open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Valentia

**Valentia** (irsk *Dairbhre*) er ei øy utanfor halvøya Iveragh sørvest for County Kerry i Republikken Irland. Ho har fastlandssamband over ei bru ved Portmagee, og via ei ferje som går frå Reenard Point til Knightstown, sentrumet på øya. Øya har 650 innbyggjarar, er om lag 11 km lang og 3 km brei.

## Historie

Valentia var den austlege terminalen for den første transatlantiske telegrafkabelen. Det første forsøket i 1857 gjekk ikkje bra. Etter fleire feilforsøk i 1858 og 1865 klarte ein til slutt å få til telegrafkommunikasjon i 1866, som opererte i hundre år fram til kabelen vart lagt ned i 1966. 

I 1993 vart det oppdaga fossil av fotefaret til eit firbeint dyr. Fotefaret, som er om lag 385 millionar år gamalt, var av eit primitivt virveldyr som gjekk langs ei gjørmete kystlinje i eit ekvatorialt sumpområde. Avtrykket vart bevart ved at dei vart dekte av slam, som i løpet av lang tid så vart forsteina. Spora på Valentia er av dei eldste teikna ein har frå virvellause dyr på land og har i etterkant vorte kraftig utforska. 

## Bakgrunnsstoff
* Senter for kulturarv på Valentia
* Valentia Island 
* Reiseguide 

## Kjelde
Klepp

:*Sjå òg [[Klepp kommune]]*
Ein **klepp**, også kalla *hytt*, er ein handreiskap for å løfte fisk på land eller i båt under fiske. 

For fiske med stong frå land, i sjø og i elvar, brukar ein til vanleg ein langskafta klepp med ein stålkrok for enden. Kroken kan ein huke fast i fisken før ein dreg han til lands. Ein langskafta klepp, ei *langtroe*, vert og brukt ombord i havgåande linebåtar til å huke fisk som losnar frå lina. Ved fiske med snøre frå båt er det vanleg å bruke ein kortskafta klepp med ein svakt bogeforma stålkrok, som fiskaren høgg fast i fisken når fisken når vassoverflata. Ein stor klepp til å få storkveite ombord i båten med vert kalla *treet*.

*Hytt* er ofte nemning for ein stutt klepp som i tillegg til å huke fisk om bord i båten vert nytta til å greie fisken ut or garnmauskane med.
## Klepping av fisk
Yrkesfiskarar kleppar fisken i hovudet. Om ein kleppar i fiskekjøtet vert det infisert med bakteriar frå spissen av kleppen. Det vil og verte daudblod i og rundt såret etter kleppen. Det kan føre til at filetmengda vert redusert med opp til 20%. Om ein punkterar innvolane på fisken med kleppen, kjem bakteriar frå tarminnhaldet ut. Det kan verte overført til større delar av fangsten.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Snartemo

**Snartemo** er ein gard og ei bygd i Hægebostad kommunei Agder. Han er kjend for ei rik grav frå folkevandringstida, der ein mellom anna fann Snartemo-sverdet.

Ein grov først ut ei grav i 1847, men det største Snartemo-funnet blei gjort under nydyrking 30. oktober 1933. Då denne grava blei undersøkt fann ein mellom det gulldekorerte Snartemo-sverdet, knivar, spydspissar, ei glaskrukke, ei beltespenne og gullringar. Under krigen blei sverdet gøymd for nazistane, som ville bruka det som symbol til propaganda.

På 1990-talet blei det laga ein bautapark ved riksvegen på Snartemo, nokre hundre meter frå funnstaden. Parken inneheld informasjon om funna og ein stor kopi av Snartemo-sverdet.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* «Høvding funnet i Snartemo-graven»  i Aftenposten 05.09.99
* «Snartemo - topografi og gravfelt» i bloggen *Arkeologi i nord*
Pete Townshend

**Pete Townshend** () er ein engelsk rockegitarist, songar, låtskrivar og forfattar som hovudsakleg er kjend som gitarist og låtskrivar i The Who. Han har ein karriere som har vart over 40 år og leia bandet gjennom ein periode då bandet vart eit av dei viktigaste påverknadskjeldene i rockehistoria. The Who er òg kjend som eit av dei beste konsertbanda nokon gong.

Townshend vart den viktigaste låtskrivaren for The Who, og skreiv over hundre songar for dei elleve albuma deira, inkludert rockeoperaene *[[Tommy av The Who|Tommy]]* og *[[Quadrophenia]]*, albumet *[[Who's Next]]* og mange fleire songar gjeve ut på singlar, bonusspor og samlingar. Han har òg skrive over hundre songar for soloalbuma sine. Sjølv om han hovudsakleg er kjend som gitarist, er han òg ein habil songar og pianist, og han speler fleire andre instrument på soloalbuma, som banjo, trekkspel, synthesizer, piano, bass og trommer. Av musikkmagasinet *[[Rolling Stone]]* er han kåra til den 50. beste gitaristen gjennom tidene.

Han har òg skrive mange artiklar for aviser og magasin, bokmeldingar, essay, bøker og manuskript. 

## Diskografi
* *Who Came First* (1972)
* *Empty Glass* (1980)
* *All the Best Cowboys Have Chinese Eyes* (1982)
* *Scoop* (1983)
* *White City: A Novel* (1985)
* *Another Scoop* (1986)
* *The Iron Man: A Musical* (1989)
* *Psychoderelict* (1993)
* *A Benefit For Maryville Academy* (1998)
* *Live: The Fillmore* (2000)
* *Live: The Empire* (2000)
* *Live: Sadler's Wells* (2001)
* *Live: La Jolla* (2001)
* *Scoop 3* (2001)

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Pete Townshend|Pete Townshend]]» frå , den 3. mai 2009.* 
*** oppgav desse kjeldene:*


## Bakgrunnsstoff
* Offisiell side 
* 
* Pete Townshend's Eelpie 
* Utstyret til Pete Townshend
* 'A Different Bomb' av Pete Townshend
* ''Rolling Stone''-intervju i 1970
* The Man Who Hears Music
* Pete Townshend: Classy and Articulate (1982)  på *[[Crawdaddy!]]*
Rufus Wainwright

**Rufus McGarrigle Wainwright** () er ein kanadisk-amerikansk musikar, songar og låtskrivar. Sidan 1998 har han gjeve ut fem album med eigne låtar, og fleire EPar. Dessutan har han medverka på ulike album av andre artistar, til dømes Antony and the Johnsons og Martha Wainwright. Han har også laga musikk til filmar som *Moulin Rouge* og *Brokeback Mountain*. Wainwright voks opp i ein utprega musikarfamilie; han er bror av Martha Wainwright, og son av Loudon Wainwright III og Kate McGarrigle.
Kjelde

Ei **kjelde** (frå norr. *kelda*, i slekt med kald) er utspringet eller opphavet til noko. Omgrepet kan visa til:

* ei vasskjelde der grunnvatn kjem opp av jorda
** sjå òg varm kjelde og geysir
** heilag kjelde, elveutspring
* ein stad der ein kan få tak i ein ressurs, som jern, mat, energi eller pengar
** sjå òg energikjelde og kjeldebergart
* opphavet til informasjon, i form av ein person, eit dokument eller liknande
** sjå òg historisk kjelde og primærkjelde, sekundærkjelde og tertiærkjelde
** kjeldekritikk, kjeldevern

## Bakgrunnsstoff
*
Helgeland Kraft

**Helgeland Kraft** er ein produsent og leverandør av elektrisitet med hovudkontor i Mosjøen og avdelingskontor i Brønnøysund, Sandnessjøen og Mo i Rana.

## Historie

Aksjeselskapet Helgeland Kraft er ei vidareføring av det kommunalt eigde Helgeland kraftlag som vart etablert i 1964 ved ei samanslåing av Sør-Helgeland kraftlag og Midt-Helgeland kraftlag. Av desse var Sør-Helgeland kraftlag det eldste, som gjorde den første utbygginga i Rørøyfossen på Vega i 1914.

## Kraftverk

Helgeland Kraft eig åtte kraftverk med ein middels årsproduksjon på til saman 950,6 GWh:
* Sjona kraftverk, 238 GWh
* Svartvatn kraftverk, 6 GWh
* Grytåga kraftverk, 250 GWh
* Fagervollan kraftverk, 65 GWh
* Kaldåga kraftverk, 68 GWh
* Forsland kraftverk, 27 GWh
* Langfjord kraftverk, 40 GWh
* Ildgrubfossen kraftverk, 30 GWh
* Andåsfossen kraftverk, 7 GWh
* Øvre Forsland kraftverk, 33 GWh
* Tosdalen kraftverk, 40 GWH
* Leiråa kraftverk, 27 GWh
* Bjørnstokk kraftverk, 24,6 GWh
* Tveråa kraftverk, 16 GWh
* Storelva kraftverk, 22 GWh
* Laksen kraftverk, 20 GWh
* Vassenden kraftverk 37 GWh

I tillegg har Helgeland Kraft driftsansvar for Kolsvik kraftverk på 630 GWh, der selskapet eig om lag 50 %.

## Eigarskap
Det er kommunar på Helgeland som eig aksjane i Helgeland Kraft. Aksjonærane er kommunane 
Alstahaug (10,1 %),
Brønnøy (9,6 %),
Dønna (4,4 %),
Grane (2,5 %),
Hattfjelldal (2,5 %), 
Hemnes (7,0 %),
Herøy (3,8 %),
Leirfjord (3,2 %), 
Nesna (4,6 %),
Rana (26,8 %),
Sømna (3,2 %),
Vefsn (18,3 %),
Vega (2,8 %) og 
Vevelstad (1,2 %).

Helgeland Kraft har direkte eller indirekte eigarskap i følgjande selskap:
* Mo Fjernvarme - leverer vassboren varme i Mo i Rana
* Helgeland Vekst AS - regionalt investeringsselskap
* Storuman Energi AB - svensk kraftsalselskap
* Naturgass Helgeland AS - distribusjonsselskap for naturgass
* Enviro Energi - salselskap for grøn energi
* Elinor - innkjøpssamarbeidsselskap
* Norsec - energirådgjevingselskap

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettstad
Achill

**Achill** (irsk *Acaill, Oileán Acla*) er den største øya i Republikken Irland. Ho ligg i County Mayo på vestkysten av Irland. Ho har om lag 2&nbsp;700 innbyggjarar og eit areal på 148 km². Achill er forbunde til fastlandet via Michael Davitt-brua mellom landsbyane Achill Sound og Polranny. Brua er ein kombinasjon av ei vegfylling og ei svingbru, slik at små båtar kan passere forbi. Den første brua over sundet vart bygd i 1887, men denne vart erstatta av den noverande brua i 1949. Andre landsbyar på øya er Keel, Dooagh, Dooega og Dugort. Ein meiner det har budd folk på Achill i 5000 år. Ei padleåre frå denne perioden vart funnen ved ein crannog, ei førhistorisk kunstig øy, nær Dookinella.

87 % av øya består av torvmyr. Kommunen Achill inkluderer òg Corraunhalvøya. Folket på Corraun reknar seg sjølv som ein del av Achill-folket. 

## Historie
Øya har vore busett i 5000 år og ein meiner at det budde 500-1000 menneske her på slutten av steinalderen. Øya var stort sett skogkledd fram til steinalderfolket byrja å dyrke avlingar. Folketalet auka gjennom jernalderen og restar av små fort langs kysten indikerer at det var ei krigersk tid. Grace O'Malley hadde i borg ved Kildownet på 1500-talet. 

På 1600- og 1700-talet flytta mange frå Achill til andre delar av Irland, særleg til Ulster, på grunn av den politiske og religiøse uroa på den tida. Ei stund vart det snakka to dialektar av irsk på Achill. Dette førte til at mange distrikt hadde to namn under den geografiske oppmålinga i 1824, og enkelte kart i dag gjev òg to namn for same stad. Ein kan i dag finne spor av Achill-irsk i ulster-irsk.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Achill Island|Achill Island]]» frå ,  den 30. januar 2021.*  
 
## Litteratur
* Heinrich Böll: *Irisches Tagebuch*, Berlin 1957
* Kingston, Bob: *The Deserted Village at Slievemore*, Castlebar 1990
* McDonald, Theresa: *Achill: 5000 B.C. to 1900 A.D. Acheology History Folklore*, I.A.S. Publications [1992]
* Meehan, Rosa: *The Story of Mayo*, Castlebar 2003

## Bakgrunnsstoff

* Martim arkeologi ved Achill Island 
* achill-island.com
* visitachill.com
Achillbeg

**Achillbeg** (irsk *Acaill Beag*, 'Litle Achill') er ei lita øy i County Mayo ved Irland, like sør for den større øya Achill. Ho vart evakuert i 1965 og innbyggjarane busette seg på Achill og fastlandet. Årsaka til dette var at det var vanskeleg å frakte varer til øya ved grov sjø, noko det ofte er med Atlanterhavet rett på frå vest. Hovudbusetnaden låg midt på øya mellom to åsar i nord og sør. Det er i dag fleire ferieheimar på øya, men husa står tomme store delar av året. 

Det vart bygd eit fyr heilt sør på i 1965. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Achillbeg|Achillbeg]]» frå ,  den 17. oktober 2007.*
Kaldåga kraftverk

**Kaldåga kraftverk** er eit kraftverk i Drevjavassdraget. Det er bygd i 1958, med ein kombinasjon av fjelltunnelar og røyrgater. Det utnyttar energien i fallet på 565 meter frå Kaldåvatnan på Toven. Kraftverket ligg i øvre Drevja i Vefsn kommune.

Kraftverket har nedslagsfelt på 19 km². Kaldåvatnan vert bruka som vassmagasin. Desse vatnan har òg namn etter talrekka, frå ein til ti. Nivatnet er det største av desse, og det er leidd til Einvatnet gjennom en 2300 meter lang tunnel. Fra Einvatnet renn vatnet ned til kraftstasjonen gjennom eit 1800 meter langt stålrøyr.

Kraftverket har ein installert effekt på 15 MW og ein middels årsproduksjon på 68 GWh.
Anlegget er eigd av Helgelandskraft.

## Bakgrunnsstoff
*
Vilberg skole

**Vilberg skole** er ein barneskule i Eidsvoll kommune i Akershus. Skulen har ca 350 elever i 1. til 7. trinn.

Rektor ved skulen er Rune Holm. (2007)

## Bakgrunnsstoff
*
Collanmore Island

**Collanmore Island** er ei øy utanfor vestkysten av Irland. Ho er ei av dei større øyane i Clew Bay og er basen for Glenans Ireland, ein segleskule som ikkje arbeider for økonomisk vinning. Her kan ein lære å segle med jolle og katamaran, i tillegg til brettsegling. Frå Collanmore har ein flott utsyn mot Croagh Patrick og bukta. Øya ligg eit par kilometer frå Westport i County Mayo.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Collanmore Island|Collanmore Island]]» frå ,  den 17. oktober 2007.*  

## Bakgrunnsstoff
* Glenans Irish Sailing Club
Tarjei Midbø

**Tarjei G. Midbø** () var ein spelemann, bygdepolitikar og kyrkjesongar frå Lårdal i Telemark. 

Tarjei var fødd i Bandaksli, og var husmannsson. Trass i dette vart det tidleg røynd at han var gåverik, og fekk seminar i Kviteseid, seinare på Holt. Sidan vart han tilsett som lærar i Eidsborg og Lårdal, først ved omgangsskulen, seinare ved den faste grendeskulen i Lårdal. Elles var Tarjei ein kjend kyrkjesongar, og budde lenge på klokkargarden Kvålo. 

Myllarguten var mykje innom Lårdal i tida etter 1850, og Myllaren var ein god ven av Tarjei. Frå han fekk Tarjei Midbø mykje godt spel, som han seinare lærte vidare til eleven sin, Tarjei Tvigyva. 

Attåt virket som spelemann, lærar og kyrkjesongar, sat Tarjei Midbø lenge i heradsstyret, var tilsett i forlikskommisjonen og fattigkommisjonen. Det vert òg fortald at han var ein dugande dansar. Trass i alle desse verva og stillinga i bygda fekk han vanskar med andre førande menn, og laut bryta opp. Han emigrerte til Amerika i 1873, og døydde der i 1909. I Amerika gjorde han seg kjend i det norske utvandrarmiljøet, og gav ut ei bok om Myllaren.

Virket til Tarjei Midbø minner noko om virket til læraren og folkeminnesamlaren Andris Vang frå Valdres.
Dorinish

**Dorinish** er ei øy i Clew Bay i County Mayo i Republikken Irland. Ho vert som regel berre kalla «Beatle Island» etter at John Lennon frå The Beatles kjøpte øya i 1967 for 1&nbsp;700 pund (om lag 19&nbsp;000 kroner). Tidlegare vart steinane her nytta på seglskip og vart av Lennon og familien nytta som feriestad. Etter han skilde seg frå kona Cynthia, vart ikkje øya nytta før Lennon inviterte «Kongen av hippiane», Sid Rawle, til å opprette eit samfunn på øya i 1970. Dei neste to åra heldt 25 hippiar til på øya. I 1972 førte ein brann i forsyningsteltet på øya til at samfunnet vart oppløyst. Etter at Lennon døydde selde Yoko Ono øya for nesten £30&nbsp;000 (340&nbsp;000 kroner) og donerte beløpet til ein irsk barneheim. Dorinish vart i dag nytta som beite for kyr og vert stundom vitja av entusiastiske Beatles-tilhengjarar. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Dorinish|Dorinish]]» frå ,  den 17. oktober 2007.*  

## Bakgrunnsstoff
* Ein artikkel om Dorinish
* Informasjon om Dorinish
Illanmaster

**Illanmaster** (irsk *Oileán Maigheastar*) er ei kupert øy med bratte klipper like utanfor nordkysten av County Mayo i Republikken Irland,  vest for Ballycastle. Mellom øya og fastlandet går eit smalt sund. Fleire sjøfuglar hekkar her, som lundefugl og havsvale, og øya er eit naturreservat. Ein kan ikkje vitja reservatet, men ein kan sjå det frå fastlandet.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Illanmaster|Illanmaster]]» frå ,  den 17. oktober 2007.*
Inishbiggle

**Inishbiggle** (*Inis Bigil* på irsk) er ei lita øy utanfor kysten av County Mayo i Republikken Irland. På irsk tyder namnet «Fasteøya». Øya ligg mellom Achill og fastlandet. Ein kan nå øya med båt frå anten Doran's point ved Ballycroy eller Bullsmouth på Achill. Øya er 2,5 km lang og 1,5 km brei og har eit areal på 2,6 km².

For tida bur det 23 menneske på øya, som hovudsakleg driv med sau og kveg og fiske. Øya har eit skulehus og eit postkontor, men begge desse er ikkje i bruk lenger. Det har vore snakk om å byggje ei kabelvogn over den farlege Bullsmouth-kanalen mellom øya og Achill, men planane er skrinlagt fordi det vart for dyrt. Uforutsigbare straumar i kanalen om vinteren gjer stundom at det ikkje er mogeleg å kome til øya, sjølv om turen over i fint vêr berre tar om lag ti minutt. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Inishbiggle|Inishbiggle]]» frå ,  den 17. oktober 2007.*  

## Bakgrunnsstoff
* Kart, informasjon og bilete
Clare Island

**Clare Island** (*Oileán Chliara* på irsk) er ei kupert øy ved inngangen til Clew Bay i County Mayo i Republikken Irland. Ho er kjend som heimstaden til sjørøvardronninga Grace O'Malley. I dag har øya om lag 125 innbyggjarar. 

## Historie
Gjennom mellomalderen var Clare Island ein del av landområda til O' Malley-familien. Ruinane av tårnhuset til O'Malley, kalla *[[Grace O' Malley]] si borg*, ligg nær moloen på austenden av øya. Eit lite cisterciensarkloster nær sørkysten av øya vart grunnlagd av O'Malley-familien og inneheld O'Malley-grava, ein mogeleg gravstad for Grace O'Malley. Klosteret er kjend for det unike takmåleriet frå mellomalderen. I 1588 forliste eit skip frå den spanske armaden ved Clare Island og mannskapet vart drepen av O' Malley-familien.

Eit framtredande landemerke på øya er fyret, som vart bygd av John Denis Browne, markien av Sligo, i 1806. 29. september 1813 førte ein brann til at delar av tårnet og lanternen vart øydelagd. Tårnet vart bygd opp att i 1818. I 1834 vart fyret råka av eit lynnedslag. Det sylindriske murfyrtårnet er 118 meter høgt og 11 meter på tvers. Etter 159 år i tru teneste vart fyret i 1965 sett ut av drift og erstatta av det moderne fyret på Achillbeg sør for Achill.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Clare Island|Clare Island]]» frå ,  den 17. oktober 2007.*  
 

## Bakgrunnsstoff

* Offisiell nettside 
* clareisland.info
Caher Island

**Caher Island** (*Cathair na Naomh* på irsk) er ei øy utanfor kysten av County Mayo ved Irland. Øya er ikkje busett og ligg mellom den større øya Clare Island og Inishturk. Ho er ein gamal pilegrimstad og vert framleis vitja på grunn av dette. 15. august kvart år, på Jomfru Marias himmelfart, vert det gjort pilegrimsreiser til øya. Namnet på irsk tyder «Helgenane sin by». Ein kan kome til øya med båt frå Inishturk.

Øya har eit gammalt kloster frå tidleg kristendom med restane av eit kapell med fleire graverte heller. På øya ligg òg ein eremitasje etter munkar frå 600-talet.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Caher Island|Caher Island]]» frå ,  den 17. oktober 2007.*
Springar

**Springar** er nemninga på eit særskild slag norsk folkedans eller bygdedans som vert dansa av par i 3/4-takt. Ordet «springar» er nytta om dansen i heile hardingfeleområdet, og her vert det skild mellom ulike slag springar, alt etter tradisjonen i det særskilde området. Utanfor hardingfeleområdet er nemninga oftast springleik eller pols. Rundom og polskdans er òg nytta. 

Para dansar i ring mot sola, og dansen består gjerne av ei samankjeding av ulike figurar og tak som kan gjevast personleg utforming. Ei rekkje opne tak der gut og jente lager ulike figurar for kvarandre vekslar med samdanstak som rundsvingen, der gut og jente «omfamnar» kvarandre og virvlar rundt eigen akse mens dei forflyttar seg framover i ringen.

Dans og rytme skil seg noko frå dal til dal, slik at ein tradisjonelt snakkar om valdresspringar, hallingspringar, numedalsspringar, sigdalsspringar, telespringar, og vestlandsspringar i ulike utformingar. Hemsedalsspringar, kryllingspringar og tinnspringar er mindre nytta til dans no, men har opplevd ei nyoppliving dei seinare åra. 

Etter regelen vert springaren spela og dansa i 3/4-takt. I Hardanger og Vest-Telemark finst det slåttar som bryt på takta, men som likevel har vore nytta til dans. I andre område er det rekna som stor skade om spelemannen bryt med dansetakta. Regelen er òg at takta oftast har vore svært jamn, men det kan skiljast grovt mellom tosvikt og tresvikt. Tosviktområdet har sentrum i Telemark, og har spreidd seg oppover til Numedal og Krødsherad med tida. Valdresspringaren har òg utvikla tradisjon for tosvikt. 

Telespringaren skil seg òg frå dei andre springarslaga ved opptakt og eit noko rolegare foredrag. Der dei andre springarslaga byrjar på nedstrok, har telespringaren oppstrok på første slaget i takta (først i slåtten). 

## Kjelder
Inishturk

**Inishturk** (*Inis Toirc* på irsk, tyder Villsvinøya) er ei øy utanfor kysten av County Mayo i Republikken Irland. Ho har ein permanent busetnad på om lag 70 innbyggjarar. Det er to busetnadar på øya, begge ligg på den skjerma austkysten av øya. Det er båtsamband til øya frå Roonagh. Nokre av innbyggjarane er etterkomarane etter folket som vart evakuert frå Inishark i sørvest. Britane bygde eit Martellotårn på vestkysten av øya under Napoleonskrigane. 

## Kjelde
Jukse

Ei **jukse**, eller ein **hil**, er ein fiskereiskap for fiske frå småbåt. Ordet *jukse* kjem frå norrønt *djúpshǫfn* som tyder «djupsagn». På engelsk heiter det "jigging"

Juksa består av
* ei sule til å vinde fiskesnøre på,
* fiskesnøre for å fiske like over havbotnen,
* ein pilk, d.v.s. eit synkelodd med ongul. Pilken imiterer ein fisk.
* om ein vil, fleire småonglar festa på snøret ovom pilken. Til desse onglane kan det vere festa ein imitasjon av ein mark eller ein liten fisk.

Ved fiske med jukse firer fiskaren juksa til botnen, tek inn att eit par famner og dreg så snøret rytmisk opp og ned til fisken bit på ein av onglane. Juksa brukast mellom anna ved fiske etter torsk.

I 1960 vart juksemaskinen oppfunnen av Thorbjørn Christiansen i Nyksund.

## Litteratur
* Ludvig Karlsen: Redskapslære og fangstteknologi, ISBN 82-529-1791-7
* Karlsen, Gjøsæter, Hamre: Fiskeriteknolgi ISBN 82-529-2387-9
Martha Wainwright

**Martha Wainwright** () er ei amerikansk-kanadisk songarinne. Heile familien hennar er musikalske: faren er visesongaren Loudon Wainwright III, mora er Kate McGarrigle og broren er den talentfulle artisten Rufus Wainwright.
Inishmurray

**Inishmurray** (òg kalla Inismurray, 'Øya til Muiredach') er ei øy om lag 7 km utanfor kysten av County Sligo i Republikken Irland. Ho har eit areal på 0,9 km². På øya ligg det ruinar av eit tidleg irsk kloster. St. Molaise grunnla klosteret her på 500-talet. Klosterbusetnaden vart plyndra to gonger av vikingar, først i 795, som òg er det første dokumenterte åtaket av vikingar på Irland, og seinare i 807. Same året vart Rathlin Island og Inisbofin åtaka, mogelegens av dei same vikingane. 

Yttermuren er imponerande med ei høgd på 4,5 meter på det høgaste og ein tjukkleik på opp til 3 meter. Det er i tillegg fleire bygg tilknytte klosteret, som eit bedekammer med steintak, to kyrkjer, ein clochan, ei stor sekskanta celle og andre ruinar. Heile komplekset er bygd av lokal kalkstein. 

Innbyggjartalet var i 1880-åra på det høgaste med like over 100 innbyggjarar, men dei siste flytta til fastlandet i november 1948. Nokre bygningar står framleis att, inkludert 15 hus og den einaste skulen på øya. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Inishmurray|Inishmurray]]» frå ,  den 17. oktober 2007.*
Salteeøyane

**Salteeøyane** (*Oileán an tSalainn* på irsk) er ei gruppe på to småøyar om lag 5 km utanfor sørkysten av County Wexford i Republikken Irland. Dei to øyane heiter *Great Saltee* (Store Saltee) (0,89 km²) og *Little Saltee* (Litle Saltee) (0,40 km²). Dei har vore fråflytta sidan tidleg på 1900-talet og har vore i privateige hos Neale-familien sidan 1943. Det er ikkje lov med camping på øya og det berre lov å vitje øyane mellom kl. 1100 og 1630. Det går stundom båtar til øya frå landsbyen Kilmore Quay på fastlandet. 
I lag dannar øyane eit av dei største fuglereservata på Irland. Mange forskjellige artar av sjøfugl hekkar her, som havsule, skarv, lundefugl, alke, lomvi. I tillegg har dei ein koloni med gråsel. 

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettside

## Kjelde
Stemmegaffel

Ein **stemmegaffel** er ein stålgaffel med to tindar som gjev ein klar tone i ei viss tonehøgde når ein gjev tindane eit lett slag. Vanlege stemmegaflar kling i kammertonen a' = 440 Hz, og vert bruka ved stemming av musikkinstrument eller av kordirigentar når dei skal gje tone til koret. Stemmegaffelen vart oppfunnen i 1711 av trompetisten John Shore.

Tonen frå stemmegaffelen er svak, vi kan berre så vidt høyre han om ve legg gaffelen heilt innåt øyra. Set vi ein vibrerande stemmegaffel på ein lekam som gjev resonans, til dømes ei bordplate, vert lyden kraftig forsterka.

## Bakgrunnsstoff
Boa Island

**Boa Island** (av irsk *Boadhbh*, den keltiske krigsgudinna) er ei øy i innsjøen Lough Erne i County Fermanagh i Nord-Irland. Ho er over 1,5 km lang, men relativt smal og er forbunde til fastlandet i kvar ende av bruer vestover mot Castlecaldwell og austover mot Kesh. 

Mist på øya ligg Caldragh gravplass der det står ein gravert janusfigur med ei høgd på 72,5 cm. På kvar side er det skjert inn ein figur. Eine figuren viser ein roleg krigar, medan andre ser redd ut. Ein mindre statue vart ført til Caldragh i 1939 frå den nærliggande Lustymore Island.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Boa Island|Boa Island]]» frå ,  den 17. oktober  2007.* 
*** oppgav desse kjeldene:* 
* Kultur i Nord-Irland 
* Figurane på Boa Island 
 

## Bakgrunnsstoff
* Megalithomania - Caldragh
Canon Rock

**Canon Rock** er eit skjer aust for Kearney på Ardshalvøya i County Down. Ho er det austlegaste punktet til dei irske øyane og Nord-Irland. 

Skjeret er ein fare for skipsfart. Mellom 1861 og 1865 gjekk ni fartøy på grunn på det.

## Kjelder
Helt

**Helt** eller **heltinne** er ein beundringsverdig person som har peikar seg ut gjennom å visa mot eller utføra bragder. Helten kan vera hovudpersonen i ei forteljing, som eit episk dikt, roman eller film, eller i ein viss situasjon.

I gresk mytologi vert heltane kalla *hero* (ἥρωι, 'halvgud'), noko som på mange språk har gitt ordet helt, også på norsk; heroisk (heltemot). Dei greske heroane hadde ofte guddommeleg hjelp, noko som også er vanleg blant heltar i andre mytologiar. Dei er spesielt tilgodesette av gudane, men er ikkje udødelege.

Soger om heltar kan tene som moralske døme, som ein etisk kode i ein kultur , særleg for dei unge. I klassisk oldtid spelte heltekultar, ærefrykta for guddommelege heltar som Herakles, Persevs, eller Akilles, ei viktig rolle i gresk religion. Seinare romerske keisarar nytta heltetilbeding for deira eigen apotheose (forherlegdom).

## Heltekultar
Heltekultar kunne ha ei viktig politisk rolle. Da Kleistenes delte athenarane i nye «demoi» for røystegjevnad konsulterte han Delfi om kva for heroar han skulle namngje kvar divisjon etter. 

Heroar i mytane hadde ofte tette, men konfliktfylte forhold til gudane. Herakles sitt namn tyder «Heras ære» til tross for at han vart plaga av Hera heile livet. Dette gjaldt enda meir i kultane. Kanskje det mest påfallande eksempelet er den athenianske kongen Erechtheus som Poseidon drap da han valde Athene framfor seg sjølv som byens gud for vern. Da athenarane dyrka Erechtheus på Akropolis i Aten påkalla dei han som *Poseidon Erechtheus*.

I det hellenistiske greske Austen vart dynastiske herskarar frå Ptolemeardynastiet eller Selevkideriket proklamert som heroar. Denne praksisen hadde ein innverknad seinare da romarane forherliga sine keisarar som tilsvarande heroar. 

## Sjå òg
*Antihelt
*Folkehelt

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Helt|Helt]]» frå ,  den 17. oktober 2007.*  
 

## Bakgrunnsstoff

* Exploring the Function of Heroes and Heroines in Children's Literature from around the World  - utforskning av helters og heltinners funksjon i barnelitteraturen verden over
* ''The British Hero'' - den britiske helt, et nettsted fra Det britiske filminstituttet som har en utstilling om britiske helter på film og fjernsyn
* Example of Joseph Campbell's Hero's Journey
* The Hero Myth, Transcendence, and Joseph Campbell - heltemyten, en diskusjon om Joseph Campbells verk foruten heltemytens tiltrekning
* Political heroes - politiske helter
Copelandøyane

**Copelandøyane** (eller **Oileáin Chóplainn** på irsk) er ei øygruppe nord i Irskesjøen, nord for Donaghadee i County Down i Nord-Irland. Ho består av Lighthouse, Mew og Copeland Island.

Øyane har internasjonalt viktige koloniar med sjøfugl som havlire og raudnebbterne, i tillegg til nasjonalt viktige koloniar av svartehavsmåse, fiskemåse og ærfugl. Havlirekolonien på Copelandøyane utgjer om lag 1,7 % av den samla bestanden i heile verda og består av om lag 4000 par.

Av andre fugleartar finn ein teist, vassrikse, skogdue, vipe og myrsnipe.

Ein finn òg gråsel og steinkobbe ved øyane.

## Kjelder

* ehsni.gov.uk 

## Bakgrunnsstoff
* Copeland fugleobservatorium
Karl Popper

**Karl Raimund Popper** () var ein austerriksk filosof og vitskapsteoretikar.

Popper vart fødd i Wien i Austerrike som son av ein advokat av jødisk opphav, og tok doktorgraden i filosofi ved Universität Wien i 1928. Han arbeidde først i Tyskland, hovudsakleg som filosof, med vitskapsteori som spesialitet. Etter Anschluss emigrerte han til New Zealand og seinare til Storbritannia. Karl Popper blir rekna som den mest innflytelsesrike vitskapsfilosofen på 1900-talet.

Et viktig tema hos Popper var forskjellen mellom det han skildra som genuint testbare teoriar og teoriar som riktig nok stod fram som vitskapelege, men som ikkje var testbare og derfor var pseudovitskap. Teoriar for eksempel frå Adlers og Freuds arena var av denne ikkje-testbare mytiske typen. Dei var, slik Popper såg det, fascinerande nok, men stod fram som grunnleggande upålitelege. Som eksempel på ein dristig teori av eit anna vitskapeleg kaliber trekte han fram Einsteins relativitetsteori. Relativitetsteorien medførte at det var mogeleg å forutseie konsekvensar som var testbare. På den måten var den eit svært dristig vitskapeleg teori samtidig som han, i tilfelle han viste seg å overleve denne testen, hadde ein annan substans av pålitelegheit. 

## Bibliografi
* *Logik der Forschung*, 1934
* *The Open Society and its Enemies*, 1946
* *[[The Poverty of Historicism]]*, 1961
* *Conjectures and Refutations: The Growth of Scientific Knowledge*, 1963
* *Objective Knowledge: An Evolutionary Approach*, 1972
* *Unended Quest; An Intellectual Autobiography*, 1976
* *The Self and Its Brain: An Argument for Interactionism* (med John C. Eccles), 1977
* *The Open Universe: An Argument for Indeterminism*, 1982
* *Realism and the Aim of Science*, 1982
* *Die Zukunft ist Offen* (med Konrad Lorenz), 1985
* *The Myth of the Framework: In Defence of Science and Rationality*, 1994
* *Knowledge and the Mind-Body Problem: In Defence of Interactionism*, 1994
* *In Search of a Better World*

## Bakgrunnsstoff
* Karl Popper hos Filosofer på Internett
Statsmann

Ein **statsmann** eller **statskvinne** er vanlegvis ei nemning på politikarar eller andre viktige personar i ein stat som har ein lang og respektabel karriere innan politikk på eit nasjonalt eller internasjonalt nivå.

Nemninga gir respekt og det er vanlegvis tilhengarar eller kommentatorar som nyttar han.

Når ein politikar pensjonerer seg, vert han ofte referert til som en *eldre statsmann*.
Devenish Island

**Devenish Island** (irsk *Daimhinis*, som tyder «Okseøya») er ei øy i Lough Erne, nord for Enniskillen i County Fermanagh i Nord-Irland. Øya er om lag 2&nbsp;km lang og 1&nbsp;km brei.

På Devenish finn ein eit av dei flottaste klosterruinane i Nord-Irland. Eit rundtårn frå 1100-talet ligg på øya og ein kan sjå veggar til bedekammeret til heilage Molaise, som grunnla klosteret på 500-talet, langs ei pilegrimsrute til Croagh Patrick i County Mayo. Det vart eit utdanningssenter og sjølv om det vart plyndra av vikingar i 837 og brend i 1157, blømde det seinare då soknekyrkja og eit augustinarkloster låg her.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Devenish Island|Devenish Island]]» frå ,  den 17. oktober  2007.* 
*** oppgav desse kjeldene:* 
* Kultur i Nord-Irland 
* Enniskillen.com 
* ehsni.gov.uk
Kutub

**Kutub**, **Qutub**, **Kutb** eller **Qutb** (arabisk قطب, ‘akse, nav’ eller ‘bok’) er eit muslimsk namn, eit namn på dei muslimske heilage skriftene, og ein tittel som blir brukt innan sufismen, men ikkje innan sunni-islam.

Den sufiske kutuben er ein «perfekt meister», «ekte lærar», heilagast av sufihelgenane. Berre éin kutub finst på jorda til ei kvar tid. Liknande titlar er pir og sarkar.

## Folk som er blitt gjeve tittelen kutub
* Qutb ad-Dīn Haydar (?-~1221), persisk sufihelgen
* Hazrat Babajan (1806-1931), indisk sufihelgen

## Namneberarar
* Qutb Shahi-dynastiet som herska i Golconda-riket i Sør-India frå 1518 til 1687
* Qutb ad-Din Mawdud, Zengid-emiren av Mosul, (1149-1169)
* Qutb-ud-din Aybak (?-1210), sultan av Delhi
* Qutb al-Din al-Shirazi (1236–1311), persisk astronom
* Qutb ud din Mubarak Shah (d. 1320), tredje og siste herskaren frå Khilji-dynastiet i India
* Sayyid Qutb (1906-1966), egyptisk tenkar, ein grunnleggar av moderne islamisme
* Muhammad Qutb (~1909-~1980), egyptisk forfattar og islamist, veslebror til Sayyid Qutb

## Bygg
* Qutub Minar, ein minaret frå mogultida i Delhi
Turlough

Ein **turlough** eller turlach er ein unik type periodisk innsjø som forsvinn og dukkar opp att og som ein berre finn i kalksteinsområde på Irland, hovudsakleg vest for elva Shannon. Ein meiner at namnet kjem av det irske *tuar loch*, som tyder «tørr innsjø». Ein finn innsjøane i karstområde på Irland. Dei er òg til stor interesse for forskarar. Geomorfologar er interessert i korleis turloughar vert danna, hydrologar prøver å forklare kva som fyller innsjøane, medan botanikarar studerer den uvanlege vegetasjon på botn av innsjøane og zoologar studerer dyrelivet ein finn nær dei.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Turlough (lake)|Turlough (lake)]]» frå ,  den 17. oktober 2007.*
Historikar

Ein **historikar** eller **sogegranskar** er ein som studerer og formidlar historie. Ein historikar prøver å sjå samanhengar mellom hendingar og samfunn i fortida. Han skil seg gjerne frå ein krønikeskrivar, som berre samlar og skriv ned hendingar, ved at han vurderer og tolkar stoffet. I dag har ein historikar gjerne høgare utdanning i historisk metode, men ein kan også verka som amatørhistorikar.

Historikarar blei opphavleg sett på som ein slags forfattarar som gav att historier eller soger frå fortida. I gammal gresk kultur hadde dei si eiga muse, Kleio. Først på 1800-talet endra synet seg, då ein under påtrykk frå mellom anna den tyske historikaren Leopold Ranke tok til å nytta grundigare kjeldekritikk og prøvde å forstå heile samfunn og samanhengar.

I dag blir historikarar gjerne rekna som vitskapsfolk, og det blir venta at dei skal prøva å gje eit sannferdig og rimeleg objektivt bilete av fortida. Samstundes blir framstillinga gjerne farga av eit visst historiesyn, til dømes ei tru på framsteg eller Guds styrande hand, eller tolkingar inspirerte av feminisme eller historisk materialisme.

Ein historikar kan interessera seg for eitt felt, som kan vera tidsavgrensa (til dømes til mellomalderen eller nittenhundretalet), stadsavgrensa (til dømes til lokalsamfunnet eller landet hans)  og/eller konsentrert om eit emne (som undertrykte grupper eller kultur), men kan også ta for seg fleire ulike felt, eller prøva å samanfatta store periodar og tidsrom, endåtil heile verdshistoria. Det er stadig eit ideal å kunna fortelja historia slik ho blir forståeleg for andre, slik at forfattardelen av yrket framleis ikkje er heilt teken vekk.

## Kjende historikarar
### [[Antikkens Hellas]]
*Herodot
*Tukydid

### [[Renessansen]]
*Andrea Alciato
*Étienne Pasquier
*Jan Dlugosz
*Jean Mabillon
*Lorenzo Valla
*Samuel Pufendorf

### [[Moderne tid]]
*Charles A. Beard
*Jacob Burckhardt
*Jacques Le Goff
*Edward Gibbon
*Ferdinand Lot
*Thomas Babington Macaulay
*Karl Marx
*Friedrich Meinecke
*Jules Michelet
*Theodor Mommsen
*Leopold von Ranke
*Theodor von Sickel
*Frederick Jackson Turner

## Kjelder

*
*John Tosh: *The Pursuit of History* (Pearson, 2006)
Bedre gardsdrift

***Bedre Gardsdrift*** er eit frittståande landbrukstidsskrift som vert utgjeve av Vanebo Fagpresse på Kirkenær i Hedmark. 
Bedre Gardsdrift har kome ut sidan 1981, først under namnet **[[Knut Knutsen Heje|K.K. Heje]] Driftsteknikk**, men bytte namn til **Bedre Gardsdrift** i 1991. 

Bedre Gardsdrift er retta mot bonden som produsent av landbruksvarer, og konsentrerer seg om mekanisering, bygningar, praktiske løysningar og økonomi. Bladet gir elles uavhengige traktortestar, gardsanalyser, produktnyhende, veterantraktorar, småsmart, produkt- og marknadsoversiktar. Traktortestane vert utført av det tyske, frittståande fagtidsskriftet «Profi».

Bladet kjem ut ti gångar i året, og blir distribuert til betalande abonnentar. Godkjent opplag første halvår 2006 er 16&nbsp;797. 

Bedre Gardsdrift er norsk representant i juryen for Årets traktor.

## Bakgrunnsstoff
* Nettstad
Steinerskolen Eidsvoll

**Steinerskolen Eidsvoll** er ein steinerskule med barne- og ungdomstrinn på Eidsvoll Verk i Eidsvoll kommune i Akershus. Som andre steinerskular er det ein privatskule.

## Bakgrunnsstoff
* 
* «Å tenne en ild»  (læreplan]] (PDF)
Sung Kang

**Sung Kang** () er ein USA-amerikansk best kjent frå *Tokyo Drift - Fast and the furious*. Første filmrolla hans var i *Better Luck Tomorrow*. Kang var også ei av stjernene i *The Motel*.

Kang blei fødd i Gainesville i Georgia i ein koreans-ætta familie. Han eig i dag ein restauranten Saketini i Brentwood i California.
Elvedelta

Eit **elvedelta**, eller berre **delta**, er eit landområde danna ved munningen av ei elv der elva legg igjen medført slam som dannar ein banke, slik at at elvevatnet renn i fleire mindre og skiftande løp ut mot havet. Delta har fått namn etter den greske bokstaven delta, Δ, fordi dei kan ha same trekantform, men dei finst òg i andre utformingar.

Jorda i eit elvedelta er våt og normalt næringsrik, ettersom næringsstoff i elvevatnet blir felt ut av den seinka vasstraumen. Årlege flaumar gjødsler jorda ved elvebreidda, slik at ein lett kan driva jordbruk her. Fleire sivilisasjonar og tette folkesetnader har oppstått ved elvedelta. Samstundes er deltabuar sårbare for storflaum og endringar i elveløpet. Dike hindrar flaum, men stenger òg av for næringstilføringa.

Profilen av elvedelta har ei karakteristisk oppbygging i tre lag:
* Topplag
* Skrålag
* Botnlag

## Kjende elvedelta
* Donaudeltaet
* Gangesdeltaet
* Mississippi-deltaet
* Nildeltaet
* Orinocodeltaet
* Volgadeltaet
Rathlin

**Rathlin** (irsk *Reachlainn*) er ei øy utanfor kysten av County Antrim i Nord-Irland og er det nordlegaste punktet i Nord-Irland. Ho ligg 10&nbsp;km frå fastlandet og er den einaste busette øya utanfor Nord-Irland og den nordlegaste busette øya på irskekysten. Øya er forma som ein L og er 7&nbsp;km frå aust til vest og 4&nbsp;km frå nord til sør. Øya ligg berre 25&nbsp;km frå Mull of Kintyre, sørenden på Kintyrehalvøya i Skottland.

Øya har ferjesamband frå Church Bay til Ballycastle på fastlandet, som ligg 10&nbsp;km unna.

## Natur
Rathlin er ein av 43 spesielt verna område i Nord-Irland. Her finn ein store koloniar med sjøfugl, inkludert krykkje, lundefugl og alke. Klippene på øya er 70 meter høge .

## Historie
I følgje Ulster-annalane var Rathlin den første irske øya som vart plyndra av vikingane då kyrkja og bygningar på øya vart brend i 795.

Rathlin var åstad for ein massakre i juli 1575 då jarlen av Essex sende ein styrke til øya leia av Francis Drake og John Norreys. Engelskmenna tok livet av hundrevis av kvinner og born i MacDonnell-klanen som heldt til her.

Det første kommersielle trådlause telegrafsambandet i verda vart oppretta mellom East Lighthouse på øya til Kenmara House i Ballycastle den 6. juli 1898.

Tidlegare hadde øya rundt tusen innbyggjarar, men i dag er det berre 75 fastbuande att. Det kjem derimot mange folk til øya om sommaren og dei fleste kjem for å sjå klippene og den store bestanden av sjøfugl.

## Galleri

Fil:Rathlin island from Torr Head.jpg|Øya sett frå Torr Head med Fair Head til venstre
Fil:Wfm rathlin.jpg|Landsatbilete frå NASA med falske fargar som viser Rathlin, kysten av Antrim og Kintyre. 


## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Rathlin Island|Rathlin Island]]» frå ,  den 17. oktober 2007.* 
*** oppgav desse kjeldene: &nbsp;*
 

* Kultur i Nord-Irland 

## Bakgrunnsstoff
* Antrim.net si side om Rathlin
* Rathlin naturreservat
* Skisser av gamledagar i Nord-Irland
* Bilete av Rathlin
Homo

:*Sjå òg forstavinga [[homo-]]*

***Homo*** (latin *Homo*, 'menneske') er ei biologisk slekt som moderne menneske og fleire utdøydde skylde artar høyrer til. Ho blir rekna for å ha oppstått for mellom 1,5 og 2,5 millionar år sidan. Neandertalaren (*[[Homo neanderthalensis]]*) levde inntil for 24&nbsp;000 år sidan, og blei lenge rekna som den lengst overlevande slektningen av mennesket. Nye funn av «hobbitmennesket» *[[Homo floresiensis]]* tyder på at det levde så nyleg som for 12&nbsp;000 år sidan.

## Artar

* †*[[Homo helmei]]* oppdaga i 1935
** †*Homo helmei florisbad* 
* †*[[Homo njarasensis]]* oppdaga i 1938
* †*[[Homo habilis]]* oppdaga i 1964
** †*KNM-ER 1813*
** †*OH 7* (Jonny's child)
* †*[[Homo rudolfensis]]* oppdaga i 1986
** †*KNM-ER 1470* 
* †*[[Homo ergaster]]* oppdaga i 1975
** †*Homo ergaster grove]* 
** †*KNM-ER 992* oppdaga i 1992
* †*[[Homo erectus]]* eller *Archanthropus* oppdaga av Dubois i 1892
** †*Homo erectus capensis* oppdaga av Broom & Robinson i 1949 
** †*Homo erectus erectus* oppdaga i by Dubois, 1892-1894 
** †*[[Homo erectus javensis]]* eller *[[Pithecanthropus erectus]]* oppdaga av von Koenigswald i 1936
** †*Homo erectus hexianensis*
** †*Homo erectus lantianensis* oppdaga i 1964 
** †*Homo erectus leakey* oppdaga av Heberer, 1963 
** †*Homo erectus mauritanicus* oppdaga av Arambourg, 1954 
** †*Homo erectus modjokertensis* oppdaga av von Koenigswald, 1936 
** †*Homo erectus paleojavanicus sangiranensis* eller *Meganthropus paleojavanicus* oppdaga av Sartono, 1976 
** †*[[Homo erectus pekinensis]]* eller *[[Sinanthropus pekinensis]]* oppdaga av Black & Zdansky, 1927
** †*Homo erectus petraloniensis* 1986
** †*[[Homo erectus soloensis]]* eller *Javanthropus soloensis*
** †*Homo erectus trigliensis* 1966
** †*Homo erectus trinilis*
** †*OH 9* 
* †*[[Homo atlanthropus]]* 
** †*Homo atlanthropus algericus* 
** †*Homo atlanthropus mauritanicus* 
* †*[[Homo floresiensis]]* (Flores-mennesket, oppdaga i 2003-2004)
** †*LB1* 
* †*[[Homo rhodesiensis]]* oppdaga i 1921
** †*Homo rhodesiensis kabwe*
* †*[[Homo georgicus]]* oppdaga i 2002-2003
** †*D211*
** †*D2280*
** †*D2282* 
** †*D2600*
** †*D2700*
** †*D2735*
* †*[[Homo antecessor]]*
** †*Homo antecessor castros* 
* †*[[Homo cepranensis]]* (Ceprano Man) oppdaga i 2003
** †*[[Homo cepranensis ceprano]]*
* †*[[Homo heidelbergensis]]* (Heidelberg Man) oppdaga i 1908
** †*[[Homo heidelbergensis mauer]]*
* †*[[Homo neanderthalensis]]* (Neanderthal Man) oppdaga i 1864
** †*[[Neandertal]]* (Neanderthal Man) 
* *[[Homo sapiens]]*
** †*Homo sapien archaic* oppdaga i 2003
** †*Homo sapiens idaltu* oppdaga i 1997)
** †*Homo sapiens fossilis* oppdaga i 1869
** †*Homo sapiens steinheimensis* oppdaga av Berckhemer, 1934 
** *[[Homo sapiens sapiens]]* oppdaga i 1758
*** †Homo sapiens sapiens palestinus eller *[[Cro-Magnon]]* oppdaga av McCown og Keith, 1932
*** Menneske

## Merknadar

## Bakgrunnsstoff
Linefiske

**Linefiske** er fiskeri med fiskereiskapen *line*. Ei line er eit langt snøre, *leggen*. På den er det festa onglar med faste mellomrom. Frå ongelen går det ein fortaum, som og ver kalla *forsyn* eller *kjensle* til lineleggen. For lina vert sett ut må den egnast med høveleg agn. Eit av Noregs støreste linefiske selskap er Ervik havfiske på Stadlandet i Selje kommune.

## Sjå òg
* Garnfiske
* Notfiske
Innsjøar på Irland

Dette er ei liste over innsjøar i Nord-Irland og i Republikken Irland. Dei fleste irske innsjøar vert kalla *[[lough]]*, som kjem av det gamalirske ordet loch, som har same tyding i Skottland.

Det er mange innsjøar på Irland og dei fleste av dei heiter noko med lough. Denne lista inneheld berre innsjøar som er geografisk, geologisk eller historisk viktige. 

## Ferskvassjøar

* Lough Allen i County Leitrim
* Lough Arrow i County Sligo
* Lough Carra i County Mayo
* Lough Conn i County Mayo
* Lough Corrib i County Galway (nedanfor Lough Mask) – den nest største på Irland og den største i republikken. 
* Lough Dan i County Wicklow
* Lough Derg - to innsjøar. Ein i elva Shannon – den tredje største på Irland og den nest største i republikken; og ein mindre ein i County Donegal.
* Lough Derravaragh i County Westmeath
* Lough Ennell i County Westmeath
* Lough Erne, to innsjøar: *Upper Lough Erne* og *Lower Lough Erne* 
* Lough Gowna i County Cavan og County Longford
* Lough Glenveagh i County Donegal
* Lough Gur i County Limerick
* Lough Key i County Roscommon
* Lough Lene i County Westmeath 
* Lough Mask i County Mayo (oppfor Lough Corrib)
* Lough Neagh i Nord-Irland – den største innsjøen på Irland og i heile Storbritannia
* Lough Oughter i County Cavan
* Lough Owel i County Westmeath
* Lough Ree i County Westmeath, County Longford og County Roscommon
* Lough Ramor i County Cavan nedanfor byen Virginia
* Lough Rynn i County Leitrim
* Lough Sheelin i County Westmeath og County Cavan

## Brakkvassjøar
* Lady's Island Lake Loch Tóchair
* Tacumshin Lake Loch Theach Cuimsin
* Loch Muiridhe i County Clare

## Sea loughs
* Belfast Lough
* Carlingford Lough
* Lough Foyle
* Larne Lough
* Lough Swilly
* Lough Hyne
* Strangford Lough
* Loch an Aibhnín i County Galway
* Dundrum Bay (Inner) (Loch Rudhraighe)
* Galway Bay (Loch Lurgain)
* Roaringwater Bay (Loch Trasna)
* Shannon Estuary (Loch Luimnigh)
* Lough Mahon
* Lough Beg
* Castlemaine Harbour (Loch na dTrí gCaol)
* Wexford Harbour (Loch Garman)
Tora Aasland

**Tora Aasland** () er ein norsk politikar (SV) og embetsmann. Frå 2007 til 2012 var ho statsråd i Kunnskapsdepartementet med ansvar for høgare utdanning og forsking. 

Tora Aasland vart vald inn på Stortinget frå Akershus for valperiodane 1985-89 og 1989-93. Ho vart i 1991 utnemnd til Fylkesmann i Rogaland, med verknad frå 1993. Aasland var inntil ho vart statsråd i 2007, Noregs einaste fylkesmann med bakgrunn i SV. 

Ho har hovudfag i sosiologi frå Universitetet i Oslo og har vore forskar ved Institutt for samfunnsforsking og generalsekretær i Norsk Faglitterær Forfatterforening frå 1983 til 1985. Som fylkesmann har ho delteke i mange offentlege utval. I 2005 vart ho utnemnd til Kommandør av Den Kongelige Norske St. Olavs Orden for den samfunnsnyttige innsatsen sin. 

## Stortingets presidentskap
* 10. oktober&nbsp;1989 &ndash; 30. september&nbsp;1993 Visepresident i Odelstinget

## Stortingskomitéer
* 1985 &ndash; 1989 medlem i Kyrkje- og undervisningskomitéen
* 1989 &ndash; 1993 medlem i Fullmaktskomitéen
* 1989 &ndash; 1993 medlem i Valkomitéen
* 1989 &ndash; 1993 varamedlem i Den utvida utanriks- og konstitusjonskomitéen
* 1989 &ndash; 1993 medlem i Energi- og industrikomitéen
* 1989 &ndash; 1993 medlem i Den førebuande fullmaktskomitéen

## Nokre andre verv
* 1983 &ndash; 1987 Nestleiar i Sosialistisk Venstreparti
* Frå 1996 Styreleiar ved Arkeologisk museum i Stavanger
* 1998 &ndash; 2000 Medlem av Oppgavefordelingsutvalget 
* 1998 &ndash; 2000 Nestleiar i Utvalet for høgre utdanning (Mjøs-utvalet)
* Visepresident i Noregs Røde Kors 
* Frå 2006 nestleiar i International Research Institute of Stavanger
* Frå 2006 styreleiar i Språkrådet
* Frå 2006 styremedlem i Oslosenteret for fred og menneskerettar
* Frå 2007 Statsråd i Kunnskapsdepartementet i Jens Stoltenberg si andre regjering

## Bakgrunnsstoff
* Stortinget.no - Biografi
* Portrettintervju i Jærbladet