gjerne med ein global gjennomsnittstemperatur på rundt -18&nbsp;°C utan drivhusgassar, medan temperaturen i dag er rundt +15° C.

Livet på jorda treng den drivhuseffekten som jordatmosfæren skaper. Men mykje tyder på at dei store utsleppa av gassar som karbondioksid og metan frå det moderne samfunnet aukar drivhuseffekten så mykje at det kan gje dramatiske klimaendringar. Kjemikaren Svante Arrhenius var truleg den første som kom fram til at utslepp av drivhusgassar kunne få temperaturen på jorda til å stiga.

### Drivhusgassar

Mange gassar medverkar til drivhuseffekten. Vassdamp (H2O), metan (CH4), KFK-gassar, og karbondioksid (CO2) er mellom dei viktigaste.

### Andre moglege faktorer i temperaturendring

Variasjon i jordaksehelling og bana rundt sola kan tenkjast å påverka temperaturen på jorda. I tillegg kan skyer, solflekkaktivitet og kosmisk stråling verka inn.

## Bakgrunnsstoff

*Drivhuseffekten i Store norske leksikon
Linus Torvalds

**Linus Torvalds** () er ein finlandssvensk dataprogrammerar og opphavsmannen til operativsystemkjernen Linux. Han er busett i USA og jobbar for Open Source Development Labs (OSDL).

Torvalds er fødd i Helsingfors som son av Anna og Nils Torvalds og soneson av diktaren Ole Torvalds. Linus Torvalds blei kalla opp etter den amerikanske doble nobelprisvinnaren Linus Pauling.

Han utvikla dei første datainteressene sine med ein Commodore VIC-20. Den neste datamaskinen hans var ein Sinclair QL som han endra dramatisk, særleg operativsystemet. I 1990 kjøpte han ei IBM-maskin med Intel 80386-prosessor og byrja arbeidet med Linux.

Frå 1988 til 1996 studerte Torvalds ved Universitetet i Helsingfors. Han gjekk ut med mastergrad i datavitskap. Masteravhandlinga hadde han skrive om Linux.

## Bakgrunnsstoff
* Linus Torvalds
Valen

**Valen** er eit etternamn, eit stadnamn og eit gardsnamn. Valen er ei bygd i Kvinnherad kommune. Det psykiatriske skjukehuset Valen sjukehus ligg der. 

## Personar med etternamnet Valen
* Anita Valen, norsk syklist
* Fartein Valen, norsk komponist
* Henry Valen, norsk samfunnsforskar
* Inge Valen, norsk fotballspelar
* Kristian Valen, norsk komikar
* Neri Valen, norsk politikar og gardbrukar
* Sverre Valen, norsk korleiar

## Bakgrunnsstoff
* Om bygda Valen i Kvinnherad 
* Kvinnheradguiden.no om Valen
Guden Saturn

**Saturn** var den romerske guden for jordbruk, særleg såing. Han var først ein relativt uviktig gud for dei fleste romarane, men populariteten voks då han blei identifisert med greske guden Kronos, og plutseleg blei ein tidlegare gudekonge. Saturn overtok fleire av mytane kring Kronos. Laurdagen er kalla opp etter han i mange kulturar, til dømes engelsk *Saturday*.

Høgtida til Saturn var Saturnalia, som fann stad frå 17. desember og utover. Eit tempel til Saturn, som er eitt av dei eldste templa i Roma, låg i Forum Romanum.

Saturn var gift med anten gudinna Ops eller Magna Mater. Han var far til Jupiter, Ceres, Juno, Veritas og mange fleire. Ei legende seier at han vart jaga heimanfrå av Jupiter og måtte søka tilflukt hos Janus i Latium. Der lærte han innbyggjarane å dyrka jorda og laga vin, og introduserte ein gullalder av fred, rikdom og lykke for dei. Saturnalia vart feira for å minnast denne tida. Legenda var opphavleg fortald om greske Kronos, men skal òg ha vore brukt som forklaring på korleis Saturn kom frå Hellas til Romarriket.

Saturn var rekna som far til dei same gudane som greske Kronos. I tillegg var han far til Veritas.

## Bakgrunnsstoff
Forfattar

Ein **forfattar** lagar skriftlege åndsverk. I dag reknar me som regel forfattarar som dei som får gjeve ut bøker, medan dei som skriv kortare artiklar for aviser og tidsskrift blir rekna som journalistar eller skribentar.

## Ulike typar forfattarar

* Romanforfattarar skriv lange skjønnlitterære forteljingar som strekkjer seg over ei eller fleire heile bøker.
* Novelleforfattarar skriv kortare skjønnlitterære forteljingar der kvar forteljing er vesentleg kortare enn eit heilt band.
* Diktarar (også kalla poetar og lyrikarar) skriv dikt.
* Fagbokforfattarar eller skulebokforfattarar skriv fagbøker eller lærebøker (skulebøker).
* Essayistar skriv essay, kronikkar og liknande relativt kortfatta materiale med popularisert, polemisk og/eller vittig innhald.
* Leksikografar eller ordboksforfattarar/leksikonforfattarar arbeider med skriving av oppslagsverk som ordbøker eller leksikon.
* Librettistar skriv tekst til operaer, kantater eller oratorium.
* Dramatikarar eller skodespelforfattarar skriv skodespel.

## Sjå òg
* :Kategori:Forfattarar
Finlandssvenskar

**Finlandssvenskar** eller **austsvenskar** er personar som talar svensk språk eller finlandssvensk i Finland. I Finland er delen svenskspråklege 5,58 prosent (2002) om Åland vert teke med. I 1809 ved avskiljinga frå Sverige var delen 33 % og i 1918 då Finland vart sjølstendig var delen svenskspråklege 18 %. Utvandring til det rikare Sverige og språkbyte til finsk har redusert delen svenskspråklege. Finland (utanom Åland) har to offisielle språk, finsk og svensk. 

## Vidgjetne finlandssvenskar
Vidgjetne finlandssvenskar er til dømes Linus Torvalds, skaparen av Linux, komponisten Jean Sibelius, feltmarskalk/president Carl Gustav Emil Mannerheim, finskdomsrørsla sin leiar Johan Vilhelm Snellman, forfattarane Tove Jansson, Johan Ludvig Runeberg og Edith Södergran, rally-førar Marcus Grönholm og Michael Widenius, skaparen av MySQL.

## Sjå òg
* Finlandssvensk
* Austsvenskar

## Bakgrunnsstoff
* Statistikcentralen - Finland i tal - Folkesetnaden
* Finland sitt kommuneforbund
* Svenska Finlands folkting - Svenskt i Finland
Skagestad

**Skagestad** er eit norsk slektsnamn, etternamn og gardsnamn. Garden *Skagestad* ligg i Mandal kommune.

## Personar med etternamnet Skagestad
* Tormod Skagestad, norsk forfattar og teatersjef 1920—1997
* Bjørn Skagestad, norsk skodespelar f. 1950
SINTRAN

**SINTRAN** er eit operativsystem for datamaskinar som vart utvikla i 1968 ved Institutt for teknisk kybernetikk ved det som i dag er NTNU i Trondheim. Namnet på operativsystemet kjem frå forskarinstitusjonen ''Sin''tef og programmeringsspråket For''tran''. 

Operativsystemet sin versjon 2, som var ein fleirbrukarversjon, vart utvikla i samarbeid med Norsk Data og utgjorde hovudplatforma for NORD-serien av terminaltenarar. Den neste versjonen **SINTRAN III** vart utvikla av Norsk Data åleine i 1974, og det var denne versjonen som vart brukt for selskapet sine tenarmaskiner inntil heile verksemda vart lagt ned i 1992.

## Kjelder
Idrottslaget Hødd

**Idrottslaget Hødd** er eit idrettslag frå Ulsteinvik på Sunnmøre. Laget vart stifta 1. august 1919, og er mest kjend for fotballaget som var i eliteserien for menn i 1966, 1969–1972 og 1995. Klubben spelar i 2. divisjon, avdeling 1 (2020).

Hødd vart i 2012 noregsmeistrar etter at dei vann over  i straffesparkkonkurranse.

Fotballpersonlegdomar som Åge Hareide og Jan Åge Fjørtoft har bakgrunn frå Hødd.

## Historie
Hødd rykte opp til toppserien for første gong i 1965 etter å ha vunne serien føre storlag som  og . Det vart nedrykk året etter, men Hødd kjempa seg tilbake til toppserien i 1968. Denne gongen klarte klubben å halde seg oppe på målskilnaden. Tida rundt 1970 vart stordomstida for Hødd med storspelarar som Kjetil Hasund og Otto Sundgot. Hødd rykte ned att i 1972.

Etter fleire sesongar i 1. divisjon, med ein visitt i Tippeligaen 1995 (3. sist), rykte klubben ned til 2. divisjon i 2006. Etter ein katastrofal vårsesong og trenarskifte, fekk Hødd ein god haust og sanka ein del poeng. Men det heldt ikkje til å berge plassen. Erik Brakstad sa opp som trenar etter sesongen.

Etter 2006-sesongen tilsette dei årets tippeligatrenar i 2002, Sture Fladmark, som ny hovudtrenar. Klubben satsa hardt på å nå målet om opprykk i 2007-sesongen. Klubben reduserte ikkje budsjettet nemneverdig, men styrkte spelarstallen og tilsette hovudtrenararen på fulltid. 20. oktober 2007, i nest siste serierunde, vart det klart at Hødd skulle spele i 1. divisjon i 2008. Hødd er per dags dato det laget som har spelt flest sesongar i Adeccoligaen.

Hødd vart cupmeister i 2012 etter å ha slått Tromsø på straffer i Cupfinalen i fotball for herrar 2012. Som fylgje av god nynorskbruk og promotering som "noregsmeister", so fekk Hødd ein Målblome av Sunnmøre mållag.

Eliteserielag: 1966, 1969&ndash;72 og 1995.

## Kjende Hødd-spelarar
* Kjetil Hasund
* Hallbjørn Hasund
* Otto Sundgot
* Åge Hareide
* Jan Åge Fjørtoft
* Ole Bjørn Sundgot
* Geir Hasund
* Arild Sundgot
* Lars Ivar Moldskred
* Morten Moldskred
* André Nevstad
* Magnus Myklebust
* Karl Oskar Fjørtoft

## Adelskalender

## Merittar
*'''Cupmeistrar''': 2012

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Idrottslaget Hødd|Idrottslaget Hødd]]» frå ,  den 28. mai 2013.*  
 


## Bakgrunnsstoff
* Offisiell side
* Blåsarane
Galtung

**Galtung** er eit norsk slektsnamn og etternamn. I mellomalderen var Galtung namn på ei norsk adeleg ætt. Det er uvisst om denne ætta er den same som slekta Galtung i nyare tid. Ei slekt Galtung vart kring 1646-48 adla av kongen av Danmark-Noreg. På 1880-talet vart slekta innført i adelsårboka i Danmark. 

Familien eigde garden Torsnes i Jondal kommune i Hardanger i fleire hundre år. Slekta er innført i H. J. Huitfeldt-Kaas sitt register frå 1885 over påståtte adelege mellomalderslekter. Slekta Galtung hadde som adeleg slektsvåpen ein oppreist galte, d.v.s ein hann-gris, av villsvin med hoggtenner. 

## Personar med Galtung som etternamn
* Johan Galtung, norsk professor og fredsforskar
* Gunvor Galtung Haavik (1914-1977), norsk sjukepleiar, diplomatisk personell og KGB-spion.
* Bjørg Hope Galtung - stortingsrepresentant

## Bakgrunnsstoff
* Galtung, Johan Ellertsen: *Galtungslekten i fortid og nutid*, Oslo 1997.
* Huitfeldt-Kaas, H.J.: De nulevende Adelsslægter i Norge, Christiania 1885.
Wedel Jarlsberg

**Wedel-Jarlsberg** er eit etternamn og ei norsk adelsslekt av med opphav nord i Tyskland. Gustav Wilhelm Wedel (1641&ndash;1717) vart i 1681 utnemnd til kommanderande general i Noreg. Han kjøpte frå kongssonen Ulrik Frederik Gyldenløve grevskapet Jarlsberg og vart ved patent av 1684 utnemnd til lensgreve Wedel av Jarlsberg.

## Personar med etternamnet Wedel-Jarlsberg
* Johan Caspar Herman greve von Wedel Jarlsberg, norsk politikar 1779—1840
* Fredrik (Fritz) Hartvig Herman Wedel Jarlsberg, norsk diplomat 1855—1942
Geir Grung

**Geir Grung** () var ein norsk arkitekt fødd i Bergen. Grung var son av funkisarkitekten Leif Grung. Han flytta tidleg frå Bergen og fekk base i Oslo etter utdanninga. Han hevda seg tidleg, og fekk stor inspirasjon frå læremeisteren sin på Statens håndverks- og kunstindustriskole, Arne Korsmo. Vasskraftanlegga til Hydro Energi i Røldal-Suldal er arkitektoniske meisterverk. Anlegga vart teikna i 1968. Grung har òg teikna transformatorstasjonar og administrasjonsbygget til A/S Tyssefaldene i Tyssedal. 

## Litteratur
* Bøe, Alf: *Geir Grung; arkitekten og hans verk*, Oslo 2001.
* Møllerhaug, Nicolas H.: «Røldal Suldal kraft- ein romodyssé.» I Dag og Tid nr. 9 laurdag 1. mars 2003.
* Fødsels- og dødsdato frå utdjupande artikkel om Grung skriven av Elisabeth Seip for NBL.
Truels Wiel

**Truels Wiel** () var ein norsk kanselliråd og handelsmann, og blir rekna som stamfar til Halden-greina av slekta Wiel. 

Truels Wiel og broren Claus vart oppfostra hjå den eldste broren deira, Peder Wiel som opphavleg kom frå Strømsø i Drammen. Medan både Peder og Claus døydde barnlause, var Truels opphavet til ein familie som markerte seg sterkt innan handelslivet i det som då heitte Fredrikshald.

Si første utdanning som handelsmann hadde Truels Wiel i forretninga til broren Peder før han reiste utanlands for vidare studier. Då han kom attende byrja han for seg sjølv med tømmer- og trelasthandel. Etterkvart som dette kasta av seg, kjøpte han seg gradvis opp med skog og jordeigedomar i området rundt Fredrikshald. På slutten av 1700-talet vart han rekna som ein av dei største jordeigarane i Sør-Noreg. Hovudparten av eigedomane låg i Idd og Enningdalen, og mange av dei vart halden på familien sine hender i lang tid.

I tillegg til jordland, åtte Truels Wiel fleire sagbruk og bygardar i Fredrikshald. Han var òg reiar og hadde 7 av byen sine største skuter som alle gjekk i jamn fraktefart. I byen si teneste var han ei årrekke som stadskaptein.

Han var gift med Elisabeth Sophie Arbo, dotter av Strømsø-kjøpmannen Johannes Arbo. Saman hadde dei 8 born, to søner og fem døtrer. Arveoppgjeret etter Truels Wiel tok heile fem år å sluttføre, men synte til slutt ein eigedom på over 530.000 riksdalar som vart fordelt med 106.300 riksdalar på sønene Johannes og Mads. Døtrene fekk 53.150 riksdalar kvar.
Ole Landmark

**Ole Døsen Landmark** () var ein norsk arkitekt. 

Ole Landmark vart fødd og døydde i Bergen. Han var son av ingeniør Johan Peter Berg Landmark og Monsine Dorothea Landmark fødd Døsen. Ole Landmark tok eksamen i 1909 frå Trondhjems Tekniske Læreanstalt på arkitektavdelinga. Etter ei tid som assistent hjå arkitektane Schak Bull og Einar Oscar Schou i Bergen, oppretta Landmark eigen praksis i Bergen i 1910. Landmark teikna Forum kino og Bergens kunstforening i funksjonalistisk stil. 

Landmark var, saman med arkitektar som Egill Reimers, Frederik Konow Lund, Kristian Bjerknes og Per Grieg ein del av «Bergens-skolen» i mellomkrigstida. Ole Landmark hadde ei lang rad oppdrag for rike bergenske borgarar. Han teikna Forum kino i funksjonalisme med innslag av art deco. Forum Kino vert rekna som det viktigaste verket hans og er eit hovudverk i norsk funksjonalisme. Bygget er i dag ein av få kinoar frå den tida som er teke vare på intakt.

## Arbeidsprosjekt
* Kalfarveien 48, 1919 for Skipsreiar Westfal-Larsen.
* Krohnstadveien 42, 1919 for Torolf hammer.
* Fagernes, Hopsneset, 1921 for kjøpmann Edv. Riisøen.
* Storhaugen, Paradis i Bergen, 1922 for Statsråd Gerdt Meyer Bruun.
* Salhusveien 11, Haugesund, 1923 for skipsreiar Christian Haaland.
* Rasmus Meyers samlinger, 1924.
* Rådhuset i Bouchavesnes-Bergen, Frankrike. Bygd 1925.
* Storetveit kyrkje, 1930. Tildelt Houens fonds diplom 1932.
* Solhov ungdomshus, Sogndal, 1932.
* Bergens kunstforening, no Bergen Kunsthall 1934.
* Mohnegaarden, Paradis i Bergen, 1936 for Wm. A. Mohn.
* Florida sykehus, 1937.
* Forum Kino, 1936 – ferdig 1946.
* Moldegaard i Os, for Statsminister Mowinckel, 1925 (ref Bergen byarkiv)
* Vaksdal kyrkje i Vaksdal, 1933

## Bakgrunnsstoff
* UiB kunst og kultur
* Kulturnett
* Landmark i Bergen kunsthall, oppkalla etter Ole Landmark 

## Litteratur
* Knut Rommetveit; *Det signerte huset : Ole Landmarks arkitektur i Bergen og Haugesund, 1914-1924 *, Hovudoppgåve i kunsthistorie - Universitetet i Bergen, 2003
Eid kommune

**Eid**  er ein tidlegare norsk kommune i Nordfjord i Sogn og Fjordane fylke. 
1. januar 2020 vart han slegen saman med Selje til Stad kommune.

Eid er mellom anna kjend for fjordhesten, som er avbilda på kommunevåpenet, Opera Nordfjord, Malakoff Rockfestival og som regionsenter i Nordfjord.

## Tettstader

* Mogrenda med 
* Nordfjordeid med 

## Kjende personar frå Eid
*Sophus Lie (1842&ndash;1899), matematikar
* Oliver H. Langeland (1887-1958), offiser, Milorg-sjef i Oslo under okkupasjonen 
* Marianne Kjørstad (fødd 1970), skirennar

## Bakgrunnsstoff
* Eid kommune
* operanordfjord.no
Klepp Idrettslag

**Klepp IL** er eit norsk idrettslag som held til i Klepp kommune på Jæren. Idrettslaget har særleg markert seg i fotball for kvinner.

Klepp vann serien i 1987 og cupen i 1989. Laget har vore i toppserien for kvinner sidan starten.

Kjende spelarar: Birthe Hegstad, Dagny Mellgren.

Fotballaget for menn er for tida i 2. divisjon.

## Bakgrunnsstoff
* Klepp IL si heimeside
Balestrand kommune

**Balestrand** er ein tidlegare norsk kommune i Sogn og Fjordane fylke, nord for den midtre delen av Sognefjorden. Kommunen grensa i nord til Førde, i aust til Sogndal og Leikanger, i sør til Vik (sør for Sognefjorden), og i vest til Høyanger og Gaular. 
1. januar 2020 vart han slegen saman med Leikanger og Sogndal til nye Sogndal kommune.

Balestrand er òg eit kyrkjesokn i Indre Sogn prosti.

## Kommunesoge
Balestrand kommune vart oppretta i 1850 ved at området vart skilt ut frå Leikanger kommune. Ved opprettinga budde det 2122 personar i Balestrand kommune. I 1964 var det større endringar i utstrekkinga til Balestrand og dei omliggjande kommunane. Vangsnes sokn, med 189 innbyggjarar, på sørsida av Sognefjorden vart overført frå Balestrand til Vik kommune. Området Hella til Eitorn, med 31 innbyggjarar, på austsida av Fjærlandsfjorden vart overført frå Balestrand til Leikanger kommune. Kvamsøy sokn, med 363 innbyggjarar, vart overført frå Vik kommune til Balestrand. I 2000 vart Fjærland sokn overført frå Balestrand til Sogndal kommune.

## Balestrand prestegjeld og sokn

Balestrand prestegjeld vart oppretta samstundes med Balestrand kommune og fekk same utstrekkinga. Frå opprettinga og fram til og med 1963 hadde prestegjeldet sokna Tjugum, Vangsnes og Fjærland (fram til 1861 kalla Mundal sokn). 
Frå og med 1964 høyrde Vagnsnes til Vik prestegjeld medan Kvamsøy sokn høyrde til Balestrand. 
Fjærland sokn vart i 2000 overført til Sogndal prestegjeld og dei to gjenverande sokna i prestegjeldet vart slege saman til eitt Balestrand sokn. 
Frå 2000 har det vore tre kyrkjer i soknet, Kvamsøy kyrkje, Sæle kyrkje og Tjugum kyrkje. Fjærland kyrkje høyrde til Balestrand prestegjeld frå 1850 til og med 1999, og Vangsnes kyrkje høyrde til Balestrand prestegjeld frå 1850 til og med 1963. Frå 2004 vart prestetenesta i Balestrand leia av prosten i Ytre Sogn prosti og Balestrand prestegjeld er nedlagt. Då Ytre Sogn prosti vart lagt ned i 2013 vart Balestrand ført over til Sogn prosti.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Balestrand kommune
Gaular kommune

**Gaular**  er ein tidlegare norsk kommune i Sogn og Fjordane fylke.
Frå 1. januar 2020 blei området del av Sunnfjord kommune.

## Geografisk plassering
I vest grensa kommunen mot Fjaler og dekte indre delar av Dalsfjorden. Vidare strekte kommunen seg austover langs med Gaulavassdraget inn mot Gaularfjellet og Jostedalsbreen. Mot aust grensa kommunen mot Balestrand.

I nord grensa kommunen mot Førde og Askvoll. Førde var den næraste byen for Gaular og flyplassen til Førde (Førde lufthamn, Bringeland) låg i Gaular.

I sør grensa kommunen mot Høyanger i Sogn.

## Busetnad
Det var tre hovudbygder i kommunen, Bygstad i vest, Sande og Viksdalen i aust. Busetnaden er ganske spreidd og det er få klare skilje mellom bygdene. Kommunesenteret var på Sande, der også den største skulen er plassert.

## Folketalsutvikling
**Folketalsutvikling for Gaular kommune frå 1920:**

:a *Talet omfattar ikkje mesteparten av grunnkrinsen Hestad på nordsida av Dalsfjorden, som var del av [[Fjaler kommune]] fram til 1990, då det vart overført til Gaular kommune. Dette området hadde då 90 innbyggjarar.*

## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
* Gaular kommune
Hornindal kommune

**Hornindal** er ein tidlegare norsk kommune i Sogn og Fjordane fylke som eksisterte frå 1867 til 1964 og frå 1977 til 2020. Området hadde om lag 1200 innbyggarar. Kommunesenteret var Grodås. I Hornindal ligg den djupaste innsjøen i Europa, Hornindalsvatnet.

## Historie
Frå 1837 var Hornindalen del av formannskapsdistriktet for Eid. Hornindal var ein sjølvstendig kommune frå 1867 til 1964, då han vart slått saman med Stryn. 

I 1965 vart kommunen delt. Størstedelen vart slått saman med Stryn kommune og ein annan del vart slått saman med Eid kommune. I 1977 vart den delen som hadde vore del av Stryn, skilt ut att som eigen kommune. Då kommunen vart gjenoppretta, var han den minste kommunen i Sogn og Fjordane etter folketal, men i 1979 passerte han Solund kommune i folketal, og har sidan då vore den nest minste kommunen i fylket.

30. juni 2016 vedtok kommunestyret at det ønskte å slå seg saman med Volda kommune. Volda fatta eit tilsvarande vedtak, og det vart gjort eit endeleg vedtak av Kongen i statsråd hausten 2017. Hornindal og Volda kommune gjekk saman i nye Volda kommune frå 1. januar 2020, og Hornindal vart del av Møre og Romsdal.

## Kjende personar frå Hornindal kommune
*Ole N. Lødøen (1861-1932), lærar
*Brita Lund (1886&ndash;1966), kunstnar
*Paul O. Tomasgard (f. 1941), lærar, lokalhistorikar, forfattar
*Oline Løvlid, (f.1950), folkemusikar
*Frode Grodås, (f.1964), fotball-målvakt
*Unni Løvlid, (f. 1975), folkemusikar
*Anders Fannemel (f. 1991), skihoppar

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Hornindal kommune 
* Honndalsportalen
* Om Hornindal i NRK Sogn og Fjordane fylkesleksikon
Hyllestad kommune

**Hyllestad** er ein norsk kommune i Vestland fylke.

Kommunen grensar i nord mot Fjaler og i aust mot Høyanger. Sognefjorden dannar grense mot Gulen kommune i sør, mens Solund kommune ligg i sørvest. Hyllestad hadde 1268 innbyggjarar per 1.1.2023.

## Kjennemerke
Hyllestad har den siste tida vorte kjent for kvernsteinproduksjon, ein industri som var i drift i nesten 1000 år. Kvernsteinsproduksjonen vert for tida granska av folk frå Universitetet i Bergen.

Lihesten, eit landemerke på vestlandskysten er det høgaste fjellet i kommunen

## Næringsliv
Industri, landbruk og sjøbruk har vore grunnlag for størsteparten av sysselsetjinga i Hyllestad. Hjørnesteinsverksemda er båtverftet Havyard Leirvik.

## Kommunesoge
Hyllestad kommune vart skipa den 1. juli 1861 ved at Hyllestad og Øn sokn vart skilde ut frå Askvoll kommune og slegne saman med Bø sokn frå Lavik kommune. Ved skipinga budde det 2475 personar i Hyllestad kommune. I 1888 vart garden Krakken med 17 innbyggjarar overført frå Hyllestad kommune til Solund kommune.

## Hyllestad sokn og prestegjeld

Hyllestad er eit kyrkjesokn i Sunnfjord prosti, og det var til 2004 eit prestegjeld. Prestetenesta i Hyllestad vert no leia av prosten i Sunnfjord prosti, og prestegjeldet er nedlagt.
Prestegjeldet vart danna i 1861 av sokna Hyllestad og Øn som vart overførte frå Askvoll prestegjeld og Bø som vart overført frå Lavik prestegjeld.
Fram til 2001 var det tre sokn i Hyllestad prestegjeld, Bø sokn, Hyllestad sokn og Øn sokn, men då vart dei tre slegne saman til eitt felles Hyllestad sokn.
Det er tre kyrkjer i soknet; Bø kyrkje frå 1868 på Bø ved Bøfjorden, Hyllestad kyrkje frå 1880 i Hyllestad ved Hyllestadfjorden og Øn kyrkje frå 1958 på Sørbøvåg på nordsida av Åfjorden.

## Kjelder

* Hyllestad i NRK Sogn og Fjordane fylkesleksikon
* Kvernsteingsbygda, NRK Sogn og Fjordane fylkesleksikon

## Bakgrunnsstoff
* Hyllestad kommune
* Oversikt over kommunale arkiv frå Hyllestad i perioden 1862-1965
* Oversikt over kommunale arkiv frå Hyllestad i perioden etter 1964