open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Rolling Stone

***Rolling Stone*** er eit amerikansk magasin som er dedikert til musikk og populærkultur. Det blei grunnlagt i San Francisco i 1967 av Jann Wenner (som framleis er redaktør og utgivar) og musikkritikar Ralph J. Gleason. Til å byrja med blei bladet identifisert med hippie-bevegelsen, men distanserte seg frå andre undergrunnsmagasin ved å omfamne meir tradisjonelle journalistiske standardar og unngå radikale, politiske idear. Då Rolling Stone satsa på å dekke politikk på byrjinga av 70-talet, var det gjennom den særeigne gonzojournalistikken til Hunter S. Thompson.

På byrjinga av 1980-talet flytta magasinet til New York for å kome nærare reklamebransjen, og blei på same tidspunkt meir reinhåra (m.a. ved å narkotikateste tilsette). Mange meiner at Rolling Stone mista sjela si, og blei eit anna blad ved denne overgangen.

Bladet gjennomgjekk ei ansiktsløfting på byrjinga av 2000-talet, etter at salstala hadde sokke takka vere konkurranse frå manneblad som *[[Maxim]]* og *[[FHM]]*. Bladet satsar no på å nå eit yngre publikum ved å fokusere på unge og pene stjerner.

## Galleri

RS 500 Front Cover.jpg|2004.
Evangelist Mel Lyman-RS 98 (December 23, 1971).jpg|1971.


## Bakgrunnsstoff
* Rolling Stones heimeside
Sevanavank

**Sevanavank** (armensk «Սևանավանք», 'klosteret ved Sevan' er eit kloster på den nordvestre breidda av Sevansjøen, nær byen Sevan, i provinsen Geghark'unik' aust i Armenia. Ei innskrift i ei av kyrkjene fortel at klosteret blei grunnlagd i 874 av prinsesse Miriam, dotter til Asjot I som blei konge ti år seinare. På denne tida kjempa landet for å frigjera seg frå muslimsk herredøme.

## Galleri

Sevanavank-Sevansee-04-Apostelkirche-Muttergotteskirche-2019-gje.jpg|
Sevanavank-Apostelkirche-06-2019-gje.jpg|
Sevanavank-Apostelkirche-10-Altar-2019-gje.jpg|
Sevanavank-Kreuzstein-02-2019-gje.jpg|
Sevanavank-Muttergotteskirche-08-2019-gje.jpg|
Sevanavank-Muttergotteskirche-10-Altar-2019-gje.jpg|


## Bakgrunnsstoff

* Sevanavank på Armenica.org (svensk)
* Armeniapedia.org article
* ArmeniaInfo entry
Astypálea

**Astypálea** (gresk Αστυπάλαια, italiensk *Stampalia*, osmansk tyrkisk استانبوليه *İstanbulya*), òg kalla *Astipalea* eller *Astypalaia*, er ei øy i Hellas som høyrer til Dodekanesane i Egearhavet. Ho er 18&nbsp;km lang og 13&nbsp;km på det breiaste med eit areal på 97&nbsp;km².

Ástypálea er eigen kommune, og frå 2011 høyrer øya administrativt til under periferieininga Kálymnos i periferien Dei sørlege egeiske øyane.

Ved folketeljinga i 2021 hadde kommunen Ástypálea 1&nbsp;376&nbsp;innbyggjarar, medan tettstaden med same namn hadde 1&nbsp;084&nbsp;innbyggjarar.

Kysten av Astypálea har mange klipper med mange små grusstrender innimellom. Ein stad på øya strekkjer det seg eit 10&nbsp;km lang eid, som nesten deler øya i to delar. Hovudbyen og hovudhamna på øya er Astypálea eller Khóra, som dei lokale kallar han. Astypálea har ferjesamband til Pireus og dei andre øyane i Dodekanesane, i tillegg til flysamband med Aten.

## Historie
I gresk mytologi var Astypalaia ei kvinne som vart bortført av Poseidon i form av ein leopard med fiskehale.

Ho vart kolonisert av Mégara, og forfatninga og bygningan her er nemnd i mange inskripsjonar. Dei romarske keisarane gjorde øya til ein fri stat.

Under mellomalderen høyrte øya til Austromarriket fram til 1207, då ho i kjølvatnet av det fjerde krosstoget vart eit len for den venetianske adelsfamilien *Querini* fram til 1522. Querini bygde ei borg som framleis står i dag og la namnet på øya til familinamnet sitt, som vart *Querini Stampalia*. Astypálea vart tyrkisk i 1522 og osmanarane heldt ho fram til 1912, med to unntak. Frå 1648 til 1668 vart ho okkupert av Venezia under krigen mot Kreta, og frå 1821 til 1828 vart ho med opprørarane i den greske sjølvstendekrigen.

Ho vart igjen okkupert av osmanarane i 1828, og 12. april 1912 (under den tyrkisk-italienske krigen) gjekk ei avdeling av *[[Regia Marina]]* i land på Astypálea, som vart den første øya i Dodekanesane som vart okkupert av italienarane. Frå her gjekk italienarane vidare til Ródos natt til 4. mai. Øya vart verande under italiensk styre fram til den andre verdskrigen. I 1947, i lag med resten av Dodekanesane, vart ho igjen ein del av Hellas.

## Byar og tettstader
Byane og tettstadene i kommunen er:

Småøyar i kommunen:
* Sýrna (2)
* Zaforás (1)
* Kounoúpi (1)
* Ofidoússa (1)
* Ajía Kyriakí (0)
* Adelfí (0)
* Avgó (0)
* Glynó (0)
* Káki (0)
* Karávi (0)
* Katsagrélli (0)
* Koutsomýti (0)
* Mesonísi (0)
* Mikró Sófrano (0)
* Plakída (0)
* Pondikoúsa (0)
* Sokhás (0)
* Stefánia (0)
* Tigáni (0)
* Fokionísia (0)
* Khondronísi (0)
* Khóndro (0)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Astypalaia|Astypalaia]]» frå ,  den 4. august 2007.*  

## Bakgrunnsstoff
* Historisk informasjon om Astypálea
Warner Bros.

**Warner Bros. Entertainment** er ein av verdas største produsentar av film- og TV-underhaldning. Det er eit selskap i Time Warner-konsernet, med hovudkvarter i Burbank, California.

Warner Bros. har fleire dotterselskap, mellom andre Warner Bros. Pictures, WB Television, Warner Bros. Records, Warner Home Video, Castle Rock Entertainment, Turner Entertainment, Dark Castle Entertainment og Cartoon Network Studios.

## Bakgrunnsstoff

*
Island Records

**Island Records** er eit plateselskap som blei grunnlagd på Jamaica i 1959 av Chris Blackwell. 

Den første suksessen hadde selskapet med singelen «Boogie In My Bones» med Laurel Aitken, den låg 11 uker på 1. plass i Jamaica. I 1962 blei selskapet flytta til London, i Storbritannia levde det på denne tida ein stor mengde jamaikanske innvandrarar. Kjende artistar frå denne tida er Jimmy Cliff og Millie Small som hadde ein stor hit med «My Boy Lollipop».

I 1967 bestemde Blackwell seg for å utvide den musikalske paletten med britisk rock. Opphavleg skulle selskapet fokusere på reggae, men artiststallen blei no utvida og blei eit av dei viktigaste selskapa på 1970- og 80-talet som kunne setje sin logo på album frå Bob Marley til U2. Dei første som blei teken under kontrakt var Spooky Tooth og Stevie Winwood, seinare òg mellom anna King Crimson, Jethro Tull, Emerson, Lake and Palmer og Free. 

I 1989 blei selskapet kjøpt opp av PolyGram.
Royal Festival Hall

**Royal Festival Hall** er ein konsertsal, dansesal og foredragssenter i Southbank Centre i London. Det ligg på South Bank ved Themsen, ikkje langt frå Hungerford Bridge. Bygningen er verna (*Grade I*); den vart i april 1988 den fyrste etterkrigsbygningen som fekk ein slik status. London Philharmonic Orchestra, Philharmonia Orchestra og Orchestra of the Age of Enlightenment har fast tilhald i konsertsalen.

Grunnsteinen vart lagt ned av dåverande premierminister Clement Attlee i 1949, på staden der Lion Brewery hadde stått sidan 1837. Han vart bygd av Londons grevskapsråd i samband med Festival of Britain, og vart offisielt opna 3. mai 1951. 

Designet er modernistisk, og hovudarkitekten Hugh Casson valde å berre bruke unge arkitektar på prosjektet. Leslie Martin, Peter Moro og Robert Matthew frå LCC utførte teikningane. 

I 1964 vart bygningen kraftig endra ved at innganghallar og terrassar vart lagt til mot elva, og fleire omkledningsrom vart lagt til på baksida. Dette endra stilen frå skandinavisk modernisme til ein reinare stil med hardare liner. Det opphavlege inngangspartiet vart mykje endra.

Sidan 1980-åra har inngangssalen vore open for publikum også når det ikkje er konsertar. Han har vorte eit av dei mest populære offentlege romma i London, med godt vern mot det britiske regnvêret. 

Det er 2&nbsp;900 sete i sjølve salen, og i tillegg 917 i Queen Elizabeth Hall og 370 i Purcell Room.

Royal Festival Hall var arena då Storbritannia arrangerte Eurovision Song Contest 1960.

## Kjelder


## Bakgrunnsstoff
*
Den internasjonale matematikkolympiaden

**Den internsjonale matematikkolympiaden**, og kalla **IMO**, (*International Mathematical Olympiads*) er ein årleg matematikkonkurranse, den eldsta av vetskapsolympiadane. Matematikkolympiaden har vore arrangert kvart år sidan 1959. 

For å kunne delta i matematikkolympiaden, kan ein ikkje studere eller ha studert ved universitet eller høgskole, og ikkje ha fylt 20 år.

I 2022 skal IMO arrangerast i Oslo

## Bakgrunnsstoff
* Abelkonkurransen
* IMO-heimeside
Kilimli

**Kilimli** er ein by sentralt i provinsen Zonguldak i Tyrkia. Han ligg ved kysten av Svartehavet. Han ligg aust for byen Zonguldak, men har nesten vokse saman med Zonguldak og Çatalağzı, ein by aust for ilimli .  Byen har kring 25 000 innbyggjarar (2010). Byen er relativt ny og vart grunnlagd etter at det vart funne kol nær Zonguldak. I 1927 vart kolkompaniet i Kilimli grunnlagd og Kilimli blømde. I dag er Kilimli ein typisk gruveby. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Kilimli|Kilimli]]» frå ,  den 28. august 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Kárpathos

**Kárpathos** (gresk Κάρπαθος, italiensk *Scarpanto*, tyrkisk *Kerpe*) er ei øy i Hellas som høyrer til Dodekanesane i Egearhavet.

Tidlegare hadde øya to kommunar, men frå 2011 er Kárpathos ein kommune, og øya høyrer administrativt til under periferieininga Kárpathos-Kásos i periferien Dei sørlege egeiske øyane. Kárpathos er hovudstad i periferieininga.

Folketalet er på vel 6&nbsp;000, men vert meir enn dobla i sommarmånadane då mange turistar kjem her. Stundom kan det vere opp mot 20&nbsp;000 folk på øya.

## Administrativ inndeling

Kommunen vart danna i 2011 ved at ein slo saman dei tidlegare kommunane
* Kárpathos
* Ólymbos
Dei to tidlegare kommunane er no kommunaleiningar.

Ved folketeljinga i 2021 hadde kommunen 6&nbsp;567&nbsp;innbyggjarar, medan kommunaleininga Kárpathos hadde 6&nbsp;037 og tettstaden med same namn 2&nbsp;815&nbsp;innbyggjarar.

## Geografi
Øya ligg 47&nbsp;km sørvest for Ródos i delen av Egearhavet kalla «Det karpathiske havet» (Carpathium Mare). Kárpathos har mange landsbyar som har bevart den tradisjonelle stilen på øya. I søraust ligg Pigádia, eller Kárpathos by. Rundt Pigádia ligg landsbyane Menetés, Arkása, Apéri, Voláda, Óthos og Pylés. I nord finn ein Mesokhóri, Spóa og Ólymbos. Det er to hamner på øya, ein i Kárpathos by og den andre i nord nær Ólymbos kalla Diafáni.

Flyplassen på øya, med relativt stor rullebane, ligg på sørsida av Kárpathos. Ferjer går til både dei omliggande øyane og til fastlandet.

Like nord for Kárpathos ligg øya Saría og ute i havet mot nordvest ligg Astakída og somme andre klippeøyar.

## Historie
Krig og erobringar er ein vesentleg del av historia til Kárpathos. Karpatharane kjempa med Sparta i peloponnesarkrigen i 431 fvt. og mista sjølvstendet sitt til Ródos i 400 fvt. I 42 fvt. vart øya ein del av Romarriket. Dei neste hundreåra vart Kárpathos styrt etter tur av arabarar, den genuesiske sjørøvaren Moresco, venetianarar og Det osmanske riket.

I både antikken og mellomalderen var ho nært knytt til Ródos, og vart eigd av adelsfamliar frå Venezia, mest kjend er Cornarofamilien frå 1306 til 1540, då ho til slutt vart ein del av Det osmanske riket. Som ei ganske fjerntliggande øy har Kárpathos halde sine eigne stilartar innan klede, vanar og dialekt. Dialekten liknar mest på den ein finn på Kreta og Kypros. Det osmanske styret enda då Italia erobra øya, i lag med resten av Dodekanesane, under den tyrkisk-italienske krigen i 1912. Kárpathos vart styrt av italienarane fram til under den andre verdskrigen. Kárpathos vart ein del av Hellas igjen i 1948.

## Byar og tettstader
Dei største byane og tettstadene i kommunen er:

Dei andre busetnadene på øya er:

Småøyar i kommunen:
* Saría (46)
* Áfoti (0)
* Gaidouronísi (0)
* Despotikó (0)
* Diakóftis (0)
* Kharkiás (0)
* Míra (0)
* Nisierós (0)
* Prasonísi (0)
* Nisí (0)
* Sókastro (0)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Karpathos|Karpathos]]» frå ,  den 4. august 2007.*  
 
## Bakgrunnsstoff
* Offisiell side
Kásos

**Kásos** (gresk Κάσος, italiensk *Caso*), òg kalla *Kassos*, er ei øy i Hellas som høyrer til Dodekanesane i Egearhavet. Ho er den sørlegaste øya i Egearhavet.

Kásos er eigen kommune, og frå 2011 høyrer øya administrativt til under periferieininga Kárpathos-Kásos i periferien Dei sørlege egeiske øyane. Frå 2018 har kommunen Kásos formelt skifta namn til **Den heroiske øya Kásos** (Ηρωικής Νήσου Κάσου).
 
Øya har fem landsbyar, Fry, Ajía Marína, Panajía, Póli, Arvanitokhóri. I havet mot nordvest ligg Armáthia, Makronísi og nokre mindre klippeøyar, alle utan busetnad.

Øya har vel 1000 innbyggjarar. Fry er hovudbyen på øya og har den einaste hamna her, medan Ajía Marína har flest innbyggjarar. Flyplassen ligg nær Ajía Marína.

## Historie
I antikken var øya ei tilfluktshamn for filistarane. Ho har ei rik og stolt historie om sjømannskap og kunnskapane deira innan sjøfart var frykta av dei omliggande landa då dei gjekk ut i krig mot naboane sine og kassiotane blanda seg inn. I 1825 vart pasjaen av Tyrkia så rasande på kassiotane at han sende heile marinen sin til den litle øya og tok livet av heile folkesetnaden. Kásos vart ikkje ein del av Hellas før ho vart offisielt annektert i 1948.

## Byar og tettstader
Byane og tettstadene i kommunen er:

Småøyar i kommunen:
* Astakidopoúlo (2)
* Astakída (1)
* Armáthia (0)
* Divoúnia (0)
* Karofýlla (0)
* Kástoras (0)
* Koúrika (0)
* Lítra (0)
* Makronísi (0)
* Pláka (0)
* Pláti (0)
* Pondikonísia (0)
* Porionísi (0)
* Strongylí (0)
* Trákhilas (0)
* Trypití (0)
* Fokás (0)
* Khamilí (0)
* Khténi (0)
* Psíra (0)

## Referansar

## Bakgrunnsstoff

* Offisiell side

## Kjelde
Tennfjord

**[[Tennfjord]]** og **Eidsvik** ligg inst i Grytafjorden i Ålesund kommune på Sunnmøre. Eidsvik ligg i den nordaustre delen av fjordbotnen, medan Tennfjord ligg ved den inste bukta i sør og grensar i sør og aust mot Skodje kommune. Tennfjord er i dag eit attraktivt område for husbygging. Det bur i overkant av 900 menneske i Tennfjord krins.

Bygda har eige mannskor: Tennfjord Mannskor
Lars Roverud

**Lars Roverud** () var ein norsk musikkpedagog og musikkhandlar.

I 1809 opna Roverud den første reine musikkforretninga i Noreg, to år seinare den første notepressa og eit musikkforlag. Roverud var lærar ved katedralskolen i Christiania frå 1819, og han studerte songpedagogikk i Leipzig i 1819 og i Stockholm i 1828. 

I 1825 vart Roverud kjend med eit dansk salmodikon. Han forbedra dette og utvikla eit eige siffer-notesystem. Frå 1835 reiste han rundt i landet og underviste lærarar i kyrkjesong og salmodikonspel, frå 1841 med statsstønad. Salmodikonet vart snart brukt i skolen rundt om i heile landet.

## Den roverudske sangforbedring
I 1835 vart O. A. Lindemans *[[koralbok|Choral-Bog]] indeholdende de i [[Dend Forordnede Ny Kirke-Psalme-Bog|Kingos]], [[Psalme-Bog eller En Samling af gamle og nye Psalmer|Guldbergs]] og den [[Evangelisk-christelig Psalmebog til Brug ved Kirke- og Huus-Andagt|evangelisk-christelige Psalmebogs]] forekommende Melodier* autorisert «for udelukkende Brug ved Gudstjenesten» i kyrkjene i Noreg. 

Tidlegare varierte songen meir frå stad til stad. Salmesongen, som var innført med reformasjonen eller med Hans Thomissøns salmebok var gjennom tidene endre etter lokal skikk og smak, og mange av salmetonane hadde et karakteristisk preg av lokal folkesong. Berre få kyrkjer hadde orgel til å leie songen. Det var delte meiningar og slik song høvde som allsong. Gjennom Roverud sitt arbeid vart kyrkjelyden gjennom skolebarna opplært til å synge salmar slik melodiane var notert i Lindemans koralbok.

## Kjelder
* *Kristen sang og musikk* Runa forlag 1962
* Øystein Gaukstad (red.): *[[Ole Tobias Olsen]] Folketonar frå Nordland* Norges Boklag 1982
* *[[Cappelens musikkleksikon]]* 1980
* Atle Austestad (1993): *[[Knut Hamsun]] i [[Øystese]]*

### På nettet

* Lars Roverud 
*Kurs i salmodikonspel
Byglandsfjord stasjon

**Byglandsfjord stasjon** var endepunktet for Setesdalsbanen, som trafikkerte strekninga frå Grovane til Byglandsfjord fram til banen vart lagt ned i 1962. Stasjonsbygningen er bygd i drakestil og vert i dag brukt som bibliotek. Bygningen var teikna av arkitekten Paul Due og oppført i 1895.

Heile stasjonsområdet er freda frå 2002 etter paragraf i kulturminneloven for områdefreding. Fredinga gjeld alle bygningane: Eksteriør og interiør i stasjonsbygningen, privetbygning, lokomotivstall, godshus, plattform og lasterampe og dessutan eit område rundt stasjonen.

## Bakgrunnsstoff
*
Paul Armin Due

**Paul Franz Wilhelm Armin Due** () var ein norsk arkitekt. Han var son til arkitekt Paul Due og fekk utdanning ved Polytechnikum i Hannover i 1896. 

Han arbeidde dei første to åra i Tyskland, men gjekk inn i firmaet til faren frå 1898 og teikna ei rekke jernbanestasjonsbygningar, mellom anna til Gjøvikbanen, Flekkefjordbanen, Hell-Sunnanbanen, Drammenbanen og Bergensbanen. 

Då far og son arbeidde med dei same prosjekta, er det i ettertid for nokre bygningar uvisst kven av dei to som skal ha hovudæra. Men dei aller fleste stasjonane frå tida like etter 1900 og fram til 1910 var det Paul Armin som stod for. Medan faren var meir prega av historisme, teikna Paul Armin i ein meir jugend-prega stil, som var det nye og moderne stiluttrykket.

Frå 1911 hadde Paul Armin Due eige arkitektfirma i Kristiania. Fram til 1916 teikna han ein del villaer i Aker, mellom andre:

* Heggeliveien 55 (1911)
* Knausen, Jarlsborgveien 11 (1911)
* Sætra vei 12b (1911)
* Vækerøveien 31 (1915)
* Konventveien 8 (1916)
* Smestadveien 6 (1916)

Dei siste åra i sitt yrkesaktive liv arbeidde han hos Byarkitekten i Kristiania.

## Kjelder
* Geir Tandberg Steigan: «Paul Armin Due» på nettstaden arc!
Våpenhus

**Våpenhus** er eit tilbygg utanfor hovudinngangen til ei kyrkje. 

Det er ein vanleg teori at det har fått namn av at det var der folk i eldre tider sette frå seg våpna sine før dei gjekk inn i kyrkja.. Denne tydinga er først nemnt i Olaus Magnus si bok *[[Historia de gentibus septentrionalibus]]* (1555).

Ordet skriv seg frå eit tysk ord for våpenlager, *Waffenhaus* eller *Wappenhaus*, og ei alternativ tyding er at namnet viser til eit sams våpenlager i soknet.


fil:TRS 070317 002.jpg|Våpenhus til venstre i dette biletet av Heggedal kyrkje. 
fil:Offton Church porch - geograph.org.uk - 968571.jpg|Våpenhus i Offton i England.
fil:Aberedw Church porch - geograph.org.uk - 1027499.jpg|Våpenhus i Aberedw i Wales.
File:Broadwater parish church porch.JPG|Våpenhus i Broadwater i England.

## Referanser


## Bakgrunnsstoff

*
Nísyros

**Nísyros** (gresk Νίσυρος), stundom òg kalla *Nissiros*, er ei vulkansk øy i Hellas som høyrer til Dodekanesane i Egearhavet. Ho ligg mellom øyane Kos og Tílos.

Nísyros er eigen kommune, og frå 2011 høyrer øya administrativt til under periferieininga Kos i periferien Dei sørlege egeiske øyane.

Øya er nesten sirkulær med ein diameter på 8&nbsp;km og eit areal på 41,6&nbsp;km². Fleire andre småøyar ligg like i nærleiken av Nísyros, og den største av desse er Jyalí.

Øya har eit fjellkledd indre og i midten ligg fleire vulkankrater. Kysten er stort sett kledd med stein og grus, men ein finn òg eit par sandstrender her (hovudsakleg i nordaust). 

Vulkanen er for tida aktiv, men ikkje i utbrot, og ein har funne fumarole ved kratera. Det siste utbrotet var ein dampeksplosjon i 1888, etter små oskeutbrot i 1871 og 1873. I tillegg er det vanleg med jordskjelv. Ein seismisk aktiv periode i 1996-1997 førte eit internasjonalt lag av forskarar til å overvake vulkanen som ein del av Geowarnprosjektet. Heile vulkankomplekset inkluderer sjøbotn mellom Nísyros og Kos, øya Jyalí og delar av Kos.

Hovudbyen og hamna på øya er Mandráki, og av andre landsbyar finn ein Páli, Nikía, Emboriós og Loutrá. Etter ei folketeljing i 2011 hadde øya 1&nbsp;008 innbyggjarar, men om sommaren aukar dette talet kraftig på grunn av turisme og utflytta nisyriarar som kjem tilbake på ferie. Turismen er derimot ikkje så utvikla som på andre greske øyar. Førekomst av perlitt og pimpestein på Jyalí utgjer ein stor del av næringa for øya.

Ein kan nå øya med skip frå Pireus og Kos, og om sommaren er det fleire turar dagleg frå landsbyen Kardámena på Kos. Ho har òg ein helikopterlufthamn.

Eit produkt frå Nísyros er *[[soumada]]*, ein alkoholfri drykk med smak av mandel.

Vernehelgenen til øya er Sankt Nikitas og ein finn mange ortodokse kyrkjer på øya, i tillegg til fire kloster som ikkje lenger er i bruk av munkar. Det største klosteret er *Panajía Spilianí* i Mandráki. Det vart bygd ved sida av mellomalderborga reist av Maltesarordenen, som erobra øya i 1315.

## Historie
I følgje gresk mytologi vart øya danna då Poseidon kutta bort ein del av Kos og kasta han på kjempa Polyvotis for å hindre han i å rømme. Det antikke namnet på øya var *Porfyris*. Gamle murar frå 400-talet fvt. som er ein del av akropolisen på øya, er funne nær Mandráki.

Ho var visstnok òg ei kjelde for møllesteinar som vart nytta i nokre av dei tidlegaste vasskvernene, som vart referert til av epigramdiktaren Antipater av Thessalonika i det 1. hundreåret fvt..

Eit kurbad med svovelhaldig vatn aust for Páli var verdskjend dei første tiåra av 1900-talet.

## Byar og tettstader
Dei største byane og tettstadene i kommunen er:

Småøyar i kommunen:
* Jyalí (7)
* Ájos Andónios (0)
* Strongýli (0)
* Kandelioússa (0)
* Pakhiá (0)
* Pergoússa (0)

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Vulkanologien til Nísyros 
* Reiseguide for Nísyros
* nisyros.co.uk
* Offisiell side

## Kjelde

* Globalt vulkanismeprosjekt: Nisyros 
* Volcano World: Nisyros
Indian summer

**Indian summer** (indiansk sommar) er eit uttrykk som vert nytta om ein (uvanleg) varm, sommarliknande periode om hausten, ikkje lenge før vinteren. På den nordlege halvkula kallar ein det indian summer når han oppstår seint i oktober eller tidleg november (seint i april eller tidleg i mai på den sørlege halvkula), og i den gamle engelske almanakken vart det òg sett krav til at om ein skulle kalla det indian summer så skulle ein først ha hatt ein periode med frost. Indian summer kan vare eit par dagar eller fleire veker. 

Andre namn på fenomenet i Europa er *altweibersommar*, *allehelgensommar* og *St. Martins sommar*, medan ein i Sverige kallar det *brittsommar* (etter St. Brigittas dag, 7. oktober). I Noreg vert det òg kalla *husmannssommar* fordi han vart nytta av husmannen til eige innhaustingsarbeid.
Koevolusjon

**Koevolusjon** er gjensidig evolusjonær påverknad mellom to eller fleire ulike artar. Kvar part i eit slikt tilhøve utøver selektivt press på dei andre partane, og vert såleis ein drivkraft for tilpassingar og utvikling.

Sjølve omgrepet ”koevolusjon” vart til i 1964 då Paul Erlich og Peter Raven publiserte ein banebrytande artikkel om gjensidig påverknad i utvikling av insekt og plantar. Døme på plante/insekt-koevolusjon er m.a. mutualismen mellom oksehornakasietreet og maurslekta *[[Pseudomyrmex]]* – mauren bur på planta og forsvarar ho aggressivt mot alle dyr som måtte finna det for godt å prøva å eta av ho. Til løn for dette forsyner akasien dei med næring i form av nektar og gule klumpar med feitt og protein.

## Våpenkappløp
Evolusjonære våpenkappløp kan utvikla seg ut frå konkurranse- eller predasjonstilhøve. Døme på det første er tre i skogen, som har ein tendens til å veksa seg større over generasjonane: Store tre får mest lys, medan små tre vert ståande i skuggen og døy før dei får spreidd gena sine.

Døme på eit evolusjonært våpenkappløp som grunnar i predasjon er tilhøvet mellom geparden og antilopene han jaktar på: Begge partar har utvikla evnar til høg akselerasjon; geparden for å få nok mat og antilopa for å kunne overleva lengst mogleg.

## Diffus koevolusjon
Når det er fleire enn to artar som verker inn på ein koevolusjonær prosess, kallar me det *diffus koevolusjon*. Dei fleste blomeplantar kan t.d. pollinerast av mange ulike slag insekt, sjølv om planten er tilpassa å bli pollinert av insekt og insekta er tilpassa å ta til seg næring frå blomar. Diffuse koevolusjonære mønster kan vera særs komplekse og stundom vanskelege å oppdaga

## Kjelder
* Dawkins, Richard: *The Blind Watchmaker*
* Giske, Jarl & Jacobsen, Per: *Evolusjon og økologi – en innføring*
* Engelsk wikipedia
Langesund

**Langesund** er ein by og administrasjonssenter i Bamble kommune i Telemark fylke. Langesund ligg heilt ytst ved grensa til ytre Oslofjord og Skagerrak ved innseglinga til Frierfjorden. Byen ligg ved Langesundet, innom Langøya.
Byen ligg på ei halvøy og har kring 3900 innbyggjarar (2024). Langesund er ein ferieby som yrer av folkeliv om sommaren.

Kulturlivet blomstrar i Langesund kvar sommar; konsertar og festivalar pregar bybiletet. Det blir mellom anna arrangert fiskefestival og shantyfestival. Bob Dylan og a-ha spelte der i 2001. Også andre store artistar som Little Richard, B.B. King, Turboneger, Elton John og har spelt i Langesund. 

Langesund vart ladestad på 1500-talet og har lange maritime tradisjonar og var tidleg ein av Noregs viktigaste byar innan skipsfart. Det finst også ei avansert teknologibedrift, Skarpenord AS i byen.

## Folketalsutvikling

## Attraksjonar
* Langesund kyrkje
* Langøytangen fyr
* Wrightegaarden
* Tangen fort

## Festivalar
* Shanty-festivalen
* Langesund fiskefestival

## Kjende personar frå Langesund
* Atle Selberg, matematikar 
* Vidar Busk, musikar

## Kjelder
Epifytt

Ein **epifytt** er ein plante som veks på andre plantar utan å snylta på dei. Ordet kjem frå gresk *epi-* («på») og *phyton* (plante).

Som regel vert ordet nytta om kommensialistiske tilhøve, der vertsplanten ikkje vert direkte skadd av epifytten.
Epizooisme

**Epizooisme** er når plantar eller andre fastsitjande organismar veks på dyr. Slike organismar kallar me **epizooiske**.

Plantar som veks på plantar vert kalla epifyttar.
Urskog

**Urskog** er skog som har vore upåverka av menneske. Det er særs vanskeleg å finna skogar som innfrir dette kravet fullstendig, mellom anna av di hard storviltjakt og husdyrbeite vanlegvis vert rekna som påverknad. På somme tropiske øyer skal det finnast einskilde skogar i fjelllandskap som så vidt ein veit aldri har vorte utsett for menneskeleg påverknad.

Av mange vert skogar som har stått upåverka av menneske i om lag 100 år eller meir rekna som urskogar. I økologisk forstand er desse skogane særs viktige, sidan mange artar er avhengige av at trea får lov å bli gamle. Når eit stort tre fell, vert det danna lysningar kor buskar, ungtre og urter kan spira fram og trivast. Ei rekkje dyr er dessutan avhengige av daude tre.

Rekorden for biologisk mangfald innanfor ein urskog ligg på 800 artar vedplantar på ein hektar. Dette er i dei tropiske regnskogane.

## Urskog i Noreg
Urskog er i strengaste forstand definert som som skog det aldri har vore utført skogbruksaktivitet i. Det finst praktisk talt ikkje ekte urskog att i Noreg i dag, etter hundreår med utnytting av skog og utmark, gjennom husdyrbeiting og setring, tømmerhogst og utbygging av hytter og vegar. Somme lommer med skog som står tilgjengeleg til kan likevel vere så lite påverka av menneskeleg aktivitet at ein kan seie at skogen der er urskog.

## Sjå òg
* Naturskog

## Kjelder

* Ken Olaf Storaunet, ''Urskog på Oppkuven''  (PDF-fil), Skogforsk, skogoglandskap.no

## Bakgrunnsstoff
Naturskog

**Naturskog** er definert som skog framkommen ved fornying av naturleg lokalt genmateriale. Her har menneskeleg påverknad funne stad i så lita utstrekning eller så langt att i tid at den naturlege strukturen, samansetnaden og dei økologiske prosessane i skogen ikkje er endra i vesentleg grad.

## Nærskylde økosystem

Naturskog blir ofte brukt som motsats til kulturskog, der dei økologiske prosessane i stor grad er modifisert av menneskeleg aktivitet, først og fremst skogbruk. Det meste av skogarealet i Noreg er sterkt påverka av menneske. Likevel har skogen i Noreg i dag ein monnaleg grad av naturlege strukturar slik at han kan seiast å falle innanfor definisjonen ovanfor.

Noko skarpt skil mellom naturskog og kulturskog er det ikkje råd å trekke.

Ordet vert nytta om skog som er for ung eller påverka av menneske i for stor grad til at skogen kan reknast som urskog.

## Kjelder:
* ROLSTAD, J., FRAMSTAD, E., GUNDERSEN, V. & STORAUNET, K. O. 2002. Naturskog i Norge. Definisjoner, økologi, og bruk i norsk skog- og miljøforvaltning. - Aktuelt fra skogforskningen 1-2002. 1-53
Slayer

**Slayer** er eit amerikansk thrash metal-band grunnlagt i 1981 av Tom Araya (bassist og vokalist), Kerry King og Jeff Hanneman (gitaristar) og Dave Lombardo (trommer) Huntington Park i California. Saman med mellom anna Metallica, Anthrax og Megadeth blir Slayer ofte oppgjeve som eit leiande thrash metal-band som var med på å grunnleggja sjangeren ved å auka hastigheiten på lydbildet til band som Iron Maiden og Venom. Slayer var store tilhengere av hardbarka pønk, og lånte litt av det markante raske tempoet ein fann der i mange av sine låtar.

Songane og albumomslaga har ofte fått kritikk på grunn av kontroversielle tema som vald, seriemordarar, krig og Satan.

## Utgjevingar
### Album

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettstad 
* SlayerSaves
* Slayerized 
* The Abyss 
* Offisiell MySpace
Internat

**Internat** eller **elevheim** er ein stad elevar ved ein skule eller universitet bur på medan dei er i utdanning. Internatet ligg gjerne nær eller er del av utdanningsinstitusjonen deira. Det kan vera ein del av han, som på ein kostskule, eller vera meir separat.

Det er vanleg med internat i høgare utdanning, og på lågare trinn der elevar ikkje kan bu heime under skulegangen, til dømes fordi dei bur svært spreidd eller treng særskilde tilbod ved skulen.

## Kjelder
Agathonísi

**Agathonísi** (gresk Αγαθονήσι) er ei øy i Hellas som høyrer til Dodekanesane i Egearhavet. Ho er omringa av mange mindre øyar og har to landsbyar: Megálo Khório og Mikró Khorió. Hamna på Agathonísi ligg i Ájos Jeórjos og her finn ein dei einaste hotella på øya. Øya ligg 67&nbsp;km aust for Pátmos, ein båttur på om lag 2 timar og 30 minutt.

Agathonísi er eigen kommune, og frå 2011 høyrer øya administrativt til under periferieininga Kálymnos i periferien Dei&nbsp;sørlege egeiske øyane.

Øya går òg under andre namn som det lokale Gáidaros og det antikke namnet Tragea. Det høgaste punktet på øya er 209 meter over havet.

## Byar og tettstader
Byane og tettstadene i kommunen er:

Småøyar i kommunen:
* Gláros (0)
* Kounéli (0)
* Nerá (0)
* Psathonísio (0)

## Referansar

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Agathonissi|Agathonissi]]» frå ,  den 5. august 2007.*
Lamarckisme

**Lamarckisme**, eller **lamarckisk evolusjon**, er ei utviklingslære som meiner evolusjon foregår ved at tileigna eigenskapar går i arv. Teorien har fått namnet sitt etter den franske biologen Jean-Baptiste Lamarck, som populariserte han tidleg på 1800-talet.

## Teori
Lamarck baserte teorien sin på to observasjonar som, i det minste i samtida, vart rekna som sanne.

1. Bruk og misbruk: Individ mistar trekk dei ikkje brukar og utviklar nye, praktiske trekk

2. Arv: Trekk som eit individ har tileigna seg, kan førast vidare til neste generasjon.

Det mest brukte dømet for å forklara lamarckismen er det om halsen til sjiraffen. Lamarck meinte dei lange halsane var eit resultat av at kort-halsa ur-sjiraffar hadde strekt på seg for å nå blad i høge tre, og at denne strekkinga hadde halde seg gjennom generasjonane.

## Lamarckisme i dag
Den klassiske lamarckismen har vorte motbevist grundig, både gjennom forsøk og observasjonar. Ein mann som har fått amputert eit bein vil t.d. framleis kunne få avkom med begge beina i behald. Frå og med nydarwinismen har dei fleste biologar meint at evolusjonen skjer gjennom naturleg utval av tilfeldige mutasjonar.

### Lamarckisme i mikroorganismar
Forskarar har observert arv av tileigna eigenskapar hjå somme mikroorganismar, m.a. hjå prion i gjær.

### Baldwinsk evolusjon
Baldwinsk evolusjon (etter psykologen James Mark Baldwin) seier at individ som er genetisk disponerte for å kunne læra seg visse eigenskapar får høgare sjanse for å overleva, og såleis at den genetiske evolusjonen ved somme høve kan la seg påverka av livsførselen til individa. Dette prinsippet har derimot alltid vore kontroversielt.
Mutualisme

**Mutualisme** er ein symbiose mellom ulike organismar, kor begge partar får eit positivt utbytte av tilhøvet. Døme på dette kan t.d. vera oksehakkarar som lever av parasittiske insekt dei plukkar av store pattedyr, maur som passar på bladlus og til gjengjeld får sukker, klovnefisk som fangar mat til sjøanemonene dei bur i eller for den saks skuld tilhøvet mellom mennesket og hunden.

Mellom dei mest ekstreme døma på mutualisme kan me nemna lav, som er felles vekst mellom sopp og alger, eller ymse korallar som har innlemma fotosyntetiserande algar i kroppen sin. Mitokondriane og kloroplastane i eukariote celler er truleg òg opphavleg mutualistiske bakterier.

Det finst fleire ulike former for mutualisme. **Obligat mutualisme** er når dei ulike artane som er involverte ikkje kan overleva utan kvarandre, til dømes ballblom og ballblomfluge. **Fakultativ mutualisme** er når dei ulike partane har fordel av samlivet, men fint klarar å overleva på eiga hand.

## Døme på mutualistiske organismar
* Pussereke og fisk
* Ballblomfluge og ballblom

## Kjelder
* Engelsk wikipedia
Farmakonísi

**Farmakonísi** (gresk Φαρμακονήσι, tyrkisk *Bulamaç Adası*) er ei øy i Hellas som høyrer til Dodekanesane i Egearhavet. Ho vert òg stundom kalla *Farmakos*, *Farmako* eller *Farmakousa*.
Ho ligg midt i øygruppa utanfor austkysten av Tyrkia. I nord ligg øya Agathonísi, i vest øyane Lipsí, Pátmos og Léros, og i sør øyane Kálymnos og Psérimos.

Farmakonísi er 38,8&nbsp;km² stor og er kjend for sitt rike planteliv. Øya høyrer til Léros kommune. I dag har øya berre 21 innbyggjarar (2021).

Plutarkh skriv i *[[Parallelle liv]]* at då Julius Cæsar var ung reiste han til Litleasia og vart kidnappa av sjørøvarar. Han vart halde fange på Farmakonísi i 38 dagar. Med han var fanga lovde han at om han kom fri ville han kome tilbake å ta livet av alle sjørøvarane. Etter å ha betalt dobbelt så mykje lausepengar som kidnapparane kravde (han meinte det opphavlege beløpet var for lite for ein som han) og slapp fri, sende han ein flåte tilbake til øya og fekk alle sjørøvarane krossfesta.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Farmakonisi|Farmakonisi]]» frå ,  den 5. august 2007.*  

## Bakgrunnsstoff
* Kart
Parasittisme

**Parasittisme** er ei form for symbiose som er til fordel for den eine parten og til ulempe for den andre. Ein skil ofte mellom endoparasittar, som lever på innsida av ein organisme, og ektoparasittar, som lever på utsida. Døme på ektoparasittar kan vera t.d. flått, mygg og igler, medan døme på endoparasittar kan vera m.a. bendelorm, trikin og spolorm. Ein tredje form for parasittar er dei såkalla epiparasittane, som lever på andre parasittar.
Arkí

**Arkí** (gresk Αρκοί, tyrkisk *Nergiscik adası*) er ei øy i Hellas som høyrer til Dodekanesane i Egearhavet, nær kysten til Tyrkia.

Øya høyrer til kommunen Pátmos og har 38 innbyggjarar (2021). Dei fleste innbyggjarane bur nær hovudhamna på øya, medan resten bur spreidd rundtom i høgare område. Flesteparten her lever av fiske, geiter eller arbeider på ein av dei fire kroene på øya.

Øya er tørr og steinete med lite vegetasjon bortsett frå oliventre og kratt. Av dyreliv på øya finn ein geiter og esel, og ein kan stundom sjå hegre.

Dei næraste busette øyane er Maráthi, og av større øyar finn ein Lipsí og Pátmos. Det går ferjesamband mellom Sámos, Pátmos og Lipsí som går innom øya, i tillegg til småbåtar til dei nærliggande øyane som Maráthi.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Arkoi|Arkoi]]» frå , den 5. august 2007.*
Petter Dass-museet

**Petter Dass-museet** på Alstahaug er ei avdeling av Helgeland museum. Museet er lokalisert i bygningar på den gamle prestegarden ved Alstahaug kyrkje, der Petter Dass budde frå 1689 til 1707. Prestegarden har bygningar frå rundt 1750. Den eldste delen av kyrkja er frå slutten av 1100-talet.

Tunet og bygningane er freda av Riksantikvaren. 

20. oktober 2007 opna eit nytt museumsbygg på Alstahaug, teikna av arkitektfirmaet Snøhetta AS. Bygget er kostnadsrekna til 60 millionar kroner og er finansiert med støtte frå kommune, fylkeskommune, stat og private aktørar.

Petter Dass-museet på Alstahaug er Nordland fylke sin tusenårsstad.

## Bakgrunnsstoff
* Petter Dass-museet si heimeside
* Bilete frå museet, Helgeland Arbeiderblad
Snøhetta AS

**Snøhetta AS** er eit internasjonalt arkitekt-, landskapsarkitektur- og interiørdesignfirma i Oslo. Firmaet vart starta i 1989 av Craig Dykers og Kjetil Thorsen. Namnet Snøhetta skal kome frå det første kontoret deira, som låg i loftsetasjen til Dovrehallen i Storgata i Oslo.

Blant oppdraga dei har hatt er:
* Hamar rådhus
* Det nye Biblioteket i Alexandria i Egypt 
* Den norske ambassaden i Berlin
* Operahuset i Oslo i Bjørvika
* Petter Dass-museet i Alstahaug
* Turner Contemporary, eit museum i Kent i England
* Museumskomplekset der World Trade Center tidlegare låg i New York
* Bærum Kulturhus i Sandvika
* VM paviljongen i Oslo

## Prisar
* 2004 – Aga Khan-prisen for arkitektur
* 2008 – Houens fonds diplom for Biblioteket i Alexandria
* 2008 - Peer Gynt-prisen
* 2009 – EU-prisen for samtidsarkitektur (Mies van der Rohe-prisen)
* 2012 – Houens fonds diplom for Operahuset i Oslo

## Bakgrunnsstoff
* Snøhetta sine nettsider
Lipsí

**Lipsí** (gresk Λειψοί), òg kalla *Leipsoi*, er ei øy i Hellas som høyrer til Dodekanesane i Egearhavet.

Lipsí er eigen kommune, og frå 2011 høyrer øya administrativt til under periferieininga Kálymnos i periferien Dei sørlege egeiske øyane.

Ved folketeljinga i 2021 hadde kommunen Lipsí 778&nbsp;innbyggjarar, som alle budde i tettstaden med same namn.

Av naboøyar finn ein Sámos og Arkí i nord, Pátmos i vest og Léros i sør.

## Byar og tettstader
Den einaste tettstaden i kommunen er:

Småøyar i kommunen:
* Frángos (0)

## Referansar
Reinrosehei

**Reinrosehei**, eller **dryas-hei**, er nemningar brukt om heier og rabbar i fjellet som er dominerte av kalkkrevjande vegitasjon.

Reinrosa har gitt namn til desse plantesamfunna. Ho er gjerne rikeleg til stades. Dei særmerkte kvite blomane er lett å legge til merke. Ofte er desse heiane tørre og verharde. Mange av plantene som veks her har djupe pælerøter. Det gjeld mellom andre reinrose og fjellsmelle. Dei veks ofte i tuer og teppe. Det vernar mot uttørking, og det gir livd for andre planter. I det heile vert floraen på reinroseheier rekna som artsrik, og ein kan ofte finn skjeldne artar.

## Kjelde
* *Norges fjellverden* Forlaget Det Beste 1980. Olav Gjærdevoll "Fjellplantene"
Anders Dass

**Anders Dass** () var ein norsk prest og godseigar, son til Margrethe Andersdotter og diktarpresten Petter Dass.

Anders Dass gjekk som gut latinskule i Bergen før han vart oppteken som student i Kjøbenhavn rundt 1691. Han tok magistergrad, deretter studerte han ei tid i England. I 1704 vart han tilsett som kapellan hos faren, og han overtok soknepreststillinga i Alstahaug etter at faren døydde.

Då han kom heim til Alstahaug, gifta han seg med Rebekka Lorentzdotter Angell (1681–1735) som var dotter av den styrtrike kjøpmannen  Lorentz Mortenson Angell (–1697) i Trondheim. Dermed vart han eigar av det enorme Tjøttagodset som svigerfaren hadde tileigna seg i 1675.  Ved arveskiftet i 1703 hadde Rebekka fått 1/5 av arven, resten gjekk til brørne Albert, Lorentz, Hans og Peter.  Anders kjøpte i tur og orden fleire femtedelar av svograne sine. I 1705 kjøpte han ei rad gardar i Vefsn, Rana, Tjøtta og Alstahaug frå svogeren Hans Angell. I 1706 kjøpte han skog flerie gardar og skogstrekningar innover langs Vefsna og oppi Dunderlandsdalen frå Peter Angell.

Då faren fall i frå, vart han forfremma frå kapellan  til sokneprest i Alstahaug.  Fra 1715 medførte embetet også at han var forvaltar av  Det nordlandske kyrkje- og skulefond. Anders og Rebekka fekk ti barn. Sonen Albert Dass vart byfut i Bergen. Jacob Dass vart lagmann i Nordland. Petter Dass (d.y.) arva jordegodset. Abelone gifta seg med presten Sommer (som overtok då Anders døydde i 1736). 

## Kjelder:
* A.E. Eriksen 1874: «Petter Das's Levnetsløb» (trykt som innleiing til samleutgåve av Petter Dass sine skrifter), P.T. Mallings Bogtrykkeri
Jyalí

**Jyalí** (gresk Γυαλί, som tyder «glas»), og kalla *Yiali* eller *Yali* er ei vulkansk øy i Hellas som høyrer til Dodekanesane i Egearhavet. Ho ligg midt mellom sørkysten av Kos og Nísyros. Øya består av av lavadomar av rhyolittisk obsidian og pimpstein. Den nordlege delen består nesten berre av obsidian, medan den sørvestlege delen består av pimpstein. Desse er forbunde med eit smalt eid.

Øya er 6&nbsp;km lang og mellom 4&nbsp;km og 500 meter brei, og har mellom anna ei 180 meter lang grotte. Jyalí høyrer til Nísyros kommune og har 7 innbyggjarar (2021).

## Referansar

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Gyali|Gyali]]» frå ,  den 5. august 2007.*  
 
* Global vulkanismeplan: Yali
Khálki

**Khálki** (gresk Χάλκη), òg kalla *Chalki*, *Halki* og *Khalke*, er ei øy i Hellas som høyrer til Dodekanesane i Egearhavet. Ho ligg om lag 6&nbsp;km vest for Ródos. Med eit areal på 28&nbsp;km² er ho ei av dei minste busette øyane i Dodekanesane, og ho har ein busetnad på 475 innbyggjarar (2021), som bur i landsbyen Emborió eller Khálki by, med unntak av 1&nbsp;innbyggjar som er registrert i Khorió.

Khálki er eigen kommune, og frå 2011 høyrer øya administrativt til under periferieininga Ródos i periferien Dei sørlege egeiske øyane.
 
Øya hadde tidlegare langt fleire innbyggjarar, men mange emigrerte på midten av 1900-talet. Ruinane av ei mellomalderborg laga av Maltesarordenen ligg ovanfor gamlebyen, og kapellet inneheld nokre originale fresker.

Øya har nesten ikkje vasskjelder og regnvatn vert samla i cisterner. Drikkevatn vert transportert frå Ródos, men i sommarmånadane kan det verte vassmangel.

Hovudnæringa på øya er turisme, men fiske utgjer òg ein vesentleg del av næringa.

Mellom Khálki og Ródos ligg Alimiá og mange andre mindre klippeøyar.

## Byar og tettstader
Busetnadene i kommunen er:

Småøyar i kommunen:
* Ájos Theódoros (0)
* Alimiá (0)
* Káto Prasoúa (0)
* Kolófonas (0)
* Krevátia (0)
* Maelonísi (0)
* Makrí (0)
* Nípouri (0)
* Páno Prasoúa (0)
* Sfýra (0)
* Strongýli (0)
* Tragoúsa (0)
* Tsoúka (0)

## Referansar

## Kjelde
Saría

**Saría** (gresk Σαρία) er ei øy i Hellas som høyrer til Dodekanesane i Egearhavet. Ho er ei steinete og vulkansk øy like nord for Kárpathos. Mellom Saría og Kárpathos går det eit 100 meter breitt sund. Øya har lite vegetasjon og mange skarpe klipper. Øya høyrer til Kárpathos kommune og har 46 innbyggjarar (2021). Sjølv om det berre bur få menneske på Saría i dag, for det meste gjetarar, kan ein finne ruinane av den antikke byen Nísyros her. Ho er òg hekkeområde for leonorafalk.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Saria Island|Saria Island]]» frå ,  den 5. august 2007.*
Øya Ro

**Ro** (gresk Ρω, tyrkisk *Kara Ada*) er ei øy i Hellas som høyrer til Dodekanesane aust i Middelhavet. Øya har eit areal på 1,6&nbsp;km². Ho ligg vest for Kastellórizo og berre få kilometer frå sørkysten av Tyrkia. Øya høyrer til kommunen Kastellórizo.

Ro har nesten aldri vore busett i moderne historie, bortsett frå ein gresk patriot som gjorde ho kjend, Déspina Akhladióti. Kvar dag heiste Akhladióti eit gresk flagg, klart synleg frå tyrkisk jord, på øya. Denne patriotiske handlinga gjorde Akhladióti kjend rundt om i Hellas fram til ho døydde i 1982.

Ein liten gresk militærstyrke er i dag stasjonert på øya, mellom anna for å halde fram tradisjonen med å heise flagget. 
Ved folketeljinga i 2011 var det ingen permanente innbyggjarar på øya.
Det vart registrert 1&nbsp;innbyggjar ved folketeljinga i 2021.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Rho Island|Rho Island]]» frå ,  den 5. august 2007.*  


## Bakgrunnsstoff
* Informasjon om Ro
Strongylí Kastellorízou

**Strongylí Kastellorízou** (gresk Στρογγυλή Καστελλορίζου, tyrkisk *Çam Adası*) eller **Strongylí Mejístis** (gresk&nbsp;Στρογγυλή Μεγίστης), òg kalla *Strongili* eller *Ipsili*, er ei øy i Hellas som høyrer til Dodekanesane aust i Middelhavet, om lag 9&nbsp;km søraust for øya Kastellórizo. Øya er om lag 1,5&nbsp;km lang og opp til 700&nbsp;meter brei. Ho dekkjer eit areal på 0,9&nbsp;km². Strongylí er heller flat og er dekt av macchia. Øya høyrer til kommunen Kastellórizo.
 
Strongylí er den austlegaste øya i Hellas. Ho har eit fyr, som dermed er den austlegaste bygningen i Hellas. Det er registrert 1&nbsp;innbyggjar ved folketeljinga i 2021.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Strongyli Kastellorizou|Strongyli Kastellorizou]]» frå ,  den 5. august 2007.*
Psérimos

**Pserimos** (gresk Ψέριμος) er ei øy i Hellas som høyrer til Dodekanesane i Egearhavet. Øya ligg mellom Kálymnos og Kos utanfor kysten av Tyrkia.

Hovudnæringa på øya er turisme med turistar frå både Hellas og andre europeiske land. Ho har fleire strender og fleire vertshus, og nokre av desse tilbyr overnatting. Øya høyrer til Kálymnos kommune og har 84 innbyggjarar (2021).

Psérimos har dagleg ferjesamband med Póthia på Kálymnos.

## Referansar

## Kjelde
Dei egeiske øyane

**Dei egeiske øyane** (gresk Νησιά Αιγαίου, *Nisiá Aigaíou*; tyrkisk *Ege Adaları*) er ei gruppe øyar i Egearhavet med fastlandet til Hellas i vest og Tyrkia i aust. Kreta utgjer den sørlege grensa. I antikken vart øyane kalla *Arkhipelago*, som opphavleg var namnet på Egearhavet. Etter kvart, som på engelsk (*archipelago*), er dette namnet vorte eit synonym for øygruppe.

Dei greske egeiske øyane er ein av dei tradisjonelle regionane i Hellas. Dei er delt inn i fleire grupper (frå nord til sør): 
* Dei nordegeiske øyane
* Dei nordlege Sporadane
* Évvia
* Dei saroniske øyane
* Kykladane 
* Dodekanesane 
* Kreta

Nesten alle dei egeiske øyane høyrer til Hellas og er delt mellom ni administrative periferiar. Tyrkia eig øyane Gökçeada (Ímvros), Bozcaada (Ténedos) og åtte småøyar utanfor vestkysten.

Områda rundt nokre av øyane og luftrommet over dei er kjelda til ein pågåande strid mellom Hellas og Tyrkia. «Dei italienske egeiske øyane» (italiensk: *Isole Italiane dell-’Egeo*) vert stundom nytta om dei egeiske øyane Italia erobra under den tyrkisk-italienske krigen i 1912 og som vart annektert i 1923. Desse øyane, hovudsakleg Dodekanesane, var italienske fram til 1947.

## Periferiane og periferieiningane

Periferiane i Dei egeiske øyane og periferieiningane deira er: 

## Sjå òg
* Øyar i Hellas
* Øyar i Tyrkia

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Aegean Islands|Aegean Islands]]» frå ,  den 5. august 2007.*  
 

; Referansar
Dei nordegeiske øyane

**Dei nordegeiske øyane** er fleire øyar nord i Egearhavet, som høyrer til Hellas og Tyrkia. Øyane dannar ikkje ei samanhengande rekkje av øyar, men er samla saman av turistmessige og administrative årsaker. Sør for øygruppa ligg Dodekanesane og i vest ligg Kykladane og Dei nordlege Sporadane.

Innanfor gruppa som ligg langs kysten av Tyrkia er den greske øya Límnos og dei tyrkiske øyane Gökçeada (gresk Ímvros) og Bozcaada (gresk Ténedos). Dei største øyane i Det thrakiske havet lengst nord, er dei greske øyane Samothráki og Thásos.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:North Aegean islands|North Aegean islands]]» frå ,  den 5. august 2007.*
The Guardian

***The Guardian*** er ei britisk avis gjeven ut av *The Guardian Media Group plc* i London. Den internasjonale utgåva, *The Guardian Weekly*, vert gjeven ut kvar veke over heile verda. Ho inneheld òg artiklar frå den britiske søndagsavisa *The Observer*, USA-amerikanske *[[The Washington Post]]* og franske *[[Le Monde]]*.

## Historie
*The Guardian* vart opphavleg grunnlagd som *The Manchester Guardian* i 1821 i Manchester. 
I 1825 vart avisa slått saman med *British Volunteer*, og var kjend som *The Manchester Guardian and British Volunteer* fram til 1828.
Ho fekk det noverande namnet sitt i 1959. 

Tradisjonelt var *The Guardian* knytt til det britiske liberale partiet. Under den spanske borgarkrigen støtta ho venstresida og var den einaste noverande britiske avisa som ikkje støtta Francisco Francos nasjonalistar. *The Guardian* er ei av dei mest velsette avisene i Storbritannia, og er kjend for å vere uavhengig og ha høg journalistisk standard.

I 2005 endra avisa format frå det tradisjonelle fullformatet (*broadsheet*) til berlinar (*midi*), blant anna som eit svar på at aviskonkurrentar som The Times og The Independent gjekk over til tabloidformat.

I november 2005 hadde avisa eit dagleg opplag på rundt 380&nbsp;000 eksemplar.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Svinefamilien

**Svinefamilien** er ein familie klauvdyr med fire tær. Familien femner rundt 16 ulike artar fordelt på mellom fire og åtte slekter, og dei er utbreidd i nesten heile Eurasia og Afrika.

## Slekter og artar

Følgjande 18 nolevande artar er no anerkjende:

### Fylogen
Kladogram av Suidae. Mikko's Phylogeny Archive etter McKenna & Bell, 1997, Liu, 2003 и Harris & Liu, 2007):

## Kjelder


## Bakgrunnsstoff

*