open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lainioälven

**Lainioälven** eller **Lainio älv** (tornedalsfinsk *Lainionjoki* eller *Lainionväylä*, på svensk òg kalla *Urälven*) er ei elv i Norrbottens län i Sverige. Ho er ei sideelv til Torne älv, og er 266&nbsp;km lang. 

Elva vert danna ved samløpet av tilløpselvane Harrejåkkå og Råstätno, som begge har utspring frå grenseområda mot Målselv kommune i Troms fylke i Noreg. Elva munnar ut i Torne älv rundt 10&nbsp;km søraust for Junosuando. Dei største sideelvane er Pulsujoki, Åggojokka og Saankijoki. Tettstader langs Lainioälven er Kangos og Övre Soppero. 

Lainioälven vert rekna som ei fiskeelv, og har rike førekomstar av gjedde, åbor, harr, og laks i juli og august.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Lainioälven|Lainioälven]]» frå ,  den 18. juni 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*Lainio Vildmark  – bilete og info
Ljungan

**Ljungan** er ein 350 km lang elv i Härjedalen, Jämtland og Medelpad. Ljungan renn nordaust om Helagsfjället og flyt via sjøane Holmsjön og Havern for å til slutt munne ut i Bottenhavet. Den største sideelva er Gimån. Ljungan er vel utbygd med vasskraft.

**Sideelvar frå munningen til fjellet:** 

(Dei sideelvane som munnar direkte i Ljungan står lengst til venstre. Desse sine sideelvar står lengre til høgre. Med (*) viser ein til kjeldeelvar til respektive vassdrag).

**Majån
**Luckstaån
***Linån*
***Tälgslättån*
****Bysjöån*
****Gryttjesån*
*****Hasselån*
**Horngravsån
***Lycksjöån*
***Svartån*
**Fanbyån
***Tingån*
***Åsån*
****Granån*
*****Hällsjöån*
**Gimån
***Tivsjöån
****Kassjöån
***Ljungån
****Söån
****Ansjöån*
*****Gastsjöån
******Åsbäcken
******Ramsjöån*
******Finnsjöån*
****Balsjöån*
*****Flärkån*
******Flodalsbäcken
***Mörtån
***Täckelån
***Rotån
***Sännån
****Ovån
*****Räggån
****Angelån*
***Gardsjöån
***Binnån
***Sösjöbäcken*
***Bensjöån*
***Märlan*
***Sörvikån*
***Hällborgsån*
***Sölvbacka strömmar*
****Forsaån*
****Skidån*
****Bodsjöbyån*
****Hungån*
*****Mjölksjöån
****Orrbodån
**Roggån
***Salån*
***Brännbergsån*
**Getterån
**Alderängesån
**Granån
***Hegelån
**Täljeån
**Harrån
***Markbäcken
**Gulån
**Vattenån
***Dysjöån
**Råsjöån
**Aspån i Medelpad
**Harrsjöån
**Juån
**Björsjöån
**Stor-Köljan
**Norrån
**Stensån
***Grubbån*
***Skålvattensån*
**Hortesån
**Länsterån
**Gillån
**Galvattsån
**Loån
***Börmån
**Röjan
***Svinhån
**Kvarnån
**Nällsjöån
**Fuan
***Stor-Fuan*
***Lill-Fuan*
**Aspån (Medelpad)
**Rödbäcken
**Fiskån
**Oxsjöån
**Doveln
**Brunnan
**Galån
***Styggbäcken
**Arån
***Lövan
**Aloppan
***Mjöingsbäcken
**Rövran
***Dörrsjöån*
**Henan
***Västra Henan*
****Mid-Henan
***Östra Henan*
**Storån
***Synderån
**Tandån
**Skärkån
***Öjonån
****Östra Helagsån*
**Kesuån
Ljusnan

**Ljusnan** er ei elv i Midt-Sverige. Ho er 443 kilometer lang med eit nedslagsfelt på 19&nbsp;828&nbsp;km². Middelvassføringa er 230&nbsp;m³/s.

Elva spring ut i Ljusnetjärnen (1&nbsp;149&nbsp;moh) på sørsida av fjellet Haftorstöten ved riksgrensa, nordaust for Aursunden i Noreg. Elva mottar fleire sideelvar og renn gjennom Härjedalen og Hälsingland i ei hovudsakleg søraustleg retning. Ho munnar ut i Bottenhavet ved byen Ljusne. Dei største sideelvane er Voxnan, Veman og Härjån. 

Ljusnan er sterk utbygd til produksjon av vasskraft, og det ligg i alt 18 kraftverk langs elva og sideelvane hennar, med ein samla produksjon i 2001 på 4,5&nbsp;TWh. Ljusnan var tidlegare òg ei viktig fløytingselv.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Ljusnan|Ljusnan]]» frå ,  den 19. juni 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Lombälven

**Lombälven** er ei elv i Kalix kommun i Norrbotten, Sverige med ei lengd på kring er ca. 15 km. Ho spring ut i nærleiken av Rødberget ved grensa mot Överkalix kommun, og renn søraust mot tettstaden Lomben. Lombälven munnar ut i Storträsket, ca. 30 km nord for Kalix.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Lombälven|Lombälven]]» frå ,  den 19. juni 2012.*
Långan

**Långan** er ei elv i Krokom og Östersund kommun i Jämtland i Sverige. Ho er ei sideelv til Indalsälven, og er 136 km lang, medrekna tilløpselvane. Sjølve Långan startar frå Landösjön i Offerdal i Krokom kommun, og renn deretter i søraustleg retning til ho renn saman med Indalsälven rundt 5 km vest for Lit i Östersund kommun.

I Långan ligg ein av dei eldste kraftstasjonane i Sverige, Långforsen, som den lokale energileverandøren Jämtkraft AB vil utvide og bygge ut. Samskipnaden «Rädda Långan» er blitt danna for å hindre planane.

## Bakgrunnsstoff
* Riksintresset Nedre Långan, Länsstyrelsen i Jämtlands län

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Långan|Långan]]» frå ,  den 19. juni 2012.*
Malån

**Malån** er ei elv i den sørlege delen av landskapet Lappland og i Västerbotten i Sverige, og den største sideelva til Skellefteälven. Malån, som er ca. 120 km lang, startar i Gränsgard i Sorsele kommun, og munnar ut i Skellefteälven i Norsjö kommune. Nedbørsfeltet er på 1917 km². 

Sideelvar i nedstraums rekkefølgje er:

*Bockträskbäcken
*Fårbäcken
*Skäppträskån
*Norsjöån

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Malån|Malån]]» frå ,  den 19. juni 2012.*
Motala ström

**Motala ström** er eit vassdrag i Östergötland som renn frå Vättern til Austersjøen. 

Vassdraget startar i Motala, som har gjeve vassdraget namnet sitt. Deretter renn det via Borensberg og Ljungsbro ut i innsjøen Roxen. Det held fram via Norsholm og Skärblacka vidare til innsjøen Glan, deretter gjennom Norrköping, før det munnar ut i Austersjøen i Bråviken ved Loddby. 

I Norrköping har elva vore viktig, då ein sidan mellomalderen har nytta seg av fossane her for møller og industri av forskjellig karakter. Dette vassdraget har vore viktig for fleire samfunn. Til dømes  ligg Charlottenborg, Kungs Norrby, Ljungs slott, Norsholms herrgard, Ringstaholm, Himmelstalunds herrgard og Johannisborg ved breidda. Det er interessant å merke seg at helleristingar i Norrköping, derav dei fleste finst ved Motala ström, har motiv som viser korleis hestar dreg båtar over eller forbi fossane i elva. 

## Kraftstasjonar
I Motala ström finst sju vasskraftverk som har Tekniska verken som eigar.


Fil:Motala ström i Motala hösten 1992..jpg|Motala ström i Motala anno 1992, før ho renn ned i sjøen Boren.
Fil:Strykjärnet, Norrköping, juli 2005.jpg|Industrilandskapet i Norrköping
Fil:Grand Hotel och Saltängsbron april 2005.jpg|Saltängsbron kryssar Motala ström i sentrale Norrköping. I bakgrunnen Grand Hotel og Rådhustårnet.


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Motala ström|Motala ström]]» frå ,  den 19. juni 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene: *
Moån

**Moån** er ei elv i Kalix kommun i Norrbotten i Sverige. Ho er ei sideelv til Korpikån frå venstre, i Sangis älv-vassdraget. Elva er ca. 20 km lang, og kjeldeelva hennar er Lombälven.

Moån renn ut frå Storträsket (Moån), ca. 25 km nord for Kalix, og går først mot søraust mot Bodträsk og sidan rett sør mot Korpikån, der ho munnar ut ved tettstaden Moån.
Muonio älv

**Muonio älv** (finsk *Muonionjoki*) er ei elv som dannar ein del av grensa mellom Sverige og Finland sidan freden i Fredrikshamn i 1809. Elva munnar ut i Torne älv søraust for Pajala, og er det største sidevassdraget til Torne älv.

Kjelda er Lätäseno, men reknar ein med Könkämä älv er kjelda ved treriksrøysa. Lengda inklusive kjeldene til Könkämä älv er 380 kilometer og avrenningsområdet er 14&nbsp;430&nbsp;km².

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Muonio älv|Muonio älv]]» frå ,  den 19. juni 2012.*
Nissan-elva

**Nissan** (norrønt *Niz*) er ei svensk elv. Ho er cirka 200 kilometer lang. Ho spring ut ved Månsarp nær Taberg over 300 meter over havet og renn gjennom dei vestlege delane av Småland og ut i Kattegat ved Halmstad i Halland.  

I 1062 heldt Harald Hardråde slag mot danskekongen Svein Estridsson ved utløpet av Nissan. Dette slaget er kjent som slaget ved Niså.  

## Sjå òg
*Ätran
*Lagan
*Viskan

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Nissan (elv)|Nissan (elv)]]» frå ,  den 19. juni 2012.*
Norrström

**Norrström** er ei kort elv i Stockholm og det primære utløpet frå Mälaren til Austersjøen og den vassvegen som gav opphavet til grunnlegginga av Stockholm.

Norrström byrjar i Riddarfjärden ved Strömsborg, der Vasabron no strekkjer seg. Ved Helgeandsholmen deler Norrström seg i to greiner som har kvar sin barriere for å regulere vassføringa. I den sørlege greina, Stallkanalen, vert vatnet halde tilbake, og det er via den nordre greina at ein kan sjå dei største vassføringane, som ved Norrbro dannar små stryk. Etter Helgeandsholmen og stryka aust for Norrbro går Norrström over i eit breiare og rolegare løp. Her byrjar Strömmen som strekkjer seg ein bit vidare ut i Saltsjön. Ved Strömbron sluttar Norrström.

Norrström har gjeve namn til nedslagsfeltet som vert danna av Mälaren og Hjälmaren med tilhøyrande vassdrag. Nedslagsfeltet er på 22&nbsp;650&nbsp;km². Etter middelvassføringa på 160&nbsp;m³/s er Norrström det tiande største vassdraget i Sverige. Blant dei største tilløpselvane til Mälaren er Eskilstunaån, Arbogaån, Kolbäcksån og Fyrisån.

I Norrström vert det fanga hundrevis av laks og sjøaure kvart år og sportfiskarar er eit vanleg syn. I år 2000 vart det fanga ein laks her som vog nesten 22&nbsp;kg. Det finst over 30 ulike fiskeslag i Norrström, noko som gjer ho til det artrikeste fiskeområdet i Stockholmsregionen. Sidan 1970-talet har det vore drive ein aktiv fiskeforvaltning, og laks og sjøaure er blitt sett ut.

## Sjå  òg
*Söderström
*Strömmen
*Stadsholmen
*Helgeandsholmen
*Historia til Stockholm
*Norrbro
*Stockholms ström

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Norrström|Norrström]]» frå ,  den 19. juni 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Harry and the Potters

**Harry and the Potters** er eit amerikansk rockeband som er kjend for å ha funne opp og lage musikk under sjangeren trollmann-rock. Bandet har opphav i Norwood i Massachusetts i 2002 og medlemmene i bandet er brørne Joe og Paul DeGeorge. Dei opptrer som Harry Potter, hovudfiguren i bok- og filmserien Harry Potter. Bandet er kjend for detaljerte liveopptredenar, og har utvikla ein kultstatus i Harry Potter-fandommen.

Sidan 2002 har Harry og Potters gjeve ut tre studioalbum, sju utvida førestillingar og eit samlealbum. Duoen starta det uavhengige plateselskapet Eskimo Laboratories, og spelte i dokumentarfilmanen *We Are Wizards* og *Wizard Rockumentary*. Dei er òg medskiparar i velgjerdsorganisasjonen The Harry Potter Alliance, og skipa *Wizard Rock EP of the mounth Club*.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Harry and the Potters|Harry and the Potters]]» frå ,  den 11. oktober 2013.* 
*** oppgav desse kjeldene:*

## Bakgrunnsstoff
*Harry and the Potters – offisiell nettstad
*Eskimo Laboratories – plateselskap
Pite älv

**Pite älv** eller *Piteälven* (pitesamisk *Bidumiedno*, lulesamisk *Bihtámädno*) er ei elv i Norrbottens län i Sverige. Ho er 410&nbsp;km lang, med eit nedslagsfelt på 11&nbsp;285&nbsp;km² og ei middelvassføring ved utløpet på 160&nbsp;m³/s. 

Elva har utspring frå innsjøen Pieskehaure ved grensa mot Noreg, like aust for Sulitjelma. Ho renn derfrå i søraustleg retning og passerer gjennom fleire store innsjøer, som Tjeggelvas og Vuolvojaure. Ho munnar ut i Bottenviken ved Pitsund, 10 kilometer sør for Piteå. Dei største sideelvane er Abmoälven, Varjisån, Vistån og Lillpiteälven.

Pite älv er ei av nasjonalelvane i Sverige, og er saman med Vindelälven, Torne älv og Kalixälven ei av dei fire store elvane i Norrland som ikkje er utbygd til kraftproduksjon. Den største fossen er Storforsen ved Vidsel, som òg er det største turistmålet i Norrbotten med ca. 180&nbsp;000 vitjande per år. Andre kjende fossar er Trollforsarna, Benbryteforsen, Åkerselforsen, Trångforsen og Fällforsen. Ved Hundforsen kryssar Inlandsbanan elva på ein av dei få gjenverande kombibruene i Sverige som vert trafikkert av både bil og tog i same løp.

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
Vardøy gard i Risør

**Vardøy** (**Vardøya**) er ein matrikkelgard i Risør kommune i Aust-Agder. Vardøya har gardsnummer 31. Garden består av store og lille Vardøya og ein del holmar og skjer. 

## Namnet
Etter tradisjonen skal garden ha fått namnet sitt etter ein vêr som hadde redda seg i land etter at ein båt med ein saueflokk hadde gått under i ein storm. Oluf Rygh meiner at etter lydforma kan namnet ha komme frå ordet vêr (gamalnorsk veðr), men finn det meir rimleg at det har komme frå varde. 

## Gardssoga frå Vardøya
Det har truleg budd folk på Vardøya like tidleg som nokon annan plass i bygda. Det er oppgitt at i 1866 var det 23 mål dyrka mark. Vardøya har frå tidelegar tider vore ein øydegard med skyld på ½ hud og same skyld fekk den i 1668. Ifølge Tallak Lindstøl skal Vardøya i si tid ha vore inn under Sevikslekta. Tor og Kristen er kjende namn frå Sevik. I 1918 fekk Aanon Kittelsen Hannemyr Vardøya, som seinare blei selt til Risør bykommune. 

## Bakgrunnsstoff
* Søndeledboka bind 3. Gardshistorie frå Søndeled.
Fredrik Sträng

**Fredrik Sträng** (fødd 25. mars 1977 i Laxå) er ein svensk fjellklatrar, eventyrar og dokumentarfilmmakar.

Av merittane:
* 2003: På Dhaulagiri
* 2005: sentraltoppen på Shisha Pangma, 8013 m.
* 2006: Mount Everest via nordsida og Northeast Ridge.
* 2006: Gjennomførte *7+7+7*, dvs det høgaste fjellet på kvart av dei sju kontinenta på sju månader (191 dager). 
* 2009: Makalu (8462 moh), seinare same vår Lhotse (8516 moh).
* 2010: Gasherbrum II (8035 moh) og Gasherbrum I (8068 moh). 
* 2015: Manaslu, 8163 m  
* 2016: Cho Oyu, 8201 m 

## Bibliografi
* 
*

## Bakgrunnsstoff
* Årets äventyrare
* ''Översvämningarna i Pakistan'', utemagasinet.se
* ''Sträng nådde världens fjärde högsta topp'' (Makalu) på gd.se
* Fredrik Sträng si heimeside, strang.se
* Intervju med Fredrik Sträng 
* ''Jag tappade bara sju kilo'' (Makalu og Lhotse , utemagasinet.se
* Video frå toppen av Lhotse
Cecilie Skog

**Cecilie Skog** () er ein norsk fjellklatrar, polfarar og eventyrar. Ho var den første kvinna som gjennomførte *[[Explorers Grand Slam]]*, det vil seie Nordpolen, Sørpolen og *[[Seven Summits]]*.

Skog er utdanna sjukepleiar og studerte friluftsliv ved Høgskulen i Volda. Ho har arbeidd både som fjellførar, breførar og breinstruktør.

Av merittlista som klatrar og eventyrar:
* Dei tre polane: Mount Everest 23. mai 2004, Sørpolen 27. desember 2005, Nordpolen 24. april 2006. Polane utan etterforsyningar.
* Seven Summits: Mount Everest 2004, Aconcagua 1999, Mount McKinley 2001, Kilimanjaro 2004, Mount Vinson 2006, Elbrus 2003, Mount Kosciuszko 2006.
* Dessutan: Mont Blanc 1996, Shisha Pangma 2003 (snudde ved 7&nbsp;400 moh), Cho Oyu 2003, kryssa innlandsisen på Grønland, 610 km i 2004, K2 1. august 2008 (også på K2 i 2005, snudde ved 7&nbsp;300 moh). 

1. august 2008 var Cecilie Skog vitne til at ektemann og mangeårig turkamerat, Rolf Bae, omkom då den store *[[sérac]]en* over *The Bottleneck* på K2 brast og sette i gang ei lavine.

Cecilie Skog har gjeve ut fleire bøker.

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
*''The Three Poles''  på adventurestats.com
*Heimesida til Cecilie Skog 
*«Hva følte du da du nådde Nordpolen?» (Aftenposten, 2006)
Explorers Grand Slam

I **Explorers Grand Slam** eller **Adventurers Grand Slam** gjeld det å nå Nordpolen, Sørpolen og alle Seven Summits.

 var den første som i 1998 gjennomførte bedrifta. I april 2005 gjennomførte  *[[True Adventure Grand Slam]]*, som i tillegg til polane krev alle dei fjorten toppane over 8000-moh. I 2011 blei  den første til å fullføre *Grand Slam* på eitt og same kalenderåret; han brukte sju månader.

Om lag 27 eventyrarar har gjennomført Explorers Grand Slam:
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  Erling Kagge
*  
*  
*  Cecilie Skog
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  

## Referansar

## Kjelde
*Artikkelen er basert på tilsvarande artikkel på engelsk Wikipedia 19. juni 2012
Oriya

**Oriya** eller **odia** er eit indoarisk språk som blir tala av oriyafolk i dei indiske delstatane Odisha, der det er offisielt språk, Jharkhand, der det har status som andrespråk, og Vest-Bengal. Det er nært i slekt med bengali og assamesisk. Oriya har eit eige alfabet som er likt devanagari, men nyttar halvsirklar over bokstavane i staden for ei vassrett linje.

## Kjelder
Amerikansk bjørkepraktbille

**Amerikansk bjørkepraktbille** (*Agrilus anxius*) er ei treborande praktbille som finst naturleg i Nord-Amerika. Billa er mest talrik i den varmare delen av verdsdelen, og finst sjeldan i nord. Ho er ein alvorleg pest på bjørketre, og tek ofte livet av dei. Svartbjørk (*Betula nigra*) er den mest motstandsdyktige arten, andre amerikanske bjørkeartar er mindre motstandsdyktige, medan europeiske og asiatiske bjørkeartar ikkje er motstandsdyktige i det heile. Dei er av den grunn umoglege å plante i den austlege delen av USA.

Billa er i nær slekt med asiatisk askepraktbille (*Agrilus planipennis*).

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Bronze birch borer|Bronze birch borer]]» frå ,  den 29. juni 2013.*  
 
*Agrilus anxius, artsdatabanken.no
* Bronze Birch Borer , Forest Insect & Disease, Leaflet 111
## Bakgrunnsstoff

* US Forest Service factsheet
Ausland i Risør

**Ausland** er ein gard som ligg litt inn i landet for Moen og Sørfjorden i Risør kommune.

Garden har vore eit bondegods, som frå gamal tid har vore rekna for å vere ein heil gard.

## Plassar under Ausland
* Dørsdalen - Plassen har eigentleg vore ein husmannsplass. Dørsdal ligg ved fylkesveg 416 rett etter Moen i Søndeled. I 1862 blei Dørsdalen selt på auksjon til Jon Torjesen Garte (frå Løstad). 
* Øygarden - På Øygarden var det i 1866 9 ½ mål dyrka mark og 5 mål naturleg eng. 
* Byttingsmyr - I 1865 var Ånon Byttingsmyr husmann med jord, og var då gift med Ingeborg Gunleiksdatter, som før der igjen var gift med Maren Olsdatter. 
* Bråtane - I 1865 budde dagarbeidaren Jakob Larsen med kjerring, i Bråtane.
* Løvdalstøa - Løvdalstøa blir vanlegvis kalla Vesterdal.

## Bakgrunnsstoff
* Søndeledboka bind 3, Søndeled gårdshistorie. Utgjeven av Søndeled historielag.
Vossa Jazz

**Vossa Jazz** er ein internasjonal jazzfestival som årelg vert skipa til i palmehelg på Voss. Festivalen  presenterer ulike musikksjangrar, fyrst og fremst jazz, men òg folkemusikk og etnisk musikk. Ein har også *Badnajazz* for born, *Superjazz* for menneske med funksjonshenningar, *Ekstremjazz*, *Eldrejazz* og *UNGjaJAZZja!*, samt kunstutstilling. 

Vossa Jazz vart skipa 19. desember 1973. Sidan 1983 har festivalen hatt årlege Tingingsverk, eit bestilt musikkverk frå norske komponistar og tonediktarar som vert urframført under Vossa Jazz.

Frå 2007 har Trude Storheim vore festivalsjef.

## Tingingsverk
* Egil Kapstad (*Epilog*, 1983)
* Bjørn Alterhaug (*Fantasier for et miljø*, 1985)
* Dag Arnesen (*Strøtanker og røde roser*, 1987)
* Ole Thomsen (*Usynlige danser*, 1988)
* Tore Brunborg (*Tid*, 1989)
* Arild Andersen (*Sagn*, 1990)
* Bendik Hofseth (*Q*, 1991)
* Magnetic North Orchestra (*Il Cenone*, 1992)
* Bugge Wesseltoft (*A little war story*, 1993)
* Mari Boine (*Leahkastin*, 1994)
* Veslefrekk (*Nils, Per & Veslefrekk*, 1995)
* Nils Petter Molvær (*Labyrinter*, 1996)
* Frode Alnæs (1997)
* Misha Alperin (*Night*, 1998)
* Vigleik Storaas (*Mosaikk*, 1999)
* Ketil Bjørnstad (*Grace*, 2000)
* Eldbjørg Raknes (*So much depends upon a red wheel barrow*, 2001)
* Erlend Skomsvoll (*Variasjoner*, 2002)
* Terje Rypdal (*Vossabrygg*, 2003)
* Svein Folkvord (*Across*, 2004)
* Jan Gunnar Hoff (*Free flow songs*, 2005)
* Trygve Seim (*Reiser*, 2006)
* Berit Opheim (*Ein engel går stilt*, 2007)
* Tord Gustavsen (*Restar av lukke – bitar av tru*, 2008)
* Solveig Slettahjell (*Tarpan Seasons*, 2009)
* Karin Krog og John Surman (*Songs about this and that*, 2010)
* Mathias Eick (*Voss*, 2011)
* Karl Seglem (*Som spor*, 2012)
* Stian Carstensen (*Flipp*, 2013)
* Mats Eilertsen (*Rubicon*, 2014)
* Live Maria Roggen (*Apokaluptein – The Uncovering*, 2015)
* Nils Økland (*Glødetrådar*, 2016)
* Susanna (*Garden of Earthly Delights*, 2017)
* Eirik Hegdal (*Musical Balloon*, 2018)
* Hedvig Mollestad (*Ekhidna*, 2019)

## Bakgrunnsstoff
* vossajazz.no

## Kjelder
Asiatisk askepraktbille

**Asiatisk askepraktbille** (*Agrilus planipennis*) er ei grøn bille som er heimehøyrande i Aust-Asia.

Asiatisk askepraktbille opptrer som ein framand art i Europa og Nord-Amerika, der ho kan truga asketre. I Noreg blir ho rekna som ein dørstokkart.

Billa er i nær slekt med amerikansk bjørkepraktbille (*Agrilus anxius*).

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* 
* 
*
Pali

**Pali** er eit gammalt indoarisk språk som mellom anna er nytta i mange eldre buddhistiske tekstar. Det er ikkje eit levande språk i dag, men blir nytta religiøst innan theravada-buddhismen.

Den buddhistiske palilitteratur omfattar mellom anna den kanoniske skriftsamlinga *[[Tipitaka]]*, dei srilankiske krønikene *[[Mahavamsa]]*, *[[Dipavamsa]]* og *[[Culavamsa]]*, og ein stor kommentarlitteratur skriven av mellom anna Buddhadatta, Buddhaghosa og Dhammapala. Tradisjonen omfattar også eit stort omfang grammatisk litteratur.

## Kjelder
Singalesisk

**Singalesisk** er eit indoarisk språk som blir tala på Sri Lanka, der det er offisielt språk.

Singalesisk er morsmål for singalesarar, den største folkegruppa på Sri Lanka, og ein del andre folkegrupper, som tamilar. Mange andre srilankarar har det som andrespråk.

Singalesisk er nært i slekt med dhivehi, som blir tala på Maldivane. På det indiske subkontinentet er gujarati frå Nordvest-India nærast i slekt. Nabospråka til singalesisk, som tamil, tilhøyrer den dravidiske språkfamilien og er dermed heilt ulike. Singalesisk har likevel likskapar i lydsystem, syntaks og ordtilfang med tamil. Det har også blitt påverka av det buddhistiske sakralspråket pali, og noko mindre av sanskrit.

Singalesisk har sitt eige alfabet som er utvikla frå brahmiskrift. Dei eldste kjende innskriftene er frå rundt 200 f.Kr. Litteraturen kan førast tilbake til 800-talet, medan ei stor mengd buddhistisk litteratur blei skriven frå rundt år 1000. Det litterære språket som blir brukt i dag fann forma si rundt 1250.

## Kjelder

*
Antarktispetrell

**Antarktispetrell**, *Thalassoica antarctica*, er ein petrell i stormfuglfamilien som lever ved kystar og til havs, sirkumpolart nær eller på kysten av Antarktika, hekkar òg opptil 250 kilometer inne på kontinentet. Han er særs talrik med meir enn 10 millionar fuglar, og er mest vanleg i Rosshavet. Antarktispetrell er monotypisk i slekta *Thalassoica*, og ein medlem av den naturlege gruppa havhestar.

Denne arten har mørkebrunt hovud, rygg og frampart av overvenger og har eit mørkt endeband på en elles kvit hale. Undersida er kvit. Dette er ein kraftig bygd, mellomstor sjøfugl, ca. 45 cm i kroppslengd og 650 gram i kroppsmasse.

Dei plukkar føda frå havoverflata, først og fremst kril, blekksprut og småfisk. 

Hekkekoloniane ligg på småøyar ved kysten i isfrie område, og inkluderer òg Shackleton Range og Theronfjella. Egglegging skjer i perioden slutten av november til første dagar av desember, tida frå egglegging til ungen er flygedyktig er ca. 3 månader. 

Verdspopulasjonen var estimert til mellom 10 og 20 millionar individ i 2004, og er stabil. Av dette finst ca. 7,8 millionar innanfor Ross Dependency. 

## Kjelder

* Barrie Heather og Hugh Robertson, *The Field Guide to the Birds of New Zealand* (revised edition), Viking, 2005
* BirdLife International (2012) Species factsheet: *[http://www.birdlife.org/datazone/speciesfactsheet.php?id=3874 Thalassoica antarctica] *. Henta frå http://www.birdlife.org den 19. juni 2012.

### Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Videoar, bilete og lydopptak av antarktispetrellar hos Internet Bird Collection
Sagån

**Sagån** er ei elv i Västmanland, med ei lengd på 70 km inkludert kjeldeelva. Som kjelde reknar ein Storljusen i Sala kommun. Elva renn gjennom innsjøane Silvköparen og Långforsen, passerer Sala før ho munnar ut i Mälaren ein stad mellom Västerås og Enköping.

Elva utgjer over fleire mil ei grense mellom Västmanlands og Uppsala län, og langs ei enno lengre strekning grensa mellom landskapa Västmanland og Uppland. Elva inngår i Norrströms nedslagsfelt.

Fram til den siste istida strømma den mektige Dalälven her. Då isen smelta, vart elveløpet sperra like sør for det noverande Avesta, og Dalälven rann i staden nordaustover til den noverande elvemunningen i Bottenhavet. Tilbake i det gamle elveløpet var den vesle Sagån.

Blant det sjeldnare dyrelivet ein finn i elva, er fisken asp.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Sagån|Sagån]]» frå ,  den 19. juni 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Saluån

**Saluån** er ei ca. 20 km lang elv, som munnar ut i Bottenvika ved Salusand, ca. 45 km nord for Örnsköldsvik. Saluån har berre tilstrøyming frå små bekkar, og er derfor sensitiv i forhold til tørke og regn. Det er ei laksetrapp i elva, og der er òg aure og bekkeaure i elva.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Saluån|Saluån]]» frå ,  den 19. juni 2012.*
Sangis älv

**Sangis älv** (*Sangisälven*) er ei elv i Norrbotten, som utgjer språkgrensa mot det tornedalsfinske området. Elva renn aust for Överkalix i Överkalix kommun, og er 109 km lang, inklusive kjeldeelva. Største sjøen langs elva er Miekojärvi, og elva passerer byane Kukasjärvi, Lappträsk og Sangis før ho munnar ut i Bottenviken. Nord for Lappträsk heiter elva *Kukasjoki*, og nord for Miekojärvi *Raitajoki*.

Det finst fleire fiskeartar og kreps i elva. Oter er òg vanleg, mens bever for det meste er i den største sideelva, Korpikån. Sangis älv har nokre fossefall, men er for det meste roleg, og eigna for kanopadling. Elva ligg i naturrike omgjevnader, med elg, og nokon gonger òg bjørn, langs elvekanten.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Sangis älv|Sangis älv]]» frå ,  den 19. juni 2012.*
Skellefte älv

**Skellefte älv** eller *Skellefteälven* (pitesamisk *Seldutiedno*, umesamisk *Syöldateiednuo*, finsk *Helettijoki*) er ei stor elv i Norrland i Sverige. Elva spring ut i Ikesjaure i Arjeplogs kommun i vestlege Lappland og leiar i Bottenvika på Skellefteå i Skellefteå kommun. Elva er om lag 410 km lang og vassdraget har eit nedslagsfelt på 11&nbsp;731&nbsp;km².

Store innsjøar i vassdraget er Hornavan, Uddjaure og Storavan.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Skellefte älv|Skellefte älv]]» frå ,  den 19. juni 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Jørgen W. Cappelen

**Jørgen Wright Cappelen** () var ein norsk bokhandlar og forleggar, grunnleggar av J. W. Cappelens Forlag. Ulrik Frederik Cappelen og Nicolai Cappelen var brørne hans.

Cappelen var frå Porsgrunn, der faren dreiv det stort med handel og som skipsreiar. Sjølv var han i ungdomsåra særleg oppteken av religiøse sprøsmål. Han planla å vert misjonær og utdanna seg i den retning i Basel i Sveits. Grunna sjukdom gav han opp den livsvegen. Han var interessert i religiøs litteratur og folkeopplysning. I 1829 opna han bokhandel i Christiania, og dreiv samstundes forlagsverksemd, slik brukvisa var. Både bokhandel og forlag dreiv han livet ut. J. W. Cappelens Forlag var i eiga til etterkomarar av han til 1984.

Frå 1851 til 1870 var Cappelen den aller fyrste formannen i Den norske Bokhandlerforening.

Cappelen døydde på storgarden Oppegård i Akershus.

## Bakgrunnsstoff
*Store norske leksikon

## Litteratur
*Einar Boyesen: *J.W. Cappelen 1805–1878: noen blad av norsk bokhandels og norsk kulturkamps historie*, Oslo 1953
* Harald L. Tveterås: *I pakt med tiden – Cappelen gjennom 150 år 1829-1979*, Oslo 1979
* Lambrecht Haugen: *Cappelen-slekten 1627-2008*, Rosendal 2008
Skeppträskån

**Skeppträskån** eller **Skäppträskån**, er eit vassdrag i det søraustlege Lappland i Sverige. Det er ei sideelv til Malån i Malå kommun. Tjäderbäcken går over til Skäppträskån under brua i Björkland, Adak, og renn i søraustleg retning gjennom Stora Skäppträsket og munnar til slutt ut i Malån 8 km nord for Lillholmträsk. Sideelvane til Skeppträskåns rekna nedstraums: 

*Tjäderbäcken (kjelde for Skeppträskån)
*Adakbäcken
*Lobbelbäcken
*Kvarnbäcken
*Mårkbäcken

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Skeppträskån|Skeppträskån]]» frå ,  den 19. juni 2012.*
Stångån

**Stångån** er ei stor å i dei svenske landskapa Småland og Östergötland. Elva byrjar i nærleiken av Vimmerby og renn nordover opp til innsjøen Roxen nær Linköping. På vegen dit renn ho gjennom innsjøsystemet i Kinda, og frå der følgjer ho Kinda kanal og renn i hop med Göta kanal i Roxen. Frå Roxen renn vatnet frå Stångån vidare til Austersjøen i Motala ström.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Stångån|Stångån]]» frå ,  den 19. juni 2012.*
Tärendö älv

**Tärendö älv** eller *Tärendöälven* (tornedalsfinsk *Täränönväylä*, finsk: *Tärännönjoki*) er ei elv i Norrbottens län i Sverige. Ho er ei av dei få bifurkasjonane i Norden. Bifurkasjonar av denne typen, som ligg langt frå munningen, og endar i ei heilt anna elv, finst det få av i heile verda. Ein pleier å samanlikne Tärendöälven med Casiquiare-kanalen i Brasil. Elva fører ved Junosuando meir enn halvparten av vassføringa til Torne älv over til Kalixälven.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Tärendö älv|Tärendö älv]]» frå ,  den 19. juni 2012.*
Ume älv

**Ume älv** eller *Umeälven* er ei om lag 450&nbsp;km lang elv nord i Sverige. Ho spring ut ved Overuman ved grensa til Rana kommune i Noreg, i sørvestre Lappland i Storuman kommun. Ho renn ut i havet ved Umeå. Elva passerer innsjøen Storuman. Den største sideelva er Vindelälven. I motsetnad til Vindelälven er Ume älv nesten i sin heilskap utbygd til energiproduksjon. Den største kraftstasjonen er Stornorrfors.

Andre sideelvar rekna nedstraums:
*Jovattsån
*Tärnaån
*Gejmån
*Kirjesån
*Juktån
*Ramsån

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Ume älv|Ume älv]]» frå ,  den 19. juni 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*Umeälven.com
Bergens Sjøfartsmuseum

**Bergens Sjøfartsmuseum** er eit museum med base sentralt i Bergen by. Muséet vart stifta 13. april 1921, med A. R Brekkhus som fyrste formann. Stiftinga kom i stand på eit fellesinitaitiv frå Bergens Skipperforening og Bergens Rederiforening.

Sjøfartsmuséet flytta i 1927 inn i ei nybygd avdeling tilhøyrande Bergen Museum. Etter mange år med plassproblem stod eit eige nybygg klar i 1962, teikna av arkitekt Per Grieg. Bygget er i ein monumental, romantisk stil med kraftige steinvegger. Utstillingslokala er bygt rundt eit indre atrium med glassvegger.

Utstillingane dekker heile sjøfartshistoria frå dei eldste tider opp til vår tid. 
Her finst ei omfattande samling modellar av kjende fartøy og fartøytypar, samt skipsrestar frå mellomalderen og seinare. Muséet har ei rekke gamle kart, leidarbøker, konstruksjonsteikningar og skutemåleri frå 1700-talet og av yngre dato.

Tore L. Nilsen tok 1. juli 2011 over direktørstillinga ved sjøfartsmuséet etter Atle Thowsen. Bergens Sjøfartsmuseum driv forsking, bibliotek, arkivverksemd og gir ut *Sjøfartshistorisk Årbok*.

## Kjelder
*Store norske leksikon

## Bakgrunnsstoff
*Bergens Sjøfartsmuseum
Vanån

**Vanån** er ei elv i Dalarnas län i Sverige. Ho er den største sideelva til Västerdalälven, med ei lengd på 140&nbsp;km, og eit nedslagsfelt på 1903&nbsp;km². Ho renn saman med Västerdalälven ved Vansbro. Middelvassføringa er 28 m³/s.

Vanån er mest kjend for symjestemnet Vansbrosimningen, der deltakarane sym kring 2&nbsp;km langs Vanån og 1&nbsp;km langs Västerdalälven.

Den største innsjøen i nedslagsfeltet er Venjanssjön. Elva har blitt brukt til tømmerfløyting fram til først på 1970-talet. Det finst fleire mindre vasskraftverk langs elva.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Vanån|Vanån]]» frå ,  den 19. juni 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*

## Bakgrunnsstoff
*Bilder av Vanån frå «Destination Älvdalen»
Khazar Islands

**Khazar Islands**, også kjend som **Caspian Islands**, er eit ufullført byggeprosjekt i Aserbajdsjan, kring 23 km sørvest for sentrum av hovudstaden Baku.  

Prosjektet går ut på å byggje ein ny by på 41 menneskeskapte øyar i Kaspihavet. 

Bygginga starta i 2011 og var venta å stå ferdig i 2020-2025. Byen skulle då kunne romme ein million menneske og omfatte det som ville bli den høgaste skyskraparen i verda, med det foreløpige namnet «Azerbaijan Tower». Khazar Islands ligg kring 23 km sørvest for sentrum av Baku. Den nye byen skulle strekkje seg langs to rekkjer av øyar og bygningar, 7 km utover i havet. Øyane ville dekkje kring 2000 hektar. Kring 60 hengebruer skulle gå mellom øyane, som i tillegg til bustader skulle bestå av 150 skular, 50 sjukehus, mange parkar, kjøpesenter, kultursenter, stadion, veddeløpsbane, ein Formel 1-bane og ein internasjonal flyplass, i tillegg til Azerbaijan Tower.. Byen vil verte bygd for å stå imot kraftig jordskjelv, som stundom råkar dette området. 

Avesta var entreprenør for prosjektet, som var venta å koste kring 100 milliardar dollar.
Direktøren for selskapet, Ibrahim Ibrahimov, skal ha fått ideen til prosjektet då han flaug mellom Baku og Dubai. 

Då oljeprisen gjekk ned i 2015 fekk prosjektet problem. I mai 2015 blei Ibrahimov arrestert etter at selskapet ikkje kunne betala gjelda si til International Bank of Azerbaijan, ei gjeld som då var rekna til å vera på rudnt 57 millionar dollar. Ibrahimov blei sett fri, og selskapet heldt føre at prosjektet framleis ville bli ferdig mellom 2020 og 2025 med kinesiske investeringar. I ei intervju i april 2017 insisterte Ibrahimov på at det forseinka arbeidet kom til å byrja att seinare det året. I oktober 2017 blei det rapportert at Ibrahimov hadde byrja å arbeida med Avesta att og at han ikkje kom til å forlata Aserbajdsjan, men det blei sådd tvil om arbeidet med Khazar Islands kom til å halda fram. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Khazar Islands|Khazar Islands]]» frå ,  den 28. juni 2020.*
Azerbaijan Tower

**Azerbaijan Tower** er ein tenkt skyskrapar som var planlagd bygd på Khazar Islands, 23 km sørvest for Baku i Aserbajdsjan.

## Oversyn
Direktør i Avesta Group of Companies, Ibrahim Ibrahimov har sagt at bygget skal verte kring 1050 meter høgt fordelt over 189 etasjar. Når det står ferdig vil det verte den klårt høgaste bygningen i verda føre Burj Khalifa i Dubai og Kingdom Tower som fortida er under planlegging i Jeddah i Saudi Arabia. 

Skyskraparen som er venta å koste $2 milliardar vil vere midtpunktet på Khazar Islands, ein ny by som er under bygging over 41 kunstige øyar i Kaspihavet til ein pris på kring $100 milliardar. Byen er planlagd å kunne romme 1 millionar innbyggjarar. 

Etter at bygginga av Khazar Islands byrja, var bygginga av sjølve Azerbaijan Tower sett til starten av 2015 og venta å vere ferdig kring 2019. Khazar Islands var venta å vere fullført mellom 2020 og 2025. Etter at prosjektet fekk økonomiske problem er arbeidet stoppa.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Azerbaijan Tower|Azerbaijan Tower]]» frå ,  den 19. juni 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*

## Bakgrunnsstoff
* Heimesida til Avesta Concern
* Heimesida til Khazar Islands
Viskan

**Viskan** er den nordlegaste av dei fire stor elvane i Halland. Med ei lengd på 140 km renn Viskan frå sjøen Tolken vest om Ulricehamn og har tilsig frå delar av det sørsvenske høglandet. Elva renn gjennom Borås, og i Marks kommun tar ho mot Häggån, Surteån og eit par mindre elvar. 

Viskan renn ut i Klosterfjorden, i Kattegat rett nord for Åskloster, omtrent 15 km frå sentrum av Varberg. 

Vasskraft frå Viskan har gjennom åra gjeve energi til mange føretak og var grunnlaget for bløminga Viskadalen opplevde i tidlegare tider. 

Jernbanen mellom Varberg og Borås som vart innvigd i november 1880, følgjer stort sett dalføret til elva.

## Sjå òg
*Ätran
*Nissan
*Lagan

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Viskan|Viskan]]» frå ,  den 19. juni 2012.*
Vrangselva

**Vrangselva** (svensk *Vrångsälven*) er ei elv som renn frå Lierfløyta i Kongsvinger kommune, gjennom Eidskog kommune og vidare over grensa inn i Eda kommun i Sverige der ho renn ut i sjøen Hugn. Derfrå renn vatnet vidare gjennom andre elvar og sjøar før det når Vänern og følgjer Göta älv ut i Kattegat.

Sidan vasskiljet mellom Vingersjøen og Vrangselva berre er nokre få meter høgt, vil vatn ved høg vasstand i Glomma renne via Vingersjøen og over i Vrangselva. Dette fenomenet vert kalla bifurkasjon. Det er mogeleg at Vrangselva følgjer det tidlegare løpet til Glomma slik det var før noko fekk Glomma til å renne vestover ved Kongsvinger.

Vrangselva vart i 1971 råka av krepsepest som spreidde seg oppover frå Sverige. Det vart prøvd å stoppe spreiinga med elektriske gjerde, men desse mislukkast. Spreiinga stoppa først ved ei betongdemning nesten øvst i elva.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Vrangselva|Vrangselva]]» frå , den 19. juni 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Västerdalälven

**Västerdalälven** er ei elv i Dalarna. Ho er 315&nbsp;km lang, medrekna tilløpselvar. Västerdalälven oppstår ved samløpet av Görälven og Fuluälven, og renn ved Djurås saman med Österdalälven og dannar Dalälven, den tredje største elva i Sverige. I tidlegare tider var det lokale namnet på elva «Ljuran», som kjem av eit gammalt ord med tydinga «brei». Den største sideelva til Västerdalälven er Vanån.

## Galleri

Fil:Fänforsen.jpg|Fänforsen ved Björbo
Fil:Västerdalälven, Vansbro.jpg|Bru over Västerdalälven ved Vansbro
Fil:Vemforsen.jpg|Vemforsen ved Malung


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Västerdalälven|Västerdalälven]]» frå ,  den 19. juni 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*

## Bakgrunnsstoff
Ätran

**Ätran** er ei svensk elv. Ho er med sine 243 kilometer den nest lengste elva i Halland. Ätran startar sitt løpet ved Gullered 332 meter over havet og renn gjennom søraustre delen av Västergötland og ut i Kattegat ved Falkenberg i Halland. 
 
## Sjå òg
*Nissan
*Lagan
*Viskan
Örekilsälven

**Örekilsälven** (eller *Kvistrumsån*) er ei elv i Dalsland og Bohuslän i Sverige. Ho er rundt 70 kilometer lang, med eit nedslagsfelt på 1&nbsp;340,2&nbsp;km². Elva munnar ut i Saltkällefjorden i den indre delen av Gullmarn. Den største sideelva er Munkedalsälven (nedslagsfelt 612,7&nbsp;km²), som kjem inn frå aust ved Munkedal, rundt 5&nbsp;km før Örekilsälven munnar ut i havet ved Munkedals Hamn. Nedslagsfeltet har relativt få innsjøar. Den største er Kärnsjön, rundt 5&nbsp;km nord for Munkedal.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Örekilsälven|Örekilsälven]]» frå ,  den 19. juni 2012.*
Österdalälven

**Österdalälven** er ei elv i Dalarna i Sverige. Ho er rundt 300 km lang og har to tilløpselvar; Storån og Sörälven, som renn saman ved byen Idre og dannar Österdalälven. Derfrå renn elva mot søraust gjennom kommunane Älvdalen, Mora, Leksand og Gagnef, til ho ved Djurås renn saman med Västerdalälven og dannar Dalälven - den tredje største elva i Sverige. Österdalälven er utbygd til energiproduksjon, og det største kraftverket langs elva er Trängslet. Elva renn òg gjennom Siljan, den sjette største innsjøen i Sverige.

## Galleri

Fil:Leksand Österdalälven båt.jpg|Österdalälven sett frå Leksandsbron mot Siljan.
Fil:Leksandsbron.JPG|Leksandsbron over Österdalälven.
Fil:Leksand1.JPG|Utsikt frå Leksandsbron.
Fil:Idresjon_fullmane_23apr_05.jpg|Österdalälvens renn inn i Idresjön.


## Bakgrunnsstoff
Blåpetrell

**Blåpetrell**, *Halobaena caerulea*, er ein liten petrell i stormfuglfamilien som lever pelagisk, sirkumpolart i Sørishavet, nær Antarktis. Blåpetrell er monotypisk i slekta *Halobaena*, og er ofte sett på som nærskyld kvalfuglar som dei liknar mykje.

Blåpetrellen har blågrå overside samt lys eller kvit underside. I flukt er ein mørk 'M'-forma figur over venger og rygg synleg, typisk for kvalfuglar. Til forskjell frå kvalfuglar har blåpetrell eit smalt, *kvitt* haleband, og nebbet er kort. Han er litt større enn kvalfuglane, ca. 29&nbsp;cm i kroppslengd og 200 gram i masse.

Dei plukkar føda frå havoverflata, først og fremst krepsdyr, blekksprut og småfisk. Dei kan følgje skip og samle seg ved kvalar som beitar.

Blåpetrellar hekkar på sub-antarktiske øyar i Indiahavet, Macquarie-øya (Australia) og Sør-Georgia. Utanom hekkesesongen spreier dei seg i Sørishavet, mellom pakkisen og ca. 40° S.

Verdspopulasjonen var estimert til minst 3 millionar individ i 2004, og er stabil. 

## Kjelder

* Barrie Heather og Hugh Robertson, *The Field Guide to the Birds of New Zealand* (rev. utg.), Viking, 2005
* BirdLife International (2012) Species factsheet: *[http://www.birdlife.org/datazone/speciesfactsheet.php?id=3913 Halobaena caerulea] *. Henta frå http://www.birdlife.org den 19. juni 2012.

### Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Videoar, bilete og lydopptak av blåpetrellar hos Internet Bird Collection
Toårig plante

Ei **toårig plante** eller **bienn** er ei urteaktig plante som nyttar to år på å fullføre livssyklusen, frå frø til frø. Det første året dannar ei slik plante blad, røter og eventuelt stenglar. Det vanlegaste er at planta dannar ein bladrosett og gjerne ei rot for opplagsnæring. 

Den toårige planta vil så danne stenglar, blomar og frø i det andre året. Ofte vil slike planter trenge ein kuldeperiode (vernalisering) før dei kan danne blomestengel. Økologisk ligg forklaringa på denne livsstrategien i at planta må overleve ein periode der det er ugunstig eller umogleg å reprodusere. Som oftast er denne perioden vinteren. Plantene samlar dermed næring i den første sesongen, går så inn i ein kvileperiode og startar ikkje ny vekst før det har vore ein kuldeperiode på ei viss lengd. 

Nokre planter er obligate (av obligatorisk) toårige, dvs. at dei alltid blomstrar i sitt andre år. Nokre planter som ofte blir kalla toårige er likevel eigentleg fakultativt (dvs. valfritt) toårige, det vil seie at dei kan blomstre i sitt andre år, men kan òg overleve som rosett i fleire år dersom ikkje planta har klart å samle nok næring. Dei fakultativt toårige plantene må ha nådd ein terskelverdi for storleik før blomsterstengelen kan starte veksten. Sams for alle toårige er at dei normalt døyr etter reproduksjon, det vil seie at dei er semelpare. 

Nokre toårige planter er revebjølle, filtkongslys og tårnurt.

Ein god del grønsaker er avla fram frå toårige planteartar, til dømes kvitkål, kålrot, gulrot og sellerirot. Det menneska nytter til mat er dermed lagringsorgana som plantene ville brukt til å danne blomestengel i neste vekstsesong.  Nokre gonger vil plante gjennomføre den toårige syklusen på eit år. Ein snakkar då om at planta går i stokk. 

## Sjå òg
* Eittårig plante
* Fleirårig plante
* Staude

## Kjelder
*

## Bakgrunnsstoff
Eittårig plante

**Eittårig plante** eller **annuell plante** er ein plante som fullføre livssyklusen sin i løpet av eit år. Plantane er urteaktige og døyr etter sin første vekstsesong, og etter å ha spreidd frøa sine eller sporar for framveksten til neste generasjon. Dei har ofteat ei lita og tynn, lysfarga rot.

Dei fleste eittårige plantar overvintrar som frø. Vinterannuelle plantea spirer derimot om hausten og overvintrar som små frøplanter, slik som til dømes haustkveite og haustrug.

Frøet kan ligge fleire år i jorda før det spirer, veks opp, blomstrar og sett frø. Det er somme plantar som gjennomfører to slike syklusar i løpet av ein sesong. 

Eittårige planter, spesielt grasarter, var viktige for utviklinga av jordbruket i Midtausten, fordi desse artane kravde at bonden aktivt samla inn, lagra og sidan sådde frøa dersom nye individ skulle førast vidare etter innhausting som avbraut den naturlege formeiringa. Eittårige arter som vill rug og kveite blei tidleg domestisert i den fruktbare halvmånen.

## Sjå òg
* Toårig plante
* Fleirårig plante
* Staude

## Kjelder
Åkers kanal

**Åkers kanal**, tidlegare kalla **Åkersström**, er ei elv i Sverige.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Åkers Canal|Åkers Canal]]» frå ,  den 19. juni 2012.*
Arbogaån

**Arbogaån** er ei elv i Sverige. Ho renn frå innsjøen Väringen, gjennom Arboga og til slutt ut i Mälaren ved Kungsör.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Arboga River|Arboga River]]» frå ,  den 19. juni 2012.*
Fleirårig plante

**Fleirårig plante** eller **perenn** (latin *perennis*, 'evig') er ei plante som lever lenger enn to år. Nemninga er ofte nytta til å skilje planta frå eittårige og toårige planter. Mellom dei fleirårige plantene finn ein urteaktige planter, buskar og tre. I hagesamanheng nyttar ein nemninga staude om urteaktige, fleirårige planter.

Ver merksam på at *perenn* på svensk og *perennial* på engelsk blir nytta i begge tydingane (fleirårig plante og staude), men at den fagbotanisk korrekte tydinga på desse språka er ei fleirårig plante.

Fleirårige planter, spesielt små blomsterplanter, veks og blomstrar gjennom våren og sommaren, døyr bort om hausten og vinteren, for så å komme attende påfølgjande vår frå rotstokken, i tillegg til å setje frø som ei eittårig plante gjer. Slike planter er kjent som ***urteaktige, fleirårige planter***. 

Symbolet for ei fleirårig plante, frå *[[Species Plantarum]]* av Linné, er , som òg er det astronomiske symbolet for planeten Jupiter.

## Sjå òg
* Eittårig plante
* Toårig plante
* Staude

## Referansar
Moen i Risør

**Moen** er eit område som ligg inst i Risør kommune. Moen har gardsnummerr 38 og høyrer under Røed krins.

På Moen ligg det tre gardar og nokre småbruk/husmannsplassar. Det er truleg at gardar som Moen og Røed er ein av dei fyrste gardane i Søndeled, sidan folk tok denne vollen i bruk som jorde når landet hadde heva seg så mykje at dei kunne busettje seg der. I dag er det ikkje så mykje landbruk igjen på Moen. På nokon av dei gamle jordene ligg i dag Moen Camping, og på Kalveknatten og på Mauråsen er det i dag bustadfelt som blei til på 70-80 talet. Heilt fram til starten av 2000 talet var det butikk på Moen (Moen varehandel). 

## Plassar under Moen
* Moensdalane "Dalane" - Her var det tidlegare to husmannsplassar. I dag ligg au nokon hytter inne i Dalane.
* Storemyr - 
* Sauvika - 
* Solli - Denne eigedomen høyrer vanlegvis under Ausland, men har gått ut frå Moen.
* Moensmyrene - 
* Hammeråker - På Hammeråker er det eit trebåtbryggeri (Christensens båtbyggeri). 

## Bakgrunnsstoff
Søndeledboka bind 3. Søndeled gårdhistorie.
Vindelälven

**Vindelälven** er eit 453&nbsp;km langt vassdrag i den sørlege delen av landskapa Lappland og Västerbotten (Västerbottens län) med eit tilsigsfelt på 12 650&nbsp;km². Vindelälven er ei sideelv til Umeälven og er omtrent like vassrik som denne ved samløpet. Vindelälven er den største sideelva i Sverige. Middelvassføringa ved munningen er 190 m³/s.

Vindelälven startar nær grensa mot Noreg i den sørlege delen av Arjeplog kommun, og renn søraustover gjennom heile Sorsele kommun, inklusiv innsjøen Storvindeln, passerer gjennom Vindeln kommun og ein liten del av Umeå kommun, og endar opp i Vännäs kommun der ho munnar ut i Umeälven like aust for Vännäsby, 25&nbsp;km frå Bottenviken. På sin veg passerer ho Ammarnäs, Sorsele, Rusksele, Åmsele og Vindeln. Den største sideelva til Vindelälven er Laisälven.

Vindelälven er ei av dei fire store uregulerte fjellelvane i Sverige. Vassmengda hennar under vårsmeltninga kan derfor vere langt større enn i den regulerte Umeälven.

I 1993 vart Vindelälven utpeikt som ei nasjonal elv av Den svenske riksdagen, saman med Torne älv, Kalixälven og Piteälven.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Vindelälven|Vindelälven]]» frå ,  den 19. juni 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*Vindelälven
Barmen i Risør

**Barmen** ei øy som ligg i Søndeledfjorden i Risør kommune.

Garden Barmen og Frøyna var før 1668 ein del av garden Søndeled. I følgje Oluf Rygh kjem namnet Barmen av gamalnorsk Barmr, som tyder brem eller kant. Namnet er au brukt om heile øya mellom Nordfjorden og Sørfjorden.  

## Kjelder
Fever

**Fever** er det engelske ordet for «feber» og kan visa til:

*Albumet Fever av Kylie Minogue, som inneheld songen «Fever»
*Albumet Fever av Bullet for My Valentine

* Songen  Fever av Aerosmith
* Songen Fever av Little Willie John, ein song frå 1956 framført av mellom anna Peggy Lee, Elvis Presley, Madonna og Beyoncé
Verst

**Verst** (kyrillisk skrift верста) er ei gamal russisk lengdemålseining som svarar til 1066,78 meter, soleis om lag ein kilometer. Eininga svarar til sjudelen av ein russisk mil, og vart delt inn i 500 sasjen eller 1500 arsjin (russiske alen). Ettersom eininga var i bruk på 1800-talet, vil ho vere godt kjend her i landet for lesarar av dei store russiske romanane frå denne tida.

I Finland har dei nytta nemninga **virsta**, men denne finske virsta var tilpassa for å svare til ein tidels gamal svensk mil, og difor 1068,8 meter lang. I Polen har dei hatt polsk verst som svara til ein sjudel av ein polsk mil og var på 1020,8571 meter.
Bäveån

**Bäveån** er ei elv i Sverige. Ho renn frå kjelda på Herrestadsfjället, gjennom Uddevalla og ut i Byfjorden.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Bäveån|Bäveån]]» frå ,  den 20. juni 2012.*