open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Thomas Crecquillon

**Thomas Crecquillon (Thomas Crequillon)** (ca. 1505 – truleg tidleg 1557) var ein fransk-flamsk komponist i renessansen. Han vert rekna som eit medlem av den flamske skulen. Ein kjenner ikkje til kvar han vart fødd, men det var truleg i regionen som då vart kalla Nederland og han døydde truleg i Béthune.

Ein kjenner særs lite dei tidlege åra hans. Han var medlem av kapellet til keisar Karl V, men om han var *maître de chapelle* eller berre ein songar veit in ikkje visst sidan dokumenta frå denne tida er noko motstridande. Seinare ser han ut til å ha hatt stillingar ved Dendermonde, Béthune, Leuven og Namur. I motsetnad til mange av komponistane av den flamske skulen ser han ikkje ut til å ha reist til Italia eller andre delar av Europa. Truleg døydde han i 1557, kanskje i pesten som råka Béthune dette året. 

Musikken til Crecquillon vart høgt verdsett av hans samtidige og syner ein harmonisk og melodisk glattheit som varslar den polyfoniske stilen til Palestrina. Han skreiv tolv messer, over 100 motettar og nesten 200 *[[chanson]]s*. Stilmessig nytta han imitasjonsprinsippet, på liknande måte som Josquin des Prez, i nesten alle dei religiøse verka sine (messene og motettane). Dette følgjer trenden på denne tida mot gjennomtrengande imitasjon og polyfonisk kompleksitet. I motsetnad til Josquin, varierer Crecquillon sjeldan teksturen sin for dramatisk effekt, og føretrekte heller glattheit og konsistens. 

Dei verdslege *chansons* han skapte nytta òg denne imitasjonsteknikken, i motsetnad til dei fleste andre komponistane på hans tid. Sidan dei var hermande var *chansonane* hans ein av dei beste modellane for den seinare utviklinga av den instrumentale *[[canzona]]en*, som har direkte utvikla seg frå *chanson*. Mange av *chansonane* hans vart arrangerte for instrument, særleg lutt.

Trykkarane Pierre Phalèse (frå Leuven) og Tielman Susato (frå Antwerpen) publiserte meir musikk av han enn av nokon annan komponist, og syner det gode ryktet han hadde på denne tida. I dag er derimot ikkje musikken hans like mykje innspelt som andre flamske komponistar frå denne tida. 

## Notar
* 

## Litteratur
* Gustave Reese, *Music in the Renaissance*.  New York, W.W. Norton & Co., 1954.  (ISBN 0-393-09530-4)
* "Thomas Crecquillon."  *The New Grove Dictionary of Music og Musicians*, ed. Stanley Sadie.  20 vol.  London, Macmillan Publishers Ltd., 1980.  (ISBN 1-56159-174-2)

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Thomas Crecquillon|Thomas Crecquillon]]» frå ,  den 3. april 2010.*
Generalbass

**Generalbass** eller **basso continuo** (italiensk *uavbroten bass*) er ein akkompagnemensteknikk som oppstod i overgangen til barokken då musikkidealet i renessansen med fleire sjølvstendige stemmer (polyfoni) vart erstatta med ei enkelt melodistemme over eit eller fleire akkompagnerande instrument (monodi).

I barokkmusikken har melodistemma fokus, medan generalbassen dannar den harmoniske grunnstrukturen og improviserte mellomstemmer fyller ut lydbiletet.

Akkordane til generalbassen vart ikkje skrivne ned, men besifra (jfr. gitarbesifring) med tal og andre symbol. Detaljane rundt akkordane vart overlatt til utøvaren som ofte improviserte stemma si. Medan moderne utgåver gjerne gjev ein ferdig akkordgang i noteskrift kunne særs tidleg musikk heilt mangle besifring slik at musikarane sjølv valde akkordar ut frå den musikalske samanhengen.

For å spele akkordane brukte ein fleirstemmige instrument som regal (i tidlegbarokken, dette instrumentet gjekk snart av mote), orgel, orgelpositiv, cembalo, spinett, lutt, teorbe, gitar eller harpe. Sjølve bass-stemma vart ofte spelt på eit bassmelodiinstrument som til dømes cello, kontrabass, bassgambe, fagott, bassdulzian, posaune og rankett.

Ofte vart det ikkje gjeve generalbass-instrument slik at utøvarane hadde fridom til å velje etter kva ein hadde tilgjengeleg eller kva ein syntes passa musikken best.

I større orkester var det gjerne fleire akkord- og bassmelodiinstrument som spelte vekselvis eller saman. Titlane på mange barokkstykke nemner at musikken skal utførast med ein slik *continuo-gruppe* som til dømes J. S. Bach sin *Konsert for 2 fiolinar, strykarar og continuo i d-moll*.

## Døme
Eit døme frå Johann Sebastian Bach sin Johannespasjon. Her vert resitativet (*recitativo secco*) ført an av «tørre» akkordar:

## Bakgrunnsstoff
*Forklaring med mange notedøme (tysk)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Basso continuo|Basso continuo]]» frå ,  den 3. april 2010.*
Teorbe

**Teorbe** (òg *theorbe*) er eit strengeinstrument av klimpretypen.

Namnet «teorbe» ([italiensk]] *tiorba*, fransk *théorbe*, engelsk *theorbo*) kan nyttast om fleire ulike bassluttar som har det til felles at dei er utstyrte med ein ekstra kasse for bass-strengane: liuto attiorbato, arciliuto, chitarrone, fransk théorbe des pieces, engelsk theorbo, erkelutt og barokklutt. Etymologien til namna er enno ikkje avklart. 

Den nye musikken frå rundt 1600 (monodi, Giulio Caccini) kravde instrument med eit djupt bassregister til akkompagnering. Djupe tarmstrengar kan ein anten gjere lengre eller tjukkare, men særs tjukke tarmstrengar har dårleg klang så ein forlenga halsen til instrumenta og sette på ein ekstra kasse for strengar og stemmeskruar. 

Eit anna kjenneteikn ved dei ulike teorbetypane er storleiken og det lange gripebrettet som kan variere mellom 76 og 98 cm. Ein kunne ikkje lage så lange tarmstrengar som samtidig skulle gje ein høg tone så ein stemte det første og delvis òg det andre strengeparet (kor) ein oktav ned (chitarrone, théorbe des pieces) slik at det tredje koret er høgast stemt. 

Dei viktigaste teorbistane i Italia var Johann Hieronymus Kapsberger og Alessandro Piccinini. Så langt kjenner ein ikkje solomusikk for teorbe frå England, men William Lawes og andre brukte det i kammermusikk. I Frankrike vart teorben brukt til etter 1750 både i kammermusikk og i orkestermusikk (Nicolas Hotman, Robert de Visée). I hofforkestra i Wien, Bayreuth og Berlin var det teorbistar til langt etter 1750 (Ernst Gottlieb Baron, Francesco Conti).

Solomusikk for teorbe vart notert både i lutt- og gitartabulatur.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Teorbe|Teorbe]]» frå , den 3. april 2010.* 

## Bakgrunnsstoff
* Lynda Sayce (engelsk)
* Arto Wikla (engelsk)
Canzone

**Canzone** eller **canzona** (italiensk for song) er både ei songform, ein slags instrumental chanson og ei lyrikkform som dukka opp på 1500-talet. Seinare vart det nytta om musikkstykke for eit ensemble i fleire delar eller tempo. 

I italiensk musikk tidleg på 1500-talet vart canzone nytta om enkle, fleirstemmige, verdslege songar, som var forløparar for madrigalen. Seinare på 1500-talet vart canzone eller *canzonetta* nytta om polyfon song med musikk og tekst som hadde ein lettare tone enn madrigalane. 

Den instrumentale canzonen var først baserte på fransk-flamske polyfoniske songar (chanson), og seinare vart dei komponert individuelt. Dei instrumentale canzonane, slik som dei for messinginstrument av Giovanni Gabrieli, påverka fugen og vart direkte føregjengarar for sonaten. 

På 1700- og 1800-talet vart canzonen nytta om eit enklare, lyrisk musikkstykke, både vokalt og instrumentalt.

## Lyrikk
I lyrikk er canzone ei lyrisk kunstform, som opphavleg kom frå italiensk dikting. Han vart utvikla frå italiensk song i jambisk metrum. Forma er særleg kjend frå Cavalcanti, Dante og Petrarca, men er òg brukt i nyare tid. 

## Kjelder

* 
----
* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Canzone|Canzone]]» frå ,  den 3. april 2010.*
Homofoni

**Homofoni** (frå gresk *homophōnía*, «lik klang») er eit omgrep nytta om fleirstemmig musikalsk satsteknikk, der ei melodistemme fører og ein eller fleire stemmer følgjer og dannar akkordar med melodistemma på toppen. Dei akkompagnerande stemmene følgjer alltid rytmen til melodistemmen eller tett opp mot, i motsetnad til polyfoni.

## Sjå òg
* Monofoni
* Polyfoni
* Heterofoni
Monofoni

**Monofoni** tyder innan musikken *einstemmigheit*. Før kring 800-talet var monofon musikk det normale. Eit kjent døme på monofoni er gregoriansk song.

Monofone musikkinstrument kan berre spele ein tone av gangen og kan derfor ikkje spele akkordar. Døme på monofone instrument er dei fleste messing- og treblåseinstrument, som trompet og klarinett.

Dette må ikkje forvekslast med monofoniske lydinnspelingar (mono) der musikk vert gjeven att i éin lydkanal i motsetnad til stereo og surround der to eller fleire lydkanalar vert nytta; mono-innspelingar er fullt i stand til å gje att polyfonisk musikk.

## Sjå òg
* Polyfoni
* Homofoni
* Heterofoni

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Monofoni|Monofoni]]» frå ,  den 3. april 2010.*
Heterofoni

**Heterofoni** er ei form for fleirstemmig musikk, som ein ofte finn i orientalsk musikk. Heterofoni er ein mellomting mellom homofoni og improvisasjon, der ein melodi vert utført av fleire instrument samtidig, men på litt forskjellig måte, ved hjelp av ulike ornament, og ulike spontane melodiske og rytmiske innfall.

## Sjå òg
* Polyfoni
* Homofoni
* Monofoni

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Heterofoni|Heterofoni]]» frå ,  den 3. april 2010.*
Homorytme

**Homorytme** er ein musikalsk tekstur med ein rytmisk einsformigheit i alle delar eller særs lik rytme, som til dømes i ein enkel hymne eller koral. Homorytme er eit vilkår for homofoni.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Homorhythm|Homorhythm]]» frå ,  den 3. april 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Musikalsk tekstur

I musikk er **tekstur** måten melodi, rytme og harmoni vert kombinert til eit musikkverk (Benward & Saker 2003, 131), og er derfor avgjerande for den heilskaplege kvaliteten til musikkstykket. Tekstur vert ofte skildra med omsyn til tettleik eller tjukkleik og register eller breidda mellom dei lågaste og høgaste tonane. Teksturen til eit musikkstykke kan påverkast av talet på og karakteren til partane som vert spelt samstundes, klangen til instrumenta eller stemmene som spelar desse partane, og harmonien, tempoet og rytmane som vert nytta. 

Typane som vert kategoriserte etter kor mange partar det er og forholdet mellom dei vert analyserte og fastsett gjennom grunnleggande teksturelement. 

Dei vanlege musikalske teksturane er monofoni, polyfoni, homofoni, homorytme og heterofoni

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Texture (music)|Texture (music)]]» frå ,  den 3. april 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
**Benward & Saker (2003). *Music: In Theory og Practice*, Vol. I. Seventh Edition. ISBN 978-0-07-294262-0.


## Bakgrunnsstoff
*A Guide til musikalsk tekstur med multimedia  (engelsk)
Kontrapunkt

**Kontrapunkt** (frå latin *punctus contra punctum*, det vil seie 'note mot note') er ein teknikk innanfor musikalsk komposisjon der musikken består av sjølvstendige stemmer som samspelar med kvarandre. Omgrepet stemmer har ulike tyding innanfor kunstmusikk og populærmusikk. I populærmusikken er stemmene normalt usjølvstendige, sidan dei er bundne ved hovudmelodien.

I praksis seier ein at eit motiv/tema er kontrapunktisk til eit anna. Såkalla enkelt kontrapunkt tyder at éi stemme samsvarar til eit fast tema, medan ei anna stemme samsvarar til den første, men er fri i forhold til fast tema – altså ei fri stemme. Men vi snakkar heile tida om stemmer med melodisk og rytmisk særpreg, altså sjølvstendige stemmer, ikkje reine utfyllingsstemmer. Dobbelt kontrapunkt vil sei at begge stemmer samsvar forpliktande til tema slik at det er to tema som er bundne til kvarandre. I praksis vil det vere slik at stemme 1 startar med hovudtema, stemme 2 overtar hovudtemaet, medan stemme 1 held fram med kontrapunktet/mottemaet. Etter kvart som musikken utviklar seg, blir begge temaa gjort greie for, ofte er dei saman, av og til kvar for seg – dei byter plass, skiftar toneart, kjem i forskjellig fart, opp-ned osv. I ein fuge er det oftast fire stemmer som alle samsvar til eit hovudtema og eit fast mottema (kontrapunkt) samt at det kan skje mykje anna undervegs. 

Kontrapunkt handlar altså om tema/motiv som vert sett opp mot kvarandre – og vel å merke sett opp mot kvarandre samstundes, og ikkje som i den seinare sonatesatsen der to tema opptrer etter kvarandre og utgjer ein kontrast.

Eit omgrep som slektar på kontrapunkt er polyfoni.

Nesten all klassisk musikk og notids kunstmusikk er kontrapunktisk i ulik grad. Spesielle former er kanon og fuge. Kontrapunktteknikken vart utvikla spesielt av Palestrina på 1500-talet, og Bach på 1700-talet, og studiar av uttrykksformene til desse komponistane er obligatoriske for dagens komposisjonsstudentar. Kontrapunkt vert nytta til og med i forskjellig populærmusikk, synth-, techno- og chip-musikk. Aldous Huxley skreiv om teknikken i romanen sin *[[Romanen Kontrapunkt|Kontrapunkt]]* (Point Counter Point) frå 1928. Ein annan forfattar, tsjekkaren Milan Kundera har vore opptatt av kontrapunkt som litterært omgrep i mange av sine romanar. I essaysamlinga *Romankunsten* gjev han inngåande teoretiske forklaringar på litterært og musikalsk kontrapunkt.

## Anna
Kontrapunkt var også eit fjernsynsprogram i Norden, som i Noreg gjekk på NRK i perioden 1971 til 1990 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Kontrapunkt|Kontrapunkt]]» frå ,  den 3. april 2010.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
Medieteknologi

**Mediateknologi** er eit omgrep som fevnar om teknologien som ligg til grunn for ulike former for media, som lyd, bilete, film, video. Media som nyttar fleire av desse teknologiane samstundes vert kalla multimedia. Teknologien for modere media er tufta på digitalteknikk, signalhandsaming og kommunikasjonsteknologi og mykje av teknologien er lik for dei ulike meidia. 

## Sjå òg
* Audioteknologi
* Filmteknologi
* Videoteknologi
* Spelteknologi
* Signalhandsaming
* Kommunikasjonsteknologi
Kolbein Lauring

**Kolbein Widrik Lauring** () var ein norsk motstandsmann under andre verdskrigen. 

## Bakgrunn
Han voks opp på Ljan utanfor Oslo. Saman med sin barndomsven Max Manus deltok han i fyrstegongstenesta, i Vinterkrigen, under kampane ved Kongsvinger og under angrepet på Noreg april 1940. Etter at krigen braut ut, gjekk han inn i motstandskampen, der han blant anna saman med Max Manus og Gunnar Sønsteby gav ut den illegale avisa *[[Vi vil oss et land]]*.

I februar 1941 vart han arrestert av tyskarane og send til Grini fangeleir, der han sat i arrest i to år og ni månader. Då han slapp ut, heldt han fram i motstandskampen og deltok på fleire sabotasjeoppdrag dei to siste åra av krigen.
Mellom anna deltok han i sabotasjeoppdraga mot tyske skip. Som følgje av Operasjon Derby, gjennomførte tyskarane ein rassia mot mistenksame bustader i Osloområdet den 4. april 1945. Blant anna vart huset hans på Ljan omringa av tyske soldatar, eit drama som enda med at Lauring måtte skyte seg ut ifrå huset. Same dag vart motstandsmennene Olav Ringdal jr. og Roy Nielsen drepne i ein dekkbustad i *Bygdø allé 117*. Medan Kolbein kom seg unna blei kona Kari Lauring teken til fange av tyskarane.

## Heider
Kolbein tok imot St. Olavsmedaljen med eikegrein for innsatsen sin i motstandsarbeidet under krigen. I frigjeringsdagane i 1945 var han livvakt for kongefamilien, noko som seinare vart påskjønna med H.M. Kongens Erindringsmedalje. Etter krigen var han blant anna tilsett i Max Manus si bedrift.
Han døydde den 31. mai 1987 – 72 år gamal. Han vart gravlagd på Nordstrand kyrkjegard. Kari Lauring døydde i 1993.

I filmen Max Manus blei han spelt av skodespelaren Christian Rubeck.
Multimedia

**Multimedia** er eit omgrep som vert nytta om media som koplar saman fleire tradisjonelle media som lyd, bilete, video, kommunikasjon, etc. 

Omgrepet *multimedia* er gjerne knytt til datamaskiner som vert nytta for å spela av fleire media, men datamaskinar vert òg nytta for å redigera ulike media. Datamaskinar tilknytte internett kan og nyttast for å ta imot strauma lyd og video kringkasta over internett. 

## Sjå òg
* Audioteknologi
* Fototeknologi
* Videoteknologi
* Filmteknologi
H.M. Kongens Erindringsmedalje

**H.M. Kongens Erindringsmedalje** er ein norsk medalje som vart innstifta av kong Haakon VII i 1906.
Han finst i gull og sølv, kor medaljen i gull er rangert som nummer 27 av dei norske ordenane, medan sølvmedaljen er nummer 37.

Medaljen vert utdelt som løn til personell som har synt særs fortenestfull verksemd i teneste for kongen. Medaljen kan òg tildelast ved statsvitjingar og i samband med dei øvrige utanlandsreisene til kongen. Folk som gjer teneste ved norske utanriksstasjonar kan òg bli tildelt medaljen.

## Nokre kjende innehavarar

* Kolbein Lauring
* Max Manus
* Gunnar Sønsteby
Robert Fayrfax

**Robert Fayrfax** () var ein engelsk komponist i renessansen, rekna for å vere den viktigaste under regjeringstidene til kong Henrik VII og Henrik VIII av England.  

## Biografi
Han vart fødd i Deeping Gate i Lincolnshire. Han fekk støtte av den leiande kulturpersonen i hoffet til kong Henrik VII, mora til kongen, Lady Margaret Beaufort (1443-1509). Han vart ein gentleman i Chapel Royal den 6. desember 1497. Han fekk ei hoffstilling i Free Chapel ved Snodhill Castle, ei stilling som eit år seinare vart gjeven til Robert Cowper, ein annan gentleman. Han skal så ha vorte organist i St Albans Abbey frå 1498 til 1502. Fayrfax tok Mus.B. frå Cambridge i 1501 og ein doktorgrad i 1504; han fekk seinare ei doktorgrad til frå Oxford (ved innlemming) i 1511. Han vart medlem av brorskapet St Nicholas i 1502. På byrjinga av regjeringstida til Henrik VIII i 1509 fekk Fayrfax livrente i ein gard i Hampshire og han vart seinare 'Poor Knight of Windsor' (med ei livstidsløn på tolv pennies dagen) den 10. september 1514. Han hadde òg to religiøse yrke, som han begge slutta i. Han fekk betalt for klede av staten og for opplæring av korgutar. Frå 1516 og dei fire neste åra presenterte han komposisjonane sine for kongen og fekk god løn for dette. I 1520 leia han Chapel Royal i statsbesøkt til Frankrike med Field of the Cloth of Gold. Han døydde i 1521, truleg ved St. Albans der han vart gravlagd.

## Verk og påverknad
Av dei overlevande verka hans finst seks messer, to magnificatar, tretten motettar, ni fleirstemmige songar og to instrumentalstykke. Messene hans omfatta «oppgåva» for doktoravhandlinga, messa *Oh quam glorifica*. Ei av messene,  *Regali ex progenie* vart kopiert ved King's College Cambridge og tre (*Salve regina*, *Regali Magnificat* og den uferdige *Ave lumen gratiae*) finst i Eton Choirbook. Ei av messene, *O bone Jesu*, bestilt av Lady Margaret Beaufort, vert rekna som den første parodimessa.

Han har vorte skildra som «den leiande personen i den musikalske verksemda i sine dagar» og «den mest beundra komponisten i sin generasjon». Verka hans påverka mange seinare komponistar, som John Taverner (1490–1545) og Thomas Tallis (1505–85).

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Robert Fayrfax|Robert Fayrfax]]» frå ,  den 3. april 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*


## Bakgrunnsstoff
* Robert Fayrfax på hoasm.org
* Robert Fayrfax på Answers.com
*
Andrea Gabrieli

**Andrea Gabrieli** (fødd kring 1535 i Venezia, død 30. august 1586 i Venezia) var ein italiensk organist og komponist. Han vart rekna som den viktigaste komponisten i Den venetianske skulen og er i det heile ein av dei viktigaste komponistane i renessansen.

## Liv
Gabrieli var elev av nederlendaren Adrian Willaert som var kapellmeister i Markuskyrkja, og var frå 1536 songar i kyrkja. Seinare var han ein periode hos Vincenzo Ruffo i Verona, men frå 1566 var han tilbake i Markuskyrkja, no som andreorganist. Frå 1585 og fram til han døydde hadde han stillinga som som førsteorganist i Markuskyrkja, ei av dei mest prestisjefylte musikkpostane i Nord-Italia.

Seint i karrieren vart han ein etterspurt lærar. Nevøen Giovanni Gabrieli var ein av hans mest framståande elevar, og Andrea påverka dermed indirekte eleven til Giovatni, Heinrich Schütz. Ein annan framståande elev var Hans Leo Hassler.

## Musikk
Andrea Gabrieli var ein produktiv og allsidig komponist som skreiv store mengder geistleg og sekulær vokalmusikk, musikk for blanda grupper songarar og instrument, og reine instrumentalverk. Mykje var skriven det store og resonante rommet i Markuskyrkja. 

Den tidlege stilen hans var påverka av Cipriano dei Rore, og madrigalane til Gabrieli er typiske for stilen på midten av 1500-talet. Men sjølv i den tidlegaste musikken sin føretrekte han homofone teksturar ved klimakset i musikken, eit trekk som peikar framover den seinare storslåtte stilen hans. Etter at han kom i kontakt med Orlando di Lasso i 1562 endra stilen seg, og nederlandsk musikk vart den sterkaste inspirasjonskjelda hans. 

Då Gabrieli starta å arbeide i Markuskyrkja vendte han seg etterkvart vekk frå kontrapunktikken til den flamske skulen som hadde dominert musikken så langt på 1500-talet. I staden starta han å blande grupper beståande av instrument og kor som spelte antifont i det store kyrkjerommet. I musikken han skreiv på denne tida repeterte han fraser med forskjellige kombinasjonar av stemmer i ulike tonehøgder. Han anga ikkje instrumenteringa eksplisitt, men den kan utleiast. Musikken han skapte var unik for si tid og definerte den venetianske stilen for neste generasjon.

Det kan sjå ut som Andrea Gabrieli var lite villig til å publisere sin eigen musikk, for det meste er publisert av nevøen Giovatni etter onkelen døydde. 

## Kjelder


* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Andrea Gabrieli|Andrea Gabrieli]]» frå ,  den 3. april 2010.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
** Tysk og Engelsk Wikipedia


## Bakgrunnsstoff

* 

### Notar
Orlando Gibbons

**Orlando Gibbons** () var ein engelsk renessansekomponist og organist.

Gibbons kom frå ein ekte musikarfamilie, faren William, broren Edward og sonen Christopher var alle kjende komponistar. Orlando Gibbons var songar ved King's College i Cambridge frå 1590 til 1599. Året 1614 fekk han organistposten i det kongelege kapellet til Jacob I. og vart der til han døydde. I 1624 fekk han òg organistposten i Westminster Abbey.

Orlando Gibbons er ein av dei viktigaste engelske komponistane på 1600-talet. På si tid var han mest kjend som utøvande musikar, ettermælet har han fått hovudsakleg på grunn av hymnene og kyrkjemusikken sin. Av dei verdslege verka hans er *The cries of London* og framfor alt madrigalen *The silver swan* (*Sølvsvanen*) verdt å nemne.

## Verk
Gibbons var ein av dei mest allsidige engelske komponistane på si tid og skreiv mange klaverinstrumentstykke, rundt tretti fantasiar for bratsj, mange madrigalar (den mest kjende er *[[The Silver Swan]]*) og mange populære lyriske hymner. I kormusikken sin viser han seg som ein meister av kontrapunkt, kombinert med eit øyre for melodi. Den kanskje mest kjende lyriske hymna hans er *[[This is the record of John]]*. Solistane har ein teknisk krevjande jobb og verket uttrykket den retoriske styrken til teksten, utan at det vert demonstrativt eller bombastisk. Han produserte òg to store variantar av aftanandakt, *the Short Service* og *the Second Service*. Han medverka med seks stykke til den første trykte musikksamlinga i England, *[[Parthenia]]* (der han var den klårt yngste av tre bidragsytarar), publisert kring 1611.

Av klaverstykka til Gibbons har om lag 45 stykke overlevd. Den polyfonske fantasien og danseforma er dei best representerte sjangrane. Gibbons synte at han fullt ut meistra tre- og firedelt kontrapunkt. Dei fleste av fantasiane er kompliserte og fleirdelte stykke. Gibbons syner ein nærast uavgrensa utvikling av enkle melodilinjer, som han syner i verk som *Pavane i D-moll* og *Lord Salisbury's Pavan and Galliard*.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Orlando Gibbons|Orlando Gibbons]]» frå , og «[[:en:|Orlando Gibbons]]» frå  den 3. april 2010.*  
** * oppgav desse kjeldene:*

## Bakgrunnsstoff

*
The Silver Swan

**«The silver swan»** er truleg den mest kjende madrigalen til Orlando Gibbons og er skriven for fem stemmer. Songen er basert på segna om at knoppsvana berre syng like før ho skal døy. 

Teksten til Gibbons er truleg hans eigen: 

: The silver Swan, who living had no Note,
:when Death approached, unlocked her silent throat.
:Leaning her breast upon the reedy shore,
:thus sang her first og last and sang no more:
:"Farewell, all joys! O Death, come close mine eyes!
:More Geese than Swans now live, more Fools than Wise."

Songen vart publisert i Gibbons sin *First Set of Madrigals and Motets of 5 parts* (1612).

Phillip Ledeger skreiv om musikkforma at som med vanlege luttsongar og i motsetnad til verkelege madrigalar, har han to musikalske parti, det andre er repetert og nye tekst vert gjeven denne reprisen.

Den siste linja i teksten, «fleire gjæser enn svaner lever no, fleire toskar enn vise», vert rekna som ein kommentar til at den engelske madrigalforma var i ferd med å forsvinne, eller meir generelt at musikktradisjonen frå Elisabeth-tida var i ferd med å forsvinne. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:The Silver Swan|The Silver Swan]]» frå ,  den 3. april 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
*Phillip Ledger (red.) *[[The Oxford Book of English Madrigals]]* (1978) Oxford University Press og samtidig utgjeven innspeling av Pro Cantione Antiqua
The Fox and the Hound

***The Fox and the Hound***, kalla ***Todd og Copper: To gode venner*** på norsk, er ein amerikansk teiknefilm produsert av The Walt Disney Company frå 1981, basert på boka av Daniel P. Mannix. 

Filmen fortel om reven Todd og venskapen hans med jakthunden Copper. Dei to vennene kjempar for å bevare vennskapen til tross for at dei utviklar nye instinkt og det omkringliggjande sosiale presset om at dei skal vere motstandarar. Filmen er produsert av Ron Miller, Art Stevens, og Wolfgang Reitherman, og regissert av Ted Berman og Richard Rich. Ein oppfølgjar til filmen laga for DVD, *[[The Fox and the Hound 2]]*, kom ut i 2006.

## Kjelder


## Bakgrunnsstoff
*
Anker (fleirtyding)

Ordet **anker** kan ha fleire tydingar:
* Eininga Anker- rommål for veske.
* Anker for fartøy
* Anker i elektriske motorar
* Anker i små mekaniske klokker, til dømes i mekaniske armbandsur og lommeur
Flandern

**Flandern** (nederlandsk *Vlaanderen*, fransk *Flandre*) er ein delstat i Belgia. Han grensar til Nederland, Frankrike og nabodelstatane Vallonia og Brussel.

Flandern er òg namnet på eit landskap eller område mellom Nordsjøen og elva Schelde som er delt mellom provinsen Zeeland sørvest for Schelde i Nederland, provinsane West-Vlaanderen og Oost-Vlaanderen i Belgia og ein del av departementet Nord i Frankrike. Landskapet omfattar fleire sandstrender ut mot havet, fruktbare jordbruksområde i marsklandet innanfor og område prega av livleg handel og industri. Lengre sør er terrenget meir kupert. Dei største byane i Flandern er Gent og Brugge.

Innbyggjarane i Flandern vert kalla *flamlendarar*. Kulturen der vert rekna som flamsk. Det same gjer språket. 

## Historie
Flandern vart i 864 eit markgrevskap tilknytt Frankrike. I 1384 vart området sameint med hertugdømet Burgund, men frå 1556 underlagt Spania og i 1794 igjen fransk. Belgia og Holland vart sidan samla som Nederlanda, men då belgiarane proklamerte sin eigen nøytrale stat i 1831, inngjekk det meste av Flandern i den.

## Provinsar
* Antwerpen 
* Limburg
* Aust-Flandern (Oost-Vlaanderen)
* Vest-Flandern (West-Vlaanderen)
* Flamsk Brabant (Vlaams-Brabant)

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Flandern|Flandern]]» frå , den 3. april 2010.* 

## Bakgrunnsstoff
Olav Ringdal jr.

**Olav Ringdal jr.** () var ein norsk motstandsmann under andre verdskrigen. 

Olav vart fødd i Sandefjord, medan foreldra hans kom frå Larvik. Far hans, *Olav Ingvald Ringdal* var skipsreiar. Av di han og faren bar same namn, vart Olav Ringdal som oftast omtalt som *Olav Ringdal d.y.* eller *Olav Ringdal jr.*. Mora, *Ragna Margrethe Støverud* var grunnleggjaren av *Ragna Ringdals dagsenter* i Oslo.

Då krigen kom til Noreg i 1940, vart Ringdal jr. jusstudent ved Universitetet i Oslo. Sidan gjekk han inn i Milorg, der han arbeidde med propaganda og illegale aviser. Her samarbeidde han med fleire kjende motstandsfolk, til dømes Gregers Gram, Max Manus og Gunnar Sønsteby.

I boka ''Det blir alvor'', som vart skriven av Max Manus i 1946 er Ringdal mykje omtala, mellom anna med dekknamnet *Kjell*.
Den 30. november 1943 vart det sett i gang ein aksjon mot Universitetet i Oslo av tyskarane. Aksjonen enda med at universitetet vart stengt og 1300 studentar vart arresterte. Olav Ringdal jr. var ein av desse, men han klarte å rømma.
Den 4. april 1945 sette tyskarane i verk ein rassia mot Operasjon Derby. Ringdal jr. gjekk då i dekning i *Bygdø allé 117* som han meinte var trygt. Her vart han overraska av tyskarar, som allereie var i huset. Olav Ringdal jr. vart deretter skoten og drepen - berre 24 år gamal. Det same hadde skjedd med Roy Nielsen tidlegare same dagen.
Olav vart gravlagd i Vestre-Aker.

I 1952 vart ei redningsskøyte kalla opp etter Olav Ringdal jr., hovudsakleg etter ynskje frå faren. I filmen Max Manus vart han spelt av skodespelaren Rolf Kristian Larsen.
Norske finansministrar

## 1. departement (finans) (mars-november 1814)

## 5. departement (finans) (november 1814-1818)

## Departementet for finans, handel og toll (1818-1846)

## Departementet for finans og toll (1846-1999)

## Finansdepartementet (2000-)

## Sjå også
*Finansdepartementet

## Kjelde

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Norske finansministrar|Norske finansministrar]]» frå ,  den 4. april 2010.*
Kari Gjesteby

**Kari Gjesteby** () er ein norsk politikar for  Arbeiderpartiet og næringslivsleiar.

Gjesteby har hatt ei rekkje leiarverv i statleg forvalting og statlege føretak, og fleire ulike verv i regjeringsapparatet, mellom anna som statsråd i Handelsdepartementet og Justisdepartementet. 21. august 2009 blei ho utnemnd til ny riksmeklingsmann. Når den nye Arbeidstvistlova trer i kraft vil titttelen bli endra til riksmeklar.

## Stillingar og verv
### Leiarstillingar
* 1983–1989 Stedfortredande generalsekretær i Nordisk ministerråd
* 1989– Direktør Norges bank
* 2001–2003 Konstituert Nasjonalbibliotekar
* 2005–2006 Direktør Norsk Lyd- og Blindeskriftbibliotek
* 2009-2013 Riksmeklar
### Styreverv
* Statskonsult AS (styreleiar)
* Statens institutt for forbruksforsking (styreleiar)
* HAV Eiendom AS
* Bjørvika Utvikling AS
* Norges Musikkhøgskole
* Veidekke AS
* Stiftelsen Hvite busser

### Posisjonar i regjeringsapparatet
* Statssekretær i Finansdepartementet 1979–1981
* Statsråd og sjef for Handelsdepartementet (Handelsminister) 1981
* Statssekretær i Utanriksdepartementet 1986–1988
* Statsråd og sjef for Justisdepartementet (Justisminister) 1990–1992

## Kjelder

*
Riksmekleren

**Riksmeklingsmannen** er eit norsk statleg embete som har til oppgåve å mekle i interessetvistar mellom partane i arbeidslivet, det vil seie tvistar om oppretting eller revisjon av tariffavtalar. Den statlege meklingsordninga blei innført i Noreg frå 1.1.1916, då den første arbeidstvistlova av 1915 vart sett i verk. Embetet er i dag heimla i lov av 5. mai 1927 nr. 1 om arbeidstvister og ligg administrativt under Arbeids- og inkluderingsdepartementet. Embetet skiftar namn til **Riksmeklaren** når den nye arbeidstvistlova trer i kraft.

Embetet blir leia av *riksmeklingsmannen*, som blir oppnemnt av Regjeringa for tre år i gongen. Vidare har embetet åtte faste *kretsmeklingsmenn* som hovudsakleg meklar i lokale tvistar.

Meklingsmennene skal varslast om einhver plassoppseiing. I tvistar skal dei prøve å kome fram til forslag som begge parter kan bli einige om.

## Riksmeklingsmenn
# 1. januar 1916–1. mars 1920: J.M. Lund
# 1. mars 1920–1. januar 1921: Vilhelm Lie
# 15. februar 1921–8. desember 1922: P.I. Paulsen
# 8. desember 1922–31. desember 1930: Valentin Voss
# 1. januar 1931–31. desember 1945: Andreas Claussen
# 1. januar 1946–18. januar 1948: Paal Berg
# 1. april 1948–1. april 1954: Henrik Lundh
# 1. april 1954–31. desember 1964: Thoralf Evje
# 1. januar 1965–31. desember 1974: Preben Munthe
# 1. januar 1975–30. november 1981: Konrad B. Knutsen
# 15. januar 1982–15. januar 1988: Bjørn Haug
# 15. januar 1988–31. desember 2004: Reidar Webster
# 1. januar 2005–16. april 2009: Svein Longva
# 1. september 2009–31. august 2012: Kari Gjesteby

## Bakgrunnsstoff
* Riksmekleren
* Lov om arbeidstvistar, Lovdata.
* Lov om offentlege tenestetvistar, Lovdata.
Dødsfall i Bando-hotellet i 1950

**Dødsfall i Bando-hotellet i 1950** refererer til ei hending i samband med Koreakrigen, der krigsfangar (soldatar tilhøyrande Nord-Korea) blei drepne i kjellaren på Bando-hotellet i Seoul, mens dei var fullstendig *avkledd* og uvæpna, den 26.september 1950. Om dette var eit krigsbrotsverk, er usikkert.

## Referansar

## Kjelder
*U.S.News&World Report, 3. November 2003,«*War of Memories*» av Eric Longabardi, Kit Roane og Edward Pound, s.27-35(engelsk tekst): Faksimile: http://www.usnews.com/usnews/news/articles/031103/3korea.htm
*Eric Longabardis artikkel av 18. desember 2003: http://www.leatherneck.com/forums/archive/index.php/t-11583.html
*Charleston Gazette (dagsavis i West-Virgina), 30.oktober 2003, s.1A: Kopi av artikkel: http://www.network54.com/Forum/261850/thread/1073139752/last-1073139752/War+Crimes+Coverup-+1950,+Seoul,+Korea...
Anthony Holborne

**Anthony Holborne** (fødd kring 1545, død 29. november 1602 i London) var ein engelsk renessansekomponist av lutt-, cister- og consortmusikk på Elisabeth I si tid.

Holborne studerte ved Cambridge University frå 1562 og vart teken opp i *Inner Temple Court* (ei samanslutning av juristar) i 1565.

Han nøyt stor respekt hos samtidige komponistar, til dømes tileigna John Dowland «I saw my lady weepe», den første songen i *Second Booke* til Holborne. 

*Cittarn Schoole* frå 1597 er den første kjente boka hans, og 1599 kom *Pavans, Galliards, Almains and other short Aeirs, both grave and light, in five parts, for Viols, Violins, recorders or other Musicall Winde Instruments*. Samlinga inneheldt 65 av hans eigne komposisjonane og er den største bevarte samlinga i sitt slag. Dei fleste er pavane-galliard kombinasjonar, ein del allemander og resten er uklassifisert. 

«The Fairie Round» frå denne samlinga er med på dei amerikanske romsondane Voyager 1 og Voyager 2 som vart sende opp i 1977.

## Bakgrunnsstoff
* [Anthony Holborne Olborner (1545?–1602) (engelsk)

### Notar

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Antony Holborne|Antony Holborne]]» frå ,  den 4. april 2010.*
Innsbruck, ich muss dich lassen

**«Innsbruck, ich muss dich lassen»** (*Innsbruck, eg må forlate deg*) er ein tyskspråkleg song skriven av Heinrich Isaac (1450-1517). Songen er knytt til byen Innsbruck i Tirol (i dag i Austerrike). Teksten uttrykker sorg over å måtte forlate posten sin ved hoffet. Melodien vart seinare nytta i ein lutheransk koral av J.S. Bach, *O Welt, ich muss dich lassen*. Det har vore reist tvil om melodien i røynda vart skriven av Heinrich Isaac eller kopiert frå tidlegare tonar. 

Songen finst i to forskjellige firestemmige utgåver av Heinrich Isaac: ein diskantlied med melodien i sopran-dalen, og ein tenorlied med cantus firmus i tenor-delen. 

Melodien vart òg nytta som melodien til salmen «Nu hviler mark og enge». Grex Vocalis spelte i 1983 inn plata *[[Renessanse for kor]]*, og der er sangen nummer 2.

## Tekst

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Innsbruck, ich muss dich lassen|Innsbruck, ich muss dich lassen]]» frå ,  den 4. april 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
** 
** 
** German and English Lyrics of Innsbruck, Ich Muss Dich Lassen
Finn T. Isaksen

**Finn Trond Isaksen** (), fødd i Frogn, var ein norsk sivilagronom og politikar for Senterpartiet. 

Isaksen var 2. vararepresentant til Stortinget for Akershus perioden 1977-1981. Han var statsråd og sjef for landbruksdepartementet (landbruksminister) i Kåre Willoch si regjering 1983–1985.

Han gjekk folkeskule og middelskule i Drøbak 1931–1942, og tok examen artium ved Ski gymnas i 1944. Han gjekk ved Sem landbruksskole i Asker i 1945. Han blei uteksaminert som sivilagronom (med landbruksøkonomi) frå Norges landbrukshøgskole i 1950. Isaksen var forskingsstipendiat ved Landbruksøkonomisk Institutt 1951–1952, og samvirkekonsulent og seinare direktør i Selskapet for Norges Vel 1953–1960. Han var administerende direktør i Norges kjøtt- og fleskesentral frå 1960 til han døydde.

## Bakgrunnsstoff
*
Johan C. Løken

**Johan Christen Løken** () var ein norsk politikar for Høgre.

## Regjering
* 14. oktober&nbsp;1981 &ndash; 8. juni&nbsp;1983: Statsråd og sjef for Landbruksdepartementet (landbruksminister) i Kåre Willoch si regjering.

## Stortinget
Johan C. Løken blei vald inn på Stortinget frå Hedmark i 1981, og sat på Stortinget til 1993. Han var vararepresentant i perioden 1977 &ndash; 1981.

### Stortingskomitéar
* 1981&ndash;1985:  Medlem i Finanskomitéen
* 1981&ndash;1985:  Medlem i Justiskomitéen
* 1985&ndash;1989:  Varamedlem i Kontrollkomitéen
* 1985&ndash;1989:  Medlem i Finanskomitéen
* 1985&ndash;1989:  Varamedlem i Valkomitéen
* 1989&ndash;1993:  Varamedlem i Kontrollkomitéen
* 1989&ndash;1993:  Medlem i Finanskomitéen
* 1989&ndash;1993:  Varamedlem i Den utvida utanriks- og konstitusjonskomitéen
* 1989&ndash;1993:  Varamedlem i Valkomitéen

## Andre verv
Frå 1971 til 1979 sat Johan C. Løken i kommunestyret i Elverum. Han har også sete i fylkestinget i Hedmark.

I 2007 blei han igjen vald inn i kommunestyret i Elverum, sjølv om han var på sisteplass på vallista.

Han var styreleiar i Forsvarets forskningsinstitutt og Graminor.

## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
*Johan C. Løken hos Stortinget.no
Willendorf

**Willendorf** er ein liten kommune (*Gemeinde*) i distriktet Neunkirchen i delstaten Niederösterreich i Austerrike.
Per 1. januar 2016 hadde han 947 innbyggjarar.

Kommunen har eit areal på 7,31 kvadratkilometer, og av dette er 40,3 prosent skog. Høgda over havet er 389 meter (*Meter über Adri*) ifylgje den austerrikske definisjonen av høgd over havnivået, som vert rekna i høve til middelvasstanden i Adriahavet ved Molo Sartorio i hamna i Trieste.

Den vidgjetne kvinnefiguren Venus frå Willendorf kjem frå ein annan stad i Niederösterreich med namnet Willendorf: Willendorf in der Wachau.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
Oddvar Myklebust

**Oddvar Myklebust** () er ein norsk politikar for Arbeidarpartiet, og ordførar i Sandøy kommune i Møre og Romsdal fylke frå 2007. Han var òg ordførar i kommunen frå 1995 - 1999.

## Kjelde
* Oddvar Myklebust - Sandøy kommune
Haramsnytt

***Haramsnytt*** er lokalavis for Haram og Sandøy kommune i Møre og Romsdal. Avisa vart grunnlagt og kom ut første gong i juni 1971 og var då vekeavis. I 1972 vart *Haramsnytt* abonnementsavis, og frå 1979 vart avisa gjeven ut to gonger i veka; tysdag og fredag.

Opplaget var i 2005 på 2885 eksemplar og i 2008 på 2800.

*Haramsnytt* overtok i 2008 aksjemajoriteten i *[[Sulaposten]]*.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
Sulaposten

***Sulaposten*** er lokalavis for Sula kommune på Sunnmøre i Møre og Romsdal med kontor på Langevåg. Avisa vart grunnalgt i 1946 av Ansgar Slagnes.

Mediehuset Vårt Land tok over avisa i 1997, men selde fleirtalet av aksjane til avisa *[[Haramsnytt]]* i 2008.

## Opplagstal

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
Nils Magne Abelseth

**Nils Magne Abelseth** () er ein norsk politikar for Høgre, og tidlegare ordførar i Sandøy kommune i Møre og Romsdal fylke frå perioden 1999 til 2007. Han har vore medlem av kommunestyret sidan 1992.

## Kjelder
*Nils Magne Abelseth - Sandøy kommune arkivert utgåve
Mons Lid

**Mons Lid** () var ein norsk politikar frå Arbeidarpartiet. Han blei vald som fast stortingsrepresentant frå Bergen i 1945 og sat på Stortinget til 1949. Mellom 1937-1945 var han vararepresentant.

Frå 1949 til 1955 var Lid fylkesmann i Bergen og Hordaland, ei stilling han også hadde 1956-1966.

Då Einar Gerhardsen danna si tredje regjering 22. januar 1955, blei Lid statsråd og sjef for Finansdepartementet (finansminister). Han sat i stillinga fram til 28. desember 1956.

Lid var utdanna postfullmektig, og var forretningsførar i Bergens Arbeiderblad 1938-40. Under krigen og fram til 1948 var han forretningsfører i Bergen Trygdekasse.

## Bakgrunnsstoff
*
Verdsmeisterskapen i sjakk 1951

Verdsmeisterskapen i sjakk i 1951 vart spela mellom regjerande verdsmeister Mikhail Botvinnik og David Bronstein, begge frå Sovjetunionen,  i Moskva frå 15. mars til 11. mai 1951. 

Tvikampen vart spela som best over 24 parti. Viss kampen enda uavgjort 12-12, ville Botvinnik  behalde verdsmeister-tittelen. 

Bronstein leia etter 22 rundar med 11,5-10,5, og ville bli verdsmeister med to remisar i dei to siste partia. Men Botvinnik vann det 23. partiet, og heldt deretter remis i det 24. partiet, og beheldt dermed verdsmeister-tittelen.

## Resultat

## Bakgrunnsstoff
*VM i sjakk 1951 hos Chessgames.com, med dei 24 sjakkpartia - vitja 5. april 2010
*Verdsmeisterskapen i sjakk 1951 hos Graeme Cree sine sjakksider, vitja 5. april 2010
Færøysk fonologi

**Færøysk fonolog** tek for seg fonologien til færøysk. 

## Segmental fonologi

### Vokaler
Færøysk har 10 korte vokalar, alle desse har lange motpartar, nokre av dei er diftongerte. I tillegg har færøysk også 3 diftongar.

### Konsonantar

Færøysk har 21 konsonantar, fordelt på fire artikulasjonsstader og fire artikulasjonsmåtar:
Programvarebunt

**Programvarebunt** er eit omgrep som vert nytta om ei samling dataprogram som vert levert, nedlasta, eller nytta, saman. Bunten kan vera sett saman av brukarprogram, som OpenOffice, eller av tenarprogram, som til dømes LAMP.
LAMP

**LAMP** er eit akronym som står for Linux, Apache, MySQL, PHP og er ein programvarebunt med open kjeldekode som til saman utgjer ein vevtenar, der Linux er operativsystemet, Apache er sjølve vevtenaren, MySQL er eit databaseprogram og PHP er eit skriptspråk som vert nytta for å sy saman vevsider. Linux er eigentleg berre kjerna i operativsystemet, så ein LAMP-tenar er bygd rundt ein Linux-distribusjon, som Debian, Ubuntu, Mandriva, etc. 

## Bakgrunnsstoff
* ''ApacheMySQLPHP'', ubuntu.com
Madrigali spirituali

**Madrigali spirituali** eller ein **madrigale spirituale** er ein madrigal eller eit madrigalliknande stykke med ein religiøs teksten i staden for ein verdsleg tekst. Dei fleste døma på denne musikkforma har ein frå seinrenessansen og tidlegbarokken og hovudsakleg frå Italia og Tyskland.

Somme kjende døme på *madrigali spirituali* er mellom anna Lassus sin *[[Lagrime di San Pietro]]* (München, 1595); Guillaume Dufay sin *Vergine bella* (ca. 1470), ei hyllest til Jomfru Maria på dikt form av Francesco Petrarca; Giovanni Pierluigi da Palestrina sin *First Book of Madrigals* (1581), Carlo Gesualdo sin *[[Tenebrae Responsories]]* (1611); og den store samlinga av Giovanni Francesco Anerio, *Teatro armonico spirituale* (Roma, 1619).

## Sjå òg
* Motett

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Madrigali spirituali|Madrigali spirituali]]» frå ,  den 5. april 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
** "Madrigale spirituale", i *The New Grove Dictionary of Music and Musicians*, ed. Stanley Sadie.  20 vol.  London, Macmillan Publishers Ltd., 1980.  ISBN 1-56159-174-2
** Gustave Reese, *Music in the Renaissance*.  New York, W.W. Norton & Co., 1954.  ISBN 0-393-09530-4
Villanella

**Villanella** (fleirtal **villanelle** &mdash; må ikkje forvekslast med den franske verseforma villanelle) er ei form for lett italiensk verdsleg vokalmusikk som dukka opp i Italia like før midten av 1500-talet. Han vart først skapt i Napoli og påverka den seinare canzonettaen og frå der påverka han òg madrigalen.

Temaa er ofte landsens, komisk og ofte satirisk, og ofte manieristisk. Rytmemønsteret til versa i dei tidlege napolitanske formene er vanlegvis abR abR abR ccR.  Villanellene vart ein av dei mest populære songformene i Italia rundt midten av 1500-talet. 

Tidlege villanellaer (kjend som canzone villanesca) alltid for tre stemmer utan akkompagnement. Den første komponisten av villanellaer var napolitanarane Giovanni Domenico da Nola og Giovan Tomaso di Maio. Andre komponistar var mellom andre Adrian Willaert, Luca Marenzio, Adriano Banchieri og Orlande de Lassus.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Villanella|Villanella]]» frå ,  den 5. april 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
* 
* Gustave Reese, *Music in the Renaissance*.  New York, W.W. Norton & Co., 1954.  ISBN 0-393-09530-4
* *The New Harvard Dictionary of Music*, ed. Don Randel.  Cambridge, Massachusetts, Harvard University Press, 1986.  ISBN 0-674-61525-5
* Donna G. Cardamone, *The Canzone Villanesca alla Napolitane and Related Forms, 1537-1570* (Ann Arbor: UMI Research Press, 1981). ISBN 0835711846.
* Donna G. Cardamone, “The Debut of the Canzone Villanesca alla Napolitana.” *Studi Musicali* 4 (1975): 65-75.
* Donna G. Cardamone, “‘Madrigali a Tre et Arie Napolitane’ - a Typographical and Repertorial Study.” *Journal of the American Musicological Society* 35, no. 3 (1982): 436-481.
* Concetta Assenza, *La canzonetta dal 1570 al 1615* (Lucca: LIM, 1997). ISBN 887096177X.
Lied

**Lied** (tysk for «song», fleirtal *Lieder*) er eit omgrep som på norsk dekker den tyske kunstvisetradisjonen. Den tyske liedertradisjonen er særleg konsentrert om musikken, ofte til tekstar av eit enkelt folkeleg preg. Som oftast er dei komponert for song og klaver.

Det finst tre former for lied:
*Gjennomkomponert form
*Strofisk form
*Variert strofisk form

Det er særleg komponistar frå 1800-talet som har prega sjangeren, med Franz Schubert, Robert Schumann og Johannes Brahms som dei viktigaste. Sist i hundreåret medverka særleg Gustav Mahler og Richard Strauss til tradisjonen.
Parodimesse

Ei **parodimesse** er ei form for messe, vanlegvis frå 1500-talet, der ein nyttar fleire stemmer frå tidlegare musikkstykke som ein del av melodien, slik som ein bit frå ein motett eller ein verdsleg chanson. Han skil seg frå dei to andre mest vanlege messeverka under renessansen, cantus firmus og omskriven messe. «Parodi» har ikkje noko med humor å gjere, som i den moderne tydinga av ordet, men tyder «imitasjon». 

Parodimessa var ein særs populær modell under renessansen. Palestrina skreiv aleine kring 50 parodimesser og på første halvdel av 1500-talet var dette dominerande forma. Konsilet i Trient bannlyste bruken av verdsleg materiale i messene i eit dokument datert 10. september 1562. Reformene vart berre nøye følgd i Italia. I Frankrike hadde alt den musikalske smaken endra seg, slik at ønska til konsilet likevel vart oppfylte, og i Tyskland brydde ein seg stort sett ikkje om det. 

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Parody mass|Parody mass]]» frå ,  den 5. april 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
** Gustave Reese, *Music in the Renaissance*.  New York, W.W. Norton & Co., 1954.  ISBN 0-393-09530-4
** Harold Gleason og Warren Becker, *Music in the Middle Ages and Renaissance* (Music Literature Outlines Series I).  Bloomington, Indiana.  Frangipani Press, 1986.  ISBN 0-89917-034-X
** Lewis Lockwood, "Mass."  *The New Grove Dictionary of Music and Musicians*, red. Stanley Sadie.  20 vol.  London, Macmillan Publishers Ltd., 1980.  ISBN 1-56159-174-2
** *The New Harvard Dictionary of Music*, red. Don Randel.  Cambridge, Massachusetts, Harvard University Press, 1986.  ISBN 0-674-61525-5
Kapellmeister

**Kapellmeister** er ein tittel i musikk på ein som leiar ei gruppe musikarar under utøving av musikk. Kapellmeisteren er ofte ein av dei utøvande (som til dømes bandleiar og pianist Duke Ellington), men òg ein orkesterdirigent kan kallast «kapellmeister».

## Sjå òg
* A cappella