open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Stridande

**Stridande** viser i internasjonal folkerett til personar som har rett til å delta i krig. 
Personar som oppfyller vilkåra som stridande kan lovleg ta del i kamphandlinger under ein væpna konflikt, men kan også lovleg angripast, og har ikkje same vern som sivile. 

Dersom ein stridande blir teken til fange, har han eller ho krav på status som krigsfange etter 3. Genèvekonvensjon av 1949. Konvensjonen definerer stridande som har rett på krigsfangestatus slik:
# Medlemmer av forsvaret eller militsen til ein deltakar i konflikten.
# Medlemmer av andre militsar og frivillige, inkludert motstandsgrupper, så lenge dei er under kommandoen til ein person som er ansvarleg for sine underordna, har eit fast identifiserbart merke (med visse unntak), ber våpen ope, og følgjer krigslovane.

Personar som kjemper, men ikkje oppfyller desse krava, har ikkje krav på å bli behandla som krigsfangar. Dette kan til dømes gjelda geriljasoldatar, leigesoldatar, personar klassifiserte som terroristar og liknande. Eit omgrep som særleg er blitt brukt av USA i nyare tid er «ulovleg stridande» (*unlawful combatants*).

## Tidlegare tyding
Tidlegare var «stridande» også ei nemning på militært personell som fylte krava til tenestegjering i stridande avdeling, det vil seia avdeling utdanna og bestemt til å delta aktivt i kamp. Dette stod i motsats til ikkje-stridande, som kunne høyra til sanitet, veterinærvesen, intendantur og liknande.

## Kjelder

*«Stridende» (18. desember 2013), *Store norske leksikon*. Fri artikkel henta 21. november 2014.
*«Ikke-stridende» (14. februar 2009), *Store norske leksikon*. Fri artikkel henta 21. november 2014.


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Third Geneva Convention|Third Geneva Convention]]» frå , og «[[:en:Unlawful combatant|Unlawful combatant]]» frå  den 21. november 2014.*
Erika Mahringer

**Erika Mahringer** () var ein austerriksk alpinist frå Linz. Ho vann to bronsemedaljar under Vinter-OL 1948 og to sølvmedaljar under alpint-VM 1950.

## Karriere
Mahringer tok bronsemedaljen under OL 1948 i St. Moritz, 0,8 sekundar bakom vinnaren, Gretchen Fraser frå USA. Dert gode slalåmrennet bringa henne heilt opp på tredjeplass i kombinasjonen, ei øving der landskvinna Trude Beiser vann gullmedaljen.

I 1950 var Mahringer på sitt beste under verdsmeisterskapen i Aspen i USA. Ho starta meisterskapen med ein fjerdeplass i storslalåm, og heldt fram med å vinne sølvmedaljen i slalåm, eitt fattig tidels sekund bakom verdsmeisteren, hennar landskvinne Dagmar Rom. I det avsluttande utforrennet tok ho ein ny sølvmedalje, og på ny bak ei landskvinne, den gongen bakom Trude Jochum-Beiser.

Under vinterleikane 1952 i Oslo kom Mahringer som best på fjerdeplass i utfor. To år seinare vart endå ein fjerdeplass hennar beste plassering i VM i alpine greiner 1954 i Åre. Etter sjuandeplass i slalåm, åttandeplass i slalåm og tolvteplass i utfor, enda ho på fjerdeplassen i kombinasjonen.

Mahringer starta ein skiskule i 1954, saman med ektemaken, og året etter opna dei den fyrste skibarnehagen i verda. Ho var mor til alpinistane Uli Spieß og Nicola Spieß, som begge hevda seg på internasjonalt toppnivå.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Erika Mahringer|Erika Mahringer]]» frå ,  den 21. november 2014.*
Anatolikó Sélino

**Anatolikó Sélino** (gresk Ανατολικό Σέλινο, *Aust-Sélino*) er ein tidlegare kommune i periferieininga Khaniá i periferien Kreta i Hellas. Anatolikó Sélino inngår frå 2011 som ei kommunaleining i kommunen Kándanos-Sélino.

## Referansar
Kambanós

**Kambanós** (gresk Καμπανός) er ein landsby i periferieininga Khaniá i periferien Kreta i Hellas. Kambanós var hovudsete i den tidlegare kommunen Anatolikó Sélino, som frå 2011 inngår som ei kommunaleining i kommunen Kándanos-Sélino.

## Referansar
Christl Haas

**Christl Haas** () var ein austerriksk alpinist frå Kitzbühel som vart verdsmeister i utfor i 1962 og olympisk meister i same øvinga i 1964.

Haas var heilt suveren då ho under VM i alpine greiner 1962 i Chamonix tok gullmedaljen i utfor-tevlinga, over tre sekundar framom sølvmedaljør Pia Riva frå Italia. To år seinare vann Haas den olympiske gullmedaljen i same øvinga under Vinter-OL i Innsbruck, der ho også vart nummer fire i storslalåm og kom på sjetteplass i slalåm. Til saman gav desse plasseringane henne VM-sølv i kombinasjonen, ei grein som baserte seg på resultata i OL-øvingane. Einast Marielle Goitschel frå Frankrike var betre enn Haas av dei kvinnelege alpinistane under Innsbruck-leikane i 1964.
 
Under VM i alpine greiner 1966 i Portillo i Chile vart ho nummer fem i utfor-tevlinga. I 1968 fekk Haas si tredje utformedalje då ho i Vinter-OL 1968 i Grenoble fekk ein bronse, slått av landskvinna Olga Pall og franske Isabelle Mir.

I tida 1961-68 vart Haas austerriksk meister åtte gonger: 3 gongar i utfor, 1 i slalåm, 1 i storslalåm og 3 i kombinasjonen.

På ein ferietur til Manavgat i Tyrkia drukna Christl Haas under bading i Middelhavet. 

## Kjelder
**Sportsboken*, aktuelle årgangar

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Christl Haas|Christl Haas]]» frå ,  den 22. november 2014.*
Michaela Dorfmeister

**Michaela Dorfmeister** () er ein austerriksk tidlegare alpinist frå Wien som vann verdscupen i alpine greiner 2002. Ho vann VM-gull i 2001 og i 2003, og to OL-gull i 2006. I verdscupen sikra ho seg også sigeren i utforcupen i 2003 og 2006, super-G-cupen i 2005 og 2006, og storslalåmcupen i 2000-sesongen.

## Karriere
Dorfmeister debuterte i verdscupen i 1991. Den 16. desember 1995 vann ho eit utforrenn i St. Anton, den fyrste av i alt 25 rennsigrar i verdscupen. Men det skulle gå heilt til mars 1999 før ho fekk sin andre.

Under Vinter-OL 1998 i Nagano tok Dorfmeister sølvmedaljen i super-G, eitt hundredels sekund bakom vinnaren Picabo Street frå USA. Året etter lukkast ho få med seg to medaljar heim frå i VM i alpine greiner 1999 i USA, fyrst tok ho bronsemedaljen i super-G, fire dagar etter fekk ho sølvmedaljen i utfor. 

I 2000 vann ho sin fyrste FIS-pokal då ho viste seg som den beste kvinnelege storslalåm-rennaren i verda. Sesongen etter vart ho verdsmeister i utfor under VM i alpine greiner 2001 i St. Anton.

Dorfmeister vann ein suveren siger i verdscupen i alpine greiner 2002. Ho fekk 1271 poeng, medan landskvinna Renate Götschl på andreplassen stoppa på 931 poeng. Men Dorfmeister lukkast ikkje å vinne medaljar i Vinter-OL i Salt Lake City, hennar beste plassering i ei OL-tevling i 2002 vart ein fjerdeplass i storslalåm.

Ho tok sin andre VM-tittel då ho vann super-G under VM i alpine greiner 2003 i St. Moritz. 2003-sesongen under eitt var ho den beste kvinnelege utfor-rennaren i verda, ein prestasjon ho gjentok i 2006. Dessutan viste ho seg som den beste kvinnelege super-G-utøvaren i både 2005- og 2006-sesongen. 

Dorfmeister vann gullmedaljen i utfor under Vinter-OL 2006 i Torino. Fem dagar etter utfortevlinga vart ho olympisk meister også i super-G. Begge tevlingane vart avvikla i Cesana Torinese, ein fjell-kommune 97 kilometer vest for Torino. Sin siste siger i eit verdscuprenn kunne ho bokføre i Øyer kommune då ho 3. mars 2006 vann ei super-G-tevling i Hafjell. Ho la opp etter OL-sesongen.

## Kjelder
**Sportsboken*, aktuelle årgangar

## Bakgrunnsstoff
*
Renate Götschl

**Renate Götschl** () er ein austerriksk tidlegare alpinist frå Judenburg i Steiermark, som vann Verdscupen i alpine greiner 2000 og i tida 1993-2007 vann heile 46 tevlingar i verdscupen. Ho vann VM-gull i kombinasjonen i 1997, i utfor i 1999 og med Austerrike sitt mixlag i 2007. I alt vann ho ni VM-medaljar og to OL-medaljar mellom 1997 og 2007.

## Aktiv
Götschl debuterte i verdscupen i januar 1993, og vann sin fyrste verdscupsiger allereie den 14. mars i same sesongen. Ho vann då eit slalåmrenn i Hafjell, hennar einaste siger den øvingsgreina. Den 14. mars 2007, nøyaktig 14 år etter den fyrste verdscuptriumfen, tok ho i Lenzerheide sin siste siger i eit verdscuprenn. Götschl vann då si 24. utfortevling i verdscupen, i mellomtida hadde ho også vunne 17 super-G-tevlingar og fire kombinasjons-øvingar i verdscupen. Ho vann verdscupen i alpine greiner i 2000, og vart nummer to i 2001, 2002 og 2004.

Götschl vann verdsmeister i kombinasjonen under VM i alpine greiner 1997. Hennar andre, tredje og fjerde VM-medalje kom under alpint-VM 1999 i Beaver Creek i USA. Der vart ho verdsmeister i utfor og kom på sølvplassen både i super-G og i kombinasjonen. Ho heldt fram å vinne sølvmedaljar; i VM 2001 i St. Anton vart ho nummer to i utfor, medan ho tok sølv i kombinasjonen under Vinter-OL 2002 i Salt Lake City, der ho også fekk med seg ein bronse i utfor.

Også frå VM i alpine greiner 2005 i Santa Caterina fekk Götschl bronsemedaljen i utfortevlinga. Ho var nokså sjølvskriven på Austerrike sitt mixlag som fekk sølv i lagtevlinga. To år seinare var ho med då Austerrike vann VM-gull i lagtevlinga i Åre. I Åre tok si niande og siste individuelle meisterskapsmedalje, ein bronse i super-G. Dermed vart hennar individuelle medaljefangst to gull-, fire sølv- og tre bronsemedaljar.

Götschl la vekk konkurranseskia i 2009.

## Kjelder

**Sportsboken*, aktuelle årgangar
----
**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Renate Götschl|Renate Götschl]]» frå ,  den 22. november 2014.*  


## Bakgrunnsstoff
*
Bryggjeri

:*Sjå òg [[Mikrobryggeri]]*
**Bryggjeri** er verksemder som bryggjer øl for sal. Tradisjonelt har bryggjeria stått for heile produksjonkjeda, og har hatt både malteri, bryggjarhus, gjærkjellar, lagerkjellar, tapperi for å tappe ølet over på flasker, og dessutan øllager. Bryggeria har i moderne tid utvikla seg til store industriverksemder med standardiserte øltypar. Men som ei motvekt til desse, har det òg kome til småbryggjeri og såkalla mikrobryggjeri, som satsar på øl for dei spesielt interesserte.

Bryggjerinæringa har lange tradisjonar i dei fleste landa, og det er kjend at bryggjeriverksemd har vore drive så langt attende i tida som 4000 år f.Kr. i Babylon. I mellomalderen betra munkane i Europa produksjonsmetodane, og la på det viset grunnlaget for den moderne industrielle bryggeriverksemda.

I Noreg ver det tidlegare vanleg at bryggjeria òg dreiv ein mineralvatnfabrikk.

## Bakgrunnsstoff
Breaking My Heart av The Peppermints

**«Breaking My Heart»** er ein song av The Peppermints. Han vart skriven av Luca Medri, Chris Lapolla, Antonello Carozza og The Peppermints.

«Breaking My Heart» og The Peppermints vart valde ut av Radiotelevisione della Repubblica di San Marino til å representere San Marino i Junior Eurovision Song Contest 2014 i Marsa på Malta. The Peppermints framførte «Breaking My Heart» på engelsk og italiensk, og enda på 15. plass med 21 poeng; åtte frå Italia og eitt frå Malta. I tillegg fekk alle landa tolv poeng for at ingen land skulle stå att utan poeng.

## Fotnotar
Øyvind Staveland

**Øyvind Staveland** (fødd 20. mai ) er ein norsk musikar og komponist. Han er mest kjend som medstiftar og medlem av Haugesunds-gruppa Vamp. Han var òg medlem av Vestlandsfanden i byrjinga av karrieren deira.

Sjølv om også andre fleire av dei andre medlemmene i gruppa bidreg som låtskrivarar, må Staveland kunne seiast å vere Vamp sin hovudkomponist. Han står blant anna for melodien til kjente Vamp-låtar som «Tir'na Noir», «Harry», «Sitte' å' tenke'», «Ba», «Månemannen» og «Kim du nå va'». Sistnemnde har han også skrive teksten til, og kalla ein slags salme. Staveland har mellom anna samarbeidd nært med lyrikaren Kolbein Falkeid, som har bidrege med fleire tekstar til Stavelands melodiar. Falkeid og Staveland var naboar på den tida då samarbeidet starta, og dette samarbeidet var ein utløysande årsak til at gruppa Vamp vart danna.

Staveland har også laga musikken til den norske filmen *[[Ikke naken]]*, saman med sonen sin, Odin Staveland.

Som musikar spelar Staveland fleire instrument: fele, bratsj, fløyter og trekkspel. I tillegg har han vore vokalist på enkelte av Vamp sine songar.

Før han byrja å arbeide med musikk på heiltid, jobba Øyvind Staveland som tømrar og feiar.
Ciccaba

__NOTOC__
***Ciccaba*** er ei biologisk slekt av fire artar typiske ugler som finst i Amerika. Som *[[Strix]]*-ugler er dette mellomstore ugler og dei lever i fuktige skogsområde, brynjeugle så høgt som 1900 til 3100 moh. Slekta er ikkje godtatt  av IOC World Bird List, der desse artane er lista som *Strix*-ugler.

## Artslista
*Ciccaba*-ugler i rekkjefølgje etter Clementslista versjon 6.8 frå august 2013 med norske namn etter *Norske navn på verdens fugler*.

**Slekt ''[[Ciccaba]]***
* [[Demonugle]], *Ciccaba virgata*, Mottled Owl, <small>LC, Cassin, 1850</small>
* [[Sotugle]], *Ciccaba nigrolineata*, Black-and-white Owl, <small>LC, Sclater, 1859</small>
* [[Gitterugle]], *Ciccaba huhula*, Black-banded Owl, <small>LC, Daudin, 1800</small>
* [[Brynjeugle]], *Ciccaba albitarsis*, Rufous-banded Owl, <small>LC, Bonaparte, 1850</small>

== Kjelder ==
* Ridgeley, Robert S. Paul J. Greenfield, *The Birds of Ecuador vol II'', s. 219-221, Christopher Helm London (2001) ISBN 0-7136-6117-8
### Referansar

## Bakgrunnsstoff
Strix

__NOTOC__
***Strix*** er ei biologisk slekt av i uglefamilien, typiske ugler Strigidae. Utbreiingsområdet er spreidd over den nordlege halvkula, i Søraust-Asia, Sør-Amerika og Afrika sør for Sahara. Neotropiske fuglar i slekta *[[Ciccaba]]* er nokre gonger tatt med i *Strix*. 

Dette er mellomstore til store, robust bygde og kraftige ugler. Dei har ikkje øyreduskar og dei fleste er svært nattlege skogsfuglar. Dei fleste lever av små pattedyr, fuglar og reptil.

Merk at sjølv om Linné etablerte slekta *Strix* i 1758 for øyrelause ugler, gjorde fagfolk tidlegare mistak, og brukte ho til andre fuglar - nemleg slørugler i slekta *[[Tyto]]*, som også er øyrelause ugler.

## Artslista
*Strix*-ugler i rekkjefølgje etter IOC World Bird List V12.2, 2022, med norske namn etter *Norske navn på verdens fugler*:

* Gulfjesugle, *Strix seloputo*, Spotted Wood Owl, Horsfield, 1821, (LC)
* Hinduugle, *Strix ocellata*, Mottled Wood Owl, (Lesson, R, 1839), (LC)
* Brunlinjeugle, *Strix leptogrammica*, Brown Wood Owl, Temminck, 1832, (LC)
* Kattugle, *Strix aluco*, Tawny Owl, Linnaeus, 1758, (LC)
* manglar norsk namn, *[[Strix mauritanica]]*, Maghreb Owl, (Witherby, 1905), ()
* Orientkattugle, *Strix nivicolum*, Himalayan Owl, (Blyth, 1845), (LC)
* Klippeugle, *Strix hadorami*, Desert Owl, Kirwan, Schweizer & Copete, 2015, (LC)
* Omanugle, *Strix butleri*, Omani Owl, (Hume, 1878), (DD)
* Flekkugle, *Strix occidentalis*, Spotted Owl, (Xántus, 1860), (NT)
* Høvdingugle, *Strix varia*, Barred Owl, Barton, 1799, (LC)
* manglar norsk namn, *[[Strix sartorii]]*, Cinereous Owl, (Ridgway, 1874), ()
* Mayaugle, *Strix fulvescens*, Fulvous Owl, (Sclater, PL & Salvin, 1868), (LC)
* Paranáugle, *Strix hylophila*, Rusty-barred Owl, Temminck, 1825, (NT)
* Chacougle, *Strix chacoensis*, Chaco Owl, Cherrie & Reichenberger, 1921, (NT)
* Chileugle, *Strix rufipes*, Rufous-legged Owl, King, PP, 1827, (LC)
* Slagugle, *Strix uralensis*, Ural Owl, Pallas, 1771, (LC)
* Lappugle, *Strix nebulosa*, Great Grey Owl, Forster, JR, 1772, (LC)
* Panugle, *Strix woodfordii*, African Wood Owl, (Smith, A, 1834), (LC)
* Demonugle, *Strix virgata*, Mottled Owl, (Cassin, 1849), (LC)
* Sotugle, *Strix nigrolineata*, Black-and-white Owl, (Sclater, PL, 1859), (LC)
* Gitterugle, *Strix huhula*, Black-banded Owl, Daudin, 1800, (LC)
* Brynjeugle, *Strix albitarsis*, Rufous-banded Owl, (Bonaparte, 1850), (LC)



## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Strix (genus)|Strix (genus)]]» frå ,  den 23. november 2014.*  
  
:* 
:* Milne-Edwards, Alphonse (1869–1871): ''Recherches anatomiques et paléontologiques pour servir à l'histoire des oiseaux fossiles de la France'' (Vol. 2). G. Masson, Paris. 
:* Mlíkovský, Jirí (2002): ''Cenozoic Birds of the World, Part 1: Europe'' . Ninox Press, Prague.
:* 
:* Olson, Storrs L. (1985): Section IX.C. Strigiformes. *In:* Farner, D. S.; King, J. R. & Parkes, Kenneth C. (eds.): *Avian Biology* **8**: 129–132. Academic Press, New York.
### Referansar

## Bakgrunnsstoff
Ptilopsis

__NOTOC__
***Ptilopsis***  er ei biologisk slekt av to artar afrikanske ugler, begge har lyst ansikt. 

*Ptilopsis*-ugler i rekkjefølgje etter Clementslista versjon 6.8 frå august 2013 med norske namn etter *Norske navn på verdens fugler*:

* Kvitfjesugle, *Ptilopsis leucotis*, Northern White-faced Owl, LC, Temminck, 1820
* Raudaugeugle, *Ptilopsis granti*, Southern White-faced Owl, LC, Kollibay, 1910

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Ptilopsis (genus)|Ptilopsis (genus)]]» frå ,  den 23. november 2014.*  
  
:*Barlow, Wacher and Disley, *Birds of The Gambia* ISBN 1-873403-32-1

### Referansar

## Bakgrunnsstoff
Pulsatrix

__NOTOC__
***Pulsatrix***  er ei biologisk slekt av store, neotropiske ugler. Dei har ein karaktersitisk utsjånad med brillemønster i ansiktet. Habitatet deira er i lågtliggande lauvskog. Dei kan vise seg i opne område ved daggry og skumring i større grad enn andre ugler.

## Artslista
*Pulsatrix*-ugler i rekkjefølgje etter Clementslista versjon 6.8 frå august 2013 med norske namn etter *Norske navn på verdens fugler*:

**Slekt ''[[Pulsatrix]]***
* [[Brilleugle]], *Pulsatrix perspicillata*, Spectacled Owl, <small>LC, Latham, 1790</small>
* [[Gulbrynugle]], *Pulsatrix koeniswaldiana*, Tawny-browed Owl, <small>LC, Bertoni & Bertoni, 1901</small>
* [[Rustkinnugle]], *Pulsatrix melanota*, Band-bellied Owl, <small>LC, Tschudi, 1844</small>

== Kjelder ==
* Ridgeley, Robert S. Paul J. Greenfield, *The Birds of Ecuador vol II'', s. 212, Christopher Helm London (2001) ISBN 0-7136-6117-8
* 
### Referansar

## Bakgrunnsstoff
Pseudoscops

__NOTOC__
***Pseudoscops*** er ei lita biologisk slekt i uglefamilien. 

I følgje EBird/Clements Checklist v2018 har slekta ein einaste nolevande art, dette er jamaicaugle, *Pseudoscops grammicus*, Gosse, 1847. Tidlegare var stripeugle rekna som ein del av *Pseudoscops*, men er no lista som *Asio clamator*, engelsk: Striped Owl, Vieillot, 1807.

## Kjelder
### Referansar

## Bakgrunnsstoff
Humoral immunitet

**Det  humorale immunsystemet** (HIS) eller **humoral immunitet**  er den delen av immunforsvaret som nytter antistoff til å stoppa og fjerna infeksjon. Den viktigaste komponenten i dette systemet er B-celler eller B-lymfocyttar som produserer spesifikke antistoff retta mot framande antigen. Vidare kan dette systemet produsera cytokinar, aktivera T-celler eller komplement og starta fagocytose (at leukocyttar omsluttar antigen) og opsonisering (at antistoff produserer stoff som gjer antigena meir attraktive for lymfocyttane).

«Humoral» kjem frå latin *humor* som tyder 'fuktig' eller væske.

## Kjelder

*


**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Humoral immunitet|Humoral immunitet]]» frå ,  den 23. november 2014.*
Ikkjespreiingsavtalen

**Ikkjespreiingsavtalen** (engelsk **Nuclear Non-Proliferation Treaty**, også kalla **NPT-avtalen**) er ein internasjonal traktat om ikkje å spreia atomvåpen i verda. Han blei underskriven i London, Moskva og Washington 1. juli 1968, og blei verksam 5. mars 1970. Avtalen er underskriven av 189 suverene statar (2014).

## Innhald
Avtalen forbyr statar som har atomvåpen å overføra desse til land som ikkje har atomvåpen fra før. Atommaktene skal heller ikkje oppmuntre eller hjelpa andre land med å skaffa seg slike våpen.

For statar som ikkje har atomvåpen legg avtalen ned forbod mot å motta desse eller å framstilla dei. Statar utan atomvåpen skal inngå kontrollavtalar med Det internasjonale atomenergibyrået (IAEA) med ikkje-spreiing som mål. Elles skal medlemslanda hjelpa kvarandre med å nytta atomenergi til fredelege formål. Dei skal også forhandla seg fram til ein stopp på atomkappløpet, til atomnedrustning og til generell og fullstendig nedrusting.

## Statar som har underteikna avtalen

## Statar som ikkje har underskrive eller har trekt seg frå avtalen

*Nord-Korea (underteikna 1985, men trekte seg frå avtalen i 2003).
*Israel (har aldri underteikna avtalen)
*India (har aldri underteikna avtalen)
*Pakistan (har aldri underteikna avtalen)

## Kjelder

* «Ikkespredningsavtalen» , fn.no
----
**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Ikkespredningsavtalen|Ikkespredningsavtalen]]» frå ,  den 23. november 2014.*

## Bakgrunnsstoff
* Ikkjespreiingsavtalen på norsk  
* ''«- Dette kom overraskende»'' (artikkel om den nordkoreanske prøvesprenginga i 2006), *[[Dagbladet]]*
Setning (fleirtyding)

**Setning** kan ha fleire tydingar:

***[[Setning]]** i grammatikk, ei språkleg ytring som følgjer grammatikalske reglar og kan stå åleine
***[[Setning i matematikk]]**, eit uttrykk som har blitt bevist
* Subsidens i geologi, ei langsam samansenking i undergrunnen på grunn av mekanisk belastning
Mankesau

**Mankesau** (*Ammotragus lervia*) er ein klauvdyrart i oksefamilien som kjem frå Afrika nord for Sahara.

Mankesau lever i tørre fjellstrøk frå vestkysten av Afrika til Etiopia, særleg i høgtliggande ørken. Arten er stor og kraftig samanlikna med tamsau og geit. Bukken har kroppslengd 155–165 cm, høgd 90–100 cm og vekt opptil 140 kg; geita veg berre halvparten. 

Dyra har lange, bakoverbøygde horn som kan bli opptil 84 cm lange hjå bukkar og 40 cm hjå geiter. Halsen har kort, opprettståande man, og brystet og forbeina har fyldig manke som når nesten til bakken. Pelsen er korthåra og raudbrun. Mankesau manglar halespegel. Halen er lang og flat, og er naken på undersida. Sauen har valkar på knea.

Grunna jakt har bestanden gått kraftig tilbake fleire stader. Det finst innførte bestandar i Spania og sørvestlege USA.

## Kjelder

*«Mankesau» (14. februar 2009), *Store norske leksikon*. Fri artikkel henta 15. november 2014.

## Bakgrunnsstoff
Motiv i litteratur

**Motiv** i litteratur er tankar, inntrykk eller mønster som går igjen i éin tekst eller i ulike verk. Ei rekkje moment kan vera motiv, til dømes bilde, idear, opplevingar, situasjonar, figurar og typar, handlingsmønster og personkonstellasjoner. 
Eit motiv er konkret og kan finnast lett i ein tekst, til forskjell frå temaet eller hovudideen i teksten, som kan vera meir diffust.

Særskilde motiv kan vera utbreidde innan ein litterær sjanger eller periode. Nokre av dei kan verka som sjangerkjenneteikn, eller brukast til å klassifisera tekstar, til dømes ved å samla eventyr i motivgrupper.

## Døme
Motiv kan vera svært generelle, som «havet, dauden og kjærleiken», eller meir særeigne.

Nokre døme er:

* Forgjengelegdom. «Ubi sunt» ('kvar er…') er eit kjent motiv frå mellomalderdikting som typisk tek for seg folk som no er døde, «snøen som fall i fjor» og liknande. «Carpe diem»-motivet er vanleg i litt seinare lyrikk og inneheld oppfordringar til å leva livet.

* Foreldrelause. Barn som (tilsynelatande) ikkje har levande foreldre, men veks opp hjå fosterfamiliar. Dette motivet går att i gamle forteljingar som Remus og Romulus i romersk mytologi, Karna i *[[Mahabharata]]* og Moses i Egypt og i nyare verk som *[[Jane Eyre]]*, *[[Frendelaus]]*, *[[Oliver Twist]]*, *[[Anne fra Bjørkely]]*, *[[Heidi (1880)|Heidi]]*, *[[Jungelboka]]* og *[[Harry Potter]]*.

* Herskapshus. «Big house» er eit omgrep innan irsk litteratur, der særleg anglo-irske forfattarar brukte det som symbol på forfallet til samfunnsklassen sin. Herskapshuset er også eit motiv i verk som «The Fall of the House of Usher» av Edgar Allan Poe og *[[Howards End]]* av E.M. Forster.

## Kjelder

*

## Bakgrunnsstoff
*Motiver på tværs af H.C. Andersens eventyr (andersen.sdu.dk)
*Gothic motifs (bl.uk)
Tislavoll

**Tislavoll** eller **Tislevoll** er ein gard sentralt i Fitjar kommune, på vestsida av det sørlege Storavatnet. I aust ligg Rydland, i sør ligg Søre Stokken, i vest ligg Storavikjo og i nord Hovstad. 

Det ligg eit bedehus på området. 

## Historie
Garden er truleg gammal, men yngre enn Hovstad, men det er ikkje gjort fornfunn som garden kan tidfestast etter. 

Tislevoll har vore i privateige så langt attende som kjeldene går. Den første brukaren som er nemnd på garden var *Halvard pa Tislewol* i 1519. 

## Namn
Gardsnamnet kjem truleg frå elvenamnet Tisla, som må ha vore namnet på bekken som renn i grensa mellom Tislavoll og Hovstad. Ei anna tolking er at namnet kjem av plantenament tistel. Namnet har i såfall vore Tistillarvoll i gammal tid. 

Namnet har gjennom tidene vorte skriven Tislervoll, Tysleould, Tysseuoldt, Tyzloud, Thyseueldh, Tisleould, Thisleeuoldt, Thisould, Thisleould, Thistleould, Tidselould, Tidztluold, Tiztevold, Tidzlevold, Tiztlewold, Tislevold og Tidslevold. Namnet vert i dag skrive Tislevoll eller Tislavoll, som òg er daglegnamnet. 

## Kjelder
* 
* Tislavoll på norgeskart.no
Pelekános

**Pelekános** (gresk Πελεκάνος) er ein tidlegare kommune i periferieininga Khaniá i periferien Kreta i Hellas. Pelekános inngår frå 2011 som ei kommunaleining i kommunen Kándanos-Sélino.

## Referansar
Paleokhóra

**Paleokhóra** (gresk Παλαιοχώρα) er ein landsby i periferieininga Khaniá i periferien Kreta i Hellas og hovudsete i kommunen Kándanos-Sélino.

## Referansar
Kíssamos

**Kíssamos** (gresk Κίσσαμος) er ein by og ein kommune i periferieininga Khaniá i periferien Kreta i Hellas. Kíssamos ligg vest for Khaniá og omfattar det nordvestre hjørnet av øya. I nord ligg Kretahavet.

## Administrativ inndeling

Kommunen vart danna i 2011 ved at ein slo saman dei tidlegare kommunane
* Kíssamos
* Inakhóri
* Mýthimna
Dei tre tidlegare kommunane er no kommunaleiningar.

Ved folketeljinga i 2021 hadde kommunen 10&nbsp;632&nbsp;innbyggjarar, medan kommunaleininga Kíssamos hadde 7&nbsp;608 og tettstaden med same namn 4&nbsp;295&nbsp;innbyggjarar.

## Byar og tettstader
Dei største byane og tettstadene i kommunen er:

## Referansar
Élos i Khaniá

**Élos** (gresk Έλος) er ein landsby i periferieininga Khaniá i periferien Kreta i Hellas. Élos var hovudsete i den tidlegare kommunen Inakhóri, som frå 2011 inngår som ei kommunaleining i kommunen Kíssamos.

## Referansar
Dag Arnesen

**Dag Syver Arnesen** () er ein norsk jazzpianist og komponist. Han har bakgrunn frå klassisk musikk, men blei etter kvart ein toneangivande pianist i jazzmiljøet i Bergen. I ein periode virka Arnesen også som scenemusikar ved Den Nationale Scene. Frå 1982 har han vore vekselvis busett i Bergen og Oslo, der han har spelt med fleire artistar, mellom andre Susanne Fuhr og Knut Riisnæs, og med eigne grupper. Han skreiv tingingsverket *Strøtanker og røde roser* til Vossajazz i , og turnerte i 1993 med eit større orkester og eigen musikk inspirert av Edvard Grieg. Album *Movin' * (1994), *Inner Lines* (1998) og *Time Enough* (2004). Dag Arnesen blei tildelt Buddyprisen for .

## Utgivingar
**Ny bris* (Odin Records, 1982), eigen musikk, framført med Frank Jakobsen (trommer), Kåre Garnes (bass), Olav Dale (saksofon), Ole Thomsen (gitar) og Per Jørgensen (trompet).
**Renascent* (Odin Records, 1989), med Svein Christiansen (trommer) og Bjørn Kjellemyr (bass). 
**The Day After* (Taurus, 1990), med Bjørn Kjellemyr (bass), Wenche Gausdal (vokal), Odd Riisnæs (saksofon) og Svein Christiansen (trommer).
**Photographs* (Taurus Records, 1992), med Svein Christiansen (trommer), Terje Gewelt (bass) og Wenche Gausdal (vokal). 
**Movin' * (Taurus, 1994), instrumentalplate med Terje Gewelt (bass) og Svein Christiansen (trommer).
**Rusler rundt Grieg* (NOPA NN, 1996), med 13-manns orkester.
**Inner Lines* (Resonant Music, 1998), med Terje Gewelt (bass) og Svein Christiansen (trommer).
**Time Enough* (Resonant Music,  2005), med Terje Gewelt (bass) og Pål Thowsen (trommer).
**Norwegian Song* (Resonant Music, 2007), med Terje Gewelt (bass) og Pål Thowsen (trommer). 
**Norwegian Song 2* (Resonant Music, 2009), med Terje Gewelt (bass) og Pål Thowsen (trommer).
**Norwegian Song 3* (Losen Records, 2010), med Ellen Andrea Wang (kontrabass) og Pål Thowsen (trommer).
**Grieg, Tveitt & I* (Losen Records, 2015)
**Pentagon Tapes* (Losen Records, 2017)

## Prisar
*Buddyprisen (. Utdelt på Dokkhuset i Trondheim.
*Sildajazzprisen ()
*NOPA - Årets verk () for *Rusler rundt 152* 
*Vossajazzprisen 

## Kjelder
* Dag Arnesen. I: Store norske leksikon, (sist oppdatert 2. desember 2009). Vitja 24. november 2014.

## Bakgrunnsstoff
* Norsk suksessang, 3. vers. Dagbladet.no - kultur, (26. oktober 2010). *
White-mutasjonen

***White gene*** eller ***w*** var den første observasjonen av kjønnsbestemd mutasjon i bananfluga Drosophila melanogaster. Thomas Hunt Morgan og Lilian Vaughan Morgan samla ein kvitauga mutant frå ein populasjon av bananfluger som vanlegvis har mørkraude auge. Dei kryssa hannfluga med villtype-hofluga, og merka at avkommet ikkje forma seg etter forventingane til Mendels arvelovar. Den første generasjonen (F1) produserte 1237 raudauga og tre kvitauga hannfluger. Den andre generasjonen (F2) produserte 2459 raudauga hofluger, samt 1011 raudauga og 782 kvitauga hannfluger. Vidare eksperimentering førte til konklusjonen om at mutasjonen hadde ei fysisk tilknyting til ein «faktor» som bestemde kjønn hos Drosophila. Morgan kalla dette trekket for *white gene*, ofte forkorta til *w*. Fluger med den kvite allelen (eller det kvite genet) vert ofte nytta for å gje elevar ei innføring i genetikk. Proteinet som er koda for av *white* virkar som ein ATP-bindande kassett-transportør. Den fraktar forløparane til dei raude og brune augepigmenta, nemleg guanin og tryptofan, inn i utviklande auger under forpupping. Menneskeversjonen av white er ABCG1, som er involvert i fraktinga av lipidar og kolesterol inn i celler.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:White (mutation)|White (mutation)]]» frå ,  den 24. november 2014.*
Artel

**Artel** (russisk арте́ль, 'arbeidsfellesskap') er ei generell nemning for ulike former for produksjonssamvirke i handverk, jordbruk og kunst i det gamle russiske samfunnet. 

Artel-ordninga var karakteristisk for den førkapitalistiske perioden i Russland og går tilbake til 1200-talet (jamfør mir). I Sovjetunionen danna ho grunnlaget for det kollektiviserte jordbruket.

I russisk kunst er kunstnarartellet leia av Ivan Kramskoj frå 1863 særleg kjend.

## Kjelder

*«Artel» (14. februar 2009), *Store norske leksikon*. Fri artikkel henta 24. november 2014.
Sildajazzprisen

**Sildajazzprisen** blir utdelt av Statoil til ein norsk jazzmusikar eller -gruppe. Prisen består av eit pengebeløp og eit bilete signert same års Sildajazz-kunstnar.

Statoils Sildajazzpris blei utdelt første gongen i 2000.

## Prisvinnarar
*2000: The Brazz Brothers frå Langevåg
*2001: Egil Kapstad frå Kristiansand
*2002: Svein Olav Herstad frå Haugesund
*2003: Dag Arnesen frå Bergen
*2004: Alf Wilhelm Lundberg frå Haugesund
*2005: Bodil Niska frå Oslo
*2006: Staffan William-Olsson frå Oslo
*2007: Christina Bjordal frå Haugesund
*2008: Olav Dale frå Voss
*2009: Sigurd Ulveseth frå Bergen
*2010: Fredrik Luhr Dietrichson frå Haugesund
*2011: Marius Neset frå Os
*2012: Marte Maaland Eberson frå Bergen
*2013: Julius Lind frå Haugesund
*2014: Johannes Ulveraker frå Haugesund
*2015: Peder «Lido» Losnegård
*2016: Mia Marlen Berg frå Tysvær
*2017: Trond Kallevåg frå Haugesund
*2018: Dorothea Økland frå Haugesund
*2019: Håvard Ersland frå Vindafjord 
*2020: Jan Martin Gismervik frå Avaldsnes
*2021: Marlen Tjøsvoll frå Torvastad
*2022. Morten Georg Gismervik frå Avaldsnes
*2023  Øystein Folkedal frå Karmøy
*2024  Sondre Schefler frå Haugesund

## Kjelder
Letaldose 50

**Letaldose 50** eller **LD<sub>50</sub>** er den dosen av toksin, stråling eller patogen som trengst for å drepe halvparten av individa i ein populasjon over ei bestemd tid. Dosen er uttrykt i milligram, gram eller milliliter per kg kroppsvekt. LD50 vert nytta som ein generell indikator for den akutte forgiftinga til eit stoff. Omgrepet **semiletal dose** er stundom nytta, men kan òg visa til ein *subletal* (ikkje-dødeleg) dose; bruken er frårådd som følgje av dette. Ein plar å finne LD50 gjennom forsøk på dyr og laboratoriemus. I 2011 godkjente Food and Drug Administration bruken av alternative metodar for å finne LD50 ved BOTOX-forsøk i dyr. I desember 2002 vedtok OECD å slette LD50-metoden, og forsøk som nyttar metoden vart ikkje lenger innvilga etter desember 2003. I Noreg må ein senda særskilt søknad til Forsøksdyrutvalet for å gjere LD50-forsøk på dyr. Testen vart laga av J. W. Trevan i 1927.

## Variantar
* **LD<sub>50</sub>** — «letaldose i 50% av dei eksponerte»
* **LC<sub>50</sub>** — «letal konsentrasjon, 50%»
* **LCt<sub>50</sub>** — «letal konsentrasjon og tid, 50%»

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Median Lethal dose|Median Lethal dose]]» frå ,  den 24. november 2014.*
Voukoliés

**Voukoliés** (gresk Βουκολιές) er ein landsby og ein tidlegare kommune i periferieininga Khaniá i periferien Kreta i Hellas. Voukoliés inngår frå 2011 som ei kommunaleining i kommunen Plataniás.

Ved folketeljinga i 2021 hadde kommunaleininga Voukoliés 2&nbsp;877&nbsp;innbyggjarar, medan tettstaden med same namn hadde 700&nbsp;innbyggjarar.

## Referansar
Khóra Sfakión

**Khóra Sfakión** (gresk Χώρα Σφακίων) er ein landsby i periferieininga Khaniá i periferien Kreta i Hellas og hovudsete i kommunen Sfakiá.

## Referansar
Maria Riesch

**Maria Riesch**, gift *Höfl-Riesch* i 2011, () er ein tysk tidlegare alpinist frå Garmisch-Partenkirchen som vann Verdscupen i alpine greiner 2011. Ho tok to gullmedaljar under Vinter-OL 2010 i Vancouver, og ein i Sotsji i 2014, dessutan vart ho verdsmeister i slalåm i 2009 og i superkombinasjon i 2013. Mellom 2007 og -14 vann ho ti medaljar (5-1-4) i OL og VM. Også hennar yngre syster Susanne Riesch har hevda seg på internasjonalt nivå i alpin skiidrett.

## Aktiv
Storvaksne Riesch, ho er 181 cm høg, forsynte seg grovt av medaljane i junior-verdsmeisterskapane 2001-04, der ho sanka ni medaljar, fem av dei i gull. 

Det internasjonale gjennombrotet kom i 2004-sesongen. I januar og februar månad vann ho tre renn i verdscupen, eitt i kvar av greinene utfor, super-G og slalåm, og enda på tredjeplass i verdscupen i alpine greiner 2004.

Dei neste to sesongane sleit Riesch med skadar, både skulder- og kneskadar, og klarte ikkje å hevde seg i dei renna ho stilte i. 1. desember 2006 vann ho i kanadiske Lake Louise det fyrste utforrennet i verdscupen for sesongen, men makta ikkje å fylgje opp i resten av 2007-sesongen.

Riesch var tilbake i verdstoppen i 2008-sesongen. Ho vann to tevlingar i verdscupen og sikra seg FIS-pokalane for både super-G og kombinasjonsgreina. Totalt vart ho nummer tre i verdscupen i alpine greiner 2008. Dei to etterfylgjande sesongane vart ho nummer to i verdscupen, begge gongane bakom verdseinaren Lindsey Vonn frå USA. Begge desse sesongane vann ho pokalen som beste kvinnelege slalåmrennar.

Riesch vann slalåmtevlinga under VM i alpine greiner 2009 i Val-d’Isère, hennar fyrste internasjonale medalje på seniornivå. Året etter vart ho under Vinter-OL 2010 i Vancouver olympisk meister både i slalåm og i superkombinasjon. I Vancouver vart ho elles den fyrste kvinnelege alpinisten som plasserte seg mellom dei ti beste i samtlege fem OL-greinene. 

I 2011 vann Riesch verdscupen i alpine greiner etter ein uvanleg tett strid med Lindsey Vonn. Ved sesongslutt stod Riesch med 1728 poeng, tre fleire enn Vonn. Gjennom sesongen vann ho seks verdscuprenn, men sigeren kom fyrst og fremst gjennom jamt godt prestasjonar i nær sagt alle dei fem greinene. Under verdsmeisterskapen 2011 heime i Garmisch-Partenkirchen tok ho bronsemedaljar i både utfor og super-G.

Riesch vann gullmedaljane i superkombinasjonen både under VM i alpine greiner 2013 og vinterleikane 2014 i Sotsji. Under VM i Schladming fekk ho elles bronsemedaljar i  utfor, samt med Tysklands mix-lag i lagtevlinga. Medan ho i Sotsji sikra seg sølvmedaljen i super-G. Begge desse sesongane, 2013 og 2014, hamna Riesch på andreplassen i kampen om den store vinnarpremien i verdscupen i alpine greiner. Ho vann tre utforrenn i verdscupen 2014, og fekk dermed FIS-pokalen i den greina. Hennar 27. og siste siger i verdscupen kom i Cortina d'Ampezzo den 24. januar 2014. Ved sesongslutt la ho vekk konkurranseskia.

## Kjelder
**Sportsboken*, aktuelle årgangar

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Maria Höfl-Riesch|Maria Höfl-Riesch]]» frå ,  den 24. november 2014.*
Pythári

**Pythári** (gresk Πυθάρι) eller **Pithári** (Πιθάρι) er ein distriktsby i periferieininga Khaniá i periferien Kreta i Hellas. Pythári var hovudsete i den tidlegare kommunen Akrotíri, som frå 2011 inngår som ei kommunaleining i kommunen Khaniá.

## Referansar
Marlies Schild

**Marlies Schild** () er ein austerriksk tidlegare alpinist, fødd i Admont i Steiermark, som vann to VM-gull og i alt 11 medaljar i ulike alpin-VM og OL i tida 2003-14. Ho vann 35 slalåmrenn i verdscupen og sikra seg FIS-pokalen som verdas beste kvinnelege slalåmrennar fire gongar; 2007-08, 2011-12. I sin beste sesong i verdscupen i alpine greiner 2007, kom ho på andreplass etter landskvinna Nicole Hosp.

### Aktiv
Schild slo seg inn i verdseliten i slalåm vinteren 2003. Under VM i alpine greiner 2003 i St. Moritz tok ho sølvmedaljen i slalåm, Janica Kostelić frå Kroatia vart verdsmeister. På seinvinteren 2004 tok ho i Sestriere sin fyrste siger i eit verdscuprenn.

Under VM 2005 i Santa Caterina fekk ho bronse i kombinasjonen, slått av Janica Kostelić og svenske Anja Pärson. Året etter tok ho under Vinter-OL 2006 i Torino sølv i kombinasjonen, Janica Kostelić vann på ny. Få dagar seinare tok ho olympisk bronse i slalåm, bakom Anja Pärson og Nicole Hosp.

I verdsmeisterskapen i alpine greiner 2007 i Åre fekk ho sølvmedaljen i slalåm og bronsemedaljen i superkombinasjonen. Til sist deltok ho på det austerrikske laget som vann gull i lagkonkurransen. Ho vart nummer to i verdscupen i alpine greiner 2007, og viste seg som den beste slalåmrennaren gjennom sesongen. Posisjonen som verdas beste kvinnelege slalåmspesialist beheldt ho i 2008-sesongen. Grunna beinbrot gjekk sesongen 2009 fløyten.

Schild vann ein ny sølvmedalje i slalåm under vinterleikane 2010, tyske Maria Riesch vann gullet. I 2011-sesongen var ho tilbake som verdas beste slalåmrennar i verdscupen, og endeleg vart ho verdsmeister i yndlingsgreina då VM i alpine greiner vart avvikla i Garmisch-Partenkirchen. I tillegg fekk ho med seg ein VM-bronse i lagtevlinga.

Også i 2012-sesongen vann Schild FIS-pokalen som den beste kvinna i slalåmløypa. Den 29. desember 2013 vann ho sin 35. slalåmsiger i verdscupen, rekord for kvinner i den greina. Samstundes var det hennar 37. og siste siger i verdscupen i alpine greiner, nærare ti år etter den fyrste triumfen i turneringa. Under Vinter-OL 2014 i Sotsji tok ho si sjette slalåm-medalje i dei store meisterskapane, fordelt på eitt gull, fire sølv og ein bronse.

Ho la opp etter OL-sesongen 2014. Sidan 2015 er ho gift med Benjamin Raich.

## Kjelder
**Sportsboken*, aktuelle årgangar

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Marlies Schild|Marlies Schild]]» frå ,  den 24. november 2014.*
Nuclear Suppliers Group

**Nuclear Suppliers Group** (NSG) er ei fleirnasjonal gruppe av land som arbeider med å avgrense spreiing av materiale, utstyr og teknologi som kan nyttast for å produsera kjernefysiske våpen. NSG blei skipa i 1974, opphavleg med sju medlemmer. I dag er medlemstalet 48 (2014).

Nuclear Suppliers Group (NSG) blei danna i 1974 etter at India si prøvesprenging hadde vist at sivil kjernefysisk teknologi også kunne brukast til å utvikla kjernefysiske våpen. Nasjonar som hadde underteikna Ikkjespreiingsavtalen (Nuclear Non-Proliferation Treaty – NPT)  såg dei måtte leggja større avgrensingar på eksport av utstyr, material og teknologi knytt til kjernefysikk om dei ville avgrensa spreiinga av kjernevåpen. Eit anna siktepunkt for skipinga av NSG var å få med land som ikkje hadde underskrive Ikkjespreiingsavtalen eller deltok i den såkalte Zangger-komitten, då spesielt Frankrike. 

## Medlemsland

Dei opphavlege sju medlemslanda i  NSG er Canada, Vest-Tyskland, Frankrike, Japan, Sovjetunionen, Storbritannia og USA. I 1976-77 blei gruppa utvida med Belgia, Tsjekkoslovakia, Den tyske demokratiske republikken, Italia, Nederland, Polen, Sverige og Sveits. I 2004 blei Folkerepublikken Kina medlem. I 2014 hadde NSG 48 medlemmer:

* Argentina
* Australia
* Austerrike
* Belgia
* Brasil
* Bulgaria
* Canada
* Danmark
* Estland
* Finland
* Frankrike
* Hellas
* Irland
* Island
* Italia
* Japan
* Kasakhstan
* Kina
* Kroatia
* Kviterussland
* Kypros
* Latvia
* Litauen
* Luxemburg
* Malta
* Mexico
* Nederland
* New Zealand
* Noreg
* Polen
* Portugal
* Romania
* Russland
* Serbia
* Slovakia
* Slovenia
* Sør-Afrika
* Sør-Korea
* Spania
* Storbritannia
* Sverige
* Sveits
* Tsjekkia
* Tyrkia
* Tyskland
* Ukraina
* Ungarn
* USA

## Kjelder

*«Participants», nuclearsuppliersgroup.org
*Lundbo, Sten. «Nuclear Suppliers Group»  (19. november 2013), *Store norske leksikon*. 
----
**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Nuclear Suppliers Group|Nuclear Suppliers Group]]» frå , og «[[:en:|Nuclear Suppliers Group]]» frå  den 24. november 2014.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*Offisiell nettstad
Julia Mancuso

**Julia Mancuso** () er ein USA-amerikansk alpinist frå Reno i delstaten Nevada som vart olympisk meister i storslalåm i 2006. Frå 2005 til 2014 har ho vunne fem VM-medaljar og fire OL-medaljar, meir enn nokon annan kvinneleg alpinist frå USA. Mellom desember 2006 og februar 2012 vann ho sju tevlingar i verdscupen i alpine greiner.

### Aktiv
Mancuso debuterte i verdscupen i alpine greiner i november 1999, 15 år gammal. Sesongane 2002-04 vann ho til saman fem gullmedaljar i junior-verdsmeisterskapane i alpint.

Ho fekk sitt gjennombrot i 2005-sesongen, med bronsemedaljar i super-G og i storslalåm i VM i Santa Caterina. I januar 2006 fekk ho sine fyrste pallplasseringar i verdscupen. Under Vinter-OL 2006 overraska Mancuso stort og vann gullmedaljen i storslalåm framom finske Tanja Poutiainen og svenske Anna Ottosson. Rennet var prega av skodde og kraftig snøfall.

Mancuso tok sin fyrste siger i verdscupen då ho vann utforrennet i Val-d’Isère 19. desember 2006. Seinare i sesongen vann ho ytterlegare tre verdscuprenn, og enda på tredjeplassen i verdscupen i alpine greiner 2007. Einast austerrikarane Nicole Hosp og Marlies Schild kom framom henne då rekneskapen for alpinsesongen 2007 vart summert. Med i rekneskapen for Mancuso var ein sølvmedalje i kombinasjonen under VM i alpine greiner 2007 i svenske Åre, der arrangørtlandets Anja Pärson var klart best.

I 2010 sikra Mancuso seg to sølvmedaljar under vinterleikane i Vancouver, i høvesvis utfor og i kombinasjonen. Også frå VM i alpine greiner 2011 i Garmisch-Partenkirchen kom ho heim med ein sølvmedalje, då frå super-G-øvinga. Sesongen 2011 vann ho sin femte tevlingssiger i verdscupen, og i februar 2012 sin sjette og sjuande.

Både under alpint-VM 2013 i Schladming og Vinter-OL 2014 i Sotsji viste Mancuso seg som ein framifrå meisterskapsutøvar. I Schladming fekk ho bronsemedaljen i super-G-tevlinga, medan ho i Sotsji tok ein medalje av same valør i superkombinasjonen. Før VM-sesongen 2015 har Mancuso vunne tre medaljar i super-G, tre i kombinasjon/superkombinasjon, to i storslalåm og ein i utfor.

## Kjelder
**Sportsboken*, aktuelle årgangar

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Julia Mancuso|Julia Mancuso]]» frå ,  den 24. november 2014.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*
Naturleg drepecelle

**Naturlege drepeceller** eller **NK-celler** er ein type cytotoksiske lymfocyttar som er viktige for det medfødde immunsystemet. Rolla til NK-cellene er analog til den hjå cytotoksiske T-celler i det adaptive immunsystemet hjå ryggbeinsdyr. NK-celler responderer snøgt på virusinfiserte celler og tumorvekst, og byrjar kring 3 dagar etter infeksjon. Kvite blodceller reagerer på vevstypeantigen (MHC) på celleoverflata og set fart i utsleppet av cytokin, som ender i lysering og apoptose. NK-celler er unike fordi dei er i stand til å kjenne att stressa celler i fråveret av antistoff og MHC, som gjev ein mykje snøggare immunreaksjon.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Natural killer cell|Natural killer cell]]» frå ,  den 24. november 2014.*  
 
*tidsskriftet.no *Naturlige drepeceller – viktig immunologisk førstelinjeforsvar*, 2000, Tidsskrift for den norske legeforening
Elevthérios Venizélos på Kreta

**Elevthérios Venizélos** (gresk Ελευθέριος Βενιζέλος) er ein tidlegare kommune i periferieininga Khaniá i periferien Kreta i Hellas. Elevthérios Venizélos inngår frå 2011 som ei kommunaleining i kommunen Khaniá.

## Referansar
ISO 3166-2:AZ

**ISO 3166-2:AZ** er Aserbajdsjan sin del av ISO 3166-2, som er del av ISO 3166-standarden gjeven ut av International Organization for Standardization (ISO), som definerer kodar for namn til hovudinndelingane (t.d. delstatar eller fylker) av alle land med kode i ISO 3166-1.  

For Aserbajdsjan er det definert koder for to inndelingsnivå:
* Ein autonom republikk (Nakhitsjevan)
* 11 kommunar og 66 distrikt
Dei elleve kommunane har spesiell status på likt nivå med distrikta. Şuşa, ein omdiskutert kommune, er blitt fjerna fra lista.

Kvar kode består av to delar, åtskild av ein bindestrek. Første del er `AZ`, ISO 3166-1 alfa-2-koden for Aserbajdsjan. Andre del er to siffer:
* to bokstavar: den autonome republikken og kommunane
* tre bokstavar: distrikt

## Noverande kodar
### Den autonome republikken

### Kommunar og distrikt

## Endringar
Følgende endringer i Aserbajdsjans oppslag har blitt kunngjort i nyhetsbrev fra ISO 3166/MA siden ISO 3166-2 først ble utgitt i 1998:

## Sjå òg
* Administrative område i Aserbajdsjan

## Bakgrunnsstoff
* Rayons of Azerbaijan (with Accents), Statoids.com
Thériso

**Thériso** (gresk Θέρισο) er ein landsby og ein tidlegare kommune i periferieininga Khaniá i periferien Kreta i Hellas. Thériso inngår frå 2011 som ei kommunaleining i kommunen Khaniá.

Ved folketeljinga i 2021 hadde kommunaleininga Thériso 8&nbsp;914&nbsp;innbyggjarar, medan tettstaden med same namn hadde 120&nbsp;innbyggjarar.

## Referansar
Apoptose

**Apoptose** (av gamalgresk ἀπό *apo*, «vekk frå» og πτῶσις *ptōsis*, «falle») er ein form for programmert celledød hjå fleircella organismar som fører til karakteristiske celleendringar (morfologi) og celledød. Dette inneber cellekrymping, vesikkeldannelse, kjernefragmentering, kromatinkondensering og kromosomal, apoptotisk DNA-fragmentering. Apoptose må ikkje forvekslast med nekrose, som er ein form for traumatisk celledød som følgje av akutt celleskade. 

Apoptose er vanlegvis formålstenleg for organismens livssykel. Kløyving av fingrar og tær går føre seg i embryo som følgje av apoptose i mellomliggjande celler. Apoptose produserer apoptotiske lekamar som fagocyttar (særleg makrofagar) kan kringsetje, nøytralisere og *[[efferocytose|ete opp]]* før celleinnhaldet får tid til å renne ut i nærliggande vev og påføre skade. Hjå eit gjennomsnittleg menneske døyr om lag 50 til 70 milliardar celler kvar dag som følgje av apoptose. For eit barn i alderen 8-14 år døyr om lag 20 til 30 milliardar celler dagleg.

Forsking på apoptose har kome langt sidan 1990-åra. Det er eit viktig biologisk fenomen, og forsking har opna for ei betre forståing av samspelet mellom apoptotiske prosessar og sjukdom. Overflødig apoptose fører til atrofi, medan underskot fører til ukontrollert celleproliferasjon og potensielt kreft.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Apoptosis|Apoptosis]]» frå ,  den 25. november 2014, men har norske kjelder.*  
 

## Bakgrunnsstoff

* Skilnad på apoptose og nekrose **[[Portable Document Format|PDF]]** *Ei jamnføring mellom apoptose og nekrose*, NTNU
* Store Medisinske Leksikon om «''apoptose''» Kort innføring
* Bioteknologisenteret i Oslo: «Vi forsker på: Celledød/Apoptose» Norsk forsking på apoptose og celledød ved Universitetet i Oslo