open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Halvdan den milde

**Halvdan den Milde og Mat-ille** var ein konge av Ynglingeætta, far til Gudrød Veidekonge og farfar til Halvdan Svarte. Han var son av kong Øystein Halvdansson.

Han sat som konge i Holtar, no Holtan i Borre, og er gravlagd der. Han var gift med Liv, dotter til kong Dag på Vestmar, i dag eigna kring Langesund. Namnet og gravstaden hans tyder på ei lekk til Danmark (Borrestil).

Halvdan skal ha vore konge tidleg på 800-talet, og den fremste kjelda på han skriv seg frå skalden Tjodolv frå Kvine, diktaren av Ynglingatal. Halvdan er òg nemnd i den eldste Noregshistoria, skriven kring 1170. I si omsetjing av denne, noterer Halvdan Koht:

*Halvdan den milde... budde etter Tjodolv på garden Holtar og vart gravlagt på [[Borre]], der det endå finst ei heil samling med store gravhaugar... No høyrer vi i frankiske krøniker, at i året [[813]] var det upprør på [[Vestfold]] imot dei [[dansk]]e kongane, og kanskje var det denne kong Halvdan som no gjorde Vestfold sjølvstendigt; Det kann vi ha eit minne um i at Tjodolv kallar mennene hans for "dei som vann siger"* (*[[Norrøne Bokverk]],*) fjerde bandet). 

Etter dei frankiske årbøkene var det ættestrid i Danmark nett på denne tida, sidan kong Hemming nett var avliden, og sønene etter Godfred, kongen før, ikkje var komne til moden alder. I denne arvestriden, der far til Harald Klakk var innblanda, kan kongane i Vestfold ha nytta høvet til å gjera opprør mot Hedeby.

## Kjelder
Øystein av ynglingeætta

**Øystein av [[Ynglingeætta]]** var konge over Romerike og Vestfold på 700-talet. Han var son av Halvdan Kvitbein, og gift med Hild, dotter hans Eirik Agnarsson i Vestfold. Han arva Vestfold av verfaren. Øystein er i røynda den andre kongen med dette namnet i ættelina. Den første er Øystein Adilsson. 

Øystein fall i kamp med ein kong Skjold frå Varna, i dag Rygge. Snorre fortel at Skjold var trollkunnig. Øystein herja i Austfold, og kong Skjold hemna seg med å gjere hardt ver på Folden. Stormen bles Øystein over bord, og han drukna. Han er gravlagd i Borre. 

Den eldste Noregshistoria frå 1170 fortel at Øystein hadde tilnamnet fjert. Her vert det òg fortalt at han vart slegen over bord, men dette hende i eit trongt sund, og Øystein vart slegen av spristaken på eit anna skip, og kom bort i bølgjene. 

Ynglingatal fortel:

: Men for seglbommen
: stupte Øystein
: og til brordotter 
 hans Byleist fór.
: På kanten av Rae
: kviler han

: den storgjæve kongen
: under steinen gøymd.
: Uvêrs-kald,
: der kongen ligg,
: Vadle-straumen
: ut i viki renn.

Øystein var far til Halvdan den milde.

Halvdan Koht skriv:

*Eystein Fjert: Tilnamnet finst elles berre hjå [[Are Frode]]. Tjodolv fortel at han vart gravlagd på rad-enden eller radkanten, attmed osen av [[Vadla]]-straumen; det har [[Alexander Bugge]] tenkt kunde vera meint um [[Vedelen]], landtunga mellom [[Jeløya]] og [[Moss]], der som Mosse-radet endar; men her finst ingen gravhaug, og det er vel rimelegast å tenkje på radet i [[Vestfold]]. Merkeleg er det elles at Tjodolv kallar Eystein «den gautske kongen».* *[[Norrøne Bokverk]]*, fjerde band, note.
Krigar

Ein **krigar** er ein person som har som livsstil eller yrke å kjempa i krig. 

Klassifiseringa av ein person som er involvert i ein kva som helst form for vald er eit spørsmål om perspektiv, og det kan oppstå usemje om denne personen er ei bølle, ein gangstar, ein terrorist, ein opprørar, ein fredskjempar, ein leigemordar eller ein soldat.

Profesjonelle krigarar er menneske som blir betalt for å delta i militære kampanjar. Desse kan delast i to grupper: Soldatar som kjemper på vegner av sitt eige land (eller eit tilsvarande omgrep) og leigesoldatar som kjemper for den som tilsett dei, uavhengig av nasjonalt tilhøyr.

## Krigarklassar
I stammeliknande samfunn med endemisk krigføring er det vanleg at krigarar formar sine eigne klanar eller klassar for seg sjølv. I føydalisme utgjer vasallane ein militær eller krigarklasse med ikkje-krigarar som utskrivne krigarar når det trengst.

Filologen Georges Dumézil såg for seg eit proto-indoeuropeisk smafunn som var delt i ein presteklasse, ein krigarklasse og ein klasse av vanlege folk. Hinduar er delte inn i slike klassar gjennom kastesystemet, der *[[ksjatriya]]* er namnet på krigarkasten.

I mange samfunn der ein har ein spesialisert krigarklasse, finst det spesielle reglar for oppførsel for å forsikra seg om at krigarklassen ikkje utgjer ei trussel overfor resten av samfunnet. Krigarkodeksar har ofte vore vanlege trekk og verdset høgt dugleiker som lojalitet, mot og æra. Bushido og riddarlegheit er to eksempel på krigarkodeksar.

## Krigaren i psykologien
I moderne psykologi basert på Carl Jung er krigaren ofte sett på som ein arketyp for maskulinitet.

## Kjelder

* *Denne artikkelen er basert på ei omsetjing av [[:en:Warrior|Warrior] frå [[:en:Main Page|Engelsk Wikipedia]]*.
* *King, Warrior, Magican, Lover: Rediscovering the Archetypes of the Mature Masculine* by Robert Moore and Douglass Gillette (San Francisco: Harper, 1990).
Lysá hora

**Lysá hora** er det høgaste fjellet i Dei moravisk-schlesiske Beskidane i Tsjekkia, i tillegg til i Cieszyn Silesia. Fjellet vert rekna som eit av dei våtaste områda i landet med ein årleg nedbørsnormal like over 1&nbsp;500 mm. 

Namnet kan omsetjast som 'skalla fjell', og har opphav i at Lysá hora tidlegare ikkje hadde skog. Staden vart først nemnd i nedskrivne dokument frå 1261 som *Lissa huera*.

## Bakgrunnsstoff
Tiller

**Tiller** er ein tidlegare kommune i Sør-Trøndelag fylke. Frå 1964 har området vore ein del av Trondheim kommune.

Tiller kommune omfatta stasjonsbyen Heimdal og områda austover derfrå til Nidelva. Området har i dag mykje næringsareal, mellom anna fleire kjøpesenter og industriområde.

## Sjå òg
* Tiller-raset
Praděd

**Praděd** (tysk *Altvater*) er det høgaste fjellet i Hrubý Jeseník-fjella og Tsjekkisk Schlesien , og det fjerde høgaste fjellet i Tsjekkia med ei høgd på 1&nbsp;491 m. Den årlege middeltemperaturen her er om lag 1&nbsp;°C. På toppen av fjellet står eit 162 meter høgt TV-tårn, og den øvre plattforma her vert brukt som utkikkspunkt. 

## Historia om tårnet
Den første bygningen på fjellet vart eit 32 meter høgt vakttårn av stein. Det vart bygd mellom 1903 og 1912 av sudettyskarar som ein turistattraksjon. Sidan alle tyskarar vart kasta ut av Tsjekkia etter den andre verdskrigen, vart ikkje tårnet vedlikehaldt, og kollapsa 2. mai 1959. 

TV-tårnet vart bygd mellom 1968 og 1983. Det ligg ein restaurant i tårnet, som ein kan nå via bilveg. Frå utkikksplattforma kan ein sjå Tatrafjella, Litle Fatra og Alpane.

## Kjelde

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Praděd|Praděd]]» frå ,  den 21. mars 2007.*
Alken

**Alken** er umetta hydrokarbon som har molekyl med ei eller fleire dobbeltbindingar i karbonkjeda. Dobbeltbindingane gjer at alkena er mykje meir reaktive enn alkana. Dei kan inngå i addisjonsreaksjonar, kan bli oksiderte og kan gjennomgå polymerisasjon.

Formelen for eit alken er CnH2n. Til dømes er eten C2H4 er det enklaste alkenet.

Nokre alken vert nytta til å laga plast som polyeten og polypropen.

## Sjå og
* Alkan
* Alkyn
* Hydrokarbon
Smrk

**Smrk** er eit fjell i Dei moravisk-schlesiske Beskidane i Tsjekkia. Med ei høgd på 1&nbsp;276 m er fjellet det nest høgaste i fjellkjeda etter Lysá hora. Nordsida av fjellet stig bratt oppover frå det omliggande låglandet, og er fråskild resten av fjella av dei djupe elvedalane Ostravice (i aust) og Čeladenka (i vest) renn gjennom. I sør går fjellet i hop med det lågare fjellområdet Zadní hory.

Sjølv om namnet (som tyder gran) tyder på noko anna, var fjellet stort sett dekt av bøk- og furuskog, med høgare gran nær toppen. Då den industrielle revolusjonen starta i området rundt fjellet på 1700- og 1800-talet vart det oppretta mange jernverk. Desse kravde ved til fyring, og den opphavlege skogen vart hogd ned og erstatta av gran. Desse skogane fekk påført stor skade på grunn av dei kraftige utsleppa frå industriområdet i Ostrava, og fordi mange av grantrea som vart planta ikkje var tilpassa det lokale klimaet. Dermed voks det ikkje tre i dei øvre områda i nord, medan dei andre fjellsidene ikkje var like øydelagde. Særleg i elvedalen Čeladenka er det ein del av den opphavlege (og nyplanta) bøkeskogen.

Det er avgrensa utsyn frå toppen, som stort sett er dekt av fjellfuru. Ved sida av den sekundære fjelltoppen Malý Smrk står det minnesmerke for John Lennon og Jan Palach.

Smrk er ein del av det verna landskapsområdet Beskydy (tsjekkisk Chráněná krajinná oblast Beskydy). Toppen ligg delvis i den mest verna delen av området. I tillegg er det oppretta reservat i dei best bevarte og mest verdifulle områda rundt begge toppane.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Smrk (Moravian-Silesian Beskids)|Smrk (Moravian-Silesian Beskids)]]» frå ,  den 21. mars 2007.*
Worldwatch Institute

**World Watch Institute** vart grunnlagt i 1974 av Lester Brown. Instituttet arbeider med overgangen til eit miljømessig berekraftig og sosialt rettferdig samfunn.
Organisasjonen vert finansiert ved tilskot frå private fond og enkeltpersonar.
Sněžka

**Sněžka** eller **Śnieżka** på polsk er det høgaste fjell i fjellkjeda Karkonosze, ein del av Sudetane. Med ei høgd på 1&nbsp;603 meter er det òg det høgaste punktet i Tsjekkia, og ligg på grensa til Polen. På tysk vert fjellet kalla **Schneekoppe** («snøtopp»).

## Historie
Fjellet var opphavleg kalla *Pahrbek Sněžný* i Tsjekkia, og vart gjeve namnet etter kvart *Sněžovka*, før det til slutt vart *Sněžka*, som tyder «snødekka», frå 1823.

Første person til topps, som er registrert i historiske nedteikningar, var ein ukjend venetiansk kjøpmann i 1456, som leita etter edelsteinar her. Dei første busetnadane ved fjellet var stort sett gruvesamfunn, som leita etter kopar, jern og arsenikk. Gruvesjaktene, med ei total lengd på 1,5&nbsp;km, finst den dag i dag.

Den første bygningen på toppen av fjellet var St. Laurentius kapell (*Laurentiuskapelle*), bygd rundt 1665-1681 av familien Schaffgotsch, som fungerte som eit gjestgiveri i ein kort periode. Ei hytte vart bygd på den schlesiske sida i 1850, og i 1868 ei anna hytte på den böhmiske sida. Den schlesiske hytta har vorte gjenoppreist fleire gongar grunna brann.

Ein vêrstasjon av tre vart oppretta på fjelltoppen rundt 1900, og var den einaste stasjonen av sitt slag i Sentral-Europa. Han stod framleis etter den andre verdskrigen, men vart rive ned på 1980-talet.

## Fjelltoppen i dag
Fjelltoppen er i dag delt mellom tsjekkia og polen av eit skilt som seier «landegrense» på begge språk, utan noko anna form for grensekontroll.

På den polske sida vart det i 1976 bygd eit sirkelforma hotell, og på den tsjekkiske sida eit postkontor og ein stolheis, som knytte toppen saman med landsbyen Pec pod Sněžkou ved foten av fjellet.

Sommaren 2004 byrja ein arbeidet på eit nytt postkontor og ein observasjonsplattform.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Sněžka-Śnieżka|Sněžka-Śnieżka]]» frå ,  den 21. mars 2007.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* Webkamera og informasjon om stolheisen
* Virtual show
Velký Lopeník

**Velký Lopeník** (*Veľký Lopeník* på slovakisk) er det nest høgaste fjellet i Dei kvite Karpatane på grensa mellom Tsjekkia og Slovakia. Fjellet har ei høgd på 911 meter. 

Området rundt fjellet Moravisk Kopanice (*Moravské kopanice* eller *Kopanice*) var eit åslendt område med primitivt jordbruk og små, spreidde gardar. Den nærmaste landsbyen er Lopeník, Březová (Tsjekkia) og Nová Bošáca (Slovakia).

Fleire utkikkstårn har vorte bygd på toppen av fjellet. Det første vart bygd i 1944, men brann ned i 1946. Eit anna fall ned i 1972. I 2004-2005 vart det bygd eit 22 meter høgd tårn av tre. Det vart plassert direkte på grensa som eit symbol på venskap mellom tsjekkarar og slovakarar. 

På grunn av dårleg infrastruktur er det lite turisme på fjellet, som er forholdsvis utilgjengleg. 

## Kjelde

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Velký Lopeník|Velký Lopeník]]» frå ,  den 21. mars 2007.*
Černá hora

**Černá hora** (Svart fjell) er eit 1&nbsp;315 m høgt fjell i fjellkjeda Böhmerwald i Tsjekkia. Det ligg nær grensa til Bayern i Tyskland. Toppen er ikkje særskild høgare enn det omliggande området, og er dekt av granskog. Like i nærleiken ligg kjelda til den lengste tsjekkiske elva, Moldau.
Sven O. Høiby

**Sven Olav Bjarte Høiby** () var ein norsk journalist og reklamemann som vart kjend som far til kronprinsesse Mette-Marit.

Høiby vart ein kontroversiell kjendis etter å ha fått mykje omtale i media, særleg Se & Hør, i intervju og førestillingar med til dømes Sputnik og Cowboy-Laila.

## Bakgrunnsstoff
* Livet til Sven O. Høiby (''Fedrelandsvennen'')
Bečva

**Bečva** er ei elv i Tsjekkia, og ei av sideelvane til Morava frå venstre. Bečva har sitt utspring frå to småelvar, den nordlege *Rožnovská Bečva* (som delar Dei moravisk-schlesiske Beskidane i nord frå Vsetínské vrchy i sør) og den sørlege *Vsetínská Bečva* (som skil Vsetínské vrchy i nord frå Javorníky i sør). Elva har ei lengd på 62 km, og nær munningen i Morava har ho ei middelvassføring på 17,5 m³/s.
Kode (fleirtyding)

**Kode** kan vise til:

* Ein del av foten hjå hovdyr, jortarar og griser
* Råmjølk
* System for å skjule eller forenkla informasjon, kode
* KODE, namnet på stiftinga som tidlegare heitte *Kunstmuseene i Bergen*.
Berounka

**Berounka** er ei elv i Tsjekkia. Ho har namnet Mže (tysk Mies) frå kjelda si i Tyskland til ho renn i hop med Radbuza i Pilsen etter å ha kryssa den tsjekkiske grensa. Ho skiftar då namn til Berounka. Etter 139&nbsp;km munnar ho ut i Moldau nær Praha.

Elva er populær blant kanopadlarar, som kan nyte dei naturskjønne omgivnadane rundt elva, særleg der ho renn gjennom det verna området Křivoklátsko. Her ligg det ruinar etter tre borgar, som er reist ovanfor elva.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Berounka|Berounka]]» frå ,  den 21. mars 2007.*
Freiberger Mulde

**Freiberger Mulde** er ei elv i Sachsen i Tyskland, og ei av sideelvane til Mulde frå høgre med ei lengd på 124 km. 

Ho har sitt utspring i Erzgebirge nær Moldava i Tsjekkia. Ho renn nordvestover og kryssar grensa til Tyskland etter nokre få kilometer. Vidare renn elva til Freiberg (som har gjeve namn til elva), og nordvestover gjennom Nossen, Döbeln og Leisnig. Eit par kilometer nord for Colditz renn Freiberger Mulde i hop med Zwickauer Mulde og dannar Mulde. Mulde er ei av sideelvane til Elbe. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Freiberger Mulde|Freiberger Mulde]]» frå ,  den 21. mars 2007.*
Kimmo Koskenniemi

**Kimmo Koskenniemi** () er ein finsk lingvist. Han er mest kjend for å ha utvikla tonivåmorfologien, den første algoritmen for å skrive om morfofonologiske reglar til endelege tilstandstransdusarar. Denne teknologien ligg t.d. til grunn for retteprogramma for norsk i Microsoft si Office-pakke.

Koskenniemi har også engasjert seg i arbeidet med å bygge opp eit felles miljø for språkteknologisk forsking i Norden, m.a. i arbeidet med NorDokNet.

## Bibliografi

* Koskenniemi, Kimmo 1983: Two-level morphology : a general computational model for word-form recognition and production. Publications (Helsingin yliopisto. Yleisen kieliteteen laitos 11)

## Bakgrunnsstoff
Koskenniemis heimeside på Universitetet i Helsingfors
Jizera

**Jizera** (tysk Iser; polsk Izera) er ei elv som renn frå nordlege delar av Tsjekkia til Sentral-Böhmen. Ho har utspring der elvane Store Jizera (*Velká Jizera*) i Jizerafjella (*Jizerské hory*) og Litle Jizera (*Malá Jizera*) i Krkonoše renn i hop. Etter 164 km munnar ho ut i Elbe ved landsbyen Káraný nær Brandýs nad Labem. På vegen kryssar elva gjennom Ještěd-Kozákov-fjella.

Som mange andre namn i Böhmen har Jizera keltisk opphav, sidan keltarar levde her i Romartida (sjå òg Isar i Tyskland og Isère i Frankrike).

Landsbyar ved Jizere:
* Benátky nad Jizerou
* Mnichovo Hradiště
* Mladá Boleslav
* Semily
* Stará Boleslav
* Turnov
* Železný Brod

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Jizera River|Jizera River]]» frå ,  den 21. mars 2007.*
Neisse

:*For byen i Polen sjå [[Nysa i Polen]]*

**Neisse** (sorbisk *Łužiska Nysa*, tsjekkisk *Lužická Nisa*, tysk Lausitzer Neiße, polsk Nysa Łużycka) er ei elv i Tsjekkia (54 km) og langs grensa mellom Polen og Tyskland (198 km), med ei lengd på totalt 252 km. Ho er ei av sideelvane til Oder frå venstre, og munnar ut i Oder nær Guben. Elva har sitt utspring i Jizerafjella nær Nová Ves nad Nisou, og har eit nedslagsfelt på 4&nbsp;297 km² (inkludert 2&nbsp;197 i Polen)

Byar og landsbyar ved elva:

* Jablonec nad Nisou, Tsjekkia
* Vratislavice, Tsjekkia
* Liberec, Tsjekkia
* Zittau, Tyskland
* Bogatynia, Polen
* Görlitz, Tyskland; Zgorzelec, Polen
* Pieńsk, Polen
* Bad Muskau, Tyskland; Łęknica, Polen
* Forst, Tyskland
* Guben, Tyskland; Gubin, Polen

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lusatian Neisse|Lusatian Neisse]]» frå ,  den 21. mars 2007.*  

## Bakgrunnsstoff
Halvdan Kvitbein

**Halvdan Kvitbein** var ein av kongane i Ynglingeætta og skal ha rådd for store delar av austre Noreg tidleg på 700-talet. Han var son av Olav Tretelgja.

Halvdan var gift med Åsa, dotter av opplendingskongen Øystein. Dei fekk to søner, Øystein og Gudrød. Han sat som konge over Heidmarka frå først av, seinare eigna han til seg Toten, Hadeland og mykje av Vestfold. Han døydde sottedauden og vart gravlagd på Toten, men seinare flytta til Skareid ved Skiringssal. 

Halvdan er den første kongen i Ynglingeætta med dette namnet. Det skulle difor vera rimeleg å tenkje seg ein historisk lekk til skjoldungane, der Halvdan-namnet var vanleg. Etter Halvdan Koht var kongane i Vestfold på denne tida underlagt dansk styre, og Vestfold gjorde først opprør mot danekongane i 813 medan kongane i Hedeby var svake. Det er soleis Snorre som har knytt kongerekkja i Vestfold til Ynglingane i Sverige.
Olav Tretelgja

**Olav Tretelgja** var ein konge or Ynglingeætta, son av Ingjald Illråde.

Olav laut rømme frå Svitjod eller Svealand etter at far hans fall, av di sveane ikkje ville ha meir med ynglingane å gjere. Han vart jaga til skogbygdene i Värmland, som han rydda, og slik fekk han og namnet sitt, av di han sjølv var med og hogg tømmer der. Olav ekta dottera til kong Halvdan Gulltann i Solør, Solveig, og dei fekk sønene Ingjald og Halvdan Kvitbein. 

Olav vart innebrend av di sviane i Värmland trudde han gav dei dårlege år. Motsett dei førre ynglingekongane nekta han å blote. Seinare vart det røynd at uåra kom av stor folkevekst i landet, og kongen hadde ikkje skulda. Folk valde då Halvdan, sonen til Olav, til konge for seg.

I fylgje Teodricus munk si bok *Historia om dei gamle norske kongane* skal Olav Tretelgja ha herska livet ut i Svitjod og skal ha døydd i høg alder.

## Kjelder
Steinsvik

**Steinsvik** er ei bygd i Volda kommune. Ho ligg inst i Dalsfjorden, som er ei søraustleg arm av Voldsfjorden.
Voldsfjorden

**Voldsfjorden** eller **Voldafjorden** er ein fjordarm av Rovdefjorden i Volda kommune på Sunnmøre. Fjorden er om lag 18 km lang og inn til botnen av Austefjorden er han 29 km. 

Fjorden har innløp i nord mellom Risneset i vest og Bjerkneset i aust. Litt inn i fjorden ligg Lauvstad på vestsida av fjorden. Frå her går det ferje over til sjølve Volda på austsida litt lenger inn i fjorden. Sør for Lauvstad går fjordarmen Dalsfjorden rett sørover. Frå Volda går det vidare ferje til Folkestad. Litt sør for Volda og Folkestad deler fjorden seg i to. Mot sørvest går Kilsfjorden, medan Austefjorden held fram austover. 

Voldsfjorden er den djupaste av alle fjordane på Sunnmøre. Største djupna er 697 m, utanfor Voldshammaren.

E39 går langs vestsida av fjorden frå Straumshamn til Folkestad. E39 følgjer så ferjestrekninga Folkestad-Volda, og går deretter frå Volda sentrum ca 3 km langs fjorden til den svingar av frå fjorden mot Ørsta på Ekset. Riksveg 651 går frå Straumshamn og austover til Fyrde i fjordbotnen, og deretter nordvestover på nordsida av fjorden til Volda sentrum. Riksveg 652 følgjer først ferjestrekninga Volda-Lauvstad, og går så på vestsida av fjorden, frå Lauvstad og nordover til utløpet av fjorden ved Risneset, og deretter vidare mot Vanylven.
Skjoldungane

**Skjoldungane** er namnet på den førande danske kongeætta i norrøn tid. Dei hadde ein kultstad i Lejre.

Skjoldungane rekna seg som ætlingar av kong Skjold og Gjevjon. Snorre skriv at Skjold var son av Odin, medan andre kjelder fortel at Skjold var son av ein *Sceaf* (kornnek). Sceaf var komen over havet i eit skip som spedbarn, og teken til konge over danene. Denne attgjevinga er kjend frå fleire gamalengelske kjelder, og finst såvidt nemnt i Snorra-edda. I England vart Skjold kalla Scyld.

*Skjoldungasaga* finst berre i fragment, og mykje er skrive av på latin. Av namn i kongelista finn ein mellom anna Frode eller fred-Frode, fleire ved namn Halvdan, og dessutan Roar og Helge. Mykje tyder på ei tett tilknyting til Frøy, og nære band til Ynglingeætta, som det er sagt skjoldungkongane ofte var i trette med. 

Skjoldungane eller Scyldingas på gamal engelsk er framståande i Béowulf. Mykje tyder på at kongane i Mercia rekna seg som ætlingar av desse kongane, mest truleg gjennom Ingjald Frodeson, bror av Halvdan, og farbror til Roar og Helge.

## Kjelder
Mies

**Mies** er ein kommune i distriktet Nyon i kantonen Vaud i Sveits.  Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Kommunesenteret ligg 410 meter over havet. 

Kommunen ligg halvvegs mellom Genève og Nyon ved Genfersjøen. I sørvest ligg Versoix i kantonen Genève og i nordvest Chavannes-de-Bogis. I nord og vest ligg kommunane Tannay, Bogis-Bossey og Coppet. 

## Bakgrunnsstoff
* Mies: Offisiell nettstad
* Mange bilete av Mies
De norske Bokklubbene

**De norske Bokklubbene AS** er eit konsern som sidan 1963 har selt bøker ved å sende dei i posten til kundar som hadde meldt seg inn som medlemmar. Til konsernet høyrer òg nettbokhandlane *bokklubben.no* og *bokkilden.no*, som tek mot tingingar over internett. Eigarar av konsernet er dei fire forlaga Gyldendal Norsk Forlag (48,5%), Aschehoug & Co. (45,5%), Forlaget Oktober (3%) og Pax (3%). Utvalet av bøker som vert selde, er ikkje avgrensa til kva desse forlaga kan tilby.

## Historie
**Den norske Bokklubben** blei grunnlagd 1. september 1963 av forlaga Gyldendal, Aschehoug, Tiden og Cappelen. Klubben skulle i første rekke gje ut igjen kjende bøker. Den første boka selskapet gav ut var *Den gode jord* av Pearl S. Buck. Ni månader etter grunnlegginga hadde selskapet over 15&nbsp;000 medlemmer.

### Bokklubbane
* *Den norske* — eldre og nyare klassikarar
* *Nye Bøker* — nyare samtidsromanar
* *Krim og Spenning* — krim
* *Lydbøker* — lydbøker for vaksne
* *Barn* — bøker for barn
* *Barnas Lydbøker* — lydbøker for barn
* *Ungdom* — bøker for ungdommar
* *Lyrikk* 
* *Villmarksliv* 
* *Kunnskap og Kultur* — fakta- og fagbøker
* *Mat og Vinglede* 
* *Kunst og Interiør* 
* *Jobb og Ledelse* 
* *Kursiv* — bøker for homofile

Etter kvart er talet på bokklubbar vorte redusert til desse åtte:
* *Den norske Bokklubben*
* *Bokklubben Ungdom*
* *Bokklubben Barn*
* *Bokklubben Fakta*
* *Bokklubben Lydbøker*
* *Bokklubben Nye Bøker*
* *Bokklubben Villmarksliv*
* *Krim og Spenning*

## Bakgrunnsstoff
* Nettstad for Bokklubben
Parallellogram

Eit **parallellogram** er ein samanhengande geometrisk figur som består av fire linjestykker som er parvis parallelle. 
## Sjå og
* kvadrat
* rektangel
* rombe
Ohře

:*Sjå òg den tyske elva [[Ohre]]*

**Ohře** (tysk *Eger*) er ei 291 km lang elv i Tyskland og Tsjekkia, og ei av sideelvane til Elbe frå venstre. 

Eger, som ho heiter i Tyskland, har utspring i Bayern vert foten av Fichtelgebirge nær landsbyen Weißenstadt. Etter om lag 35 km kryssar ho grensa til Tsjekkia. 

Ho renn gjennom byane Cheb, Karlovy Vary, Klášterec nad Ohří, Kadaň, Žatec, Louny og Terezín før ho munnar ut i Elbe ved Litoměřice. 

Dei største sideelvane hennar er Teplá, Chomutovka og Odrava. 

Nedslagsfeltet til elva er 6&nbsp;255 km², der 5&nbsp;614 km² er i Tsjekkia og 641 km² i Tyskland.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Ohře|Ohře]]» frå ,  den 22. mars 2007.*
Ohre

:*For elva i [[Bayern]] og [[Tsjekkia]] sjå [[Ohře]].*

**Ohre** er ei elv i Niedersachsen og Sachsen-Anhalt i Tyskland og ei av sideelvane til Elbe frå høgre med ei lengd på 103 km. Ho har sitt utspring nord for Wolfsburg, i Niedersachsen og renn hovudsakleg søraustover, og følgjer først grensa mellom Niedersachsen og Sachsen-Anhalt. Etter Buchhorst renn ho inn i Sachsen-Anhalt langs Mittellandkanal. Ho munnar ut i Elbe nær Burg, nord for Magdeburg. Byane Brome, Calvörde, Haldensleben og Wolmirstedt ligg langs elva. Den øvre delen av Ohre ligg i naturreservatet Drömling.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Ohre|Ohre]]» frå ,  den 22. mars 2007.*
Manowar

**Manowar** er ei heavy metal-gruppe frå delstaten New York i USA  som vart stifta i 1980. Gruppa er kjend for tekstar som byggjer på fantasy og mytologi (særleg norrøn og gresk-romersk mytologi), og for ei rekkje songar som hyllar heavy metal-sjangerne og tilhengjarane hans. I 1984  kom Manowar i Guinness Rekordbok som verdas mest bråkete/høglytte gruppe for å ha hatt den høgaste opptredenen, ein rekord dei seinare slo to gonger. Dei har også verdsrekorden for den lengste heavy metal-konserten etter å ha spelt i fem timar og eitt minutt ved Kavarna Rock Fest i Bulgaria i 2008. I 2019 hadde Manowar selt over 20 millionar album på verdsbasis.

## Album
* *Battle Hymns*, 1982
* *Into Glory Ride*, 1983
* *Hail to England*, 1984
* *Sign of the Hammer*, 1984
* *Fighting the World*, 1987
* *Kings of Metal*, 1988
* *The Triumph of Steel*, 1992
* *Louder Than Hell*, 1996
* *Warriors of the World*, 2002
* *Gods of War*, 2007
* *Battle Hymns MMXI*, 2010
* *The Lord of Steel*, 2012
* *Kings of Metal MMXIV*, 2014

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* www.manowar.com
Mže

**Mže** (tysk *Mies*) er ei 107 km lang elv i Tsjekkia og Tyskland. Ho har utspring i Griesbacher Wald (726 moh.) i Tyskland, nær landsbyen Asch i Mähring i Tirschenreuth Kreis. Ho dannar grensa mellom Tyskland og Tsjekkia i 3 km før ho går inn i Tsjekkia. Her renn ho gjennom landsbyane Tachov og Stříbro. I Plzeň renn ho i hop med Radbuza og dannar Berounka. Dei største sideelevane hennar er Hamerský potok og Úhlavka. Det er bygd to demningar på Mže, begge i Tachov-distriktet. Nedslagsfeltet til elva er 1&nbsp;829 km².

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Mže|Mže]]» frå ,  den 22. mars 2007.*
Glasiologi

**Glasiologi** er læra om isbrear og prosessane knytte til dei. Dette er ein del av naturgeografien.

Ein glasiolog er ein som forskar på isbrear.
Paula

**Paula** er ei kvinneleg form av mannsnamnet Paulus, som tyder 'den vesle'. Pauline og Paulina er andre former.

Paula har namnedag den 22. mars i Noreg og den 22. juni i Sverige.

## Bruk

Namnet er særleg utbreidd i sørlege romansk-språklege land, som Italia, Spania og Latin-Amerika. Frå 2002 til 2005 var det det tredje mest gjevne førenamnet i Spania. I USA var det særleg populært på midten av 1900-talet, med ein topp i 1950-åra. 

Paula har vore brukt i Skandinavia sidan 1700-talet. I Noreg blei det gjeve til 0,15 % eller fleire av alle nyfødde jenter frå 1900 til 1920. Deretter gjekk det gradvis nedover med bruken. Det er i dag om lag 900 norske kvinner som har Paula som førenamn (2007).

## I kulturen
*Paula* er namnet på ein roman frå 1995 av Isabel Allende, tileigna den avdøde dottera Paula Allende.

Dona Paula er namnet på eit strandområde i Goa i India. Staden er kalla opp etter Dona Paula de Menezes, dottera av den portugisiske visekongen som i følgje soga skal ha teke livet av seg her.

## Kjende namneberarar
* Julia Cornelia Paula var kona til keisaren Elagabalus av Romarriket
* Den heilage Paula, italiensk helgen frå 300-talet
* Paula Abdul (f. 1962), USA-amerikansk popsongar
* Paula Gosling (f. 1939), britisk-amerikansk forfattar
* Paula Modersohn-Becker (1876–1907), tysk ekspresjonistisk målar
* Paula von Preradović (1887–1951), kroatisk-austerriksk forfattar
* Paula Radcliffe (f. 1973), britisk idrettsutøvar

## Bakgrunnsstoff

### Fotnotar
Luftwaffe

**Luftwaffe** er eit ord som på tysk tyder ‘luftvåpen’. Ordet vert særleg nytta om luftforsvaret i Tyskland. 

## Luftwaffe kan syna til
* Deutsche Luftwaffe der Bundeswehr - luftforsvaret i Tyskland frå 1990 og Vest-Tyskland frå 1956, del av Bundeswehr
* Luftwaffe der Wehrmacht - luftforsvaret i det tredje riket frå 1935 til 1945, del av Wehrmacht
* Schweizer Luftwaffe - luftforsvaret i Sveits

## Sjå òg
* Luftschiffertruppen des deutschen Kaiserreichs - luftskipstyrkar i det tyske keisarriket (1884-1918) 
* Fliegertruppen des deutschen Kaiserreiches luftforsvaret i det tyske keisarriket (1913-1918)
* Nationale Volksarmee Luftstreitkräften - luftforsvaret i Den tyske demokratiske republikken (DDR) (1956-1990)
Olše

**Olše** eller **Olza** (tysk Olsa) er ei elv i Polen og Tsjekkia, og ei av sideelvane til Oder frå høgre. Ho renn frå Dei schlesiske Beskidane gjennom sørlege delar av Polen og Okres Frýdek-Místek og Okres Karviná i Tsjekkia. Fleire stadar dannar ho grensa mellom dei to landa. Ho munnar ut i Oder nord for Bohumín, på den tsjekkisk-polske grensa. 

Elva har ei lengd på 99 km (16 km i Polen, 83 km i Tsjekkia) og eit nedslagsfelt på 1&nbsp;118 km² (479 km² i Polen).

Elva er eit symbol på området Zaolzie, og den uoffisielle nasjonalsongen til den polske folkesetnaden i Tsjekkia, «Płyniesz Olzo po dolinie», omhandlar òg elva. 

## Byar og landsbyar langs elva
*(frå kjelda til munningen)*
* Istebna
* Bukovec
* Písek
* Jablunkov
* Návsí
* Hrádek
* Bystřice
* Vendryně
* Lyžbice
* Třinec
* Konská
* Ropice
* Český Těšín / Cieszyn
* Chotěbuz
* Pogwizdów
* Louky nad Olší
* Kaczyce
* Darkov
* Fryštát
* Karviná
* Dětmarovice
* Závada
* Godów
* Věřňovice
* Kopytov
* Olza

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Olza River|Olza River]]» frå ,  den 22. mars 2007.*
Radbuza

**Radbuza** (tysk *Radbusa*) er ei 112 km lang elv i Tsjekkia, og ei av sideelvane til Mže frå høgre. Ho har sitt utspring ved foten av Lysá hora (869 moh) nær landsbyen Závist ved Domažlice. Ho renn gjennom landsbyane Rybník, Smolov, Bělá nad Radbuzou, Horšovský Týn, Staňkov, Holýšov, Stod, Chotěšov, Zbůch and Dobřany før ho munnar ut i elva Mže i Plzeň. Dei største sideelvane hennar er Zubřina, Merklinka og Úhlava, og ho har eit nedslagsfelt 2&nbsp;179 km².

## Galleri

Fil:Radbuza_Rybnik.jpeg|Radbuza ein kilometer frå kjelda, nær Rybník.
Fil:Radbuza_Plzen.jpeg|Radbuza ein kilometer frå munningen i Mže i Plzeň.
Fil:Radbuza_Plzen_2002_1.jpeg|Radbuza i Plzeň under flaumen i 2002

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Radbuza|Radbuza]]» frå ,  den 22. mars 2007.*  

## Bakgrunnsstoff
Trysilfjellet Alpin AS

**Trysilfjellet Alpin AS** er Noregs største skianlegg og ligg i Trysil kommune. Eigarane er Skistar som også eig skianlegg i Hemsedal, Sälen, Vemdalen og Åre.
Sázava

**Sázava** er ei elv i Tsjekkia, og ei av sideelvane til Moldau frå høgre. Ho har ei lengd på 218 km og eit nedslagsfelt på 4&nbsp;350 km². Sázava har sitt utspring i frå vatnet Velké Dářko i kommunen Davle sør for Praha. 

## Kjelde

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Sázava River|Sázava River]]» frå ,  den 22. mars 2007.*
Thaya

**Thaya** (tsjekkisk **Dyje**) er ei elv i Sentral-Europa, og ei av sideelvane til Morava. Ho er om lag 285 km lang og snor seg frå vest til aust i grenseområdet mellom Niederösterreich i Austerrike og Sør-Mähren i Tsjekkia, men følgjer ikkje grensa heilt nøyaktig. Ho har sitt utspring frå to mindre elvar, kalla Tyske Thaya og Mähriske Thaya, i nærleiken av Raabs. Namnet tyder «kraftlaus». 

I den øvre delen renn Thaya gjennom djupe juv, og passerer mange slott og chateau. I Mähren er det bygd fleire demningar på elva. 

Det tsjekkiske namnet på elva er kalla opp etter den little landsbyen Dyje i Znojmo i Tsjekkia.

Byar og landsbyar ved Thaya:

* Waidhofen an der Thaya
* Raabs an der Thaya
* Drosendorf
* Vranov nad Dyji
* Hardegg
* Znojmo 
* Laa an der Thaya 
* Lednice 
* Břeclav

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Thaya|Thaya]]» frå ,  den 22. mars 2007.*
Úhlava

**Úhlava** (tysk *Angel*) er ei 108 km lang elv i Tsjekkia, og ei av sideelvane til Radbuza. Ho har sitt utspring om lag 1110 moh. på den vestre sida av fjellet Pancíř (1214 m) i fjellkjeda Šumava. Ho renn mot nordvest og sidan nordover gjennom landsbyane Nýrsko, Janovice, Bezděkov, Klatovy, Švihov, Lužany, Preštice og Štěnovice før ho munnar ut i Radbuza i Plzeň.

Ei av dei største sideelvane hennar er Chodská Úhlava. Elva har eit nedslagsfelt på 919 km² og middelvassføring ved Štěnovice er 5,78 m³/s.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Úhlava|Úhlava]]» frå ,  den 22. mars 2007.*
Moldau

**Moldau** (tsjekkisk *Vltava*) er den lengste elva i Tsjekkia. Ho har sitt utspring i Böhmerwald, renn gjennom Český Krumlov, České Budějovice og Praha, før ho renn i hop med Elbe ved Mělník. Lengda hennar er 430 km, og ho har eit nedslagsfelt på 28&nbsp;090 km². Moldau fører med seg meir vatn enn Elbe då dei renn i hop, men fordi ho møter Elbe i ein rett vinkel, ser ho ut som ei sideelv, og elva heiter framleis Elbe vidare frå dette punktet. 

Fleire demningar vart bygd på elva på 1950-talet, og den største er Lipnodemningen i Böhmerwald. I august 2002 førte flaum i Moldau til at fleire menneske omkom og store øydeleggingar langs heile elveløpet. 

Den mest kjende tsjekkiske komponisten Bedřich Smetana si samling av seks symfoniske dikt, *[[Má vlast]]* (*Mitt land*) er kalla *Moldau* (eller *Vltava*), og skildrar elva langs heile løpet. 

## Etymologi
Både det tsjekkiske namnet Vltava og det tyske namnet Moldau meiner ein har sitt opphav frå det gamle skandinaviske ordet som tyder *elv*. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Vltava|Vltava]]» frå ,  den 22. mars 2007.*  

## Bakgrunnsstoff
Ostravice

**Ostravice** (polsk Ostrawica, tysk Ostrawitza) er ei elv i Mähren-Schlesien i Tsjekkia. Ho har sitt utspring i Dei moravisk-schlesiske Beskidane og renn gjennom Ostravice, Frýdlant nad Ostravicí, Frýdek-Místek og Paskov til Ostrava, der ho munnar ut i Oder, som ei av sideelvane frå høgre. Ho dannar delvis grensa mellom dei historiske områda Mähren (på venstresida) og Tsjekkisk Schlesien (på høgresida).

Elva har sitt utspring der elvene *Bílá Ostravice* (Kvite Ostravice) og *Černá Ostravice* (Svarte Ostravice) renn i hop. Dei renn begge gjennom djupe skogdalar, som er viktige framkomstvegar til feriestadane Bílá og Bílý Kříž. I 1970 vart det bygd ei demning på Ostravice, *Šancedemningen*, som fungerer som eit ferskvassreservoar for industriområda rundt Ostrava. 

Ostravice renn så gjennom det åslendte landskapet mellom landsbyen Ostravice og Frýdek-Místek, og til slutt ut på låglandet rundt det industrialiserte området rundt Ostrava. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Ostravice River|Ostravice River]]» frå ,  den 22. mars 2007.*
Trysilfjellet

**Trysilfjellet** (1132 moh.) er eit fjell vest for Innbygda i Trysil kommune i Innlandet.

Her ligg det største skianlegget i Noreg med 31 skiheisar og 65 nedfarter på til saman 70&nbsp;km. På 1100 moh. ligg den høgaste løypedel til anlegget, som har ei største fallhøgd på 685 meter.

Trysilfjellet er delt inn i 2 område, Trysil Turistsenter og Trysil Høyfjellssenter. Trysil Turistsenter ligg berre 2 km frå Trysil sentrum, og frå her kan ein ta stolheisar opp til skianlegget. Trysil Høyfjellssenter på Fagertoppen, ligg i skiområdet Fageråsen oppe på høgfjellet, 10 km frå Trysil sentrum. 

Trysilfjellet ligg 210&nbsp;km eller om lag 2,5 timers bilkøyring frå Oslo. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Trysilfjellet|Trysilfjellet]]» frå , den 25. april 2008.* 
*** oppgav desse kjeldene:*


## Bakgrunnsstoff
* Trysil kommune
* Trysilfjellet - Noregs største skianlegg
* Trysil resort
* Diskuter Trysil på Fagertoppen Forum
Weiße Elster

**Weiße Elster** ('Kvite Elster', tsjekkisk *Bílý Halštrov*) er ei 257 km lang elv i Tsjekkia og Tyskland, og ei av sideelvane til Saale frå høgre. Ho har sitt utspring lengst vest i Tsjekkia, nær Aš. Etter nokre kilometer renn ho over grensa til Tyskland. I Tyskland renn ho gjennom bundeslanda  Sachsen, Thüringen og Sachsen-Anhalt. 

Weiße Elster renn gjennom byane Plauen, Greiz, Gera, Zeitz og Leipzig, og munnar ut i Saale ved Halle.

Det finst òg ei elv kalla Schwarze Elster i Aust-Tyskland.

Elva er kjend for staden der den polske prinsen og den franske marskalken Józef Antoni Poniatowski døydde i 1813 under Napoleonskrigane.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Weiße Elster|Weiße Elster]]» frå ,  den 22. mars 2007.*
Martin Andresen

**Martin Andresen** () er ein norsk fotballspelar som spelar på den sentrale midtbanen til Vålerenga der han også er manager. Han har i tillegg vore kaptein på det norske landslaget.

Andresen starta fotballkarrieren sin på 2. divisjonslaget Ski, etter dette nokre korte periodar i Moss og Viking, før han kom til Stabæk i 1997. Andresen vart raskt ein nøkkelspelar på Nadderud, og danna saman med Tommy Svindal Larsen det mange rekna som den beste midtbaneoppstillinga i Tippeligaen. Andresen vart cupmester i 1998 då Stabæk noko overraskande slo Rosenborg i finalen.

Hausten 1999 vart Andresen kjøpt av den engelske klubben Wimbledon, der Egil «Drillo» Olsen var manager. Opphaldet i Wimbledon vart likevel lite vellykka, og etter berre éin sesong vart han leigd ut til Molde. Også i Molde sleit Andresen med å etablere seg fast på laget, og han vende derfor seinare attende til Stabæk.

Andresen hadde den beste sesongen sin i 2003, då han vart rekna som den viktigaste bidragsytaren til at Stabæk tok bronsemedalje i serien. Han vart kåra til årets spelar, både av spelarkollegaene og dei fleste avisene. Han etablerte seg også på landslaget dette året, og returnerte til England der han i ein periode var på utlån til Blackburn, før han nok ein gong returnerte til Stabæk. Etter at Stabæk rykte ned til 1. divisjon i 2004, vart Andresen kjøpt av Brann 23. desember 2004. Same år vart han også utnemnd til landslagskaptein av Åge Hareide.

I 2005 etablerte Andresen seg straks som sjef på den sentrale midtbanen hos Brann, men mista mange kampar på grunn av skadeproblem. Andresen gjekk til Vålerenga som spelande managar etter sesongen 2007.

Andresen er med sin eigardel på 22,5 prosent ein av dei største eigarane av møbel- og eigendomskonsernet Skeidar.

## Bakgrunnsstoff
Trond Fredrik Ludvigsen

**Trond Fredrik Ludvigsen** () er ein norsk fotballspelar som spelar for Bodø/Glimt.

Han kom til Bodø/Glimt i 1998 etter å ha vore innom klubbene Frea, Bossekop og Alta (A-laget) sine ungdomsavdelingar.

Ludvigsen debuterte for Bodø/Glimt i 1999 då han var berre var 16 år og 314 dagar, og han er ein av dei yngste som har spelt i eliteserien. Han har spelt 35 U-21 kampar for Noreg, og har lagd 16 landslagsmål for Noregs U-21 landslag.

I 2001 vart Ludvigsen seld til den tyske klubben Hertha Berlin, men vart året etter leigd ut til Rosenborg Ballklub. Deretter var han ein ny periode i Bodø/Glimt, før han gjekk til Brann i 2005.

Ludvigsen skreiv under ein treårskontrakt med Brann, og debuterte for klubben 23. juli 2005. 17. desember 2008 skreiv han under treårskontrakt med Bodø/Glimt.
Brixton

**Brixton** er eit område i Lambeth i det sørlege London. Det har særleg mange innbyggjarar av jamaicansk bakgrunn, og er blitt omtala som *the Soul of Black Britain*. Staden har eit aktivt uteliv, med mange klubbar og konsertar. Sentrum i Brixton er marknaden, der ein kan kjøpa ei rekke eksotiske varer.

## Historie
Brixton ligg i møtepunktet mellom to store vegar, Clapham Road og Brixton Road, som opphavleg var bygde av romarane. På 1000-talet er staden omtalt som *Brixistane*, ein møtestein kalla opp etter ein viss Brihtsige.

Fram til 1800-talet var det eit landleg område, men opninga av Vauxhall Bridge i 1816 og deretter utbygging av tog- og trikkelinjer gav betre kommunikasjon med London, og Brixton voks til ein forstad.

Dei første innflyttarane høyrde til middelklassen, og slo seg ned i store hus langs hovudvegane. Desse flytta etter kvart ut, og husa blei bygde om til leilegheiter og pensjonat for fattigare folk. Frå 1940-talet slo mange innvandrarar frå Karibia seg ned i Brixton.

På 1980-talet oppstod Brixton-opptøya, der ungdom av hovudsakleg karibisk opphav reagerte mot det dei oppfatta som rasisme frå politiet, som dei meinte behandla farga som mistenkelege personar på grunn av hudfargen. Opprøra førte til granskingar og forsøk på å betra tilhøva i Brixton, og haldningane hjå politiet. Sidan opptøya har Brixton gått gjennom ein gentrifiseringsprosess. Det er blitt ein hipp stad å bu og vitja, men er samstundes kjend for å vera eit salssenter for dop.

Nelson Mandela besøkte Brixton under sitt statsbesøk i Storbritannia i 1996.
I 1999 utløyste nynazisten David Copeland ei heimelaga bombe i Brixton. 39 menneske blei skadde. 

## Marknaden

*Brixton Market* er eit område i hjartet av Brixton der ein særleg sel afrikanske og karibiske varer. Det blir mellom anna selt frukt og grønt, fisk og kjøt, musikk og klede. 

*Electric Avenue* er namnet på ein del av marknaden. Dette var den første gata i London som fekk elektris lys. Ho har inspirert songen «Electric Avenue» av Eddie Grant.

## Kjende personar
### Politikarar

Tidlegare statsminister Harold Macmillan var fødd i Brixton. John Major budde i delar av barndommen i ei lita leilegheit ved Colharbour Lane, og starta sin politiske karriere i bydelsrådet for Lambeth. Den tidlegare borgarmeisteren i London, Ken Livingstone, voks opp og budde lenge i området.

### Musikarar
David Bowie vart fødd i Stansfield Road. Nokre av medlemmene i rockebandet The Clash har også opphav i denne bydelen. Skin, kjend som songar i Skunk Anansie, voks opp her.

## Kjelder




**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Brixton|Brixton]]» frå ,  den 22. mars 2007.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* Brixton Then and Now (bilete som samanliknar bydelen i dag med korleis han såg ut tidlegare)
Bowiekniv

**Bowiekniv** er ei nemning som no vert nytta om langblada knivar. Opphavleg var bowiekniven ein kniv utforma av oberst James «Jim» Bowie etter ein kniv som opphavleg vart laga av James Black. 

Jim Bowie var ein ven av Davy Crockett, og begge døydde under slaget ved Alamo i Texas då dei kjempa mot den meksikanske hæren.

Kniven er populær som våpen, og til friluftsliv, jakt og fiske.

## Bakgrunnsstoff
Little Richard

**Richard Wayne Penniman** (), kjend som **Little Richard**, var ein amerikansk songar, låtskrivar og pianist, og var ein pioner i musikksjangeren rock and roll. Han vart fødd i Macon i Georgia, og var sterkt inspirert av gospel.

Little Richard fekk eit gjennombrot med songen «Tutti Frutti» i 1955, og følgd opp med ein serie internasjonale hittar: «Long Tall Sally», «Rip It Up», «Lucille», «Jenny Jenny», «Keep A Knockin’», «Good Golly Miss Molly», «Ooh! My Soul» og fleire andre. I Noreg var hans største hit «Baby Face» i 1957.

Han var ein av dei sju første som vart innlemma i Rock and Roll Hall of Fame i 1986. 

Little Richard sine første songar var ei blanding av boogie-woogie, rhythm and blues og gospel, men ofte med eit markant etterslag, funky saksofonlinjer og ru, skrikande vokal, stønn, skrik og anna. I 1957, medan karrieren var på eit toppunkt vart han andeleg gjenfødd som kristen, melde seg inn på ein bibelskule og trekte seg tilbake frå musikkindustrien. Sidan den gong via han mykje av livet sitt til dette kallet.

Little Richard har vorte hylla av mange andre artistar. James Brown kalla Little Richard idolet sitt og sa han var den første som putta funk i ein rock and roll-rytme. I High School-årboka si skreiv Bob Dylan at ambisjonen hans «var å følgje Little Richard» og i 1959 fortalde Elvis Presley om Little Richard «Your music has inspired me - you are the greatest.» Otis Redding, John Lennon, Paul McCartney, George Harrison, Ringo Starr, Mick Jagger, Keith Richards, Pete Townshend, Roger Daltry, John Fogerty, Dick Dale, Bob Seger, Jimi Hendrix, Robert Plant, Jimmy Page, Jeff Beck, Eric Clapton, David Bowie og mange andre rock n' roll-ikon har òg omtalt Little Richard som ein av dei største inspirasjonskjeldene sine. Av *[[Rolling Stone]]* vart han plassert på 8. plass på lista deira over dei 100 største musikkartistane gjennom tidene,, men seks av sju artistar føre han på lista er nemnd over av dei som hadde han som inspirasjonskjelde. 

## Kjelder

* *Delar av denne artikkelen bygger på «[[:en:Little Richard|Little Richard]]» frå , den 20. september 2008.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
Androgyn

**Androgyn** (adjektiv, gresk *androgynos*, latin *androgynus* 'halvt og halvt', *andros* 'mann' og *gyne*, 'kvinne') er ei nemning for å vere eller verke tvikjønna. Opphavleg er ein androgyn ein hermafroditt, ein person som er fødd med både mannlege og kvinnelege kjønnsorgan. **Androgyni** tyder dermed 'hermafrodittisme'.  Ein kan også nytta «androgyn» om menneske med uklar eller tvitydig sosial kjønnsidentifikasjon.

Androgyni finst i fleire religionar og mytologiar. I norrøn mytologi befrukta til dømes urjotnen Yme seg sjølv.

## Bakgrunnsstoff
Stø

Ei **stø** er tillaga for å lette transporten av ein båt frå sjøen og til lands, evt òg vidare til naustet.

Støa er ein passasje for båten der dei store steinane er vekkrydda frå fjøra og samla på begge sider av støa i langsgåande vòrar. Dette for å lette om bord- og ilandstiging frå båten ved ulik vasstand. I støa kan det liggje festa tverrstokkar, lunnar, som skal gjere det lettare å drage båten. Lunnane har helst vore av osp, som er eit treslag som held seg godt i sjøvatn.
### Kjelder
Stø i Vesterålen

**Stø** er eit fiskevær i Øksnes kommune, på nordspissen av Langøya i Nordland. Stø har eit aktivt næringsliv med fiskemottak, butikk, kafé og restaurant. Sommarstid er det mellom anna kval- og selsafaritilbod for turistane.
Guri Vesaas

**Guri Vesaas** () er ei norsk forlagskvinne og omsetjar fødd i Vinje i Telemark. Ho var  forlagsredaktør for Det Norske Samlaget si barnebokavdeling frå 1974 til 2006. 

Vesaas har særleg vore oppteken av å gje ut barnebøker med kunstnarlege og litterære kvalitetar. Gjennom aktive initiativ har ho fått i stand samarbeid mellom ei rekkje forfattarar, illustratørar og biletkunstnarar. På den måten har ho vore med på å støtte biletboksjangeren i Noreg og skape moderne barnebokklassikarar. I 1974 hadde ho permisjon frå forlaget for å arbeide som redaksjonssekretær i barnebladet *[[Maurtua]]*. Under psevdonymet *Hanna Midtbø* har ho sidan 1976 omsett kring 50 barnebøker til norsk. Det oppdikta etternamnet *[[Midtbø]]* er knytt til barndomsheimen i Vinje. 

Guri Vesaas er dotter av forfattarane Halldis Moren Vesaas og Tarjei Vesaas og litlesyster til NRK-journalisten Olav Vesaas.

## Prisar

Vesaas har fått ei rekkje prisar for arbeidet sitt. I 1987 og 1996 mottok ho Nynorsk barnelitteraturpris frå Noregs Mållag og i 2000 fekk ho Målprisen. I 1996 fekk Guri Vesaas NBU-prisen, i 2004 Ord & Bilde-prisen frå Grafill for å ha fremja den gode biletboka, og i 2005 fekk ho Bastianprisen frå Norsk Oversetterforening for den omfattande verksemda som omsetjar. Då ho gjekk av med alderspensjon i desember 2006 vart ho heidra med forlaget si julebok for 2006: *Hanna Midtbø alias Guri Vesaas*, med helsingar frå kollegaer og forfattarar. 
I 1996 fekk ho NBU-prisen.

Året etter, i august 2007 vart ho utnemnd til riddar av 1. klasse av St. Olavs Orden for innsatsen sin for barne- og ungdomslitteraturen. Same året vart ho utnemnd til Årets nynorskbrukar, og mottok heidersprisen til Brageprisen som «nestoren innan norsk barnebokproduksjon, for hennar eineståande innsats for norsk barne- og ungdomslitteratur».

I 2010 vart Guri Vesaas utnemnd til heidersmedlem i Noregs Mållag.

### Prisar og utmerkingar
* 1987: Nynorsk barnelitteraturpris for arbeidet med nynorsk barnelitteratur
* 1989: Kyrkje- og undervisningsdepartementes omsetjarpris for samla omsetjargjerning
* 1996: Nynorsk barnelitteraturpris for omsetjinga av *Martin og bestefar* av Roberto Piumini
* 1996: NBU-prisen
* 2000: Målprisen  
* 2004: Ord & Bilde-prisen for å ha fremja den gode biletboka
* 2005: Bastianprisen for omsetjarverksemda hennar
* 2007: Årets nynorskbrukar 
* 2007: Utnemnd til Riddar 1. klasse av St. Olavs Orden for innsatsen for barne- og ungdomslitteraturen
* 2007: Brageprisen: heidersprisen
* 2010: Heidersmedlem i Noregs Mållag
* 2012: Kulturdepartementes pris for barne- og ungdomslitteratur, omsetjarprisen for *Rosas buss* av Fabrizio Silei
* 2022: Storegutprisen 

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Omsetjingar av Hanna Midtbø i digitalisert utgåve hjå Nasjonalbiblioteket
* Ord og bilde-prisen til Guri Vesaas 
* Guri og Olav Vesaas om forfattarforeldra
* VG om pensjoneringa
* Guri Vesaas er Årets nynorskbrukar 2007 på http://www.aasentunet.no
* Utgjevingar av Guri Vesaas i BIBSYS Ask
* Utgjevingar av Hanna Midtbø i BIBSYS Ask