open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Luca Marenzio

**Luca Marenzio**  () var ein italiensk komponist som levde seint i renessansen. Han var ein av dei mest kjende madrigalkomponistane. 

## Liv
Marenzio kan ha vore fødd i 1553. Ein trur dette fordi faren ein gong skreiv ned alderen på sonen. 

Han vekk den første utdanninga si i Brescia, truleg i Mantua. Han flytte så til Roma, derh an arbeidde som songar for kardinal Cristoforo Madruzzo.  Etter at kardinalen døydde, arbeidde han i hoffet til kardinal Luigi d'Este.  Her byrja han å verte kjend som komponist, og ved 1581 hadde musikken hans vorte særs populær. Bøkene hans med madrigalar vart ofte trykte opp att, og madrigalane hans var ofte å finne i publiserte samlingar. 

I 1587 flytta han til Firenze, der han arbeidde for Ferdinando I de' Medici i to år, før han vendte attende til Roma. Bortsett frå ei reise til Polen i 1596-1597, vart han verande her resten av livet. I Polen arbeidde han for Sigismund III Vasa i Warszawa. Det ser ut til at reisa hans til Polen gjekk hardt ut over helsa hans og han døydde i Roma i 1599, kort tid etter han kom attende. 

## Musikk
Marenzio skreiv noko religiøs musikk, motettar og madrigalar baserte på religiøse tekstar. Dei mest kjende musikken hans bestod av verdslege madrigalar. Dei vart skriven over ein periode på tjue år og finst i mange stilar. 

Marenzio publiserte minst femten musikksamlingar, hovudsakleg madrigalar, men òg *[[canzonetta]]er* og *[[villanella]]er*.  Desse liknar madrigalar, men er veldig lette i stilen. Somme av dei seinare verka hans er særs kromatiske: dei nyttar harmoni på ein måte som var uvanleg på denne tida. Han lagde ofte musikk som passa meininga til teksten. Dette vert kalla ordmåling. 

## Påverknad
Musikken til Marenzio påverka mange komponistar i Italia, samt resten av Europa. Fleire av madrigalane hans fanst i *Musica transalpina*, ei madrigalsamling frå 1588 av Nicholas Yonge i England. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Luca Marenzio|Luca Marenzio]]» frå ,  den 5. april 2010.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
** «Luca Marenzio», i *The New Grove Dictionary of Music and Musicians*, ed. Stanley Sadie. 20 vol. London, Macmillan Publishers Ltd., 1980. ISBN 1-56159-174-2
Sonata da chiesa

**Sonata da chiesa** (italiensk for «kyrkjesonate») er eit instrumentalt musikkstykke frå barokken. Det består hovudsakleg av fire satsar. Det vart som regel nytta meir enn ein melodi og satsane vart sortert sakte&ndash;rask&ndash;sakte&ndash;rask med omsyn til tempo, men det fanst fleire variasjonar. Den andre satsen var vanlegvis ein fugal allegro og den tredje og fjerde var samansette former som stundom likna sarabande og giga. 

Mange trur feilaktig at sonatane vart komponerte og framførte i religiøse seremoniar. Sjølv om dette kanskje skjedde, er dei ikkje i same kategori som til dømes eit rekviem. Sonatane vart framførte på konsertar som underhaldning. 

Nokre av dei største komponistane av sonata da chiesa var Arcangelo Corelli (1653&ndash;1713) frå  Ravenna og Giovanni Battista Bassani. Etter 1700 vart denne forma for sonate slått saman med sonata da camera. 

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Sonata da chiesa|Sonata da chiesa]]» frå ,  den 5. april 2010.*
Sonata da camera

**Sonata da camera** (italiensk for «kammersonate») er ei gruppe instrumentale sonatar som er delt inn i tre eller fire satsar. Dei starta med eit preludium, eller ein liten sonate, som fungerer som ein introduksjon til dei neste satsane, som ofte gjerne var dansar. . 

Uttrykket sonata da camera kom frå Roma på slutten av 1600-talet då Arcangelo Corelli komponerte to forskjlellige variasjonar av ein sonate. Desse vart kjend som sonata da camera og sonata da chiesa. Dei mest brukte instrumenta i sonata da camera var to fiolinar og ein bass. Dette vart òg kalla ein triosonate, sidan han bestod av tre hovuddelar. Stundom måtte ein derimot han ein fjerde utøvar (vanlegvis ein cellist) til å spele basso continuo-linja.

Etter 1700 vart skilnadane mellom sonata da camera og the sonata da chiesa mindre og mindre tydlege og dei glei etter kvart i hop. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Sonata da camera|Sonata da camera]]» frå ,  den 5. april 2010.*
Variasjon i musikk

Ein **variasjon** er ei gjentaking av eit musikalsk tema med endringar. 

Eit variasjonsstykke består vanlegvis av ein første seksjon, eitt tema, som ein så varierer over gong etter gong. Dette kan gjerast på mange måtar, til dømes variasjonar i melodiutforminga, rytmen eller harmoni
Sinfonia

**Sinfonia** (italiensk for «symfoni»), er ein instrumentalkomposisjon som vert spelt føre eller mellom vokale satsar som innleiinga til ein opera, eit oratorium, ein kantate eller ein suite. Den tredelte operasinfoniaen (italiensk ouverture) er ein viktig forløpar for den wienerklassiske symfonien med fleire satsar. 

## Kjelder
*

## Bakgrunnsstoff
* Utval av ''sinfoniaer'' (frå Mutopia project)
Concertato

**Concertato** er eit uttrykk i tidleg barokkmusikk som anten viser til ein sjanger eller ein stil der ei gruppe instrument eller stemmer deler ein melodi, vanlegvis vekselsvis, og nesten alltid over ein basso continuo.  Uttrykket kjem frå det italienske *concerto*, som tyder 'å spele saman'. Dette har gjeve *concertato*, som tyder 'i concerto-stil'. I dag vert uttrykket nærast nytta som eit adjektiv, til dømes «tre stykke frå setter er i *concertato*-stil.»

Særs enkelt kan ein si at *concertato*stilen omfattar kontrastar mellom motsette stemmegrupper og instrumentgrupper, medan *concerto*-stilen, spesielt når han vart utvikla til *[[concerto grosso]]* seinare i barokken, omfattar konstrasten mellom små og store grupper av liknande samansetting (seinare kalla «ripieno» og «concertino»).

## Komponistar av musikk i concertato-stil

* Giovanni Croce
* Andrea Gabrieli
* Giovanni Gabrieli
* Alessandro Grandi
* Johann Kaspar Kerll
* Claudio Monteverdi
* Johann Pachelbel
* Michael Praetorius
* Samuel Scheidt
* Johann Schein
* Heinrich Schütz
* Lodovico Viadana

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Concertato|Concertato]]» frå ,  den 5. april 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene: *
** Manfred Bukofzer, *Music in the Baroque Era*.  New York, W.W. Norton & Co., 1947.  (ISBN 0-393-09745-5)
** *The New Harvard Dictionary of Music*, ed. Don Randel.  Cambridge, Massachusetts, Harvard University Press, 1986.  (ISBN 0-674-61525-5)
* «Concertato»" i *The New Grove Dictionary of Music and Musicians*, ed. Stanley Sadie.  20 vol.  London, Macmillan Publishers Ltd., 1980.  (ISBN 1-56159-174-2)
Tonalitet

**Tonalitet** er eit system av tilhøve mellom tonar i eit tonesystem der éin bestemt tone er framheva som grunntone eller sentraltone (tonalt sentrum) som dei øvrige tonane står i eit nærare eller fjernare forhold til.
Musikk som er komponert etter slike relasjonar mellom tonar vert rekna som **tonal**.

Sidan 1600-talet har tonalitet i vestleg musikk normalt vore  dur/moll-tonal musikk. Tonalt sentrum er her treklangen på første trinnet i den skalaen komponisten har vald for komposisjonen sin. Denne treklangen vert kalla tonika. For ein komposisjon i E-dur er det til dømes E-dur-treklangen som er tonika. Alle andre akkordar i komposisjonen vert bygt hierarkisk rundt tonikaen. Dette tyder at kvar akkord har ei bestemt rolle - ein funksjon - i forhold til tonikaen, og ei bestemt rolle i forhold til dei akkordane som går føre eller følgjer etter han. Det vert skild mellom hovudfunksjonar (tonika, subdominant og dominant) og bifunksjonar (mediant og submediant). I andre land nyttar ein delvis andre omgrep til bifunksjonane.

Frå 1800-talet blei verkemiddel som kromatikk og kjappe og fjerne modulasjonar med på å utvida tonaliteten uten at musikken blei atonal. Franz Liszt og Richard Wagner var nokre av dei første komponistane som rokka ved tonaliteten gjennom bruk av kromatikk, uoppløyste dissonerande akkordar og modulasjonar til fjerntliggjande toneartar. Claude Debussy bidrog til å utfordra grensene for tonaliteten gjennom symmetriske samklangar og leietonelause kadensar.

På 1900-talet blei tonalitetomgrepet ofte knytt til personlege komposisjonsteknikkar utvikla av til dømes Arnold Schönberg, Igor Stravinskij og Darius Milhaud. Paul Hindemith «beviste» den naturgjevne styrken til  tonaliteten gjennom skrift og musikk i eit hierarkisk, akustisk system. Olivier Messiaen fornya dei ulike tonalitet-verkemidla gjennom såkalla modi med avgrenspa transposisjonsmuligheiter der nymodaliteten sameinte verkemidla til tonalitet og modalitet.

## Litteratur
* Bekkevold, Lisa: *[[Harmonilære]] og harmonisk analyse*. Oslo 1988
* Benward, Bruce; Marilyn Nadine Saker: *Music in Theory og Practice*. **1** (7th ed.), New York 2002
* Distler, Hugo: *Funktionelle Harmonielehre*. Kassel 1951
* Hindemith, Paul: *The Craft of Musical Composition*. London og New York 1941-42
* Rameau, Jean-Philippe: *Traité dei l’harmonie reduite à ses principes naturels*, Paris 1722 PDF-fil
* Reger, Max: *Beiträge zur [[modulere|Modulationslehre]]*. Leipzig 1903
* Riemann, Hugo: *Vereinfachte Harmonielehre*, London und New York 1893
* Schönberg, Arnold: *Harmonielehre*, Wien 1922
* Tsjaikovskij, Pjotr I.: *Guide to the Practical Study of Harmony*. Leipzig 1900 PDF-fil

## Kjelder

*
* *Delar av denne artikkelen bygger på «[[:nb:Tonalitet|Tonalitet]]» frå , den 5. april 2010.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
Volkan Demirel

**Volkan Demirel** () er ein tyrkisk fotballspelar. Han spelar for Fenerbahçe i den tyrkiske fotballigaen. Han har vore fast landslagskeeper for Tyrkia i fleire år, mellom anna under fotball-EM i 2008 då han vart utvist i kvartfinalen.
Stile concitato

***Stile concitato*** eller ***genere concitato***, «agitert stil», er ein barokkstil utvikla av Claudio Monteverdi med raske repeterande tonar og lange trillar som symbol på ein krigersk opphissing eller sinne. 

Døme på stile concitato kan ein finne i verka: 
*Claudio Monteverdi (1567-1643): *L'incoronazione di Poppea*, 
*Claudio Monteverdi: *Il Combattimento di Tancredi e Clorinda*
*Claudio Monteverdi: Il Retorno d'Ulisse in Patrie (1640)
*Giacomo Carissimi (1605-1674): *Jephte*
*Barbara Strozzi (1619-1677): *Tradimento*

## Kjelder

----
**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Stile concitato|Stile concitato]]» frå ,  den 5. april 2010.*
Resitativ

**Resitativ** er ein komposisjonsteknikk som vert nytta som melodisk tale til musikk eller ei skildrande forteljarform der musikken følgjer orda. Han vert ofte nytta i operaer, oratorium og kantater. 

Resitativa lèt seg lett skilje frå dei meir melismatiske ariane sidan rytmane og melodien ofte minner om vanleg tale og ofte består av repeterte tonar. Det vert nytta der dialogar eller monologar er sunge mellom ariane, koralane eller andre nummer og er meint for å få historia til å gå fort framover.

Resitativa har ofte særs enkelt akkompagnement og er ofte ikkje meir enn basso continuo (som ofte berre består av eit cembalo) som spelar ein akkord ein gong i mellom. Omgrepa *recitativo secco* og *recitativo accompagnato* (eller *recitativo stromentato*) vert nokre gonger nytta  for å skilje mellom resitativ akkompagnert av berre continuo og resitativ akkompagnert av orkesteret.

Eit kjent døme er byrjinga av siste sats i Beethoven sin 9. symfoni, her vert hovudtemaet *Freude, schöner götterfunken...* introdusert av eit resitativ.

## Sjå òg
*Sprechgesang
*Bel canto

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Resitativ|Resitativ]]» frå ,  den 5. april 2010.*
Libretto

Ein **libretto** er teksten til ein opera, operette, musikal, ballett, kantate eller eit oratorium.

Libretto vert stundom òg nytta om teksten til store liturgiske verk, som messer, rekviem og religiøse kantater.

Ordet kjem frå italiensk og tyder 'lita bok'. Ein forfattar av libretto vert kalla ein «librettist».

## Kjende librettistar
*Arrigo Boito
*Nicolas François Guillard
*Niccola Haym
*Hugo von Hofmannsthal
*Luigi Illica
*Pietro Metastasio
*Francesco Maria Piave
*Lorenzo Da Ponte
*Felice Romani
*Gaetano Rossi
*Eugène Scribe
*Cesare Sterbini
*Apostolo Zeno
Toccata

**Toccata**, italiensk *toccare* («slå» eller «røre») er eit virtuost musikkstykke, vanlegvis for klaviatur- eller strengeinstrument, i sjeldnare tilfelle for musikk med fleire instrument - eit døme er opninga av Claudio Monteverdi sin opera *[[Orfeo|L'Orfeo]]*. Toccataer har ofte ein fri musikalsk struktur og med karakter av å vere ein utskriven improvisasjon.

## Historie
### Renessansen
*Toccata* er ein av dei eldste omgrepa for instrumentale musikkstykke og var opphavleg ikkje  mykje forskjellig frå sonate, fantasia, ricercar osv.

Musikkforma oppstod i seinrenessansen. Dei eldste toccataene ein kjenner vart publisert av Claudio Merulo i 1598, men vart truleg skriven mykje tidlegare. Som regel byrjar dei med fulle harmoniar som meir og meir går over i raske passasjer med små fugale avsnitt innimellom. Fleire andre norditalienarar,  som Adriano Banchieri, Andrea og Giovatni Gabrieli og Luzzasco Luzzaschi inkluderte toccataer i sine utgjevingar. Hans Leo Hassler som studerte med Andrea Gabrieli i Venezia førte musikkforma med seg tilbake til Tyskland der han etterkvart utvikla seg til sitt høgaste nivå.

### Barokken
I barokken vart toccataene lengre, meir intense og virtuose enn dei var i renessansen, ofte med raske løp og arpeggioar som vekslar med fugale seksjonar eller fulltona akkordar. Viktige toccatakomponistar i perioden før Bach var Girolamo Frescobaldi, Johann Pachelbel, Michelangelo Rossi, Johann Jakob Froberger, Jan Pieterszoon Sweelinck, Alessandro Scarlatti og Dietrich Buxtehude.

Seinare i barokken vart toccataer mest brukt som eit preludium som vart spelt før fuger. Det mest kjente dømet er d-moll-toccataen som er overlevert under Bach. Bach skreiv fleire toccataer for orgel og cembalo.

### Romantikken
Etter barokken har toccataforma vore mindre brukt, men nokre døme finst. Robert Schumann skreiv i 1830 sin *Toccata C-Dur, Opus 7* for klaver, eit av dei teknisk vanskelegaste stykka på repertoaret. Med bygginga av store orgel blomstret musikkforma opp igjen i seinromantikken, til dømes har Max Reger og Charles-Marie Widor skrive toccataer.

## Musikkdøme

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Toccata|Toccata]]» frå ,  den 5. april 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
* Basert på tysk og engelsk Wikipedia.
Capriccio

**Capriccio** er ein type instrumentalkomposisjon på på 1600-talet i fugert stil, eller der ein vekslar mellom strengare og friare parti.

Ein typisk capriccio er ofte rask, intens og virtuos.
Luis de Milán

**Luis dei Milán** (født rundt 1500, død rundt 1561), òg kjent som *Lluís del Milà*, *Lluís Milà*, *Luys Milán*, *Luis Milán* eller *Luys dei Milán* var ein spansk musikkteoretikar, renessansekomponist og vihuelist (eit gitarliknande instrument).

## Liv
Milán var den første komponisten som publiserte musikk for vihuela dei mano, eit instrument som hovudsakleg var i bruk på Pyrenéhalvøya og i nokre italienske statar på 1400- og 1500-talet. Han var òg den første musikaren som gav tekstlege tempoopplysingar  i musikken sin, til dømes *«ni muy apriessa ni muy a espacio sino con un compás bien mesurado»*, dvs. 'ikkje for hurtig eller for langsamt, men i ein moderat takt'.

Han levde visstnok heile livet sitt i Valencia. Rundt 1538 verker det som han var verksam ved hoffet til hertugen. I 1535 gav han ut den første boka si, *El juego dei mandar*, om eit musikalsk selskapsspel. Året etter publiserte han den viktigaste boka si, *Libro dei música dei vihuela dei mano intitulado El maestro*, tileigna kong Johan III av Portugal. Denne tileigninga, og seks villancicoar med portugisisk tekst, gjer det rimeleg å tru at han reiste i Portugal og var ei god stund der. Det finst ein anekdote om at han reiste til Portugal som følgje av ein duell og at kong Johan adla han under opphaldet. 

## Verk
'El maestro' er den første musikksamlinga i historia for vihuela og var truleg skriven for aspirerande vihuelister. Musikken er ordna frå enkel til komplisert slik at ein nybyrjar kunne utvikle seg frå stykke til stykke. Samlinga inneheld meir enn førti fantasiar, seks pavanar, tolv villancicoar, såvel som *sonetos* og andre stykke. Nokre stykke er for vihuela solo, andre for song med vihuela-akkompagnement. Mange stykke krev ein virtuos utøvar sjølv om forsiringar ikkje er detaljert gjevne. Komposisjonsstilen varierer frå enkel homofoni til polyfoni og virtuose passasjar.

Den siste publikasjonen hans, *El cortesano* (1561) gjev eit livleg og underhaldande bilete av livet ved hoffet til hertugen i Valencia. Sjølv om det ikkje inneheld musikk gjev verket ei verdifull forteljing om ein av dei profesjonelle musikarane på denne tida.

Musikken til Luis Milán vert mykje spelt av dagens klassiske gitarister då han lett kan tilpassast gitaren.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Luis de Milán|Luis de Milán]]» frå , den 5. april 2010.* 
 

## Bakgrunnsstoff
* «El Maestro» spelt av Edward Martin, Magnatune (mp3).
* ''Libro dei musica dei vihuela dei mano, intitulado El Maestro'' (Biblioteca Nacional dei España) info
Villancico

**Villancico** (spansk, **vilancete** på portugisisk) var ei vanleg verseform og musikkform på Pyrenéhalvøya og Latin-Amerika frå seint på 1400-talet til 1700-talet. Då populariteten til musikkforma dalte på 1900-talet vart uttrykket redusert til å berre bety «julesong». 

Viktige komponistar av villancicoar var Juan del Encina, Pedro de Escobar, Francisco Guerrero, Gaspar Fernandes og  Juan Guttiérez de Padilla.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Villancico|Villancico]]» frå ,  den 5. april 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
* Pope, Isabel og Paul R. Laird. "Villancico." I *Grove Music Online. Oxford Music Online*, http://www.oxfordmusiconline.com/subscriber/article/grove/music/29375 (vitja 14. oktober 2009).
Fantasi i musikk

:*Sjå òg [[fantasi]]*

**Fantasi** er eit omgrep i den seriøse musikken for eit musikkstykke i fri form, anten som ein leik over eit kjent tema eller spelt som ein improvisasjon utan førebuing eller notar. Å fantasere vart særleg tidlegare brukt om å improvisere.

Særleg i barokken vart *fantasiar* nytta om frie musikkstykke på linje med preludium og toccata. Fantasiane kunne innehalde både ein og to fuger.

## Døme på fantasiar
* Johann Sebastian Bach: *Fantasi og fuge i g-moll*
* Johann Sebastian Bach: *Fantasi  c-moll*
* Max Reger: *Fantasi over [[koral]]en* *«Wachet auf»*  op.52:2
* Max Reger: *Fantasi og fuge i d-moll*, op.135B

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Fantasi (musikk)|Fantasi (musikk)]]» frå ,  den 5. april 2010.*
Pavane

Ein **pavane** var ein hoffdans for par frå byrjinga av 1500-talet i renessansen. Dansen har truleg opphav i Spania. Dansen var utført med langsame, høgtidlege rørsler i todelt takt og gjerne brukt som fordans til gaillarde. Etter 1550 gjekk pavane og gaillarde av moten (etterfølgd av passamezzo og saltarello). 

Stilen vart vidareført av komponistar av instrumentalmusikk, særleg av virginalistane i England.

## Kjelder
*
SN-mandat

**SN-mandat** viser vanlegvis til eit langvarig internasjonalt oppdrag som er godkjent av Hovudforsamlinga eller  Tryggingsrådet i SN. SN-mandat involverer ofte fredsstyrkar.

Nokre døme på SN-mandat er UNIFIL i Libanon, UNFICYP på Kypros og MINUJUSTH på Haiti.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*Peacekeeping.un.org
*Nettstaden til SN
Ornamentikk i musikk

**Ornamentikk** i musikk er musikalske utsmykkingar som ikkje er naudsynte for å bere fram den generelle melodien (eller harmonien), men i staden dekorerer eller «ornamenterer» tonane. Det finst ulike former for ornamentikk, nokre av dei med eigne namn: Dobbeltslag, forslag, mordent, praltrille og trille.

Mange ornament vert framført som «raske tonar» rundt ein sentral tone. Kor mykje ornamentering som finst i eit musikkstykke kan variere stort. Ornament vart mykje nytta i barokken og i til tider har det nesten ikkje vore noko. Ordet *agrément* vert nytta om ei form for ornament i fransk barokkmusikk. Ein viktig funksjon av ornamenteringa i tidleg og barokk klavermusikk var ein måte å skape lenger sustain for ein tone på eit cembalo, klavikord eller virginal, slik at instrumenta kunne halde ein tone lenger på liknande måte som eit pipeorgel.

I barokken var det vanleg at utøvarane improviserte ornamenteringa på ei viss melodilinje. Ein songar framførte ein da capo aria, til dømes, og kunne synge melodien relativt fri for ornament første gongen, men dekorere han med forskjellige utsmykkingar andre gongen. Improvisert ornamentikk er framleis ein del av den irske musikktradisjonen.

Ornemtenteringa kan òg vere indikert av komponisten. Mange standard ornament er indikerte med eit standardsymbol i musikknotasjonen, medan andre ornamenteringar kan verte gjevne til utøvarane som små notat, eller berre skriven ut med notar på vanleg måte. Ofte har ein komponist sitt eige sett med ornament, som vert forklart på førehand, som ein slags kode. Forsiring er ein note skriven med mindre skrift, med eller utan skråstrek gjennom, for å indikere at noteverdien ikkje tel som ein del av den totale tida i takten. Alternativt kan uttrykket referer meir generelt til alle slags smånotar som vert nytta til å lage ei form for ornament.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Ornament (music)|Ornament (music)]]» frå ,  den 5. april 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
* 


## Bakgrunnsstoff
Cristóbal de Morales

**Cristóbal de Morales** (fødd ca. 1500 i Sevilla, død mellom 4. september og 7. oktober 1553 i Marchena) var ein spansk renessansekomponist, den viktigaste spanske komponisten før Tomás Luis de Victoria.

## Biografi
Etter ei uvanleg tidleg og grundig klassisk utdanning der han studerte musikk med nokre av dei fremste komponistane på denne tida, fekk Morales i året 1528 stillingar i Avila og Plasencia. Innan 1535 var han vorte tilsett som songar (baryton) i Det sixtinske kapellet i Roma. Her arbeidde han i ti år under pontifikatet til pave Paul III. Medan han var der vart han adla av paven.

Etter ein periode utan å finne anna arbeid i Italia (hos keisaren og Cosimo de' Medici) vende Morales attende til Spania der han hadde ei rekkje arbeidsforhold, mange prega av finansielle og politiske problem.

Det finst belegg for å seie at han må ha vore ein vanskeleg person, særs klar over sitt eige talent og ute av stand til å kome overeins med personar med mindre musikalske evner. Han kravde enormt mykje av songarane sine, kom på kant med arbeidsgjevarar og framstod truleg som arrogant. Trass i dette vart han sett på som ein av dei beste komponistane i Europa rundt midten av 1500-talet. 

4. september 1553 søkte han stilling som *[[kapellmeister|maestro de capilla]]* i Toledo der han tidlegare hadde arbeidd, men døydde før 7. oktober same året. 

## Musikk og påverknad
Morales skreiv nesten berre kyrkjemusikk. Alt var vokalmusikk sjølv om framføringane kan ha vorte akkompagnert av instrument. Han skreiv mange messer, nokre særs vanskelege som truleg er skriven for pavekoret. 

Morales var den første spanske komponisten som oppnådde internasjonal ry. Mange av komposisjonane til Morales vart trykt, noko som var uvanleg på hans tid. Mange kopiar vart spreidd ut over Europa, nokre fann òg vegen til den nye verda. Mange musikkskribentar og teoretikarar i hundreåra etter at han døydde rekna musikken til Morales for å vere den mest perfekte som nokon gong var vorte skriven. Ryet hans varte til langt inn på 1700-talet, då Andrea Adami da Bolsena, som skreiv biografiar over mange pavelege musikarar, hylla han som ein av dei viktigaste komponistane i Vatikanet mellom Josquin og Palestrina. 

*Parce mihi Domine* frå Morales' *Officium Defunctorum* vart brukt i tre versjonar (mellom anna som opnings- og avslutningsspor) på det bestseljande albumet *Officium* av Jan Garbarek og Hilliard Ensemble (1994).

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Cristóbal de Morales|Cristóbal de Morales]]» frå ,  den 5. april 2010.* 
** * oppgav desse kjeldene: 
* [[:en:Cristóbal_de_Morales#References and further reading|Basert på engelsk wikipedia-artikkel]]
*
 

## Bakgrunnsstoff
### Notar

*
Halvdan Hålegg

**Halvdan Hålegg** var son av Harald  Hårfagre og Snøfrid Svåsedotter. 

Saman med broren Gudrød Ljome var han med på å ta livet av Rangvald jarl på Møre og å leggja det landet under seg. Halvdan måtte då rømde landet. Han for til Orknøyane, der han sette seg opp som konge. Her vart han drepen av sonen til Ragnvald Mørejarl, Einar Jarl. Ifølgje soga skar han blodørn på Halvdan og forærte liket til Odin, men dette kan ha vore ei seinare feiloppfatting.

Etter dette drog Harald Hårfagre over havet for å hemna sonen. Etter at Einar hadde flykta til det skotske fastlandet, kom det til forlik der  øybuarane betalte bot for drapet på 60 mark gull.

## Kjelder
Thomas Morley

**Thomas Morley** (fødd 1557 eller 1558, truleg i Norwich, død oktober 1602 i London) var ein engelsk renessansekomponist, musikkteoretikar og organist.

Morley var elev av William Byrd og fekk ein bachelorgrad i musikk frå Oxford i 1588. Frå å vere organist i St. Pauls katedral i London steig han i gradene til å bli Gentleman i Chapel Royal (det kongelege kapellet) der han var frå 1592 til han døydde. 

*Nicholas Yonge* publiserte i 1588 *Musica transalpina*, ei samling italienske madrigalar med engelsk tekst som førte til at engelske madrigalar vart særs populære. Morley fann tydelegvis sin stil på den tida, for kort tid etter gav han ut den første madrigalsamlinga si av i alt 11.

Morley skreiv noko kyrkjemusikk og nokre instrumentalverk for broken consort og tangentinstrument, men det er som madrigalist han har hatt størst påverknad. Musikken hans er lystig og tiltalande, han vart særs populær i samtida og vert framleis framført. *April is in my Mistress' Face* og «Now is the Month of Maying» er framleis av dei mest kjente engelske madrigalane.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Thomas Morley|Thomas Morley]]» frå ,  den 6. april 2010.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* «It was a lover and his lass» framført av Valeria Mignaco, sopran og Alfonso Marin, lutt 
* 
* Thomas Morley, Biography (engelsk) 

### Notar

*
Consort

**Consort** *of instruments* er eit gammalt engelsk omgrep frå 1500- og 1600-talet som vart nytta om instrumentalensemble.

I renessansen var consort-musikken vanlegvis ikkje instrumentspesifikk slik at utøvarane stod fritt i val av instrument. Nesten alle instrumenta vart laga i grupper eller familiar frå sopran til bass-instrument, der dei viktigaste familiane var blokkfløyter og gamber.

Eit consort der alle instrumenta var av same familie, til dømes ein gambeconsort,  vart kalla *whole consort*. Det var òg vanleg å blande instrumenter frå ulike familiar og slike vart kalla *broken consort*.

Komponistar som skreiv consortmusikk i den elizabethanske tida (1558–1603) var John Dowland, Anthony Holborne og William Byrd. Dei viktigaste komponistane frå jacobinsk tid (1603–1625) var Thomas Lupo, Orlando Gibbons, John Coprario og Alfonso Ferrabosco. Av komponistar seinare på 1600-talet kan nemnast Christopher Simpson, William Lawes og Henry Purcell.

## Bakgrunnsstoff
*Video med ein gambeconsort
*Robins, Brian. "The English Viol Consort in the Tudor Era"

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Consort|Consort]]» frå ,  den 6. april 2010.*
Offertorium

**Offertorium**  (av latin *offero*, 'bera fram') er eit omgrep nytta om framberinga av brød og vin som innleiar nattverdsliturgien i den romersk-katolske messa. I høgmesser skjer dette ofte i form av ein prosesjon der pengegåver, tidlegare òg naturalia, vert bore fram saman med brødet og vinen. 

Offertorium er òg antifonen eller omkvedet til Davidssalma som vert sungen under offergangen. 

## Kjelder
*
Hymne

**Hymne** (frå gresk ύμνος)  tyder lovsong og vart i antikken rekna som ei enkel høgstemt lovprising av gudar eller menneske. Omgrepet vert nytta i kyrkjemusikk om ein lov- eller takkesong til Guds ære. Paulus si oppfordring til efesarane: *«og syng saman med salmar og hymner og åndelege songar. Syng og spel av hjartet for Herren!» * (Ef. 5:19) viser at hymnen vart teken i bruk alt hos den første generasjon kristne. 

I oppfordringa nytta Paulus hymner saman med salmar (ψαλμόις) og songar (ώδαις). Truleg utgjorde dei ei einskapleg songform som var karakteristisk i den urkristne menigheita. 

Ei av årsakene til at det er vanskeleg å skilje mellom formene er at dei til dels vert nytta om kvarandre i Septuaginta for å gje att dei same hebraiske orda som er knytte til salmane i det gamle testamente. 

I samband med påskemåltidet vart Hallel-salmane (Salmane 113-118) sunge. Når dette vert skildra av Matteus (Matt. 26:30) og Markus (Mark. 14:26) nyttar dei verbet hymnesantes (ύμνήσαντες) som eigentleg kan omsetjast «hymnesynge». Dette viser at hymne kan verte forstått relativt vidt og skildre kristen song generelt. 

Ambrosius (339 -397) skal ha fornya den liturgiske songen, og kring 40 salmar går under namnet til Ambrosius, men ikkje alle desse kan førast tilbake til han. Berre 14 vert rekna som 100% autentiske. Til og med den såkalla ambrosianske lovsongen «Te deum laudamus» (O store Gud vi lovar deg) er ikkje dikta av Ambrosius, men har ukjent opphav. 

Hymne vert vidare nytta om nasjonalsongar (til dømes Hymne til den russiske føderasjonen). I nyare musikk vert omgrepet nytta om eit større festleg verk for kor og orkester eller om resultatet av ein vellukka jamsession som i Oscar Peterson sin «Hymn to Freedom».

Den tverrvitenskaplege fagdisiplinen som gjennom historiske og analytiske studiar arbeider med den kristne songen vert kalla **hymnologi**. Hymnologi er ikkje ein sjølvstendig universitetsdisiplin, men det finst eit forskingsnettverk for nordiske hymnologar tilknytte Nordisk institutt for hymnologi (Nordhymn).

## Bakgrunnsstoff
*Nordhymn 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Hymne|Hymne]]» frå ,  den 6. april 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Ricercar

Ein **ricercar**, **ricercare** eller **recercar** er ein type instrumentale musikkstrykke frå seinrenessansen og tidlegbarokken. Uttrykket tyder å «søke fram» og mange ricercarar har som funksjon å «søke fram» den rette tonen eller tonearten før det neste stykket. Ein ricercar kan vere ein variasjon av eit visst motiv og på den måten kan stykke reknast som ein illustrasjon. 

I den vanlege bruken av omgrepet vert det nytta om ei tidleg form for fuge, særleg ein av seriøs karakter. Omgrepet har òg vorte nytta om mange typar komposisjonar, og alt på 1500-talet kunne ein nytte toccata, canzona, fantasti og ricercar om ein annan. Likevel fell ricercarar inn i to generelle typar: ein som er hovudsakleg homofon, ikkje ulikt ein toccata, og ein type verk som består av sjølvstendige delar, der kvar del byrjar med ein imitasjon. Døme på begge former finn ein hos Girolamo Frescobaldi. Den andre forma for ricercar, den imitative, skulle vise seg å verte mest viktig historisk og utvikla seg til fugen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Ricercar|Ricercar]]» frå ,  den 6. april 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
** "Ricercar," "Fugue," "Counterpoint" in *The New Grove Dictionary of Music and Musicians*, ed. Stanley Sadie.  20 vol.  London, Macmillan Publishers Ltd., 1980.  ISBN 1-56159-174-2
** Gustave Reese, *Music in the Renaissance*.  New York, W.W. Norton & Co., 1954.  ISBN 0-393-09530-4
** Manfred Bukofzer, *Music in the Baroque Era*.  New York, W.W. Norton & Co., 1947.  ISBN 0-393-09745-5
** Ursula Kirkendale, "The Source for Bach's *Musical Offering*," *Journal of the Amwerican Musicological Society* 33 (2980), 99-141.
** *The New Harvard Dictionary of Music*, ed. Don Randel.  Cambridge, Massachusetts, Harvard University Press, 1986.  ISBN 0-674-61525-5
Cipriano de Rore

**Cipriano dei Rore**  eller *Cypriano* (fødd 1515/16 i Ronse i Flandern, død september 1565 i Parma i Italia) var ein flamsk komponist hovudsakleg kjent for madrigalane sine.

## Biografi
Cipriano dei Rore kan ha vore songar i Markuskyrkja i Venezia og fått opplæring av Adrian Willaert som var *[[kapellmeister|maestro di capella]]* der.

Frå 6. mai 1556 var Rore kapellmeister hos hertug Ercole II. d'Este i Ferrara, men reiste tilbake til Flandern i 1558 for å ta seg av sine sjuke foreldre. Han var tilbake i Ferrara i desember same år berre for å vende attende att til Flandern i juli 1559. Der fann han heimbyen Ronse øydelagd i sjølvstendekrigen og etter eit lengre opphald i Antwerpen vart han hoffkapellmeister i Parma i 1561. Då Willaert døydde i 1563 fekk Rore stillinga som kapellmeister i Markuskyrkja, men slutta året etter fordi han fann løna for låg og koret for dårleg. Han returnerte til Parma der han døydde året etter berre 49-50 år gammal. 

## Musikk
Den første madrigalboka til Cipriano dei Rore kom i 1542 og vart følgd opp av to bøker med motettar i 1544 og 1545. Stilmessig og teknisk viser dei likskap med Adrian Willaert og dette er ein av indikasjonene på at den unge Rore kan ha vore elev av Willaert.

Madrigalane til Rore representerer den første blomstringstida for kunstforma og vart rettleiande i tida fram mot Claudio Monteverdi (1567–1643).

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Cipriano de Rore|Cipriano de Rore]]» frå ,  den 6. april 2010.*  
 

## Bakgrunnsstoff
### Notar
Jan Pieterszoon Sweelinck

**Jan Pieterszoon** (*òg* Pieters, Pietersz) **Sweelinck** (fødd i mai 1562 i Deventer, død 16. oktober 1621 i Amsterdam) var ein nederlandsk organist og komponist. Han var den eldste sonen til organisten Peter Swybbertszoon og Elske Jansdochter Sweeling.

Som organist i Oude Kerk i Amsterdam utøvde han stor innverknad på den nordtyske orgelskulen på 1600-talet som kulminerte med Johann Sebastian Bach. Han var omgjengeleg og respektert og særs etterspurt som lærar. Av dei mest kjende elevane av «den tyske organistmakaren» var Jacob Praetorius den yngre, Heinrich Scheidemann og Samuel Scheidt.

Han var den siste meisteren innan den nederlandske polyfonien, ein overgangsfigur mellom renessansen og barokken. Han var vidt kjent for sine improvisasjonar på orgel og cembalo og det kom folk langvegsfrå for å høyre *Orpheus frå Amsterdam*.

Sweelinck komponerte meir enn 70 orgelverk (mellom anna toccataer, fantasiar og ricercarar) og over 250 stykke med vokalmusikk. Av vokalverka hans finn ein mellom anna om lag 150 Davidssalmar og 37 femstemmige *Cantiones sacrae*. 
Han blanda element frå den engelske virginaltradisjonen med den italienske orgelstilen og han utvikla forløparen til orgelfugen.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Jan Pieterszoon Sweelinck|Jan Pieterszoon Sweelinck]]» frå ,  den 6. april 2010.*  
 
## Bakgrunnsstoff

* 

### Notar

*
Garnisonen i Sør-Varanger

**Garnisonen i Sør-Varanger** (ofte forkorta **GSV**) er både ei operativ avdeling og ein militærleir. Avdelinga er organisert som ein lettinfanteribataljon med om lag 650 soldatar fordelt på fire kompani. Oppdraget til avdelinga er å vakta den 196 kilometer lange grensa mot Russland.

Leiren er underlagd Hæren, og ligg på Høybuktmoen i Sør-Varanger kommune i Finnmark. Garnisonen i Sør-Varanger gir ut leiravisa *Grenseposten*. Sjef ved GSV har oberstløytnant sin grad (2010-talet).

## Oppgåve

Grensekompania i avdelinga består av grensejegerar og hundeførarar. Desse patruljerer og forsvarer grenselinja ved hjelp av snøskuterar, LTK (motorsyklar med seks hjul) og lette patruljebåtar, men grensevakta må òg patruljere til fots og med ski. Dei nyttar både grensestasjonar og eigne observasjonspostar i oppdraget på grensa. Grensejegerane opptrer delvis på vegner av politimeisteren i Øst-Finnmark. Sidan dei kan ta på seg oppgåver politiet normalt gjennomfører, har dei følgjeleg begrensa politimyndigheit. Oppdraget til Garnisonen i Sør-Varanger er dimed både militært og sivilt. Grensevakta er ei av dei få avdelingane i Forsvaret som har skarp ammunisjon i den daglege tenesta. Mannskapet i GSV er utstyrt med semiautomatiske rifler HK416N.
## Teneste

Tenesta ved Garnisonen i Sør-Varanger er delt i to fasar på eit halvt år kvar: Opplæringsfasen og tenestefasen. Alle vernepliktige gjennomgår seks veker med rekruttskule i utdanningskompaniet. Etter rekruttskulen blir ein del av soldatane overført til garnisonskompaniet der dei gjennomfører resten av tenestetida. Dei resterande soldatane blir verande i GrKp/U og blir utdanna til grensejegerar. Etter eit halvårs utdanning, blir grensejegerane sende ut til grensa for å gjennomføra seks månader teneste ved ein av dei seks grensestasjonane. Her skal dei overvaka og kontrollera grensa mot Russland.

## Organisasjon
### Utdanningskompaniet
**GrKp/U** er utdanningskompaniet på GSV. Utdanningsperioden i kompaniet på seks månader gir soldatane opplæring innanfor spesifikke disiplinar som:
* Patruljeførar
* Speidar
* Sanitet
* Samband
Per 2009 bestod GrKp/U av fire troppar og kvar tropp hadde fem lag.

### Garnisonskompaniet
**GaKp** er kompaniet som driftar garnisonen. I kompaniet er det tre troppar:
* Stabstropp – Vakt og sikring, proviant, PIO (presse og informasjon) og velferdsassistentar.
* Trentropp (transport) – Transport av utstyr og personell, og postbud.
* Sambandstropp – Driftar operasjonssentralen, og held ved like sambandet langs grenselinja.
### Jarfordkompaniet
Grensekompaniet på om lag 100 mann har ansvaret for dei tre grensestasjonane Korpfjell, Elvenes og Grense Jakobselv i nord.

### Pasvikkompaniet
Pasvikkompaniet består òg av 100 soldatar, men har ansvaret for Pasvikdalen i sør. Kompaniet bemannar ein stor grensestasjon ved Pasvik.

## Kjelder
Willendorf in der Wachau

**Willendorf**, eller **Willendorf in der Wachau**, er ein landsby i Wachau i delstaten Niederösterreich i Austerike som særleg er kjend for eit funn frå 1908 av ein liten kvinnefigur, den såkalla Venus frå Willendorf, som er tidfesta til om lag 23000 år før vår tidsrekning. Andre funn i området, frå ein fundstad som vert kalla «Willendorf II», syner at det har vore busetnad her for 50000 år sidan.

Landsbyen ligg 209 meter over havet, på den venstre bredda av elva Donau, det vil seie på nordbredda av Donau mellom Aggsbach Markt und Spitz. For å skilje staden frå andre stadar med namnet Willendorf, vert landsbyen ofte omtalt som *Willendorf in der Wachau*.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Willendorf in der Wachau|Willendorf in der Wachau]]» frå ,  den 6. april 2010.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* Venus- und Museumsverein Willendorf
* Felgenhauer, Fritz, (Österreichische Akademie der Wissenschaften, Prähistorische Kommission, Wien), 1956–59, *Willendorf in der Wachau. Monographie der Paläolithischen Fundstellen.* Utgjevar: Rohrer, Wien.
Virginal

**Virginal** er eit tangentinstrument i familie med cembalo. Det var populært i Nord-Europa og Italia seinmellomalderen og renessansen.

Virginalar er mindre og enklare former for cembalo med berre ein streng per note som går meir eller mindre parallelt til klaviaturet på langsida av kassen. Mange, om ikkje alle, instrumenta vart laga utan føter, slik at dei kunne setjast på eit bord. Seinare modellar vart bygt med føter.

Mekanismen til virginalar er identiske til cembaloar ved at stålstrengane vert klimpra. Kassen er rektangulær. Strengane vert klimpra nærare midten enn i eine enden, slik som i cembaloar, og dette medfører ein rikare, fløyteliknande tone.

Viriginalane vart først nemnd i skriftlege kjelder av Paulus Paulirinus frå Praha rundt 1460. Populariteten til instrumentet var størst på siste halvdel av 1500-talet til seint på 1600-talet, då det i England vart erstatta av spinett og i Tyskland av klavikord.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Virginals|Virginals]]» frå , den 6. april 2010.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
***
John Taverner

**John Taverner** (fødd ca. 1490, død 18. oktober 1545) var ein engelsk komponist og organist, som vert rekna som den viktigaste engelske komponisten på si tid. Livet hans er tema i *Taverner*, ein opera av Peter Maxwell Davies. Han komponerte først og fremst kyrkjemusikk, mellom anna 8 messer, 9 messedelar, 3 magnificat, 25 motettar og nokre songar og instrumentalstykke.

Taverner var organist og kapellmeister ved Christ Church i Oxford, utnemnd av kardinal Thomas Wolsey i 1526. I 1528 fekk han åtvaring for kontakten han hadde med lutheranane, men slapp straff då han «berre» var «ein musikar». Wolsey vart styrta i 1529, og i 1530 forlet Taverner posten sin.

Så vidt ein veit hadde han ingen musikktenester etter dette og ingen av verka hans kan daterast til eit seinare tidspunkt, så det kan hende han slutta å komponere. Det vart påstått at han fungerte som ein agent for Thomas Cromwell og at han att han assisterte ved klosteroppløysinga, men dette er i dag tvilsamt.

Ein veit at han slo seg ned i Boston i Lincolnshire, der han hadde ein mindre jordeigedom og var nokolunne velberga. Han vart vald til alderman i Boston 1545, kort tid før han døydde. Han er gravlagt under klokketårnet ved St Botolph's Church i Boston.

## Verk
### Messer
# *Missa Gloria tibi Trinitas* (6 stemmer)
# *Missa Corona Spinea* (6 stemmer)
# *Missa O Michael* (6 stemmer)
# *Missa Sancti Wilhelmi* (5 stemmer)
# *Missa Mater Christi* (5 stemmer)
# *The Mean Mass* (5 stemmer)
# *The Plainsong Mass* (4 stemmer)
# *The Western Wynde Mass* (4 stemmer)

### Messedelar
# *Christeleison* (3 stemmer)
# *Kyrie Le Roy* (4 stemmer)

### Antifonar
# *Ave Dei Patris filia* (5 stemmer)
# *Gaude plurimum* (5 stemmer)
# *O splendor gloriae* (5 stemmer)
# *O Wilhelme, pastor bone*

### Tidebønsmusikk
# *Alleluya. Veni electa* (4 stemmer)
# * Alleluya* (4 stemmer)
# *Te Deum* (5 stemmer)

### Motettar
# *Audivi vocem de caelo* (4 stemmer)
# *Ave Maria* (5 stemmer)
# *Dum transisset sabbatum* (I) (5 stemmer)
# *Dum transisset sabbatum (II) (4 stemmer)
# *Ecce carissimi*
# *Ex ejus tumba - Sospitati dedit aegro*
# *Fac nobis secundum hoc nomen* (5 stemmer)
# *Fecundata sine viro* (3 stemmer)
# *Hodie nobis caelorum rex*
# *In pace in idipsum* (4 stemmer)
# *Jesu spes poenitentibus* (3 stemmer)
# *Magnificat* (4 stemmer)
# *Magnificat* (5 stemmer)
# *Magnificat* (6 stemmer)
# *Mater Christi* (5 stemmer)
# *O Christe Jesu pastor bone* (5 stemmer)
# *Prudens virgo* (3 stemmer)
# *Sancte deus* (5 stemmer)
# *Sub tuum presidium* (5 stemmer)
# *Tam peccatum* (3 stemmer)
# *Traditur militibus* (3 stemmer)
# *Virgo pura* (3 stemmer)

=== Verdsleg musikk ===
# *In trouble and adversity*
# *In women* (2 stemmer)
# *Quemadmodum* (6 stemmer)

== Kjelder ==

* *Denne artikkelen bygger på «John Taverner» frå ,  den 6. april 2010.''
Thomas Weelkes

**Thomas Weelkes** () var ein engelskorganist og  komponist som særleg er kjend for madrigalane sine. Verka hans er hovudsakleg vokale og omfattar både verdslege madrigalar og religiøse anthem og liturgisk musikk. Han skreiv også musikk for orgel, virginal og viola da gamba.

## Liv
Weelkes kom truleg frå Sør-England, men lite er kjend om det tidlege livet hans.
Han vart organist ved Winchester College i 1598, og flytta om lag 1601 til domkyrkja i Chichester. I 1602 blei han «bachelor of music» ved Universitet i Oxford, og i 1603 gifta han seg med Elizabeth Sandham.

Frå 1609 byrja Weelkes få refsingar frå kyrkjeautoriteten for offentleg fyll, banning og for tenesteforsømming, og han vart sparka frå posten i 1617. Han fekk så ein ny posisjon som organist, men klarte igjen ikkje å fylle tenesta. 
Etter at kona døydde i 1622 trekte han seg heilt tilbake, og døydde sjølv året etter i London.

## Verk

Thomas Weelkes er rekna som ein av dei største madrigalkomponistane frå England på 1600-talet. 
Det er att rundt 100 madrigalar etter komponisten. Dei er kjenneteikna av livleg rytme, ordmåling og fullendt struktur og form. Weelkes vert også hugsa for dei kreative musikalske bileta og for meisterleg kontrapunkt. 

Det er kjend at Weelkes skreiv 41 anthem; 25 av desse er kjende for ettertida i fullsendig eller restaurert form. Han komponerte både anthem for fulle kor («full anthem») og med soloparti («verse anthem»). Han skreiv musikk til 10 anglikanske gudstenester (*service*). Ingen av desse finst i fullstendig form i dag, men tre er blitt rekonstruerte.

Komponisten skreiv ei mindre mengd instrumentalmusikk som er mindre kjend. Den alvorlege consortmusikken hans er ein kontrast til dei livlege madrigalane.

## Kjelder


**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:en:Thomas Weelkes|Thomas Weelkes]]» frå ,  den 19. januar 2014.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* 
* 
* 
* Thomas Weelkes biography on *Here Of A Sunday Morning* website.
Gonâveøya

**Gonâveøya** (fransk: Île de la Gonâve) er ei 743 km² stor øy ved Haiti med om lag 80&nbsp;000 innbyggjarar (2003), nordvest for Port-au-Prince. Ho er den største av øyane kring Hispaniola, og omfattar kommunane Anse-à-Galets og Pointe-à-Raquette. Øya er hovudsakleg folkesett av fiskarar og bønder.

Gonâveøya er omgjeven av rev og har ei lengd på om lag 56 km. På det breiaste er ho om lag 16 km. Grunnen på øya er for det meste kalkstein, og store delar av henne er udyrka. Det høgste punktet ligg 778 meter over havet. Den årlege nedbørsmengda ligg mellom 800 og 1600 mm. 

Øya var det siste retrettområde for den opphavlege folkesetnaden på Haiti, tainoane, etter at dei i 1503 flykta frå Hispaniola. Frå dei stammar det noverande namnet på øya, for dei kalla henne «Guanabo». Seinare var øya base for sjørøvarar.

I 1925, medan øya var okkupert av USA, vart sersjanten Faustin Wirkus utnemnd til konge over øya. Men Faustino II («le roi blanc de la Gonâve»), som han kalla seg, vart i 1929 driven i eksil av dei haitiske styresmaktene.

Etter at ein orkan i 1976 raserte delar av det sørlege Haiti flytta nokre av dei overlevande til Gonâveøya og grunnla dei fyrste jordbrukslandsbyane på øya. Vassmangelen på øya er stor, men sisterner og brønnar hjelper på.

## Kjelder
* «Île de la Gonâve» på Wikipedia på bokmål og riksmål, innhenta 27. mars 2010.

### Referansar
Anthem

**Anthem** (av gammalengelsk *antefn*, frå gresk *antifona*) er namnet på ei engelsk form for kormusikk som opphavleg vart nytta om ein kyrkjeleg vekselsong (antifoni) mellom to kor. Musikkforma er ein mellomting mellom kantate og motett. Ho blei utvikla i den anglikanske kyrkja på midten av 1500-talet som ein motsats til den katolske musikkforma motett. Medan motetten har latinsk tekst, har anthemet tekst på engelsk. I moderne engelsk språkbruk vert «anthem» vanlegvis nytta om vokal kyrkjemusikk, ofte sungen som vekselsong, der orda er henta frå Bibelen eller ein annan religiøs tekst (som liturgien). 

Opphavleg brukte ein skriva og framføra anthem med berre vokalmusikk («full anthem»). Etterkvart blei ei form med éin eller fleire solistar utvikla, kjend som «verse anthem». Denne typen kunne akkompagnerast med instrument og i nokre høve orkester. På 1700-talet gjekk ein tilbake til vokale anthem med noko bruk av soloparti.

I begge typane anthem brukte ein gjerne motståande kor til vekselsong, gjerne kjend som *decani* (på dekanen si side) og *cantoris* (på kantoren si side). 

Kjente anthem-komponistar Thomas Tomkins, Henry Purcell og Georg Friedrich Händel, Samuel Sebastian Wesley og Ralph Vaughan Williams.

## Kjende anthem
*«Zadok the priest» av Händel, skrive til kroninga av Georg II av Storbritannia
*«Funeral Anthem for the Death of Queen Caroline» av Händel

## Anna tyding
Annan moderne bruk av «anthem» kan vera songar som lovpriser eller er djupt knytte til noko. «National anthem» er det engelske ordet for nasjonalsong. «Anthem» kan også brukast om songar knytte til ein idrett, ein musikksjanger, ein subkultur eller liknande.

## Kjelder

*«anthem», merriam-webster.com
* 
*«anthem» i musikkordboken.no
*«anthem» (2011), *Encyclopædia Britannica*. Encyclopædia Britannica Ultimate Reference Suite.  Chicago: Encyclopædia Britannica.
Les Cayemites

**Les Cayemites** er to øyar som ligg i Gonâvebukta utanfor kysten av Haiti. Øyane, som er kjende som Grande Cayemite og Petite Cayemite, er til saman 45 km² store, og har ein folkesetnad på om lag 18&nbsp;000. Petite Cayemite ligg rett vest for den største øya, Grande Cayemite. Øyane ligg om lag 35 aust for byen Jérémie, og ligg i departmentet Grand’Anse.

## Kjelder
*«Cayemites» på Wikipedia på engelsk, innhenta 6. april 2010.

### Referansar