open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sukkerrøyr

**Sukkerrøyr** (*Saccharum officinarum*) er ein fleirårig stråvekst som høyrer til grasfamilien. Sukkerrøyr vert ofte fire meter høgt med fem cm breie stenglar, med kvasse bladkantar og ei meterlang vippe. Odla sortar består av ulike hybridar som ikkje blomstrar, formeiringa skjer ved å ta stiklingar av bestøva plantar. Etter skurd kan nye skot skyte fram opp til åtte gongar før det er behov for nyplanting.

## Skildring

Sukkerrøyr er ein fleirårig plante med rette, ugreina stenglar som veks saman i ei klynge. Stenglane kan bli opptil 5 meter høge og kan ha ulike fargar, som grøne, rosafarga eller lilla. Blada er grøne og sit alternerande på ledd på stengelen. Dei er rette og avlange med ei lengd på 30–60&nbsp;cm og ein tjukkleik på 5&nbsp;cm. 
Mellom ledda i stengelen sit ein fiberrik kvit marg i sukkerik sevje.

Blomane sit øvst på stenglane med ei lengd på opptil 60&nbsp;cm. Dei er rosa duskar som er tjukkast ved stengelen og smalnar mot toppen. Fruktene er tørre og inneheld eitt frø kvar. Ein hauster vanlegvis sukkerrøyr før planten blomstrar, ettersom blomstringa fører til ein reduksjon i sukkerinnhaldet.

## Bruk

Or margen på stengelen vert det pressa ei sukkerhaldig saft som vert koka og sila. Margsafta inneheld 18&ndash;20&nbsp;% sukker som vert bruk i produksjonen av røyrsukker.

I Søraust-Asia vert ferskpressa sukkerrøyrsaft seld frå små gatehandlar. På Ny-Guinea er sukkerrøyret ein viktig del av levemåten. Røyrbitar vert teke med som føde på jakt- og fisketurar, med blada av planten vert nytta til taktekking av hytter. I Vestindia byrja ein tidleg å destillere sukkersafta til ein alkoholhaldig drikk, kalla rom. Rom frå øya St. Lucia er kjend for å vere av verdsklasse. Ein aukande del av sukkerrøyra vert nytta til å framstille etanol som drivstoff, marknadsført som E85.

## Soge
Sukkerrøyret er ein urgammal kulturvekst som har vorte spreidd til alle varme trakter på jordklota. Lenge vart India rekna for heimlandet til sukkerrøyret, men truleg stammar det frå Polynesia. På Ny-Guinea skal det ha oppstått for cirka 12&nbsp;000 år sidan gjennom tidleg föredling av den vilt veksande arten *Saccharum robustum*.

Dyrkinga av sukkerrøyr vart spreidd frå India gjennom Nord-Afrika til Spania under på 600-talet, med sukker vart innført i Nord-Europa gjennom krosstoga. Christofer Columbus planta sukkerrøyr i Karibia, der plantene treivst og gav grunnlag for ein sterk økonomi. Sukkerrøyr var ei svært viktig inntektskjelde for Portugal på 1500-talet, som dyrka planten i stor skala i Brasil.

Napoleonskrigane førte til at røyrsukker ei tid var mangelvare, noko som gjorde at det vart utvikla ei metode for framstilling av sukker frå andre plantar (sukkerroe). Om lag 30&nbsp;% av verdas forbruk av sukker kjem i dag frå sukkerroer.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Sukkerrøyr|Sukkerrøyr]]» frå  og «[[:sv:Sockerrör|Sockerrör]]» frå ,  den 26. desember 2012.*  


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Saccharum officinarum|Saccharum officinarum]]» frå ,  den 11. november 2017.*  
 
## Bakgrunnsstoff
Mingrelsk

**Mingrelsk** er eit kartvelsk språk som vert tala i låglandet vest i Georgia av mingrelar. Det er nærskyldt med lazisk, og dei to språka vert stundom viste til som eitt språk, zan, sjølv om dei i utgangspunktet ikkje er innbyrdes forståelege. Mingrelsk er òg i nær slekt med georgisk. Mingrelsk vert rekna som eit truga språk av UNESCO.

Mingrelsk er hovudsakleg eit munnleg språk utan ein lang skrifttradisjon. Det har ikkje eit offisielt skriftssystem, men vert skrive med det georgiske alfabetet.
Tradisjonelt har alle kartvelarar i Georgia brukt georgisk som skriftspråk. Dei eldste mingrelske tekstane blei nedskrivne på 1800-talet, og inneheld gjerne soger, folklore og diverse etnografisk litteratur. På 1930-talet kom det ut fleire aviser på mingrelsk. I nyare tid har det vore gjeve ut ein del ordbøker og mingrelsk litteratur, som poesi.

## Språkdøme
Frå eit mingrelsk folkedikt:

## Kjelder
Den norrøne kalenderen

**Den norrøne kalenderen** vart utvikla i vikingtida og var bygd opp av år som truleg var delt inn i månefaser og i to årstider, sumar og vetter.

## Månader
Kalendermånadane til vikingane var, etter alt å døma:
* Vintermånadene: 
**Gormánuður (slaktemånad; okt/nov)
**Ýlir/Frermánuður (Hyler, Frostmånad; nov/des)
**Mörsugur/Hrútmánuður/Jólmánuður (Feittsugarmånad, Vêrmånad, Julemånad; des/jan)
**Þorri (Barfrost; jan/feb)
**Góa (Gjø; feb/mars)
**Einmánuður (Vårmånad; mar/apr)
* Sumarmånadene:
**Gaukmånad (Gaukmånad; apr/mai)
**Skerpla (Kvinnenavn; mai/jun)
**Sólmánuður (Solmånad; jun/jul)
**Heyannir/Ormamánuður (Høyonnmånad, Ormemånad; jul/aug)
**Tvímánuður (to-månad; aug/sep)
**Haustmánuður (Haustmånad; sep/okt)
* Det kan sjå ut som om det sume år var lagt til ein 13. månad: Silðimánuður (seinmånad/skottårsmånad/sommartillegg).

### Tabelloversyn

## Dagar
Og vekedagane:

## Kjelder
* Mål, vekt og tid ved arild-hauge.com

**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Vikingenes kalender|Vikingenes kalender]]» frå ,  den 26. desember 2012.*


## Sjå òg
* Vikingtid
* Heruler

## Bakgrunnsstoff
* Arild Hauges Runer: Om vikingtid, runer, førkristen tradisjon og folketro i Norden
** Runekalender. Her er dagruner nævnt og gyldne tal.
Aksillehòl

Eit **aksillehòl** (latin, *spatium axillare*) er eit av dei tre hòla i kvar overekstremitet som er danna av dei anatomiske romma mellom musklane ''m. teres major'', ''m. teres minor'', ''m. triceps brachii'' og overarmsbeinet. Gjennom dei ulike aksillehòla går mellom anna nevrovaskulatur.

## Mediale aksillehòl
Det mediale aksillehòlet, *spatium axillare mediale*, er eit trekanta rom som er avgrensa av ''caput longum m. tricipitis brachii'' lateralt, ''m. teres major'' inferiort og ''m. teres minor'' saman med *margo inferior scapulae* superiort. 

Gjennom hòlet går ''a. og v. circumflexa scapulae''.

## Laterale aksillehòl
Det laterale aksillehòlet, *spatium axillare laterale*, er eit firkanta rom som ligg lateralt for det mediale. Det er tenkt danna av ''caput longum m. tricipitis brachii'' medialt, *collum chirurgicum* på overarmsbeinet er den laterale begrensinga ''m. teres major'' og ''m. latissimus dorsi'' inferiort og ''m. teres minor'' superiort. Ein anatomisk studie har likevel vist at det er heller leddkapselen til skulderleddet som skaper den superiore avgrensinga i staden for *m. teres minor*. 

Gjennom det laterale aksillehòlet går ''n. axillaris'' og ''a. og v. circumflexa humeri posterior''.

## Distale aksillehòl
Det distale aksillehòlet, på engelsk kalla *triangular interval*, er eit rom som ligg distalt på overekstremiteten for det laterale aksillehòlet. Han er avgrensa av *m. teres major* superiort og *caput longum m. tricipitis brachii* medialt. Lateralt hevdar nokon at overarmsbeinet er begrensinga, , medan andre meiner *caput laterale m. triceps brachii* er den laterale kanten. Nokon meiner begge desse utgjer begrensinga. 

Gjennom det distale aksillehòlet går ''n. radialis'' og ''a. profunda brachii'' til det bakre rommet i armen, *compartimentum brachii posterius*. 

## Kjelder
Kaare Rogstad

**Kaare Granøyen Rogstad** () var ein norsk prest og forfattar frå Støren i Sør-Trøndelag.

Prestegjerninga si utførte han på Røros, i Snåsa og i til sist i Orkdalen der han vart prost.

## Bøker
* Tor Ormsson og fosterbrørne hans (1962)
* Buanes-gutane i Svold-slaget (1964)
* Den store veven (1966)

## Kjelder
* Gunnar Bonsaksen, Prost Kaare Rogstad som forfattar, Jul i Trøndelag 2012
Xuchang

**Xuchang** (kinesisk skrift 许昌; pinyin *Xǔchāng*) er eit byprefektur midt i provinsen Henan i det sentrale Kina. Byprefekturet har eit areal på 4&nbsp;997 km² og hadde vel 4,3 millionar ibuarar i 2010.

Byprefekturet Xuchang omfattar eitt bydistrikt (区 *qū*), to byfylke (市 *shì*) og tre fylke (县 *xiàn*).

## Næringsliv
Xuchang er eit senter for tobakksindustrien i Kina. Området er elles kjent for sin eksport av hår.

## Samferdsle
Jingguangbana, toglinja mellom Beijing i nord og Guangzhou i sør, har stoppestad her. Denne sterkt trafikkerte jarnbanelinja er også innom mellom andre Baoding, Shijiazhuang, Handan, Anyang,  Zhengzhou, Wuhan, Changsha og Shaoguan.

Riksveg 107 i Kina går gjennom området. Han fører frå Beijing til Shenzhen og er innom provinshovudstadene Shijiazhuang, Zhengzhou, Wuhan, Changsha og Guangzhou. Også Kinas riksveg 311 går gjennom Xuchang. Han tek til i Xuzhou og går gjennom provinsen Anhui og vidare inn i Henan, der han endar opp i fylket Xixia.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Xuchang|Xuchang]]» frå ,  den 27. desember 2012.*  


## Bakgrunnsstoff

*
Luohe

**Luohe** (kinesisk: 漯河; pinyin: *Luòhé*) er eit byprefektur midt i provinsen Henan i det sentrale Kina. Byprefekturet har eit areal på 2&nbsp;617 km² og hadde vel 2,5 millionar ibuarar i 2010.

Byprefekturet Luohe omfattar tre bydistrikt (区 *qū*) og to fylke (县 *xiàn*).

### Næring
Dyrking og vidareforedling av kveite og mais er viktige for den lokale økonomien i Luohe. Byprefekturet er kjent for sin produksjon av skinke, firmaet Shuanghui (双汇) er største skinkeprodusenten i Kina. I byområdet er det mykje lettindustri som til dømes næringsmiddel-, papir-, lær-, sko-, tekstil- og sigarettindustri. samt elektronikkindustri.

Luohe har vore eit handelssenter sidan antikken.

### Samferdsle
Jingguangbana, toglinja mellom Beijing i nord og Guangzhou i sør, har stoppestad her. Denne sterkt trafikkerte jarnbanelinja er også innom mellom andre Baoding, Shijiazhuang, Handan, Anyang,  Zhengzhou, Wuhan, Changsha og Shaoguan.

Kinas riksveg 107 går gjennom området. Han fører frå Beijing til Shenzhen og er innom provinshovudstadene Shijiazhuang, Zhengzhou, Wuhan, Changsha og Guangzhou.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Luohe|Luohe]]» frå ,  den 27. desember 2012.*  
 

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Luohe|Luohe]]» frå ,  den 27. desember 2012.*
Nanyang i Henan

**Nanyang** (kinesisk: 南阳; pinyin: *Nányáng*) er eit byprefektur i den sørlege delen av provinsen Henan i det sentrale Kina. Byprefekturet har eit areal på 26&nbsp;591 km² og hadde i underkant av 10,3 millionar ibuarar i 2010.

Byprefekturet Nanyang omfattar to bydistrikt (区 *qū*), eitt byfylke (市 *shì*) og ti fylke (县 *xiàn*).

### Næring
Byprefekturet ligg ved elva Baihe, i eit viktig jordbruksområde med allsidig produksjon. Byen har også mykje industri.

I den 200 meter høge åsen Dushan nord for byområdet Nanyang vert det enno utvunne jade. Dushan-jaden, som no er svært sjeldan, vert rekna for å vere ein av dei fire ypparste kinesiske jadesortane.

### Samferdsle
Kinas riksveg 312 fører gjennom området. Han går frå Shanghai og passerer mellom andre Suzhou, Nanjing, Hefei, Xinyang, Xi'an, Lanzhou, Jiayuguan i Gansu og Urumqi, før han endar på grensa mot Kasakhstan.

### Soge
Nanyang er ei av voggene til Han-dynastiet, og har ei rekke minne frå denne epoken i Kinas historie.

Det norsk-lutherske Kinamissionsforbund ved misjonær Olav Espegren oppretta i 1904 ein misjonsstasjon i byen. Framleis (2007) finst kristne som har si tru som fylgje av dette misjonsarbeidet. Også andre lutherske misjonsstasjonar vart oppretta ei rekke andre stader i det som i dag er Nanyang-prefekturet, til dømes i Zhenping og i Dengzhou.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Nanyang, Henan|Nanyang, Henan]]» frå ,  den 27. desember 2012.*
Ribbein

**Ribbein** (på latin *costa*, fleirtal og genitiv *costae*) er dei lange bøygde beina som dannar den beina brystkassa. I dei fleste virveldyra omkrinsar ribbeina brystorgana som gir lungene sjansen til å ekspandere og difor hjelper oss med å ande. I tillegg skyddar dei lungene, hjartet og andre organ i brysthòla. I nokre dyr, særleg slangar er ribbeina med på å skydde heile kroppen. 

Mennesket har tolv par ribbein, altså 24 ribbein. Dei første sju para er ekte ribbein fordi dei er direkte knytte til brystbeinet gjennom ribbeinbrusken. Det første ribbeinet er mindre og meir krum enn dei andre, medan ribbein to til sju er meir tradisjonelle. . Dei siste fem para er falske ribbein, der tre av dei delar same bruskhefting til brystbeinet, og dei to siste (ellevte og tolvte) er flytande ribbein som ikkje har kontakt med sternum i det heile. Nokon manglar eitt eller to par av dei flytande ribbeina, medan nokon har eit tredje par. 

Ein kan fjerne ribbeina kirurgisk for terapeutiske eller kosmetiske grunnar. 

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*Snl.no - Ribbein
Alpakka

**Alpakka** er eit kameldyr som er blitt halde som husdyr i Andesfjella i Sør-Amerika i fleire tusen år. Dei blir haldne for kjøt og den mjuke og isolerande ulla si. Dyra tilhøyrer slekta vikunjaer, og er noko fjernare i slekt med lama.

## Skildring
Alpakka har ei gjennomsnittleg skulderhøgd på 1 meter og veg 50–70&nbsp;kg. Hals og hovud gjer han cirka 1,5 meter høg. 
Det finst to slag alpakka, suri og huacaya, der sistnemnde er vanlegast. Suri-alpakka har lengre pelshår enn hucaya.

Alpakkaen har ein levealder på 20–25 år. Han går drektig i 335–340 dagar, og føder som regel éin unge kalla *cria*. Criaen veg 5–9&nbsp;kg ved fødselen og diar mora om lag 5–6 månader. Mora kan para seg att allereie to veker etter ein fødsel. I løpet av ein levealder kan ho føda rundt 15 ungar.

Arten er eit utprega flokkdyr. Som lamaen kan alpakkaen «spytta», men gjer det sjeldan.

## Klassifisering
Alpakka blei tidlegare klassifisert saman med lamaer, og hadde tidlegare det vitskaplege namnet *Lama pacos*. Moderne DNA-analyse har vist at arten høyrer til vikunjaene. Den næraste slektningen er dermed vikunja. Alle desse dyra kan kryssast med kvarandre. Avkommet til ein hannlama og ein hoalpakka, kalla *huarizo*, er svært vanleg.

## Alpakka i kulturen
I norsk kultur er alpakkaen kjend frå uttrykket «Du store alpakka» som er brukt når ein er overraska eller forferda. Uttrykket stammar frå lektor Tørrdal i Stompa-bøkene, som kom på norsk i slutten av 1950-åra.

## Bakgrunnsstoff

* Norsk Kamelidforening
* Den norske alpakkaforening

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Alpakka|Alpakka]]» frå ,  den 26. desember 2012.*
Ragna Rytter

**Ragna Sofie Rytter** () var ein norsk poet og kulturpersonlegdom. Ho var mellom anna engasjert i målsak, fråhaldssak og innan handarbeid.

Saman med mellom anna Martin Tranmæl var ho med og skipa Losje Medalhus, eit lokallag for IOGT. Seinare var ho redaktør for IOGT sitt blad *Solveg* frå 1932 til 1954.

I 1919 tok ho eksamen ved Levanger lærerskole.

Rgana Rytter var ein pådrivar for å skipe folkehøgskulen Trøndertun på Gimse i Melhus. Seinare vart dette hennar arbeidsplass til ho gjekk av med pensjon i 1950.

Ho tok initiativet til, og var formann i, Trøndelag handarbeidslærerinnelag, og var mellom dei som sette saman trønderbunaden for menn.

Rytter skreiv fleire diktsamlingar der den første var på riksmål og dei som kom etter opphaldet på folkehøgskulen på Voss i 1913 var på landsmål. Ho skreiv òg historiske bøker som slektsboka *Ryrrer-ætta frå 1600-1950* (1956) og biografien *Elisabeth Edland* i 1957. I *[[Norsk Salmebok]]* er ho representert med ein salme.

## Diktsamlingar
* Fjeldets sange - og andre digte (1910)
* Arbeid og Draum (1915)
* Strid og Song (1921)
* Songane mine (1928)
* Dagen og draumen (1932)
* Austanfor alt (1943)
* Vers langs vegen (1959)
* Dei hundre foll (1965)

## Litteratur
* Anne Kristin Aasmundtveit, *Biografisk leksikon til Norsk Salmebok og Norsk Koralbok*, Verbum forlag, Oslo, 1995. ISBN 82-543-0573-0. Side 122
* Kristoffer Moen, Ragna Rytter sine dikt er samla, Jul i Trøndelag 2012

## Bakgrunnsstoff
*Oppslag i Allkunne
Kjølvatn

**Kjølvatn** eller **kjølstripe** er slike bølgjer som lager seg i vassflata etter eit skip eller ein båt i fart. Bølgjene kjem av at det vert såkalla hydraulisk sprang mellom dei vassmengdene båten set i rørsle og vatnet elles.

Omgrepet «følgje i kjølvatnet på» vert nytta om at noko følgjer like etter noko anna, anten i tid eller geografisk.
Pointe de Cézembre

**Pointe de Cézembre** er eit kupert nes 0,5&nbsp;nautiske mil nordaust for Cap Margerie. Det vart kartlagt i 1950 av Den franske antarktisekspedisjonen og kalla opp etter Cézembre, ei øy i Golfe de Saint-Malo i Frankrike.

## Kjelder
Cap de la Découverte

**Cap de la Découverte**, **Cape Découverte** eller **Cape Discovery** er eit klippenes heilt nordvest på Curzon Islands langs Adélie Coast. Det vart oppdaga den 21. januar 1840 av Den franske antarktisekspedisjonen, 1837–40, under kaptein Jules Dumont d'Urville som gav det  namnet «Cap de la Decouverte» (Oppdagingsneset). Det var det første neset ekspedisjonen såg langs denne kysten.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Cap de la Découverte|Cap de la Découverte]]» frå ,  den 27. desember 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Cap Géodésie

**Cap Géodésie** er eit lågt, isdekt nes med fleire klipper i nordaust, som ligg 3&nbsp;nautiske mil nordvest for munningen av Astrolabebreen i Antarktis. Det vart fotografert frå lufta av U.S. Navy Operasjon Highjump, 1946–47. Det vart kartlagt av Den franske antarktisekspedisjonen, 1951–52, og det fekk dette namnet av dei på grunn av dei omfattande geodetiske undersøkingane som vart gjort i regionen, særleg i Archipel de Pointe Géologie like utanfor kysten.

## Kjelder
Cap Jules

**Cap Jules** er eit nes med ei lita vik på nordsida, 3 nautiske mil (6 km) vest for Zelee bretunge. Det vart oppdaga og namngjeve av den franske ekspedisjonen under d'Urville, 1837-40. Jules er namnet som oppdagaren gav, kaptein Jules Dumont d'Urville, etter sonen hans. Området vart kartlagd av Den australasiatiske antarktisekspedisjonen i 1912-13 og igjen av British Australian New Zealand Antarctic Research Expedition (BANZARE) i 1931, både under Mawson. Den franske antarktisekspedisjonen under Barre oppretta ein astronomisk kontrollstasjon på neset i 1951.

## Kjelder
Cap Margerie

**Cap Margerie** er eit lågt, isdekt nes, med høge klipper i nord, som ligg halvvegs mellom Cap des Mousse og Lacroix Nunatak. Nord for neset ligg fleire skjer og holmar. Det vart kartlagd av Den australasiatiske antarktisekspedisjonen under Mawson, 1911–14, som namngav neset for Emmanuel de Margerie, ein fransk geograf og geolog. Cap Margerie tente som hovudbasen til Den franske antarktisekspedisjonen under Liotard i 1950-51, og Barre i 1951-52, fram til ein brann øydela hovudbygningane i basen i 1952. Basen heitte Port Martin.

## Kjelder
Cap des Mousse

**Cap des Mousse** er eit lite klippenes, omringa av mange småøyar og ei morene i sør, 2,5 nautiske mil (4,6&nbsp;km) sørvest for Cape Decouverte. Det vart fotografert frå lufta av U.S. Navy Operasjon Highjump, 1946-47. Det vart kartlagd av Den franske antarktisekspedisjonen, 1949–51, og det fekk dette namnet av dei fordi det vart funne fleire flekkar med mose her. «Mousse» er eit fransk ord for mose. 

## Kjelder
Cape Pepin

**Cape Pepin** er eit isdekt nes mellom Ravin Bay og Barrebreen. Det vart oppdaga i 1840 av den franske ekspedisjonen under kaptein Jules Dumont d'Urville og vart namngjeve av han etter kona hans Adele Pepin. Området vart kartlagt av Den australasiatiske antarktisekspedisjonen i 1912-13, og igjen av British Australian New Zealand Antarctic Research Expedition (BANZARE) i 1931, begge under Mawson. Neset vart seinare kartlagt frå flyfoto tekne av U.S. Navy Operasjon Highjump i 1946-47.

## Kjelder
Pointe du Pourquoi-Pas?

**Pointe du Pourquoi Pas?** er ei isdekt nes på vestsida av innløpet til Victor Bay. Det vart kartlagt av Den franske antarktisekspedisjonen, 1950–52, og namngjeve i 1954 etter den franske polarskuta «Pourquoi-Pas?» (som tyder 'Kvifor ikkje?')

## Kjelder
Cap Robert

**Cap Robert** er eit isdekt nes på vestsida av Marretbreen. Det vart oppdaga og namngjeve av den franske ekspedisjonen under kaptein Jules Dumont d'Urville i 1840. Namnet Robert er det første namnet til eit medlem av av familien Dumont d'Urville. Neset vart grovt kartlagd av Den australasiatiske antarktisekspedisjonen under Mawson, 1911–14, og sidan frå flyfoto teken under U.S. Navy Operasjon Highjump, 1946-47.

## Kjelder
Cape Arkona på Heardøya

**Cape Arkona** er eit klipperikt nes mellom endane av Liedbreen og Gotleybreen på sørvestsida av Heardøya i det sørlege Indiahavet. Neset vart grovt kartlagd på eit skissekart frå 1860 av kaptein H.C. Chester, ein amerikansk selfangar som opererte i området i løpet av denne perioden. Den tyske fregatten «Arkona» (kalla opp etter eit nes nord for Rügen) (kaptein von Reibnitz) utforska sørkysten av øya i februar 1874 og forklarte i Melbourne offiserane på  kvar neset låg, slik at dei teikna det ned på eit kart frå Admiralitetet.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Cape Arkona på Heardøya|Cape Arkona på Heardøya]]» frå ,  den 27. desember 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene: *
*
Cape Bidlingmaier

**Cape Bidlingmaier** er eit klipperikt nes ved austsida av innløpet til Mechanics Bay, på nordsida av Heardøya i det sørlege Indiahavet. Neset vart av amerikanske selfangarar kalla **Morgan's Point,** som vist på kartet til kaptein H.C. Chester frå 1860 av øya. Namnet **Negros Head** vart òg nytta i  av amerikanske selfangarar i løpet av 1860–70-åra. Namnet Bidlingmaier vart gjeve av Den første tyske antarktisekspedisjonen, under Erich von Drygalski, som kartla neset i forbifarten og gjekk i land på nordsida av øya i 1902. Friedrich Bidlingmaier tente som magnetikar og meteorolog på ekspedisjonen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Cape Bidlingmaier|Cape Bidlingmaier]]» frå ,  den 27. desember 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene: 
* *
Cape Labuan

**Cape Labuan** er eit kupert nes halvvegs mellom Cape Arkona og Lavett Bluff, heilt sørvest på Heardøya. Det vart kartlagd i 1948 av Australian National Antarctic Research Expeditions og kalla opp etter , eit støttefartøy for ekspedisjonen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Cape Labuan|Cape Labuan]]» frå ,  den 27. desember 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
*
Corinth Head

**Corinth Head** er eit klipperikt nes 0,5&nbsp;nautiske mil søraust for Rogers Head, på vestsida av Corinthian Bay og på nordsida av Heardøya. Neset vart først grovt kartlagd av Den første tyske antarktisekspedisjonen under Erich von Drygalski, som kartla øya i fart nordsida av øya i 1902. Det vart kartlagd på ny av Australian National Antarctic Research Expeditions i 1948, og ho fekk dette namnet av dei fordi det låg nær Corinthian Bay.

## Kjelder
Erratic Point

**Erratic Point** er eit lita, mosedekt nes ved South West Bay, 1,3&nbsp;nautiske mil nordaust for Cape Gazert, på vestsida av Heardøya i det sørlege Indiahavet. Den første tyske antarktisekspedisjonen i 1902 kartla eit nes i nærleiken, frå toppen av Mount Drygalski og gav det namnet «Kap Lerche.» I november 1929 kartla British Australian and New Zealand Antarctic Research Expedition under Douglas Mawson eit lite nes på denne staden og gav det namnet «Erratic Point» på grunn av mange massive flyttblokker (*erratic blocks* på engelsk) her. Australian National Antarctic Research Expedition klarte ikkje å finne eit utprega nes i dette området under kartlegginga deira i 1948 og gav derfor dette vesle neset namnet.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*Map of Erratic Point og nordvestkysten av Heardøya
*Map of Heard- og McDonaldøyane, med alle store terrengdetaljar
Cape Gazert

**Cape Gazert** er eit nes ved vestenden av det klipperiket neset på på sørsida av South West Bay, på vestsida av Heardøya i det sørlege Indiahavet. Neset vart av  amerikanske selfangarar kalla «Green Point», som vist på skissekartet til kaptein H.C. Chester frå 1860. Det noverande namnet kjem frå Den første tyske antarktisekspedisjonen då dei gjekk i land her i februar 1902 og kalla det opp etter legen Dets Gazert, som var militærlege på ekspedisjonen.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Map of Cape Gazert og nordvestkysten av Heardøya
* Map of Heard- og McDonaldøyane, med alle store terrengdetaljar
Rogers Head

**Rogers Head** er eit kjenneleg nes heilt nord på halvøya mellom Atlas Cove og Corinthian Bay på nordkysten av Heardøya. Det er kalla opp etter familien Rogers frå New London i Connecticut, inkludert kaptein Erasmus Darwin Rogers, som i 1855 gjekk i land på Heardøya for første gong med skipet «Corinthian», kaptein James H. Rogers, kaptein på briggen «Zoe» og Henry Rogers, førstestyrmann på «Zoe», som i 1856 var leiaren for det første laget som overvintra på øya. Namnet finst på tidlege kart teikna av amerikanske selfangarar.
 
## Kjelder
Cape Laurens

**Cape Laurens** er eit nes heilt nordvest på Laurens Peninsula og Heardøya. Namnet vart truleg gjeven av kaptein Franklin F. Smith på den amerikanske barken «Laurens», som vitja Heardøya i 1855–56 og som med kaptein Erasmus Darwin Rogers starta selfangstoperasjonane og det langvarige amerikanske nærværet på Heardøya. Namnet finst på eit kart av den britiske ekspedisjonen under George Nares, som vitja øya i «Challenger» i 1874 og tok i bruk namnet så då vart nytta av selfangarar.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Cape Laurens|Cape Laurens]]» frå ,  den 27. desember 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene: 
* 
*
Cape Lockyer

**Cape Lockyer** er nes med bratte klipper 1,5&nbsp;nautiske mil nordaust for Lambeth Bluff ved søraustsida av Heardøya. Det vart kartlagd i 1948 av Australian National Antarctic Research Expeditions og vart namngjeve av dei etter løytnant H.C.J. Lockyer i Royal Australian Naval Volunteer Reserve og var ein av offiserane på HMAS «Labuan», eit støtteskip under ekspedisjonen.

## Kjelder
Saddle Point

**Saddle Point** er eit klipperikt nes mellom Corinthian Bay og Mechanics Bay på nordkysten av Heardøya i Antarktis.

Challengerbreen ligg på austsida av Corinthian Bay, like vest for Saddle Point. Aust for Challengerbreen ligg Downesbreen, som endar i Mechanics Bay, mellom Saddle Point og Cape Bidlingmaier.

Namnet vart nytta av amerikanske selfangarar på Heardøya som starta med selfangst her i 1855.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Saddle Point|Saddle Point]]» frå ,  den 27. desember 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Spit Point

**Spit Point** er austenden av ei 5 nautiske mil (9&nbsp;km) lang Elephant Spit, eit kjenneleg nes på austenden av Heardøya. Det vart kartlagd av tidlege amerikanske selfangarar på Heardøya i åra etter dei starta med selfangst her i 1855. Det skildrande namnet vart truleg gjeven nokre år seinare.
 
## Kjelder
Krause Point

**Krause Point** er eit lågt, isdekt nes ved Davishavet halvvegs mellom Cape Torson og Cape Filchner. Det vart kartlagd frå flyfoto teken av U.S. Navy Operasjon Highjump, 1946–47, og vart namngjeve av Advisory Committee on Antarctic Names (US-ACAN) etter Glenn R. Krause, kartkonstruktør med Navy Hydrographic Office, som tente som landmålar i U.S. Navy Operasjon Windmill som oppretta astronomiske kontrollstasjonar langs kystane Wilhelm II, Knox og Budd i 1947-48.

## Kjelder
Cape Penck

**Cape Penck** er eit isdekt nes føre West isbrem kring 55 km vest-nordvest for Gaussberg, mellom Leopold og Astrid Kyst og Wilhelm II Coast. Det vart grovt kartlagd av Western Base Party under Den australasiatiske antarktisekspedisjonen, 1911-14, under Mawson, og kalla opp etter Albrecht Penck, ein kjend tysk geograf.

## Kjelder
Cape Torson

**Cape Torson** er eit nes ved austsida av Posadowsky Bay på kysten av Antarktis. Det vart først kartlagd frå flyfoto teken av U.S. Navy Operasjon Highjump, 1946-47. Det vart kartlagd på ny av den sovjetiske ekspedisjonen 1956, som namngav det etter løytnant K.P. Torson på skipet Vostok under Bellingshausenekspedisjonen 1819-21.

## Kjelder
Musculus erector spinae

**Musculus erector spinae** (frå latin, *erector* - «oppreisar», *spinae* - «som høyrer til ryggtaggane»), på norsk òg kalla **den store ryggstrekkjaren**, er ei gruppe av musklar som har som oppgåve å strekkje ryggsøyla, *columna*. Musklane ligg parvis på kvar si side av ryggsøyla og går vertikalt nedover ryggen. Han er rekna som dei inste ryggmusklane sidan han ligg heilt inn mot ribbeina og ryggsøyla. 

## Anatomi

*M. erector spinae* kan igjen bli delt inn i tre muskelgrupper. Lengst lateralt ligg ''m. iliocostalis'', meir medialt er ''m. longissimus'' og heilt medialt finn vi ''m. spinalis''. Desse undergruppene kan enno ein gong bli delt inn i ulike musklar etter om dei er i hals-, bryst-, lende- eller krossryggregionen. 

Han er tjukk og brei i lumbarregionen som deler seg opp i tre søyler på kvar side og blir då tynnare. Han har eit felles utspring frå krossbeinet, tarmbeinet og lenderyggtaggane på ryggsøyla, *processi spinosi lumbales*, og festar på mange strukturar i ryggsøyla og ribbeina. 

For fleire detaljar, sjå artiklane om dei særskilde musklane. 

Muskelgruppa ligg godt beskytta i ryggveggen. I lumbar- og torakalregionen er han dekt av ein tjukk aponevrose kalla *[[fascia thoracolumbalis]]*, og i cervikalregionen av *[[ligamentum nuchae]]*. Mellom desse to seneblada ligg skulderblada, *[[musculus rhomboideus major|mm. rhomboidei major]] et [[musculus rhomboideus minor|minor]]* og ''m. trapezius'' ytst. 

## Innervasjon
Han er innervert av dorsalgreinene av spinalnervane frå ryggmergsegmenta som svarer til det myotomet som høyrer til den spesifikke muskelen.  

## Rørsle
Muskelen har som hovudfunksjon å strekkje ut ryggen. Om berre ei side trekkjer seg saman, vil det gi ein bøyg til den sida som trekte seg saman. Ved stabilisering av overkroppen vil kan òg kunne heve bekkenet. 

## Sjukdom og opptrening
God muskelkraft i *m. erector spinae* er viktig for ikkje å få ondt i ryggen. Ved Scheuermanns sjukdom som er ei liding kor ryggvirvlane veks ujamt anteriort og posteriort og dannar kileforma virvlar som kan utvikle pukkelrygg, så er det særs viktig å trene desse musklane for å ikkje få ein rygg som får unaudsynleg store belastingar. 

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*Snl.no - Rygg
Gullsmed

**Gullsmed** er nemninga for ein handverkar som har som yrke å produsere, reparere og restaurere smykke (som til dømes ringar, kjede, brosjer) og andre typar gjenstandar av edle metall, som oftast i gull- og sølv-legeringar med fastsett innhald av det edle metallet. Forminga av metallet går føre seg ved mellom anna valsing, trådtrekking, klipping, lodding, filing og pussing, og dessutan ved støyping, særleg når det gjeld masseproduksjon av smykke. Til faget høyrer det òg å montere smykkesteinar og perler i smykke.

Gullsmedar kan dessutan lage gjenstandar av andre metall med eit overflatelag av edelt metall, til dømes forsølva pokalar eller servise, eller legge emalje (eit hard, glasaktig stoff) som pryd på gjenstandar og smykke.

Sjølv om det er vanlege no til dags at dei fleste gullsmedgjenstandane er støypte masseprodukt, skal gullsmedane òg kunne lage skisser og utkast til særeigne produkt som kundar kan ha ynske om å få laga. 

## Bakgrunnsstoff
*Om gullsmedutdanninga på Kunnskapsdepartementets  nasjonal fellesportal for utdanning, karriere og læring.
*Das Gold- und Silberschmiedemuseum (Gull- og sølvsmedmuseet) i Wien.
Antagonist (fleirtyding)

Ein **antagonist** (frå grest ἀνταγωνιστής - *antagonistēs*, «motstandar», «konkurrent», «rival») er eit anna ord for motstandar. Det motsette er ein agonist, som samarbeidar. Ordet kan vise til desse områda:
*Muskelantagonist, ein muskel som gjer den motsette rørsla av ein annan muskel, til dømes ''m. triceps brachii'' og ''m. biceps brachii''.
*Reseptorantagonist, innanfor farmakologien eit medikament som bind men ikkje aktiverer reseptoren. 
*Litterær antagonist, innanfor litteraturvitskapen ein karakter eller institusjon som protagonisten lyt motarbeide for å kome til målet. 

## Kjelder
MF «Gjemnes» (1949)

**MF «Gjemnes»**, seinare **MF «Edøy»**, er ei bilferje som vart levert for Møre og Romsdal Fylkesbåtar (MRF). Ferja vart bygt ved A/S Stord i 1949. Ho gjekk i rute frå Kristiansund til Gjemnes fram til 1978, då ho vart seld til Lofoten Trafikklag som «Lofotferje I». I 1982 kjøpte MRF ferja attende og kalla ho MF «Edøy». Ho vart då sett inn i ruta Molde-Sekken, ei rute ho gjekk i heilt til 2008. Ferja er i dag ombygd til arbeidsfartøy og er i drift i Finnmark som «Sjøservice I». 

I 1995 vart ferja nytta i TV-serien *[[Julefergå]]*.

## Historie
Ho vart sjøsett 28. juni 1949 og døypt av fru Bull-Andersen. Båten vart klassifisert av Det Norske Veritas og vart bygt med forsterka skrog som gjorde at ho kunne skjere gjennom tynn is. Ferja vart levert frå A/S Stord i november 1949. 

«Gjemnes» vart sett inn i ruta Kristiansund-Gjemnes og tok over etter den gamle ferja MF «Trygg». Ferja var moderne for si tid, men fri høgd for gjennomkøyring viste seg etter kvart å vere for liten. Ferja kunne ta 330 passasjerar og 14 bilar. I 1972 vart overbygget demontert og ho fekk nytt overbygg på babord side. Bildekket vart òg forsterka og det vart montert hydrauliske fallemmar, i tillegg til at skansekledinga vart fornya. Samstundes fekk ferja ny motor. Ferja kunne no ta 18 bilar, men passasjertalet vart minka til 150. Ferja heldt fram i same ruta til 1978. 

I 1978 vart ho kjøpt av Lofoten Trafikklag i Svolvær og ho fekk namnet «Lofotferje II». Alt i 1981 kjøpte MRF ferja attende og ho fekk no namnet «Edøy» og sett inn i ruta Molde-Sekken. I 1997 vart det utført ein del moderniseringsarbeid med mellom anna ny salonginnreiing. I 1990-åra vart ferja nytta i TV-serien *[[Julefergå]]*, som gjekk i adventstida fram mot jul. 

Ferja var lenge det eldste fartøyet i drift for MRF, og var framleis i flåten då MRF vart ein del av Fjord1. I 2007 var det slutt og i desember 2007 vart ho selt som arbeidsfartøy til Leknes Sjøtransport i Haugesund og i 2008 vart ho ombygd. Fram til mai 2009 låg ho i opplag i Haugesund før ho vart seld til Nordive AS i Kvalsund/Hammerfest i Finnmark. Dei gav ho namnet «Nordive I». I desember 2011 vart båten seld vidare til Holmgrens Sjøservice i Kvalsund/Hammerfest og vart omdøypt «Sjøservice I». Båten er framleis i drift. 

## Kjelder
*
*
Bavianar

**Bavianar** er ei gruppe apar i smalnaseapefamilien. Dei er nært i slekt med mandrill, drill og gelada.
Bavian finst hovudsakleg i Afrika, men nokre lever også i Midtausten. Dei lever mest på savannar og sletter, men finst også i fjellstrok. 
Bavianar er mindre utsette for utrydding enn andre primatar. Berre ein art, raudbavian (*[[Papio papio]]*), er rekna som «nær truga» av IUCN.

## Skildring
Alle bavianartane har lange, hundeaktige snutar, tettsittjande auge, tjekk pels bortsett frå på snuten, kort hale og kraftige kjevar. Augo ligg djupt under den framskotne augebrynskanten. Kroppen og lemmane er sterke. Som regel er det ein viss skilnad mellom kjønna, både i storleik, farge og tenner. Bavianar går som regel på fire på marka, og klatrar opp i tre ganske sjeldan. Ofte støttar dei seg med den eine armen og bruker den andre til å plukka gras dei et. 

Som oftast held mange individ seg saman i store flokkar. De kan leva i harem sett saman av ein hann og fleire hodyr. Fleire mindre slike harem kan til saman danna ein større flokk. Nokre arter lever i lausare grupper.

Bavianaer er altetarar. Dei tek til seg uike slag plantekost, men et også virvellause dyr og kjøt. Dei kan fanga større dyr og går av og til til åtak på husdyr. Tidvis kan dei til og med vera kannibalar. 

Bavianer kan vera svært aggressive. I ein flokk hender det ofte at det er voldsomme slostkampar mellom leiande hannar. 

## Bavianar i kulturen
### Det gamle Egypt
I det gamle Egypt rekna ein bavianar som heilage, og var freda. Nokre blei mumifiserte. 
Guden Babi som var knytt til å dømma dei døde i underverda hadde bavianskikkelse. Gravguden Hapi hadde typisk bavianhovud og Tot, som også dømde døde, blei tidvis avbilda som ein bavian. Bavianar er nemnde i Den egyptiske daudeboka.

### Sanfolket

Sanfolkmytologi nemner bavianar ulike stader. Ofte blir dei rekna som vonde menneske som er blitt omgjorte til bavianar for sin råe oppførsel. På klippemåleri finn ein av og til individ som er halvt bavian og halvt menneske.

## Artar
* *[[Papio hamadryas]]*
* *[[Papio papio]]*
* *[[Papio anubis]]*
* *[[Papio cynocephalus]]*
* *[[Papio ursinus]]*

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Bavianer|Bavianer]]» frå , og «[[:sv:|Bavian]]» frå  den 28. desember 2012.*  


## Bakgrunnsstoff
*
Natalie Horler

**Natalie Christine Horler** () er ein tysk-britisk songar og programleiar. Ho er internasjonalt kjend som hovudvokalist i gruppa Cascada.

## Biografi
Horler vart fødd i Bonn i Vest-Tyskland av britiske foreldre som hadde flytta frå Storbritannia i 1980. Far hennar, David Horler, er ein jazzmusikar og mor hennar, Christine, er framandspråklærar. Horler har òg to sysken.

## Unser Song für Malmö
I 2013 vil ho, saman med gruppa Cascada, delta i Unser Song für Malmö, den tyske uttakinga til Eurovision Song Contest 2013 i Malmö i Sverige, med songen «Glorious».

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Natalie Horler|Natalie Horler]]» frå ,  den 28. desember 2012.*  
 

### Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
Møre og Romsdal Fylkesbåtar

**Møre og Romsdal Fylkesbåtar** (MRF) var eit selskap som dreiv båt- og ferjetrafikk i Møre og Romsdal. Selskapet vart stifta i juni 1920. Selskapet hadde hovudkontor i Molde.

## Historikk
Møre og Romsdal Fylkesbåtar vart skipa med namnet Møre Fylkes Ruteselskap (MFR) 8. juni 1920. Selskapet var eit fylkesreiarlag som kjøpte opp i alt 12 lokale ruteselskap, og starta dermed med ein flåte på 34 skip. Namnet vart endra til Møre og Romsdal Fylkesbåtar 1. januar 1949. Selskapet vart fusjonert med Fylkesbaatane i Sogn og Fjordane 9. mai 2001, og desse to selskapa vart til Fjord1-konsernet. Verksemda til MRF vart vidareført under namnet Fjord1 MRF, og framleis med Molde som hovudbase. 

MRF heldt seg til sjøvegs trafikk heilt til midt på 1990-talet. Då kjøpte MRF opp fleire rutebil- og transportselskap på Sunnmøre, først Mørebil, så Stranda og Sykkylven Billag, Storfjord Rutebilar og Sørøybuss. Dei tre siste selskapa vart fusjonert inn i Mørebil. Etter Fjord1 var etablert, vart òg Sunnmøre-Romsdal Billag kjøpt (2003), og verksemda i desse selskapa vart frå 2005 organisert i Fjord1 Buss Møre og Fjord1 Gods Møre. Sistnemnde tok seinare namnet Fjord1 Transport og tok over all godstransport på veg i Fjord1-konsernet.

## Sjå òg
* Flåteliste for MRF

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Møre og Romsdal Fylkesbåtar|Møre og Romsdal Fylkesbåtar]]» frå ,  den 28. desember 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Sandra Rieß

**Sandra Rieß** () er ein tysk radiovert, programleiar og teaterskodespelar.

Rieß vart uteksaminert etter å ha studert teater og medium ved Universität Bayreuth. I 2012 var ho programleiar for Unser Star für Baku og Bundesvision Song Contest.
 
## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Sandra Rieß|Sandra Rieß]]» frå ,  den 28. desember 2012 tittel=Sandra Rieß.*
Immunologi

**Immunologi** er læra om immunforsvaret og korleis det reagerer i alle organismar.  

Immunologi dreiar seg om korleis immunforsvaret fungerer i ein sjuk og frisk kropp, og kva som skjer når immunforsvaret ikkje
verkar som det skal (autoimmune sjukdommar, allergiar, immunsvikt og ved transplantasjonar). Det handlar òg om dei fysiske, kjemiske og fysiologiske kjenneteikna av dei ulike delane av immunforsvaret, både in vitro, in situ og in vivo. Dei organa som utgjer immunsystemet vart oppdaga lenge før konseptet om immunitet var forstått. Dei primære lymfatiske organa til immunforsvaret er tymus og blodmergen og dei sekundære er milten, tonsillane, lymfeårene, lymfekjertlane, adenoiden, huda og levra. 

Immunologien blir òg nytta i andre medisinske fagdisiplinar, som psykonevroimmunologi
Cascada

**Cascada** () er ei tysk eurodance-gruppe skipa i 2004. Gruppa er sett saman av Natalie Horler, DJ Manian og Yann Peifer. Cascada er mest kjend for singlane «Everytime We Touch», «What Hurts the Most» og «Evacuate the Dancefloor». Gruppa har selt meir enn 20 millionar album over heile verda og har om lag 15 millionar digitale nedlastingar. Det mest suksessfulle albumet er debutalbumet og den mest suksessfulle songen er «Evacuate the Dancefloor». Songen vart spelt inn saman med den tyske rapparen Carlprit, og selde til platina i USA.

Cascada vann Unser Song für Malmö, den tyske uttakinga til Eurovision Song Contest 2013 i Malmö i Sverige, med songen «Glorious».

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Cascada|Cascada]]» frå ,  den 28. desember 2012.*  
 

* 
* 
* 

## Fotnotar
Ramus superficialis arteriae transversae colli

**Ramus superficialis arteriae transversae colli** er arterien som er den overflatiske greina til *[[arteria transversae colli|a. transversae colli]]*, den tverrgåande halsarterien. 

Han stig opp bak den fremre kanten av ''m. trapezius'' og forsyner han, nabomuskulaturen og lymfekjertlar halsen med blod. Han anastomoserer med ei overflatisk grein til den nedgåande greina til ''a. occipitalis''. 

*R. superficialis a. transversae colli* har to greiner, ei som går oppover og ei som går nedover. Den nedgåande greina anastomoserer med ''a. dorsalis scapulae'' som er knytt saman med ''a. subscapularis''. Dette er ein ringanastomose kring skulderbladet der han held fram som ''a. suprascapularis'' via ''a. circumflexa scapulae''.
   
## Kjelder

* Omsett frå Engelsk Wikipedia
MF «Lauparen» (1950)

**MF «Lauparen»** var ei bilferje levert for Møre og Romsdal Fylkesbåtar i 1950. Ho vart bygd ved A/S Stord og var systerskipet til MF «Gjemnes». 

## Historie
Båten vart sjøsett 20. januar 1950 og døypt av fru Vartdal. Ferja vart klassifisert av Det Norske Veritas med isforsterkingar og løyve for 330 passasjerar og 14 bilar. Ho vart levert til MRF 26. mai 1950 og sett inn i ruta Molde-Vestnes-Vikebukt. Frå 1954 til 1959 gjekk ho i ruta Ålesund-Brandal-Hareid-Vartdal og fram til 1962 i ruta Ålesund-Brandal-Hareid. Ho vart då erstatta i denne ruta av den nybygde MF «Romsdal». «Lauparen» vart då overført til andre ruteområde, mellom anna Magerholm-Sykkylven i 1962-1963. 

I 1971 vart ferja ombygd ved Brattvåg Slipp. Overbygget vart fjerna og erstatta av eit overbygg på babord side. Ho fekk hydrauliske fallemmar og skansekledinga vart forsterka. Passasjertalet vart senka til 150. I 1974 fekk ferja ny motor. Frå 1970 til 1975 gjekk ho i ruta Festøya-Solavågen og stundom Sykkylven-Ikornes og Ålesund-Valderøy. 

I 1977 vart ferja selt til Lofoten Trafikklag som gav ho namnet **«Lofotferje V»**. Ho vart nytta i ruta Lyngvær-Smorten, og avløyste òg ruta Lilleidet-Napp. Rutene vart nedlagde i 1981 då Gimsøystrumen bru vart opna og ferja vart seld til Flekkerøyferga i Vågsbygd i Kristiansand. Ho fekk då namnet **«Flekkerøy II»**. Ferja vart samstundes noko ombygd med hydrauliske køyreramper og ferjelem i baugen. Ferja vart sett inn i ruta Lindebø-Mævig. Flekkefjords Dampskipsselskap‎ kjøpte ferja i juli 1985, men ho heldt fram i same rute fram til ruta vart nedlagd i 1989 då det vart bygt tunnel til Flekkerøy. Ferja vart då lagt i opplag i Flekkefjord. 

Øymål A/S i Florø kjøpte ferja i juli 1991. Ferja heldt namnet sitt og vart nytta til skjergardsturar kring med restaurant med løyve for skjenking av øl og vin. På bildekket vart det ofte arrangert dans. Det vart òg arrangert fisketurar til havs. Havlaks A/S i Florø kjøpte ferja i 1994. Havlaks var eit dotterselskap til Frøya Holding i Dyrvik. Ferja vart ombygd og fekk påmontert ein kran, slik at ho kunne nyttast til lagring av fôr til laks. Ferja ligg no fast forankra til opprettsanlegget i Fillefjord på Hitra. I 1997 vart Frøya Holding kjøpt av Hydro Seafoods. I 2010 låg båten i opplag ved Reksteren i Tysnes kommune. 

Båten vart opphogd av Norscrap West AS på Hanøytangen i 2011. 

## Kjelder
*
*
Bronseand

**Bronseand** (*Anas aucklandica*) er ein vassfugl i andefamilien. Ho er endemisk for Aucklandøyane sør for New Zealand. Tidlegare var koparand, *Anas chlorotis*, og campbelland, *Anas nesiotis*, rekna som konspesifikke med bronseand. Campbellanda, som lever på Campbelløyane, er akkurat som bronseanda utan flygeevne.

## Skildring
Dette er ei mellomstor grasand, ca. 48 centimeter med kroppsvekt på 500 og 600 gram for hoer og hannar høvesvis. Vengene er små og er ikkje utvikla til flyging. Begge kjønn og juvenile fuglar har brun fjørdrakt, brystet er marmorert mørkare, hannfuglen i praktdrakt har grønglansa hovud, og ein særs smal kvit ring rundt halsen. Begge kjønn har godt synleg kvit augering og viser eit grønt vengespegl, *speculum*, i flukt. Bronseanda har alt i alt meir avdempa farger enn koparand.

Denne anda lever på Aucklandøyane, spesifikt på Adams Island, Disappointment Island, Dundas Island, Ewing Island, Rose Island og Enderby Island, men ikkje på hovudøya Auckland Island.

Bronseanda beitar ofte i skumring og nattemørke, ho finn føde i bukter og viker med tang og tare, og et alger og animalsk føde som marine virvellause dyr. Ungfuglar og fuglar som ikkje hekkar dannar flokkar ved beiting og kvile.

Bronseandpara er sterkt territoriale gjennom heile året. Reira er bygd av gras og reirplassen ligg under tett vegetasjon. Kullet er typisk på berre 4 egg og egga blir lagt med intervall på 2 eller 3 dagar. Hoa rugar aleine medan hannen voktar territoriet. Klekkinga skjer etter ca. 30 dagar.

Arten har status som sårbar, og bestanden er estimert til meir enn 2000 individ (2005), og er trudd å vere stabil.

## Kjelder

* Barrie Heather og Hugh Robertson, *The Field Guide to the Birds of New Zealand* (revised edition), Viking, 2005 
* BirdLife International (2012) Species factsheet: *[http://www.birdlife.org/datazone/speciesfactsheet.php?id=453 Anas aucklandica] *. Henta frå http://www.birdlife.org den 28. desember 2012.

### Referansar

## Bakgrunnsstoff
MS «Aure»

**MS «Aure»** er eit kombinert passasjer- og lasteskip (kystruteskip) som vart bygd på A/S Stord i 1950 for Møre og Romsdal Fylkesbåtar. Det kunne ta 350 passasjerar og store mengder gods. 

## Historie
Skipet vart sjøsett 19. mai 1950 og vart døypt av fru Steffensen. Båten vart klassifisert av Det Norske Veritas med sertifikat for 300 passasjerar. Undervasskroget vart utforma av ingeniør Ing. Myrholt og hadde ei særs gunstig form, som vart patentert. Overbygget var laga i sjøvassbestandig aluminium. 

Båten vart levert frå Stord i desember 1950 og sett inn i ruta mellom Kristiansund og Trondheim med 20 anløp under vegs med gods og passasjerar. Denne ruta vart kalla «Nattbussen», og Aure gjekk i denne ruta i 12 år. Sidan trafikkmønsteret endra seg med auka landtransport og bilferjer, gjekk «Aure» i opplag i januar 1962. 

I mars 1962 vart «Aure» kjøpt av Sør-Trøndelag fylke for å nyttast som skuleskip for sjømannsskulen i Trondheim. I samband med overtakinga vart overbygget utvida til 557 BRT. I 1964 vart skipet kjøpt av staten ved Kyrkje- og Undervisningsdepartementet og fekk no namnet **MS «Trøndelag»**. I 1966 fekk skipet ny motor og vart vidare ombygd og ominnreidd for å tene som instrumentfartøy og opplæring av sjøaspirantar i samarbeid med sjøaspirantskulen i Trondheim. Etter ombygginga var skipet 920 BRT. 

I september 1974 vart skipet kjøpt av Simon Møkster i Stavanger og fekk då namnet **MS «Vikingfjord»**. Det vart då brukt som losjiskip i samband med oljeverksemd. Det var etter dette omdøypt som treningsskip MS «Gann». Det vart dokksett på Skude Verft i juni 1992 etter å ha lagt i opplag på Steinsøy i lang tid. I 1996 vart det kjøpt av Mørland og Karlsen i Arendal og fekk no namnet **MS «Galtesund»**. Dei nytta skipet til barnevernsarbeid for ungdom mellom 15 og 19 år der den teoretiske og praktiske undervisninga føregjekk ombord på skipet. 

I 2004 vart skipet seld til Finland og skifta namn til «Mathilda» og sidan «Mercator». I vinteropplag vinteren 2009 sokk det ved kai i Loviisa i Finland. Det sokk derimot ikkje djupare enn at ein kunne pumpe vatn ut for å få det flytande att.

I mai 2011 blei skipet slept til Tallinn for å bli skrota.

## Kjelder
*