open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lars Korvald

**Lars Korvald** () var ein norsk politikar frå Kristeleg Folkeparti. Han var statsminister frå 18. oktober 1972 til 16. oktober 1973. Han var òg formann i Kristeleg Folkeparti, stortingsrepresentant frå 1961 til 1981 og Lagtingspresident.

## Bakgrunn
Korvald var fødd i Nedre Eiker kommune i Buskerud fylke. Han studerte på jordbrukslinja ved Noregs landbrukshøgskule i 1940-1943.

Han var landbrukslærar ved Tomb jordbruksskole 1943-1948, og blei seinare rektor her frå 1952 til 1977.
Mellom 1948 og 1952 var Korvald sjefskonsulent i Landslaget Norske Jordbruksklubber (seinare Norske 4-H).

## Politikk
Lars Korvald si regjering etterfylgde Trygve Bratteli si fyrste regjering i 1972. Trygve Bratteli hadde sagt at regjeringa frå Arbeidarpartiet ville gå av om det vart nei- fleirtal i folkerøystinga om EF-medlemsskap. Då det vart nei-fleirtal og Bratteli si regjering gjekk av, danna Korvald ei regjering med stønad frå partia Venstre, Kristeleg Folkeparti og Senterpartiet. Ei viktig oppgåve for regjeringa var å forhandla fram ei norsk handelsavtale med EF. Mindretalsregjeringa til Korvald gjekk av i 1973, og Trygve Bratteli si andre regjering tok over.

Lars Korvald var fylkesmann i Østfold frå 1981 til 1986.

Det var Lars Korvald som i 1972 tok den då 25 år gamle Kjell Magne Bondevik inn i rikspolitikken ved å gjera han til statssekretær ved statsministeren sitt kontor.

## Prisar og utmerkingar

*Deltakarmedaljen 1940-45
*Kong Olavs medalje 1957-82
*Kommandør av St. Olavs Orden, 1986

## Kjelder
Partido dos Trabalhadores

**Arbeidarpartiet** (på portugisisk **Partido dos Trabalhadores**) er eit politisk parti på venstresida i Brasil. Det blei skipa av ei gruppe intellektuelle og arbeidarar i São Paulo i 1980. Blant grunnleggjarane var Luiz Inacio Lula da Silva, tidlegare president i Brasil.

Partisymbolet er ei raud stjerne med bokstavane PT i kvitt inni. På raude bakgrunnar, som raude flagg og raude t-skjorter og skjermluer, kan stjerna vere kvit, og initialane til partiet inni stjerna raude.

PT er eit breitt sosialistisk parti med mange tendensar innanfor partiet, mellom dei sentrum-venstre-gruppa som president Lula sjølv høyrer til, marxistar og kristensosialistar. Partiet blir av mange rekna for å vere eit av dei viktigaste venstrepartia i Latin-Amerika.

Etter 1990 voks oppslutninga om PT, og dei vann vala i viktige byar som Sao Paulo og Porto Alegre. Men den viktigaste sigeren var sjølvsagt da Lula i 2002 blei president, etter tre tidlegare forsøk.

PT er i utgangspunktet eit venstresosialistisk parti, men som regjeringsparti meiner somme at det har endra politikk i meir moderat sosialdemokratisk eller jamvel sosialliberal lei. Noko av forklaringa kan vere at partiet ikkje har reint fleirtal i parlamentet, og derfor må alliere seg med andre parti for å få ting gjennom der. Men venstresida i PT er ikkje nøgd, og somme av dei som meiner PT har endra seg bort frå sitt eige program, er no ute av partiet. Meiningsmålingar viser likevel at fleirtalet i Brasil framleis støttar president Lula.
Trygve Bratteli

**Trygve Bratteli** () var ein norsk politikar som representerte Det norske Arbeidarpartiet. Han var statsminister frå 1971 til 1972 og frå 1973 til 1976.

Bratteli var fødd på Nøtterøy i Vestfold. Etter folkeskulen var han delvis arbeidslaus, delvis visargut til 1926, og han deltok på kvalfangst i Antarktis i åra 1926 til 1927. Han arbeidde som bygningsarbeidar i Vestfold fylke og hadde fleire tillitsverv i AUF i åra frå 1928 til 1933.

I 1934 var Bratteli redaktør av avisa Folkets Frihet i Kirkenes, og ei tid redaktør av Arbeiderungdommen, og sekretær i AUF til 1940.

I åra 1940-42 arbeidde Trygve Bratteli som tømmermann i Kristiansund.

Han vart arrestert av den tyske okkupasjonsmakta i 1942. Han vart halden som *[[Nacht und Nebel]]*-fange i konsentrasjonsleirar frå 1943 til 1945, i Sachsenhausen ved Oranienburg nær Berlin og i Natzweiler i Elsass).  

Etter krigen vart Bratteli i 1945 sekretær i Det norske Arbeidarpartiet. Han vart formann i Forsvarskommisjonen av 1946. I mai 1950 vart han vald som stortingsrepresentant og var representant fram til 1981. Han var finansminister frå november 1951 til januar 1955, og frå desember 1956 til april 1960. Deretter var han samferdsleminister til januar 1964.

Han var formann i Arbeidarpartiet si stortingsgruppe frå 1964 til 1971, frå 1972 til 1973, og frå 1976 til 1981. Bratteli var medlem av Nordisk Råd i fleire periodar som stortingsrepresentant. Han var òg formann for den norske delegasjonen og medlem av Nordisk Råds presidium frå 1965 til 1969. Han møtte som regjeringsrepresentant i Rådet i fleire periodar.

Han var statsminister frå 1971 men måtte gå av året etter då det vart fleirtal for nei-sida i Folkerøystinga om EF-medlemskap hausten 1972. Han vart igjen statsminister frå 1973 til 1976.

Bratteli har gjeve ut ei rad bøker, mellom desse kan nemnast *Fange i natt og tåke* (1980) som vart trykt i eit opplag på 180 000.

Venner Av Israel i Norsk Arbeiderbevegelse (VINA) planta ein skog til hans minne i Israel.

## Sjå òg
* Norske statsministrar
* Norske regjeringar
* Trygve Bratteli si fyrste regjering
* Trygve Bratteli si andre regjering

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
Atomteori

Moderne **atomteori** vart utvikla rundt år 1800. John Dalton meinte da at eit grunnstoff er bygd opp av små partiklar med same storleik, masse og kjemiske eigenskapar. Det er den greske filosofen Demokrit som har blitt godskriven ideen om at all materie består av små, udelelege partiklar. Han kalla desse for atom.

Fleire modellar for korleis atom er bygd opp har vorte fremja.
PT

Bokstavane **[[P]]** og **[[T]]** kan vera ei forkorting for ulike omgrep:

## Stader
* ISO-landskoden til Portugal
** **pt** er ISO 639-forkortinga for portugisisk
* Dei palestinske territoria, medrekna Vestbreidda, Aust-Jerusalem og Gazastripa
* Petah Tikva, ein by i Israel

## Matematikk, vitskap og teknologi
### Matematikk
* Den pythagoreiske læresetninga

#### Mål og måleiningar
* Pt., forkorting av Pint, ei måleining for volum eller kapasitet
* PT står for Pressure Transmitter, og er eit måleinstrument for å måla trykk med

### Kjemi
* Pt, kjemisk symbol for platina
* Periodesystemet over grunnstoff

### Fysikk
* I partikkelfysikken er Pt symbolet for tverrgåande framdrift (framdrifta som går perpendikulært til stråla i ein partikkeldetektor)

## Underhaldning
### Musikkgrupper
* Porcupine Tree, ei britisk progrockgruppe

## Anna
* PT står for *Partido dos Trabalhadores*, Arbeidarpartiet i Brasil
* p.t. står for *[[pro tempore]]* – latin for «for tida»
N

**N (n)** er den 14. bokstaven i det latinske alfabetet og den 13. bokstaven i det greske alfabetet (N ν). Bokstaven stammar frå fønikisk. Det semittiske namnet var **nun**, som vart omdanna av grekarane til ny. I den opphavlege biletskrifta var teiknet ein fisk. Romarane kalla bokstaven *en*. I det eldre runealfabetet han det 10. teiknet, medan han er det 8. teiknet i den y ngre rekka. Bokstaven syner til ein nasal lyd (naselyd).

## N kan vise til
* kjemisk symbol for grunnstoffet nitrogen.

* kan vera symbol for avogadros tal. 

* eit symbol for eininga Newton i SI-systemet og er definert som krafta som gjev ein masse på 1 kg ein akselerasjon på 1 m/s².

* *N*, symbol for nøytrontal, dvs. talet på nøytron i ein atomkjerne. 

* i matematikken symbol for mengda av dei naturlege tala, det vil sei 1, 2, 3,...

* symbol for talet på partiklar i eit system. 

* nasjonalitetskjennemerke for bilar frå Noreg

* på tyske bilskilt: Nürnberg

## n kan vise til
* symbol for SI-prefikset nano, som skreiv føre eit einingssymbol tyder at eininga skal multipliserast med 10-9, dvs. ein milliarddel.

* *n*, symbol for brytingsindeks. 

* i atomfysikk symbol for hovudkvantetal

* symbol for partikkeltettleik. 

* symbol for nøytron.

* i grammatikken forkorting for nøytrum (inkjekjønn).

## Kjelder
*

## Bakgrunnsstoff
Bebop

**Bebop** er ein jazz-stil som oppstod på 1940-talet. Bebop er ei vidareutvikling av swing, med fokus på solistisk improvisasjon med raske, kompliserte og ofte asymmetriske melodiar. Stilen vert ofte utøvd i ein kvintett. 

Mange unge musikarar i dei store swingorkestra var ikkje nøgde med å berre få spele arrangert musikk. Dei fekk sjeldan sjansen til å opptre som solist. Desse musikarane var godt utdanna og hadde ambisjonar om å spele meir seriøs musikk. Nokre av desse musikarane starta opp med sine eigne musikalske eksperiment.

Ein annan årsak til den nye stilen sitt inntog var at jazzen fram til då, ein musikkstil som voks fram frå dei svarte sine musikktradisjonar, var dominert av kvite musikarar. Det var desse som tente pengar på musikken. Benny Goodman, av media kåra til *King Of Swing*, var ein kvit musikar. Den svarte delen av musikarane byrja difor å jobbe fram meir komplekse tema og harmoniføringar. Det vert sagt at dei gjorde dette for å gjere det meir vanskeleg for kvite musikarar å beherske stilen.

Scott De Veaux skriv i *The birth of bebop* at beboppen har alle symptoma på ein revolusjon: musikken blir snudd på hovudet, dei unge er dei revolusjonære, det kjem fram uventa og ny innsikt, den eldre generasjonen held på det gamle og til slutt får ein gjennomslag for det nye.

Standardbesetningen i bebop var kvintett, med trompet, saksofon, piano, bass og trommesett. Andre mindre besetningar var òg brukt. Bebop i storband var sjeldsynt. Eit unntak var Dizzy Gillespie sitt orkester. I moderne bebop er samansetninga av orkesteret meir variert.

Ein innspelingsboikott frå 31. juli 1942 til 11. november 1944 førte til at byrjinga av beboppen er dårleg dokumentert. Dei første platene etter boikotten vart opplevd som revolusjonære av eit publikum som ikkje hadde fylgt utviklinga frå starten. Bebop som fenomen vart spreidd til massane med dei første offentlege utgjevingane til Dizzy Gillespie og Charlie Parker i 1945.

## Viktige musikarar
### [[Trompet]]
* *[[Clifford Brown]]*
* *[[Miles Davis]]*
* *[[Dizzy Gillespie]]*
* *[[Howard McGhee]]*
* *[[Fats Navarro]]*
* *[[Red Rodney]]*

### [[Saksofon]]
* *[[Cannonball Adderley]]*, altsaksofon
* *[[Dexter Gordon]]*, tenorsaksofon
* *[[Wardell Gray]]*, tenorsaksofon
* *[[Lee Konitz]]*, altsaksofon
* *[[Charles McPherson]]*, altsaksofon
* *[[James Moody]]*, tenorsaksofon og altsaksofon
* *[[Gerry Mulligan]]*, barytonsaksofon
* *[[Charlie Parker]]*, altsaksofon
* *[[Sonny Rollins]]*, tenorsaksofon
* *[[Sonny Stitt]]*, altsaksofon og tenorsaksofon
* *[[Phil Woods]]*, altsaksofon

### [[Piano]]
* *[[Al Haig]]*
* *[[Wynton Kelly]]*
* *[[Thelonius Monk]]*
* *[[Bud Powell]]*
* *[[Horace Silver]]*

### [[Gitar]]
* *[[Charlie Christian]]*
* *[[Jimmy Raney]]*
* *[[Wes Montgomery]]*

### [[Bass]]
* *[[Ray Brown]]*
* *[[Charlie Mingus]]*

### [[Trommesett|Trommer]]
* *[[Art Blakey]]*
* *[[Kenny Clarke]]*
* *[[Max Roach]]*

### Andre
* *[[Milt Jackson]]*, vibrafon
* *[[J.J.Johnson]]*, trombone

## Kjelder
* 
### Referansar
Venstresosialisme

**Venstresosialisme** er ei nemning som vert brukt av retningar eller tendensar innanfor etablerte sosialdemokratiske parti som står til venstre for partileiinga, eller om sosialistparti til venstre for dei tradisjonelt sosialdemokratiske partia. Desse grupperingane kallar seg venstresosialistar for å synleggjera at dei står for ein kvalitativt annleis politikk enn dei tradisjonelle sosialdemokratane. Dei hevdar det er dei som held dei sosialistiske tradisjonane i hevd, som er blitt forlatne av andre. Demokratisk sosialisme vert òg stundom brukt av dei same grupperingane som eit synonymt eller overlappande omgrep.

Mens mange av dei gamle og etablerte sosialdemokratiske partia er blitt meir sentrumsorienterte og støttar eit moderert kapitalistisk system, er venstresosialismen meir klart venstreorientert og går framleis inn for målet om eit sosialistisk samfunn. Dei fleste venstresosialistane er likevel reformistiske i den meining at dei går inn for ei gradvis endring av samfunnet i sosialistisk lei innanfor rammene av det parlamentariske demokratiet. Venstresosialistar står fast på radikal omfordeling av rikdom og nasjonalisering av viktige verksemder i økonomien, og nokre av dei går inn for planøkonomi. Alle desse standpunkta er stort sett forlatne av dei etablerte sosialdemokratane, men er klassiske sosialistiske standpunkt som også parti som kalla seg sosialdemokratiske hadde tidlegare.
Tsjekkia

**Den tsjekkiske republikken** eller berre **Tsjekkia** (tsjekkisk *Česká republika* eller *Česko*) er eit land på grensa mellom Aust- og Mellom-Europa, og er omgjeve av land på alle kantar. Det grensar mot Tyskland i vest, Austerrike i sør, Slovakia i aust og Polen i nord. Landet vart oppretta 1. januar 1993 og omfattar dei historiske områda Böhmen (tsjekkisk *Čechy*) og Mähren (*Morava*), i tillegg til ein liten del av Schlesien (*Moravské Slezsko*). Landet utgjorde fram til 1993 saman med det noverande Slovakia staten Tsjekkoslovakia. Tsjekkia blei med i NATO i 1999 og i EU i 2004.

## Geografi

### Topografi
Tsjekkia har eit variert landskap, og er hovudsakleg delt inn i dei to områda Böhmen og Mähren. Böhmen i vest er eit område som vert drenert av elvene Labe (Elbe på tysk) og Vltava (Moldau på tysk), og er omringa av stort sett låge fjell som Sudetane. Krkonoše er ein del av Sudetane, og her finn ein det høgaste punktet i landet, Sněžka på 1&nbsp;602 meter. Mähren, den austlege delen, er òg forholdsvis åslendt og vert hovudsakleg drenert av elva Morava, men elva Odra (Oder på tysk) har òg sitt utspring her. Vatnet frå Tsjekkia renn ut i tre forskjellige hav: Nordsjøen (Elbe), Austersjøen (Oder) og Svartehavet (Morava via Donau). 

Tsjekkia har òg ein 30&nbsp;000 m² eksklave midt i hamna til Hamburg i Tyskland. Denne vart gjeven til Tsjekkoslovakia av Artikkel 364 i Versaillestraktaten for å gje landet, som er omgjeve av land, ein stad å transportere varer ned elvene og vidare ut på havgåande skip. Dette området vert gjeve tilbake til Tyskland i 2018. 

### Klima
:*For meir om dette emnet, sjå [[Tsjekkisk_geografi#Klima|tsjekkisk geografi, klima.]]*
Tsjekkia har eit temperert kontinentalklima med relativt varme somrar og kalde og skya vintrar, vanlegvis med snø. Det meste av regnet kjem om sommaren. Sidan landet ligg langt frå hav er temperaturskilnadane mellom sommar og vinter forholdsvis stor.

## Administrativ inndeling
### Byar
Store tsjekkiske byar er Praha, Brno (tysk *Brünn*), Plzeň (*Pilsen*) og Olomouc (*Olmütz*). Andre kjende byar er České Budějovice, heimstaden til ølsorten Budvar eller ekte Budweiser; Český Krumlov er ein vakker historisk by som står på UNESCO si verdsarvliste; Karlovy Vary (*Karlsbad*) og Mariánské Lázně (*Marienbad*) er gamle kurbad, Liberec ligg vakkert nedanfor Krkonoše. Ústí nad Labem og Teplice er industribyar nord i Böhmen, Tábor sør på den tsjekkiske høgsletta er ein historisk stad med minner frå Husittkrigen, og Znojmo ved grensa til Austerrike er ein naturskjønn jordbruksby med vidkjende vin- og agurkavlingar.

## Galleri

Prague 07-2016 view from Lesser Town Tower of Charles Bridge img3.jpg|Karlsbrua i Praha
StribroTownHall.jpg|Rådhuset i Stříbro viser typisk tsjekkisk byggjekunst.


## Bakgrunnsstoff

* Foto frå Tsjekkia 
* Kart over Tsjekkia
Galdhøpiggen

**Galdhøpiggen**, òg kalla *Piggen* eller *Galdhøtinden*, er det høgste fjellet i Noreg og Nord-Europa og ligg i Jotunheimen i Lom kommune i Innlandet fylke. 

Sjølv om Galdhøpiggen er det høgste fjellet i landet, er det langt frå det mest ruvande fjellet. Dette medverka til at andre toppar som til dømes Snøhetta (2286 moh.) og Knutsholstinden (2341 moh.) vart rekna for å vere høgre før den moderne vitskapen kom med nøyaktige høgdemålingar.

I dag står det ei solid steinhytte på toppen av Galdhøpiggen, den tredje i rekkja. Her er det om sommaren ein liten kiosk. Dei to fyrste hyttene vart båe tekne av uvêr.

I 1850 var det fyrste gongen nokon nådde toppen av Galdhøpiggen i nyare tid.

Dei vanlegaste rutene til toppen er frå Spiterstulen (1104&nbsp;moh.) (mykje stiging) og frå Juvasshytta (1841&nbsp;moh.) (kryssar Styggebreen). 
Ruta frå Juvasshytta tek om lag tre timar opp (med om lag 45 minutt med førebuing for kryssing av Styggebreen), ein time på toppen og omtrent to timar ned. 
Å køyre til Juvasshytta tek om lag 40 minutt frå Lom sentrum (15 minutt langs riksveg 55 og så 20–25 minutt opp grusvegen (bomveg) til Juvasshytta. 
Dette er den høgstliggande bilvegen i Noreg).

Fjellet har ei høgd på 2469 meter over havet og ein primærfaktor på 2420 meter. 
Sekundærfaktoren til Galdhøpiggen er 1540 km, det vil sei at ein må reise 1540 km i luftlinje for å kome til eit fjell som er høgre. 
Dette fjellet er Tatrafjella i Polen. 

## Sjå òg
* Høgaste fjell i Noreg
* Høgaste fjell i Noreg etter primærfaktor

## Kjelder


## Bakgrunnsstoff
* Detaljert skildring av Galdhøpiggen 
* Juvasshytta
* Galdhøpiggen Sommerskisenter
Inger Elisabeth Hansen

**Inger Elisabeth Hansen** () er ein norsk forfattar og omsetjar.

Ho debuterte i 1976 med diktsamlinga *Det er nå det er like før*.

## Verk
* 2015 *Å resirkulere lengselen, avrenning foregår*, dikt (Aschehoug, Oslo)
*2004 *5 x Hansen. Dikt i utvalg*, dikt (Aschehoug, Oslo)
*2003 *Blindsoner*, artikler og essay (Aschehoug, Oslo)
*2003 *Trask : forflytninger i tidas skitne fylde*, dikt (Aschehoug, Oslo)
*2002 *Blindsoner. (Oppsamla artikler og nye essays 1978 - 2002)* (Aschehoug, Oslo)
*2000 *Fraværsdokumenter*, dikt (Aschehoug, Oslo)
*1993 *I Rosen*, dikt (Aschehoug, Oslo)
*1992 *Hugo og de tre som forsvant* (medforfattar), barnebok (Cappelen, Oslo)
*1991 *Pinlige historier*, noveller (Cappelen, Oslo)
*1986 *Dobbel dame mot løvenes ørken*, dikt (Gyldendal, Oslo)
*1983 *Hablabaror - Munnenes bok*, dikt (Gyldendal, Oslo)
*1979 *Klodedikt*, dikt (Gyldendal, Oslo)
*1976 *Det er nå det er like før*, dikt (Forfatterforlaget Dikt & Datt, Oslo)

## Omsetjingar
*2001 Rosario Castellanos - *Brukne negler* 
*1989 Juan Gelman - *Bein og bebudelser*
*1981 Märta Tikkanen - *Mørket som gir gleden dyp*
*1980 Rafael Alberti - *Engler i gatene* 
*1979 Märta Tikkanen - *Århundrets kjærlighetssaga*
*1978 Vicente Aleixandre - *Undergang eller kjærlighet* 

## Prisar og utmerkingar
*2015 Kritikerprisen for beste skjønnlitterære verk for vaksne for *Å resirkulere lengselen, avrenning foregår*
*2004 Nominert til Nordisk Råds litteraturpris for diktsamlinga *Trask : forflytninger i tidas skitne fylde*
*2003 Brageprisen for diktsamlinga *Trask : forflytninger i tidas skitne fylde*
*2003 Gyldendalprisen   
*2000 Den norske Lyrikklubbens pris for *Fraværsdokumenter*
*1994 Aschehougprisen 
*1994 Doblougprisen
*1986 Gyldendals legat

## Kjelder
Marxist

Ein **marxist** er ein tilhengar av ideane til den tyske tenkjaren Karl Marx. 

Marx meinte mellom anna at det er dei materielle kreftene i samfunnet som er basisen, og at tenkinga og andre ting i "overbygningen" spring ut av denne. Men samtidig verkar tilhøve i overbygningen tilbake på den materielle basisen i ein dialektisk prosess. Alle historiske samfunn har vore klassesamfunn, og klassekampen har derfor stått sentralt. Klassekampen i det moderne kapitalistiske samfunnet vil føre til at den stadig meir utarma arbeidarklassen når tida er inne tar over makta i samfunnet gjennom ein revolusjon og sosialiserer produksjonsmidla. Høgt utvikla produktivkrefter og sosialiserte produksjonsmiddel vil vere føresetnader for eit klasselaust samfunn, som da heller ikkje vil ha behov for noka eigentleg statsmakt.

Denne marxismen var grunnlaget for dei sosialistiske og sosialdemokratiske arbeidarpartia som voks fram i andre halvdelen av 1800-talet. Men Marx sjølv skal ha reagert mot dei som tok til å kalle seg "marxistar" i samtida hans, og skal ha sagt: "Eg er ikkje marxist!".

Blant dei som kalla seg marxistar, oppstod det etter Marx sin død ulike syn. Tyskaren Eduard Bernstein meinte ein måtte revidere Marx på enkelte område, særleg dette med utarminga av arbeidarklassen som han meinte ikkje stemte med røynda, og dette med revolusjon, som han meinte heldt på å bli unødvendig i og med utviklinga av demokratiet. Andre kalla Bernstein for revisjonist, og skulda han for å ha forlate marxismen, men Bernstein sjølv meinte han framleis var marxist. 

Blant dei som skulda Bernstein for revisjonisme, var russaren Vladimir Lenin. Han meinte seg å stå for ortodoks marxisme, men i røynda reviderte han Marx sjølv, på eit svært vesentleg punkt. Marx hadde meint at kapitalismen måtte løpe lina ut før han kunne avskaffast, altså utvikle produktivkreftene maksimalt og syte for framvoksteren av ein stor og sterk arbeidarklasse. Men Lenin leidde sine bolsjevikar til makta i det tilbakeliggjande Russland i oktoberrevolusjonen i 1917, noko mensjevikane meinte var heilt i strid med marxismen.

Dei fleste som har eit forhold til Marx i dag, meiner at han kan gi gode utgangspunkt for eiga tenking, men ikkje skal sjåast som ufeilbarleg, og at ideane hans slett ikkje kan vere ei altomfattande lære som gir svar på alle spørsmål. For mange sosialistar er det likevel viktig å halde fast på nokre av Marx sine idear, som at klasseperspektivet og spørsmålet om eigedommen må vere sentrale i sosialistisk tenking. Nokre sosialistar med eit forhold til Marx kallar seg marxistar, andre ikkje.
Den raude stjerna

**Den raude stjerna** er som politisk symbol først og fremst eit sosialistisk og kommunistisk symbol bruka av svært ulike organisasjonar og styresmakter i fleire verdsdelar. Dei fem takkane på stjerna skal stå for dei fem fingrane på ei hand såvel som for dei fem verdsdelane.

## Tidlegare bruk

I Sovjetunionen blei den raude stjerna mellom anna bruka på soldatluene i Den raude armeen og på anna militært utstyr heilt frå tida etter revolusjonen i 1917. I det sovjetiske flagget fekk stjerna eit gult omriss for å synast på det raude flagget, attmed hammaren og sigden.

I Noreg i mellomkrigstida blei den raude stjerna bruka som merket til Arbeidernes Idrettsforbund (AIF).

Under andre verdskrigen blei den raude stjerna bruka som merke av anti-fascistiske partisanrørsler i fleire land, mellom dei Jugoslavia. 

Mange nye kommunistiske statar etter andre verdskrigen bruka òg stjerna i flagget sitt, på riksvåpen, på uniformer og på anna utstyr. Ettersom dei gjerne tok utgangspunkt i det raude flagget, var det like vanleg å ha stjerna i ein annan farge enn raud. Flagget til Nord-Korea og det tidlegare Jugoslavia har begge ei raud stjerne, medan Folkerepublikken Kina og Vietnam brukar gule stjerner, fordi flagga er raude.

## Bruk i dag

Då Sovjetunionen og fleire andre kommuniststatar fall blei den raude stjerna avskaffa saman med andre kommunistsymbol. Somme land som framleis er leidde av parti som kallar seg kommunistiske brukar stjerna enno; såleis Kina, Vietnam og Nord-Korea. Etter at kommunismen fall er det i Ungarn blitt forbode å visa eller bruka symbolet.

Demokratiske sosialistparti har òg halde fram med bruken av den raude stjerna. I Brasil er ho til dømes partisymbolet til Arbeidarpartiet *(Partido dos Trabalhadores)*, som blei stifta i 1980. President Lula (2002-) kjem frå dette partiet. Ungdomsorganisasjonen til det svenske Vänsterpartiet, Ung Vänster, brukar òg ei raud stjerne som merke. I Noreg blir den raude stjerna bruka av Sosialistisk Ungdom, ungdomsorganisasjonen til Sosialistisk Venstreparti, aleine eller saman med eit raudt flagg i logoen deira. 

Partiet Raudt har i dag (2008) nokre spesielt utforma raude stjerner som symbol, og ungdomsorganisasjonen deira, Raud Ungdom, har ei kvit stjerne på raud botn som merke.

## Bakgrunnsstoff
Ask (fleirtyding)

**Ask** kan visa til:
;Plantar
* Asketre, eit treslag (*Fraxinus excelsior*) i oljefamilien, som i Noreg veks nord til Trøndelag.
* Askeslekta (*Fraxinus*), ei treslekt
;Stader
* Ask, ein liten tettstad langs Riksveg 35 like utanfor Hønefoss i Ringerike.
* Ask, kommunesenteret i Gjerdrum kommune i Akershus.
* Ask, ein tettstad og nokre gardar i Askøy kommune i Hordaland.
* Ask, ein gard i Nittedal
* Ask, ein gard i Stokke
* Ask, ein gard i Marnardal kommune
* Ask, ein gard i Kvinnherad
* Ask i Skåne, ein tettstad i Svalöv kommune i Skåne i Sverige. 
* Ask i Östergötland, ein tettstad i Motala kommune i Sverige
;Anna
* Ask, urmannen i den norrøne mytologien.
* Ask, eit fornamn og etternamn
* Ekstremvêret Ask, eit ekstremêr i Nord-Noreg i januar 2010
Roy Jacobsen

**Roy Jacobsen** () var ein norsk forfattar frå Oslo.

## Bakgrunn
Jacobsen voks opp i Groruddalen i Oslo. Frå 1979 til 1986 budde han på heimstaden til mora på Solfjellsjyen i Dønna kommune i Nordland. Han arbeidde blant anna som snikkar, fiskar, lærar, sjauar og pleieassistent, også etter debuten i 1982, før han vart forfattar på heiltid i 1990.

## Forfattarskap
Han debuterte i 1982 med novellesamlinga *Fangeliv* som han fekk Tarjei Vesaas' debutantpris for. Han var nominert til Nordisk Råds Litteraturpris for romanane *Seierherrene* i 1991 og *Frost* i 2004.
Som fyrste nordmann vart han nominert til Man Booker International Prize, for romanen *De usynlige* i 2017.

Bøkene hans har vorte omsette til mellom anna dansk, tysk, svensk, engelsk, polsk, finsk, islandsk, nederlandsk, rumensk og albansk. 

### Privatliv
Roy Jacobsen var gift med fyrsteamanuensis Anneliese Pitz.

## Verk
* 1982 *Fangeliv*, noveller
* 1984 *Hjertetrøbbel*, roman
* 1985 *Tommy*, roman 
* 1987 *Det nye vannet*, roman 
* 1988 *Virgo*, roman 
* 1989 *Det kan komme noen*, noveller 
* 1990 *Ursula*, barnebok 
* 1991 *Seierherrene*, roman 
* 1992 *Fata Morgana*, roman, 
* 1994 *Den høyre armen*, noveller 
* 1995 *Trygve Bratteli. En fortelling*, biografi om Trygve Bratteli 
* 1998 *Ismael*, roman 
* 1999 *Grenser*, roman 
* 2001 *Fugler og soldater*, noveller 
* 2002 *Det nye vinduet*, noveller 
* 2003 *Frost*, roman
* 2005 *Hoggerne*, roman
* 2007 *Marions slør*, roman
* 2009 *Vidunderbarn*, roman
* 2013 *De usynlige*, roman
* 2015 *Hvitt hav* &ndash; roman
* 2017 *Rigels øyne* &ndash; roman
* 2019 *På randen av Vigeland* &ndash; sjølvbiografisk forteljing
* 2019 *Mannen som elsket Sibir* &ndash; roman
* 2020 *Bare en mor* &ndash; roman

## Prisar og utmerkingar
* 1982 Tarjei Vesaas' debutantpris for *Fangeliv*
* 1988 Notabeneprisen 
* 1989 Kritikarprisen for *Det kan komme noen*
* 1991 Bokhandlerprisen for *Seierherrene*
* 1991 Nominert til Nordisk Råds Litteraturpris for *Seierherrene*
* 1994 Ivar Lo-prisen
* 1994 Oslo bys kunstnerpris 
* 2003 Riksmålsforbundets litteraturpris 
* 2004 Nominert til Nordisk Råds Litteraturpris for *Frost*
* 2005 Gyldendalprisen
* 2009 Bokhandlarprisen for *Vidunderbarn*
* 2023: Utnemnd til kommandør av St. Olavs Orden

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Tsjekkoslovakia

**Tsjekkoslovakia** var ein stat i Europa som vart oppretta den 28. oktober 1918 av Tomáš Garrigue Masaryk som ein konsekvens av den fyrste verdskrigen. Tsjekkoslovakia vart oppretta på landområde frå det tidlegare keisarriket Austerrike-Ungarn. Det dreidde seg om dei historiske austerrikske landskapa Böhmen og Mähren, i tillegg til ein liten del av Schlesien. Frå Ungarn kom området som utgjer Slovakia etter 1993. Dei sudettyske områda av Böhmen, der det budde mest tyskarar, ynskte å vera ein del av Austerrike. Tsjekkoslovakiske styrkar marsjerte inn i området i&nbsp;1918.

I 1938 vart dei sudettyske områda innlemma i Tyskland som fylgje av Münchenavtala. Mykje av det tsjekkiske forsvaret var bygd opp i området, så Tyskland kunne seinare lett ta resten av landet. Frå 1939 til slutten av den andre verdskrigen utgjorde den historisk austerrikske delen av området det tyske protektoratet Böhmen og Mähren. Slovakia vart gjort til ein eigen stat.

I 1945 vart Tsjekkoslovakia gjenoppretta under kontroll av Sovjetunionen.

I 1968 vart Tsjekkoslovakia invadert av Sovjetunionen, DDR og Folkerepublikken Polen, etter at landet hadde lagt seg på ein politisk reformkurs. 

I den såkalla fløyelsrevolusjonen frå 16. november til 29. desember 1989 vart det kommunistiske styret forkasta, og Václav Havel vart innsett som president. Tsjekkoslovakia vart seinare oppløyst, og 1. januar 1993 inndelt i den nye staten Tsjekkia og det gjenoppretta Slovakia. Delinga av Tsjekkoslovakia er ofte vorte kalla ei «fredeleg skilsmisse», på grunn av at begge partar var samde om delinga.

Hovudstaden i Tsjekkoslovakia var Praha og mynteininga var tsjekkoslovakisk koruna.

## Sjå òg
* Tidlegare land

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Johan Bojer

**Johan Bojer** () var ein norsk forfattar fødd på Orkedalsøren (i dag Orkanger i Orkland kommune.) Johan Kristoffer fekk ved fødsla etternamnet Hansen. Mora heitte Johanna Elgåen, frå Røros (1848-1884), medan handelsfullmektig Hans Bojer (Bøier) frå Kristiania (1822-1894) påtok seg farskapet. Mora var tenestejente i Trondheim, og foreldra budde ikkje i lag. Johan vart sett bort, og voks opp som fosterson hjå Mor Randi, Randi og Elias Fætten i Stadsbygd i Rissa kommune.

Han debuterte som forfattar i 1893. Frå 1895 til 1915 budde han i Paris.

I 1899 gifte han seg med Ellen Lange (1873-1932), syster til Christian Lous Lange.

## Nokre verk
* 1896 *Et folketog*
* 1899 *Den evige Krig*
* 1900 *Moder Lea*
* 1902 *En pilgrimsgang*
* 1903 *Troens magt* 
* 1904 *Brutus* (skodespel)
* 1913 *Fangen som sang* 
* 1916 *Den store hunger*
* 1916 *Sigurd Braa* (skodespel)
* 1921 *[[Den siste viking]]*
* 1924 *Vor egen stamme*
* 1927 *Det nye tempel*
* 1928 *Fangen som sang*
* 1929 *Folk ved sjøen*
* 1934 *Huset og havet*
* 1938 *Kongens karer*
* 1942 *Læregutt*
* 1946 *Svenn*
* 1949 *Skyld*
Moltustranda

**Moltustranda** er ei kystbygd og ein tettstad med  i Herøy kommune på Sunnmøre. Bygda ligg på nordsida av Gurskøya mot Herøyfjorden og er 7 kilometer lang frå ende til annan. 

Moltu Skule har 54 elevar frå 1-7. klassetrinn. På Moltustranda er det også ein Coop-butikk, med ein eigen sosial krok i butikken for folk som vil slå av ein prat.

Bygda har eige idrettslag, Moltustranda IL, der fotballen står sentralt. Fotballaget spelar i 5. divisjon, og klubben har også eit aldersbestemt lag. Idrettsanlegget heiter Munkvoll stadion, og består av ei grasbane og ei grusbane. 

Ved sidan av Munkvoll stadion står grendahus i bygda, der innbyggarane kan ha sosiale samankomstar som julefestar, 17. mai-feiring, dansar, konsertar og bygdedagar. Moltustranda har også eit anna forsamlingshus, nemleg Bedehuset, med lokalitet midt i bygda.

Bygda hadde tidlegare eige skulekorps, men har det siste tiåret hatt skulekorps saman med nabobygdene.

Skrivemåten av namnet var tidlegare *Moldtustranda* med d.

 går gjennom bygda.

## Kjende personar frå Moltustranda
* Forfattaren Bjarne Rabben

## Kjelder
SU

**SU**, **Su** eller **su** kan vera:

Geografi:

* Sovjetunionen (tidlegare ISO-kode SU) landskoden .su

Informatikk:

* kommandoen su, komandoen *substitute user*
* Seismic Unix, ei samling av prosesseringsverktøy til seismiske data
* Superuser, ein brukarkonto med alle rettar
* .su, domenekoden til Sovjetunionen

Einingar:

* Statistical Unit
* Subscriber unit
* Sun unit, eining for solintensitet
* Eining til bruk på lange avstandar i *[[Battlestar Galactica]]* tilsvarande lysår

Luftfart:

* Aeroflot, russisk flyselskap (IATA-kode SU)
* Vought SU US Navy Scout-fly
* Sukhoi, russisk flyselskap

Organisasjonar:

* Sosialistisk Ungdom
* Students' union
* SU carburetor (Skinners Union)

Universitet:

* Universitetet i Sabancı i Istanbul i Tyrkia
* Universitetet i Salisbury i Salisbury i USA
* Universitetet i Seattle i Seattle i USA
* Universitetet i Seton Hall i South Orange i USA
* Universitetet i Shenandoah i Winchester i USA
* Universitetet i Shippensburg of Pennsylvania i Shippensburg i USA
* Universitetet i Silliman i Dumaguete i Filippinane.
* Universitetet i Silpakorn i Bangkok i Thailand
* Universitetet i Singularity i USA
* Universitetet i Sofia i Sofia i Bulgaria
* South University i Savannah i USA
* Southern University i Baton Rouge i USA
* Universitetet i Staffordshire i Storbritannia
* Universitetet i Stanford i Stanford i USA
* Universitetet i Stellenbosch i Stellenbosch i Sør-Africa
* Universitetet i Stockholm i Stockholm i Sverige
* Universitetet i Syracuse i Syracuse i USA

Anna:

* Su i båt, den langsgåande skøyten mellom to båtbord i klinkbygde båtar
* guden Su, baskisk eldgud
* etternamnet Su, kinesisk etternamn
* magasinet Sinclair User
* Statens Uddannelsesstøtte, tilsvarande lånekassa i Danmark
* StumbleUpon, netteneste
* Sulfonylurea, medisin mot diabetes
KP

**KP, Kp **eller** kp** kan syne til: 

* Kystpartiet
* Kilopond
*Kompani – militær styrke som består av fleire troppar.
*Kansas Pacific Railway - tidlegare jernbaneselskap i USA.
Jørgen Norheim

**Jørgen Norheim** () i Sollia i Østerdalen) er ein norsk forfattar, historikar og t-baneførar.

Jørgen Norheim voks opp i Vestre Slidre. Han er utdanna cand. philol. med hovudfag i historie, hovudoppgåva hans frå Universitetet i Oslo i 1986 heiter *«I verda, men ikkje av verda» : problem i norsk kyrkjehistorieskriving*. Frå 1987-96 var han redaktør i tidskriftet Syn og Segn. Forfattardebuten kom med romanen *Liten svein i bærskog ut* i 1994. I 2003 vart han nominert til Nordisk Råds litteraturpris for romanen *Ingen er så trygg i fare*, noko som kom svært uventa på det meste av Noregs kulturarbeidarar då dei aldri hadde høyrt om Jørgen Norheim før.

## Verk
* 1994 *Liten svein i bærskog ut*, roman (Samlaget, Oslo)
* 1998 *Mars : erindrings- og oppmuntringsskrift*, roman (Samlaget, Oslo)
* 2002 *Ingen er så trygg i fare*, roman (Samlaget, Oslo)
* 2008 *Adjutanten*, roman (Samlaget, Oslo)

## Prisar og utmerkingar
* 2012: Samlagsprisen
Hans Herbjørnsrud

**Hans Herbjørnsrud** () var ein norsk forfattar og gardbrukar, fødd og død i Heddal.

Herbjørnsrud arbeidde lenge som lærar. Forfattardebuten kom i 1979 med novellesamlinga *Vitner* som han fekk Tarjei Vesaas' debutantpris for. I 1999 vart Herbjørnsrud nominert til den europeiske The Aristeion Prize. Novellene hans er omsette til fleire språk, mellom anna tysk, engelsk, fransk og russisk. 

### Prisar og utmerkingar

* 1979 Tarjei Vesaas' debutantpris
*1998 Innstilt til Nordisk Råds litteraturpris for novellesamlinga *Blinddøra*
*1998 Kritikarprisen
*1988 Gyldendals legat  
* 1993 Notodden kommunes kulturpris
* 2002 Innstilt til Nordisk Råds litteraturpris for novellesamlinga *Vi vet så mye*
* 2005 Aschehougprisen
* 2005 Doblougprisen
* 2011 Statens stipend for eldre fortente kunstnarar
* 2011 Telemark fylkes kulturpris

## Verk
*1979 *Vitner*, noveller (Gyldendal, Oslo)   
*1984 *Vannbæreren*, noveller (Gyldendal, Oslo)
* 1987 *Han*, noveller (Gyldendal, Oslo)
*1992 *Eks og Sett*, noveller (Gyldendal, Oslo)
*1997 *Blinddøra*, noveller (Gyldendal, Oslo)
*2001 *Vi vet så mye*, noveller (Gyldendal, Oslo)
*2003 *Samlede noveller* (Gyldendal, Oslo)
*2006 *Brønnene*, noveller (Gyldendal, Oslo)
* 2013 *Her kan alt skje* (Gyldendal, Oslo)

## Bakgrunnsstoff
* Kaja Schjerven Mollerin: Seks fot under. Et essay om Hans Herbjørnsruds forfatterskap. (Gyldendal 2011)
* Marit Holm m.fl. (red.): Iscenesettelse av jeg`et. Realisme og mystikk. Kompendium fra Herbjørnsrud-seminaret 2005. (Telemark Trykk AS, Notodden 2007)
Kasjrút

**Kasjrút** (hebraisk כַּשְׁרוּת [kašrūt]) er det jødiske systemet av matføreskrifter. Innanfor kasjrút skil ein mellom dyreslag som er **[[tahór]]** («rituelt reine», tillatne til bruk) og **[[tamé]]** («rituelt ureine», ikkje tillatne til bruk). Matretter, råvarer og ingrediensar som er tillatne til mat etter kasjrút blir kalla **kasjér** (frå hebr. כָּשֵׁר [kāšēr]) eller **koscher** (frå jiddisch kósher). Mat som inneheld forbodne matslag eller kombinasjonar eller som er tillaga på forbode vis blir rekna som **[[taréf]]** (frå hebraisk) eller **treif** (frå jiddisch).
Liv Køltzow

**Liv Køltzow** () var ein norsk forfattar busett i Bærum.

## Bakgrunn
Køltzow  gjekk på Smestad skole og seinare på Ris gymnas.
Ho var utdanna cand. mag. med faga idéhistorie, historie og engelsk.

## Forfattarskap
Ho var med i Profil-krinsen på 60-talet. Den fyrste boka ho fekk utgitt var novellesamlinga *Øyet i treet* i 1970.

I 2015 gav Køltzow ut romanen *[[Melding til alle reisende]]*.

## Prisar og utmerkingar
* 1975: Mads Wiel Nygaards legat
* 1989: Gyldendals legat 
* 1989: Nominert til Nordisk Råds litteraturpris for *Hvem har ditt ansikt?*
* 1994: Amalie Skram-prisen 
* 1997: Brageprisen 
* 2003: Nominert til Nordisk Råds litteraturpris for *Det avbrutte bildet*
* 2015: Gyldendalprisen
* 2018: Aschehougprisen
* 2021: Brageprisen sin  heiderspris
* 2021: Kritikarprisen  for årets beste sakprosabok

## Bøker
* 1970 *1970 Øyet i treet*, noveller (Aschehoug, Oslo)
* 1972 *Hvem bestemmer over Bjørg og Unni?*, roman (Aschehoug, Oslo) 
* 1975 *Løp, mann*, roman (Aschehoug, Oslo) 
* 1976 *Gjenkjennelsen, og andre tekster* (De norske Bokklubbene, Stabekk)
* 1979 *Historien om Eli*, roman (Aschehoug, Oslo) 
* 1988 *Hvem har ditt ansikt?*, roman (Aschehoug, Oslo) 
* 1992 *Den unge Amalie Skram. Et portrett fra det 19. århundre* (biografi) (Gyldendal, Oslo)
* 1983 *April/November*, noveller (Aschehoug, Oslo) 
* 1994 *Øyet i treet og andre noveller*, noveller (Aschehoug, Oslo) 
* 1996 *Amalie Skrams verden*, biografi (medforfattar) (Gyldendal, Oslo)
* 1998 *Verden forsvinner*, roman (Aschehoug, Oslo) 
* 1998 *Noveller i samling* (Aschehoug, Oslo) 
* 2002 *Det avbrutte bildet*, roman (Aschehoug, Oslo)
* 2004 *Essays 1975-2004* (Aschehoug, Oslo)
* 2015 *Melding til alle reisende* &ndash; roman

## Kjelder
Olaf Rye

**Olaf Rye** (Ole) () var ein dansk-norsk krigshelt og offiser frå mellom anna Treårskrigen om Slesvig-Holsten. Rye fall ved Fredericia i Danmark. 

Rye vart fødd i Bø i Telemark, men kom tidleg i dansk krigsteneste. 

Den danske KFOR-leiren **Camp Olaf Rye** i Kosovo er oppkalla etter han.

Olaf Ryes plass på Grünerløkka i Oslo er oppkalla etter han.

Rye er gravlagd på Garnisonskirkegården i København.

Den danske diktaren Bernhard Severin Ingemann skreiv eit dikt som står på gravmonumentet:

:FØDT I NORGE DEN 16 DE NOVEMBER 1791
:HØJSIND OG RETSIND
:BAR HAN I BRYSTET
:OG UNDER GRAAHAAR
:KÆMPERNES KRAFT
:DROG HAN TILBAGE,
:VAR DET MED HÆDER - 
:STORMED HAN FREMAD,
:VAR DET TIL SEIR

:FREDERICIA DEN 6. JULI 1849
:DANSKERNES HØVDING
:KRIGERNES FADER
:FOER OVER SPRÆNGTE
:SKANDSER I KAMPEN-
:LØSENET VAR: FREMAD!
:SEIER MED GUD!
:JUBLENDE FULGTE
:KRIGERNE HELTEN
:SEIRENDE SAAE HAN
:DØDEN I ØIET
:MÆGTIG MED SEIREN
:AANDEN FIK VINGER - 
:ALDRIG SKAL DANSKE
:GLEMME HANS NAVN!

## Bakgrunnsstoff
* Dansk Biografisk Leksikon
* Dansk side om Rye
Bernhard Severin Ingemann

**Bernhard Severin Ingemann** () var ein dansk salmediktar og forfattar av historiske romanar.

Ingemann vart fødd i i Torkilstrup. Han arbeidde ved Sorø Akademi, der han var lektor i dansk språk og litteratur. Mellom anna skreiv han: *Morgensalmer til Brug for Eleverne i Sorøe Academies Skole* (1822) og *Morgensange for Børn* (1837).

Dei mange salmane for born gjorde han særleg kjend, mellom anna «Nu titte til hinanden», «I Østen stiger solen op», «Julen har bragt velsignet bud» og «Dejlig er jorden». Kritikaren Georg Brandes sa om songane til B. S. Ingemann: «Hans morgen- og aftensange er uforgængelige ..»

Ingemann døydde i Sorø og er gravlagd på kyrkjegarden ved Sorø klosterkyrkje.

## Bakgrunnsstoff
* Digte, bibliografi m.m. i Kalliope
* Bibliografi i Det Kongelige Bibliotek
* B.S. Ingemann Selskabet
Geir Pollen

**Geir Pollen** () er ein norsk forfattar fødd i Målselv. Han har budd på Toten og har arbeidd som lærar. Frå 2001 til 2005 var han formann i Den norske Forfatterforening.

Han debuterte med diktsamlinga *Posteringar i språket* i 1982. Gjennombrotet kom med romanen *Hutchinsons Eftf.* i 1998, som fekk veldig god mottaking hjå litteraturkritikarane, og som vart nominert til Brageprisen og Nordisk Råds litteraturpris. Den neste romanen, *Når den gule solen brenner*, fekk ei meir avmålt mottaking.

## Verk
* 2014 *Armfeldts armé : historien om en katastrofe* (bokmål)
* 2010 *Raskolnikovs hus*, roman (bokmål)
* 2007 *Langt fra stammen*, historien om Norske Skog (bokmål)
* 2005 *Kallemann*, roman (bokmål)
* 2002 *Når den gule solen brenner*, roman (bokmål)
* 1998 *Hutchinsons Eftf.*, roman (bokmål)
* 1994 *Fall*, roman (bokmål)
* 1991 *Ål*, roman (nynorsk)
* 1989 *Variasjoner I–XXX*, dikt (nynorsk)
* 1985 *Det planlagde kaos*, dikt (nynorsk)
* 1982 *Posteringar i språket*, dikt (nynorsk)

### Gjendiktingar
* 1999 Yves Bonnefoy: *Ein eld går føre oss .* Til norsk ved Geir Pollen. (Nynorsk)
* 1992 W. G. Sebald: *De utvandrede. Fire lange fortellinger.* (Bokmål) 

### Omsetjingar
* 2004 W. G. Sebald: *Austerlitz*

## Prisar og utmerkingar
* 2004: Kritikerprisen for beste omsetting, omsetjinga av *Austerlitz* av Winfried Georg Max Sebald
* 1999: Østre Toten kommunes kulturpris
* 1999: NotaBene bokpris
* 1999: Nominert til Nordisk Råds litteraturpris for romanen *Hutchinsons Eftf.*
* 1998: Nominert til Brageprisen for *Hutchinsons Eftf.*
* 1991: 2. premie i Gyldendals romankonkurranse for romanen *Ål*
* 2021: Bastianprisen for omsetting av *Dama med hunden og andre forteljingar* av Anton Tsjekhov

## Kjelder
Eldrid Lunden

**Eldrid Lunden** () er ein norsk lyrikar og professor i skrivekunst.

Ho er utdanna cand. philol. frå Universitetet i Oslo 1973, hovudoppgåva hennar i nordisk heitte *Kvar gjekk Nora? : individualisme og kvinnesyn i tre norske drama*. På 60-talet var ho del av Profil-krinsen, ei tid var ho også redaksjonsmedlem i Profil. Ho var med å starta opp forfattarstudiet ved Høgskolen i Telemark, Bø i Telemark, frå 1982 var ho hovudlærar der, og i 1996 vart ho den fyrste professoren i skrivekunst i Noreg.

Forfattardebuten kom i 1968 med diktsamlinga *f.eks. juli*. Ho vert rekna som ein av våre fremste lyrikarar.

## Prisar og utmerkingar

*1982 - Nynorsk litteraturpris for *Gjenkjennelsen*
*1984 - Sokneprest Alfred Andersson-Ryssts fond
*1989 - Doblougprisen 
*1992 - Aschehougprisen 
*1997 - Melsom-prisen 
*1997 - Nominert til Nordisk Råds litteraturpris for *Slik sett*
*2000 - Amalie Skram-prisen
*2000 - Brageprisen: heidersprisen
*2005 - Mads Wiel Nygaards legat
*2007 - Halldis Moren Vesaas-prisen
*2016 - Bjørg Vik-prisen
*2016 - Utnemnd til riddar av 1. klasse av St. Olavs Orden.
*2021 - Svenska Akademiens nordiske pris

## Bibliografi
### Bøker
*

*

*

*

*

*

*

*

*

*
*
*

*

*

*
 
*

*

*
*
*

### I bøker - eit utval
*
*
*
*

*

*

*

*

*

*

*

*
### I tidsskrift - eit utval
* Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Om Eldrid Lunden i Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane
* Om Eldrid Lunden i Allkunne
* 
* 
* 

*
Jostein Flo

**Jostein Flo** () er ein norsk fotballspelar. Flo har spela 53 kampar og scora 11 mål for Noreg sitt a-landslag. Då Jostein Flo i 2002 avslutta spelarkarriera si starta han å arbeide med marknadsføring i Strømsgodset. Han har seinare vore dagleg leiar i drammensklubben. Jostein Flo er no sportssjef i Strømsgodset.

Jostein Flo var ein svært sterk spelar med hovudet, og «Flo-pasninga» var ei lang pasning mot Jostein Flo sitt hovud, der han gjerne var i stand til å vinne hovudduellen og få ballen vidare til ein medspelar eller inn i feltet framom motstandaren sitt mål.

## Karriere som spelar

 Berre seriekampar. 

## Bakgrunnsstoff
*
Åsne Seierstad

**Åsne Seierstad** () er ein norsk journalist og forfattar. Ho er utdanna cand.mag. frå Universitetet i Oslo med faga russisk, spansk og idéhistorie. Ho har vore utanrikskorrespondent i Russland og Kina, krigskorrespondent i Kosovo i 1999 og seinare i Afghanistan. Ho vart kjend for si rolle som krigsreportar i Irak under britisk- amerikanske invasjonen i 2003.

Seierstad har gjeve ut bøkene *[[Med ryggen mot verden]]* (2000), *[[Bokhandleren i Kabul]]* (2002), *[[Hundre og en dag]]* (2003) og *[[De krenkede]]* (2007). *Bokhandleren i Kabul* er skrive etter metoden «deltakande observerande intervju». Metoden gjev djup innsikt i intervjuobjektet.

## Utmerkingar

* Seierstad vart i 2001 tildelt Fritt Ords honnør for *uredde og sjølvstendige reportasjar frå krigsområde.* 
* I 2002 fekk ho Bokhandlarprisen for *Bokhandleren i Kabul*
* I 2003 fekk ho Den Store Journalistprisen.
* I 2003 vart ho tildelt Peer Gynt-prisen.
* 2016 &ndash; Brageprisen: for *To søstre*

## Kjelder
Per Petterson

**Per Petterson** () er ein norsk forfattar.

Per Petterson er utdanna bibliotekar og arbeidde i fleire år i Tronsmo bokhandel i Oslo. Forfattardebuten kom i 1987 med novellesamlinga *Aske i munnen, sand i skoa*, som vart vel motteken av kritikarane, det har også dei seinare bøkene vorte, og dei har òg funne mange lesarar. Det verkeleg store gjennombrotet kom likevel først med romanen *«Ut og stjæle hester»* frå 2003, ein roman om forholdet mellom far og son, og om svik. 

Bøkene hans er omsette til mellom anna dansk, svensk, engelsk, nederlandsk, tysk og litauisk.  Han bur på Hemnes i Høland.

## Bøker
* 1987 &ndash; *Aske i munnen, sand i skoa*, novellesamling 
* 1989 &ndash; *Ekkoland*, roman 
* 1992 &ndash; *Det er greit for meg*, roman 
* 1996 &ndash; *Til Sibir*, roman 
* 2000 &ndash; *I kjølvannet*, roman 
* 2003 &ndash; *Ut og stjæle hester*, roman 
* 2004 &ndash; *Månen over porten*, essaysamling 
* 2008 &ndash; *Jeg forbanner tidens elv*, roman 
* 2012 &ndash; *Jeg nekter*&ndash; roman
* 2018 &ndash; *Menn i min situasjon* &ndash; roman 
* 2021 &ndash; *Mitt Abruzzo. Journal 21.1-18.7.2021* 

### Omsetting
* 1987 John Fante: *1933 var et dårlig år*, roman (Tronsmobok Forlag, Oslo)

### Prisar og utmerkingar
* 1988 Sarpsborgprisen
* 1993 Nota Bene Bokpris
* 1993 Språklig samlings litteraturpris
* 1996 Oktober-prisen 
* 1997 Nominert til Nordisk råds litteraturpris for *Til Sibir*
* 2000 Brageprisen for *I kjølvannet* 
* 2003 Bokhandlerprisen for *Ut og stjæle hester* 
* 2003 Årets bok - Klassekampens litteraturpris for *Ut og stjæle hester*
* 2003 Kritikarprisen for *Ut og stjæle hester*
* 2008 Kritikarprisen for *Jeg forbanner tidens elv*
* 2008 Brageprisen for *Jeg forbanner tidens elv*
* 2009 Nordisk råds litteraturpris for *Jeg forbanner tidens elv*
* 2012 Bokhandlerprisen for *Jeg nekter*
* 2012 Gyldendalprisen
* 2016 Aschehougprisen
* 2016 Doblougprisen

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Bøker av Per Petterson digitalisert hjå Nasjonalbiblioteket
* Presentasjon av Per Petterson på nettstaden til Forlaget Oktober
* Utgjevingar av Per Petterson i BIBSYS
Torgeir Schjerven

**Torgeir Schjerven** () er ein norsk forfattar frå Oslo. Han er gift med forfattaren Inger Elisabeth Hansen.

Torgeir Schjerven er utdanna biletkunstnar. Han har også arbeidd med film, han spelte i Wam og Vennerøds *[[Lasse & Geir]]* og *[[Det tause flertall]]*. Den første bokutgjevinga kom i 1981 med diktsamlinga *«Vekk»*.

### Prisar og utmerkingar
* 2005 - Det Norske Akademis Pris til minne om Thorleif Dahl
* 2002 - Halldis Moren Vesaas-prisen
* 1995 - Nominert til Nordisk Råds litteraturpris for *Omvei til Venus*
* 1994 - Kritikarprisen for *Omvei til Venus*
* 1986 - Hartvig Kirans minnepris

## Bøker
### Diktsamlingar
* 2002 *I anledning dagen*, diktsamling
:::Lydbokutgåve:
:::2003 opplesen av forfattaren sjølv (Lydbokforlaget, Oslo)
* 1998 *En nåde uten mål*, diktsamling
* 1989 *Tanker og andre personlige bedrifter*, diktsamling 
* 1986 *Nettenes melk*, diktsamling
* 1981 *Vekk*, diktsamling

### Romanar
* 1994 *Omvei til Venus*, roman
* 1984 *I det blodige blå*, roman

### Barnebøker
* 1992 *Hugo og de tre som forsvant*, barnebok skriven i lag med Inger Elisabeth Hansen, illustrert av Hilde Kramer

## Bakgrunnsstoff

* Forfattarpresentasjon av Dagbladet.