open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Porsgrunn/Skien

**Porsgrunn/Skien** er definert som ein samanhengande tettstad av SSB, og har  fordelde i kommunane Skien, Porsgrunn og Bamble. Tettstaden vert òg omtala som ein dobbeltby eller fleirkjerneby, fordi dei to byane  Skien og Porsgrunn har vakse saman. Byane Brevik i Porsgrunn kommune og Langesund og Stathelle i Bamble kommune utgjer også delar av tettstaden Porsgrunn/Skien. Tettstaden femner altså to store og tre mindre byar. 

Dobbeltbyen og tettstaden Porsgrunn/Skien utgjer den sentrale delen av Grenlandsregionen som er ein fleirkjernebyregion.

## Sjå òg
* Tettstader i Telemark

## Kjelder
* SSB: «Tettsteder og sentrumssoner. 1. januar 2005. Telemark»


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Porsgrunn/Skien|Porsgrunn/Skien]]» frå ,  den 17. oktober 2008.*
Jegosjikha

**Jegosjika** (russisk Егошиха) er ei elv i Perm i Russland og ei av sideelvane til Kama frå venstre i nedslagsfeltet til Volga.

Trass i at ho berre er 9 km lang er ho historisk viktig. Ho renn hovudsakleg gjennom sjølve byen Perm og spring ut frå eit skogområde nær bydelane Lipovaja Gora og Vladimirskiij. Elva renn langs *Jegosjikha-ravinen*, som deler Perm i to på venstrebreidda av Kama. To demningar og ei bru kryssar elva. Langs Jegosjika ligg mange små hus, *Den sørlege gravplassen* og *Jegosjika gravplass*. Jegosjika renn ut i Kama nær elvehamna Perm I.

## Historie
Den første busetnaden ved Perm oppstod rundt Jegosjika og vart først skildra av Prokopij Jelizarov i 1647. Denne busetnaden vart seinare kalla landsbyen Jegosjika. I 1723 vart det oppdaga kopar her og *Jegosjika koparfabrikk* vart grunnlagd av Vasilij Tatisjtsjev ved breidda av elva. Han var leiar for Uralfabrikkane. Arbeidarne sine busetnader utvikla seg etter kvart til byen Perm.

## Økologi
Jegosjikha renn gjennom dei ytre delane av Perm, nær fleire industriområde og er forureina av industrielt avfall. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Yegoshikha River|Yegoshikha River]]» frå , den 17. oktober 2008.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
# С.&nbsp;А.&nbsp;Торопов. *Пермь: путеводитель.* — Пермь, Кн. изд-во, 1986.
Ik

**Ik** (russisk Ик) er ei elv i Basjkortostan og Tatarstan i Russland og ei av sideelvane til Kama frå venstre i nedslagsfeltet til Volga.

Ik har ei lengd på 571 km og eit nedslagsfelt på . Ho renn hovudsakleg på grensa mellom Basjkortostan og Tatarstan og spring ut frå åsane Bugulminsko-Belebejevskoj.

Nær landsbyen Nagajbakovo har elva ei middelvassføring på 45,5 m³/s. Elva frys til i andre halvdel av november og vert isfri att i midten av april. Dei største sideelvane hennar er Dymka, Mellja og Menzelja frå venstre og Usen frå høgre. Elva er framkommeleg 100 km oppover frå munningen. 

Byane Oktjabrskij og Menzelinsk ligg ved elva. Det ligg store oljefelt i nedslagsfeltet til elva og det føregår produksjon i områda Muslumovskogo Aznakaevskogo i Tatarstan.

I nærleiken av landsbyen Tumutuk er det bygd ei demning. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:ru:Ик (приток Камы)|Ик (приток Камы)]]» frå ,  den 17. oktober 2008.*
Menzelja

**Menzelja** (russisk skrift Мензеля; tatarsk Минзәлә - *Minzälä*) er ei elv i Tatarstan i Russland, og ei av sideelvane til Ik frå venstre. Elva munnar ut i Nizjnekamskreservoaret som er ein del av Ik. 

Menzelja er 147 km lang og har eit nedslagsfelt på 2120 km². Ho spring ut to kilometer vest for Novy Menzeljabasj i Sarmanovskij rajon i Tatarstan. 

Dei største sideelvane hennar er Kholodnaja, Kamysjly, Iganja og Urguda. Sidan 1978 har elva vorte verna som eit «naturleg monument i Tatarstan». Menzelinsk ligg ved elva. Eit kjent landemerke ved elva og denne byen er ei jernbanebru som aldri vart teken i bruk, fordi jernbanen aldri vart lagd hit. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Menzelya River|Menzelya River]]» frå , den 17. oktober 2008.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Inva

**Inva** (russisk Иньва) er ei elv i Perm kraj i Russland og ei av sideelvane til Kama frå høgre i nedslagsfeltet til Volga. Elva er 257 km lang og har eit nedslagfelt på . Elva har eit fall på 188 meter og ei gjennomsnittleg helling på 0,2 meter per kilometer. 

Elva spring ut frå åsen Verhnekamskoj i nærleiken av grensa til Kirov oblast. Elva renn gjennom Komi-Permjakia og ut i Kamareservoaret. 

Dei største sideelvane hennar er Kuba, Velva, Ister, Dojeg, Poj og Isyl frå venstre og Jusva frå høgre. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:ru:Иньва|Иньва]]» frå , den 17. oktober 2008.*
Gajva

**Gajva** (russisk Гайва) er ei elv i Perm kraj i Russland og ei av sideelvane til Kama frå høgre i nedslagsfeltet til Volga.

Gavja er 76&nbsp;km lang og har eit nedslagsfelt på 328&nbsp;km². Ho renn gjennom byen Perm og munnar ut i Kama, 690&nbsp;km frå munningen hennar.

Det meste av nedslagsfeltet til Gavja ligg utanfor Perm. Det ligg industri og motorvegar langs elva, men desse har ikkje like stor innverknad på elva som dei har på mange andre småelvar i Perm.

Gavja har 32 sideelvar som er lengre enn 10&nbsp;km. Den største av desse er Bolsjaja Selskaja.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:ru:Гайва|Гайва]]» frå , den 17. oktober 2008.*
Kosa

**Kosa** (russisk Коса) er ei elv i Perm kraj i Russland og ei av sideelvane til Kama frå høgre i nedslagsfeltet til Volga. Ho har ei lengd på 267 km og eit nedslagsfelt på . Elva har eit fall på 180 meter. Ho munnar ut i Kosa nær landsbyen Ust-Kosa. 

Av sideelvar til Kosa finn ein Jantsjer, Sepol, Onolva, Kosia, Lolog, Odan og Syn frå venstre, og Jum, Lopva, Lopan, Lolym, Sija, Vum, Lotsj og Vusatsj frå høgre. 

## Kjelder


* *Denne artikkelen bygger på «[[:ru:Коса (река)|Коса (река)]]» frå , den 17. oktober 2008.*
Kosva

**Kosva** (russisk Косьва) er ei elv i Perm kraj og Sverdlovsk oblast i Russland og ei av sideelvane til Kama frå venstre i nedslagsfeltet til Volga. Elva er 283&nbsp;km lang og har eit nedslagsfelt på 6300&nbsp;km². Elva har eit fall på totalt 387 meter.

Elva spring ut frå vestlege område av Sverdlovsk oblast der elvane Vesle (Maloj Kosvy) og Store Kosva (Bolsjoj Kosvy) renn saman. Ho renn vestover og munnar ut i Kamareservoaret. Kosva er ei fjellelv med mange fossefall og stryk. Av desse er dei 6&nbsp;km lange Tulymskij-falla. I midtre delar av elva ligg Sjirokovskaja vasskraftverk og eit reservoar på 41&nbsp;km². Ved elva ligg byen Gubakha. Breiddene av elva er skogkledde, bratte og steinete.

Dei største sideelvane hennar er Kirja, Bolsjoja Olsjanaka og Vilva frå venstre, og Tylaj, Typyl og Njar frå høgre.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:ru:Косьва|Косьва]]» frå , den 17. oktober 2008.*
Lasva

**Lasva** eller **Bolsjaja Lasva**  er ei elv i Perm kraj i Russland og ei av sideelvane til Kama frå høgre i nedslagsfeltet til Volga. Ho ligg sentralt i Perm kraj og renn gjennom eit kupert terreng og mellom byane Perm og Krasnokamsk. Elva her ei lengd på 93 km. I vårflaumen stig vassnivået i elva med 2-3 meter.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:ru:Ласьва|Ласьва]]» frå , den 17. oktober 2008.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Lupja

**Lupja** (russisk Лупья) er ei elv i Perm kraj i Russland og ei av sideelvane til Kama frå venstre i nedslagsfeltet til Volga. Ho spring ut nær grensa til republikken Komi og renn sørover. 

Elva har ei lengd på 128 km og eit nedslagsfelt på 1380 km². Lupja har eit fall på totalt 191 meter og gjennomsnittshellinga er 0,4 meter per kilometer. 

Den einaste større sideelva hennar er Sotsj frå venstre. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:ru:Лупья|Лупья]]» frå , den 17. oktober 2008.*
Lysvaelva ved Kama

**Lysva** (russisk Лысьва ) er ei elv i Perm kraj i Russland og ei av sideelvane til Kama frå høgre i nedslagsfeltet til Volga. Namnet på elva tyder 'Furuelva', eller 'elva som renn gjennom furuskog'. Lysva munnar ut i Kama ved Solikamsk og har ei lengd på 64 km. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:ru:Лысьва (приток Камы)|Лысьва (приток Камы)]]» frå , den 17. oktober 2008.*
Medvedka

**Medvedka** (russisk Медведка) er ei lita elv eller ein bekk i byen Perm i Russland og ei av sideelvane til Kama frå venstre i nedslagsfeltet til Volga. Elva er berre om lag 1 km lang. 

Då Kotlasskoj-jernbanen vart bygd i 1897 vart munningen av Medvedka dekt av stein. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:ru:Медведка (река, приток Камы)|Медведка (река, приток Камы)]]» frå , den 17. oktober 2008.*
Muljanka

**Muljanka** (russisk Мулянка) er ei elv i Perm kraj i Russland og ei av sideelvane til Kama frå venstre. Elva renn gjennom byen Perm og industrien nær byen og elva har kraftig råka økologien i elva. 

Muljanka er 52 km lang og har eit nedslagsfelt på 460,7&nbsp;km². Muljanka har 35 sideelvar og den største av dei er Pyzj frå venstre.

Muljanka har utspring i Permskij rajon i Perm kraj. Ho renn hovudsakleg vestover i utkanten av Perm.

Landsbyen Verkhnije Mully er ein av dei eldste busetnadane ved Perm og ligg ved Muljanka. Det går tre bruer over Muljanka. 

Muljanka er forureina av industriområda som ligg langs elva, mellom anna oljaraffineriet JSC LUKOIL-Permnefteorgsintez, som har vore i drift sidan 1958.

## Bakgrunnsstoff
* Google Maps

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Mulyanka River|Mulyanka River]]» frå , den 17. oktober 2008.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Sveti Andrija

**Sveti Andrija** (St. Andreas) er ei øy i Adriahavet utanfor kysten av Kroatia. Øya høyrer til Elafitiøyane, og ligg om lag 11&nbsp;km (6 nautiske mil) utanfor Dubrovnik. Dei næraste øyane er Lopud og Koločep i aust. Øya er 475 meter lang og 130 meter bred. Det ligg eit fyr på øya.
Nizjnjaja Muljanka

**Nizjnjaja Muljanka** (russisk Нижняя Мулянка) er ei elv i Perm kraj i Russland og ei av sideelvane til Kama frå venstre i nedslagsfeltet til Volga.

Elva har ei lengd på 44&nbsp;km og munnar ut i Kama 653&nbsp;km før munningen hennar. Dei største sideelvane til Nizjnjaja Muljanka er Sarabaikha (19&nbsp;km), Bolsjaja Usolka (14&nbsp;km) og Jurtsjim (12&nbsp;km).

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:ru:Нижняя Мулянка (река)|Нижняя Мулянка (река)]]» frå , den 17. oktober 2008.*
Sinner Man

«**Sinner Man**» eller «**Sinnerman**» er ein amerikansk tradisjonell spritual-song som er spelt inn av mange artistar. Songen går tilbake til byrjinga av 1900-talet, men dei fleste moderen utgåve av songen baserer seg på ei innspeling av folkemusikkgruppa the Weavers frå 1959. The Weavers si utgåve finst på samlealbuma deira *Gospel* og *Reunion at Carnegie Hall Part 2*.

«Sinnerman» (stava som eitt ord) er ein av dei mest kjedne songane til Nina Simone og ho spelte inn ein 10 minuttar lang versjon på albumet hennar *[[Pastel Blues]]* i 1965. Simone lærte teksten som born då han vart nytta på vekkelsesmøte av mor hennar, som var ein metodistprest. I dei første åra av karrieren hennar nytta ofte Simone songen som avsluttningsnummer på konsertane sine. 

Simone si utgåve av «Sinnerman» har vorte sampla av hip-hop produsenten Kanye West på Talib Kweli-songen «Get By», av Timbaland på songen «Oh Timbaland» og av Felix da Housecat for plateserien *[[Verve Remixed]]*. 

Andre artistar som har spelt songen er The Wailers med Peter Tosh på vokal i ei reggae-utgåve, samt andre artistar som The Seekers, Three Dog Night, John P. Kee, 16 Horsepower og Les Baxter. 

## Bakgrunnsstoff
* Informajon og tekst  på Nina Simone Web

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Sinner Man|Sinner Man]]» frå , den 17. oktober 2008.*
Eidbukta

**Eidbukta** er ei samling av bustadområde som Statistisk sentralbyrå, SSB, har gjeve namn på og har definert som ein tettstad. Han ligg i Meløy kommune i Nordland fylke. 
Staden har  og ligg sørom Ørnes.  SSB oppretta objektet i 2008 som femna om bustadfelt ved Eidbukta,  frå 2015 er arealet blitt utvida søraustover og femnar no også om Sandåg og Neverdal.
__TOC__

## Grenda Eidbukt
Eidbukt, opphavleg **Øybukt**, var ei grend med tidlegare i alt fem gardsbruk fordelt på to matrikkelgardar, gardsnummer 51 og 52 i Meløy kommune, totalt på 93 dekar i 1893. Gardane ligg på eidet som skil Eidbukta (havbukt) frå Sandåbukta. Dei grensar mot Sandå i nordaust og mot Borvik i nordvest. I 1875 var folketalet 25 på gardane, medan det i 1970 var 64 busette i grenda. Namna på gardane er Øybukt ytre og Øybukt indre.. Dei eldste funn av menneskeleg aktivitet på gardane er rekna å vere mellom 3000 og 4000 år gamle. Grenda hadde skole frå byrjinga av 1890-talet fram til han vart flytta til Neverdal i 1931. 

## Sjå òg
* Tettstader i Nordland

## Kjelder
* 
### Fotnotar
Hommersåk

**Hommersåk** er ein tettstad i Sandnes kommune i Rogaland fylke. 
Staden har  og ligg inst i Riskafjorden.

## Sjå òg
* Tettstader i Rogaland

## Kjelder
* SSB: «Tettsteder og sentrumssoner. 1. januar 2005. Rogaland»
Obva

**Obva** (russisk Обва) er ei elv i Perm kraj i Russland og ei av sideelvane til Kama frå høgre i nedslagsfeltet til Volga. Ho spring ut frå skogane på Verhnekamskoj-åsane nordvest i Sivinskij rajon, nær grensa til Kirov oblast, og munnar ut i Kama, 780 km frå munningen hennar, i Kamareservoaret.

Obva er 247 km lang og har eit nedslagsfelt på 6720 km². Elva har eit fall på 191 meter og ei gjennomsnittleg helling på 0,5 meter per kilometer. 

Dei største sideelvane hennar er Jazva og Nerdva frå venstre, og Siva, Bub og Lysva frå høgre. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:ru:Обва (река)|Обва (река)]]» frå , den 17. oktober 2008.*
Poludennyj Kondas

**Poludennyj Kondas** (russisk Полуденный Кондас) er ei elv i Perm kraj i Russland og ei av sideelvane til Kama frå høgre i nedslagsfeltet til Volga.

Ho har ei lengd på 102 km og eit nedslagsfelt på 1020 km². Elva har eit fall på 161 meter og ei gjennomsnittleg helling på 0,5 meter per kilometer. 

Den største sideelva hennar er Syrja frå venstre. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:ru:Полуденный Кондас|Полуденный Кондас]]» frå , den 17. oktober 2008.*
Siva

**Siva** (russisk Сива) er ei elv i Perm kraj og Udmurtia i Russland og ei av sideelvane til Kama frå høgre i nedslagsfeltet til Volga.

Ho spring ut i sørvestlege område av Perm kraj, i Tjastinskom-området, og renn så gjennom Bolsjesosnovskomu rajon i Perm og Votkinskomu rajon i Udmurtia. Ho munnar ut i Kama nedanfor Votkinskoj vasskraftverk. Elva har ei lengd på 206 km og eit nedslagsfelt på . Siva har eit totalt fall på 167 meter og ein gjennomsnittleg helling på 0,4 meter per kilometer. 

Dei største sideelvane hennar er But, Sosnova, Tsjornaja, Lyp og Votka, alle frå høgre. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:ru:Сива (приток Камы)|Сива (приток Камы)]]» frå , den 17. oktober 2008.*
Usolka

**Usolka** (russisk Усолка) er ei elv i Perm kraj i Russland og ei av sideelvane til Kama frå venstre i nedslagsfeltet til Volga.

Usolka er 40&nbsp;km lang og om lag 1-1,5 meter djup. Somme stader er ho opp mot 10 meter brei. Elva renn gjennom byen Solikamska. Namnet kjem frå saltkjelder som elva renn gjennom. Kjelda til elva er to myrområde 8&nbsp;km oppfor den folketomme landsbyen Verkh-Usolka.

Av sideelvar finn ein Mamonku, Botsjkarikhu, Poludenku, Sodoma, Belaja, Nerestovitsu, Bobroaku, Rzjavets, Talitsu, Klestovku og Kekurku.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:ru:Усолка (река)|Усолка (река)]]» frå , den 17. oktober 2008.*
Tsjermozelva

**Tsjermoz** (russisk Чермоз) er ei elv i Perm kraj i Russland og ei av sideelvane til Kama frå høgre i nedslagsfeltet til Volga. Ho spring ut frå Jusvinskogo rajon og gjennom Ilinskomu rajon før ho munnar ut i Kama, 192&nbsp;km før munningen hennar. Tsjermoz har ei lengd på 121&nbsp;km og eit nedbørsfelt på .

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:ru:Чермоз (река)|Чермоз (река)]]» frå , den 17. oktober 2008.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Tsjusovaja

**Tsjusovaja** (russisk Чусовая) er ei elv i Perm kraj i Russland og ei av sideelvane til Kama frå venstre i nedslagsfeltet til Volga.

Elva er 592&nbsp;km lang med eit nedslagsfelt på 23&nbsp;000&nbsp;km². Ho munnar ut i Tsjusovojbukta i Kamareservoaret. Ho frys vanlegvis til i november og er islagd til vårløysinga i april–mai. Vårflaumen varer vanlegvis til midten av juni.

Dei viktigaste sideelvane er Mezjevaja Utka, Serebrjanka, Kojva, Usva, Revda og Lysva. Ei anna interessant sideelv er Kumysj, som renn rundt 6&nbsp;km under jorda. Staden der ho forsvinn heiter *Nyrok* (russisk нырок, som tyder 'dukk') av dei lokale innbyggjarane, medan staden der han dukker opp att heiter *Bynyrok* (russisk вынырок, som tyder 'kjem til overflata').

Tsjusovaja er mykje nytta til vassforsyning og forsyner mellom anna Jekaterinburg. Elvehamner ved Tsjusovaja er Perm og Tsjusovoj

Tsjusovaja er kjend for dei store klippene langs elvebreidda. Nokre av klippene var farlege for båttrafikken under vårflaumen og vart kalla *Bojtsy* (russisk: бойцы, som tyder «krigarar»). Mange av dei største klippene langs elva har namn.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Tsjusovaja|Tsjusovaja]]» frå , den 17. oktober 2008.*
Juzjnaja Keltma

**Juzjnaja Keltma** eller **Søndre Keltma** (russisk Южная Кельтма) er ei elv i Perm kraj i Russland og ei av sideelvane til Kama frå venstre i nedslagsfeltet til Volga. Ho startar nord i Perm, nær grensa til Republikken Komi og har ei lengd på 172&nbsp;km. Ho munnar ut i Kama om lag 1060&nbsp;km frå munningen hennar. Elvemunningen er delt inn i fleire greiner. Juzjnaja Keltma dannar eit nedslagsfelt på 5270&nbsp;km².

Dei største sideelvane hennar er Dzjuritsj, Olkhovka, Verkhnij Mal og Nizjnij Mal frå venstre, og Timsjer frå høgre.

Elva frys til tidleg i november og er islagsd til slutten av april. I den øvre delen er elva smal og svingete, medan den nedre delen er brei og roleg med sanddekte breidder.

I åra 1785-1822 vart Nordre Jekaterinskij-kanalen med ei leng dpå 20&nbsp;km bygd mellom Søndre Keltma og Nordlege Keltma. Kanalen var i drift i 16 år før han vart nedlagd i 1836.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:ru:Южная Кельтма|Южная Кельтма]]» frå , den 17. oktober 2008.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Arp 256

**Arp 256** er eit par av vekselverkande galaksar som ligg rundt 350 millionar lysår unna jorda i stjernebiletet Kvalfisken. Galaksane er sterkt deformerte, og har ei stor mengd av blå knottar som er område med sterk stjernedanning. Galaksane er lyssterke i det infraraude og stråler på desse bølgjelengdene meir enn hundre milliardar gongar kraftigare enn sola.

## Kjelder

* *Denne artikkelen i sin heilskap baserer seg på pressemelding *'STScI-2008-16*' frå [[Space Telescope Science Institute]].*
Vjatka

:*Vjatka er også det tidlegare namnet på byen [[Kirov i Kirov oblast|Kirov]]*

**Vjatka** (russisk Вятка, tatarsk *Noqrat*, marisk Виче, udmurtisk Ватка) er ei elv i Kirov oblast, Tatarstan og Udmurtia i Russland og ei av sideelvane til Kama frå høgre i nedslagsfeltet til Volga.

Vjatka er 1314&nbsp;km lang og har eit eige nedslagsfelt på 129&nbsp;000&nbsp;km².

Vjatka spring ut frå dei nordlegaste delane av Udmurtia. Ho frys til tidleg i november og vert isfri att siste halvdel av april. 

Dei største sideelvane hennar er Kobra, Letka, Velikaja, Moloma, Pizjma, Tsjeptsa, Bystritsa, Voja og Kilmez. 

Vjatka er rik på fisk, mellom anna brasme, mort, suter, gjedde, åbor og gjørs.

Vjatka er farbar for skip frå munningen til byen Kirov, ei strekning på 700&nbsp;km. Dei viktigaste byane langs elva er Kirov, Kotelnitsj, Sovetsk og Vjatskije Poljany.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Vjatka|Vjatka]]» frå , den 17. oktober 2008.*
Djoma

**Djoma** (russisk Дёма) er ei elv i Basjkortostan i Russland og ei av sideelvane til Belaja frå venstre i nedslagsfeltet til Volga. Elva er 535&nbsp;km lang, med eit nedbørfelt på 12&nbsp;800&nbsp;km² og ei middelvassføring på 35&nbsp;m³/s. 

Ho har kjelda si på nordsida av Obsjtsjij Syrt-høgdene i grenseområdet til Orenburg oblast. Djoma renn nordaustover og inn i Basjkortostan, der ho dannar ein brei dal. Elva renn her sakte, i eit sterkt svingande elveløp med mange meanderar og kroksjøar, særskild i den nedste strekninga før ho munner ut i Belaja. 

Byen Davlekanovo ligg ved Djoma og elvemunningen ligg innanfor grensen til byen Ufa, i bydelen Djoma, som er kalla opp etter elva.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:ru:Дёма|Дёма]]» frå , den 17. oktober 2008.*
Sutoloka

**Sutoloka** (russisk Сутолока) er ei lita elv som renn gjennom byen Ufa i Basjkortostan i Russland og ei av sideelvane til elva Belaja frå høgre. Elva har historisk verdi i samband med grunnlegginga av byen. 

Elva er om lag 6 km lang, 1-2 meter brei og 20-40 cm djup. Den nedre delen av elva går i dag under bakken. Sutopka er kraftig forureina og vatnet i elva har ein kvitaktig farge på grunn av all avrenninga frå industriområda rundt ho. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:ru:Сутолока|Сутолока]]» frå , den 17. oktober 2008.*
UGC 8335

**UGC 8335** eller **Arp 238** er eit par av vekselverkande galaksar som ligg rundt 400 millionar lysår unna jorda i stjernebiletet Den store bjørnen. Galaksane har fysisk kontakt gjennom ei bru av materie, og kvar av dei har stikkande ut ein sterkt krumma hale av gass og stjerner. Båe galaksane viser støvband i sentruma. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen i sin heilskap baserer seg på pressemelding *'STScI-2008-16*' frå [[Space Telescope Science Institute]].*
Ufaelva

**Ufa** (russisk Уфа, basjkirsk Ҡариҙел, Qaridhel) er ei elv i Tsjeljabinsk oblast, Sverdlovsk oblast og Basjkortostan i Russland og ei av sideelvane til Belaja frå høgre i nedslagsfeltet til Volga.

Ho er 918&nbsp;km lang med eit nedslagsfelt på .

Ho spring ut frå innsjøen Ufimskojeved Uraltauryggen i Uralfjella. Ho startar som ei fjellelv og renn i ein trong dal. I den midtre delen er det fleire stryk, medan den nedre delen er rolegare og svingete.

Elva har ei middelvassføring på 388 m³/s, men på det meste har det vorte målt 3740 m³/s og på det minste 55 m³/s.

Elva frys til i slutten av oktober eller tidleg i desember og vert isfri att i april eller tidleg i mai. Palovskaja vasskraftverk ligg ved elva.

Ved munningen av elva ligg byen Ufa.

## Sideelvar
* Aj
* Serga
* Jurjuzan
* Tiuj
* Simka
* Sjarovarka

## Busetnader
* Krasnoufimsk
* Sarana
* Sargaja
* Mullakajevo
* Karaidel
* Pavlovka
* Ufa
* Tsjandar

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:ru:Уфа (река)|Уфа (река)]]» frå , den 17. oktober 2008.*
Arp 272

**Arp 272** er samansett av dei to verkselverkande galaksane **NGC 6050** og **IC 1179** og ligg rundt 450 millionar lysår unna jorda i stjernebiletet Herkules. Galaksane er del av galaksehopen Herkuleshopen som igjen er del av Den store veggen.

Dei to galaksane i Arp 272 er i fysisk kontakt via spiralarmane deira.

## Kjelder

* *Denne artikkelen i sin heilskap baserer seg på pressemelding *'STScI-2008-16*' frå [[Space Telescope Science Institute]].*
NGC 6786

**NGC 6786** og ** LEDA 62867** er eit par av vekselverkande galaksar som ligg rundt 350 millionar lysår unna jorda i stjernebiletet Draken. Galaksane er enno ikkje i fysisk kontakt, men har gjennom gravitasjon allereie påverka utsjånaden til kvarandre. I 2004 blei det observert ein supernova i ein av galaksane.

## Kjelder

* *Denne artikkelen i sin heilskap baserer seg på pressemelding *'STScI-2008-16*' frå [[Space Telescope Science Institute]].*
NGC 34

**NGC 34** (òg **NGC 17**) er ein rest etter to galaksar som har kollidert og som ligg rundt 250 millionar lysår unna jorda i stjernebiletet Kvalfisken. NGC 34 inneheld mykje gass og kan difor halda fram med den hyppige stjernedanninga i sentrum, som blei sett i gang under samanslåinga av dei to opphavlege galaksane.

## Kjelder

* *Denne artikkelen i sin heilskap baserer seg på pressemelding *'STScI-2008-16*' frå [[Space Telescope Science Institute]].*
NGC 6240

**NGC 6240** er ein galakse og restane etter to tidlegare galaksar som har slegne seg saman til éin. Galaksen ligg rundt 400 millionar lysår unna jorda i stjernebiletet Slangeberaren. Observasjonar gjorde med NASA sitt Chandra-teleskop har avslørt to gigantiske svarte hòl i galaksen. Dei ligg rundt 3000 lysår frå kvarandre, driv mot kvarandre og vil etter kvart smelta saman til eitt. Samansmeltingsprossen starta for runt 30 millionar år sia og fekk sett i gang hyppig stjernedanning og førte til ei rekkja supernovaeksplosjonar. Ein reknar med at dei svarte hòla vil ha smelta saman om ti til hundrevis av millionar av år.

## Kjelder

* *Denne artikkelen i sin heilskap baserer seg på pressemelding *'STScI-2008-16*' frå [[Space Telescope Science Institute]].*
Norske Ordsprog

***Norske Ordsprog*** er ei ordspråksamling av Ivar Aasen, utgjeven i 1856.

Ordspråka hadde Ivar Aasen samla på ferdene sine rundt om i landet. Norske Ordsprog er det største folkeminnearbeidet Aasen gav ut. Med *Norske Ordsprog* ville Aasen dra fram visdomen i folkedjupet for å auka vørdnaden for allmugen. Boka held eit høgt fagleg nivå, og ho har vore ei populært oppslagsverk både for amatørar og folkeminnegranskarar.

Ordtaka er i 1881-utgåva sorterte etter nøkkelord, frå *A*: («Den som segjer A, fær og segja B») til *Øyra* «Ein lyt stundom spyrka Øyrom meir enn Augom» - med det ordtaket forstår Aasen at ein ofte må akte meir på kva kjende folk seier, enn det ein umiddelbart kan sjå. Vidare er det ein bolk med ordtak om årstider og dagar, før boka held fram med munnhell eller talemåtar. Ordtaka er gjevne att på landsmål, men forklaringane og fortalen er skrivne på dansk.

## Utgåver
Fyrsteutgåva kom i 1856. I 1881 gav Aasen ut ei omarbeidd og meir folkeleg innretta utgåve. Denne utgåva låg til grunn for ei ny utgåve i 1983, opptrykk 1989 (ved Johannes Gjerdåker, Vestanbok Forlag), og 4. utgåve i 2003 med tittelen Norske ordtak (ved Johannes Gjerdåker og Gudmund Harildstad, Vigmostad & Bjørke).

## Kjelder
* Aasentunet 
* Ivar Aasen: *Norske Ordsprog* 1881

## Bakgrunnsstoff

*Norske Ordsprog på nb.no
NGC 454

**NGC 454** er eit par av vekselverkande galaksar som ligg rundt 164 millionar lysår unna jorda i stjernebiletet Føniks. Paret er samansett av ein raud elliptisk galakse og ein irregulær og gassrik blå galakse. Båe galaksane er sterkt misforma grunna den gravitasjonelle påverknaden dei har på kvarandre.

## Kjelder
*
Herre

**Herre** (frå norrønt *herri, herra* gjennom gammaltysk *herro* komparativ av *her*, 'fornem', 'herleg') er ei gammal nemning for ein stormann som i moderne norsk er brukt til høfleg eller humoristisk tiltale, som i «Mine damer og herrar», eller i tituleringa «herr».

Nemningar som «herre» eller «herren» kan også ha religiøs tyding. I kristendommen vert ordet «Herren» bruka om Gud, som ei omsetjing av latin *dominus*. Dette ordet finst òg i uttrykk som «herregud» eller forsterkande i uttrykk som «eit herrens ver».

## «Herr» som tiltaleform

Då riddarskap vart innført i Noreg, vart nemning «herre» nytta om folk av høg rang, til dømes Knut Alvsson, som vart omtala eller tiltala som «herr Knut». I Kongsspegelen finn ein på tilsvarande vis tiltaleforma «Herren min», som og var nytta om kongar. Tiltaleforma «herr» svarar her til det engelske «sir». Det kvinnelege tilsvaret til herre, er frue (som i Fru Inger til Østråt). Riksrådet, som for det meste var samansett av høgvyrde, kunne difor omtalast som ein herredag. I borgarleg samanheng er frue i dag erstatta med dame (frå latin over fransk).

Seinare vart tiltaleforma òg bruka om prestar, til dømes om Herr Petter. I dansketida vart altså herrenemninga flytt ned til embetsmannen. Frå slutten av 1600-talet kunne ein bruka tittelen for einkvar mann ein ville vera høfleg mot. 

I dag kan «herr» brukast som tiltaleform for alle menn framfor etternamnet eller tittelen deira, som «herr Olsen» eller «herr ordførar», men det er ikkje rekna som god skikk å titulere seg sjølv med «herr». Det tilsvarande engelske ordet for denne tydinga av «herr» er *mister*. Omdefineringa av herre-tittelen fortel ei historie om utjamning og sosial oppdrift. Det var til dømes ikkje vanleg å bruke herretittelen om bønder. 

## «Herre» som religiøs nemning
Fleire religiøse tradisjonar har brukt «herre» som nemning for guddommen sin, til dømes innan mesopotamiske, egyptiske og greske religionar.
Visse gudenamn som Baal og Frøy har tydinga 'herre'.

Den hebraiske bibelen (Det gamle testamentet) viser mellom anna til Gud som «min herre» (Adonai). I den greske bibelomsetjinga *[[Septuaginta]]* og i Det nye testamentet brukte ein det greske ordet for herre, *kyrios*, om Gud Faderen og om Jesus.

## Kjelder

* Falk og Torp 1903: *Etymologisk ordbog over det norske og det danske sprog* Faksimileutg. Bjørn Ringstrøms antikvariat 1992 ISBN 82-90520-16-6
* Waldemar Brøgger: *[[Skikk og Bruk]]* J.W. Cappelens Forlag 1960
Kjempeblekksprut

**Kjempeblekksprutar** er blekksprutar av slekta *Architeuthis*. Som namnet fortel, er dei tiarma kjempeblekksprutane dei største av alle dei virvellause dyra. Med over 8&nbsp;m lange tentaklar og augo så store som fotballar har dei utvilsomt vore inspirasjon til mange skipperskrøner om samanstøytar med havuhyre. Men så vidt vi veit, hadde ingen menneske nokonsinne sett ein levande kjempeblekksprut før 30.&nbsp;september 2004, då nokre forskarar frå Japan tok 556 undervassfotografi av eit eksemplar av ein *Architeutis*-blekksprut.

Kjempeblekksprutar lever i alle verdshava, men dei største (*Mesonychoteuthis*) finst berre i og omkring Sørishavet. Frå eksemplar som er fanga i garn eller som er skylt i land på strender, veit vi at kjempeblekkspruten kan bli minst 12&nbsp;m lang og at han har eit stort, hardt nebb.

At kjempeblekkspruten eksisterer i store mengder, har lenge vore heva over tvil, for han er omtrent det einaste kaskelotten (spermasettkvalen), som er eit endå større dyr og krev mykje mat, et.

Nebbet er den einaste delen av dette blautdyret som kaskelotten ikkje greier å melte. Difor samlar det seg etter kvart mange nebb i tarmkanalen på kvalen, der dei blir innkapsla i ein voksaktig substans som kan passere gjennom tarmsystemet på kvalen utan å gjere skade. Ein trur at all ambra er blitt til slik; på grunn av kjempeblekksprutnebb i spermasettkvalmagar.

Den 22.&nbsp;februar 2007 vart eit eksemplar som vog 495&nbsp;kg og hadde mellom 30&nbsp;cm og 40&nbsp;cm store augo, fiska av ein fiskebåt i Rosshavet og frakta til Museum of New Zealand Te Papa Tongarewa for dissekering. Dette er den største *heile* kjempeblekkspruten som er målt, men nebbet var langt mindre enn somme som er funne i kaskelottmagar, så det finst kanskje endå større eksemplar nede i havdjupet.

## Kjelder
Åte

**Agn**, **lokkemat, åt** eller **åte** er noko ein bruker for å lokka eit bytte i jakt, fangst eller fiske.

## Jakt og fiske

Åte kan nyttast til å jakte på rovdyr. Ved å leggje ut åte eller lokkemat, som til dømes kan vere eit åtsel eller eit stoff med liknande lukt, kan ein trekkje rovdyr til åtet, medan jegeren ligg i skjul til dyret er på skothald. Åte kan òg nyttast til å lure dyr inn i ei felle, som til dømes ei musefelle. 

Agn viser til åte som ein nyttar som lokkemat for fisk. Fiskaren kan då setje agnet på ein ongul for å få fisken til å bite over kroken. 

## Andre tydingar

* Åte er eit fellesnamn på dyreplankton eller fiskeyngel i havet. Dette er viktig næring for fisk og kval. 
* Åte kan òg tyde ein stim av fisk, som ei åte med sild. 
* Å strø åte vil seie å strø jord eller grus på snøen om våren for at han skal smelte raskare. Dette vert òg kalla aure, mele, volde eller mylde.

## Kjelder
* 
* 
* *Norsk historisk leksikon* 2. utgåve, 3. opplag (2004)
Stavanger/Sandnes

**Stavanger/Sandnes** er den tredje største tettstaden i Noreg og femner samanhengande tettbygde område i kommunane Stavanger, Sandnes, Sola og Randaberg. Tettstaden har .
Desse kommunane utgjer «Nord-Jæren» i regionen Jæren, og har til saman 215&nbsp;116 innbyggjarar per 1. juli 2008, fordelt over 467,5 kvadratkilometer.
Tettstaden har den største prosentvise folkeveksten i landet, og Sandnes er den snøggast vaksande byen i Noreg.

Tettstaden har kome til ved at busetjinga langs hovudvegane sørover frå Stavanger har vokse og ført til at dei to byane Stavanger og Sandnes har vokse saman, og ifølgje SSB sin definisjon for tettstadar er dei to byane no å oppfatte som ein tettstad. Dei tilliggjande tettbygde områda i kommunane Sola og Randaberg vert òg inkluderte i dette.

Rogaland hadde i 2007 ein folketilvekst på 2,01%, noko som tilsvarar i overkant av 8&nbsp;000 innbyggjarar. Til samanlikning auka folketalet i Hordaland med kring 6&nbsp;000 innbyggjarar. Dimed er Rogaland, etter Oslo, det fylket i landet der folketalet veks snøggast. Dei nordjærske kommunane Stavanger, Sandnes, Sola og Randaberg, hadde då ei vekst på 2,26 %, og dette gjer regionen til den snøggast vaksande i landet.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Stavanger/Sandnes|Stavanger/Sandnes]]» frå , den 17. oktober 2008.*
Årdal og Sunndal Verk

**Årdal og Sunndal Verk** (ÅSV) vart oppretta som eit statleg aluminiumselskap i 1946 og fekk i oppgåve å bygge ferdig tyske anlegg i Årdal kommune.

Drifta starta i 1948. I 1951 avgjorde Stortinget at det skulle byggjast aluminimusverk på Sunndalsøra og selskapet fekk då det noverande namnet. I 1954 starta aluminiumproduksjonen i Sunndal. Selskapet hadde òg fabrikker i mellom anna Høyanger og Holmestrand. 
I 1967 kjøpte det kanadiske aluminiumskonsernet Alcan halvparten av aksjane i ÅSV, medan Den norske staten vart største enkeltaksjonær i Alcan. Halvparten av aksjane til Alcan i ÅSV vart kjøpt tilbake av Staten i 1974, og dei resterande aksjane vart kjøpt i 1979. 

ÅSV vart i 1986 fusjonert med lettmetalldivisjonen til Norsk Hydro og det nye selskapet fekk namnet Hydro Aluminium.

I 2006 vart det vedteke at fabrikken skulle leggjast ned. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Årdal og Sunndal Verk|Årdal og Sunndal Verk]]» frå , og «[[:en:|Årdal og Sunndal Verk]]» frå  den 17. oktober 2008.*  
 
*
Kleppe/Verdalen

**Kleppe/Verdal** er ein tettstad i Klepp kommune i Rogaland fylke. Statistisk sentralbyrå reknar dei to stadene Kleppe og Verdalen for ein samla tettstad med .
Staden ligg fem kilometer nordom Bryne.

## Sjå òg
* Kleppe
* Verdalen
* Tettstader i Rogaland

## Kjelder
* SSB: «Tettsteder og sentrumssoner. 1. januar 2005. Rogaland»
Åsta-ulukka

**Åsta-ulukka** var ei jarnbaneulukke som skjedde tysdag 4. januar 2000 ved Åsta sør for Rena i Østerdalen. Eit tog frå Trondheim kolliderte med eit lokaltog frå Hamar på Rørosbanen og det oppstod ein eksplosjonsarta brann. 19 menneske omkom, medan 67 kom frå ulukka med i live. 

## Hendingsgang
Det dieseldrivne toget *2302* forlet Trondheim kl. 07.45 om morgonen tysdag 4. januar 2000 med 75 personar om bord. Det var i rute og skulle til Hamar. Ved avgang frå Røros stasjon var toget 21 minutt forseinka pga. forseinkingar med kryssande tog. Forseinkingar vart derimot køyrt inn og ved framkomst og utkøyring frå Rena stasjon var toget berre 7 minuttar forseinka. Ved utkøyring viste signalet &laquo;køyr&raquo; og loggen som vart teke ut frå Hamar togleiarsentral etter ulukka, indikerer at òg hovudsignalet viste &laquo;køyr&raquo;.

Tog *2369*, som òg var dieseldrive, forlet Hamar i rute kl. 12.30 med 10 passasjerar om bord. Toget skulle til Rena, for så å returnere tilbake til Hamar. Ved Rudstad stasjon stoppa toget og plukka opp éin passasjer. Dette skjedde kl. 13.06 og i i følgje ruta skulle toget hatt eit opphald her til kl 13.10 for å avvente det kryssende toget nordfrå. Då toget forlet Rudstad kl. 13.07 med 11 passasjerar, inkludert lokomotivfører og konduktør, viser loggen at utkøyrssignalet ikkje viste &laquo;køyr&raquo;. Loggen viser òg at sporvekselen ved utkøyringa var køyrt opp av nordgåande tog.

Trafikkstyringa på Rørosbanen mellom Hamar og Røros vert styrt av togleiarsentralen på Hamar. Vedkommande togleiar på det aktuelle tidspunktet hadde òg ansvaret for å følgje med på den meir trafikkerte strekninga Hamar &ndash; Eidsvoll. Det var ikkje installert lydalarm (akustisk alarm) som varslar at to tog er på kollisjonskurs på denne sentralen og sjølv om ei melding *V2 – VEKSELKONTROLL MANGLAR RUDSTAD* i raud skrift på skjermen viste at det var i ferd med å skje ei ulukke, vart ikkje togleiaren merksam på dette før om lag kl. 13.11.30, etter 3 minutt.

På tidspunktet for ulukka var det ikkje installert verken ATC (eit system for automatisk stopping av tog) eller togradio. Den einaste måten å få kontakt med toga på, var ved hjelp av mobiltelefon. Numra til lokomotivførarane og konduktørane på dei to togene hadde derimot vorte oppført på feil lister, eller dei hadde ikkje vorte oppført på noko liste i det heile tatt. Derfor var ikkje togleiaren på Hamar i stand til å vite kvar han skulle ringe og kl. 13.12.35 var katastrofen eit faktum.

## Utbygging av ATC
NSB hadde lenge planlagt å bygge ut ATC på Rørosbanen. I 1992 planla NSB at ein utbygging skulle vere fullført innan 1995. Det vart budsjettert separat for dette i statsbudsjetta for 1992 og 1993. NSB la derimot planen til side og brukte pengane til utbygginga av Oslo lufthamn, Gardermoen. I 2004 var ATC utbygd.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Åsta-ulykken|Åsta-ulykken]]» frå , den 17. oktober 2008.* 

## Bakgrunnsstoff
* Rapport frå undersøkelseskommisjonen
* ''Unnskyld at jeg lever'' (ISBN 978-82-91352-44-2) - bok om ein overlevande si skuldkjensle etter å ha overlevd ulukka
Åsta Gudbrandsdotter

**Åsta Gudbrandsdotter** (fødd om lag 975-980, død om lag 1020-1030) var mor til kong Olav II eller Heilag-Olav (995-1030) og Harald Hardråde (1015-1066).

Far til Åsta var Gudbrand Kula frå Opplanda. Åsta kan ha vorte døypt på Ringerike av Olav Tryggvason, om lag 998.

Olav fekk ho med Harald Grenske i det første ekteskapet sitt. 

I det andre ekteskapet sitt med Sigurd Syr vart ho mor til ein annan norsk konge, Harald Hardråde (1015-1066). 

Åsta og Sigurd Syr fekk i følgje sagaene følgjande born: 
# Guttorm, deira eldste
# Gunnhild
# Halfdan
# Ingerid
# Harald Hardråde

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Åsta Gudbrandsdatter|Åsta Gudbrandsdatter]]» frå , den 17. oktober 2008.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
*** *Ancestral Roots of Certain American Colonists Who Came to America Before 1700* av Frederick Lewis Weis; Line 243A-20
MotoGP

**MotoGP** er det mest prestisjefylte meisterskapet innan motorsykkelsporten roadracing. Meisterskapet er inndelt i tre klassar: 125 kubikkcentimeter, 250 kubikkcentimeter og MotoGP (tildegare 500 kubikkcentimeter) som er den øvste klassen. 

MotoGP nyttar motorsyklar som er føremålsbygde for konkurranse. Dette skil MotoGP frå Superbike, som nyttar syklar som er godkjende for offentlege vegar. MotoGP  kan difor seiast å vera motorsykkelsporten sitt formel 1. MotoGP vart arrangert av Fédération Internationale de Motocyclisme for første gong i 1949.

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettstad 
*  MotoGP nyhende og resultatar
Loris Capirossi

**Loris Capirossi** () er ein italiensk MotoGP-førar som køyrer for Suzuki sitt MotoGP-lag. Han er ein tidlegare verdsmeister i 250cc for Aprilia.

## Bakgrunnsstoff

* Nettstaden til Loris Capirossi  (loriscapirossi)
Frøken

Ei **frøken**, frå eldre tysk *vrouken, vroiken* er ei ugift kvinne. Det tyske ordet er diminutiv av *vrouwe*, sjå *[[frue]]*.

Fram til rundt 1800 var «frøken» berre bruka om døtrer av kongar og adelsmenn, seinare vart tittelen òg bruka i borgarskapet, som tidlegare hadde brukt tittelen «jomfru». I nyare tid har ein bruka «frøken» som tittel for alle ugifte kvinner, men mange vil i dag oppfatte tittelen som arkaisk og tilhøyrande ei svunnen tid.

Som tittel har frøken vore avkorta *frk.*, i dag heller *fr.*, slik at ein slepp å ta stilling til om personen er gift eller ikkje.

## Annan bruk av ordet
«Frøken» har vore vanleg nemning for lærarinner, anten dei var gifte eller ikkje.

## På andre språk

Tilsvarande nemningar på andre språk er fransk *Mademoiselle* og engelsk *Miss* (opphavleg ei samantrekking av *Mistress*).

## Kjelder
* Waldemar Brøgger: *[[Skikk og Bruk]]* J.W. Cappelens Forlag 1960
* Falk og Torp 1903: *Etymologisk ordbog over det norske og det danske sprog* Faksimileutg. Bjørn Ringstrøms antikvariat 1992 ISBN 82-90520-16-6
* 

## Bakgrunnsstoff
* Ivar Aasen, Frua og Frøken, *Fedraheimen* 27.01.1880
ABC Nyheter

***ABC Nyheter*** er ei nettavis som blei starta av ABC Startsiden i februar 2007 som ein erstattar til nettmagasinet *[[Neste Klikk]]*. Nettavisa har redaksjon i Oslo og ansvarleg redaktør er Espen Udland.

## Bakgrunnsstoff
* ABC Nyheter
Arp 302

**Arp 302**, **UGC 9618** eller **VV 340** er eit par av vekselverkande galaksar som ligg rundt 450 millionar lysår unna jorda i stjernebiletet Bjørnepassaren. Båe galaksane er særs gassrike og dei er i ein tidleg fase av samansmeltingsprossesen. Enorme mengder infraraud stråling blir sendt ut frå gassen til massive stjerner som blir danna i same tempo som i dei mest kraftige områda som dannar kjempestjerner i Mjølkevegen.

## Kjelder

* *Denne artikkelen i sin heilskap baserer seg på pressemelding *'STScI-2008-16*' frå [[Space Telescope Science Institute]].*
ESO 593-8

**ESO 593-8** eller **ESO 593-IG008** er eit par av vekselverkande galaksar som ligg rundt 650 millionar lysår unna jorda i stjernebiletet Skytten. Galaksane har ei rekkja lyseblå stjernehopar. Galaksane vil sannsynlegvis slå seg saman til éin galakse i framtida.

## Kjelder

* *Denne artikkelen i sin heilskap baserer seg på pressemelding *'STScI-2008-16*' frå [[Space Telescope Science Institute]].*
ESO 77-14

**ESO 77-14** er eit par av vekselverkande galaksar som ligg rundt 550 millionar lysår unna jorda i stjernebiletet Indianaren. Båe galaksane er sterkt deformerte og har fysisk kontakt gjennom ei bru av materiale. Båe galaksane har òg forlengde armar; den eine har ein lang og blåaktig arm, medan den andre har ein kortare og raudare arm.

## Kjelder

* *Denne artikkelen i sin heilskap baserer seg på pressemelding *'STScI-2008-16*' frå [[Space Telescope Science Institute]].*
NGC 6670

**NGC 6670** er eit par av vekselverkande galaksar som ligg rundt 400 millionar lysår unna jorda i stjernebiletet Påfuglen. Kjernane til dei to galaksane er rundt 50 000 lysår frå kvarandre. NGC 6670 skin meir enn hundre milliardar gongar kraftigare enn sola i det infraraude, og ein reknar med at galaksane går gjennom ein periode med kraftig stjernedanning. Forskarar trur at NGC 6670 allereie har opplevd minst éin nærpassering og no er i eit tidleg stadium av nummer to.

## Kjelder

* *Denne artikkelen i sin heilskap baserer seg på pressemelding *'STScI-2008-16*' frå [[Space Telescope Science Institute]].*
Markarian 273

**Markarian 273**, **UGC 8696** eller **I Zw 071** er ein galakse som ligg rundt 500 millionar lysår unna jorda i stjernebiletet Storebjørn. Han er eit resultat av to galaksar som har slegne seg saman og har ei form som kan likna på ein tannkost. Han har ein 130 000 lysår lang hale. Markarian 273 har ein region med intens stjernedanning der 60 solmassar med nye stjerner blir fødde kvart år. Nær-infraraude observasjonar av galaksen har avslørt ein galaksekjerne med to delar. Makarian 273 er ein av dei mest lyssterke galaksane i det infraraude.

## Kjelder

* *Denne artikkelen i sin heilskap baserer seg på pressemelding *'STScI-2008-16*' frå [[Space Telescope Science Institute]].*
Arp 81

**Arp 81** eller **VV 247** er eit par av vekselverkande galaksar som ligg rundt 300 millionar lysår unna jorda i stjernebiletet Draken. Dei to galaksane er **NGC 6621** og **NGC 6622** der NGC 6621 er den største av dei to. NGC 6221 er ein ekstremt misforma spiralgalakse og har fått drege ein lang hale ut av seg som har pakka seg rundt galakselekamen. Kollisjonen mellom dei to galaksane har ført til kraftig stjernedanning mellom dei. Forskarar trur at Arp 81 har ei rikare samling av unge og massive stjernehopar enn Antennene-galaksane, som ligg mykje nærare jorda enn Arp 81.

## Kjelder

* *Denne artikkelen i sin heilskap baserer seg på pressemelding *'STScI-2008-16*' frå [[Space Telescope Science Institute]].*
Gudrun Ensslin

**Gudrun Ensslin**, () frå Bartholomä, Baden-Württemberg, Tyskland, i Stuttgart, Baden-Württemberg, var venstreekstremistisk terrorist, og vert rekna som ei av dei som grunnla *[[Rote Armee Fraktion]]*, også kjend som *Baader Meinhof-gruppa*. 

## Oppvekst
Gudrun Ensslin voks opp i Bartholomä der faren Helmut Ensslin var prest. Ho var rekna som ei snill og god jente, som gjorde det godt på skulen og likte å lese i Bibelen. I familien diskuterte ein ofte samfunnsspørsmål, og Gudrun Ensslin skal tidleg ha vore oppteken av sosial utrettferd i Tyskland og verda elles. Atten år gamal hadde ho eit skuleopphald i Pennsylvania i USA.

Frå 1960 til 1963 studerte Ensslin engelsk, germanistikk og pedagogikk i Tübingen, og tok lærareksamen. I 1964 tok ho studiar i Berlin. 

Medan ho var student, grunnla ho eit lite forlag i lag med Bernward Vesper, som ho gifte seg med i 1965. Dei fekk ein son, *Felix*, før Ensslin i 1968 forlet Vesper og flytte i lag med kjærasten Andreas Baader til Frankfurt am Main

## Politisk aktivisme
Gudrun Ensslin var aktiv i studentdemonstrasjonane i Berlin den 2. juni 1967 då pasifisten Benno Ohnesorg vart skoten til døde av politiet. Denne hendinga gjorde eit sterkt inntrykk på henne, og ho engasjerte seg i fleire politiske aksjonar. 

## Terrorisme
I 1968 freista Ensslin og bl.a. Andreas Baader å brenne ned to varehus i Frankfurt, og vart dømde til tre års fengsel. Dei vart sette fri i samband med ein anke, men då anken vart avvist, hadde Ensslin og Baader rømt til utlandet. Då Baader seinare vart arrestert, klarte Gudrun Ensslin å overtale Ulrike Meinhof om å vere med på å frigjere han i mai 1970. Etter frigjeringa av Baader var Rote Armee Fraktion skipa med Ensslin og Baader som leiarar. 

I lag med andre i RAF var ho med på ein palestinsk leir i Jordan for å få våpenopplæring. Etter tilbakevendinga til Tyskland kom der fleire bankran og aksjonar med bruk av sprengstoff mot politiske og militære mål. Gudrun Ensslin var leiande i planlegginga og gjennomføringa av rana og aksjonane.

## Arrestasjon
Den 7. juni 1972 vart Gudrun Ensslin arrestert i Hamburg. Etter ei langvarig rettssak vart ho 28. april 1977 dømd til livsvarig fengsel for fire mord og mange mordforsøk. 

Til liks Baader gjorde ho natt til 18. oktober 1977 sjølvmord på cella si i Stammheim-fengslet i Stuttgart. Ein tredje RAF-medle, Jan Carl Raspe, var såra av sjølvmordsforsøk, og døydde seinare på sjukehus. Sympatisørar av RAF har hevda at Ensslin, Baader, Raspe og Ulrike Meinhof ikkje døydde av sjølvmord. 

## Kjelder
* Tysk wikipedia
* Aust, Stefan, *Baader-Meinhof: sju år som förändrade Förbundsrepubliken*. Stockholm: Symposion 1990. 

## Litteratur
* Kapellen, Michael, *Doppelt Leben: Bernward Vesper und Gudrun Ensslin; die Tübinger Jahre*. Tübingen: Klöpfer und Meyer 2005. ISBN 3-937667-65-2
* Koenen, Gerd, *Vesper, Ensslin, Baader: Urszenen des deutschen Terrorismus*. Köln: Kiepenheuer und Witsch 2003. ISBN 3-462-03313-1
* Weidenhammer, Karl-Heinz, *Selbstmord oder Mord?: das Todesermittlungsverfahren: Baader, Ensslin, Raspe*. Kiel: Neuer Malik Verlag 1988. ISBN 3-89029-033-7
AM 0500-620

**AM 0500-620** er eit par av vekselverkande galaksar som ligg rundt 350 millionar lysår unna jorda i stjernebiletet Gullfisken. Den eine galaksen er ein særs symmetrisk spiralgalakse og er sett rett på. Den andre galaksen ligg bakom den først sett ifrå jorda, og er òg ein spiralgalakse. Før blei denne klassifisert som ein elliptisk galakse, men bilete teke av Hubble-teleskopet har vist han støvete spiralarmar lyse knottar av stjerner.

## Kjelder

* *Denne artikkelen i sin heilskap baserer seg på pressemelding *'STScI-2008-16*' frå [[Space Telescope Science Institute]].*
AM 0702-601

**AM 0702-601** eller **ESO 119-27** er eit par av vekselverkande galaksar som ligg rundt 400 millionar lysår unna jorda i stjernebiletet Kjølen. Galaksane er i eit svært tidleg stadium av vekselverknad og har sannsynlegvis berre nett starta å vekselverka. Dei første teikna på vekselverknad er synlege i den eine galaksen der den ytre strukturen til spiralarmane har starta å utvida seg og strekker seg som ein tidevasshale av materie ut i rommet.

## Kjelder

* *Denne artikkelen i sin heilskap baserer seg på pressemelding *'STScI-2008-16*' frå [[Space Telescope Science Institute]].*
AM 1316-241

**AM 1316-241** eller **ESO 508-45** er eit par av vekselverkande galaksar som ligg rundt 400 millionar lysår unna jorda i stjernebiletet Vasslangen. Paret er samansett av ein spiralgalakse som, sett ifrå jorda, ligg framfor ein elliptisk galakse. Spiralarmane i spiralgalaksen skuggar delvis for lyset til den bakanforliggjande elliptiske galaksen.

## Kjelder

* *Denne artikkelen i sin heilskap baserer seg på pressemelding *'STScI-2008-16*' frå [[Space Telescope Science Institute]].*