open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tallét

Ein **tallét**, (hebraisk טלֵּית *ṭallēt* (klassisk) el. טַלִּית *ṭallīt* (israelsk), fleirtal *talletót*) er eit jødisk bønnesjal med ein spesiell dusk, *[[sisít]]*, i kvart av dei fire hjørna.

## Bruk

### Kven brukar tallét?
Skikken for kven som brukar tallét varierer noko:
#### Gifte jødiske menn
Alle sefardiske og askenasiske autoritetar reknar talléten som obligatorisk for alle gifte jødiske menn.

#### Ugifte jødiske menn og gutar over 13 år
I sefardisk jødedom blir talléten rekna som obligatorisk for alle jødiske gutar over 13 år. Frå 1900-talet av er dette vorte vanleg i mange moderne askenasiske meinigheiter òg.

#### Jødiske gutar under 13 år
I sefardisk jødedom er skikken at alle jødiske gutar som er gamle nok til å handsame talléten med respekt har på seg ein tallét i synagogen. I praksis skjer dette frå om lag fem- til sjuårsalderen.

#### Jødiske kvinner og jenter over 12 år
Det finst fem hovudsyn på bruk av tallét for kvinner og jenter:
# Obligatorisk: Karaittisk jødedom.
# Ikkje obligatorisk, men sterkt tilrådd: *[[Risjón leSión]]* Yisrael Ya‘aqob Alghazi.
# Ikkje obligatorisk, men fullt ut tillate, og kvinner seier den spesielle signinga: Rabbénu Tam, Rasjba.
# Tillate, men kvinner seier ikkje den spesielle signinga: Rashi, Maimonides.
# Forbode for kvinner: Utbreidd syn i nyare askenasisk-ortodokse krinsar.

#### Ikkje-jødiske kvinner og menn
Rabbanittisk jødedom fråråder i utgangspunktet bruk av tallét for ikkje-jødar.

### Kva tid brukar ein tallét?
Talléten blir bruka under bønn, hovudsakleg om morgonen og i nokon grad om ettermiddagen. Ein brukar stort sett ikkje tallét når sola ikkje er oppe, men det finst unntak &mdash; sjå nedanfor.

Talléten blir bruka av meinigheita under alle morgongudstenester, og dessutan under ettermiddagsgudstenester av dei som er tildelt ein spesiell misvá &mdash; som til dømes alijá. I ein del synagogar brukar alle tallét under ettermiddagsgudstenesta på sjabbát. På jom kippúr brukar meinigheita talletót under alle gudstenestene, inkludert kveldsgudstenesta. Nokre få grupper &mdash; først og fremst jemenittiske jødar &mdash; har på seg tallét under gudstenesta på fredag kveld.

Skikken varierer for den som leier gudstenesta: I nokre meinigheiter følgjer leiaren den same skikken som meinigheita, og i andre meinigheiter er det skikk at leiaren alltid har på seg tallét.

## Ordet tallét
### Opphav
Ordet tallét er truleg eit lån frå gresk στολη. (*stolē*, jrf. latinsk *[[stola]]*), men har òg vorte sett i samband med den arameiske rota טלל (ṬLL).

### Skrivemåtar
* **tallét**, *pl.* **talletót** (klassisk form, i vår tid særleg bruka i samband med sefardim)
* **talles** el. **tallis**, *pl.* **talleisim** (jiddisch form, særleg bruka i samband med askenasar)
* **telíth**, *pl.* **telithóth** (jemenittisk hebraisk form)
* **tallit**, *pl.* **tallijót** el. **tallitót** (moderne israelsk hebraisk form)

## Sjå òg
* sisít
* tefillín
* tekhélet
Klepp stasjon

**Klepp stasjon** er ein togstasjon på Jærbanen i Rogaland fylke. *Klepp stasjon* er òg namnet på tettstaden som ligg i området rundt stasjonen. Klepp stasjon ligg 3 kilometer aust for Kleppe, som er administrasjonssenter i Klepp kommune på Jæren. 

Klepp stasjon ligg 24,84 kilometer frå Stavanger på Sørlandsbanen.

Staden kom til då Jærbanen vart bygd i 1878. Traseen for banen vart lagd langs Frøylandsvatnet, og då vart ein stasjon i Kleppe for stor omveg. Stasjonen vart difor lagd langs vatnet, og ein tettstad med ulik industri, slik som potetmjølfabrikk, iskremfabrikk og trevareindustri voks etter kvart opp rundt stasjonen.
Torárull

Ein **torárull** (hebr. סֵפֶר תּוֹרָה sēfer Tōrā) er ein bokrull med to spindlar som inneheld Toráen. Sjølve dokumentet er handskrive på hebraisk på ein keláf (pergament) av eit reint dyr og rulla opp på dei to spindlane, som kvar blir kalla es hajím (livets tre).

Torárullen er innpakka når han ikkje er i bruk. Samaritanarar, romaniotes, mizrahiske jødar og nokre sefardiske jødar brukar ein &laquo;tik&raquo; &#8212; ein sylinder av tre eller metall. Askenasiske jødar og dei fleste europeiske og nordafrikanske sefardiske jødar brukar ei kappe i staden. Denne kappa går under namna toramantel (ask.), vestido (sef.) eller meíl (hovudsakleg ital.). Italienske jødar brukar gjerne både *tik* og *kappe*.

Når torárullen ikkje er i bruk, blir han lagra i hekhálen (arka).

## Galleri

Torah scroll writing.jpg|Skrivng av ein torarull.
Writing a torah.jpg|Rabbinaren Aryeh Assis skriv ein torarull.
PikiWiki Israel 42201 Community celebrations Moshav Tsofit eighty years .jpg|Skriving av ein torarull i samband med åttiårsdagen til moshaven Tzofit


## Bakgrunnsstoff
Moské

Ein **moské** (arabisk مسجد *masġid*) er eit muslimsk sakralbygg for bøn og koranstudium. Sentrale element inne ein moské er *[[mihrab]]* (ei nisje i veggen som vender mot Mekka), *[[minbar]]* (ei trappeliknande plattform nærme mihrab der den religiøse leiaren leier gudstenester og forrettar preiker), *[[dikka]]* (ei opphøgd plattform nærme atterveggen der lekfolk leier gudstenester frå) og *[[kursi]]* (ein lesepult nærme dikka der Koranen blir lesen frå). Vanlege element utanpå er høge tårn eller minaretar og kuppelforma tak.

## Bakgrunnsstoff
Jærbladet

***Jærbladet*** er ei avis som har hovudkontoret sitt på Bryne i Time kommune på Jæren. Avisa kjem ut tre gonger for veka, måndag, onsdag og fredag. Avisa tek mål av seg å dekka jærkommunane Hå, Time og Klepp.

Frå starten i 1949 var Jærbladet ei avis med mykje nynorsk. Etter kvart er det òg ein del bokmål i avisa.

Jærbladet vert eigd og utgjeve av Jærbladet AS. Jærbladet AS vert igjen eigd av Amedia. Jærbladet gjekk 30. april 2004 over til tabloid format.

## Opplagstal

## Kjelder

## Litteratur
* Fylling, Jostein: ''Avisa på Jæren : Jærbladet 50 år : 1949-1999''. Bryne 1999.

## Bakgrunnsstoff
*
Tebá

**Tebá** (hebr. תֵּבָה el. תֵּיבָה *tēḇā*) er det hovudsakleg sefardiske og italiensk-jødiske namnet på den opphøgde plattforma i synagogen med ein lesepult der torálesinga føregår.

## Andre namn
### Bima
Askenasiske jødar, særleg frå Russland, kallar tebáen **bima**.

### Almemmar, Balemmer
Askenasiske jødar frå Tyskland og Polen seier gjerne **almemmar** eller *balemmer*.

## Plassering
### Attast i rommet
I tradisjonelle sefardiske, provençalske, italienske og romaniotiske synagogar er tebáen vanlegvis plassert nærme atterenden av synagogerommet.

### Midt i rommet
I tradisjonelle askenasiske og mange mizrahiske synagogar er tebáen gjerne plassert nærme midten av synagogerommet.

### Nærme [[hekhál]]
I askenasiske ikkje-ortodokse synagogar, særleg i Nord-Amerika, er tebáen gjerne slegen saman med dukhán-området fremst i synagogerommet, nærme hekhál.

## Andre tydingar av ordet tebá
* I talmúdisk hebraisk blir ordet tebá bruka for *hekhál* (arka, toráskåpet).
* Tebá kan òg bli bruka i tydinga ‘ark’, som i Noahs ark.
Karaisme

**Karaismen** er ei retning av jødedommen som ikkje godtek Misjná som autoritativ. Karaismen står slik sett i motsetnad til rabbanittisk jødedom, som reknar Misjná og den såkalla munnlege Toráen som autoritativ på meir eller mindre lik line med den skriftlege Toráen, som blir forstått som Tanákh (Den hebraiske Bibelen), med hovudvekt på sjølve Toráen (Mosebøkene).

## Bakgrunnsstoff
*World Karaite Movement
*KJA - Congregation Bnei Yisrael
*Congregation Orah Saddiqim
*Radio Ezra, Karaite radio station 
*Chizzuk Emunah (Faith Strengthened)

*Qumran Bet Community
*Karaites USA 

*Encyclopaedia of the Orient : Karaism
*Museum of Tolerance on the Karaites from the Encyclopedia of the Holocaust

*Karaim website  Information about Turkic/Crimean Karaites

### Den spanske kampanjen mot karaittane
*Spanish-Jewish Chronology 
*WJC Report July/August 1994
Synagogen i Malmö

**Synagogen i Malmö** (*Malmö synagoga*) vart teikna av den lokale arkitekten John Smedberg og oppført og innvigd i 1903. Synagogen, som er den einaste i Malmö er ein av dei få attståande synagogane i Europa som er bygd i maurisk stil, ettersom dei fleste av desse vart øydelagde under Krystallnatta i 1938. Ytterveggene i synagogen er pryda av lotusblomstrar, og talet åtte &#8212; &laquo;Herrens tal&raquo; &#8212; blir oppatteke i dekoren. Tempelet i Jerusalem vart helga i åtte dagar.

Ved innvigjinga av synagogen i Malmö var Malmös første ikkje-kristne gudstenestelokale. Krav frå meinigheita når synagogen skulle byggjast var rom for 200 personar, bustad for vaktmeistaren, og ein mikvé (rituelt bad). Sluttsummen for oppføringa vart kring 65 500 kroner i datidas pengeverdi, som svarar til om lag 3 millionar kroner i dag. Da synagogen fylte 100 år vart ei jubileumsbok utgjeven, *Templets sten föll på Föreningsgatan. Malmö synagoga 100 år*, skriven av Jan Mark og Claes Fürstenberg og med bilete av Merja Diaz.

Synagogen er open for studievitjing etter avtale.
Entreprenørskap i Norge

Det nasjonale tiltaket *Entreprenørskap i Norge* ved Universitetet i Stavanger arbeider for å fremme entreprenørskap i skule og utdanning, næringsliv og lokalsamfunn.

&laquo;Entreprenørskap i Norge&raquo; har som målsetjing og strategi:

Nasjonalt utviklingstiltak for å fremme entreprenørskap:
* som utdanningsmål og danningsgrunnlag
* som samfunnsbyggjande og kommunal utviklingsstrategi

Ei nasjonal satsing på:
* Skule og utdanning som verkemiddel i utvikling av lokalsamfunn og arbeidsliv
* Entreprenørskap og elevbedrift som læringsmiljø i skulen 
* Høgskolestudium som byggjer opp kompetanse for næringsutvikling og entreprenørskap
* Nettverkstiltak for entreprenørskap
* Kommunal strategiplan for entreprenørskap 

## Bakgrunnsstoff
* www.entreprenorskap.no 
* Hovudbrosjyre 2002
Jærbanen

**Jærbanen** er namnet på jarnbanelina Stavanger-Egersund. 

Jærbanen kan sjåast på som byrjinga til eller slutten på Sørlandsbanen Stavanger - Kristiansand - Oslo. Strekninga går over det flate kystlandskapet Jæren.

Jærbanen vart opna i 1878 som ein smalsporbane (1067 mm), i 1944 vart bana omgjort til ei normalsporbane (1435 mm). I 1956 vart linja elektrifisert. På grunn av høg lokaltrafikk vart linja utvida med dobbeltspor frå Stavanger til Sandnes stasjon. Anleggsarbeidet starta i oktober 2006. Offisiell opning fann stad på den nye Paradis haldeplass måndag 14. desember 2009 med samferdsleminister Magnhild Meltveit Kleppa til stades.

Jærbanen har eit sidespor, Ålgårdbanen, som går frå Ganddal til Ålgård, ein avstand på 12 kilometer. Ålgårdbanen hadde passasjertrafikk frå opninga i 1924 og fram til 1955, men vanleg godstrafikk heldt fram til 1988. I dag kan du i sommarhalvåret leiga dresin på den nedlagde Figgjo stasjon, som er eit museum.

## Stasjonar og haldeplassar
*Stavanger stasjon  - 5,3 moh. Stasjonen vart opna i 1878
*Paradis haldeplass - haldeplass frå 2009
*Hillevåg haldeplass - haldeplass frå 1880 til 2009
*Mariero haldeplass - haldeplass sidan 1880-åra
*Lyngnes haldeplass - haldeplass (1957–1992)
*Vaulen haldeplass - haldeplass mellom 1918 og 1957
*Jåttå haldeplass - haldeplass frå april 2004 
*Hinna stasjon, stasjon frå 1878 til 1965. Frå 1965 sporadiske stopp. 
*Gausel gamle haldeplass, haldeplass frå 1904 til 1957
*Gausel haldeplass - haldeplass frå 2009
*Forus haldeplass, haldeplass frå 1904 til 1967
*Lura haldeplass, haldeplass frå 1916 til 1951
*Sandnes stasjon - 6,1 moh. Hovudstasjon frå slutten av 1990-åra
*Sandnes haldeplass Sandnes gamle hovudstasjon. Stasjon frå 1878
*Ganddal stasjon - 22,5 moh. Stasjonen vart opna i 1878. Sjå og Ålgårdbanen. 
*Øksnevadporten haldeplass, haldeplass frå 1933
*Klepp stasjon Stasjonen vart opna i 1878
*Bryne stasjon - 30,4 moh. Stasjonen vart opna i 1878
*Hognestad haldeplass, haldeplass frå 1879 til 198?
*Nærbø stasjon - 31,4 moh. Stasjonen vart opna i 1878
*Varhaug stasjon - 44,3 moh.  Stasjonen vart opna i 1878
*Vigrestad stasjon - 32,6 moh. Stasjonen vart opna i 1878
*Brusand stasjon - 2,8 moh. Stasjonen vart opna i 1879
*Ogna stasjon - 4,4 moh. Stasjonen vart opna i 1878
*Sirevåg stasjon - 13,9 moh. Stasjonen vart opna i 1879
*Vatnamot haldeplass, haldeplass frå 1879 til 1950
*Hellvik stasjon - 18,1 moh. Stasjonen vart opna i 1878
*Maurholen haldeplass. «*Lille Sirevaag*» haldeplass frå 1879 til 1921. "*Lille Sirevåg*" haldeplass frå 1921 til 1934. Maurholen haldeplass frå 1934 til 1944. 
*Egersund stasjon - 11,1 moh. Stasjonen vart opna 1944 i samband med opninga av Sørlandsbanen. Den gamle stasjonen frå 1878 låg vel ein kilometer frå den nye stasjonen.
Afrika sør for Sahara

**Afrika sør for Sahara** viser til den delen av Afrika som ligg sør for Saharaørkenen, til forskjell frå Nord-Afrika.

I motsetting til landa nord for Sahara har ikkje landa sør for Sahara ein like einsarta arabisk og muslimsk prega kultur. Religiøst sett finn vi over heile denne delen av kontinentet både muslimsk, kristent og animistisk prega kulturar.

På 1800-talet fordelte kolonimaktene Afrika sør for Sahara seg i mellom. Grensene mellom dei 54 landa var eit resultat av politiske overeinskomstar og vart trekte uavhengig av etniske grupperingar og territorium. Landa omfattar i dag rundt 2000 etniske grupper som til saman snakkar over 1500 språk, så i kjølvatnet av den europeiske kolonialiseringa har det oppstått mange etniske konfliktar.

## Sjå og
* Aust-Afrika
* Sentral-Afrika
* Vest-Afrika
* Sørlege Afrika
1852

**1852** (romartal MDCCCLII)

## Hendingar

### Utlandet
* Oranje-fristaten (i dagens Sør-Afrika) blei respektert som uavhengig republikk.

### Noreg
*

## Fødde

* 28. mars: Nils N. Skaar, norsk bonde og politikar
* 13. august: Christian Krohg, norsk målar, forfattar og journalist
* 4. september: Eilif Peterssen, norsk målar
* 19. september: Peter Karl Eberg Pedersen, norsk forfattar og målmann
* 15. desember: Henri Becquerel, fransk fysikar, nobelprisvinnar og ein av oppdagarane av radioaktiviteten
* 28. desember: Kristian Erslev, dansk historikar

## Døde

* 6. februar: Halvor Halvorsson Ophus, norsk handverkar
* 4. mars: Halvor Hoel, norsk bonde
* 5. mars: Nikolaj Gogol, russisk forfattar
* 4. juni: Jens Christian Berg, norsk embetsmann
* 4. august: Niels Griis Alstrup Dahl, norsk prest og politikar
* 11. oktober: Gotthold Eisenstein, tysk matematikar
* 27. november: Ada Lovelace, britisk datapioner
Fartein Valen

**Fartein Valen** () var ein norsk komponist fødd i Stavanger. 

Valen vert rekna som ein banebrytande komponist, og eineståande i norsk samanheng. I dag er han høgt respektert, og mest kjend for sine atonale, polyfone verk. Valen var son av misjonærar, og var heile livet djupt kristen.

## Bakgrunnsstoff

### Litteratur
* Olav Gurvin: *Fartein Valen. En banebryter i nyere norsk musikk* (1962)
* Bjarne Kortsen: *Gjennom kamp til seier. Førstefremføringer av Fartein Valens musikk i norsk presse gjennom ca. 40 år.* (1963)
* Bjarne Kortsen: *Fartein Valen: Life and Music* (1965)

### Nettstader
* Fartein Valen-festivalen
1855

**1855** (romartal MDCCCLV) var eit normalår som byrja på ein måndag i den gregorianske kalenderen og eit normalår som byrja på ein laurdag i den julianske kalenderen. 

## Hendingar

### Utlandet
* 8. september: Krimkrigen: Franske og britiske styrkar inntok Sevastopol etter nær eitt års beleiring.

### Noreg

* 1. januar: Det fyrste norske telegrafsambandet opna. Den Norske Statstelegraf starta si verksemd.
* 1. januar Norges fyrste frimerke vart utgjeve.
* 22. januar: Kirkens Bymisjon blei grunnlagd i Kristiania
* 21. november: Sverige-Noreg gjekk med i Novembertraktaten mot Russland med Storbritannia og Frankrike.
* 31. desember: Folketeljing. 1.490.047 innbyggjarar i Noreg.
* Gaustad sjukehus, det første psykiatriske sjukehus, opna.

## Fødde

* 23. januar: Edvard Hagerup Bull, norsk politikar
* 11. februar: Erik Werenskiold, norsk målar
* 1. mars: Thomas Münster, norsk bergmeister og entomolog
* 17. mars: Ole Andreas Øverland, norsk historikar
* 23. juli: Nils Ihlen, norsk brukseigar og politikar
* 24. juli: Gjert Holsen, norsk bonde og politikar
* 26. juli: Ferdinand Tönnies, tysk sosiolog
* 30. juli: Wilhelm von Siemens, tysk industrileiar
* 30. september: Ambortius O. Lindvig, norsk skipsreiar og politikar
* 18. oktober: Lars Abrahamsen, norsk embetsmann og politikar
* 5. november: Eugene Debs, USA-amerikansk fagforeingsleiar og politikar

## Døde

* 23. februar: Carl Friedrich Gauss, tysk matematikar
* 2. mars: Nikolaj I av Russland, tsar
* 31. mars: Charlotte Brontë, britisk forfattar
* 11. november: Søren Kierkegaard, dansk tenkjar og forfattar
* 21. november: Olea Crøger, norsk folkeminnesamlar
1856

**1856** (romartal MDCCCLVI) var eot skotår som byrja på ein tysdag i den gregorianske kalenderen of eit skotår som byrja på ein sundag i den julianske kalenderen.
## Hendingar

### Utlandet
* Hovudskallen til Neandertalermannen vart funnen i Tyskland.
* Det braut ut borgarkrig i Zululand.
** 2. desember: Slaget ved Ndondakusuka blei eit blodbad.

### Noreg
*

## Fødde

* 11. januar: Christian Sinding, norsk komponist 
* 17. januar: Jens Bratlie, norsk statsminister
* 1. februar: Johannes Lavik, norsk journalist og målmann
* 23. mars: Johan Nordhagen, norsk kunstnar
* 25. april: Aasulv Bryggesaa, norsk bonde og politikar
* 6. mai: Sigmund Freud, austerriksk nevrolog 
** Robert Peary, USA-amerikansk oppdagar 
* 26. juli: George Bernard Shaw, irsk forfattar 
* 30. oktober: Herman Backer, norsk arkitekt
* 28. desember: Woodrow Wilson, USA-amerikansk president
## Døde

* 17. februar: Heinrich Heine, tysk forfattar 
* 26. februar: Teis Lundegaard, norsk bonde og politikar
* 3. mai: Adolphe Adam fransk komponist 
* 1. juli: Thomasine Gyllembourg, dansk forfattar 
* 29. juli: Robert Schumann, tysk komponist 
* 1. august: Laurits Weidemann, norsk emebtsmann og politikar
1857

**1857** (romartal MDCCCLVII)

## Hendingar

### Utlandet
* 9. mai: Sepoy-opprøret braut ut i Britisk India. Etter at det var nedkjempa blei landet omgjort til britisk kronkoloni.
* Édouard-Léon Scott de Martinville fekk patent på og bygde eit apparat for å ta opp lyd på ein rull, dekt med karbonpulver. Målet var å studera lydbølgjer og apparatet kunne ikkje spela av lyden.

### Noreg
* 6. juni: Prins Oscar gifta seg med Sofia av Nassau.
* 22. mai: Fjeldets Bataljon ble stiftet.

## Fødde

* 22. februar: Robert Baden-Powell, grunnleggjaren av speidarrørsla
* 15. mars: Christian Michelsen, norsk politikar og statsminister (1905-07)
* 6. april: Per Sivle, norsk diktar
* 7. april: Johannes Barstad, norsk
* 27. april: Theodor Kittelsen, norsk biletkunstnar
* 2. juni: Edward Elgar, engelsk komponist
* 14. juni: Jens Tvedt, norsk forfattar
* 24. juli: Ivar Mortensson-Egnund, norsk forfattar
** Henrik Pontoppidan, dansk forfattar
* 5. september: Konstantin Tsiolkovsky, romfartsteoretikar
* 18. november: Gunnar Heiberg, norsk forfattar
* 3. desember: Joseph Conrad, polsk-britisk forfattar
* 31. desember: Wojciech Kossak, polsk målar

## Døde

* 26. februar: Ole Andreas Lindeman, norsk musikar
* 23. mai: Augustin Louis Cauchy, fransk matematikar
* 5. september: Auguste Comte, fransk positivistisk tenkjar, rekna som grunnleggjar av sosiologien
* 14. oktober: J.C. Dahl, norsk målar
* 19. desember: Ole Vig, norsk folkeopplysar
1854

**1854** (romartal MDCCCLIV) var eit normalår som byrja på ein søndag i den gregorianske kalenderen og eit normalår som byrja på ein fredag i den julianske kalenderen.

## Hendingar

### Utlandet

* 28. mars: Krimkrigen tok til då Storbritannia og Frankrike erklærte krig mot Russland etter at russiske troppar kryssa Donau.
* 12. april: Buenos Aires braut ut av Argentina og vedtok ein egen grunnlov.
* 14. august: Britiske og franske styrkar gjekk i land på Krimhalvøya.
* 16. august: Bomarsund festning på Åland kapitulerte for fransk-engelske styrkar utan vilkår. 
* 2. desember: Austerrike underteikna ein allianse med Frankrike og Storbritannia og mobiliserte til krig.

### Noreg
* 28. april: Stortinget tildelte pengar til opprettinga av eit norsk telegrafvesen.
* 26. august: Den nye vernepliktsloven, der alle norske menn uansett stand og stilling hadde plikt til å gjera teneste i forsvaret, blei sanksjonert.
* 1. september: Noregs første jernbane opna (Oslo&ndash;Eidsvoll).
* 14. oktober: Dei samiske opprørarane Aslak Jacobsen Hætta og Mons Aslaksen Somby vart avretta på Elvebakken i Alta.

## Fødde

* 12. mars: Christian Skredsvig, norsk målar
* 14. mars: Paul Ehrlich, tysk kjemikar og lege
* 15. mars: Emil von Behring, tysk lege og bakteriolog 
* 22. april: Henri La Fontaine, belgisk politikar
* 29. mai: Ole Gabriel Kverneland, norsk næringsdrivar
* 3. juli: Leos Janácek, tsjekkisk komponist 
* 10. juli: Ivar Kleiven, norsk historikar
* 12. juli: George Eastman, amerikansk oppfinnar
* 26. juli: Anna Rogstad, norsk politikar
* 1. september: Engelbert Humperdinck, tysk komponist
* 2. september: Hans Jæger, norsk forfattar
* 16. oktober: Oscar Wilde, britisk forfattar
* 18. oktober: Salomon August Andrée, svensk vitskapsmann og eventyrar
* 31. oktober: Otto Sverdrup, norsk polarforskar 
* 6. november: John Philip Sousa, amerikansk komponist og dirigent
* 12. november: Bernhard Brænne, norsk næringsdrivar og politikar

## Døde

* 17. februar: John Martin, britisk målar
* 25. februar: Jørn Hilme, norsk spelemann
* 1. april: Peter Motzfeldt, norsk embetsmann
* 20. april: Gabriel Kielland, norsk prest
* 13. juli: Abbas I av Egypt, pasja av Egypt
* 6. juli: Georg Simon Ohm, tysk fysikar
* 20. august: Friedrich Schelling, tysk filosof
1859

**1859** (romartal MDCCCLIX) var eit normalår som byrja på ein laurdag i den gregorianske kalenderen og eit normalår som byrja på ein torsdag i den julianske kalenderen.

## Hendingar

### Utlandet
* 8. juli: Karl XV blei konge av Sverige og Noreg (i Noreg under namnet Karl IV).
* 24. november: Charles Darwin gav ut boka *[[Origin of Species]]* (norsk *Artenes opprinnelse*).
* Jean-Joseph Étienne Lenoir bygger og søkjer patent på den fyrste fungerande motoren med intern forbrenning.

### Noreg
* Karl XV gjekk med på å avskaffa det norske riksstatthaldarembetet.
* Bjørnstjerne Bjørnson skreiv «Ja, vi elsker»

## Fødde

* 18. april: Per Lasson, norsk komponist
* 4. august: Knut Hamsun, norsk forfattar
* 22. mai: Arthur Conan Doyle, britisk lege og forfattar, kjend for Sherlock Holmes-figuren
* 19. juni: Moltke Moe, norsk filolog
* 7. oktober: Gustav Wentzel, norsk målar
* 15. november: Christopher Hornsrud, norsk statsminister
* 23. november: Billy the Kid, amerikansk kjeltring
* 23. desember: Sigurd Ibsen, norsk politikar

## Døde

* 20. januar: Bettina von Arnim, tysk forfattar
* 16. april: Alexis de Tocqueville, fransk politisk teoretikar og historikar
* 6. mai: Alexander von Humboldt, tysk naturforskar
* 8. juli: Oscar I av Sverige og Noreg
* 22. oktober: Louis Spohr, tysk musikkleiar
* 29. oktober: Berte Kanutte Aarflot, norsk salmediktar
* 29. desember: Ole Svanøe, norsk mangesyslar og politikar
1860

**1860** (romartal MDCCCLX) var eit skotår som byrja på ein sundag i den gregorianske kalenderen og eit skotår som byrja på ein fredag i den julianske kalenderen.
## Hendingar

### Utlandet
* Tørke i Afrika som varte fram til 1863.
* Jean-Joseph Étienne Lenoir demonstrerte ei vogn (bil som vart driven av ein motor med intern forbrenning.

### Noreg
* 13. mars: «Storebrannen»: 210 hus brann ned i Østervåg, Valberget og Holmen i Stavanger
* 14. mai: *[[Aftenposten]]* kom ut fyrste gong med hovudtittelen *Christiania Adresseblad*.
* 16. mai: Florø og Sandnes blei grunnlagde som byar.
* 14. april: Sandnes fekk status som ladestad.
* 16. mai: Florø fekk status som ladestad.
* 5. august: Karl IV (Karl XV i Sverige) blei krona i Trondheim

## Fødde

* 29. januar: Anton Tsjekhov, russisk forfattar
* 18. februar: Anders Zorn, svensk målar 
* 5. april: Lars Fykerud, norsk spelemann
* 13. april: Anders Hovden, norsk prest og diktar
* 2. mai: Theodor Herzl, austerriksk-jødisk journalist og grunnleggjar av den politiske sionismen
* 21. mai: Willem Einthoven, nederlandsk lege 
* 27. mai: Margrethe Munthe, norsk songforfattar
* 29. mai: Isaac Albéniz spansk komponist 
* 25. juni: Gustave Charpentier, fransk komponist 
* 7. juli: Gustav Mahler, austerriksk komponist 
* 7. august: Carl Anton Larsen, norsk kvalfangstpioner
* 13. august: Lars Osa, norsk målar
* 22. august: Gustaf Fröding, svensk diktar 
* 6. september: Jane Addams, USA-amerikansk nobelprisvinnar
* 23. november: Hjalmar Branting, svensk politikar 
* 23. november: Billy the Kid, amerikansk revolvermann 
* 15. desember: Niels Ryberg Finsen, dansk lege

## Døde

* 1. mai: Anders Sandøe Ørsted, dansk jurist og statsminister
* 22. juni: Christian Horneman, norsk jurist og politikar
* 1. juli: Charles Goodyear, USA-amerikansk ingeniør 
* 25. august: Johan Ludvig Heiberg, dansk diktar 
* 21. september: Arthur Schopenhauer, tysk filosof 
* 25. september: Carl Friedrich Zöllner, tysk komponist 
* 17. desember: Dronning Desideria av Sverige og Noreg
1861

**1861** (romartal MDCCCLXI)

## Hendingar

### Utlandet
* 16. mai: Cetshwayo blei utropt til tronarving og øvstkommanderande for zuluregimenta i Zululand.
* Lagos i dagens Nigeria blei britisk koloni.
* Liveigenskapen vart oppheva i Russland.
* Mariehamn på Åland vart grunnlagd.
* Jean-Joseph Étienne Lenoir monterte ein motor med intern forbrenning i ein båt (den fyrste moroebåten i historia).

### Noreg
*

## Fødde

* 15. februar: Alfred North Whitehead, britisk filosof og matematikar
* 6. mai: Rabindranath Tagore, indisk forfattar og nobelprisvinnar
* 24. mai: Rasmus Løland, norsk forfattar
* 1. juni: Victor Horta, belgisk arkitekt og formgjevar
* 22. august: Henrik Angell, norsk skipioner
* 10. oktober: Fridtjof Nansen, norsk oppdagar, polforskar og nobelprisvinnar
* 6. november: James Naismith, amerikansk basketballpioner
* 5. desember: Konstantin Korovin, russisk målar

## Døde

* 9. februar: Francis Danby, britisk-irsk målar
* 21. februar: Lars Levi Læstadius, prest, vekkelsesleiar, forfattar og botanikar.
* 2. april: Peter Georg Bang, dansk jurist og statsminister
* 6. juni: Camillo Cavour, italiensk statsminister
* 25. oktober: Friedrich Carl von Savigny, tysk jurist
1862

**1862** (romartal MDCCCLXII)

## Hendingar

### Utlandet
* Prins Vilhelm av Danmark blei kong Georg I av Hellas etter att prins Oscar hadde takka nei.
* Otto von Bismarck blei statsminister i Preussen.
* Alphonse Beau de Rochas fekk patent på firetaktsmotoren, 15 år før Nikolaus August Otto.

### Noreg
* Eit forsøk på å revidera unionsavtalen med Sverige blei avvist av det svenske statsrådet.

## Fødde

* 29. januar: Frederick Delius, engelsk komponist
* 14. mars Vilhelm Bjerknes norsk fysikar og meteorolog
* 28. mars: Aristide Briand, fransk politikar
* 14. juli: Gustav Klimt, austerriksk målar
* 10. august: Jørgen Brunchorst, norsk politikar og botanikar
* 22. august: Claude Debussy, fransk komponist
* 21. september: Johan Castberg, norsk politikar
* 22. september: Hulda Garborg, norsk forfattar og kulturarbeidar

## Døde

* 10. januar: Samuel Colt, amerikansk våbenfabrikant
* 12. januar: Jørgen Herman Vogt, norsk embetsmann
* 24. februar: B.S. Ingemann, dansk diktar
* 19. mars: Wilhelm von Schadow, tysk målar
* 3. april: James Clark Ross, britisk oppdagar
* 14. april: Omund Bjørnsson Birkeland, eidsvollmann og gardbrukar
* 6. mai: Henry David Thoreau, USA-amerikansk forfattar
* 26. juni: Matthias Numsen Blytt, norsk botanikar
* 26. september: Hans Christian Petersen, norsk statsminister
1863

**1863** (romartal MDCCCLXIII) var eit normalår som byrja på ein torsdag i den gregorianske kalenderen og eit normalår som byrja på ein tysdag i den julianske kalenderen.

## Hendingar

### Utlandet

* 1860&ndash;1863: Tørke i Afrika.
* 10. januar: Undergrunnsbanen i London opna, som verdas første metrosystem.
* 22. januar: Eit polsk manifest kravde at Polen skulle gjenopprettast som stat.
* 8. februar: Preussen allierte seg med Russland for å slå ned den polske oppstanden.
* 9. februar: Grunnlegginga av den internasjonale Raudekrossen.
* 30. mars: Prins Vilhelm av Danmark blei godteken som konge av Hellas og tok namnet Georg I.
* 15. november: Christian X av Danmark kom på trona etter at faren døydde.

### Utan dato
* Dei første fotballreglane blei laga av London FA.
* Jean-Joseph Étienne Lenoir utvikla den fyrste forgassaren og den fyrste internforbrenningsmotoren som nytta flytande drivstoff. 
* Jean-Joseph Étienne Lenoir bygde den fyrste bilen med internforbrenningsmotor som nytta flytande drivstoff.

### Noreg
*Noregs Raude Kross vart skipa.

## Fødde

* 1. januar: Pierre de Coubertin, far til dei moderne olympiske leikane
* 17. januar: David Lloyd George, britisk statsminister
** Konstantin Stanislavskij, russisk skodespelar
* 21. mai: Gunnar Berg, norsk målar
* 23. juni: Christian Fredrik Michelet, norsk politikar
* 30. juli: Henry Ford, USA-amerikansk industrileiar
* 3. september: Hans Aanrud, norsk forfattar
* 7. september: J.F. Willumsen, dansk målar
* 12. september: Malla Moe, norsk misjonær
* 22. september: Rasmus Steinsvik, norsk journalist
* 11. november: Paul Signac, fransk målar
* 12. desember: Edvard Munch, norsk målar

## Døde

* 11. april: Anne Godlid, norsk forteljar
* 25. mai: Peter Andreas Munch, norsk historikar
* 7. august: Poul Christian Holst, norsk embetsmann og politikar 
* 11. september: Johann Wilhelm Schirmer, tysk målar
* 15. november: Kong Fredrik VII av Danmark
1864

**1864** (romartal MDCCCLXIV)

## Hendingar

### Utlandet
* Samuel Crowther vart første afrikanske biskop i Den anglikanske kyrkja i Nigeria.
* Nikolaus August Otto og Eugen Langen stifta motorfabrikken **N.A. Otto Cie**.

### Noreg
*

## Fødde

* 15. mars: Johan Halvorsen, norsk toneskapar
* 23. juni: Fredrik Konow, norsk skipsreiar og politikar
* 30. august: Alfred Eriksen, norsk prest og politikar
* 24. september: Nils Collett Vogt, norsk diktar
* 1. desember: Carsten Borchgrevink, norsk polarforskar
* 11. desember: Ivar Aavatsmark, norsk politikar

## Døde

* 15. februar: Adam Wilhelm Moltke, dansk statsminister
* 19. mars: Alexandre Calame, sveitsisk målar
* 21. mars: Luke Howard, britisk meteorolog
* 9. oktober: Poul Steenstrup, dansk-norsk bergmann og politikar
* 8. desember: George Boole, britisk matematikar
1853

**1853** (romartal MDCCCLIII)

## Hendingar

### Utlandet
*

### Noreg
* Christiania spigerverk vart stifta

## Fødde

* 22. januar: Francis Hagerup, norsk statsminister
* 13. februar: Theodor Caspari, norsk forfattar
* 26. februar: Nils Bergslien, norsk målar
* 28. mars: Jacob Breda Bull, norsk forfattar
* 30. mars: Vincent van Gogh, nederlandsk målar
* 4. april: Just Qvigstad, norsk språkforskar
* 28. mai: Carl Larsson, svensk målar 
* 5. juli: Cecil Rhodes, britisk imperialist og grunnleggjar av staten Rhodesia 
* 13. november: Arnold von Siemens, tysk industrileiar
* 22. november: Klemens von Ketteler, tysk diplomat

## Døde

* 1. februar: Nils Blommér, svensk målar
* 17. mars: Christian Doppler, austerriksk fysikar og matematikar 
* 22. august: P.C. Hagemann, dansk arkitekt 
* 21. september: Herman Foss, norsk offiser og politikar
1865

**1865** (romartal MDCCCLXV) var eit normalår som byrja på ein sundag i den gregorianske kalenderen og eit normalår 
som byrja på ein fredag i den julianske kalenderen.

## Hendingar

### Utlandet
* Ein britisk parlamentskomite føreslo at Storbritannia burde trekke seg ut av Vest-Afrika.
* Wellington vart offisiell hovudstad på New Zealand.

### Noreg
* Selskabet Bondevennerne, den første veljarorganiseringa i Noreg, vart grunnlagt av Søren Jaabæk.

## Fødde

* 27. april: Jacob Aaland, norsk historikar
* 3. juni: Georg V av Storbritannia, britisk konge
* 9. juni: Carl Nielsen, dansk komponist
* 12. juni: Anders Beer Wilse, norsk fotograf
* 3. august: Johannes Ness, norsk målar
* 12. august: Henrik Kaarstad, norsk pedagog
* 11. oktober: Hans E. Kinck, norsk forfattar og filolog
* 13. oktober: Nils Tjoflot, norsk spelemann
* 2. november: Paul Olaf Bodding, norsk misjonær og lingvist
* 2. november: Warren G. Harding, USA-amerikansk president
* 8. desember: Jean Sibelius, finsk komponist
* 17. desember: Anders Kirkhusmo, norsk fagforeingsleiar
* 30. desember  Rudyard Kipling, britisk forfattar

## Døde

* 19. januar: Pierre-Joseph Proudhon, fransk forfattar
* 15. april: Abraham Lincoln, president i USA
* 4. mai: Christian H. Grosch, norsk arkitekt
* 10. juli: Ulrik Motzfeldt, norsk jurist og politikar
* 13. august: Ignaz Semmelweis, ungarsk lækjar
* 21. november: Adolf Bredo Stabell, norsk journalist og politikar
* 16. desember: Cleng Peerson, norsk utvandringspioner
1866

**1866** (romartal MDCCCLXVI) var eit normalår som byrja på ein måndag i den gregorianske kalenderen og eit normalår som byrja på ein laurdag i den julianske kalenderen.

## Hendingar

### Utlandet

* David Livingstone reiste på si siste oppdagingsferd i Afrika.
* Dei første norske misjonærane (frå Det Norske Misjonsselskap) kom til Madagaskar.
* Hans Paludan Smith Schreuder blei utnemnd til biskop over Zululand.

### Noreg
* Meteorologisk institutt vart skipa.
* DB «Bjoren» vart bygd for rutetrafikk på Kilefjorden.
* Drammen stasjon blei tatt i bruk.
*  5. mars: Stortingsbygningen vart innvigd.

## Fødde

* 15. januar: Nathan Söderblom, svensk erkebiskop, tildelt Nobels fredspris
* 29. januar: Romain Rolland, fransk forfattar og nobelprisvinnar
* 11. april: Nikolaus Gjelsvik, norsk jurist og målmann
* 17. mai: Erik Satie, fransk komponist
* 16. juni: Sigurd Eldegard, norsk skodespelar
* 10. september: Jeppe Aakjær, dansk forfattar
* 21. september: H.G. Wells, britisk forfattar
* 27. september: Tryggve Andersen, norsk forfattar
* 12. oktober: Ramsay MacDonald, britisk statsminister
* 29. oktober: Sam Eyde, norsk ingeniør og industrileiar
* 12. november: Sun Yat-sen, kinesisk revolusjonær
* 21. november: Sigbjørn Obstfelder, norsk diktar
* 5. desember: Vasilij Kandinskij, russisk målar

## Døde

* 20. mars: Rikard Nordraak, norsk komponist
* 16. april: Ole Pålsson Håkenstad, norsk bonde og politikar
* 26. april: Niels Vibe Stockfleth, norsk prest og språkgranskar
* 2. august: Kanaung Mintha, burmesisk prins og reformator
* 14. november: Kong Miguel av Portugal
* 16. desember: Christian Albrecht Bluhme, dansk statsminister

## Kjelder
1858

**1858** (romartal MDCCCLVIII)

## Hendingar

### Utlandet
* 1. juli: Charles Darwin og Alfred Russel Wallace presenterte dei første artiklane om evolusjon ved naturleg utval for Det linneanske selskapet i London.
* 16. august: Det første telegrammet blei sendt mellom Europa og Amerika via Atlanterhavskabelen

### Noreg
* 10. oktober: Bladet *[[Dølen]]* kom ut med sitt fyrste nummer i Christiania.

## Fødde
 

* 17. februar: Bernt Støylen, norsk biskop og salmediktar
* 18. mars: Rudolf Diesel, tysk ingeniør og oppfinnar 
* 19. april: Oddmund Vik, norsk politikar
* 23. april: Max Planck, tysk fysikar 
* 21. mai: Emma Hjorth, norsk pedagog
* 16. juni: Gustaf V, svensk konge 
* 10. august: Absalon Taranger, norsk historikar
* 11. august: Christiaan Eijkman, nederlandsk nobelprisvinnar i medisin 
* 19. august: Sjur Helgeland, norsk spelemann
** Synnøve Riste, norsk målkvinne
* 13. september: Catharinus Elling, norsk komponist 
* 6. oktober: Eleonora Duse, italiensk skodespelar 
* 14. oktober: Johan Herman Lie Vogt, norsk geolog
* 27. oktober: Theodore Roosevelt, amerikansk president 
* 20. november: Selma Lagerlöf, svensk forfattar 
* 23. desember: Giacomo Puccini, italiensk komponist

## Døde

* 1. januar: Baltazar Mathias Keilhau, norsk geolog
* 29. januar: Joachim Frich, norsk målar
* 30. januar: Coenraad Jacob Temminck, nederlandsk zoolog
* 5. juni: Nils Jenssen Ytteborg, norsk handverkar
* 18. september: Erik Nord, norsk urmakar
* 12. oktober: Hiroshige, japansk målar
* Ole Olsen Songesand
1869

**1869** (romartal MDCCCLXIX) var eit normalår som byrja på ein fredag i den gregorianske kalenderen. 

## Hendingar

### Utlandet
* 4. mars: Ulysses S. Grant vart sett inn som den 18. presidenten i USA
* 17. november: Suezkanalen vart opna.
* Den franske kjemikaren Hippolyte Mège-Mouriès fqnn opp margarin.

### Noreg
* 27. mars: Myndig alder vart senka til 21 år.
* 18. oktober: Landstads kirkesalmebog vart godkjend til å nyttast i Den norske kyrkja
* 18. oktober: De unges Forbund av Henrik Ibsen hadde premiere på Christiania Theater.
* Dagbladet vart skipa med Anthon Bang som utgjevar.

## Fødde

* 8. januar: Lars Hansen, norsk forfattar
* 10. januar: Grigorij Rasputin, russisk munk 
* 15. januar: Stanisław Wyspiański, polsk dramatikar, målar og arkitekt 
* 18. mars: Neville Chamberlain, britisk politikar 
* 1. april: Peter Egge, norsk forfattar
* 11. april: Gustav Vigeland, norsk bilethoggar
* 21. april: Hauk Aabel, norsk skodespelar
* 26. juni: Martin Andersen Nexø, dansk forfattar 
* 30. juni: Arne Dybfest, norsk forfattar 
* 17. september: Christian Lous Lange, norsk diplomat og nobelprisvinnar
* 25. september: Andreas Haavoll, norsk journalist og målmann
* 29. september: Harald Sohlberg, norsk målar
* 2. oktober: Mahatma Gandhi, indisk politikar
* 22. november: André Gide, fransk forfattar
* 26. november: Dronning Maud av Noreg
* 31. desember: Henri Matisse, fransk målar

## Døde

* 17. januar: Aleksandr Dargomyzjskij, russisk toneskapar
* 8. mars: Hector Berlioz, fransk komponist 
* 5. mai: Andreas Faye, norsk prest og forfattar
* 8. oktober: Franklin Pierce, USA-amerikansk president 
* 22. oktober: Michael Sars, norsk prest og vitskapsmann
* 28. oktober: Gustav Peter Blom, norsk embetsmann og politikar
* 6. november: Christian Paus, norsk politikar
* 13. november: Friedrich Overbeck, tysk målar
1870

**1870** (romartal MDCCCLXX) var eit normalår som byrja på ein laurdag i den gregorianske kalenderen og eit normalår som byrja på ein torsdag i den julianske kalenderen.

## Hendingar

### Utlandet
* Vest-Afrika: Slaveleiaren Jaja braut ut frå bystaten Bonny saman med ein stor del av befolkninga og grunnla Opobo lenger opp langs Nigerelva.

### Noreg
*

## Fødde

* 22. april: Vladimir Lenin, leiar av Sovjetunionen
* 3. mai: Aleksandr Benois, russisk målar
* 11. september: Nils Kjær, norsk forfattar
* 24. september: Helmer Hanssen, norsk oppdagar
* 26. september: Kristian X av Danmark
* 22. oktober: Ivan Bunin, russisk forfattar
* 22. oktober: Johan Ludwig Mowinckel, norsk statsminister
* 5. november: Martha Tynæs, norsk politikar
* 27. november: Juho Paasikivi, finsk president
* 14. desember: Karl Renner, austerriksk politikar
* 21. desember: Peter S. Brandal, norsk fangstpioner

## Døde

* 9. januar: Ole Gabriel Ueland, norsk bonde og politikar
* 27. januar: Johannes Flintoe, dansk-norsk målar
* 1. april: Anton Martin Schweigaard, norsk jurist
* 9. juni: Charles Dickens, britisk forfattar
* 13. juli: Johan Fredrik Eckersberg, norsk målar
* 30. juli: Aasmund Olavsson Vinje, norsk forfattar og journalist
* 12. oktober: Robert E. Lee, USA-amerikansk general
1871

**1871** (romartal MDCCCLXXI)

## Hendingar

### Utlandet
* 2. januar: Amadeo I blei konge av Spania.
* 2. januar: Den fransk-tyske krigen ende med at Frankrike overgav seg til Preussen.

* Henry Morton Stanley med følgje la ut frå Zanzibar for å finna David Livingstone.
* Storbritannia annekterer Griqualand West ved grensa til Oranje-fristaten.
* B.F. Cook nytta ei dampmaskin for å driva slåtteapparatet på ein hestedregen skurtreskar.

### Noreg
*

## Fødde

* 5. mars: Rosa Luxemburg, tysk politikar
* 31. mai: Gert Falch Heiberg, norsk museumsmann
* 6. juni: Oscar Wisting, norsk oppdagar
* 8. juni: Odd S. Klingenberg, norsk politikar
* 22. juni: Johan Anker, norsk båtkonstruktør
* 18. juli: Magnus Nilssen, norsk politikar
* 14. august: Keisar Guangxu av Qing
* 30. august: Ernest Rutherford, britisk fysikar
* 17. september: Eivind Astrup, norsk oppdagar
* 24. oktober: Sven Moren, norsk forfattar
* 24. desember: Vilhelm Krag, norsk forfattar

## Døde

* 1. mars: Johan Henrik Nebelong, dansk arkitekt
* 13. mai: Daniel-François Auber, fransk toneskapar
* 3. juli: Carl Andreas Fougstad, norsk embetsmann
* 15. juli: James Busby, britisk kolonibyggjar
* 18. oktober: Charles Babbage, britisk matematikar og oppfinnar
* 2. november: Mathias Stoltenberg, norsk målar
1872

**1872** (romartal MDCCCLXXII)

## Hendingar

### Utlandet
* Det blei kjent at Henry Morton Stanley hadde funne David Livingstone.

### Noreg
* Arne Garborg grunnla avisa Tvedestrandsposten.

## Fødde

* 6. januar: Aleksandr Skrjabin, russisk toneskapar
* 9. januar: Ivar Lykke, norsk statsminister
* 29. februar: Nicolai Rygg, norsk økonom
* 6. mars: Johan Bojer, norsk forfattar
* 9. april: Léon Blum, fransk statsminister
* 13. april: Nils Nilsson Skum, svensk-samisk kunstnar
* 30. april: Hans Westfal-Larsen, norsk skipsreiar
* 28. mai: Otto B. Halvorsen, norsk statsminister
* 18. juni: Matti Aikio, norsk forfattar
* 16. juli: Roald Amundsen, norsk polfarar
* 3. august: Haakon VII, norsk konge

## Døde
 

* 18. juli: Benito Juárez, president i Mexico
* 30. august: Anders Jørgensen Reitan, norsk målmann
* 2. september: Nikolai Frederik Severin Grundtvig, dansk prest og forfattar
* 18. september: Karl IV av Noreg, norsk og svensk konge
* 19. oktober: Hanna Winsnes, norsk forfattar
* 21. november: Myllarguten, norsk spelemann
1873

**1873** (romartal MDCCCLXXIII) var eit normalår som byrja på ein onsdag i den gregorianske kalenderen og eit normalår som byrja på ein måndag i den julianske kalenderen.
## Hendingar

### Utlandet
* Leiarane for Fantiforbundet i Vest-Afrika vart arresterte og forbundet oppløyst.
* Kong Cetswayo blei krona i Zululand.
* Byen Abancay vart grunnlagd i Peru.

### Noreg
* Avisa *[[Hordaland Folkeblad]]* vart stifta.
* 18. juli: Oscar II vart krona i Trondheim saman med si dronning Sofia av Nassau.
* Det svenske statthaldarembetet i Kristiania vart avskaffa og blei erstatta av eit norsk statsminsterembete. Statthaldar Fredrik Stang d.e. overtok som Noregs første statsminister.

## Fødde

* 2. januar: Thérèse av Lisieux, fransk helgenerklært nonne
* 15. januar: Max Adler, austerriksk politikar og filosof
* 18. januar: Paal Berg, norsk høgsterettsjustitiarus og politikar
* 20. januar: Johannes V. Jensen, dansk forfattar
* 23. februar: Liang Qichao, kinesisk forfattar og politikar
* 25. februar: Enrico Caruso, italiensk operasongar
* 1. april: Sergej Rakhmaninov, russisk toneskapar
* 3. mai: Nini Roll Anker, norsk forfattar
* 7. juli: Halvdan Koht, norsk politikar
* 10. oktober: Andreas Haukland, norsk forfattar 
* 7. desember: Willa Cather, USA-amerikansk forfattar
* 17. desember: Ford Madox Ford, engelsk forfattar

## Døde

* 27. januar: Adam Sedgwick, engelsk prest og naturforskar
* 25. mars: Wilhelm Marstrand, dansk målar
* 15. april: Christopher Hansteen, norsk astronom og fysikar
* 1. mai: David Livingstone, britisk misjonær og oppdagar
* 27. mai: Lars Torstensen Tønsager, norsk bonde og politikar
* 8. juli: Franz Xaver Winterhalter, tysk målar
* 27. juli: Håvard Gibøen, norsk spelemann
* 6. oktober: Fjodor Vasiljev, russisk målar
* 16. oktober: Frederik Due, norsk embetsmann
* 21. oktober: Johan Sebastian Welhaven, norsk forfattar
* 14. desember: Louis Agassiz, sveitsisk-amerikansk naturforskar
1874

**1874** (romartal MDCCCLXXIV)

## Hendingar

### Utlandet
* 9. oktober: Verdspostforeininga vart skipa i Bern
* 10. oktober: Det uavhengige kongedømet Fiji vart kolonisert av Storbritannia
* Kumasi, ein del av Asantekongedømmet, blei invadert av ein britisk styrke.
* Island fekk ein grunnlov og avgrensa heimestyre av Danmark.
* Ernst Siemens patenterte ein elektrodynamisk mikrofonen.

### Noreg
*

## Fødde
  

* 25. januar: Somerset Maugham, britisk forfattar
* 3. februar: Gertrude Stein, USA-amerikansk forfattar
* 11. februar: Elsa Beskow, svensk forfattar og teiknar
* 15. februar: Ernest Shackleton, britisk polarforskar
* 19. februar: Marie Kviberg, norsk lærar og målkvinne 
* 8. mars: Gabriel Scott, norsk forfattar
* 19. mars: Nikolaj Berdjajev, russisk filosof
* 26. mars: Robert Frost, USA-amerikansk lyrikar
* 17. april: Sem Sæland, norsk fysikar
* 25. april: Guglielmo Marconi, italiensk fysikar og ingeniør 
* 14. juli: Torleiv Hannaas, norsk språkforskar og målmann
* 9. august: Idar Handagard, norsk botanikar og målmann
* 10. august: Herbert Hoover, amerikansk president (d. 1964)
* 3. september: Carl Størmer, norsk geofysikar
* 13. september: Arnold Schönberg, austerriksk komponist
* 21. september: Gustav Holst, svensk-britisk komponist
* 9. oktober: Nicholas Roerich, russisk målar og kulturforskar
* 27. november: Charles A. Beard, USA-amerikansk historikar
* 30. november: Winston Churchill, britisk politikar

## Døde

* 2. januar: Ole Ingebrigtsen Soelberg, bonde og politikar
* 17. februar: Adolphe Quetelet, belgisk samfunnsforskar
* 22. februar: Halvor Torjusson Skjerkholt, bonde og politikar
* 5. mai: Charles Gleyre, fransk målar
* 13. mai: Peter Deinboll, dansk-norsk prest og entomolog
* 30. mai: Torstein Guttormsson Fretheim, bonde og politikar
* 21. juni: Anders Jonas Ångström, svensk fysikar
* 29. august: John Klæbo, lærar og lyrikar
1867

**1867** (romartal MDCCCLXVII) var eit normalår som byrja på ein tysdag i den gregorianske kalenderen og eit normalår som byrja på ein sundag i den julianske kalenderen.

## Hendingar

### Utlandet
* Skjerparar fann diamantar i Sør-Afrika.
* Alfred Nobel tok patent på dynamitt.

### Noreg
* Grunnlegginga av Norsk Telegrambyrå (NTB)

## Fødde

* 2. februar: Mons Litleré, norsk forleggjar
* 5. mars: Hans Seland, norsk forfattar
* 5. april: Gjermund Grivi, norsk politikar
* 15. mai: Hjalmar Johansen, norsk oppdagar
* 4. juni: Carl Gustaf Mannerheim, finsk hærførar og president
* 8. juni: Dagny Juel, norsk forfattar
** Frank Lloyd Wright, USA-amerikansk arkitekt
* 29. juli: Regine Normann, norsk forfattar
** Berthold Oppenheim, rabbinar
* 29. september: Walther Rathenau, tysk industrimann og politikar
* 7. november: Marie Curie, polsk fysikar
* 4. desember: Elvira Madigan, dansk sirkusartist
* 13. desember: Kristian Birkeland norsk fysikar

## Døde

* 18. januar: Asbjørn Kloster, norsk organisasjonsleiar
* 30. januar: Keisar Komei av Japan
* 14. januar: Jean Auguste Dominique Ingres, fransk målar
* 16. juli: Henry Williams, britisk misjonær
* 25. august: Michael Faraday, engelsk vitskapsmann
* 31. august: Charles Baudelaire, fransk forfattar
* 23. oktober: Franz Bopp, tysk lingvist
* 21. november: Peter Klodt, russisk bilethoggar
* 10. desember: Sakamoto Ryoma, japansk reformator
* 22. desember: Théodore Rousseau, fransk målar
1875

**1875** (romartal MDCCCLXXV) var eit normalår som byrja ein fredag i den gregorianske kalenderen og eit normalår som byrja ein onsdag i den julianske kalenderen.
## Hendingar

### Utlandet
* 12. januar: Kwang-su blei keisar av Kina.
* 3. mars: Operaen Carmen blei oppført for første gong.

* Helena Petrovna Blavatsky og Henry Olcott grunnla Teosofisk samfunn.
* Prins Khama vann makta hjå tswanafolket (i dagens Botswana).
* Presidenten i Transvaal kunngjorde at Transvaal annekterte grenseområdet mellom Zululand og Transvaal og tok Swazifolket under si beskytting.

### Noreg
* 31. desember: Ved folketeljing hadde Noreg 1 813 424 innbyggjarar.
* 17. april: Daler og skilling blei erstatta med mynteininga norske kroner og øre.
* Metersystemet blei innført og erstatta gamle måleiningar.

## Fødde

* 14. januar: Albert Schweitzer, tysk teolog, musikar, filosof, fysikar og vinnar av Nobels fredspris
* 7. mars: Maurice Ravel, fransk komponist
* 28. mars: Ragnhild Jølsen, norsk forfattar
* 8. april: Albert I av Belgia, belgisk konge
* 9. mai: Ole Mørk Sandvik, norsk musikkhistorikar
* 12. mai: Krishna Chandra Bhattacharya, indisk filosof
* 31. mai: Harald Aars, norsk arkitekt
* 6. juni: Thomas Mann, tysk forfattar
* 28. juni: Per Bolstad, norsk komponist
* 28. august: Konrad Nielsen, norsk språkforskar
* 3. september: Ferdinand Porsche, tysk bilmakar
* 12. oktober: Aleister Crowley, britisk okkultist og forfattar
* 23. oktober: Gilbert N. Lewis, amerikansk forskar innan fysikalsk kjemi.
* 15. november: Isak Saba, norsk politikar
* 17. november: Birger Eriksen, norsk soldat
* 2. desember: Emanuel Vigeland, norsk biletkunstnar

## Døde

* 20. januar: Jean-François Millet, fransk målar
* 3. juni: Georges Bizet, fransk komponist
* 22. februar: Camille Corot, fransk målar
:Charles Lyell, britisk geolog
* 21. mai: Sophia Isberg, svensk kunstnar
* 31. mai: Eliphas Levi, fransk okkultist
* 13. juni: Eilert Sundt, norsk samfunnsforskar
* 31. juli: Andrew Johnson, amerikansk president
* 4. august: H.C. Andersen, dansk forfattar og eventyrforteljar
* 6. august: Gabriel Garcia Moreno, ecuadoriansk president
* 10. oktober: Aleksej Tolstoj, russisk forfattar