open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
1036 Ganymed

**1036 Ganymed** er den største amor- og nærjordsasteroiden. Han vart oppdaga av Walter Baade 23. oktober 1924 og er namnsett etter Ganymedes, den trojanske prinsen som Zeus valde som munnskjenk for dei greske gudane.

Ganymed er omtrent 32 km i diameter og er ein S-type-asteroide, noko som betyr at den har ei relativt lys overflate og er samansett av jern- og magnesiumsilikat. Han er også ein marskryssar.
I 1998 vart det gjort radarobservasjonar ved Arecibo-observatoriet som avslørte eit nesten rundt objekt.

Ein okkultasjon av ei stjerne av Ganymed vart observert frå California 22. august 1985.

## Kjelder
New Horizons

**New Horizons** er ein NASA-sonde på veg utover i det ytre solsystemet etter å ha vitja dvergplaneten Pluto. Den 478 kg tunge sonden vart skoten opp 19. januar 2006 og vart det fyrste romfartøyet til å passera Pluto og månane rundt. Etter plutopasseringa vil ein freista å passera eitt eller fleire kuiperbelteobjekt.

Den 28. februar 2007 passerte sonden Jupiter og returnerte detaljerte bilete av planeten og månane. New Horizons nådde Pluto 14. juli 2015, og vil verta den femte romsonden til å forlata solsystemet.

## Vitskaplege instrument
New Horizons ber med seg sju vitskaplege instrument: tre optiske, to plasmainstrument, ein støvmålar og eitt radioinstrument. Til saman dreg instrumenta 28 watt. Dei sju instrumenta er:

* **Alice** - eit biletspektrometer som observerer i det ultrafiolette. Hovudmålet er å studera atmosfæren til Pluto.
* **Ralph** - eit kamera med fargefilter. Hovudmålet er å observera yta til Pluto, plutomånane og eventuelt eit kuiperbelteobjekt.
* **Radio Science Experiment (REX)** - eit instrument integrert i telekommunikasjonssystemet til New Horizons. Eitt av hovudmåla er å måla temperatur og atmosfærisk trykk i atmosfæren til Pluto.
* **Long Range Reconnaissance Imager  (LORRI)** - eit kamera integrert i eit teleskop. Det kan ta dei mest høgoppløyselege bileta til New Horizons av Pluto og månane. Det kan ikkje sjå fargar.
* **Solar Wind Around Pluto (SWAP)** - måler solvinden kring Pluto for å finna ut kor mykje av atmosfæren til Pluto som svinn med solvinden.
* **Pluto Energetic Particle Spectrometer Science Investigation (PEPSSI)** - fangar og måler partiklar som slepp unna atmosfæren til Pluto.
* **Venetia Burney Student Dust Counter (SDC)** - eit studentbygt instrument som merkar støvpartiklar i det ytre solsystemet og kring Pluto.

## Viktige datoar
* 19. januar 2006: New Horizons vart skoten opp frå Cape Canaveral
* 13. juni 2006: New Horizons passerte asteroiden 132524 APL
* 28. februar 2007: New Horizons passerte Jupiter med ein avstand på 2,3 millionar km klokka 6:43 norsk tid
* 14. juli 2015: New Horizons passerte passerte plutosystemet
* 1. januar 2019: Passering av kuiperbelteobjektet 486958 Arrokoth

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Heimeside
Predikant

**Predikant** (frå fransk, opphavleg frå latin og knytt til preike) er ei nemning som viser til nokon som forkynnar Guds ord. Nemninga kan brukast om prestar, men viser særleg til forkynnarar som ikkje har ei tradisjonell teologisk utdanning, men er lekfolk. Ein finn ofte predikantar i motrørsler, til dømes innan den kristne pietismen eller den moderne islamismen. Predikantar kan i nokre høve skilja seg frå fast tilsette prestar ved at dei dreg rundt som omreisande predikantar for å preika.

Trussamfunn som adventistar, læstadianarar og pinsevennar tilset predikantar. Ein kan også verka som predikant utan å vera tilknytt eit særskild trussamfunn.

Ordet «predikant» heng saman med det gammalnorske *predika*, det vil seia *[[preiken|preike]]* eller *predike*, som kjem via det tyske ordet *prediken* frå det latinske *praedicare*, 'å forkynne'. 

I moderne norsk blir omgrepet også brukt om glødande forkynnarar av noko dei trur på, særleg når det gjeld saker som kan knytast til pietisme, som i omgrepa «svovelpredikant» (ein som truger med apokalypse eller helvete), «moralpredikant» (som peikar på moralsk forfall) eller «avhaldspredikant».

## Kjelder


## Bakgrunnsstoff
Trojansk objekt

Eit **trojansk objekt** er ein asteroide eller ein naturleg satellitt som delar bane med ein større planet eller måne, men som ikkje vil kollidera med det større objektet av di det går i bane i eit av dei stabile lagrangepunkta. Desse er L4 og L5 som respektivt ligg 60° føre og bak det større objektet.

Trojan-konseptet vart først tatt i bruk for asteroidane i bane i Jupiters lagrangepunkt. Sidan har objekt også vorte funne i lagrangepunkta til andre planetar, samt i lagrangepunkta til nokre av Saturns større månar.

Dei følgjande objekta har selskap av trojanar:

* Jupiter - jupitertrojanar
* Mars - marstrojanar
* Neptun - neptuntrojanar
* saturnmånen Tethys - Telesto og Calypso
* saturnmånen Dione - Helene og Polydeuces

## Bakgrunnsstoff

* Liste over marstrojanar
* Liste over neptuntrojanar

## Sjå òg

* Lagrangepunkt
* trojansk planet
* trojansk måne
* trojanane
Honiara

**Honiara** er hovudstaden på Salomonøyane, ein øystat i det sørlege Stillehavet. Byen ligg på øya Guadalcanal. 
Han hadde 49&nbsp;107 innbyggjarar i 1999. Administrativt er han eit område for seg sjølv, medan øya utgjer provinsen Guadalcanal. Inntil den andre verdskrigen var Tulagi hovudstad, men denne byen blei så sterkt øydelagd under krigen at ein valde å flytte administrasjonen til Honiara, som var nyoppbygd og i god stand sidan USA hadde brukt staden som ein av sine større basar i Stillehavet.

Honiara ligg på nordkysten ved utløpet av Matanika-elva. Ei smal 12 km lang kyststripe dannar det meste av byen, men i dei seinare åra er det komen nye busetnadar i åsane ovanfor.

Aust for byen ligg Honiara lufthamn, den einaste internasjonale flyplassen i landet. Han blei opphavleg bygd opp under den andre verdskrigen og gjekk i mange år under namnet *Henderson airfield*.

Klimaet er tropisk med dagtemperaturer på rundt 28 gradar °C. Sjøtemperaturen er omtrent den same. Normal årleg nedbør er 2154 mm, noko som er mindre enn generelt på Salomonøyane - og mykje mindre enn på den vêrharde sørkysten av Guadalcanal.

## Bakgrunnsstoff
Eli Kari Gjengedal

**Eli Kari Gjengedal** () er ein norsk forfattar og akvaingeniør. Ho er kanskje mest kjend som tidlegare vêrpresentatør i StormGeo med ein sterk nynorsk profil, der ho mellom anna presenterte vêret på TV 2 frå 2000 til 2012. I tillegg har ho i kortare periodar vore programleiar på kanalen. 

Eli Kari Gjengedal er utdanna som akvaingeniør og har i tida før jobben i fjernsyn arbeidd som servitør, bartendar og hovmeistar. I 1999 tok ho bartendarprøven og har fleire gonger delteke i NM i cocktailmiksing. Denne kunnskapen nytta ho i den første boka si, *Cocktail - 44 vegar til fin bris* frå 2005 på Skald forlag, med oppskrifter på drinkar og soger frå utelivsbransjen. 

I 2007 gav ho ut den nynorske barneboka *Karl Oscar i hardt vêr*, illustrert av Ingunn Elida Wiken, om katten Karl Oskar som brukar eitt år på å finne heim att, i all slags vêr, etter å ha kome bort frå familien på sommarferie. Samstundes forklarar ho dei ulike vêrfenomena som Karl Oscar vert råka av på ein enkel måte for born. 

Ho er òg kjend for å ha sunge ei heil vêrmelding som eit reklamestunt på TV 2 i 2009. Klippet vart sett av over 150 000 på nettsida. 11. november 2011 hadde ho på seg ein romdrakt frå VilVite-senteret i Bergen, medan ho presenterte vêret.

## Bøker
*
*
*
*
*
*
## Kjelder

* Om Eli Kari Gjengedal i Allkunne 

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Eli Kari Gjengedal|Eli Kari Gjengedal]]» frå ,  den 21. februar 2017.*  

## Bakgrunnsstoff
* Meldte været i romdrakt, ba.no
Korgfjelltunnelen

**Korgfjelltunnelen** er ein 8533 meter lang vegtunnel mellom Knutlia i Vefsn kommune og Korgen i Hemnes kommune, begge i Nordland fylke i Noreg. 

Arbeidet med tunnelen starta i 2001, og tunnelen vart opna den 16. september 2005 av samferdselsminister Torild Skogsholm. Tunnelen, inkludert ny veg på begge sider, kosta 450 millionar kroner med Statens vegvesen som byggherre. Nyvegen avløyser den kronglete og smale fjellovergangen over Korgfjellet og kortar vegstrekninga langs E6 ned med 4 km. Tunnelen er den fjerde lengste vegtunnelen i Noreg, og den lengste på E6.

## Korgfjellvegen
Vegen over Korgfjellet, eller *Vesterfjellet* som fjellet vert kalla i Korgen, vart opna i 1946, og avløyste ei ferjestrekning frå Elsfjord til Hemnesberget. I arbeidsstyrken som bygde vegen over fjellet under den andre verdskrigen deltok mange serbiske krigsfangar. Fangane budde i brakkeleirar i ved Osen i Knutlia og i Korgen. Dødstala var høge, over 600 krigsfangar døydde under arbeidet. Eidsivating lagmannsrett slo i 1947 fast at leirane var å rekne for utryddingsleirar. 

Fjellovergangen vart etterkvart ein flaskehals, spesielt vart det et problem at vogntog køyrde seg fast og sperra vegtrafikken. Vintersesongen 2003/2004 var fjellovergangen stengd 37 gonger på grunn av berging av vogntog. Arbeidet med tunnelen starta i oktober 2001. Entreprenørar var Leonhard Nilsen & Sønner AS og Mesta AS.
Ekstremvêret Rita

**Ekstremvêret Rita** var eit uvêr med sterk vind som råka Finnmark og nordlege delar av Troms den 19. desember 2007. Lavtrykket passerte over Bjørnøya og austover i Barentshavet, nord for Finnmark. Uvêret gav vind opp i full til sterk storm frå vest og sørvest på dagtid og utover kvelden, men minka til nordvestleg sterk kuling seint på kvelden i Troms og til liten storm i Finnmark natt til 20. desember. 

Kraftigast vind vart det målt på Fruholmen fyr i Finnmark med ein middelvind, gjennomsnittleg vind over 10 minutt, på 31 m/s, som er sterk storm, og vindkast på 40 m/s. Hekkingen fyr i Troms målte nest sterkast vind med 27 m/s, full storm, og kast opp i 33 m/s. Det var ingen vêrstasjonar utanom fyrstasjonane som målte vind høgare enn sterk kuling, sterkast var Andøya med 21 m/s og kast på 28 m/s. 

Kriteriet for ekstremvêr er at det kan vere fare for liv og verdiar. Kva område som vert råka spelar òg ei stor rolle for utsending av ekstremvêrvarsel. I dette tilfellet vart det sendt ut ekstremvêrvarsel fordi stormen kom på dagtid og vinden stod rett inn mot kysten, slik at han kunne trengje lenger inn i land til dei busette områda. Ingen av vêrstasjonane innanfor dei ytste kystområda målte derimot vind av storm styrke, men det kan likevel ha vore område utan målingar som fekk særs kraftig vind. Vind sjølv opp i sterk storm på ein fyrstasjon er ikkje uvanleg i desse kystområda og oppstår som regel nokre gonger i året, og kan derfor kanskje ikkje karakteriserast som ekstremt. 

## Vindobservasjonar
Bergen søvnsenter

**Bergen søvnsenter** er ein søvnklinikk med kontor på Bryggen i Bergen som diagnostiserer og behandlar søvnsjukdommar hjå menneske. Senteret vart etablert i 1996 ved fire medisinske spesialistar: 
* prof.dr.med. Bjørn Bjorvatn, søvnforskar; 
* prof.dr.med. Fred Holsten, spes. i psykiatri; 
* dr. med. Magne Tvinnereim, spes. i ØNH-sjukdommar og
* dr. Håvard Skeidsvoll, spes. i klinisk nevrofysiologi.
Sistnemnde har ikkje vore aktiv ved senteret sidan 1998, medan dei tre andre arbeider der framleis (pr. desember 2007).

Sjukdommane som søvnsenteret tek seg av er mellom anna periodiske bein(fot)rørslar (RLS), parasomniar, søvnapné og storsnorking, narkolepsi med og utan katapleksi, ekstrem dagtidstrøyttleik (hypersomni), insomni, jetlag, vinterdepresjonar og døgnrytmesjukdommar mellom både vaksne og barn.

## Referansar


## Bakgrunnsstoff
Bergen søvnsenter
Benetice ved Světlá nad Sázavou

**Benetice** er ein landsby nær byen Světlá nad Sázavou i sentrale Tsjekkia. 

Benetice har ein leirstad som blei brukt av pionerrørsla under kommuniststyret.
Tidlegare hadde landsbyen ein glasfabrikk. Denne er minna gjennom namn som Na sušírnách og Sklárenský rybník. Ein kan også sjå slottet Lipnice frå Benetice.

Midt i landsbyen veks eit lindetre som blei planta i 1945.

## Bilde

Image:Benetice 1.jpg
Image:Benetice 2.jpg
Image:Benetice 3.jpg
Image:Benetice naves.jpg
Image:Benetice prijezd od Svetle nad Sazavou.jpg
Image:Benetice prijezd od Ledce nad Sazavou.jpg
Image:Benetice tabor.jpg
Image:Benetice pohled na druhy breh Sazavy.jpg


## Bakgrunnsstoff

* www.benetice.eu
Høyvendar

Ein **høyvendar** er ein reiskap som vert nytta når ein tørkar høy på bakken.
Han vert brukt til å snu graset og gjere det luftig slik at sol og luft kan framskunde tørkeprosessen.
Høyvendaren vart utvikla som ein hestereiskap.

Dei første høyvendarane vart tekne i bruk i England midt på 1800-talet. Til Noreg kom dei om lag 1870. Høyvendaren har to store hjul, og ei ramme der snumekanismen er festa. Ein høyvendar er laga av metall. I den første tida vart ein del av konstruksjonen laga av tre.

Den vanlegaste høyvendaren har vore gaffelhøyvendaren. Han vart utvikla i Nord-Amerika. Til vanleg har han seks store gaflar som kvar for seg er festa til ein veivaksling og hengd opp i ramma. Når høyvendaren vert køyrd over det tørkande graset, driv hjulakslingen veivakslingen rundt. Gaflane går i ein sirkel, og når dei når bakken vert graset som ligg der kasta opp i lufta. Gaffeltindane er fjørbelasta i fall dei skulle kome nær bakken.

Som hestereiskap fanst det og *trommelhøyvendar* og * vengehøyvendar*.

Til bruk på traktor har det vorte utvikla andre typar høyvendarar.

Før høyvendaren kom i bruk vart dette arbeidet gjort med rive og handmakt. Ein rekna med at høyvendaren gjorde same arbeidet som ti personar med rive.

## Referansar
* Olsen, S.M, *Hesteredskap i norsk jordbruk*, Landbruksforlaget, 2005.
39 Laetitia

**39 Laetitia** er ein stor og ljos hovudbelteasteroide.

Han vart oppdaga av Jean Chacornac 8. februar 1856 og namnsett etter Laetitia, ei romersk gudinne for glede.

## Kjelder
40 Harmonia

**40 Harmonia** er ein stor hovudbelteasteroide.

Han vart oppdaga av Hermann Mayer Salomon Goldschmidt den 31. mars 1856 og namnsett etter Harmonia, den greske gudinna for harmoni. Namnet vart vald for å markera slutten på Krimkrigen.

## Kjelder


## Bakgrunnsstoff
* Banesimulasjon frå JPL (Java) / Ephemeris
41 Daphne

**41 Daphne** er ein stor og mørk hovudbelteasteroide. Han vart oppdaga av Hermann Mayer Salomon Goldschmidt den 22. mai 1856 og namnsett etter den greske nymfa Dafne som vart gjort om til eit laurbærtre.
Den neste gongen ein observerte Daphne var 31. august 1862.

Daphne har vorte observert tre gongar på 1990-talet mens han okkulterte stjerner. I følgje ljoskurvane har asteroiden ei irregulær form.

## Kjelder
42 Isis

**42 Isis** er ein stor hovudbelteasteroide. Isis vart oppdaga av N. R. Pogson den 23. mai 1856. Asteroiden var hans første asteroideoppdaging og er namnsett etter Isis, det klassisk-greske namnet på ei egyptisk gudinne.

## Kjelder


## Bakgrunnsstoff
* Banesimulasjon frå JPL (Java) / Ephemeris
43 Ariadne

**43 Ariadne** er ein relativt stor og ljos hovudbelteasteroide. Han er den nest største medlemet av Flora-familien og vart oppdaga av Norman Robert Pogson den 15. april 1857 og namnsett etter den greske heltinna Ariadne.

## Skildring
Ariadne er veldig avlang, nesten to gongar så lang som breid. Rotasjonen er retrograd.

## Kjelder
# Supplemental IRAS Minor Planet Survey
# M. Kaasalainen J. Torppa & J, Piironen *[http://www.rni,helsinki.fi/~mjk/IcarPIII.pdf Models of Twenty Asteroids from Photometric Data]* Icarus Vol. 159 s. 369 (2002)
# P. Tanga et al *[http://www.edpsciences.org/articles/aa/pdf/2003/14/aa3023,pdf?access=ok Asteroid observations with the Hubble Space Telescope]* Astronomy & Astrophysics Vol. 401 s. 733 (2003)
# PDS lightcurve data
# G, A, Krasinsky et al *Hidden Mass in the Asteroid Belt* Icarus Vol. 158 s. 98 (2002).

## Bakgrunnsstoff
* Banesimulasjon frå JPL (Java) / Ephemeris
38 Leda

**38 Leda** er ein stor og mørk hovudbelteasteroide.

Han vart oppdaga av Jean Chacornac 12. januar 1856 og namngjeven etter Leda, mora til Helena av Troja i gresk mytologi.

Leda er òg namnet til ein av jupitermånane.

## Kjelder
Gorica

**Gorica** kan vise til:
* Gorica, det slovenske namnet på byen Gorizia i regionen Friuli-Venezia Giulia i Italia
*Gorica i Barban, ein tidlegare busetnad i kommunen Barban i Istria fylke i Kroatia
*Gorica i Pag, ein busetnad i bykommunen Pag i Zadar fylke i Kroatia
*Gorica i Sukošan, ein busetnad i landkommunen Sukošan i Zadar fylke i Kroatia
Pordenone

**Pordenone ** (friulisk *Pordenon*) er ein by i Italia. Han er hovudstad i provinsen Pordenone i regionen Friuli-Venezia Giulia og har om lag 50&nbsp;000 innbyggjarar.

Namnet kjem frå det latinske «Portus Naonis» som tyder porten ved elva Noncello (latin *Naon*)

## Historie
Pordenone vart grunnlagd seint i mellomalderen som ei elvehamn ved Noncello og namnet *Portus Naonis*. I området var det alt villaer og jordbruksbusetnadar i romartida. I 1378 vart byen gjeven til Habsburg-familien etter å ha høyrt til fleire føydale styre og vart ein del av patriarkatet Aquileia.  På 1300-talet voks Pordenone raskt på grunn av den blømande handelen langs elva og han fekk bystatus i 1314.

I 1514 vart han ein del av Republikken Venezia som bygde ei ny hamn.

Etter napoleonskrigane vart Pordenone innlemma i Kongedømet Lombardia-Venetia. Då byen fekk jernbane- og vegsamband vart hamna mindre viktig, men industrien vart kraftig utvikla, mellom anna innan handsaming av bomull. Pordenone vart annektert til Italia i 1866.

Etter den andre verdskrigen vart den lokale bedrifta Zanussi ein verdsgigant innan hushaldningsutstyr og i 1968 vart Pordenone hovudstad i provinsen med same namn.

Pordenone og resten av Friuli-Venezia Giulia vart etter krigen ein garnison med mykje militæraktivitet for å hindre ein eventuell sovjetisk invasjon frå aust.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Pordenone|Pordenone]]» frå ,  den 23. desember 2007.*  
 
## Bakgrunnsstoff
* Kunstmuseumet i byen 
* Vest-Friuli arkeologimuseum 
* Vitskapsmusumet i byen 
* Castello di Torre
Asteroidemånen Petit-Prince

**(45) Eugenia I Petit-Prince** er ein asteroidemåne i krinslaup rundt 45 Eugenia. Den vart oppdaga i 1998 av astronomar ved Canada-Frankrike-Hawaii-teleskopet på Mauna Kea, Hawaii. Den fekk mellombelsnamnet **S/1998 (45) 1**.

Petit-Prince vart namnsett i 2003 etter Antoine de Saint-Exupérys rollefigur Den vesle prinsen, som bur på ein asteroide kalla B612 som igjen var basert på keisarprins Eugène Bonaparte, son av keisarinne Eugénie de Montijo.

Petit-Prince er 13 km i diameter mot 45 Eugenia sine 214. Satellitten bruker fem dagar på eit krinslaup rundt Eugenia.

Petit-Prince er den første asteroidemånen som har blitt oppdaga ved hjelp av ei bakketeleskop. Før oppdaginga av Petit-Prince kjende ein berre til éin asteroidemåne, Dactyl, som vart oppdaga av Galileo-sonden då den passerte 243 Ida.

## Sjå òg
* 2578 Saint-Exupéry
* 46610 Besixdouze – namnet er *B-seks-12* på fransk og nummeret utgjer 0xB612
* 612 Veronika

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Petit-Prince (moon)|Petit-Prince (moon)]]» frå ,  den 23. desember 2007.*
Sjurd

**Sjurd** og **Sjur** er ei yngre norsk form av mannsnamnet Sigurd, som er samansett av orda for 'siger' og 'vernar'. Namnet har sterkast tradisjon på Vestlandet. Nordover vart namnet tradisjonelt uttala *SjuL* (med tjukk L). 

Sjurd har namnedag 23. desember.

## Bruken av namnet i Noreg
* I folketeljinga i 1801 var meir enn 300 personar manntalsførte med namnet *Sjur*, alle budde i Vest-noreg frå Rogaland til Troms.
* I teljinga frå 1900 var nær 1&nbsp;500 personar som het Sjur eller Sjurd.

I 2007 er det 1&nbsp;222 som har Sjur, og 16 som har Sjurd, til første fornamn.

## Kjende namneberarar
* Sjur Hansson Halkjelsvik (1787-1868), norsk stortingsmann
* Sjurd Liland (1792-1867), norsk spelemann, far til Ola Mosafinn
* Sjur T. Næss (1852-1938), norsk stortingsmann
* Sjur Helgeland (1858-1928), norsk spelemann
* Sjur Bygd (1889-1985), norsk forfattar

## I stadnamn

* Hamneområdet Sjursøya i Oslo
* Sjurhaugsfossen i Lærdal

## Sjå òg

* Folketeljingar i Digitalarkivet

## Andre kjelder
* Olav Veka: *Namneboka* (Det Norske Samlaget, 1991) ISBN 82-521-3604-4
Sigurd

**Sigurd** og **Sigur** er norske former av det norrøne mannsnamnet *Sigurðr*, som er samansett av orda for 'siger' og 'vernar'. Namnet har eit stort oppsving i popularitet i tida kring førre hundreårsskifte, men fall i bruk ut over 1900-talet. Dei siste åra har populaiteten stige att.

Sigurd har namnedag 23. desember.

## Bruken av namnet i Noreg
* I folketeljinga i 1801 var 128 personar manntalsførte med namnet *Sigurd*, alle budde i Telemark.
* I teljinga frå 1900 var det meir enn 9&nbsp;000 personar som het Sigur(d), flest i Oslo og Akershus, men namnet var bruka over er heile landet.

I 2007 er det om lag 6&nbsp;530 som har Sigur(d), til første fornamn.

## Kjende namneberarar
### Kongar og tronkrevjarar
* Sigurd I av Noreg (1090-1130), kjend som Sigurd Jorsalfare
* Sigurd Slembe (d. 1139), norsk tronkrevjar frå borgarkrigstida
* Sigurd II av Noreg (1133-1155), kjend som Sigurd Munn
* Sigurd Sigurdsson Markusfostre (d. 1163), norsk tronkrevjar frå borgarkrigstida
* Sigurd Magnusson (d. 1194), norsk tronkrevjar frå borgarkrigstida
* Sigurd Ribbung (1204-1226), norsk tronkrevjar frå borgarkrigstida

### Andre
* Sigurd Bonde (1412-1482), norsk storbonde
* Sigurd Blekastad (1848-1897), norsk stortingsmann
* Sigurd Ibsen (1859-1930), norsk forfattar
* Sigurd Einbu (1866-1946), norsk astronom
* Sigurd Lie (1871-1904), norsk komponist
* Sigurd Førsund (1884-1970), norsk komponist og lokalhistorikar
* Sigurd Kolsrud (1888-1957), norsk filolog og professor
* Sigurd Hoel (1890-1960), norsk forfattar
* Sigurd Vestad (1907-2001), norsk langrennar
* Sigurd Winge (1909-1970), norsk kunstnar
* Sigurd Evensmo (1912-1978), norsk forfattar
* Sigurd Bjørkedal (1920-2011), norsk båtbyggjar
* Sigurd Allern (f. 1946), norsk journalist og politikar
* Sigurd Køhn (1959-2004), norsk saksofonist
* Sigurd Sollien (f. 1966), norsk programleiar
* Sigurd Brørs (f. 1968), norsk langrennar
* Sigurd Rushfeldt (f. 1972), norsk fotballspelar
* Sigurd Pettersen (f. 1980), norsk skihoppar

## Sjå òg

* Folketeljingar i Digitalarkivet

## Andre kjelder
* Olav Veka: *Namneboka* (Det Norske Samlaget, 1991) ISBN 82-521-3604-4
Carlos Botelho

Det finst fleire personar som har namnet **Carlos Botelho**:
* Carlos Botelho (1899-1982), ein portugisisk målar
* Carlos Botelho (1855-1947), ein brasiliansk minister
47 Aglaja

**47 Aglaja** er ein stor og mørk hovudbelteasteroide. Den vart oppdaga av Karl Theodor Robert Luther 15. september 1857. Den er namnsett etter Aglaia ein av gratiea in gresk mytologi.

## Kjelder
Trådvisp

Ein **trådvisp** er ein visp laga av metalltråd som er bunta saman til handtak i eine enden og spreidde utover i ein full eller broten boge i andre enden. Oftast er trådane haldne saman med nokre rundar av metalltråd ytst i bogen, slik at dei skal halde på forma gjennom mange års bruk. Trådvispar eignar seg generelt godt til lett samanvisping av egg og til røring av tynne rører. Enkelte trådvispar har ein spirallagt tråd kring ytterbogen; desse er dei av trådvispane som eignar seg best til pisking av egg eller krem. Trådvispar har tradisjonelt vore handlaga av omreisande handverkarar av romanifolket.

## Sjå òg
* sleiv
* tvore
Sjøtunge

**Sjøtunge** kan vise til fleire fisk:

* Fisken tunge, *Solea solea*
* Smørflyndre, *Glyptocephalus cynoglossus*
Krem

**Krem** av fransk *crème* ('fløyte') er eit skum av piska fløyte som gjerne vert tilsett sukker og andre smaksstoff og bruka i dessertar og kaker. Kremfløyte bør ha eit feittinnhald på minst 35 %, og ikkje vere homogenisert.

I følgje «Opplysningskontoret for meieriprodukter» har 44 % av nordmennene riskrem til dessert på julaftan, medan 20 % har moltekrem.  Moltekremen dominerer hos folk over 60 år i i Nord-Noreg og Trøndelag.

Ordet *krem* skal vere ein samanblanding av gallisk *crama* 'fløyte' og gresk *khrisma* 'salve'.  Ordet *krem* vert òg bruka om blandingar av fløytekrem og andre matvarer, spesielt egg, eller om andre liknande blandingar høvelege som kakefyll eller dessert, som smørkrem. Ein spesiell krem er *trollkrem*. som vert piska av tytebær, sukker og eggekvite.

Ordet *krem* vert og bruka om salveliknande smøre- og pussemiddel, både ansiktskremar og skokrem.

## Bakgrunnsstoff
*Nynorskordboka
*Trollkrem
*Juledessert
46 Hestia

**46 Hestia** er ein stor og mørk hovudbelteasteroide. Han er også hovudlekamen i hesta-familien. Den vart oppdaga av Norman Robert Pogson 16. august 1857 og er namnsett etter Hestia, den greske gudinna for eldstaden og familien. 

## Kjelder
48 Doris

**48 Doris** er ein av dei største hovudbelteasteroidane. Han blei oppdaga av Hermann Mayer Salomon Goldschmidt 19. september 1857 og namngjeven etter Doris, ei okeanide i gresk mytologi.

## Kjelder
Holum

**Holum** *(Holme)* kommune i Vest-Agder vart oppretta i 1837 som Holme kommune. I 1911 vart namnet endra til Holum.
I 1964 vart Holum slått saman med Mandal by, Halse kommune og Harkmark kommune til Mandal kommune. Områda Stubstad og Svalemyren i Holum vart samstundes tillagt Søgne kommune.
Siste ordførar i Holum kommune var Kåre Kvidbergskår.
Holum ligg nord og aust for Mandal, og tettstaden Holum ligg om lag 10 km nord for sentrum av byen. Holum kyrkje ligg på vestsida av Mandalselva. Søren Jaabæk og Bent Røiseland var frå Holum.

## Kjente personar frå Holum
* Johan Knudzen Nødbæk (bonde og sagbrukseigar), Stortingsrepresentant 1842 og 1845
* Søren Pedersen Jaabæk (lærer og bonde), Stortingsrepresentant 1845-1890
* Simon Pedersson Lie (bonde), Stortingsrepresentant 1851, 1854 og 1859–1860
* Even Rejerson (bonde og kyrkjesongar), Stortingsrepresentant 1871–1888
* Andreas Kaddeland (bonde), Stortingsrepresentant 1913–1915
* Nils Holbek (kjøpmann, redaktør), Stortingsrepresentant 1936–1945
* Bent Røiseland (bonde), Stortingsrepresentant 1945–1973
49 Pales

**49 Pales** er ein stor og mørk hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga av Hermann Mayer Salomon Goldschmidt 19. september 1857 og namnsett etter Pales, gjetargudinna i romersk mytologi.

## Kjelder
Udine

**Udine** (friulisk *Udin*, slovensk *Videm*) er ein by nordaust i Italia. Han er hovudstad i provinsen Udine i regionen Friuli-Venezia Giulia. Byen ligg mellom Adriahavet og Alpane, mindre enn 40 km frå grensa til Slovenia.  Byen har om lag 95&nbsp;000 innbyggjarar og nesten 170&nbsp;000 i storbyområdet. 

Udine har eit universitiet, Università degli studi di Udine. 

I tillegg til italiensk og friulisk vert venetiansk vanlegvis tala i Udine. 

## Galleri

Fil:Old udine.jpg|Gamalt kart
Fil:Udine center.JPG|Piazza Libertà
Fil:Udine towerdetail.JPG|Tårnet på Piazza Liberta
Fil:Udine_Italy.jpg|Loggia del Lionello & Piazza by day


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Udine|Udine]]» frå ,  den 25. desember 2007.*  
 
## Bakgrunnsstoff
* Universitetet i Udine
* Udine i 3D
Frosinone

**Frosinone** er ein by i Italia. Han er hovudstad i provinsen Frosinone i regionen Lazio og har om lag 50&nbsp;000 innbyggjarar. Han ligg om lag 75 km søraust for Roma, nær motorvegen mellom Roma og Napoli. Aust for Frosinone ligg eit tidleg gotisk cistercianarkloster. 

## Geografi
Frosinone ligg på ein ås oppfor dalen til elva Sacco, og er omgjeve av fjellkjedene Monti Ernici og Monti Lepini. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Frosinone|Frosinone]]» frå ,  den 25. desember 2007.*  
 
## Bakgrunnsstoff
Latina

**Latina** er ein by i Italia. Han er hovudstad i provinsen Latina i regionen Lazio, har om lag 110&nbsp;000 innbyggjarar og er den nest største byen i regionen. 
Byen vart grunnlagd i 1932 med namnet **Littoria** då området rundt, som hadde vore myrlendt sidan antikken, vart drenert. 

## Geografi

Kommunen grensar til Aprilia, Cisterna di Latina, Nettuno, Pontinia, Sabaudia, Sermoneta og Sezze.

## Historie

Latina vart grunnlagd 30. juni 1932 med facistnamnet **Littoria**. Byen vart innvigd 18. desember same år. Littoria var ein by der mange emigrantar frå Friuli og Veneto busette seg, som danna så den såkalla venetianske-pontinske samfunnet. Bygg og monument, hovudsakleg i nyklassisk stil, vart teikna av kjende arkitektar og kunstnarar som Marcello Piacentini, Angiolo Mazzoni og Duilio Cambellotti.

I 1934 vart byen provinshovudstad. Etter den andre verdskrigen, i 1946, vart namnet endra til Latina. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Latina|Latina]]» frå ,  den 25. desember 2007.*
Aprilia i Lazio

**Aprilia** er ein by i Italia. Han er hovudstad i provinsen Latina i regionen Lazio og har om lag 60&nbsp;000 innbyggjarar.

Aprilia vart grunnlagd 25. april 1936 under faciststyret.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Aprilia (LT)|Aprilia (LT)]]» frå ,  den 25. desember 2007.*
Rieti

**Rieti** (latin *Raeta*) er ein by i Italia. Han er hovudstad i provinsen Rieti i regionen Lazio og har om lag 45&nbsp;000 innbyggjarar.

Byen ligg på ein liten åstopp oppfor ei vid slette ved sørenden av ein eldgamal innsjø. Innsjøen har derimot tørka inn og i dag er det berre to småvatn, Ripasottile og Cantalice.

## Historie
### Antikken
*Reate* var opphavleg ein viktig stad for sabinarane. Etter at romarane tok over området på 200-talet fvt. og landsbyen vart ein strategisk stad langs det tidlege romerske vegnettverket. Byen låg langs Via Salaria som var ein av dei største transportårene for salthandel mellom Roma og Adriahavet over Appenninane.

Gjennom eit djupt gjel i kalksteinen i nordenden av dalen gjorde Curius Dentatus slik at vatnet i innsjøen rann bort og ut i elva Nera. Det vide området vart så omgjort til ei frodig slette. Byen vart då flytta og forsterka med kraftige bymurar. Ei steinbru vart bygd over elva Velino og ein stor viadukt vart bygd for å føre folk og vogner frå Salaria-vegen og opp til sørporten av byen.

### Mellomalderen
Etter Vestromarriket sitt fall vart Rieti øydelagd av barbarar, men heldt fram som ein viktig administrasjonsstad (gastaldato) medan han var under langobardane, som ein del av Hertugdømet Spoleto. Under frankarane var han hovudstad i eit grevskap. På 800- og 900-talet vart han plyndra av sarasenarar og i 1149 av normannarkongen Roger II av Sicilia.

Byen vart bygd opp at med hjelp frå Roma og frå 1198 vart Rieti ein fri kommune, støtta av guelfarane med eigen podestà.

Som sete for mange pavar vart Rieti ein stad der mange historiske hendingar. Konstanse av Hauteville gifta seg her med keisar Henrik VI (1185); Karl I av Anjou vart krona i domkyrkja i 1289 som konge av Puglia, Sicilia og Jerusalem av pave Nikolas I. Pave Gregorius IX feira kanoniseringa av heilage Dominikus her i 1234.

### Sein mellomalder og nyare historie

Etter pavesetet vart flytta til Avignon vart Rieti erobra av Kongedømet Napoli då dei indre stridane mellom Welf og Ghibellini byrja. I 1354 vart han tatt tilbake av kardinal Albornoz, og seinare av føydalherrane i Alfani-familien som ein del av Kyrkjestaten. Ein plan om drenere meir av den omliggande sletta vart utført i hundreåret etter, men dette førte til stridar med byen Terni.

Rieti vart provinshovudstad i Kyrkjestaten frå 1816 ti l1860. Etter samlinga av Italia vart han først ein del av Abruzzi, før han vatr annektert til Lazio i 1923. Han vart provinshovudstad 2. januar 1923.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Rieti|Rieti]]» frå ,  den 25. desember 2007.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*Kart over Rieti 
*Turiststyret i Rieti
Happy Human

**Happy Human** (på norsk *humanistsymbolet*) er eit sekulært ikon og det offisielle symbolet til International Humanist and Ethical Union (IHEU), verdsorganisasjonen for livssynshumanismen. Det er òg teke i bruk av mange humanistiske organisasjonar og individ verda over, inkludert Human-Etisk Forbund i Noreg. 

Symbolet vart valt på 1960-talet, etter ein konkurranse organisert av den britiske humanistorganisasjonen. Vinnardesignet er laga av Denis Barrington. Opphavsretten til symbolet har British Humanist Association, men dei gjev fridom til bruk av symbolet til humanistiske organisasjonar verda rundt. Mange humanistorganisasjonar brukar dette symbolet, eventuelt i noko endra form. 

Det var det dåverande Human-Etisk Ungdomsforbund som først tok i bruk symbolet i Noreg i sitt blad *Humanus* i 1966. Symbolet blei tatt i bruk av Human-Etisk Forbund seinare same år.

## Nokre organisasjonar som brukar Happy Human

* American Humanist Association
* Bloco de Esquerda
* British Humanist Association
* Council for Secular Humanism
* Council of Australian Humanist Societies (CAHS)
* European Humanist Federation
* Gay and Lesbian Humanist Association
* Human-Etisk Forbund (Noreg)
* Human-Etiska Föreningen (Sverige)
* Humanist Association of Canada
* Humanist Association of Ireland
* Humanist Society of New Zealand
* Humanist Society of Scotland
* Humanisterna (Sverige)
* Humanistic Judaism
* Humanists of Utah
** Indian Humanist Union
* Institute for Humanist Studies
* International Humanist and Ethical Union
* International Humanist and Ethical Youth Organisation

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Happy Human|Happy Human]]» frå , den 25. desember 2007.* 

## Bakgrunnsstoff
* Om Human-Etisk Forbunds bruk av symbolet 
* British Humanist Association page on the symbol 
* *[http://www.iheu.org/node/180 Humanism is Eight Letters, No More]* &mdash; An endorsement of the Happy Human by some leaders of the IHEU, including former Presidents of the IHEU, Rob Tielman and Levi Fragell.
* Origins of the Happy Human logo  based on information from Victorian Humanist Association, a member organisation of CAHS
International Humanist and Ethical Union

**International Humanist and Ethical Union** (IHEU) er ein internasjonal paraplyorganisasjon for den sekulære humanismen, med over hundre medlemsorganisasjonar over heile verda. Han vart danna på initiativ av Julian Huxley (dåverande generalsekretær i UNESCO) i 1952.

I Noreg er IHEU representert av Human-Etisk Forbund.  

## Kortfatta definisjon av humanisme
IHEU har gjeve ut eit «Minimum Statement on Humanism» som seier at:

:*Humanism is a democratic and ethical life stance, which affirms that human beings have the right and responsibility to give meaning and shape to their own lives. It stands for the building of a more humane society through an ethic based on human and other natural values in the spirit of reason and free inquiry through human capabilities. It is not theistic, and it does not accept supernatural views of reality.*»

På norsk: «Humanisme er eit demokratisk og etisk livssyn, som hevdar at menneske har både rett og plikt å gi meining og form til sine eigne liv. Han står for oppbygginga av eit meir menneskeleg samfunn gjennom ein etikk basert på menneskelege og andre naturlege verdiar i ei ånd av fornuft og fri tenking gjennom menneskelege evner. Han er ikkje teistisk (gudebasert) og godtek ikkje overnaturlege skildringar av røynda.»

## Humanistisk identitet

Framståande medlemer av IHEU går inn for følgjande punkt for å fremje ein humanistisk identitet (Kjelde: http://www.iheu.org/node/180): 

*Bruk av ordet Humanisme med stor bokstav utan adjektiv framanfor. 
*Bruk av symbolet Happy Human.
*Sjå Humanismen som eit livssyn. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:International Humanist and Ethical Union|International Humanist and Ethical Union]]» frå ,  den 25. desember 2007.*  
 

## Bakgrunnsstoff

*
Peter Ustinov

**Peter Ustinov** el. **Peter Alexander von Ustinov** () var ein britisk forfattar, skodespelar, instruktør og debattant. Hans familiære bakgrunn var blanda, far hans var såleis tysk statsborgar og mor hans russisk. I kraft av faren sitt arbeid innanfor det tyske diplomatiet, som nyheitskorrespondent og under andre verdskrigen som etterretningsoffiser for den britiske sikkerheitstenesta MI5, reiste familien mykje rundt. Dette er truleg ein av grunnane til at Peter Ustinov talte så mange språk, såleis engelsk, fransk, spansk, tysk, italiensk og russisk og i mindre grad tyrkisk og gresk.

I karrieren som filmskodespelar er han mest kjend for å ha medverka i romar-filmane *[[Quo Vadis?]]* og *[[Spartacus (film)|Spartacus]]*, og dessutan for å ha spela Hercule Poirot i eit par filmar, først og fremst i *[[Døden på Nilen]]*.

Ustinov mottok to gonger ein Oscar for beste mannlege birolle. Først for rolla i *Spartacus* og sidan for rolla i *[[Topkapi]]*.

Attåt karrieren som skodespelar skreiv Ustinov også romanar og teaterstykke, og han var ein ivrig samfunnsdebattant. Peter Ustinov var såleis president for World Federalist Movement - som går inn for ei verdsregjering - frå 1991 og fram til sin død. 

## Utvalde filmar
* *[[One of Our Aircraft is Missing]]* (1942)
* *[[Quo Vadis?]]* (1951)
* *[[Spartacus (1960)|Spartacus]]* (1960)
* *[[Billy Budd]]* (1962)
* *[[Topkapi]]* (1964)
* *[[Døden på Nilen]]* (1978)
* *[[The Bachelor]]* (1999)
* *[[Luther (2003)|Luther]]* (2003)

## Kjelde

**Denne artikkelen bygger på «[[:da:Peter Ustinov|Peter Ustinov]]» frå ,  den 25. desember 2007.*
Salman Rushdie

**Salman Rushdie** () er ein forfattar av romanar og noveller, kjend for fantastisk handling frå det indiske subkontinentet. Rushdie er ein kontroversiell forfattar, særleg på grunn av boka *[[Sataniske vers]]*, der det blir antyda i ei draumescene at somme av versa i Koranen kan vere skrivne av djevelen. Dette førte til at den iranske leiaren Khomeini sende ut ein fatwa med dødsdom for blasfemi mot Rushdie. 

Verka hans er i grenselandet mellom ulike retningar som magisk realisme, postmodernisme og postkolonialisme. Han brukar språket levande, utfordrande og leikande, og eksperimenterer blant anna ved å blande engelsk med uttrykk frå andre språk, særleg urdu og hindi.

## Liv og virke
Rushdie vart fødd og voks opp i Bombay i India der han voks opp, men fekk den høgare utdanninga si i England, der han mellom anna studerte historie ved King's College i Cambridge.

Rushdie har sidan fatwaen levd i eksil og under jorda i Storbritannia og seinare USA. Han har vore gift og skild fire gonger, med Clarissa Luard (1976 til 1987, fekk sonen Zafar saman), med den amerikanske forfattaren Marianne Wiggins (1988–1993), Elizabeth West (1997–2004, fekk sonen Milan saman), og med den indisk-amerikanske fjernsynskokken Padma Lakshmi (2004–2007).

Salman Rushdie oppretta i 1994 Det Internasjonale Forfattarparlamentet (IPW), eit internasjonalt nettverk av fristader for forfølgde forfattarar. Dette vart sidan til eit nettverk av fribyar under ICORN (International cities of refuge network). 

I 2007 vart Salman Rushdie slegen til riddar (Knight Commander) av den britiske dronninga.

### Attentat
Den 12. august 2022 vart Rushdie ramma av eit knivåtak på scenen under eit føredrag i Chautauqua County i New York. Han vart knivstukken i andletet, halsen og overkroppen før gjerningsmannen vart overmanna av ein politimann. Etter åtaket missa Rushdie synet på det eine auga, fekk minka førleik i den eine handa og leid av PTSD.

## Utgjevingar
* *Grimus* (1975)
* *Midnight's Children* (1981)
* *Shame* (1983)
* *The Jaguar Smile: A Nicaraguan Journey* (1987)
* *[[Sataniske vers|The Satanic Verses]]* (1988)
* *Haroun and the Sea of Stories* (1990)
* *Imaginary Homelands: Essays and Criticism, 1981 - 1991* (1992)
* *Homeless by Choice* (1992, med R. Jhabvala og V.S. Naipaul) 
* *East, West* (1994)
* *The Moor's Last Sigh* (1995)
* *The Ground Beneath Her Feet* (1999)
* *Fury* (2001)
* *Step Across This Line: Collected Nonfiction 1992 - 2002* (2002)
* *Shalimar the Clown* (2005)
* *The Enchantress of Florence* (2008)
* *Best American Short Stories 2008* (2008, redaktør)
* *Luka and the Fire of Life* (2010)
* *Joseph Anton: A Memoir* (2012)
* *Two Years Eight Months and Twenty-Eight Nights* (2015)

## Kjelder


* *Delar av denne artikkelen bygger på «[[:da:Salman Rushdie|Salman Rushdie]]» frå , den 25. desember 2007.* 
* *Delar av denne artikkelen bygger på «[[:en:Salman Rushdie|Salman Rushdie]]» frå , den 24. mai 2008.*


## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettstad
* Salman Rushdie i *[[New York Times]]* (1999)
* Intervju med Salman Rushdie av Ginny Dougary i *[[The Times]]* (2005) 
* Intervju med Salman Rushdie i *[[The New Yorker]]*.
Guidonia Montecelio

** Guidonia Montecelio ** er ein by i provinsen Roma i regionen Lazio i Italia. Byen har om lag 75&nbsp;000 innbyggjarar.

## Historie
Montecelio vart grunnlagd i 998 som ei festning, *Castrum Monticellorum*. I 1915 vart det bygd ein militær flyplass i området. Guidonia vart derfor grunnlagd i 1937 og namnet vart vald til ære for generalen ved flyplassen, Alessandro Guidoni, som døydde med han landa ved Montecelio.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Guidonia Montecelio|Guidonia Montecelio]]» frå ,  den 25. desember 2007.*
Fiumicino

**Fiumicino** er ein by i provinsen Roma i regionen Lazio i Italia med om lag 60&nbsp;000 innbyggjarar. Den travle Leonardo Da Vinci internasjonale flyplass ligg i kommunen og tener hovudstaden Roma. 

Fiumicino er ein stor fiskeby ved kysten av Tyrrenhavet og har lenge vore kjend for dei flotte sjømatrestaurantane. Mange innbyggjarar i Roma har feriestader her, eller reiser her i helgene og i feriane. Det ligg ei god strand med svart sand i byen. 

Namnet tyder 'lita elv'. 

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Fiumicino|Fiumicino]]» frå ,  den 25. desember 2007.*
Dvergspett

**Dvergspett** (*Dendrocopos minor*) er ein liten fugl i spettefamilien som lever i den palearktiske regionen. Der finst fleire underartar av dvergspetten. I Noreg var han lista på norsk raudliste 2006 i kategorien *sårbar* (VU), men frå 2010 vart han rekna som ikkje truga.

## Skildring

Dvergspetten kan vera vanskeleg å få auge på, grunna den føretrekte tilhaldsstaden hans i tretoppane, og storleiken på fuglen (om lag 16 cm). Han er merkbart mindre enn andre svart-kvit spettar i Noreg. I fjørdrakta skil han seg frå kvitryggspetten ved at den kvite bakryggen er tverrstripete i svart, og at undersida er kvit med bruntonar. Hannen har raud isse, mens hoa har svart. Nebbet og føtene er grå-svarte. 

## Åtferd
Habitatet til dvergspetten liknar flaggspettens, og han har den same nesten treangulære bolleaktige forma når han flyg frå tre til tre. Han er vanleg i lauv- og blandingsskog i heile landet, utanom på Vestlandet, der han er sjeldan. Lokketona hans er eit «*kikk*» som er lågare enn dei større spettane, men likevel høgt til å vera frå ein såpass liten fugl. Når dvergspetten blir opphissa kan han gi frå seg fleire «*kirekk*», som liknar ropa til flaggspetten og kvitryggspetten. I forplantingstida, og av og til om hausten, kan han gi frå seg eit vendehalsliknande «*ki-ki-ki-ki*». Med trening kan ein skilja den vibrerande klangen i songen hans frå dei større spettane. Han bruker òg tørre greiner til å tromma på. 

Dvergspetten jaktar på same måte som flaggspetten, ved å hakka laus ròten bork og treverk for å komma fram til insektslarvar, som er hovuddietten hans gjennom vinteren. Om sommaren fôrar han kjuklingane sine med insekt/insektslarvar og edderkoppar. Om nettene søv dvergspettane i hòl i trea. 

Sponrester kan vera ein indikasjon på reirplass, for dvergspetten er ikkje så nøye på å fjerna flis og spon når han lager hòl i trea. Hòla er forholdsvis høgt over bakken, opptil 10-13 m., og blir som regel hakka ut i lauvtre, ofte bjørk. Diameteren på hòla er om lag 3-4 cm, og i mai-juni legg hoa 4-6 kvite egg på eit underlag av laushakka flis. Etter at begge foreldra har delt på å ruga på egga klekker etter om lag 11 dagar, og held seg i reiret i 18-21 dagar til før dei flyg ut. 

Dvergspetten er ein stand- og streiffugl.

## Kjelder
* Hafton, Svein: *Våre fugler* (1993). NKS-forlaget. ISBN 82-508-0934-3
;Referansar
Den skandinaviske halvøya

**Den skandinaviske halvøya** er landområdet mellom Nordsjøen og Norskehavet på den eine sida og Austersjøen og Bottenvika på den andre. Den omfattar det meste av Noreg og Sverige. Til Skandinavia høyrer Den skandinaviske halvøya og Danmark. Den skandinaviske halvøya høyrer saman med Finland og Kolahalvøya til Fennoskandia.

Det sørlegaste punktet på halvøya er Smygehuk i Skåne medan det nordlegaste er Kinnarodden (fastlandet) eller Knivskjellodden (om ein reknar med øyar og skjer) i Finnmark. 

Halvøya strekker seg over 15 breiddegradar med store forskjellar i klima og natur. Den skandinaviske halvøya har to skoggrenser: den polare som viser kor langt mot nord ulike treslag veks, og den alpine som viser kort høgt over havet det er skog. Typisk for dette området er at bjørk veks lengst mot nord og høgast over havet, ikkje barskog som er vanleg andre stader. Ingen andre stadar veks det furu så langt mot nord som i Pasvikdalen. Dei skandinaviske fjella går langs halvøya i sør-nord-retninga som eit samanhengande høgt og breiddt fjelldrag på den vestvendte delen av halvøya. Fjella avtar gradvis mot Austersjøen og Bottenvika. I nord blir fjellkjeda kalla Kjølen, i midten Dovrefjell og i sør Langfjella.

Namnet på halvøya kjem frå det latinske *[[Skandinavia]]*, av det urnordiske ordet *Skadinaujo*, som svarer til det moderne namnet Skåne. 

## Land
* 
* 
*  (den nordvestre delen)

## Litteratur
* Frislid, Ragnar: *[http://www.nb.no/nbsok/nb/c6a7c2fb6c982a06044b90ae396bcf91?index=1#10 Natur mellom to hav. Skandinavia - de store kontrasters halvøy].* Forord ved Hans Chr. Alsvik. Oslo: Aschehoug, 1990.

## Kjelder
Satyr

**Satyrar** (gresk *Σάτυροι — Sátyroi*) er, i gresk mytologi, ei gruppe mannlege følgjesveinar som ofte dukka opp saman med gudane Dionysos og Pan. Dei vert ofte assosiert med sex og dyrisk lyst. På bilete ser ein dei som regel utstyrt med trekk både frå folk og dyr (særleg geiter).
Florianópolis

**Florianópolis** er delstatshovudstad i Santa Catarina i Brsail. Folketalet er om lag 350&nbsp;000 innbyggjarar.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Civitavecchia

**Civitavecchia** er ein by i provinsen Roma i regionen Lazio i Italia med om lag 50&nbsp;000 innbyggjarar. Byen er ein hamneby ved kysten av Tyrrenhavet, om lag 80 km vest-nordvest for Roma, på andre sida av elva Mignone. Hamna er forma av to moloar og ein bølgjebrytar, der det står eit fyr. 

Civitavecchia tyder «gamal by».

## Historie
Den moderne byen vart grunnlagd oppå ein gamal etruskisk busetnad. 

Hamna vart konstruert av keisar Trajan på byrjinga av 100-talet. Namnet *Centum Cellae* vart først gong nemnd i skriftlege kjelder av Plinius den yngre (år 107 evt.). Opphavet til namnet er omstridd og det kan mellom anna referere til dei *centum* («hundre») hallane i villaen til keisaren. 

Seint i mellomalderen var *Centumcellae* ein viktig by for austromarane. Han vart erobra av sarasenarar i 828 og seinare ein del av Kyrkjestaten. 

Staden vart ei frihamn under pave Innocens XII i 1696.  Som hovudhamna for Roma i moderne tider vart han okkupert av franskmennene i 1849. 16. april 1859 vart det opna jernbanesamband til Roma. Troppane til paven opna portane til festninga for den italienske generalen Bixio i 1870. 

Under den andre verdskrigen vart Civitavecchia hardt råka av dei allierte sine bombetokt, og mange sivile mista livet.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Civitavecchia|Civitavecchia]]» frå ,  den 26. desember 2007.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* Port of Rome
*Bilete av Michelangelo-festninga