open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mirakel

**Mirakel**, òg kalla **under**, er ei hending som står i strid med det som etter vanleg meining i vedkomande samfunn er rekna som ein mogleg verknad av det som er gjort. Mirakel eller under er det til dømes at eit menneske har evna til å vekke til live folk som har døydd, gjere blinde menneske sjåande, kan vandre på vatnet, kan roe ned stormar ved hjelp av påbod og handrørsler, ikkje sjølv rotnar etter å ha døydd, og mykje anna.

I dei fleste religionar spelar soger om mirakel eller mirakuløse og uforklårlege hendingar ei vesentleg rolle. Mirakel av ymse slag vert mellom anna nytta som prov på at vedkomande som står bak hendinga er guddommeleg eller heilag på eit aller anna vis, avhengig av kva religion det gjeld. Staden der mirakelet har skjedd, vert ofte gjort til ein meir eller mindre viktig pilegrimsstad som det kan bringe lækjedom eller frelse å vitje. I religiøs samanheng er det ofte ein autorativ instans som avgjer om eit påstått mirakel er å sjå på som ekte, og om staden hendinga gjekk føre seg, skal reknast som heilag.

Uforklårlege og mirakelliknande hendingar spelar òg ei stor rolle i folketrua. Men etter det meiningsinnhaldet som ligg i omgrepa *mirakel* eller *under*, har ikkje slike hendingar noko med *mirakel* å gjere. 

## Bakgrunnsstoff
Nett-TV

**Nett-TV** er ei teneste som gjer fjernsynsprogram tilgjengeleg via Internett. Tenesten er som oftast gratis, men somme fjernsynskanalar har bestemt seg for å leggje det under lisens. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Nett-TV|Nett-TV]]» frå ,  den 2. januar 2012.*
Grand Pilier d'Angle

**Grand Pilier d'Angle** er ei høgde på Peutereyegga. Egga strekker seg austfrå og opp til Mont Blanc de Courmayeur. Høgda er 4&nbsp;243 moh, primærfaktoren 35 meter og sekundærfaktoren 0,7 kilometer. Toppen ligg i den italienske delen av Mont Blanc-massivet i regionen Aostadalen.

Fram til Walter Bonatti og Toni Gobbi klatra sjølve pillaren den 3. august 1957 var toppen berre ei anonym høgde på Peutereyegga, men fekk deretter merksemd i klatremiljøet, og det er opna ei rekke ruter opp nordaustveggen.

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Grand Pilier d'Angle på 4000er.de
* ''North east side of Grand Pilier d'Angle'' med inntegning av dei ulike rutene opp nordaustsida (summitpost.org )
Stecknadelhorn

**Stecknadelhorn** («Knappenålstind») er ei lita høgde på Nadelgrat («Nåle-egg»). På ,grunn av den store høgda (4&nbsp;241 moh) blir den sett på som ein sjølvstendig firetusenmeterstopp. Stecknadelhorn ligg i Mischabelmassivet i Wallis-Alpane mellom Saas-Fee og Täsch og dermed i Kantonen Wallis i Sveits.

Ein når Stecknadelhorn ved å traversere Nadelgrat. Egga ligg i omtrent nord-sørleg retning over Saas-Fee i aust og Mattertal i vest.

## Litteratur
* Helmut Dumler und Willi P. Burkhardt: *Viertausender der Alpen*. Bergverlag Rother, München 2001, ISBN 3-7633-7427-2.

## Bakgrunnsstoff
* GoogleMaps für Geokoordinaten
* Stecknadelhorn på 4000er.de
* Stecknadelhorn på summitpost.org
* Nadelgrat på summitpost.org
Vincent-pyramiden

**Vincent-pyramiden** (italiensk *Piramide Vincent*) er ein 4&nbsp;215 moh. høg fjelltopp i den sørlege delen av Monte Rosamassivet, knapt ein kilometer sør for den italiensk-sveitsiske grensa. Grensa mellom Aostadalen og Piemonte går over toppen. Det høgste punktet på pyramiden er det austlegaste punktet på Lysgletscher, og i søraustleg retning under toppen flyt Indrengletscher i sørvestleg retning. 5. august 1819 førsteklatra Johann Nikolaus Vincent toppen, som har namnet etter han.

## Litteratur
* Helmut Dumler und Willi P. Burkhardt: *Viertausender der Alpen*. Bergverlag Rother, München 2001, ISBN 3-7633-7427-2.
* Michael Waeber: *Gebietsführer Walliser Alpen*, 11. Auflage. Bergverlag Rother, München 1996. ISBN 3-7633-2416-X

## Bakgrunnsstoff
* Piramide Vincent på 4000er.de
Sovjetunionen i Eurovision Song Contest

**Sovjetunionen** gjorde fleire forsøk på å debutere i Eurovision Song Contest på slutten av 1980-talet. 

I 2009 sa Eduard Fomin, ein tidlegare tilsett i departementet for utdanning i Den russiske sosialistiske føderative sovjetrepublikken, at George Veselov, utdanningsminister i Sovjetunionen, brakte fram idéen om ein deltaking i Eurovision Song Contest grunna politiske reformer gjort av Mikhail Gorbatsjov, tidlegare president i Sovjetunionen, på slutten av 1980-talet. Idéen var i hovudsak politisk, med tanke på at ein siger i tevlinga for Sovjetunionen ville påverke forholdet mellom Sovjetunionen og dei kapitalistiske landa i vest. Valery Leontyev vart føreslått som den fyrste deltakaren til Sovjetunionen, men ein sovjetiske deltaking fann aldri stad. Ti av republikkane i Sovjetunionen har seinare delteke i tevlinga: Russland, Estland, Litauen, Latvia, Ukraina, Kviterussland, Moldova, Armenia, Georgia og Aserbajdsjan. Fem av landa har òg vunne tevlinga.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Unsuccessful attempts to participate in the Eurovision Song Contest#Soviet Union|Unsuccessful attempts to participate in the Eurovision Song Contest#Soviet Union]]» frå ,  den 2. januar 2012.*
Grande Rocheuse

**Grande Rocheuse** er eit 4&nbsp;102 meter over havet høgt fjell i Aiguille Verte-massivet i den franske delen av Mont Blanc-gruppa. Fjellet har primærfaktor på 52 meter og sekundærfaktor på 0,3 kilometer, mot Aiguille Verte. Robert Fowler, Michel Ducroz og Michel Balmat var dei første på toppen, det skjedde 17. september 1865.

Som klatremål har fjellet vanskegrad III på UIAA-skalaen.

## Bakgrunnsstoff
* Grande Rocheuse på 4000er.de
Mont Brouillard

**Mont Brouillard** («Tåkefjellet») er ei høgde på egga som strekker seg sørfrå opp til Mont Blanc. Toppen er 4&nbsp;069 moh. og har ein primærfaktor på 39 meter over Col Emile Rey og ein  sekundærfaktor på 0,2 kilometer mot Picco Luigi Amedeo. Toppen ligg i den italienske delen av Mont Blanc-massivet i regionen Aostadalen. Karl Blodig, Oscar Eckenstein og Alessio Brocherel gjekk toppen første gong (1906).

## Litteratur
* Helmut Dumler und Willi P. Burkhardt: *Viertausender der Alpen*. Nyutgåve, Bergverlag Rother, München 1989, ISBN 3-7633-7427-2

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
*Mont Brouillard på 4000er.de
Aiguille du Jardin

**Aiguille du Jardin** er ein 4&nbsp;035 m høg topp i Aiguille Verte-gruppa i den franske delen av Mont Blanc-massivet. Primærfaktoren er 37 meter og sekundærfaktoren 0,2 kilometer mot Grande Rocheuse. E. Fontaine, Jean Ravanel og Léon Tournier var dei første til toppen og datoen var 1. august 1904.

SAC-graderinga er *Schwierig (S)* og på UIAA sin skala er klatregraderinga sett til IV.

## Bakgrunnsstoff
*Aiguille du Jardin på 4000er.de
Hinter Fiescherhorn

**Hinter Fiescherhorn** er ein 4&nbsp;025 meter høg topp i Bern-Alpane i nærleiken av Gross Fiescherhorn. Hinter Fiescherhorn ligg i sin heilskap i kantonen Valais.


Fil:Hinter Fiescherhorn, from NE.jpg|Toppområdet til Hinter Fiescherhorn frå nordaust
Fil:Fiescherhorn and Grünhorn.jpg|Frå venstre: Gross og Hinter Fiescherhorn, Klein og Gross Grünhorn 


## Litteratur
* Helmut Dumler und Willi P. Burkhardt: *Viertausender der Alpen*. Bergverlag Rother, München 2001, ISBN 3-7633-7427-2.

## Bakgrunnsstoff
* Hinter Fiescherhorn på 4000er.de
* Hinter Fiescherhorn, turberetningar
* Panorama frå Hinter Fiescherhorn med namn på toppane ein ser
Dáfni-Ymittós

**Dáfni-Ymittós** (gresk Δάφνη-Υμηττός) er ein kommune sør for sentrum i Aten i Hellas. Kommunen inngår i byområdet til Aten, og høyrer administrativt til periferieininga&nbsp;Sentral-Aten i periferien Attikí.

## Administrativ inndeling
Kommunen vart danna i 2011 ved at ein slo saman dei tidlegare kommunane
* Dáfni
* Ymittós
Dei to tidlegare kommunane er no kommunaleiningar.

## Referansar
Dôme de Rochefort

**Dôme de Rochefort** er ein 4&nbsp;015 høg topp i Mont Blanc-massivet på grensa mellom Frankrike og Italia. Toppen blei første gong gått 12. august 1881, av J. Eccles, Alphonse og Michel-Clément Payot.

## Bakgrunnsstoff
*Dôme de Rochefort på 4000er.de
Linje

Ei **linje** er ein rett strek eller ei rekkje. Tidlegare vart linje nytta einstydande med ei kurve, men vert i dag vanlegvis nytta om ei rett linje. Ei linje kan uttrykkast med funksjonen 

\ f(x) = ax + b

der *a* og *b* er to reelle tal.

## Kjelder
*linje. (2012-01-02) I Store norske leksikon. Henta frå http://snl.no/linje/matematikk
Kompleksitet i matematikk

**Kompleksitet** i ei matematisk berekning  er eit mål på den naudsynte ressursbruken for å utføre berekninga. Dette vert hovudsakleg nytta for algoritmar for datamaskinar. 

Ressursane som er naudsynte for berekninga omfattar både tid- og romforbruk. Tida vert gjeve i mengda naudsynte matematiske operasjonar, og romforbruket i naudsynt lagringskapasitet på datamaskinen. 

## Kjelder
*kompleksitet. (2012-01-03) I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå http://snl.no/kompleksitet/matematikk
Kompleksitetsklasse

Ein **kompleksitetsklasse** er ein klasse eit matematisk problem kan delast inn i, avhengig av kompleksiteten til dei naudsynte berekningane for å løyse det. 

Dersom den mest effektive berekninga for å løyse eit problem har polynomisk kompleksitet, vert problemet sagt å høyre til klassen P, som er klassen av problem som kan løysast i polynomiell tid. Av særskild interesse er klassen NP, som består av ein bestemt type kompliserte problem. Desse problema reknast å ikkje kunne løysast i polynomiell tid, men dette er ikkje enno bevist. Problemet vart sett fram av den kanadiske matematikaren Stephen Cook kring 1970. Cook lukkast derimot å vise at visst eitt av problema i NP kan løysast i polynomiell tid, så kalla løysast slik. Med andre ord om eitt av problema i klassen NP høyrer til klassen P, så gjeld dette for alle, og P = NP. 

## Kjelder
* kompleksitetsklasser. (2012-01-03) I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå http://snl.no/kompleksitetsklasser
Kjukjurtlju

**Kjukjurtlju** (russisk *Кюкюртлю*, engelsk *Kukurtlu Dome*) er eit fjell på 4&nbsp;912 moh. i den russiske delen av  Kaukasus. Det ligg i republikken Karatsjajevo-Tsjerkessia, nord for grensa til Georgia og vest for grensa til Kabardino-Balkaria. Toppen er det nærast liggande høgare punktet til det høgste fjellet i Alpane, Mont Blanc, og dermed referansepunkt for dominansen til Mont Blanc.

Kjukjurtlju ligg på den vestlege skuldra til Elbrus. Mot vest har fjellet ein 600 meter høg, nesten loddrett vegg som russiske publikasjoner til vanleg oppgjev som høgda til Kjukjurtlju (det høgste punktet på veggen ligg 4&nbsp;639 moh.)

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Kukurtlu Dome på peakbagger.com
Aiguille de Rochefort

**Aiguille de Rochefort** er eit 4&nbsp;001 m høgt fjell mellom Dent du Géant og Dôme de Rochefort på Grandes Jorasses-massivet i Mont Blanc-gruppa. Grensa mellom Frankrike og Italia går over toppen.

Primærfaktoren er 106 meter mot Dôme de Rochefort og sekundærfaktoren er 0,6 kilometer mot Dent du Géant. Førsteklatringa skjedde 14. august 1873 av Alphonse Payot, Michel-Clément Payot og J. Eccles.

Klatreteknisk gradering etter UIAA-skalaen er II.

## Litteratur
* Helmut Dumler und Willi P. Burkhardt: *Viertausender der Alpen*. Bergverlag Rother, München 2001, ISBN 3-7633-7427-2.

## Bakgrunnsstoff
* Aiguille de Rochefort på 4000er.de
*  på summitpost.org
* Panorama frå Aiguille de Rochefort på alpen-panoramen.de
Komplement i matematikk

**Komplement** er eit omgrep som vert nytta fleire stader i matematikken. 

## Geometri
**[[Komplementvinklar]]** eller **komplementære vinklar** er to vinklar som til saman har summen 90 °.

## Mengdelære
I mengdelæra nyttar ein komplement i følgjande tyding: Viss A er ei mengd i ei større mengd S, så vert mengda S minus A sagt å vere komplement til mengda A eller komplementærmengd i S. Komplementet til A i S er altså mengda av dei element i S som ikkje er i A.

## Kjelder
*komplement. (2012-01-03) I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå http://snl.no/komplement/matematikk
Konfidensintervall

**Konfidensintervall** er eit statistisk omgrep nytta ved estimering av ukjende storleikar på bakgrunn av innsamla datamateriale. Det vert nytta i statistisk analyse av data som inneheld utryggleik og variasjon. Eit konfidensintervall gjev ei nedre og ei øvre grense for storleiken som vert estimert, og lengda av intervallet indikerer kor godt estimatet er. Eit langt intervall vil til dømes signalisere større utryggleik enn eit kort). Generelt kan dei innsamla dataa reknast som realiserte verdiar av stokastiske variablar. Vi avgjer eit intervall som med ein viss grav av tryggleik inneheld den ukjende storleiken. Dersom a og b vert avgjort slik at sannsynet for at det stokastiske intervallet (a,b) dekkjer den ukjende storleiken til dømes er 0,95, vert intervallet (a,b) sag å vere eit 95% konfidensintervall for storleiken, og sannsynet 0,95 vert kalla *konfidenskoeffisienten*.

Tenk at ein skal undersøke lækjeeffekten av ein ny medisinsk behandling for ein viss krefttype, og ønskjer å berekne den ukjende delen ϑ som blir lækja ved denne behandlinga. La oss sei at 56 pasientar av 80 tilfeldig valde vart lækja. Eit estimat for ϑ er då den observerte delen, nemleg 56/80 = 0,7. Ved hjelp av statistiske metodar kan det reknast ut at eit 95% konfidensintervall blir intervallet frå 0,6 til 0,8. Dette tyder då utryggleiken på estimatet 0,7 for ϑ.

## Kjelder
*
Konfigurasjon

**Konfigurasjon** tyder «samanstilling» eller «kombinasjon» og vert nytta om den ytre forma til ein lekam og måten som denne forma er samansett av fleire delar på.

* Konfigurasjon i kjemi, er korleis atoma er arrangert i rommet i eit molekyl. 
* Konfigurasjon i IT er korleis eit datamaskinsystem er samansett. 
* Konfigurasjon i matematikk er det same som figur
Konform avbilding

Ei **konform avbilding** eller **vinkeltru avbilding** er ei avbilding eller transformasjon av ei flate på ei anna flate, slik at vinkelen mellom to tilsvarande kurver er bevart. Ved ei avbilding av eit plan på eit anna, slik at punktet (x, y) i det eine planet svarar til punkta (u, v) i det andre, finn ein at vilkåret for ei konform avbilding er at dei partielle deriverte må oppfylle følgjande likningar: 

Desse partielle differensiallikningane er dei såkalla Cauchy-Riemannske likningane, som òg er vilkåret for at ein funksjon av ein kompleks variabel 

:\ f(z) = f(x + iy) = u + iv = w skal vere ein analytisk funksjon. Avbildinga av eit komplekst plan på eit anna ved ein analytisk funksjon w = f(z) definerer altså ei konform avbildling. 

Konforme avbildingar vart først innført og studert i samband med kartprojeksjonar. Omgrepet konform avbilding kjem frå J. C. F. Gauss, som utvikla den matematiske teorien for slike projeksjonar.

## Kjelder
* avbildning. (2012-01-03) I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå http://snl.no/avbildning/konform_avbildning
Kongruens i talteori

**Kongruens** tyder «samsvar» og vert mellom anna nytta i talteori. 

To tal *a* og *b* vert sagt å vere kongruente med omsyn til modulen *m* viss *a* og *b* gjev same rest når dei vert dividert med heiltalet *m*. Dette vert skriven a ≅ b (mod m). Til dømes er 24 ≅ 10 (mod 7) sidan 24 = 3 · 7 + 3 og 10 = 7 + 3. 

Eit resultat i læra om kongruens er til dømes den vesle Fermatsatsen. Omgrepet kongruens vart innført i talteorien av Johann Carl Friedrich Gauss. Sidan er omgrepet òg nytta i algebraen. 

## Kjelder
*kongruens. (2012-01-03) I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå http://snl.no/kongruens/matematikk_–_3
Vesle St. Bernhard-passet

**Vesle St. Bernhard-passet** (fr. *Col du Petit Saint-Bernard*; it. *Colle del Piccolo San Bernardo*) er eit 2&nbsp;188 moh. høgt fjellpass i Dei graiiske Alpane som bind saman Isèredalen i det franske Departementet Savoie med Aostadalen. Vegen over passet blei bygd av Napoleon III.

Grensa mellom Italia og Frankrike går over passet. Etter at Italia erklærte krig mot Frankrike den 10. juni 1940 under den andre verdskrigen gjekk det føre seg krigshandlingar i passet, der den italienske sida åleine leid eit tap på 600 liv.

På den franske sida står det ein monolitt rett før passhøgda. Ein gong stod det ein statue av romarguden Jupiter på den, i dag står det ein av den kristne helgenen Bernhard von Menthon. Han skal ha grunnlagd eit hospits i passet, men av det er det berre ruinar att.

## Tour de France
Tour de France har passert over passet fleire gonger.

## Bakgrunnsstoff
* Stigingsgradient i retning Bourg St. Maurice
* Stigingsgradient i retning Aosta

## Referansar
Kosovo i Eurovision Song Contest

**Kosovo** har aldri delteke i Eurovision Song Contest, men den kosoviske nasjonale kringkastaren søkte om medlemskap i Den europeiske kringkastingsunionen (EBU). Landet vart ikkje akseptert som fullverdig medlem.

Etter at Kosovo erklærte sjølvstende frå Serbia i 2008, var det kringkastaren Radio Televizioni i Kosovës (RTK) som søkte om EBU-medlemskap, og ynskte at Kosovo skulle debutere i Eurovision Song Contest 2009. Kosovo hadde debutert i Eurovision Song Contest 2009 dersom dei kunne slutta seg til EBU. Kosovo er enno ikkje rettkjend av alle land og heller ikkje medlem av Dei sameinte nasjonane (SN), noko som er naudsynt for å oppnå fullt EBU-medlemskap. Det er allereie inngått ein samarbeidsavtale mellom EBU og RTK, og EBU støttar medlemskapen til RTK. RTK har observatørstatus innan EBU og debuterte i Eurovision Young Dancers i 2011.

Ifylgje den kosoviske avisa Koha Ditore, ville eit mogleg bidrag veljast via ein nasjonal finale som hadde fått namnet *Akordet e Kosovës*, eit tidlegare popshow som hadde vorte teke av lufta nokre år tidlegare. Antonio Gashi og Valton Beqiri jobbar for at RTK snart kan verte med i EBU. I motsetnad til Luxembourg som ikkje ynskjer å delteke, har Kosovo eit stort ynskje om å delteke. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Unsuccessful attempts to participate in the Eurovision Song Contest#Kosovo|Unsuccessful attempts to participate in the Eurovision Song Contest#Kosovo]]» frå ,  den 3. januar 2012.*
Boris Vilkitskij

**Boris Andrejevitj Vilkitskij** () var ein russisk sjømilitær og hydrograf som utførte fleire ekspedisjonar i Nordishavet og gjorde systematiske forsøk på å sigla frå Stillehavet til Europa. Vilkitskijsundet og fleire russiske øyar er kalla opp etter han.

Vilkitskij var fødd i Pulkovo i Sankt Petersburg. Han gjekk ut frå marineakademiet i byen i 1908. I 1913 var han leiar av ein russisk som vitja Bennettøya og Nysibirøyane. Ekspedisjonen kom dit frå Beringssundet og oppdaga under ferda nytt land noko nord om Kapp Tjeljuskin. Dette kalla dei «Keisar Nikolais land», no Severnaja Zemlja, den siste øygruppa som vart oppdaga på jorda. I 1915 nådde Vilkitskij Archangelsk, og blei deretter den andre som reiste gjennom Nordaustpassasjen.

Boris Vilkitskij utvandra til Vest-Europa i 1920, kort tid etter den russiske revolusjonen. I 1923 og 1924 leidde han handelsekspedisjonar til Karahavet. Seinare arbeidde han som hydrograf i Belgisk Kongo. Han døydde i Brussel i 1961.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Boris Vilkitskij|Boris Vilkitskij]]» frå , og «[[:en:Boris Vilkitsky|Boris Vilkitsky]]» frå  den 3. januar 2012.*  
 
* 
* 
*
Henry Amdal

**Henry Eliot Amdal** () var ein norsk skihoppar som tevla for Brumunddal Idrettslag. Han vart noregsmeister i 1947.

Amdal vann gullmedaljen under noregsmeisterskapen 1947 i Tistedal, 0,7 poeng føre Thorleif Schjelderup med Birger Ruud på bronseplass. I den same sesongen kom han på andreplass både i Svenska skidspelen i Sundsvall og i Holmenkollrennet. Landsmennene Arne Hoel og Georg Thrane vann i høvesvis Sundsvall og i Holmenkollen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Henry Amdahl|Henry Amdahl]]» frå ,  den 3. januar 2012.*
Arne Ellingsen

**Arne Ellingsen** () var ein norsk skihoppar som var medlem av Nordre Sande Idrettslag. 

Under noregsmeisterskapen i Trondheim i 1953 vart Ellingsen utropt til vinnar. Etter finrekning hamna han på andreplass, 0,1 poeng bak Arnfinn Bergmann som vart kåra til noregsmeister. Han deltok i 1953/54 i den tysk-austerrikske hoppveka. Her vart han nummer seks samanlagt, etter som best to fjerdeplassar i enkeltrenna.

### Besteplasseringar i internasjonale renn
* 1951: Nr 9 i Holmenkollen (mest berre nasjonale deltakarar)
* 1952: Nr 10 i Holmenkollen (mest berre nasjonale deltakarar)
* 1953: Nr 5 i Holmenkollen
* 1953/54: Nr 4 i Bischofshofen og Innsbruck

### Medaljar og besteplasseringar i noregsmeisterskap
* 1952: Nr 4 i Porsgrunn
* 1953: Sølvmedalje i Trondheim
* 1954: Nr 6 på Kongsvinger

## Kjelder
* *Sportsboken*, aktuelle årgangar

## Bakgrunnsstoff
*
Store St. Bernhard-passet

**Store St. Bernhard-passet** (it. *Colle del Gran San Bernardo*, fr. *Col du Grand Saint-Bernard*) er eit 2&nbsp;469 moh høgt fjellpass i Wallis-Alpane som knyter saman Rhônedalen i den sveitsiske kantonen Valais med Aostadalen og vidare den italienske regionen Piemonte.

## Historie
Passet var ein av dei viktigaste fjellovergangane allereie romartida, og på passhøgda stod det eit tempel vigd guden Poeninus. Ein køyrbar veg stod ferdig i 1905, men strekninga var lenge berre farbar om sommaren. Heilårsvegen kom i 1964 då den 5,85 km lange *Store St. Bernhard-tunnellen*, som går under passhøgda, blei innvigd.

Hospitset på Store St. Berhard blei grunnlagt av Bernhard von Aosta i 1050. Passet er oppkalla etter han. I miljøet her blei det ala opp ein eigen rase redningshundar, St. bernhardshund, som er spesialist på søk etter lavineoffer. Den meste kjende av desse hundane er Barry som skal ha redda over 40 menneskeliv.

14. mai 1800 gjekk Napoléon Bonaparte over St. Bernhardspasset på krigstoktet mot Italia. 

Tour de France passerte St. Bernhard i 1979 og 2009. Strekninga er klassifisert som *[[Hors catégorie]] (HC)*, den høgste for franske sykkelritt. Syklistane må forsere ei stigning som er 24,4 km lang og som i snitt lutar 6,2 %.

## Bakgrunnsstoff
* Grosser Sankt Bernhard på Historisches Lexikon der Schweiz
* Terrenggradientar i retning Sembrancher 
* Terrenggradientar i retning Aostadalen
Olav Solli

**Olav Solli** () er ein norsk tidlegare skihoppar.

Han vart samanlagt nummer åtte, og beste nordmann, i den tysk-austerrikske hoppveka 1960/61. I enkeltrenna kom han på fjerdeplass i Innsbruck og sjetteplass i Bischofshofen. Under noregsmeisterskapen 1962 kom han på sølvplass, berre slått av Arne Larsen.

## Besteplasseringar i internasjonale renn
* 1961: Nr 4 i Innsbruck

## Medaljar og besteplasseringar i noregsmeisterskap
* 1958: Nr 7 i Oslo
* 1962: Sølvmedalje i Skien

## Kjelder
* *Sportsboken*
Tom Levorstad

**Tom Levorstad** () er ein norsk tidlegare skihoppar som var medlem av Kråkstad Idrettslag. Han vann bronsemedaljen under VM i skiflyging i Oberstdorf i 1981. Same sesongen fekk han sølv under NM i stor bakke, bak Roger Ruud.

## Karriere
Levorstad gjorde det relativt sett best i store hoppbakkar. Ti gongar var han mellom dei ti beste i verdenscuprenn, og heile ni av desse var i storbakkerenn. Beste verdscupplasseringa var ein tredjeplass i St. Nizier i Frankrike i februar 1980. I den første sesongen med verdscup, 1979/80, kom Levorstad på 12. plass totalt. Same sesongen hoppa han 105 m og sette bakkerekord i Holmenkollbakken.

Levorstads største prestasjon var bronsemedaljen i verdsmeisterskapen i skiflyging i 1981, der han berre hadde finnen Jari Puikkonen og austerrikaren Armin Kogler framom seg på resultatlista.

### Besteplasseringar i internasjonale meisterskap og renn
*1980: Tredjeplass i St. Nizier
*1981: Bronsemedalje under verdsmeiesterskapen i skiflyging i Oberstdorf
*1982: Nr 14 i Lahti

### Medaljar og besteplasseringar i noregsmeisterskap
*Ski-NM 1978: Nr 7 i både normalbakken på Konnerud og i storbakken på Lillehammer
*Ski-NM 1979: Nr 6 i storbakken i Bærum
*Ski-NM 1980: Nr 7 i normalbakken i Asker
*Ski-NM 1981: Sølvmedalje i storbakken på Odnes
*Ski-NM 1982: Nr 7 i både normalbakken på Raufoss og i storbakken på Rena

## Kjelder
**Sportsboken*, aktuelle årgangar

## Bakgrunnsstoff
*Tom Levorstad i fis-ski.com
Punta Baretti

**Punta Baretti** (fransk *Pointe Baretti*) er ei høgde på egga som stig opp mot Mont Blanc frå sør. Toppen ligg på 4&nbsp;013 moh. og har ein primærfaktor på 56 meter og ein sekundærfaktor på 0,3 kilometer mot Mont Brouillard. Den ligg i den italienske delen av Mont Blanc-massivet, i Aostadalen. Dei første til topps var Martino Baretti og Jean-Joseph Maquignaz (28. juli 1880).

Som klatremål er vanskegraden sett til II på UIAA sin skala.


Fil:Arête du Brouillard.jpg|Brouillard-egga med Punta Baretti til venstre på den flate delen.


## Bakgrunnsstoff
*Punta Baretti på 4000er.de
Trizinía-Méthana

**Trizinía-Méthana** (gresk Τροιζηνία-Μέθανα) er ein kommune i den austlege delen av Peloponnes i Hellas. Kommunen høyrer administrativt til&nbsp;periferieininga&nbsp;Øyane i periferien Attikí.

## Administrativ inndeling
Kommunen vart danna i 2011 ved at ein slo saman dei tidlegare kommunane
* Méthana
* Trizína
Dei to tidlegare kommunane er no kommunaleiningar. Frå 2011 hadde kommunen namnet Trizinía, men skifta namn til Trizinía-Méthana i 2014.

## Byar og tettstader
Dei største byane og tettstadene i kommunen er:

## Referansar
Mándra-Idýllia

**Mándra-Idýllia** (gresk Μάνδρα-Ειδύλλια) er ein kommune i den vestlege delen av Attikí i Hellas. Kommunen inngår i&nbsp;periferieininga&nbsp;Vest-Attikí i periferien Attikí.

## Administrativ inndeling
Kommunen vart danna i 2011 ved at ein slo saman dei tidlegare kommunane
* Mándra
* Erythrés
* Inói
* Vília
Dei fire tidlegare kommunane er no kommunaleiningar.

## Byar og tettstader
Dei største byane og tettstadene i kommunen er:

## Referansar
Det indre øyret

**Det indre øyret** (ofte kalla **labyrinten**) hjå pattedyr gjer høyrsle mogleg og bidreg til balansesansen. Det er sett saman av beinlabyrinten og sniglehuset.
Nettavis

**Nettavis**, **nettmagasin** og **nett-tidsskrift** er nemninga for aviser og tidsskrift som vert publiserte ved hjelp av Internett i staden for å prentast på papir.

Nettaviser eller nettmagasin vert anten utgjeve som sjølvstendige publikasjonar med eigen redaksjon som sjølv syter for tilfanget av stoff, eller som meir eller mindre uendra utgåver av aviser eller tidsskrift prenta på papir. Den same verksemda gjev ofte ut både papirutgåve og nettutgåve under same namnet.  Nettutgåvene har ein stor føremon i høve til papriutgåvene i at produksjons- og distribusjonskostnadene vert mykje lågare. Nettaviser har dessutan ein stor føremon i høve til papiraviser ved å kunne oppdaterast snøgt når viktige nyhende gjer dette ynskjeleg eller naudsynt. 

Dei fleste nettavisene har opphav i ei allereie etablert papiravis, og vart eller vert framleis gjeve ut som eit supplement til papiravisa. Men det finst òg døme på at nettaviser har gjeve opphav til aviser prenta på papir ved at papirutgåva byggjer meir eller mindre uendra på nettutgåva og kjem i tillegg til ho. Det same gjeld for tidsskrift.

Både nettaviser og nett-tidsskrift kan take seg betalt ved å gjere det naudsynt for lesaren å registrere seg for å kunne få tilgang til nettsida ved hjelp av brukarnamn og passord for å lese dei. Det same gjeld for bibliotek som skal gjeve brukarane sine tilgang til slike tidsskrift eller aviser. For til dømes biblioteka ved universitet og høgskular har kostnadene ved å abonnere på internasjonale vitskaplege nett-tidsskrift vorte høge.

## Sjå òg
*Norske nettaviser
*Avis
*Tidsskrift
Adolfo Pérez Esquivel

**Adolfo Pérez Esquivel** () er ein argentinsk arkitekturprofessor, menneskerettsforkjempar og vinnar av Nobels fredspris i 1980.

## Biografi
Adolfo Pérez Esquivel voks opp i Buenos Aires. Faren var fiskar og emigrant frå Spania, og mora døydde medan Adolfo var ung. Trass i dårlege kår fekk Esquivel likevel utdanning innan kunst. Han vart skulptør og professor i arkitektur, og underviste på skular av ulike nivå i 25 år. På 1960-talet jobba han med kristne pasifistgrupper i Latin-Amerika, og under ein konferanse i Montevideo i 1968, bestemte han seg for å skipa ein ikkje-valdeleg latinamerikansk organisasjon. Organisasjonen blei til, og i 1974 forlét Esquivel læraryrket for å bli generalsekretær i den nye, kristelege organisasjonen som seinare fekk namnet Servicio Paz y Justicia.

Etter statskuppet i Argentina i 1976 då Jorge Videla kom til makta, følgde mykje undertrykking frå militærregimet. Esquivel starta difor ein verdsomspennande kampanje der han ytra ynskje til SN om å skipa ein menneskerettskommisjon. I tilknyting til dette vart det laga eit dokument som lista opp menneskerettsbrot i Latin-Amerika. Han vart fleire gonger plaga av politiet i fleire søramerikanske land. Våren 1977 vart Esquivel fengsla i Buenos Aires utan at det vart oppgjeve nokon grunn. Han vart halden i 14 månader og torturert før han vart frigjeven i mai 1978, med ordre om å jamleg melda seg for politiet. Med tida vart desse vilkåra mildare.

Medan han sat fengsla, fekk Esquivel fredsminnesprisen åt Pave Johannes XXIII. I 1980 vart Esquivel tildelt Nobels fredspris, og fekk løyve til å reisa til Oslo for å ta imot prisen. Esquivel fekk prisen for arbeidet hans for skipinga av menneskerettsorganisasjonen og motstanden  hans mot militærjuntaen i Argentina.

Esquivel har i seinare år vore kjend for å vera valdsmotstandar, miljøvernar, for å støtta søramerikanske urfolk og kjempa for rettferdig handel. Han har også vunne den katolske Pacem in Terris-prisen. Servicio Paz y Justicia er i dag ein veletablert organisasjon med arbeid i mange land i Latin-Amerika. I 1995 gav han ut den sjølvbiografiske boka *Walking Together with the People*, og i 2003 vart han leiar for *International League for Human Rights and Liberation of Peoples* i Milano. I 2010 var han engasjert i ein kampanje mot at politiet i Esquel trenar opp born til valdsbruk, noko han samanlikna med Hitlerjugend.

## Kjelder

**Denne artikkelen byggjer på «[[:en:Adolfo Pérez Esquivel|Adolfo Pérez Esquivel]]» frå ,  den 4. januar 2012.*  
* Biografi om Esquivel frå Nobelprisen sine offisielle nettsider.
*, henta inn 4. januar 2012.

## Bakgrunnsstoff
Eirik Halvorsen

**Eirik Halvorsen** () er ein norsk tidlegare skihoppar som vann ein bronsemedalje under noregsmeisterskapen i 1996. Han representerte Konnerud Idrettslag. 

Halvorsen debuterte i verdenscupen med 18. plass i Vikersund 18. februar 1995. Beste plasseringa i verdscupen var ein andreplass i normalbakken i Sapporo 20. januar 1996, då einast Jens Weissflog var betre. Samanlagt i verdscupen 1995/96 vart han nummer 16. Under den tysk-austerrikske hoppveka 1995/96 kom han samanlagt på tolvte plass. I verdsmeisterskapen i skiflyging 1996 i Bad Mitterndorf (Kulm) vart han nummer åtte.

Halvorsen kom på bronseplassen under noregsmeisterskapen 1996 i stor bakke i Meldal, berre overgått av noregsmeisteren Espen Bredesen og Stein Henrik Tuff. Same sesongen var han på Buskeruds lag som vart noregsmeistrar i laghopping i Stryn.

## Kjelder
**Sportsboken*, aktuelle årgangar

## Bakgrunnsstoff
*
Norsk etnologisk gransking

**Norsk etnologisk gransking (NEG)** vart stifta i 1946, og er i dag ein seksjon ved Norsk Folkemuseum. Det er eit arkiv som driv innsamling og bearbeiding av muntleg tradisjonsstoff frå fortid og notid gjennom utsending av spørjelister.

## Litteratur
Anne Mostue m.fl.: *Spørre og grave i 50 år* 1996.

## Bakgrunnsstoff
*Norsk etnologisk gransking si heimmeside
*Store Norske Leksikon
Kvartbekkasin

**Kvartbekkasin** er ein fugl i snipefamilien. Trass i likskapen med enkeltbekkasin og dobbeltbekkasin vert han rekna til ei anna slekt, der han er einaste art.

## Utsjånad
Kvartbekkasinen er berre to tredelar av lengda til enkeltbekkasinen og har mykje kortare nebb. Han måler 18 til 20 centimeter, inkludert nebben, og har eit vengespenn på 33-36 cm. I likskap med dei to andre nordiske bekkasinane har fuglen ei fjørdrakt i beige, kvitt, brunt og svart.

## Læte
Kvartbekkasinen har eit særeiga spellæt som vert framført i flukt, eit uthaldande læte som er vanskeleg å lokalisere, eit åtte sekund langt «ogogåkk-ogogåkk-ogogåkk...», følgt av skrapande og susande lydar. Dei kan liknast med ein galopperande hest. Det er sjeldan ein høyrer kvartbekkasinen. Når fuglen vert skremd opp kan ein høyre eit dempa «getj».

## Utbreiing og hekkebiotop
Kvartbekkasinen hekkar på blaute myrar og fuktige skogholt med kort vegetasjon i taigaområda i Eurasia, og på tundraen nord for taigaen. Med berre få unnatak ligg hekkeområdet i dei nordlege delane av Noreg, Sverige, Finland og Russland. 

## Åtferd
Av dei tre bekkasinane i Noreg er det denne som trykker hardast. Fuglen flyg opp først når ein nesten trakkar på han. Fuglen flyg ikkje langt før han set seg att. 

## Trekktilhøve
Arten er trekkfugl og fuglane flyg sørover til overvintringsstader i Europa og Asia inklusive India.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Kvartbekkasin|Kvartbekkasin]]» frå ,  den 4. januar 2012.*  
**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Dvärgbeckasin|Dvärgbeckasin]]» frå ,  den 6. desember 2020.*
Kortstjertknøttyrann

**Kortstjertknøttyrann**, *Myiornis ecaudatus*, er ein fugl i tyrannfamilien. Han er den minste medlemen av familien og dessutan den minste sporvefuglen på jorda. Berre den nærskylde svartkroneknøttyrann kan vise liknande liten storleik. Kortstjertknøttyrann er utbreidd over det meste av regnskogen i Amazonas i nordlege og sentrale Sør-Amerika.

## Skildring
Kortstjertknøttyrannen er verkeleg ein pygmé av ein fugl, med berre ei handfull av dei minste kolibriartane måler mindre. Den gjennomsnittlege lengda er 6,5 cm og vekta i gjennomsnitt på 4,2 gram. Jamført med kroppsstorleiken er halen svært kort, nær ikkje-eksisterande, hovudet stort og nebbet langt. Oversida er olivengrøn, vengene er mørkare og kantane på svingfjørene er i klår gul farge. Vengebanda er utydelege. Undersida er lys med gultone. Han har grått hovud og kvite augeringar som går ut i ein strek mot overnebbet. Kjønna er like. På grunn av den korte halen blir han sjeldan forveksla med andre tyrannar, i flukt oftare tatt for å vere eit stort insekt.

## Åtferd
Han føretrekkjer å ta byttedyr ved plukke dei frå undersida av bladverk på middels høgde i trea. Rørslene i lufta er som insekt i samanlikning, og dei brå rørsleendringane blant desse dvergane gjer dei vanskelege å følgje med auga, sjølv ein oppdagar dei. Desse fuglane vil òg tidvis kaste seg i lufta og fange insekt i lufta etter lang stillesitjing.

Kortstjertknøttyrannar kan etterlikne songar av sirissar og froskar.

Reiret er stort for storleiken på fuglen, ballforma med sideinngang, bygd av mose og anna plantar. Det kan liggje 1-8 meter opp i treet, og aldri i nærleiken av trekrona. Dei to egga er kvite, med kanelfarga flekker.

## Utbreiing og habitat
Kortstjertknøttyrannen har utbreiing som spenner over det meste av Amazonas og nordlege og sentrale Sør-Amerika. Dei er tilstades i Bolivia, Brasil, Colombia, Ecuador, Fransk Guyana, Guyana, Peru, Surinam, Trinidad og Tobago og Venezuela.

Denne fuglen har habitat i fuktige skogar med høge tre, men er òg påvist i meir ope skogsterreng, spesielt ved glenner og skogsranden. Han er ganske vanleg gjennom det meste av utbreiingsområdet sitt, men kan vere vanskeleg å observer mellom anna på grunn lætet som ikkje skil seg mykje frå andre naturlege lydar i habitatet.

Kortstjertknøttyrannar lever mest parvis som standfuglar, berre sjeldan vandrar dei rundt med fleirartsflokkar.

## Kjelder

* *Denne artikkelen byggjer på «[[:en:Short-tailed Pygmy Tyrant|Short-tailed Pygmy Tyrant]]» frå , den 4. januar 2012*
* 

### Referansar

## Bakgrunnsstoff
Konjugert i matematikk

**Konjugert** er eit omgrep nytta i fleire område av matematikken for syne til at noko høyrer saman. 

Til dømes er konjugerte diameterar i eit kjeglesnitt diameterar som har den eigenskapen at éin av dei halverer alle kordar parallelle med den andre og omvendt. To algebraiske tal er konjugerte viss dei tilfredsstiller same irredusible likning. 

Dei to komplekse tala *a + ib* og *a - ib* er sagt å vere (kompleks-)konjugert. 

## Kjelder
*konjugert. (2012-01-05) I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå http://snl.no/konjugert
Konnektiv

**Konnektiv** tyder forbindande, samanbindande eller som tener til å føye saman. 

*Konnektiv i grammatikk er eit felles omgrep for konjunksjonar og preposisjonar. 
*Konnektiv i botanikk er ein del av pollenberaren til ei plante. 
*Konnektiv i logikk er det same som ein logisk konstant.
Logisk konstant

Ein **logisk konstant**, **konnektiv** eller **logisk ord** er ord som til dømes *og* (konjunksjon), *eller* (disjunksjon) og *viss-så* (implikasjon). Konstantar er av avgjerande tyding for oppbygginga og funksjonshøva i den gamle logikken. 

## Kjelder
*konstant. (2012-01-05) I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå http://snl.no/konstant/logikk
Matematisk konstruktivisme

**Konstruktivisme** i matematikk er ein filosofisk doktrine som seier at matematiske storleikar ikkje eksisterer uavhengig av konstruksjonen vår av dei. For at denne tenkemåten skal vere gyldig, må derfor eit matematisk bevis eller ein definisjon ikkje berre vise at ein storleik eksisterer, men òg korleis storleiken kan konstruerast.

Utvalsaksiomet er til dømes ikkje konstruktivt, fordi det ikkje seier noko om korleis ei utvald mengd kan konstruerast. Uendelegheitsaksiomet er derimot konstruktivt fordi det gjev ein algoritme som genererer uendeleg mange objekt.

## Sjå òg
*intuisjonisme

## Kjelder
*
Kontinuerleg i matematikk

**Kontinuerleg** i matematikk er bruk av grensevurderingar og reelle tal, i motsetnad til diskret matematikk. Ein matematisk funksjon vert sagt å vere kontinuerleg dersom han laust forklart er «samanhengande» overalt. Det vil seie at grafen til funksjonen dannar ei samanhengande kurve. Meir nøyaktig vert ein funksjon *f* sagt å vere kontinuerleg i punktet *a*, viss vi for ei kvar talfølgje *a<sub>1</sub>, a<sub>2</sub>, a<sub>3</sub>*, ... som konvergerer mot *a*, har at talfølgja *f(a<sub>1</sub>), f(a<sub>2</sub>), f(a<sub>3</sub>)*, ... konvergerer mot *f(a)*. Dersom *f* er kontinuerleg i kvart punkt der han er definert (i definisjonsområdet sitt), vert funksjonen sagt å vere kontinuerleg.

Omgrepa kontinuitet og konvergens kan begge formulerast i ein langt meir generell samanheng enn den som er indikert her, og får då den naturlege plassen sin innanfor den matematiske greina topologi. 

## Kjelder
*kontinuerlig. (2012-01-05) I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå http://snl.no/kontinuerlig/matematikk
Kontrollsiffer

**Kontrollsiffer** eller **kontrollteikn** er ekstra teikn eller siffer som vert føydd til ei tal- eller teikngruppe for at ein skal kunne kontrollere at gruppa er gjengitt og oppfatta korrekt, eventuelt òg tillate oppretting av visse feil. I EDB består kontrollsiffer ofte av ein partitetsbit føydd til binære data som skal overførast til andre einingar. Inklusive kontrollsiffer skal kvar bitgruppe då ha ein bestemt partitet, til dømes alltid innehelde ei odde mengd 1-tal. 

## Sjå òg
*Kodeteori

## Kjelder
*kontrollsiffer. (2012-01-05) I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå http://snl.no/kontrollsiffer
Konsentrisk

**Konsentrisk** er noko som har same sentrum eller midtpunkt. 

Sirklar, røyr, diskar og kuler er døme på lekamar som kan vere konsentriske. Konsentriske lekamar har generelt forskjellig radius, sidan konsentriske lekamar med same radius er like. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Concentric|Concentric]]» frå ,  den 5. januar 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Konstruksjon i matematikk

I geometri er **konstruksjon** det å konstruere linjestykke og vinklar med passar og linjal. Linjalen vert rekna som uendeleg lang, men har ingen merke som kan nyttast til å måle lengder. Konstruksjonar blir utført ved å bruke følgjande operasjonar:
* Lage linja som går gjennom to eksisterande punkt.
* Lage ein sirkel som går gjennom eit punkt og som har sentrum i eit anna punkt.
* Lage skjeringspunktet til to ikkje-parallelle linjer.
* Lage eit eller to punkt som er skjeringspunkt mellom ei linje og ein sirkel.
* Lage eit eller to punkt som er skjeringspunkt mellom to sirklar.

## Umoglege konstruksjonar

Ikkje alle vinklar er moglege å konstruere. Spesielt tre problem som ein i oldtida prøvde å løyse vart vist uløyselege på 1800-talet.

### Kvadraturen til sirkelen

Gjeve ein sirkel, konstruer eit kvadrat med same areal. Dette er umogleg sidan det krev at ein konstruerer eit transcendentalt tilhøve, nemleg π-1/2, medan berre algebraiske tilhøve kan konstruerast.

### Fordoblinga av kuben

Gjeve ein kube, konstruer ein annan kube med det dobbelte volumet. Viss den opphavlege kuben har sidelengd 1, så vil ein kube med det dobbelte volumet ha sidelengd sqrt[3]2. Sidan dette ikkje er eit konstruerbart tal, er dette umogleg.

### Tredelinga av ein vinkel

Gjeve ein vilkårleg vinkel, konstruer ein vinkel som er ein tredjedel av den opphavlege vinkelen. Viss det hadde vore mogleg, ville ein ha kunna konstruere ein vinkel med 60°, tredele denne så ein får ein vinkel på 20°, og deretter konstruere eit linjestykke med lengd cos(20°). Dette er heller ikkje eit konstruerbart tal, så det følgjer at det ikkje er mogleg å tredele ein vinkel.

----
### Tredeling av eit linjestykke

Ein kan dele eit linjestykke i tre ved å bruke ei hjelpelinje(sjå biletet). Trekk ein stråle frå punktet A med valfri vinkel og lengd. Del så denne strålen i tre like store linjestykke. Dei tre linjestykka, AE, ED og DC utgjer då linjestykket AC. Trekk ei linje mellom punkta C og B. Konstruer parallellen til CB frå punktet D, og trekk denne gjennom AB. Kall skjeringspunktet F. BF er ein tredjedel av AB. Bruk lengda BF til å markere det siste punktet. 

----

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Konstruksjon (geometri)|Konstruksjon (geometri)]]» frå ,  den 5. januar 2012.*
Totti Bergh

**Theodor Christian Frølich «Totti» Bergh** () var ein norsk jazzsaksofonist frå Oslo.

## Biografi

Totti Bergh var bror til jazzjournalisten Johannes Bergh. Totti lærte fyrst å spela klarinett, men gjekk over til saksofon i 1952. Han har spelt i ulike grupper, m.a. banda til Einar Schanke, Rowland Greenberg, *[[Kjell Karlsen]]s storband*, *[[Per Borthen]]s Swing Department Ltd*, *Christiania Jazzband*, *Christiania 12* og han spelte live på amerikabåten. 

Totti Bergh vart gift med jazzvokalisten Laila Dalseth, og spelte også saman med henne frå 1979 i kvintettar og orkester. På plater har han også spelt med USA-amerikanske jazzmusikarar som Al Cohn, Plas Johnson og Harry Allen.

## Diskografi

* *Tenor madness* (1986), med Al Cohn
* *I hear a rhapsody* (1988), med fleire musikarar.
* *Major blues* (1991), eigen kvintett i opptak frå Oslo Jazzfestival. 
* *On the trail* (1993), med Plas Johnson
* *Remember* (1995)
* *Warm valley* (1996)
* *Night bird* (1998), med Harry Allen og George Masso

## Utmerkingar

* 1994: Gammleng-prisen i klassen *jazz*
* 1995: Oslo bys kulturstipend
* 1997: Ella-prisen frå Oslo jazzfestival
* 1999: Buddyprisen

## Kjelder

* *Artikkelen er basert på Totti Bergh frå Bokmålswikipedia, henta inn 5. januar 2012.*
* , henta inn 5. januar 2012.
* NRK Jazz, 04.01.12: Totti Bergh er død
Atlaskgartnar

**Atlaskgartnar**, *Ptilonorhynchus violaceus*, er ein fugl i gartnarfamilien, og er endemisk for Aust-Australia. Han er vanleg i regnskog og høg, våt sklerofyllskog i austlege Australia frå det sørlege Queensland til delstaten Victoria. Det finst òg ein isolert bestand i tropisk regnskog i nordre Queensland.

## Skildring

Eldre hannar av atlaskgartnaren har klåre blå auge og er jamt farga svart, men lysdiffraksjon i overflatestrukturen av fjørene gjev ein nesten metallisk glans med ein djup skinande blå utsjånad.

Hoene kan forvekslast med grønkattefugl eller svartørekattefugl med karakteristisk grøn til brun eller annan måte heilt brune overside og lysare underside med ein distinkte skjelforma eller nettmaska  mønster, og med svært slåande lillafarga auge.

Umodne hannar er farga og merkt som hoer og blir ofte forveksla med dei.

Atlaskgartnaren utmerkar seg ved å ha heile 14 armsvingfjører. Det mest vanlege blant sporvefuglar er 9 armsvengfjører.

## Åtferd
Som alle gartnarar viser atlaskgartnaren svært komplekse frieri-åtferd. Partnarval blant atlaskgartnar har vorte studert i detalj av ei gruppe forskarar ved University of Maryland. Hannar byggjer spesialiserte trepinnestrukturar, kalla hytter, som dei pyntar med blå, gule og skinande gjenstandar om desse er tilgjengelege, blant anna bær, blomar og til og med kulepennar, sugerøyrer og andre kasserte plastgjenstandar. Som hannane mognast vil dei bruke fleire blå objekt enn av andre farger. Hoene vitjar desse og vel kva for hannfuglar dei vil tillate å pare seg med. I tillegg til å byggje hytte, utfører hannar intense åtferdsmessige oppvisingar for å kurtisere hoer, men desse kan bli oppfatta som trugsmål av hoene. Hoene byggjer reiret og rugar åleine. Nyare forsking har vist at hoene vel ut partnaren i tre fasar:

*Vitjing til hytte, før reiret har vorte bygd, medan hannane er fråverande
*Vitjing til hytte, før reiret har vorte bygd, medan hannane er til stades og gjer oppvisingar
*Vitjing til eit utval av hytter, etter reir har vorte bygd, som fører til paring, vanlegvis med ein einskild hann.

Eksperimentelle manipulasjonar av pynt rundt hyttene har vist at unge hoer, dei i sitt første eller andre hekkeår, hovudsakleg er påverka av utsjånaden på hytta, og dermed av den første fasen av denne prosessen. Eldre hoer, som er mindre påverka av det trugande aspektet av oppvisingar frå hannane, gjer vala sine meir på basis av den dansande oppvisinga frå hannfuglane.

Ein sjeldan naturleg hybrid mellom atlaskgartnar og regentgartnar er kjent som Rawnsley's Bowerbird i Australia.

## Kjelder

* *Denne artikkelen byggjer på «[[:en:Satin Bowerbird|Satin Bowerbird]]» frå , den 5. januar 2012*
### Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Videoar, bilete og lydopptak av atlaskgartnar hos Internet Bird Collection
Hermes

**Hermes** var ein gresk bodberargud som mellom anna var knytt til reise, handel og lureri. Merket hans er merkurstaven, som var lang som ein slange med to slangar på kvar side. Andre kjenneteikn var ein *[[petasos]]*, ein breibremma solhatt, og gylne sandalar. Dette utstyret blei tidvis avbilda med venger.

## Bakgrunnsstoff
Hefaistos

**Hefaistos** er guddommeleg meistersmed og gud for smier og metallarbeid, eld og vulkanar i gamal gresk mytologi. Symbola hans er sleggje, ambolt og tenger, i nokre høve også ei øks. Han er særleg knytt til øya Límnos, som var senteret for kultdyrkinga hans og staden der smia hans skal ha vore.

Hefaistos var son av gudeherskarane Zevs og Hera, i nokre soger berre av Hera. Han skal ha blitt kasta ned frå Olympos av Hera eller Zevs, anten fordi han var stygg eller halt, eller fordi han ville hjelpa bundne Hera. I soger der han ikkje var fødd halt, blei han det som følgje av fallet. Hefaistos landa anten på Límnos, der ein handverksmeister tok han til seg og lærte han opp, eller i havet, der okeanidane Thetis og Eurynome tok seg av han. Til slutt blei han motvillig henta tilbake til Olympos av Dionysos.

I dei fleste overleveringane er Hefaistos gift med kjærleiksgudinna Afrodite, som stadig bedreg han.

Den romerske guden som tilsvarte Hefaistos var Vulkan.

## Bakgrunnsstoff