open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Family Tree

***Family Tree*** er eit samlealbum med heimeinnspelingar av den britiske musikaren Nick Drake. Søstera til Drake, Gabrielle, bidrog på ein av songane. Albumet inneheld også to songar skrivne av mor hans, Molly Drake. Songane på albumet blei spelt inn lenge før det første albumet hans, Five Leaves Left, og har vore tilgjengelege som piratkopiar fordi familien åt Drake har delt songane hans med fansen.

## Innhald
Alle songar skrivne og framført av Nick Drake om ikkje anna er indikert.

# «Come In To The Garden (introduction)» - 0:31
# «They're Leaving Me Behind» - 3:16
# «Time Piece» - 0:43
# «Poor Mum» performed by Molly Drake - 1:38
# «Winter Is Gone» (Tradisjonell) - 2:42
# «All My Trials» (Tradisjonell) (med Gabrielle Drake) - 1:55
# «Kegelstatt Trio for clarinet, viola and piano» (Wolfgang Amadeus Mozart) - 1:14
# «Strolling Down the Highway» (Bert Jansch) - 2:50
# «Paddling In Rushmere» (Tradisjonell) - 0:24
# «Cocaine Blues» (Tradisjonell) - 2:59
# «Blossom» - 2:41
# «Been Smokin' Too Long» (Robin Frederick) - 2:13
# «Black Mountain Blues» (Tradisjonell) - 2:37
# «Tomorrow Is A Long Time» (Bob Dylan) - 3:40
# «If You Leave Me» (Dave Van Ronk) - 2:04
# «Here Come The Blues» (Jackson C. Frank) - 3:53
# «Sketch 1» - 0:59
# «Blues Run The Game» (Jackson C. Frank) - 2:25
# «My Baby So Sweet» (Tradisjonell) - 1:45
# «Milk And Honey» (Jackson C. Frank) - 3:00
# «Kimbie» (Tradisjonell) - 3:26
# «Bird Flew By» - 2:54
# «Rain» - 3:07
# «Strange Meeting II» - 4:27
# «Day Is Done» - 2:20
# «Come Into The Garden» - 1:59
# «Way to Blue» - 2:51
# «Do You Ever Remember?» (Molly Drake) - 1:37
Kykladane

**Kykladane** (gresk Κυκλάδες) er ei øygruppe i Hellas som ligg sentralt i Egearhavet. Ho ligg søraust for det greske fastlandet. Namnet refererer til øyane *rundt* (κυκλάς) den heilage øya Dílos.

Kykladane består av om lag 220 øyar, og dei største av desse er Amorgós, Anafi, Ándros, Andíparos, Dílos, Íos, Kéa, Kímolos, Kýthnos, Mílos, Mýkonos, Náxos, Páros, Folégandros, Sérifos, Sífnos, Síkinos, Sýros, Tínos og Santoríni. Dei fleste av dei mindre øyane er ikkje busette.

Øygruppa var tidlegare eit prefektur i Hellas, men frå 2011 inngår Kykladane saman med Dodekanesane i periferien Dei sørlege egeiske øyane. Kykladane er delt inn i ni periferieiningar: Ándros, Tínos, Mýkonos, Sýros, Kéa-Kýthnos, Mílos, Náxos, Páros og Thíra.

Ermoúpoli på Sýros er hovudbyen i Kykladane og er det administrative senteret i periferien.

Øyane er toppar av undersjøiske fjell bortsett frå dei to vulkansk øyane Mílos og Santoríni (Thera). Klima et hovudsakleg tørt og mildt, men bortsett frå Náxos er ingen av dei særleg frodige. Innan jordbruk vert det produsert vin, frukt, kveite, olivenolje og tobakk.

## Historie

Den kykladiske kulturen seint i steinalderen og tidleg i bronsealderen er mest kjend for dei flate kvinnelege gudebileta som er skjert inn i den kvite marmoren på øya. Dette vart gjort fleire hundreår før Den minoiske kulturen oppstod på Kreta lenger sør.

Ein steinalderkultur med element frå både Anatolia og det greske fastlandet oppstod vest i Egearhavet før år 4000 fvt., og var basert på emmerkveite, sauer og geiter, grisar og tunfiske. Utgravingar er gjort i Saliagós og Kefála (på Kéa) med funn etter kopararbeid. Kvar av dei små øyane i Kykladane kunne ikkje halde meir enn eit par tusen innbyggjarar. Etter at palasskulturen oppstod på Kreta vart Kykladane stort sett uviktige, bortsett frå Delos, som var ein heilag stad gjennom antikken.

## Administrativ inndeling

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Cyclades|Cyclades]]» frå ,  den 9. august 2007.*  

## Bakgrunnsstoff

* Jeremy B. Rutter, "The Prehistoric Archaeology of the Aegean"
Ándros

**Ándros** (gresk Άνδρος), òg kalla *Andro*, er ei øy i Hellas som høyrer til Kykladane i Egearhavet. Ho er den nordlegaste øya i øygruppa og ligg om lag 10&nbsp;km søraust for Évvia og om lag 3&nbsp;km nord for Tínos. Øya er nesten 40&nbsp;km lang og på det breiaste 16&nbsp;km. Ándros er ei fjellkledd øy med mange frodige dalar. Hovudbyen heiter òg Ándros og ligg på austkysten med om lag 1&nbsp;500 innbyggjarar. Øya hadde rundt 18&nbsp;000 innbyggjarar i 1900 og i dag oppunder 9&nbsp;000.

Ándros er frå 2011 den einaste kommunen i periferieininga Ándros i periferien Dei&nbsp;sørlege&nbsp;egeiske&nbsp;øyane.

## Administrativ inndeling
Kommunen vart danna i 2011 ved at ein slo saman dei tidlegare kommunane
* Ándros by
* Kórthi
* Ydroúsa
Dei tre tidlegare kommunane er no kommunaleiningar.

## Historie
Øya var i antikken busett av folk frå Jonia og kanskje med ei blanding frå Thrakia. Øya var opphavleg avhengig av Eretria, men på 600-talet fvt. var ho velståande nok til å sende ut fleire kolonistar, mellom anna til Khalkidike (Akanthos, Stageira, Argilus, Sane). Ruinane av Palaeopolis, den antikke hovudstaden, ligg på vestkysten og byen hadde eit kjent tempel tileigna Dionysos. I 480 fvt. forsynte ho skip til Xerxes og vart av den grunn plyndra av den greske flåten. Sjølv om ho vart medlem av Det athenske sjøforbundet var ho fiendtleg innstilt mot Athen, og i 477 fvt. vart ho tvunge inn i eit klerukh. I 411 fvt. erklærte Ándros seg likevel som sjølvstendig, og i 408 fvt. gjekk athenarane til åttak. Som medlem av Det athenske sjøforbundet på ny vart ho igjen kontrollert av ein garnison og ein arkont.

I den hellenistiske perioden låg Ándros ved fronten mellom Makedonia og Egypt. I 333 fvt. fekk ho ein makedonsk garnison frå Antipater, men i 308 fvt. vart ho sett fri av Ptolemaos I av Egypt. I den khremonidiske krigen (266-263 fvt.) gjekk ho igjen til Makedonia etter slaget ved Ándros. I 200 fvt. vart ho erobra av ein flåte med skip frå Romarriket, Pergamon og Ródos, og vart verande under Pergamon fram til riket vart oppløyst i 133 fvt.

Før ho kom inn under Det osmanske riket var Ándros frå 1207 evt. til 1566 styrt av familiane Zeno og Sommariva frå Venezia. Etter eit par hundre år under tyrkarane vart Kykladane ein del av Hellas i 1821.

## Byar og tettstader
Dei største byane og tettstadene i kommunen er:

Andre busetnader på øya er:

Småøyar i kommunen:
* Akamátis (0)
* Gáidaros (0)
* Megálo (0)
* Platý (0)
* Prásso (0)
* Tourlítes (0)

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Reiseguide for Ándros 
* Richard Stillwell, ed. ''Princeton Encyclopedia of Classical Sites'', 1976: 

## Kjelde

* «Large Bronze Age Town Unearthed On Andros.» New York, N.Y.: *Hellenic Times*. Sep 2- 30, 2005. Vol. XXXII, Iss. 11; s. 2.  (link)
* http://www.gutenberg.org/files/13600/13600-h/13600-h.htm
Faksimile

Ein **faksimile** , frå latin *fac simile* «gjere lik»: fac, imperativ av *facere*, «å gjere» + *simile*, neutrum av *similis*, «lik»), er ei nøyaktig attgjeving av handskrivne eller trykte dokument ved hjelp av 
fotografiske eller trykktekniske metodar. Bøker kan såleis verte utjevne som faksimileutgåver, dvs. som ei nyframstilling av ein original i både innhald og utsjånad.

Ein **digital faksimile** er digitale avfotograferingar av innhald og layout av ei bok eller eit dokument.

Ordet vert på norsk uttalt med trykk på andre stavinga: fak-**si**mile.
Åtseletar

Ein **åtseletar** er ein organisme som et åtsel - dyr som allereie er daude. Dei spelar ei viktig rolle i dei fleste økosystem sidan dei bidreg til nedbrytinga av daude dyrerestar; ei prosess som vert avslutta av dei ekte nedbrytarane eller *saprotrofane*.

Velkjende åtseletarartar omfattar m.a. gribbar, kondorar, åtselbillar og mange krepsdyr. Det finst dessutan ei heil rekkje organismar som både jaktar og et åtsel, m.a. løver, hyener og sjakalar.

Dyr som lever av ekskrement, t.d. gjødselbiller, vert òg rekna som åtseletarar i økologien. Organismar som hovudsakleg lever av daude plantar, vert derimot omtala som detrivorar.
Åtsel

**Åtsel** eller **kadaver** er kroppane til daude dyr eller gamle, delvis nedbrotne lik av menneske. 

Åtsel kan vera rester av måltid jaktande predatorar har nedlagt, eller det kan vera snakk om sjølvdaude dyr eller ofre for ulukker. Dei er viktige næringskjelder for kjøtetarar og altetarar i mange økosystem; dyr som et dei vert gjerne omtala som åtseletarar. 

Åtsel tek til å rotna frå augeblikket dyret døyr, med alt det inneber av bakterievekst. Ikkje lenge etter at dyret har døydd, vil dette gje kadaveret ei ubehageleg lukt, hovudsakleg forårsaka av stoffa putrescin og kadaverin, som tiltrekker åtseletande insekt. Somme plantar og sopp etterliknar lukta av åtsel for å trekka til seg insekt som kan hjelpa dei å formeira seg. Døme på dette er mellom anna åtselsopp og verdas største blome, *[[Rafflesia]]*.

Mange åtsel kan bera smitte for farlege sjukdommar, sjølv om dyret kanskje var friskt då det levde. Ein bør ikkje handtera dei utan gode hanskar, og når ein er ferdig bør ein gjera seg flid med å vaska hendene. Mange stader kan det å sjå, ta på eller eta åtsel vera knytt til tabu.

## Ordsoge
Ordet *åtsel* eller *etsel* er avleitt frå rota *åt* (jf. gno. *æzli* «føde, mat») og heng saman med ord som *ete* og *åte *. Ordet *kadaver* kjem frå latin *cadaver* som er avleitt frå *cadere*, 'falle'. Slik vil mange bruke ordet kadaver om eit daudt dyr i seg sjølv, medan dei bruker ordet åtsel det daude dyret som mat for åtseletarar.

## Kjelder
Biogeografi

**Biogeografi** er læra om den geografiske spreiinga til ulike organismar, og om prosessane som ligg bak ho. Mønstra av artsdistribusjon på dette nivået kan vanlegvis forklarast gjennom ein kombinasjon av historiske faktorar som artsdanning, utrydding, kontinentaldrift, istider, endring av elveløp osb., i kombinasjon med økologiske faktorar i miljøet.

Biogeografien kan delast opp i mellom anna **dyregeografi** og **plantegeografi**.

## Biogeografiske regionar

Den biogeografiske verda er delt inn i seks regionar: 
* Den palearktiske regionen dekkjer Europa, Nord-Afrika, Arabia og Asia nord for Himalaya
* Den afrotropiske regionen dekkjer Afrika sør for Sahara
* Den indomalayiske, orientalske eller indiske regionen dekkjer Asia frå Himalaya i nord til Sulawesi i sør
* Den australske regionen dekkjer Australia, New Zealand og Ny-Guinea
* Den nearktiske regionen dekkjer Nord-Amerika, og vert stundom omtalt saman med den palearktiske som *[[Holarktisk region]]*
* Den neotropiske regionen dekkjer Sør- og Mellom-Amerika og Dei karibiske øyane.

Stundom vert òg Antarktis og Oseania rekna som biogeografiske regionar.

## Historie
Biogeografien som vitskap oppstod på 1800-talet og vart grunnlagd av oppdagaren Alexander von Humboldt, som utførte eit omfattande botanisk kartleggingsarbeid på reisene sine. Alfred Russel Wallace kartla spreiinga av fauna og flora i Indonesia på 1850-talet og nytta observasjonane sine som indisium for ei utviklingslære han kom fram til uavhengig av Charles Darwin (men på om lag same tida).

Biogeografien som vitskap var likevel reint deskriptiv fram til Robert MacArthur og Edward O. Wilson publiserte *The Theory of Island Biogeography* i 1967, kor dei utvikla ei rekkje teoriar for å måla forventa artsrikdom i gitte miljø. Mellom faktorane dei nytta i utrekningane sine var habitatområde, innvandringsrate og utryddingsrate. Arbeidet deira førte til ein straum av forsking på øybiogeografi.

Med molekylærbiologien sitt inntog oppstod ei ny grein av biogeografi; *fylogeografien*. Denne utviklinga gjorde det mogleg for vitskapsfolk å testa teoriane sine om opphavet og utryddinga til bestandar, mellom anna endemiske øy-artar. Der klassiske biogeografar var i stand til å spekulera på kvar artane på Hawaii-øyane kom frå, kan fylogeografar nytta DNA og finna ut om dei er nærast i slekt med tilsvarande artar i Asia eller i Nord-Amerika.
Igler

**Igler** (Hirudinea) er ein underklasse av leddmakkar med clitellum og sugeskål. Dei er utbreidd over heile verda, og kan finnast både i ferskvatn, på land i fuktige miljø og i havet. I likskap med dei nære slektningane sine fåbørstemakkane har dei eit magebelte (*[[clitellum]]*) og er hermafrodittiske. I Noreg er blodigla den mest kjende iglearten.

## Kjenneteikn
Igler er leddmakk, og følgjeleg segmenterte dyr utan lemmar. Gruppa er likevel særs atypisk for leddmakkane; m.a. har berre nokre få artar setae («børstar»), og då som regel i særs små tal langt framme på dyret. Kroppane deira består av 34 kroppssegment, som i motsetnad til hjå andre leddmakk ikkje er skilde med septa. Dei seks første kroppssegmenta er omdanna til sugekopp - eit døme på tagmatisering utanfor leddyra.

Muskelsystemet til iglene er meir komplekst enn hjå børstemakkane. Der dei fleste annelidar klarar seg med langsgåande og sirkulære musklar, nyttar igla heile fire slag musklar. I tillegg til dei tidlegare nemnde har dei *dorsoventrale musklar* som flatar ut kroppen og eit uformeleg fjerde muskellag mellom dei langsgåande og dei sirkulære musklane.

Som andre dyr i klassa *Clitellata* har igla eit magebelte *clitellum*. Dei utviklar likevel dette organet berre i paringstida, som vanlegvis er om våren. Clitellum hjå igler er tre kroppssegment lange, og inneheldt eit einskild par eggstokkar og fire eller fleire testes.
Qt

**Qt** eit portabelt grafisk programvarebibliotek for utvikling av program med grafisk brukargrensesnitt. Qt vert mellom anna nytta i skrivebordsmiljøet KDE og nettlesaren Opera. Bilindustrien nyttar i stor grad Qt. Det er utvikla av det opphavleg norske føretaket Qt Software.

Kjernen i Qt er skriven i C++, men det finst bindingar til fleire programmeringsspråk, som Python. Qt køyrer på alle store operativsystem og har utvida internasjonal støtte. Det inkluderer òg bibliotek for oppkopling til SQL-databaser, multimedia, XML og eit kryss-plattform API for filhandsaming. Set finst òg ein versjon kalla Qt Quick, med eit deklarativt skriptspråkkalla QML, med støtte for JavaScript.

## Operativsystem
Qt er multiplattform og fungeret for
* Linux/X11
* macOS
* Windows
* Android
* iOS/tvOS/watchOS

Qt er òg tilgjengeleg for innbaka system:
* Innbaka Linux
* INTEGRITY
* QNX
* VxWorks
## Utviklingsverktøy

Qt har òg eit integrert utviklingsmiljø, kalla Qt Creator, som gjer det lettare å koma i gang. Men ein treng ikkje å nytta Qt Creator for å bryka klassebiblioteket til Qt; ein kan i staden nytta andre utviklingssystem, som til dømes KDevelop eller Visual Studio.

## Kjelder

### Bibliografi
* Blanchette, J. og Summerfield, M., *C++ GUI Programming with Qt 4*, Prentice Hall PTR, 2006.
* Ezust, A., Ezust, P., *An Introduction to Design Patterns in C++ with Qt 4*, Prentice Hall PTR, 2006.
* Heni, M., *Open Source Game Programming: Qt Games for KDE, PDA's, and Windows*, Charles River Media, 2005.
* Summerfield , M., *Rapid GUI Programming with Python and QT: The Definitive Guide to PyQt Programming*, Prentice Hall, 2007.
* Thelin , J., *Foundations of Qt Development *, Apress, 2007.
Tínos

**Tínos** (gresk Τήνος, italiensk *Tine*) er ei øy i Hellas som høyrer til Kykladane i Egearhavet. I antikken vart Tínos kalla *Ophiussa* og *Hydroessa*. Dei næraste øyane er Ándros, Dílos og Mýkonos. Ho har eit areal på 194&nbsp;km² og eit folketal på rundt 8&nbsp;500 innbyggjarar.

Tínos er frå 2011 ei periferieining i periferien Dei&nbsp;sørlege&nbsp;egeiske&nbsp;øyane. Tínos hadde tidlegare tre kommunar, men heile øya er no ein kommune, den einaste i periferieininga.

Mellom 1207 og 1715 høyrte Tínos til Republikken Venezia, og frå 1715 til 1821 høyrte ho til Det osmanske riket før ho vart ein del av Hellas.

Tínos er hos grekarane kjend for kyrkja Panajía Evangelístria, dei om lag 20 vindmøllene, om lag tusen kunstneriske dueslag, femti aktive landsbyar og dei venetianske festningsverka i fjellet, Exómvourgo.

Øya ligg om lag midt i Kykladane og på grunn av kyrkja Panajía Evangelístria, som visstnok inneheld eit mirakuløst ikon av Jomfru Maria kjem det årleg mange pilegrimar her. Dette er kanskje den mest aktive pilegrimsstaden aust i Middelhavet i dag.

Av mineralressursar på øya finn ein marmor, Verde antico, asbest og eit granittbrot nær Vólakas.

## Administrativ inndeling

Kommunen vart danna i 2011 ved at ein slo saman dei tidlegare kommunane
* Tínos
* Exómvourgo
* Pánormos
Dei tre tidlegare kommunane er no kommunaleiningar.

Ved folketeljinga i 2021 hadde kommunen 8&nbsp;934&nbsp;innbyggjarar, medan kommunaleininga Tínos hadde 6&nbsp;092 og tettstaden med same namn 4&nbsp;936&nbsp;innbyggjarar.

## Landskap
Tínos har eit variert landskap. Frå kysten ved Pánormos og Kolυmbíthra på nordkysten til Kiónia, Ájos Jánnis O Pórtos og Ájos Sóstis på sørkysten har Tínos mange strender. Tsikniás er det høgaste fjellet med ei høgd på 750 moh. Fjellet Exomvoúrgo er meir særmerkt og er meir kvassare enn dei avrunda fjella ellers i Kykladane, og har ein utsjånad som høyrer meir heime i Alpane. Mellom Tsikniás og Exomvoúrgo ligg den frodige sletta Falatádos. Dette området er unikt på øya sidan det er relativt flatt, som er sjeldan på øya. Dette har gjort ho til ein sterk kandidat for ein flyplass som enno ikkje er bygd på øya. Meltemi-vinden og protestar frå dei lokale landsbybuarane har så langt stoppa denne bygginga. Området rundt Vólakas er surrealistisk og svært uvanleg med store rullesteinar på storleik med store bygningar. Landsbyen Vólakas ligg midt i dette landskapet.

## Klima
Tínos har middelhavsklima med varme og tørre somrar, og milde og våtare vintrar.

## Byar og tettstader
Dei største byane og tettstadene i kommunen er:

Andre busetnader på øya er:

Småøyar i kommunen:
* Drakonísi (0)
* Dýsvato (0)

## Kjelde

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Tino|Tino]]» frå ,  den 10. august 2007.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Johan Skipnes

**Johan Kristoffer Winther Skipnes** () var ein norsk politikar for Kristeleg Folkeparti. Han var kommunalminister 1972-73. Han var fødd på Skardsøya i Stemshaug kommune (no Aure kommune) på Nordmøre. Han hadde ei rekkje offentlege og organisatoriske verv. Han fekk Kongens fortenestmedalje i gull i 1982. 

## Yrkesliv
Skipnes vart utdanna klokkardiakon og var tilsett i dette yrket i Molde frå 1935 til 1937 og som klokkardiakon og helserådsassistent frå 1937 til 1945. Frå 1940 til 1941 var han forretningsførar ved Molde forsyningsnemnd, kombinert klokkardiakon og kyrkjeverje 1950-1976 og sjukehussjef i Møre og Romsdal frå 1976 til 1979.

### Kommunepolitikk
Han var medlem Molde bystyre 1945-1947, ordførar 1962-1963, 1963-1965, og 1971-1973 (med fritak frå oktober 1972 til november 1973), medlem av Molde formannskap 1947-1951, 1951-1955, 1955-1959, 1959-1962, 1965-1967, 1967-1971 og 1973-1975. 

### Fylkespolitikk
Han var fylkesordførar i Møre og Romsdal fylkesting 1963-1963 og 1963-1964, fylkesvaraordførar 1964-1967, 1971-1974, fylkesordførar 1975-1975 og medlem av Møre og Romsdal fylkesutval 1967-1971.

### Rikspolitikk
Han var kommunal- og arbeidsminister i regjeringa Korvald frå 18. oktober 1972 til 16. oktober 1973. 

### Boligbygging
I 1946 var han med på å stifta Molde Boligbyggelag (MOBO) og frå 1966 til 1976 var han formann i MOBO. Frå 1973 til 1982 var han representantskapsordfører i Norges Boligbyggerlag (NBBL) og frå 1983 til 1985 var han leiar for NBBL sitt framtidsutval. 

## Kjelder
Endemisme

:*For endemisk sjukdom, sjå [[endemi]]*

**Endemisme**, det å vere ***endemisk*** for eit område, viser til biologiske grupper som berre finst i eitt område, og ingen annan stad. Som regel snakkar ein om endemiske grupper i høve til geografiske område som er enkle å definera, til dømes øyer og øygrupper, elver og innsjøar. Det er som regel òg i slike geografisk isolerte område dei brukar å utvikla seg.

Endemiske grupper har lett for å bli truga fordi dei som regel lever i små, avgrensa habitat. Dette gjer dei særs sårbare både for menneskelege handlingar og framande artar. Eit døme på ein endemisk øy-art som vart utrydja er dronten. Sidan desse artane er meir sårbare enn såkalla *[[kosmopolitiske artar]]*, har dei større behov for overvaking og eventuelt vernetiltak.
Myte

Ein  **myte** (frå gresk  μῦθος *mythos* «munnleg forteljing») kan vere
* ei symbolsk framstilling, forteljing eller segn overlevert frå førhistorisk tid om skapinga, gudar og viktige hendingar; gudesegn .  
* ei utbreidd falsk (el. skeiv) oppfatning

I den første tydinga av ordet utgjer ei samling mytar frå ein kultur til saman mytologien i denne kulturen.

## Mytar, segner og legender
Mytar skjer, i motsetnad til ei segn eller ei legende, som regel utanfor tid og rom.
Ein myte skil seg frå ei segn ved at myten forsøkjer å forklare kvifor verda skikkar seg som ho gjer, medan segner oftare fokuserer på sosiale konfliktar.  Legender byggjer på konkrete hendingar som går for å vere sanne.

## Kjelder
Mýkonos

**Mýkonos** (gresk Mύκονος), òg kalla *Myconos*, er ei øy i Hellas som høyrer til Kykladane i Egearhavet. Øya er ein av dei store turistdestinasjonane i Egearhavet og er kjend for det yrande nattelivet. Øya ligg mellom Tínos, Sýros, Páros og Náxos. Sjølve øya Mýkonos har eit areal på 86&nbsp;km² og er 364 meter på det høgaste.

Mýkonos er frå 2011 ei periferieining i periferien Dei&nbsp;sørlege&nbsp;egeiske&nbsp;øyane. Mýkonos er den einaste kommunen i periferieininga. Til kommunen høyrer òg Dílos, Rínia, Tragonísi og fleire andre små øyar utan busetnad.

Ved folketeljinga i 2021 hadde kommunen Mýkonos 10&nbsp;704&nbsp;innbyggjarar, medan tettstaden med same namn hadde 4&nbsp;808&nbsp;innbyggjarar.

Øya består hovudsakleg av granitt. Ho har lite naturleg ferskvatn og er avhengig av avsalting av sjøvatn for å dekke behovet. Det bur noko over 10&nbsp;000 innbyggjarar på Mýkonos, og den største tettstaden heiter òg Mýkonos, men vert stundom kalla *Khóra* (som tyder «byen» på gresk). Mýkonos by ligg på vestkysten. Ein meiner at øya er kalla opp etter ein lokal helt, som vert rekna som eit av barneborna til guden Apollon og som vart dyrka lokalt i antikken.

## Historie
Arkeologiske funn viser at jonarane slo seg ned på Mýkonos tidleg på 1000-talet fvt., men nyare funn har vist spor etter ei steinalderstamme tilbake til år 3000 fvt.

I gresk mytologi var Mýkonos åstad for eit slag mellom Zevs og Gigantane, og øya vart kalla opp til ære for barnebarnet til Apollon, Mykons. Sidan Mýkonos ligg nær den då tett folkesette øya Dílos, som ligg om lag 2&nbsp;km unna, vart ho ei viktig forsyningsøy og feriestad for innbyggjarane på Dílos.

## Mýkonos i dag
Mýkonos har dei siste femti åra vorte eit internasjonalt særs populært reisemål for jet set-folk. Ho er kjend for sitt yrande natteliv og det store talet på barar og nattklubbar. Mange greske og internasjonale kjendisar har sommarhus på Mýkonos. Denne populariteten har ført til at bustadmarket har auka kraftig dei siste åra og det er bygd mange nye private hus, villaer og hotell. Dette har gjort fleire urolege for at øya gradvis kjem til å miste sitt særpreg. For å motverke dette må alle nye bygningar følgje den kykladiske arkitekturstilen.

Mýkonos har skular, bankar, kyrkjer, eit postkontor og plassar (*[[plateia|plateies]]*). Øya har òg to hamner, ei «gamal» og ei «ny».

## Byar og tettstader
Dei største byane og tettstadene i kommunen er:

Andre busetnader på øya er:
* Ájos Ioánnis Diakóftis (190)
* Ájos Stéfanos (171)
* Kalafáti (128)
* Fáros Armenistís (120)
* Psarroú (108)

Småøyar i kommunen:
* Dílos (15)
* Ktapódia (0)
* Tragonísi (0)
* Kávouras (0)
* Krommúdi (0)
* Marmaronísi (0)
* Báos (Ájos Jeórjos) (0)
* Rínia (0)
* Sfondíli (0)

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell side

* Den blå øya

## Kjelde
Milan Ohnisko

**Milan Ohnisko**, fødd 16. juli 1965 i Brno, er ein tsjekkisk forfattar.

## Utgjevingar
* *Obejmi démona!* (2001)
* *Vepřo knedlo zlo aneb Uršulinovi dnové* (2003)
* *Milancolia* (2005)
* *Býkárna* (+ Ivan Wernisch og Michal Šanda) (2006)
* *Love!* (2007)
Tilpassing

Ei biologisk **tilpassing** eller **adaptasjon** er ein anatomisk struktur, ein fysiologisk prosess eller eit åtferdsmessig trekk som har utvikla seg over tid og aukar den forventa reproduktive suksessen til organismen. Organismar er tilpassa omgjevnadane sine om dei er i stand til å:

* Ta til seg luft, vatn, mat og næringsstoff
* Klara seg i det fysiske miljøet i høve til tilhøve som temperatur og lys
* Forsvara seg mot naturlege fiendar
* Formeira seg
* Reagera på forandringar rundt dei.

Om eit trekk ved eit dyr er ein tilpassing, kallar me det eit **adaptivt** trekk.

## Ulike slag tilpassingar
Strukturelle tilpassingar er anatomiske trekk ved ein organisme som hjelpar han å overleva i sitt naturlege miljø. Døme på dette kan vera lunger, som er ei tilpassing til å pusta i luft, eller dei hole knoklane til.

Åtferdsmesige tilpassingar er spesielle måtar ein spesiell organisme oppførar seg for å overleva i miljøet sitt. Eit døme på dette er silda sin hang til å leva i stim, ei tilpassing til å kunne leva i område med mykje predasjon.

Fysiologiske tilpassingar er biokjemiske system organismar har som gjer det lettare å overleva, til dømes giftproduksjon hjå slangar og edderkoppar.

## Mistilpassingar
Mistilpassingar eller maladaptasjonar førekjem når ei tilpassing ikkje lenger er til gagn for organismen, men har vorte skadeleg. Dette skjer m.a. når organismar formeirar seg før ulempene ved tilpassinga slår ut eller når evolusjonen går saktare enn den åtferdsmessige eller miljømessige utviklinga. Døme på maltilpassingar er mennesket sine smakslaukar, som reagerer positivt på sukker - i «naturtilstanden» var denne ressursen særs sparsam og eit grådig nyttig kosttilskot når han først dukka opp, men når me i dag har sukker i overflod har det forandra seg til eit helseproblem.

## Korleis tilpassingar finn stad
**Tilpassingsteorien** er eit anna namn for lamarckismen, det vil seie læra om arv av tileigna eigenskapar. Lamarck trudde tilpassingar hjå dyr og plantar utvikla seg gradvis gjennom innsats frå einskildorganismane, og at resultata desse kom fram til vart overført via generasjonane. I dag veit me at det skjer via naturleg utval; at dei dårlegast tilpassa organismane rett og slett ikkje klarar å få spreidd arveanlegga sine vidare.
Endemi

:*Sjå [[endemisk]] om artar som er endemiske*

**Endemi** er eit omgrep innan epidemiologi om sjukdom eller sjukdomsframkallande emne som finst fast i eit visst område eller ei folkegruppe.  Ein omtalar særleg infeksjonssjukdommar som endemiske, men omgrepet kan også brukast om sjukdommar som ikkje er smittsame. Der sjukdommar er endemiske opptrer dei heile tida eller med regelmessige mellomrom, og tala på tilfelle er nokså jamnt.   Ordet er danna av gresk *en*, 'i', og *demos* 'folk'. Enzooti viser til det same høvet i dyrepopulasjonar. Om sjukdommen opptrer ein ny stad, eller sjukdomstilfella aukar i staden for å vera stabile, blir det kalla ein epidemi.

Endringar i miljøet, til dømes klimaendringar, og helsestell kan føra til at ein sjukdom blir eller sluttar å vera endemisk i eit område. Malaria er til dømes endemisk i fleire tropiske og subtropiske område. Under regntider kan malariamyggen spreia seg og smitten i nye område, slik at ein får epidemiar.

I Noreg er sjukdommar som brennkoppar og vasskoppar endemiske. Sjukdommar som koppar og polio er utrydda, og tidlegare vanlege sjukdommar som meslingar, raude hundar og kusma er i ferd med ikkje å vera endemiske lenger takka vere vaksinasjonsprogram.

## Kjelder
*
*
*
*
*
Dokumentasjonsprosjektet

**Dokumentasjonsprosjektet** er eit samarbeidstiltak mellom dei humanistiske
miljøa ved Universitetet i Bergen, Universitetet i Oslo, Universitetet i Trondheim og Universitetet i Tromsø med sikte på ta i bruk moderne datateknikk for å gje tilgang til samlingar over språk og kultur i Noreg. Prosjektet vart gjennomført frå 1992 til 1997. Universitetet i Oslo har sidan hatt ansvaret drift og vidareutvikling av databasane.

Informasjon som har lege spreidd i ulike arkiv og samlingar&mdash;i manuskript, katalogar, hefte, bøker eller på arkivkort&mdash;er konvertert til elektronisk form. Konverteringsarbeidet vart gjort mogleg ved at universiteta engasjerte seg i ulike sysselsettingstiltak.

Gjennom dokumentasjonsprosjektet har publikum fått tilgang til samlingar innan områda arkeologi, etnografi, folkloristikk, historie, mellomalderhistorie, leksikografi, litteratur,
myntar/numismatikk og stadnamn.

Døme på samlingar innan desse hovudområda kan vere arkeologiske hovudkatalogar, Just Qvigstad sine brev, balladetekstar, tingbøker, *[[Diplomatarium Norvegicum]]*, *[[Norsk Ordbok]]*, tekstar av 28 norske forfattarar, utstillinga *Norsk mynt i 100 år* og Ryghs *[[Norske Gaardnavne]]*.

I samarbeidsprosjekt med Stiftinga Nynorsk kultursentrum (tidlegare Ivar Aasen-stiftinga) presenterer Dokumentasjonsprosjektet nettportalen«Nynorsk på nettet», ei eiga nettside for nynorsk og nynorskmaterialet til Dokumentasjonsprosjektet.

## Bakgrunnsstoff
* Portal til Dokumentasjonsprosjektet
* Eining for digital dokumentasjon ved UiO er eit framhald av Dokumentasjonsprosjektet
* nynorsk på nettet
Gjedde

**Gjedde** (*Esox lucius*) er ein stor rovfisk som lever i ferskvatn og brakkvatn i kalde og tempererte strok over heile den nordlege halvkula. I Noreg er han vanlegast på Austlandet og i Finnmark, som regel på stadar med tett vegetasjon.

## Kjenneteikn

Gjedda er ein særs avlang fisk med finnane plassert langt bak på kroppen for akselerasjonen si skuld. Fargen varierer frå vatn til vatn, men skal fungera som kamuflasje. Gjedda er underbitt, og har særs kraftige kjevar. Alt dette er gode tilpassingar til livet som snikjeger.

Dei største gjeddene kan bli opptil 35 kg tunge og 1,5 m lange. Dei største eksemplara frå Noreg har «berre» vege 18 kg. Det er stor skilnad på ho og hann, hoa er opp til fem gonger så stor. Hannen har maksvekt på 8 kg (I Noreg 3,5 kg) og maksimallengd på ein meter.

## Levesett
Gjedda lever åleine i vatn med mykje vegetasjon. Ho er ein effektiv jeger, med bakhaldsangrep som den viktigaste jaktteknikken. Som regel står fisken stille i sivet og ventar på at eit passande byttedyr skal koma nær nok til at han kan hogga til. Føda til gjedda omfattar dei fleste fisk som er mindre enn gjedda sjølv, men på grunn av piggane lærar dei fort å unngå stingsild. Dei et òg frosk, symjande smågnagarar og ungar av symjefugl.

### Formeiring
Gjedda gyter i tett vegetasjon på grunt vatn tidleg på våren. Talet på egg er avhengig av storleiken på hoa; ei ho på 10 kg legg opp til 300 000. Ofte vert hoa følgd av to hannar under gytinga.

Egga klistrar seg til botnen eller vegetasjonen og klekkast etter 2-3 veker. Dei første to vekene lever larvane av plommesekken sin, før dei får munn og går over til å jakta på dyreplankton og insektlarvar. Yngelen er sjølv bytte for dei fleste større fisk, òg vaksne gjedder.

## Kjelder
*

## Bakgrunnsstoff

*
Detrivori

**Detrivore** organismar (også kjend som **saprofagar** eller **detritusetarar**) er organismar som lever av detritus, det vil seie daudt organisk materiale. Dei er særs viktige nedbrytarar, og er sentrale i alle økosystem for resirkuleringa si av næringsstoff.

Meitemakk er eit godt døme på eit detrivort dyr, sidan dei et rotnande blad og liknande. Nokre detritusetarar, som gjødselbiller, et ekskrement, som er særs næringsrikt. Detritusen dyra et kan vera heilt eller delvis nedbroten av nedbrytarar.

Sjå òg åtseldyr.

## Bakgrunnsstoff
*Detrivorar i akvarium
Hammarhai

**Hammarhaiar** eller **hamarhaiar** (slekt *Sphyrna*) er ei gruppe haiar med karakteristiske hovudformar. Det finst hammarhai i dei fleste hav, men dei går sjeldan inn i område med vasstemperatur under 20&nbsp;°C. Dei nordlegaste observasjonane er frå den engelske kanalen.

Det finst 9 artar hammarhai, 3 av desse kan vera farlege for menneske. Hammarhaiar utgjer dei fleste artane i familien *Sphyrnidae*, men *Eusphyra blochii* (eng. *Winghead shark*) blir ofte plassert i ei eiga slekt. 

## Kjenneteikn
Hammarhaiane har fått namnet sitt etter den karakteristiske hovudfasongen dei har, som kan likna på ein hammar med t-forma si. Augo og nasebora sit ytst på kantane. Grunnen til at dette hovudet ser ut som det gjer er omstridt. Munnane er særs små i høve til resten av storleiken.

I gjennomsnitt er ein hammarhai opptil 4 m lang, men nokre artar kan bli heile seks meter lange og vege 900 kg.

## Levesett

Hammarhaien er ein aggressiv predator som et fisk, blekksprut og krepsdyr. Ein finn dei som regel i varmt vatn langsmed kystlinjer og på kontinentalsokkelen. Dei jaktar som regel om natta, åleine og for ein stor del langs botnen. Om dagen sym dei i stim.

Hammarhaiar parrar seg om sommaren og har indre befruktning. Hoa slepp ikkje ut egga som andre haiar, men ber dei inne i kroppen. Larvane får næring frå plommesekken, som på same måte som ei morkake er forbunden med mora sitt blodsystem. Eit kull haiungar kan bestå av opptil 55 fisk, avhengig av kor stor mora er. Dei vert fødd levande med hovudet bøygd bakover, og får eit arr på buken frå der plommesekken var festa. Dette er analogt med navlen hjå pattedyr. Ungdyra lever på grunt vatn

Det har òg vorte rapportert jomfrufødslar hjå hammerhai.

## Artar
* **Slekt ''Sphyrna***
** Underslekt *Sphyrna*
*** *Sphyrna (Sphyrna) lewini* <small>(Griffith & Smith, 1834)</small> (mogleg to artar.)
*** [[Stor hammarhai]], *Sphyrna (Sphyrna) mokarran* <small>(Rüppell, 1837)</small>
*** [[Glatt hammarhai]], *Sphyrna (Sphyrna) zygaena* <small>(Linnaeus, 1758)</small>
*** [[Kvitfinne-hammarhai]], *Sphyrna (Sphyrna) couardi* <small>Cadenat, 1951</small>
** Underslekt *Mesozygaena*
*** *Sphyrna (Mesozygaena) corona* <small>Springer, 1940</small>
** Underslekt *Platysqualus*
*** *Sphyrna (Platysqualus) media* <small>Springer, 1940</small>
*** *Sphyrna (Platysqualus) tiburo* <small>(Linnaeus, 1758)</small>
*** *Sphyrna (Platysqualus) tudes'' (Valenciennes, 1822)

## Bakgrunnsstoff
*
Elkem Solar

**Elkem Solar** er ei bedrift for framstilling av silisium til solceller. 

I 2006 vart det vedteke å bygge ein fabrikk til 2,7 mrd kr på Fiskå i Kristiansand kommune. Fullskalaproduksjon vert starta opp sommaren 2008. 

Fabrikken skal produsera såkalla superreint silisium. Ved hjelp av ein sjølvutvikla metalurgisk prosess, brukar Elkem Solar mykje mindre elektrisk energi enn det som til no har vore vanleg for tilsvarande produksjon. Utgangspunktet er silisium som tidlegare og har vorte produsert av kvarts, kalk, kol og koks på Elkem Fiskå. Alt før produksjonsstart er store delar av produksjonen fram til 2018 seld.

## Kjelder
* Informasjonsavis for Elkem Solar. Sommaren 2007
Rínia

**Rínia** (gresk Ρήνεια), òg kalla *Rhenea* og *Rhineia*, er ei øy i Hellas som høyrer til Kykladane i Egearhavet. Ho har eit areal på 14&nbsp;km² og hadde nokre innbyggjarar fram til 1980-åra, men er i dag ikkje busett.

Øya er ein del av kommunen Mýkonos, som høyrer til periferieininga Mýkonos i periferien Dei sørlege egeiske øyane.

## Referansar
Sýros

:*Dette er ein artikkel om ei gresk øy. Viss du leitte etter sure stoff, sjå [[syre]].*

**Sýros** (gresk Σύρος), òg kalla *Siros* eller *Syra*, er ei øy i Hellas som høyrer til Kykladane i Egearhavet. Ho ligg 145&nbsp;km søraust for Aten.

Sýros var tidlegare ein del av prefekturet Kykladane, men er frå 2011 ei periferieining i periferien Dei&nbsp;sørlege&nbsp;egeiske&nbsp;øyane. Det er berre éin kommune i periferieininga, Sýros-Ermoúpoli. Til kommunen høyrer òg den vesle tidlegare fangeøya Járos.

Av tettstadar på øya finn ein Ermoúpoli og Áno Sýros. Ermoúpoli er hovudbyen på øya og i Kykladane, frå 2011 er byen òg hovudstad i periferien Dei sørlege egeiske øyane. Han har alltid vore ei viktig hamn og på 1800-talet var han til og med viktigare enn Pireus.

## Historie
I romartida låg hovudbyen på Sýros på same stad som Ermoúpoli i dag ligg. Mot slutten av antikktida vart ho stadig plyndra av sjørøvarar, og dette førte etter kvart til ein nedgang på øya. Under Austromarriket var øya ein del av det egeiske herredømet, fram til austromarane vart styrta av venetianarar og frankarar i 1204. Sýros kom då under Venezia sitt styre, og vart ein del av Det egeiske dukatet. Samstundes vart Áno Sýros grunnlagd. Under den latinske perioden var dei fleste innbyggjarane romersk-katolske, men heldt på det greske språket. Venezia styrte over øya i nesten 350 år fram til den osmanske flåten erobra øya på midten av 1500-talet. Dei kykladiske øyane fekk derimot mange privilegium av tyrkarane, som til dømes skattelette og religiøs fridom.

Samstundes, etter ein avtale mellom Frankrike og Vatikanet og dei osmanske styresmaktene, vart den katolske øya verna av Frankrike og Roma. Øya opprettheldt eit slags sjølvstyre dei neste hundre åra og blømde utover 1800-talet då sjørøvarane aust i Middelhavet gradvis forsvann.

Sýros var eit midtpunkt for handel i Egearhavet, og på grunn av dei religiøse og administrative forholda var ho nøytral i byrjinga av den greske sjølvstendekrigen i 1821. Som følgje av dette var ho ein trygg stad for greske flyktningar frå Vesleasia, Khíos, Spétses, Psará, Aivali, Smyrna, Kásos og andre stader under krigen. Nykomarane, hovudsakleg sjømenn og handelsmenn, gav nytt liv til øya som utvikla seg økonomisk og vart eit administrativt og kulturelt senter.

Mellom 1822 og 1865 vart Ermoúpoli bygd om i nyklassisk stil, som slo saman gresk klassisisme med element frå renessansen. Mange landemerke som rådhuset, Apollonteateret, biblioteket og Sýros sjukehus vart bygd på denne tida. Alle endringane førte til at Sýros nesten over natta omvandla seg frå ei heller roleg øy til eit livleg senter for handverk, industri og produksjon. Den flotte hamna gjorde ho òg til eit senter innan skipsbygging og reperasjon. Neorion var det første skipsverftet i Hellas, og er framleis i drift.

Mange ambassadar og konsulat frå land som Frankrike, Storbritannia, Italia, Nederland og dei skandinaviske landa held til her.

## Byar og tettstader
Dei største byane og tettstadene i periferieininga er:

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Ermoúpoli 

## Kjelde
Ørekyt

**Ørekyt** eller **ørekyte** (*Phoxinus phoxinus*) er ein liten karpefisk med stor utbreiing i ferskvatn over heile Eurasia. I Noreg finst han naturleg på Austlandet og i indre delar av Nord-Noreg, men han er i ferd med å spreia seg til Vestlandet. Norsk svarteliste 2007 reknar han som ein høgrisikoart, og det vert satsa mykje på å hindra spreiing.

## Kjenneteikn
Ørekyta er ein liten fisk, som regel under 8 cm. Dei største eksemplara kan likevel verta så lange som 14 cm. Hoa er større enn hannen.

Vanlegvis er fargen diskret, med brun til olivengrøn rygg med flekkar og ein sølvkvit buk. I gytetida har derimot hannane djupt raude undersider.

## Levesett
Ørekyta lever i stim i kaldt vatn med høgt oksygeninnhald. Om sommaren kan det vera opptil 100 fisk i ein ørekytstim, dei lever då i vassflata og er relativt pelagiske. Om vinteren er fisken ein mindre sosial botnfisk.

Dei et algar, planteavfall (i elvar), blautdyr, krepsdyr og insekt. Som andre karpefiskar manglar dei tenner, men har i staden såkalla svelgtenner bak i svelget som mel opp maten før han kjem ned i magen.

### Formeiring
Paringstida er frå juni til juli. Då blandar dei djupt raude hannane seg med rognfulle hoer i små stimar. Her dannar det seg par, som etter kvart sym i lag ned i botnen for å gyta. Egga er hylla inn i ein geleaktig masse og vert lagde i klumpar mellom steinar på botnen. Hannen sym over dei og befruktar dei. Som regel klekker egga etter ca. to veker, men dette er avhengig av vasstemperatur.

Yngelen held seg i nærleiken av klekkestaden den første tida. Når plommesekken er brukt opp, sym dei ut i vatnet og leitar etter smådyr og algar dei kan eta. Om tilhøva er gode, veks dei raskt og vert kjønnsmogne etter berre eit år.

## Ørekyta som framand art
Ørekyt har vorte spreidd aktivt som agnfisk og kosttilskot til fisk av menneske sidan 1800-talet, og er såleis vorte ein framand art mange stader. Undersøkingar tyder på at ørekyta kan vera ein viktig konkurrent til aureyngel der dei finst i tette bestandar, noko dei ofte gjer i vatn der auren er den einaste andre fisken. Vaksen aure et lite ørekyt, både fordi ørekyt lever i stim og fordi dei sjeldan held seg på same staden i vatnet som aure som er stor nok (20 cm eller meir) til å eta ørekyt. Det er òg observert at ørekyt et aureyngel.

Det er sett inn tiltak for å hindra ytterlegare spreiing av ørekyt, til dømes bygging av jordvollar, rotenonbehandling og oppgangssperrer i vatn.

## Bakgrunnsstoff
* Ørekyt på Artsdatabanken.no
* Ørekyt på Fishbase.org
*
Járos

**Járos** (gresk Γυάρος) eller **Joúra** (gresk Γιούρα), òg skrive *Gyaros*, er ei øy i Hellas som høyrer til Kykladane i Egearhavet. Øya er ikkje busett og har eit areal på 23&nbsp;km². Øya er ein del av kommunen Sýros-Ermoúpoli, som høyrer til periferieininga Sýros i periferien Dei sørlege egeiske øyane.

Járos og andre småøyar i Egearhavet fungerte som eksil for viktige personar tidleg i romartida. Venstrevendte politiske dissidentar i Hellas vart òg haldne i eksil her frå 1948 til 1974. Minst 22&nbsp;000 vart halde i eksil eller i fengsel på øya i løpet av denne perioden.

## Mytologi og tidleg historie
Járos og Mýkonos skal ha vore dei to øyane som guden Apollon knytte fast den heilage øya Dílos i, slik at ho ikkje flaut rundt i Egearhavet. I forteljinga om krigen mellom Minos og Aegeus, kongen av Aten, skriv diktaren Ovid at Járos var ein av øyane som nekta å delta i felttoget mot kongen av Kreta.

## Eksiløy for romarane
Øya fungerte som ein stad der romarane sende folk i eksil. Mellom anna skal Silanus, prokonsulen av provinsen Asia ha vorte skulda for utpressing og høgforræderi, og det var føreslått i Det romerske senatet at han skulle sendast til Járos. Keisar Tiberius sende han i staden til naboøya Kýthnos sidan Járos var «fråstøytande og blotta for menneskeleg kultur».

## Eksiløy på 1900-talet

Ein raud murbygning var nytta som fengsel frå 1948 til 1953 og heldt om lag titusen mann frå den greske motstandsrørsla Ethniko Apeleftherotiko Metopo (EAM). Fengselet vart igjen nytta frå 1957 til 1964 og under det greske militærdiktaturet i 1967-1974.

Den greske regjeringa nytta øya som skytefelt for den greske marinen fram til 2000. Etter den tid har øya vore open for ålmenta.

## Referansar

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Gyaros|Gyaros]]» frå ,  den 10. august 2007.*
Stiklingar

**Stiklingar** (Gasterosteidae) eller **stingsild** er ein familie små beinfisk. FishBase reknar for tida med at han består av 16 artar fordelt på 5 slekter. Fleire av artane har likevel eit stort tal på underartar, og det er brei semje om at systematikken deira treng ei oppdatering.

Stingsild er små fisk med avlange kroppar. Dei fleste er blanke i fargen og har eit hissig lynne. Mange av artane har beinplater på sidene; alle har eit sett (3-16) godt utvikla piggar framfor ryggfinna.

I Noreg førekjem tre artar: Trepigga stingsild, nipigga stingsild og tangstikling.

## Artar
* Slekt *[[Apeltes]]*
** Firepigga stingsild, *[[Apeltes quadracus]]* (Mitchill, 1815).
* Slekt *[[Culaea]]*
** *[[Culaea inconstans]]* (Kirtland, 1840).
* Slekt *[[Gasterosteus]]*
** Trepigga stingsild, *[[Gasterosteus aculeatus]]* Linnaeus, 1758.
** *[[Gasterosteus crenobiontus]]* Bacescu & Mayer, 1956.
** *[[Gasterosteus microcephalus]]* Girard, 1854.
** Svartflekkstingsild, *[[Gasterosteus wheatlandi]]* Putnam, 1867.
* Slekt *[[Pungitius]]*
** *[[Pungitius hellenicus]]* Stephanidis, 1971.
** *[[Pungitius kaibarae]]* (Tanaka, 1915).
** *[[Pungitius laevis]]* (Cuvier, 1829).
** Sørleg nipigga stingsild, *[[Pungitius platygaster]]* (Kessler, 1859).
** Nipigga stingsild, *[[Pungitius pungitius]]* (Linnaeus, 1758).
** *[[Pungitius sinensis]]* (Guichenot, 1869).
** *[[Pungitius tymensis]]* (Nikolskii, 1889).
* Slekt *[[Spinachia]]*
** Tangstikling, *[[Spinachia spinachia]]* (Linnaeus, 1758).
Kéa

**Kéa** (gresk Κέα, latinsk *Ceos*) eller **Tzia** (gresk Τζια), òg kalla *Gia*, *Zea* og *Keos*, er ei øy i Hellas som høyrer til Kykladane i Egearhavet.

Kéa er eigen kommune, og frå 2011 høyrer øya administrativt til under periferieininga Kéa-Kýthnos i periferien Dei&nbsp;sørlege&nbsp;egeiske&nbsp;øyane. Kommunen Kéa inkluderer òg øya Makrónisos i nordvest.

Hovudbyen Ioulída ligg i dei indre områda (som dei fleste antikke busetnadane i Kykladane på grunn av frykta for sjørøvarar). Andre tettstader er hamna Korissía og fiskelandsbyen Vourkári. Etter å ha vorte avfolka i mange tiår, er øya nyleg vorte oppdaga igjen av atenarar som ein flott stad for helge- og båtturar. Folketalet i 2021 var på berre 2&nbsp;335.

## Geografi
Kéa er den øya i Kykladane som ligg nærast Attikí, om lag ein time med båt frå Lávrio, og ligg 20&nbsp;km frå Kapp Soúnio og 60&nbsp;km søraust for Aten. Klimaet er tørt og terrenget er åslendt. Kéa er 19&nbsp;km lang frå nord til sør og 9&nbsp;km brei frå vest til aust. Ho har eit areal på 129&nbsp;km² og det høgaste punktet er 560 moh.

## Historie
Kéa har vore busett sidan bronsealderen og hadde ein kultur som nådde sitt høgdepunkt seint i den minoiske og tidleg i den mykenske perioden (1600-1400 fvt.).

I antikken var Kéa heimstad til Simonides og nevøen hans Bakkhylides. Begge var greske diktarar. I tillegg kom sofisten Prodikos frå øya.

Under den austromerske perioden vart det bygd mange kyrkjer på Kéa og velstanden til øya auka. Kéa var ein del av riket fram til 1204, då ho vart erobra av venetianarar etter det fjerde krosstoget. Kéa vart gjenerobra av austromarane i 1278. I 1296 fall ho tilbake til venetianarane, som like etter bygde ei borg over den antikke akropolisen i Ioulis. Hamna vart mykje nytta av sjørøvarar, og i 1470 var det berre rundt 200 innbyggjarar att.

Kéa vart okkupert av osmanarane i 1527. Tyrkarane slo seg derimot aldri ned på øya, men dei sende arvanittar her på slutten av 1500-talet. Under denne perioden kom det mange religiøse og intellektuelle personar som ønska å ligge lågt til øya. I 1668 raserte tyrkarane øya fordi dei hadde tatt venetinarane sitt parti, men like etter fekk innbyggjarane mange rettar og mot slutten av hundreåret hadde folketalet stige til tre tusen.

## Byar og tettstader
Dei største byane og tettstadene i kommunen er:

Andre busetnader på øya er:

Småøyar i kommunen:
* Makrónisos (6)

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettstad
* Reiseguide for Kéa frå 1885

## Kjelde