open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Musikalen Tarzan

***Tarzan: The Musical*** er basert på Disney-filmen med same namn og historia til Edgar Rice Burroughs. Songane er skrivne av Phil Collins og David Zippel, med ei bok av David Henry Hwang. 

Det vart halde ei arbeidsgruppe i 2004 med Daniel Manche som den unge Tarzan, Matthew Morrison som den vaksne Adult Tarzan, Adam Pascal som forteljar og Laura Bell Bundy som Jane. 

Musikaren hadde førehandsvisningar på Broadway den 24. mars 2006 og opna offisielt ved Richard Rodgers Theatre den 10. maiog vart den einaste produksjonen til Disney Theatrical som ikkje først vart prøvd utanbys. Bob Crowley designa kulissene og kostymane og regisserte den originale Broadway-produksjonen. Koreaografien var av Meryl Tankard og lyssettinga av Natasha Katz. Danton Burroughs, barnebarnet til Edgar Rice Burroughs, var til stades ved premieren og det same var Phil Collins. Produksjonen vart nominert til ein Tony-pris for beste lysdesign i ein musikal. 

På grunn av dårleg billettsal vart showet teke av plakaten den 8. juli 2007 etter 35 førehandsvisningar og 486 framsyningar.

## Musikalske nummer

Phil Collins, som skreiv ny songar for filmen i 1999, skreiv ni nye songar for sceneversjonen. 

;Akt I
* «Two Worlds» – Voice of Tarzan and Ensemble
* «You'll Be In My Heart» – Kala and Ensemble
* «Jungle Funk» – Ensemble
* «Who Better Than Me?» – Young Tarzan and Terk
* «No Other Way» – Kerchak
* «I Need to Know» – Young Tarzan
* «Son of Man» – Terk and Ensemble
* «Son of Man (Reprise)» – Terk and Ensemble
* «Sure As Sun Turns to Moon» – Kala and Kerchak
* «Waiting for This Moment» – Jane and Ensemble
* «Different (Part 1 & 2)» – Tarzan

;Akt II
* «Trashin' the Camp» – Terk and Ensemble
* «Like No Man I've Ever Seen» – Jane and Professor Porter
* «Strangers Like Me» – Tarzan and Jane
* «For the First Time» – Jane and Tarzan
* «Who Better Than Me? (Reprise)» – Terk and Tarzan
* «I Need to Know (Reprise)» – Young Tarzan
* «Everything That I Am» – Tarzan and Kala
* «You'll Be In My Heart (Reprise)» – Tarzan and Kala
* «Sure As Sun Turns to Moon (Reprise)» – Kala
* «Two Worlds (Finale)» – Tarzan, Jane, and Ensemble

## Original Broadway-besetning
*Josh Strickland som Tarzan
*Jennifer Gambatese som Jane
*Shuler Hensley som Kerchak
*Merle Dandridge som Kala
*Chester Gregory II som Terk
*Tim Jerome som Professor Porter
*Donnie Keshawarz som Clayton
*Daniel Manche / Alex Rutherford som Young Tarzan

## Andre produksjonar
Tarzan vart òg sett opp i Nederland, Sverige, Tyskland og det vart halde ein turné i USA. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Tarzan (musical)|Tarzan (musical)]]» frå ,  den 13. februar 2013.* 
*** oppgav desse kjeldene:*


## Bakgrunnsstoff
*
Koersitiv feltstyrke

**Koersitiv feltstyrke** er den magnetiske feltstyrken *H*, som skal til for at den magnetiske flukstettleiken *B* (den magnetiske induksjonen), skal bli redusert til null i eit ferromagnetisk stoff, t.d. jarn, når dette tidlegare har vore magnetisert av eit felt i motsett retning. Den koersitive feltstyrken er liten for magnetisk blaute material, og er stor for material som blir brukt til permanente magnetar. 

## Sjå òg
*hysterese

## Kjelder
*koersitiv feltstyrke. I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/koersitiv_feltstyrke
Koherent

**Koherent** er eit omgrep i fysikken som tyder samanhengande. 

Koherente svingingar vil seie to eller fleire svingingar som vedvarande føregår med same frekvens, slik at ein alltid har éit og same faseforhold mellom dei. Koherent ljos oppstår når ein lysstråle delast i to, anten med blendarar eller ved at ein stråle dels slepp igjennom, dels blir reflektert av ei halvgjennomsiktig plate. Vanleg ljos gjev ved slik oppsplitting lita grad av koherens fordi bølgjetoga som er forbunde med kvart enkelt lyskvant, er særs korte. Høg grad av koherens, lange koherente bølgjetog, oppnår ein med laserar. Berre koherent ljos kan gje interferensbilete, og ljos frå laserar er difor spesielt eigna for studium av interferensfenomen. 

## Sjå òg
*Holografi

## Kjelder
*koherent. I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/koherent
Kollektor

**Kollektor** kan syne til fleire ting innan elektronikk. 

## Straumsamlar
Det kan vere ein straumsamlar som består av ringar eller lamellar forbunde med rotorviklinga i elektriske maskinar. Kollektoren gjev kontakt til børstar som fører straumen frå den roterande til den stilleståande delen av maskinane. 

## I transistorar
Ein kollektor i ein bipolar transistor er eit av tre aktive område i transistoren.

## Måling
Ein kollektor er ein sonde eller spiss som blir brukt for å måle elektrisk potensial i atmosfæren (dropekollektor, flammekollektor, spisskollektor), sidan han lett kan avgje eller motta elektrisk ladning frå lufta og difor innstiller seg på same spenning som lufta på den staden han er sett opp. 

## Sjå òg
* kommutator

## Kjelder
* kollektor – elektrisitetslære. I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/kollektor/elektrisitetsl%C3%A6reie
* kollektor – elektrode. I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/kollektor/elektrode
* kollektor – sonde. I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/kollektor/sonde
Kollimator

**Kollimator** kjem av latinsk og tyder «å føre i rett linje» eller «opplinjering». Det kan vise til: 

* Kollimator i optikk
* Kollimator i militærvesen
Kollimator i optikk

Ein **kollimator** er den delen av eit spektralapparat der den innkomande stråla blir samla til ein parallell strålebunt. I optiske spektrometer består kollimatoren som regel av ei spalte og ei samlelense. I partikkelspektrometer kan kollimatoren anten vere ein elektrostatisk eller magnetisk lense, eller ein kanal eller eit røyr som avgrensar stråla. 

Kollimator blir òg brukt som nemning på ei fast lyskjelde med lenser, som blir nytta for å justere opplinjeringa av andre optiske instrument.

## Kjelder
kollimator – linsearrangement. () I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/kollimator/linsearrangement
Anja Høvik Strømsted

**Anja Høvik Strømsted** () er ein norsk lyrikar og filmskapar  frå Larvik.

Strømsted har teke Forfattarstudiet ved Høgskulen i Telemark, studert Litterær gestaltning ved Göteborgs Universitet og Filmproduksjon (M.F.A.) ved New York University Tisch School of the Arts.  Ho debuterte som forfattar i 2012 med lyrikksamlinga *Darth Vader-eskalasjonen*. 
## Bøker
* 2012 &ndash; *Darth Vader-eskalasjonen* &ndash; Lyrikksamling
## Filmar
* 2016 &ndash; *Love is Now is Always* &ndash; Kortfilm
* 2015 &ndash; *Beaten* &ndash; Kortfilm
* 2014 &ndash; *Sux Apartment* &ndash; Kortfilm

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Nettstaden til Anja Høvik Strømsted
* Utgjevingar av Anja Høvik Strømsted i BIBSYS Ask
Kolorimeter

**Kolorimeter** er eit uttrykk som kjem av latinske farge og -meter. Det kan syne til 

* Kolorimeter for fargeavgjersle
* Kolorimeter for konsentrasjonavgjersle
Kolorimeter for fargeavgjersle

Eit **kolorimeter** er eit apparat for å avgjere fargar. Det finst to hovudtypar kolorimeter. 

Med visuelle kolorimeter nyttar ein standardiserte lyskjelder i saman med fargefilter for å få ein samanlikningsfarge som er mest mogeleg lik fargen ein skal finne. Denne metoden er derimot avhengig av personen som gjer undersøkinga, sidan to fargar kan oppfattast ulikt av to personar. 

Med spektrofotometer kan ein finne fargen av eit stoff ved å lyse på det med reine spektralfargar frå heile spekteret. Ved hjelp av refleksjonsevnen med fotoelektriske måleapparat kan ein rekne seg fram til kva farge det er snakk om. 

## Sjå òg
*Fargemåling

## Kjelder
* kolorimeter – til fargebestemmelse. I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/kolorimeter/til_fargebestemmelse
Fargemåling

**Fargemåling** eller **kolorimetri** er ein metode for å fysisk skildre menneske si oppfatning av fargar på grunnlag av målingar av energispektra til fargane. Det minnar om spektrofotometri, men baserer seg på å redusere spekteret til ein får den fysiske fargeoppfatninga. 

For å måle fargane nyttar ein eit kolorimeter. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Colorimetry|Colorimetry]]» frå ,  den 13. februar 2013.*
Kompensator

Ein **kompensator** er eit apparat til å motverke eller kompensere ei forandring. Det kan vise til: 

* Elektrisk kompensator
* Optisk kompensator
* Kompensator på gevær
Stock Aitken Waterman

**Stock Aitken Waterman**, òg kjent som **SAW**, var ein britisk låtskrivar- og produsent-trio beståande av Mike Stock, Matt Aitken og Pete Waterman. Dei hadde stor suksess frå midten av 1980-talet og fram til tidleg 1990-tal. Dei skreiv meir enn 100 låtar som ende på UK Top 40-lista, selde over 40 millionar musikkalbum, og tente rundt 60 millionar britiske pund.

## Kjende artistar
Kjende artistar som SAW skreiv og produserte for:

## Sjå òg
*Songar produserte av Stock Aitken Waterman
Kompensator på gevær

Ein **kompensator** er ei metallhylse som er sett på munningen av løpet på eit gevær, særleg haglgevær, eller ein kanon for å motverke rekyl og hindre at løpet hevar seg under rask avfyring. Det skapar òg jamn spreiing av hagla.

Kompensatorar er nyttige i kamp og konkurranseskyting og finn dei ofte på gevær med store patronar (som jaktrifler), i tillegg til somme artilleri- og tankskanonar. Dei vert òg nytta på pistolar for under konkurransar.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Muzzle brake|Muzzle brake]]» frå ,  den 14. februar 2013.* 
*** oppgav desse kjeldene:*



## Bakgrunnsstoff
Elektrisk kompensator

Ein **elektrisk kompensator** eller **potensiometer** er ei målebru som vert nytta til nøyaktige målingar av elektrisk spenning. Den ukjende sanninga vert samanlikna med ei kjend spenning som vert avleidd av ei normalspenning ved deling gjennom ei seriekopling av nøyaktige motstandarar. Samanlikninga skjer ved hjelp av eit kjenslevart galvanometer, og kontaktpunktet i spenningsdelaren blir slik innstilt at straumen i galvanometret blir tilnærma lik null (potensiometerkopling).

## Kjelder
* kompensator – fysikk. I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/kompensator/fysikk
Optisk kompensator

Ein **optisk kompensator** er plater eller prisme av dobbeltbrytande krystall som tener til å forandre polarisasjonstilstanden til ljos. Han vert særleg nytta for å gjere elliptisk polarisert ljos planpolarisert, det vil sei for å kompensere for ein gangskilnad som tidlegare er oppstått mellom to komponentar av ei planpolarisert bølgje.

## Kjelder
kompensator – fysikk. () I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/kompensator/fysikk
Kolorimetri

**Kolorimetri** tyder fargemåling, men kan vise til fleire ting: 

* Fargemåling    
* Konsentrasjonsavgjersle
* Surleiksgradavgjersle
Mona Vetrhus

**Mona Vetrhus** () er ein norsk diktar og programleiar frå Uskedalen.

Ho har vore programleiar for radioprogrammet *Diktafon* på NRK og debuterte som forfattar med diktsamlinga *Nokre gutar kjem ikkje heim i kveld* i 2012.

## Bøker
* 2012 &ndash; *Nokre gutar kjem ikkje heim i kveld* &ndash; Diktsamling

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Intervju med Mona Vetrhus på nettstaden til Bergen Offentlige Bibliotek, ved Erlend O. Nøstvedt 
* Utgjevingar av Mona Vetrhus i BIBSYS Ask
Kondensor

Ein **kondensor** er ei linse eller linsesystem i optiske apparat, særleg forstørringsapparat og projeksjonsapparat. Kondensoren fører til at synsfeltet blir jamt belyst, og tilpassar lyskjelda til aperturet til objektivet.

## Kjelder
* kondensor. () I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/kondensor
Kontaktmotstand

**Kontaktmotstand** er elektrisk motstand i grenseflata mellom to leiarar. Om kontaktmotstanden er stor kan dette kan skuldast at kontakten er dårleg, på grunn av at overflatene er ujamne slik at leiarane rører kvarandre i få punkt og leidningstverrsnittet blir difor lite. Dessutan kan overflata vere meir eller mindre dekt  med oksidbelegg som virkar isolerande. Gass eller luft som er adsorbert i overflata reduserer òg leiingsevnen.

For å redusere kontaktmotstanden sørgar ein for å halde kontaktflatene reine og, særleg viss ein arbeider med låge spenningar, lodde saman alle samband. Kontaktmotstanden kan òg avhenge av straumretninga. Dette er spesielt tilfelle ved kontakt mellom ein halvleiar og ein leiar eller mellom to halvleiarar. Ein slik kontakt kan virke som likerettar for vekselstraum.
Kontaktpotensial

**Kontaktpotensial** eller **kontaktspenning** er den elektriske spenninga som opptrer når to kjemisk eller fysisk sett ulike elektriske leiarar eller halvleiarar kjem i kontakt med kvarandre. Kontaktpotensialet kjem av at den midlare frigjeringsenergien for leiingselektron varierer frå stoff til stoff.

Ferminivåa som representerer eit midlarar energinivå for ledningselektrona, ligg ulikt i tilhøve til energien for elektron ved overflata av leiarane. Når stoffa kjem i kontakt med kvarandre, vil leiingselektrona innstille seg i termisk likevekt slik at ferminivåene kjem på same potensial, medan overflatepotensiala blir ulike. Denne potensialskilnaden blir kalla kontaktspenninga mellom dei to stoffa. Om fleire stoff blir knytt i serie, vil potensialskilnaden mellom det første og siste vere lik summen av kontaktpotensiala ved kvart enkelt samband. I ein slutta straumkrins blir summen av alle kontaktpotensiala lik null, så lenge alle kontaktflatene har same temperatur. Kontaktpotensialet kan då ikkje skape noko straum i krinsen. Om kontaktflatene har ulik temperatur, oppstår ein elektromotorisk spenning lik summen av alle kontaktpotensiala, og dette gjev opphav til termoelektriske straumar.

## Kjelder
kontaktpotensial. () I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/kontaktpotensial
Kontakttermometer

Eit **kontakttermometer** er eit kvikksølvtermometer med minst to innsmelta elektriske kontaktpunkt, slik at kvikksølvet ved ein viss temperatur sluttar eller bryt ein straumkrins, som til dømes kan styre ein termostat.

## Kjelder
kontakttermometer. () I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/kontakttermometer
Konvergere

**Konvergere** er eit ord som kjem frå latin og tyder «å løpe saman» eller «nærme seg kvarandre». Det vert særleg nytta om lysstråler som går saman mot eit bestemt punkt når dei har gått gjennom ei linse. 

Omgrepet vert òg nytta i matematikk, sjå grense i matematikk. 

Det motsette er divergere. 

## Sjå òg
*Konvergens

## Kjelder
*«konvergere» i *Store norske leksikon*.
Østensjøbanen

**Østensjøbanen** er ei av linjene i T-banenettet i Oslo. Banen har som endestasjon Mortensrud stasjon i bydel Søndre Nordstrand heilt sør i Oslo kommune.

Opphavleg var Østensjøbanen ein forstadsbane mellom Etterstad og Bryn, knytt til bytrikkens nett på Etterstad i det som er dagens bydel Gamle Oslo. Denne banen vart opna i 1923, bygd av det kommunale aksjeselskapet A/S Akersbanerne som Aker kommune (den dåverande grannekommunen til Kristiania (Oslo) før dei to kommunane vart slegne saman) hadde skipa i 1917 for å betre sambandet mellom Kristiania og Aker.

Til å byrje med vart banen trafikkert av trikkar frå Kristiania Sporveisselskab i ei rute frå Homansbyen (i nærleiken av Det kongelege slottet i Oslo), over Stortovet og Etterstad til Bryn. Men etter at banen hadde vorte lengd frå Bryn til Oppsal i 1926, vart banen drive av A/S Akersbanerne som rein forstadsbane utan samband med bytrikken, og ferdafolket måtte stige om mellom bane og bytrikk på Etterstad, som ligg etter måten langt frå sentrum av Oslo.

A/S Bærumsbanen tok i 1937 over drifta av Østensjøbanen. Selskapet kopla  Østensjøbanen til Lilleakerbanen og Bærumsbanen ved å etablere eit samband tvers gjennom byen, via Etterstad, over trafikkknutepunktet Jernbanetorget framfor Oslo Ø, og derfrå over Skøyen ut til Jar i Bærum kommune, tidvis heilt fram til Kolsås i Bærum. Dette ruteopplegget fekk namnet Lilleaker-Østensjøbanen.

I 1958 vart Østensjøbanen lengd frå Oppsal til Bøler, eit område som vart utbygd i stort tempo som drabantby frå 1950-åra og frametter.

Østensjøbanen vart ombygd til T-banestandard og opna som T-bane i 1967. Banen gjekk då mellom Jernbanetorget T-banestasjon (som på dette tidspunktet var endestasjonen i Oslo sentrum for dei austlege T-banane) og Bøler, men vart lengd frå Bøler til Skullerud same året. Strekninga mellom Skullerud og Mortensrud vart opna i 1998.

## Bakgrunnsstoff
Korona (fleirtyding)

**Korona** har fleire tydingar: 

* Korona, eit lag i atmosfæren på sola.
* Korona i fysikk, same som St. Elms eld
* Korona i geologi, ein bergartstruktur.
* Korona i meteorologi
* Antikorona eller glorie. 
* Ungarsk korona, mynteininga i Ungarn etter avslutninga av den første verdskrigen til 1927
* Kortnamn for covid-19, sjukdom som følgje av koronavirus
* Kortnamn for Koronavirusutbrotet i 2019–2020

;Corona
* Corona, by i California i USA
* Corona, eit latinsk namn på byen Braşov
* Corona-byområdet i Queens i New York by i USA
Kraftfelt

Eit **kraftfelt** er eit område i rommet, eit vektorfelt, som har den eigenskapen at einskilde eller alle lekamar som finst i det blir påverka av krefter med storleik og retning avgjort av plassen til lekamen og eventuelt orientering i rommet. 

Eit kraftfelt er eit vektorfelt \vec{F}(\vec{x}), der \vec{F} er krafta ein partikkel vil merke om han var ved punktet \vec{x}.

## Døme
* rommet omkring ein magnetpol er eit *magnetisk kraftfelt* fordi kvar og ein magnetisk lekam som blir ført inn i dette rommet, blir utsett for magnetiske krefter. 
* eit *elektrisk kraftfelt* omkring ein elektrisk ladning fungerer på same vis fordi det vil virke tiltrekkings- eller fråstøytingskrefter på alle andre elektriske ladningar i området. 
* kraftfeltet til tyngda er tyngdefeltet eller gravitasjonsfeltet som omgjev kvar og ein masse og som gjev tyngdekraft på jorda og styrer rørslene til planetane. 
* kraftfelta omkring nukleonar (atomkjernepartiklar) er kompliserte. 

Linjer i rommet som blir tenkt trekt slik at tangentretninga overalt peikar i retninga til krafta, blir kalla kraftlinjer eller feltlinjer. 

## Historie
Opphavet til omgrepet kraftfelt går attende til Isaac Newton og moglegvis endå tidlegare, men sjølve ordet og dei førestellingane ein i dag knyter til det, vart utforma av Michael Faraday, som studerte dei magnetiske kraftlinjene som ein kan få fram, til dømes ved å drysse jernfilspon på ei glasplate som ligg over polane på ein magnet (sjå magnetisk felt). Jernfilsponen ordnar seg då i lange kjedar, som strekkjer seg frå den eine magnetpolen til den andre og følgjer bestemde linjer. Faraday utvida dette, idet han tenkte seg at kraftlinjene heile tida er til stades som ein eigenskap, ein struktur, i rommet. Jernfilsponen gjer dei berre synlege. På liknande måte kan ein illustrere elektriske kraftlinjer med gipspulver eller liknande. 

Faraday si lære vart seinare utforma matematisk, særleg av James Clerk Maxwell. Matematisk blir kraftfelt karakterisert ved ein feltvektor. For eit statisk felt er feltvektoren berre avhengig av koordinatane, men for dynamiske felt er feltvektoren òg ein funksjon av tida. I den teoretiske handsaminga blir ofte andre feltstorleikar innført, potensiale, som kraftfelta kan avleiast av. Tydinga av omgrepet kraftfelt ligg på den eine side i at det er åskodeleg og nært knytt til det som er målbart, på den andre sida i at det har vist seg vel eigna for matematisk handsaming. Òg i moderne fysiske teoriar som generell relativitetsteori og kvantefysikk er kraftfelta av grunnleggjande tyding.

## Kjelder
*kraftfelt. I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/kraftfelt
Kraftlinje

**Kraftlinjer** eller **feltlinjer** er romkurver som viser retninga av krafta i eit kraftfelt. Tettleiken av feltlinjene kan ein sjå på som eit mål for storleiken av krafta. 

## Sjå òg
*kraftfelt

## Kjelder
kraftlinjer. I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/kraftlinjer
Feltlinje

Ei **feltlinje** er ei kurve som kan trekkjast i eit vektorfelt, og som på kvar stad har same retning som feltvektoren på staden. Eit vektorfelt kan til dømes vere eit elektrisk felt der både styrken og retninga av feltkrafta varierer frå stad til stad. I eit divergensfritt felt vil feltlinjene danne samanhengande kurvar som verken oppstår eller forsvinn i feltet.

Feltlinjetettleiken er mengder feltlinjer som skjer eit flateelement vinkelrett på linjene, dividert med storleiken av elementet og gjev eit mål for feltstyrken, det vil sei for krafta i eit gravitasjonsfelt (tyngdefelt) eller i eit elektrisk eller magnetisk felt, og for straumhastigheita i eit hastigheitsfelt, til dømes i ei væske- eller gasstraum. Feltlinjene blir difor òg kalla kraftlinjer, straumlinjer, osv. 

## Kjelder
*Feltlinje: fysikk. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 7. november 2013 frå http://snl.no/feltlinje/fysikk.
Kromsyreelement

**Kromsyreelement** er eit galvanisk element med sinkplate (positiv pol) og kolplate (negativ pol) i fortynna svovelsyre, tilsett kalium eller natriumkromat. Fordi sinkplata blir angripe av løysinga, blir han dyppa i denne berre under bruk. 

Denne batteritypen har i dag berre historisk interesse og kunne skape kring 2 volt elektromotorisk spenning.

## Kjelder
*
Krystalloptikk

**Krystalloptikk** er læra om dei optiske eigenskapane til krystall eller anisoptropiske media. Det vil sei at lyset oppfører seg forskjellig etter kva retning lyset forplantar seg i. Brytingsindeksen er avhengig av både samansetninga og krystallstrukturen og kan reknast ut ved hjelp av Gladstone–Dale-forholdet. Krystallar er ofte naturleg anisotropiske og i somme media (som flytande krystallar) er det mogeleg å indusere anisotropi ved å påføre eit ytre elektrisk felt. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Crystal optics|Crystal optics]]» frå ,  den 14. februar 2013.*
Leclanché-element

**Leclanché-element** er eit galvanisk element brukt som tørrelement. Den positive polen er karbon, den negative polen er av sink og forma som eit kar. 

Elementet vart oppfunnen av den franske fysikaren og kjemikaren Georges Leclanché (1839–87). 

## Sjå òg
* batteri

## Kjelder
* Leclanché-element. I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/Leclanch%C3%A9-element
Det Kongelige Teater

**Det Kongelige Teater** er det danske nasjonalteateret. Teateret ligg på Kongens Nytorv i København og vart fyrst skipa i 1748 med namnet *Den danske Skueplads*. Orkesteret Det Kongelige Kapel vart underlagt teateret om lag år 1770. Den Kongelige Ballet, formelt skipa i 1771, er også knytt til teateret.

Ein ny teaterbygning stod klar i 1874, og vart bygd tett inntil den gamle. Teateret rommar fleire scener og bygg og syner både skodespel, opera og ballett.

Det Kongelige Teater er freda.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Ladningstettleik

**Ladningstettleik** er netto, differansen mellom positiv og negativ elektrisk ladning, ladning per anten volumeining eller arealeining. 

Volumtettleiken av ladning er netto ladning per volumeining. Han vert målt i coulomb per m³.

Flatetettleik av ladning er netto ladning per arealeining for ladningar som er fordelt på ei overflate. Denne vert målt i coulomb per m².

Kjennskap til den romlege fordelinga av ladningen, det vil sei ladningstettleiken som funksjon av koordinatane, spelar stor rolle for skildringa av elektriske felt og straumar i vakuum, gassar, væskar og halvleiarar. For ein ladd, elektrisk leiar vil ladningen finnast i eit tynt overflatesjikt. Ladningstettleiken blir størst der overflata er sterkt krumma, t.d. ved kantar og spissar, og dette medfører sterke elektriske felt, som kan resultere i elektriske utladingar.

## Kjelder
* ladningstetthet – elektrisitetslære – 1. () I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/ladningstetthet/elektrisitetsl%C3%A6reie_%E2%80%93_1
* ladningstetthet – elektrisitetslære – 2. () I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/ladningstetthet/elektrisitetsl%C3%A6reie_%E2%80%93_2
Lechersk tråd

**Lecherske trådar** er ei avstembar elektrisk transmisjonslinje som består av to parallelle leidningar med jamt fordelt elektrisk resistans, kapasitans og induktans. Dei er forbunde med skyvbar kortslutningsbøyle.

Trådane er kalla opp etter den austerrikske fysikaren Ernst Lecher. 

## Kjelder
*
Leiingsevne

**Leiingsevne** eller **konduktivitet** syner til fleire ting: 

* Elektrisk leiingsevne eller elektrisk konduktivitet
* Varmeleiingsevne eller termisk konduktivitet.
Lenardeffekt

**Lenardeffekt** syner til fleire effektar innan elektromagnetisme som er kalla opp etter Philipp Lenard

Den eine effekten er ein fotoelektrisk effekt der luft og andre gassar vert ionisert i ultrafiolett ljos.

Ein annan effekt er elektrisering og ionisering av luft ved forstøving av vatn. Dette vart oppdaga av MacLean og Goto (1890), og så inngåande undersøkt og forklart av Lenard og elevane hans. Effekten er òg kalla ballo-elektrisitet, iblant òg vassfallselektrisitet, og oppstår når væskedråpar rører seg i luft. Armstrongs dampelektrisermaskin er basert på denne effekten, og ein trur òg at effekten spelar ei rolle i oppladinga av skyer i torevêr, og kan vere årsak til elektrisk utløysing av tankeksplosjonar.

Den tredje effekten vart oppdaga av Lenard i 1890 då han såg at den elektriske resistansen er større for likestraum enn for vekselstraum i metall med ikkje-kubisk krystallstruktur. 

## Kjelder
*
*
*
Lenz-lova

**Lenz-lova** er ein regel i elektrisitetslæra som seier at når det induserast ein elektrisk straum i ein leiar, har straumen alltid ein slik retning at verknadene av han vil motverke årsaka til at straumen vart indusert. Om induksjonsen til dømes kjem av rørsla av ein magnetpol i nærleiken av ein leiar, så vil straumen som blir indusert i leiaren, skape eit magnetisk kraftfelt med retning slik at det motverkar rørsla av magnetpolen. 

Lenz-lova kjem av Le Chatelier-prinsippet og gjev uttrykk for stabiliteten i naturen. Lova vart først formulert av den russiske fysikaren Heinrich Lenz (1804–65).

Lenz-lova er synt med minusteiknet i Faradays induksjonslov,
\mathcal{E}=-N\frac{\partial \Phi_\mathrm{B}}{\partial t},
som indikerer at den induserte emfen (\mathcal{E}) og endringa i den magnetiske fluksen (\partial\Phi_\mathrm{B} \,) har motsett forteikn. 

## Kjelder

*

## Bakgrunnsstoff
* Eddy Currents and Lenz's Law 
* EduMation A brief video demonstrating Lenz's law
Lissajousfigur

**Lissajousfigurar** oppstår ved samansetnad av to svingingar som står vinkelrett på kvarandre. Lissajousfigurar kan observerast på katodestråleoscilloskop, der dei blir brukt til å kontrollere frekvensane og faseskilnaden til svingingane. 

Figurane er kalla opp etter fysikaren Jules Antoine Lissajous (1822–80).

I matematikk er ei Lissajouskurve ein graf i eit system av parametriske likningar

: x=A\sin(at+\delta),\quad y=B\sin(bt),

## Kjelder

*
Romfo kyrkje

|kyrkjesamfunn = Den norske kyrkja|
bispedøme = Møre|
prosti = Indre Nordmøre|
innvigd=1821|
arkitekt=Ole Pedersen Tofte|
materiale=tre|
kyrkjegard=Det er kyrkjegard ved kyrkja|
skip= åttekanta|
sitjeplassar=230
}}
**Romfo kyrkje** er ei åttekantkyrkje frå 1821 i Sunndal kommune, Møre og Romsdal fylke. Kyrkja er bygd i tre og har 230 plassar.

Arkitekt var Ole Pedersen Tøfte (kalla «Tøftinj» og «Gammeltøftinj» - kykjebyggaren i Sunndal),  ein smed, handverkar og bonde som òg stod bak bygginga av Ålvundeid kyrkje på Ålvundeid i Sunndal kommune  Tofte sokna sjølv til Romfo kyrkje. Åttekantforma var då sjelden på Nordmøre.

Byggverket er i tre og har 230 plasser. Kyrkja har preikestolalter der preikestolen heng rett over alteret. Grunnplanet er en likesida åttekant med små utvendige tilbygg mot aust (bak koret) og mot vest (inngang). Tilbygget med sakristi er mykje nyere enn resten av bygget ifølgje Rasmussen.

Kyrkja fra 1821 erstatta ei eldre kyrkje, truleg korsforma, på same sted. Tidlegare var kyrkjestaden på Muskjer (Musgjerd) litt lenger oppe. I 1713 vart Romfo ny kyrkjestad og nytt kyrkjebygg vart oppført (eller muligens flytta fra Musgjerd) på Romfo.

Kyrkja inneheld eldre gjenstander, mellom anna ei altertavle frå 1713. Frå katolsk tid finst også ein Olavsfigur og eit krusifiks. Olavsfiguren er av tre og fremstiller ein sitjande Heilag Olav. Krusifikset er del av ei kalvarigruppe (Jesus på krossen med Maria og Johannes på kvar side). Inventaret kan stamme frå kyrkja som sto på Musgjerd, eller frå den nedblåste og ikkje gjenreiste kyrkja på Leikvin (Løykja).

## Fotnote

## Bakgrunnsstoff
* Interiør med alter, Romfo kirke, foto hos Digitalt museum
* 
*
Lorentzkraft

**Lorentzkrafta** er den krafta som verkar på ein elektrisk ladning som rører seg i eit magnetfelt. Lorentzkrafta kan uttrykkjast ved 

: \mathbf{F} = q[\mathbf{E} + (\mathbf{v} \times \mathbf{B})]

der *q* er storleiken av ladninga, **v** er farten, **B** den magnetiske flukstettleiken og **E** er det elektriske feltet. 

Krafta er retta vinkelrett på rørsleretninga og feltretninga. Lorentzkrafta kan ikkje forandre storleiken av ein banefarten til ein partikkel, men vil gje forandring i rørsleretninga, og vil t.d. føre til at ein ladd partikkel i eit homogent magnetfelt vil røre seg i ein sirkelbane eller langs ei skruelinje. Lorentzkrafta har stor tyding for rørsla av partiklar i sykliske akseleratorar, t.d. syklotronar, for massespektrometer, for elektronrørsla i visse elektronrøyr, for partiklar i kosmisk stråling når dei trengjer inn i magnetfeltet til jorda og meir. 

Krafta er kalla opp etter den nederlandske fysikaren Hendrik Lorentz.

## Kjelder
lorentzkraften. I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/lorentzkraften
Luftpotensial

**Luftpotensial** er det elektriske potensialet i det elektrostatiske feltet til atmosfæren. Sjå atmosfærisk elektrisitet. 

## Kjelder
*luftpotensial. I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/luftpotensial
Luigi Galvani

**Luigi Galvani** () var forelesar i anatomi, fysikar, filosof og professor ved Universitetet i Bologna i Italia. Oppdagingane hans førte til oppfinninga av det vi i dag kjenner som batteriet.

Galvani forska på elektrisitet i dyr. Han hadde fatta interesse for emnet då han la merke til korleis musklane til ein frosk av og til rykte til. Dette skjedde når frosken låg klår til dissekering på eit bord, der ein òg hadde eksperimentert med statisk elektrisitet. Galvani viste korleis slike rykkingar kunne framkallast ved å kople musklane til ein daud frosk direkte til ein slik maskin. Men den viktigaste observasjonen kom då beina til froskane vart hengt opp på ein messingkrok, som kom i kontakt med eit gjerde av jarn og dei same rykkingane viste seg. Etter å ha freista dette nokre gonger konkluderte han med at rykkingar var lagra eller produsert i musklane til frosken.

Alessandro Volta (1745–1827) var heilt usamd i denne konklusjonen. Han meinte at rykkingane skulda elektrisitet, men at han kom frå ei utvendig kjelde. I Galvani sitt tilfelle var det gnidinga mellom messingkroken og gjerdet av jarn. Gjennom mykje eksperimentering klarte han ikkje berre å vise at han hadde rett, men han fann òg opp voltasøyla. Denne oppfinnelsen kalla han eit galvanisk element til ære for motstandaren sin. I dag kjenner vi elementet som eit elektrisk batteri.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Luigi Galvani|Luigi Galvani]]» frå ,  den 14. februar 2013.*
Lysboge

Ein **lysboge** er ein lysande, bua straumbane som går mellom to straumførande metall- eller kolstiftar i luft.

## Historie
Sir Humphrey Davy batt i 1821 saman to kolstaver med polane på eit sterkt galvanisk batteri og lét kolspissane røre kvarandre og fjerna dei så litt frå kvarandre igjen. Han såg då at straumen fortsette å gå mellom kolspissene i ein slags flamme, samstundes som spissane vart kvitglødande. I forsøka hans var kolstavane plassert vassrett og straumbanen gjennom lufta bua seg då oppover, og difor kalla han dette ein elektrisk lysboge (Voltaboge). Ein lysboge kan òg brenne mellom elektrodar av eit anna material enn kol, t.d. metall. Plasmabogen, ein elektrisk lysboge oppfunnen av Kristian Birkeland, gav støytet til skipinga av Norsk Hydro og produksjon av nitrogengjødsel.

## Bruk

Lysbogen kom tidleg i bruk til belysning. Ljoset frå bogen er avhengig av elektrodematerialet, sidan dette fordampar og sender ut sine karakteristiske spektrallinjer (sjå spektralanalyse). Av denne grunnen blir elektriske lysbogar nytta ved spektroskopisk arbeid, t.d. til kvalitativ analyse av metallprøvar. Eint reng då ikkje å gjere heile elektroden av det metallet som skal prøvast, det er tilstrekkeleg å føre litt på éit av kola. 

## Eigenskapar

For å vedlikehalde ein elektrisk lysboge må ein ha ei minste spenning, som for spissar av kol er ca. 40 volt, kadmium 10, sink 20, kopar 24 og platina 27 volt. Spenninga aukar når bogen vert lengre. Målingar av temperaturen i ein lysboge med spektroskopiske metodar har vist temperaturar på mellom 6000 °C og 7000 °C i lysbogen, altså vesentleg høgare enn temperaturen på elektrodane som er avgrensa av fordampingstemperaturen til kolet, 3900–4000 °C.

Studiet av elektronemisjonen frå gloande metall har gjeve forklaringa på korleis lysbogen kjem i stand. Når katoden vert sterkt oppvarma, sender han ut elektron, som rører seg over mot anoden og får så stor fart at dei ioniserer luftmolekyla (sjå elektrisk utlading). Det skjer ein støytionisasjon, og ved dei nydanna iona blir det ionisert endå fleire molekyl, så straumen aukar sterkt. Med den auka straumen aukar ionisasjonen endå meir, og straumen gjennom ein elektrisk lysboge er difor ikkje stabil. Dette kjem til uttrykk i straumspennings-karakteristikken, det vil sei det diagrammet som viser samanhengen mellom straumen i bogen og spenninga over han. Medan straumen ved vanlege forbruksapparat stig og søkk proporsjonalt med spenninga, er det ved lysbogen omvendt: Med auka straum søkk spenninga. Denne fallande karakteristikken gjer det naudsynt å kople ein motstand eller drosselspole i serie med lysbogen, for å stabilisere straumen. Lysbogen sin fallande karakteristikk har vore utnytta til å framstelle vekselstraum med høg frekvens. 

## Kjelder
* elektrisk lysbue. I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/elektrisk_lysbue
Tangen kyrkje i Stange

**Tangen kyrkje** er ei åttekantkyrkje frå 1861 på Tangen i Stange kommune i Innlandet.

Ved kongeleg resolusjon 23. mars 1857 vart Tangen sokn oppretta og fekk namnet på den garden der kyrkja ligg. Prost Paul Winsnes innvigde kyrkja 9. august 1861.

Byggverket er i tømmer og har 450 plassar (Muri oppgir 300 plassar). Storleiken vart planlagt etter kyrkjelova av 1851.

Bygget har stavkyrkjepreg, og har ein regulær åttekantet sentralplan med tilbygg for kor og våpenhus. Det var formannskapet sjølv som ønskte eit åttekanta bygg. Den midtre delen av taket er løfta til en kuppelaktig krone støtta av åtte søyler - søylene gir interiøret eit stavkyrkjepreg og krona minner om avsatsane i stavkyrkjenes eksteriør. Krona har vindauge som gir overlys og toppen av krona står ein takryttar. Vindauga er avslutt med litt stumpe bjelkevinklar. Grosch brukte element både fra stavkyrkjer og frå gotikk. Elementa frå gotikken er innarbeida på same måte som i Trefoldighetskyrkja i Oslo. 
Somaren 2008 byrja restaureringsarbeid på bygget og 25. september 2011 blei kyrkja innvigd med ei jubileumsgudstjeneste.

Kirsten Flagstad heldt en konsert pro bono til inntekt for orgel. Orgelet blei satt inn i 1960. Døypefonten er av granitt.

Kyrkja fekk gravkapell i 1899. Eivind Groven og Ingeborg Refling Hagen er gravlagde ved kyrkja. Grovens grav er utsmykka med glassmosaikk av Inger Kvarving. Hagens grav har ein Kristus-statuett Gunnar Janson. 

Tangen kirke altertavle 0417-05678.jpg|Altartavle
Tangen kirke interiør 0417-05682.jpg|Interiør
Tangen kirke orgelgalleri 0417-05681.jpg|Orgelgalleri


## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* 
* 
* Stange kommune: Tangen kirke 
*
Lystelefon

Ein **lystelefon** er eit apparat for å overføre lydar ved hjelp av lysstrålar. Prinsippet for lystelefoni er at lysstrålen blir modulert i takt med lydsvingingane. Det modulerte lyset blir registrert ved hjelp av t.d. ei fotocelle og skapar ein straum som varierer på tilsvarande måte som lyset. Etter passande forsterking skapar så straumen lydar i ein høgttalar.

Den første lystelefonen vart laga etter eit prinsipp oppdaga av Simon i 1897, der talestraumen frå ein mikrofon blir transformert inn i straumkrins for ein lysboge, og skapar lyssvingingar i takt med mikrofonsvingningane. Ljoset blir samla med ein parabolsk spegl og blir dirigert mot mottakaren, som òg består av ein parabolsk spegl med ei fotocelle i brennpunktet. Lystelefonen kan arbeide med infraraud stråling som er usynleg. Dette har gjeve det militær bruk. 

Lystelefoni har etter kvart fått ny aktualitet i samband med laserar, som både gjev ei skarp lysstråle som kan sendast direkte eller førast gjennom fiberkablar over store avstandar og som, på grunn av koherensen til strålen, gjer det mogleg å formidle mange lydsignal samstundes ved hjelp av multiplekssystem.

## Sjå òg
* Fotofon

## Kjelder
*lystelefon. () I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/lystelefon
Magnetisering

**Magnetisering** eller **magnetisk polarisering** er det å gjere stoff magnetiske ved hjelp av ein elektromagnet eller liknande. Magnetisering kan drivast opp til ein når eit bestemt metningspunkt. Avmagnetisering oppnår ein ved gradvis å minske amplituden til den periodisk varierande feltstyrken som elektromagneten skapar.

Magnetisering er eit vektorfelt som uttrykker tettleiken til permanente eller induserte magnetiske dipolmoment i eit magnetisk stoff. Opphavet til det magnetiske momentet som er ansvarleg for magnetiseringa kan anten vere mikroskopiske elektriske straumar som kjem av elektronrørsla i atom, eller spinnet til elektrona eller kjernen. Netto magnetisering kjem av korleis stoffet reagerer på eit ytre magnetfelt, i lag med ubalanserte magnetiske dipolmoment som kan ligge i sjølve stoffet, til dømes i ferromagnetar. Magnetiseringa er ikkje alltid homogen i ein lekam, men varierer mellom forskjellige punkt. Magnetiseringa skildrar òg korleis eit stoff reagerer på eit påført magnetfelt i tillegg til korleis stoffet endrar magnetfeltet, og kan nyttast til å rekne ut krafta som oppstår frå desse vekselverknadane. Det kan samanliknast med elektrisk polarisasjon, som er målet på korleis eit stoff reagerer på eit elektrisk felt i elektrostatikk. Fysikarar og ingeniørar definerer magnetisering som storleiken til magnetisk moment per volum og vert representert ved vektoren **M**.

**Magnetisasjon** er mål for grada av magnetisering og er lik det magnetiske momentet per volumeining. SI-eininga er ampere per meter (A/m). 

## Sjå òg
*Avmagnetisering

## Kjelder
*magnetisering. I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/magnetisering
Johan Christopher Hempel

**Johan Christopher Hempel** (også kalla J. Christoffer H.) (fødselsdato ukjent, død 1729) var ein norsk historisk arkitekt og byggmeister i Trondheim, i historiske dokument kalla «murmester», truleg opphav i Nederland. Hempel kom til Trondheim etter bybrannen i 1681 og vart deretter utnemnd til «Stadens Byg- og Murmester». Han har teikna og/eller leia oppføringa av fleire viktige bygg i Trondheim i byrjinga av 1700-talet. Han leia arbeid på Vår Frue kyrkje og leia ei tid også restaureringa av Nidarosdomen.

Viktig arbeid:
* Det gamle Rådhuset i Trondheim, reist 1706. Utkast teikna både i 1688 og i 1700.
* Hospitalskyrkja, reist 1706 av panelt tømmer.
* Bakke kyrkje i Trondheim, reist 1715, større kopi Hospitalskyrkja.

## Kjelder

*
Bakke kyrkje i Trondheim

**Bakke kyrkje** er ei åttekantkyrkje på Møllenberg, rett aust for Trondheim sentrum.

## Bakgrunnsstoff
* 
* 
*
Magnetisk dipol

**Magnetisk dipol** er eit omgrep som er oppstått analogt til elektrisk dipol idet ein går ut ifrå at magnetiske nordpolar og sørpoler kan eksistere kvar for seg på same måte som elektriske ladningar. Førebels har ein ikkje klart å isolere magnetisk nord- og sørpol. Styrken blir angjeve som elektrisk dipolmoment. 

## Sjå òg
*magnetisk monopol

## Kjelder
* magnetisk dipol. I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/magnetisk_dipol
Magnetisk energi

**Magnetisk energi** er energi i form av eit magnetisk felt. I lag med elektrisk energi er dei knytt til Maxwell-likningane. Den potensielle energien til ein magnet med magnetisk moment **m** i eit magnetisk felt **B** er definert som arbeidet til magnetisk kraft (eigentleg magnetisk kraftmoment) under omstilling av vektoren til det magnetiske dipolmomentet er lik: 
::E_{\rm p,m} = -m\cdot B
medan energien lagra i ein induksjonsspole (med induktans *L*) då straumen *I* passerer gjennom denne er

::E_{\rm p,m} = {1\over 2}LI^2.
Dette andre uttrykket dannar grunnlaget for superleiiande magnetisk energilagring.

## Sjå òg
* Magnetisk motor

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Magnetic energy|Magnetic energy]]» frå ,  den 14. februar 2013.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* Magnetisk energi
Magnetisk pol

Ein **magnetisk pol** er brennpunktet for magnetiske feltlinjer som strålar ut frå ein magnet. Det syner òg til endane av ein stavmagnet eller hesteskomagnet. 

Magnetisk pol kan òg syne til: 
*Den magnetiske nordpolen, punktet som nordenden av ei kompassnål peikar mot. 
*Den magnetiske sørpolen, punktet som sørenden av ei komplassnål peikar mot.
Sentralkyrkje

**Sentralkyrkje** er ei kyrkjeform med sentralplan, altså eit grunnplan som er symmetrisk til alle sider omkring eit midtpunkt eller eit sentralt midtrom. Desse kan vere sirkulære, kvadratiske, oktogonale (åttekanta) eller liknande. Ein rotunde har også sentralplan. Kor, apsider inngangsparti (våpenhus) kan vere integrerte, men er ofte i tilbygg som bryt med symmetrien i grunnplanet. Toman nemner det sentrale grunnplanet som ein av to hovudtypar, den andre er «langhusplanet» der basilika og langkyrkje er to viktige variantar. 

Nokre døme på sentralkyrkjer er San Vitale i Ravenna og Trefoldighetskyrkja i Oslo i Oslo. Dei svenske rundkyrkjene har ofte form som sentralkyrkjer, til dømes Voxtorp kyrkje. Hagia Sofia er mellom dei mest kjende sentralkyrkjene sjølv om hovudskipet har ei litt avlang form, etter den ottomanske erobringa av Istanbul vart ho omgjort til moske og stilelement vart overført til moskeane oppført i Istanbul. Også andre ikkje-kristne byggverk, som Pantheon i Roma, har ein del av det karakteristiske draget til sentralkyrkjene. Sentralkyrkjeforma er særleg vanleg i Aust-Europa og innanfor den ortodokse kyrkja. 

Korskuppelkyrkje blir og rekna som ei sentralkyrkje. I Noreg er det mange åttekanta, eller oktogonale, kyrkjer, den eldste er Hospitalskyrkja i Trondheim. Blant dei største er Sør-Fron kyrkje og Støren kyrkje. Typisk for åttekantkyrkja er at tårnhuset er plassert midt over skipet som i Hospitalskyrkja og dei kyrkjene som tok modell av denne mellom anna Dolstad kyrkje og Norddal kyrkje. Det er samstundes fleire åttekantkyrkjer med forlenga akse og med tårnet plassert på tradisjonelt vis i vest (til dømes Røros kyrkje og Tynset kyrkje). Åttekantkyrkja er ei vidareutvikling av sentralkyrkjeideen ved at kyrkjelyden er samla i eitt rom omkring alteret.

Det finst og kombinasjonsformer mellom sentralkyrkje, langkyrkje og krosskyrkje. Langskipet er då relativt kort og korsarmane enda kortare og med avrunda hjørne slik at det sentrale rommet i krysset blir vida ut og får form nesten som ei sentralkyrkje, til dømes Sagene kyrkje.

## Kjelder
Magnetisk feltstyrke

**Magnetisk feltstyrke**, **magnetisk feltintensitet** eller **magnetiserande feltstyrke**, eller vektorstorleik som blir brukt i elektromagnetismen. Feltstyrken har symbolet H. Samanhengen mellom magnetisk feltstyrke og den magnetiske flukstettleiken B=\mu H, der \mu=\mu_0 \mu_r er permeabiliteten, der \mu_0=4\pi \cdot 10^{-7} H/m er permeabiliteten i vakuum og \mu_r er den relative permeabiliteteten. 

## Sjå òg
*Magnetisme

## Kjelder
*magnetisk feltstyrke. I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/magnetisk_feltstyrke
Magnetisk flukstettleik

**Magnetisk flukstettleik** B er magnetisk fluks \Phi per areal A: 

Flukstettleiken er ein vektorstorleik med SI-eining Tesla (T), som er det same som Weber/m<math>^2</math>. Flukstettleiken er relatert til magnetisk feltstyrken H med relasjonen

der \mu er permeabiliteten.

Magnetisk flukstettleik vart tidlegare kalla *magnetisk induksjon*.

## Referansar
Støren kyrkje

**Støren kyrkje** er ei åttekantkyrkje frå 1817 i Midtre Gauldal kommune, Trøndelag fylke.

Bygget er i tømmer og har 400 plassar.

## Bakgrunnsstoff
* 
*
Magnetisk konstant

**Magnetisk konstant** er det same som permeabiliteten for tomt rom eller vakuum. Konstanten har symbol µ0 og er lik 4π ·10-7 henry/meter.

Som konstant kan han òg definerast som ein fundamental invariant storleik og er ein av tre komponentar som definerer tomt rom gjennom Maxwell-likningane. I klassisk fysikk er tomt rom eit konsept i elektromagnetisme og samsvarar eit teoretisk perfekt vakuum og vert stundom kalla klassisk vakuum. 

## Kjelder
* magnetisk konstant. I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/magnetisk_konstant
Magnetisk levitasjon

**Magnetisk levitasjon** eller **maglev** er heving av ein lekam ved hjelp av magnetfelt, slik at han kan røre seg utan friksjon. Magnetisk trykk vert nytta til å motverke effektane av gravitasjon og andre akselerasjonar. 

Earnshaw-teoremet beviser at ved å berre nytte ferromagnetiske eller paramagnetiske stoff er det umogeleg å levitere ein lekam stabilt mot tyngdekrafta, men servomekanismar, diamagnetiske stoff, superleiing eller system som omfattar virvelstraumar gjer at ein kan oppnå den naudsynte stabiliteten. 

Jarnbanar basert på dette prinsippet er i drift mellom anna i Tyskland og Japan og vert kalla maglev eller magnetbane.

## Kjelder
*
Magnetisk moment

**Magnetisk moment** eller **elektromagnetisk moment** er eit mål for magnetismen til ein lekam eller det magnetfeltet ein straumførande leiar omgjev seg med. Opphavleg vart magnetisk moment brukt som nemning på produktet av polstyrken til ein magnet og avstanden mellom polane (magnetisk dipolmoment). Sidan det til no ikkje har vore mogleg å påvise enkle magnetiske polar, og all magnetisme synst å kunne førast tilbake til elektriske ladningar i rørsle, definerast det magnetiske momentet som tilhøvet mellom mekanisk dreiemoment på grunn av eit magnetfelt og flukstettleiken i magnetfeltet, eller for ei plan straumsløyfe som produktet av straumen i sløyfa og arealet som straumsløyfa omsluttar.

Det magnetiske momentet til atom og atomkjernar kan delvis forklarast ut frå rørsla til elektrona og protona, men ein må dessutan rekne med at elektrona og protona har sitt eige magnetiske moment på same måte som dei har ein eigenrotasjon, eit spinn. Magnetisk moment blir rekna som ein karakteristisk, fundamental eigenskap ved dei fleste elementærpartiklane.

## Kjelder
* magnetisk moment. I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/magnetisk_moment
Magnetisk monopol

**Magnetisk monopol** er ein hypotetisk partikkel med isolert nordpol- eller sørpolmagnetisme. Ifølgje klassisk elektromagnetisme oppstår magnetfelt ved at elektriske ladningar rører seg. Uansett om denne rørsla føregår som makroskopiske straumar i spolar, eller som atomære straumar i magnetiske material, vil det alltid opptre like mykje nordpol- som sørpolmagnetisme i eit system. Teoretisk representerer dette ein usymmetri i tilhøve til elektriske felt, som kan utgå frå isolerte positive eller negative ladningar. Forsøk på å finne ei teoretisk grunngjeving for kvantiseringa av den elektriske ladningen, som alltid opptrer i multiplum av elementærladningen, har ført til ein teori for magnetiske monopol, men trass iherdige eksperiment har det hittil ikkje lukkast å påvise dei.

## Kjelder
*magnetisk monopol. I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/magnetisk_monopol
Magnetisk susceptibilitet

**Magnetisk susceptibilitet** er tilhøvet mellom magnetisering (magnetisasjon) av eit material og den magnetiske feltstyrken som skapar magnetiseringa. 

Den *volum-magnetiske susceptibiliteten*, representert med symbolet \chi_v (ofte berre \chi, stundom \chi_m&nbsp;– magnetisk for å skilje han frå elektrisk susceptibilitet) som definert i SI-systemet, av følgjande forhold: 

:
\mathbf{M} = \chi_v \mathbf{H}


der

:**M** er magnetiseringa av stoffet (magnetisk dipolmoment per volum), målt i ampere per meter, og
:**H** er magnetfeltstyrke er målt i ampere per meter. 

## Sjå òg
* magnetisme

## Kjelder

**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:en:Magnetic susceptibility|Magnetic susceptibility]]» frå ,  den 14. februar 2013.*  
 
*magnetisk susceptibilitet. I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/magnetisk_susceptibilitet