open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Colchagua-provinsen

Provinsen **Colchagua** er ein av dei tre provinsane som O'Higgins-regionen i Chile er delt inn i.
Mot vest grensar han mot Cardenal Caro-provinsen, i nord mot Cachapoal-provinsen, i aust mot Argentina. I sør ligg Curicó-provinsen i Maule-regionen.

Colchagua har eit areal på 5678 km² og har ein folkesetnad på 222 556 innbyggjarar (2017). 

Colchagua er delt inn i ti kommunar inkludert provinshovudstaden San Fernando.

Provinsen strekkjer seg over Valle Central i Chile, og har eit stort område vigd til tradisjonelt landbruk og vindyrking. Dei viktigaste elvane er Rapel-elva med sideelva Tinguiririca.
Den statlege sentralbanen frå Santiago i sør kryssar provinsen og har eit regelmessig stopp i San Fernando. Linja pleidde å ha ei grein som gjekk frå San Fernando via Palmilla til Pichilemu ved kysten. Denne linja er no stengd, sjølv om ein del av han nyleg har opna ei avgrensa teneste retta mot turistnæringa.

Den meir lokalet Metrotrén-tjenesta går mellom Santiago og San Fernando og stoppar ved dei fleste av byane i mellom. Det går hyppige tog mellom desse to punkta.

Den panamerikanske hovudvegen går gjennom San Fernando-kommunen, og passerer nær austsida av byen.

## Kjelder

**Denne artikkelen inneheld omsett tekst frå «[[:en:Colchagua Province|Colchagua Province]]» frå , den 15. januar 2023*
Ski-NM 2010

**Noregsmeisterskapen på ski 2010** i nordiske greiner vart arrangert vinteren 2010 i Trondheim, Stokke i Vestfold, Vikersund i Buskerud og Tolga i Hedmark. Meisterskapsprogrammet vart avvikla i tida 19.–24.  januar, og helga 26.–28. mars.

## Langrenn menn
### 15 km fristil



Dato: 21. januar
Stad: Stokke

### 30 km fellesstart



Dato: 23. januar
Stad: Stokke

### 50 km fellesstart



Dato: 27. mars
Stad: Tolga

### 3 x 10 km stafett



Dato: 24. januar
Stad: Stokke

### Sprint



Dato: 22. januar
Stad: Stokke

## Langrenn kvinner
### 10 km fristil



Dato: 21. januar
Stad: Stokke

### 15 km fellesstart



Dato: 23. januar
Stad: Stokke

### 30 km fellesstart



Dato: 27. mars
Stad: Tolga

### 3 x 5 km stafett



Dato: 24. januar
Stad: Stokke

### Sprint fristil



Dato: 22. januar
Stad: Stokke

## Kombinert



Dato: 22. og 23. januar
Stad: Stokke

## Hopprenn
### Normalbakke



Dato: 27. mars
Stad: Vikersund

### Storbakke



Dato: 19. januar
Stad: Trondheim

## Kjelder
*Dagsavisen 22. januar 2010
*[//www.nb.no/items/cc1b7a941a5ee07cbf2594581fa1a064?page=57&searchText=%22simen%20%C3%B8stensen%22 Dagsavisen 23. januar 2010]
Videokunst

**Videokunst** er ei kunstform basert på levande bilde, og kan bestå av video og/eller lyd. Ho eksisterer fritt frå TV eller kino. Videokunst dukka opp som fenomen på 60 og 70-talet, og er i stadig bruk spesielt som ein del av kunstinstallasjonar. Fenomenet datakunst har oppstått seinare, og sjølv om dei to formene ligg nær kvarandre så er produksjonsmidla og til dels verkemidla forskjellige. Utøvarar av videokunst, som ved ein performance, blir av og til omtalte som VJ (video jockey), som er ein visuell variant av ein DJ (disc jockey).

Ein av dei viktigaste skilnadane mellom videokunst og kinovist film er at kunstforma bruker andre konvensjonar enn dei som definerer uttrykksforma til film. Videokunst treng ikkje skodespelarar, han kan vera utan dialog og forteljar eller eit gjenkjennbart tema. Svært ofte manglar underhaldningsmomentet, og det kan vera formidling av ei stemning eller kjensle som er det drivande. Distinksjonen er viktig fordi han set eit skilje mellom videokunst og kinofilm og også avantgarde-film og kortfilm. Kanskje den enklaste definisjonen er at målet for ein kinofilm er å underhalda, medan videokunst kan vera meir samansett, frå å utforska grensene i kunstarta (Peter Campus – *Double Vision*) eller ved å angripa forventningane til observatøren slik ho er forma av konvensjonell kinofilm (Joan Jonas &#x2013; *Organic Honey's Vertical Roll*).

## Videokunstnarar

* Vito Acconci
* J Tobias Andersson
* Annika Larsson
* Bruce Nauman
* Magnus Wassborg
* Shirin Neshat
* Andy Warhol
* Tony Oursler
* Nam June Paik
* Pippilotti Rist
* Jonas Lundh
* Joanna Rytel
* Bill Viola
* Wolf Vostell
* Magnus Wallin
* Anders Weberg
* Johanna Billing
* Jannicke Låker
* A K Dolven
* Kjartan Slettemark

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Videokunst|Videokunst]]» frå ,  den 16. januar 2023.*  

## Bakgrunnsstoff

* Kunst og design i skulen
* Videokunst Kunst og design i skulen
* Journalen: «Viktig videokunst»
Space rock

**Space rock**, eller «romrock», er ein undersjanger av progressiv rock. 

Sjangeren oppstod tidleg på 1970-talet, då band som Pink Floyd og Hawkwind kombinerte psykedelisk musikk med progressiv rock. Space rock er kjenneteikna av lange, flytande låtar som ofte bygger på lange jammar og innslag av frijazz. Mange av banda var òg inspirerte av indisk og austleg musikk, og det var vanleg å nytta tidlege synthesizer, forvrengde røyster og mykje ekko for å skapa ei kjensle av verdsrommet.

Sjølv om sjageren hadde ei stordomstid på byrjinga av 1970-talet med Pink Floyd, Hawkwind og Gong som dei fremste utøvarane, har sjangeren halde fram med å bli spelt seinare, til dømes av Porcupine Tree og Ozric Tentacles. Frå Skandinavia er mellom anna Øresund Space Collective knytt til sjangeren.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Space rock|Space rock]]» frå ,  den 16. januar 2023.*
Klas Lestander

**Klas Ivar Wilhelm Lestander** () var ein svensk skiskyttar og snikkar, frå Arjeplog i Norrbottens län. Han overraska ved å vinne gullmedaljen i skiskyting under Vinter-OL 1960 i Squaw Valley.

## Karriere
Lestander var ein av få utøvarar som deltok i prøve-OL 1959 i Squaw Valley. Året etter var han på plass i OL-løypa, der han med sitt mausergevær trefte blink med alle 20 skota på 20-kilometer. Trass i at han berre hadde 15. beste langrennstid av dei 30 deltakarne, vann han tevlinga med 2 minutt til gode på finske Antti Tyrväinen. Året etter kom Lestander på niandeplass i VM i skiskyting 1961 i Umeå.

Lestander lukkast aldri verte svensk meister. Han var aktiv fram til 1965.

## Kjelder

*'Olympiaboken. Squaw Valley - Roma'. 1961
**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Klas Lestander|Klas Lestander]]» frå ,  den 16. januar 2023.*  

## Bakgrunnsstoff
*
ONS (fleirtyding)

**ONS** kan vera:

* Offshore Northern Seas, energimesse i Stavanger.
* Office for National Statistics, britisk offentleg etat for innsamling av statistikk.
Senegambiabrua

**Senegambiabrua** (engelsk *Senegambia Bridge* eller *Trans-Gambia Bridge*) er ei bru i Gambia som tek Trans-Gambia Highway over Gambiaelva. Broen fører transport mellom nord og sør i landet uavhengig av ferje, og bind samstundes saman den sørlege senegalske landsdelen Casamance saman med resten av Senegal på nordsida av Gambia.

## Historie
Ein la fyrst fram planar om ei bru som erstatning for ferjesambandet Bamba Tenda–Yeli Tenda over Gambiaelva i 1956. I 1978 skipa Gambia og Senegal samarbeidsprosjektet *Gambia River Development Organization* for å fremja planane.

Etter mange forhandlingar om finansiering blei endeleg grunnsteinen lagt ned 20. februar 2015. Konstruksjonen blei utført av senegalesiske Arezki Group i samarbeid med det spanske selskapet Isolux Corsán. 21. januar 2019 blei Senegambia-brua opna med presidentane i både Gambia og Senegal til stades.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Senegambia Bridge|Senegambia Bridge]]» frå ,  den 16. januar 2023.*
Verdscupen i skiskyting 1998

**Verdscupen i skiskyting 1998** tok til 6. desember 1997 og vart avslutta 15. mars 1998. Turneringa omfatta 20 individuelle tevlingar for begge kjønn. Renna fann stad på Lillehammer i Noreg, Östersund i Sverige, Kontiolahti i Finland, Ruhpolding i Tyskland, Antholz i Italia, Nagano i Japan, Pokljuka i Slovenia og Hochfilzen i Austerrike.

Dei mannlege utøvarane tevla i fem 20 km, ti stk 10-kilometer sprint, tre jaktstartar à 12,5 km. I tillegg vart det arrangert fem stafettar over 4 x 7,5 km og to mannskapstevlingar. Ole Einar Bjørndalen vann turneringa, med få poeng til gode på tyske Ricco Gross. Fjorårsvinnar Sven Fischer kom på tredjeplass.

Dei kvinnelege utøvarane tevla i fem 15 km og ti stk 7,5 km sprint, tre jaktstartar à 10 km. I tillegg vart det arrangert fem stafettar over 4 x 7,5 km og ei mannskapstevling. Magdalena Forsberg frå Sverige sigra for andre året i rad, Uschi Disl og Martina Zellner, begge Tyskland, kom på dei neste plassane.
 
## Menn
### Individuelt

## Kvinner
### Individuelt

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Biathlon-Weltcup 1997/98|Biathlon-Weltcup 1997/98]]» frå ,  den 17. januar 2023.*
Jeannette Altwegg

**Jeannette Eleanor Wirz** (fødd **Altwegg**; ) var ein kunstløpar som representerte Storbritannia. Ho vart verdmsmeister 1951 og olympisk meister 1952 i singelløp, begge åra vart ho også europameister.

## Karriere
Altwegg vart fødd i Bombay i India, med skotsk mor og sveitsisk far. Ho voks opp i Liverpool. Under Vinter-OL 1948 i St. Moritz sikra ho seg bronsemedaljen i singelløp. Ho kom også på tredjeplassen i så vel EM 1949 som VM 1949. Sesongen etter kleiv ho ho opp på sølvplassen ved EM i kunstløp 1950 i Oslo, og ved VM 1950 i London. Vinteren 1951 skøyta Altwegg til EM-gull i Zürich og VM-gull i Milano. Etter å ha sigra i singelløpet under Kunstløps-VM 1952 og Vinter-OL 1952 i Oslo, la Altwegg opp.

Ho var gifta med ein sveitsar og busette seg i Sveits.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Jeanette Altwegg|Jeanette Altwegg]]» frå ,  den 18. januar 2023.*
Arvid Henschien

**Arvid Henschien**, fødd *Arvid Holtan* () var fylkesrådmann i Buskerud fylkeskommune frå 1980 til 1985. Frå 1969 til 1975 var han økonomikonsulent i Buskerud fylkeskommune, og frå 1976 til 1980 var han økonomisjef.

## Kjelder
Mykola Leontovytsj

Mykola Leontovytsj (på ukrainsk Микола Дмитрович Леонтович) er ukrainsk komponist født 13 desember 1877. Han var født i Monastyrok i Podillya region av Ukraina. Han ble utdannet ved Kamianets-Podilskyi Theological Seminary og videreførte senere sin musikalske utdannelse med hjelp av privattimer med  

Musikken hans var inspirert av den ukrainske komponisten Mykola Lysenko og den ukrainske nasjonale musikkskolen. Leontovytsj spesialiserte seg i a cappella kormusikk, komposisjoner, kirkemusikk til forseggjorte arrangementer av folkemusikk.

Med uavhengigheten til Ukraina i 1917, flyttet Leontovytsj til Kyiv, hvor han jobbet ved Kyiv-konservatoriet og Mykola Lysenko Institute of Music and Drama. Han komponerte "Shchedryk" i 1904 (premiere i 1916), nå kjent som "Carol of the Bells"på engelsk. Han ble myrdet av en sovjetisk agent i 1921.

I løpet av hans levetid ble Leontovytsj komposisjoner og arrangementer populære blant musikere over hele den ukrainske regionen. Fremførelser av verkene hans i Vest-Europa og Nord-Amerika ga ham kallenavnet "den ukrainske Bach". Bortsett fra "Shchedryk", fremføres Leontovytsj musikk først og fremst i Ukraina og av den ukrainske diasporaen.
Verdscupen i skiskyting 1999

**Verdscupen i skiskyting 1999** tok til 11. desember 1998 og vart avslutta 14. mars 1999. Turneringa omfatta 23 individuelle tevlingar for begge kjønn. Renna fann stad i Hochfilzen i Austerrike, Osrblie i Slovakia, Oberhof og Ruhpolding i Tyskland, Antholz i Italia, Kontiolahti i Finland, Lake Placid i USA, Valcartier i Canada og Oslo i Noreg.

Dei mannlege utøvarane tevla i tre 20 km normalprogram, ni stk 10-kilometer sprint, ni jaktstartar à 12,5 km og to 15 km fellesstart. I tillegg vart det arrangert seks stafettar over 4 x 7,5 km. Sven Fischer frå Tyskland vann turneringa for andre gong, framom fjorårsvinnar Ole Einar Bjørndalen. Tyske Frank Luck vart tredjemann.

Dei kvinnelege utøvarane tevla i tre 15 km normalprogram, ni stk 7,5 km sprint, ni jaktstartar à 10 km og to 12,5 km fellesstart. I tillegg vart det arrangert seks stafettar over 4 x 7,5 km. Magdalena Forsberg frå Sverige sigra for tredje året i rad, Olena Zubrilova frå Ukraina og Uschi Disl frå Tyskland kom på dei neste plassane.
 
## Menn
### Individuelt

## Kvinner
### Individuelt

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Biathlon-Weltcup 1998/99|Biathlon-Weltcup 1998/99]]» frå ,  den 19. januar 2023.*
Verdas økonomiske forum

**Verdas økonomiske forum** (engelsk *World Economic Forum* (WEF), tysk *Weltwirtschaftsforum* (WWF), fransk *Forum économique mondial* (FEM)) er ei Genève-basert nonprofit stifting. Stiftinga arrangerer eit årleg toppmøte, vanlegvis i januar, som samlar toppleiarar i dei største selskapa, nokre nasjonale politiske leiarar og dessutan ein del utvalde intellektuelle og journalistar. Toppmøtet vert vanlegvis halde i Davos i Sveits og samlar omkring 2000 deltakarar. Stiftinga vart etablert i 1971 av  den sveitsiske professoren i økonomi Klaus M. Schwab. Den tidlegare norsk utanriksministeren Børge Brende har sidan oktober 2017 vore president og toppsjef for forumet.

I 2005 etablerte Verdas økonomiske forum fellesskapet Young Global Leaders, etterfylgjaren til Global Leaders of Tomorrow, beståande av personar under 40 år frå heile verda med ymse yrke knytt til leiarskap.

## Global Shapers
Global Shapers Oslo er ei foreining som vart stifta den 23. mai 2013. Ho er ei lokal grein av Global Shapers Community som er ein del av Verdas økonomiske forum. Kronprinsesse Mette-Marit av Noreg er grunnleggjar av foreininga, den såkalla «Founding Curator». Chiugo Aghaji er leiar og såkalla «Curator» for foreininga.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Verdens økonomiske forum|Verdens økonomiske forum]]» frå ,  den 19. januar 2023.*  

## Bakgrunnsstoff
*Offisiell nettstad
Ski-NM 2011

**Noregsmeisterskapen på ski 2011** i nordiske greiner vart arrangert vinteren 2011 i  Meisterskapsprogrammet vart avvikla i tida 27.–30.  januar i Steinkjer, 8. februar i Holmenkollen i Oslo og helga 25.–27. mars i Tromsø og Sprova.

Marit Bjørgen frå Rognes Idrettslag vann heile fire gullmedaljar. Ingen andre deltakarar vann meir enn eitt individuelt gull.

## Langrenn menn
### 15 km klassisk stil



Dato: 27. januar
Stad: Steinkjer

### 30 km fellesstart



Dato: 29. januar
Stad: Steinkjer

### 50 km fellesstart



Dato: 26. mars
Stad: Tromsø 

### 3 x 10 km stafett



Dato: 30. januar
Stad: Steinkjer

### Sprint



Dato: 28. januar
Stad: Steinkjer

## Langrenn kvinner
### 10 km klassisk



Dato: 27. januar
Stad: Steinkjer

### 15 km fellesstart



Dato: 29. januar
Stad: Steinkjer

### 30 km fellesstart fristil



Dato: 26. mars
Stad: Tromsø

### 3 x 5 km stafett



Dato: 30. januar
Stad: Steinkjer

### Sprint fristil



Dato: 28. januar
Stad: Steinkjer

## Kombinert



Dato: 28. og 29. januar
Stad: Steinkjer

## Hopprenn
### Normalbakke



Dato: 26. mars
Stad: Sprova

### Storbakke



Dato: 8. februar
Stad: Oslo

## Kjelder
*Dagsavisen 31. januar 2011
*iTromsø 28. mars 2011
Slep

**Slep** er eit langt stykke stoff som er del av ein kjole, skjørt eller annan klesdrakt og når ned til bakken og sleper etter beraren. Slep kan til dømes vera del av hoffkjolar, selskaps- eller brurkjolar eller av seremonielle kapper.

Store voluminøse slep er særleg kjende frå kongelege bryllaup, som det m.a. vart sett ved bryllaupet mellom prins Harry og Meghan Markle i 2018.

I den katolske kyrkja er cappa magna (bokstaveleg talt 'stor kkape'), ein type kappe eller cape som kan brukast av særskilde kardinalar, biskopar og æresprelatar.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:da:Slæb|Slæb]]» frå ,  den 20. januar 2023.* 
*** oppgav desse kjeldene:* 
; Litteratur

* Black, J. Anderson and Madge Garland: *A History of Fashion*, Morrow, 1975. 
* Payne, Blanche: *History of Costume from the Ancient Egyptians to the Twentieth Century*, Harper & Row, 1965. No ISBN for this edisjon; ASIN B0006BMNFS
Tunika

**Tunika** (latin *tunica*) er fleire typar kjortel- eller trøyeliknande plagg av varierande lengd frå skuldrene til ein stad mellom hoftene og anklane. Namnet kjem frå romersk *tunica*, eit kvardags- eller underplagg som blei brukt av både kvinner og særleg menn og var vidareutvikla frå grekarane sin khiton. Plagget blei brukt av både frie borgarar og ikkje-borgarar og av folk i byar og på landsbygda. Byborgarane pleidde likevel å bera ein toga over tunikaen, særleg ved formelle høve. 

Tunikaen var det viktigaste plagget i den mannlege klesdrakten i den gresk-romerske kulturen. Han var laga av to stykke ufarga ull som var sydde saman på sidene og ved skuldrene. Plagget dekte overkroppen, magen og underlivet, og beina ned til knehøgd. Det var opningar for armane på kvar side øvst. Tunikaer blei gjerne brukt utan beinplagg.

Moderne tunikaer er hoftelange trøyer eller skjorter som blir brukt hengande over bukser eller kjolar, som oftast av kvinner. Tunikaer blir òg ofte brukte som strandplagg over badedrakter og bikiniar.

## Galleri

Conimbriga - Casa dos Repuxos (48042763953).jpg|Romersk mosaikk av ein mann i tunika. Frå Conimbriga i Portugal.
GBM Römerschatz - Statuetten 3 Lar.jpg|Statuett av ein dansande lar (vernegud) frå det fyrste hundreåret. Funne i Straubing i Bayern.
Mosaico di un giovane come mese di giugno, III secolo dc..JPG|Mosaikk av ein ungdom i tunika. Frå 200-talet.


## Sjå òg

* Khiton, sylinderforma underdrakt for kvinner og menn i det gamle Hellas
* Kjortel, kjoleforma ytterplagg med ermar
* Trøye, fleire typar ettersittande klesplagg som dekker overkroppen

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Tunika|Tunika]]» frå ,  den 19. januar 2023.*  

## Bakgrunnsstoff

* Roman Clothing ved vroma.org  
*
Pytt

**Pytt** (av norrønt *pyttr*) er ei naturleg oppsamling av vatn som kan vera på storleik med eit lite tjern eller mindre, til dømes ein mellombels dam etter nedbør (jf. *sølepytt*). Pyttar kan også oppstå i tilfeldige hol eller fordjupingar i bakken ved lågvatn.

Mindre dyr, som fuglar og insekt, kan bruka pyttar som kjelde til drikke, bading eller næring. Svaler bruker fuktig jord frå pyttar som ein slags sement til å bygga reira sine. Mange sommarfuglar og ein del andre insekt hentar næringsstoff som salt og aminosyrer frå pyttar.
## Galleri

Pfuetze.jpg|Ein pytt på ein veg.
Moisture and puddles on muddy road.jpg|Fleire pyttar på ein grusveg.
Puddles, Jekyll Island, GA.jpg|Pyttar danna ved lågvatn.
Tadorna tadorna (Tadorne de Belon) - 363.jpg|Gravand som drikk frå ein pytt.


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Pytt|Pytt]]» frå , og «[[:en:Puddle|Puddle]]» frå  den 21. januar 2023.*
Biafrabukta

**Biafrabukta** eller **Bonnybukta** er den delen av Guineabukta som ligg mellom utløpet av Nigerelva og Kapp Lopez i Gabon. 

## Namn
Bukta har namn etter den tidlegare regionen Biafra i Vest-Afrika. Dette namnet er ei europeisk forvansking av namnet på lokale mafra- eller mafafolk, og viste til dagens Vest-Kamerun og delar av Ekvatorial-Guinea. Det gjekk ut av bruk om regionen på slutten av 1800-talet. Biafra var seinare ein kortlivd stat som erklærte sjølvstende frå Nigeria før han blei teken tilbake av Nigeria i Biafrakrigen (1967–1970).

Namnet Bonnybukta kjem frå hamnebyen Bonny i Nigerdeltaet.

## Geografi

Biafrabukta går aust frå Nigerdeltaet i nord til ho når Kapp Lopez i Gabon. I tillegg til Nigerelva er andre elvar som renn ut i bukta Cross River, Calabar, Ndian, Wouri, Sanaga, Nyong, Ntem, Mbia, Mbini, Muni og Komo.

Hovudøyane i bukta er Bioko og Príncipe. Andre viktige øyar er Ilhéu Bom Bom, Ilhéu Caroço, Elobey Grande og Elobey Chico. Land ved bukta er Nigeria (austkysten), Kamerun, Ekvatorial-Guinea (Bioko og Río Muni) og Gabon (nordkysten).

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Bight of Biafra|Bight of Biafra]]» frå ,  den 21. januar 2023.*  

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Biafrabukta|Biafrabukta]]» frå ,  den 21. januar 2023.* 
*** oppgav desse kjeldene:* 
*
Beninbukta

**Beninbukta** er den nordlege delen av Guineabukta som ligg mellom Ghana og utløpet av Niger.
Viktige hamnebyar langs bukta er Lomé i Togo, Cotonou i Benin og Lagos i Nigeria.

Området innafor Beninbukta var eit kjerneområde for handelen med slavar frå Afrika, og fekk namnet Slavekysten.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Beninbukta|Beninbukta]]» frå ,  den 21. januar 2023.*
Fredrik Solvang

**Fredrik Solvang** () er ein norsk journalist og programleiar i NRK. Han er mest kjend som programleiar for debattprogramma *[[Debatten]]* og *[[Dagsnytt 18]]*.

## Bakgrunn
Solvang vart fødd i Sør-Korea, og adoptert til Setermoen der han vaks opp. Han er kjend for å verna godt om privatlivet sitt, men han har vore open om at han er homofil og kampen mot rasisme.

## Karriere
Solvang har arbeida i NRK sidan 2000. Han vart for fullt kjend då han vart programleiar for *Dagsnytt 18* på NRK P2 og politisk journalist i *[[Dagsrevyen]]*. I mars 2018 vart han programleiar for *Debatten* på NRK1, etter at den tidlegare programleiaren Ingunn Solheim vart nyheitsanker i *Dagsrevyen*. Som programleiar er Solvang kjend for sine gløgge spørsmål til debattantane og den humoristiske og sjølvsikre personlegdomen sin.

Sidan 2014 har Solvang vore medlem av SKUP-styret.

## Prisar og utmerkingar
### Tildelte prisar
* Riksmålsforbundets lytterpris 2017. 
* Vixen Influencer Awards 2021 i klassa «Årets sterke mening».
* Gullruten 2020 i klassa «beste programleder – nyhet, sport eller aktualitet» for *Debatten*. 
* KK & Se og Hør 2020 «Årets best kledde mann».
* Gullruten 2023 i klassa «beste programleder – nyhet, sport eller aktualitet» for *Debatten*.
* Gullruten 2024 i klassa «beste programleder – reality, livsstil og aktualitet» for *Debatten*.

### Nominert til
* Gullruten 2017 i klassa «beste mannlige programleder» for *Dagsnytt 18*.
* Gullruten 2021 i klassa «publikumsprisen» for *Debatten*.**
* Gullruten 2022 i klassa «beste programleder – nyhet, sport eller aktualitet» for *Debatten.*

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Fredrik Solvang|Fredrik Solvang]]» frå ,  den 21. januar 2023.*  

## Bakgrunnsstoff

* Fredrik Solvang. *Norsk nok: Jeg utfordrer definisjonen av det norske*. (2022). Res Publica. ISBN 9788282262590
* Fredrik Solvang i IMDb.
Pyttipanne

**Pytt-i-panne** eller **pyttipanne** (dansk *biksemad*, svensk *pyttipanna*, finsk *pyttipannu*) er ein nordisk matrett som tradisjonelt blir laga av restemat i ei steikepanne. Ein kan laga retten med ulike typar kjøt og grønsaker delt i små bitar, gjerne terningar.

I dansk tradisjon er det vanleg å servera retten med eit speilegg på toppen.

## Liknande rettar

* Bubble and squeak frå England
* Colcannon frå Irland
* Rumbledethumps frå Skottland
* Bauernfrühstück frå Tyskland
* Trinxat frå Catalonia
* Stoemp frå Belgia
* Hash frå USA

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Pytt-i-panne|Pytt-i-panne]]» frå ,  den 22. januar 2023.*
Fouta Djallon

**Fouta Djallon**, òg kjent som **Futa Jallon**, er eit høgland i sentrale Guinea. Høglandet har senter i prefektura Labé og Dalaba, men omfattar òg Télimélé, Mali og Tougué.

Mange store vestafrikanske elver har utspring i Fouta Djallon, og området er derfor blitt kalla «vasstårnet til Vest-Afrika». Dei største av elvane som har opphavet sitt her er Senegalelva, Gambiaelva, Nigerelva, Rio Corubal, Great Scarcies og Little Scarcies. Elvane er i sin tur viktige vasskjelder for fleire land i Vest-Afrika: Gambia, Guinea, Guinea-Bissau, Mali, Mauritania, Niger, Sierra Leone og Senegal. Nigerelva renn òg gjennom Nigeria, der ho har deltaet sitt.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Fouta Djallon|Fouta Djallon]]» frå ,  den 23. januar 2023.*
Ivar Berg

**Ivar Berg** () er ein norsk professor i nordisk språkvitskap ved NTNU, han driv i tillegg familiegarden på Re i Meldal.

I doktorgradsavhandlinga hans, *Eit seinmellomalderleg skrivemiljø: Nidaros erkesete 1458–1537*, drøftar Berg språkforma i tekstar ved Nidaros erkebispedøme, og skiftet frå norsk til dansk skriftspråk og tilhøvet mellom ulike språk i desse tekstane.

## Bibliografi
* 
* 
* Liste over publikasjonar og vitskaplege artiklar

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Ivar Berg|Ivar Berg]]» frå , den 22. januar 2023.*

## Bakgrunnsstoff
*  Ivar Berg, tilsettprofil NTNU
*  Ivar Berg, eigenpresentasjon NTNU
Verdscupen i skiskyting 2000

**Verdscupen i skiskyting 2000** tok til 2. desember 1999 og vart avslutta 19. mars 2000. Turneringa omfatta 25 individuelle tevlingar for begge kjønn. Renna fann stad i Hochfilzen i Austerrike, Pokljuka i Slovenia, Osrblie i Slovakia, Oberhof og Ruhpolding i Tyskland, Antholz i Italia, Östersund i Sverige, Oslo i Noreg.Lahti i Finland og Khanty-Mansijsk i Russland.

Dei mannlege utøvarane tevla i fire 20&nbsp;km normalprogram, åtte stk 10-kilometer sprint, ni jaktstartar à 12,5&nbsp;km og fire 15&nbsp;km fellesstart. I tillegg vart det arrangert seks stafettar over 4 x 7,5&nbsp;km. Franskmannen Raphaël Poirée vann turneringa, framom norske Ole Einar Bjørndalen. Fjorårsvinnar Sven Fischer frå Tyskland vart tredjemann.

Dei kvinnelege utøvarane tevla i fire 15&nbsp;km normalprogram, åtte stk 7,5&nbsp;km sprint, ni jaktstartar à 10&nbsp;km og fire 12,5&nbsp;km fellesstart. I tillegg vart det arrangert sju stafettar over 4 x 7,5&nbsp;km. Magdalena Forsberg frå Sverige sigra for fjerde året i rad, som året før framom Olena Zubrilova frå Ukraina. Frankrikes Corinne Niogret la beslag på tredjeplassen.
 
## Menn
### Individuelt

## Kvinner
### Individuelt

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Biathlon-Weltcup 1999/2000|Biathlon-Weltcup 1999/2000]]» frå ,  den 22. januar 2023.*
Fatoto

**Fatoto**  er ein landsby aust i Gambia, ved breidda til Gambiaelva. Han ligg i Kantora-distriktet. I 2009 hadde staden eit folketal på 1685.

Ei bru over elva, bygd med støtte frå kinesiske styresmakter, blei opna i oktober 2021.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Fatoto|Fatoto]]» frå  og «[[:en:Fatoto|Fatoto]]» frå , den 23. januar 2023.*
Bioko

**Bioko** er ei øy i Guineabukta og er ein del av Ekvatorial-Guinea. Hovudstaden i Ekvatorial-Guinea, Malabo, ligg nord på øya. Dei fleste innbyggjarane på øya bur her. Den nest største byen på øya, Luba, ligg i sør. Til saman bur rundt  menneske på Bioko.

Øya dekkjer eit areal på 2017 km². Ho er ein del av den vulkanske Kamerunlinja.
Administrativt er øya delt inn i Bioko Norte og Bioko Sur. 

På Bioko ligg òg det kjende Black Beach-fengselet.

## Namn
Urfolket på øya, bubifolket, kallar henne *Ëtulá a Ëri* på bube. I nesten 500 år var ho kjend som *Fernando Po* (portugisisk , spansk ), kalla opp etter den portugisiske navigatøren Fernão do Pó. Mellom 1973 og 1979 hadde øya namnet *Macías Nguema Biyogo* etter den dåverande persidenten i landet, Francisco Macías Nguema. Det noverande namnet, Bioko, blei innført i 1979 til ære for politikaren Cristino Seriche Bioko.

## Folkesetnad
Etter folketeljinga frå 2015 bur det  menneske på øya. Urfolket er bubifolk, som no utgjer 58 % av innbyggjarane. Andre folkeslag er fangfolk, som utgjer 16 %, *[[Fernandinofolk|fernandinos]]* med 12 %, igbofolk med 7 %, i tillegg til ein del andre afrikanske og europeiske innvandrarar.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:da:Bioko|Bioko]]» frå  og «[[:en:Bioko|Bioko]]» frå ,  den 23. januar 2023.*
Øya São Tomé

**São Tomé** er den største øya i staten São Tomé og Príncipe (854 km²). Ho har 157 000 innbyggjarar, noko som utgjer 96 % av innbyggjarane i landet. Hovudstaden i landet, São Tomé, ligg nordaust på øya.

Øya er kring 48 km land (nord-sør) og 32 km brei (aust-vest). Ho ligg 2 km nord for ekvator og 150 km sørvest for Príncipe. Begge er del av den vulkanske Kamerunlinja. Den næraste byen på Fastlands-Afrika er Port Gentil i Gabon, kring 240 km i aust.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:São Tomé (øy)|São Tomé (øy)]]» frå , og «[[:en:São Tomé Island|São Tomé Island]]» frå  den 23. januar 2023.*
Østersstuing

**Østersstuing** er ei stuing ein lagar med østers. Retten er utbreidd i USA og i Gambia.

I mattradisjonen til New England er østersstuing ofte knytt til feiringa av thanksgiving. I Sørstatane lagar ein ofte retten til julaftan.

Den typiske sørstatsstuinga blir laga med mjølk og fløyte. Ho blir ofte servert med ein type kjeks kalla *oyster crackers*, som kan ha fått dette namnet gjennom tilknytinga til stuinga.

Østersstuing er også ein populær rett i gambisk matlaging. I Gambia veks østers på mangroverøter.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Oyster stew|Oyster stew]]» frå ,  den 23. januar 2023.*  

## Bakgrunnsstoff
Fløksand husmorskule

**Fløksand [[husmorskule]]** var skipa den 2. februar 1909 og skulebygget stod  ferdig i januar 1910. 

## Historikk
Den 1. februar 1910 tok det fyrste kurset til med 20 elevar. I 1917 vart skulen utvida til 24 elevar. 

Då departementet i 1919 kom med krav om at alle landshusmorskular skulle ha opplæring i stell av mellom anna gris og høns, vart det bygt gris og hønsehus. I 1927 vart eit vedhuset påbygt, for å gjere plass til vaskehus og eit lite bad. I 1922 var det bygt eit stabbur.

## Kjende personar
Den kjende husstellæraren og programleiaren Ingrid Espelid Hovig er ei av dei som gjekk på skulen og ho kom tilbake som lærar i 1954. 

## Bygningen
Skulhuset er ein toetasjes bygning med fasadekledning av tre, med horisontalt trepanel, supanel med eller utan kantskjæring. Huset har vanlig saltak og heilvalmtak mot søraust, tekt med lappskifer. Ytterveggen er konstruert med lafteverk av tre. Underbygningen er konstruert med naturstein utan bindemiddel (tørrmur). 

I dag er bygningen klubbhus og kafe for Meland golfklubb. 

## Arkiv
Husmorskulen vart driven av Hordaland fylkeskommune og arkivet etter skulen er i dag hjå Fylkesarkivet i Vestland. 

## Kjelder

*
*Arkivportalen: A-1048 - Fløksand Husmorskule
*Bergen byarkiv: Meland
*Meland golfklubb
*
Bansang

**Bansang** er ein by i Central River Division i Gambia, med eit folketal på  (2012). Medan den offisielle administrative division-hovudstaden ligg i Janjanbureh lenger ned Gambiaelva, har Bansang betre tilgang til dei rikare kysteregionane i Gambia, og er av og til rekna som den uoffisielle økonomiske hovudstaden i innlandet.

Byen er marknad for jordnøtter, ris og fisk.

Det einaste statlege sjukehuset i innlandet ligg i Bansang.

## Galleri

File:Bansang Central River Division Gambia.jpg|Hovudgata i Bansang 
File:RiverGambia BansangCentralRiverDivisionGambia.jpg|Utsyn over Gambiaelva.
File:River Ferry Bansang Central River Division Gambia.jpg|Kabelferja over elva i Bansang.


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Bansang|Bansang]]» frå ,  den 24. januar 2023.* 
*** oppgav desse kjeldene:* 
* *[http://www.columbia.edu/~msj42/CentralRiver.htm The Atlas of the Gambia]*

## Bakgrunnsstoff
Verdscupen i skiskyting 2001

**Verdscupen i skiskyting 2001** tok til 30. november 2000 og vart avslutta 18. mars 2001. Turneringa omfatta 25 individuelle tevlingar for begge kjønn. Renna fann stad i Antholz i Italia, Oberhof og Ruhpolding i Tyskland, Pokljuka i Slovenia, Salt Lake City og Lake Placid i USA, Oslo i Noreg.

Dei mannlege utøvarane tevla i fire 20&nbsp;km normalprogram, ti stk 10-kilometer sprint, sju jaktstartar à 12,5&nbsp;km og fire 15&nbsp;km fellesstart. I tillegg vart det arrangert fem stafettar over 4 x 7,5&nbsp;km. Fjorårsvinnar Raphaël Poirée forsvarte topplasseringa i verdscupen, sterkt pressa av norske Ole Einar Bjørndalen. Frode Andresen, også Noreg, kneip tredjeplassen.

Dei kvinnelege utøvarane tevla i fire 15&nbsp;km normalprogram, ti stk 7,5&nbsp;km sprint, sju jaktstartar à 10&nbsp;km og fire 12,5&nbsp;km fellesstart. I tillegg vart det arrangert sju stafettar over 4 x 7,5&nbsp;km. Magdalena Forsberg frå Sverige vann heile 14 renn og sigra for femte sesong i rad. Liv Grete Skjelbreid frå Noreg, og Olena Zubrilova frå Ukraina, kom på dei neste plassane i turneringa. 
 
## Menn
### Individuelt

## Kvinner
### Individuelt

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Biathlon-Weltcup 2000/01|Biathlon-Weltcup 2000/01]]» frå ,  den 25. januar 2023.*
Domoda

***Domoda*** (volof *domodaa*) er ein rett frå Vest-Afrika som blir eten i Senegal og i Gambia, der han er rekna som nasjonalrett. Han er rekna som ei form for , 'to gryter', der gryteretten og risen blir laga til kvar for seg. Hovudingrediensen er malne peanøtter. I tillegg kan ein bruka lauk, tomat, potet, gulrot, kål, sitronjus og buljong. Det er også vanleg å ha kjøt i retten.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:fr:Domoda|Domoda]]» frå ,  den 24. januar 2023.* 
*** oppgav desse kjeldene:* 
*Abdoulaye Saine, Culture and Customs of Gambia, ABC-CLIO, 2012 (ISBN 9780313359101), s. 95.
Yassa

**Yassa** er ein krydra vestafrikansk matrett laga med lauk og anten marinert fjørfe, marinert fisk eller marinert lam. Retten stammar frå Senegal, og er blitt utbreidd i heile Vest-Afrika. Kylling-yassa (*yassa au poulet*), laga med lauk, sitron eller sennep, er ein spesiailtet frå Casamance-regionen i Sør-Senegal. Elles kan ein bruka lam og fisk til retten. Han er rekna som ei form for **, 'to gryter', der gryteretten og risen ein serverer han til blir laga kvar for seg.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Yassa (food)|Yassa (food)]]» frå ,  den 25. januar 2023.*
Polaritet i statsvitskap

**Polaritet** er eit omgrep i internasjonal politikk som vert nytta for å forklåra maktfordelinga mellom land innanfor eit internasjonalt system. Ein pol i denne samanhengen vert rekna som eit politisk område, fyrst og fremst statar, som har innverknad på andre statar ved hjelp av økonomisk, militær og politisk makt. Polaritet tek ei konkret form via ulike globale institusjonar, til dømes: Verdsbanken, IMF, SN eller fleirstatlege militære samarbeid som NATO eller Warszawapakta. 

Det finst tre ulike tilstandar ein kan nytta for å seia noko om korleis det internasjonale samfunnet vert styrt:

* **Unipolar**, ein verdensorden med éin enkelt, overveldande dominerande stat. T.d. USA på 1990-talet.
* **Bipolar**, ein verdensorden der to statar deler nesten all makt mellom seg. T.d. USA og Sovjetsamveldet under den kalde krigen.
* **Multipolar**, ein verdensorden der makta er jamt balansert mellom ulike uavhengige statar og politiske område, det vil seia mellom fleire stormakter. Det er konsensus om at verdsordenen for tida skiftar frå *unipolar* til *multipolar*.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Polaritet (politik)|Polaritet (politik)]]» frå ,  den 26. januar 2023.*
Ski-NM 2012

**Noregsmeisterskapen på ski 2012** i nordiske greiner vart arrangert vinteren 2012 på Voss i Hordaland, i Trondheim og i Fauske i Nordland. Hovuddelen av meisterskapen vart avvikla i tida 26.–29.  januar på Voss, sidan kom hopprenn i Trondheim 7. februar, deretter langrenn i Fauske og to hopprenn på Voss i slutten av mars månad.

Med sine tre sigrar i langrennsløypa vart Martin Sundby frå Røa Idrettslag den store triumfatoren i noregsmeisterskapen 2012.

## Langrenn menn
### 15 km klassisk stil



Dato: 26. januar
Stad: Voss

### 30 km fellesstart



Dato: 28. januar
Stad: Voss

### 50 km fellesstart



Dato: 31. mars
Stad: Fauske

### 3 x 10 km stafett



Dato: 29. januar
Stad: Voss

### Sprint



Dato: 29. januar
Stad: Voss

## Langrenn kvinner
### 10 km klassisk



Dato: 26. januar
Stad: Voss

### 15 km fellesstart



Dato: 28. januar
Stad: Voss

### 30 km fellesstart fristil



Dato: 31. mars
Stad: Fauske

### 3 x 5 km stafett



Dato: 29. januar
Stad: Voss

### Sprint fristil



Dato: 29. januar
Stad: Voss

## Kombinert



Dato: 28. januar
Stad: Voss

## Hopprenn
### Normalbakke



Dato: 24. mars
Stad: Voss

### Storbakke



Dato: 7. februar
Stad: Trondheim

## Kjelder
*Dagsavisen 27. januar 2012
*Dagsavisen 28. januar 2012
*Dagsavisen 30. januar 2012
*Dagsavisen 26. mars 2012
*Dagsavisen 2. april 2012
Santos

**Santos** er ein hamneby og kommune i delstaten São Paulo i søraustregionen av Brasil. Byen ligg delvis på øya São Vicente og delvis på fastlandet. Han er hovudbyen i storbyregionen Baixada Santista. Folketalet er 433 656 (est. 2020), på eit areal som dekkjer 280,67 km².

Santos blei skipa i 1546 av den portuguisiske adelsmannen Brás Cubas. I byen ligg eit kaffimuseum, på ein stad der ein tidlegare slo fast kaffiprisar på verdsbasis. Det finst også eit fotballminnesmerke til ære for dei største fotballspelarane frå byen som Pelé. Fotballklubben FC Santos spelar i den brasilianske toppdivisjonen, og vann seriemeisterskapen i 2004. 

Den norske Sjømannskyrkja hadde kontor i byen på store delar av 1900-talet.

## Økonomi
Santos har den største eksporthamna i Sør-Amerika og handterer mellom anna ein stor del av kaffieksporten i landet. I tillegg blir det eksportert mykje stål, olje, bilar, appelsinar, bananar og bomull gjennom hamna. Byen har òg ein del industri, og dessutan at han òg er eit lokalt senter for turisme.

## Galleri

Fil:Monte Serrat pic09.JPG|
Fil:Canal 4.jpg|
Fil:Estatua do lado do aquário.JPG|
Fil:Fonte_do_Sapo.jpg|
Fil:Santos in the 1900s.jpg|
Fil:Praia de Santos.jpg|
Fil:Monte Serrat pic07.JPG|Santos er ein viktig hamneby i Brasil.
Fil:Benedito_Calixto_-_Praia_do_José_Menino_e_Ilha_Urubuqueçaba.jpg|
Fil:Vista de Santos.jpg|
Fil:Navio de Cruzeiro.jpg|
Fil:Bolsa Oficial do Café - 2004-01-17 - DSC07282.jpg|
Fil:Porto de Santos, 1870.jpg|
Fil:Praca das Bandeiras.jpg|
Fil:Ciclovia e Orla de Santos.jpg|
Fil:Fundação de Santos.jpg|
Fil:Frente do Aquário e entrada.JPG|
Fil:Praça Mauá.jpg|
Fil:Trólebus Mafersa - Santos - 2005 I.jpg|
Fil:Santos-Mapa.JPG|


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Santos|Santos]]» frå ,  den 26. januar 2023.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Verdscupen i skiskyting 2002

**Verdscupen i skiskyting 2002** tok til 6. desember 2001 og vart avslutta 24. mars 2002. Turneringa omfatta 24 individuelle tevlingar for begge kjønn. Renna fann stad i Hochfilzen i Austerrike, Pokljuka i Slovenia, Osrblie i Slovakia, Antholz i Italia, Oberhof og Ruhpolding i Tyskland, Salt Lake City i USA, Östersund i Sverige, Lahti i Finland og Oslo i Noreg.

Dei mannlege utøvarane tevla i fire 20 km normalprogram, åtte stk 10-kilometer sprint, ni jaktstartar à 12,5 km og tre 15 km fellesstart. I tillegg vart det arrangert seks stafettar over 4 x 7,5 km. Raphaël Poirée frå Frankrike vann verdscupen for tredje året i rad. På andreplass kom Pavel Rostovtsev frå Russland, medan norske Ole Einar Bjørndalen vart tredjemann.

Dei kvinnelege utøvarane tevla i fire 15 km normalprogram, åtte stk 7,5 km sprint, ni jaktstartar à 10 km og tre 12,5 km fellesstart. I tillegg vart det arrangert seks stafettar over 4 x 7,5 km. Magdalena Forsberg frå Sverige vann ni enkeltrenn og sigra for sjette sesong i rad. Noregs Liv Grete Skjelbreid la beslag på andreplassen, tyske Uschi Disl vart nummer 3.

## Menn
### Individuelt

## Kvinner
### Individuelt

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Biathlon-Weltcup 2001/02|Biathlon-Weltcup 2001/02]]» frå ,  den 27. januar 2023.*
Guineansk mangrove

**Guineansk mangrove** er ein økoregion prega av mangrovesumper i elvar og estuar ved kysten av Vest-Afrika frå Senegal til Sierra Leone.

## Skildring
Guineansk mangrove opptrer ved Saloum- og Casamance-deltaet i Senegal, i dei lågare delane av Gambiaelva, langs mykje av kysten til Guinea-Bissau, mellom anna ved Cacheu- og Mansoaelva, nord i Guinea og ved mykje  av kysten til Sierra Leone, medrekna Sherbroelva. Mangrovane veks i flate viker og estuar der tidvatnet skyller varmt saltvatn høgt opp elvene, i denne økoregionen så langt som 100&nbsp;km, til dømes i Cacheuelva i Guinea-Bissau.

## Flora
Det finst ulike typar mangrovar i sona, med *[[Rhizophora]]*, *[[Laguncularia racemosa]]* og *[[Conocarpus erectus]]* som blir opptil 10 meter høge i større område av *Rhizophora* og *[[Avicennia]]*. Dei høgaste trea kan bli 40 meter høge, og dannar ein slags galleriskog langs vassvegane, medan mudderflatene mellom vassvegane har mykje lågare tre. Skogkantane i innlandet har gras, bregnar og saltkjære plantar. Artsmangfaldet i floraen er mindre i denne økoregionen enn i austafrikansk mangroveskog.

## Fauna
Mangrovesumper inneheld viktige næringskjelder for fiskar, fuglar og andre dyr. Marine dyr er mellom anna østers og reker. Pattedyr her er mellom anna senegalmanat. Fuglar i desse våtmarkene omfattar goliathegre, purpurhegre, kuhegre, krabbehegre, strandhegre, rosenflamingo, dvergflamingo, afrikaskeistork og heilagibis. Skogane dannar også viktige habitat for trekkfuglar.

## Trugsmål og vern
Mangrovehabitat er truga av hogst der ein bruker trea til tømmer eller ved, eller der ein ryddar skog for å dyrka ris på staden. Habitatet er også truga av lågare nedbørmengder i området dei siste tiåra. I Sør-Senegal er det gjort arbeid med å planta mangrovar att. Urbane område nær angrovane er hovudstadane i Gambia, Banjul, og i Guinea-Bissau, Bissau. Nasjonalparkar i området omfattar Saloum Delta nasjonalark og Basse Casamance nasjonalark i Senegal, Niumi nasjonalark i Gambia og Tarafes de Cacheu naturpark i Guinea-Bissau. Elvedeltaet til Saloum kan ein også nå frå landsbyen Foundiougne i Senegal.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Guinean mangroves|Guinean mangroves]]» frå ,  den 27. januar 2023.*
Aker BP

**Aker BP** () er ei norsk verksemd som produserer olje og naturgass. Ho vart oppretta i 2016 gjennom ei samanslåing av Det norske oljeselskap og BP Norge.

## Kjelder
Desventuradas-øyane

**Desventuradas-øyane** (spansk: *Islas Desventuradas*, IPA: [ˈizlaz ðezβentuˈɾaðas] eller *Islas de los Desventurados*) er fire små øyar som ligg i Stillehavet, 850 kilometer utanfor kysten av Chile, nordvest for Santiago.

På grunn av isolasjonen og vanskane deira med tilgang er det ingen sivile busetjingar på desse øyane, men ei avdeling av den chilenske marinen er stasjonert på øya San Félix, som òg husar ein flyplass. Den andre større øya i gruppa er San Ambrosio.

## Historie
Det finst ingen teikn til forhistorisk menneskeleg aktivitet av polynesiarar eller urfolk frå Amerika på øyane, eller på dei nærliggjande Juan Fernández-øyane. Boka *The Settlement of Polynesia* av Michael Levinson frå 1973 seier: «Juan Fernández-øyane og San Felix og San Ambrosio var tilsynelatande øydne i førkolumbisk tid og vart ikkje oppdaga av spanjolane før mellom 1563 og 1574. Det er ingen prov tilgjengeleg som tyder på folk frå Sør-Amerika vitja øyane for fiske eller av andre grunnar før dette.»

Den første stadfesta observasjonen av øygruppa var av Juan Fernández i 1574 medan han reiste frå Callao til Valparaíso.

San Felix spelte ei rolle i falklandskrigen. I mai 1982 tillét den chilenske regjeringa ein RAF Nimrod R1 å flyge signalrekognoseringsturar frå øya, og samla informasjon om rørslene til det argentinske luftvåpenet.

## Økologi

Vegetasjonen på dei større øyane er ein miniatyrmosaikk av matorral, karrig stein, trevekstar i ulike storleikar og buskar blanda med bregnar og fleirårige urter. *Thamnoseris lacerata* i korgplantefamilien er ein endemisk art. 

Den marine faunaen deler nær tilknyting til det sørlege Stillehavet og det sentrale Stillehavet, meir enn med det nære Sør-Amerika. Dette er delvis på grunn av Perustraumen, som bidreg til å skape ein kraftig biogeografisk barriere mellom desse øyane og Sør-Amerika.

Det er ingen permanente kjelder til ferskvatn på nokre av øyane. Virveldyr som lever på dei største øyane er avgrensa til fuglar. Ti artar av marine fuglar og ein landfuglart, nokre av dei trua, hekkar på øyane eller besøkjer øyane. Øygruppa har vorte anerkjend som eit viktig fugleområde (IBA) av BirdLife International fordi det er ein hekkestad for mange masatierrapetrellar (*Pterodroma defilippiana*) som elles berre hekkar på Santa Clara-øya i Juan Fernández-øygruppa.
Ein annan talrik hekkefugl som er nemnd av BirdLife International under IBA er maskesule (*Sula dactylatra*).

## Kjelder

**Denne artikkelen inneheld omsett tekst frå «[[:en:Desventuradas Islands|Desventuradas Islands]]» frå , den 29. januar 2023*

;Referansar

## Bakgrunnsstoff
Dei tempererte valdiviske skogane

**Dei tempererte valdiviske skogane**  er ein økoregion vest for Andesfjella i sørlege Sør-Amerika, innanfor Chile og delvis òg inn i vestlegaste Argentina. Han er ein økoregion med temperert lauvskog og blandingsskog langt sør i den neotropiske regionen. Skogane er oppkalla etter byen Valdivia. Dei tempererte valdiviske regnskogane er kjenneteikna av tett underskog av bambus, bregnar, og for å vere mest dominert av eviggrøne blomstrande tre med litt innblanda lauvfellande artar, sjølv om bartre også er vanlege. Omtrent ein firedel av arealet er verna.

## Plassering og generell skildring
Denne økoregionen femnar om tempererte skogar i ei relativt smal kyststripe mellom Stillehavet i vest, og dei sørlege Andesfjella i aust, frå omtrent 37° til 48° sørleg breiddegrad. Nord for 42° går den chilenske kystfjellkjeda langs kysten, og den nord-sør-løpande chilenske Valle Central ligg mellom kystområdet og Andes. Sør for 42° held kystområdet fram som ei kjede av øyar utanfor kysten, inkludert Chiloé-øya og Chonos-øygruppa, medan «Valle Central» her er nedsenka og held fram som Corcovadobukta. Mykje av økoregionen vart dekt av den patagoniske innlandsisen og andre isbrear som kom ned frå Andesfjella, størst under siste istid. Òg dei mange innsjøane i det chilenske innsjødistriktet i den sentrale delen av økoregionen var opphavlege isdalar, medan den sørlege delen av regionen har mange fjordar skorne ut av isbrear.

Mot nord vik dei valdiviske skogane for eit område med middelhavsskog og krattskog i den chilenske matorral-økoregionen. I sør ligg økoregionen med dei magellanske subpolare skogar. 
Dei tre nemnde økoregionane er isolerte frå dei subtropiske og tropiske skogane i nordlege Sør-Amerika av Atacama-ørkenen nord for matorral økoregion, av Andesfjella og av tørre, argentinske grassletter aust for Andesfjella som ligg i regnskuggen av Andes. Som eit resultat av isolasjonen har dei tempererte skogområda utvikla seg relativt isolert, med ein høg grad av endemiske artar.

Samanlikna med tilsvarande nordamerikansk skog i nordvest, er den tempererte regnskogen i Valdivia mykje meir artsrik. Samsvarande skilnad finn ein mot liknande skog i Tasmania.

### Klima

Ut frå det at regionen ligg rundt 40 grader sør, er skogen sterkt påverka av vestavindsbeltet. Vassdampen som blir halden av dei vestlege delane kondenserer når dei møter den høgare delen av Andesfjella, og skaper dermed nedbør. Samtidig skaper den nordoverflytande havstraumen langs kysten, Perustraumen, fuktige og tåkede forhold nær kysten. Tregrensa er på omtrent 2400 moh. i den nordlege delen av økoregionen (35 °S), og går ned til 1000 m sør i den valdiviske regionen. Om sommaren kan temperaturen stige til 16,5&nbsp;°C, medan om vinteren kan temperaturen falle under 7&nbsp;°C.

Gjennomsnittlege årlege temperaturar er ganske jamne i området, spesielt ved kystnære stader der årlege variasjonar mellom lokalitetar aldri overstig sju grader.

## Kjelder

**Denne artikkelen inneheld omsett tekst frå «[[:en:Valdivian temperate rain forest|Valdivian temperate rain forest]]» frå , den 29. januar 2023*

;Referansar

## Bakgrunnsstoff
Laupekuler

**Laupekuler** (*Elaphomyces*) er ei slekt med sopp som har underjordiske fruktlekamar. Dei minner om trøflar, men det er ikkje nokon nær slektskap. Laupekuler finst i skog der dei dannar mykorrhiza med ulike tre.

«Laupekule» og «buflog» er vanlege folkelege namn på desse soppane i Noreg. Eit tredje namn, «hjortetrøffel», er meir bokleg og laga etter det tyske ordet *Hirschbrunst*. Dei mange dialektnamna viser at desse soppane var velkjende, noko som skuldast at dei tradisjonelt vart brukte som eit afrodisiakum for både husdyr og menneske. Bruken skuldast truleg at fruktlekamane minner om testiklar, og at ein derfor meinte at dei hadde verknad i samsvar med signaturlæra.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:no:Løpekuler|Løpekuler]]» frå , den 29. januar 2023*

## Bakgrunnsstoff
*