open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Dunitt

**Dunitt** eller **olivinstein** er ein djupbergart som hovudsakleg består av mineralet olivin. Knust dunitt kan med fordel nyttast som formsand i støyperier, sidan han ikkje skapar silikose. Bergarten blir òg brukt til framstilling av eldfast stein, som slaggdannar i stålindustrien. 

Store brot er i drift i Nordfjord på Sunnmøre (tidlegare A/S Olivin, frå 2003 North Cape Minerals), elles finst spreidde førekomstar i Nordland, Troms og Vest-Finnmark. Den norske produksjonen er drygt. 3,5 mill. tonn i året.

Det er kalla opp etter Duner Mountain i New Zealand.

## Bakgrunnsstoff

## Kjelder
*Dunitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/dunitt.
Dvergstein

**Dvergstein** er eit tidlegare namn på bergkrystall, som er klåre krystall av mineralet kvarts. I følgje folketrua var det dvergane som smidde slike krystall. 

Ordet finst i stadnamn, som Dvergasteinsbotn på Hardangervidda. 

## Sjå òg
* dvergsmide

## Kjelder
*Raade, Gunnar. (2009, 9. april). Dvergstein. I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/dvergstein
Dyskrasitt

**Dyskrasitt** er eit antimonsølv og ein sjeldan sølverts med kjemisk formel Ag3Sb. Det har metallisk glans og er sølvkvit. Mineralet krystalliserer rombisk. 

Det er kjend som eit sjeldant mineral frå Kongsberg og Sulitjelma.

## Kjelder
*Raade, Gunnar. (14. februar 2009). Dyskrasitt. I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/dyskrasitt.

## Bakgrunnsstoff
Dypingitt

**Dypingitt** er eit kvitt sekundærmineral som første gongen vart skildra i 1970 frå Dypingdal serpentin-magnesittførekomsten i Snarum i Noreg. Det er nærskyldt med
hydromagnesitt, men har eit høgare vassinnhald: Mg5(CO3)4(OH)2·5H2O. Dypingitt-liknande mineral, til dels med endå høgare vassinnhold, er seinare funne i ei rekkje utanlandske lokalitetar.

## Kjelder
*Dypingitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/dypingitt.

## Bakgrunnsstoff
Druse

**Druse** (av tysk for kjertel) i mineralogi er ei samling av krystall som er danna på eit felles underlag. Eit *druserom* vil seie eit holrom som er kledd med krystall, vanlegvis i ein bergart.

## Kjelder
*Druse: mineralogi. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/druse%2Fmineralogi.
Drammensgranitt

**Drammensgranitt** er ein raudleg granitt frå Oslofeltet. Ei rekkje mindre malmførekomstar er knytt til bergarten; jarn, bly, sink, kopar og vismut i kontaktsonen omkring, og molybden på kvartsgangar i sjølve granitten. Bergarten har einskilde stader druserom som fører ein del sjeldne mineral.

Det er òg funne vene krystall av beryll (akvamarin), fenakitt og topas i bergarten. 

Drammensgranitt nyttast som bygningsstein. Det første større bygget som fekk fasadar av drammensgranitt i Noreg var Regjeringsbygningen, som stod ferdig i 1906.

## Kjelder
*Drammensgranitt. (24. februar 2012). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/drammensgranitt.
Edward Salisbury Dana

**Edward Salisbury Dana** () var ein amerikansk mineralog og fysikar. Han gjorde viktige bidrag til studiet av mineral, særleg innan krystallografi. Han var son av James Dwight Dana. 

Dana var professor ved Yale University. I 1892 utgav han sjette opplag av faren sitt *Systems of Mineralogy*, som han sidan heldt à jour ved appendiks. Sjuande opplag, heilt omskrive og sterkt utvida ved C. Palache, H. Berman og C. Frondel, er utgjeve i tre bind (silikat-bindet manglar), og er eit anerkjent standardverk i mineralogi. Dana utgav òg *A Textbook of Mineralogy* (1877, ny utgåve 1898) og *Minerals and How to Study Them* (1895); begge er framleis i bruk i sterkt reviderte utgåver.

## Kjelder
*Edward Salisbury Dana. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014.
James Dwight Dana

**James Dwight Dana** () var ein amerikansk geolog, mineralog, vulkan og zoolog. 

Han var professor ved Yale Univesity frå 1850 til 1892, og deltok 1838 i Charles Wilkes-ekspedisjonen til Stillehavet. Han leverte viktige bidrag til forståinga av geologien til havbotn og koralløyar. Han er dessutan kjent som forfattar av lærebøker: *System of Mineralogy* (1837), *Manual of Mineralogy* (1848), og *Manual of Geology* (1862). Dei første er i sterkt reviderte utgåver framleis i bruk.

Han var far til Edward Salisbury Dana, som òg var mineralog.  

## Kjelder
*James Dwight Dana. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014.
Skarvatnet

**Skarvatnet** er eit lite fjellvatn som ligg i Skardalen i Oppdal.
Vatnet ligg 14.5 km nordvest for Oppdal sentrum, på grensa mot Trollheimen.
Innsjøen er krinsa av fjella Kvamman, Kvamsfjellet, Tjønnpiken,  Nonshøa og Storgruvpiken. Dørremselva har sitt utspring i sørenden og renn, etter drygt 10 km elvelaup, samman med Driva.

Området er ein idyll om sommaren med god høve til å bade. Om vinteren er Skarvatnet eit glimrande utgangspunkt for heile det preparerte løypenettet i Oppdal, samt at det er gode høve til isfiske og andre aktivitetar.

Skarvatnet er med i prosjektet «MILJØLÆRE.NO,ET VERKTØY FOR BÆREKRAFTIG UTVIKLING»

## Referansar
Knud Christian Bjørnskow

**Knud Christian Bjørnskow** () var ein norsk jurist, prokurator og forvaltar ved Hafslund bruk i Skjeberg.

I 1815–16 var han 2. representant frå Smaalenenes amt til det 1. ordentlege Storting, kor han var medlem av ti komitear.

Bjørnskow var gift med Maren Johanne Ræder, dotter av Johan Christopher Ræder.

Han døydde under ei vitjing i Drammen.

## Kjelder
*  
*
Kiddel Torkildsen Aarstad

**Kiddel Torkildsen Aarstad** () var ein norsk gardbrukar, kjøpmann og trelasthandlar.

Han var 2. representant frå Stavanger amt til stortinget i 1815.

## Kjelder
*  
*
Fluchtkogel

**Fluchtkogel** er eit 3&nbsp;497 meter over havet høgt fjell i Ötztaleralpane i forbundslandet Tirol i Austerrike. Det bredekte fjellet stig på nordsida opp frå isbreen Kesselwandferner. Ei smal egg strekker seg frå toppen mot nord. I 2006 vart reist ein kross på fjelltoppen.

Den 19. juli 1869 vart Valentin Kaltdorff, Franz Senn og Julius Scholz, saman med fjellførarane  Alois Ennemoser og Gabriel Spechtenhauser, dei fyrste menneska som vitja toppen av Fluchtkogel.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Fluchtkogel|Fluchtkogel]]» frå ,  den 25. juli 2014.*
Firmisanschneide

**Firmisanschneide** er eit 3&nbsp;491 meter over havet høgt fjell i Ötztaleralpane i det austerrikske forbundslandet Tirol. Austsida av fjellet, som skråar i opptil 55°, er bredekt. Egger går frå toppen mot nordaust, søraust og vest.

Toppen av Firmisanschneide vart nådd i året 1870 av presten Franz Senn og den tyske naturforskaren og kjemikaren Ludwig Darmstaedter, saman med fjellføraren Anselm Klotz. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Firmisanschneide|Firmisanschneide]]» frå ,  den 25. juli 2014.*
Ötztaler Urkund

**Ötztaler Urkund** er eit 3&nbsp;556 meter over havet høgt fjell i Ötztaleralpane i det austerrikske forbundslandet Tirol. Fjelltoppen er i søraustleg retning ein utløpar av Wildspitze, den høgste toppen i Ötztaleralpane. Mellom det to toppane er det ikkje meir enn 500 meter i luftlinje.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Ötztaler Urkund|Ötztaler Urkund]]» frå ,  den 25. juli 2014.*
Wilhelm Henrik Klerck

**Wilhelm Henrik Klerck** () var ein norsk handelsmann og stortingsrepresentant til det første ordentlege storting i 1815.

Han var handelsmann på Kalvik i Hammerfest i 1809 og i 1812 kjøpte han handelsplassen Bossekop i Alta. Klerck var distriktssjef for kystvernet og var med på å forsvare Hammerfest i 1809 og 1810. Han var gift med Dorthea Marie Møller Pedersen frå Kvæfjord.

Klerck vart vald inn på Stortinget i 1815–1817 som 3. representant for Finmarkens amt. Han var òg 1. suppleant i 1827.

## Kjelder
* 
*

**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Wilhelm Henrik Klerck|Wilhelm Henrik Klerck]]» frå , den 25. juli 2014, [https://no.wikipedia.org/w/index.php?title=Wilhelm_Henrik_Klerck&oldid=12427429 revisjon 12427429]*
Samuel Bergset

**Samuel Bergset** () var ein norsk bonde, skreddar og spelemann frå Fjelli i Stryn kommune i Sogn og Fjordane. 

## Bakgrunn/oppvekst
Samuel Bergset voks opp i bygda Fjelli i Stryn, i indre Nordfjord, som son av Kristen Bergset (f. Bjørnereim i Breim 25.05.1843) og Johanne Bergset (f. Lillestøl, 22.04.1852 i Hornindal). Samuel Bergset var nummer 7 av 9 sysken. 

I 1910 gifta Samuel Bergset seg med Karoline Bergset (f. Svanheim, f. 04.04.1887 i Sætre, Stryn, d. 06.06.1970). Ekteparet budde på Blaksæter i Stryn. Samuel Bergset dreiv som skreddar og bureisar på Roset i Blaksetbygda.

## Opplæring/tradisjon
Samuel Bergset byrja å spele vanleg fele, men skifta til hardingfele rundt 1915. 

Like eins med Jon Rosenlid kom Samuel Bergset i ung alder i lære hjå den aldrande og legendariske storspelemannen Magne Maurset (1824–1916). Men Samuel Bergset lærte fyrst av faren, som var frå Breim. Allereie som 14-åring var Samuel i lære hjå Gabriel Reed. Seinare gjekk han i lære hjå Anders Reed. Bergset hadde og tradisjon frå Jon Rosenlid, som han spelte mykje saman med. 

Samuel Bergset var med og skipa spelemannslaget Fjelljom, og ein periode var han leiar her.  

Han var svært etterspurd som dansespelemann, og visstnok var han spelemann i over 300 bryllaup. 

## Musikalsk ettermæle
Samuel Bergset er ei viktig kjelde for Arne M. Sølvberg. I 1996 sleppte Sølvberg plata *Nordfjordslåttar – i tradisjon etter Jon Rosenlid og Samuel Bergset* (Grappa Musikkforlag, 1996) 

## Bakgrunnsstoff
* Fylkesarkivet i Sogn og Fjordane sin utøvardatabase. 
*   Kjelda nr 3 / 2004  
* CD-heftet til Arne M. Sølvberg si utgjeving *Nordfjordslåttar – i tradisjon etter Jon Rosenlid og Samuel Bergset* (Grappa Musikkforlag, 1996) 
* Artikkel frå Universitetet i Oslo/Institutt for musikkvitskap
* Lydopptak av Samuel Bergset kan du høyre her. Opptaka er gjort av Fylkesarkivet i Sogn og Fjordane, musikkavdelinga.
Det første slaget ved Ypres

**Det første slaget ved Ypres** var det siste store slaget i det første krigsåret av den første verdskrigen, og varte frå 19. oktober til 22. november 1914. Slaget ved Ypres markerte slutten på kappløpet mot havet, der dei tyske styrkane prøvde å nå dei franske kanalbyane Calais og Dunkerque, som var hovudforsyningshamnar for den britiske ekspedisjonsstyrken. Bortsett frå ein tysk offensiv ved Verdun i 1916 blei det ingen tyske framstøyt før våroffensiven i 1918.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Det første slaget ved Ypres|Det første slaget ved Ypres]]» frå ,  den 25. juli 2014.*
Slaget ved Ypres

**Slaget ved Ypres** kan visa til fem ulike slag under den første verdskrigen:

*Det første slaget ved Ypres (19. oktober–22. november 1914)
*Det andre slaget ved Ypres (22. april–15. mai 1915)
*Slaget ved Passchendaele (31. juli–6. november 1917), også kjend som det tredje slaget ved Ypres
*Slaget ved Lys i 1918 (9.–29. april 1918), også kjend som det fjerde slaget ved Ypres
*Det femte slaget ved Ypres (28. september–2. oktober 1918)
Vordere Brochkogel

**Vordere Brochkogel** er eit 3&nbsp;565 meter over havet høgt fjell i Ötztaleralpane i det austerrikske forbundslandet Tirol. Grannetoppen Hintere Brochkogel i nord er litt høgre.

Fjellet vart bestige fyrste gongen i 1851 av militære landmålarar.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Vorderer Brochkogel|Vorderer Brochkogel]]» frå ,  den 25. juli 2014.*
Marzellspitze

**Marzellspitze** er eit 3&nbsp;555 meter over havet høgt fjell i Ötztaleralpane, på grensa mellom den italienske provinsen Bolzano og det austerrikske forbundslandet Tirol. Fjellet ligg på fjellryggen Schnalskamm, i mellom Similaun og Hintere Schwärze.

Marzellspitze består av tre toppar, den høgste er Austre Marzellspitze, medan vesttoppen når 3&nbsp;540 meter over havet og den midtre 3&nbsp;530 moh. Landegrensa mellom Austerrike og Italia går over alle tre toppane.

Austre Marzellspitze vart klive fyrste gongen 24. juli 1872 av fjellføraren Johann Pinggera frå Sulden og fjellklatraren Victor Hecht, busett i Praha.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Marzellspitzen|Marzellspitzen]]» frå ,  den 25. juli 2014.*
Große Möseler

**Große Möseler** er eit 3&nbsp;480 meter over havet høgt fjell i Zillertalalpane, på grensa mellom den italienske provinsen Bolzano og det austerrikske forbundslandet Tirol. Fjelltoppen er den nest høgste i Zillertaleralpane etter 3&nbsp;509 moh. høge Hochfeiler.

Große Möseler ligg på hovudfjellkjeda i Zillertalalpane og er den dominerande fjelltoppen i området. Både på nordaustsida og på sørvestsida av fjellet ligg bratte, vide isbrear. Toppen er grei å nå frå fjellhuset Furtschaglhaus, og vert ofte bestige derifrå.

Fyrstebestiginga fann stad 16. juni 1865 og vart gjort av britane G.H. Fox, Douglas William Freshfield og Francis Fox Tuckett med fjellførarane François Devouassoud frå Chamonix og Peter Michel frå Grindelwald, samt to namnlause berarar. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Großer Möseler|Großer Möseler]]» frå ,  den 25. juli 2014.*
St. Mikaels kapell

**St. Mikaels kapell** er ei kyrkje frå 2012 i Oppdal kommune i Trøndelag.

Bygninga vart prosjektert av arbeidsgruppa *Turisme i [[Drivdalen]]*, resultatet av ein *framtidsverkstad* som vart arrangert vinteren 2010. Idéen om ein kyrkjebygnad knytt til til Pilegrimsleden over Dovrefjell, har samanheng med at det tidligare sto ei kyrkje kalla Loskyrkja i Drivdalen, på ein av gardane i Losgrenda. Sokneprest Arne Aspeland har medverka i arbeidet med å forma kapellet innomhus.

Kapellet er reist på dugnad med økonomiske stønad frå nokre av dei lokale aktørane medteke *Holtermanns legat* rådd over av Oppdal fellesråd (legatet lagt ned i 2012). Det vart vigsla 29. september (Mikkelsmess) i 2012 med sokneprest Arne Aspeland, biskop Tor Singsaas, prost Øystein Flø og vikarprest Øyvind Vognild til stades. Aspeland fekk æra av å leie den første gudstenesta, som vart halde i samanheng med vigslinga. Kyrkja er no ein del av det iverksetjande livet til kyrkjelydane i Oppdal. Kapellet fekk kyrkjeklokke sommaren 2013 og den vart brukt fyrste gong 19. juli same året.

Det finst ikkje gravplass på staden.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Oppdal kyrkjelege fellesråd  
* St. Miikaels kapell
Turnerkamp

**Turnerkamp** er ein 3&nbsp;418 meter over havet høg fjelltopp i Zillertalalpane, på grensa mellom den italienske provinsen Bolzano og det austerrikske forbundslandet Tirol. Toppen er høgste punktet på ei lang sørgåande egg. På nordsida av fjellet breier isbreen Hornkees seg.
 
Ein lokal bonde, Johann Kirchler frå Luttach i Ahrntal, var fyrstemann til topps på Turnerkamp, ein gong på 1860-talet. Dei fyrste turistane som vitja fjelltoppen stod der den 25. juni 1872; det var dei engelske fjellklivarane W.H. Hudson, C. Taylor og R. Pendlebury, ført av Gabriel Spechtenhauser og Georg Samer.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Turnerkamp|Turnerkamp]]» frå ,  den 25. juli 2014.*
Große Löffler

**Große Löffler** er ein 3&nbsp;379 meter over havet høg fjelltopp i Zillertalalpane, på grensa mellom den italienske provinsen Bolzano og det austerrikske forbundslandet Tirol. Like nord for fjelltoppen er den 3&nbsp;225 moh høge grannetoppen Kleine Löffler.

Det pyramideforma fjellet strekker ut markante eggar i nær alle fire himmelretningane. Landegrensa melllom Austerrike og Italia går langs søregga. I bergsidene og ved foten av fjellet ligg større og mindre isbrear.

Den 12. september 1843 steig den austerriksk-slovenske geologen Marko Vincenc Lipold til topps på Große Löffler, saman med ein gemsejeger frå grenda Ginzling.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Großer Löffler|Großer Löffler]]» frå ,  den 25. juli 2014.*
Hohe Weißzint

**Hohe Weißzint** er eit 3&nbsp;371 meter over havet høgt fjell i Zillertalalpane, på grensa mellom den italienske provinsen Bolzano og det austerrikske forbundslandet Tirol. Toppen er på hovudfjellkjeda i Zillertalalpane. 

Fjellet er omkransa av isbrear på alle kantar. Namnet Weißzint er ei avleiing og tyder den kvittlysande breen, som i tidlegare tider dekte fjellet heilt til topps.

Den 8. august 1871 vart greven og oberstløytnanten Erich Künigl fyrstemann til topps. Med på turen var ein namnlaus bonde frå landsbyen Lappach. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Hoher Weißzint|Hoher Weißzint]]» frå ,  den 25. juli 2014.*
Schwarzenstein

**Schwarzenstein** er ein 3&nbsp;369 meter over havet høg fjelltopp i Zillertalalpane, på grensa mellom den italienske provinsen Bolzano og det austerrikske forbundslandet Tirol. Fjellet ligg på hovudfjellkjeda i området. Langs alle fjellsidene breier isbrear seg.  

I august 1852 kleiv dei fyrste menneska til topps på Schwarzenstein. Turen vart føreteke som ein del av den militære oppmålinga av landet. Ein oberst Langner og folka hans gjekk opp frå Luttach i Ahrntal.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Schwarzenstein (Zillertaler Alpen)|Schwarzenstein (Zillertaler Alpen)]]» frå ,  den 25. juli 2014.*
Stortinget i 1815

**Det første ordentlege Storting** kom saman 1. juli 1815 og vart opna av statthaldar Hans Henrik von Essen 5. juli. Det blei oppløyst av kronprins Karl Johan 6. juli 1816.

Omframstortinget hausten 1814 hadde vedteke at det første ordentlege Storting skulle tre saman første kvardag i juli året etter. Regjeringa hadde deretter sendt ut ei kunngjering i namnet til kong Karl II 30. november med påbod om å arrangera nye val etter grunnlova.

Vala vart haldne til forskjellig tid i dei ulike valkrinsane, i Akershus amt vart det til dømes
halden val 29. desember 1814 og i bykrinsane Fredrikshald og Fredrikstad 15. juni. Fullmakta til 
utsendingen frå Kongsberg by vart underteikna 26. juni.

Wilhelm Frimann Koren Christie vart vald til stortingspresident og visepresidentar var Niels Aall, Lauritz Weidemann, Peder Olivarius Bugge,  Lorents Lange og frå 5. desember Johan Andreas Budtz.

## Kjelder

*

**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Stortinget i 1815|Stortinget i 1815]]» frå , den 25. juli 2014, [https://no.wikipedia.org/w/index.php?title=Stortinget_i_1815&oldid=11402154 revisjon 11402154]*
Olperer

**Olperer** er eit 3&nbsp;476 meter over havet høgt fjell i Zillertalalpane, i forbundslandet Tirol i Austerrike. Fjelltoppen er den høgste på den såkalla Tuxerkammen. Sommarstida vert toppen ofte vitja av turistar som går frå anten fjellhusa Olpererhütte eller Geraer Hütte.

Den 10. september 1867 klatra Paul Grohmann, Georg Samer og Gainer Jackl opp søraustegga og vart dei fyrste menneska på toppen av Olperer.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Olperer|Olperer]]» frå ,  den 26. juli 2014.*
Schrammacher

**Schrammacher** er ein 3&nbsp;410 meter over havet høg fjelltopp i Zillertalalpane, i forbundslandet Tirol i Austerrike. Fjelltoppen er den nest høgste på den såkalla Tuxerkammen.

Ved si markante form som ein symmetrisk pyramide og med ein høg, bratt fjellvegg mot nordvest, dominerer fjellet områda kring isbreen Alpeiner Ferner.

Fyrstebestiginga av Schrammacher fann stad 19. august 1847. Peter Karl Thurwieser klatra då til topps i lag med dei lokale fjellførarane Georg Lechner og Jakob Huber. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Schrammacher|Schrammacher]]» frå ,  den 26. juli 2014.*
Fußstein

**Fußstein**, opphavleg også «Fuirstein» (=eldberg), er eit 3&nbsp;380 meter over havet høgt fjell i Zillertalalpane, i forbundslandet Tirol i Austerrike. Fjelltoppen står på Tuxerkammen, ein kilometer sørvest for Olperer, mellom dei to toppane går ei kvass egg. På både nordsida og sørsida av Fußstein ligg vide isbrear; i nord Olpererferner og i søraust Unterschrammachkees. 

R. Starr, J. Eberl og H. Lechner kleiv i 1880 opp på toppen av Fußstein, dei tok seg opp søraustsida. Turruta deira er den greiaste, men normalvegen går opp sørsida.

Fußstein består av granitt og gneis. Det solide berget gjer at Fußstein er eit ynda mål for fjellklatrar.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Fußstein|Fußstein]]» frå ,  den 26. juli 2014.*
Frederik Hansen Rested

**Frederik Hansen Rested** () var ein norsk embetsmann.  Han var byfogd og byskrivar på Kongsberg, og bergamtskrivar i 1792. I 1801 var han sorenskrivar i Mandal.

I 1815–16 var han 3. representant frå Lister og Mandals amt til det 1. ordentlege Storting, kor han var medlem av Lagtinget, Riksretten og tolv komitear.

## Kjelder
* 
*
Ole Torjussen Refsnes

**Ole Torjussen Refsnes** () var ein norsk gardbrukar, lærar og lensmann.

I 1815–16 var han 4. representant frå Lister og Mandals amt til det 1. ordentlege Storting. Han var 2. suppleant i 1821. 

Refsnes drukna i Øydnavatnet på ei reise heim frå Mandal.

## Kjelder
* 
*
Staffan Hellstrand

**Staffan Hellstrand** ) er ein svensk songar fødd i Stockholm. 
## Diskografi
### Album
*Hemlös (1989)
*Den Stora Blå Vägen (1991)
*Eld (1992)
*Regn (1993)
*Sot (1994)
*Pascha Jims Dagbok (1996)
*Underland (1998)
*Underbarn (1999)
*Starsång (2001)
*Socker & Synder (2002)
*Elektriska Gatan (2004)
*Motljus (2006)
*Spökskepp (2007)
*Staffan Hellstrand (2012)
*Blod & Tårar (2015)
*Svaret På Allt (2018)

## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
En enkel sang

**«En enkel sang»** er ein song av Øystein Sunde og Benny Borg frå 1975. Songen er skriven av Frode Thingnæs og Johnny Sareussen.

## Eurovision
### Melodi Grand Prix 1975
«En enkel sang» deltok i Melodi Grand Prix 1975, den norske uttakinga til Eurovision Song Contest 1975 i Stockholm i Sverige. Songen vart framført på norsk av Øystein Sunde med eit lite orkester, og så på nytt av Benny Borg med eit stort orkester. Bidraget enda på tredjeplass med 30 poeng.

## Fotnotar
Nordstjerneordenen

**Nordstjerneordenen** (svensk *Nordstjärneorden*) er ein svensk orden stifta 23. februar 1748 av kong Fredrik I til løn for «medborgerliga och ämbetsmannaförtjänster, för vetenskaper, vittra, lärda och nyttiga arbeten samt för nya och gagneliga inrättningar».

Frå 1975 er ordenen berre gjeve til svenske kongelege og utanlandske borgarar. Stormeister er den svenske monarken. 

## Sjå òg
*Artiklar på Wikipedia om folk som har fått Nordstjerneordenen

## Kjelder
Effusiv bergart

**Effusive bergartar** er lavabergartar som er størkna på jordoverflata.

## Kjelder
*Effusive bergartar. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå https://snl.no/effusive_bergarter.
Eirikitt

**Eirikitt** er eit mineral som ein tidlegare trudde var leifitt. Eirikitt finst i nefelinsyenitt-pegmatitt i eit lite skjerp på søraustsida av Vesle Arøya i Langesundsfjorden. Mineralet finst i mindre druser mellom feltspat og analcim danna i samband med hydrotermal omdanning av pegmatitten. Andre følgjemineral er zirkon, ægirin, polylithionitt, albitt, eudialytt, katapleiitt og pyroklor.

Mineralet har formelen (K,Na)2(Si,Al,Be)7(O,OH,F)14. Det er kalla opp etter faren til Leiv Eiriksson, Eirik Torvaldsson Raude. 

## Kjelder
*Selbekk, Rune S.. (2012, 20. januar). Eirikitt. I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/eirikitt.
Ekeritt

**Ekeritt** er ein bergart som høyrer til djupbergartane i Oslofeltet. Han finst særleg omkring innsjøen Eikeren, og dessutan ulike stader i den nordlege delen av Oslofeltet. Mineralogisk er han ein alkalifeltspat-granitt med ægirin og arfvedsonitt. Med minkande kvartsinnhald får ein overgangar til nordmarkitt. Eit ekerittområde ved Gjerdingselva i Nordmarka er kjent for innhaldet sitt av sjeldne mineral som elpiditt, kupletskitt, janhaugitt, dalyitt, ei rekkje fluorid og andre.

## Kjelder
*Ekeritt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/ekeritt.
Nils Brinck Bendz

**Nils Brinck Bendz** () var ein danskfødd jurist som virka i Noreg.
Han var cand. jur. i 1779, auditør same år. I 1786 var han mellom anna overbirkedomar og vrakar i Larvik. Han gifta seg med Inger Bugge frå Larvik.

Bendz representerte Larvik på Stortinget 1815-16 og Larvik og Sandefjord i 1821 og på det overordentlege storting i 1822. I 1815-1816 var han medlem av Lagtinget og fem komitear. Han var òg medlem av Riksretten mot Frederik Gottschalk von Haxthausen.

I 1821 var han medlem av åtte komitear, i 1822 medlem av Lagtinget. Han var medlem av Riksretten mot Thomas Fasting og Herman Wedel-Jarlsberg i 1821.

## Kjelder
* 
*
Ekshalasjonsbeslag

**Ekshalasjonsbeslag** er ei tynn skorpe eller eit belegg som vert danna på fjelloverflater i vulkanske område der det strøymer gassar ut frå jorda. Gassane reagerer til dels med oksygenet i lufta, og dels innbyrdes, og reaksjonane fører til ei avsetjing av sublimat i form av pulveraktige overtrekk eller tynne skorper på den kalde fjelloverflata. Det viktigaste av desse overtrekka er svovel, men ein finn òg ofte salmiakk (ammoniumklorid) og molysitt (jarn(III)klorid).

## Sjå òg
* Efflorescens
* Fumarole 
* Solfatar

## Kjelder
*Raade, Gunnar. (14. februar 2009). Ekshalasjonsbeslag. I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/ekshalasjonsbeslag.
Ellenbergeritt

**Ellenbergeritt** er eit purpurfarga silikatmineral som blir danna ved høge trykk. 

Mineralet vart først skildra i 1986 i Alpane og er kalla opp etter den franske geologen F. Ellenberger. Den kjemiske formelen er Mg6TiAl6Si8O28(OH)10. Eit fosfatmineral med same struktur som ellenbergeritt, *fosfoellenbergeritt*, er òg kjent frå Alpane og finst som innesluttingar i heneuitt i ein serpentin-magnesitt-bergart frå Modum. 

## Kjelder
*
Ellingsenitt

**Ellingsenitt** er eit kalsiumsilikat-mineral med kjemisk formel Na5Ca6Si18O38(OH)13 ·6H2O. 

Det er funne i Aris i Namibia og er kalla opp etter Hans Vidar Ellingsen (1930- ), som først fann mineralet saman med Astrid Haugen.

Mineralet er nærskyldt med mineral som til høyrer gyrolitt-reyeritt-gruppa. 

Assosierte mineral er natrolitt, ægirin, albitt, manganoneptunitt, mikroklin, tuperssuatsiaitt, villiaumitt og polylithionitt.

## Kjelder
*Selbekk, Rune S. (21. oktober 2012). Ellingsenitt. I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/Ellingsenitt.
Elpiditt

**Elpiditt** er eit mineral. Det er fargelaust, gult eller raudleg og krystalliserer rombisk. Kjemisk er det eit natrium–zirkonium-silikat, Na2ZrSi6O15·3H2O. 

I Noreg har ein funne mineralet i ekeritt ved Gjerdingselva i Nordmarka ved Oslo, saman med ei rekkje andre sjeldne mineral.

## Kjelder
*Raade, Gunnar. (14. februar 2009). Elpiditt. I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/elpiditt.
Taklaukslekta

**Taklaukslekta** (*Sempervivum*)  er ei planteslekt i bergknappfamilien som omfattar rundt 40
fleirårige, eviggrøne artar. Plantane i denne slekta har tjukke, kjøtfulle blad i rosettar og blomar i stengeltoppen som er kvite, gule eller raude. Dei tjukke blada lagrar vatn slik at dei klarer seg i solrike, steinete område, som fjell for viltveksande plantar og tak, steinhagar eller potter for dyrka plantar. 

Taklauk veks vilt i Nord-Afrika, Sør-Europa og Vest-Asia. Plantane veks særleg i fjellområde frå Pyreneane til Kaukasus. I tillegg til å tola tørke er taklauk også meir frostherdig enn mange andre sukkulentar, og nokre veks i hagar eller forvilla i Noreg. Den best kjende arten i slekta er taklauk (*Sempervivum tectorum*). Også kingeltaklauk (*S. arachnoideum*), som er tett spindelvevhåra, er mykje brukt i hagar.

Plantane er kjende for å danna ei rekkje avleggjarar i gode veksetilhøve, og eit engelsk namn på dei er *hen and chicks*, 'høne med kyllingar'. Det latinske namnet *Sempervivum* tyder 'alltid levande' og viser til at planten er eviggrøn og at han klarer seg i vanskelege veksetilhøve.

Namnet «taklauk» viser til at plantane ofte veks på tak, og ei utbreidd oppfatting har vore at dei vernar mot lynnedslag. Planten er blitt knytt til tordengudar som den norrøne Tor og den romerske Jupiter, og andre namn er *Jupiter's beard* og tysk *Donnersbart* ('toreskjegg').

## Artar
*[[Sempervivum altum]]*
*[[Sempervivum arachnoideum]]*
*[[Sempervivum armenum]]*
*[[Sempervivum atlanticum]]*
*[[Sempervivum ballsii]]*
*[[Sempervivum borissovae]]*
*[[Sempervivum calcareum]]*
*[[Sempervivum cantabricum]]*
*[[Sempervivum caucasicum]]*
*[[Sempervivum ciliosum]]*
*[[Sempervivum davisii]]*
*[[Sempervivum dolomiticum]]*
*[[Sempervivum erythraeum]]*
*[[Sempervivum glabrifolium]]*
*[[Sempervivum ingwersenii]]*
*[[Sempervivum juvanii]]*
*[[Sempervivum kindingeri]]*
*[[Sempervivum kosaninii]]*
*[[Sempervivum leucanthum]]*
*[[Sempervivum macedonicum]]*
*[[Sempervivum marmoreum]]*
*[[Sempervivum minus]]*
*[[Sempervivum montanum]]*
*[[Sempervivum nevadense]]*
*[[Sempervivum octopodes]]*
*[[Sempervivum ossetiense]]*
*[[Sempervivum pittonii]]*
*[[Sempervivum pumilum]]*
*[[Sempervivum soculense]]*
*[[Sempervivum sosnowskyi]]*
*[[Sempervivum tectorum]]*
*[[Sempervivum thompsonianum]]*
*[[Sempervivum transcaucasicum]]*
*[[Sempervivum wulfenii]]*
*[[Sempervivum zeleborii]]*
## Galleri

CommonHouseleek.jpg|Taklauk *[[Sempervivum tectorum]]*
Sempervivum arachnoideum.jpg|Kingeltaklauk *Sempervivum arachnoideum*
Sempervivum Pittoni (5849673066).jpg|*Sempervivum pittoni*
My Semp Table (5849671628).jpg|Taklauksamling


## Kjelder

*«Sempervivum» (14. februar 2009), *Store norske leksikon*. Fri artikkel henta 26. juli 2014.

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Sempervivum|Sempervivum]]» frå ,  den 26. juli 2014.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
***
***

## Bakgrunnsstoff
Engelsk jord

**Engelsk jord** er ein laus bergart, ein walisisk varietet av trippel. Han består av mikroskopiske skal av kiselalgar og blir brukt som slipemiddel.

## Kjelder
*Engelsk Jord. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/engelsk_jord.
Enkrinittkalk

**Enkrinittkalk** er eit opptil 40 meter tjukt lag av kalkstein med yngste mellomordovicisk alder i strøket Langesund–Gjerpen. Han vert òg kalla *steinvikskalk* etter Steinvik sørvest for Langesund.

Enkrinittkalken inneheld rikeleg av sjøliljestilkar (enkrinittar) og kan vere ein ganske rein kalkstein med opptil 96 % kalsiumkarbonat. Han blir brote i stor utstrekking til industrielt bruk (mellom anna til fabrikasjon av sement) ved Dalen gruve, ved Bjørntveit og Kjørholt kalksteinsbrudd.

## Kjelder
*Enkrinittkalk. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/enkrinittkalk.
Ensisheim-meteoritten

**Ensisheim-meteoritten** er ein steinmeteoritt på 127 kg som 16. november 1492 fall ned i Ensisheim i Alsace. Den største delen av steinen, med vekt 54,75 kg, er oppbevart i rådhuset i Ensisheim.

Meteoritten vart observert som ei eldkule frå ein avstand opp til 150 km unna staden han til slutt landa. Sebastian Brant (1458–1521), ein satirikar og forfattar av *[[Das Narrenschiff]]*, skildra meteoritten i eit dikt.

## Kjelder

*

## Bakgrunnsstoff
Epididymitt

**Epididymitt** er eit mineral med same samansetjing som eudidymitt, NaBeSi3O7(OH). 

Det vart første gongen skildra i 1893 frå syenittpegmatitt på Grønland og vart påvist frå Langesundsfjorden i 1898.

## Kjelder

*
Enstatitt

**Enstatitt** er eit rombisk pyroksenmineral som består av magnesiumsilikat, Mg2Si2O6, ofte med ein del jarn (jfr. bronzitt
og hypersthen). Mineralet er fargelaust, gulaktig, grønleg eller brunleg og finst i mange ulike bergartar (mafiske og ultramafiske magmatiske bergartar, ein del høgmetamorfe bergartar og meteorittar). 

Særleg store krystall er kjent frå apatittgangar i Bamble og i olivinsteinsførekomstar på Sunnmøre og i Nordfjord. Namnet kjem av at mineralet står i mot varme. 

## Kjelder
*Raade, Gunnar. (14. februar 2009). Enstatitt. I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/enstatitt.
Epidot

**Epidot**, tidlegare kalla **pistacitt**, er eit grønt mineral. Det er særleg vanleg som ein bestanddel av lågmetamorfe bergartar, som grønskifer. 

Det finst i større krystall på skarnførekomstar, som i Arendal og Oslofeltet, og saman med zeolittar på holrom i basalt.

Den kjemiske formelen er Ca2Al2(Fe3+;Al)(SiO4)(Si2O7)O(OH) og det er eit hydroksylhaldig silikat av kalsium, aluminium og jarn. Mineralet har monoklin symmetri. 

## Kjelder
*Raade, Gunnar. (20. januar 2012). Epidot. I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014.

## Bakgrunnsstoff
Emplektitt

**Emplektitt** er eit ertsmineral som inneheld kopar og vismut, CuBiS2. 

Ein har mellom anna funne det i Telemark og ved Konnerudkollen nær Drammen.

## Kjelder
*Raade, Gunnar. (14. februar 2009). Emplektitt. I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/emplektitt.
Enargitt

**Enargitt** er ein rik koparerts, Cu3AsS4, som i tillegg til kopar, arsen og svovel òg kan innehalde ein del antimon og jarn. Mineralet er gråsvart til svart med metallisk glans og krystalliserer rombisk. Det er ein viktig koparerts mellom anna i Peru, Chile, Mexico og Montana i USA.

## Kjelder
*Enargitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/enargitt.

## Bakgrunnsstoff
Epsomitt

**Epsomitt**, òg kalla **epsomsalt**, **engelsk salt** eller **bittersalt**, er eit fargelaust til kvitt mineral som består av vasshaldig magnesiumsulfat, MgSO4·7H2O. Det krystalliserer rombisk. Mineralet er lett løyseleg i vatn. I tørr luft kan det miste éit molekyl krystallvatn og gå over til heksahydritt. Det finst naturleg som utblomstringar (efflorescensar), i avsetninger frå mineralkjelder og ved fumaroleaktivitet, og dessutan i saltførekomstar. Saltet vart første gongen framstelt i England av N. Grew i 1695 av mineralvatn frå kjeldene i Epsom, og mineralet har fått namn etter denne staden. Saltet vart tidlegare brukt som avføringsmiddel, ved etterbehandling av tekstil (appretur), i gjødsel, badesalt og meir.

## Kjelder
*Epsomitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/epsomitt.
Essexitt

**Essexitt** er eit gabbrobergart som fører nefelin. Han er kalla opp etter Essex County i Massachusetts i USA. 

Ein har funne ein liknande bergart i sirkulære intrusjonar i Oslofeltet, men som vanlegvis ikkje fører nefelin. Denne har blitt kalla Oslo-essexitt.

## Kjelder
*Raade, Gunnar. (14. februar 2009). Essexitt. I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/essexitt.
Erythrin

**Erythrin**, òg kalla koboltblomst, er eit vent raudfarga mineral som blir danna ved forvitring av mellom anna koboltitt. Det er eit vasshaldig koboltarsenat med formel Co3(AsO4)2·8H2O, som krystalliserer monoklint og tilhøyrer vivianittgruppa. 

I Noreg er det særleg kjent frå koboltførekomstar på Modum i Buskerud. Den analoge nikkelsambindinga, annabergitt (nikkelblomst), er grå- til grønfarga og er i Noreg påvist frå Råna i Ballangen.

## Kjelder
*
Ettringitt

**Ettringitt** er eit vasshaldig kalsium-aluminium-sulfatmineral med formel Ca6Al2(SO4)3(OH)12·26H2O. Det vert danna ved utfelling frå hydrotermale oppløysingar. 

Det kan òg dannast i sement i samband med reaksjonar med tilslagsmaterialet slik at betongkonstruksjonar smuldrar over tid. 

## Kjelder

*

## Bakgrunnsstoff
Eudialytt

**Eudialytt** er eit raudt eller brunleg mineral med komplisert kjemisk samansetjing, vesentleg eit silikat av natrium, kalsium, jarn og zirkonium, med hydroksyl og klor. Krystalliserer trigonalt. Finst i nefelinsyenittar og tilsvarande pegmatittar, til dømes på Grønland og Kola. Ein brun, niobhaldig varietet vart skildra frå Langesundsfjorden i 1847 under namnet eukolitt.

Eudialytt vart først skildra i 1819 etter ein førekomst i nefelinsyanitt i Ilimaussaq sørvest på Grønland.

## Kjelder
*Eudialytt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/eudialytt.

## Bakgrunnsstoff

*Mineralgalleri
Euklas

**Euklas** er eit sjeldant berylliumhaldig mineral. Det er fargelaust til blåleg-grønt med monoklin symmetri og kjemisk formel BeAlSiO4(OH). Det er funne i
særs små mengder som sekundærmineral etter beryll i eit feltspatbrot i Iveland.

## Kjelder
*
Euxenitt

**Euxenitt** er eit mineral som er ganske utbreidd på norske granittpegmatittgangar, særleg på Sørlandet. Det er brunt til svart, har sterk glans og er tungt. Mineralet er radioaktivt og opptrer i metamikt tilstand. Den kjemiske formelen kan forenkla skrivast AB2O6, der A står for lantanoid, kalsium, jarn, uran, thorium osb., og B står for niob, tantal og titan. Sidan yttrium er det mest framtredande av A-grunnstoffa, skal mineralet no heite euxenitt-(Y). Det titanrike endeleddet kallast polykras-(Y).

Eit nært nærskyldt mineral er aeschynitt. Både euxenitt og aeschynitt har rombisk symmetri, men med ulik krystallutvikling. Dei fleste av desse minerala er skildra første gongen frå norske førekomstar (euxenitt 1840, polykras 1844, blomstrandin eller aeschynitt-(Y) 1906).

## Kjelder
*Euxenitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/euxenitt.
Evaporitt

**Evaporitt** er ein avsetningsbergart danna ved inndamping av sjøvatn eller avløpsløyse innsjøar (Daudehavet, Kara Bogas-bukta i Kaspihavet). Dei
viktigaste evaporittane er steinsalt (halitt), kalisalt, gips og anhydritt.

Dei første minerala som byrjar å bli felt ved fordamping av sjøvatn er karbonat som kalsitt. Ved vidare fordamping får ein avsetning av gips og til slutt avsetning av salt og sulfat som halitt, anhydritt, sylvitt osb. Det er påvist over 70 ulike mineral i evaporittiske avsetningar, men berre nokre få reknast som bergartsdannande.

Dei fleste evaporittane er danna i avsnørte havområde i tider med tørt og varmt klima, vanleg i einskilde avleiringar frå permtida. Dei kan òg dannast i djuphavet, spesielt i samband med platetektonikk. Den spesielle eigenskapen til evaporittane (tette, plastiske og lette) gjer at dei kan danne diapirar (saltdomar). Dette har stor tyding for danninga av gass- og oljefelt, ikkje minst i Nordsjøen.

## Kjelder
*Evaporitter. (2012, 19. mars). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/evaporitter.
Gefrorene-Wand-Spitze

**Gefrorene-Wand-Spitze** er eit 3&nbsp;288 meter over havet høgt fjell i Zillertalalpane, i forbundslandet Tirol i Austerrike. Fjellet, som er ein del av den såkalla Tuxerkammen, består av to toppar. Nordtoppen er den høgste med sine 3&nbsp;288 moh, medan sørtoppen av fjellet når opp i 3&nbsp;270 meter over havet. Dei to toppane står ikring 300 meter frå einannan.

Frå toppen går egger mot nordaust og mot sørvest. Fjellet er for ein stor del bredekt, og eit skiområde på Hintertux-breen driv heile året, dersom snøtilhøva tillet det. Stolheisar og gondolar bygt på 1990-talet kan ta turistane heilt opp til 3&nbsp;250 meter over havet.

Hovudtoppen av fjellet vart bestige fyrste gongen i 1867 av ein dokter Berreitter. To brør frå Salzburg, Max og Richard von Frey vart 7. september 1872 dei fyrste på sørtoppen av Gefrorene-Wand-Spitze.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Gefrorene-Wand-Spitzen|Gefrorene-Wand-Spitzen]]» frå ,  den 27. juli 2014.*
Große Mörchner

**Große Mörchner** er ein 3&nbsp;287 meter over havet høg fjelltopp i Zillertalalpane, i forbundslandet Tirol i Austerrike. Den kjegleforma toppen av fjellet er omgjeven av isbrear på alle kantar. Grannetoppen Kleine Mörchner på 3197 meter over havet, er skild frå hovudtoppen av eit skar. Stortoppar som Große Löffler i aust og Schwarzenstein i sør ligg minst fem kilometer unna, noko som gjer at ein har eit vidt utsyn frå Große Mörchner.

Peter Karl Thurwieser hadde fylgje med Georg Lechner, Vitus Hotter og Anton Wechselberger då dei 19. august 1846 vart dei fyrste menneska på toppen av Große Mörchner.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Großer Mörchner|Großer Mörchner]]» frå ,  den 27. juli 2014.*
Große Kaserer

**Große Kaserer** er eit 3&nbsp;263 meter over havet høgt fjell i Zillertalalpane, i forbundslandet Tirol i Austerrike. Det meste av fjellet er dekt av isbrear, og om vinteren kan ein ta skiheis heilt opp under høgste fjelltoppen og renne på Hinterux-breen.

Fjelltoppen vart vitja fyrste gongen i 1850, i høve oppmåling av landområdet.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Großer Kaserer|Großer Kaserer]]» frå ,  den 27. juli 2014.*
Eudidymitt

**Eudidymitt** er eit mineral som først vart skildra frå nefelinsyenittpegmatittar i Langesundsfjorden av Waldemar C. Brøgger i 1887. Den kjemiske samansetjinga er NaBeSi3O7(OH), eit hydroksylhaldig natrium-beryllium-silikat med monoklin symmetri. Ei dimorf form med rombisk symmetri, epididymitt, er òg kjent frå Langesundsfjorden. Begge minerala er oftast fargelause til kvite og viser perlemorglans på spalteflater. Dei kjennest mellom anna òg frå nefelinsyenittpegmatittar på Grønland og Kola.

## Kjelder
*Eudidymitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/eudidymitt.
Eugranittisk

**Eugranittisk** er eit omgrep nytta i mineralogi om strukturen i massive, homogene bergartar med velutvikla, jamstore mineralkorn, slik som hos granitt.

## Kjelder
*Eugranittisk. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/eugranittisk.
Reichenspitze

**Reichenspitze** er ein 3&nbsp;303 meter over havet høg fjelltopp aust i Zillertalalpane, på grensa mellom dei austerrikske forbundslanda Tirol og Salzburg. Fjelltoppen er den høgste i dei såkalla Reichenspitz-fjella og byr på eit vidt utsyn.

Reichenspitze reiser seg på ein langsgåande fjellrygg, der det 3&nbsp;263 moh høge Gabler ligg i nærleiken på nordaustegga, medan Richterspitze (3&nbsp;052 moh) er søraust på egga. På nordvestegga står den 3&nbsp;278 meter over havet høge Wildgerlosspitze.

Ein no ukjend, namnlaus bonde frå Prettau i Tauferer Ahrntal klatra i 1856 opp austveggen og vart fyrstemann til topps på Reichenspitze.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Reichenspitze|Reichenspitze]]» frå ,  den 27. juli 2014.*
Wildgerlosspitze

**Wildgerlosspitze** er eit 3&nbsp;278 meter over havet høgt fjell aust i Zillertalalpane, på grensa mellom dei austerrikske forbundslanda Tirol og Salzburg. Den bratte fjelltoppen reiser seg på egga der Reichenspitze er den høgste toppen. Wildgerlosspitze består av to toppar; hovudtoppen er 13 meter høgre enn den 3&nbsp;265 meter over havet høge nordvestoppen.

Den 19. august 1877 klatra fjellturisten Victor Sieger til topps saman med fjellføraren Stefan Kirchler. Dei steig opp frå sørsida av fjellet. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Wildgerlosspitze|Wildgerlosspitze]]» frå ,  den 27. juli 2014.*
Norrahammar

**Norrahammar** er ein tidlegare sjølvstendig tettstad som inngår i byområdet Jönköping og er ein «kommunedel» i Jönköpings kommune i Jönköpings län i Sverige.

## Bakgrunnsstoff
1+1=2

**«1+1=2»** er ein song frå 1975, framført av Maj-Britt Andersen og Anne-Karine Strøm. Songen er skriven av Ivar Børsum og Paul Cappelen.

«1+1=2» deltok i Melodi Grand Prix 1975, den norske uttakinga til Eurovision Song Contest 1975 i Stockholm i Sverige. Songen vart framført på norsk av Maj-Britt Andersen med eit lite orkester, og så på nytt av Anne-Karine Strøm med eit stort orkester. Bidraget enda på fjerdeplass med 23 poeng.

## Fotnotar
Ellef Jacobsen Mørch

**Ellef Jacobsen Mørch** () var gardbrukar, forlikskommissær og stortingsmann.

Han var gardbrukar på Søndre Mørch, og var den fyrste som innførte timoteifrø til bygda.

Mørch var fyrste suppleant frå Smaalenenes amt til Stortinget i 1815. Han møtte i staden for
Peter Ulrik Magnus Hount som døydde i juli 1815.

## Kjelder
* 
*
Det skulle ha vært sommer nå

**«Det skulle ha vært sommer nå»**, òg kjend som **«Touch My Life (With Summer)»** er ein song frå 1975 framført av Stein Ingebrigtsen og Ellen Nikolaysen. Songen er skriven av Svein Hundsnes.

## Eurovision
### Melodi Grand Prix 1975
«Det skulle ha vært sommer nå» deltok i Melodi Grand Prix 1975, den norske uttakinga til Eurovision Song Contest 1975 i Stockholm i Sverige. Songen vart framført på norsk av Stein Ingebrigtsen med eit lite orkester, og så på nytt av Ellen Nikolaysen med eit stort orkester. Bidraget vann med 39 poeng.

### Eurovision Song Contest 1975

Etter sigeren i Melodi Grand Prix 1975 fekk «Det skulle ha vært sommer nå» representere Noreg i Eurovision Song Contest 1974. Teksten vart skriven om, og songen fekk tittelen «Touch My Life (With Summer)». Ellen Nikolaysen framførte songen på engelsk, og enda på 18. plass med elleve poeng; sju frå Italia og to frå Nederland og Monaco. Carsten Klouman var dirigent.

## Fotnotar
Brevens bruk

**Brevens bruk** er ein tettstad i Örebro kommun i Örebro län i Sverige. I 2010 budde det 101 personar her.

## Kjelder
Johan Ditlev Borthig

**Johan Ditlev Borthig** () var ein norsk postmeister, kjøpmann og stortingsmann. 

Han var først postmeister i Risør, så kjøpmann. Han gjekk konkurs i 1819. 

Borthig var eigar av Frydendal i Sønderled. Han var gift med Petronelle Cappelen, dotter av Diderich von Cappelen og hans første kone Petronelle Pedersdatter Juell.

Borthig var suppleant til det overordentlege storting i 1814 og stortingsrepresentant for Kragerø og Østerrisøer til Stortinget i 1815.

## Kjelder
* 
*
Hochfernerspitze

**Hochfernerspitze** er ein 3&nbsp;463 meter over havet høg fjelltopp i Zillertalalpane, i provinsen Bolzano i Italia.  Fjelltoppen er den fjerde høgste i Zillertalalpane. Landegrensa mellom Austerrike og Italia går 500 meter nordaust for toppen langs ei lågare egg.

Hochfernerspitze er, saman med Hochfeiler, den høgste toppen i Zillertalalpane, i søraust, og Hintere Weißspitze i sørvest, del i eit veldig fjellmassiv. Nordvestsida av fjellet, som er opptil 70° bratt, er eit mektig syn med sine hengebrear. Opp nordveggen går ein av dei klassiske klatreturane på is.

Filosofiprofessoren og fjellmannen Rudolf Seyerlen frå Jena vart fyrst på Hochfernerspitze då han 8. august 1878 klatra til topps i lag med fjellførarane Stephan Kirchler og Hans Stabeler frå landsbyen Sand in Taufers.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Hochfernerspitze|Hochfernerspitze]]» frå ,  den 27. juli 2014.*
Facies

**Facies** er eit omgrep nytta i geologien for å syne særskilde eigenskapar eller fellestrekk hos bergartar. 

Magmatisk facies er til dømes finkorna grensefacies eller porfyrittisk facies hos bergartar som er danna ved størkning av magma, der ulikskapane gjev varietetar som skil seg ut. 

Metamorf facies vert nytta om bergartar eller mineralgrupper som er danna under tilnærma like fysiske tilhøve, som grønskiferfacies, amfibolittfacies og eklogittfacies.

Sedimentær facies avspelgar tilhøva som bergarten vart danna under og omfattar summen av karakteristisk utsjånad, samansetjing, struktur og fossilinnhald ved ein avleiring. Døme på desse er djuphavsfacies, strandfacies, deltafacies, sandfacies og korallrevfacies.

## Kjelder
*Bryhni, Inge. (14. februar 2009). Facies. I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/facies.
Fahlerts

**Fahlerts** (av tysk Fahlerz, frå fahl, som tyder bleik) er namn på ei gruppe ertsmineral som krystalliserer kubisk og inneheld kopar, noko jarn og eventuelt sølv, og dessutan svovel, antimon og arsen. Fargen er grå til svart. Dei er viktige koparertsar på einskilde førekomstar i Mellom-Europa og USA. Òg sølvinnhaldet kan ha økonomisk tyding. Dei mest utbreidde er tetraedritt (antimonfahlerts), Cu12Sb4S13, tennantitt (arsenfahlerts), Cu12As4S13 og freibergitt, (Ag,Cu)12(Sb,As)4S13. 

Fahlertsmineral opptrer sparsamt i Noreg. Mest kjend er ein førekomst av tetraedritt i Svenningdalen på Helgeland.

## Kjelder
*Fahlerts. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/fahlerts.
Faksekalk

**Faksekalk** (tidlegare *faxekalk*) er rein korallkalkstein frå den nedste del av tertiærsystemet (danien) i Danmark. Det er kalla opp etter Fakse, der denne kalksteinen blir brote i det største kalkbrotet i Dannmark. Ein hardare type av korall- og bryozokalk frå Fakse er omsett under namnet *faksemarmor*.

## Kjelder
*Faksekalk. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/faksekalk.
Falkeauge

**Falkeauge** eller **falkauge** er ein smykkestein i kvartsgruppa, særleg karakterisert ved eit brunt til blåleg skimmer, som på slipt eller polert flate viser seg som trådsmale lysstriper (kattaugeeffekt, chatoyans). Lysspelet skuldast innleira parallelle fibrar av amfibolmineralet krokidolitt.

Det finst saman med tigerauge, som han liknar, i Sør-Afrika. Han vert nytta til kunstgjenstandar og smykke.

## Kjelder
*Bryhni, Inge. (14. februar 2009). Falkeøye. I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/falke%C3%B8ye.
Faneritt

**Faneritt** er ein magmatisk bergart der mineralkorna er tilstrekkeleg store til at ein kan skilje dei frå kvarandre utan lupe.

## Kjelder
*Bryhni, Inge. (14. februar 2009). Faneritt. I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/faneritt.