open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Maillardreaksjon

**Maillardreaksjonen** er ein kjemisk reaksjon som oppstår mellom aminosyrer og reduserande sukker i ulike bakverk og annan mat. Denne gir maten ein karakteristisk brun eller mørk farge og markant smak. Reaksjonen er ein ikkje-enzymatisk bruningsreaksjon som tek til ved høg temperatur, typisk ved 140–160 grader celsius. Høgare temperatur fører til bruning av sukkeret, og kan etter kvart gjera maten brent.

Reaksjonen er namnsett etter Louis-Camille Maillard, som skildra denne i 1912.

## Døme i mat
Døme på mat som ofte er prega av maillardreaksjonen er
* Steikt eller grilla kjøt
* Steikt eller rista lauk
* Malta bygg
* Brød, kjeks, pai og anna bakverk
* Brente kaffibønner og kakaobønner
* Pommes frites
* Rista peanøtter
* Mørk sjokolade
* Marshmallows
* Dulce de leche

## Sjå òg
* Akrylamid, eit svært giftig og potensielt kreftframkallande stoff som kan oppstå når ein utset poteter eller annan stiverik mat for høg varme.
* Karamellisering, ein liknande reaksjon som skjer ved oppvarming av sukker (men som til skilnad frå maillardreaksjonen ikkje involverer aminosyrer).

## Galleri

Fil:Schweinsbraten-1.jpg|Svinesteik
Fil:Fries_2.jpg|Pommes frites
Fil:Malt_en_grain.JPG|Malta bygg
Fil:Fried_onion_with_seasoning.JPG|Steikt lauk
Fil:Peanutjar.jpg|Rista peanøtter
Fil:Black_garlic.jpg|Svart kvitlauk
Fil:Cooking_chocolate,_broken_bar.jpg|Mørk sjokolade
Fil:Roasted-Marshmallow.jpg|Marshmallow


## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Maillard reaction|Maillard reaction]]» frå ,  den 30. oktober 2019.*
PSPACE

I matematikk og informatikk er **PSPACE** ei kompleksitetsklasse. Ho kan definerast som mengda av alle problem som kan løysast av ei turingmaskin med ei polynomiell mengde plass. 

## Relasjonar til andre kompleksitetsklasser
Følgjande relasjonar er kjende mellom PSPACE og andre kompleksitetsklasser.  Merk at ⊊ ikkje er det same som ⊈. ⊊ er ekte-delmengde relasjonen. ⊆ er delmengderelasjonen.

\begin{array}{l}
\mathsf{NL \subseteq P \subseteq NP \subseteq PH \subseteq PSPACE}\\
\mathsf{PSPACE \subseteq EXPTIME \subseteq EXPSPACE}\\
\mathsf{NL \subsetneq PSPACE \subsetneq EXPSPACE}\\
\mathsf{P\subsetneq EXPTIME}\end{array}

Innehalde i PSPACE har ein òg PSPACE-komplette problem som er dei hardaste problema i PSPACE. Dei er definerte som ved andre kompleksitetsklasser.

## Eigenskapar
PSPACE er lukka under operasjonane union, komplement og kleenestjerne.

Ein annan interessant eigenskap er at komplementet av PSPACE er lik PSPACE sjølv. Med andre ord er co-PSPACE = PSPACE.

## Litteratur

* Sipser, Michael (1997). Introduction to the Theory of Computation. PWS Publishing. .  Section 8.2–8.3 (The Class PSPACE, PSPACE-completeness), ss.&nbsp;281–294.
Symmetrisk matrise

Ei **symmetrisk matrise** er ei matrise som er lik transponeringa si. Formelt er ei matrise M symmetrisk viss og berre viss M=M^T. Berre kvadratiske matriser, altså matriser med like mange kolonnar som radar, kan vera symmetriske.  

## Døme

M =
\begin{pmatrix}
1 & 2 & 3 \\
2 & 4 & 5 \\
3 & 5 & 6
\end{pmatrix}


Matrisa M er symmetrisk ettersom M=M^T.

Matrisa A nedanføre vil der i mot ikkje vera symmetrisk:


A =
\begin{pmatrix}
1 & 2 & 2 \\
3 & 4 & 5 \\
3 & 1 & 6
\end{pmatrix}
,~~
A^T =
\begin{pmatrix}
1 & 3 & 3 \\
2 & 4 & 1 \\
2 & 5 & 6
\end{pmatrix}
,~~ A \ne A^T.


## Eigenskapar
Ei reell symmetrisk matrise har nokre spesielle eigenskapar utover ei vanleg matrise. Følgjande eigenskapar følgjer frå spektralteoremet for symmetriske matriser

* Eigenvektorar tilhøyrande ulike eigenverdiar er ortogonale
* Det vil vera n reelle eigenverdiar gjeve at matrisa er av dimensjon n x n.
* Dimensjonen av eigerommet for ein eigenverdi \lambda er det samme som multiplisiteten av rota \lambda i det karakteristiske polynomet
* Ei symmetrisk matrise vil alltid vera diagonaliserbar
Honoré de Balzac

**Honoré de Balzac** () var ein fransk romanforfattar, ein leiande aktør i framveksten av dei litterære stilretningane naturalisme og realisme. Åtte av romanane hans og eit par samlingar med forteljingar og noveller har kome ut på norsk.

## Liv og gjerning
Balzac var av borgarslekt i Tours. I 1815 flytta han til Paris der han byrja studere jus. Etter eksamen prøvde han utan hell seg som diktar. Han mislukkast òg som forretningsmann, sleit med gjeld sidan i livet. Etter mykje motgang byrja han på ny å skrive. Dei 20 siste åra han levde skreiv han over 80 romanar.

Balzac er særleg kjend som skildrar av det samfunnet han levde i. Han meinte at romanforfattaren skulle vise dei kreftene som styrer samfunnsutviklinga. Utan illusjonar skildrar han menneske som kjempar om goda i verda, og syner klart den rolla pengar spelar i menneska si jakt på nyting, makt og status. Såleis er han ein forløpar for den litterære naturalismen. I politikken gjekk Balzac frå eit liberalt til konservativt verdisyn. Han forsvarte Kyrkjas plass i samfunnet, trass i sterk kritikk av sider ved katolisismen, og var positiv til det restaurerte kongedømmet.

Balzac var fascinert av personlegdomar som dreiv samfunnsutviklinga, endå om dei ikkje fylgde gjengse etiske reglar. Figurane hans er ofte styrt av éi drift eller ein karaktereigenskap som opptrer i stadig meir reindyrka form. I romanane viser han elles medkjensle med taparane i kampen for tilværet.

Balzac er ein allvitande forfattar som kommenterer forteljinga, til dømes forklarar han korleis dei enkelte hendingane illustrerer allmenne lover. Han braut med mange tradisjonelle normer for fransk prosa, dessutan vart han lenge kritisert for å mangle stilistisk eleganse. Stilen er ein integrert del av den dynamiske forfattarskapen, oppbygginga av romanane er planlagt til minste detalj. Av Balzac sine romanar er mellom andre *Eugénie Grandet*, *Far Goriot* og *Tapte illusjoner* omsett til norsk. Ei novellesamling, *Balzac forteller*, kom i norsk omsetjing i 1985.

## Kjelder

*Store norske leksikon
----
**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Honoré de Balzac|Honoré de Balzac]]» frå ,  den 31. oktober 2019.*
Oberpullendorf

**Oberpullendorf** er ein by og ein kommune i distriktet med same namn i forbundslandet Burgenland i Austerrike. Kommunen har ei flatevidd på 12,6 km² og i kring 3&nbsp;200 ibuarar. Landsbyen ligg 243 meter over havet.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Oberpullendorf|Oberpullendorf]]» frå ,  den 31. oktober 2019.*
Enaresamisk revitalisering

**Enaresamisk revitalisering** er eit prosjekt for å snu språkskifteprosessen frå enaresamisk til finsk som hadde gått føre seg i det enaresamiske språksamfunnet i løpet av 1900-talet.

Utgangspunktet ved inngangen til det siste tiåret av 1900-talet var eit språksamfunn på rundt 300 talarar, der berre eit fåtal talarar var fødd etter 1940-talet. Enaresamisk var relativt godt utforska, med både ei referanseordbok (Itkonen og Laitinen) og ei praktisk ordbok (Morottaja og Sammallahti), i tillegg til filologiske tekstsamlingar som dokumenterte enaresamiske dialektar.

Revitaliseringa vart starta med grunnlegginga av foreininga Anarâškielâ servi i 1986. Året etter vart bladet Anarâš-lostâ stifta. I 1997 fekk Anarâškielâ servi støtte til å starte opp eit språkreir i Enare, Kielâpiervâl. Dette språkreiret, og seinare to andre  har seinare tatt i mot barn kvart einaste år. Vinteren 2009-2010 fekk 17 studentar eit heilt års fulltidsutdanning i enaresamisk. Opplegget rundt dette året er grundig skildra i Olthuis, Kivelä og Skutnabb-Kangas.  

I 2015-17 gjennomførte Giellatekno ved UiT Noregs arktiske universitet eit språkteknologisk prosjekt for enaresamisk, som resulterte i eit retteprogram, ei e-ordbok og eit maskinomsetjingsprogram mellom enaresamisk og nordsamisk. I 2018 sette Anarâškielâ servi i gang prosjetet Čyeti čälled anarâškielân (Hundre skribentar på enaresamisk), med målet om å produsere tusen sider ungdomslitteratur for enaresamisk.

Resultatet av tre tiår med revitalisering var eit språksamfunn med rundt 450 talarar, med hovudtyngda under 40 år.

## Litteratur
* Olthuis, Marja-Liisa - Kivelä, Suvi & Skutnabb-Kangas, Tove (2013): Revitalising Indigenous Languages. How to Recreate a Lost Generation. Bristol: Multilingual Matters.
* Pasanen, Annika 2015: Kuávsui já peeivičuovâ. 'Sarastus ja päivänvalo': Inarinsaamen kielen revitalisaatio. Doktorgradsavhandling. Helsingin yliopisto. (samandrag)
Konrad Nielsen-rettskrivinga

**Konrad Nielsen-rettskrivinga** var ei rettskriving for nordsamisk som vart brukt i Konrad Nielsen og Asbjørn Nesheim sitt monumentale ordboksverk Lappisk ordbok I–IV 1932–1938 og i trebandsverket *[[Lærebok i lappisk]]*.

Ut over desse to verka vart rettskrivinga brukt i berre ein handfull av publikasjonar. Rettskrivinga har likevel ei sentral rolle i utviklinga av nordsamisk. Så godt som alle vitskaplege publikasjonar om nordsamisk på heile 1900-talet brukte Konrad Nielsen si rettskriving når dei siterte nordsamisk språkmateriale.

## Karakteristiske trekk ved Konrad Nielsen-rettskrivinga

Rettskrivinga vart primært laga for å gjere det mogleg å lære nordsamisk som framandspråk. Ortografien la vekt på å representere uttalen i dei nordsamiske dialektane i nordsamisk så nøyaktig som mogleg, og la mindre vekt på å skape ei rettskriving som skulle vere lett å bruke for morsmålstalarar i det daglege. 

Lydhistorisk er rettskrivinga konservativ. Ho opprettheld m.a. distinksjonen mellom final *m* og *n*, og mellom final *p*, *t*, *k*; desse distinksjonane var på den tida rettskrivinga vart til allereie borte i Kautokeino (som hadde høvesvis final *n* for nasalane og *t* for lukkelydane), men var framleis oppretthalde både i meir austlege og sørlege dialektar.

## Konrad Nielsen-rettskrivinga i bruk

I den grad samar skreiv samisk i tida fram til 1979, brukte dei verken Konrad Nielsen-rettskrivinga eller Bergsland-Ruong-rettskrivinga (frå 1948), men Friis-rettskrivinga, som dei kjende frå Bibelomsetjinga og frå det religiøse bladet Nuorttanaste.

## Litteratur

* Nielsen, Konrad 1932–1938: *Lappisk ordbok Lapp dictionary* (med Asbjørn Nesheim)
* Nielsen, Konrad 1926–1929: *Lærebok i lappisk*
Amoc

**Amoc** (), eigentleg **Mikkâl Antti Morottaja**,  er ein samisk rappar som rappar på enaresamisk.

Amoc har sjølv skildra musikken sin som ikkje spesielt samisk, ut over at han rappar på samisk. 

## Karriere
Amoc starta karrieren sin med å rappe på finsk i 1997, men gjekk seinare over til å rappe på enaresamisk. Han opptrer mest i Nord-Finland og Noreg.

Amoc sin debutsingle *Šaali* kom i desember 2006. Debutalbumet slapp han på den samiske nasjonaldagen 6. februar 2007 på Tuupa Records, finansiert av Anarâškielâ servi. Wimme Saari var også med på albumet. 

21. september 2018 kom det ein ny single, *Čuđeh*, som er eit samarbeid mellom Amoc og Niki Rasmus. Med på singelen er også Heidi Gauriloff. Temaet er tsjudane, som i tidlegare hundreår røva og herja blant samane. 

I tillegg til Amoc er også faren Matti Morottaja og storebroren Petter Morottaja aktivt engasjerte for enaresamisk.

## Diskografi

### Album

* Amok-kaččâm  (2007)

### Singlar

* *Šaali* (2006)
* *Kiälláseh* (2016)
* *Kuobârpoolvâ maŋa* (2016)
* *Čuđeh* (2018)

### Med på andre sine album

## Publiserte tekstar
* Morottaja, Mikkâl Antti 2019: Suomârâp uarjih. i: Domokos, Rießler, Schlosser 2019: Worte verschwinden fliegen zum blauen Licht. Samische Lyrik von Joik bis Rap. Freiburg: Samica.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:fi:Amoc|Amoc]]» frå ,  den 31. oktober 2019.*
Ishockey-VM 1963

**Verdsmeisterskapen i ishockey 1963** vart arrangert i Stockholm i Sverige i tida frå 8. mars til 17. mars 1963. Meisterskapen vart avvikla som ein seriemeisterskap der dei åtte deltakarlanda møttest i innbyrdes oppgjer. Sovjetunionen vart verdsmeister med betre målskilnad enn Sverige, Tsjekkoslovakia kom på bronseplass. 

Sverige vann 2-1 over Sovjetunionen i sin andre kamp. Avgjerande for pokalkampen vart det at i lagas siste kamp i turneringa tapte Sverige 2-3 mot Tsjekkosolovakia.

## Tabell

### Sovjetunionens meisterlag
Målvakter: Viktor Konovalenko, Boris Zajtsev
Forsvarar: Eduard Ivanov, Aleksandr Ragulin, Nikolaj Sologubov, Viktor Kuzkin, Vitalij Davidov
Løparar: Vladimir Jursinov, Venjamin Aleksandrov, Aleksandr Almetov, Boris Majorov, Jevgeni Majorov, Vjatsjeslav Starsjinov, Stanislav Petukhov, Viktor Jakusjev, Jurij Volkov, Jurij Paramosjkin

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Världsmästerskapet i ishockey för herrar 1963|Världsmästerskapet i ishockey för herrar 1963]]» frå ,  den 1. november 2019.*
Nasjonaldans

**Nasjonaldans** er ein type dans som blir knytt til og eventuelt brukt som symbol for ein viss nasjon. Dette kan vera ei offisiell eller uoffisiell klassifisering. Historisk har ein ofte brukt omgrepa folkedans og nasjonaldans om kvarandre, og folkedansar rekna som typiske for ein nasjon kan få status som nasjonaldans.

## Liste etter land

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:List of national dances|List of national dances]]» frå ,  den 1. november 2019.*
Vigilie

**Vigilie** (latin for 'nattevak'  eller 'vaking', norrønt *vaka*) er innan kristen tradisjon ei religiøs handling som føregår om natta. Det kan til dømes visa til gudstenester før kyrkjelege festdagar, som påskevigilia på påskeaftan og julevigilia på julaftan.

I oldkyrkja var det vanleg at kristne kom saman kvelden før ei viktig høgtid og førebudde seg gjennom vake, bøner, skriftlesing og eventuelt også andakt. Slike markeringar kunne utvikla seg til vill festing, og ved eit kyrkjemøte i 1231 blei dei fleste vigiliene gjennom natta avskaffa. 

## Kjelder
Dommedag

**Dommedag** er ei førestilling som finst innan abrahamittiske religionar og parsismen om at Gud skal dømma mellom gode og vonde ved slutten av verda. Liknande idear om dommar og verdas ende finst også kvar for seg i ei rekkje andre religionar.

## Kjelder
Haugfolk

**Haugfolk** er overnaturlege vesen som held til inne i haugar. 

I norrøn mytologi viste det til døde som heldt til inni gravhaugar. I seinare norsk folketru kunne det vera underjordiske vesen eller det kunne visa til haugbonden.

## Sjå òg
* Alvar
* Aos Sí eller sith, haugfolk i skotsk og irsk folketru

## Kjelder
Geri Halliwell

**Geraldine Estelle Horner**, née **Halliwell** (), er ein engelsk songar, låtskrivar, skodespelar, forfattar, motedesignar, fotomodell og TV-personlegdom. Halliwell blei kjend på 1990-talet som «Ginger Spice», eit medlemmene i musikkgruppa Spice Girls. I 1998 forlét Halliwell Spice Girls for å skapa ein solokarriere, men kom seinare tilbake til gruppa då ho vart gjenforeint i 2007. 

I 1999 byrja Halliwell solokarrieren sin og gav ut debutalbumet sitt, *[[Schizophonic]]*. Albumet inneheldt tre singlar som nådde førsteplassen på UK Singles Chart, «Mi Chico Latino», «Lift Me Up» og «Bag It Up», medan den første singelen «Look at Me» nådde andreplassen. I 2001 gav Halliwell ut det andre albumet sitt, *[[Scream if You Wanna Go Faster]]*. Den første singelen herfrå, «It's Raining Men», nådde førsteplassen på topplista i Storbritannia og vart den største hitten i karrieren til Halliwell. Dei påfølgjande singlane «Scream if You Wanna Go Faster» og «Calling» var vellykka og nådde åttandeplassen og sjuandeplassen i Storbritannia. I 2005 gav Halliwell ut det tredje albumet sitt, *[[Passion av Geri Halliwell|Passion]]*, som inneheldt den verdsomspennande hitten «Ride It».

## Diskografi
**[[Schizophonic]]* (1999)
**[[Scream if You Wanna Go Faster]]* (2001)
**[[Passion av Geri Halliwell|Passion]]* (2005)

## Sjå òg
*Spice Girls

## Kjelder

* *Delar av denne artikkelen bygger på «[[:en:Geri Halliwell|Geri Halliwell]]» frå , den 31. oktober 2019.*

## Bakgrunnsstoff

* Offisiell nettside
*
Kaisa Rautio Helander

**Kaisa Rautio Helander** () er ein finsk språkforskar og stadnamngranskar, som har spesialisert seg på samisk namnegransking. Ho er professor i samisk stadnamngransking ved Samisk høgskole i Kautokeino.

Rautio Helander har både forska på korleis samiske stadnamn har vorte attgjeve i kartmateriale under fornorskingsperioden, og på nyare namnepolitikk.

## Bibliografi (utval)
* Helander, Kaisa Rautio 2016:  The Power of Administration in the Official Recognition of Indigenous Place Names in the Nordic Countries. I: Names and Naming: People, Places, Perceptions and Power. Multilingual Matters 2016 ISBN 9781783094905. s. 229-249
* Helander, Kaisa Rautio: *Namat dan nammii. Sámi báikenamaid dáruiduhttin Várjjaga guovllus Norgga uniovdnaáiggi loahpas* Doktoravhandling, Uleåborgs universitet.

## Bakgrunnsstoff
* Heimeside på Samisk høgskole
*
Großpetersdorf

**Großpetersdorf** er ein kommune i Distriktet Oberwart i forbundslandet Burgenland i Austerrike. Kommunen har ei flatevidd på 31,3 km² og i kring 3&nbsp;500 ibuarar. Landsbyen Großpetersdorf ligg 311 meter over havet.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Großpetersdorf|Großpetersdorf]]» frå ,  den 1. november 2019.*
Laila Nystad

**Laila Nystad** () er ein norsk, samisk politikar som representerer Norske Samars Riksforbund (NSR) frå Ávjovárri valkrets. Ho er sidan 2013 fast møtande sametingrepresentant som vara for sametingpresident Aili Keskitalo. For tida arbeider ho som vikarlærar ved Lakselv barneskule, og er busett i Porsanger. Av fagleg bakgrunn har ho ein bachelor i handel- og økonomi frå University of Auckland på New Zealand. Ho har tidlegare vore leiar av Sametingets ungdomspolitiske utval (SUPU).

## Verv i Sametinget

* 2013–2017 Sametingrepresentant
* 2003–2005 Leiar av Sametingets Ungdomspolitiske Utval (SUPU)

## Referansar


## Kjelder

* Sametinget: Laila Nystad
* NRK: Laila Nystad, NSR
* NSR: Ávjovárri valkrets


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Laila Nystad|Laila Nystad]]» frå ,  den 2. november 2019.*
Laura Janda

**Laura Alexis Janda** () er ein norsk språkforskar som er professor i russisk ved UiT Noregs arktiske universitet. Produksjonen hennar som lingvist omfattar talrike bøker, tidsskriftartiklar og føredrag, primært om slavisk, men også om samiske språk.

Ho er master i slavisk lingvistikk frå UCLA i 1980 og Ph.D. i same emne frå 1994. Ho har også studert ved Princeton University, der ho gjekk ut i 1979.

## Slavisk lingvistikk

Som slavist har Janda konsentrert seg om russisk og tsjekkisk, men også publisert komparative studier over morfologi og fonologi for særleg andre sørslaviske språk. Teoretisk har ho konsentrert seg om sentrale tema i slavisk lingvistikk, særleg grenseområdet mellom morfologi og semantikk, verbprefiks og tempusmorfologi, og aspektualitet. Den teoretiske innfallsvinkelen har vore kognitiv grammatikk, samtidig ofte med eit empirisk fundament inspirert av Harald Baayen sin innfallsvinkel til morfologi. Ho har også arbeidd med andre morfologiske tema, t.d. med kasus (jf. Janda og Clancy 2002, 2006). Janda har skrive boka om tsjekkisk i Lincom Europa sin serie av grammatiske handbøker.

## Samisk lingvistikk

Janda har vore tilsett ved russiskavdelinga ved Institutt for språk og litteratur ved UiT sidan 2008, og har halde fram arbeidet sitt med slavisk lingvistikk. I tillegg har ho også arbeidd med nordsamisk, både med adposisjonar og possessive suffiks.

## Bibliografi (utval)

* Janda, Laura Alexis 2019: Quantitative perspectives in Cognitive Linguistics. Review of Cognitive Linguistics 2019; Volum 17 (1). ISSN 1877-9751.s 7 - 28.s
* Janda, Laura Alexis; Tyers, Francis Morton. Less is more: why all paradigms are defective, and why that is a good thing. *Corpus Linguistics and Linguistic Theory* 2018; Volum 14 (2). ISSN 1613-7027.
* Janda, Laura Alexis; Dickey, Stephen M.. Cognitive Linguistics: A Neat Theory for Messy Data. *Journal of Slavic Linguistics* 2017; Volum 25 (2). ISSN 1068-2090.s 369 - 387.
* Janda, Laura Alexis; Antonsen, Lene; Baal, Berit Anne Bals 2014: A Radial Category Profiling Analysis of North Sámi Ambipositions. High Desert Linguistics Society Proceedings 10(2014)
* Antonsen, Lene 2013: Čállinmeattáhusaid guorran. (English summary: Tracking misspellings.) – *Sámi dieđalaš áigečála* 2/2013: 7–32.
* Antonsen, Lene og Siri Broch Johansen 2013: Kåfjord samiske språksenter – erfaringer og minner. I: Elfrid Boine, Siri Broch Johansen, Svein Lund, Siv Rasmussen (red): Samisk skolehistorie 6.
* Antonsen, Lene & Laura Janda & Biret Ánne Bals Baal 2012: Njealji davvisámi adposišuvnna geavahus. (English summary: The use of four North Saami adpositions.) – *Sámi dieđalaš áigečála* 2/2012: 7–38.
* Janda, Laura Alexis 2006; Clancy, Steven. The Case Book for Czech. Slavica Publishers 2006 ISBN 0893573329.
* Janda, Laura Alexis 2002; Clancy, Steven. The Case Book for Russian. Slavica Publishers 2002 ISBN 0893573078.
* Janda, Laura Alexis; Townsend, Charles E.. Czech. Lincom Europa 2000 (125) ISBN 389586465X. ISSN 0940-0788.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Hanna Outakoski

**Hanna Maarit Outakoski** () er ein samisk språkforskar frå Finland, som frå og med 1. januar 2025 arbeider som professor i samisk språk og språkdidaktikk ved Samisk høgskole. Tidlegare arbeidde ho som universitetslektor i samisk ved Institutionen för språkstudier ved Umeå universitet.

## Forsking

Outakoski starta ut som syntaktikar, med arbeid om nordsamisk bindingsteori, eller vilkår for tilhøvet mellom (t.d.) eit refleksivt pronomen og ordet det viser til (Outakoski 2003). Ho har også arbeidd med nordsamiske kausativ (Vinka og Outakoski 2005).

Etterkvart dreidde forskingsinteressa hennar seg først til språklæring, der ho utvikla fjernundervisning med å ta i bruk virtuell realitet (Outakoski 2014), og til forsking på den samiske skriveprosessen og korleis den påverkar både læreprosessen og den samiske skriftkulturen som heilskap. Temaet for doktorgraden hennar var den skriftspråklege utviklinga for fleirspråklege samiske skolebarn (2015). Seinare har ho også utvida dette perspektivet i meir generelle arbeid (2019).

## Bibliografi (utval)

* Outakoski, Hanna; Lindgren, Eva; Westum, Asbjørg; et al. 2019: Researching writing development to support language maintenance and revitalization: design and methodological challenges. Perspectives on Indigenous writing and literacies, Leiden, Netherlands: Brill Academic Publishers 2019 : 165-185
* Outakoski, Hanna 2015: Multilingual literacy among young learners of North Sámi: contexts, complexity and writing in Sápmi. Studier i språk och litteratur från Umeå universitet, 27. Ph.D.-avhandling.
* Outakoski, Hanna 2014: Teaching an endangered language in virtual reality Keeping languages alive: documentation, pedagogy and revitalization, Cambridge: Cambridge University Press 2014 : 128-139
* Vinka, Mikael; Outakoski, Hanna: 2005 Exceptional causatives in North Sami. Proceedings from the Annual Meeting of the Chicago Linguistic Society, Chicago Linguistic Society 2005 : 401-414
* Outakoski, Hanna 2003: On Reflexive Binding in North Sami. Nordlyd, Septentrio Academic Publishing 2003, Vol. 31, (4) : 723-739

## Kjelder
Marija Jakovlevna Barmitsj

**Marija Jakovlevna Barmitsj** () er ein nenetsisk språkforskar frå Russland, og den sentrale forskaren blant nenetsiske kvinner.
Som lærar i nenetsisk har ho publisert ei lang rekke av bøker og artiklar om nenetsisk. Ho er forfattaren av ei heil rekkje av lærebøker i nenetsisk.

## Biografi
Barmitsj vart fødd på tundraen på Kaninhalvøya i det Nenetsiske autonome området i europeisk Russland. Barmitsj bur i St. Petersburg, der ho arbeidde på Herzen-instituttet for folka i det høge nord. 

Barmitsj tok lærarutdanning ved Narjan-Mar pedagogiske institutt, og studerte frå og med 1960 ved Herzen-instituttet i Leningrad. Frå og med 1960 arbeidde ho same stad, som assistent, lærar og seinare instituttleiar for Avdelinga for uralske språk ved instituttet. I 1969 forsvarte ho doktorgradsavhandlinga si om ordforrådet i kanindialekten til tundranenetsisk. Etter 1998 har Barmitsj reist til Narjan-Mar, Salekhard og Dudinka for å førelese om samojediske språk.

## Publikasjonar (utval)

* Barmitscj, M. Ja. 2014 Ненеця Вада = ненецкий язык: 9 класс учебное пособие для общеобразовательных учреждений/состав. Бармич М.Я; редактор — Самойлова Е. Н./ Спб.: филиал изд-ва «Просвещение», 2014.-111 с.: ил. (Обложка, последняя стр.)

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:ru:Бармич, Мария Яковлевна|Бармич, Мария Яковлевна]]» frå ,  den 2. november 2019.*
Huldrefolk

**Huldrefolk** eller **underjordiske**, også kalla tusser eller haugfolk, er ein type skapningar frå folketrua som stort sett er usynlege og bur ein annan stad enn menneska, som i haugar, berg eller under jorda. Dei kan likevel ha ulike møte og samkvem med menneske, anten ved at dei vitjar menneskeverda eller ved at enkeltmenneske kjem til deira verd.

Det finst mange soger om underjordiske, og mange av dei er vidt spreidde vandresoger. Ei utbreidd forteljing er ei opphavssoge som fortel at dei underjordiske stamma frå barna til Eva som ho ikkje hadde stelt og derfor gøymde bort frå  Vårherre ein gogn han kom uventa for å vitja dei.

## Sjå òg

* Alv
* Huldra
* Vette

## Kjelder
Gardvord

**Gardvord** eller **haugbonde** er eit vette i norsk folketru som held til i ættehaugen ved ein gard og vaktar over folk og eigedom.
Vettet er også kjent som gardsbonde, godbonde, haugebonde, tuft(e), tuftekall, nisse og tomt(e).

Den første som rydda garden blei gravlagd i ættehaugen, der han seinare heldt til.
Også gardvorden (norrønt *garðvǫrðr*) kan vera tenkt som den første bonden på garden, rudkallen. I alle høve ser han etter at alt går rett for seg på garden. Han gjev velstand og trivsel om ein står på god fot med han og gjev han dei offera han hadde krav på etter tradisjonen.
Det blei gjerne ofra øl, mat og anna til haugbonden på haugen eller ved tuntreet. I nokre landsdelar har han òg hatt eiga seng i huset.

Namnet haugbonde (norrønt *haugbúi*) er vanleg i Telemark, men førestillinga er allmenn og høyrer til fedrekulten. Stundom er trua på haugbonden knytt til tuntreet, som ein ikkje måtte røra.

## Nisse

Nisse er eit nyare namn på gardvorden, som i nyare tid er vorte vanlegast, og særleg knytt til jola. Ved joletider er det tradisjon å setja ut graut til nissen. Av nisse er òg laga jolenisse, eit vette som kjem på jolaftan og gjev borna gåver.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Liv Fauske

**Liv Bjørk** (), fødd **Reiersen** og gift/skild **Fauske** og **Kyvåg**, er ein norsk tidlegare handballspelar frå Sande i Vestfold. Ho var målvakt i 126 landskampar i tida frå 1969 til 1982.

Liv Reiersen, frå 1968 som **Liv Fauske**, var fram til 1968 aktiv i Strømm. Sidan stod ho i mål for osloklubben SK Frigg i to sesongar til 1970. Perioden 1970-79 var ho aktiv i Glassverket, før ho avslutta med fire sesongar, 1979-83, i Bækkelaget SK.

Fauske var med i Noregs tropp til Handball-VM både i 1971, 1973, 1975 og 1982.

## Kjelder
*handball.no
Kristin Glosimot

**Kristin Glosimot Kjelsberg** () er ein norsk tidlegare handballspelar. Ho spelte 112 landskampar og skåra 371 mål for Noregs landslag i tida frå oktober 1978 til desember 1983.

Rykkromspelaren Glosimot var aktiv i Bækkelaget SK til 1985, deretter spelte ho eit par sesongar i Kraby/Starum-73. Ho deltok i Handball-VM 1982 der Noreg vart nummer 7. Glosimot var i lange periodar mykje skadeplaga.

## Kjelder
*handball.no
Leif Mæhle

**Leif Magnar Mæhle** () var frå 1969 til 1997 professor i nordisk og nynorsk litteratur og nynorsk målbruk ved Universitetet i Oslo. Han var den siste professoren med særleg ansvar for nynorsk litteratur.

Mæhle var son til ein gardbrukar i Sunndal på Nordmøre. Sjølv tok han i 1952 filologisk embetseksamen (cand.philol.) ved Universitetet i Oslo. I 1969 tok han doktorgraden med avhandlinga Vegen til varden - ein studie i Olav Aukrusts diktning. Mæhle arbeidde mykje med nynorsk litteratur, skreiv mellom anna bøker om lyrikarane Olav Aukrust, Tore Ørjasæter og Aslaug Vaa, dessutan Aasmund Olavsson Vinje og Arne Garborg.

Mæhle var i si tid universitetslektor i norsk ved Georg-August-Universität Göttingen, og sidan universitetslektor ved Lunds universitet. Han var elles gjesteforelesar ved ei rad europeiske og USA-amerikanske universitet.

Mæhle grunnla *Norsk Litterær Årbok* og var redaktør for verket frå 1966 til 1988. Han var også språkkonsulent ved Det norske teatret. Perioden 1986-97 var han generalsekretær i Det Norske Videnskaps-Akademi, var også medlem i Det Kongelige Norske Videnskabers Selskab.

## Kjelder
*Norsk biografisk leksikon
Pinkafeld

**Pinkafeld** er ein by og ein kommune i Distriktet Oberwart i forbundslandet Burgenland i Austerrike. Kommunen har ei flatevidd på 27,4 km² og i kring 5&nbsp;800 ibuarar. Byen Pinkafeld ligg 399 meter over havet ved elva Pinka.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Pinkafeld|Pinkafeld]]» frå ,  den 2. november 2019.*
Neufeld an der Leitha

**Neufeld an der Leitha** er ein kommune i Eisenstadt-Umgebung i forbundslandet Burgenland i Austerrike. Kommunen har ei flatevidd på 4,24 km² og i kring 3&nbsp;500 ibuarar. Byen Neufeld ligg 230 meter over havet.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Neufeld an der Leitha|Neufeld an der Leitha]]» frå ,  den 2. november 2019.*
Aleksandr Ragulin

**Aleksandr Pavlovitsj Ragulin** () var ein russisk ishockeyspelar frå Moskva. Han vart verdsmeister i ishockey med Sovjetunionen ni gongar; 1963–1971 og 1973, og olympisk meister tre gongar; 1964, 1968 og 1972.

Storvaksne Ragulin var forsvarsspelar, i alle år aktiv på CSKA Moskva. I tida 1962 til 1973 spelte han 230 landskampar og skåra 26 mål for det sovjetiske landslaget. Han var fast på Sovjetunionen sitt nærast uovervinnelege mannskap i tolv sesongar, eit mannskap som sanka til saman tolv pokalar i VM- og OL-turneringar i perioden 1963-73.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Aleksandr Ragulin|Aleksandr Ragulin]]» frå ,  den 2. november 2019.*
Ishockey-VM 1965

**Verdsmeisterskapen i ishockey 1965** vart arrangert i Tampere i Finland i tida frå 4. mars til 14. mars 1965. Meisterskapen vart avvikla som ein seriemeisterskap der dei åtte deltakarlanda møttest i innbyrdes oppgjer. Sovjetunionen vann all sine kampar og vart verdsmeister. Tsjekkoslovakia vart sølvvinnar og Sverige kom på bronseplass. 

## Tabell

### Sovjetunionens meisterlag
Målvakter: Viktor Konovalenko, Viktor Singer 
Forsvarar: Eduard Ivanov, Aleksandr Ragulin, Viktor Kuzkin, Vitalij Davidov
Løparar: Vladimir Brezjnev, Venjamin Aleksandrov, Aleksandr Almetov, Boris Majorov, Vjatsjeslav Starsjinov,  Viktor Jakusjev, Jurij Volkov, Konstantin Loktev, Anatolij Firsov, Leonid Volkov, Anatolij Ionov.
Jevdokija Ivanovna Rombandejeva

**Jevdokija  Ivanovna Rombandejeva** () var ein mansisk lingvist og forfattar av sentrale publikasjonar om mansisk. 

## Biografi

Rombandeeva var fødd i Khoslog i Saranpaulsk i Berjozovskij rajon i Khanty-Mansijsk. Ho tok kandidateksamen ved Fakultetet for filologi ved Leningrad statlege universitet. Frå  1957 til 1968 arbeidde ho ved Leningradavdelinga av Institutt for lingvistikk ved Det sovjetiske vitskapsakademiet. Frå 1968 til 1990  var ho ved lingvistisk institutt ved det russiske vitskapsakademiet, og frå 1990 til 1991 var ho leiar for laboratoriet ved institutt for historie, filologi og filosofi ved det sovjetiske vitskapsakademiet i  Novosibirsk. I 1998 forsvarte ho doktorgradsavhandlinga si *Структура современного мансийского (вогульского) языка*' (Strukturen til det moderne mansiske (vogulske) språket).

## Rombandejeva som forskar

Mansisk skil seg ut som det einaste av dei 26 små nordlege språka som har hatt ein markant morsmålslingvist (til ein viss grad har Marija Jakovlevna Barmitsj hatt den same rolla for nenetsisk. Rombandeeva har skrive sentrale verk om moderne mansisk: ei russisk-mansisk ordbok frå 1957, standardgrammatikken over mansisk frå 1973, og ein monografi over mansisk syntaks (1979). Desse verka utgjer ein parallell til dei tradisjonelle finskugriske verka om mansisk, i tillegg til at dei danna grunnlaget for både skolebøker og den vesle skjønnlitteraturen som finst på mansisk.

## Bibliografi

* Русско-мансийский словарь. 1957.
* Мансийский (вогульский) язык. Москва. 1973
* Синтаксис мансийского (вогульского) языка. Москва. 1979
* Словарь мансийско-русский и русско-мансийский. Ленинград. 1982
* Душа и звезды: предания, сказания и обряды народа манси. 1991
* История народа манси (вогулов) и его духовная культура. 1993
* Сыгвинский диалект мансийского (вогульского) языка. 1995

## Bakgrunnsstoff

* 80-летие со дня рождения Ромбандеевой Евдокии Ивановны
* Учёные — представители коренных малочисленных народов
* Ромбандеева Евдокия Ивановна
Marit Julien

**Marit Julien** () er ein norsk lingvist og professor i nordisk språkvitskap ved Lunds universitet. Ho tok doktorgrad i allmenn språkvitskap ved Universitetet i Tromsø i 2000, med lingvistikk, nordisk og samisk som fag.

## Forsking

### Samisk
Tema for både mastergraden og doktorgraden var nordsamisk syntaks. Tema i forskinga hennar har vore transitivitetsveksling og verbavleiing, men ho har også arbeidd med postposisjonsfrasar.

### Nordisk
Marit Julien har primært forska på norsk, men også på svensk. Sentrale tema har vore nominalfrasestruktur, men ho har også arbeidd på setningsnivå, med V2-strukturar, adverbialsyntaks og langdistansebinding.

## Formidling
Marit Julien har vore ein aktiv formidlar av spørsmål knytt til grammatikk, normering og språkriktigheit, både i allmenne tidsskrift, som Julien 2017b, og på sosiale media, og dermed bidrege til auka innsikt i grammatikk og normering hos språkinteresserte lesarar.

### Bibliografi (utval)

* Julien, M. (2018). Om preverbale adverbialer. *Norsk Lingvistisk Tidsskrift*, 36, 161–178. Novus Forlag.
* Julien, M. (2017a). Transitivitetsveksling i nordsamisk. *Norsk Lingvistisk Tidsskrift*, 35, 220–251. Novus Forlag.
* Julien, M. (2017b). Om språk og normer. *Syn og Segn*, 2017:3, 98–105. Det Norske Samlaget.
* Julien, M. (2005). Nominal phrases from a Scandinavian perspective. John Benjamins Publishing Company.
* Julien, M. (2015). Theme vowels in North Sámi : Spanning and maximal expression. *Lingua*, 164, 1–24. Elsevier.
Hearts of Iron

***Hearts of Iron*** er eit strategispel utgjeve av svenske Paradox Interactive. Spelet går ut på å leia eit land mot, og i ein krig. Ein har tre forskjellige oppdrag. Det fyrste byrjar 1. januar 1936, det andre i 1939 og det siste i 1941. Spelet endar same kva i 1947.

## Spelet
**Politikk.** I spelet kan ein vel stort sett dei landa som fanst under andre verdskrig. Spelet gjer det mogleg å sende diplomatar til eit anna land for å påverka politikken deira i retninga du vil. Ein kan også forsøkje seg på statskupp, dette kan føre til at landet du freistar å påverka går heilt over til din ideologiske retning. Ideologisk retning er svært viktig au, om du ynskjar å opprette ein allianse med eit anna land. Dersom du vil ha til dømes Sovjetunionen over på det nasjonalsosialistiske Tyskland si side vil det kreve litt påverknad.

## Ljod
Musikken er av det klassiske slaget. Richard Wagner sin musikk pregar mykje av spelet, blant anna med Götterdämmerung. Dette er musikk som passar godt inn i den gamle stilen av spelet generelt. Götterdämmerung tyder ragnarok, og er tittelen på eit av oppdraga i spelet.

## Militærstyrkar
Oppretting av styrker foregår i eit eige panel, ein kan i realiteten bygge so mykje ein vil berre ein har menn nok. Kvar styrke ein bygger i dette panelet er ein divisjon og kvar divisjon har ein leiar. Ein kan velje mellom fleire hundre ulike offiserar blant anna i Tyskland. Etter kvart som krigføringa pågår må ein forsterke styrkane med nye menn ettersom dei gamle fell bort.

## Forsking
Ein kan velge om ein vil fokusere på forsking eller å byggja krigsmateriell. Alt kan forskast på, frå stridsvogn til atomreaktor. Etter ein viss tid kan ein utvikle ei A- eller H-bombe. Dette gjer at mange land kan skaffe seg både makt og innflyting.

## Nye spel og utvidingar
2. januar 2005 kom spel nummer to i serien, Hearts of Iron 2. Dette spelet har fått endå betre kritikkar enn einaren og er vorte rekna som eit av dei beste strategispela i verda. Til Hearts of Iron 2 har det kome to expansionspakkar, Doomday og Armageddon.

I Doomday får ein eit ekstra oppdrag kalla «Doomday», her byrjar det med at kommunismen og kapitalismen går mot kvarandre i ein tredje verdskrig.

I Armageddon får ein fyrst og fremst litt utvida speletid, pluss at ein får eit par nye kampscenario.

## Bakgrunnsstoff

* *[https://www.gog.com/game/hearts%5Fof%5Firon Hearts of Iron]* på GOG.com 
* *[https://www.mobygames.com/game/hearts-of-iron Hearts of Iron]* hjå MobyGames 
* *[https://www.mobygames.com/game/hearts-of-iron-platinum Hearts of Iron: Platinum]* hjå MobyGames
Storstrategispel

**Storstrategispel** er strategispel som tek for seg strategi på øvste steg, og dreier seg ofte om kontroll av ein heil nasjon eller eit imperium sine ressursar.

Storstrategi er oftast avgjort av det politiske styret i landet med råd frå stabssjefane og andre høgt rangerte innan det militære. Grunna store utstrekningar og talet på menneske som er involverte, gjeld oftast storstrategi heile folket, men detaljane om sjølve innsetjinga av strategien (som til dømes dei bakanforliggjande grunnane til ein militærallianse), blir ofte haldne skjult. Ein storstrategi kan vara i mange år, til og med mange generasjonar.

Eit klassisk døme på moderne storstrategi er avgjeringa frå dei allierte i andre verdskrigen om å konsentrere seg om Tyskland fyrst.

Døme på storstrategispel der militær taktikk er gjort svært abstrakt eller teken ut er brettspel som *[[Risk]]* og *[[Diplomacy]]*. Eit litt meir realistisk døme er *[[Axis & Allies]]*. Spel som *[[Rise and Decline of the Third Reich]]*, *[[Empires in Arms]]* og *[[Empires of the Middle Ages]]* er ekte krigsspel, i det at militære einingar er spesifikt representerte, og tek del i kampar som byggjer på dei militære eigenskapane deira. *[[Hearts of Iron]]*, *[[Europa Universalis IV]]*, *[[Supreme Ruler Ultimate]]*, *[[Hegemony]]* og *[[Total War-serien|Total War]]* er døme på databaserte storstrategispel.

## Fotnotar



**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:en:Grand strategy wargame|Grand strategy wargame]]» frå ,  den 3. november 2019.*
NM i orientering 1972

**Noregsmeisterskapen i orientering 1972** vart arrangert 2. og 3. september 1972 i Høland i Akershus. Menn og kvinner tevla i såkalla normalprogram og i stafett.

Langdistanse-NM var avvikla i juni.

## Menn





### Stafett





## Kvinner





### Stafett





## Kjelder
*Arbeiderbladet 4. september 1972
NM i orientering 1972/langdistanse

**Noregsmeisterskapen i orientering 1972** i langdistanse vart arrangert 11. juni 1972 i Øystre Slidre i Oppland.

## Menn, 27 km





## Kvinner, 13 km





## Kjelder
*Arbeiderbladet 12. juni 1972
Åse Nygård

**Åse Nygård** () er ein norsk tidlegare handballspelar. Ho spelte 76 landskampar og skåra 96 mål for Noregs landslag frå debuten i juli 1978 til januar 1984. Nygård var aktiv i Sverresborg IF i tida 1975-88. 

Nygård spelte på Charlottenlund SK til 1975. Ho melde seg så inn i Sverresborg IF, eit mannskap som då var på veg mot toppen i norsk kvinnehandball. I 1983 var ho lagets toppskårar då byrival Freidig vart slått i NM-finalen. Tre år seinare vann Sverresborg og Nygård i 1986 seriemeisterskapen.

Kantspelaren deltok i Handball-VM 1982, der Noreg vart nummer 7.

## Kjelder
*handball.no
Viktor Konovalenko

**Viktor Sergejevitsj Konovalenko** () var ein russisk ishockeyspelar frå Gorkij, landslagsmålvakt 1961-71 for Sovjetunionen.

Konovalenko vart verdsmeister med Sovjetunionens ishockeylandslag åtte gongar; 1963–68, 1970 og 1971. I to av meisterskapsturneringane vart han samstundes olympisk meister, Vinter-OL 1964 i Innsbruck og Vinter-OL 1968 i Grenoble.

Konovalenko spelte frå 1956 til 1971 på Torpedo Gorkij, utan å vinne eit einaste trofe.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Wiktor Sergejewitsch Konowalenko|Wiktor Sergejewitsch Konowalenko]]» frå ,  den 3. november 2019.*
Lisa-Katrine Mo

**Lisa-Katrine Mo** () er ein norsk, samisk politikar frå Kåfjord. I 2013 vart ho vald inn som sametingrepresentant for Arbeidarpartiet (Ap) i Gáisi valkrins. Ho studerer ved Samisk høgskole i Kautokeino.

## Verv i Sametinget

* 2013–2017: Sametingrepresentant

## Kjelder

* Sametinget: Lisa-Katrine Mo
* NRK: Lisa-Katrine Mo, Ap


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Lisa-Katrine Mo|Lisa-Katrine Mo]]» frå ,  den 3. november 2019.*
Nanna Thomassen

**Nanna Agnete Thomassen** () er ein norsk, samisk politikar som representerer Norske Samers Riksforbund (NSR) på Sametinget frå Vesthavet valkrins. Ho var fast møtande sametingrepresentant i 2013-2017 som vara for sametingsråd Ann-Mari Thomassen. For tida arbeider ho som adjunkt i Lavangen kommune.

## Verv i Sametinget

* 2005–2009 Vararepresentant
* 2009–2013 Vararepresentant
* 2013–2017 Sametingrepresentant

## Kjelder


* Sametinget: Nanna Thomassen
* NRK: Nanna Agnete Thomassen, NSR
* NSR: Vesthavet valkrets
----
**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Nanna Thomassen|Nanna Thomassen]]» frå ,  den 3. november 2019.*
Aud Marthinsen

**Aud Helene Marthinsen** () er ein norsk samisk politikar, som representerer Framstegspartiet på Sametinget. Ho var vald inn på Sametinget for perioden 2013-17, frå Gáisi valkrets, og var medlem av plan- og finanskomiteen. Ho var òg sametingrepresentant for perioden 2009-13, der ho var medlem i nærings- og kulturkomiteen. Frå og med 8. januar 2014 og ut perioden møtte ho som fast medlem i Troms fylkesting.

Martinsen har bakgrunn som reinhaldar og frå rekneskapsarbeid. I tillegg til å ha vore sametingsrepresentant er ho m.a. styremedlem og medlemsansvarlig for Kåfjord Frp, landstyremedlem i Frp, og ho var parlamentarisk leiar for Frps sametinggruppe.

Ho er gift og har fire barn.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Aud Marthinsen|Aud Marthinsen]]» frå ,  den 3. november 2019.*  

## Bakgrunnsstoff
* Presentasjon hos NRK Sápmi
Verdscupen i alpine greiner 1981/Kvinner

**Verdscupen i alpine greiner for kvinner i 1981**-sesongen tok til 3. desember 1980 i Val-d’Isère i Frankrike og vart avslutta 28. mars 1981 i Laax i Sveits. Turneringa omfatta 27 renn og 31 tevlingar. Tevlingane fordelte seg på 9 slalåmrenn, 9 storslalåmrenn, 10 utforrenn og 5 kombinasjonstevlingar, dei siste baserte på allereie avvikla enkeltrenn.

Marie-Theres Nadig frå Sveits vann FIS-premien som beste poengplukkar i verdscuptevlingane, med landskvinna Erika Hess på andreplassen og Hanni Wenzel frå Liechtenstein på tredjeplass.

## Samanlagt

### Slalåm

### Storslalåm

### Utfor

### Kombinasjon

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Alpiner Skiweltcup 1980/81|Alpiner Skiweltcup 1980/81]]» frå ,  den 3. november 2019.*
Verdscupen i alpine greiner 1981/Menn

**Verdscupen i alpine greiner for menn i 1981**-sesongen tok til 7. desember 1980 i Val-d’Isère i Frankrike og vart avslutta 28. mars 1981 i Laax i Sveits. Turneringa omfatta 31 renn og 36 tevlingar. Tevlingane fordelte seg på 10 slalåmrenn, 11 storslalåmrenn, 10 utforrenn og 5 kombinasjonstevlingar, dei siste baserte på allereie avvikla enkeltrenn.

Phil Mahre frå USA sikra seg den fyrste av tre strake FIS-premiar, medan svenske Ingemar Stenmark vart andremann og Aleksandr Zjirov frå Sovjetunionen nummer tre i den totale verdscup-turneringa.

## Samanlagt

### Slalåm

### Storslalåm

### Utfor

### Kombinasjon

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Alpiner Skiweltcup 1980/81|Alpiner Skiweltcup 1980/81]]» frå ,  den 3. november 2019.*
Ann Solveig Nystad

**Ann Solveig Nystad** () er ein norsk salmediktar og politikar. Nystad har skrive ein salme i *[[Salmer 1997]]* og *[[Norsk salmebok 2013]]*. I Stortingsvalet 2017 var ho Kristeleg Folkeparti sin førstekandidat i Finnmark.

Nystad var Kristeleg Folkeparti sin førstekandidat til Sametingsvalet 2009, utan å bli vald inn. Ho var samisk representant ved Kyrkjemøtet i 2008, og sat i Nord-Hålogaland bispedømmeråd frå 2006 til 2010.

Ho var òg redaktør for bladet *[[Nuorttanaste]]* frå 1992 til 2003.

I 2016 gav ho ut diktsamlinga *Nugo beaivvit leat* saman med Astrid Johnskareng.

## Referansar



**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Ann Solveig Nystad|Ann Solveig Nystad]]» frå ,  den 3. november 2019.*
Haug

**Haug** (norrønt *haugr*) er ei høgd i terrenget som kan vera laga av jord, sand, stein eller anna materiale. Ein haug har ofte form som ein liten, rundvoren ås.

Haugar kan vera alle typar opphøgingar som minnar om fjell eller åsar. Dei kan vera naturleg eller menneskeskapte, laga av ei rekkje ulike grunnar, til dømes som gravhaugar, minnehaugar eller for rituelle føremål.

I norrøn tid blei ting ofte haldne på haugar, jamfør tinghaug. Haugatinget for Vestfold blei til dømes halde på høgda Haugar i noverande Tønsberg, medan Tynwald på Isle of Man framleis held særskilde møte på Tynwaldhaugen (Tynwald Hill) på Tynwald-dagen.

## Sjå òg
*Haugbonde
*Haugfolk
*Røys
*Tell
*Tinghaug

## Kjelder
Andreas Fleischer

**Andreas Fleischer** ) var ein norsk teolog, misjonær, sakprosaforfattar og biskop i Den norske kyrkja. Han var biskop i Bjørgvin bispedømme frå 1932 til 1948.

Fleischer var fødd i Hegra i Stjørdal i 1878. tok artium i Trondheim i 1896 og blei cand.theol. ved Det teologiske fakultetet i 1902. I 1903 blei han ordinert prest i Trondheim av biskop Skard. Han var misjonær i Hunan i Kina frå 1904 til 1912. Han bleisokneprest i Fitjar i 1912, Stord i 1917 og Brunlanes i 1922. I 1932 etterfølgde han Peter Hognestad som biskop i Bergen. Han var biskop der til 1948. Etter tida som biskop verka han i ein periode som reisetalar for det norske misjonsselskap.

Han døydde i Vikedal i Vindafjord i 1957.

Flesicher skreiv fleire bøker, mange av dei på kinesisk.

## Familie
Han var son av sokneprest Carl Edvard Fleischer (1843–85) og Johanne Sofie Fergstad (1850–1926). Faren var prest då han drukna på heimferd frå Osen annekskyrkje i Sør-Trøndelag Allehelgens sundag 1. november 1885. Både farfaren Andreas Jørgen Fleischer og morfaren Sivert Andreas Fergstad var sokneprestar. Broren Carl Gustav Fleischer (1883–1942) blei general.  Andreas gifta seg i 1908 med  prestedottera Petra Amalie Margreta Ulsaker (1881–1963) frå Skedsmo. Bryllaupet fann stad i Kina.

## Bibliografi (norske utgjevingar)

* 
* 
* 
* 
* 

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Andreas Fleischer|Andreas Fleischer]]» frå ,  den 4. november 2019.*
Ishockey-VM 1966

**Verdsmeisterskapen i ishockey 1966** vart arrangert i Ljubljana, Zagreb og Jesenice i dåverande Jugoslavia i tida frå 3. mars til 13. mars 1966. Meisterskapen vart avvikla som ein seriemeisterskap der dei åtte deltakarlanda møttest i innbyrdes oppgjer. Sovjetunionen vart verdsmeister med seks sigrar og ein uavgjortkamp. Tsjekkoslovakia tok sølvplassen og Canada kom på bronseplass. 

## Tabell

### Sovjetunionens meisterlag
Målvakter: Viktor Konovalenko, Viktor Singer 
Forsvarar: Eduard Ivanov, Aleksandr Ragulin, Viktor Kuzkin, Vitalij Davidov
Løparar: Oleg Zajtsev, Venjamin Aleksandrov, Aleksandr Almetov, Boris Majorov, Vjatsjeslav Starsjinov, Viktor Jakusjev, Konstantin Loktev, Anatolij Firsov, Vladimir Vikulov, Anatolij Jonov, Viktor Polupanov.
Vitalij Davidov

**Vitalij Semjonovitsj Davidov** () er ein russisk tidlegare ishockeyspelar frå Moskva. Han vart verdsmeister med Sovjetunionen sitt ishockeylandslag ni år i rad, 1963-71.

Forsvarsspelaren Davidov spelte på Dynamo Moskva frå 1957 til han la opp i 1973. Frå 1963 til 1972 deltok han i samtlege verdsmeisterskap og i dei olympiske vinterleikane i Innsbruck, Grenoble og Sapporo. I denne perioden spelte han 178 landskampar på Sovjetunionen sitt landslag i ishockey og skåra åtte mål. Endå om han var småvaksen til back å vere, var Davidov kjend som ein framifrå kroppstaklar.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Witali Semjonowitsch Dawydow|Witali Semjonowitsch Dawydow]]» frå ,  den 4. november 2019.*
IPhone XR

**iPhone XR** er ein smarttelefon utvikla av Apple og fabrikkert av Foxconn. Han vart lansert 12. september 2018 og er del av den tolvte generasjonen av iPhone.

Telefonen vart lansert saman med iPhone XS og XS Max som ein rimelegare variant, og har ein LCD på 154 mm (6,06 tommar). Han er tilgjengeleg i seks fargar: svart, kvit, blå, gul, «korallraud» (ei blanding av rosa og oransje) og Product Red (raud).

iPhone XR vart lansert med operativsystemet iOS 13, og har sidan fått alle oppdateringar. iOS 18, som kom ut i september 2024, vart likevel den siste som kan installerast på telefonen, då han ikkje blir kompatibel med iOS 19.

## Referansar