open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Oskol

**Oskol** (russisk Оскол) eller **Oskil** (ukrainsk Оскiл) er ei elv i Ukraina og Russland og den største sideelva til Donets frå venstre.

Elva er 436 km lang og har eit nedslagsfelt på . Kjelda til elva ligg i Timkinskom rajon i Kursk oblast. Breidda av elvefaret er i hovudsak 10 til 40 meter breitt, men stundom opp mot 300 meter. Djupna varierer frå om lag 0,2 til nesten 10 meter. 10 km frå munningen har elva ei middelvassføring på 43,1 m³/s. Oskol har ei gjennomsnittleg helling på 0,29 meter per kilometer. 

Oskol munnar ut i Donets 580 km frå munningen hennar. Elva frys til i november eller tidleg i desember og vert isfri att i mars eller tidleg i april. Isen har ein gjennomsnittstjukkleik på 0,45 m.

Rundt 10 km før munningen i Donets ligg Tsjervonoskil-reservoaret, som vart sett i drift i 1958 for flaumvern og vasskraftproduksjon. 

Langs Oskol ligg fleire byar som Staryj Oskol, Novyj Oskol og Valujki i Russland, og Kupjansk i Ukraina.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:ru:Оскол (река)|Оскол (река)]]» frå , den 19. oktober 2008.*
Psel

**Psel** (ukrainsk: Псeл) eller **Psiol** (russisk Псёл) er ei elv i Poltava og Sumy oblast i Ukraina og Belgorod og Kursk oblast i Russland. Ho er ei av sideelvane til Dnepr frå venstre og har ei lengd på 717&nbsp;km. Nedslagsfeltet hennar er 22&nbsp;800&nbsp;km². 

Ho spring ut frå dei søraustlege områda av Det sentralrussiske høglandet og renn vestover frå her. Om lag ved byen Sumy svingar ho sør-sørvest og over Poltavaplatået. Ho munnar ut i Dniprodzerzjynsk-reservoaret i Dnepr, mellom byene Krementsjuk og Komsomolsk.

Dei største sideelvane hennar er Sudzja, Grun, Khorol frå høgre, og Pena Grun-Tasjan og Goltva frå venstre. Elva er islagt frå november til mars. 

Ved Psel ligg byane Sumy, Hadjatsj og Sjysjaky i Ukraina og Obojan i Russland.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Psel|Psel]]» frå , den 19. oktober 2008.*
Donets

**Donets**, **Severskij Donets** (russisk Северский Донец) eller **Siverskyj Donets** (ukrainsk Сіверський Донець) er ei elv i Russland og Ukraina og ei av sideelvane til Don frå høgre. 

Ho spring ut frå Det sentralrussiske høglandet, nord for Belgorod, og renn søraustover gjennom Ukraina (gjennom Kharkiv, Donetsk og Luhansk oblast) og så inn att i Russland der ho munnar ut i Don i Rostov oblast nedanfor Konstantinovsk, om lag 100 km frå Azovhavet. Donets har ei total lengd på 1053 km.

Dei nedre delane av elva kan nyttast til skipsfart, og vassvegen er ei viktig transportåre i nedslagsfeltet hennar (Donbas), eit område med mykje kolgruvedrift og tungindustri. 

Av byar langs Donets finn ein frå kjelda til munningen: 
* Belgorod (Russland)
* Vovtsjansk (Ukraina)
* Tsjukhujiv (Ukraina)
* Zmiiv (Ukraina)
* Izium (Ukraina)
* Rubizjne (Ukraina)
* Lysytsjansk (Ukraina)
* Sieverodonetsk (Ukraina)
* Kamensk-Sjakhtinskij (Russland)
* Ust-Donetskij (Russland)

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Seversky Donets|Seversky Donets]]» frå ,  den 20. oktober 2008.*
Sejmelva

**Sejm** (russisk Сейм) eller **Seym** (ukrainsk Сейм) er ei elv i Ukraina og i Belgorod og Kursk oblast i Russland, og den største sideelva til Desna frå venstre.

Elva er 748 km lang og har eit nedslagsfelt på . Av byar langs Sejm finn ein Kursk, Rylsk, Putivl og Kurtsjatov. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:ru:Сейм (река)|Сейм (река)]]» frå , den 20. oktober 2008.*
Tikhaja Sosna

**Tikhaja Sosna** (russisk Тихая Сосна) er ei elv i Belgorod og Voronezj oblast i Russland og ei av sideelvane til Don frå høgre. Ho er 161&nbsp;km lang og har eit nedslagsfelt på 4350&nbsp;km².

Elva spring ut frå dei søraustlege områda av Det sentralrussiske høglandet i nærleiken av landsbyen Pokrovka i Volokonovskogo rajon i Belgorod oblast. Vårflaumen oppstår i mars og april. Middelvassføringa 87&nbsp;km frå munningen er 5,9 m³/s.

Elva renn gjennom eit jordbruksområde, men somme stader er det likevel eikeskog og frukttre. I nedre delar av elva renn ho over steppelandskap.

Av byar langs elva finn ein Birjutsj, Aleksejevka og Ostrogozjsk.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:ru:Тихая Сосна|Тихая Сосна]]» frå ,  den 20. oktober 2008.*
Udy

**Udy** eller **Uda** (russisk Уды, ukrainsk Уда) er ei elv i Belgorod oblast i Russland og Kharkiv oblast i Ukraina og ei av sideelvane til Donets frå høgre.

Udy er 164 km lang og har eit nedslagsfelt på 3894 km². Elva spring ut i nærleiken av landsbyen Bessonovka i Belgorod oblast i Russland. Av busetjingar langs elva finn ein Zolotsjev, byen Kharkiv, Donetskoje, og landsbyane Bezljudovka og Borova. 

42 km frå munningen har elva ei middelvassføring på 8,63 m³/s. Udy munnar ut i Donets 825 km frå munningen hennar. Elva har eit gjennomsnittleg fall på 0,64 meter per kilometer. Udy er svingete og breidda hennar varierer frå 4 til 18 meter, medan djupna varierer frå 0,1 til 0,8 meter. Under vårflaumen er djupna 1,5-2 meter. Om sommaren, opp til 3-4 månader, er den øvre delen av elva ofte tørrlagt. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:ru:Уды (река)|Уды (река)]]» frå , den 20. oktober 2008.*
Besed

**Besed** (russisk Беседь) eller **Besedz** belarusisk Беседзь) er ei elv i Russland og Belarus og ei av sideelvane til Sozj frå venstre i nedslagsfeltet til Dnepr. Besed er 261&nbsp;km lang og har eit nedslagsfelt på 5600&nbsp;km². Middelvassføringa hennar ved munningen er 27,8 m³/s.

Besed har kjelda si sør i Smolensk oblast og renn inn i Mogilev oblast i Belarus, gjennom landsbyen Khotimsk og byen Kostiukovitsji, før ho kryssar inn i den vestlege delen av Brjansk oblast i Russland. Frå landsbyen Krasnaja Gora og ned til munningen kan ho nyttast til skipsfart. Etter Brjansk oblast renn ho igjen inn i Belarus og munnar ut i Sozj 30&nbsp;km før Gomel.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:ru:Беседь (река)|Беседь (река)]]» frå , den 20. oktober 2008.*
Vablja ved Sudost

**Vablja** er ei elv i Brjansk oblast i Russland og ei av sideelvane til Sudost frå høgre.

Ho spring ut frå nordlege område av Starodubskogo rajon og renn sør og søraustover til landsbyen Desiatukha, og tar så imot Babinets frå høgre. Etter dette svingar ho aust og nordaustover og munnar ut i Sudost i Pograskogo rajon. 

Ved Vablja finn ein mellom anna busetjingane Novoje Selo, Desiatukha, Bobrik og Prirubki. 

Dei største sideelvane hennar er Babinets og Kitsjeta frå høgre, og Pronka og Rassukha frå venstre. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:ru:Вабля (приток Судости)|Вабля (приток Судости)]]» frå , den 20. oktober 2008.*
Bolva

**Bolva** (russisk Болва) er ei elv i Kaluga oblast og Brjansk oblast i Russland og ei av sideelvane til Desna frå venstre.

Ho er 213 km lang og har eit nedslagsfelt på 4340 km². Middelvassføringa ved munningen er 22 m³/s. Elva har utspring på sørsida av Smolenskhøgdene. I Kaluga oblast renn elva gjennom byane Kirov og Ljudinovo. Elva renn så inn i Brjansk oblast og gjennom byane Djatkovo, Ljubokhna, Fokino og Raditsa-Krylovka. Bolva munnar ut i Desna i byen Brjansk.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:ru:Болва|Болва]]» frå , den 20. oktober 2008.*
Desna

**Desna** (russisk og ukrainsk Десна) er ei elv i Russland og Ukraina og ei av sideelvane til Dnepr frå venstre, den lengste sideelva hennar. Desna har ei lengd på 1187 km og 535 km av ho kan nyttast til skipsfart. Nedslagsfeltet hennar er . 

Desna spring ut frå Smolenskhøgdene i nærleiken av Jelnja. Elva renn gjennom Smolensk og Brjansk oblast i Russland og Tsjernigov og Kiev oblast i Ukraina. Elvebreidda i den øvste delen av elva er myrlendt, men i Brjansk vert breiddene høgare. Elva er isdekt frå desember til tidleg i april. Middelvassføringa hennar ved munningen er 360 m³/s.

Desna munnuar ut i Dnepr nord i Kiev. 

Sidan antikken har Desna vore ei viktig transportåre mellom Kiev og nedslagsfeltet til Don (via Sejm) og Oka (via Bolva)

I Smolensk oblast ligg Desnogroskoje-reservoaret, som vart bygd for å gje vatn til Smolensk atomkraftverk i Desnogorske. 

## Sideelvar

Frå høgre: 
*Sudost
*Snov

Frå venstre: 
*Bolsjaja Prismara
*Bolva
*Snezjet
*Navlja
*Nerussa
*Sejm
*Ostior
*Sjostka

## Byar og landsbyar ved Desna
* Smolensk oblast: Jelnja, Desnogorsk og Jekimovitsji.
* Brjansk oblast: Zjukovka, Seltso, Brjansk, Vygonitsi, Trubtsjevsk og Belaja Berjozka.
* Tsjernikhiv oblast: Novgorod-Severskij, Makosjino, Tsjernigov, Ostior og Desna. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:ru:Десна (приток Днепра)|Десна (приток Днепра)]]» frå ,  den 20. oktober 2008.*  


## Bakgrunnsstoff
Smolenskhøgdene

**Smolenskhøgdene** er eit langstrekt høgdedrag i Belarus og Russland med ei høgd på opp til 320 meter over havet. 

Smolenskhøgdene er ein del av Den austeuropeiske sletta og er den austlege fortsetjinga av Det belarusiske høglandet. Om lag ved Moskva går dei over i Moskvahøgdene, den austlege fortsetjinga. Sørvest for den russiske hovudstaden glir høgdene over i Det sentralrussiske høglandet. 

Landskapet i Smolenskhøgdene er kjenneteikna av åsar og berg, som enkelte stader er gjennomskjært av djupe elvedalar. 

Frå Smolenskhøgdene renn mellom anna elvane Desna, Moskva og Ugra. Dei største byane er Vorsja, Smolensk og Vjazma.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Smolenskhøgdene|Smolenskhøgdene]]» frå , den 20. oktober 2008.*
Iput

**Iput** (russisk Ипуть) er ei elv i Mogilev oblast i Belarus og Smolensk og Brjansk oblast i Russland, og ei av sideelvane til Sozj frå venstre.

Iput er 437&nbsp;km lang og har eit nedslagsfelt på . 109&nbsp;km frå munningen har elva ei middelvassføring på 83,4 m³/s. Elva frys til i slutten av november og vert isfri att i mars eller tidleg i april.

Dei største sideelvane hennar Voronitsa og Unetsja frå venstre.

Av byar langs elva finn ein Surazj og Dobruzj. Elva munnar ut i Sozj ved Gomel. 	

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:ru:Ипуть|Ипуть]]» frå , den 20. oktober 2008.*
Nerussa

**Nerussa** eller **Neruza** (russisk Нерусса eller Неру́за) er ei elv i Orjol oblast og Brjansk oblast i Russland og ei av sideelvane til Desna frå venstre. Ho munnar ut i Desny fire kilometer nedanfor byen Trubtsjevska. 

Elva har ei lengd på 161 km og eit nedslagsfelt på 5630 km². Ho spring ut vest i Det sentralrussiske høglandet, i nærleiken av byen Dmitrovska Orlovskij.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:ru:Нерусса (река)|Нерусса (река)]]» frå , den 20. oktober 2008.*
Snov

**Snov** (russisk og ukrainsk Снов) er ei elv i Brjansk oblast i Russland og i Tsjernihiv oblast i Ukraina og ei av sideelvane til Desna frå høgre.

Ho er 233 km lang og har eit nedslagsfelt på 8705 km². Den øvre delen av elva er 4 til 14 meter brei, medan den nedre delen av ho er 20 til 40 meter brei. Sjølve elvedalen er 1,5 til 4 km brei. 

Elva frys vanlegvis til om vinteren. Den nedre delen av elva vert nytta til vatning. 

Elva spring ut 7 km søraust for byen Novozybkov og renn om lag 20 km langs grensa mellom Ukraina og Russland, før ho renn inn i Tjsernigov oblast i Ukraina. Her renn ho gjennom Snovsk og Sednev. Snov munnar ut i Desna 12 km oppfor Tsjernigov. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:ru:Снов (река)|Снов (река)]]» frå , den 20. oktober 2008.*
Sudost

**Sudost** (russisk Судость) er ei elv i Brjansk oblast i Russland og Tsjernihiv oblast i Ukraina og ei av sideelvane til Desna frå venstre i nedslagsfeltet til Dnepr. 

Sudost er 208 km lang og har eit eige nedslagsfelt på . Elva frys til frå desember til april. Langs elva ligg byane Potsjep og Pogar.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:ru:Судость (река)|Судость (река)]]» frå , den 20. oktober 2008.*
Hornet på Magerøya

**Hornet** (nordsamisk Čoarvi) er ein hornforma fjellformasjon nordaust på Nordkapphalvøya på Magerøya i Nordkapp kommune. Hornet ligg aust for Nordkapplatået, ved Vestfjorden. Grunna utom Hornet heiter Horngrunnen og sør for Hornet ligg Hornvika.

I samisk folketru har Hornet vore ein sieidi, eit offerfjell.

Ved Skarsvåg kan ein sjå Hornet gjennom fjellformasjonen Kirkeporten. Det er òg eit populært fotomotiv.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Fotografi av Hornet sett gjennom Kirkeporten
* Eldre fotografi av Hornet og Hornvika på nettstaden til Nasjonalbiblioteket
Barguzin

**Barguzin** (russisk Баргузин; burjatisk Баргажан, *Bargažan*) er ei elv i Burjatia i Russland med ei lengd på 480&nbsp;km og munnar ut i Barugzinbukta i Bajkalsjøen, den største bukta i denne innsjøen.

Barguzin er den tredje største elva som munnar ut i Bajkalsjøen i form av vassføring etter Selenga og Øvre Angara. Ho har eit nedslagsfelt på  og er framkommeleg for skipsfart dei nedste 204 kilometrane.

Dei største sideelvane hennar er Gagra, Argada, Ina og Uljun.

## Barguzindalen

Den midtre delen av Barguzin renn gjennom Barguzindalen, som er 200&nbsp;km lang og opp til 35&nbsp;km brei. Han går mellom Barguzinfjella i nordvest og Ikatfjella i søraust. Elva svingar seg gjennom dalen og det ligg restar av gamle elvefar og myrlendte kanalar som dannar meir enn 1000 små vatn. Her ligg òg Dzjerga naturreservat med eit areal på 2387&nbsp;km².

## Barguzinvinden

Elva har òg gjeve namn til den vedvarande, sterke nordvestlege Barugzinvinden i Bajkalsjøen. Lufta strøymer ut over Bajkalsjøen frå Barguzindalen og bles tvers over innsjøen. Vinden bles hovudsakleg medan sola er oppe, vanlegvis på solrike dagar. I Barugzinbukta kan vinden stundom komme opp i orkan styrke, men vanlegvis er vinden svakare enn 20&nbsp;m/s (sterk kuling).

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Barguzin River|Barguzin River]]» frå , den 20. oktober 2008.*
Themistokles von Eckenbrecher

Karl Paul **Themistokles von Eckenbrecher** () var ein tysk landskaps- og marinemålar. 

Themistokles von Eckenbrecher var fødd i Athen. Faren kom frå ein prøyssisk offisersfamilie og hadde studert filosofi og medisin. Mora var italiensk kjøpmannsdotter. Då Themistokles ytra ønske om å bli målar, støtta familien han ved å busetja seg i Potsdam, der han studerte under hoffmålaren Carl Gustav Wegener i 1859-60, og i Düsseldorf i 1861-67, der han studerte under Oswald Achenbach. 

Von Eckenbrecher reiste rundt i Europa og måla, mellom anna til Noreg. Han vitja også Midt-Austen, koloniar i Afrika og Filippinane. Eckenbrecher vende tilbake til Tyskland og døydde i Goslar, der han er gravlagd.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:de:Themistokles von Eckenbrecher|Themistokles von Eckenbrecher]]» frå , den 20. oktober 2008.* 
 

## Bakgrunnsstoff
* Siegfried Gehrecke: *Themistokles von Eckenbrecher*. Goslar: Museumsverein Goslar, 1985.
Symon Petlura

**Symon Vasiljevitsj Petlura** () Han var ein ukrainsk politikar, publisist, forfattar og journalist.

Petlura levde utanlands på grunn av deltakinga i opposisjonen mot tsarveldet til 1905, då han vende attende til det russiske riket. 

Då den ukrainske såkalla folkerepublikken kom til i 1917 blei han den første krigsministeren i regjeringa og deltok personleg i den russiske borgarkrigen mot bolsjevikane. 

Då tyskarane okkuperte Ukraina i 1918 blei Petlura med i krigen mot dei og samtidig mot bolsjevikane og den tsaristiske "kvite" arméen til Anton Denikin. 

Petlura var farga av ukrainsk nasjonalt patos, men denne var samanbunden med antisemittisme og pogromar som kosta titusenvis av jødar livet. 

Kampen mot fleire fiendar tvinga Petlura til å trekkje seg tilbake til Polen i 1920. 

Han blei sidan drepen i Paris, av ein jøde som heitte Sholom Schwartzbard (Shalom Schwarzbard/Sholem Shvartsbard), som hemn for ein pogrom i byen Proskurov der blant anna familien til denne mannen blei myrda. 

I mangt og mykje har ettermælet til Petlura blitt farga av antisemittismen han har blitt forbunde med. Likevel blir han i dag hylla av visse kretsar i Ukraina (sjå nedste bilde).

## Kjelde:
I hovudsak den svenske wikipediaen, art. med same namnet, som lesen 20. oktober 2008.
Moskvafreden

**Moskvafreden** vart underteikna den 12. mars 1940 mellom Finland og Sovjetunionen. Freden trådde i kraft den 13. mars og avslutta vinterkrigen. 

## Fredsvilkåra
Finland var tvinga til å godta harde fredsvilkår; krigen hadde tappa den finske arméen for ressursar, og det var fare for eit fullstendig sovjetisk gjennombrot. Sovjetunionen var likevel villig til å slutte fred, for ikkje å risikere å hamne i krig med Storbritannia og Frankrike, som begge hadde signalisert støtte til Finland. 

Sovjetunionen var likevel slik stilt at dei kunne diktere fredsvilkåra etter måten fritt. Finland måtte avstå om lag 35 000 km² land, og meir enn 400 000 karelar og andre fordrivne flyktningar måtte finne ny bustad i Finland. 

Finland måtte avstå
* Karelska näset (med byane Viborg og Kexholm)
* Ladoga-Karelen (med byen Sordavala)
* Delar av Salla og Kuusamo
* Finlands del av Fiskarhalvøya i Petsamo
* Dei ytste øyane i Finskebukta: Hogland, Tytterskär, Lövskär og Seitskär

Fredsavtalen kravde vidare at
* Finland skulle leige ut odden Hangö til Sovjetunionen som flåtebase i 30 år
* Finland skulle yte erstatning for maskiner og anna som dei evakuerte hadde teke med frå Karelen
* Finland ikkje skulle alliere seg mot Sovjetunionen

Finnane kalla snart Moskvafreden for «mellomfreden». Revansjelysten var sterk i mange grupper. Etter det tyske åtaket på Noreg i april 1940 vart nordområda endå viktigare strategisk, og Finland og Tyskland kom til å stå på same side mot Sovjetunionen i den finske framhaldskrigen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Moskvafreden (1940)|Moskvafreden (1940)]]» frå ,  den 20. oktober 2008.*
Slaget om Petsamo

**Slaget om Petsamo** vart utkjempa mellom finske og sovjetiske troppar i petsamoområdet nord i Finland under den finske vinterkrigen. De finske troppane  var talmessig underlegne, men dei greidde å halde dei sovjetiske styrkane unna ei tid på grunn av terrenget og vêrtilhøva.

## Stridsordning
### Finland
Dei finske troppane var samansett av delar av det 10. kompaniet i Parkkina og delar av det 5. batteriet i Limhammar. Desse styrkane vart plasserte i *ad hoc*-formasjonar. Troppane var ein del av «Lapplandsgruppa» *(Lapin Ryhmä)* i den finske arméen, som hadde hovudkvarter i Rovaniemi. Troppane vart seinare styrkte med delar av 11. og  3. kompani, kalla «avdeling Pennanen» *(Osasto Pennanen)* etter kommanderande kaptein Antti Pennanen.

### Sovjetunionen
Sovjetunionen hadde den 14. arméen på Kolahalvøya. Arméen bestod av tre divisjonar (104. alpejegar- samt 52. og 14. divisjon). Sovjetunionen var talmessig overlegne, jamført med styrkane Finland rådde over.

## Slaget
Delar av den 104. divisjonen gjekk over grensa den 30. november 1939 og okkuperte den finske delen av Fiskarhalvøya. Det 242. infanteriregimentet frå den 104. divisjonen nådde Parkkina den 1. desember. Dei finske troppane trekte seg attende til Luostari. Den 52. divisjonen vart transportert til  Petsamo med båt og tog  og pressa finnane attende til Höyhenjärvi.  Her greidde finnane å stoppe framrykkinga 18. desember, og å halde fronten der i to månader. I denne perioden greidde finnane å rekognosere og å gjere åtak bakom fiendelinene.  Eit sovjetisk åtak den 25. februar tvinga dei finske styrkane attende til Nautsi ved Enare. Her var  fronten til krigen tok slutt.

## Freden
I Moskvafreden vart Finland tvinga til å avstå delar av territoriet sitt til Sovjetunionen, mellom anna den finske delen av Fiskarhalvøya heilt nord i Petsamo.  Sovjetunionen kom til å ta heile Petsamoområdet etter framhaldskrigen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Slaget om Petsamo|Slaget om Petsamo]]» frå ,  den 20. oktober 2008.*  
 
## Bakgrunnsstoff
*Finsk nettside om  Pennanen og styrkane hans
Øvre Angara

**Øvre Angara** (russisk Верхняя Ангара - *Verkhnjaja Angara*) er ei elv i Burjatia i Russland og den nest største største elva som munnar ut i Bajkalsjøen. 

Elva spring ut om lag 2000 meter over havet mellom Nord-Mujskogo og Deljun-Uranskogo nord for Bajkalsjøen, nær landsbyen Nizjeneangarsk. 

Den øvre delen av elva er ei rask fjellelv, men det meste av Øvre Angara renn sakte gjennom myrlendte område. Dei nedre delane av elva kan nyttast til skipsfart. 

Dei største sideelvane hennar er Angarakan, Jantsjuj, Tsjuro og Kotera. 

I Øvre Angara finn ein aure, harr, lake, vederbuk, gjedde og åbor. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:ru:Верхняя Ангара|Верхняя Ангара]]» frå , den 20. oktober 2008.*
Vitim-hendinga

**Vitim-hendinga** eller **Bodajbo-hendinga** er eit mogeleg nedslag av ein meteor eller komet ved elva Vitim i Sibir. Det skjedde nær byen Bodajbo i Irkutsk oblast i Russland den 25. september 2002 om lag kl. 10 lokal tid. Hendinga vart fanga opp av ein amerikanske satellitt bygd for å spore missil. 

Sidan staden ligg så pass fjernt i den sibirske taigaen vart det først sendt ein ekspedisjon til området i mai 2003. Russiske forskarar fann her spor som var særs like dei etter Tunguska-hendinga i 1908. Prøvar av snø og vatn vart analyserte og ein fann unormalt store mengder tritium, samt radioaktive isotopar av kobolt og cesium.

Basert på funna indikerte V.A. Tsjernobrov at årsaka kunne vere skapt av ei kometkjerne med ein diameter på 50 til 100 meter. 

## Sjå òg
* Tunguska-hendinga

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Vitim-hendinga|Vitim-hendinga]]» frå ,  den 20. oktober 2008.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
* Vitim-nedslaget
* Artikkel om hendinga på BBC
* Artikkel om hendinga i Time
* Kasatkina, E.A. & Sjumilov, O.I. (2005). *Some atmospheric and magnetospheric effects possibly related to the Vitim bolide impact*. Retrieved June 24, 2005. http://www.cosis.net/abstracts/EGU05/00257/EGU05-J-00257.pdf
* Tsjernobrov, Vadim & Soleny, Aleksander & Lawrence, Maria (2003). *Results from the VITIM-2003 expedition* http://kosmopoisk.org/expeditions/show1.html?id=165Report
Vitim

**Vitim** (russisk Витим) er ei av dei største elvane i Aust-Sibir i Russland og ei av sideelvane til Lena frå høgre. Ho oppstår der Vitimkan og Tsjiny renn saman. 

Vitim renn først ned Iktaskogofjellet aust for Bajkalsjøen og går i ein stor boge rundt Vitmimskoje-platået og gjennom Transbajkalfjella. Ho har ei lengd på 1837 km, og inkludert Vitimkan er ho 1978 km lang. Elva renn først gjennom Burjatia og så langs grensa mellom Burjatia og Tsjita oblast, før ho renn inn i Irkutsk oblast. Vitim kan nyttast til skipsfart frå Bodajbo og ned til Lena. 

Av byar langs Vitim finn ein Bodajbo. I nedslagsfeltet til elva er det gjort funn av jadem gull og glimmer. 

Av sideelvar finn ein Konda, Karenga, Kalakan, Kalar, Bodajbo frå høgre, og Tsipa, Muja, Mamakan og Mama frå venstre. 

Baissa, ein kjend stad for fossile insekt, ligg på venstresida av Vitim.

## Vitim-hendinga

25. september 2002 oppstod ei mystisk hending i nedslagsfeltet til Vitim, nær byen Bodajbo. Hendinga vart truleg årsaka av ein bolid eller ein komet og var særs llik Tunguska-hendinga.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:ru:Витим (река)|Витим (река)]]» frå , og «[[:nb:|Vitim]]» frå  den 20. oktober 2008.*
Dzjida

**Dzjida** (kyrillisk skrift Джида) er ei elv i sør i Burjatia i Russland og ei av sideelvane til Selenga frå venstre.

Elva er 567 km lang og har eit nedslagsfelt på . Ho spring ut frå sørsida av fjellet Khamar-Daban og startar som ei fjellelv. Ved munningen har ho ei middelvassføring på 60 m³/s. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:ru:Джида (река)|Джида (река)]]» frå , den 20. oktober 2008.*
Åshild

**Åshild** er eit norsk kvinnenamn av norrønt opphav. Det er bygd opp av dei norrøne orda *áss*, «gud», og *hildr*, «strid».

Variantar er Aashild, Åsil og Åsild. 

Åshild har namnedag 8. februar. 

## Bruk
Åshild er eit noko nytta namn i Noreg, men er særs lite brukt i andre land. Varianten *Áshildur* er kjend på Island. I Noreg var Åshild mest populært som namn på jenteborn på 1940-talet, men sjølv då var det ikkje av dei vanlegaste namna. 

Tabellen nedanfor gjev ein detaljert oversikt over populariteten til fornamnet Åshild og variantar av dette i nokre av dei landa der statistikk er tilgjengeleg.

## Kjende personar med namnet
* Åshild Ringsdotter, ei av konene til Harald Hårfagre
* Åshild Ulstrup (f. 1934), norsk forfattar og radiojournalist
* Åshild Hauan (f. 1941), norsk politikar
* Åshild Lofthus (f. 1971), norsk snøbrettkjørar 
* Åshild Breie Nyhus (f. 1975), norsk musikar
* Åshild Stensrud (f. 1975), norsk musikar
* Åshild Næss, norsk språkforskar

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Åshild|Åshild]]» frå , den 21. oktober 2008.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Christoph Ernst Friedrich Weyse

**Christoph Ernst Friedrich Weyse**, () var ein tysk-dansk komponist og organist. 

SC.E.F. Weyse vart fødd i Altona ved Hamburg. Som 15-åring vart han send til Danmark for å utdanning.
Han vart buande i Danmark resten av livet sitt.

Weyse er først og fremst kjend for sine melodiane han skreiv til danske fedrelandssongar, salmar og julemelodiar, men han har òg skrive annan musikk, m.a. sju symfoniar og 30 kantatar. Blant songane og salmane han har tonesett er mange skrivne av N.F.S. Grundtvig og B.S. Ingemann, av dei tonane som vi i Noreg brukar til «Gud signe vårt dyre fedreland» og «Alltid freidig».

Weyse er rekna blant dei fremste danske 1800-talskomponistane.

## Kulturkanonen
*Otte Morgensange*, *Syv Aftensange* og *Den signede dag med fryd vi ser* er tekne opp i den danske Kulturkanonen.

## Kjelder
* *Kristen sang og musikk* Runa forlag 1962

## Bakgrunnsstoff
* Weyse-notar i Werner Icking Music Archive.
Svein Aaser

**Svein Aaser** () er ein norsk siviløkonom som var styreleiar for Ski-VM 2011. Han har tidlegare vore konsernleiar for DnB NOR. Aaser er siviløkonom frå Norges Handelshøyskole i Bergen, der han fullførte utdanninga i 1970. Han har òg teke leiarutdanning i Lausanne.

Aaser var konsernsjef i Den norske Bank og DnB NOR frå 1998 til 2006, då han gjekk av for aldersgrensa. Han var tidlegare konsernsjef i Nycomed, Storebrand skade, NORA matprodukt og Stabburet/Norge. Mellom 1992 og 1994 var han president i NHO.

Han har fleire styreverv, mellom anna i selskap dominert av den norske investoren John Fredriksen. Mellom anna er han styreleiar i Marine Harvest og i Aktiv Kapital.
Knekkebrød

**Knekkebrød** (på svensk *knäckebröd* (*spisbröd*, *hårt bröd*, *hårdbröd*)) er ein type flatt og hardt brød houvdsakleg laga av rugmjøl. Det er skandinavisk tradisjonsmat som i nyare tid er blitt utbreidd over heile verda som feittfattig og fiberrik og rekna som sunn kost. Næringsverdien kan aukast ved å bruka fleire ulike kornslag i deigen og gjerne også ulike frø på brødet.
Knekkebrød kan etast som ein del av eit måltid, særleg frukost og mellommål, med eller utan pålegg. 

Det stammar frå Sverige. 

Knekkebrød kan lagast uheva, eller hevast ved hjelp av til dømes gjær eller surmjølk. Brødet blir steikt i tynne plater og sidan tørka ved svak varme.

Knekkebrød bakast ut til tynne, flate kaker som får eit finmaska holmønster av ein brødnagg eller gropar av eit knekkebrødskjevle. Kakene steikast ved høg varme i kort tid og blir så tørka. Ettersom det etterpå inneheld mindre enn 10 prosent vatn er knekkebrødet særs haldbart, noko som var enda viktigare i gamle dagar då ein ikkje hadde andre former for konservering. 

Knekkebrød blir ofte bakt av fullkornsmjøl av rug, både grovt og fint, men innblanding av andra mjølsortar forekjem. Både firkanta og runde kaker, ofte holkaker, er vanlege.

Det er mogleg å bake knekkebrød heime, men det meste knekkebrødet blir i dag tilverka industriellt. Bakar ein eige knekkebrød er eit knekkebrødskjevle eit bra verktøy.

Svenskt knekkebrød kan ein til og med kjøpe i USA. Knekkebrød av merket Wasa finst t.d. å kjøpe i Irland og på Malta.
I Sverige har 85 prosent av hushalda knekkebrød heime, i Tyskland er det 45 prosent og i Frankrike berre 8 prosent.
Wasabröd er verdas største knekkebrødprodusent.

## Knekkebrødsmerke
* Falu råg-rut
* Korsnäsbröd
* Roslagsbröd
* Leksandsbröd
* Pyramidbröd
* Wasabröd
* Vikabröd
* Kavli knekkebrød

## Kjelder


## Bakgrunnsstoff
* aperitif.no
* Knekkebrødoppskrift ved varden.no
* Oppskrift og bilde av frøknekkebrød ved «Ull og tull» 
* Korsnäsbröd 
* Leksandbröd
* Pyramidbageriet
* Wasabröd 
* Falu råg-rut 
* Vika Bröds heimeside 
* Kavli knekkebrød
Arne Paasche Aasen

**Arne Paasche Aasen** () var ein norsk forfattar og lyrikar. 
Han er òg kjend under pseudonymet **Dorian Red**, og han gav ut fleire dikt under dette namnet i *[[Arbeiderbladet]]* i åra før og etter den andre verdskrigen.

Aasen var son av Augusta Aasen (fødd Paasche) og Edolf Aasen. Han var fødd i Steinkjer, men voks opp i Oslo. Gjennom fleire år var han aktiv i Oslo Arbeidersamfunn og Arbeidarpartiet. Saman med komponisten Jolly Kramer-Johansen var han opphavsmann til fleire kjende arbeidarsongar, som «Frihetens forpost» og «Vi bygger landet». Det kanskje best kjende diktet hans er «De nære ting», som er tonesett og framført som vise av Kurt Foss og Reidar Bøe. Ein annan kjend tekst er «Blåveispiken» («Jeg går og rusler på Ringerike»), som også er tonesett, og som Kurt Foss og Reidar hadde en stor slager med. Han skreiv også dei norske tekstane til «White Christmas» («Min barndoms jul»), «Edelweiss» og «My Favorite Things» («Sånt liker jeg best»).

Frå 70-årsdagen sin i 1971 mottok Paasche Aasen æresgasje av Arbeiderpartiet, LO og Tiden Norsk Forlag. 

## Bibliografi
* *Sigd og hammer* (1921)
* *Høstens have* (1923)
* *Plog og penn* (1930)
* *Verden vårt hjem* (1931)
* *Nakne livet* (1935)
* *Blomster og brød* (1937)
* *Pytt i panne* (som Dorian Red, 1937)
* *Herrefolk og andre fe* (som Dorian Red, 1945, samling av dikt publisert i Sverige under krigen)
* *Gudskjelov-kvelden* (som Dorian Red, 1948)
* *Bak hvert vindu* (1950)
* *De vandrer under stjerner* (1959) 
* *Lengselens gate* (1967)
* *Det går så god en veg* (1974)
* *Prosa i utvalg* ved Martin Nag (1978)

## Kjelder

----
* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Arne Paasche Aasen|Arne Paasche Aasen]]» frå , den 21. oktober 2008.* 

## Bakgrunnsstoff
* De nære ting
Arne Åse

**Arne Åse** () er ein norsk keramikar frå Gaular i Sogn og Fjordane.

Han har vore lærar ved kunstakademiet i Oslo i over 30 år og professor ved keramikkavdelinga SHKS sidan 1987. Åse er kjend for tynne, smekre porselensfat med letterelieff og kalligrafiinspirert dekor, men har òg gjort større arbeid som ved Heathrow og Tysvær Kultursenter.

## Kjelder
* 
* Haugesund Billedgalleri 
* Arne Åse
Ulf Aas

**Ulf Aas** () var ein norsk teiknar og illustratør. Han var særleg kjend som avisteiknar i Aftenposten. 

## Biografi

Ulf Aas vart utdanna frå SHKS der han gjekk eitt år i bokkunstklassen. Han vart tilsett som reklameteiknar i A/S Høydahl Ohme reklamebyrå i 1939, men starta å arbeide som avisteiknar for Aftenposten frå 1. januar 1948. Sidan leverte han bidrag til avisa heilt fram til han døydde, mellom anna til Per Arne Dahl sine søndagsartiklar «Under en åpen himmel». Han har elles illustrert ei stor mengd med bøker.

Ulf Aas har skildra natur i lyriske stemningar, teikna teater, ballett og veddeløp, ofte med fokus på rørsle, reiseskisser og treffsikre, følsomme portrett i ein lett og elegant stil, gjerne utført med penn og blekk.

Ulf Aas er innkjøpt av Nasjonalgalleriet i Oslo, Bergen Billedgalleri, Riksgalleriet og Norsk Kulturråd. Han mottok Kirke- og undervisningsdepartements pris for barnebokillustrasjoner i 1965.

Aas har elles vorte utmerka med Oslo bys Kunstnerpris og er kommandør av Tegnerforbundets orden. I 1999 vart han utnemnd til riddar av 1. klasse av St. Olavs Orden. Han har òg Deltakarmedaljen med rosett for deltaking i andre verdskrigen.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Ulf Aas|Ulf Aas]]» frå , den 21. oktober 2008.*
Brandsøy

**Brandsøy** er ein tettstad i Kinn kommune i Vestland. Staden har  og ligg på begge sidene av Brandsøysundet som skil Brandsøya frå neset Klaven på fastlandet. Brandsøysundet går mellom Klavfjorden og Solheimsfjorden. Riksveg 5 kryssar sundet på bru i tettstaden. 
Frå Brandsøy er det 6,5 kilometers køyring vest til Florø sentrum.

## Sjå òg
* Tettstader i Vestland

## Kjelder
* SSB: «Tettsteder og sentrumssoner. 1. januar 2005. Sogn og Fjordane»
Rørsle i fysikk

**Rørsle** i fysikk tyder framhaldande brigde av stoda åt ein lekam. Brigda må omtalast jamført med noko, anten eit referansesystem eller jamført åt andre lekamer. Rørsle er ingen fysisk storleik, men vert nytta til å greie ut om og gje eit bilete av fysiske fenomen.
Rørsle

**Rørsle** eller **bevegelse** kan vera:

* Rørsle i fysikk, kvar ei endring i posisjonen til eit fysisk objekt.
* Folkerørsle, grupper av folk som går saman om noko, ofte av ideologiske grunnar for å nå eit mål. Ein kan til dømes snakka om ei politisk rørsle eller ei religiøs rørsle.
* Kroppsrørsle, det å få ein del av kroppen til å røra på seg.
* Rørslelære, læra om kroppsrørsle i levande vesen.
Slaget om Kollaa

**Slaget om Kollaa** starta 7. desember 1939 og vart avslutta 13. mars 1940 i finsk Karelen], som ein del av vinterkrigen. Sjølv om de finske forsvararane var sterkt underlegne dei sovjetiske angriparane, klarte den finske 12. divisjon å stoppe dei sovjetiske styrkane. Dei sovjetiske styrkane var berre budd på framrykking langs vegar, og det var svært få vegar i dette området. Langs dei vegane som fanst, hadde finnane sterke defensive stillingar. 

Finnane greidde å stanse dei sovjetiske styrkane, men det kosta dei ein høg pris. Kampane ved Kollaa helt fram heilt til våpenkvila vart underteikna. Dei finske styrkane var nær samanbrotet mot slutten, dei forlet stillingane sine 12. mars, men gjennomførte eit motåttak den 13. mars og tok stillingane att. Den kjende finske skarpskyttaren Simo Häyhä gjorde teneste ved Kollaa.

## Slagets gang
Den 30. november 1939 kryssa den sovjetiske 56. divisjon grensa ved Suojärvi og snudde deretter sørvest mot Kollaa, med målet å komme bak hovudforsvarslina til finnane, nord for Ladogasjøen. Finnane, som ikkje hadde rekna med ein sovjetisk offensiv i dette området, var talmessig underlegne, og måtte trekke seg attende til Kollaanjoki. Her valde dei å ta opp kampen, og oppretta ei forsvarsline langs elva.

Den 7. desember gjekk dei sovjetiske styrkane til åtak på dei finske troppane i Kollaalina for første gong. Åtaket vart mislykka, og mellom desember og mars prøvde russarane gong på gong å bryte igjennom dei finske linene ved Kollaa. Kvar gong klarte finnane å forhindre eit gjennombrot her, på tross av at sovjetisk artilleri og infanteri støtta av stridsvogner påførte dei store tap.

Eit kjent sitat frå slaget om Kollaa er spørsmålet til generalmajor Woldemar Hägglund: «Vil Kollaa-lina halde stand? (Kestääkö Kollaa?)», og svaret frå Aarne Juutilainen: «Kollaa held stand (Kollaa kestää) inntil vi får ordre om å trekkje oss attende.»

Den finske forsvarslina var nær ved å kollapse då dei finske troppane forlet hovudstillingane langs Kollaanjoki den 12. mars, men dei utførte et motangrep mot de sovjetiske troppene den 13. mars. Tapa var omkring 1 000 falne på finsk side, mens over 8 000 sovjetiske soldatar fall i dei harde kampane om forsvarslina.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Slaget om Kollaa|Slaget om Kollaa]]» frå , den 21. mars 2008.* 
** * oppgav desse kjeldene: Trotter, Willam R.: *The Winter War: The Russo-Finnish War of 1939-40*, Aurum Press Ltd 1991*
Austreim

:*For kommunen i Nordhordland med liknande namn, sjå [[Austrheim]]*
----
 
**Austreim** er ein tettstad i Høyanger kommune i Vestland. Staden har  og ligg på nordsida av Sognefjorden, omtrent midt mellom Vadheim og Høyanger sentrum. Kyrkjebø ligg like vest for Austreim.

## Sjå òg
* Tettstader i Vestland

## Kjelder
* SSB: «Tettsteder og sentrumssoner. 1. januar 2005. Sogn og Fjordane»
Kyrkjebø

**Kyrkjebø** er ein tettstad i Høyanger kommune i Vestland fylke, og eit kyrkjesokn i Sunnfjord prosti. 
Tettstaden har  og ligg omtrent midt mellom Vadheim og Høyanger sentrum, på nordsida av Sognefjorden. Aust for Kyrkjebø ligg Austreim og Nordeide.

På Kyrkjebø ligg Kyrkjebø kyrkje og barneskulen Kyrkjebø skule.

Frå 1858 til 1964 var Kyrkjebø òg ein kommune, fyrst med namnet Klævold kommune og frå 1890 Kyrkjebø kommune. I  1964 gjekk han inn i den nye Høyanger kommune.

## Kyrkjebø sokn
Kyrkjebø er eit kyrkjesokn i Sunnfjord prosti. Soknet vart overført til Lavik frå Vik prestegjeld i 1809, ved opprettinga av Lavik prestegjeld. Soknet har ei kyrkje, Kyrkjebø kyrkje frå 1869, og i tillegg høyrer Vadheim bedehuskapell til soknet. Fram til 1997 høyrde òg Bjordal kyrkje og Ortnevik kyrkje til soknet, men dei har sidan høyrd til Bjordal og Ortnevik sokn.

## Sjå òg
* Tettstader i Vestland

## Kjelder
* SSB: «Tettsteder og sentrumssoner. 1. januar 2005. Sogn og Fjordane»

## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
* Eldre fotografi frå Kyrkjebø på nettstaden til Nasjonalbiblioteket
* Om Kyrkjebø sokn på nettstaden til Den norske kyrkja
Mg

**Mg**, **mg** eller **MG** er avkortingar for
* megagram (**Mg**) &ndash; ei SI-eining for masse lik 106 gram, 1000 kilogram og 1 tonn
* milligram (**mg**) &ndash; ei SI-eining for masse lik 0,001 gram
* magnesium (**Mg**) &ndash; eit metallisk grunnstoff
* MG &ndash; Eit engelsk bilmerke
Nils Aas

**[[Nils Aas|Nils (Sigurd) Aas]]** () var ein norsk bilethoggar. Han var ein leiande kunstnar i sin generasjon og er mest kjend for statuen av Haakon VII på 7. juni-plassen i Oslo. Han dobbeldebuterte på Haustutstillinga i 1964 med ei byste av *Johan Falkberget* og den halvfigurative jernskulpturen *Torso*. Han har òg laga fleire av dei noverande norske myntane.

I 1990 fekk Nils Aas Anders Jahres kulturpris.

## Utvalde verk
* Haakon VII, Oslo, vart reist i 1972 og vert i dag rekna som ein stor norsk skulpturverk frå perioden 1950-2000
* Hjalmar Andersen og Grete Waitz ved Bislett stadion i Oslo 
* Henrik Ibsen i Bergen 
* Charlie Chaplin i Oslo
* Anne Stine og Helge Ingstad i Oslo
* Marilyn Monroe i Haugesund
* P.C. Reinsnes i Sortland


Coat_of_arms_of_NO_1729_Inderøy.svg|Kommunevåpenet til Inderøy er utforma av Aas


## Bakgrunnsstoff
* Nils Aas Kunstverksted
* [Den Gyldne Omvei](http://generator.firmanett.no/(mfdyqx45v4bp4i45xffnzn31)/generator.aspx?PID=170610&M=0)  om kunstverkstedet
* Myntverket og Nils Aas sine norske mynter
* nrk.no ''Stemmer frå arkivet''
Edith Aas

**Edith Aas** () var ein norsk bilethoggar fødd i Trondheim. Ho gjekk på Kunstakademiet i 1946-1949 og studerte i Paris 1949-1950 under Ossip Zadkine. 
Ho fekk La Medaille d'argent de la ville de Paris i 1959 og Morgenbladet sin pris i 1967.

Ho er særleg kjend for portrett og kvinnefigurar i ein enkel stil inspirert av kubisme.
Alf-Jørgen Aas

**Alf-Jørgen Aas** () var ein norsk målar frå Trondheim. 

Han var elev ved Statens Kunstakademi i 1934-1938 under Axel Revold, Jean Heiberg og Georg Jacobsen. Frå 1965 var han tilsett som professor ved Statens akademi for malere og billedhoggere, og han var rektor same stad frå 1970 til 1973. I tillegg hadde han mange tillitsverv i kunstnarorganisasjonar. 

Aas målte mellom anna landskap og stilleben i dekorativ koloritt. 

## Kjelder
*
* Utdjupande artikkel om Aas på snl.no, skriven av Ann Falahat.

## Bakgrunnsstoff
*Alf-Jørgen Aas. Søk ved digitaltmuseum.no
Selma Lønning Aarø

**Selma Lønning Aarø** () er ein norsk forfattar og spaltist frå Stord. Ho har ei fast spalte i laurdagsutgåva av Dagbladet.

Ho debuterte med romanen *Den endelige historien* i 1995, som fekk Cappelen sin pris for beste debutroman. Etter den tid har ho gjeve ut fire romanar og ein lettlest roman for ungdom. I tillegg har ho saman med Nils-Øivind Haagensen redigert tre årgangar av Cappelens debutantantologi.

Lønning Aarø-romanen *Vill ni åka mera?* (2003) har vorte rekna som gjennombrotet hennar som forfattar. Med denne romanen vart ho òg nominert til Brageprisen. Aarø er omsett til dansk og nederlandsk.

## Utmerkingar

* Nominert til Brageprisen for *Vill ni åka mera?*
* Ordknappen 2006 for *Fortvilet kreps 1972*

## Bibliografi
### Bøker
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
* 
* 
*
*
* 
*
* 
### I bøker - eit utval
* 
* 
* 
* 
* 
* 
## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Selma Lønning Aarø|Selma Lønning Aarø]]» frå ,  den 21. oktober 2008.*  

## Bakgrunnsstoff
*Cappelen 
*Dagbladet
*Aftenposten
Årø

**Årø** er ein stad i utkanten av Molde. Årø har ein del industri og nokre handelsbedrifter og er eit viktig trafikknutepunkt der riksveg 64 mellom Åndalsnes og Kristiansund kryssar E39 like ved Molde lufthamn, Årø.

## Namnet
Norrønt *Árøy*, samansett av *ár*, genitiv av å (mindre elv) og *øy*, flat strekning ved vatn. Offisiell skrivemåte var til 1995 *Årøy*, i samsvar med eldre uttale.

I matrikkelen består staden av Årø ytre (gnr. 33), Årø indre (gnr. 34) og Årøneset (gnr. 35) i Molde kommune.

Årø ligg om lag 5 km aust for Molde sentrum ved Fannefjorden. Molde Lufthamn ligg ved utløpet av Årøelva på Årø. Av øvrige store bedrifter på Årø finn ein Oskar Sylte Mineralvannfabrikk og Brunvoll thruster. Årø har òg hatt konfeksjonsindustri då Høvding Konfeksjonsfabrikk hadde produksjon der. Området er derimot ikkje noko industristad, men eit bustadområde som består av av einebustader bygd i åra frå om lag 1960 og framover til Molde Lufthamn opna i 1972 og det vart innført begrensingar i nyetableringane. Desse begrensingane vart seinare oppheva og dei seinare åra er det bygd fleire nye einebustader på Årø. Det ligg òg nokre større, eldre og staselege gardar, som til dømes Krohngården, på Årø.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Årø|Årø]]» frå , den 21. oktober 2008.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
* Finansdepartementet. Matrikkelutkastet av 1950 (digital utgåve ved Dokumentasjonsprosjektet): Møre og Romsdal, Bolsøy
* O. Rygh: ''Norske Gaardnamne'' (Fabritius, Kristiania 1897&ndash;1936; digital utgåve ved Dokumentasjonsprosjektet): b. 13, s. 3 & 281
* Statens kartverk. ''Noregsglasset''
Egil Aarvik

**Egil Aarvik** () var ein norsk KrF-politikar og statsråd og sjef for Sosialdepartementet  (sosialminister) i regjeringa Borten frå 1965 til 1971. I tida si som sosialminister la han mellom anna fram lovproposisjonen som innførte folketrygda (Ot.prp. nr. 17, 1965–66). 

Han vart vald inn på Stortinget frå Oslo i 1961 og var stortingsrepresentant i 4 valperiodar, til 1977. Han var vararepresentant i perioden 1958&ndash;1961.

Aarvik var medlem i Nobelkomiteen 1974&ndash;1990, varaformann 1976&ndash;1981 og formann frå 1982 fram til han døydde sommaren 1990.

Han var redaktør av *[[Folkets Framtid]]* i 1948&ndash;1965 og *[[Dagsavisa]]*, Trondheim i 1950&ndash;1955. Han var formann i landsstyret i Det Blå Kors i Noreg i 1960&ndash;1962.

## Regjering
*12. oktober&nbsp;1965 &ndash; 17. mars&nbsp;1971: Statsråd og sjef for Sosialdepartementet

## Stortinget
*1961&ndash;1965: Formann i Sosialkomitéen
*1961&ndash;1965: Varamedlem i Den utvida utanriks- og konstitusjonskomitéen
*1969&ndash;1973: Medlem i Finanskomitéen
*1969&ndash;1973: President i Lagtinget
*1973&ndash;1977: Medlem i Finanskomitéen
*1973&ndash;1977: Varamedlem i Valkomitéen
*1973&ndash;1977: Visepresident i Lagtinget

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Egil Aarvik|Egil Aarvik]]» frå ,  den 21. oktober 2008.*  


## Bakgrunnsstoff
*Stortinget.no - Biografi
Rekneskap

**Rekneskap** er ei oversikt over inntekter, kostnader, eigedelar og gjeld. Rekneskap er eit hjelpemiddel for å kunne vurdere den økonomiske stillinga for den som har avlagt rekneskapen, som til dømes ei verksemd. Døme på brukarar av rekneskap er verksemdsseigarar, offentlege styresmakter, bankar, låneinstitusjonar, investorar og tilsette.

## Årsrekneskap
Rekneskapslova frå 1998 gjev alle rekneskapspliktige næringsdrivande å utarbeide eit årsrekneskap for rekneskapsåret. Dette omfattar all næringsverksemd som den næringsdrivande driv, og består av reslutatrekneskap, balanse osv. Dette vert sendt til det sentrale Rekneskapsregisteret i Brønnøysund og er normalt offentleg tilgjengeleg. Det er straffbart for slike næringsdrivande å ikkje sende inn årsrekneskap. 

## Kjelder

* *Delar av denne artikkelen bygger på «[[:nb:Årsreknskap|Årsreknskap]]» frå ,  den 21. oktober 2008.*  
 
*
Vikøyri

**Vikøyri**, lokalt kalla berre *Øyri*, er kommunesenteret i Vik kommune i Vestland. 
Tettstaden har  og ligg på sørsida av Sognefjorden. 
Vikøyri er eigentleg berre området mellom elvane Vikja og Hopra, men SSB brukar namnet om heile det tettbygde området, også det som ligg på sidene av elvene.

Her ligg dei to mellomalderkyrkjene Hove kyrkje og Hopperstad stavkyrkje, og Vik kyrkje frå 1877. Her ligg òg barne- og ungdomsskulen Flatbygdi skule. Industriverksemda Vik Verk er ei hjørnesteinsverksemd for staden.

### Folketalsutvikling

## Sjå òg
* Tettstader i Vestland

## Andre nettstader
* Eldre fotografi frå Vik på nettstaden til Nasjonalbiblioteket

## Kjelder
* SSB: «Tettsteder og sentrumssoner. 1. januar 2005. Sogn og Fjordane»

### Fotnotar
Øvre Årdal

**Øvre Årdal** er ein industristad i Årdal kommune i Vestland. 
Tettstaden har  og ligg ved nordaustre enden av Årdalsvatnet, ved utlaupet til Utla, tolv kilometers køyring frå Årdalstangen.

Her ligg Farnes kyrkje frå 1970, Årdal vidaregåande skule og barne- og ungdomsskulen Farnes skule.
Aluminiumsverket til Hydro Aluminium er ei hjørnesteinsverksemd i Øvre Årdal.

Øvre Årdal er òg namnet på eit kyrkjesokn i Sogn prosti. Soknet vart oppretta samstundes med opninga av Farnes kyrkje i 1970, då Årdal sokn vart delt i to sokn som fekk namna Øvre Årdal og Nedre Årdal.

## Folketalsutvikling

## Bilde

Øvre Årdal Norway.jpg|Øvre Årdal 
Årdalsvatnet seen from Blåberg - 2015-06-17.jpg|Årdalsvatnet
Øvre Årdal June 2015.jpg|Bustadhus i Øvre Årdal
Rapids of a river in Norway.jpg|
Øvre Årdal 14 May 2015.jpg


## Sjå òg
* Tettstader i Vestland

## Kjelder
* SSB: «Tettsteder og sentrumssoner. 1. januar 2005. Sogn og Fjordane»

### Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
* Eldre fotografi frå Øvre Årdal på nettstaden til Nasjonalbiblioteket
* Om Øvre Årdal sokn på nettstaden til Den norske kyrkja=
Kausalitet

**Kausalitet** er eit omgrep som viser til *årsakslova* som seier at alt som skjer har ei årsak, og ingenting kan skje utan grunn.

Sjølv om denne uformelle tydinga er tilstrekkeleg til kvardagsbruk har den filosofiske analysen av kasualitet vist seg å vere vanskeleg. Filosofar har prøvd å forstå kausalitet og korleis ein best kan skildre omgrepet i tusenvis av år. I vestleg filosofi strekkjer diskusjonen seg minst tilbake til Aristoteles og temaet er framleis eit viktig emne i dagens filosofiartiklar. Sjølv om årsak og verknad vanlegvis er knytt til hendingar, er andre kandidatar prosessar, eigenskapar, variablar, faktum og sakstilstandar. Kva for nokre av desse som utgjer den riktige årsakssamanehengen og korleis ein best kan karakterisere eigenskapane til forholdet mellom dei, har ein enno ikkje funne eit universelt svar på og temaet vert framleis diskutert. 

Den greske filosofen Levkippos formulerte det slik om lag 400 f.Kr.: «Ingenting skjer utan ein grunn, men alt skjer av nødvendigheit og som følgje av ei årsak.»

## Døme
Felles for alle kausale relasjonar (årsak/verknad-forhold) er at:
* Hendinga A (*årsaka*) fører til hendinga B (*verknaden*).
* Hendinga A kjem før hendinga B i tid (*kronologisk asymmetri*).
* Etter hendinga A skjer alltid hendinga B (*konsekvens*).

Døme på ein kasual relasjon: 
* Varme (A) får vatnet til å koke (B) (*årsak* > *verknad*).
* Oppvarminga (A) skjer før kokinga (B) (*kronologisk asymmetri*).
* Tilstrekkeleg oppvarma vatn (A) vil alltid få vatn til å koke (B) (*konsekvens*).

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Kausalitet|Kausalitet]]» frå , og «[[:en:Causality|Causality]]» frå  den 21. oktober 2008.* 
 

### Fotnotar
Gaupne

**Gaupne** er kommunesenteret i Luster kommune i Vestland fylke. 
Tettstaden har  og ligg ved utlaupet til Jostedøla, inst i Gaupnefjorden, ein sidearm til Lustrafjorden, som igjen er ein sidearm til Sognefjorden.

Her ligg Gaupne gamle kyrkje og Gaupne kyrkje og skulane Luster ungdomsskule og barneskulen Gaupne skule.

Gaupne er òg namnet på eit kyrkjesokn i Indre Sogn prosti. Det er to kyrkjer i soknet, Gaupne kyrkje frå 1907 og Gaupne gamle kyrkje frå kring 1650. Gamlekyrkja er sidan 1909 i eiga til Fortidsminneforeninga medan Gaupne kyrkje er soknekyrkje. Fram til 1967 høyrde Gaupne sokn til Luster prestegjeld, då vart det overført til Jostedal prestegjeld.

Namnet Gaupne kjem frå gamalnorsk *gaupn* som tyder 'hol hand, neve'. I fylgje Oluf Rygh si tolking var namnet opphavleg brukt om fjorden. Ei anna tolking er at namnet kom av at bygda ligg i ei senking mellom tre høgder.

## Sjå òg
* Tettstader i Vestland

## Kjelder
* SSB: «Tettsteder og sentrumssoner. 1. januar 2005. Sogn og Fjordane»

### Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
* Eldre fotografi frå Gaupne på nettstaden til Nasjonalbiblioteket