open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Alcippe

***Alcippe*** er ei biologisk slekt med ti artar sporvefuglar som lever i den orientalske regionen av Asia.  Dei norske artsnamna har fellesnemninga 'fulvetta'. Slekta har tidvis vore rekna som den einaste slekta i sin eigen familie Alcippeidae, etter 2025-revisjonen av AviList er slekta ein del av lattertrastfamilien. 

## Skildring
*Alcippe*-fulvettaene er 12,5 til 16,5 cm lange og har 13,2 til 18,3 gram kroppsmasse. Oversida av fjørdrakta er dus brun eller olivengrå, undersida noko lysare. Hovudet og nakken er i brunt eller grått. Ofte kan ein sjå ein kvit augering eller ei lang mørk stripe over auga. Artane i denne slekta er mindre enn dei andre medlemmene i lattertrastfamilien og har mindre kraftig farga fjørdrakt enn desse. Samanlikna med marktimalar (Pellorneidae) har *Alcippe*-artane veikare bein og lever i meir arboreale habitat.

### Artsliste
*Alcippe*-fulvettaene i rekkjefølgje etter AviList v2025: med norske namn etter *Norske navn på verdens fugler*:  
* Gråkronefulvetta, *Alcippe poioicephala*, Brown-cheeked Fulvetta, (Jerdon, 1841), (LC)
* Svartbrynfulvetta, *Alcippe grotei*, Black-browed Fulvetta, Delacour, 1936, (LC)
* Jernfulvetta, *Alcippe brunneicauda*, Brown Fulvetta, (Salvadori, 1879), (NT)
* Javafulvetta, *Alcippe pyrrhoptera*, Javan Fulvetta, (Bonaparte, 1850), (LC)
* Brillefulvetta, *Alcippe nipalensis*, Nepal Fulvetta, (Hodgson, 1837), (LC)
* Hubeifulvetta, *Alcippe davidi*, David's Fulvetta, Styan, 1896
* Guangdongfulvetta, *Alcippe hueti*, Huet's Fulvetta, David, A, 1874
* Gråhovudfulvetta, *Alcippe morrisonia*, Grey-cheeked Fulvetta, Swinhoe, 1863, (LC)
* Yunnanfulvetta, *Alcippe fratercula*, Yunnan Fulvetta, Rippon, 1900
* Kvitbrystfulvetta, *Alcippe peracensis*, Mountain Fulvetta, Sharpe, 1887, (LC)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Zweigdrosslinge|Zweigdrosslinge]]» frå ,  den 27. mai 2021.*  
 

;Referansar 

## Bakgrunnsstoff
Rice University

**William Marsh Rice University**, vanlegvis kjent som **Rice University**, er eit privat universitet i Houston i delstaten Texas i USA. Det blei grunnlagt i 1912, etter at William Marsh Rice blei drepen. Han hadde testamentert det meste av formuen sin til å skipa ein framifrå utdanningsinstitusjon.

Rice er eit forskingsuniversitet med fokus på byrjande studentar (*undergraduates*). Det har få studentar i høve til fakultet, med eit tilhøve på 6:1. 

Ved lærestaden var det 7 282 studentar og 680 vitskapleg tilsette i 2019.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Rice University|Rice University]]» frå  og «[[:nb:Rice University|Rice University]]» frå , den 28. mai 2021.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*
Råforsterkning

**Råforsterkning**, eller **open-sløyfe-forsterkning**, er forsterkninga til ein forsterkar utan tilbakekopling. Dei aller fleste moderne forsterkarar nyttar tilbakekopling for å redusera forvrengning, støy og rippel på forsyningsspenninga, osb.. Ein annan grunn for å nytta tilbakekopling er for å auka eller redusera inn- og utgangsimpedansane til ein forsterkar. I den samanhengen er råforsterknina viktig. Di større råforsterknina er, di meir effektiv er tilbakekoplinga.

Råforsterkninga er størt i lågfrekvensområdet og fell av oppover i frekvensområdet. Operasjonsforsterkarar har som oftast ei råforsterkning på over 10^5 (100 dB) ved dei lågaste frekvensane. Men råforsterkninga byrgar å falla av med 20 dB/dek. over ein viss frekvens. For Miller-kompenserte forsterkarar ofte ligg dette knekkpunktet i området 10-100 Hz. Dette fører til at tilbakekoplinga blir mindre effektiv til lengre opp i frekvens ein kjem.
 
## Referansar
Flykapring

**Flykapring** er ei hending der nokon med vald eller trugsmål om vald tek over kontrollen av eit fly. Dei som utfører ei slik handling vert kalla «flykaprerar». Kaprarane er ofte væpna, for lettare å kunna tvinga pilotane til å gjera som dei vil. Men det finst òg døme på at kaprarane har teke over flyginga, som under 11. september-åtaka i USA.

I perioden 1969-1972 var det særs mange flykapringar, berre i 1969 var det 86 kapringar og i 1970 var det 78. For å få slutt på kapringane vart det innført betre kontroll på flyplassane, men gjennomlysing av bagasjen og passasjerane laut gå gjennom ein metalldetektor. Desse tiltaka har redusert talet på kapringar drastisk, og i 2015, 2017 og 2020 var det i fylgje Aviation Safety Network ingen kapringar.
 
## Politiske kapringar
Mange av kapringane på 1960- og 1970-talet var politisk motiverte, og vart utførte for å få internasjonal merksemd. Nokre kapringar utførte av militante palestinske grupper har vore av denne typen.

## Romlingar
Nokre kapringar har vore utførte av personar som freista å koma unna krigsområde eller autoritære styresmakter.

## Stalege kapringar
Statlege kapringar er sjeldne, men det finst eit par døme på at nasjonalstatar har teke seg til rette og kapra fly.

### Europeisk kapring på oppdrag frå USA
Den 1. juli 2013 vart flyet til den bolivianske presidenten Evo Morales omdirigert til Wien, etter at det hadde vorte nekta å nytta luftromet til Frankrike, Italia, Portugal og Spania. Morales var på tur heim frå ein konferanse i Russland og USA trudde at Edward Snowden kunne vera ombord i flyet. Flyet vart halde på flyplassen for 13 timar, og i fylgje *Daily dot* vart flyet ransaka, men dei fann ikkje Snowdon ombord. Hendinga førte til diplomatisk usemje i ettertid og fleire latinamerikanske land fordømte det som hadde skjedd. Det er ikkje kjent at noko NATO-land fordømde kapringa.

### Kviterussisk kapring
Den 24. mai 2021 tvinga KGB-offiserar og kviterussiske  jagarfly eit fly frå Ryanair til å landa i Minsk, for å arrestera den regimekritiske journalisten Roman Protasevitsj. Denne hendinga vart fordømt av dei fleste vestlege land og det vart truga med sanksjonar. EU gav råd til flyselskap om å unngå kviterussisk luftrom.

## Referansar
NM i orientering 1989/langdistanse

**Noregsmeisterskapen i orientering 1989** i langdistanse vart avvikla 24 og 25. juni på Torpa i Oppland med torpa O-lag som arrangør. Tevlingane vart opplagt med kortare løyper om laurdagen og de lange løypene om søndagen.

### Menn





### Kvinner





## Kjelder
**Sportsboken 89-90*. Sportsboken As/VG. 1989.
NM i orientering 1989

**Noregsmeisterskapen i orientering 1989** vart avvikla dagane frå 21. til 24. september i Lardal i Vestfold. Menn og kvinner tevla i normaldistansen og stafett. Den individuelle løypa for menn var 13,3 km lang og for kvinner 8,3 km.

## Menn





### Stafett





## Kvinner





### Stafett





## Kjelder
*Arbeiderbladet 22. september 1989
*Fredriksstad Blad 25. september 1989
Flugesongarar

**Flugesongarar** er ei biologisk slekt *Erythrocercus*  som lever i skogshabitat i tropisk Afrika sør for Sahara. Slekta er godtatt som monotypisk i sin eigen familie Erythrocercidae etter tidlegare å ha vore plassert inn i ymse familiar.

## Skildring
Flugesongarar er små sporvefuglar, som liknar flugesnapparar (Muscicapidae), med ein kroppslengde på 9 til 12 cm. Kjenneteikna til slekta inkluderer ein avrunda hale med 12 halefjører mot 10 i orientsongarfamilien (Cettiidae), og iaugefallande, stive bust rundt nebbrota. Rustkroneflugesongar har gråleg overside, framhovudet og halen er raudbrun, undersida er beige til kvitaktig.
Gulflugesongar og gulbukflugesongar er grønaktig på oversida og klår gulfarge på undersida.

## Systematikk
Slekta *Erythrocercus* vart først skildra vitskapleg i 1857 av den tyske ornitologen Gustav Hartlaub. Den dag i dag er vitskapen ikkje heilt samd om den systematiske klassifiseringa av slekta. I ei tid vart slekta plassert i monarkfamilien (Monarchidae) eller berre ført opp som *Incertae sedis* ('usikker plassering') utan å tilhøyre nokon familie.

I 2006 vart flugesongarar plasserte inn i den nyleg introduserte orientsongarfamilien (Cettiidae). Den svenske ornitologen Per Alström og kollegaene hans introduserte ein uavhengig, monotypisk familie for slekta *Erythrocercus*,  Erythrocercidae, som vart adoptert av IOC verdslista. Flugesongarar er søstergruppa til ein felles klade av krattsongar (*Scotocerca inquieta*) og slektene i orientsongarfamilien.

### Artsliste
Flugesongarar i rekkjefølgje etter IOC World Bird List V11.1, 2021, med norske namn etter *Norske navn på verdens fugler*: 

;Slekt *Erythrocercus*
* Gulflugesongar, *Erythrocercus holochlorus*, Little Yellow Flycatcher, Erlanger, 1901, (LC)
* Rustkroneflugesongar, *Erythrocercus mccallii*, Chestnut-capped Flycatcher, (Cassin, 1855), (LC)
* Gulbukflugesongar, *Erythrocercus livingstonei*, Livingstone's Flycatcher, Gray, GR, 1870, (LC)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Spreizschwänze|Spreizschwänze]]» frå ,  den 29. mai 2021.*  
 

;Referansar 

## Bakgrunnsstoff
Itsy Bitsy Teenie Weenie Yellow Polkadot Bikini

**«Itsy Bitsy Teenie Weenie Yellow Polkadot Bikini»** er ein amerikansk noveltysong skriven av Paul Vance og Lee Pockriss. Songen fortel historia som ei sjenert jente i bikini som held kroppen nedsenka i vatnet for å ikkje bli sett.

Brian Hyland with orchestra, leia av John Dixon, spelte inn songen. «Itsy Bitsy Teenie Weenie Yellow Polkadot Bikini» blei gjeven ut på singelen Leader L-805 i juni 1960 og på Kapp K-342 i juli 1960. Produsentar var Don Kirschner og Al Nevins. B-sida var «Don't Dilly Dally Sally».

Den kvinnelege røysta som seier «One, two, three, four» på innspelinga tilhøyrde Trudy Packer.

Songen har også blitt spelt inn på tysk av Club Honolulu (Caterina Valente og broren Silvio Francesco) med tittelen «Itsy Bitsy Teenie Weenie Honolulu Strand Bikini» (tysk tekst av Rudolf-Günter Loose), fransk og italiensk med Dalida og dessutan i mange versjonar på engelsk, mellom dei Lisa del Bo, ein nederlandsk artist.

## Svenske versjonar
Karl Lennart skreiv ein svensk tekst. Den svenske tittelen er identisk med originaltittelen. 

* Britt Damberg spelte inn songen og gav han ut på EP-plata BFB BFB 1045 i 1960
* Lill-Babs spelte òg inn songen oggav han ut på singelen Karusell K 327 i 1960. B-sida var «När ska du bestämma dig, Britt-Mari?»

## Norske versjonar
Arne Bendiksen, Gunnar Jørstad og Finn Evensen har skrive norske tekstar til «Itsy Bitsy Teenie Weenie Yellow Polkadot Bikini». Bendiksen sin norske versjon heiter «En bitte bitte liten mini-minimal bikini (polkadot bikini)». Jørstad sin versjon heter «Itsy-Bitsy-Tiny-Viny». Evensen sin versjon har tittelen «Vil du ha sjokolade?».

### Innspelingar

«Vil du ha sjokolade?» kom òg ut på promotion CD-singlen Bjelle Records BJELLEPROMO 0103 i juni 2003.

## Listeplasseringar

Hyland sin versjon nådde òg Topp 10 i andre land.

## Kjelder

 
**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Itsy Bitsy Teenie Weenie Yellow Polkadot Bikini|Itsy Bitsy Teenie Weenie Yellow Polkadot Bikini]]» frå ,  den 29. mai 2021.*
Petra Schersing

**Petra Schersing**, fødd **Müller**, () er ein tysk tidlegare friidrettsutøvar som representerte Aust-Tyskland. Perioden 1986-90 vann ho åtte medaljar i internasjonale meisterskap, fire individuelt på 400 meter og fire i stafettløp.

## Aktiv
Müller sprang inn til bronsemedalje på 400 meter under europameisterskapen 1986 i Stuttgart, langt bak suverene Marita Koch og 0,21 sekund attom Olga Vladykina frå Sovjetunionen. Tre dagar seinare tok ho seg av tredje etappen for austtyske gullmannskapet i 4 x 400 meter stafett, dei andre på laget var Kirsten Emmelmann, Sabine Busch og Marita Koch.

Året etter fekk Müller sølv på 400 m ved verdsmeisterskapen i Roma, meir enn halvsekundet bak Olga Bryzjina (eks Vladykina). På den lange stafetten sikra ho seg VM-gull i lag med Dagmar Neubauer og førnemnde Emmelmann og Busch.

Med tida 49,30 sekund presterte Müller livsbeste på 400 meter ved eit stemne i Jena 3. juni 1988. Under dei olympiske sommarleikane tre månader seinare tok ho eitt nytt individuelt sølv på distansen, Bryzjina vart suveren olympisk meister. Dei fire austtyske stafett-verdsmeisterane enda opp med OL-bronse på 4 x 400 m stafett.

I europameisterskapen 1990 i Split henta Petra Schersing, som ho heitte etter giftarmål, si tredje individuelle sølvmedalje på 400 m. Og som ved EM 1987 og OL 1988 hadde ho inkje å stille opp mot vinnaren, landskvinna Grit Breuer slo henne med eit heilt sekund. Saman med Manuela Derr, Annett Hesselbarth og ankerkvinne Grit Breuer sprang Schersing i same meisterskapen Aust-Tyskland inn til fyrsteplass i 4 x 400 m stafett.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
*EM 1986 i Stuttgart: Bronse på 400 m – 49,88. Gull i 4 x 400 m stafett
*VM 1987 i Roma: Sølv på 400 m – 49,94, bakom Olga Bryzjina (49,38). Gull i 4 x 400 m stafett
*OL 1988 i Seoul: Sølv på 400 m – 49,45, bakom Olga Bryzjina (48,65). Bronse i 4 x 400 m stafett
*EM 1990 i Split: Sølv på 400 m – 50,51, bakom Grit Breuer (49,50). Gull i 4 x 400 m stafett

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Petra Schersing|Petra Schersing]]» frå ,  den 29. mai 2021.*
Summasjonsforsterkar

**Summasjonsforsterkar** er ein forsterkar som summerer spenningane på inngangane. Det kan vera to eller fleire inngangar. Summasjonsforsterkar er som oftast bygd kring ein operasjonsforsterkar og blir nytta som byggeklossar i ei rekkje ulike krinsar. 
 
## Summasjonsforsterkar med to inngangar

Den inverterande inngangen ligg på virtual jord, så I_1 = u_1/R_1 og I_2 = u_2/R_2. På grunn av at inngangsimpedansen til operasjonsforsterkaren er svært stor vil summen av i_1 og i_1, i_T, gå gjennom tilbakakoplingsmotstanden R_f. Utgangsspenninga blir da


    u_{o} = R_fi_f=-R_fi_T = -R_f(i_1+i_2)


= -R_f\left(\frac{u_{1}}{R_1} + \frac{u_{2}}{R_2}\right).
 

Minusteiknet syner at forsterkaren er inverterande. Dei to inngangsspenningane kan vektast ulikt ved å velja ulike verdiar på motstandane.

## Summasjonsforsterkar med ''N'' inngangar

Ein summasjonsforsterkar kan ha eit vilkårleg tal med inngangar. Analysen fylgjer same mønster som når det er berre to inngangar.  Utgangsspenninga kan uttrykkast


u_o = -R_f\left(\frac{u_{1}}{R_1} + \frac{u_{2}}{R_2} +  \ldots + \frac{u_{N}}{R_N} \right).

 
Dei *N* inngangsspenningane kan vektast ulikt ved å velja ulike verdiar på dei *N* motstandane på inngangane, noko som kan utnyttast til dømes i samband med krinsar som nyttar totalssystemet.

## Subtraktor
Om ein ynskjer å subtrahera spenninga(ne) på ein eller fleire av inngangane frå dei andre kan ein invertera spenninga(ne) før dei går til summasjonsforsterkaren, ved hjelp av  inverterande forsterkarar.

## Referansar
NM i orientering 1990

**Noregsmeisterskapen i orientering 1990** vart avvikla dagane frå 13. til 16. september i Selbu i Nord-Trøndelag. Menn og kvinner tevla i normaldistanse, kortdistanse og stafett.

## Menn
### Normal




### Kortdistanse




### Stafett




## Kvinner
### Normal




### Kortdistanse




### Stafett




## Kjelder
**Sportsboken 90-91*. Sportsboken As/VG. 1990.
Idrettsforeningen Sturla

**Idrettsforeningen Sturla** er eit idrettslag heimehøyrande i Drammen. Laget vart skipa 6. november 1923. IF Sturla deltek i friidrett, orientering og skisport.

Langdistanseløparen Per Halle og diskoskastaren Ola Stunes Isene har vore Sturlas fremste utøvarar i friidrett. Hinderløparen Ståle Engen, diskoskastaren Jorunn Tangen Hole og mellomdistanseløparen Tor Hansen hevda seg i toppen av noregseiten i respektive øvingar. Idrettslaget har elles særleg utmerkt seg i orinteringsløypene. Øyvin Thon vart verdsmeister i 1979 og 1981, saman med broren Harald Thon, Sigurd Dæhli og Egil Iversen syrgde han for ei rad NM-gull til laget i tida 1979-87.

Fram til 1992 deltok Sturla i handball. Handballgruppa braut då ut or laget og danna saman handballgruppa i Reistad Idrettslag det nye laget Drammen Håndballklubb.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:IF Sturla|IF Sturla]]» frå ,  den 29. mai 2021.*
Naturgjødsel

**Naturgjødsel** er organiske stoff ein kan spreia på dyrkingsjord for å tilføra næring. Han kan stamma frå plantestoff, møkk frå dyr eller menneske, eller kompost.

Så godt som all naturgjødsel kjem i dag frå husdyr, som storfe, sauer, geit, griser og høner. Gjødsla inneheld stoff som er danna i tarmane til dyra gjennom stoffskiftet. Møkka frå dyra bør vanlegvis gå gjennom kompostering før ho kan brukast som gjødsel. Naturgjødsel tilfører planetene næringsstoff, reduserer nitrogentap, forbetrar mikrobiologien i jorda, osb. Ein kan også ha naturgjødsel frå guano,  tang og tare, halm og slam.

Naturgjødsel blir spreidd som gjødsel på åker og eng. Naturgjødsel som er blanda med strø som til dømes halm blir etter måten fast og tørr, og blir spreidd med opne naturgjødselspreiarar. Der møkk og land blir samla opp i ein møkkakjellar blir konsistensen blautare, noko som krev bruk av ein møkkaspreiar med tett tank. For svært tyntflytande møkk, og spesielt gylle, blir det nytta tankspreiarar.
 
## Referansar
Beinta í Jákupsstovu

**Beinta í Jákupsstovu** () er ein færøysk statsvitar. Ho er professor i samfunnsvitskap ved Høgskulen i Molde og professor II ved Fróðskaparsetur Føroya i Tórshavn.

Ho gjekk gymnaset i Tórshavn og studerte deretter sosiologi ved Københavns Universitet og geografi ved Universitetet i Bergen. Ho har graden cand.polit. i offentleg administrasjon og organisasjonskunnskap frå Universitetet i Bergen frå 1982 og dr.polit. frå same universitet frå 2003. Ho har budd det meste av det vaksne livet sitt i Noreg.

Etter ein del år innan undervising og administrasjon vart Jákupsstovu tilsett som høgskulelektor (seinare førsteamanuensis) i statsvitskap ved Høgskulen i Molde i 1995. Ho fekk opprykk til professor i 2018.

Beinta í Jákupsstovu har publisert ei rekkje vitskaplege arbeid om norske og færøyske tilhøve.

Ho er dotter av fagforeiningsmannen Jákup í Jákupsstovu og Edith Lamhauge.  Marinbiologen og den tidlegare direktøren ved havforskingsinstituttet på Færøyane, Hjalti í Jákupsstovu, er bror hennar. Ho er mor til sosiolingvisten Edit Bugge.

## Bibliografi
(utval)
**Kunnskap og makt. Færøysk helsepolitikk gjennom 150 år*. Fróðskapur (Faroe University Press) 2006. 
**Erfaringer fra kvindelisterne i færøsk politikk*. Saman med Bjørg Jacobsen. Í NIKKmagasin nr 1-2006. 
**Et kjønnsperspektiv på færøysk helse- og sosialpolitisk utvikling*, i A.Mortensen (red.): Fólkaleikur. Fróðskaparfelagið 2005. 
**Changes in the Faroese Welfare System*, í Westman, Liisa (red.): Women leave, men remain – Issues of Welfare, Gender and Labour market. North Karelia Polytechnic, Joensuu 2005 
**Kvinner ingen adgang? Rekruttering av kvinner til bystyret i Tórshavn 1972-1992*. Norsk Statsvitenskapelig Tidsskrift 1/96. 
**Heimestyreordninga og sosialpolitikk på Færøyane. Hovedfagsoppgåve i offentlig administrasjon og organisasjonskunnskap*, Universitetet i Bergen, 1982.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Beinta í Jákupsstovu|Beinta í Jákupsstovu]]» frå ,  den 30. mai 2021.*  
 
## Bakgrunnsstoff
Navlesvin

**Navlesvin** (Tayassuidae), òg kalla **pekarie** eller **javeline**, er ein familie av klauvdyr (Artiodactyla) som høyrer heime i Amerika. 

## Skildring
Linjene som førte fram til navlesvin (Tayassuidae) og andre svin (Suidae) skilde truleg lag under sein eocen, altså for cirka 37,2–33,9 millionar år sidan.

Navlesvin liknar på dyra i svinefamilien, men skil seg også frå desse på fleire område. Navlesvina har blant anna kortare hale, med maksimalt sju virvlar. Artene har òg kortare lemmar og kortare hjørnetenner. Resten av hjørnetennene går også rett nedover i munnen. Navlesvin har elles ein kjertel bakarst på ryggen som dei kan senda ut eit sterkt luktande sekret frå som dei bruker til å markera. Denne opninga minner om ein navle, og dette har gjeve dei namnet navlesvin. Navlesvin har ein trekamra mage som er meir kompleks enn svinemagen.

## Artar
Familien omfattar tre kjende arter i to slekter. I Brasil er det likevel nokså nyleg oppdaga eit navlesvin som kunne tenkjast å vera ei fjerde art. På norsk fekk det namnet kjempepekari, fordi det var større enn dei andre artene. Arten blei først oppdaga i januar 2000, men opplysninga blei halden tilbake av omsyn til vidare undersøkingar. Dyret skil seg frå dei andre tre artane gjennom både å vera større (ca. 130 cm lang og omkring 40 kg tung) og gjennom å mangla det karakteristiske «halsbandet». I seinare tid har andre argumentert for at kjempepekarien berre er ein lokal variant av halsbandpekarien (*Pecari tajacu*). Dette har blant anna spesialistane ved IUCN gått ut frå.

Forsking med mitokondrielt DNA støttar teorien om tre slekter; *Tayassu*, *Chacoan* og *Pecari*. Tilhøvet mellom slektene er likevel framleis uavklart og treng meir forsking. *Pecari tajacu* blei tidlegare rekna til slekta *Tayassu*, men er altså omklassifisert.

* *Tayassu*
** Kvitleppa pekari (*Tayassu pecari*), òg kjend som bisamsvin, bisamnavlesvin, moskussvin og kvitskjegga pekari
* *Pecari*
** Halsbandpekari (*Pecari tajacu*), òg kjend som halsbandnavlesvin og skunksvin
** Kjempepekari (*Pecari maximus*), kan vera eit synonym for *Pecari tajacu*
* *Chacoan* 
** Chacopekari (*Catagonus wagneri*), òg kjend som wagnernavlesvin

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Navlesvin|Navlesvin]]» frå ,  den 30. mai 2021.*  
 

## Bakgrunnsstoff
Curruca

***Curruca*** er ei biologisk slekt av «songarar» med artar som er utbreidde i Europa, Afrika og Asia. Alle artane her var tidlegare plasserte i slekta *[[Sylvia]]*. 

*Curruca* i rekkjefølgje etter IOC World Bird List V11.1, 2021, med norske namn etter *Norske navn på verdens fugler*: 

* Hauksongar, *Curruca nisoria*, Barred Warbler, (Bechstein, 1792), (LC)
* Skifersongar, *Curruca layardi*, Layard's Warbler, (Hartlaub, 1862), (LC)
* Bandsongar, *Curruca boehmi*, Banded Parisoma, (Reichenow, 1882), (LC)
* Rustgumpsongar, *Curruca subcoerulea*, Chestnut-vented Warbler, (Vieillot, 1817), (LC)
* Ørkenmøllar, *Curruca minula*, Desert Whitethroat, (Hume, 1873), (LC)
* Møllar, *Curruca curruca*, Lesser Whitethroat, (Linnaeus, 1758), (LC)
* Mørkryggmøllar, *Curruca althaea*, Hume's Whitethroat, (Hume, 1878), (LC)
* Sørgjesongar, *Curruca lugens*, Brown Parisoma, (Rüppell, 1840), (LC)
* Jemensongar, *Curruca buryi*, Yemen Warbler, (Ogilvie-Grant, 1913), (NT)
* Raudehavssongar, *Curruca leucomelaena*, Arabian Warbler, Hemprich & Ehrenberg, 1833, (LC)
* Punersongar, *Curruca hortensis*, Western Orphean Warbler, (Gmelin, JF, 1789), (LC)
* Meistersongar, *Curruca crassirostris*, Eastern Orphean Warbler, (Cretzschmar, 1830), (LC)
* Saharasongar, *Curruca deserti*, African Desert Warbler, (Loche, 1858), (LC)
* Ørkensongar, *Curruca nana*, Asian Desert Warbler, Hemprich & Ehrenberg, 1833, (LC)
* Atlassongar, *Curruca deserticola*, Tristram's Warbler, (Tristram, 1859), (LC)
* Steppesongar, *Curruca mystacea*, Menetries's Warbler, (Ménétries, 1832), (LC)
* Svartstrupesongar, *Curruca ruppeli*, Rüppell's Warbler, (Temminck, 1823), (LC)
* Kyprossongar, *Curruca melanothorax*, Cyprus Warbler, (Tristram, 1872), (LC)
* Svarthovudsongar, *Curruca melanocephala*, Sardinian Warbler, (Gmelin, JF, 1789), (LC)
* Raudbrystsongar, *Curruca iberiae*, Western Subalpine Warbler, (Svensson, 2013)
* Maquissongar, *Curruca subalpina*, Moltoni's Warbler, (Temminck, 1820), (LC)
* Raudsmekkesongar, *Curruca cantillans*, Eastern Subalpine Warbler, (Pallas, 1764), (LC)
* Tornsongar, *Curruca communis*, Common Whitethroat, (Latham, 1787), (LC)
* Maskesongar, *Curruca conspicillata*, Spectacled Warbler, (Temminck, 1820), (LC)
* Sardiniasongar, *Curruca sarda*, Marmora's Warbler, (Temminck, 1820), (LC)
* Vinsongar, *Curruca undata*, Dartford Warbler, (Boddaert, 1783), (NT)
* Balearsongar, *Curruca balearica*, Balearic Warbler, (von Jordans, 1913), (LC)

## Kjelder

;Referansar 

## Bakgrunnsstoff
Derivator

**Derivator** er ein komponent som deriverer ei elektrisk spenning. Dei er som oftast bygd rundt ein operasjonsforsterkar.
## Analyse i tidsplanet

Kondensatoren blokkerer likestraum, så inngangsstraumen i_{inn} fører til at kondensatoren får ei ladning


Q = Cu_C,

 
der u_{C} er spenninga over kondensatoren.
Utgangsspenninga kan uttrykkast


 u_o = -i_RR_f = -i_{inn}R_f.

 
Men etter som


 Q = \int i_Cdt

 
kan straumen uttrykkast
 

i_C = \frac{dQ}{dt},

 
og utgangsspenninga kan uttrykkast
 

 u_o = -i_RR_f = -i_CR_f = -\frac{dQ}{dt}R_f = R_fC\frac{d}{dt}(u_{inn}).

 
Krinsen finn den deriverte (stigningskoeffisienten) til inngangsspenninga u_{inn}. Tidskonstanten R_fC bestemmer kor følsam derivatoren er.
 
## Frekvensrespons

Derivasjon i tidsplanet tilsvarar multiplikasjon med s i s-planet, så transferfunksjonen til derivatoren blir

:
H(s) = \mathcal{L}\left(u_o(t)\right) = U_o(s) = \left(R_fC\right) U_{inn}(s){s},

 
der \mathcal{L} er Laplace-operatoren. Parameteren s=\sigma+j\omega er kompleks frekvens, der \sigma er demping, j=\sqrt{-1} og \omega er frekvens, i rad/s.
 
For å finna frekvensresponsen set vi \sigma=0, slik at s=j\omega. Vi plottar så talverdien 
:
 |H(s)| = U_o(\omega) = \left(R_fC\right) U_{inn}(\omega)\omega

med logarithmisk frekvensakse og med talverdien i dB. Frekvensresponsen til derivatoren aukar med 20 dB/dek. Derivatoren blokkerer likespenning.
 
## Modifikasjon for å redusera høgfrekvent støy
At frekvensresponsen til derivatoren aukar med 20&nbsp;dB/dek fører til at eventuell høgfrekvent støy blir forsterka. I mange samanhengar er dette problematisk og ein ynskjer å avgrensa responsen i høgfrekvensområdet. Det gjer ein ved å setta inn ein seriemotstand R_{inn} på inngangen. Ein får då eit HP-respons.
 
## Bruk
Derivatorar ei elektroniske byggeklossar som inngår i mange ulike krinsar, som til dømes kurvegeneratorar, detektorar i form av enkle matsja filter nytta i samband med telekommunikasjon, osb.

## Referansar

 
## Sjå òg
*Integrator
Diftongering

**Diftongering** er eit lingvistisk fenomen for vokallydar der monoftongar går over til diftongar. På norsk finn ein dette i ein del vestnorske dialektar der norrøne lange vokalar har blitt diftongerte, som i *heus* (hus), *soul* (sol), *baot* (båt), *pao* (på) og *dao* (då).

## Sjå òg
*Monoftongering

## Kjelder
Turn under Sommar-OL 1976

**Turnøvingane under Sommar-OL 1976** i Montreal vart avvikla i tida 18. til 23. juli. Øvingane omfatta 14 tevlingar, 8 for menn og 6 for kvinner. 90 menn og 86 kvinner deltok i mangekampane.

## Menn
### Mangekamp





### Bøylehest





### Frittståande





### Hopp





### Ringar





### Skranke





### Svingstang





### Lagkamp





## Kvinner
### Mangekamp





### Bom





### Frittståande





### Hopp





### Skranke





### Lagkamp





## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Gymnastics at the 1976 Summer Olympics|Gymnastics at the 1976 Summer Olympics]]» frå ,  den 31. mai 2021.*
Sigling under Sommar-OL 1960

**Sigletevlingane under Sommar-OL 1960** vart avvikla i Napolibukta i tida 29. august til 7. september. 290 deltakarar, av dei ei kvinne, frå 46 land tevla i fem ulike båtklassar.

### Finnjolle





### Flying Dutchman





### Star





### Drake





### 5,5 meter





## Kjelder
*P.Chr. Andersen: *Olympiaboken Squaw Valley Roma*. Dreyers Forlag, 1961.
Tuve

**Tuve** eller **tue** (av norrønt *þúfa*) er ein rund liten topp på marka som kan vera danna av jord, plantar eller plantedelar.

## Danning av tuver
Visse urteaktige plantar har ei vekstform som dannar tuver. Dette gjeld til dømes ymse typar gras, halvgras og kveke. Nokre naturlandskap er prega av tuvedannande gras, som myr- og våtmarksområde over heile verda, kjølige, våte graslandskap på den sørlege halvkula og tundralandskap i nord. 
Alpin vegetasjon dannar ofte tuver, ei vernande form som kan verna dei mot kulde og vind. I myrer er tuver forhøga, tørrare delar av landskapet prega av særskilde plantar, som lyng. Bærtuver blir danna ved at vekstar som blåbærlyng, tyttebærlyng o.l. veks til ei tuve. I kulturlandskap finn ein ofte grastuver på gamal eng eller i kulturbeite.

Tuver kan også vera laga av plantedelar, til dømes kan uttrykket brukast om ei såte av høy. Ein del insekt lagar tuver, som maur og termittar. Maur kan til dømes laga tuver av barnåler i skog og utmark, medan nokre typar maur (jordmaur) byggjer låge tuver av laus jord på grasmark.

## Tuver i kulturen
Eit norsk ordtøke seier at «lita tuve kan velte stort lass», det vil seia at ei lita hindring kan ha ein stor verknad.

Ein finn også tuver i faste uttrykk som «å sitja trygt på tuva si» om nokon som sjølv er i ein trygg situasjon medan andre har problem, eller «å sitja på kvar si tuve» om folk eller grupper som avsondrar seg frå kvarandre og ikkje samarbeider.

Tuver kan også visa til gravstader. Ei særskild form av urnegrav der den gravlagde urna er dekka av ein låg haug blir kalla «tuvegrav», og er særleg utbreid i Jylland. Omgrepet er blitt brukt litterært om å vera død og gravlagd, som i *Olaf Liljekrans* av Henrik Ibsen:

:Ak! At jeg laa under grønnen Tue,
:Stedet til evig Hvile!

Det kan også brukast om noko som er forsvunne, som av norsk-amerikanaren Simon Johnson om barndomsheimen, som han skildra som «en knapt merkbar tue i en hveteåker».

## Galleri

Paspalum urvillei plant1 (7391791236).jpg|Tuve av *[[Paspalum urvillei]]*.
Deschampsia cespitosa Tufted-hair grass waters-edge.jpg|Tuve av sølvbunke (*Deschampsia cespitosa*) ved vasskanten.
Hikers on tussocks.jpg|Tuvelandskap i Alaska.
Sedge tussocks - panoramio.jpg|Tuver i våtmark i Michigan.
Tussock Grass NZ.JPG|Tuvegraslandskap på New Zealand.
やちぼうず（Tussock） - panoramio.jpg|Halvgrastuve i Japan.
Starr-170615-9261-Cenchrus ciliaris-clumps in field with Forest and Laysan Albatross chicks-Cargo Pier Sand Island-Midway Atoll (36224070291).jpg|Laysanalbatrossungar blant tuver av *Cenchrus ciliaris* på  Cargo Pier Sand Island på Hawaii.
Maurtue anthill.jpg|Maurtuve.
Monkeys on an anthill in kidepo valley national park.jpg|Ape på maurtuve i Kidepo nasjonalpark i Uganda.


## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
NM i orientering 1990/langdistanse

**Noregsmeisterskapen i orientering 1990** i langdistanse vart avvikla 9 og 10. juni i Kristiansand og Iveland i Vest-Agder. Tevlingane vart opplagt med kort løype om laurdagen og langløype om søndagen.

### Menn





### Kvinner





## Kjelder
**Sportsboken 90-91*. Sportsboken As/VG. 1990.
Peder Lunde

**Peder Lunde** () er ein norsk forretningsmann og tidlegare seglar frå Oslo. Han er gift med Aud Hvammen.

Lunde var skipper på den norske båten som vann Flying Dutchmann-klassa under dei olympiske sommarleikane 1960 i Roma, med seg i båten hadde han Bjørn Bergvall. I Sommar-OL 1968 i Mexico-byen tok han sølv i Star-klassa. Sidan vart han nummer 6 i Tempest-klassa ved Sommar-OL 1972 i München og nummer 16 i Soling-klassa ved Sommar-OL 1976 i Montréal.

Lunde vart i 1960 tildelt Fearnleys olympiske ærespris.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Peder Lunde|Peder Lunde]]» frå ,  den 1. juni 2021.*
Obed Hussey

**Obed Hussey** () var ein amerikansk oppfinnar. Han er kjend for at han utvikla ein sjølvavleggar, og knivbjelken som framleis er i bruk. Knivbjelken var utvikla for å brukast på sjølvavleggarar, men synte seg å fungera bra både for korn og gras. Midt på 1800-talet var Hussey ein av dei argaste konkurrentane til McCormick.
## Referansar
Xun

**Xun** kan visa til:

*Xun-fløyte, eit kinesisk instrument
*Fylket Xun i Hebi i provinsen Henan i Kina
*Xun Zi, ein kinesisk filosof på 200-talet f.Kr.
Westeråsmaskiner

**Westeråsmaskiner** var eit svensk føretak, grunnlagt i 1898 i Morgongåva. Fram til 1908 heite føretaket **Westerås Lantbruksmaskiner**. Dei produserte slåmaskiner, såmaskiner og skurtreskjarar under merkenamna «Aktiv» og «Aros». Skurtreskjarproduksjonen tok til i 1948. Seinare tok dei til å produsera snøskuterar. Føretaket vart nedlagt i 1988.

## Kjelder
**Denne artikkelen byggjer til dels på [[:sv:Westeråsmaskiner|Westeråsmaskiner]]» frå , den 1. juni 2021*
Xun-fløyte

**Xun** (埙; pinyin *xūn*) er ei kinesisk fløyte laga av leire eller keramikk. Ho er eit av dei eldste kinesiske musikkinstrumenta. Fløyta blir laga i mange storleikar, og er forma som eit egg. Ho har eit blåsehull og åtte gjennomgåande mindre fingerhol. 

Det  koreanske motstykket heiter *hun* (hangul: 훈; hanja: 塤).  I Japan blir same type instrument kalla *tsuchibue* (hiragana: つちぶえ ; kanji: 土笛), som tyder «jordfløyte».

I dei tidlege kinesiske nasjonale tilbliingsogene er det Fuxi som tilverkar den første xunen. Fløyta var litt ulik frå stad til stad i Kina, men synest å ha funne ei standardisert form under Shang-dynastiet.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Xun (fløyte)|Xun (fløyte)]]» frå ,  den 1. juni 2021.*
Juan de Juni

**Juan de Juni** (fransk **Jean de Joigny**; ca. 1507&#x2013;1577) var ein  fransk–spansk bilethoggar under renessansen som også verka som målar og arkitekt.

Juan de Juni var fødd i Joigny nord i Frankrike, men byrja å arbeida i Italia, der han fyrst blei tilsett. I 1533 flytta han til León og Medina de Rioseco før han drog vidare til Valladolid i 1540. Han var best kjend for religiøse skulpturar som uttrykte stor kjensle.

## Verk

Pietat.jpg|*Pietat* i Museu Frederic Marès i Barcelona.
Valladolid - Monasterio de Santa Catalina de Siena - Cristo crucificado de Juan de Juni.JPG|Krusifiks av Juan de Juni i Monasterio de Santa Catalina de Siena i Valladolid.
Juan de Juni-Santo Entierro.jpg|*El entierro de Cristo* ('Gravlegginga av Kristus') av Juan de Juni. Museo Nacional de Escultura i Valladolid.
Retablo mayor de la Catedral de El Burgo de Osma.jpg|Juan de Juni bidrog til altarstykke i domkyrkja i El Burgo de Osma.
Angustias 20140710b.jpg|* Virgen de las Angustias o de los Cuchillos* av Juan de Juni, ca. 1570. Iglesia de las Angustias i Valladolid.
Piedad-Juni-Color.jpg|*Piedad de Medina del Campo* (1575)


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Juan de Juni|Juan de Juni]]» frå ,  den 1. juni 2021.*
Joigny

**Joigny** er ein kommune i departementet Yonne i Bourgogne-Franche-Comté sentralt i Nord-Frankrike.

Han ligg ved breidda av elva Yonne. I 2018 hadde han 9 479 innbyggjarar.

## Folk frå Joigny

* Yom Tov av Joigny eller Yom Tov av York (d. 1190), rabbinar og diktar som døydde under jødeforfølgingar i York
* Juan de Juni eller Jean de Joigny (ca. 1507–1577), bilethoggar som hovudsakleg verka i Spania
* Edme Joachim Bourdois de La Motte (1754 –1835), lege, livlegen til Napoleon sin son Napoleon II
* François de Saint-Just (1896-1989), politikar
* Marcel Aymé (1902–1967), forfattar
* Anne Plantagenet (f. 1972), forfattar 

## Vennskapsbyar

* Mayen i Tyskland, sidan 1964
* Godalming i Storbritannia, sidan 1985
* Hanover i USA, sidan 1993
* Joigny-sur-Meuse i Frankrike, sidan 2004
* Amelia i Umbria i Italia, sidan 2005

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Joigny|Joigny]]» frå ,  den 1. juni 2021.*  

## Bakgrunnsstoff
*
Peter Hjalmar Finnestad

**Peter Hjalmar Finnestad** () var ein norsk gardbrukar og politikar frå Rakkestad i Østfold. Han var mangeårig ordførar i Rakkestad og stortingsmann 1919-21 frå einmannskrinsen Tune, vald for partiet Venstre.

Finnestad tok eksamen ved jordbruksskolen på Kalnes i 1903. Han tok over garden Finnestad Nordre i 1915 og dreiv denne til høg alder.

I 1908 vart Finnestad vald inn i heradsstyret i Rakkestad, og var kommunemann samanhengande fram til andre verdskrigen. Då Degernes i 1917 vart skild ut som eige herad, vart Finnestad vald til ordførar i Rakkestad herad. Valperioden 1919-21 representerte han einmannskrinsen Tune på Stortinget, der han var medlem i Justiskomiteen.

Ved kommunevalet hausten 1928 fekk Venstre einast tre representantar i Rakkestad, så Finnestad mista ordførarvervet. Ved seinare kommuneval stilte han på felleslister. Frå 1935 til -37 var han atter ordførar, deretter varaordførar til 1941.

Under Tysklands okkupasjon av Noreg melde Finnestad seg inn i Nasjonal Samling i oktober 1940, «for å hjelpe til med å sikre den kommunale forvaltning i bygden å forsøke å få norsk styre ellers i det lengste». Okkupasjonstida hadde han ulike verv både i og utanfor kommunen. Siste tida før kapitulasjonen i mai 1945 var han ordførar i Rakkestad.

## Kjelder
*Stortingsbiografi
Une Bastholm

**Une Aina Bastholm** () er ein norsk statsvitar og politikar, fødd i Trondheim, som frå 2020 er partileiar i Miljøpartiet De Grønne. Ho vart vald til stortingsrepresentant frå Oslo i 2017.

Bastholm var frå 2016 til 2020 den eine av MDG sine to talspersonar. I 2017 var ho partiet sin fyrstekandidat i Oslo ved stortingsvalet, og fekk den einaste tingplassen MDG sikra seg ved valet. På Stortinget var ho medlem i fleire ulike komitear. 25. april 2020 vart ho vald til den fyrste partileiaren for MDG. 17. august 2022 annonserte ho at ho kom til å gå av som partileiar 22. august 2022.

## Referansar


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Une Aina Bastholm|Une Aina Bastholm]]» frå ,  den 2. juni 2021.*  

## Bakgrunnsstoff
*
Frihjul

**Frihjul** er ei mekanisk kopling som er drivende i den eine rotasjonsretninga og frikopla i motsett retning. Det finst ulike typar: nokre er friksjonsbaserte, medan andre er av skralletypen.

Typiske døme på bruk er i navet på syklar og hestedregne slåmaskiner, i skraller for å trekkja til eller løysa boltar.
 
## Referansar
Cyrus Hall McCormick

**Cyrus Hall McCormick** () var ein USA-amerikansk oppfinnar, fødd i Blue Ridge Mountains i Virginia i USA. Han er kjend for å ha konstruert ein av dei fyrste brukbare sjølvavleggarane. Far hans, Robert McCormick, hadde i fleire tiår freista å laga ei slik maskin, og då han gav opp i 1831 tok sonen Cyrus Hall over arbeidet og 10 år seinare kunne han demonstrera ei fungerande sjølvavleggar. Han fekk skarp konkurranse av Obed Hussey, som alt i 1935 hadde bygd ein fungerande sjølvavleggar.
 
I 1847 bygde McCormick ein fabrikk i Chicago, ei plassering som var gunstig på grunn av at byen ligg ved Michigansjøen, slik at maskinane kunne transporterast med dampskip. Transportmuligheitene var enda betra då Illinois-Michigan-kanalen opna i 1848. Det gjekk heller ikkje lenge før Chicago vart knytt til jarnbanenettet. Byen var slik eit knutepunkt mellom aust og vest, noko McCormick hadde stor nytte av.
 
McCormick Harvesting Machine Company, som føretaket heite, tok etter kvart til å produsera sjølvbindarar, slåmaskiner,  høyvendarar, maishaustarar, horver, osb.. I 1902 gjekk McCormick saman med Deering, og tre mindre føretak og stifta International Harvester, som vart eit av verds største produsentar av traktorar og jordbruksmaskinar.

## Referansar
Kornhaustarvogn

**Kornhaustarvogn** syner til ei historisk jordbruksmaskin som gallarane skal ha nytta i antikken. Den romerske historikaren Plinius den eldre skreiv i år 70 at gallarane nytta to-hjulsvogner drivne fram av ein okse eller eit esel med tenner i framkant som reiv av kornaksa, som vart liggande i vogna. Tre hundreår etter Plinius skreiv Palladius om ei fungerande kornhaustarvogn.
 
## Arkeologiske funn
Plinus skreiv mykje om romersk jordbruk, men han blanda inn fantasifulle skildringar av mytologiske vesen, noko som førte til at det ikkje vart festa lit til forteljinga om kornhaustarvogna. Men i samband med arkeologiske utgravingar i Buzenol i Luxemburg i 1958 vart det funne ein teikning inngravert i fundamentet til ei festning som synte ei vogn som stemte med skildringa til Plinius. Buzenol-teikningane var i god stand og gjorde det muleg å forstå fragment av teikningar rissa inn i andre steinar oppdaga tidlegare, mellom anna eit fragment funne i Arlon i 1854. Desse teikningane synte at det gjekk ein mann attmed vogna med ein riveliknande reiskap og reiv av aksa som var fanga mellom tindane og skuva dei inn i vogna. Ein trur at breidda på vogna var 1,2-1,4 m.
 
## Rekonstruksjonar
L’Université Libre de Bruxelles bygde ein kopi av Buzenol-vogna ut frå teikningen og kom fram til at vogna kunne hausta sprøtt korn, som spelt. Den tyske landbruksorganisasjonen DLG bygde òg ein kopi av Buzenol-vogna, men på grunn av at dei hadde laga trekanta tenner fungerte ho ikkje like godt.
 
## Referansar
Elisabeth Beskow

**Elisabeth Beskow** () var ein svensk forfattar. Ho var dotter av Gustav Emanuel Beskow og dermed kusine til Natanael Beskow.

Elisabeth Beskow skreiv ca. 50 romanar og barneforteljingar under pseudonymet Runa. I byrjinga av 1900-talet var ho den nest mest lesne kvinnelege forfattaren i Sverige, etter Selma Lagerlöf. 

## Bibliografi

* *Oles skitur* Damm 1984
* *Den som seirer* Luther 1975 (også gjeve ut tidlegare under tittelen *Med blikket mot det usynlige*
* *Guds veier* Luther 1974
* *Efterhøst*
* *Presten i Skalunga*
* *Vildfågel*
* *Fader och son.*

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Elisabeth Beskow|Elisabeth Beskow]]» frå ,  den 2. juni 2021.*
Vinkeldrev

**Vinkeldrev** er to koniske tannhjul i inngrep med kvarandre, som overfører effekt mellom akslingar som ikkje er parallelle. Som oftast roterer dei to tannhjula rundt aksar som står normalt (90 °) på kvarandre, men andre vinklar kan òg nyttast. Vinkeldrev blir nytta for å overføra effekt mellom akslingar
 
Ofte er eit av hjula mykje mindre enn det andre, slik at dei to akslingane roterer med ulik fart. Det største hjulet blir da kalla kronhjul og det minste pinjong. Typiske døme på bruk av vinkeldrev med nedgiring er i bakakselen på lastebilar, bakhulsdrivne personbilar, anleggsmaskiner, skogsmaskiner, osb., der det drivande hjulet er lite og det drivne er stort, slik at rotasjonsfarten går ned. Eit anna døme er hesteslåmaskiner, der farten vert auka gjennom giret for å få stor nok fart på knivstonga.
Vinkeldrev blir òg nytta i mange andre samanhengar, som vinkelsliparar, nokre handhaldne boremaskiner, girkassar, motorsyklar med kardang, på helikopter, osb.

## Referansar

 
## Sjå òg
*Snekkedrev
Salon d'automne

**Salon d'automne**  eller **Haustsalongen** er ei kunstutstilling i Paris som har blitt arrangert kvart år sidan 1903. Ho blir halden på Champs-Élysées, mellom Grand Palais og Petit Palais, i midten av oktober.

I 1905 var salongen opphavsstad for nemninga på kunstretninga fauvisme, og i 1910 introduserte han kubisme. I 1912 førte utstillinga til eit xenofobisk og anti-modernistisk ordskifte i den franske nasjonalforsamlinga.

## Historikk

Den fyrste Haustsalongen blei arrangert i 1903 av Frantz Jourdain, med Hector Guimard, George Desvallières, Eugène Carrière, Félix Vallotton, Édouard Vuillard, Eugène Chigot og Maison Jansen. Utstillinga var ein radikal reaksjon på konservatismen i den offisielle Parissalongen og i utstillinga til independentane (*Salon des indépendants*). I løpet av få år blei Haustsalongen fylt med det siste innan målarkunst og skulptur.

Etablerte kunstnarar som Pierre-Auguste Renoir og Auguste Rodin lét verka sine stilla ut ved salongen (Rodin leverte teikningar) for å dra det heile i gang. Mange kjende namn har stilt ut arbeid her, til dømes Paul Cézanne, Henri Matisse, Paul Gauguin og Pablo Picasso før fyrste verdskrigen, medan mellomkrigstida såg namn som Marc Chagall, Amedeo Modigliani, Georges Braque og Marcel Duchamp. Av bilethoggarar som har stilt ut her er Constantin Brancusi, Aristide Maillol, Charles Despiau og Ossip Zadkine. I tillegg fann ein glaskunst av René Lalique og arkitektur ved Le Corbusier. Salongen blir rekna om sentral i verdskunstsamanheng.

## Sjå òg

* Parissalongen (*Salon de Paris*)
* Independentane (*Salon des indépendants*)
* Dei refusertes salong (*Salon des refusés*)
* Haustutstillinga i Noreg

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Salon d&#39;automne|Salon d&#39;automne]]» frå , og «[[:en:|Salon d&#39;automne]]» frå  den 3. juni 2021.*  

## Bakgrunnsstoff
Egils Appelsín

**Egils Appelsín** er ein islandsk brus med appelsinsmak som er blitt laga av Egill Skallagrímsson Ölgerðin sidan 1955. Produktet har slagordet «hið eina sanna», 'den eine sanne‘. Til jul er det vanleg å blanda brusen med ein maltdrikk (Egils Malt), til såkalla *jólaöl*, eller «juleøl». Dette finst også som eit eige produkt. For å blanda drikken sjølv heller ein fyrst i Appelsín og så malt, for å hindra så mykje skum at han renn over.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Egils Appelsín|Egils Appelsín]]» frå ,  den 3. juni 2021.*
Torjus Aamlid

**Torjus Aamlid** () var ein norsk gardbrukar og politikar  frå Herefoss i Aust-Agder. Han representerte einmannskrinsen Sand på Stortinget 1919-21, vald for Venstre.

Aamlid var elev ved vinterkurs på amtsskulen 1890/91 og 1893/94. Deretter lærte han hagebruk 1894/95 ved hagebruksskulen i Grimstad. I 1899 kjøpte han garden Birkeland i Birkenes og dreiv den til eldstesonen tok over i 1943.

I politikken var Aamlid medlem av Birkenes heradsstyre 1911-19, 1926-28 og 1932-37, ordførar 1914-19 og 1935-37. Stortingsperioden 1919-21 representerte han einmannskrinsen Sand på Stortinget, medlem i Militærkomiteen til 12. juni 1920, sidan medlem i Næringskomite nr 2. Ved stortingsvalet hausten 1936 fekk han 1. varamannsplassen til Stortinget frå valkrinsen Aust-Agder. Han møtte på Tinget dei siste åtte dagane av mars 1938 i staden for Christian Stray.

## Kjelder
*Stortingsbiografi
Emilie Enger Mehl

**Emilie Enger Mehl** () er ein norsk politikar og jurist. Ho er justisminister i Regjeringa Støre frå 2021. 
Ho er sidan 2017 stortingsrepresentant frå Hedmark, vald for Senterpartiet.
Mehl tok eksamen i rettsvitskap ved Universitetet i Oslo i 2017. Gjennom fylkestingsvalet 2015 fekk ho plass i Hedmark fylkesting, der ho vart vald til nestleiar i Komiteen for økonomi, eigedom og regionalt samarbeid. Ved stortingsvalet 2017 var ho Hedmark senterparti sin andrekandidat og innvald til Stortinget. På Tinget hadde ho 2017-20 plass i Justiskomiteen, sesjonen 2020/21 var ho medlem i Utanriks- og forsvarskomiteen.

## Deltakingar på fjernsyn
I 2015 vann Mehl fyrste sesong av *[[Anno]]* på NRK, som vart spela inn på Bryggen i Bergen.
I 2022 vann ho tredje sesong av *[[Kompani Lauritzen]]*. Mehl takka nei til betaling for deltakinga i programmet og bad i staden om at honoraret skulle donerast til friviljuge organisasjonar.

## Kjelder



 
*
Turn under Sommar-OL 1980

**Turnøvingane under Sommar-OL 1980** i Moskva vart avvikla i tida 20. til 25. juli. Øvingane omfatta 14 tevlingar, 8 for menn og 6 for kvinner. 65 menn og 62 kvinner deltok i mangekampane.

## Menn
### Mangekamp





### Bøylehest





### Frittståande





### Hopp





### Ringar





### Skranke





### Svingstang





### Lagkamp





## Kvinner
### Mangekamp





### Bom





### Frittståande





### Hopp





### Skranke





### Lagkamp





## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Gymnastics at the 1980 Summer Olympics|Gymnastics at the 1980 Summer Olympics]]» frå ,  den 4. juni 2021.*
Sigling under Sommar-OL 1964

**Sigletevlingane under Sommar-OL 1964** vart avvikla i Sagamibukta i tida 12. til 23. oktober. 233 deltakarar frå 40 land tevla i fem ulike båtklassar.

### Finnjolle





### Flying Dutchman





### Star





### Drake





### 5,5 meter





## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Sailing at the 1964 Summer Olympics|Sailing at the 1964 Summer Olympics]]» frå ,  den 4. juni 2021.*