open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Yemaneberhan Crippa

**Yemaneberhan Crippa** () er ein italiensk friidrettsutøvar fødd i Etiopia. Han vann gullmedaljen på 10&nbsp;000 meter under EM i friidrett 2022 i München. I den same meisterskapen sprang han inn til bronse på 5&nbsp;000 meter. Fire år tidlegare vann han bronsemedaljen på 10&nbsp;000 meter i EM. Crippa sine personbeste lyder på høvesvis 27.10,7 og 13.02,2. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Yemaneberhan Crippa|Yemaneberhan Crippa]]» frå ,  den 17. september 2022.*
Álvaro Martín

**Álvaro Martín Uriol** () er ein spansk friidrettsutøvar som i 2018 vart europameister i 20 kilometer kappgang. Fire år seinare forsvarte han EM-tittelen ved meisterskapen i München.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Álvaro Martín (racewalker)|Álvaro Martín (racewalker)]]» frå ,  den 17. september 2022.*
Perseus Karlström

**Perseus Karlström** () er ein svensk kappgjengar frå Eskilstuna kommun som per 2022 hadde vunne tre bronsemedaljar i verdsmeisterskap i friidrett og sølvmedaljen på 20 km under EM i friidrett 2022.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Perseus Karlström|Perseus Karlström]]» frå ,  den 17. september 2022.*  

## Bakgrunnsstoff
*
Masjid al-Nabawi

**Al-Masjid an-Nabawi** (arabisk ٱلْمَسْجِد ٱلنَّبَوِي, 'profetmoskeen') er ein moské bygd av den muslimske profeten Muhammed i Medina i noverande Saudi-Arabia. Dette var ein av dei fyrste moskeane han fekk bygga, og er no ein av dei største i verda. Moskeen er den nest heilagaste i islam, etter Al-haram i Mekka. Han er alltid open, uansett dag eller tid på døgnet.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Masjid al-Nabawi|Masjid al-Nabawi]]» frå ,  den 18. september 2022.*
Konebåt

**Konebåt** (grønlandsk *umiaq*) eller *umiak* er den større fartøystypen som tradisjonelt blei brukt av inuittar. Det norske namnet kjem av at båten blir rodd av kvinner.

Ein konebåt er flatbotna og er bygd som eit treskjelett som er samanfalsa og surra. Huda er laga av selskinn med håret tatt av, og er sydd saman vasstett og utspent over skjelettet, slik at når det har tørka sit det stramt som eit trommeskinn. 

Ein konebåt er vanlegvis 8-10 meter lang, 1,5 meter brei og svært romsleg og lett i forhold til storleiken. Han blei rodd av fire eller seks kvinner og var ofte styrt av ein eldre mann. Båten blei brukt til frakt når ein inuittfamilie reiste frå stad til stad, og han frakta derfor med seg heile familien og eigedelane deira som telt, husgeråd og hundar. Båten tolte ikkje mykje sjøgang, så reisene blei mest mogleg gjort langs kysten slik at ein kunne koma seg lett til lands i tilfelle uvêr. 

Med ein så spinkel, og ofte full skinnbåt kunne grønlendarane ferdast i isfylte farvatn, og ofte i rivande straum med samanstøytande isflak, eller der ein hadde isen eller ope hav på den eine sida og ein bratt klippekyst, der landing var umogleg, på den andre sida. Skinnbåtar hadde mange fordelar for inuittane samanlikna med andre båtar. Dei romma mykje på grunn av den flatbotna forma, dei var lette å hala på land og opp på isen, og den kunne berast kortare strekningar over land. Om det kom hol i huda til båten, noko som lett kunne skje i isfarvatn, kunne ein skade blir utbetra mellombels med ein gong ved å pressa eit stykke spekk mot lekkasjen, og seinare bli reparert med nål og tråd. Sjølv om båten kom i press i isen, slik at ein del av treverket blei knokke, kunne han likevel brukast dersom skinnhuda var tett. Konebåten flaut òg på grunt vatn og på land kunne ein snu han med botnen i vêret og bruka han som talt. 

Ei vanleg dagsreise med konebåt var på 40 til 60 km. Inuittane greidde å manøvrera han sjølv under vanskelege isforhold. 

Den eldste daterte konebåten er frå omtrent år 1500, men konebåtar er nok vore brukte av Thule-kulturen heile tida han eksisterte (1000-1800) . På Aust-Grønland og i Nordaust-Canada var konebåtar i bruk heilt opp til 1930-talet. Fyrst etter andre verdskrigen tok ein i bruk motordrivne båtar i desse områda. 

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Konebåt|Konebåt]]» frå ,  den 18. september 2022.*  

## Bakgrunnsstoff

* Salmonsens konversationsleksikon: Konebaad
* Konebåd i Østgrønland
Andrij Protsenko

**Andrij Oleksijovytsj Protsenko** () er ein ukrainsk friidrettsutøvar frå Kherson som vann sølvmedaljen i høgdehopp under europameisterskapen 2014. Åtte år seinare sikra han seg bronsemedaljen i øvinga ved så vel verdsmeisterskapen i Eugene som europameisterskapen i München. Protsenko sette personleg rekord med 2,40 meter i Lausanne den 3. juli 2014.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Andriy Protsenko|Andriy Protsenko]]» frå ,  den 17. september 2022.*  

*
Det grønlandske flagget

**Det grønlandske flagget** (grønlandsk *Erfalasorput*, 'vårt flagg') er eit raudt og kvitt horisonaldelt flagg med ein sirkel med motsett farga halvdelar. Flagget symboliserer ei oppståande sol over isen, der det kvite står for lyset og  det raude for varmen ved midtsommar. Dei to farganee skal symbolisera tilknytinga til Danmark og Norden.

Det grønlandske flagget blei fyrst heist den 21. juni 1985, som er den grønlandske nasjonaldagen. Flagget var teikna av den grønlandske målaren og politikaren Thue Christiansen (1940-2022).

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Grønlands flagg|Grønlands flagg]]» frå ,  den 18. september 2022.*  

## Litteratur
*Inge Kleivan: «The creation of Greenland's new national symbol: The flag», *Folk – Journal of the Danish Ethnographic Society*, bind 30, 1988
Fyrste skuledag

**Fyrste skuledag** er dagen skuleåret byrjar på etter ein lengre ferie. Dette er vanlegvis i august eller september på den nordlege halvkula og ofte i januar eller februar på den sørlege halvkula, men dette kan variera frå land til land. Den fyrste skuledagen ved byrjinga av skulegangen til ein elev har særskild tyding, ettersom han markerer ein overgang frå tidleg barndom til skuletid. Elles markerer fyrste skuledag slutten på ein ferie og byrjinga på kvardagen.

I Russland og fleire tidlegare sovjetiske land blir fyrste skuledag markert som kunnskapsdagen, vanlegvis den 1. september. Dette er ei festleg markering, særleg for barn som skal byrja på skulen.
I delar av Tyskland har det frå 1800-talet vore tradisjon med *[[Schultüte]]* eller *Zuckertüte* til fyrste skuledag. Dette er eit stort, dekorert kremmarhus fylt med godteri, småleiker eller skulesaker som blir gjeve til barn som skal byrja på skulen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:First day of school|First day of school]]» frå ,  den 18. september 2022.*  

**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:en:Knowledge Day|Knowledge Day]]» frå ,  den 18. september 2022.*  

## Bakgrunnsstoff
Zuckertüte

***Zuckertüte*** eller ***Schultüte*** (tysk for 'skulekremmarhus' eller 'skulepose') er eit kremmarhus fylt med sukkertøy eller anna som barn i tysktalande område tradisjonelt får med seg til skulen på fyrste skuledag.

Tradisjonen er kjend frå byrjinga av 1800-talet i Sachsen og Thüringen, men har seinare spreidd seg til heile det tysktalande området.

Opphavleg leverte foreldra barna sine *Schultüte* til skulen. Barna fekk beskjed om at det voks eit tre med Schultüten heime hjå læraren, og når desse var store nok, var det på tide å byrja på skulen.

I dag legg ein mange stader òg leiketøy og skulesaker i posane.

Skulekremmarhus er òg kjende frå dei danske skulane i Sydslesvig.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Schultüte|Schultüte]]» frå ,  den 18. september 2022.*  

## Bakgrunnsstoff
Bernt M. Haugen

**Bernt Olai Martinusson Haugen** () var ein norsk bonde frå Ulvestadhaugen i Dalsfjord. Han er kjend for orgelfabrikken Ulvestad og Haugens orgelfabrikker han skipa på Ulvestad og Lauvstad i lag med Lars E. Ulvestad.

## Kjelder
Okeanos

**Okeanos** (gamalgresk Ὠκεανός / Ōkeanós) var ein havtitan i gresk mytologi. Han var son til himmelguden Uranos og jordgudinna Gaia, og gift med Tethys. Han hadde ein stor familie.

Titanen er ofte representert som ein gamal mann med ein vase han held i handa som det heile tida strøymer ut vatn frå til havet, elvane og kjeldene.

Frå svigersonen Helios skaffa Okeanos eit gullbeger og lånte det ut til Herakles. Helten kunne dermed segla på havet og bringa tilbake storfeflokkane til Geryon.

## Ein stor familie
Titanen hadde  søner kjend som elvegudane og like mange døtrer: okeanidane. Han var far til Triptolemos (med mora hans Gaïa) og Kerkoperane med dottera Thea (for ikkje å forveksla med titanen Theia). Okeanos var bror til alle titanane av den fyrste generasjonen, kyklopane og dei tre hekatoncheirane (monster med hundre armar og femti hovud). Også var han halvbror til Afrodite – føresett at fødselen hennar kan reknast som ei skaping av Uranos *post mortem*.

I motsetning til titaniske brørne sine, deltok ikkje Okeanos og Tethys i konfliktar imot dei olympiske gudane. Under krigen om overherredømme fortrudde Rheia også dottera Hera til  Okeanos og Tethys. Så då olympiarane vann krigen mot titanane (Τιτανομαχία, *titanomakhia*), forviste ikkje Zevs dette paret til Tartaros. Dei måtte likevel overlata det enorme havriket sitt til eit nytt par: Poseidon og Amfitrite.

## Lingvistisk
På gresk betyr *okeanos* ‘eit stor elv som renn kring heile jorda’
Namnet hans fødde ordet 'hav' på mange indoeuropeiske språk, som italiensk, *ocean*o [o'tʃɛano], eller fransk *océan* [ose'ã] eller engelsk *ocean* ['əʊʃ(ə)n]; eller i overført tyding som på norskmed ordet «osean»*;* som betyr  'ovstor mengd '; 'eit osean av...' .

I følgje den indo-germanske lingvisten Michael Janda (2005), refererer 'okeanos' til ei felles indoeuropeisk rot: *ō-kei-ṃ[h1]no-. 
For Adalbert Kuhn (1812-1881), ein spesialist i komparativ mytologi, refererer omgrepet til det vediske *āśáyāna-* ('liggande på vatn', ein eigenskap ved steindraken Vritra). 

## Kjelder

**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:fr:Océan (mythologie)|Océan (mythologie) ]]» frå ,  den 19. september 2022.*
Daniele Meucci

**Daniele Meucci** () er ein italiensk langdistanseløpar frå Pisa som vart europameister i maratonløping under EM i friidrett 2014. Han vann bronsemedaljen på 10&nbsp;000 m ved EM 2010 og sølvmedaljen på same distanse i EM 2012. I 2016 tok han bronsen i halvmaraton under EM i Amsterdam. Meucci sin personlege rekord på 10&nbsp;000 meter frå 2012 er 27,32,8. I 2022 sprang han maraton på 2.09.25.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Daniele Meucci|Daniele Meucci]]» frå ,  den 19. september 2022.*
Sara Moreira

**Sara Isabel Fonseca Moreira** () er ein portugisisk langdistanseløpar. Ho vann gullmedaljen i halvmaraton under EM i friidrett 2016, tidlegare tok ho sølvmedaljen på 10&nbsp;000 meter ved EM 2010 og bronsemedaljen på same distansen i 2012. Moreira noterte i 2015 personbeste i så vel maraton som på 10&nbsp;000 m, høvesvis 2.24.49 og 31.12,9.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Sara Moreira|Sara Moreira]]» frå ,  den 19. september 2022.*  

*
Morhad Amdouni

**Morhad Amdouni** () er ein fransk mellom- og langdistanseløpar fødd på Korsika. Han vann gullmedaljen på 10&nbsp;000 meter under EM i friidrett 2018 i Berlin, fire dagar seinare tok han bronsemedaljen på 5&nbsp;000 meter, på plassen bak gullvinnar Jakob Ingebrigtsen og sølvmedaljør Henrik Ingebrigtsen. Amdouni sine personlege rekordar på 5&nbsp;000 og 10&nbsp;000 meter lyder på 13.11,1 og 27.23,3.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Morhad Amdouni|Morhad Amdouni]]» frå ,  den 19. september 2022.*  

## Bakgrunnsstoff
*
Inuit Circumpolar Council

**Inuit Circumpolar Council** (**ICC**), tidlegare *Inuit Circumpolar Conference*, er ein internasjonal ikkje-statleg organisasjon som representerer ca. 160 000 inuittar, tsjuktsjarar og yupikfolk frå dei arktiske områda i Grønland, Canada, Alaska (USA) og Tsjukotka (Russland).

ICC har som målsetjing å styrka samhaldet mellom dei arktiske folka, å kjempa for rettane og interessene deira i internasjonale samanhengar, å styrka kulturen, å oppnå full aktiv deltaking i den politiske, økonomiske og sosiale utviklinga i dei respektive heimlanda, å utvikla og kjempa for politiske initiativ til å verna det arktiske miljøet, og dessutan å kjempa for anerkjenninga av rettar for alle urfolk.

I Grønland har ICC kontor i hovudstaden Nuuk. 

I 1996 blei ICC tildelt Nordisk råds natur- og miljøpris.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Inuit Circumpolar Conference|Inuit Circumpolar Conference]]» frå ,  den 19. september 2022.*  

## Bakgrunnsstoff

*Inuit Circumpolar Council, Alaska
*Inuit Circumpolar Council, Canada
*Inuit Circumpolar Council, Greenland
*Inuit Circumpolar Council, Chukotka
Bruno Hortelano

**Bruno Dominix Hortelano-Roig** () er ein spansk sprintar som vart europameister på 200 meter under EM i friidrett 2016. To år seinare sprang han som ankermann Spania inn til bronse i 4 x 400 meter stafett ved EM 2018. Hortelano er pr 2022 spansk rekordhaldar på både 100 m, 200 m og 400 meter med tidene 10,06, 20,04 og 44,69.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Bruno Hortelano|Bruno Hortelano]]» frå ,  den 19. september 2022.*  

*
Meraf Bahta

**Meraf Bahta** () er ein eritreisk mellom- og langdistanseløpar som frå 2014 tevla for Sverige. Ho vart europameister på 5&nbsp;000 meter i 2014 og tok sølvmedaljen på distansen ved EM i friidrett 2016. Bahta sin bestetider er 4.00,4 på 1500 m, 14.49,9 på 5&nbsp;000 m og 31.08,0 på mila.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Meraf Bahta|Meraf Bahta]]» frå ,  den 19. september 2022.*  

## Bakgrunnsstoff
*
Tadesse Abraham

**Tadesse Abraham** () er ein eritreisk langdistanseløpar som tevlar for Sveits. Han vann gullmedaljen i halvmaraton under EM i friidrett 2016 og sølvmedaljen i maraton ved EM i friidrett 2018. Abraham fekk sluttida 2.06.38 då han i 2022 sigra i Zürich maraton.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Tadesse Abraham|Tadesse Abraham]]» frå ,  den 19. september 2022.*  

## Bakgrunnsstoff
*
Adalbert Kuhn

**Franz Felix Adalbert Kuhn** () var ein tysk filolog og folklorist fødd i Königsberg in der Neumark (no i Polen). Han døydde i Berlin. Han var far til orientalisten Ernst Kuhn.

## Samanliknande mytologi
Kuhn var grunnleggaren av ein ny skule for samanliknande mytologi, basert på komparativ filologi. Med inspirasjon frå den tyske mytologien til Grimm-brørne, fokuserte han først på tyske historier og legender. Men det var på forskinga hans i språket og historia til dei indo-germanske folka som heilskap at omdømmet hans vart grunnlagt.

## Hovudverk

* **' (1845), der han freista å beskriva den første sivilisasjonen til dei indo-germanske folka før dei delte seg i forskjellige familiar, ved å samanlikna og analysera den opphavlege tydinga av orda og røtene til felles for dei forskjellige språka
* **' (1859, som ein del av **', 1886)
* **' (1873), der forfattaren hevda at ein må sjå etter opphavet til mytar i det språklege domenet, med særleg vekt på polyonymi og homonymi.

Frå 1852 gav han ut tidsskriftet  og frå 1862 også . I 1877 blei dei to titlane slått saman til . Sonen Ernst vidareførte arbeidet etter at faren døydde.
Tidsskriftet har halde fram til våre dagar, no med tittelen *[[Historische Sprachforschung]]*.

## Andre bøker

* **' (1842)
* **' (Berlin, 1845)
* **' (Leipzig, 1848)
* **' (1859)
* ** (Berlin, 1874)

## Litteraturliste

* August Leskien, «Kuhn, Franz Felix Adalbert», i *Allgemeine Deutsche Biographie* (ADB), bd. 17, Leipzig, Duncker & Humblot, 1883, s. 335 f
* Friedrich Wilhelm, «Kuhn, Adalbert», i *Neue Deutsche Biographie* (NDB), bd. 13, Berlin 1982, Duncker & Humblot, s. 256–257.

## Kjelder

**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:fr:Adalbert_Kuhn|Adalbert Kuhn]]» frå ,  den 19. september 2022.*  

**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:de:Adalbert Kuhn|Adalbert Kuhn]]» frå ,  den 7. oktober 2022.*
Nunavik

**Nunavik** (inuktitut ᓄᓇᕕᒃ, 'stort land') er eit område nord i provinsen Quebec i Canada. Området hadde 13 188 innbyggarar ved folketeljinga 2016, der dei fleste var inuittar.
Rundt 90 % av dei  innbyggjarane (etter folketeljinga i 2016) i region er inuittar Dei aller fleste bur i fjorten nordlege landsbyar langs kysten og i cree-reservatet Whapmagoostui, nær den nordlege landsbyen Kuujjuarapik.

Det har vore diskutert om Nunavik skal få status som eigen provins eller territorium. Den føreslåtte hovudstaden for dette er  Kuujjuaq.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Nunavik|Nunavik]]» frå ,  den 19. september 2022.*  

## Bakgrunnsstoff
Cornet de Murat

**Cornet de Murat** (fransk uttale [kɔʁˌnɛdɘmyˈʁa], av *corne-*, 'horn' og diminutivt suffiks *-et*; *cornet* betyr 'lite horn' ) er eit smått bakverk i hornform frå Murat, ein kommune i Auvergne (den sentrale delen av Frankrike). Cornet de Murat er ei småkake som er vorte rulla i form av eit storfehorn, og er fylt med krem og litt ostemasse piska til krem.

Denne kaka er laga av egg, mjøl, sukker og salt, og vert rulla for hand når ho kjem ut av omnen. For å få den spesielle kjegleforma legg ein kaka på eit perforert bord. Forma er meint å likna horna til raude kyr frå Auvergne, ein rase kalla «salers».

Cornet de Murat kan serverast med forskjellige søte eller salte fyllingar, som kremfløyte, iskrem eller foie gras-mousse.

Cornetfestivalen som byrja i 2004 blir arrangert kvart år i september.Arrangementet tiltrekkjer seg mellom 10.000 og 15.000 besøkande årlig.

## Kjelder

**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:fr:Cornet_de_Murat|Cornet de Murat) ]]» frå ,  den 19. september 2022.*  

## Bakgrunnsstoff
*
Diskobukta

**Diskobukta** er eit havområde som ligg innanfor øya Disko (Qeqertarsuaq), på vestkysten av Grønland. Ho er den største opne bukta på Vest-Grønland, med ei lengd på 150&nbsp;km frå nord til sør og 100&nbsp;km aust til west. Gjennomsnittdjupna er 400&nbsp;m og gjennomsnittstemperaturem i vatnet er 3,5&nbsp;°C. Om vinteren er han nede i −1,75&nbsp;°C, og om sommaren stig han til 12&nbsp;°C. Although, this is changing, as it has been gradually warming up since 1997.
Ilulissatfjorden, som er på UNESCO si verdsarvliste, munnar ut i Diskobukta.

Nord for busetnaden Ilulissat og vest for Alluttoqøya går bukta over til Sullorsuaqsundet, som skil Qeqertarsuaq frå Nuussuaqhalvøya.
I sør er kystlina komplisert av fleire skjer og småøyar i Aasiaat-arkipelaget. Qasigiannguit og Ilimanaq er dei største busetnadane i søraustdelen, like sør for utløpet av Ilulissat isfjord.

## Soge
Det er usikkert kva tid inuittar fyrst la ut i Diskobukta, men Saqqaqkulturen var på staden mellom 2400 og 900&nbsp;f.Kr.

Området rundt Diskobukta blei oppdaga av europearar då Eirik Raude grunnla den norrøne busetninga på Grønland. Bukta skal då ha vore folketom. Vesterbygd, som blei fråflytta på slutten av 1300-talet, utgjorde den viktigaste bastionen for kvalrossfangsten som var hjørnesteinen i den norrøne eksportøkonomien frå Grønland i mellomaldern. Seglasen frå Austerbygd og Vesterbygd til fangstfelta i Diskobukta der kvalrossen heldt til, er som den frå Oslo til Finnmark. Drivis gjer farvatnet farleg; isfjellet som seinare senka «Titanic» kom herfrå.

På fastlandssida av Diskobukta ligg mellom anna byane Ilulissat, Qasigiannguit og Aasiaat, og på Diskoøya ligg Qeqertarsuaq (Godhavn).

## Dyreliv

Vatnet i bukta er næringsrikt, og ho husar bentiske og pelagiske fiskar som lodde (*[[Mallotus villosus]]*) og torsk (*[[Gadus morhua]]*). Dette trekk til seg selar som grønlandssel (*[[Pagophilus groenlandicus]]*), klappmyss (*[[Cystophora cristata]]*), ringsel (*[[Pusa hispida]]*) og storkobbe (*[[Erignathus barbatus]]*).

Om våren husar bukta grønlandskval (*[[Balaena mysticetus]]*), knølkval (*[[Megaptera novaeangliae]]*), grindkval (*[[Globicephala melas]]*), spekkhoggar (*[[Orcinus orca]]*) og narkval (*[[Monodon monoceros]]*). Det finst også ulike fuglar som måke, terne, ærfugl, lomvi, krykkje, skarv og havhest. På land rundt bukta finst det også polarrev, polarhare og rype.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Diskobukta|Diskobukta]]» frå ,  den 20. september 2022.*  

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Disko Bay|Disko Bay]]» frå ,  den 20. september 2022.*  

## Bakgrunnsstoff

* www.disko.gl Nettside med informasjon og kart over området rundt Diskobukta.
Mari Skurdal

**Mari Skurdal** () er ein norsk lektor, lærebokforfattar og journalist. Frå hausten  2018 har ho vore ansvarleg redaktør i *[[Klassekampen]]*.

Skurdal vaks opp i Oslo, i nedre del av Groruddalen. På gymnas gjekk ho dei  første to åra på Foss skole på Grünerløkka. Siste året gjekk ho på Forsøksgymnaset (FG).

Skurdal er utdanna filolog (cand.philol.) (2004) fra Universitetet i Oslo med hovedfag i engelsk litteratur.

Ho har arbeidd i Oslo-skulen, både i grunnskule og vidaregåande. Ho har og vore med å skrive lærebøker i samfunnskunnskap i Aschehougs «Matriks-serie» for ungdomsskulen.

Skurdal hadde jobba som vaktsjef, nyhendeleiar, redaksjonssjef og featureredaktør i ti år i *Klassekampen* då ho vart tilsett som redaktør i 2018.

Mari Skurdal er dotter av Narve Trædal, og kusine til politikaren Eivind Trædal.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Mari Skurdal|Mari Skurdal]]» frå ,  den 20. september 2022.*  
; Referansar
Isbrann

**Isbrann** er skade på planter - ofte gras - på dyrka mark. Isbrann oppstår om våren når vêret skiftar mellom mildvêr og frost. Det legg seg då eit islag over plantene, spesielt der det er søkk i jorda. Solljoset slepp gjennom isen og får plantene til å spira, samstundes som is og vatn hindrar lufttilførsel, slik at plantene vert kvelte. Skader på grunn av isbrann kan reduserast ved drenering. 

## Referansar
Paleo-eskimoiske folk

**Paleo-eskimoiske folk**, også kjende som **pre-Thule** og **pre-inuittar**, var folkeslaga som budde i den  arktiske regionen frå Tsjukotka i dagens Russland til Nord-Amerika og Grønland før moderne inuittar og nærskilde kulturar («eskimoar») kom til. Dei fyrste kjende paleo-eskimoiske kulturane utvikla seg kring 2500 f.Kr., men blei gradvis erstatta i det meste av regionen, og den siste, dorsetkulturen, forsvann kring 1500 e.Kr.

Paleo-eskimoiske grupper inkluderte pre-Dorset; saqqaqkulturen på Grønland (2500–800 f.Kr.);  Independence I- og Independence II-kulturen i  Nordaust-Canada og Grønland (ca. 2400–1800 f.Kr. og 800–1 f.Kr.); Groswater frå Labrador og Nunavik, og dorsetkulturen (500 f.Kr. til 1400 e.Kr.), som spreidde seg over det arktiske Nord-Amerika. Dorset var den siste store «paleo-eskimoiske» kulturen i Arktis før migrasjonen frå aust frå Alaska av Thulekulturen, forfedrane til moderne inuittar .
## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Paleo-eskimoer|Paleo-eskimoer]]» frå ,  den 21. september 2022.*
Avannaata kommune

**Avannaata** er ein kommune på Grønland. Han blei oppretta 1. januar 2018 då Qaasuitsoq blei delt i to, med Avannaata kommune i nord og Qeqertalik kommune i sør. Avannaata har eit areal på 522700 km². I september 2017 hadde den kommande kommunen 10651 innbyggarar. Rådhuset ligg i Ilulissat.

Namnet til kommunen på grønlandsk, Avannaata Kommunia, betyr «den nordlege kommunen».

Verdsarvområdet Ilulissatfjorden ligg i kommunen.

## Geografi
Avannaata kommune grensar til Qeqertalik kommune  i sør. I aust grensar han til Nordaust-Grønland biosfærereservat over innlandsisen, og til Sermersooq kommune.

### Byar og bygder
Det er fire byar i kommunen, Ilulissat, Uummannaq, Upernavik og Qaanaaq, og 23 bygder i kommunen.

* **Ilulissat distrikt**
** Ilulissat (Jakobshavn)
** Ilimanaq (Claushavn)
** Oqaatsut (Rodebay)
** Qeqertaq (Øya)
** Saqqaq (Solsiden)
* **Qaanaaq distrikt**
** Qaanaaq (Thule)
** Qeqertat
** Savissivik
** Siorapaluk
* **Uummannaq distrikt**
** Uummannaq
** Ikerasak
** Illorsuit
** Niaqornat
** Nuugaatsiaq
** Qaarsut
** Saattut
** Ukkusissat
* **Upernavik distrikt**
** Upernavik
** Aappilattoq
** Innaarsuit
** Kangersuatsiaq (Prøven)
** Kullorsuaq
** Naajaat
** Nutaarmiut
** Nuussuaq (Kraulshavn)
** Tasiusaq
** Tussaaq
** Upernavik Kujalleq (Søndre Upernavik)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Avannaata|Avannaata]]» frå ,  den 20. september 2022.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Ferribybåtane

**Ferribybåtane** () er tre bronsealderbåtar laga av samansydde eikeplankar som har vorte funne i Ferriby i East Yorkshire i England. Dette er eit av få båtfunn frå denne tidsepoken i Storbritania. Det er eldste funnet av båtar laga ved samansying av plankane i Europa. Båtborda er samansydde av vidjer laga av barlind.

Den første båten, Ferriby Boat &nbsp;1, var funnen i 1937. Båtdelen som vart funnen var  1,7&nbsp;m breid og 13,17&nbsp;m lang. Plankane var for det meste 3–4&nbsp;tommar tjukke. Denne båten har vorte datert til mellom 1880 og 1680 f.Kr.

Ferriby Boat&nbsp;2 som vart funnen i 1940 er datert til mellom  1940 og 1720&nbsp;f.Kr.

Den tredje som vart oppdaga i 1963, er den eldste, og datert til omlag 2030&nbsp;f.Kr.

Det har vorte laga replika av Ferribybåtane.

## Kjelder

*Arne Emil Christensen: *Forfedrenes farkoster Norsk skipsbyggerkunst fra de eldste tider*, side 48-49, PAX FORLAG A/S, OSLO 2022, ISBN 978-82-530-4310-4

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Ferriby Boats|Ferriby Boats]]» frå ,  den 19. september 2022.*  
Den engelske artikkelen oppgir desse kjeldene:

*
*
Independence-fjorden

**Independence-fjorden** er ein fjord nordaust på Grønland. Han er kring 200 km lang og opptil 30 km brei. Fjorden munnar ut i Wandelhavet i Polhavet. Jørgen Brønlund Fjord er ein mindre sidefjord til Independence-fjorden.

Independence-fjorden har gitt namn til to forhistoriske inuittkulturar, Independence I-kulturen og Independence II-kulturen.

## Forsking

Fjorden og omgjevnadene hans har vore gjenstand for utforsking siden byrjinga av 1900-talet. Den fyrste vitskaplege utforskinga av spora etter førhistoriske busetnader blei gjeven ut av Christian Bendix Thostrup i 1911 under tittelen *Ethnographic Description of the Eskimo Settlements and Stone Remains in North-East Greenland*.

## Forhistorie
Nord for fjorden, sør i Peary Land, har ein funne spor etter bustader frå Independence I-kulturen. Folk frå denne kulturen har late etter seg reiskapar av stein og bein som vitnar om jakt på blant anna moskusokse og snøhare. Dateringar viser at Independence I-folka budde i området i tida 2400-1800 f.Kr. Ein har gjort liknande funn, daterte til 1800-1300 f.Kr., sør for fjorden. Det er  ukjent om innbyggjarane vandra sørover eller døydde ut på staden.

På liknande vis er det funne spor frå tida 800-200 f.kr. som høyrer til Independence II-kulturen. Opphavleg trudde ein at dei to arktiske kulturane høyrde samen, men den danske polarforskaren og arkeologen Eigil Knuth kunne i 1956 påvisa at der var tale om to ulike kulturar, dels gjennom skilnadane på byggemåten til bustadane, dels ved skilnader i reiskapstypane deira. Bustadene frå Independence II-kulturen er meir samansette i konstruksjonen og større enn bustadene frå Independence I-kulturen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:da:Independence-fjorden|Independence-fjorden]]» frå ,  den 21. september 2022.*  

## Bakgrunnsstoff

* Nationalmuseet: Independence I Culture 
* Nationalmuseet: Independence II Culture
Wandelhavet

**Wandelhavet** (også kjent som **McKinleysjøen**) er eit bihav til Polhavet (Nordishavet) utanfor nordaustkysten av Grønland. Havet strekker seg nordaust for Grønland til Svalbard. Hav lengre nord og nordvest for Wandelhavet er frosne året rundt. Wandelhavet strekker seg så langt vest som Kapp Morris Jesup. Lengre vest går det over i Lincolnhavet. I sør strekker havet seg til Nordøstrundingen på Grønland. I sør grensar Wandelhavet til Grønlandshavet gjennom Framsundet.

Havet er kalla opp etter den danske offiseren Carl Frederik Wandel, som deltok i fleire ekspedisjonar rundt Grønland.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Wandels hav|Wandels hav]]» frå ,  den 22. september 2022.*
Qarmaq

**Qarmaq** (inuktitut, fleirtal *qarmat*) er ein type eittromsbustad brukt av inuittar i mellomårstidene. For sentral-inuittar frå Nord-Canada viser det til ein hybrid av telt og iglo, eller telt og torvhus.  For kalaallitar frå Grønland viser qarmaq til veggane i bustaden. Ein bygde desse bustadane om våren og hausten. Dei har eit rundt grunnplan. Alt etter årstid bygde ein underdelen av snøblokker, torv eller stein, reisverket av bein og øverdelen av skinn eller lerret.

## Historie
Qarmaqar blei brukte så tidlig som av Thule-kulturen, hovudsakleg i den kalde årstida. Om vinteren budde dei også i iglo, særleg under reiser, men ein føretrekte qarmaq når det var mogleg. Bustadtypen blei brukt av inuittar fram til 1950-talet. 

## Bygging
Å finna den rette staden å reisa ein qarmaq på omfatta ei forståing av den geologiske utforminga av eit område i høve til vêrtilhøva. Menn, kvinner og barn var med på bygginga.

; **Snøqarmaq**

Menn samla og sette saman steinblokker og rammeverk. I mangel av tømmer var rammeverket vanlegvis laga av bein, gjerne kvalbein. Kvinner og barn samla tundramose til å tetta sprekker, og preparerte skinn for taktekking og ytterkleding. Etter at vintersnøen kom, brukte mennene lange kniver til å skjera opp snøblokker, og plasserte dei i ei  utoverstilt stilling for å gje meir vern. Om det ytre dekselet blei øydelagt av vêret eller av dyr som ulv eller rev, lappa kvinnene det, ofte med numne fingre i den iskalde og biande vinden.

; **Torvqarmaq**

Sommertelta, som var enkle å transportere, blei erstatta av torvqarmaq om hausten.

## Innreiing
Qarmaqar blei varma og lyste opp av ein seloljelampe eller qulliq. Soveområdet var noko opphøgd, og polstra med karibupelsar.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Qarmaq|Qarmaq]]» frå ,  den 22. september 2022.*
Ulf Kristersson

**Ulf Hjalmar Ed Kristersson** () er ein svensk politikar, siviløkonom og forfattar. Han har sidan den 18. oktober 2022 vore statsminister i Sverige. Tidlegare var han sosialforsikringsminister frå 2010 til 2014.

## Bakgrunn
Kristersson er son av økonom Lars Kristersson (1938-2015) og adjunkt Karin Kristersson (fødd Axelsson 1938). Han vart fødd i Lund, og budde der fram til han vart fem år. Han vaks opp i Torshälla utanfor Eskilstuna.

Kristersson fullførte vidaregåande skule utdanninga i Eskilstuna i 1983. Han utførte dernest verneplikten som troppssjef i Enköping frå 1983 til 1984. Han fór seinare til Uppsala for å studera forretningsøkonomi og samfunnsøkonomi på universitet i Uppsala, der vart han uteksaminert i 1992. I løpet av studiet var han òg aktiv i Södermanlands-Nerikes Nation, og var mellom anna programsekretær. I mai 2013 vart han æresmedlem i Nationen.

Kristersson er busett i Strängnäs, og har vore gift med Birgitta Ed sidan 1991. Paret har tre døtrer saman, alle adoptivborn frå Kina. Birgitta har arbeida som PR-konsulent, men byrja i 2018 på ei utdanning for å verta prest.

Kristersson var marknadsføringsleiar for Timbro Publisher frå 1995 til 1998, parallelt med dette arbeidde han som riksdagsmedlem i riksdagen. I 1994 lanserte han boka *Non-working Generation*. I boka argumenterte han mot den svenske modellen og velferdsstaten, som han samanlikna med apartheid, og meinte at folk vart pressa inn i passivitet.

Ulf Kristersson arbeidde i perioden frå 2000 til 2002 som kommunikasjonsdirektør for IT-firmaet Connecta i Stockholm.

Kristersson var styreleiar i Adoptionscentrum frå 2003 til 2005.

## Politikk
Kristersson var sosialforsikringsminister i Fredrik Reinfeldts regjering frå 2010 til 2014. 

Den 1. september 2017 annonserte Kristersson at han ynskja å taka over etter Anna Kinberg Batra som partileiar for Moderaterna. Den 21. september 2017 vart han nominert av valkomitéen som den nye partileiaren, og den 1. oktober 2017 tiltredde han i stillinga som partileiar.

Den 18. oktober 2022 vart han teken i eid som statsminister i Sverige. Han leier ei koalisjonsregjering med partiet hans Moderaterna, Kristdemokraterna og Liberalerna, i tillegg til Sverigedemokraterna som støtteparti.

## Kjelder

**Denne artikkelen byggjer på «[[:nb:Ulf Kristersson|Ulf Kristersson]]» frå ,  den 23. september 2022.*  

## Bakgrunnsstoff
*
Kvalstasjon

Ein **kvalstasjon** er ein stasjon som støttar opp om kvalfangst ved at folk som driv med fangsten bur der, og ved at ein handsamar drepne kvalar der. Denne typen prosessfabrikker fanst gjerne like ved kvalfangstområde. Eit tidleg døme er Smeerenburg ('Spekkbyen') på Svalbard, som blei oppretta rundt 1620 og kunne sysselsetta oppimot 250 menn i høgsesongen om sommaren.

## Nokre kvalstasjonar
* Baffinøya 
* Bequia 
* Bjørnøya
* Cape Cod 
* Deceptionøya 
* Devonøya
* Enterprise Island
* Godthul
* Grytviken
* Husvik
* Hvalfjörður 
* Jan Mayen
* Kekertenøya 
* Ocean Harbour
* Petit Nevis 
* Port-Jeanne-d'Arc 
* Prince Olav Harbour
* Smeerenburg
* Stanley 
* Strømnes

## Norske kvalstasjonar

## Kjelder

** Delar av denne artikkelen bygger på«[[:fr:Station_baleinière|Station baleinière]]» frå ,  den 23. september 2022.*
Petit Nevis

**Petit Nevis** er ei folketom, privateigd øy i Grenadinane i Windwardøyane i Dei små antillane i Karibia. Øya er ein del av Saint Vincent og Grenadinane. Petit Nevis ligg på Grenadabanken, sør for Bequia og nord for Isle à Quatre. Arealet er 0,29 km².

Eit lite samfunn som bur på naboøya Bequia har henta kvalbein på øya for å bruka dei til byggemateriale.

## Kjelder

**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:fr:Petite_Niévès|Petite Niévès]]» frå ,  den 23. september 2022.*
Bequia

**Bequia** er den største øya av Grenadinane i Windwardøyane i Dei små Antillane i Karibia. Ho er ein del av Saint Vincent og Grenadinane. Arealet er 18 km².

## Geografi
Bequia er den nordlegaste øya i den karibiske øygruppa Grenadinane. I aust har ho kyst mot Atlanterhavet og i vest mot Det karibiske havet.

Øya strekker seg i nordaust/sørvestleg retning. Ho har nokre få nes og bukter, mellom anna Admiralty Bay, som husar hovudstaden og den einaste større busetnaden på øya, Port-Elizabeth. Den nordlege delen av øya er mindre tett folkesett, meir ulendt og husar eit marint reservat for skjelpadder. Sør for Bequia ligg dei små øyane Petit Nevis, Isle à Quatre og Pigeon Island. Flyplassen på øya ligg heilt i sør, ikkje langt frå kvalmuseet.

Øya har eit behageleg tropisk klima, men kan vera utsett for syklonar.

Bequia har ein flyplass  med IATA-koden *BQU*.

## Historie
Dei fyrste innbyggarane på Bequia var arawakfolk som vart følgde av karibane. Mangelen på ferskvatn gjorde at det tok tid før europearar slo seg ned på øya. I 1763 avstod Frankrike Bequia til Storbritannia ved freden i Paris. Deretter vart det etablert plantasjar for dyrking av sukkerrøyr. Plantasjane vart drivne av slavar. I 1827 fanst det ni plantasjar og 1 257 slavar på øya. Bequia Town, seinare kalla «Port Elizabeth», utvikla seg til den viktigaste tettstaden. Som følgje av frigjevinga av slavane i 1838 gjekk det nedover med sukkerproduksjonen. Sjølvbergingsjordbruk og eksportavlingar overtok. Folk utvandra frå Bequia til andre stader i Britisk Vestindia. Ein del av dei som vart igjen var frå 1870 sysselsette i maritime verksemder som fiske og kvalfangst.

Frå slutten av 1860-åra vart øyane i regionen besøkt av amerikanske kvalfangarar på jakt etter knølkval og grindkval. I 1875 eller 1876 etablerte den Bequia-fødde William T. Wallace ein kvalstasjon ved Friendship Bay. Kvalfangsten vart ei ny inntektskjelde for innbyggarane, med sesongarbeid i den tørre årstida. Kvalfangarar frå Bequia drog til andre øyar i Grenadinane for å fanga kval. Fangsten vart driven frå små, opne båtar med segl. Sesongen varte frå januar til mai. Det vart produsert kvalolje for eksport, medan kvalkjøttet vart selt innanlands. I løpet av 1920-åra vart knølkvalen sjeldnare i farvatna ved Grenadinane, og fangsten avtok. På Bequia fortsette kvalfangsten i mindre omfang. Frå 2013 har Den internasjonale kvalfangstkommisjonen gitt kvalfangarane på Bequia ein kvote på fire dyr per år. Fangsten førgår på tradisjonelt vis frå opne båtar og for sjølvbergingsformål.

Eit lite samfunn på Bequia, Moonhole, har brukt kvalbein som byggemateriale.

## Kjelder

**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:fr:Bequia|Bequia]]» frå ,  den 23. september 2022.*
Arabesk

**Arabesk** eller **mauresk** er eit mønster av stiliserte bladranker. Det oppstod i hellenistisk kunst og blei òg brukt i romersk og bysantinsk kunst. På grunn av biletforbodet i islam blei mønsteret populært og blei vidareutvikla i arabisk kunst. I muslimsk kunst er motivet særleg brukt i ornamentikk som element i dekor av veggene i moskear. Inspirert av arabisk kunst blei motivet populært i vestleg kunst frå tidleg renessanse. 

Namnet kjem av det italienske ordet *arabesco* («arabisk») og viser eigentleg til den vestlege bruken av motivet. 

## Sjå òg

* Akantus

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Arabesk|Arabesk]]» frå ,  den 24. september 2022.*
Den norske republikanske forening

**Den norske republikanske forening** er ei forening som arbeider for at Noreg skal avskaffa kongedømet og verta republikk. Foreninga har berre ei sak: Å erstatta monarkiet med ei moderne styringsform, der statsoverhovudet er demokratisk valt.
Kekertenøya

**Kekertenøya** er ei folketom øy nord i Canada i territoriet Nunavut. Ho ligg utanfor Baffinøya, 50 km sør for Pangnirtung. Kekerten Territorial Park ligg på øya.

Kekertenøya var ein stor kvalstasjon for britiske or amerikanske kvalfangarar mellom 1840 og 1912. 

## Kjelder
Simon Pettersson

**Simon Pettersson** () er ein svensk friidrettsutøvar frå Tierps kommun som vann sølvmedaljen i diskoskasting under Sommar-OL i 2020. Landsmannen Daniel Ståhl vann tevlinga. Petersson sette personleg rekord med 70,42 meter då han vart svensk meister 2022 i Norrköping.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Simon Pettersson|Simon Pettersson]]» frå ,  den 24. september 2022.*  

## Bakgrunnsstoff
*
Quentin Bigot

**Quentin Bigot** () er ein fransk friidrettsutøvar frå Hayange i Moselle som har tilhøyrd verdseliten i sleggjekasting sidan 2017. Han vann sølvmedaljen i øvinga under VM i friidrett 2019. 5. juni 2022 sette han personleg rekord med 80,55 meter ved eit stemne i Chorzów.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Quentin Bigot|Quentin Bigot]]» frå ,  den 24. september 2022.*  

## Bakgrunnsstoff
*
Volha Mazuronak

**Volha Mazuronak** () er ein belarusisk friidrettsutøvar frå Karaganda som i 2018 vart europameister i maratonløping. Hennar bestetid i maraton på 2.23.54 er frå London i 2016.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Volha Mazuronak|Volha Mazuronak]]» frå ,  den 24. september 2022.*  

*
Jazmin Sawyers

**Jazmin Sawyers** () er ein britisk friidrettsutøvar frå Stoke-on-Trent som vann sølvmedaljen i lengdehopp ved EM i friidrett 2016 og bronsemedaljen i øvinga ved EM i friidrett 2022. Ho sette personleg rekord med 6,90 meter då ho 6. juni 2021 sigra i eit stemne i Chula Vista i California.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Jazmin Sawyers|Jazmin Sawyers]]» frå ,  den 24. september 2022.*
Malwina Kopron

**Malwina Kopron** () er ein polsk friidrettsutøvar frå Puławy som vann bronsemedaljen i sleggjekasting under så vel VM i friidrett 2017 som ved Sommar-OL i 2021. Ho har ein personleg rekord på 76,85 meter frå då ho sigra i øvinga under unversiaden 2017 i Taipei på Taiwan.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Malwina Kopron|Malwina Kopron]]» frå ,  den 24. september 2022.*
Port-Jeanne-d'Arc

**Port-Jeanne-d'Arc** var den einaste kvalstasjonen som vart bygd på fransk territorium. Han låg på Grande Terre i øygruppa Kerguelen, nordvest for kysten av Jeanne-d'Arc-halvøya. Dette området på 6 hektar har vore under restaurering sidan 2001 for å bevara historiske og industrielle arv til staden.

## Historie
### Frå byrjinga av 1900-talet til den fyrsten verdskrig
I 1906 fekk Bossière-brørne frå Le Havre, som var søner av den siste franske reiaren som hadde drive kvalfangst, eksklusivt løyve frå dei franske styresmaktene til å utnytta øygruppa i 50 år. I 1909 bygde dei Port-Jeanne-d'Arc ved hjelp av kunnskapen og kapitalen til nordmenn frå selskapet Storm Bull etablert i Cape Town, for å produsera kvalolje, som då var mykje brukt til opplysing. Dei 300 norske kvalarbeidarane klarte å bygga hamna på berre 3 månader. Ein meiner i dag at bygginga av staden kravde 460 tonn granved og 2500 tonn stål. 
Produksjonen starta i 1909, og sysselsette rundt hundre norske arbeidarar og leiarar, som arbeidde heile året. Første verdskrigen i 1914 avbraut produksjonen i meir enn fem år.

### Mellomkrigstida
Aktiviteten vart teke opp att i 1919. Kvalstasjonen vart kjøpt av Irwin & Johnson, eit selskap frå Cape Town, som dreiv stasjonen til 1926. Produksjonen vart stoppa etter at kokeriskip dukka opp, og som følgje av overutnyttinga av sjøelefant og kval.

Nokre få forskarar, som Edgar Aubert de la Rüe, kom til å bu i Port-Jeanne-d'Arc (ein første gong for eit kort opphald i 1929 og lengre i 1931). Stasjonen var då i perfekt stand bortsett frå fabrikken.
### Frå andre verdskrigen til restaureringa
Skipet «Bougainville» la til hamn der i 1939, så vel som skipet «Wyatt-Earp» som vart verande der fire dagar under reisa for å frakta Lincoln Ellsworth til Antarktis. 10. mars 1941 besøkte det tyske skipet «Komet» Port-Jeanne-d'Arc, og 15. februar 1948 kom «Wyatt-Earp» tilbake etter å ha sett av det fyrste permanente australske vitskaplege oppdraget på Heard Island. Den 13. februar 1949 passerte skipet «Labuan» staden etter å ha avløyst oppdraget til Heard Island. 

I 1950-1951 drog Edgar Aubert de la Rüe dit igjen. Han noterte at brygga var svært nedsliten og at stasjonen hadde lide mykje under dårleg vêr. Eit varehus hadde kollapsa og fabrikken var praktisk talt øydelagd. Han meinte likevel at det ville ta kort tid å bygga opp igjen dei store bustadbygga. Han la til: «Det verka for meg at viss det var meint å oppretta ein administrativ stasjon i skjergarden, kombinert med ein base for vitskapleg forsking, ville det vera vanskeleg å finna ein meir passande stad og utvikla det til ein lågare kostnad; berre ved å utnytta alt som fanst der». 

Den gamle kvalstasjonen forfall deretter gradvis, men er no under restaurering for å bli omgjort til eit økomuseum.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:fr:Port-Jeanne-d'Arc|Port-Jeanne-d'Arc]]» frå ,  den 24. september 2022.*  

}
Gjøglar

**Gjøglar** er eit yrke der ein opptrer med underhaldning av ulike slag, som akrobatikk, sjonglering, elddans, klovneri og skodespel. Ei fellesnemning for denne underhaldning kan vera **ablegøyar** eller **gjøgl**. Ordet «gjøglar» kjem frå lågtysk *gokeler*.

Omgrepet er særleg knytt til mellomalderen. Frå rundt 1100-talet kunne det visa til ein artist som hadde eit folkeleg publikum, med opptredenar på marknadar og torg. Dette stod i motsetnad til ein narr, som opptredde ved eit hoff.
I moderne tid kan ordet visa til ein underhaldar, som ein komikar, med eit breitt publikum.

## Galleri

Acrobaten en koorddansers, RP-P-1898-A-19800.jpg|Akrobatar og linedansarar, frå 1600- eller 1700-talet.
Jean-Sifrein Maury 02.jpg|Fransk politisk teikning frå 1790 av kardinal Jean-Sifrein Maury, som var erkebiskop av Paris, som balanserer på line som ein gjøglar.
Meno Mühlig Zwei Gaukler mit Bär Äffchen und Hund.jpg|*Zwei Gaukler mit Bär Äffchen und Hund* av Meno Mühlig.
Ludwig Knaus (attr) Hinter dem Vorhang.jpg|*Gaukler hinter der Bühne* (ca. 1880). Måleri tillagt Ludwig Knaus.
The original and only, Ray Burton the greatest & most novel mid-air juggler & balancer & the only swinging wire rifle shot in the world - three great acts in one. LCCN2014635879.jpg|Reklameplakat for Ray Burton frå 1892.
Antoine on the Fringe.JPG|Den franske sirkusartisten Antoine opptrer på slak line for ei folkemengd ved Edinburgh Festival Fringe i 2013.


## Sjå òg
* Diabolo
* Akrobatikk
* Sjonglering
* Klovn
* Sirkus
* Gateartist
* Skomorokh

## Kjelder
Zerei Mezngi

**Zerei Kbrom Mezngi** () er ein eritreisk langdistanseløpar som sidan 2020 representerer Noreg. Han vann sølvmedaljen på 10&nbsp;000 meter under EM i friidrett 2022. Mezngi kom til Noreg som flyktning i 2012 og fekk norsk statsborgarskap i 2020.

Mezngi tok gullmedaljen på 10&nbsp;000 meter ved NM 2017 og sikra seg bronsen på 5&nbsp;000 meter. Under NM i friidrett 2020 vart han norsk meister på mila med personbeste 28.04,2. I tillegg vart han andremann på 5&nbsp;000 meter. Under europameisterskapen 2002 i München fylgde Mezngi vinnaren Yemaneberhan Crippa frå Italia heilt til innspurten og kneip sølvmedaljen. Tida 27.46,9 var ny personbeste.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Zerei Mezngi|Zerei Mezngi]]» frå ,  den 25. september 2022.*
Pål Lillefosse

**Pål Haugen Lillefosse** () er ein norsk friidrettsutøvar frå Bergen som vann bronsemedaljen i stavhopp under EM i friidrett 2022, tidlegare i same sesongen sette han norsk rekord med 5,86 meter då han vart noregsmeister i øvinga. Han er medlem i Fana Idrettslag, tidlegare i Gneist IL.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Pål Haugen Lillefosse|Pål Haugen Lillefosse]]» frå ,  den 25. september 2022.*
Saskatoon

**Saskatoon** er ein industriby i provinsen Saskatchewan i den sentrale delen av Canada.  Byen hadde 257 300 innbyggarar i 2014, og er den største byen i provinsen, framfor provinshovudstaden Regina.  Byen har ein variert industri, basert på olje og gass, kaliumkarbonat, uran, gull, diamantar og kol.

Utanfor byen ligg Saskatoon John G. Diefenbaker internasjonale lufthamn.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Saskatoon|Saskatoon]]» frå ,  den 25. september 2022.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Inuit Nunangat

**Inuit Nunangat** (inuktitutskrift  ; 'land, vatn og isen til [inuittiske] folk') viser til heimlandet til inuittar i Canada. Dette området i Arktis omfattar fire regionar i Nord-Canada: Inuvialuit Settlement Region (Inuvialuit Nunangat, heimlandet til inuvialuitfolk og norddelen av Nordvestterritoria), Nunavut (), Nunavik () nord i Quebec og Nunatsiavut i Newfoundland og Labrador.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Inuit Nunangat|Inuit Nunangat]]» frå ,  den 25. september 2022.*
Inuvialuit Settlement Region

**Inuvialuit Settlement Region**, forkorta ISR (inuinnaqtun Inuvialuit Nunangit Sannaiqtuaq, INS; ), er eit område vest i Arktis i Canada. Området blei oppretta i 1984 gjennom Inuvialuit Final Agreement av dei kanadiske styresmaktene for inuvialuitfolk. Det dekkjer  land, det meste over tregrensa, og har fleire underregionar: Beauforthavet, elvedeltaet til Mackenzieelva, norddelen av Yukon («Yukon North Slope») og nordvestdelen av Nordvestterritoria. ISR omfattar både krongods og land som har status som *Inuvialuit Private Lands*.

ISR er ein av fire inuittiske regionar i Canada, som saman er kjende som Inuit Nunangat og representert av Inuit Tapiriit Kanatami (ITK). Dei andre regionane er Nunatsiavut i Labrador, Nunavik i Nord-Quebec og territoriet Nunavut. 

Ved den kanadiske folketeljinga i 2016 var folkesetnaden i ISR 5336  folk. 3110 av dei var inuvialuitfolk, og utgjorde majoriteten i alle dei seks busetnadane. Der er ingen slike busetnader i Yukon North Slope. Av dei seks fellesbusetnadane i ISR ligg alle i Nordvestterritoria, og dannar saman med Fort McPherson og Tsiigehtchic regionen Inuvik.

Inuvik ligg aust i Mackenzie-deltaet, rundt  unna Polhavet, og er administrasjonssenter i regionen. Han husar Inuvialuit Regional Corporation. Den einaste andre busetnaden i innlandet, Aklavik, ligg ved Peel Channel. Jakt, fiske og fangst er dei viktigaste næringvegane i  Paulatuk i Amundsenbukta og Sachs Harbour, den einaste permanente busetnaden på Banksøya. Tuktoyaktuk, tidlegare kalla Port Brabant, ligg ved Kugmallitbukta nær Mackenzie elvedelta. Denne busetnaden har den einaste djupvasshamna i ISR. Ulukhaktok, tidlegare kalla Holman, ligg på vestkysten av øya Kitlineq. Herschel Island, som er folketom, høyrer til ISR sjølv om ho ligg i Yukon og tradisjonelt blei brukt av inuvialuitfolk.

Engelsk blir tala i heile regionen. I tillegg blir det snakka siglitun i Paulatuk, Sachs Harbour og Tuktoyaktuk. Uummarmiutun blir tala i Inuvik og Aklavik. Inuinnaqtun blir tala i Ulukhaktok, og ingen andre stader i  Nordvestterritoria. Saman er språka kjende som inuvialuktun.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Inuvialuit Settlement Region|Inuvialuit Settlement Region]]» frå ,  den 25. september 2022.*