open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Monach Islands

**Monach Islands**, òg kalla **Heisker** (skotsk-gælisk *Eilean Heisgeir / Heisgeir*), er ei øygruppe vest for North Uist i Ytre Hebridane i Skottland. Øyane må ikkje forvekslast med Hyskeir i Indre Hebridane eller Haskeir som òg ligg utanfor North Uist og som ein kan sjå frå øygruppa. 

## Geologi og geografi

Dei største øyane er Ceann Ear (ein gong låg eit nonnekloster her), Ceann Iar og Shivinish som alle heng saman ved lågvatn. Det er sagt at ein gong var det mogeleg å gå til Baleshare og til North Uist, 8 km borte. På 1400-talet skal ei stor bølgje ha vaska denne landbrua bort. Øyane er stort sett lågtliggande og sanddekte, og er utsette for kraftig kysterosjon. 

Mindre øyar i gruppa er Deasker (Deas-Sgeir), Shillay (Siolaigh) og Stocaigh (Stockay).

## Historie

Øyane har stått utan innbyggjarar sidan 1948, men var busette av opp til 100 menneske i fleire hundreår fram til 1810. Dei vart opphavleg forlatne på grunn av overbeiting, men vart busette på ny etter Highland clearances.

På Shillay (Siolaigh) står eit lite fyr, som vart nedlagt i 1943.

I 2007 vart det gamle skulehuset renovert og vert i dag utleigd til turistar. 

## Dyreliv
Øyane er eit nasjonalt naturreservat med urørt natur og ein del gråsel. Om lag 10&nbsp;000 sel går på land kvar haust for å pare seg og yngle, og er ein av dei største selkoloniane i verda. Her finst òg mykje hekkande sjøfugl og eit rikt planteliv. Gråhegre hekkar i nokre av dei tomme bygningane.

Det er ingen tre på øyane. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Monach Islands|Monach Islands]]» frå ,  den 27. februar 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Dogge

**Dogg** eller **dogge** er ein fellesnemning for slike hundar som har firkanta hovud og ein brei snute. Doggar kan ha ulike storleikar, men er kjenneteikna av hovudforma, ein grov beinstamme og store potar.

## Sjå òg
*Mastiff
*Molosser

## Kjelder
Molosser

Ein **molosser** er ein stor, kraftig hundetype. Molosserane kan stamma frå den utdøydde molossushunden. Sjølve ordet «molosser» kjem truleg frå Molissia, eit område i det nordvestre hjørnet av Hellas.

## Sjå og
*Mastiff
*Dogge
Gylne altar

**Gylne altar** eller **gylne alter** er den kunsthistoriske nemninga på ein eigen type forgylla bilete som har vore nytta på framsida av altarbordet (altarfrontale), og som tavle over altarbordet (retabel), i somme mellomalderkyrkjer. Bileta er framstilt på den måten at ein bakgrunn av tilforma eikeplankar med motivet grovt skore ut, vart dekt av tynne, forgylte koparplater med motivet hamra eller pressa detaljert fram i relieff. Somme detaljar vart dessutan føydde til med måling, og kontrastane likeins framheva med farge. Bergkrystall på ein bakgrunn av farga pergament eller tøy, som på fråstand gav inntrykk av å vere kosteleg edelstein, har vore sett inn fleire stader, men er no som oftast falle ut.

Dei fleste av dei gylne altra som er teke vare på, finst i Danmark, og det same gjeld fragmenta av slike altar. Tre gylne altar pryder framleis kyrkjene sine: Sahl (i Holstebro Kommune) og Stadil kyrkjer i Vest-Jylland, og Lyngsjö kyrkje i Skåne (som var dansk land i mellomalderen). På Nationalmuseet i København finst fem gylne altar, som alle er frå austjyske kyrkjer: Lisbjerg, Odder, Ølst, Sindbjerg og Tamdrup; det gylne altaret frå Tamdrup er klippa opp av di bileta seinare har vore nytta på preikestolen i kyrkja. Frå Kværn i det tidlegare danske Sydslesvig, som no er tysk område, kjem eit gyllent altar som er å sjå på Germanisches Nationalmuseum i Nürnberg. På Statens historiska museum i Stockholm finst eit gyllent altar frå den nedrivne Broddetorp kyrkje i Västergötland i Sverige. Dei forgylte relieffbileta i Bergen museum som har gått under namn av Flåværaltaret, skriv seg truleg frå eit relikvieskrin, ikkje eit gyllent altar.

I nokre høve har kjernen av tre gjeve grunnlag for ei etter måten nøyaktig tidfesting ved hjelp av dendrokronologi. Slik har det gylne altaret frå Lisbjerg, som har fått påsett eit eldre krusifiks på eit no ukjend tidspunkt, kunne tidfestast til om lag 1135. 

Sjølv om Norden, særleg Danmark, dominerer når det gjeld talet på gylne altar og fragment av slike altar som er tekne vare på, går det fram av ulike skriftlege kjelder at denne altartypen har vore nytta andre stadar òg i Europa i mellomalderen.

## Bakgrunnsstoff

* Grinder-Hansen, Poul. 1999. *Nordens gyldne billeder fra ældre middelalder*. [Fotografi ved Gérard Franceschi, biletredigering ved Asger Jorn; 10000 års nordisk folkekunst.] København: Borgens Forlag. ISBN 87-21-00389-0
Norske olje- og energiministrar

**Norske olje- og energiministrar** er ei oversikt over statsrådar i Olje- og energidepartementet frå dette vart oppretta ved deling av det tidlegare Industridepartementet i 1978.

I 1993 vart Næringsdepartementet og Olje- og energidepartementet slått saman til Nærings- og energidepartementet. Statsrådar i dette departementet er tatt med i denne oversikta. Frå 25. september 1996 vart Olje- og energidepartementet oppretta på nytt.

## Olje- og energiministrar 1978 - 1993

## Nærings- og energiministrar 1993 - 1996

## Olje- og energiministrar 1996 -

## Kjelde
*
Lingay ved Fiaray

**Lingay** er ei folketom øy i Sound of Barra i Ytre Hebridane i Skottland. Ho ligg mellom South Uist, Eriskay, Fuday og Fiaraidh. Det høgaste punktet på øya ligg 51 meter over havet.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lingay, Fiaray|Lingay, Fiaray]]» frå ,  den 27. februar 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Jellingsteinane

**Jellingsteinane** er to runesteinar som står ved mellomalderkyrkja i Jelling i Vejle på Jylland, Danmark. Den minste steinen (DR 41) vart reist av Gorm den gamle til minne om kona hans Thyra. Den største steinen (DR 42) vart reist av Gorm sin son Harald Blåtann til minne om foreldra. Området med runesteinane, kyrkja og dessutan to store gravhaugar, «Jellingmonumenta», er rekna som verdsarv av UNESCO.

## Den minste Jellingsteinen
Den minste runesteinen (DR 41) er ein om lag 1,2 meter høg granittstein som vart reist av Gorm den gamle.

Innskrifta (DR 41) lyder:
: *(side A)*
:: 
:: 
:: 
: *(side B)*
:: 

Translitterert:
: *(side A)*
:: kurmʀ ᛬ kunukʀ ᛬
:: ᛬ k(ar)þi ᛬ kubl ᛬ þusi ᛬
:: ᛬ a(ft) ᛬ þurui ᛬ kunu
: *(side B)*
:: ᛬ sina ᛬ tanmarkaʀ ᛬ but ᛬

Omsett til runedansk:
: *(side A)*
:: GormR kunungR gærþi kumbl þøsi æft Þorwi, kunu
: *(side B)*
:: sina, DanmarkaR bot.

Omsett til moderne norsk:
:Kong Gorm gjorde dette minnesmerket etter Thyra, kona si, Danmarks pryd.

Dette er den første dokumenterte bruken av namnet *Danmark* i Danmark, og det er om lag 75 år etter at Alfred den store fekk nedskrive namnet *dene mearc* etter Ottar frå Hålogaland si forteljing.

## Den største Jellingsteinen
Den største steinen, Haralds stein, har tre flate sider (side A, B, C), og ikkje berre tekst, men òg to bilete i tillegg til ornament. På den eine sida (A) er det berre runetekst ordna i vassrette liner under kvarandre som i ei bok, medan eit stort dyr omslynga av ein orm er å sjå på den neste sida (side B), og på siste sida (side C) ei framstilling av Kristus i krossfesta stilling, men utan kross, omslynga av band.

Innskrifta (DR 42) lyder:
: *(side A)*
:: 
:: 
:: 
:: 
: *(side B)*
:: 
: *(side C)*
:: 

Translitterert:
: *(side A)*
:: haraltr : kunukʀ : baþ : kaurua
:: kubl : þausi : aft : kurm faþur sin
:: auk aft : þąurui : muþur : sina : sa
:: haraltr (:) ias : sąʀ * uan * tanmaurk
: *(side B)*
:: ala * auk * nuruiak
: *(side C)*
:: * auk * t(a)ni (* karþi *) kristną

Omsett til norsk:
:Kong Harald baud gjera dette minnesmerket etter Gorm, far sin, og etter Thyra, mor si, den Harald som hadde lagt under seg heile Danmark og Noreg og som kristna danane.

Harald sin runestein er 2,43 meter høg, veg om lag 10 tonn, og kan ha teke over eit år å rista. Seinare undersøkingar har synt at runene er rista i tre ulike omgangar. Til dømes er den delen som fortel at Harald kristna Danmark, lagt til etterpå. 

## Sjå også
Jellingmonumenta om det heilage området frå heiden og tidlegkristen tid som desse to steinane høyrer til. 

## Kjelder
* Samnordisk runtextdatabas, 2004, Signum: DR 41, DR 42


**Denne artikkelen bygger i utgangspunktet på «[[:sv:Jellingsteinane|Jellingsteinane]]» frå ,  den 27. februar 2010.*  
 

## Bakgrunnsstoff

* Dansk mellomalder
* The Runic Stones in Jelling 
* Verdsarv (UNESCO)
*  Runesteinane, gravhaugane og kyrkja i Jelling
* Kongane sitt Jelling
North Uist

**North Uist** (skotsk-gælisk *Uibhist a Tuath*, norrønt Nordra Ívist) er ei øy i øygruppa Hebridane i Skottland, sentralt i dei dei vestlegaste øyane. Administrativt ligg ho regionen Ytre Hebridane (skotsk-gælisk *Na h-Eileanan Siar*). 

Ho har eit areal på 303 km² og er med det den niande største øya i Skottland. Ho er berre litt større enn South Uist. North Uist har vegsamband med øya Benbecula via Grimsay, til Berneray og til Baleshare. Med unntak av søraustsida er øya flat, dekt med torvmyrer, låge åsar og små innsjøar. Nokre av desse sjøane har ei blanding av ferskvatn og salt sjøvatn, som gjev grunnlag for komplekse og uvanlege biologiske habitat.

I 2001 hadde øya 1&nbsp;217 innbyggjarar, eller 1&nbsp;320 om ein tar med tidvassøya Baleshare.

Den største busetnaden på øya er Lochmaddy. Andre landsbyer er Sollas, Hosta, Tigharry, Hougharry, Paible, Grimsay og Cladach Kirkibost.

## Bakgrunnsstoff

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:North Uist|North Uist]]» frå ,  den 27. februar 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Machair

**Machair** eller **machar** er eit gælisk ord for ei frodig, lågtliggande grasslette på nordvestkysten av Irland og Skottland, særleg i Ytre Hebridane. Det finst to forskjellige typar. 
* Ei slags eng av sanddyner som vert dyrka og som dominerer i våte og vindfulle område.
* Landområdet mellom ei strand og eit område der sand trenger inn i eit myrområde lenger inne i landet. 

## Geologi
I begge tilfelle er ein machair ei tidlegare strand som er løfta opp forbi stranda etter at havnivået har senka seg. Machairar er frodige fordi sanden er rik på skjel, stundom så mykje som 90 % skjel. Denne sanden bles innover land og nøytraliserer syrenivået i myrene og fører til frodige grassletter. 

## Økologi
Machairar har ofte eit unikt økosystem. Dei kan huse sjeldne blomar som hønsegras, orkidear og engkall, av mange fuglartar som åkerrikse, bergirisk, strandvipe, raudstilk og sandlo og av fleire sjeldne insekt som ein spesiell bieart. Nokre machairar er truga av erosjon på grunn av stigande havnivå, og av at strendene i nærleiken vert nytta av menneske. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Machair|Machair]]» frå ,  den 27. februar 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene: *
** Angus, S. (1997). *The Outer Hebrides: the Shaping of the Islands*. The White Horse Press. ISBN 1-874267-33-2
Norske fiskeriministrar

**Norske fiskeriministrar** er ei oversikt over statsrådar i Fiskeridepartementet, no Fiskeri- og kystdepartementet, frå dette vart oppretta i 1946.

* 1946&ndash;1951: Reidar Carlsen, Ap
* 1951&ndash;1955: Peder Holt, Ap
* 1955&ndash;1963: Nils Lysø, Ap
* 1963&ndash;1963: Onar Onarheim, H
* 1963&ndash;1965: Magnus Andersen, Ap
* 1965&ndash;1968: Oddmund Myklebust, Senterpartiet
* 1968&ndash;1971: Einar Moxnes, Senterpartiet
* 1971&ndash;1972: Knut Hoem, Ap
* 1972&ndash;1972: Magnus Andersen, Ap
* 1972&ndash;1973: Trygve Olsen, Senterpartiet
* 1973&ndash;1981: Eivind Bolle, Ap
* 1981&ndash;1985: Thor Listau, H
* 1985&ndash;1986: Eivind Reiten, Sp 
* 1986&ndash;1989: Bjarne Mørk-Eidem, Ap
* 1989&ndash;1990: Svein Munkejord, Høgre 
* 1990&ndash;1992: Oddrunn Pettersen, Ap
* 1992&ndash;1996: Jan Henry T. Olsen, Ap
* 1996&ndash;1997: Karl Eirik Schjøtt-Pedersen, Ap
* 1997&ndash;2000: Peter Angelsen, Sp
* 2000&ndash;2000: Lars Peder Brekk, Sp
* 2000&ndash;2001: Otto Gregussen, Arbeidarpartiet
* 2001&ndash;2005: Svein Ludvigsen, H
* 2005&ndash;2009: Helga Pedersen, Ap
* 2009&ndash;2013: Lisbeth Berg-Hansen, Ap
* 2013&ndash;2015: Elisabeth Aspaker, H
* 2015&ndash;2018: Per Sandberg, Framstegspartiet
* 2018&ndash;2020: Harald T. Nesvik, Framstegspartiet
* 2020&ndash;: Geir Inge Sivertsen, Høgre
Oronsay i Ytre Hebridane

**Oronsay** (gælisk *Orasaigh*) er ei tidvassøy utanfor North Uist i Ytre Hebridane. Ho ligg nord for Vallaquie Strand, og har ikkje vore busett sidan Highland clearances.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Oronsay, Outer Hebrides|Oronsay, Outer Hebrides]]» frå ,  den 27. februar 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Norske kommunalministrar

**Norske kommunalministrar** er ei oversikt over statsrådar i Kommunal- og arbeidsdepartementet frå dette blei oppretta i 1948. Frå 1990 til 1992 blei departementet kalla Kommunaldepartementet. Arbeidsavdelinga blei i 1997 overført til det dåverande Arbeids- og administrasjonsdepartementet. Departementet heiter no Kommunal- og regionaldepartementet.
Orosay

**Orosay** (skotsk-gælisk *Orasaigh*) er ei lita tidvassøy i Traigh Mhòr på nordaustkysten av Barra i Ytre Hebridane i Skottland. Ho er om lag 30 hektar stor og det høgaste punktet på øya ligg 38 meter over havet. 

På Barra er den næraste busetnaden Eoligarry, og mellom dei to øyane ligg sundet Caolas Orasaigh. Den mindre stranda Tràigh Cille-bharra ligg i nord. Øyane Fuday, Greanamul, Gighay og Hellisay ligg lenger ute i Sound of Barra. Namnet Orosay er ein variant av Oronsay, frå det norrøne ordet for «tidvassøy» som ein finn mange stader i Hebridane. Til dømes finn ein to andre Orosay/*Orosaigh* rundt Barra. 

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Orosay|Orosay]]» frå ,  den 27. februar 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
* Haswell-Smith, Hamish (2004). *The Scottish Islands*. Edinburgh: Canongate. ISBN 1841954543.
* Watson, W.J. (2004) *The History of the Celtic Place-names of Scotland.* Edinburgh. Birlinn. ISBN 1-84158-323-5
The Fox and the Hound 2

***The Fox and the Hound 2*** (norsk tittel: *To gode venner 2*) er ein amerikansk animert direkte-til-video-film frå 2006, produsert av DisneyToon Studios. Han er oppfølgjaren til *[[The Fox and the Hound]]* frå 1981 og vart regissert av Jim Kammerud. Filmen vart utgjeven den 12. desember 2006 i USA og 26. februar 2007 i Europa. Han handlar om Todd og Copper medan dei er unge. Venskapane deira blir sette på prøve då Copper blir med ein flokk andre hundar som interesserer seg for song. Dei originale stemmene i filmen har mellom andre Reba McEntire og Patrick Swayze.

## Kjelder


## Bakgrunnsstoff
*
Bagett

Ein **bagett** (frå fransk *baguette* 'liten pinne') eller parisarloff, er eit slag lyst brød som skil seg ut med ei sprø skorpe med skard i og ei stor lengd jamført med breidda. Tverrmålet på ein vanleg bagett er fem-seks centimeter, og lengda er opptil ein meter. Den tradisjonelle franske bagetten er laga av kveitemjøl, vatn, gjær, salt og inneheld ingen tilsetjingsstoff.

Stutte bagettar blir ofte bruka som sandwichar.
Peter Eriksson

**Lars-Johan Peter Eriksson** () er ein svensk politikar fødd I Tranås, Jönköpings län. Han er talsperson for Miljöpartiet de Gröna. Han vart vald inn på Riksdagen frå Östergötlands län i 2002. Han vart òg innvald på Riksdagen frå 1994 til 1998.

## Bakgrunnsstoff

*Offisiell hjemmeside
Istid 3: Dinosaurene kommer

***Istid 3: Dinosaurene kommer*** (opphavleg *Ice Age: Dawn of the Dinosaurs*') er ein dataanimert film frå 2009 laga av Blue Sky Studios og utgjeven av 20th Century Fox. Han er regissert av Carlos Saldanha. Handlinga finn stad når istida er over. Heltane Sid, Manny, Diego, Ellie, Scrat og Scratine får ei ny bekymring: Overlevande dinosaurar og ein galen dinosaurjegar, «Buck».

*Istid 3: Dinosaurene kommer* er ein oppfølger til filmane *[[Ice Age|Istid]]* (2002) og *[[Istid 2]]* (2006). Regissøren Carlos Saldanha var òg medregissør på dei to andre *Istid*-filmane. Filmen vart nemnt i kommentatorsporet på DVD-en til *Ice Age 2*. Den første traileren for filmen vart vist i samband med premieren av filmen *Horton redder en Hvem!* (14. mars 2008). Filmen hadde premiere 1. juli i fleire land, som Noreg og USA. 

## Medverkande

## Kjelder

*«Istid 3: Dinosaurene kommer», filmweb.no
Molossushund

**Molossushund** er ein utdøydd gresk hundetype som er rekna som ein mogleg stamfar til dagens mastiffar.
Onar Onarheim

**Onar Selmer Onarheim** () var ein norsk politikar for Høgre. Han var fødd i Kvinnherad.

Onarheim var vararepresentant til Stortinget for Hordaland, for stortingsperiodane 1961-65 og 1965-69. Frå august til september 1963 var han statsråd i Fiskeridepartementet (fiskeriminister) i den kortliva Regjeringa Lyng.

Onarheim var medlem av Stord kommunestyre frå 1947 til 1964 og frå 1979 til 1983, og var ordførar frå 1954 og varaordførar i 1982&ndash;1983.

Onar Onarheim hadde to adoptivbarn, Onar Onarheim Jr. og Torunn Onarheim Staurset.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Onar Onarheim|Onar Onarheim]]» frå ,  den 28. februar 2010.*  
 
*
Norske industriministrar

**Norske industrisministrar** er ei oversikt over statsrådar i Industridepartementet.

Ved kgl.res. 5. desember 1947 vart eit nytt Handelsdepartement oppretta, og det tidlegare Departementet for handel, sjøfart, industri og handverk skifta namn til Industri-, handverk- og skipsfartsdepartementet - til vanleg kalla Industridepartementet. Industridepartementet vart delt, då Olje- og energidepartementet vart oppretta 11. januar 1978. Industridepartementet vart nedlagt i 1988, og Næringsdepartementet vart oppretta.

## Bakgrunnsstoff
* Om Industridepartementet Riksarkivet
* Industridepartementet 1978-1988Odin
Mexicali

**Mexicali** er hovudstaden i delstaten Baja California og den trettande største i Mexico. Byen ligg ved grensa till USA. Byen hadde i 2005 rundt 653 046 innbyggjarar.

Namnet til byen er sett saman av «Mexico» og «California» av coronel Agustín Sanguinéz. Byen blei offisielt grunnlagd 14. mars 1903 då Manuel Vizcarra blei utnemnd til den fyrste autoriteten i byen og assistentdommar (*juez auxiliar*).

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Aux Armes et cætera

**Aux Armes et cætera** er eit album av Serge Gainsbourg frå 1979. Gainsbourg skreiv tekst og musikk til alle songange, bortett frå «Aux Armes et cætera», der han brukte nasjonalsongteksten til Rouget de l'Isle, og «Vieille Canaille», som Sam Theard og Jacques Plante hadde skrive.

## «Aux Armes et cætera»
Tittelsporet «Aux Armes et cætera» er ein reggaeversjon av den franske nasjonalsongen «La Marseillaise», laga av Serge Gainsbourg, Robbie Shakespeare, Sly Dunbar og Rita Marley. Songen vart spelt inn på Jamaica i 1978.

Framføringa av songen 1. april 1979 på fjernsynsprogrammet *Top Club Dimanche* førte til stort oppstyr, både fordi Gainsbourg rørte ved nasjonalsongen og fordi reggae var ei nokså ukjend musikkform i Frankrike. 

## Spor
# Javanaise Remake - 3:05
# Aux armes et cætera - 3:05
# Les Locataires - 2:09
# Des Laids Des Laids - 2:36
# Brigade Des Stups - 1:57
# Vieille Canaille - 3:02
# Lola Rastaquouère - 3:40
# Relax Baby Be Cool - 2:30
# Daisy Temple - 3:53
# Eau Et Gaz A Tous Les Etages - 0:37
# Pas Long Feu - 2:33
# Marilou Reggae Dub - 3:48
Guido d’Arezzo

**Guido d`Arezzo** eller **Guido av Arezzo** var ein framståande musikkteoretikar og -pedagog frå Italia. Han var aktiv i første halvdel av 1000-talet. Han er særleg kjend for å ha lagt grunnlaget for moderne musikknotasjon ved å ha innført eit notesystem med to linjer.

Guido er truleg mest kjend for omlegginga av kyrkjesongen til eit lettare pedagogisk system. Han innførte solmisasjon som prinsipp, og gjekk bort frå monokordet som innlæringsinstrument for gregoriansk song. I arbeidet sitt innførte han og eit nytt notesystem med nøklar, slik at songarane hadde ei noteline og ein fast tone å halde seg til. Han er soleis opphavet til vestleg notasjon. Med tida innførte han òg fleire liner, gjerne i ulike fargar, for at songarane skulle kunne halde tonehøgdene frå kvarandre. Den ulike fargelegginga vart for det meste lagt bort etter Guidos tid.

Solmisasjonen tok utgangspunkt i hymnen Ut queant laxis, der kvar frase byrja på ein ny tone, som låg eit steg høgare enn førre tone: Ut Re Mi Fa Sol La, i alt seks tonar. Dette utvikla seg med tida til do-re-mi-systemet, som er grunnlaget for ein vanleg durskala.

I tradisjonen etter Guido vart den guidonske handa innført som direksjonsprinsipp, og samstundes òg musica ficta.

Hovudverket hans Guido er *[[Micrologus de Musica]]*, som vidarefører tankane frå *[[Musica enchiriadis]]*, utan å sitere dette verket direkte. Micrologus finst i ei rekkje avskrifter over heile Europa, og har hatt stor musikkhistorisk verknad på ettertida. Hermanus Contractus bygde vidare på Guido sine tankar. 

## Kjelder
Den karolingiske renessansen

**Den karolingiske renessansen** er den vanlege nemninga på eit viktig kulturpolitisk straumdrag som voks fram i styringstida til Karl den store og sonen hans, Ludvig den fromme. Sentrale i denne rørsla var mellom andre Alcuin av York og Paulus Diaconus, som var historikar for Karl. Rørsla vann fram i ein periode med relativ fred og gode utanrikspolitiske kontaktar, mellom anna med Bysants. I denne tida voks Organum-stilen fram, det vart skrivne lærebøker i musikk og andre vitskapar, og dei første universiteta kom til. Ved hoffet til Karl vart det utvikla ein ny type skrift, karolingisk minuskel, som er opphavet til moderne små bokstavar. Mellomalderlatin vart og utvikla på grunnlag av den klassiske latinen, til bruk ved nye lærestader. 

Tida er kalla «renessanse» av di mange freista å vekkje oppatt ånda frå romarriket, sidan Karl var krona til keisar i 800. I denne tida freista Karl å gje ein felles europeisk grunnkultur, særleg gjennom arbeidet med standardreportoaret til gregoriansk song. Soleis kan vestleg musikk (eller klassisk musikk), rekne den karolingiske renessansen som opphavspunktet for si seinare utvikling. Den karolingiske renessansen er høgdepunktet for den frankiske hoffkulturen i mellomalderen.

## Sjå òg

*Den ottonske renessansen
*Musica enchiriadis
Kajennepepar

**Kajennepepar** er eit veldig sterkt krydderpulver. Det vert også kalla *guineapepar*, og er ein variant av chilipepar. Pulveret kan framstillast av frukta av ei rekkje planter i søtvierfamilien, som til dømes *Capsicum baccatum* og *Capsicum frutescens*. Nokre variantar, som går under namnet guineapepar, vert laga av planter i ingefærfamilien.

Ordet «kajenne» kjem frå indianarspråket tupi (i det nordlege Sør-Amerika i områda rundt Amazonas), der ein finn ordet *kyinha* som nemning for nettopp dette sterke krydderet. Namnet på hovudstaden i Fransk Guyana, Cayenne, har same opphav.

Den sterke smaken er nok grunnen til at krydderet på mange språk vert omtala som ein peparvariant. Eigentleg høyrer cayennepeparen botanisk til ein heilt annan artsfamilie. Krydderet vert mellom anna brukt i worcestersaus og i matrettene bacalao og paella.

## Kjelder
* «Cayennepepper» på Wikipedia på bokmål og riksmål, innhenta 28. februar 2010.
* «Cayennepepper» hjå Store norske leksikon, innhenta 28. februar 2010 (lisensiert under CC-BY-SA).
Pabaigh Mòr

**Pabay Mòr** eller **Pabaigh Mòr** er ei folketom øy i Ytre Hebridane i Skottland.

## Historie

Øynamnet kjem frå *papey*, eit norrønt namn som tyder «paparøya», papar var namnet på ei gruppe irske og skotske munkar. Ruinane av ei St. Peterskyrkje og ein gravplass ligg søraust på øya rundt Loch na Teampall («tempelsjøen») og søraust for denne fjorden ligg Cnoc na Cille («munkecelleåsen»).

Øya var knytt til MacLeod-klanen gjennom det meste av historia.

Sersjant Evander MacIver fekk øya som pensjonsgåve frå Seaforth Regiment i 1800, men 27 år seinare vart familien hans offer for Highland clearances og etterkomarane hans flytte til Lewis. Det vert sagt at grunnleggaren av reiarlaget Cunard Line slekta til denne familien.

Den noverande eigaren har restaurert eit par svarthus på øya, men ho har ikkje fast busetnad.

## Geografi og geologi
Pabaigh Mòr ligg vest for Lewis i West Loch Roag, nord for Vacsay. Øya består av lewisgneis med eit lett jordsmonn. Her finst mange grotter og naturlege bogar. I nord ligg øya Pabay Beag.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Pabaigh Mòr|Pabaigh Mòr]]» frå ,  den 1. mars 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Pitbull

**Pitbull** eller **pitbullterrier** kan visa til ulike hundar med opphav i kryssingar mellom bulldogg og terrier. Hundetypen er blitt brukt i ulike typar hundekamp (namnedelen *pit* kjem frå grava ein brukte som kampplass), og har fått rykte på seg for å vera aggressiv og farleg. «Pitbull» kan dermed også brukast i overført tyding om ein person som har liknande eigenskapar. Pitbullar og pitbulliknande hundar er omfatta av ulike restriksjonar fleire stader, og er den hundetypen som oftast blir avliva i omplasseringssenter i USA.

## Hundar

Det varierer kva hundar ein kallar «pitbull». Tre hunderasar blir ofte kalla det: Amerikansk pit bull terrier, amerikansk staffordshire terrier og (engelsk) staffordshire bull terrier. Engelsk bull terrier og miniatyrutgåva av denne blir også tidvis rekna med til omgrepet, det same blir amerikansk bulldogg i nokre få område. I tillegg finst det ei rekkje blandingshundar med pitbulliknande trekk som blir rekna med til gruppa. 

I Noreg er (amerikansk) pitbullterrier med variantar og amerikansk staffordshire terrier (amstaff) forbodne etter Hundeloven.

## Pitbull i kulturen

Under første verdskrigen blei ein pitbull brukt til å symbolisera USA.

«Pitbull» er eit vanleg artistnamn for fribrytarar.

Reggaeton-gruppa Alexis & Fido er også kjende som Los Pitbulls.

*[[Pitbullterje]]* er ein norsk film frå 2005.
## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Pit bull|Pit bull]]» frå ,  den 19. februar 2011.*  
 
*«pitbullterrier» i Bokmåls- og Nynorskordboka
Norske forbrukar- og administrasjonsministrar

**Norske forbrukar- og administrasjonsministrar** er ei oversikt over alle statsrådar i Forbrukar- og administrasjonsdepartementet få dette vart oppretta 8. mai 1972 til det vart lagt ned 31. desember 1989.
Inger Louise Valle

**Inger Louise Valle** () var ein norsk jurist og politikar frå Arbeidarpartiet.

## Regjeringsmedlem
Inger Louise Valle var statsråd og sjef i fire ulike departement:

*Familie- og forbrukardepartementet (familie- og forbrukarminister) 17. mars 1971-7. mai 1972 i Regjeringa Bratteli I
*Forbrukar- og administrasjonsdepartementet (forbrukar- og administrasjonsminister) frå 8. mai 1972 til 18. oktober 1972 i Regjeringa Bratteli I
*Justisdepartementet (justisminister) frå 16. oktober 1973 til 8. oktober 1979 i Regjeringa Bratteli II og Regjeringa Nordli
*Kommunal- og arbeidsdepartementet (kommunalminister) frå 8. oktober 1979 til 4. oktober 1980 i Regjeringa Nordli.

## Stortingsrepresentant
Inger Louise Valle vart vald inn på Stortinget for Akershus for stortingsperioden 1977-1981.

## Forbrukarombod
Inger Louise Valle vart i 1973 det første norske forbrukarombodet.

## Anna
Inger Louise Valle var utdanna jurist, cand.jur. frå 1951.
Valle var leiar for den norske Hovedkomiteen for FN sitt internasjonale kvinneår 1975.

Valle var mor til professor Jan Grund.

## Bibliografi
**Dette står jeg for*, Gyldendal forlag, 1989

## Kjelder
*Biografi for Inger Louise Valle hos Stortinget.no
*Utdjupande artikkel om Valle på NBL, skriven av Ingunn Norderval.

; Fotnotar
Fabio Capello

**Fabio Capello** () er ein italiensk fotballtrenar og tidlegare spelar. Som profesjonell fotballspelar spelte han for dei italienske klubblaga AS Roma, Juventus og AC Milan. Han vart ligameister med Juventus i 1972, 1973 og 1975 og med Milan i 1979. Capello har seinare etablert seg som ein av dei mest suksessfulle trenarane i Europa; Han har trena AC Milan i to periodar, Roma og Juventus i tillegg til Real Madrid i Spania i to periodar. Han vann seriemeisterskapen med AC Milan i 1992, 1993, 1994 og 1996 og Meisterligaen i 1994. Med AS Roma vann han seriemeisterskapen i 2001 og med Real Madrid i 1997 og 2007. Capello vart også seriemeister med Juventus i 2005 og 2006, men laget mista seinare desse titlane som fylgje av Calciopoli-skandalen. Capello var trenar for Englands herrelandslag i fotball frå 2008 til 2012, då han trekte seg etter at Det engelske fotballforbundet fråtok John Terry kapteinsbindet på landslaget grunna skuldingar om rasisme.
## Meritar
*Italiensk seriemeister: 1972, 1973 og 1975 med Juventus og 1979 med AC Milan
*Italiensk cupmeister: 1969 med Roma og 1977 med AC Milan
## Kjelder
*

## Fotnotar
Kirsten Myklevoll

**Kirsten Emilie Myklevoll** (), fødd i Tromsø, var ein norsk politikar frå Arbeidarpartiet. 

## Regjering
* Kirsten Myklevoll var statsråd i Forbruker- og administrasjonsdepartementet (forbrukar- og administrasjonsminister) i tida 11. januar&nbsp;1978 &ndash; 8. oktober&nbsp;1979 i Odvar Nordli si regjering.

## Stortinget
Kirsten Myklevoll vart innvald på Stortinget for Troms i 1973, og attvald i 1977.

## Stortingskomitéar
*1977 &ndash; 1981 medlem i Industrikomitéen
*1977 &ndash; 1981 formann i Kommunal- og miljøvernkomitéen
*1977 &ndash; 1981 varamedlem i Den utvida utanriks- og konstitusjonskomitéen
*1977 &ndash; 1981 varamedlem i Valkomitéen
*1973 &ndash; 1977 sekretær i Kommunal- og miljøvernkomitéen
*1973 &ndash; 1977 varamedlem i Valkomitéen

## Fylkespolitikar
Kirsten Myklevoll var fylkesvaraordførar i Troms i perioden 1983&ndash;1987 og fylkesordførar i 1987&ndash;1991 og 1991&ndash;1992.

## Kjelder
*
Rolf Hansen

**Rolf Arthur Hansen** () var ein norsk politikar frå Arbeidarpartiet.

## Regjering
Rolf Hansen var statsråd i to departement i to regjeringar:

* Forsvarsdepartementet (forsvarsminister) 1976-1979 i Regjeringa Nordli
* Miljøverndepartementet (miljøvernminister) 1979-1981 i Regjeringa Nordli og Regjeringa Brundtland I

## Andre politiske verv
Rolf Hansen hadde også elles ei rekkje framståande tillitsverv i Arbeidarpartiet, mellom anna som leiar for Oslo Arbeidersamfunn.

## Kjelder

*
Forbrukarombodet

**Forbrukarombodet** er eit norsk statleg organ som fører tilsyn med at marknadsføringa av varer og tenester skjer i samsvar med marknadsføringslova. Ombodet blei oppretta i  1973 med Inger Louise Valle som det første Forbrukarombodet. 

Forbrukarombodet handsamar meir enn 7&nbsp;000 saker årleg, både av eige tiltak, og på grunnlag av klager frå forbrukarar og næringsdrivande. Forbrukerombodet sine avgjerder kan påklagast til Marknadsrådet.

## Forbrukaromboda
* Inger Louise Valle: 1973–1981
* Hans Petter Lundgaard: 1981–1986
* Kjersti Graver:  1986–1994
* Torfinn Bjarkøy: 1995–2000
* Bjørn Erik Thon: 2000–2010
* Gry Nergård: 2010–2016
* Elisabeth Lier Haugseth: 2016–2017

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Forbrukarombodet|Forbrukarombodet]]» frå ,  den 1. mars 2010.*
Karen Grønn-Hagen

**Karen Grønn-Hagen** () var ein norsk politikar frå Senterpartiet og gardbrukar frå Tynset.

Ho var stortingsrepresentant for Hedmark 1955-57 og 1961-65. I den første perioden var ho vald som vararepresentant, men møtte som fast representant etter at Einar Frogner døydde  10. juli 1955. Ho var statsråd og sjef for Familie- og forbrukardepartementet (familie- og forbrukarminister) i John Lyng si regjering i 1963.  Ho var den første kvinnelege stortingsrepresentanten for Senterpartiet, den første kvinnelege statsråden i ei borgarleg regjering, og den fjerde kvinnelege statsråden i Noreg.

Karen Grønn-Hagen hadde artium frå 1922 og husmorskule. Ho arbeidde som budeie, lærarvikar, husmor og som bonde frå 1929. Ho er mor til Senterparti-politikaren Per N. Hagen.

## Bakgrunnsstoff
* 
*forskningsradet.no  Ingunn Norderval: Politisk-biografisk artikkel om Grønn-Hagen og tre andre kvinnelege statsrådar
Norske samferdsleministrar

**Norske samferdsleministrar** er ei oversikt over statsrådar som har vore medlem av regjeringa og sjef for Samferdsledepartementet, frå dette vart oppretta i 1946. 

Det er eigenleg berre statsministeren og utanriksministeren som har tittelen minister. Men i daglegtale blir minister brukt om alle statsrådane.

Den første samferdsleministeren i Noreg var Nils Langhelle frå Arbeidarpartiet, som medlem i Einar Gerhardsen si andre regjering frå 1946 til 1952. Han er per i dag den  samferdselsministeren som har sete nest lengst, like bak Kjell Opseth, også frå Arbeiderpartiet.

Oversikta viser kva periode statsråden hadde posisjonen, kva parti statsråden representerte og i kva regjering statsråden var medlem.

## Bilete av nokre av samferdsleministrane

Fil:Trygve_Bratteli.jpg|Trygve Bratteli (1960-1963 og 1963-1964)
Fil:William Engseth.jpg|William Engseth (1988-1989)
Fil:Kjell Opseth 2007 04 19.jpg|Kjell Opseth (1990-1996)
Fil:Odd Einar Dørum (bilde 01).jpg|Odd Einar Dørum (1997-1999)
Fil:Torild Skogsholm.JPG|Torild Skogsholm (2001-2005)
Fil:Liv Signe Navarsete Sp Samferdselsminister 20051017.jpg|Liv Signe Navarsete (2005-2009)
Fil:Magnhild Meltveit Kleppa.JPG|Magnhild Meltveit Kleppa (2009- )


## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
*Samferdselsdepartementet si heimeside
Pabbay ved Harris

**Pabbay** (skotsk-gælisk *Pabaigh*) er ei folketom øy i Ytre Hebridane i Skottland. Ho ligg i Sound of Harris mellom Harris og North Uist. Namnet kjem frå *Papey*, som er norrønt «Paparøya», papar var munkar frå Irland og Skottland. 

Øya var ein gong særs frodig og det budde over 100 innbyggjarar på øya. Det vart eksportert korn og ulovleg whisky. Dei fleste statthaldarane på St. Kilda kom frå Pabbay. Alle innbyggjarane vart driven bort under Highland clearances og erstatta med sauer i 1846.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Pabbay, Harris|Pabbay, Harris]]» frå ,  den 1. mars 2010.*
North Rona

**Rona** (skotsk-gælisk *Rònaigh*) er ei isolert øy nordvest for Skottland. Rona vert ofte kalla **North Rona** for å skilja ho frå South Rona i Indre Hebridane. Ho har eit areal på 109 hektar og det høgaste punktet på øya ligg 108 meter over havet.

Øya ligg 71 km nord-nordaust for Butt of Lewis og 18 km aust for Sula Sgeir. Ho er meir isolert enn St Kilda og er den mest fjerntliggjande øya i Dei britiske øyane som nokon gong har vore permanent busett. Ho er òg den øya som ligg nærast Færøyane. Sidan ho ligg så langt til havs og er så pass lita, vert ho ofte ikkje teikna inn på kart over Storbritannia. 

## Historie
Rona skal ha vore bustaden til St. Ronan på 700-talet. Øya var busett fram til heile folkesetnaden på 30 døydde kort tid etter 1685, då øya vart plaga med rotter, truleg arten svartrotte, etter eit skipsforlis på øya. Rottene øydela kornlagra på øya og det er mogeleg at innbyggjarane svalt i hel, men pest kan òg ha vore ei medverkande årsak. Rottene svalt etter kvart òg i hel, sidan dei kraftige dønningane på øya hindra dei i å jakta langs svaberga.

Øya vart folkesett på ny, men vart igjen avfolka rundt 1695 etter ei slags båtulukke. Etter dette budde nokre gjetarar og familiane deira på øya fram til 1844, då ho vart folketom igjen. Sir James Matheson, som kjøpte Lewis i 1844, tilbaud regjeringa øya for at dei kunne plassera kriminelle der. Tilbodet vart avslege. 

Bøndene på Lewis har nytta Rona som beiteområde for sauene sine sidan den gong, men ho har ikkje vorte busett på ny, bortsett frå ein kort periode i 1884–85. I juni 1884 kom to menn frå Lewis, Malcolm MacDonald og Murdo Mackay, til øya. Dei kom i strid med den lokale kyrkja og reiste til Rona for å sjå etter sauene der. I august same året fekk dei tilbod om å verta med eit skip heimatt, men avslo. I april året etter vart dei funne omkomne på øya etter at dei hadde vorte sjuke i løpet av vinteren. 

Keltiske ruinar av kapellet til St. Ronan står framleis på øya. Ho er i dag ått av Scottish Natural Heritage og styrt som eit naturreservat. Øya er ein viktig ynglestad for gråsel og hekkande sjøfuglkoloniar. Av fuglar her finn ein havsvale og den større stormsvala. Rona og Sula Sgeir er dei mest fjerntliggjande nasjonale naturreservata i Storbritannia.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:North Rona|North Rona]]» frå ,  den 1. mars 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
** Boyd, John Morton (1986) *Fraser Darling's Islands*. Edinburgh University Press. ISBN 0-85224-514-9
** Fraser Darling, F. & Boyd, J.M. (1969) *Natural History in the Highlands and Islands.* London. Bloomsbury.
** Gleaves, Albert (1921). *A History of the Transport Service: Adventures and Experiences of United States Transports and Cruisers in the World War*. New York: George H. Doran Company. OCLC 976757. http://books.google.com/books?id=_7lDrNswDnoC.
** Haswell-Smith, Hamish (2004). *The Scottish Islands*. Edinburgh: Canongate. ISBN 1841954543


## Bakgrunnsstoff
* North Rona - Special Area of Conservation
* Rona og Sula Sgeir - Skottland's National Nature Reserves
* Charles Tait Photographs of North Rona
Ronay

**Ronay** (skotsk-gælisk *Rònaigh*) er ei øy i Ytre Hebridane i Skottland, som ligg like aust for Grimsay. 

## Geografi
Ronay har ein forreven kyst med Bàgh nan Uamh som den høgaste toppen i nordvest. Fleire mindre øyar ligg rundt Ronay, som Eilean na Cloiche i søraust, Eilean an Fhèidh i aust, Flodaigh Mòr i nordaust, Haunaray i nord og Garbh Eilean Mòr mellom Ronay og Grimsay.

Den nordlege delen av øya er ei halvøy kalla Rònaigh Beag, eller Vesle Ronay. Sentralt på øya ligg meir enn sju vatn. 

Heile øya er kupert med mange frambrot og knausar, som delvis kan ha vorte eroderte av overbeiting. Det er tre åstoppar på øya, Beinn Rodagraich (99 moh) i sør, Beinn a' Chàrnain i aust (115 moh) med Cnoc Mòr og Beinn an t-Sagairt og Ronaigh Beag (74 moh).

## Historie
Som mange skotske øyar har Ronay tilknyting til den gamle keltiske kyrkja. Nordvest på øya ligg neset Rubha og fjellet (*Beinn*) til prestane (*an t-sagairt*) og i sørvest ligg Rubha na Manach («munkeneset»). Martin Martin nemner òg eit kapell på øya. Dette kapellet var frå tida før reformasjonen. Namnet på øya kan kanskje vise til St. Ronan, slik namnet til North Rona gjer. 

I 1826 levde det 180 menneske på øya, men i 1831 vart heile folkesetnaden tvungne bort under Highland clearances for å gje plass til sauebeite. I 1841 vart det derimot på ny registret ni menneske her, som kan ha flytta attende. I 1931 vart øya forlaten for godt.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Ronay|Ronay]]» frå ,  den 1. mars 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Norske familie- og forbrukarministrar

**Norske familie- og forbrukarministrar** er ei oversikt over alle statsrådar i Familie- og forbrukardepartementet få dette vart oppretta 21. desember 1956 til det vart lagt ned 7. mai 1972.

Lista omfattar vidare dei to statsrådane i det kortliva departementet med same namn i 1990. Det vart oppretta 1. januar 1990 under regjeringa Syse, men lagt ned under regjeringa Brundtland III 31. desember 1990.
St Kilda

**St Kilda** (skotsk-gælisk *Hiort*) er ei isolert øygruppe, 64 km vest-nordvest for North Uist i Nord-Atlanteren. Ho omfattar dei vestlegaste øyane i Ytre Hebridane i Skottland. Den største øya er Hirta, som har dei høgaste kystklippene i Storbritannia. Øyane høyrer administrativt til Comhairle nan Eilean Siar.

St Kilda var permanent busette i minst to tusen år, men det har truleg aldri vore meir enn 180 menneske busette her (og ikkje meir enn 100 etter 1851). Heile folkesetnaden vart evakuert i 1930. I dag er det berre militære personell som held til på øya.

Opphavet til namnet *St Kilda* er ukjend. Første gong øyane vart nemnde i skriftlege kjelder var seint i mellomalderen. Mellomalderlandsbyen på Hirta vart bygd opp att på ny på 1800-talet. Sjukdom som kom med auka turisme og den første verdskrigen førte til at øyane vart evakuerte i 1930. 

Heile øygruppa er eigd av National Trust for Scotland. Øyane vart ein av dei fem verdsarvstadane i Skottland i 1986 og ein av få i verda som har denne statusen både basert på natur og kultur. Øyane er hekkestad for mange viktige sjøfugl, mellom anna havsule, lundefugl og havhest.St. Kilda-gjerdesmett og St. Kilda-markmus er endemiske underartar. Frivillige nyttar sommaren til å restaurere dei mange forfalne husa på øyane. Dei deler øya med ein liten militærbase som vart oppretta her i 1957.

## Kjelder


* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:St Kilda, Scotland|St Kilda, Scotland]]» frå ,  den 1. mars 2010.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
* Fleming, Andrew (2005) *St. Kilda and  the Wider World: Tales of an Iconic Island*, Windgather Press ISBN 1905119003
* Maclean, Charles (1977) *Island on the Edge of the World: the Story of St. Kilda*, Edinburgh, Canongate ISBN 0903937417
* Steel, Tom (1988) *The Life and  Death of St. Kilda*, London, Fontana ISBN 0006373402


## Bakgrunnsstoff
* 1930 - evakueringa av St Kilda
* abandonedcommunities.co.uk
* St Kilda  - culturehebrides.com.
* St Kilda - National Trust for Skottland.
Scalpay i Ytre Hebridane

**Scalpay** (skotsk-gælisk *Sgalpaigh* og *Sgalpaigh na Hearadh*) er ei øy i Ytre Hebridane i Skottland.

## Geografi
Scalpay er om lag 4 km lang og har ei høgd på 104 meter over havet ved Beinn Scorabhaig. Den næraste naboøya til Scalpay er Harris om lag 300 meter på den andre sida av Caolas Scalpaigh. Det vart bygt bru mellom dei to øyane i 1997. Hovudbusetanden på øya ligg i nord, nær brua, ved An Acairseid a Tuath (North Harbour).

Øya har mange små vatn. Det største av desse er Loch an Duin, som har ei lita øy i seg med ruinane av ei gammal festning. 

I 2001 hadde øya 322 innbyggjarar og hovudnæringa var hovudsakleg fiskeoppdrett og rekefiske. Øya har eit areal på 6,53 km². 

Eilean Glas er ei lita halvøy på austsida av Scalpay. Her var det første fyret i Ytre Hebridane bygt. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Scalpay, Outer Hebrides|Scalpay, Outer Hebrides]]» frå ,  den 1. mars 2010.*
Torild Skogsholm

**Torild Skogsholm** () i Bodø, Nordland er ein norsk politikar frå Venstre. Ho er utdanna sosialøkonom med mellomfag i spansk frå Universitetet i Oslo og grunnfag i kristendom frå Menighetsfakultetet.

Ho var direktør for samfunnskontakt i teleselskapet NetCom frå 1999 til 2001. Frå 19. oktober 2001 til 17. oktober 2005 var ho statsråd i Samferdsledepartementet (samferdsleminister) i regjeringa Bondevik II.

Ho har vore nestleiar i Oslo Venstre, organisasjonssekretær Norges Unge Venstre, sentralstyremedlem i Norges Unge Venstre og leiar i *Venstrekvinnelaget*.

1. februar 2006 overtok Skogsholm som administrerende direktør i Oslo Sporvognsdrift som tek seg av trikkeverksemnda til Kollektivtransportproduksjon.

I 2005 blei ho utnemnd til kommandør av St. Olavs Orden.
Det straumlinja systemet for translitterasjon av bulgarsk

**Det straumlinja systemet for translitterasjon av bulgarsk** (bulgarsk *Обтекаема система*, engelsk *Streamlined System*) vart skapt av Lyubomir Ivanov i matematisk institutt ved det bulgarske vitskapsakademiet i 1995. 

Systemet vart offisielt vedteke av regjeringa i 2000 og 2006, og la grunnlaget for den bulgarske translitterasjonslova av 2009.

Det straumlinja systemet vart vedtatt brukt også av SN i 2012, og til offentlig bruk i USA og Storbritannia, etter BGN og PCGN i 2013. Ivanov har foreslått å bruka si tilnærming til translitterasjon også for andre kyrilliske alfabet, spesielt det russiske alfabetet. 

Det direkte systemet liknar det tidlegare systemet til BGN/PCGN frå 1952 for translitterasjon av bulgarsk, som som var offisielt i USA og Storbritannia til 2013. Hovudforskjellen er at BGN/PCGN translitterer kyrilliske bokstavar **Х**, **Ь** og **Ъ** med *KH*, *’* (apostrof) og *Ŭ*, medan det straumlinja systemet brukar *H*, *Y* og *A*.

## Illustrasjon
: Døme. (Artikkel 1 i menneskerettsfråsegna):


## Bruk av systemet for å få bulgarsk tekst att

Systemet går ikkje to vegar fordi **А**, **Ж**, **Й**, **Ц**, **Ш**, **Щ**, **Ю**, **Я** translitterer på høvesvis same måten som **Ъ**, **ЗХ**, **Ь**, **ТС**, **СХ**,**ШТ**, **ЙУ**, **ЙА**.  Ein hjelpevariant av systemet som går to vegar er foreslått av L. Ivanov, D. Skordev og D. Dobrev. Dette kan nyttast i spesielle tilfelle.

## Sjå òg
* Translitterasjon
* Bulgarsk
* Det kyrilliske alfabetet

## Referansar
Pipin den yngre

**Pipin den yngre** () var konge av frankarane frå 751. Han var far til Karl den store, og første konge av karolingarætta. 

## Bakgrunn
Karolingarane hadde alt sete med major domus-stillinga ei tid då Pipin kom til makta i 741. Den første av dei var farfaren Pipin av Heristal. Pipin og bror hans, Karloman, fekk råderett i kvar sin lut av frankarriket: Karloman i Austrasia, og Pippin i Neustria under Childeric III. I 747 gjekk Karloman i kloster, og Pipin fekk råderett som major domus over heile det frankiske riket.  

På denne tida sat major domus med den reelle makta, medan kongen, Childeric, berre var konge i namnet som ein konstitusjonell monark. Dette vart snart til ein vits mellom vanlege folk. Pipin sende bod til pave Sacharias, med ønske om formalisering av kongetittelen: Kven var kongen? Han med namnet, eller han med råderetten? Paven støtta Pipins krav, og Pipin sytte for å setja kong Childeric i kloster, etter å ha klipt han snau.  

Det endelege skiftet kong gjennom avgjerd på det frankiske tinget, der Pipin vart hylla som konge av dei førande hovdingane i riket. Han vart salva av Bonifatius biskop i Mainz. Halvbroren Grifo stødde ikkje Pipin, men vart drepen i 753. 

## Styre

I Pipins kongetid auka frankarriket i omfang, og med støtte frå paven, Stefan II, fekk Pppin råderett over Italia. Dette tydde at han laut kue langobardarane og kongen deira, Desiderius. Langobardarriket vart lagt under Franken i 757. Som takk for stønad gav Pipin store landområde til paven i 759, ei landstripe som vart grunnlaget for Pavestaten. 

Pipin sytte og for at sonen hans, Karl (seinare den store) vart salva som arving, slik at arverekkjefølgja var klår. Han døydde under felttog i 768, og sønene hans, Karl og Karloman fekk kongeriket saman. 

Pipin la grunnlaget for det seinare tysk-romerske riket, og sytte for å gje frankarane ein framståande posisjon i Europa.

## Familie
Han vart gift med Bertrada av Laon i 741. Saman hadde dei følgjande born:

* Karl den store
* Karloman
* Gisela
* Pipin (daud liten)
* Chrotais (daud ung)
* Adelais (daud ung)
* to døtrer som døydde tidleg

### Tilnamn

Det er usemje om Pipin i røynda var «stutt» eller liten. Tilnamnet skriv seg frå hundreåra etter han, og han er ofte og kalla «Pipin den minste» eller «den yngre». «Le bref» kan tyde både 'liten' og 'ung'. Det er og hevda at han fekk dette tilnamnet av di han var «mindre» enn sonen, Karl «den store». Han er og kalla «den tredje», for å skilja han frå farfaren, Pipin av Heristal, og tippoldefaren Pipin av Landen. Namnet Pipin (Pèpin) er avstutting av «peregrin» ('pilegrim'). Pipin av Heristal var ofte kalla «Pipin den mellomste», sidan han var «den andre» på lina. Den tredje var då naturleg nok «den yngste».

## Kjelder
Engelsk Wikipedia, tysk wikipedia, begge vitja 1. mars 2010.
Månaden ala

**Ala** (arabisk علاء, ‘alá’) er den nittande og siste månaden i bahaiåret, og er ein fastemånad. Månaden kjem etter dei innskotne dagane *[[ayyám-i-há]]* og varer frå 2. til 20. mars etter den vestlege kalenderen. Namnet på månaden tyder noko slikt som «høgheit». Fastetida er kjend som «nittendagarsdasta».

Fastemånaden er kjend frå babismen, forløparen til bahai. Bahaullah vidareførte fasten, men endra fleire av reglane.

Under fasten skal ein ikkje eta eller drikka frå soloppgang til solnedgang.
Bahaiar skal halda fasten frå dei er femten til dei er sytti. Det finst unntak, til dømes for sjuke, reisande, folk som gjer hardt kroppsarbeid og gravide, ammande eller menstruerande kvinner. 

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Bahá'í calendar|Bahá'í calendar]]» frå ,  den 1. mars 2010.*  
 

**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:en:Nineteen-Day Fast|Nineteen-Day Fast]]» frå ,  den 5. april 2018.*
Inger Koppernæs

**Inger Koppernæs** (), fødd i Gjøvik, Oppland, var ein norsk næringslivsleiar og politikar frå  Høgre. 

## Regjering
* Inger Koppernæs var statsråd i Samferdsledepartementet (samferdsleminister) i Kåre Willoch si regjering i tida 14. oktober&nbsp;1981 &ndash; 8. juni&nbsp;1983.

## Stortingsrepresentant
Inger Koppernæs blei vald inn på Stortinget frå Møre og Romsdal i periodane 1981-1985 og 1985 til 1989. Ho var vararepresentant i periodane 1973-1977 og 1977-1981.

## Stortingskomitéar
*1985&ndash;1989 medlem i Energi- og industrikomitéen
*1981&ndash;1985 medlem i Samferdselskomitéen
*1981&ndash;1985 medlem i Justiskomitéen

## Bakgrunnsstoff
*
Jakob Pettersen

**Jakob Martin Pettersen** () var ein norsk kjemikar og politikar (Ap) frå Odda. Han var statsråd og sjef for Samferdsledepartementet (samferdsleminister) i Oscar Torp si regjering frå 1952 til 1955. 

Pettersen var stortingsrepresentant for Arbeiderpartiet i valperiodane frå 1945 til 1965, og var vara- og visepresident i Odelstinget.

I Odda arbeidde han som kjemikar ved Odda Smelteverk frå 1924. Han blei med i formannskapet i 1932 og var ordførar frå 1945 til 1947.

## Kjelder
*