Arne Garborg

**Arne Garborg**, fødd *Aadne Eivindsson Garborg* () var ein norsk forfattar, redaktør, omsetjar og intellektuell. 

Verka hans Garborg, både romanane og essaya tek opp mange tema som har vore og framleis reknast å vera av ålmein interesse, t.d. religionen i moderne tid, tilhøvet mellom lokal og nasjonal identitet og det europeiske, korleis folk kan få politisk påverknad og makt.

## Livssoge

Arne Garborg var frå garden Garborg i Time kommune på Jæren i Rogaland fylke. Her voks han opp saman med foreldre og åtte sysken. Garborg reiste ut for å ta utdanning, trass i at han var odelsgut. Faren hadde ønskt at odelsguten skulle ha vore heime og etter kvart teke over garden. Faren, som var ein høgt respektert mann i bygda, kom ut i eit religiøst prega tungsinn, og tok livet av seg i 1870. Denne hendinga sette djupe spor i Arne Garborgs liv og forfattarskap, mellom anna i jærromanen *Fred*. I diktringen *Haugtussa* (1895), eitt av høgdepunkta i norsk bokheim, søkte han attende til liv og tru på Jæren i den førpietistiske tida.

I 1887 vart Garborg gift med forfattaren Hulda Garborg (fødd Bergersen). Dei budde frå 1897 på Labråten på Hvalstad i Asker, ein sentral møtestad for Askerkretsen, det leiande intellektuelle miljøet i Noreg i denne tida. På Jæren fekk Garborg i 1899 bygd ein sommarbustad, jærhuset i Knudaheio. 

* I 1871 grunnla Garborg avisa Seminaristen
* I 1872 grunnla Garborg avisa *[[Tvedestrandsposten]]*. 
* I 1877 starta Garborg avisa *[[Fedraheimen]]*. Fram til 1892 redigerte han avisa.
* I 1894 grunnla han saman med Rasmus Steinsvik avisa *[[Den 17de Mai]]*. Avisa skifta i 1935 namn til *[[Norsk Tidend]]*. 
* I 1899 la han fram midlandsnormalen i lag med Rasmus Flo; Garborg nytta denne rettskrivinga sidan, og hans *Skriftir i samling* kom ut med alle verka omskrivne etter den.
Romanen Fred (1892) og Haugtussa er sentrale verk i den norske bokheimen. Men også Bondestudentar, Mannfolk, Hjaa ho Mor og Trætte Mænd gjorde inntrykk på samtida, dei to siste også internasjonalt. Arne Garborg hadde mellom anna eit stort namn i Tyskland på 1890-talet.

Både Garborgheimen, Knudaheio og Labråten er museum i dag. I 2012 opna Garborgsenteret på Bryne, eit humanistisk vitensenter om Arne og Hulda Garborg.

## Verkliste

### Romanar
:*Ein Fritenkjar* (1878)
:*[[Bondestudentar]]* (1883)
:*[[Romanen Mannfolk|Mannfolk]]* (1886)
:*Hjaa ho Mor* (1890)
:*[[Trætte Mænd]]* (1891)
:*[[Romanen Fred|Fred]]* (1892)
:*Den burtkomme Faderen* (1899)
### Diktsamlingar
:*[[Haugtussa]]* (1895)
:*I Helheim* (1901)
### Skodespel
:*Uforsonlige* (1888)
:*[[Læraren]]* (1896)
### Andre verk
:*Den ny-norske Sprog- og Nationalitetsbevægelse* (1877)
:«Gud signe Noregs land» (1878)
:*Forteljingar og Sogar* (1884)
:*Knudahei-brev* (1904) 
:*Jesus Messias* (1906)
:*[[Kolbotnbrev]]* (1890)
:*Jonas Lie. En Udviklingshistorie* (1893)
:*Dagbok 1905-1923* (1925&ndash;1927)
:*Tankar og utsyn* (1950)
:*[[Odysseen|Odyssevskvædet]]* umsetjing, Kristiania (1918)
:*Han Lars i Lia*

## Litteratur
*Fidjestøl, Alfred. 2014. *Frå Asker til Eden* : *historia om askerkretsen 1897-1924*. Oslo: Samlaget. ISBN 978-82-521-8459-4

## Bakgrunnsstoff

* Garborgs tekster – Dokumentasjonsprosjektet frå UiO. *Skriftir i Samling* og andre verk i digitalisert utgåve.
* Garborgtekstar i Ivar Aasen-tunet sitt nettbibliotek
* Haugtussa 
* Fedraheimen
* Digitaliserte bøker av Garborg hjå Nasjonalbiblioteket
* Digitalt tilgjengeleg arkivmateriale etter Arne Garborg i Nasjonalbiblioteket

### Nettstader
* Garborg.no Garborgsenteret på Bryne.
* Forfattarnett  Forfattarnett.
* Garborgnett  Nettstad utviklet i forbindelse med Garborgåret 2001.
* GarborgDagane  Heimesida til GarborgDagane på Tynset.
* Labråten Asker museum.

### Artiklar
* Arne Garborg i Dagbladet Forfatter
* Arne Garborg i NRK Forfatter
* Arne Garborg i Norsk biografisk leksikon Besøkt 15.08.09.

### Bilete
* Galleri Nors fotografier av Arne Garborg