open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hjelmsøya

**Hjelmsøya** er ei øy i Måsøy kommune i Finnmark. Øya ligg nord for Havøya og Havøysund. Hjelmsøya har eit areal på 39 km², og det høgaste punktet på øya er Geitingsryggen på 374 moh.

Hjelmsøya vart fråflytta på slutten av 1960-talet, og er i dag ikkje busett. Det er ingen offentleg kommunikasjon til Hjelmsøya.

Lengst nord på Hjelmsøya ligg fuglefjellet Hjelmsøystauren, som er ein av Noreg sine viktigaste hekkekoloniar for lomvi. Hjelmsøystauren er eitt av to område på Hjelmsøya som er verna som naturreservat. Det andre er Sandfjorden, litt lenger sør på øya.

Nord for Hjelmsøya ligg fiskebanken Hjelmsøyflaket.

## Sjå òg
* Hjelmsøya naturreservat
* Hjelmsøysandfjorden naturreservat

## Bakgrunnsstoff
* Måsøy kommune: Hjelmsøya
* museumsnett.no - Hjelmsøy 
* museumsnett.no - Spenselfjellet på Hjelmsøya 
* museumsnett.no - Daumannsreva på Hjelmsøya 
* BirdLife IBA Factsheet: Hjelmsøy
Fridom

**Fridom** er ein tilstand der ein kan ta avgjerder etter eigen fri vilje. Fridom kan til dømes omfatta at ein er fri til å tru, tenka, seia eller gjera noko, og at ein kan velja kven ein vil vera saman med og kvar ein vil vera. Ein kan snakka om fridom i høve til eit individ, ei gruppe eller ein stat. Når fridom er sterkt avgrensa snakkar me om undertrykking eller slaveri.

## Sjå òg
* Religionsfridom
* Tankefridom
* Ytringsfridom

## Bakgrunnsstoff
Atløyna

**Atløyna** er ei øy i Askvoll kommune i Vestland, nord for Vilnesfjorden ved munningen av Dalsfjorden. Arealet er 37,7 km². Atløyna er tilknytt fastlandet med ferjesamband frå Gjervik ferjekai aust på øya.

Kyrkja på Atløyna er frå 1674 og vart bygd etter at den tidlegare kyrkja brann ned etter eit lynnedslag i 1673. Det vert sagt at då dei grov opp golvet i den gamle kyrkja fann dei mange skjelettrestar frå menneske. Ein rekna med at desse var frå ei vikinggrav. 

På sørsida av Atløyna ligg fjellknausen Brurestakken, som er eit landemerke og utsiktpunkt. 

## Geologi
Berggrunnen består av folda lag av gneis frå slutten av prekambrium og metasediment frå silur. Sedimenta er avsett direkte på grunnfjellet og har seinare gjennomgått metamorfose og folding. Bergartane vart danna under den kaledonske orogenesen.

## Folketalsutvikling

## Sjå og
* MS «Atløy»

## Kjelder

* Askheim, Svein. (28. januar 2012). Atløy: geologi. I Store norske leksikon. Henta 8. februar 2014.

## Bakgrunnsstoff
Laukøya

**Laukøya** (nordsamisk: **) er ei øy i Skjervøy kommune i Troms. Øya ligg på vestsida av ytre Kvænangen, aust for Arnøya og nordvest for Skjervøya. Det høgaste punktet på Laukøya er Langnestinden på 821 moh.

Det er ferjesamband frå Nikkeby på Laukøya til Lauksundskaret på Arnøya og Storstein på Kågen.
Vestre Bokn

**Vestre Bokn** er den største øya i Bokn kommune i Rogaland. Det er brusamband til Austre Bokn og ferjesamband frå Arsvågen til Rennesøy.

Øya ligg på nordsida av Boknafjorden, like aust for Karmøy
Stormolla

**Stormolla** (eller **Molla**) er ei øy i Lofoten i Vågan kommune i Nordland. Øya ligg aust for Svolvær og har eit areal på 34,4 km². Det høgaste punktet på øya er Heggedalstind på 751 moh.

Dei to største bygdene på Storolla er Brettesnes og Ulvåg. Brettesnes ligg lengst sør på øya, og har i dag om lag 20 fastbuande, men tidlegare var det mellom anna sildoljefabrikk på staden. Sildoljefabrikken vart lagt ned i 1990.

Ulvåg ligg på austsida av øya og har òg om lag 20 fastbuande. Ulvåg fekk vegsamband i 2002.

Tidlegare gjekk det ferje mellom Svolvær og Våtvika ved Brettesnes. Men sidan vegen vart bygd rundt det meste av øya, har ferja gått mellom Finnvika nord på øya og Digermulen på Hinnøya. Innbyggjarane på Store Molla er lite nøgd med ordninga, sidan det paradoksalt nok nå tar lengre tid å reise om Digermulen, Raftsundbrua og Fiskebøl til kommunesenteret Svolvær, enn det gjorde då ferja gjekk direkte frå øya til Svolvær.

Hurtigruta passerer Storolla på veg mellom Svolvær og Raftsundet.

Skodespelarem Wenche Kvamme bur på Brettesnes og er bestyrar på vertshuset Den Glade Skrei.

## Referansar


## Bakgrunnsstoff
* Stormolla på nett 
* Bent Svinnung si side om Gullvika på Stormolla
* Bent Svinnung si side om Krabbvågen på Stormolla
* Ferjeruter Digermulen - Finnvik 
* Ferjeruter Finnvik - Digermulen 
* Nettportal for heile Lofoten
Skogsøya

**Skogsøya** er ei øy i Øksnes kommune i Nordland. Skogsøya er den største av øyane i Øksnes Vestbygd, med eit areal på 32,5&nbsp;km². Det høgaste punktet på øya er Stigkollen på 707 moh. Øya hadde 26 innbyggjarar i 2017.

Skogsøya var tidlegare sentrum i Øksnes kommune. Staden Øksnes ligg på Skogsøya, og øya hadde på 1930-talet mellom 400 og 700 fastbuande. Då meir og meir kommunikasjon byrja å gå på landevegen framfor med båt, flytta administrasjonen over til Myre. Da kommunane Øksnes og Langenes vart slått saman igjen i 1964, heldt storkommunen namnet Øksnes etter kyrkjestaden på Skogsøya.

Sør på Skogsøya går det om lag 6 km kommunal veg mellom Hjellsand og Øksnes. Frå Øksnes er det hurtigbåtsamband til Myre, Smines og Skjellfjord på Langøya.

12. november 1988 stranda den utrangerte russiske jagaren «Boiky» på grunt vatn utanfor Hjellsand på Skogsøya medan det var under slep frå Murmansk til Spania for opphogging. Vraket låg lenge delvis synleg utanfor øya, og vart ein lokal turistattraksjon. Men vraket vart endeleg hogt opp og fjerna i 2001.

Forfattaren Herbjørg Wassmo vart fødd og voks opp på Skogsøya. Salmediktar Magnus Brostrup Landstad har òg budd på øya.

25. januar 1893 omkom 26 fiskarar frå Skogsøya i ein storm. Over 100 andre fiskarar omkom i uvêret elles i Vesterålen og Lofoten same dag.

## Sjå òg
* Øksnes kyrkje

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Skogsøya|Skogsøya]]» frå , den 8. april 2008.* 


## Bakgrunnsstoff
* Vesterålen Regionråds side om Skogsøya
* Side om Våge på Skogsøya
* Side om Sørsand på Skogsøya
* Statens Forurensningstilsyn om fjerninga av "Boiky"
Sandøyna

**Sandøyna** er den største øya i Gulen kommune i Vestland. Ho ligg nord for Fensfjorden og har eit areal på 32 km². Øya har 230 innbyggjarar. Øya er skilt frå fastlandet ved Brandangersundet.

I 2010 opna brua over Brandagersundet og øya sitt ferjeleie Skipavik, i ferjesambandet Leirvåg-Sløvåg-Skipavik, vart lagt ned. 

## Næringsliv
Forsøk med torskeoppdrett frå midten på 1980-talet. Stolt Seafarm hadde eit anlegg på klekking og oppdrett av torskeyngel ved Ånnelandsundet.
I 2000 tok Vestvik Marinefarm AS over torskeoppdretteriet. I dag vert det drive torskeoppdrett, tidlegare var det østersoppdrett, i Tunsbergpollen.

**Folketalsutvikling:**

## Kjelder
Ytre Sula i Solund

**Husøy** eller **Ytre Sula** er ei øy i Solund kommune ved munningen av Sognefjorden i Vestland. Øya har eit areal på 32 km². I aust grensar øya til Steinsundet og øyane Rånøyna og Steinsundøyna. Øya Sula ligg aust for desse igjen. Sør for Ytre Sula ligg Sognesjøen og i vest ligg Straumsfjorden

**Folketalsutvikling:**
Felipe Massa

**Felipe Massa** () er ein brasiliansk motorsportutøvar som køyrer formel 1 for Ferrari. Han byrja formel 1 karrieren sin i 2002 då han køyrde eit år for laget Sauber, 
før han mista setet og istaden vart testkøyrar for italienske Ferrari, motorleverandøren til Sauber. Med meir erfaring kom han året etter tilbake til Sauber for dei neste to sesongane, før han igjen vart hyrt av Ferrari, denne gongen som andreførar.

Tidlegare har Felipe Massa blant anna køyrd i Formel 3000 og Formel Renault.

### Formel 1-resultat

## Bakgrunnsstoff

* Den offisielle heimesida til Felipe Massa
* Felipe Massa profil og statistikkar 
* Felipe Massa statistikkar

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Felipe Massa|Felipe Massa]]» frå , den 8. april 2008.*
Asmaløy

**Asmaløy** er ei øy i Hvaler kommune. Ho har eit areal på 9,1 km², og det høgaste punktet på øya er Fotvarden på 36 meter over havet. Øya ligg mellom Spjærøy og Kirkøy.

Hvalertunnelen som knyter Kirkøy med resten av øyane startar på Asmaløy.

Forfattaren Johan Borgen budde i mange år på «Knatten» på Asmaløy.

## Sjå òg
* Rød på Asmaløy
* Vikerhavna
Herføl

**Herføl** er den sørlegaste busette øya i Hvaler  kommune i Østfold. Øya har eit areal på 1,9 km² og det høgaste punktet på øya er Linnekleppen på 31 meter over havet. 

Herføl hadde tollstasjon og los og var tidlegare eit viktig fiskerisentrum.  I dag har Herføl vokse fram til et sommar- og turistsenter.
Nordre Sandøy

**Nordre Sandøy** er ei øy i Hvaler kommune i Østfold. Øya ligg like ved riksgrensa til Sverige og nord for Søndre Sandøy.

Øya har ingen biltrafikk og har som eit unntak frå resten av dei større Hvaler-øyane ingen kommersiell verksemd som kioskar eller butikkar. På 1900-talet låg det ein butikk på sørenden av øya ved dagens ferjebrygge, men den vart lagt ned grunna minkande fastbuande busetnad og raskare ferje- og båtsamband mellom øya og dei andre nærliggande øyane, inkludert Skjærhalden.

Nordre Sandøy var heim til ein god del familiar i ein fleire hundre år lang periode, men på grunn av Hvaler sin sterke nedgang i fiskeverksemd var det fleire som valde å flytte til fastlandet. Både tidlegare hus til fastbuande og eit mylder av nye hytter er no busett av sommargjester rundt om på øya.
Singløya

**Singløya** er den nordlegaste av øyane i Hvaler kommune i Østfold. Ho ligg nord for Kirkøy i Singlefjorden. Singløya hadde eigen skule fram til 1939, og det er framleis fastbuande på øya.

Øya har eit areal på 2,2 km² og det høgaste punktet på øya er 34 meter over havet.
Spjærøy

**Spjærøy** er ei langstrekt og skogkledd øy i Hvaler kommune i Østfold. Det er brusamband til fastlandet i nord. Øya har eit areal på 8 km² og det høgaste punktet på øya er 32 meter over havet. 

Øya ligg mellom Vesterøy i vest og Asmaløy i aust.
Tisler

**Tisler** er ei øygruppe som høyrer til Hvaler kommune i Østfold. Øygruppa består av fleire øyar som har vore busett av opp til 30&nbsp;personar. Det har ikkje budd nokon på øygruppa sidan 1939.

Tisler og Herføl er dei siste skansane i Noreg ein ser før ein kryssar riksgrensa mot Sverige. Herføl er den siste av Hvalerøyene i sørvest og Tisler er den nest siste utposten mot Skagerrak på norskesida. Den siste er øya Heia.
Sauøya i Halden

**Sauøya** er ei øy i Iddefjorden. Øya ligg i Halden kommune i Østfold like utanfor sjølve Halden. Øya har eit areal på 0,3&nbsp;km&sup2;. Det høgaste punktet er 72&nbsp;moh.

Øya er den austlegaste øya i Sør-Noreg.
Rauøy

**Rauøy** eller **Rauer** er ei øy i Oslofjorden vest for Fredrikstad i Østfold. Ho har eit areal på 2,9 km² og det høgaste punktet er 40 meter over havet. Størstedelen av øya er i den særegne rombeporfyrkonglomerat.

Øya er eigd av Staten og Forsvaret. Her finn ein Rauøy fort, eitt av forta i Ytre Oslofjord Festning. 9. april 1940 vart Rauøy fort varsla om det tyske åtaket av oppsynsfartøyet Pol III. Fortet opna eld, men utan verknad. Det vart seinare angripe av tyske infanteristyrker og vart gjeve opp om ettermiddagen den 10. april. Dei tyske styrkane leid tap på Rauøy.
Kjøkøy

**Kjøkøy** er ei øy i Fredrikstad kommune i Østfold. Ho grenser ligg like nord for Hvaler kommune og sør for Kråkerøy ved Fredrikstad. Riksveg 108 sørover til Hvaler går over øya.
Søndre Sandøy

**Søndre Sandøy** er ei øy i Hvaler kommune med sandstrender, sykkelvegar og mykje skog. Naboøya Nordre Sandøy ligg like nord for Søndre Sandøy og begge ligg like ved riksgrensa til Sverige.

Øya er i dag ei populær ferieøy med mange hytter, men det finst òg nokre fastbuande. Busetnaden er konsentret i to område (begge med ferjestopp) Nedgården og Gravingsund.

## Historie
Øya vart truleg folkesett på 1500-talet og var ein særs aktiv stad under sildefisket. Ein kan framleis sjå restane av salteria. Ved Gravningsund (Buvika) var det tollstasjon i perioden 1892 - 1958. Ved folketeljinga i 1900 hadde øya 325 innbyggjarar. Tyskarane hadde ein base her under den andre verdskrigen.
Papper

**Papper** er ei øygruppe som ligg nordvest i Hvaler kommune. Papper strekkjer seg frå Utgårdkilen til Vauerkilen. Papper er delt inn i tre: 

Papperhavn ligg i enden mot Utgårdkilen. 

Papper, òg kalla «Bukta» ligg i midten blant Papperøyane. Her er det ein liten marina med høve for å kjøpe bensin og småvarer. Vegg til vegg med marinaen ligg Bukta Handel, som er ein liten lokalbutikk. Rett ved sida av marinaen ligg det ein restaurant/pub.

«Fredagshølet» ligg i utkanten av Papperøyane. Dette er ein stad der båtfolk kan finne le for natta. Her kan båten ligge lunt og samtidig er det kort veg til marinaen i Papper. 

Vest for Papper ligg Søsterøyene. Det er ei grotte på Nordre Søster som det går an å symje inn i for så å ende opp på toppen av øya.

## Bakgrunnsstoff
* Kart over Papper, samt flyfoto
Brattøya i Halden

**Brattøya** er ei øy i Iddefjorden ved Halden i Østfold. Øya er freda. Håkon VII gjekk på harejakt her.
Hankø

**Hankø** er ei øy i Fredrikstad kommune i Østfold. Ho har ei flatevidd på 4,0&nbsp;km². Øya er ein ferie- og badestad og har eit kjent seglsportssenter med regattaer i juni og juli. 

Øya er kanskje mest kjend som den norske kongefamilien sin feriestad og Leah Isadora Behn sin fødestad.

## Kjende personar frå Hankø
* Leah Isadora Behn, dotter av Prinsesse Märtha Louise og Ari Behn
Hanamatsuri

**Hanamatsuri** eller **kanbutsue** er ei buddhistisk, hovudsakleg japansk, høgtid som markerer fødselsdagen til Buddha. Dette er også ei blomehøgtid, noko som er den bokstavelege tydinga av «hanamatsuri».

Dagen blir feira den 8. april kvart år, til forskjell frå andre buddhistiske tradisjonar som følgjer kalender der fødselsdagen til Buddha flytter seg i høve til den gregorianske kalenderen.

Ein drikk tradisjonelt *ama-cha*, som er laga av ein type hortensia, på denne dagen.

## Sjå og
*hanami
*hinamatsuri

## Bakgrunnsstoff
*Hanamatsuri i Toei  (engelsk)
Ostøya

**Ostøya** eller *Oustøya* er ei øy i Bærum kommune utanfor Sandvika. Ho har eit areal på 2,4 km² og om lag 2 km² utgjer Oust gard, medan om lag 400 mål er utparsellert til fritidseigedommar. På øya ligg det òg ein golfbane, som vart oppretta i 1964 (Oustøen Country Club) og Oust Naturreservat, oppretta i 2002, som utgjer hovuddelen av skogen. 

Etter avtale med Bærum kommune er stranda ut mot Store Oustsund klausulert som friområde. Garden er i privat eige. Det er tidlegare drive jord- og skogbruk samt saltutvinning, gatesteinbrot, fiske og jakt.
Nesøya i Oslofjorden

**Nesøya** er ei øy i Oslofjorden, og ein del av Asker kommune. Ho er om lag 3&nbsp;km² stor og er knytt til fastlandet på Slependen i Asker over sundet *Grønsund* via Nesøybrua. Frå Nesøya går det kabelferje over til naboøya Brønnøya.

Nesøya er på det næraste skild i to delar av Halsbukta, og heng her berre saman over ein smal rygg med namnet Halsen. Den nordre (nord-vestleg) delen, som ligg nærast fastlandet, er den minste. Store delar av den større og søre (sør-austlege) delen av øya er dekte av Nesøytjernet (òg kalla Nesøytjern på mange av karta), som er eit etter måten stort vatn med ei øy i. Både vatnet og omgjevnaden er freda som Nesøytjern naturreservat av di både Nesøytjernet og skogen ikring det har ein særs spesiell fauna som finst få andre stader. Isen på tjernet vart i tidlegare tider skåre opp til blokker vinterstid, lagra og og skipa ut til mange land på sommarstid for å nyttast til å kjøle ned matvarer.

Namnet Nesøya har øya truleg fått etter den tidlegare garden Nes på fastlandet, som truleg var mellom dei eldste gardane i distriktet. Garden, som seinare vart skilt i tre gardar, låg på høgdedraget mellom Neselva og sundet mellom fastlandet og Nesøya. Neselva og den gamle steinkvelvbrua over elva, Næs Bro, som har gjeve namn til staden Nesbru, har òg fått namn etter denne garden.

Nesøya hovudgard var i gamal tid sete for det vidtfemnande Nesøygodset.

Nesøya høyrde til Holmen skulekrins og Holmen folkeskole på Nesbru før Nesøya skole vart opna skuleåret 1965/66.

Nesøya idrettslag vart oppretta i januar 1958 og gjorde det etter kvart skarpt mot slutten 60-talet, spesielt innan friidrett. Dei hadde dyktige medlemmer som Henrik Abel, Christian-Fredrik Schønfeldt og Petter Bogsti. Frå på midten av 1970-talet vart øya mest kjend for at fleire av Noregs kjendisar og rikfolk budde der eller flytta dit. Øya er prega av store villaer, private strender og private brygger med luksuriøse fritidsbåtar.

## Kjende folk frå Nesøya
* Bjørn Ransve (f. 1944), kunstmålar, fødd i Oslo
* Wenche Myhre (f. 1947), songar, fødd i Oslo
* Anders Hatlo (f. 1947), skodespelar, fødd i Larvik
* Anita Hegerland (f. 1961), songar
* Vigdis Hjorth
* Magne Furuholmen
* Halvard Flatland
* Jan Åge Fjørtoft
* Varner brørne frå Varner-Gruppen
* Reitan brørne frå Reitangruppen
* Inger Lise Rypdal 
* Eivind Blehr
* Katarina Flatland
* Jan Bernhard Kolberg
* Ulf Nilsen
* Ida Lorentzen
* Stine Lise Hattestad
* Bjørn Opsahl
* Kathrine Sørland
* Daniel Nannskog

## Bakgrunnsstoff
*Foreininga Nesøya Eldres Vels internettsider med stoff om Nesøyas historie
Ildjernet

**Ildjernet** er ei øy i Indre Oslofjord. Ho høyrer til Nesodden kommune og ligg rett ut for den bratte Vardåsen, sør for Flaskebekk og nord for Bjørnemyr og Sunnaas sykehus.

Ildjernet er berre 0,17 km² stor. Frå gammalt av har det vore drive jordbruk på øya, seinare - på 1800-talet – har det vore ein del busetnad. Ei tid vart det drive pensjonat der, og rundt hundreårsskiftet (om lag 1895-1903) til og med drive eit «forlystingsetablissement» med sjøbad, kurbad, revyscene, dansegolv og vinbodega under namnet Elgjarnes Bad.

I dag er det berre få fastbuande att, men ein del sommargjester vitjar hyttene på øya. Nesoddbåtane går ikkje lenger til kai ved Ildjernet brygge i dagleg rute. Ei helgerute langs Nesoddlandet til Drøbak og Son om sommaren sørgjer derimot for anløp fredagar og søndagar.

Ein del mindre øyar ligg rundt Ildjernet. På utsida av øya ligg Lindholmen, skild frå Ildjernet med eit 60 meter breitt og nokså grunt sund. Innanfor, mellom øya og den bratte åssida, ligg Sutern, og nord for Sutern ligg Kavringen, ein travel liten holme som husar båtverkstad og marina.

Ved grunnen Ildjernsflu i fjorden nord for øya, låg i mange år eitt av dei få fyrskipa i Noreg. Nå er dette erstatta av eit fast fyr.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Ildjernet|Ildjernet]]» frå , den 8. april 2008.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
* *[[Nesoddens historie]]* bind II, av Christian Hintze Holm.
Høyerholmen

**Høyerholmen** er ei lita øy i Asker kommune i Akershus fylke. Øya ligg i Indre Oslofjord, like utanfor Langåra. På øya er det 12 privateigde hytter i tillegg til at Tomm Murstad Sjøleir held til der.
Håøya i Frogn

**Håøya** er ei øy i Frogn kommune i Akershus. Ho ligg ved Drøbak i Oslofjorden. Her ligg eit festningsanlegg som høyrer til Oscarsborg festning.

Øya har eit areal på 5,2 km² og det høgaste punktet på øya er 229 meter over havet.

## Bakgrunnsstoff
*Her ble seks unge nordmenn henrettet. i dagsavisen.no
Sevat Sataøen

**Sevat Sataøen** () var ein framtredande norsk spelemann frå Ål i Hallingdal. Attmed Olav Sataslåtten var han den likaste i sin generasjon i dalen.

Sevat vart fødd på Sataøyne i Satagrenda sunna sjølve Ål. Han fekk spel av Ola Dekko og Tor Grimsgard, Myreguten, og Ola A. Strand. Sevat kom då til å føre vidare strandaspelet, den berande tradisjonslina i nordre Ål. 

I vaksen alder livnærde Sevat Sataøen seg som urmakar, og var og ein god skyttar. Spelet etter Sevat er alderdommeleg i preget, med mykje fingerbruk og krappe kast med bogen. Sataøen var svært form-medveten, og sytte for at læresveinane hans fekk slåttane slik han sjølv hadde lært dei. Han kunne og vera ein streng læremeistar. Mellom dei som fekk spel av Sevat kan ein nemne Kristian Øvrevollseie og Magne Myhren. 

Det var i mange år eit slag mannjamning mellom Sevat Sataøen og Olav Sataslåtten, som var like gamle. Desse to var ulike i lynne og lag. Medan Sataøen var medveten om dei gamle formene, kunne Sataslåtten brøytte om slåttane på staden, og skapa nytt frå gong til gong. Dei synte kvar for seg to ulike ytterpunkt i hardingfelespelet. Sataøen var den første hallingspelemannen som vann landskappleiken, alt i 1914. Etter han var det ingen frå dalen som vann før Odd Bakkerud i 1955. 

Sevat Sataøen fekk noko svekka høyrsle dei seinare åra, etter mange år på skytterbanen, men var framleis ei svært påliteleg kjelde. Hardingfeleverket har heile 63 slåttenedskrifter etter Sevat Sataøen, det største talet frå Hallingdal i det heile.
Brønnøya i Asker

**Brønnøya** i Asker kommune i Akershus fylke er den nest største av øyane i Vestfjorden utan fastlandssamband. Ei lita kabelferje for personar kan nyttast om sumaren til å kome seg over sundet mellom øya og granneøya Nesøya; Nesøya har ordinært veg- og brusamband til fastlandet. I tillegg er det om sumaren rutebåtsamband til Sandvika. Om vinteren, då sundet frys til, vert kabelferja bytta ut med ei pongtongbru (flytebru) for fotgjengarar.

Øya har eit areal på 1,4&nbsp;km². Av øyane i Asker og Bærum er berre Ostøya og Nesøya større. På øya er det 362 private parsellar, naturreservat og kommunale strandområde. Øya skal vere utan motorisert ferdsel.

## Kultur
Attraksjonen på øya er ein gammal, restaurert og freda omn for kalkbrenning; ei viktig verksemd i både Asker og Bærum i tidlegare tider. Kalken vart nytta til å mure hus og konstruksjonar i teglstein med.

## Busetnad
På Brønnøya er det 16 eigedommar med fast busetnad og 261 med hytter, og det bur opp mot 100 fastbuande familiar her. Dei seinare åra er det lagt offentleg vatn og avløp på øya og skipa til kommunal søppeltømming, slik at øya i dag framstår som eit bustadområde meir på line med granneøya Nesøya.
 
## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Brønnøya i Asker|Brønnøya i Asker]]» frå , den 8. april 2008.* 
*** oppgav desse kjeldene:*


## Bakgrunnsstoff
* Brønnøya Vel
Bjerkøya i Asker

**Bjerkøya** er ei øy i Blakstadbukta i Asker kommune i Akershus fylke. Her ligg Bjerkøya naturminne på fem dekar med Oslofeltet sine fossilførande bergartar med verneverdig vegetasjon.

## Bakgrunnsstoff
* Direktoratet for naturforvaltning, faktaark
Kristian Øvrevollseie

**Kristian Øvrevollseie** () var ein norsk spelemann frå Hol i Hallingdal. 

Kristian var fødd i Hovet, aust i Hol, og her budde han det meste av livet. Han tok tidleg ved fela, og i Hol fekk han spel av Herleik Kvanneberg, Lars Holestøl, i Nes Tor Grimsgard og i Ål Eivind Hollebakken og Sevat Sataøen. Han hadde og spel etter godfar sin, spelemannen Ola H. Lein, som var kjend som Leinen. 

Kristian Øvrevollseie var ein framifrå dansespelemann i yngre år. Det vart sagt om han at han kunne spela så bord og stolar hoppa og spratt. Spelestilen hans var særeigen, med mykje rulling, og oftast var han nær alle fire strengene med bogen i same venda. Dette skapte ein særeigen dåm det er vondt å ta etter. Fingerbruken hans kunne og vera uvanleg flokete, sjølv til hallingspel å vera. 

Kristian hadde ein topp som spelemann i 1950-åra, men stivna noko som han vart eldre, og drog seg attende frå fest- og kappleikslivet dei siste ti åra han levde, men han var framleis rekna som god kjelde og læremeistar. Mellom dei som fekk spel og opplæring av Øvrevollseie er kanskje Odd Bakkerud mest kjend. I yngre år låg spelestilen hans Bakkerud nær opp til Kristian sin. Elles er den mest pålitelege kjelda til spel etter Øvrevollseie i dag truleg spelemannen Per Lilleslett frå Hovet, som kjende han godt og var granne med han. 

Kristian Øvrevollseie døydde i 1973, og med han døydde den siste av dei tre store hallingspelemennene i den første halvdelen av 1900-talet.
Gråøya

**Gråøya** er ei lita øy i Asker kommune i Akershus fylke. Ho ligg i Oslofjorden rett utfor Åros om lag 45 km sør for Oslo.

Det er tre hytter på øya med brygge. Øya har tett skog og bratt terreng. Det er svaberg på sørenden. Håøya ligg aust for Gråøya.
Storøya i Hole

**Storøya** er den største øya i Hole kommune i Buskerud fylke, og den største øya i Tyrifjorden. På øya ligg Storøya naturreservat som vart oppretta 15. januar 1988. Naturreservatet dekker eit areal på om lag 35 dekar. Verneområdet omfattar strandsona vest på øya. Hovudårsaka til vernevedtaket er dei geologiske laga frå silur. Saman med Purkøya og Lamostangen utgjer feltet referanseprofilen for undersilur-perioden frå 440 millionar år tilbake.

Øya består av eit mangfald av naturtypar. Som i skrentane ned mot Tyrifjorden finst òg her kalkfuruskog. Det biologiske mangfaldet er rikt på øya som har ein variert flora. Ved Storøen gard finst det sjeldne kulturvokster og forvilla klosterflora som truleg vart ført til øya av munkar.

I 1995 vart det ferdigstilt ein 18 hol stor golfbane på øya, Tyrifjord golfklubb.

## Sjå òg
* Utøya i Hole
Utøya i Hole

**Utøya** er ei øy i innsjøen Tyrifjorden i Hole kommune i Buskerud fylke. Arbeidaranes Ungdomsfylking (AUF) eig øya, som vart gjeven til dei i jubileumsgåve 28. august 1950 av Oslo og Omegn faglege Samorganisasjon, ein av medlemsorganisasjonane i Landsorganisasjonen (LO). Øya vert driven kommersielt av Utøya AS. AUF arrangerer kvart år politisk sommarleir på øya.

Utøya er på 120 dekar, har busetnad, og har dessutan eit område på fastlandet for parkering av bilar. Det var ein husmannsplass på Utøya fram til heile øya vart kjøpt av Jens Bratlie i 1893, som brukte øya som sommarbustad før han selde eigedommen til LO i 1933.

## Terroråtaket på Utøya 22. juli 2011

AUFs sommarleir på Utøya var 22. juli 2011 mål for eit terroråtak der 69 personar mista livet, og 66 vart skadde, fleire av dei alvorleg. Åtaket hadde samanheng med terroråtaket i Oslo mindre enn to timar tidlegare. Ein væpna mann som seinare synte seg å vere den 32 år gamle oslomannen Anders Behring Breivik, utkledd i ei etterlikning av ei politiuniform, tok skyssbåten over til øya om lag klokka 17 med tung bagasje. Han sa han skulle gjere ein rutinesjekk og gje opplysningar om terroråtaket mot regjeringsbygningane i Oslo tidlegare på dagen (klokka 15.26), men så snart han var komen i land på øya, tok han til å skyta på og drepe leirdeltakarane og andre med eit gevær og ein pistol. Politiet gjekk i land på øya klokka 18.25, og arresterte han klokka 18.27 utan at han gjorde motstand. Han hadde då hatt tid til å myrde 68 menneske, dei fleste ungdomar, i ei jakt som hadde gått føre seg over heile øya. 

Kort tid etterpå kommenterte AUF-leiar Eskil Pedersen åtaket med mellom anna å uttala: «Vi gjev oss ikkje i kampen for det vi trur på, vi skal tilbake på Utøya.» . I samband med eittårsmarkeringa for terroråtaket vart det skipa til ei samling på Utøya.

## Referansar
Mordovia

**Mordovia** er ein republikk i Russland og eit av føderasjonssubjekta i den russiske føderasjonen. Hovudstaden er Saransk, arealet er 26&nbsp;200 km² og innbyggjartalet 778 965 (2021). 

## Folkesetnad
Den einaste større byen er Saransk med 297&nbsp;400 ibuarar.

Den største folkegruppa i Mordovia er russarar, medan mordvinarane er ein minoritet. Ved folketeljinga i 2010 var den etniske samansetjinga:

* Russarar: 53,2 %
* Mordvinarar: 39,9 %
* Tatarar: 5,2 %

## Merknader

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Arøyane

**Arøyane** er namnet på fleire øyar i Langesundsfjorden: *Store Arøya*, *Lille Arøya* og *Vesle Arøya*. Store og Lille Arøy har framleis (i 2006) nokre fastbuande, hovudsakleg fiskarar og nokre kunstnarar. Arøyane er saman med Stokkøya dei einaste av øyane i Langesundsfjorden som ligg i Vestfold fylke og Larvik kommune. Øygruppa ligg lengst ut i Langesundsfjorden med Skagerrak som næraste nabo i sør. Arøyane dannar eit unikt område med stille sund, svaberg og ei rekkje hytter.

## Hytter
Det er bygd stadig fleire hytter på øyane, hovudsakleg for innbyggjarar frå Grenlandsområdet (Porsgrunn og Skien) men i stadig større grad vert det kjøpt nye hytter av personar frå Oslo-området. Det har dei seinare åra vore stor utbygging og oppgradering av eksisterende hyttemasse. Øyane har ferjesamband med Helgeroa og Langesund heile året (Skjæløy og Ragnøy). I sommarhalvåret er det stor trafikk av sommargjester på ferjesambandet. Om sommaren går det ferje kvar time, heile dagen 7 dagar i veka, medan det i vinterhalvåret går rute to gonger dagleg. Det er òg taxibåt med base på den nærliggande Stokkøya (MS «Røkke»)
Barneskjær

**Barneskjær** er ei øy i Færder kommune i Vestfold. Ho ligg rett utanfor Nesbrygga på Nøtterøy, sør for Føynland. Øya har eit areal på om lag 39 dekar. Tidlegare Nøtterøy kommune kjøpte øya av Markus O. Korsnes for 200&nbsp;000 kroner i 1968 til bruk som friareal.

Barneskjær er mykje vitja av skuleklassar og organisasjonar. Det er eitt hus på øya bygd i 1924, og det vert leigd ut for kortare periodar. Det er ikkje straum på øya, så kjøkenutstyret i det stavernsgule huset vert drive av gass. Det er ei brygge på øya med plass til 4-5 båtar.

På Barneskjær er det òg fleire tyske bunkersar i fjellet som stammar frå andre verdskrigen.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Bergan Vel – Barneskjær
Kilometer per time

**Kilometer per time** (kilometer i timen), forkorta km/h eller km/t, er ei eining som vert nytta for å gi opp fart, til dømes farten til levande vesen, køyretøy eller vind. Kilometer per time kan nyttast når ein fastset ei fartsgrense. Internasjonalt nyttar ein forkortinga km/h. Eininga kan utleiast frå SI-einingane meter og sekund.

## Omrekning
* 3,6 km/t ≡ 1 m/s
* 1 km/t ≈ 0,277 78 m/s
* 1 km/t ≈ 0,621 37 mph (engelsk mil i timen)
* 1 knop ≡ 1,852 km/t 
* 1 engelsk mil = 1,609344 km (~1.61 km)
* 1 mph = ~1,61 km/t
* 1 km/t = ~0,62 mph

## Kjelder
Bastøy

**Bastøy**, **Bastø** eller **Bastøya** er ei øy på 2,23&nbsp;km² som ligg i Oslofjorden søraust for Horten i Vestfold. Øya ligg i Horten kommune, men vert eigd av staten.

## Historie
#### Bastøy fyr

Bastøy fyr vart oppretta 1840. Fyret bestod av eit steinhus med eit lågt tårn. Det vart erstatta av ei lanterne i 1986. Fyret på Bastøy er ikkje lenger bemanna, men vert framleis nytta til mellom anna kursverksemd.

#### Bastøy kyrkje
Bastøy kyrkje er ei kyrkje av stein bygd i 1902.

#### Guteheimen
Bastøy vart kjøpt av den norske staten i 1898 og det vart oppretta ein skuleheim for «forsømte» gutar med tilpassingsvanskar. Skuleheimane stod under Kyrkje- og undervisningsdepartementet sitt tilsyn før dei vart overført til Sosialdepartementet frå 1. juli 1953. Ved overføringa endra *Bastøy Skolehjem* namn til *Foldin verneskole* og seinare Foldin offentlige skole. Skulen vart nedlagd omkring 1970.

#### Verneheim og fengsel
*Statens vernehjem Bastøy* overtok bygningane til Bastøy skuleheim etter at dette vart nedlagt i 1970. Frå 1971 tok verneheimen imot arbeidsuføre, heimlause alkoholskadde. Anlegget vart seinare kretsfengsel og frå 1988 landsfengsel under namnet Bastøy fengsel, ein open anstalt med plass til rundt 115 fangar.

## Sjå òg
* Foldin offentlige skole
* Bastøy fengsel
* Bastøferjene

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Bastøy|Bastøy]]» frå , den 8. april 2008.* 

## Bakgrunnsstoff
* Flyfoto og kart over øya
* Historikk (Bastoyfengsel.no) 
* Bastøy fengsel 
* Søk på «Bastø» i historietidskriftet ''Borreminne''
* Ein Bastøy-gut fortel 
* Bastøy – Oslofjordens perle  
* Kort avisartikkel om fengselsøya Bastøy
* Bilete frå Bastøy og fengselet der
Pukekohe

**Pukekohe** er ein liten, men veksande landleg by i Franklin District på Nordøya på New Zealand. Han ligg heilt sør i regionen Auckland, omkring 50 km sør for Auckland City, mellom den sørlege stranda til Manukau Harbour og munningen til Waikato-elva. Åsane kring Pukekohe og dei nærliggjande Bombay Hills dannar den naturlege sørgrensa til Aucklandregionen.

Maoriordet *puke-kohe* tyder 'åsen med kohekohe'. Kokekohe *(Dysoxylum spectabile)* er eit innfødd mahogniaktig tre.

Under Newzealandkrigane vart det utkjempa eit slag i Pukekohe, seinare kjent som Forsvaret av Pukekohe East i 1863.

## Byen
Pukekohe er administrasjonssenteret i Franklindistriktet. Ved folketeljinga i 2001 var innbyggjartalet 18&nbsp;825, storparten av europeisk avstamming, men med betydelege innslag av innfødde maoriar og etniske indiske og austasiatiske grupperingar. Byen er venta å få ein jamn vokster i dei komande tiåra, ettersom han ligg i utkanten av den stadig veksande Aucklandregionen.

Den grøderike vulkanske jorda og det varme, fuktige klimaet har ført til framifrå tilhøve for grønsak- og mjølkeproduksjon. 

Pukekohe har ein vidaregåande skule, eit rugbystadion, ein veddeløpsbane og motorsportbanen Pukekohe Park Raceway.

## Transport
Pukekohe ligg ved jarnvegslinja *North Island Main Trunk Railway*, og er den sørlegaste stasjonen på forstadsbanenettet til Auckland.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Pukekohe|Pukekohe]]» frå , den 8. april 2008.* 

## Bakgrunnsstoff
* Pukekohe - hjarta i Franklin (engelsk).
* Franklin district - heimeside til distriktsstyresmaktene.
* Pukekohe Park Raceway
Sylvi Graham

**Sylvi Graham** () var ein norsk politikar for Høgre. Ho blei vald inn på Stortinget for Akershus i stortingsvalet 2009.

Ho var ordførar i Oppegård kommune i Akershus frå 1995 til ho blei vald inn på Stortinget i 2009. Ho hadde då sete i kommunestyret frå 1980 og vore medlem av formannskapet frå 1988. I 2004 blei ho utnemnd til statssekretær for Jan Petersen i Utanriksdepartementet. 

Sylvi Graham hadde førskulelærarutdanning og arbeidde i barnehage, i Blindeforbundet og i Norges Røde Kors. 

## Stortingskomitear
* 2009–2013 medlem i Arbeids- og sosialkomiteen

## Kjelder
* Sylvi Graham hos Stortinget
Terje Teslo

**Terje Teslo** () er ein norsk lokalpolitikar for Senterpartiet. Han har vore ordførar i Eidsvoll kommune i to vender, frå 1999 til 2003 og frå 2007 til 2011. I perioden 2011 til 2015 var han varaordførar.
Bolærne

**Bolærne** er ei øygruppe i Ytre Oslofjord utanfor Nøtterøy i Færder kommune. Ho består av **Vestre Bolæren**, **Mellom Bolæren** og **Østre Bolæren**, i tillegg til nokre mindre øyar, holmar og skjer.

## Ordsoge
Namnet «Bolæren» (med «Bolærne» som fleirtalsform) kjem truleg av *borđ*, som tyder «kant» slik som ein bord langs kanten av ein duk, men her meint som ein høg kant mot havet.

## Historie
Busetjinga på Bolærne går ifølge skriftlege kjelder tilbake til 1600-talet.  Mellom Bolæren er den største av øyane og hadde midt på 1800-talet 33 fastbuande. Fram til 1916 låg øyane under Jarlsberg hovudgard. Då vart Bolærne kjøpt av Forsvaret i samband med utbygging av festningsanlegg i Ytre Oslofjord. 
Under andre verdskrigen oppretta tyskarane ein fangeleir for russiske krigsfanaer, og fangane som døydde vart også gravlagde her.

Nøtterøy kommune (no Færder kommune) overtok Mellom Bolæren i 2004.

## Kjelder


* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Bolærne|Bolærne]]» frå , den 8. april 2008.*
Føynland

**Føynland**, tidlegare òg skrive *Foynland*, er ei lita øy mellom Nøtterøy og Husøy i Færder kommune i Vestfold. Øya har rundt 1400 innbyggjarar fordelt på 450 husstandar. Føynland har brusamband til Nøtterøy og til Husøy over Myrasundet. Den eine brua til Nøtterøy er særs gammal og verneverdig. Føynland har sidan tidleg på 1990-talet vore prega av sterk utbygging. Om sommaren finn mange turistar vegen til Fjærholmen sør på øya, der det er badeplass, campingplass og båthamn for seglforeininga i Tønsberg og andre.

## Historikk
Frå gammalt av var øya delt mellom tre gardar, Bjørnebu og Nordre og Søndre Foyn (Føyn). Heile øya, det vil sei alle dei tre gardane, skal ha høyrt til St. Olavs kloster i Tønsberg fram til reformasjonen. Då vart gardane overdratt til krona, som pantsette gardane i 1644 til rådmann og kjøpmann Anbjørn Lauritsen. Tidleg på 1700-talet vart dei tre gardane seld til tre forskjellige eigarar. Alle gards- og bruksnummer på øya, òg andre småbruk, er seinare utskild frå desse tre gardane.

Øya har skifta namn oppgjennom historia. Frå gammalt av har namnet på øya vore *Føenland* (skal ha kome frå «féøy»), seinare *Føienland*, for så i moderne tid ha vore *Foynland*, før det frå departementalt hald vart fastslått at namnet på øya skulle vere *Føynland*. Namnet *Foynland* er derimot framleis i bruk på folkemunne.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Føynland|Føynland]]» frå , den 8. april 2008.* 
** * oppgav desse kjeldene: *
*** Sigurd H. Unneberg: *Nøtterøy Gårds- og slektshistorie*
 

## Bakgrunnsstoff
* Kart og luftfoto over Føynland
* Artiklar i lokalavisa Tønsbergs Blad med søkeordet «Føynland»
* Artikler i næravisa Øyene med søkeordet «Føynland»
* Føynland vel
Topplokk

**Topplokket** på ein motor stenger av sylindtoppane. Omgrepet *topplokk*, eller *sylindertopp*, vert nytta sjølv om sylindrane er plasser horisontalt (som på ein horisontalt plassert rekkemotor, eller på ein boxermotor, står på skrå (som på n v-motor, eller heng opp-ned (som på ein stjernemotor).

På firetaktsmotorar har topplokket kanalar for tilførsel av innsugingsluft (dieselmotorar) eller luft/gass-blanding (ottomotorar) og innsugings- og utblåsingsventilane er plasserte i topplokket. Totaktsmotorar syg som oftast inn luft/gass-blandinga og bles ut eksosen gjennom opningar i sylinderveggen.

På ottomotorar står tennpluggane i topplokket, medan dieselmotorar med direkte innsprøyting har innsprøytingsdysene i topplokket.

På motorar med veskekjøling har topplokket kjølekanalar innvendig, medan det på luftavkjølte motorar har kjøleribber. Topplokket er ein av dei mest kompliserte delane på ein forbrenningsmotor og har stor betydning for eigenskapane til motoren.
Hui

**Hui**, **Hudøy** eller **Hudø** er ei øy i Tønsbergfjorden i Færder kommune. Hudøy er på rundt 1,4 km² og har ein flott natur med alt frå svaberg, knausar og knattar til urørt skog.

Hui er ei av øyane i Tjøme sin skjergard som tidlegare hadde fast busetnad, men øya har ikkje vore busett sidan 1985. Rundt hundreårsskiftet budde det omkring 150 menneske der. Dei fleste levde av ein kombinasjon av jordbruk, fiske og skipsfart.

Øya er eigd av Oslo kommune, og er mest kjend for sine feriekoloniar eller sommarleirar for vanskelegstilte born frå byen. Feriekolonidrifta byrja på Hui i 1916. Feriekoloniane vart tidlegare drive direkte av Oslo kommune, men frå 1991 har kommunen samarbeida med Kirkens bymisjon gjennom Stiftinga Hudøy. Hudøy har i dag 59 bygg fordelt på 11 leirstader.

Forfattarane Alf Larsen (1885-1967) og Aasmund Brynildsen (1917-1974) kom begge frå Hudøy. Brynildsen utgav i 1974 memoarboka *Hudø. Bilder fra en barndom* med illustrasjonar av grafikaren Hans Gerhard Sørensen (1923-1999).

## Kjelder


* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Hui|Hui]]» frå , den 8. april 2008.* 


## Bakgrunnsstoff
* Kart og luftfoto over øya
* Stiftinga Hudøy
* Hudø gård 
* Alf Larsens barndomsrike på Hudø 
* Måleri med Hudøy-motiv 
* Oslo kommune sin feriekolonidrift
*Sommerlykke med hjemlengsel. 2019-06-24. Dagsavisen
Husøy i Tønsberg

**Husøy** er ei øy i Tønsberg kommune som ligg ved øya Føynland utanfor byen Tønsberg og øya Nøtterøy. Husøy har brusamband til Føynland og vidare til Nøtterøy.

## Bakgrunnsstoff
Hvasser

**Hvasser** er ei øy og ein tettstad i kommunen Færder i Vestfold. Øya Hvasser er den nest største øya i kommunen og ligg på vestsida av Oslofjorden, 25&nbsp;km sør for Tønsberg. Arealet til øya er 3,6&nbsp;km² og det bur  i tettstaden. 

## Historie
«Hvasser» vert lokalt uttala med tonelag 2 (som t.d. «(å) lande», «bønner»), Oslo- vest-uttale er med tonelag 1 (som t.d. «landet» «bønder») . I 1910 var det 118 busetnader og 486 innbyggjarar på Hvasser.

## Friluftsliv, sommargjestar, kunst og kultur
Det er fleire badestrender og turområde, mellom anna Lilleskagen nord på øya samt Fynsletta, Jørestrand, Sønstegård og Sydstranda mot sør. Øya er ein populær feriestad om sommaren og har ein mengd private sommarhus og hytter. Det er òg fleire pensjonat og ein leirskole. I Sandøsund er det kystmuseum med mellom anna presentasjon av losverksemnda på staden. I Sandøsund finn ein òg Galleri Gudem som hadde opning i 2001, ein visning-/salsstad av samtidskunst;biletkunst og kunsthandverk.

Øya har fådelt skole og barnehage. Hvasser kyrkje er frå 1902.

## Næringsliv
I tettstaden Hvasser er det staden Sandøsund eller Krukehavn (som det står på kartet) som er sentrum. Der er det butikkar, restaurant og fiskerimottak. Her ligg òg losstasjonen for Ytre Oslofjord. Det var los Severin Evensen frå Tjøme som hadde det ærefulle oppdrag å lose kong Haakon VII til Oslo då han kom til Noreg i 1905. Skulpturen *Brottet* av bilethoggaren Ståle Kalvik vart avduka i Sandøsund i 2005 til minne om losskøyta *Gaa Paa* som forliste utanfor Hvasser i 1913.

## Kjente personar frå Hvasser
* Julius Pedersen Grepan, los frå Hvasser og modell for Christian Krohg sitt måleri *Hardt læ!* frå 1882
* Severin Evensen, losen som førte Kong Haakon til Noreg
* Fredrik Anonsen Fredhøi (Fred A. Fredhøi) (1890-1979), forfattar og forlagsmann frå Hvasser
* Tore Frost (f. 1943), universitetslektor og filosof busett på Hvasser siden 1989
* Jo Morten Kim Weider (f. 1980), popartist med artistnamnet Whimsical, frå Hvasser
* Finn-Henrik Bodvin (1928-2002), bilethoggar busett på Hvasser 
* Arne Bjørnstad (f. 1950), keramikar busett på Hvasser

## Bakgrunnsstoff
### Hvasser i dag
* Kart og luftfoto over øya
* Lokal presentasjon av Hvasser 
* Tjøme kommune 
* Galleri Gudem,Sandøsund - Hvasser

### Historikk o.a.
* Om historisk kystkultur i Vestfold
* Galleri NOR sine fotografi frå Hvasser 1911-1915

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Hvasser|Hvasser]]» frå , den 8. april 2008.*
Jarlsø

**Jarlsø** (også kalla **Jersø** eller **Jersøy**) er ei øy på om lag 200 mål utanfor Husvik i Tønsberg kommune i Vestfold. 

## Historie
Øya har som ankerplass for båtar og skip i Oslofjorden ved innløpet til Tønsberg by, ei rik historie. Øya er nemnd alt i Snorre si Ynglingesaga i samband med at vestfoldkongen Øystein Halvdanson døydde rundt år 770. ho låg da under Sem kongsgard, seinare Jarlsberg hovudgard. Der drukna i 1483 riksråda Jon Smør og Einar Fluga. Jersøy vart gjestgjevarstad frå 1664, og det vart seinare drive steinbrot på øya. I 1915 starta Jarlsø Verft, seinare Jarlsø Fabrikker, si omfattande verksemd. Øya vart samstundes overført frå Nøtterøy til Sem kommune. Øya vart etter kvart nesten heilt fylt med industri, men all produksjon er i dag nedlagd.

## I dag
Det er fleire planar for bruk av den tidlegare industriøya til bustader og næringsverksemd. Øya er regulert for inntil 400 bustader og lett næring. Utbygginga startar opp i 2008. Den søndre delen av øya, med skog, fyrlykt og rester etter tyske stillingar frå den andre verdskrigen vil stå urørt som område for landbruk, natur og fritid.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Jersøy|Jersøy]]» frå , den 8. april 2008.* 

## Bakgrunnsstoff
* Kart og luftfoto over øya
* Om Jersø i Nøtterøy Bygdebok
* Jarlsø si historie 
* Om Jarlsøy verft i bygdebok frå 1963
* www.jarlsoe.no
Håøya i Færder

**Håøya** er ei øy i Færder kommune. Ho ligg i Vestfjorden, vest for øya Nøtterøy og nord for Veierland. Fram til 1. januar 1901 høyrte øya til Stokke kommune.

Festninga på Håøya vart nytta til å forsvare Marinen si reservehamn i Melsomvik mot svenskane i perioden før og rundt 1905. Der var det både kanonar og utlagte miner. Festninga vart òg nytta som vern for norsk nøytralitet under den første verdskrigen.

12. april 1940 vart festninga overgitt til tyskarane, og dei nytta øya til ubåteksperiment under heile den andre verdskrigen.

Øya var i nokre år feriekoloni for Oslo kommune, og er i dag feriesenter for personell i Forsvaret.

## Kjelder


* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Håøya i Nøtterøy|Håøya i Nøtterøy]]» frå , den 8. april 2008.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
* Nøtterøy kommune (2002). *Rundt deg blåner fjorder... vakre Nøtterøy*. ISBN 82-991504-2-6
Langøya i Re

**Langøya** er ei øy i Holmestrandfjorden som er ein del av Ytre Oslofjord. Øya høyrer til Holmestrand kommune i Vestfold og ligg utanfor Holmestrand. 

## Kalksteinsbrot
På Langøya er det to tidlegare dagbrot der det frå 1899 vart teke ut kalkstein. Dagbrota er på til saman nesten 10 millionar kubikkmeter under havnivå. Frantzefoss Bruk tok ut kalk her. Det minste dagbrotet i sør er framleis i drift. Kalksteinen vart levert til sementfabrikken i Slemmestad. Ei kran frå steinbrotet står ved Cementmuseet i Slemmestad sentrum.

## Avfallsdeponi
Norsk Avfallshandtering nyttar det største dagbrotet i nord til deponi av farleg uorganisk avfall. Ein stor del av avfallet er gips. Dessutan finst eit basseng for utreagering av reaktive metall; hovudsakleg magnesiumslam og andre alkali- og jordalkalimetall. Avfallet reagerer kraftig i kontakt med vatn og avgjer varme og ulike gassar (H<sub>2</sub>, NH<sub>3</sub>, PH<sub>3</sub>). Det finst òg ein tank for avgifting av cyanidhaldig avfall. Avgiftinga skjer i alkalisk miljø med natriumhypokloritt. Cyanidsambanda vert omdanna til karbondioksid og nitrogengass.
Leistein

**Leistein** er ei øy i Færder kommune i Vestfold. Øya ligg nordaust i kommunen, ytst mot Oslofjorden, og ho markerer innseglinga mot Vrengensundet frå Ytre Oslofjord. Heilt sør på Leistein ligg Leistein lykt, og på toppen av øya ligg Leistein varde.

Ein del av øya er fuglereservat, og dette er forbode område i hekketida. Leistein ligg innanfor Færder nasjonalpark.
Sandø

**Sandø** eller **Sandøya** er ei lita øy i Oslofjorden i Færder kommune i Vestfold. 

Sandø ligg heilt søraust i Færder kommune på austsida av sundet Sandøsund. Tvers over sundet ligg staden Krukehavn på Hvasser. I seglskutetida har sjølve sundet mellom øyene Sandø og Hvasser vore staden Sandøsund, og stadnamnet Sandøsund har vorte landfast på Hvasser. 

Mot nord ser ein øyane Østre og Vestre Bustein og alle dei andre øyane i skjergarden aust for Tjøme og
Nøtterøy. På austsida av Sandø ligg Oslofjorden med utsikt mot øya Store Færder og Tristein. 

Sandø har hatt fast busetnad og fleire små gardsbruk. Frå byrjinga av 1900-talet har eigarane av øya vore busett andre stader og busetnaden har vore fritidseigedomar. Busetjingane er avgrensa til vestsida av øya, mot Sandøsund. 

I 1950-åra vart Sandø freda med heimel i lov om naturvern. Frå 2006 er den ikkje-busette delen av Sandø innlemma i Ormø-Færder landskapsvernområde og frå 2013 i den nyoppretta Færder nasjonalpark.

Endemorenen Tjøme-Hvaler-trinnet, òg kalla Tjøme-raet, går over Sandø og er opphavet til øya si fine sandjord og attraktive sandstrender. Fleire stader på øya er det strender med flotte, slipte rullesteiner som isbreen har lagt frå seg for om lag 12&nbsp;000 år sidan.

Sandøbukta er ei god hamn med stor sandstrand innanfor og eit mykje nytta friområde for småbåtflåten.

## Kjelder


* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Sandø|Sandø]]» frå , den 8. april 2008.*
Fløyelskrabbe

**Fløyelskrabbe** (*Necora puber*) er ein stor symjekrabbe som finst langsetter atlanterhavskysten på den nordlege halvkula frå Nord-Afrika til Nord-Noreg. Ein finn han òg i Middelhavet og Svartehavet. Ved norskekysten er arten kjend frå Vestlandet frå Rogaland til Sogn, og med Lofoten.

Arten finst helst på steinbotn på nokså grunt vatn, men førekjem ned til ein 70 m djupn. Han er den raskaste og mest aggressive i den norske symjekrabbefaunaen, og kan godt finna på å gå til åtak på dykkarar.

## Kjenneteikn
Fløyelskrabben høyrer til dei større symjekrabbane, og kan bli over 80&nbsp;mm brei over skalet. Han er dekt med små hår som gjev han ein skittenbrun farge, bortsett frå nokre hårlause blå eller raude område på beina. Augo er karakteristisk raude.

Det ytste leddet på dei bakerste to beina er årebladforma, og på skalet mellom augo har han opp mot 7-10 små tenner.

## Kjelder
* Moen, Frank Emil & Svensen, Erling: *Dyreliv i havet - nordeuropeisk marin fauna* Kom forlag 2003

## Bakgrunnsstoff
*
Store Færder

**Store Færder** eller berre **Færder** er ei markant øy i Oslofjorden, i Færder kommune i Vestfold. Her vart den andre fyrlykta i Noreg tent i 1697.

I 1857 vart fyret flytta til Tristein litt lenger sør i havet. Alt på 1700-talet vart Tristein kalla for Lille Færder, mellom anna i det engelske sjøkartatlaset *The English Pilot* frå 1780.

På Store Færder sitt høgaste punkt, 59,11 m over havet, ligg ruinane etter det første Færder fyr. Det var eit privat fyr forma som ein open, smidd fyrgryte. Gryta stod rett på bakken og fyrvaktaren etterfylte med kol og ved heile natta. På eit år vart det brend omkring 540 tønner med kol. I 1799 overtok det offentlege ansvaret for fyrdrifta, og eit tårn med stor lykt stod ferdig i 1802. Kolfyret vart erstatta av eit linseapparat og fyrlampar driven på petroleum i 1852. Ruinar etter fyranlegget på toppen av Store Færder er framleis synleg og vart freda av Miljødepartementet i 1997.

Store Færder er ein del av Færder nasjonalpark, og var tidlegare omfatta av Ormø-Færder landskapsvernområde.

## Bakgrunnsstoff
*