open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Helge Reiss

**Helge Reiss** () var ein norsk skodespelar. Etter å ha teke examen artium i 1946, byrja han på Nationaltheatrets elevskole, og frå 1949 var han fast tilsett ved Det Nye Teater (frå 1959 Oslo Nye Teater), der han var ein ankermann i ensemblet gjennom femti år, fram til han vart pensjonist i 1998. Der viste han talent innanfor humoristiske, så vel som poetiske roller.

Helge Reiss arbeidde også mykje med radio. Då han var gutunge var han med i programma til faren, og seinare var han opplesar og skodespelar i Radioteatret. Han vart også mykje brukt som opplesar i barneprogram på fjernsyn og som stemme for ulike teiknefilmfigurar. Dei mest kjende fjernsynsrollene hans var elles «Professor Drøvel» i *[[Brødrene Dal og professor Drøvels hemmelighet]]* og den tuslete ektemannen i komiserien *[[Nr. 13]]*.

Reiss hadde også ei rekkje filmroller, mellom anna som politibetjenten i *[[Skulle det dukke opp flere lik, er det bare å ringe …]]* (1970), baronen i *[[Olsenbanden for full musikk]]* (1976) og obersten i *[[Mors Elling]]* (2003). Mellom dei meir seriøse filmrollene hans må seiast å vere professor Hieronimus i *[[Formynderne]]* (1978), som var basert på to bøker av Amalie Skram.

Han var yrkesaktiv heilt fram til våren 2009, då han var den norske stemma til hovudpersonen «Carl Fredricksen» i Disney/Pixar-filmen *[[Up]]*. Mellom dei siste skodespelarrollene til Reiss var bohemen «Gregorius Bang» i *[[Hotel Cæsar]]* frå april til august 2009. Han sovna stilt inn onsdag 11. november 2009.

Helge Reiss var son av skodespelaren Thorleif Reiss og far til Georg Michael Reiss og Esther Reiss.

## Filmografi

### Fjernsynsroller
Denne lista er truleg ikkje komplett.

## Kjelder
* «Reiss, Helge» av Svein Erik Brodal i *[[Norsk biografisk leksikon]]*; bind 7, Njøs–Samuelsen (Oslo: Kunnskapsforlaget, 2003) (www).
* .

### Referansar
Cambridgeshire

**Cambridgeshire** (tidlegare kalla *County of Cambridge*; forkorting *Cambs.*) er eit grevskap i England, som grensar til Lincolnshire i nord, Norfolk i nordaust, Suffolk i aust, Essex og Hertfordshire i sør og Bedfordshire og Northamptonshire i vest. Dagens Cambridgeshire vart danna frå dei historiske grevskapa Cambridgeshire og Huntingdonshire, i lag med Isle of Ely og Soke of Peterborough. Det meste av regionen Silicon Fen ligg i grevskapet. Hovudbyen er Cambridge.

## Historie
Den første kjende permanente steinalderbusetnaden i Storbritannia låg i Cambridgeshire. Andre gamle busetnader er Fengate og Balbridie.

Cambridgeshire vart omtalt i *[[Domesday Book]]* som «Grantbridgeshire» (eller meir korrekt *Grentebrigescire*) (jfr. elva Granta).
Det dekkjer ein stor del av East Anglia og fleire lokale styresmakter er vorte slått saman til det Cambridgeshire er i dag. I 1888 vart grevskapsråda innførte og følgde den tradisjonelle oppdelinga av Cambridgeshire, for
*området i sør rundt Cambridge, og 
*det sjølvstendige Isle of Ely.
I 1965 vart desse to administrative grevskapa slått saman til Cambridgeshire and the Isle of Ely. Etter grunnlovsendringa i 1972 vart dette grevskapet slått saman med eit anna grevskap i vest, Huntingdon and Peterborough (som igjen hadde oppstått då Huntingdonshire og Soke of Peterborough - tidlegare ein del av Northamptonshire med eige grevskapsråd - vart slått saman i 1965). Resultatet vart berre kalla Cambridgeshire.

Sidan 1998 har City of Peterborough vore eit eige administrativt område, som ei einskapleg styresmakt, men høyrer til det seremonielle grevskapet Cambridgeshire av årsaker som statthaldarskapet og funksjonar som politi og brannvesen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Cambridgeshire|Cambridgeshire]]» frå ,  den 17. november 2009.* 
*** oppgav desse kjeldene:*



## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettstad
* The Fens of North Cambridgeshire 
* Kyrkjer i Cambridgeshire.
Flåm stasjon

**Flåm stasjon** er endestasjonen på Flåmsbana og ligg på Fretheim i Flåm inst i Aurlandsfjorden. Stasjonen, og bana, opna i 1940. Ny stasjonsbygning vart opna i 1992.

Flåm stasjon ligg 356 km frå Oslo (om Roa) og 20,2 km. frå Myrdal stasjon. Stasjonen ligg på 2 moh. medan øvste stasjon på bana, Myrdal stasjon, ligg på 866 moh.

I den gamle stasjonsbygningen ligg Flåmsbanemuseet. I tilknyting til stasjonområdet ligg Flåm cruiseskiphamn og Flåm ferjekai, og Europaveg 16 går ikkje langt unna. Frå kaien går det ferje i heilårsrute til Gudvangen inst i Nærøyfjorden og om sommaren går det snøggbåt til Balestrand og Bergen. Ved stasjonsområdet ligg det også busshaldeplass for lokale bussar og ekspressbussar, sjå Skyss. I området nær stasjonen ligg Fretheim hotel, Flåmsbrygga hotel, pensjonat, campingplass, vandrarheim, hytteutleige, daglegvarebutikk, postkontor, panoramakino, suvenirbutikkar og serveringsstader.

## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
* Om Flåm stasjon på nettstaden til Jernbaneverket 
* Om Flåm stasjon i stasjonsdatabasen til Norsk jernbaneklubb
* Fotografi frå 1942 av Flåm og jernbanestasjonen på nettstaden til Nasjonalbiblioteket
Heming Olaussen

**Heming Olaussen** () er noverande leiar av Nei til EU og har tidlegare hatt ei rekke verv i Sosialistisk Venstreparti. Han overtok leiarvervet frå mangeårig leiar Sigbjørn Gjelsvik på landsmøtet i 2004. Olaussen er far til tidlegare stortingsrepresentant Inga Marte Thorkildsen frå SV.

Olaussen er busett på Ramnes i Re kommune i Vestfold.

## Kjelder

* Olaussen sin profil på Nei til EU sine nettsider.
Topologi

**Topologi** (frå gresk *topos*, stad og *logos*, lære) er ei grein av den moderne geometrien. Denne matematiske disiplinen har tidlegare gått under namnet *analysis situs*.

Topologien tek for seg topologiske rom (dvs. figurar, lekamar, rom, flater, kurver, osv.) og dei eigenskapane som avheng av korleis det topologiske rommet «heng saman». Eksempelvis er dimensjon ein topologisk eigenskap, medan storleik og plassering er ikkje slike eigenskapar. Topologi er difor kalla *gummigeometri*. 

Eksempelvis er ein kule og ein kube det same topologiske rommet, men begge er ulik ein sirkel. 

*[[Topografi]]* handlar om kunsten å skildre topologiske former. Denne greina blei først utvikla for landskap, men er nå utvida til å omfatte både undervannskap og underjordiske formasjonar, med tredimensjonale hologram som foreløpig høgdepunkt.

## Definisjon
Ein **topologi** på ein mengde beskriv kva for delmengder som skal betraktast som opne. Meir presist er eit par (X,T)
eit **topologisk rom** dersom X er ei mengde og T er ei mengde delmengder av X slik at
* både den tomme mengda \emptyset og X er i T,
* ein vilkårleg union av mengder frå T er også i T og
* eit endeleg snitt av mengder frå T er også i T.
Delmengdene i T vert kalla **opne**, mens eit komplement av ei mengde i T vert kalla **lukka**.

Alternativt kan ein topologi bli spesifisert ved å angi ein omegnestruktur.

## Døme

* I den **trivielle topologien** på ei mengde X er berre \emptyset og X opne mengder.

* I den **diskrete topologien** på ei mengde X er alle delmengder opne.

* I standardtopologien på reelle tal, \mathbb{R}, er dei opne mengdene alle union av opne intervall.

## Kjelder

* Seymour Lipschutz: *General Topology*. Schaum Publishing co., 1965.
* Arlo W. Schurle: *Topics in Topology*. Elsevier North Holland, Inc., 1979.
* Per Holm og Jon Reed: *Topologi*. Universitetsforlaget 1990.
Sigbjørn Gjelsvik

**Sigbjørn Gjelsvik** () i Naustdal er ein norsk politikar for Senterpartiet. Han var kommunal- og distriktsminister frå 12. april 2022 til 16. oktober 2023.

## Karriere
Gjelsvik vart vald til leiar av Senterungdommen i 1998, eit verv han tok permisjon frå då han året etter vart vald til leiar av Nei til EU, eit verv han hadde fram til hausten 2004. 
 
Frå 2004 var han leiar for Senterparti-gruppa sitt sekretariat på Stortinget. 

Han vart vald som stortingsrepresentant frå Akershus fylke ved stortingsvalet i 2017.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Sigbjørn Gjelsvik|Sigbjørn Gjelsvik]]» frå ,  den 17. november 2009.*
Lisbeth Holand

**Lisbeth Holand** () er ein norsk SV-politikar fødd i Vikna i Nord-Trøndelag. Ho vart vald inn på Stortinget frå Nordland i 1989. I periodane 1985&ndash;1989 og  1997&ndash;2001 var ho vararepresentant. Holand var leiar i Nei til EU mellom 1997 og 1999.

## Stortingskomitear
*1989&ndash;1993 varamedlem i Kontrollkomitéen
*1989&ndash;1993 medlem i Justiskomitéen
*1993&ndash;1997 medlem i Den forberedende fullmaktskomitéen
*1993&ndash;1997 leiar i Justiskomitéen
*1993&ndash;1997 medlem i Valgkomitéen

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Lisbeth Holand|Lisbeth Holand]]» frå ,  den 17. november 2009.*  

## Bakgrunnsstoff
*Stortinget.no - Biografi
Metropolitanske og ikkje-metropolitanske grevskap i England

**Metropolitanske og ikkje-metropolitanske grevskap** er eit av fire undernasjonale nivå i England som vert nytta for lokalt styre utanfor Stor-London. Opphavleg bestod metropolitanske og ikkje-metropolitanske grevskap lovmessig av fleire distrikt, eit grevskapsråd og var samstundes seremonielle grevskap for statthaldarar. Seinare endringar i grunnlova i 1980- og 1990-åra gjorde at ein kunne ha grevskap utan grevskapsråd og med einskaplege styresmakter. Seremonielle grevskap vert i dag definert kvar for seg, baert på metropolitanske og ikkje-metropolitanske grevskap. 

## Noverande metropolitanske og ikkje-metropolitanske grevskap i England

* einskapleg styresmakt
† metropolitansk grevskap (utan grevskapsråd)
‡ ikkje-metropolitansk grevskap utan grevskapsråd
¹ 'administrativt område' og region (ikkje eit grevskap)

## Sjå òg

*Grevskap i England
*Seremonielle grevskap i England

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Metropolitan and non-metropolitan counties of England|Metropolitan and non-metropolitan counties of England]]» frå ,  den 17. november 2009.*
Donatello

**Donatello** () var ein italiensk renessansekunstnar og skulptør, ein av dei største bilethoggarane i ungrenessansen. Han er kjend som den som attoppfann skulpturkunsta i samtida si, og skulpterte i bronse, stein, tre og terrakotta. Donatello laga relieff, akt, ryttarstatuar og sitjande og ståande enkeltfigurar.

## Liv

Dontaello var fødd Donato di Niccolò di Betto Bardi i Firenze. Faren var medlem av ullkardarlauget i Firenze, men sonen fekk hjelp til å bli kunstnar av den rike Martelli-familien. Han var gullsmedlærling, arbeidde ei tid med tidlegrenessansekunstnaren Lorenzo Ghiberti, og utførte studie med Filippo Brunelleschi i Roma. Tilbake i Firenze utsmykka han fleire kyrkjer, som San Giovanni-baptisteriet, domkyrkja i Firenze og Orsanmichele.

## Verk
Rundt 1430 fekk Donatello i oppdrag av Cosimo de' Medici å laga ein bronsestatue av David til å stå i Palazzo Medici. Statuen var den første frittståande aktstatuen laga sidan antikken. «David» blei ein av dei viktigaste statuane frå ungrenessansen, og er det best kjende verket til Donatello.

I 1443 fekk han i oppdrag å laga ein ryttarstatue av Erasmo da Narni i Padova. Igjen var dette den første bronsestatuen av ein ryttar sidan antikken.

Donatello utførte også fleire religiøse statuar for kyrkjer, mellom anna eit krusifiks  og Madonna med barn vakta av to sfinksar for Sant'Antonio-basilikaen i Padova, Judit og Holofernes for domkyrkja i Siena og den naturalistiske trestatuen av Maria Magdalena.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Donatello|Donatello]]» frå ,  den 17. november 2009.*  
 

## Bakgrunnsstoff
Cheshire

**Cheshire** (tidlegare kalla *County of Chester*) er eit seremonielt grevskap i Nordvest-England. Den tradisjonelle administrasjonssbyen er Chester, men den største byen i Cheshire er Warrington.  Andre store byar er Congleton, Crewe, Ellesmere Port, Widnes, Runcorn, Macclesfield, Nantwich, Northwich og Wilmslow. Grevskapet grensar til Merseyside og Stor-Manchester i nord, Derbyshire i aust, Staffordshire og Shropshire i sør, Flintshire og Wrexham i Wales i vest. 

Cheshire har kring ein million innbyggjarar. Bortsett frå dei store byane langs elva Mersey og den historiske byen Chester, er det meste av området landleg med mange småbyar og landsbyar. Det er historisk kjend for Cheshire-osten somvert produsert her, salt, bulkkjemikalar og silke.

## Historie

Cheshire var opphavleg eit tidleg namn for Chester og vart først skrive som *Legeceasterscir* i anglosaksiske krøniker. Det tydde «fylket (shire) til byen til legionane».  Det vart først nedskrive i 980, men ein meiner grevskapet vart skipa av Edvard den eldre rundt 920. I Domesday Book vart Chester skrive som *Cestrescir*, (Chestershire). Med åra har namnet vorte korta ned til Cheshire.

Det er tette historiske band mellom Cheshire og landområda i vest som seinare vart Wales. Mellom anna var landområde som i dag er ein del av Wales ein del av grevskapet Cheshire. Det walisiske namnet på grevskapet er *Swydd Gaerlleon* og vert stundom nytta i Wales. 

Med grunnlovsendringa i 1972 vart delar av områda i nordvest ein del av dei metropoitanske grevskapa Stor-Manchester og Merseyside.  Stockport (tidlegare county borough), Hyde, Dukinfield og Stalybridge i nordaust vart ein del av Stor-Manchester. Mykje av Wirralhalvøya i nordvest, inkludert kommunane Birkenhead og Wallasey, gjekk til Merseyside. Samstundes vart Tintwistle Rural District overført til Derbyshire. Områda i Lancashire sør for Merseyside/Stor-Manchester, inkludert Widnes og Warrington, vart ein del av det ikkje-metropolitanske grevskapet Cheshire.

I 1998 vart Halton og Warrington einskaplege styresmakter sjølvstendige frå grevskaprådet i Cheshire, men vart verande ein del av Cheshire for seremonielle årsaker, samt brannvesen og politivesen.

I 2009 vart grevskapsrådet heilt avskaffa og erstatta av to nye einskaplege styresmakter, Cheshire East og Cheshire West og Chester. 

## Bakgrunnsstoff
*Offisiell nettstad
* Historia til Lancashire og Cheshire

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Cheshire|Cheshire]]» frå ,  den 17. november 2009.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Jacques Le Goff

**Jacques Le Goff** () var ein produktiv fransk historikar frå Toulon. Han arbeidde fram om alt med tida mellom år 1100 og 1300. Le Goff var ein leiande talsmann for Annales-skulen, ei historierørsle som legg vekt på langsiktige trendar framfor politikk, diplomati og krig, dei tema som dominerte i historieforskinga på 1800-talet. Frå 1972 til 1977 var han rektor ved *École des hautes études en sciences sociales* (EHESS). Le Goff hevda mellomalderen danna ein eigen sivilisasjon, åtskild både frå den greske og den romerske antikken på den eine sida, og frå den moderne verda.

## Liv og gjerning
Le Goff er ein internasjonalt kjend og anerkjend forskar på mellomalderen. Han vart den fremste etterfylgjaren i rørsla kjend som Annales. I 1972 tok han over etter Fernand Braudel som rektor på *École des hautes études en sciences sociales* i Paris. Saman med Pierre Nora var han ein leiande figur i *Nouvelle histoire* på 1970-talet, ei retning som la vekt på kulturhistoria.

Seinare vigde han seg til studiar av den historiske antropologien til dei vest-europeiske samfunna i tidsrommet nemnt som mellomalderen. Le Goff er kjend for å bestride både nemninga mellomalderen, og for tidsetjinga av denne. Han viser til både framsteg i perioden og til variasjonane i den, særleg ved å framvise nydanninga og oppblomstringa på 1100-talet.

I si bok *La naissance du purgatoire* (Fødselen åt skjærselden) frå 1981 hevdar han at førestillinga om skjærselden som ein fysisk stad, meir enn berre ein tilstand, har sitt opphav i det 12. hundreåret. Førestillinga oppstod samstundes som det florerte med forteljingar om reiser til overjordiske stader og rike, så som irske Visio Tnugdali, og av pilegrimars forteljingar om *St. Patrick’s Purgatory*, ein grottelik inngang til ein underfull stad på ei fjerntliggjande øy ved Irland der sjeler vart reinsa for synd.

Agnostikaren Le Goff plasserte seg i ein lik avstand mellom dei som talar nedsetjande om mellomalderen og dei som forsvarar den. Han argumenterte for at mellomalderen danna ein eigen sivilisasjon.

I sine eldre år skreiv han to biografiar som hausta åtgaum. Den eine handlar om franskekongen Ludvig XIV sitt liv, den andre om den italienske klosterbroren Frans av Assisi.

I 2004 vart Le Goff tildelt den nederlandske Heineken-prisen. Han døydde i Paris, 90 år gammal. 

## Verk
* Le Goff, J. og P. Nora: *Att skriva historia*, 1978 (svensk)

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Jacques Le Goff|Jacques Le Goff]]» frå , den 17. november 2009.*
Skota i Sarajevo

**«Skota i Sarajevo»** er nemninga på attentatet mot den austerrikske tronarvingen Franz Ferdinand og kona hans medan dei vitja Sarajevo i 1914. Attentatet blei den utløysande årsaka til første verdskrigen.

## Skildring
I juni 1914 var ein austerriksk hær på manøver i Bosnia. Keisaren i Austerrike-Ungarn, Frans Josef, sende tronfølgjar-paret på besøk samstundes, Frans Ferdinand og Sophie. 28. juni gjesta dei Sarajevo, og på vegen til rådhuset vart tronfølgjar-paret skotne. Gjerningsmannen var ein 19 år gamal serbisk student, Gavrilo Princip. Han var medlem av terroristorganisasjonen Den svarte handa, som kjempa for at Bosnia-Herzegovina skulle bli ein del av Serbia. Austerrike-Ungarn gav Serbia skulda for mordet, og truga med krig.

Men Serbia hadde ein mektig alliert i aust, nemleg Russland, og Russland var saman med både Frankrike og Storbritannia i trippelententen. På den andre sida er Tyskland og Austerrike-Ungarn saman i trippelalliansen. 

28. juli 1914 lyste keisar Frans Josef krig mot Serbia etter å ha stilt landet eit skarpt ultimatum. Storbritannia sa frå at vart Frankrike dregne inn i krigen, var dei og med. Keisar Vilhelm II av Tyskland vart nærmast sjokkert, han hadde ikkje venta at Storbritannia ville gå med i krigen. Tyskarane fekk no kalde føter, og prøvde å få Austerrike-Ungarn til å tenkja seg om, men det var for seint. Første verdskrigen var i gang.

## Bakgrunnsstoff
Henrik Kaarstad

**Henrik Kaarstad** () var ein norsk skulemann som stod bak oppstarten av Volda lærarskule. Han vart fødd i Innvik i Sogn og Fjordane, men voks opp på garden Kårstad i Utvik dit foreldra flytte då han var barn.

Utanom barneskulen gjekk Kaarstad amtsskulen i Gloppen, to-årig lærarskule på Stord og Hambros mellomskule i Bergen. Han hadde tenkt å studere teologi, men då han i 1886 vart tilsett som styrar ved «Voldens høiere Almueskole», vart det ikkje noko. Sjølv om han ikkje vart teolog, var han heile livet oppteken av og engasjert i kristeleg og sosialt arbeid. Kaarstad var styrar av allmugeskulen til 1892. Då vart skulen nedlagd som følgje av den nye folkeskulelova av 1889. I 1892 vart Kaarstad, som no var gift med Johanne Flote frå Folkestad i Volda, tilsett som lærar og klokkar i Talvik i Finnmark.

I 1893 drog paret attende til Volda og starta privat eit eitt-årig kurs for den lågare lærarprøva. Saman med Aage Stabell starta han i 1895 to-årig privat lærarskule i Volda. Kaarstad løyste i 1908 ut Stabell og vart eineeigar og styrar av skulen. Same året fekk skulen eksamensrett. Då han i åra etter fyrste verdskrigen såg at lærarskulen snart ville verte fireårig, gjekk han i gang med å få reist eit nytt lærarskulebygg. Han fekk kjøpt ei tomt som han kalla «Kåretun». Her stod nybygget ferdig i 1922. Huset vart teikna av arkitekten Øyvin Berg Grimnes. Huset høyrer i dag til Høgskulen i Volda og vert kalla Henrik Kaarstad-huset.  

I tillegg til arbeidet i skulen var Henrik Kaarstad samfunnsengasjert. Han var medlem av skulestyret og heradstyret. Ein periode var han ordførar i Volda. 

Kaarstad skreiv fleire lærebøker til bruk i lærarskulen. Han var rektor på Volda lærarskule til han døydde i 1927.

## Kjelder
* Ola Gjengedal: «Henrik Kaarstad» i *Årbok for Nordfjord 1988*.
* Peder Bergem (red): *Forkynning, fellesskap, forsking : Volda lærarskule 1895-1995*, Høgskulen i Volda, ISBN 8299359007

## Fotnotar
Derbyshire

**Derbyshire** er eit grevskap i Aust-Midlands i England.  Ein stor del av Peak District nasjonalpark ligg i Derbyshire. Den nordlege delen av Derbyshire overlappar Penninane, ei fjell- og åskjede. Grevskapet omfattar delar av National Forest og grensar til Stor-Manchester i nordvest, West Yorkshire i nord, South Yorkshire i nordaust, Nottinghamshire i aust, Leicestershire i søraust, Staffordshire i vest og sørvest og Cheshire i vest. Derbyshire kan reknast som det geografiske midtpunktet i Storbritannia. Ein gard nær Coton in the Elms er utpeikt som den staden på øya som ligg lengst vekke frå havet.

Byen Derby har i dag ei einskapleg styresmakt, men er ein del av det seremonielle grevskapet Derbyshire. Det ikkje-metropolitanske grevskapet inneheld 30 byar med 10&nbsp;000 til 100&nbsp;000 innbyggjarar, men grevskapet består hovudsakleg av landlege område. 75 % av innbyggjarane bur i 25 % av arealet til grevskapet. Sjølv om Derbyshire ligg i Aust-Midlands, er somme delar av grevskapet, som High Peak, nær storbyane Manchester og Sheffield i nord, og desse områda deler tenester med desse byane, som ambulanseteneste, Granada Television og United Utilities. Utanom Derby er den største byen Chesterfield.

## Historie
Ein har funne spor etter menneske i Derbyshire frå tida før den siste istida, for om lag 200&nbsp;000 år sidan. Det var òg menneske her i steinalderen etter istida.

Det var først i bronsealderen at det dukka opp spor etter jordbruk og faste busetnader. Under Romarriket kom romarane til Derbyshire på grunn av blymalmen i kalksteinsåsane her. Dei bygde festningar nær Brough i Hope Valley og nær Glossop. Seinare slo dei seg ned rundt Buxton, som er kjend for varmekjeldene sine.

Fleire av kongane av Mercia er gravlagde i området rundt Repton.

Etter den normanniske erobringa vart mykje av grevskapet underlagt skogslovene. I nordvest vart Forest of High Peak underlagt William Peverel og etterkomarane hans. Resten av grevskapet vart gjeve til Henry de Ferrers, og ein del av det vart Duffield Frith. Etter kvart kom heile området under hertugdømet Lancaster. I mellomtida dekte Forest of East Derbyshire heile grevskapet aust for elva Derwent frå regjeringstida til Henrik II til Edvard I.

## Bakgrunnsstoff
* Bygone Derbyshire - Ei soge

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Derbyshire|Derbyshire]]» frå ,  den 17. november 2009.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Cornwall

**Cornwall** (kornisk *Kernow*) er eit grevskap i England i Storbritannia, som utgjer den sørvestlege halvøya i landet. Det grensar i nord og vest til Atlanterhavet, i sør til Den engelske kanalen og i aust til Devon ved elva Tamar. Saman med Isles of Scilly har Cornwall litt over ein halv million innbyggjarar. Administrasjonssbyen i grevskapet er Truro.

Området vart fyrst busett i steinalderen og det har halde seg folk her framover til keltarane i jernalderen. Det er få spor etter romarane vest for Exeter, så det er ikkje gjort mange funn etter dei i Cornwall. Cornwall vart seinare ein del av det keltiske området Dumnonia, som vart fråskild Wales etter slaget ved Deorham. Dei var ofte i strid med det engelske kongedømet Wessex før kong Athelstan i 936 sette grensa mellom engelskmennene og det korniske folket ved Tamar. I dag kjempar Cornwall med økonomiske nedgangstider på grunn av nedgang i gruvedrift og fiske, og har i større grad vorte avhengig av turisme. Området er kjent for lyngheilandskapet, den lange og varierte kystlina, og det milde klimaet. 

Cornwall vert rekna som ein av «dei keltisk nasjonane» av mange folk frå Cornwall. Cornwall har ein særeigen kulturell identitet, skapt av historia og moderne bruk av det tidlegare utdøydde korniske språket. Somme folk i Cornwall ynskjer større sjølvstyre i Storbritannia.

## Historie

Cornwall har vore busett sidan slutten av den siste istida. Området var busett av keltarar, og det keltiske språket deira utvikla seg med åra til kornisk. Cornwall vart fyrst nemnt av den sicilianske greske historikaren Diodorus Siculus (ca. 90 fvt.-ca. 30 fvt.), som nemner at handelsmenn vitja området. Kven desse var er ukjent, men det finst teoriar om at dei kan ha vore fønikarar.. Etter ein periode under Romarriket, kom området tilbake til dei sjølvstendige keltiske hovdingane. 

På 700-talet kom Cornwall i strid med det veksande kongedømet Wessex, men ein veit lite om Wessex utøvde noko kontroll over Cornwall i denne tida.. Rundt 880 hadde anglosaksarane frå Wessex klart å få fotfeste i dei austlege delane av Cornwall. 

Etter at normannarane tok England vart det meste av Cornwall overført til det nye bretonsk-normanniske aristokratiet, særleg Robert av Mortain, halvbror til kong Vilhelm og den største landeigaren i England etter kongen. 

Etter kvart vart dei normanniske landeigarane bytt med ein ny kornisk-normannisk elite. Desse familiane vart dei nye herskarane over Cornwall og mange vart involverte i Stannary-parlamentet, jarledøma og til slutt hertugdøma. 

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettstad

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Cornwall|Cornwall]]» frå ,  den 17. november 2009.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
Cumbria

**Cumbria** er eit ikkje-metropolitansk grevskap i Nordvest-England. Cumbria vart skipa i 1974 og består av seks distrikt og har kring ein halv million innbyggjarar.

Cumbria er det tredje største grevskapet i England ut frå areal og grensar i vest til Irskesjøen, i sør til Lancashire, i søraust til North Yorkshire og i aust til County Durham og Northumberland. Skottland ligg i nord.
 

Grevskapet er hovudsakleg landleg og her ligg mellom anna Lake District med Lake District nasjonalpark, som vert rekna som eit av dei vakraste områda i Storbritannia. Mykje av grevskapet er fjellendt og det høgaste punktet i grevskapet (og England) er Scafell Pike på 978 meter over havet. Alle fjella i England på over 900 meter over havet ligg i Cumbria.

Delar av Hadrians mur ligg lengst nord i grevskapet, i og rundt Carlisle.

## Historie
Namnet «Cumbria» har same rot som det walisiske namnet på Wales, *[[Cymru]]* (latinisert Cambria), som opphavleg tydde *landsmenn* på gammalwalisisk.

Grevskapet Cumbria vart skapt i 1974 frå områda som tidlegare hadde høyrt til dei administrative grevskapa Cumberland og Westmorland, County Borough of Carlisle, samt North Lonsdale eller Furness i Lancashire (inkludert Barrow-in-Furness) og frå West Riding of Yorkshire kom Sedbergh Rural District. Namnet «Cumbria» har derimot vorte nytta for dette området i mange hundreår.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Cumbria|Cumbria]]» frå ,  den 17. november 2009.* 
** * oppgav desse kjeldene:*

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell turistside 
* The Cumbria Site
* Go Lakes
Devon

**Devon** er eit stort grevskap i England. Grevskapet vert stundom uoffisielt kalla *Devonshire*, som regel i historisk samanheng. Grevskapet grensar til Cornwall i vest og Dorset og Somerset i aust. Kystlinja følgjer Den engelske kanalen i sør og Bristolkanalen i nord. 

Devon er det tredje største grevskapet i England ut frå areal og har om lag 1,1 millionar innbyggjarar. Administrasjonssbyen er Exeter og grevskapet inneheld to sjølvstendige einskaplege styresmakter: hamnebyen Plymouth og Torbay, i tillegg til Devon grevskapsråd. Plymouth er den største byen i Devon. Det meste av grevskapet er landleg med låg folketettleik til å vere Storbritannia. Her ligg Dartmoor på 954&nbsp;km², det største opne området i Sør-England.

Den einaste naturlege verdsarvstaden til UNESCO i England ligg i Devon. Dette er kyststripa langs Dorset og Aust-Devon, kjend som Jurassic Coast på grunn av dei geologiske og geografiske kjennemerka. I lag med Cornwall vert Devon rekna som ein del av «Det korniske massivet». Dei geologiske tilhøva her har gjeve landskap som Dartmoor og Exmoor, som begge er nasjonalparkar. Devon har mange feriestader ved kysten og historiske byar, samt eit mildt klima, som trekkjer til seg mange turistar. 

## Historie
Namnet ‘Devon’ kjem frå keltarane som budde der då romarane invaderte Storbritannia rundt år 50 evt. Dei vart kalla dumnoniar, som ein trur kjem av «innbyggjarane i den djupe dalen». 

Devon var eit av dei første områda som vart busett i England etter den siste istida. Ein meiner at Dartmoor var busetnad for jakt- og sankefolk i mellomsteinalderen frå rundt 6000 fvt. Romarane okkuperte området i rundt 250 år. Seinare vart området grensa mellom Brittonske Dumnonia og det anglosaksiske Wessex og det vart innlemma i Wessex midt på 800-talet.
 
Devon har òg vore involvert i dei fleste stridane i England sidan den normanniske erobringa, inkludert rosekrigane, Perkin Warbeck-opprøret i 1497, bønebokopprøret i 1549 og den engelske borgarkrigen. 

Devon har produsert tinn, kopar og andre metall sidan antikken. Tinngruverarbeidarane i devon hadde ein stor grad av sjølvstyre i Stannary-parlamentet, som går tilbake til 1100-talet.

## Bakgrunnsstoff
* Devon grevskapsråd
* BBC Devon
* Genuki Devon - Historisk, geografisk og genealogisk informasjon

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Devon|Devon]]» frå ,  den 17. november 2009.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Mindoro

**Mindoro** er ei øy i Filippinane. Ho er den sjuande største øya, dekker ei flatevidd på 10 244&nbsp;km². Øya ligg sørvest for Luzon og nordaust for Palawan. Landbruket er hovudnæringa med varer som sitrusfrukter, bananar og kokosnøtter. Det bur om lag ein million menneske på øya.

## Språk og religion
Tagalog er det mest tala språket på Mindoro. På nokre delar av øya er det store innslag av dei innfødde sine språk, visayan og mangyan. Filipino og taglish er utbreidd i og i kring stader som Puerto Galera, Pinamalayan og Calapan. Sameleis med tungemåla visayan, mangyan, og ilokano. Framandspråk som vert tala er  engelsk, fukien og i liten grad spansk.

Kristendomen er religionen med størst utbreiing. Folkegruppa mangyan, med status som urfolk, praktiserer animisme.

## Økonomi
Hovudnæringa på Mindoro er landbruk. Produksjonen omfattar ei mengd frukter, så som sitrus, banan, lanzones, rambutan og kokosnøtter. Mellom kornslaga finn ein ris, mais, sukkerrøyr, peanøtter, fisk (mallefisk, mjølkefisk, tilapia), kveg og fjørfe. Ein del lever av tømmerhogst. Gruvedrift etter kopar, mangan og baritt spelar ei viss rolle. I tillegg vert det teke ut marmor.

Turisme er også viktig, med reisemål som Apo Reef nasjonalpark på øya Lubang, og kommunen Puerto Galera med sine strender og dykkarstader.

## Historie
I tidlegare tider vart øya kalla *Ma-i* eller *Mait* av kinesiske handelsmenn. Historiske kjelder viser at innbyggjarane på øya på 900-talet mellom anna selde bivoks, bomull, perler, skjelpaddeskal og betelnøtter (til medisinsk bruk). Av kinesarane kjøpte dei porselen, jarngryter, bly, farga glasperler og jarnnåler.

Spanjolane kalla øya for *Mina de Oro* ('gullgruve'), og av dette kjem dagens namn Mindoro. Frå 1921 utgjorde øya ein eigen provins i Filippinane. Dagens deling av øya i to provinsar, Occidental Mindoro og Oriental Mindoro, har gjeldt sidan 1950. Desse provinsane er igjen ein del av regionen MIMAROPA.

## Fauna
Tamaraw, eller mindoro-dvergbøffel, (*Bubalus mindorensis*) er ein art særeigen (endemisk) for øya. Tamaraw er eit hornkveg i slekt med vassbøffelen og er ein utryddingstruga dyreart.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Mindoro|Mindoro]]» frå ,  den 17. november 2009.*  

## Bakgrunnsstoff
Dorset

**Dorset** (tidlegare kalla *Dorsetshire*) er eit grevskap i Sørvest-England ved Den engelske kanalen. Administrasjonsbyen har vore Dorchester sidan minst 1305. Dorset grensar til Devon i vest, Somerset i nordvest, Wiltshire i nordaust og Hampshire i aust. Det meste av grevskapet er landleg med låg folketettleik.

Dorset er kjend for Jurassic Coast som er ein verdsarvstad med landformer som Lulworth Cove, Isle of Portland, Chesil Beach og Durdle Door, samt feriestadane Bournemouth, Poole, Weymouth, Swanage og Lyme Regis.

## Historie
Dei første kjende busetjarane i Dorset vart jegerar frå mellomsteinalderen for rundt 10&nbsp;000 år sidan. Busetnader på dei høge kalksteinsklippene i Dorset har vorte nytta i fleire tusen år, sidan dei har vore lette å forsvare. Det finst gravhaugar frå steinalderen og bronsealderen på nesten kvar einaste kalkås i grevskapet og mange åsfort frå jernalderen. Det meste kjende av desse er Maiden Castle, bygd rundt 600 fvt.

Maiden Castle vart erobra av romarane frå keltarane i år 43 e.Kr. Det er funne mange spor av romarane i Dorset, særleg rundt romarbyen Dorchester. I romartida flytta busetnadane frå åstoppane til dalane og åstoppane vart heilt forlatne på 300-talet. Ei stor forsvarsgrøft, Bokerley Dyke, forseinka saksarar i å ta Dorset frå nordaust i opp til 200 år. Domesday Book skriv om saksiske busetnader som samsvarar med moderne byar og landsbyar, hovudsakleg i dalane. Det har vore få endringar i sokna sidan Domesday Book. Dei neste hundre åra dyrka innbyggjarane markene og desse vart verande stort sett uendra fram til 1800-talet. Det vart oppretta mange kloster, som var viktige landeigarar og maktsenter. Namnet vart første gong nedskrive i år 940 som **Dorseteschire**, og tyder innbyggjarane (*saete*) i 'Dornuuarana' (Dorchester)

Under borgarkrigen på 1100-talet vart det bygd mange forsvarsverk i Dorset. Under den engelske borgarkrigen på 1600-talet vart det bygd fleire forsvarsverk av rojalistane, som Portland Castle, Sherborne Castle og Corfe Castle.. I fredsåra gjekk monarkane og adelen på jakt i Dorset.. Under den industrielle revolusjonen vart Dorset verande eit landleg område og jordbruket er framleis ei viktig næring.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Dorset|Dorset]]» frå ,  den 17. november 2009.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
* Cullingford, Cecil N., 1980. *A History Of Dorset*. Chichester: Phillimore & Co Ltd.

## Bakgrunnsstoff

* Dorset grevskapsråd
* Flytofot
* Bilete
Sgurr Alasdair

**Sgurr Alasdair** er det høgste fjellet i fjellkjeda Black Cuillin og det høgste fjellet på Isle of Skye i Skottland. På same måten som resten av fjellkjeda, er det bygt opp av gabbro, ein bergart som eignar seg svært godt til fjellklatring.

Som med andre fjell i Cuillin-fjellkjeda, må ein tole høgder og å bruke hendene for å kome seg til toppen. Den minst krevjande ruta følgjer *the Great Stone Shoot* («det store steinspranget») –  ei steinrøys som går oppover frå dalbotnen Coire Lagan og møter hovudryggen under toppen. Ein må så småklatre litt den siste biten, før ein kjem til den skarpaste toppen i Cuillin.

Andre ruter krev gode ferdigheiter innanfor småklatring eller klatring med tau. Toppen av Sgurr Alasdair kan verte nådd ved å ta ein kort omveg frå hovudryggen for klatrarar som vil utnytte heile potensialet sitt på Cuillin-fjellkjeda, eller dei som følgjer steinrøysa opp frå Coire Lagan.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Sgurr Alasdair|Sgurr Alasdair]]» frå ,  den 17. november 2007.*
Ibisnebb

**Ibisnebb** (*Ibidorhyncha struthersii*) er ein vadefugl i den biologiske ordenen Charadriiformes, vade-, måse- og alkefuglar, og utgjer sin eigen familie *Ibidorhynchidae*. Han lever på elvebreiddene i høglandet av Sentral-Asia og Himalaya. 

Denne fuglearten er lett kjenneleg. Vaksne er grå med kvit buk, raude bein og langt raudt nedkrumma nebb, svart ansikt og svart brystband. Dei unge fuglane manglar den svarte i ansiktet og i brystet, og nebbet har uklår farge. Beina har sterk raudfarge i hekkesesongen, men er brungrå hos ungfuglar. Trass fargerik utsjånad er ibisnebbar godt kamuflerte i eit steinete miljø. Dei har ei kroppslengd på 39 til 41 cm og veg 270 til 320 gram. Lyden er ein fløytande «klu-klu» likt ei gluttsnipe. 

Dei finn føde ved å søkje med nebbet i grusen på elvebotnen. Favorittbytte er virvellause dyr, typisk vårflugelarver og døgnflugelarver som skjuler seg under steinar i straumen. 

Ibisnebb er sosialt monogame i forplantinga. Paret byggjer reiret på ein bank, ei øy eller halvøy i elva, og er sjeldan meir enn ei fordjuping i bakken, nokre gongar med småstein rundt. I slutten av april eller byrjinga av mai legg dei frå to til fire ovale egg. Rugetida er ikkje kjent, men begge foreldra tar del i ruginga. 

Dei evolusjonære forholda ved arten er framleis uklåre. Ibisnebb kan ha til slektskap til både tjeldfamilien og til avosettfamilien.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Ibisbill|Ibisbill]]» frå , den 17. november 2009*. 
### Fotnotar
Intel 80486

**Intel 80486**, også kalla **80486**, **i486** og **486**, var ein 32-bit mikroprosessor som vart lansert av Intel den 10. april 1989. Intel 80486 var andre generasjons 32-bit x86-prosessor, og den første prosessoren i x86-arkitekturen med ein omfattande bruk av pipeline-prinsippet under utføringa av instruksjonar. Dette var opphavleg ein eigenskap som skilte RISC-arktitekturar frå CISC, og 80486 vart difor ofte omtalt som ein hybrid («CRISC»). 80486 utførte i snitt 1,2 instruksjonar per klokkepuls, medan forgjengaren Intel 80386 i snitt trong 3,2 klokkepulsar på utføringa av ein instruksjon.

80486 hadde 8 Kb integrert hurtigminne for data og instruksjonar, medan hurtigminnet for 80386 var tilgjengeleg som eksterne brikker. I tillegg var koprosessoren Intel 80387 for flyttallsberekningar integrert. I 80386 var 80387 ein ekstern spesialprosessor også råd å velje. Større integrering av komponentar gjorde at 80486 vart den første x86-prosessor med meir enn 1 million transistorar.

Intel kunngjorde den 18. mai 2006 at produksjonen av Intel 80486 ville opphøyre den 28. september 2007. Sjølv om prosessoren på dette tidspunktet var avlegs i personlege datamaskiner, hadde han vorte nytta i innebygde systemer innan romfarts-teknologi.

## Bakgrunnsstoff

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Intel 80486|Intel 80486]]» frå ,  den 24. november 2009.*  
 

## Fotnotar
Alan Kay

**Alan Kay** () er ein amerikansk vitskapsmann, kjend innanfor informatikken for sitt arbeid med objektorientert programmering og brukargrensesnitt.

## Sjå òg
* Squeak – eit programmeringsspråk Kay var med å utvikla.
Kienzle Computer

**Kienzle Computer** var ein tysk produsent av datautstyr. Selskapet vart fusjonert med  Mannesmann som Mannesmann-Kienzle, og Digital Equipment GmbH som Digital-Kienzle Computer Systeme.

## Bakgrunnsstoff

* Kienzle computer models (under K)
* Kienzle Automotive
PCI-X

**PCI-X** er ein standard for ekspansjonskort i datamaskinar som gjev auka yting, primært for tjenarar og arbeidsstasjonar. Den er ei utviding av PCI-standarden som doblar bussbreidda til 64 bitar og aukar klokkefrekvensen på bussen. Versjon 1.0 av standarden tillet klokkefrekvensar på 66 og 133&nbsp;MHz, medan versjon 2.0 også tillet 266 og 533&nbsp;MHz. Med unnatak av auka breidd og hastigheit på bussen, er PCI-X lik vanleg PCI og stort sett bakoverkompatibel. Unntaket er for eldre 5 volt PCI-kort. Det er òg mogleg å nytta PCI-X i ein 16-bit variant, men med same høge hastighet. PCI-X har, i likhet med PCI og AGP, vorte erstatta av PCI Express.

## Bakgrunnsstoff
* PCI-X 2.0 Frequently Asked Questions
Javadoc

**Javadoc** er eit dataprogram-verktøy frå Sun Microsystems til å generera API dokumentasjon frå Java-kode til HTML-format. Javadoc er industri-standarden for å dokumentera Java-klassar.

## Javadoc taggar
Utviklarar nyttar spesielle kommentar-stilar og Javadoc taggar når dei dokumenterer kjeldekoda. Ein kommentar i Java som startar med
 er starten på ein Javadoc-kommentar som vil verte inkludert i den genererte HTML'en. Ein Javadoc tag byrjar med "@" (krøllalfa). Nokre eksempel på taggar er gjeve i den følgjande tabellen.
:

## Bakgrunnsstoff
* Javadoc tool nettside
* Javadoc Søkjemotor
JEdit

**jEdit** er ein teksteditor, eit program som er laga for å handsame rå tekst, slik som Notisblokk i Windows.  jEdit er meir avansert enn Notisblokk og betre tilpassa programmering.

Programmet er skrive i Java og kan brukast i mellom anna Unix, Windows og Mac OS X.

Programmet er gjeve ut under GNU General Public License.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:JEdit|JEdit]]» frå ,  den 21. november 2009.*  


## Bakgrunnsstoff

*
Jakarta Server Pages

**Jakarta Server Pages** (**JSP**, tidlegare **JavaServer Pages**) er ei samling teknologiar som hjelper programvareutviklarar å skapa  dynamiske vevsider basert på HTML, XML, SOAP eller andre dokumenttypar. Ho blei fyrst gjeven ut i 1999 av Sun Microsystems, JSP liknar  PHP og ASP, men nyttar programmeringsspråket Java.

## Kjelder
OCaml

**OCaml**, eller **Objective Caml**, er «storebror» til Caml og tilbyr i tillegg til Caml-eigenskapane moglegheit for objektorientert programmering.

## [[Hello World]]

```
ocaml -I +labltk
           Objective Caml version 3.09.1
   
   # print_endline "Hello world";;
   Hello world
   - : unit = ()

   # let f = print_endline;;
   val f : string -> unit = <fun>
   
   # let g x y = x^" "^y;;
   val g : string -> string -> string = <fun>
   
   # let h = g "Hello";;
   val h : string -> string = <fun>
   
   # h "world";;
   - : string = "Hello world"
   
   # h "kévin";;
   - : string = "Hello kévin"

   # let (&) f g x = g (f x) ;;
   val ( & ) : ('a -> 'b) -> ('b -> 'c) -> 'a -> 'c = <fun>
   
   # ( h & f ) "world";;
   Hello world
   - : unit = ()

   #load "labltk.cma";;
   #open Tk;;
   # let _ =
        let top = openTk () in
        let button = Button.create ~background:`White ~text:"Hello" top in
        bind ~events:[`ButtonPress;`KeyPressDetail "Return"]
             ~action:(fun _ -> print_endline "Hello World")
             top;
        pack [coe button];
        mainLoop()
     ;;
   - : unit = ()
   #
```


## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Dataorm

**Dataorm** er eit virus som deler og spreier seg sjølv til andre datamaskinar. Ein dataorm treng ikkje å henga seg med på eit program slik som andre virus må.

Som vern mot ormar er det vanleg å nytta antivirusprogram og antispywareprogram. Ein brannmur beskyttar ikkje mot virus, men hackarar.
Ben More ved Crianlarich

**Ben More** (skotsk-gælisk **Beinn Mhòr**, ‘det store fjellet’) er eit fjell i den sørlege delen av dei skotske høglanda, nær Crianlarich. Det er det høgste av dei såkalla Crianlarich-fjella aust for den vesle landsbyen, og den høgste toppen i [Loch Lomond and The Trossachs nasjonalpark. Det finst ikkje høgre fjell enn dette lenger sør i Storbritannia. Det er skilt frå Stob Binnein av *Bealach-eadar-dha Beinn*, ‘passet mellom dei to fjella’.

Den enklaste ruta opp byrjar på Benmore Farm på A85-vegen. Fyrst må ein følgje stigen som fører ein opp Benmore Burn, før ein forlèt han og byrjar å gå oppover den nordvestre ryggen på Ben More. Denne ryggen er svært bratt, med ei stiging på 1000 m på omtrent 4 km. Den nordaustre ryggen kan vere eit godt alternativ. Han er mindre bratt, men steinete. For å kome til denne, må ein følgje bekken Allt Coire Chaorach, før ein skjer av ved Sròn nam Fòirsairean når ein har kome forbi skogfeltet som dekkjer dei nedre bakkane på denne sida av. Denne ruta er rundt 5 km lang.

Toppen på Ben More vert ofte nådd i samanheng med Stob Binnein ved å gå ned til Bealach-eadar-dha Beinn og deretter opp på den andre toppen. Deretter kan ein gå direkte frå passet og ned til Benmore Burn.

Nordsida av Ben More har eit felt med snø som brukar lang tid på å forsvinne og som – eineståande i dei sørlege høglanda – er namngjeve på eit 1:25&nbsp;000-kart. Feltet vert kalla Cuidhe Chrom («den krokete kransen»), grunna forma det har på seinvåren/tidlegsommaren. Dette feltet forsvinn oftast ikkje før i juni, og nokre goner ikkje før i juli. Namnet Cuidhe Chrom finn ein også på Lochnagar og Cairngorm.

I januar 1973 styrta eit fly på fjellet og to pilotar og to passasjerar mista livet i ulukka.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Ben More (Crianlarich)|Ben More (Crianlarich)]]» frå ,  den 2. april 2011.*  


## Bakgrunnsstoff
Burhinus

__NOTOC__
***Burhinus*** er ei biologisk slekt av trielar og medlem av familien Burhinidae.
Denne familien inneheld òg slekta *[[Esacus]]*. Slektsnamnet *Burhinus* kjem frå det greske *bous*, okse og *rhis*, nase.

På engelske brukast det skildrande namnet 'thick-knee', *tjukk-kne*  på desse fuglande. Dette er mellomstore, terrestriske vadarar, sjølv om dei er generelt funne i halvtørre til tørre, opne område. Berre nokre av artane er forbundne med vatn. Artane i slekta varierer frå 32 cm til 59 cm i storleik. Utsjånaden er prega av lange bein, lange venger og kamuflerande fjørdrakt. Dei fleste artane har eit kort, tjukt, sterkt nebb. Trielar kan treffast over heile verda  bortsett frå i Antarktis. Dei er hovudsakleg tropiske, med størst mangfald i «den gamle verda».

Det er åtte artar av *Burhinus*-trielar. Ingen artar er truga, og ingen har blitt utrydda etter år 1600.

## Artslista
***Burhinus*** i rekkjefølgje etter EBird/Clements Checklist v2018 med norske namn etter *Norske navn på verdens fugler*:     
* Vasstriel, *Burhinus vermiculatus*, Water Thick-knee, Cabanis, 1868, (LC)
* Triel, *Burhinus oedicnemus*, Eurasian Thick-knee, Linné, 1758, (LC)
* Bengaltriel, *Burhinus indicus*, Indian Thick-knee, Salvadori, 1865, (LC)
* Flodtriel, *Burhinus senegalensis*, Senegal Thick-knee, Swainson, 1837, (LC)
* Flekktriel, *Burhinus capensis*, Spotted Thick-knee, Lichtenstein, MHK, 1823, (LC)
* Amerikatriel, *Burhinus bistriatus*, Double-striped Thick-knee, Wagler, 1829, (LC)
* Gråtriel, *Burhinus superciliaris*, Peruvian Thick-knee, Tschudi, 1843, (LC)
* Styltetriel, *Burhinus grallarius*, Bush Thick-knee, Latham, 1801, (LC)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Burhinus|Burhinus]]» frå ,  den 3. desember 2016.*  
 
;Referansar 

## Bakgrunnsstoff
Kjønrøyk

**Kjønrøyk** (av tysk *Kien*, «furu») var opphavleg nemninga på sot som vart framstilt ved ufullstendig forbrenning av harpiksrik furu. I dag vert han laga ved ufullstendig forbrenning av olje. Bruksområde er/var mellom anna svart pigment i måling og tusj, trykksverte og til medisinske føremål.

Kjønrøyken vart seld i små lagga trekar som vart kalla kjønrøykbøsser.

Eit anna namn på denne typen sot er «lampesvart».

## Kjelder
* «Kjønrøk» i *[[Norsk historisk leksikon]]* 2. utgåve, 3. opplag (Cappelen, 2004) (www).
Marius Kjos

**Marius Kjos** () er ein norsk dansar og koreograf. Han har markert seg som dansar dei siste åra og har dansa i fleire teaterproduksjoner ved mellom anna Nationaltheateret og Det Norske Teatret.

Han har også vore tilknytt ulike dansekompani, som Dansdesign, Zakras og Sciricco. 

## Kjelde
* «Kjos, Marius» på Caplex.no.
Kabinettsspørsmål

Eit **kabinettsspørsmål** er det som vert stilt når ei parlamentarisk regjering eller ein regjeringsmedlem set stillinga si inn på å få standpunktet sitt i ei sak vedteke av nasjonalforsamlinga. Føremålet er å presse parti eller grupper som er ein del av det parlamentariske støttegrunnlaget til regjeringa for å få dei til å støtte regjeringa i ei sak som dei elles er ueinige i. Resultatet avgjer altså om ministeren eller regjeringa skal halde fram.

I Noreg har kabinettsspørsmål vorte brukt ei rekkje gonger og var det som til dømes førte til at regjeringa Willoch fall i 1986 og at regjeringa Bondevik I fall i 2000.

## Sjå også
* Mistillitsforslag

## Kjelde
* «Kabinettsspørsmål» på SNL.no.
Morgan

**Morgan** er eit person- og slektsnamn. Det har tradisjonelt vore eit mannsnamn, men er i nyare tid også blitt brukt som kvinnenamn. Morgan har norsk namnedag den 8. desember.

## Opphav
Namnet er ei anglifisert form av det walisiske *Morcant*. Medan namnet tradisjonelt har vore eit gutenamn i Storbritannia og Skandinavia, har det andre stader, som i USA, vore mykje brukt som jentenamn. Dette kan ha samanheng med den kvinnelege sogefiguren Morgan le Fay, og med det irske gudinna Morrigan. 

I Noreg er namnet særleg kjend gjennom bokseriehelten Morgan Kane.

## Namneberarar
### Førenamn
*Morgan Robertson (1861–1915), amerikansk forfattar
*Morgan Freeman (f. 1937), amerikansk skodespelar
*Morgan Andersen (f. 1966), norsk fotballspelar
*Morgan Gould (f. 1983), sørafrikansk fotballspelar

## Annan bruk av namnet
*Morgan Stanley, amerikansk bank
*Captain Morgan, et vestindisk rom-merke
*eininga morgan blir brukt innan genetikk

## Kjelder
*
Oppstart

**Oppstart** (engelsk ) innan informatikk er ein prosess som startar eit operativsystem. Under ein oppstart leitar prosessoren etter instruksjonar og utfører dei. Ein oppstart kan byrja via maskinvare, til dømes ved at ein trykker på ein fysisk knapp, eller via ein programvarekommando. Etter at datamaskina er slått på har ikkje hovudprosesseringseininga (CPU) noko programvare i hovudminnet sitt, så ein prosess må lasta programvare inn i minnet før ho kan brukast. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Booting|Booting]]» frå ,  den 16. juli 2025.*
ODBC

Innan databehandling, **Open Database Connectivity (ODBC)** tilbyr eit standard API for å jobba mot databasehåndteringssystem. Utviklarane av ODBC hadde som mål å laga det uavhengig av programmeringsspråk, databasesystem og operativsystem.