open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Arecibo-observatoriet

**Arecibo-observatoriet** er eit radioteleskop i nærleiken av byen Arecibo i Puerto Rico. Med sine 305 meter i diameter er det det største radioteleskopet i verda. Teleskopet vert drive av Cornell University i samarbeid med National Science Foundation. Observatoriet vert òg kalla *National Astronomy and Ionosphere Center*, sjølv om NAIC eigenleg er organisasjonen som driv både teleskopet og tilhøyrande kontor ved Cornell University.

Teleskopet er med i fleire filmar og TV-produksjonar, mellom anna *[[GoldenEye]]* og *[[filmen Contact|Contact]]*.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Arecibo-observatoriet|Arecibo-observatoriet]]» frå ,  den 14. juli 2016.*  


## Bakgrunnsstoff
*Arecibo Observatory
Aristarkhos frå Samos

**Aristarkhos** frå Samos (fødd ca. 310 f.Kr., død ca. 230 f.Kr.) var ein gresk astronom og matematikar frå antikken.

Det vesle ein veit om Aristarkhos stammar verket til Arkimedes *Sandrekninga*. Aristarkhos studerte under Straton frå Lampsakos, ein elev av den peripateiske skulen til Aristoteles, truleg i Alexandria, der Straton var privatlærar for den seinare kongen Ptolemaios II Filadelfos. 

Aristarkhos var ein av dei første greske astronomane som foreslo at planetane krinsar rundt sola, men autoriteten hans var ikkje stor nok til at han fekk gjennomslag for idéen, likevel nemnde Arkimedes han i *Sandrekninga*. Det skulle gå rundt  år før det heliosentriske verdsbiletet fekk støtte i Kopernikus-verket *[[De revolutionibus orbium coelestium]]* («Om rørsla til himmellekamane», 1543).

Aristarkhos slo fast at ved halvmåne dannar jorda, sola og månen ein rettvinkla trekant. Dette faktumet sette han i stand til å berekna storleikane til månen og sola med trigonometriske metodar, og å utvikla teoriane sine vidare. Ein av dei andre teoriane hans var at stjernene måtte vera uendeleg langt borte, då han ikkje observerte parallaksefeil.

Det einaste bevarte verket av Aristarkhos er *Om storleikane og avstandane til sola og månen*. I dette skriftet er det det geosentriske verdsbiletet utgangspunktet, men seinare filosofar, til dømes Arkimedes i *Sandrekninga*, har sitert Aristarkhos på at han i eit anna skrift la fram ein hypotese om den heliosentriske modellen. 

Eit krater på månen og asteroide nr 3999 har fått namn etter Aristarkhos.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Aristarkhos|Aristarkhos]]» frå ,  den 14. juli 2016.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
* Thomas Little Heath: «Aristarchus, of Samos», Oxford 1913



## Bakgrunnsstoff
* «Aristarch - Der Kopernikus der Antike» , ancient-cultures.com
* John J. O’Connor, Edmund F. Robertson: «Aristarchus of Samos» i *MacTutor History of Mathematics archive*
* Alan H. Batten: ''Aristarch of Samos'', harvard.edu
Bodo Tümmler

**Bodo Tümmler** () er ein tysk tidlegare friidrettsutøvar, fødd i Thorn og oppvaksen i Vest-Berlin, som representerte Vest-Tyskland på mellomdistansane i 1960-70-åra. Han vart europameister på 1500 meter i 1966 og tok OL-bronse på same distansen i 1968.

## Aktiv
Tümmler markerte seg i 1964-sesongen med personleg rekord på 1500 med tida 3.42,7. Året etter forbetra han seg til sterke 3,39,5 og vart vesttysk meister på distansen for fyrste gong, sidan vann han den nasjonale meistertittelen på 1500 m i 1969, 1971 og 1972. Han vann også distansen i universiaden i 1965, og forsvarte fyrsteplassen i 1967.

I 1966-sesongen forbetra Tümmler den personlege rekorden til 3.39,1. Under europameisterskapen 1966 i Budapest sprang han inn til gullmedalje på 1500 meter, etter ein hard sluttspurt mot franske Michel Jazy og sin eigen landsmann Harald Norpoth. Tre dagar etter gjorde Tümmler unna sitt livs beste 800 meter og tok bronsemedaljen på tida 1.46,3, den austtyske vinnaren Manfred Matuschewski fekk notert 1,45,9.

Den 10. juli 1968 i Köln gjorde Tümmler sitt aller beste 1500-meterløp. Han vann distansen på tida 3.36,5, 0,2 sekundar bak den to år gamle europarekorden til Michel Jazy. Tre månader seinare sprang Tümmler inn til bronsemedalje under sommarleikane 1968 i Mexico-byen, slått av kenyanaren Kipchoge Keino og Jim Ryun frå USA.

Etter 1969-sesongen heldt han ikkje lenger europeisk toppnivå.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
*EM 1966 i Budapest: Gull på 1500 m – 3.41,9 og bronse på 800 m  1.46,3
*OL 1968 i Mexico by: Bronsemedalje på 1500 m – 3.39,0, bak Jim Ryun (3.37,8)
*OL 1972 i München: Utslått i semifinalane på 1500 m (nr 29 – 3.50,0)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Bodo Tümmler|Bodo Tümmler]]» frå ,  den 14. juli 2016.*
Ljudmila Koltsjanova

**Ljudmila Sergejevna Koltsjanova** () er ein russisk tidlegare friidrettsutøvar frå Sjarja som internasjonalt tevla i lengdehopp. Ho vart europameister i øvinga i 2006 og tok VM-sølv året etter.

## Aktiv
Koltsjanova satsa mest på tresteghopp i yngre år. Ho sette personleg rekord i øvinga med 13,88 i 2004-sesongen, same året som ho klarde 6,54 m i lengdehopp. Året etter nådde ho 6,79 i lengdegropa, og etter den tid satsa ho på lengde. Midt i juli 2006 forbetra ho den personlege rekorden til 7,11 m i Tula, og ein månad seinare vann ho EM-gull i Göteborg med eit bestehopp på 6,93 m.

Under optimale vindtilhøve gjorde Koltsjanova den 27. mai 2007 i [][Sotsji]] sitt livs lengste lengdehopp, eit hopp som målte 7,21 m. Ho fekk sølvmedaljen i Osaka-VM tre månader seinare, elleve centimeter lagkameraten Tatjana Lebedeva. Også i 2008 og 2010 landa Koltsjanova bortom sjumeterstreken på sitt beste, men ho makta ikkje vinne fleire internasjonale medaljar. 

Ho la opp etter 2013-sesongen.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
*EM 2006 i Göteborg: Gullmedalje – 6,93 m, framom Naide Gomes (6,84 m)
*VM 2007 i Osaka: Sølvmedalje – 6,92 m, bakom Tatjana Lebedeva (7,03 m) 
*EM 2010 i Barcelona: Nr 5 – 6,75 m
*OL 2012 i London: Nr 6 – 6,76 m
*VM 2013 i Moskva: Utslått i kvalifiseringa (nr 14 – 6,53 m)
Armagh Observatory

**Armagh Observatory** er eit astronomisk observatorium grunnlagt i 1789 av erkebiskop Richard Robinson, ein av dei fremste vitskaplege institusjonane på Dei britiske øyane. Forskingsområda omfattar studia av sola og andre stjerner, solsystemet, i tillegg til studiar av klimaet på jorda.

## Kjelder

*

## Bakgrunnsstoff
*
*Armagh Astropark
Bekkelaget

**Bekkelaget**, som inkluderer **Bekkelagshøgda**, er eit strok i den administrative bydelen Nordstrand i Oslo. Stroket er hovudsakleg eit bustadområde med småhus og einebustader, villaer, men med hamnar på nordre halvparten av Bekkelagets strandsone mot fjorden. Ifylgje ein reguleringsplan frå august 2009 skal dette vere den permanente hamna i Oslo, kalla Sydhavna.

Bekkelaget ligg på austsida av Bunnefjorden, ein arm av Oslofjorden, og strekker seg frå fjorden (med nokre av øyane) i vest, til Brattlikollen i aust, og frå Kongshavn og Ekebergskråningen  i nord, til området Kastellet (namngjeve etter Kastellet gård) i sør. På det opphavlege Bekkelaget, nede med fjorden, som no vert kalla Nedre Bekkelaget, byrja bustadutbygginga allereie på 1800-talet, men på Bekkelagshøgda, som òg vert kalla Øvre Bekkelaget, var det fullføringa av Ekebergbanen gjennom området i 1917 som gav støytet til det vesentlegaste av utbygginga her.

## Soga
                                                      
Namnet *Bekkelaget*, der *lag* tydar fiskarstad, har si bakgrunn i at fiskarlaget som fiska i dette området vart kalla *Bachelauget*. Her har det vore to gardar med namnet Bekkelaget, Store Bekkelaget mot Paddehavet i sør, og Lille Bekkelaget (Kneppe) nord for det som då vart kalla Bekkelagskollen, som var ein markert fjellknaus med bustadhus på i strandsona på vestsida av Mosseveien. Heile denne kollen vart sprengd vekk på 1960-talet for både å byggje hamn, og for å byggje Bekkelaget renseanlegg, som stod ferdig i 1963 (i 2001 erstatta med  eit nytt reinseverk inne i fjellet) for å reinse kloakk og avløpsvatn frå store deler av Oslo før det vart sleppt ut i fjorden.

Vegen Ljabrochausséen, forløparen til dagens Mosseveien, vart bygd gjennom området i 1850., og jarnbanen Smaalensbanen, forløparen til Østfoldbanen, vart ferdig gjennom området i 1879, med stasjon på Bekkelaget, Bekkelaget stasjon. Jarnbanestasjonen var ein sterkt medvirkande årsak til at bustadutbygginga kom i gang i området frå Nedre Bekkelaget og oppover mot Bekkelagshøgda.

## Fotnotar

## Litteratur
*Knut Are Tvedt (redaktør), 2010, *[[Oslo byleksikon]]*, sidene 69 og 70. Oslo: Kunnskapsforlaget ISBN 978-82-573-1760-7
Aryabhata

**Aryabhata** () var ein kjend indisk astronom og matematikar. I ein alder av 23 år publiserte Aryabhata ei astronomisk avhandling om 118 sanskritvers, for å oppsummere dei vediske matematikkunskapane på den tida. *Aryabhatiya*, som publikasjonen vart kalla vart ein av dei fremste prestasjonane i matematikkhistoria med omfattande konsekvensar både i aust og vest. Tidlege arabiske forskarar som studerte Aryabhata kalla han Ardshabahr. 

## Astronomi
Aryabhatiya inneheld ein teori, der jorda krinsar rundt sin eigen akse og han avgjorde korrekte den aksielle rotasjonen til jorda. Kanskje inspirert av Yajnavalkya la han òg fram ein heliosentrisk gravitasjonsteori, nesten  år før Kopernikus. Aryabhata slutta seg til planetbanane var elliptiske og kom med ei gyldig forklaring på sol- og måneformørkingar. Teorien hans om relativ rørsle antedaterte Einstein sin med  år. 

## Matematikk
Studiet til Arybhata  i algebra og trigonometri, som la grunnlaget for derivasjon og integrasjon, påverka europeiske matematikarar  år seinare, då tekstene hans vart omsett til europeiske språk frå dei arabiske omsetjingane frå 700-talet av sanskritoriginalen. Han rekna ut verdien av pi til 3,1416, men han gjorde òg feilaktige utrekningar av tetraeder og volumet til ei kule. Aryabhata si framstillng av å få ut kvadratrota og kubikkrota føreset at ein nyttar dagens talsystem.

Den næraste som kom til å følgje spora til Aryabhata var Brahmagupta.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Aryabhata|Aryabhata]]» frå ,  den 14. juli 2016.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Sjit helvedes kåken

**Sjit helvedes kåken** er eit hus i bygda Manndalen (kvensk: Olmavankka, samisk: Olmmáivággi) i Kåfjord kommune, bygt av Anton Sjåbakken med vyrke frå nazi-brakkar etter andre verdskrigen. Kåfjord var den sørlegaste kommunen som vart brunne ned av den tyske okkupasjonsmakta då dei trakk seg ut or Nord-Noreg, og mange bygde mellombelse husvære då dei kom att etter krigen. Sjit helvedes kåken er ein av dei siste av desse husa som framleis står, og Sametingets kulturvernavdeling ville difor i 2002 verna huset.

I 1949 ville staten ha betalt for vyrket frå nazi-brakkane, takserte husa og sende ut rekning til huseigarane. Dersom dei ikkje ville betala, truga staten med å ta seg betalt av krigsskadeerstatninga deira i staden. Huset til Sjåbakken vart taksert til kroner 2&nbsp;700, noko han ikkje meinte det var verd. Han sende difor eit brev til Kåfjord byggekontor, der han nekta å betala. I brevet er huset nemnd som «sjit helvedes kåken», som i ettertid har festa seg som namnet på huset. Sjåbakken var den einaste som protesterte.

I moderne tid er huset vorte ein attraksjon i bygda, og det var i 2007 med på TV-programmet Norsk attraksjon. 

## Bakgrunnsstoff
http://www.dagbladet.no/2012/06/21/tema/reise/norgesferie/allenorgeshemmeligheter/kafjord/22185714/

https://www.nrk.no/kultur/sjit-helvedes-kaken-1.3983792

http://www.kafjord.kommune.no/aquotsjit-helvedes-kaakenaquot-i-manndalen.52470-861.html
Norsk språktest

**Norsk språktest** blei starta på slutten av 1980-talet og var eit samarbeid mellom Studieforbundet Folkeuniversitetet og Universitetet i Bergen. Fram til 2014 utvikla Norsk språktest tre testar i norsk for vaksne innvandrarar: Norskprøve 2, Norskprøve 3 og Test i norsk - høgare nivå (òg kalla «Bergenstesten»). Norskprøve 2 og Norskprøve 3 blei i 2014 digitalisert og slått saman til norskprøven og overteke av fagorganet Vox, seinare Kompetanse Norge og no Direktoratet for høgare utdanning og kompetanse. 

Norsk språktest blei drive vidare i regi av Folkeuniversitetet, og dei laga Test i norsk – høgare nivå fram til denne vart lagt ned i 2022. Folkeuniversitetet gjekk konkurs i 2024.

## Fotnotar
Test i norsk - høgare nivå

**Test i norsk – høgare nivå**, som òg er kalla **Bergenstesten**, er ein prøve på dugleiken i norsk språk for ein som har norsk som sitt andre språk. Testen måler språkferdigheiter som svarer til nivåa B2 og C1 i *[[Det felles europeiske rammeverket for språk]]*. Det finst både ein skriftleg og ein munnleg test. Dette er separate testar som kan takast uavhengig av kvarandre. Ein kan ta testen både på bokmål og nynorsk.

Testen blei starta av Norsk språktest, som var eit samarbeid mellom Studieforbundet Folkeuniversitetet og Universitetet i Bergen. Etter at Folkeuniversitetet gjekk konkurs i 2024 vart testen kjøpt opp av Lingu AS, som tilbyr prøven no.

Hovudmålgruppa for *Test i norsk – høgare nivå* er innvandrarar som treng å dokumentera språkferdigheiter i norsk på høgare nivå for å kunne søka arbeid eller opptak til studium i Noreg. Test i norsk – høgare nivå er ein av fleire norskprøver som gjev opptaksgrunnlag til norske universitet og høgskular.

## Fotnotar
Fatima Whitbread

**Fatima Whitbread** () er ein britisk tidlegare spydkastar frå London som vart europameister 1986 og verdsmeister 1987. Ho vann elles to OL-medaljar og ein VM-medalje i tida 1983-88.

## Aktiv
Whitbread fekk sitt internasjonale gjennombrot i 1983-sesongen, då ho tok sølvmedaljen under verdsmeisterskapen i finske Helsinki, vel halvannan meter bak heimefavoritten Tiina Lillak. Året etter fekk Whitbread bronsen under sommarleikane i Los Angeles.

Åra 1986-87 kasta Whitbread på eit nivå ingen annan hadde gjort før henne. I kvalifiseringa under EM i friidrett 1986 gjorde ho sitt livs lengst kast på heile 77,44 meter, to meter over verdsrekorden. I finalen fylgde ho opp med 76,32 meter og ein soleklar siger. Året etter vann ho gullmedaljen under verdmeisterskapen i Roma, vinnarkastet på 76,64 m var nær fem meter lengre enn det sølvvinnaren Petra Felke oppnådde. Under den olympiske leikane i 1988 var rollene omsnudd, Felke kasta då lengre enn tidlegare medan Whitbread ikkje heldt det høge nivået frå 1986-87-sesongane. Whitbread tok likevel OL-sølvet med stor margin.

Skadar førte til at ho la opp i 1990.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
*OL 1980 i Moskva: Utslått i kvalifiseringa (nr 18 – 49,74 m)
*EM 1982 i Aten: Nr 8 – 65,10 m
*VM 1983 i Helsinki: Sølvmedalje – 69,14 m, bakom Tiina Lillak (70,82 m)
*OL 1984 i Los Angeles: Bronsemedalje – 67,14 m
*EM 1986 i Stuttgart: Gullmedalje – 76,32 m, framom Petra Felke (72,52 m)
*VM 1987 i Roma: Gullmedalje – 76,64 m, framom Petra Felke (71,76 m)
*OL 1988 i Seoul:  Sølvmedalje – 70,32 m, bakom Petra Felke (74,68 m)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Fatima Whitbread|Fatima Whitbread]]» frå ,  den 15. juli 2016.*
Staņislavs Olijars

**Staņislavs Olijars** () er ein latvisk tidlegare friidrettsutøvar, fødd i Tsjeljabinsk i dåverande Sovjetunionen. Han tevla i 110 meter hekk og vart europameister i øvinga i 2006, og fekk sølv i EM 2002. Dessutan fekk han bronsemedaljar i 60 m hekk i innandørs-EM 2002 og innandørs-VM 2007.

### Aktiv
Olijars vart juniorverdsmeister på 110 meter hekk i 1998. Både under friidretts-EM 1998 i Budapest, VM 1999 i Sevilla og dei olympiske sommarleikane 2000 i Sydney rauk han ut or korthekk-tevlinga i semifinalane.

Våren 2002 vart Olijars nummer tre på 60 meter hekk i innandørs-EM i Wien. Seinare det året tok han sølvmedaljen på 110 m hekk under EM i München på glitrande 13,22 sekundar, einast verdsrekordhaldaren Colin Jackson sprang fortare. Den 13. juli 2003 gjorde Olijars sitt livs snøggaste løp på 110 meter hekk då han i eit stemne i Lausanne fekk notert 13,08 sekundar. I 2004 sprang han seg til finaleplass på korthekken under OL i Aten, sluttida hans på 13,21 sekundar heldt til ein femteplass.

Olijars største stund på friidrettsbana kom under EM i Göteborg 2006, der han vann gullmedaljen på tida 13,24, langt førr nestemann. I 2007 vart han bronsemedaljør i innandørs-VM i Valencia på 60 meter hekk, etter Liu Xiang og Allen Johnson.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
*VM 1997 i Aten: Utslått i kvartfinalane (nr 22 – 13,62)
*EM 1998 i Budapest: Utslått i semifinalane (nr 16)
*VM 1999 i Sevilla: Utslått i semifinalane (nr 14 – 13,70)
*OL 2000 i Sydney: Utslått i semifinalane (nr 11 – 13,50)
*EM 2002 i München: Sølvmedalje – 13,22, bakom Colin Jackson (13,11)
*VM i 2003 i Paris: Braut forsøksløpet
*OL 2004 i Aten: Nr 5 – 13,21
*VM i 2005 i Helsinki: Utslått i semifinalane (nr 11 – 13,53)
*EM 2006 i Göteborg: Gullmedalje – 13,24, framom Thomas Blaschek (13,46)
*VM 2007 i Osaka: Utslått i semifinalane (nr 22 – 13,78)
*VM 2009 i Berlin: Utslått i semifinalane (nr 17 – 13,50)
*EM 2010 i Barcelona: Braut forsøksløpet

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Staņislavs Olijars|Staņislavs Olijars]]» frå ,  den 15. juli 2016.*  
**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Staņislavs Olijars|Staņislavs Olijars]]» frå ,  den 15. juli 2016.*
Eremittsnipe

**Eremittsnipe** (*Tringa solitaria*) er ein liten fugl i snipefamilien som hekkar tvers over Nord-Amerika nord for USA, og elles lever i Amerika grovt rekna sør for USA.

## Skildring
Denne arten måler 18-21 centimeter, med eit vengespenn på opptil 59&nbsp;cm og ein kroppsmasse på 31-69 gram. Eremittsnipa framstår som ei kort og stump *[[Tringa]]*-snipe, ho har mørk brun rygg, lysegrått hovud og bryst med tette, brune spragler og elles kvit underside. I flukt kan ein observere mørk underside av vengene samt mørk overgump. Ikkje-hekkedrakta syner meir gråleg hovud, nakke og overside.

Denne snipa har eit svært vidtrekkande utbreiingsområde som dekker det meste av Alaska, Yukon og vestlegaste Nordvestterritoria, nordlege og vestlege Britisk Columbia og tvers over provinsane i Canada, sørom Hudsonbukta, til Labrador. Overvintringsområdet er Sentral- og Sør-Amerika, spesielt i Amazonas-bassenget, og i Karibia. Han er ein veldig sjeldan streiffugl til Vest-Europa. Ein kjend observasjon i Noreg er gjord ved Longyearbyen, Spitsbergen i 2010.

Eremittsnipa er ingen sosial art, ho blir vanlegvis sett åleine under trekket, men nokre gonger i små grupper samla i eigna beiteområde. Ho er i stor grad knytt til ferskvatn, og er ofte funne i område sjeldan nytta av andre vadarar. Dette inkluderer isolerte grøfter og små vassdammar, ofte nær menneske. I hekketida òg opne område med spreidde tre.

Eremittsnipa legg mest vanleg 4 (3-5) egg i reir gjort av sporvefuglartar oppe i eit tre, til dømes eit gamalt trastreir. Ungane må finne føda sjølv og må hoppe ned på bakken kort tid etter klekking.

Føda er små virvellause dyr, som grashopper, vasslevande insekt, larvar, og nokre gonger små froskar som fuglen søkjer fram og plukkar i gjørma på vandringa langs vasskanten.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Solitary Sandpiper|Solitary Sandpiper]]» frå ,  den 15. juli 2016.*  
 
;Referansar 

## Bakgrunnsstoff
Astrofestivalen

**Astrofestivalen** var eit gratis årleg astronomiarrangement på Blindern i Oslo i perioden 1998–2008. Festivalen vart nedlagd etter at Oslo kommune valde å kutta støtta til arrangementet, trass i at SN tidlegare har erklært 2009 som Astronomiåret, med føremål om å feira og astronomi som vitskap. Etter tre års pause vart Astrofestivalen arrangert for siste gong den 13. november 2011.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Astrofestivalen|Astrofestivalen]]» frå ,  den 15. juli 2016.* 
*** oppgav desse kjeldene:*


## Bakgrunnsstoff
* Astrofestival.no
Astronomer Royal

**Astronomar Royal** er eit embete i det kongelege hushaldet i Storbritannia. Det finst to embetsinnehavarar, ein Astronomar Royal og ein Astronomar Royal for Scotland. 

Embetet vart oppretta av Karl II av England den 22. juni 1675. Han hadde den 4. mars same år utnemnt John Flamsteed til «Kongens astronomiske observatør», og i juni beordra han bygginga av Royal Observatory Greenwich og oppretta det nye embetet formelt. Det skotske embetet vart oppretta i 1834.

Fram til 1972 var Astronomar Royal *[[ex officio]]* direktør for Royal Observatory Greenwich. Han får eit stipend på 100 pund i året; ein betydeleg sum då Flamsteed vart utnemnt men no berre ein symbolsk sum. Etter at ein fjerna direktørstillinga frå embetet har det først og fremst vore eit æresembete, rett nok med svært høg prestisje som vert tildelt den fremste britiske astronomen. 

Det fanst tidlegare òg ein Royal Astronomar of Ireland.

## Liste over Astronomers Royal

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Astronomer Royal|Astronomer Royal]]» frå ,  den 15. juli 2016.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
*
Astronomiske instrument

**Astronomiske instrument** er hjelpemiddel for astronomiske observasjonar. I tidlegare tider vart det mellom anna nytta armillarsfære, astrolabium, gnomon og kvadrant. 

Hovudinstrumentet i vår tid er teleskopet med reflektoren (spegelkikkerten) og refraktoren (linsekikkerten). Spesielle typar er radioteleskop, astrograf, Schmidt-teleskop, tårnteleskop, koronagraf, meridiansirkel, passasjeinstrument og universalinstrument. 

Dei viktigaste hjelpeinstrumenta er mikrometer, fotometer, spektrograf, spektroheliograf, interferensfilter, film- og CCD-kamera.

## Kjelder

*
Beatrice Tinsley

**Beatrice Tinsley** () var ein newzealandsk-amerikansk astronom. 

Tinsley fullførte ein Masters in Science-grad ved University of Canterbury i 1962. Ho var professor ved Yale University 1975–1981. Ho er særleg kjent for arbeida sine over den kjemiske utviklinga til galaksane, opphavet til dei ulike typane av supernovaer og relasjonen deira til stjerneutvikling og nukleosyntese, og over kosmologi.

## Kjelder

*
Bonner Durchmusterung

**Bonner Durchmusterung (BD)** eller **Durchmusterung** er det allmenne namnet på tre omfattande astronomiske stjernekatalogar over heile himmelen. *Durchmusterung* er eit tysk ord som vert brukt om ei systematisk kartlegging av objekt eller data.

Den opphavlege Bonner Durchmusterung er den katalogen som vart sett saman ved observatoriet ved Universitetet i Bonn i perioden 1852–1862, under leiing av Friedrich Wilhelm August Argelander. Katalogen omfattar stader for nesten  stjerner frå Nordpolen til 2° sørleg deklinasjon, alle av dei kjende stjernene ned til niande, og mange av dei tiande, storleiksklassene.

I 1875 vart Argelander etterfølgd av Eduard Schönfeld som leiar av Bonn-observatoriet. I perioden 1875–1881 utvida han Bonner Durchmusterung sørover med ytterlegare  stjerner, observerbare frå Bonn.

I perioden 1892–1914 vart katalogen utvida til òg å omfatta den sørlege stjernehimmelen gjennom ein samanstilling gjort ved observatoriet i Córdoba i Argentina. Córdoba-Durchmusterung inneheld rundt  stjerner.

Til saman dannar dei tre Durchmusterung ein systematisk katalog med over éin million stjerner ned til niande, og delvis tiande, storleiksklasse.

**BD**-stjernenummer vert brukt den dagen i dag, og gjer det mogleg å korrelere dette verket med moderne prosjekt. BD-nummer vert skrive på formatet «BD *deklinasjon* *løpenummer*», eksempelvis har Betelgeuse nummer BD+7°1055 (den 1055. stjerna på 7° nordleg deklinasjon.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Bonner Durchmusterung|Bonner Durchmusterung]]» frå ,  den 15. juli 2016.*
Christian Holberg Gran Olsen

**Christian Holberg Gran Olsen** () var ein norsk instrumentmakar og oppfinnar, kalla **«Kikkert-Olsen»**. Han vart utdanna i Bergen og Hamburg og opna eigen verkstad i Oslo i 1861. Han vann snart internasjonalt ry, og konstruerte mellom anna eit telegrafapparat som vart løna med gullmedalje både ved verdsutstillinga i Paris 1878 og den internasjonale elektriske utstillinga same stad i 1881. Han bygde i 1885 den største astronomiske kikkerten i Norden, og oppretta eit stjerneobservatorium for publikum i Slottsparken i Kristiania, «Kikkertpaviljongen», som var det første folkeobservatoriet i Europa.


File:NTM typetrykkstelegraf 1877 chr c g olsen norway IMG 0896.JPG|Typetrykkstelegraf laga av Chr. H. G. Olsen 1877. Trass i utanlandske utmerkingar vart apparatet ikkje teke i bruk ved norske telegrafstasjonar. Foto frå Norsk Teknisk Museum i Oslo. 

File:Kristiania. Fra Luftballon, 1906 (11415412386).jpg|Slottet og Slottsparken i Oslo fotografert frå luftballong 1906. På Nisseberget framme til høgre i biletet står folkeobservatoriet til «Kikkert-Olsen». Paviljongen vart reist på Abelhaugen på andre sida av vegen 1886, flytta til Nisseberget 1894 og riven 1909. Kikkerten vart set opp på Holmenkollen i 1911.
File:50 Kikkerten. Holmenkollen - no-nb digifoto 20151026 00032 bldsa PK03110.jpg|Kikkerten i folkeobservatoriet i Slottsparken vart flytta til ei bygning i Holmenkollen i 1911. Observatoriet var ope til ut i 1920-åra.


## Kjelder


*
Tyskarbrakke

**Tyskarbrakke** er ei nemning som folk flest nytta og nytter  om dei brakkene som vart bygde i Noreg for den tyske okkupasjonsmakta si rekning under den andre verdskrigen. Brakkane kunne vere meint for å hyse tyske soldatar i militærleirar, eller utanlandske krigsfangar og norske politiske fangar i ulike fangeleirar, men òg verte sett opp andre stader der det var trong for husrom eller kontorlokale av ymse slag. Vanlegvis var  det norske byggmeistrar og entreprenørfirma med norske tilsette som bygde brakkane,  og dei kunne gjere etter måten gode pengar på denne verksemda. Dei mest aktive vart mellom folk flest omtalt i nedlatande ordelag for å vere «brakkebaronar».

Brakkane hadde ulik standard, alt etter føremålet med dei, og det er ei kjend sak at krigsfangar som var sett i arbeid med å byggje ut til dømes jarnbanelina Nordlandsbanen, budde i stor naud i leirane dei vart haldne fanga i. Men jamt over var kjenneteiknet ved tyskarbrakkane den enkle og uniformerte konstruksjonen, materialbruken og utsjånaden som gav dei eit sterkt preg av å vere bygningar av mellombels karakter. Dei var langstrekte, kjellarlause låge trehus i ei høgd, med saltak tekka av tjørepapp eller bylgjeblekk.

Mange av tyskarbrakkene vart likevel teke vare på etter krigen, då det skorta på det meste, ikkje minst på hus og husvære, og nytta i lange tider etterpå, ofte til andre føremål enn det dei var bygde for.
Cerro Tololo interamerikanske observatorium

**Cerro Tololo interamerikanske observatorium** (CTIO) er eit astronomisk observatorium liggjande på Cerro Tololo i Atacamaørkenen i det nordlege Chile med tilleggsfasilitetar liggjande på Cerro Pachón ca. 10&nbsp;km sørvest. Teleskopet ligg i Coquimboregionen og ca. 80&nbsp;km austom La Serena der støttefasilitetane ligg. Staden vart identifisert av eit lag av forskarar frå Chile og USA i 1959 og vart endeleg vald i 1962. Bygginga starta i 1963, og vanlege observasjonar følgde i 1965 .  Bygginga av dei store bygningane på Cerro Tololo vart ferdig med fullføringa av Victor M. Blanco Telescope i 1974, men mindre fasilitetar har vorte bygd i ettertid. Cerro Pachón er framleis under utvikling med ytterlegare to teleskop innvigd sidan 2000 og eitt er i tidleg fase av bygginga.

## Oppdagingar

## Galleri

Fil:CTIO.jpg|
Fil:Tololo_b.jpg|
Fil:Tololo_a.JPG|
Fil:4m-Victor M. Blanco Telescope.jpg|
Fil:El Enano robotic telescope.jpg|
Fil:CerroTololoSummit.png|


## Sjå òg
* Paranal-observatoriet
* La Silla-observatoriet
* Very Large Telescope

## Kjelder




## Bakgrunnsstoff
* Cerro Tololo Inter-American Observatory Heimeside 
* SOAR Telescope
* Gemini Observatory
* Small and Moderate Aperture Research Telescope System (SMARTS)
Krigsskadeerstatning

**Krigsskadeerstatning** er i norsk innanlandsk samanheng ei erstatning for skade på norsk eigedom i Noreg, inklusive Svalbard, Jan Mayen og bi-landa, dersom skaden er ein beinveges følgje av at Noreg er i krig eller krigstilstand, utan at det vanlegvis er avgjerande korleis skaden vart valda. Både for skade på fast gods, lausøyre eller økonomiske interesser kan det krevjast skadebot. Nærare reglar om dette er fastsett i *Lov om erstatning for krigsskade på eiendom og interesse (krigsskadeerstatningsloven)*, og føresegner i medhald av denne lova.

## Krigserstatning
Skadebotoppgjer mellom land eller statar etter krig mellom dei, som gjerne vert fremja som eit diktat frå den sigrande parten overfor den tapande parten, vert kalla krigserstatning. 

## Bakgrunnsstoff
*''Lov om erstatning for krigsskade på eiendom og interesse (krigsskadeerstatningsloven)''.
*''Forskrift for behandlingen av saker om krigsskader og krigsskadeerstatning i kommunene.''
Krigserstatning

**Krigserstatning** er oppgjerd i pengar eller naturalia mellom statar eller land etter ein krig. Det er den sigrande parten i krigen som krev skadebot frå den tapande parten for å kompensere for skadane og tapa som krigen har ført til for den sigrande parten, slik det er fleire døme på i dei siste hundre åra. Etter den fransk-tyske krigen i 1870–71 vart såleis Frankrike pålagt å betale fem milliardar gullfrancs i krigserstatning til Tyskland, og Versailles-traktaten etter den fyrste verdskrigen fastsette at Tyskland skulle erstatte all skade og tap som dei sivile i dei okkuperte landa hadde lidt.  I 1945 vart det i Potsdamavtalen fastsette at Sovjetunionen og Polen skulle få i krigserstatning etter den andre verdskrigen industrielt utstyr frå den sovjetiske okkupasjonssona i Tyskland, og i tillegg somt industrielt utstyr og visse typar varer frå dei okkupasjonssonene som dei vestlege landa hadde i Tyskland.

## Sjå òg
*Krigsskadeerstatning

## Kjelder
*snl.no:Krigserstatninger
Roger Bambuck

**Roger Bambuck** () er ein fransk tidlegare friidrettsutøvar, fødd på Guadeloupe, som deltok på sprintdistansane. Han vann tre medaljar under friidretts-EM 1966, to av dei i gull, og ein OL-bronse i 1968.

## Aktiv
Bambuck presterte i 1964-sesongen 20,7 sekundar på 200 m, ei europeisk topptid som gav han plass i den franske troppa til Tokyo-OL. Her tok han seg til semifinalane, der han med tida 21,0 var eitt tidels sekund for seint ute til å sikre seg finaleplass. På 100 m vart han slått ut i kvartfinalane etter ha kome i mål på tida 10,5. Han fekk ikkje plass på det franske laget som vann bronse på 4 x 100 m stafett.

Under EM i friidrett 1966 i Budapest vann Bambuck tre medaljar; to gull- og ein sølvmedalje. Han vann 200 meter på tida 20,9 og sprang sisteetappen på det franske stafettlaget som vann 4 x 100 meter stafett. Marc Berger, Jocelyn Delecour og Claude Piquemal var dei andre gullvinnarane. På 100 meteren var Bambuck ein av fire mann som fekk sluttida 10,5, og vart dømt som nummer to, bak polske Wiesław Maniak. Året etter forbetra Bambuck europarekorden på 200 m til 20,4 sekundar.

I dei olympiske leikane hausten 1968 i Mexico-byen enda Bambuck på femteplass på 100 m med tida 10,18, i semifinalen fekk han noterte 10,11. To dagar seinare vart han nummer fem også på 200 m, tid 20,51, også her sprang han fortare i semfinalen, 20,47 var tangering av hans eigen europarekord. Han avslutta satsinga på friidrettsbana med å springe det franske stafettlaget inn til tredje plass på 4 x 100 meter stafett for menn, høvesvis 0,19 sekund bak USA, som sette verdsrekord med 38,24 og 0,03 sek bak Cuba. Dei andre franskmennene var Jocelyn Delecour, Claude Piquemal og Gérard Fénouil.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
*OL 1964 i Tokyo: Utslått i semifinalane på 200 m (nr 11 – 21,0) 
*EM 1966 i Budapest: Gull på 200 m og 4 x 100 m stafett, sølv på 100 m
*OL 1968 i Mexico-byen: Bronsemedalje i 4 x 100 m stafett, nr 5 på 100 m og på 200 m

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Roger Bambuck|Roger Bambuck]]» frå ,  den 16. juli 2016.*  
 
**Friidrott* (svensk), aktutelle årgangar
Wiesław Maniak

**Wiesław Jan Maniak** () var ein polsk friidrettsutøvar frå Lviv som deltok på sprintdistansane. Han vart europemister på 100 meter i 1966.

### Aktiv
Maniak deltok i dei olympiske sommarleikane 1964 i Tokyo. På 100-meteren vart han nummer fire og beste europear på tida 10,4. Han sprang òg den andre etappen for det polske laget i 4 x 100 meter stafett, eit lag som etter målfoto vann sølv på tida 39,3 sekundar. Andrzej Zieliński, Marian Foik og Marian Dudziak sprang dei hine etappane. I 1965-sesongen sette Maniak polsk rekord med eit løp på 10,1 sekundar, ein rekord som stod seg i 19 år.

Under europameisterskapen 1966 i Budapest stadfesta Maniak sitt ry som den beste sprintaren i Europa. Med 10,5 sekundar vann han gullmedaljen på same tid som dei andre medaljevinnarane, franskmennene Roger Bambuck og Claude Piquemal.

Maniak rauk rett ut or forsøka på 100-meter då Sommar-OL 1968 fann stad i Mexico-byen, og det polske stafettlaget gjorde eit heller svakt finaleløp og enda på åttande og siste plass med sine 39,22 sekundar. Også ved EM i friidrett 1971 i Helsinki rauk han ut or forsøka på 100 meter.

Maniak døydde i Kursjatov i Kursk oblast i Russland, i dåverande Sovjetunionen, der han var med å byggje eit kraftverk.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Wiesław Maniak|Wiesław Maniak]]» frå ,  den 16. juli 2016.*
Charles Piazzi Smyth

**Charles Piazzi Smyth** () var ein britisk astronom og son av William Henry Smyth.

Smyth utførte spektroskopiske undersøkingar og skreiv mykje om Kheopspyramiden. Han førte med seg eit teleskop opp på Teide på Tenerife og studerte himmellekamane derfrå i fleire månader for å undersøkje fordelane ved observasjon i store høgder. På grunn av dette har fjella Piton og Teide på Tenerife begge fått namn namn knytt til ringfjell på månen.

## Kjelder

*
Edyta Górniak

**Edyta Anna Górniak** () er ein polsk songar. 

## Diskografi
### Album
**Dotyk* (1995)
**Edyta Górniak* (1997)
**Kiss me, feel me* (1997)
**Live '99* (1999)
**Perła* (2002)
**Invisible* (2003)
**E.K.G* (2007)
**Zakochaj się na Święta w kolędach* (2008)
**My* (2012)

### Singlar
**To nie ja* (1994)
**Jestem kobietą* (1994)
**Dotknij...* (1995)
**Będę śniła* (1995)
**Pada śnieg* (+ Krzysztof Antkowiak, 1995)
**Kolorowy wiatr* (1995)
**Love Is on the Line* (1995)
**To Atlanta* (1996)
**[[When You Come Back To Me]]* (1997)
**Hope For Us* (+ José Carreras, 1997)
**Lustro* (1998)
**Dumka na dwa serca* (+ Mietek Szcześniak, 1998)
**Anything* (1998)
**Stop!* (1999)
**[[One and One]]* (1999)
**Linger* (1999)
**[[Hunting High And Low]]* (2000)
**Pieśń Julii* (2000)
**To nie ja (remix)* (2000)
**Jak najdalej* (2001)
**Nie proszę o więcej* (2002)
**Słowa jak motyle* (2002)
**Perła* (2002)
**Impossible* (2002)
**As If / Sit Down* (2003)
**The Story So Far* (2003)
**Whatever It Takes* (2003)
**Make It Happen* (2003)
**Nieśmiertelni* (2003)
**Krople chwil* (2004)
**Loving You* (2006)
**List* (2007)
**Dziękuję Ci* (2008)
**To nie tak jak myślisz* (2008)
**Mizerna cicha* (2008)
**Teraz – tu* (2011)
**On the Run* (2011)
**oj... KOTKU* (2011)
**Nie zapomnij* (2012)
**Co tylko chcesz* (2012)
**Consequences* (2012)
**Sens-Is* (2013)
**Your High* (2014)
**Glow On* (2014)
**Oczyszczenie* (2015)
**Grateful* (2016)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Edyta Górniak|Edyta Górniak]]» frå ,  den 16. juli 2016.*
Christen Sørensen Longomontanus

**Christen Sørensen Longomontanus** () var ein dansk astronom. 

Han var den mest dugande eleven og medarbeidaren til Tycho Brahe frå 1589 til 1597, først på Ven, seinare i Praha. Longomontanus vart professor i København i 1605, der han grunnla observatoriet i Rundetårn. Han skreiv fleire bøker om astronomi og matematikk, mellom anna *Astronomia Danica* (1622), der han gjev ei framstilling av verdssystemet til Tycho Brahe. 

## Kjelder

*
Christoph Scheiner

**Christoph Scheiner**  () var ein  jesuittprest, fysikar og astronom i Ingolstadt. Han vert rekna som ein av oppdagarane av solflekkar.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Christoph Scheiner|Christoph Scheiner]]» frå ,  den 16. juli 2016.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
* Daxecker, Franz; The Physicist and Astronomer Christoph Scheiner: Biography, Letters, Works, Veröffentlichungen der Universität Innsbruck 246 (2004).
Marina Stepanova

**Marina Ivanovna Stepanova** () er ein russisk tidlegare friidrettsutøvar frå Meglevo i Leningrad oblast som representerte Sovjetunionen. Ho vart europameister på 400 meter hekk i 1986 og sette fire verdsrekordar i øvinga i tida 1979-86.

## Aktiv
Stepanova tok i 1978 sølvmedaljen på 400 m hekk i sovjetmeisterskapen og sette personleg rekord med 56,19 sekundar. Ho deltok same året i EM 1978 i Praha, der ho rauk ut or semifinalane. Året etter vart Stepanova sovjetmeister og ho vann i Moskva spartiakaden på ny verdsrekord, 54,78 sekundar, 0,11 sekundar under den årsgamle rekorden til Tatjana Zelentsova, som vart nummer to i tevlinga.

Etter å ha vorte mor i 1981, kom Stepanova sterkt tilbake frå 1983-sesongen. I 1984 flytta ho den personlege rekorden til fyrst 54,34 sekundar, deretter til ny verdsrekord 53,67 då ho vann ein suveren siger under eit stort stemne i Praha midt i august. Stemnet kom elles i stand for dei landa som boikotta Sommar-OL i Los Angeles. Året etter vart ho i Leningrad sovjetmeister i speislaøvinga for andre og siste gong.
 
Under EM 1986 i Stuttgart vart Stepanova europameister og sette ny verdsrekord på langhekken med tida 53,32. Tre veker seinare forbetra ho rekorden til 52,94 sekundar i Tasjkent, og vart dermed den fyrste kvinna under 53 sekundar i øvinga. Verdsrekorden stod i sju år. Ho la opp i 1988, 38 år gammal, etter i Tasjkent å ha vunne spesialøvinga i spartakiaden, ni år etter fyrste gongen.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
*EM 1978 i Praha: Utslått i semifinalane (nr 11 – 57,49)
*EM 1986 i Stuttgart: Gullmedalje – 53,32, framom Sabine Busch (53,60)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Marina Iwanowna Stepanowa|Marina Iwanowna Stepanowa]]» frå ,  den 16. juli 2016.*
Vilma Bardauskienė

**Vilma Bardauskienė** () er ein litauisk tidlegare lengdehoppar frå Pakruojis i Šiauliai fylke som representerte Sovjetunionen på friidrettsbana. Ho vart europameister i lengdehopp i 1978, same sesongen som ho forbetra verdsrekorden to gongar og vart den fyrste kvinna som hoppa over sju meter i lengdehopp..

### Aktiv
Bardauskienė tok bronsemedaljen i sovjetmeisterskapen 1977 med eit hopp på 6,28 meter. Sommaren 1978 vart ho fyrst sovjetmeister med eit lengstehopp som målte 6,82 meter. Den 18. august 1978 smelte ho til med 7,07 meter i Chișinău, ny verdsrekord med åtte centimeter. Dermed vart ho også den fyrste kvinna som hoppa over sju meter.

Med sin ferske verdsrekord vart Bardauskienė favoritt til lengdegullet i europameisterskapen i Praha. Ho forsterka favorittstempelet då ho i lengdekvalifiseringa 29. august 1978 forbetra sin eigen verdsrekord med to centimeter til 7,09 meter. I finalen hoppa ho 6,88 meter og vann gullmedaljen framom austtyske Angela Voigt som stoppa på 6,79 m.

Under sovjetmeisterskapen 1979 enda Bardauskienė på femteplass med ordinære 6,29 meter. Verdsrekorden hennar stod til rumenske Anișoara Cușmir i 1982 hoppa 7,15 meter.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Vilma Bardauskienė|Vilma Bardauskienė]]» frå ,  den 16. juli 2016.*
Lilly Sandnes

**Lilly Sandnes** () er ein norsk forfatter og gardbrukar. Ho dreiv gard i Valldal saman med mannen. Sandnes gav i 2016 ut boka *Kvardag og fest*. Ho har skrive dikt og sanger, blant anna «Norddalssongen» (musikk av Kjell Kipperberg). Ho er mor til Arne Sandnes og representerte Senterpartiet i kommunestyret.

## Referansar
Gullkvefsar

**Gullkvefsar** (Chrysididae) er ein familie broddkvefsar med meir enn 2 500 kjende artar. Artane er spesialiserte snyltarar på andre kvefsar.

Gullkvefsar er varmekjære og  søkjer gjerne til varme område med direkte solljos.

## Artar
Per 2016 er desse 37 artane registrerte i Noreg:

* Slekta Eldgullkvefsar (*Chrysis*)
** Hagegullkvefs (*Chrysis angustula*)
** Lundgullkvefs (*Chrysis corusca*)
** Sekstanna gullkvefs (*Chrysis equestris*)
** Blå gullkvefs (*Chrysis fulgida*)
** Eldgullkvefs (*Chrysis ignita*)
** Praktgullkvefs (*Chrysis illigeri*)
** Enggullkvefs (*Chrysis impressa*)
** Keisargullkvefs (*Chrysis longula*)
** Sporegullkvefs (*Chrysis pseudobrevitarsis*)
** Kongegullkvefs (*Chrysis ruddii*)
** Smalkjeva gullkvefs (*Chrysis schencki*)
** Skoggullkvefs (*Chrysis solida*)
** Taigagullkvefs(*Chrysis borealis*)
** Bakkegullkvefs (*Chrysis subcoriacea*)
** Tregullkvefs (*Chrysis terminata*)
** Kystgullkvefs (*Chrysis vanlithi*)
** Flammegullkvefs (*Chrysis viridula*)

* Slekta Biegullkvefsar (*Chrysura*)
** Hårete biegullkvefs (*Chrysura hirsuta*)
** Blank biegullkvefs (*Chrysura radians*)

* Slekta Plantegullkvefsar (*Cleptes*)
** Krattgullkvefs (*Cleptes semiauratus*)
** Viergullkvefs (*Cleptes semicyaneus*)

* Slekta Smaragdgullkvefsar (*Elampus*)
** Brei smaragdgullkvefs (*Elampus constrictus*)
** Blank smaragdgullkvefs (*Elampus foveatus*)
** Smal smaragdgullkvefs (*Elampus panzeri*)

* Slekta Småsandgullkvefsar (*Hedychridium*)
** Dverggullkvefs(*Hedychridium ardens*)
** Kopargullkvefs (*Hedychridium cupreum*)
** Rosegullkvefs (*Hedychridium roseum*)

* Slekta Sandgullkvefsar (*Hedychrum*)
** Liten sandgullkvefs (*Hedychrum niemelai*)
** Stor sandgullkvefs (*Hedychrum nobile*)

* Slekta Kulegullkvefsar (*Omalus*)
** Blank kulegullkvefs (*Omalus aeneus*)
** Rynkete kulegullkvefs (*Omalus biaccinctus*)
** Punktuert kulegullkvefs (*Omalus puncticollis*)

* Slekta Kulegullkvefsar (*Pseudomalus*)
** Metallkulegullkvefs (*Pseudomalus auratus*)
** Stor kulegullkvefs (*Pseudomalus triangulifer*)
** Fiolett kulegullkvefs (*Pseudomalus violaceus*)

* Slekta Edelgullkvefsar (*Pseudospinolia*)
** Edelgullkvefs (*Pseudospinolia neglecta*)

* Slekta Vedgullkvefsar (*Trichrysis*)
** Vedgullkvefs (*Trichrysis cyanea*)

## Kjelder
*
Cølostat

**Cølostat** er eit spegelsystem som dannar eit stasjonært ikkje-roterande bilete av sola under den daglege rørsla til sola over himmelen. Han består av to roterande planspegel. Primærspegelen følgjer sola og reflekterer lyset mot sekundærspegelen, som sender det vidare i ei fast retning.

Cølostaten går inn som ein viktig del av tårnteleskopet. Det er òg mogleg å sende sollys i ei særskild retning ved hjelp av berre éin roterande spegel, men då vil solbiletet dreia seg. Eit slikt instrument vert kalla ein heliostat eller siderostat.
Conon på månen

**Conon** er eit lite, men markant månekrater eller ringfjell som ligg i aust i fjellrekkja Montes Apenninus. like vest for Conon ligg den lange fjellryggen Mons Bradley. Dei nærmaste kratera med eigne namn er Galen, kring 70&nbsp;km mot aust, Aratus, like langt mot nordaust.

Kanten av Conon er skarpt definert og er ikkje blitt særleg erodert av seinare nedslag. Den indre veggen har noko variable breidd, og den indre botnen dannar ei oval form. Denne irregulære forma kan kome av at flata var grov og ujamn då krateret vart danna.

I sør ligg Sinus Fidei ei bølgjete rille som går sør-søraustover. Denne rilla vert kalla Rima Conon, og er kalla opp etter krateret.

Krateret er kalla opp etter astronomen Konon frå Samos (kring 250 fvt.).

## Satellittkrater
Dei nærmaste kratera til Conon er:

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Conon på månen|Conon på månen]]» frå ,  den 16. juli 2016.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Bakgrunnsstoff
* LTO-41C1 Conon - L&PI topografisk kart
Eberhart Jensen

**Eberhart Jensen** () var ein norsk astronom. 

Jensen var professor i astronomi ved Universitetet i Oslo frå 1965 til 1992. Dei vitskaplege arbeida hans var innan plasmafysikk og observasjonell og teoretisk solfysikk.

Eberhart Jensen byrja å studere realfag ved Universitetet i Oslo i 1942, men studia vart avbrotne då universitetet vart stengt i 1943, og Eberhart Jensen var blant studentane som vart sende til konsentrasjonsleirar i Tyskland. Han vart cand.real. med hovudfag i astronomi i 1949 (rettleiaren hans var Svein Rosseland) og var deretter doktorgradsstudent ved University of Chicago med Subramanyan Chandrasekhar som rettleiar. Han fekk graden Ph.D. der i 1953. Han var universitetslektor ved Institutt for teoretisk astrofysikk ved Universitetet i Oslo frå 1959, dosent frå 1961 og vart utnemnd til professor i astronomi 1965.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Eberhart Jensen|Eberhart Jensen]]» frå ,  den 16. juli 2016.*
Edward Emerson Barnard

**Edward Emerson Barnard** () var ein amerikansk astronom

Barnard arbeidde ved Lick-observatoriet frå 1887 til 1895, og var professor ved Chicago universitet og astronom ved Yerkes-observatoriet frå 1895 til han døydde i 1923. Han oppdaga 16 kometar, i 1892 den femte Jupitermånen og i 1916 Barnardstjerna. Barnard var ein pioner innafor  astronomisk fotografering. Eit utval av dei vakraste bileta hans av Mjølkevegen er samla i *Photographic Atlas of Selected Regions of the Milky Way* (1927).

## Kjelder

*
François Arago

**Dominique François Jean Arago** () var ein fransk astronom, fysikar og politikar. 

I 1825 oppdaga han ei form for elektromagnetisk induksjon, rotasjonsmagnetisme, og studerte polarisasjonen og interferensen til lyset. Arago var medlem av deputertkammeret, og under Februarrevolusjonen i 1848 av den provisoriske regjeringa.

## Kjelder

*
Einar A. Tandberg-Hanssen

**Einar A. Tandberg-Hanssen** () var ein norsk-amerikansk astrofysikar. 

Han tok graden dr.philos. i Oslo i 1960. Tandberg-Hanssen hadde forskjellige stillingar ved Universitetet i Oslo og ved forskingssenter i USA. Han vart i 1974 tilsett ved Space Science Laboratory ved NASA sitt Marshall Space Flight Center (MSFC) i Alabama. Der var han først Senior Research Scientist, seinare Deputy Director, og deretter Director frå 1987 til han gjekk av for aldersgrensa i 1993. Etter 1993 hadde Tandberg-Hanssen bistilling som professor i fysikk ved University of Alabama.

Tandberg-Hanssen har over hundre vitskaplege publikasjonar, dei fleste innan solfysikk, og han forfattar fleire bøker, mellom anna *Solar Activity* (1967), *Solar Prominences* (1974), *The Physics of Solar Flares* (1988) og *The Nature of Solar Prominences* (1995). Spesielt er boka hans om solare protuberansar blitt eit internasjonalt standardverk innan denne disiplinen av solfysikken.

Tandberg-Hanssen vart i 1982 medlem av Det Norske Videnskaps-Akademi. Han var visepresident 1979–1982 og president 1982–2+85 for Commission 10 i Den internasjonale astronomiske unionen (IAU) og president for Federation of Astronomical and Geophysical Data Analysis Services (ISCU) 1990–1994. Han har òg motteke NASA sin Exceptional Service Medal.

## Kjelder

*
Smal smaragdgullkvefs

**Smal smaragdgullkvefs** (*Elampus panzeri*) er ein gullkvefs i slekta smaragdgullkvefsar som gjerne er å finna på tørre sandområde. Han snyltar truleg på gravekvefsar i slekta *[[Mimesa]]* og vitjar ofte blomar. Arten skil seg frå dei andre artane i slekta på lamellen på siste ryggleddet som er hesteskoforma med eit djupt søkk.

I Noreg finst arten i heile Sør-Noreg der han kan finnast i juni. Han er ikkje påvist i Trøndelag.

## Kjelder
* 
;Referansar
Eugen M. Antoniadi

**Eugen M. Antoniadi** () var ein gresk-fransk amatørastronom. 

Han arbeidde med Camille Flammarion på observatoriet hans i Juvisy frå 1893 til 1902 og vart ein av dei mest kjende observatørane av Merkur og Mars, og nekta for at kanalane på Mars fanst. Han gav ut tre bøker: *La planète Mars* (1930), *La planète Mercure* (1934) og *L'Astronomie égyptienne* (1934).

## Kjelder

*
Det perfekte kosmologiske prinsippet

**Det perfekte kosmologiske prinsippet** er eit prinsipp om at universet i stor skala er likt for kvar og ein observatør, uansett posisjon og tidspunkt for observasjonen. «Stor skala» tyder at ein ser på område med over ein milliard lysår i utstrekking. Prinsippet er knytt til Steady-state-teorien for universet.

## Kjelder

*
European Northern Observatory

**European Northern Observatory** er eit samleomgrep på mange teleskop på La Palma og Tenerife på Kanariøyane. Observasjonstilhøva her er særs gode. Vertsinstitusjon er Instituto Astrofísica Canarias på Tenerife. Dei største teleskopa ligg på kring 2400 moh. på fjelltoppen Los Muchachos på La Palma. Teleskopet MAGIC har ein spegeldiameter på 17 meter og vert nytta til å finne ekstremt energirik gammastråling (> 10 GeV) frå supernovaer og galaksekjerner. Gran Telescopio Canarias er det største optiske teleskopet med ein spegeldiameter på 10 m. Det svenske solteleskopet (1 meter) er verdsleiande og gjev ei soloppløysing på kring 0,04 bogesekund. 

## Kjelder

*