open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Verdensarvsenter for bergkunst - Alta Museum

**Verdensarvsenter for bergkunst - Alta Museum (VAM)**, tidlegare **Alta museum** er eit museum i Alta kommune i Finnmark fylke.

Senteret vart etablert i 1978, og er eit museum for forhistorie og bergkunst i Finnmark og lokalmuseum for Alta. Museet ligg like ved det største av fleire område med helleristningar på lista til UNESCO over verdas kultur- og naturarv. I museumsbygningen er det permanente og mellombelse utstillingar.

## Kjelder
Alby gard

**Alby gard** er den eldste garden på Jeløy i Moss kommune

Garden har røter tilbake til tidleg vikingtid. Hovudbygningen blei gitt sin nåverande form etter ein brann i 1866, og i 1963 kjøpte kommunen garden av den siste private eigaren, skipsreiar Biørn Biørnstad. I dag leiger Galleri F 15 berre hovudbygningen, mens stabburet blir disponert av fylkesmannen som Jeløy Naturhus, og jorda blir forpakta bort.

Jeløy er også eit spesielt område med særeigen natur. Søre Jeløy landskapsvernområde blei til i 1983, og er med på å bevare det historiske preget på landskapet.

## Park og anlegg
Parken på Alby består av ein plen med frukt og akasietre. Parken er konstruert slik at besøkjande skal få kjensla av å vera på ei strandtomt ved at ein voll skjuler åkerar nedanfor som ligg mellom parken og sjøen.

## Turområde
Skogen som ligg ved Alby er eit populært turområde. Det er opparbeidt stigar som gjer området lett tilgjengeleg, også for rørslehemma.

I Albyskogen er Rødsåsen der ein på klare dagar kan sjå skibakken i Holmenkollen.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Alby gård|Alby gård]]» frå , den 11. juli 2012.* 
 

## Bakgrunnsstoff
* Galleri F15
* 

__NOTOC__
Tinguiririca

**Tinguiririca** er ein 4&nbsp;280 moh. høg aktiv stratovulkan i O'Higgins-regionen i det sentrale Chile, nær grensa mot Argentina. Konstant fumarole-aktivitet føregår i vulkankrateret og heite kjelder og fumaroler kan også sjåast på vestskråninga av vulkanen. Siste utbrotet i vulkanen fann stad i 1917.

Det var på ein lågare fjelltopp få kilometer nord for Tinguiririca at Flight 571 av Uruguay sitt flyvåpen krasjlanda i oktober 1972, og der dei overlevande var sakna i 72 døgn før dei fekk kontakt med utomverda.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Tinguiririca Volcano|Tinguiririca Volcano]]» frå ,  den 10. juli 2012.*
International Trucks

**International Trucks** er ein lastebil- og bussprodusent i USA som er eigd av Navistar International Corporation. Føretaket var ein del av International Harvester, men då International Harvester gjekk konkurs i 1985 vart lastebilavdelinga skild ut som eit eige føretak og i 1986 vart namnet endra til Navistar International Corporation. Navistar tok over tredjedel av skulebussprodusenten AmTran i 1991 og resten i 1995. I 2002 vart namnet på AmTran endre til Integrated Coach.

## Bakgrunnsstoff

*
Galleri F 15

**Galleri F 15** er eit kunstgalleri på Alby gard på Jeløy i Moss kommune i Østfold fylke. 

Det vart starta av brørne Niels og Lars Brandstrup i 1966 og vart flytta til Alby 1967. Frå 1984 vart det teke over av Moss kommune og Østfold fylkeskommune. Det vart etablert som aksjeselskap i 1993 og fekk statsstøtte som knutepunktinstitusjon frå 1995. Galleri F 15 konsentrerer seg om samtidskunst, og har ei stor internasjonal kontaktflate, særleg mot dei nordiske landa. Galleriet har også vigd stor plass til kunsthandverket. Utstillinga «Tendenser» er frå 1971 arrangert årleg.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Fylkesgalleriet Punkt Ø
Vicente del Bosque

**Vicente del Bosque Gonzales**, marki av del Bosque, () er ein spansk fotballtrenar og tidlegare fotballspelar. For tida er han landslagstrenar for det spanske herrelandslaget i fotball, noko han har hatt svært stor suksess med.

Som fotballspelar spelte del Bosque for Real Madrid, Plus Ultra, CD Castellón og Córdoba CF i tillegg til å spela atten kampar for det spanske landslaget.  Han la opp som profesjonell spelar i 1984.

I 1987 tok han over som fotballtrenar i Real Madrid, ei stilling han hadde i fleire periodar fram til 2003. I 2008 tok han over som landslagstrenar etter Luis Aragonés. Aragonés gjekk av etter å ha gjort laget til europameistrar i EM i fotball 2008. Med del Bosque som trenar gjekk det spanske landslaget vidare til å bli verdsmeistrar under VM i fotball 2010 og europameistrar for andre gong på rad under EM i fotball 2012.
## Meritar
*Spansk seriemeister: 1975, 1976, 1978, 1980 og 1981 med Real Madrid
*Spansk cupmeister: 1974, 1975, 1981 og 1982 med Real Madrid
## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Vicente del Bosque|Vicente del Bosque]]» frå ,  den 11. juli 2012.*
Den europeiske sentralbanken

**Den europeiske sentralbanken** (**ESB**) er ein institusjon innan Den europeiske unionen (EU) som styrer valutapolitikken i eurosona. Sentralbanken blei grunnlagd i 1998. Han har sete i Frankfurt am Main i Tyskland slik det er bestemt i forfatningstraktaten til EU.

ESB har eit samarbeidsprogram med dei nasjonale sentralbanker i EU, kjent som Det europeiske systemet av sentralbankar (ESSB). Hovudmålsetjinga til dette samarbeidet er å verna prisstabilitet innan unionen. Samtidig skal banken bidra til høg sysselsetting og ein økonomisk vekst som ikkje bidreg til auka inflasjon. 

## Leiar
Presidenten for Den europeiske sentralbanken blir vald for ein periode på åtte år, og kan ikkje ta gjenval.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Den europeiske sentralbank|Den europeiske sentralbank]]» frå ,  den 11. juli 2012.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Juanfran Torres

**Juan Francisco Torres Belén** () er ein spansk fotballspelar. I 2014 spelar han for Atletico Madrid og det spanske herrelandslaget. Han vart cupmeister i Spania med Espanyol i 2005/06-sesongen og seriemeister med Atletico Madrid i 2013/14-sesongen. I 2011/12-sesongen var han med på å vinna Europaligaen med Atletico, og i 2013/14-sesongen var han med på å ta sølv i den europeiske meisterligaen med den same klubben. Han var med i den spanske landslagstroppen som vart europameistrar i 2012, men kom ikkje på banen i nokon av kampane.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Juan Francisco Torres|Juan Francisco Torres]]» frå ,  den 11. juli 2012.*
Blokkhus

**Blokkhus** er ein bygning av tre, stein eller betong, oppført til vakthus og forsvar.

Tak og veggar er verna mot skyting ved jordkledning. Moderne blokkhus er innretta for infanteribesetning, mitraljøser eller småskyts. Dei er så vel brukt til sjølvstendig forsvar som til støtte for andre forskansingar, til dømes gravforsvar. I eldre tid hadde solid lafta tømmerblokkhus tilstrekkeleg motstandskraft, og dei vart brukte sjølv ved permanente festningar.

Blokkhus er også brukt om huset som ligg omkring skivene i ei blokk, og akselen er festa i veggane til blokkhuset.

## Kjelder
*

## Bakgrunnsstoff
Karljohansvern

**Karljohansvern** er ein orlogsstasjon og eit skipsverft i Horten kommune i Vestfold. Karljohansvern verft var hovudverftet til marinen frå 1850 til 1968, då det heldt fram som eit sivilt verft under namnet Horten Verft A/S fram til det gjekk konkurs i 1987.

## Historie
I 1818 vart det bestemt å opprette ein orlogsstasjon i Horten. To år seinare begynte annleggsarbeidarane på eit verft for bygging av orlogsskip. Det fyrste skipet, ein fregatt, vart sjøstt 1828. Verftet het fyrst «Hortens verft», sidan «Marinens Hovedværft» fram til kong Oscar I gav det namnet «Carljohansværn værft» i 1854. Frå 1850 hadde det da teke over som hovudstasjon for marinen etter Fredriksvern i Stavern, ei rolle det hadde heilt fram til 1968. Da tok staten over verftet og døypte det om til Horten Verft A/S. 

Horten verft vart lagt ned i 1987. Tidlegare var Karljohansvern såkalla standkvarter for Austlandet sjøforsvarsdistrikt. Karljohansvern kan framleis fungere som base ved ein eventuell krig eller ei krise. Sjøforsvarsdistrikt Sør vart lagt ned juli 2002. Befalsskulen for kystartilleriet (BSKA) på Oscarsborg vart slått saman med Befalsskulen for marinen (BSMA) og samlokalisert på Karljohansvern frå august 2002 som BSS (Befalsskulen for Sjøforsvaret), Marinemuseet og ei avdeling av Forsvarets forskingsinstitutt. Stortinget vedtok at BSS skulle flyttast til Bergen innan 1. august 2010.

Verftsområdet er gjort om til næringspark. Karljohansvern er nå opna for ålmenta. Berre Vealøs er i eige av forsvaret.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Karljohansvern|Karljohansvern]]» frå ,  den 11. juli 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* Museumsnett om Karljohansvern 
* Søk etter Karljohansvern i Høgskolen i Vestfolds «Borre-minne»
* Om namnet Karljohansvern 
* Karljohansvern på Nasjonale Festningsverk
Mølen

**Mølen** er eit nes i Larvik kommune i Vestfold. Det ligg på austsida av innløpet til Langesundsfjorden og er 300–400 m breidt. På Mølen ligg ei rekkje større og mindre gravrøyser bygd av rullestein frå raet, som Mølen er ein del av. Gravskikken har bakgrunn i kulturforma frå bronsealderen, men ein del av røysene ligg så lågt i høve stranda at dei truleg skriv seg frå tidleg jernalder, noko som synest stadfesta av funn i ei av gravene. Dei fleste røysene er skadde; den største er 7 m høg.

Stranda og farvatnet utanfor er freda på grunn av sitt rike fugleliv med mange sjeldne artar. Mølen er eit viktig overvintringsområde for vassfugl, særleg dykkender. Mølen Ornitologiske Stasjon driv regelmessig overvaking av fuglelivet i området.

Mølen er kvartærgeologisk interessant fordi vestfoldraet her dukkar ned i havet og utvaska morenemassar dannar ei mektig rullesteinsstrand. Heva strandlinjer kan observerast.

Delar av Gea Norvegica Geopark ligg i Mølen.

## Kjelder
Rin Nakai

**Rin Nakai** () er ein japansk kampsportutøvar. Ho har delteke i organisasjonane Pancrase, Smackgirl og Valkyrie, og starta si Mixed martial arts (MMA)-karriere i 2006.

## Bakgrunnsstoff
*Offisiell nettstad 
*Profil  hos Fightergirls.com
*Profil hos Pancrase 
*Offisiell blogg 
*Offisiell blogg
Harry Potter The Exhibition

**Harry Potter: The Exhibition** er ei internasjonal omreisande utstilling laga av Global Experience Specialists med hundrevis av ekte rekvisittar, kostyme, gjenstandar og liknande frå *[[Harry Potter]]*-filmane. Utstillinga opna i april 2009 ved Museum of Science and Industry i Chicago i USA. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Harry Potter The Exhibition|Harry Potter The Exhibition]]» frå ,  den 4. november 2019.*  

## Bakgrunnsstoff
*
Atalanka

**Atalanka** (russisk **Аталанка**) er ei bygd ved elva Angara i Ust-Udi rajon i Irkutsk oblast i Sibir i Russland. Forfattaren Valentin Rasputin vart fødd og budde der til han var 17 år.  

## Kjelder
Ustj-Udinskij rajon

**Ustj-Udinskij rajon** (russisk Усть-Удинский район) er ein rajon (kommune) ved elva Angara i Irkutsk oblast i Sibir i Russland. Ustj-Udi ligg på høgre elvebreidd av Angara, om lag midt i Irkutsk oblast. Klimaet er kontinentalt, men ein gjennomsnittstemperatur på -3°C. Dei viktigaste næringsvegane er skogbruk og jordbruk. På grunn av dårlege vegar er det ikkje så mykje anna industri i området. Den næraste jarnbanestasjon ligg 100 km unna og til Irkusk er det 330 km etter vegen og 272 km med båt på Angara.
Valentin Rasputin

**Valentin Grigorjevitsj Rasputin**  () var ein russisk forfattar og miljøvernaktivist. Rasputin budde i Atalanka til han var 17 år og budde sidan i Irkutsk. 

Frå 1954 til 1958 studerte Rsputin ved Det historisk-filologiske fakultetet ved Universitetet i Irkutsk. Etter studiane arbeidde han som journalist from til 1966, då han vart forfattar på heiltid. Han skreiv mange romanar. Han var sterkt kritisk til den snøgge industrialiseringa av Sibir og til forureininga av naturen dette fører med seg. Han var òg sterkt oppteken av å ta vare på kulturarven og å halda på tradisjonane.
Timebomb av Kylie Minogue

«**Timebomb**» er ein song av den australske songaren Kylie Minogue, skrive av Karen Poole, Matt Schwartz og Paul Harris, utgjeve som ein del av *K25* feiringa, til minne om 25 år av karrieren hennar i musikkbransjen. Songen vart utgjeve den 25. mai 2012 av Parlophone, tre dagar før den 44. fødselsdag til Minogue.

## Informasjon
I slutten av 2011 uttalte Minogue at ho ville bli feire *K25*, årsdagen for Minogue å ha tilbrakt 25 år i musikk. I mars 2012 annonserte ho byrja turneen hennar, Anti Tour, ein serie av konsertar med B-sider. I byrjinga av 2012 annonserte Minogue ho ville gje ut eit samlealbum som ho ville spele inn akustisk til årsdagen. Etter dette kunngjorde Minogue utgjevinga av hennar samlealbum *[[The Best of Kylie Minogue]]*. I mai 2012 kunngjorde *Herald Sun* at Minogue ville gje ut ein singel med tittelen «Timebomb».

## Komposisjon
«Timebomb» er ein dansepopsong, som òg inkluderer element av synthpop, house og nu-disco. Songen har òg likskapar med songen hennar «Cherry Bomb» frå 2007. Songen vart skriven av Karen Poole, Matt Schwartz og Paul Harris.

## Listeplasseringar
I Storbritannia nådde songen nummer 31 på UK Singles Chart etter to dagar med sal og selde over 10.000 eksemplar. Songen har opphalde seg på den posisjonen i to veker. I Europa nådde songen nummer førtifire i Nederland og nummer tjueseks i Irland. «Timebomb» nådde nummer elleve i Finland og nummer 61 i Austerrike. I Belgia nådde songen nummer 43 i Flandern og nummer 49 i Vallonia. I Australia nådde songen nummer tolv på hitlistene. Men songen nådde førsteplass på den australske danseliste. I New Zealand nådde songen nummer trettitre på hitlistene.

## Sporliste
;Digital download
#«Timebomb» – 2:57
#«Timebomb» (Music Video) – 3:36

;CD single
# «Timebomb» – 2:57
# «Timebomb» (Extended Version) – 4:30
# «Timebomb» (Music Video) – 3:36

;Digital remix EP
# «Timebomb» (Extended Version) – 4:30
# «Timebomb» (Peter Rauhofer Remix) – 8:00
# «Timebomb» (DADA Remix) – 6:30
# «Timebomb» (Steve Redant & Phil Romano Remix) – 7:04
# «Timebomb» (Style of Eye Remix) – 6:31
# «Timebomb» (Italia3 Remix) – 6:00

## Topplisteplasseringar

## Kjelder
* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Timebomb (Kylie Minogue-sang)|Timebomb (Kylie Minogue-sang)]]» frå , den 9 juni 2012.*

## Bakgrunnsstoff
*Den offisielle nettsida til Minogue
Álvaro Negredo

**Álvaro Negredo Sanchez** () er ein spansk fotballspelar. Han har spelt for Sevilla FC sidan 2009. Frå same året har han spelt på det spanske herrelandslaget, og han var med på å bli europameistrar under EM i fotball 2012.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Álvaro Negredo|Álvaro Negredo]]» frå ,  den 12. juli 2012.*
Jordi Alba

**Jordi Alba Ramos** () er ein spansk fotballspelar som spelar midtbane for FC Barcelona. Han vart seriemeister med Barcelona i 2013 Han har også spelt på det spanske herrelandslaget sidan 2011. Jordi Alba sitt fyrste landslagsmål blei 2-0-målet i EM-finalen mot Italia, den 1. juli 2012. Han spelte alle Spania sine kampar i denne turneringa.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Álvaro Negredo|Álvaro Negredo]]» frå ,  den 12. juli 2012.*
Falsett

**Falsett** (av italiensk *falso*, ’falsk’) er ein tale- og songteknikk der ein nyttar det øvste registret i røysta. Mannlega songarar som syng i falsett vert i klassisk musikktradisjon kalla *[[kontratenor]]ar*. Også kvinner kan synge i falsett, men røystekvaliteten skil sig ikkje like mykje frå vanleg song. 

Falsett er også vanleg i mannleg *[[røyst|tale]]*. Når gutar er i stemmeskifte kan røysta veksle ufrivillig mellom normalt register og falsett. 

Kjente falsettsongarar innan pop og rock er mellom andre Brian Wilson (Beach Boys), Matthew Bellamy (Muse), King Diamond (Mercyful Fate), Barry Gibb (Bee Gees), Freddie Mercury (Queen), Justin Hawkins (The Darkness), Thom Yorke (Radiohead) og Neil Young .

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Falsett|Falsett]]» frå ,  den 12. juli 2012.*
Santi Cazorla

**Santiago Cazorla González** () er ein spansk fotballspelar som i 2014 spelar for Arsenal FC. Han vann FA-cupen med Arsenal i 2014. Han har spelt for det spanske herrelandslaget sidan 2008. Spania har to gonger vorte europameistrar i fotball med Cazorla på laget, fyrste gongen under EM i fotball 2008, andre gongen under EM i fotball 2012. I 2008 spelte han i fem av Spania sine seks kampar i meisterskapen, men i 2012 var han berre med i to kampar som innbyttar.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Santi Cazorla|Santi Cazorla]]» frå ,  den 12. juli 2012.*
Borrefunnet

**Borrefunnet** er eit funn frå 1852 av restane av ei norsk skipsgrav frå vikingtida. 

Funnet vart gjort då ein grov ut ein av Borrehaugane i Vestfold fylke, som er eitt av dei største gravfelta i Noreg. I haugen låg eit skip på 17-20 meter, men av di haugen for det meste var av sand hadde det meste av tre og jernsaker i skipet og i grava vorte øydelagt. Bak i båten vart det gjort funn av mellom anna metallstykke til køyre- og rideutstyr, og bein av ein hund og tre hestar. Etter dei funne restane har ein kunne datert funnet tilbake til tidleg på 900-talet.

## Sjå òg
* Borrehaugane, også kalla Borreparken og Nasjonalparken
* Borrestilen, underkategori av den norrøne dyreornamentikken

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Borrefunnet|Borrefunnet]]» frå ,  den 12. juli 2012.*
Luis Aragonés

**José Luis Aragonés Suárez** () var ein spansk fotballspelar og fotballtrenar, også for det spanske herrelandslaget.

Aragonés var aktiv som fotballspelar i 1950-, 60- og 70-åra, lengst i Atletico Madrid. Her spelte han til saman 372 kampar og skåra 172 mål, og han avslutta også karrieren som profesjonell fotballspelar i Atletico Madrid i 1974. Same året tok han over som fotballtrenar for klubben og trente han seinare i fleire periodar, heilt fram til 2003. I mellomtida trente han også ei rekkje andre spanske lag.

I 2004 starta Aragonés som spansk landslagstrenar, ei stilling han hadde i fire år. Han avslutta karrieren med å gjera landslaget til europameistrar under EM i fotball 2008. Etter dette tok han over som trenar for tyrkiske Fenerbahçe frå 2008-2009 før han la opp som trenar.

## Kjelde


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Luis Aragonés|Luis Aragonés]]» frå ,  den 12. juli 2012.*
Oseberghaugen

**Oseberghaugen** er ein gravhaug frå vikingtida, truleg frå år 834, i Slagendalen i Tønsberg kommune i Vestfold. Haugen romma det vidkjende Osebergskipet. Han vart arkeologisk graven ut i 1904. Haugen skal opphavleg ha målt kring 40 meter i tverrmål og ha vore over 4 meter høg. 

## Utgravingar
I Oseberghaugen var det jordfesta ei kvinne av høg status saman med ei anna kvinne, slik det går fram av at det låg knokkelrestar etter ei yngre (25–40 år gamal) og ei eldre (om lag 70 år gamal) kvinne i eit kammer av tre som var laga til i det rikt dekorerte vikingskipet. I skipet låg elles det rikaste gravgodset som er funne i noka enkeltgrav i Norden, mellom anna ei praktvogn og fem såkalla dyrehovudstolpar, restar av biletvevnader, kister, tekstilreiskapar, kjøkenreiskapar og ei rekkje andre ting til bruk på ein storgard og til bruk i førkristen religiøs kult. I grava var det òg restar av 15 hestar. Mykje av gjenstandane var øydelagde allereie under gravleggingsseremoniane ved at skipet då hadde vorte dynga ned av stein før gravhaugen av jordmasser vart reist over det, og dessutan av at det hadde vore gjort innbrot i haugen i gamal tid. Skipet og dei andre funna er stilte ut i Vikingskipshuset i Oslo. 

## Handsaming av haugen
Etter utgravingane vart haugen liggjande open fram til 1948. Haugen vart då rekonstruert av arkeolog Anton Wilhelm Brøgger. Leivningane av dei to kvinnene vart då lagt tilbake i haugen i ein sarkofag av aluminium. I september 2007 vart haugen opna att og sarkofagen teken ut, av di ein frykta for at beinmaterialet i sarkofagen kunne verte øydelagt slik at det ville verte vanskelegare å undersøke DNA-et i framtida.

Oseberghaugen er saman med mellom anna Gokstadhaugen og Borrehaugane lagt fram til å verte tekne opp på verdsarvlista til UNESCO.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger mellom anna på «[[:nb:Oseberghaugen|Oseberghaugen]]» frå ,  den 12. juli 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*


## Bakgrunnsstoff

* Gravhaugen og Osebergfunnet beskrevet i ''Sem og Slagen bygdebok'' frå 1959
*Oseberghaugen ved nettstaden til Vestfold fylkeskommune.
*
Istrehågan

**Istrehågan** er eit gravfelt frå jernalderen, truleg 500 fvt.&ndash;1000. Steinsettjingane stammar frå tida mellom 400&ndash;600. Kulturminnet er automatisk freda etter Kulturminneloven. 

Istrehågan ligg akkurat på grensa mellom Larvik kommune og Sandefjord kommune, ved Jåberg i Tjølling. Kulturminnet består av fem steinsetjingar og to skipssetjingar, den største er 25 meter lang og har 18 reiste steinar. I gravene er det funne restar etter menneske, bjørneklør, keramikk, ei nål og andre gravgåver.

Fyrsteleddet av namnet Istrehågan kjem ifylgje Norsk etternamnleksikon (s. 210) av *Istra*, «eit elvenamn av uviss tyding». Arkeologen Elizabeth Skjelsvik undersøkte Istrehågan i åra 1959&ndash;1962, og anlegget vart dermed rekonstruert slik ein trudde det hadde sett ut. Andre funn i nærområdet tyder på busettjing eller leirslaging både i steinalderen og i bronsealderen.

## Bakgrunnsstoff
* Istrehågan — turer.no
*
Fernando Navarro

**Fernando Navarro i Corbacho** () er ein spansk fotballspelar som har spelt for Sevilla FC  og det spanske herrelandslaget sidan 2008. Han var også med på landslaget då dei vart europameistrar under EM i fotball 2008. Navarro som kjem frå Catalonia, speler også for det katalanske herrelandslaget i fotball.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Fernando Navarro|Fernando Navarro]]» frå ,  den 12. juli 2012.*
Andrés Palop

**Andrés Palop Cervera** () er ei spansk fotballmålvakt som spelte for Sevilla FC frå 2005. Han har også spelt på det spanske herrelandslaget, og var med då laget vart europameistrar under EM i fotball 2008. 

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Andrés Palop|Andrés Palop]]» frå ,  den 12. juli 2012.*
Sergio García de la Fuente

**Sergio García de la Fuente** () er ein spansk fotballspelar som hat spela for RCD Espanyol. Han speler også for det spanske herrelandslaget, og var med då laget vart europameistrar under EM i fotball 2008.

## Kjelde

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Sergio García de la Fuente|Sergio García de la Fuente]]» frå ,  den 12. juli 2012.*
Galapagospingvin

**Galapagospingvin** (*Spheniscus mendiculus*) er ein pingvin endemisk for Galápagosøyane. Det er den einaste pingvinen som òg lever naturleg nord for ekvator, dei kan overleve i så varmt klima på grunn av nedkjøling frå Perustraumen og kjølig vatn frå store djupn bringa opp av Cromwellstraumen. Dei nærskylde andre artane i slekta *[[Spheniscus]] * lever langs kysten av fastlandet av Sør-Amerika og sørlege Afrika.

Galapagospingvinen er den tredje minste arten av pingvinar. Den gjennomsnittlege galapagospingvinen er 49 centimeter lang og veg 2,5 kilo. Dei har eit svart hovud med eit kvitt band som går bak frå auget, rundt dei svarte øyredekkarar og fram og ned til halsen. Dei har gråsvart overside og kvit underside. Ungfuglar har eit heilt mørkt hovud. Hofuglar er mindre enn hannane, men er elles ganske lik.

Galapagospingvinen lever primært på Fernandina Island og vestkysten av Isabela-øya, men små bestandar er spreidd på andre øyar i Galapagosøygruppa. Nordspissen av Isabela kryssar ekvator, noko som tyder at galapagospingvinar tidvis vitjar den nordlege halvkula, som einaste pingvinart.

## Kjelder

* *Denne artikkelen byggjer på «[[:en:Galapagos Penguin|Galapagos Penguin]]» frå , den 12. juli 2012*

;Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Videoar, bilete og lydopptak av galapagospingvinar hos Internet Bird Collection
Albert Marquet

**Albert Marquet** () var ein fransk målar assosiert med fauvismerørsla. Har oppheldt seg på Hesnes i Grimstad i 1925 og måla fleire bilete frå det området.

## Bakgrunnsstoff
*  (public domain i Canada)
Vesle Skaugum

**Vesle Skaugum** var ein norsk rekreasjonsleir for personell knytt til RNAF (Royal Norwegian Air Force) i Canada under andre verdskrig. Leiren låg i Finlayson township nordaust for Huntsville, Ontario.
Frå 1942 var leiren òg nytta som rekruttskole. Initiativet til etableringa var dåverande major Ole Reistad.

Staden vart kjøpt inn ved hjelp av innsamla pengar seint på våren 1941, sett i stand og nye bygg vart ført opp. 

Vesle Skaugum låg på ei landstripe eller eid, mellom to innsjøar, dåverande Dotty lake og Oxbow lake (tidlegare Fatty lake), om lag 25 norske mil nord for Toronto.  Då leiren i Toronto vart lagt ned, vart radio/telegrafiskolen der flytta hit.  

Då krigen var over, vart Vesle Skaugum i 1945 seld til Kiwanis Club i Toronto, som nytta plassen til leirstad for barn og ungdom i fleire år. I 1979 vart plassen seld og er i dag staden for Olympia sports Camp.

Pengane som kom inn ved salet vart seinare nytta til å skaffe eit nytt Vesle Skaugum på Golsfjellet.

## Bakgrunnsstoff
* Foto Vesle Skaugum på ourontario.ca
* Bilde frå Vesle Skaugum i dag
* Olympia sports Camp 
* Vesle Skaugum på Golsfjellet 

## Litteratur
* Per Conradi Hansen, Little Norway - A message of Liberty to the Hills of Home, ISBN 978-82-997663-0-2

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Little Norway|Little Norway]]» frå ,  den 14. juni 2013.*
Arid Uka

**Arid Uka** () er ein kosovoalbanar som drap to personar og skada to andre på Frankfurt am Main lufthamn 2. mars 2011. Hendinga er rekna som det første snikmordet i Tyskland med islamistisk bakgrunn.

## Mordattentatet
Åstaden var eit offentleg område i Terminal 2 på busshaldeplass-sona på flyplassen. Denne vart jamnle nytta av den amerikanske hæren for militære bussar. Bussen var meint som transport for ei rekkje amerikanske soldatar som nyleg hadde landa på flyplassen. Soldatane hadde tidlegare vore stasjonert ved Lakenheath Airbase i Storbritannia, og skulle ha vore vidaresende til Ramstein Air Base i Rheinland-Pfalz. Då hendinga fann stad hadde dei fyrste soldatane gått ombord i bussen, medan andre framleis stod utanfor. Då ein soldat frå US Air Force skulle gå ombord vart han skoten i bakhovudet av Uka. Like etterpå vart bussjåføren òg skoten og drepen. Offera var den 25 år gamle Nicholas J. Alden og 21 år gamle Zachary Cuddeback. Uka gjekk så inn på bussen og sikta på soldatar som ikkje hadde moglegheit til å flykte. Han skaut to personar som vart alvorleg skadde, men overlevde. Ein femte person, som prøvde å gøyme seg mellom to seteradar, fekk han ikkje moglegheit til å skote. Uka forlét bussen og prøvde å flykte gjennom terminalen for å gøyme seg i menneksemengda. To personar, det femte målet i bussen, sersjant Trevor Brewer og ein tryggleikstilsett av amerikansk opphav, Lamar Connor, følgde etter. Inne i terminalen vart Uka arrestert av tysk politi. Brewer og Connor vart seinare heidra med Forbundsrepublikken Tysklands fortenstorden. 10. februar 2012 vart han dømd til fengsel på livstid.  

## Sjå òg
* Mordattentatet på Frankfurt am Main lufthamn

## Merknadar

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Arid Uka|Arid Uka]]» frå ,  den 12. juli 2012.*  
 
### Fotnotar
Rubén de la Red

**Rubén de la Red Gutiérrez** () er ein spansk tidlegare fotballspelar. Bortsett frå eit opphald i Getafe CF spelte han heile junior- og seniorkarrieren sin som midtbanespelar i Real Madrid.

## Karriere
Rubén de la Red spelte på spansk U19- og U21-landslag før han vart teken med på det offisielle herrelandslaget i 2008. Landslagskarrieren hans var kort, men han rakk å verta med i troppen som vart europameistrar under EM i fotball 2008. Under EM den 18. juni 2008 skåra han det einaste landslagsmålet i karrieren sin, i ein kamp mot Hellas som enda 2-1 til Spania.

Den 30. oktober 2008 kollapsa Rubén de la Red medan han spelte i ein cupkamp mot Real Unión. Han hamna på sjukehus, og det viste seg etter kvart at han leid av ein alvorleg hjartefeil. Han vona lenge at han kunne koma tilbake til proffotballen i Real Madrid, men i 2010 trekte han seg endeleg tilbake og har ikkje spelt profesjonell fotball sidan.

## Kjelde


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Rubén de la Red|Rubén de la Red]]» frå ,  den 12. juli 2012.*
Dongfeng Motor

**Dongfeng Motor** er eit kinesisk føretak som produserer lastebilar, varebilar og småbilar. Føretaket, som vart stifta i 1969, er ein av dei største bilprodusentane i Kina. Dongfeng samarbeider mad mange utanlandske produsentar: Honda, Kia, Nissan og fleire. Dei samarbeider med Cummins om produksjon av dieselmotorar. 

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Stalheimskleivi

**Stalheimskleivi** er ei 1,5 km lang, svingete og bratt kleiv ved Stalheimsfossen i Voss herad i Vestland. Stigninga er dokumentert til 1:5. Vegstrekningen har 14 krappe svingar oppover mot Stalheimsberget, der Stalheim Hotell står. Vegen vart bygd i åra 1842 – 1849 og opp til 1000 mann var i arbeid. I 1937 vart vegen utvida, slik at det vart framkomeleg for bilar. I 1980 vart vegen, som er ein del av E 16 lagt i tunnel. 

## Bakgrunnsstoff
*
Flyulukka på København lufthamn, Kastrup

**Flyulukka på København lufthamn, Kastrup** var ein flyulukke som fann stad 26. januar 1947 på København lufthamn, Kastrup då ein Douglas DC-3C (C-47) frå KLM Royal Dutch Airlines styrta like etter start etter ein mellomlanding på veg frå Amsterdam til Stockholm. Alle 22 ombord omkom, mellom dei den svenske arveprinsen Gustaf Adolf av Sverige, far til den noverande kongen av Sverige, Carl XVI Gustaf av Sverige.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Flygolyckan på Kastrup 1947|Flygolyckan på Kastrup 1947]]» frå ,  den 12. juli 2012.*
Mario Balotelli

**Mario Barwuah Balotelli** () er ein italiensk fotballspelar som i 2014 spelte for AC Milan i Italia. Foreldra hans kom til Italia som innvandrarar frå Ghana, men sjølv er han fødd og oppvaksen i Italia.

## Karriere

Balotelli vart fødd som Mario Barwuah, men voks opp hjå fosterfamilien Balotelli og tok difor deira etternamn i tillegg. Familien Balotelli har aldri adoptert han, og difor vart han offisielt sett på som ein ghanesisk innvandrar fram til han fylte 18 år.

Mario Balotelli spelte for italienske klubbar fram til 2010, då han tok vart kjøpt av Manchester City. Han vart seriemeister i Italia med Inter i i 2008, 2009 og 2010 og vann den europeiske Meisterligaen i 2010. Med Balotelli på laget vann Manchester City Premier League i 2012, for fyrste gong på 44 år. 
Som fotballspelar har han fleire gonger vist mangel på disiplin under trenarane sine. Samtidig har han som farga spelar vorte utsett for mykje rasisme på fotballbana.

Som ghanesisk innvandrar fekk han ikkje lov til å spela på italienske ungdomslandslag for spelarar under 18. I 2008 kom han med på U21-landslaget, og i 2010 vart han inkludert i herrelandslaget for vaksne. Han gjorde ein svært god figur under EM i fotball 2012, der han vart ein av toppskårarane med tre mål. To av desse måla kom i semifinalen mot Tyskland den 28. juni, begge i fyrste omgang. Tyskland greidde aldri å koma inn att i kampen, men fekk eit mål på eit straffespark til slutt i andre omgang. Italia vann kampen 2-1.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Mario Balotelli|Mario Balotelli]]» frå ,  den 13. juli 2012.*
Thiago Motta

**Thiago Motta** () er ein brasiliansk-italiensk fotballspelar som i 2014 speler for den franske klubben Paris Saint-Germain FC. Motta kom til Europa frå Brasil i 1999 og tok til å spela for B-laget til FC Barcelona. Seinare har han spelt for både spanske, italienske og franske lag. Han vart seriemeister i Spania med Barcelona i 2005 og 2006, i Italia med Inter i 2010 og i Frankrike med PSG i 2013 og 2014. I 2006 var han med på å vinna den europeiske Meisterligaen med Barcelona, og i 2010 vann han den same turneringa med Inter. Han vann òg VM for klubblag med Inter i 2010.

Thiago Motta er av italiensk familie og som italiensk statsborgar kunne han difor bli med på det italienske herrelandslaget i 2009. Han var med på den italienske troppen i EM i fotball 2012. Under finalen mot Spania den 1. juli låg Italia under 0-2 etter fyrste omgang. Trenar Prandelli hadde allereie gjort to byte og ville no gjera sitt tredje ved å setja inn Motta som innbytar for Riccardo Montolivo. Men etter få minutt på banen skadde Motta beinet og kunne ikkje spela meir. Motta vart teken av banen og Italia måtte spela resten av finalen med 10 mann. Resultatet vart til slutt 0-4.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Thiago Motta|Thiago Motta]]» frå ,  den 13. juli 2012.*
Alessandro Diamanti

**Alessandro Diamanti** ()  er ein italiensk fotballspelar.

Diamanti var med i den italienske troppen til EM i fotball 2012. I kvartfinalen mot England den 24. juni kom Diamanti inn som innbytar for Antonio Cassano i andre omgang. Då kampen gjekk over i ekstraomgangar og straffesparktevling, vart det Diamanti som skåra det avgjerande straffemålet som gjorde at Italia vann kampen 4-2.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Alessandro Diamanti|Alessandro Diamanti]]» frå ,  den 13. juli 2012.*
Mario Mandžukić

**Mario Mandžukić** () er ein kroatisk fotballspelar som speler for Bayern München sidan 2012. Mandžukić speler også for det kroatiske landslaget og var ein av toppskårarane i EM i fotball 2012 med 3 mål. Han vart Bayern München sin toppskårar i serien i 2012/13- og 2013/14-sesongen.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Mario Mandžukić|Mario Mandžukić]]» frå ,  den 13. juli 2012.*
Philadelphus coronarius

**Duftskjærsmin** eller **luktskjærsmin** (*Philadelphus coronarius*) er ein lauvfellandebusk i skjærsminslekta i hortensiafamilien. Planten er naturleg å finne i Sør-Europa. Han går òg under namnet *uekte sjasmin*.

*Philadelphus coronarius* må ikkje forvekslast med *[[Philadelphus lewisii]]* som er meir hardfør og luktar mindre. Denne går ofte under namnet «nordlandsskjærsmin».

Duftskjærsmin er ein stor opprett busk med stive greiner. Borken]er først strågul og glatt. Seinare blir han lysebrun og litt fura. Gamle greiner får bork som skallar av i strimlar. Knoppane er motsette, men elles så små at dei sit skjult i bladarret til slutten av våren. Blada er eggforma med få, grove tenner langs randa. Over- og undersida er omtrent einsarta friskt grøne. Blomstrane kjem i juni-juli, og dei sit i korte klasar frå bladhjørna. Dei er kvite med gule støvberarar. Dufta er søt og kraftig. Fruktene er krukkeforma, tørre kapslar. Berre i einskilde år blir det danna modne frø i hagar så langt nord som Danmark og Noreg.

Rotnettet er kraftig, og hovudrøtene er fordelt både langt ned og vidt ut. Dei fine siderøtene ligg like under jordoverflata. Greinene har kvit marg.
Busken kan bli 4 x 3 m (30 x 30 cm/år).

## Kultivarar
*Philadelphus coronarius* er ein populær prydplante for hagar i tempererte regionar. Han er verdsett for sine kvite, søte, luktaktande blomstrar tidleg om sommaren som opptrer i store mengder. Det finst ei rekkje namngjevne kultivarar.  Dei følgande kultivarane har fått Royal Horticultural Society sin Award of Garden Merit:-
* *P. coronarius «Aureus»*
* *P. coronarius «Variegatus»*

## Hydridar
* *[[Philadelphus × lemoinei]]* (*P. coronarius* x *[[Philadelphus microphyllus|P. microphyllus]]*)
* *[[Philadelphus x virginalis]]* - Jomfruskjærsmin/Møyskjærsmin (Philadelphus coronarius x P. microphyllus x P. pubescens)

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Bushel

**Bushel** er eit målekar for tørre varer og svarar til ein norsk fjerding (ei fjerdedels korntønne eller skjeppe). Det er ei britisk og amerikansk måleining for volum med symbol *bu*, som frå gammalt av var lik 8 gallon. I Storbritannia i dag vert ein *imperial bushel* rekna for å vere lik 36,37 liter. I USA, Canada og Britisk Vestindia nytta ein Winchester bushel som er lik 35,24 liter. 

Ved notering av kornpriser i Nord-Amerika reknar ein for kveite 1 bu = 60 pound (lb) = 27,2 kg, for rug og mais = 56 lb, for bygg = 48 lb og for havre = 32 lb. 

Namnet kjem frå gammalfransk *boisseau*. Ein fransk boisseau er lik 13 liter og ein belgisk er lik 15 liter.

## Kjelder
*
Butt

Ein **butt** er eit stort kar for oppbevaring av vin og andre flytande varer. Det er ei britisk måleining for volum og er lik 126 imperial gallon som er 572,5 liter. I eldre tider vart butt òg kalla *pipe*, og var 126 US gallon eller 477 liter. 

Ein butt svarar til ein italiensk *botto* som varierer frå 500 til 1200 liter, ein portugisisk boto på 435 liter eller ein russisk botsjka på 491 liter. 

## Kjelder

*
**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:en:Butt (unit)|Butt (unit)]]» frå ,  den 14. juli 2012.*
Bygdetønne

Ei **bygdetønne** eller **heimetønne** er ei gammal måleining for volum nytta ved kjøp og sal innanfor eit lokalt område. Bygdetønna var ofte litt større enn den fastsette måleininga tønne. 

## Kjelder
*
Bølgjefunksjon

**Bølgefunksjonen ** i kvantemekanisk teori er ein kompleks funksjon som skildrar tilstanden til eit fysisk system. I posisjonsrepresentasjonen blir bølgjefunksjonen til eit ein-partikkelsystem ofrast skrive som

:\psi(\vec{r}, t).

Det er vanskeleg å gje bølgjefunksjonen noko direkte fysisk tolking, men sannsynstolkinga til Born postulerer at sannsynet for at det kvantemekanisk systemet skildra av \psi skal «finne seg» i eit område rundt \vec{r} ved tida t er gjeven ved

: |\psi(\vec{r}, t)|^2 d\vec{r} dt.

## Relasjon til generell formulering
I den generelle formuleringa av kvantemekanikken skildrast tilstanden til eit system ved ein tilstandsvektor (eg. tilstandsstråle) | \Psi(t) \rangle som oppfyller Schrödingerlikninga,

:  i \hbar \frac{\partial}{\partial t} | \Psi(t) \rangle = \hat{H} |\Psi(t)\rangle ,

der \hat{H} er Hamiltonoperatoren som skildrar det fysiske systemet.

Bølgjefunskjonen i posisjonsrepresentasjonen, \Psi(\vec{r}, t), er projeksjonen av tilstandsvektoren |\Psi(t)\rangle ned på eigenvektorane til posisjonsoperatoren:

:  \Psi(\vec{r}, t) = \langle \vec{r} | \Psi(t) \rangle.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Bølgefunksjon|Bølgefunksjon]]» frå ,  den 14. juli 2012.*
Bølgjemekanikk

**Bølgjemekanikk** syner til mekanikken til bølgjer. 

## I kvantemekanikk og kvantefysikk
I kvantemekanikk og kvantefysikk vert omgrepet bølgjemekanikk i dag lite nytta og då helst i samband med den delen av kvantefysikken som knyter seg til arbeida til Erwin Schrödinger og Louis de Broglie, fordi desse la stor vekt på bølgjenaturen til materien. 

## Sjå òg
*Schrödingerlikninga

## Kjelder

*
Sikhanyiso av Eswatini

**Sikhanyiso** () er prinsesse av Eswatini og den eldste dottera til kong Mswati III av Eswatini og éi av dei mange konene hans, LaMbikiza av Eswatini. 

Prinsessa har fått utdanning ved privatskulen St Edmund's College i Ware i Storbritannia. Ho fortsette å studere drama ved Biola University i California i USA. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:da:Sikhanyiso Dlamini|Sikhanyiso Dlamini]]» frå ,  den 13. juli 2012.*
Bunch

**Bunch** (engelsk for *bunt* eller *knippe*)  er ei måleining for for lin- eller jutegarn. Det svarar til 3 buntar som til saman inneheld 180&nbsp;000 yard lingarn.

## Kjelder
*«bunch». I *[[Store norske leksikon]]*.
Eudyptes

***Eudyptes*** er ei biologisk slekt av seks pingvinartar. Felles karakteristiske trekk inkluderer iaugefallande gulfarga fjørpryd på hovudet, som kraftige augebryn, dessutan raudfarge i nebbet, og rosa føter. Dei hekkar på 
New Zealand og sub-antarktiske øyar i Sørishavet. Alle legg to egg, men det første egget dei legg er vesentleg mindre enn den andre.

## Skildring
Lætet frå desse fuglane er meir samansett enn blant andre pingvinartar, med varierte strofer av ulik lengd. 

*Eudyptes*-pingvinar hekkar på øyar i dei sørlege delar av verdshava, det største mangfaldet finn ein rundt New Zealand og omkringliggande øyar. Kurtise og åtferd ved hekking er meir utvikla enn blant andre pingvinartar. Begge kjønna tar del i ruging av egg og ungar.

Desse pingvinane legg to egg, men det første er mindre enn det andre. Alle artane viser det sjeldne fenomenet, den første egget (eller egg-A) er monaleg mindre enn den andre (egg-B). Det er mest ekstremt hos klippehopparpingvin, kor det første egget gjennomsnitt berre har 60 % av storleiken til det andre egget. Grunnen til dette fenomenet er enno ukjent.

## Artsliste
*Eudyptes* i rekkjefølgje etter EBird/Clements Checklist v2017 med norske namn etter *[http://www.birdlife.no/fuglekunnskap/navn/om.php Ny verdensliste med norske fuglenavn]* NOF, 20.04.2017
* Skogpingvin, *Eudyptes pachyrhynchus*, Fiordland Penguin, VU
* Hornpingvin, *Eudyptes sclateri*, Erect-crested Penguin, EN
* Gulltoppingvin, *Eudyptes chrysolophus*, Macaroni Penguin, VU
* Kvitkinnpingvin, *Eudyptes schlegeli*, Royal Penguin, VU
* Klippehopparpingvin, *Eudyptes chrysocome*, Rockhopper Penguin, VU
* Langduskpingvin, *Eudyptes moseleyi*, Tristan Penguin, EN
* Snarespingvin, *Eudyptes robustus*, Snares Penguin, VU

## Kjelder

* *Denne artikkelen byggjer på «[[:en:Crested penguin|Crested penguin]]» frå , den 14. juli 2012, artikkelen gav følgjande referanse:*
:* 
 
### Referansar

## Bakgrunnsstoff
Spheniscus

***Spheniscus*** er ei biologisk slekt av fire pingvinartar. Felles karakteristiske trekk inkluderer eit svart band som går rundt den kvite undersida langs kanten mot den mørke ryggsida, eit mørkt nebb, og eit kvitt band bak og rundt øyreområdet som kan teikne ein brillefigur. Det siste er framtredande hos kappingvin som tidlegarer blei kalla 'brillepingvin' på norsk. Alle medlemmer av denne slekta legg egga sine i hòler.
__NOTOC__
Tre av artane lever i temperert klima som Sør-Afrika og langs kysten av Peru, Chile, Falklandsøyane og sørlege kysten av Argentina, medan ein er endemisk for Galápagosøyane, og er den nordlegaste av alle pingvinartar.

## Artsliste
*Spheniscus*-pingvinar i rekkjefølgje etter Clementslista versjon 6.6 frå august 2011 med norske namn etter *Norske navn på verdens fugler*.

* Kappingvin, *Spheniscus demersus*
* Humboldtpingvin, *Spheniscus humboldti*
* Galapagospingvin, *Spheniscus mendiculus*
* Magellanpingvin, *Spheniscus magellanicus*

## Kjelder

* *Denne artikkelen byggjer på «[[:en:Banded penguin|Banded penguin]]» frå , den 14. juli 2012*
 
### Referansar

## Bakgrunnsstoff
Copyright-symbolet

**Copyright-symbolet ©** (ein C inni ein runding) er det amerikanske teiknet for opphavsrett (engelsk *copyright*).
Lenge var det eit krav i USA om at ein måtte bruka copyright-merket i eit verk for å få opphavsrettsvern til det. Regelen blei oppheva då landet slutta seg til den verdsomspennande Bernkonvensjonen om opphavsrett. I tråd med denne konvensjonen oppstår opphavsretten i og med at åndsverket blir til. Bruk av copyright-merket har dermed inga rettsleg tyding lenger.

Ein vanleg bruk av copyright-merket er å setja merket først, så årstalet verket blei til og deretter namnet på opphavspersonen eller organisasjonen som har opphavsretten. Merkinga kan til dømes bli slik: «© 2011 John Smith». Slik merking fungerer i dag berre for å opplysa brukarar av verket om at det er verna av opphavsrett.

## Kjelder
Mswati III av Eswatini

**Mswati III** () er konge og leiar av Swaziland. Han er son til kong Sobhuza II av Swaziland og ein av dei mange konene hans, Ntombi av Swaziland.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Mswati III|Mswati III]]» frå ,  den 14. juli 2012.*
Lauffen am Neckar-ulukka

**Lauffen am Neckar-ulukka** fann stad 20. juni 1959 i Lauffen am Neckar i Vest-Tyskland då ein buss kolliderte med eit ekspresstog på ein planovergang og 45 personar omkom. På den tida var det den verste bussulukka sidan den andre verdskrigen.

Bussen, som berre var godkjend for å ha 52 passasjerar, hadde 72 passasjerar denne dagen. 37 personar, inkludert bussjåføren, døydde i kollisjonen og i løpet av det neste døgnet. Åtte andre døydde dei neste vekene. 25 andre passasjerar i bussen overlevde, men vart alvorleg skada.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lauffen bus crash|Lauffen bus crash]]» frå , og «[[:de:Busunfall von Lauffen|Busunfall von Lauffen]]» frå  den 14. juli 2012.*
Gravenhurst i Ontario

**Gravenhurst** er ein by i Muskoka-regionen i Ontario i Canada. Han ligg om lag 15 km sør for Bracebridge.  

## Historie

Gravenhurst heitte opphavleg «McCabes Bay» og seinare «Sawdust City». Namnet «Gravenhurst» kjem frå ein landsby i England som er nemnd i *Bracebridge Hall* av Washington Irving.

Den økonomiske veksten på staden kom frå bygginga av ein koloniseringsveg i 1850-åra. Dampskipstrafikk på Muskokasjøane tok til på 1860-talet. Byen ligg strategisk til som den nordlege endestasjon på Toronto, Simcoe og Muskoka-jernbanen. Byen ligg til som «porten til Muskoka».

I 1942 starta det norske Luftforsvaret flyttinga av treningsleiren Little Norway i Toronto til Muskoka flystripe nær Gravenhurst. Nordmennene var i Gravenhurst nesten heilt til slutten av den andre verdskrigen i 1945.
Frå 1940 til 1946 husa Gravenhurst Camp XX, ein fangeleir for nazistiske krigsfangar som lokalt var kjend som «the Muskoka officers club». Både før og etter krigen var leiren eit tuberkulosesanitarium att, og seinare vart det ein kosher fritdsstad kalla The Gateway.

Gravenhurst hadde eit folketal på 11&nbsp;640 i 2011, ein auke på 5,4&nbsp;% frå folketeljinga i 2006.  I 2006 hadde Gravenhurst 95,6&nbsp;% kvite, 2,0&nbsp;% urfolk og 2,4&nbsp;% «synlege minoritetar» (*Visible Minorities*). Om sommaren aukar folketalet mykje på grunn av hyttefolk i området.

## Kjende personar frå Gravenhurst

*Medisinaren Norman Bethune var fødd i Gravenhurst og huset til familien er teke vare på som ei *[[Canadian National Historic Site]]*.

## Referansar

## Bakkgrunnsstoff
* Town of Gravenhurst
* Gravenhurst Fire Department
* Muskoka Wharf
Ivesdal kyrkje

**Ivesdal kyrkje** er ei langkyrkje frå 1876 som ligg i Bjerkreim kommune i Rogaland. 

Byggverket er i tre og har 210 plassar. Altertavla er laga av Karl Straurye i 1937 og har som motiv «Kom til meg dere som strever». Orgelet er frå A. Magnusson orgelbyggeri AB og er eit 6-stemmers orgelpositiv. Det blei laga i 1983 og flytta frå Sokndal kyrkje til Ivesdal kapell i 1995.

Kyrkjestaden har status som kulturminne, men er ikkje freda.

Kyrkja var tidlegare nemnd som Ivesdal kapell, dette vart endra 1. januar 2021.

## Kjelder

* «Ivesdal kapell» ved  DIS-Rogaland
* 
* «Ivesdal kyrkje» ved bjerkreimkyrkja.no
* 
----
**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:nb:Ivesdal kapell|Ivesdal kapell]]» frå ,  den 14. juli 2012.*  

## Bakgrunnsstoff
* 
*
Bjerkreim kyrkje

**Bjerkreim kyrkje** er ei langkyrkje frå 1835 i Bjerkreim kommune i Rogaland.

Byggverket er i tre og har 410 sitjeplassar.

Kyrkjebygget er oppført etter typeteikningar av Hans Ditlev Franciscus von Linstow. Sidan det er oppført før 1850, er det automatisk listeført hjå Riksantikvaren.

## Kjelder

* 
----
**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Bjerkreim kirke|Bjerkreim kirke]]» frå , den 14. juli 2012.* 

## Bakgrunnsstoff
* 
* 
*
Aldusblad

**Aldusblad** eller **alduslauv** er eit typografisk teikn danna av eit hjarteforma blad med noko lauv over, og kan brukast ståande rett opp eller liggjande til venstre eller høgre. Aldusbladet er eitt av dei eldste typografiske ornamenta og finst allereie i tidlege greske innskrifter. Det er kalla opp etter den vidkjende boktrykkaren Aldus Manutius, som levde i Venezia på 1400-talet. Aldus Manutius brukte ofte teiknet i bøker og andre trykksaker, og bidrog dermed til å spreia det. Aldusblad har som regel ein dekorativ funksjon. Det kan til dømes brukast til å avslutta ein trekant, ramme inn ein tekst eller skilja ein tekstbolk frå ein annan.

Det tyske forlaget Verlag Hermann Schmidt Mainz bruker aldusbladet som varemerke.

## Framstilling
Unicode har tre kodar for aldusblad:

## Døme

## Kjelder

*
----
**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Alduslöv|Alduslöv]]» frå ,  den 14. juli 2012.*  

## Bakgrunnsstoff