open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Symjesnipe

**Symjesnipe** (*Phalaropus lobatus*) er ein liten vadefugl og sjøfugl. Arten hekkar i arktiske strøk av Nord-Amerika og Eurasia. Symjesnipa er trekkfugl, til likskap med polarsymjesnipa er ho pelagisk og overvintrar på tropiske hav.

## Skildring
Symjesnipa er ca. 18 cm i lengd, har «symjeflikar» mellom tærne og eit rett, tynnt nebb. Hekkande hofuglar er mest mørkegrå på oversida, med ein kastanjefarga nakke og øvre bryst, svart andlet og kvit strupe. Hannen har meir avdempa farger. Ungfuglar er grå og brune på oversida, med brungul underside og svart augeflekk og svart isse. Om vinteren har fjørdrakta er grå over og kvit under, kvita band på oversida, men den svarte augeflekken er alltid til stades. Lyden er skarpe *tjikk*.

Hos alle tre symjesnipeartar, *Phalaropus*, finn ein at kjønnrollene er omvendte i forhold til det vanlege hos fuglar, dei har poliandrisk sosialt system. Hoene er større med flottare fargeprakt enn hannane. Hoene jagar hannfuglar, konkurrerer om territorium, og er aggressive i å verne reir og valde makar. Etter at egglegginga er avslutta, startar hoene kurtisering av nye hannar for å få fleire kull, og lèt hannane ruge egga og gje omsorg for avkommet. Kvart kull er på tre til sju egg som leggast på bakken nær eit myrlendt område. Ungane er stort sett i stand til å finne føda sjølv og kan flyge innan 20 dagar etter klekkinga. 

Når symjesnipa jagar føde, sym ho raskt rundt i sirklar. Insekt og krepsdyr som er innanfor plukkast opp. På ope hav finn ein ofte symjesniper der det er konvergerande havstraumar som gjev oppvellingar. Under trekket sørover tar somme flokkar stopp i ope farvatn ved munningen av Fundybukta for å dra nytte av mat som rørast opp av tidevatnet.

Denne arten nyttar nesten all tid utanom hekkinga til havs. Fuglane er ofte særs tamme og enkle å komme nær.

Symjesnipa hekkar i fjellet i Noreg, i Nord-Sverige og i Nord-Finland. Desse fuglane trekker austleg i retning Svartehavet og overvintrar i Arabiahavet.  

Den globale populasjonen er estimert til å ligge i området 3,6 til 4,5 millionar individ og er minkande. IUCN har kategorisert arten som *livskraftig* (LC). Færre enn 250 individ hekkar på Svalbard. Svalbard-bestanden er lista i kategorien *sårbar*, på fastlands-Noreg var estimet til færre enn 30&nbsp;000 individ i 2015, minkande, og lista som *nær truga* (NT).

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Red-necked Phalarope|Red-necked Phalarope]]» frå ,  den 2. juli 2009.*  
* Rob Hume, *Damms store bok om fugler i Norge og Europa*, N. W. Damm & Søn AS, 2002 ISBN 82-496-0599-3
* John Atle Kålås, 1994, *[http://birdlife.no/fuglekunnskap/fugleatlas/index.php?taxon_id=4612 Artsomtale: Phalaropus lobatus – svømmesnipe]*, S. 222 i: Gjershaug, J. O., Thingstad, P. G., Eldøy, S. & Byrkjeland, S. (red.): Norsk fugleatlas. Norsk Ornitologisk Forening, Klæbu. Henta 11. desember 2021
 
;Referansar 

## Bakgrunnsstoff
Hussmett

**Hussmett** (*Troglodytes aedon*) er ein mykje liten songfugl i gjerdesmettfamilien, *Troglodytidae*. Leveområdet er frå Canada i nord ned til sørlegste Sør-Amerika, og fuglen finst i dei fleste forstadsområde eller område med folkesetnad der han ofte den mest vanlege gjerdesmettarten. Taksonomien er særs kompleks og nokre grupper av underartar vert ofte sett på som sjølvstendige artar. 

Vaksne hussmettar er 11-13 cm lange og veg ca 12 gram. Utsjånaden varierer sterkt, avhengig av underart. Oversida kan vere alt frå kjedeleg gråbrun til rik raudbrun, og undersida spenner frå brun, over brungul og bleik grå, til heilt kvit. Alle underartar har mørke tverrstriper på venger og hale, og somme også på kroppsidene. Alle underartar viser ein svak augering og ein augebrun. Nebbet er langt, smalt med mørkt overnebb, og eit gulaktig eller bleikgrått undernebb, svart på spissen. Beina er rosa eller grå. Den korte halen er vanlegvis reist opp. 

Ein høyrer ofte den kraftige, boblande songen i hekkesesongen, men sjeldan etterpå. Det er markerte geografiske variasjonar i song, men noko meir moderat enn det variasjonen i utsjånad skulle tilseie. Fuglar lengst sør har likevel song som skil seg markant frå dei lengst nord.


fil:Troglodytes-aedon-001.ogg|Nordleg underart, lydopptak frå Rondeau Provincial Park i Ontario i Canada.
fil:Troglodytes musculus.jpg|Sørleg underart, bilete frå botanisk hage i São Paulo i Brasil.
fil:Troglodytes aedon.ogg|Sørleg underart, lydopptak frå Petropolis i delstaten Rio de Janeiro i Brasil.


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:House Wren|House Wren]]» frå ,  den 2. juli 2009.*  
  

## Bakgrunnsstoff
PC World

***PC World*** er eit globalt PC-magasin som vert gjeve ut ein gong i månaden av IDG. Bladet gjev råd og informasjon om datamaskinar, maskin- og programvare og anna relatert teknologiutstyr. Første USA-utgåve kom ut i 1983. *PC World Norge* kom ut første gongen i februar 1987.

## Bakgrunnsstoff
* PC World Norge 
* PC World Magazine
Blodnebbvevar

**Blodnebbvevar** (*Quelea quelea*) kan vere verdas mest talrike fugleart av ville fuglar med rundt rekna på 1,5 milliardar kjønnsmodne individ. Han er ein sporvefugl i vevarfamilien med leveområde i Afrika, sør for Sahara. 

Blodnebbvevarar blir ca. 12,5 cm lange og kan vege frå 15 til 20 gram. I hekkedrakt har hannen raudt nebb og fargefull drakt, og dermed skil han seg tydeleg frå hofuglar. Hannen sin hekkedrakt er uvanleg variabel, drakta består av ei maske som varierer frå svart til kvitt i farge, bryst og krone som varierer frå gulaktig til klårt rødt. Men resten av året er hannen sin drakt meir lik drakta til hoene, ei kamuflerande beige farge. Nebbet til hofuglar er gult i hekkedrakt, elles er det raudt. 

 Blodnebbvevarar lever og hekkar i enorme flokkar. Det kan ta opp til 5 timar før ein flokk har passert ein stad. I hovudsak ligg habitatet i regionar med stepper og savannar, men dei kan ikkje unngå plassar med busettingar for folk. Dei kan flyge store distansar for matauke kvar dag utan å bli utslite. Vanleg levetid er to til tre år.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Red-billed Quelea|Red-billed Quelea]]» frå ,  den 2. juli 2009.*  
  

### Bakgrunnsstoff
Blokkvevar

**Blokkvevar** (*Philetairus socius*) er ein fugl i vevarfamilien. Han er monotypisk i slekta *Philetairus*. Blokkvevar er endemisk for det sørlege Afrika, habitatet ligg i og ved Kalahari i Namibia, i nordlege Sør-Afrika, og dessutan i sørvestlege Botswana. Fuglen har brun overside, med lysbrune fjørkantar, unntatt hovudet, svart på hake og strupe, og bleikbrun underside. Venger og hale er mørkebrune, med lysbrune fjørkantar. Lengda er 13 cm.

Blokkvevaren er insektetar. Som ein tilpassing til å leve i den tørre Kalahariørkenen, kor det er få vasskjelder, er blokkvevaren i stand til å tilfredsstille all trong til vatn frå dietten av insekt.

Blokkvevaren konstruerer permanente reir i tre og andre høge gjenstandar. Reira er store nok til å huse mange familiar av fleire generasjonar samstundes. Bygningane er særs strukturerte, og gjev fuglane betra temperaturtilhøve i forhold til utsida. Dei sentrale romma held på varmen og nyttast for nattekvilen. Dei ytre romma blir brukt som skyggeplass på dagtid. Fleire andre fuglearter, vanlegvis afrikapygméfalk, kan nytte byggverket kommensialt med blokkvevarar.

I det sørlege området av habitatet til blokkvevaren, blir hekkesesongen utløyst av nedbørsperiode. Under vanlege omstende kan arten oppnå opptil fire kull per hekkesyklus. Blokkvevaren er kjent for å ta del i omsorg for yngre søsken og ungar utanfor slekta. Det har vore observert at eit par produserer ni kull i ein sesong som eit svar på gjentatte tap av ungar.
## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Philetairus socius|Philetairus socius]]» frå , og «[[:en:Sociable Weaver|Sociable Weaver]]» frå  den 2. juli 2009.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
*** Artsskildring hos University of Cape Town
*** Publikasjon frå International Wildlife 
*** Nettside hos San Diego Zoo

## Bakgrunnsstoff
*
Tamaulipas

**Tamaulipas** er ein delstat i det nordaustlege hjørnet av Mexico. Hovudstaden er Ciudad Victoria og den største byen er Reynosa. 

Han grensar til USA i nord, Mexicogolfen i aust, Veracruz og San Luis Potosí i sør, og Nuevo León i vest.

Tamaulipas har eit areal på 80 175 km².

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Superbike

**Superbike** er ein grein innan motorsporten der motorsykkelførarar konkurrerer med modifiserte utgåver av gatesyklar. Superbike kan såleis samanliknast med standardbilløp som t.d. WTCC, medan motstykket til Superbike er MotoGP, der ein nyttar prototypar liknande formel 1. Skilnaden mellom Superbike og MotoGP i kva syklane presterer er derimot mykje mindre.

Syklar som konkurerer i Superbike må ha firetakst motorar frå mellom 850 kubikk og opp til 1200 kubikk for tosylindrarar, eller mellom 750 kubikk og 1000 for firesylindra motorar. Syklane må vere basert på fabrikerte gatemodellar, så det er ikkje lov å gjere endringar på sjølve ramma. Derimot kan ein gjere endringar på slikt som bremsar, hjuloppheng, svingarm og størrelsen på hjula.

Det internasjonale Superbike-meisterskapet heiter Superbike World Championship, ofte forkorta SBK. Meisterskapen vart skipa i 1988 og vert regulert av Fédération Internationale de Motocyclisme. Det eksisterer og nokre nasjonale meisterskap. Dei mest populære er i Storbritannia og nord-amerika. Det vert og arrangert nasjonale meisterskap i Japan, Kina og Australia, med kortare sesongar.

## Bakgrunnsstoff
* World Superbike Championship (offisiell nettstad) 
* Britishsuperbike.com (offisiell heimeside)
* Fédération Internationale de Motocyclisme (FIM), Superbike World Championship Regulations
* Liste over nasjonale og internasjonale Superbike meistrar
Cocio

**Cocio Chokolademælk A/S** er ein dansk produsent av sjokolademjølk etablert i 1951. Sjokolademjølka skal ifølgje produsenten ikkje innehalde tilsetningsstoff, jamvel om mange av produkta har ein haldbarheit på over eitt år. Det noverande fabrikklokalet ligg i Kjersing nord for Esbjerg, er om lag 8 000 kvadratmeter stort, og vart teke i bruk i 2002.

Cocio Chocoladmælk vert eksportert til Noreg, Sverige, Tyskland, Spania og USA.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Cocio|Cocio]]» frå , den 2. juli 2009.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Vesthavet valkrins

**Vesthavet valkrins** (lulesamisk: *Viestarmera válggabijrra*, nordsamisk: *Viesttarmeara válgabiire*, bokmål: *Vesthavet valgkrets*) er ein valkrins ved Sametingsvala i Noreg frå og med valet i 2009. Krinsen vert også kalla valkrins 5. Stemmerett i krinsen har dei som er busette der og er innførte i manntalet til Sametingsvalet. I 2017 var 1 788 personar registrerte i manntalet i området.

Krinsen femner kommunane Dyrøy, Salangen, Lavangen, Gratangen, Skånland, Ibestad, Harstad og Kvæfjord i Troms fylke og Andøy, Øksnes, Bø, Sortland, Hadsel, Vågan, Vestvågøy, Flakstad, Moskenes, Værøy, Røst, Lødingen, Tjeldsund, Evenes, Narvik, Ballangen, Tysfjord, Hamarøy, Steigen, Sørfold, Bodø, Fauske, Saltdal, Gildeskål, Beiarn og Meløy i Nordland fylke.

I 2017 vart det vald inn fem sametingsrepresentantar frå krinsen. Sametinget skal til saman ha 39 representantar.

Krinsordninga ved Sametingsvala vart endra framfor valet i 2009. I staden for dei 13 krinsane ein nytta ved Sametingsvala i 1989, 1993, 1997, 2001 og 2005, er det frå 2009 sju krinsar. Vesthavet valkrins tilsvarar dei tidlegare krinsane Sør-Troms, med unntak av Sørreisa kommune som no høyrer til Gáisi valkrins, Nordre Nordland og Midtre Nordland.

## Parti og vallister som stilte til Sametingsvalet i 2017 i Vesthavet valkrins

Desse partia og vallistene stiller til Sametingsvalet i 2017 i krinsen.

*Árja
*Arbeidarpartiet
* Framstegspartiet
*Høgre
* Norske Samers Riksforbund
*Samenes Folkeforbund
* Senterpartiet
*Šiella

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* ''FOR 2008-12-19 nr 1480: Forskrift om valg til Sametinget'' på nettstaden lovdata.no
* ''Sametingsvalget 2009 – Rundskriv om endringer i valgbestemmelsene i sameloven og forskrift om valg til Sametinget'' på nettstaden til Den norske regjeringa
Sørsamisk valkrins

**Sørsamisk valkrins**, tidlegare kalla *Sørsameområdet valkrins*, (sørsamisk: *Åarjel-Saepmie veeljemegievlie*, bokmål: *Sørsamisk valgkrets*) er ein valkrins ved Sametingsvala i Noreg. Krinsen vert også kalla valkrins 6. Stemmerett i krinsen har dei som er busette der og er innførte i manntalet til Sametingsvalet. I 2017 var 1148 personar registrerte i manntalet i området.

Krinsen femner Nordlandskommunane frå og med Rana og Rødøy og sørover, alle kommunane i Trøndelag fylke, Surnadal og Sunndal kommunar i Møre og Romsdal fylke, og Engerdal, Rendalen, Os, Tolga, Tynset og Folldal kommunar i Hedmark fylke.

I 2017 vart det vald inn fire sametingsrepresentantar frå krinsen. Sametinget skal til saman ha 39 representantar.

Krinsordninga ved Sametingsvala vart endra framfor valet i 2009. I staden for dei 13 krinsane ein nytta ved Sametingsvala i 1989, 1993, 1997, 2001 og 2005, er det frå 2009 sju krinsar. Sørsamisk valkrins er ved endringa av krinsordninga utvida med åtte kommunar mot sør, det gjeld Surnadal, Sunndal og Rindal kommunar i Møre og Romsdal fylke og Rendalen, Os, Tolga, Tynset og Folldal kommunar i Hedmark fylke. Desse kommunane høyrde tidlegare til Sør-Noreg valkrins.

## Parti og vallister som stilte til Sametingsvalet i 2017 i Sørsamisk valkrins
Desse partia og vallistene stilte til Sametingsvalet i 2017 i krinsen.

* Arbeidarpartiet
*Framstegspartiet
*Høgre
* Norske Samers Riksforbund
* Senterpartiet
* Åarjel-Saemiej Gielh (*Sørsamiske røyster*)

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* ''FOR 2008-12-19 nr 1480: Forskrift om valg til Sametinget'' på nettstaden lovdata.no
* ''Sametingsvalget 2009 – Rundskriv om endringer i valgbestemmelsene i sameloven og forskrift om valg til Sametinget'' på nettstaden til Den norske regjeringa
Tan Son Nhat internasjonale lufthamn

**Tan Son Nhat internasjonale lufthamn** (offisielt: **Cảng Hàng không Quốc tế Tân Sơn Nhất**, IATA: **SGN**, ICAO: **VVTS**) er den største flyplassen i Vietnam både i flatevidd og passasjertal. Han tener som flyplass for Ho Chi Minh-byen og Dong Nam Bo. Flyplassen ligg i Tan Binh, ein del av Ho Chi Minh-byen. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Tan Son Nhat International Airport|Tan Son Nhat International Airport]]» frå , den 27. august 2010.*
Proto-algonkinsk

**Proto-algonkinsk** er eit hypotetisk språk som blei tala for fleire tusen år sidan og som alle algonkinske språk stammar frå. Proto-algonkinsk stamma frå proto-algisk, i lag med dei to algiske språka som ikkje høyrer til den algonkinske greina. 

## Rekonstruksjon av proto-algonkinsk
Leonard Bloomfield (1946) rekonstruerte dette proto-algonkinske fonem-systemet, med fire korte og fire lange vokalar og tretten konsonantar:

**Proto-algonkinske vokalar**

**Proto-algonkinske konsonantar I**

Ives Goddard har vist at Bloomfields ***l** i staden må rekonstruerast som ***r**. Bloomfields ***θ** var meir kontroversiell, og han meinte sjølv at det kan dreie seg om ein ustemd lateral, og ***ɬ** er no den aksepterte rekonstruksjonen. Det reviderte proto-algonkinske konsonantsystemet blir då:

**Proto-algonkinske konsonantar II**

## Fotnotar
Thomas Fearnley

**Thomas Fearnley** () var ein norsk målar, elev av den norske nasjonalromantikkens far J.C. Dahl. Fearnley var sjølv ein viktig aktør i nasjonalromantikken i norsk målekunst.

## Liv og gjerning
Fearnley var frå Halden, son til ein rik kjøpmann. Han tok til på den då nyskipa teikneskulen i Kristiania. Ein av medelevane, Henrik Wergeland, vart hans ven og første biograf. Ei tid gjekk Fearnley på akademiet i København, men studerte så tre år (1824-27) landskapsmåling hos professor Carl Johan Fahlcrantz på akademiet i Stockholm. Under ei studiereise på Vestlandet sommaren 1826 møtte han J.C. Dahl. Av Dahl lærte han å studere naturen, ei innstilling som vart styrkt av studiet hos C.W. Eckersberg i København.

Hausten 1828 reiste Fearnley til Dresden i Tyskland, og var i halvt anna år elev av J.C. Dahl. Fearnley slo seg så i 1830 ned i München, ein by som skulle verte eit kunstsentrum under entusiasten kong Ludvig av Bayern. Fearnley likte å flakke rundt og hente nye inntrykk. Frå München drog han på utferder til Italia, Paris, London og rundt om i England, til Sveits, Nederland, Tyskland og Noreg.

Fearnley vart påverka av mellom andre Caspar David Friedrich, John Constable og William Turner. Som romantikar heldt han seg til motiv av mektige fjell og fossestryk, særleg i sine monumentale verk. *Labrofossen* (1837), *Grindelwaldgletsjeren* (1838) og *Slindebirken* (1839) vert alle rekna mellom hans hovudverk.

Fearnley var ein uvanleg gåverik målar, som arbeidde lett og med ein fart og friskleik som imponerte samtida. Han var ein sikker kompositør, med rik koloritt og sikker penselføring. Hans glade og opne natur tok lett mot nye inntrykk, dette kunne gje kunsten hans ein viss mangel på åndeleg innleving. Studiane og skissene hans viser best kor framifrå målar Fearnley var, med frisk naturkjensle, fin koloritt og frodig skaparglede i penselstroka.

Fearnley var far til skipsreiaren Thomas Nicolay Fearnley og bror til astronomiprofessor Carl Fredrik Fearnley.

Han døydde i München, etter ei kort sjukelege.

## Kjelder
* *[[Norsk Allkunnebok]], IV. Bandet*. 1952.
August Cappelen

**Herman August Cappelen** () var ein norsk nasjonalromantisk målar tett knytt til *[[Düsseldorfskulen]]*. August Cappelen vert rekna som ein bråmogen og evnerik kunstnar, som i løpet av dei siste to åra av det korte livet sitt nådde fram til ein eigen, personleg stil. 

Han var son til verkseigar Diderik von Cappelen og Edel Løvenskiold. Familien flytta i 1835 til storgarden Holden på Ulefoss ved Norsjø, og August voks opp her. Han tok artium i Skien 1845, og studerte i Oslo den etterfølgjande vinteren. Her møtte han Hans Gude, og dei to vart vener. Sommaren 1846 drog Cappelen, Gude og Johan Fredrik Eckersberg på studiereise til Gudbrandsdalen, Mysuseter, Vågå og Bøverdalen.

Hausten 1846 reiste Cappelen til Düsseldorf, der han studerte. Her budde han det meste av tida fram til 1850. Han var visst ikkje innskriven som elev ved kunstakademiet, men i ettertid vart han like fullt nemnt, av akademileiaren Schadow, som elev. Cappelen døydde av ein svulst i magen. Han vart gravlagd i Düsseldorf, men leivningane er seinare ført heim til Noreg.

## Kjende verk
* 1850 - *Kvernhus*. Bildet vakte debatt i Christiania Kunstforening
* 1851 - *Utsikt over Norsjø*
* 1852 - *Skogtjern*
* 1852 - *Svarttjern*
* 1852 - *Foss i nedre Telemark*. «Hans mest helstøpte verk», ifølgje Norsk kunstnerleksikon.
* 1852 - *Døyande urskog*. Uferdig ved kunstnerens død. «Er blitt oppfattet som et slags kunstnerisk testamente og symbol på hans skjebne», ifølgje Norsk kunstnerleksikon.

## Kjelder

* *Norsk kunstnerleksikon*. Bind 2. 1982. (*hovudkjelde for artikkelen)*

## Litteratur
* Holger Kofoed. «August Cappelen». I: *[[Norsk biografisk leksikon]]*. Bind 2. 2000
* Magne Malmanger. *August Cappelen*. Messel forlag, 1997 (utstillingskatalog, Astrup Fearnley museet)
* Ingeborg Vibe. *August Cappelen: skoglandskap, tegninger og oljestudier fra våre samlinger*. Nasjonalgalleriet, 1997. (Utstillingskatalog)
* *Norsk kunstnerleksikon*. Bind 2. 1982.
* *August Cappelens brev*. Utgitt med et biografisk omriss av Einar Østvedt. 1952 
* Sigurd Willoch. *August Cappelen og den romantiske landskapskunst*. 1928 
* Rolf Thommessen. *August Cappelen og hans samtid, et afsnit af den norske smags historie*. 1906.
Gustav Wentzel

**Nils Gustav Wentzel** () var ein norsk målar.

## Liv
Faren var salmakarmeister. Gustav gjekk som ung i lære som murar, og hadde planer om å utdanne seg som arkitekt. Han var 1879-81 elev både hjå Knut Bergslien og på Tegneskolen. Han studerte vidare hos Frits Thaulow i 1883, og i Paris i 1884 og 1888-89.

Wentzel budde i Asker 1892-1901 og 1904-13, i Vågå 1902-04 og 1913-20 og i Lom frå 1920 til han døydde. Han gifta seg i Paris i 1889 med bilethoggar og journalist Christiane Marie Bætzmann (*Kitty Wentzel*, 1868-1961). Ekteskapet vart oppløyst i 1910, men ho skreiv likevel ein biografi om han seinare.

## Virke
Wentzels beste bilete er måla med stor detaljrikdom og presisjon i detaljane, i samsvar med dei naturalistiske ideane på 1880-talet. Eit godt døme er *Snekkersvennen* (1881). Biletet, som vart refusert av Christiania Kunstforening, vart den direkte årsaka til skipinga av den kunstnarstyrte Haustutstillinga. *Snekkersvennen* heng i Nasjonalgalleriet, til liks med *Frokost* (1882) og *Frokost 2/Morgenstemning* (1885).

Frå 1890-åra av arbeidde han med friare fargebruk og nyromantiske drag. Etter hundreårsskiftet måla han mellom anna dekorative vintermotiv.

## Måleri

Fil:Gustav Wentzel - Breakfast II. The Artist's Family - Google Art Project.jpg| *Frokost 2*, eller *Morgenstemning*, 1885 
Sjakkspillere gustav wentzel 1886.jpg|Sjakk, Oscar Lærum og Harald Bertrand, 1886
File:Gustav Wentzel-Vinterlandskap OPL.jpg|Vinterlandskap


## Litteratur
* Sigurd Willoch. «Gustav Wentzel». I: *Kunst og kultur* 1927
* Kitty Wentzel. «Gustav Wentzel». I: *Kunst og kultur* 1942
* Kitty Wentzel. *Gustav Wentzel*. Gyldendal, 1956
* *Gustav Wentzel 1859-1927 : Bjarne Tøien 1899-1963*. Aurskog, 1999. Utstillingskatalog. Av innhaldet: Ingebjørg Ydstie. «Den vare iakttageren», s. 11-19

## Bakgrunnsstoff

* lomweb.com  kort om Wentzels tilknyting til Lom
* Tidsskrift for den norske lægeforening Øivind Larsen; studie av *Frokost 2*
Oscar Wergeland

**Oscar Arnold Wergeland** () var ein norsk historiemålar frå Kristiania. Han er best kjend for måleriet Eidsvold 1814 , måla i 1885. Biletet heng bak talarstolen i Stortingssalen.

Wergeland var elev hjå David Arnesen i Christiania 1859, og ved Den kongelige Tegne- og Kunstskole i Christiania 1865-1867. Han var og innom Eckersbergs malerskole i fleire omgangar i perioden 1865-69. Etter dette vart han student ved Det Kongelige Danske Kunstakademi i København 1869-70, og i München 1874-76.

Saman med Eilif Peterssen er han ein av få norske målarar som har vald historiemåleriet som hovudsjanger. Wergelands produksjon tel ei lang rekke skildringar frå dansk og norsk historie. Han arbeidde særleg med motiv frå vikingtida. Etter at han kom heim frå München vart han i 1889 lærar ved Tegneskolen. To av bilda hans heng i Nasjonalgalleriet.

Oscar Arnold Wergelands farfar Lars Johan Wergeland var bror av eidsvollsmannen Nicolai Wergeland.

## Riksforsamlingen 1814
*
Arbeidet med *Riksforsamlingen* starta truleg i 1882, og biletet vart gjeve til Stortinget i 1885 som ei gåve frå korpslege [[Lorentz Reinhold Boll Ring]]. I alt er det 55 portrett i *Riksforsamlingen*. Som forarbeid til biletet måla Wergeland 27 portrett, samla på 17 bilete. Dei heng nå i [[Eidsvollsbygningen]].

== Bakgrunnsstoff ==
* Ramndal, Lars. «Oscar Wergelands Eidsvoll 1814: eit folkekjært kunstverk 80 år» I: *Syn og Segn*, 1965.
* [http://www.krus.com/kunst/kunstnere/wergeland.html kunstnere i Akershus] Oscar Wergeland biografi
* [http://www.stortinget.no/om_stortinget/wergeland.html stortinget.no] Om Wergeland og måleriet *Riksforsamlingen''
* O Væring.no  Seks bilder av Wergeland
* Utdjupande artikkel om Wergeland skriven av Sissi Solem Winge.
* Oscar Wergeland på Store Norske Leksikon.
Andrea

**Andrea** er eit namn avleidd av det greske namnet Andreas, som tyder 'mann' eller 'mandig'. Det kan brukast av både menn og kvinner. Namnedagen for Andrea blir feira den 3. juli i Noreg.

Andrea og variantar, som *Andréa* og *Andreea*, er kvinnenamn i dei nordiske språka, engelsk, portugisisk, serbisk, spansk, tsjekkisk, tysk og ungarsk. På albansk og italiensk er det eit mannsnamn, i tillegg til at nokre greske bøyingsformer av Andreas også blir uttalt som Andrea. På kroatisk og slovensk kan Andrea brukast av begge kjønn.

## Namneberarar
### Kvinner
* Andrea Dworkin (1946–2005), amerikansk feminist og forfattar
* Andrea Bræin Hovig (f. 1973), norsk skodespelar

### Menn

* Andrea Mantegna (1431-1506), italiensk renessansmålar
* Andrea Palladio (1508-1580), italiensk renessansarkitekt
* Andrea Pozzo (1642-1709), italiensk målar og kunsthistorikar
* Andrea Bocelli (f. 1958), italiensk songar

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Andrea|Andrea]]» frå , og «[[:en:|Andrea]]» frå  den 3. juli 2009.* 
 

## Bakgrunnsstoff
Safety car

**Safety car** eller **Pace car** i USA, er innan motorsport ein bil som set ei grense for farten hjå konkurrerande køyretøy på ei resarbane. Safety car vert kalla ut på bana når det har skjedd ei ulykke, er farlege hindringar i vegen, eller andre tilfelle som gjer det naudsynt å køyre i redusert fart. I dei fleste sportsgreiner er det ikkje lov å køyre forbi andre konkurrentar, så lenge safety car er på bana.

## Safety car i formel 1
Første gongen ein nytta safety car i formel 1 var ved Canada Grand Prix i 1973.  Ved eit mistak kom bilen framføre feil førar, som var ein runde bak leiaren av løpet. Såleis kunne somme førarar køyre inn enda ein runde på resten av feltet.

Bilprodusenten Mercedes Benz har vore offisiell leverandør av SC-bilar til formel 1 sidan 1996 . 2008 modellen er basert på Mercedes Benz SL 63 AMG
og har ein 6.3-liters V8 motor på 525 hestekreftar. Den er 220 kg lettare enn produksjonsmodellen

Den tidlegare DTM-føraren Bernd Mayländer har køyrd SC-bilen sidan 2000.

Pr. 2009, har to formel 1 løp blitt fullført med safety car framfor feltet. Første gongen var under Canada Grand Prix i 1999, andre gongen under Australia Grand Prix i 2009. Grunna dårlege værtilhøve måtte 6 løp startast med safety car: Belgia Grand Prix i 1997 og i 2000, Brasil Grand Prix i 2003, Japan Grand Prix  i 2007, Italia Grand Prix i 2008 og Kina Grand Prix i 2009. 
## Referansar
Esben Ertzeid

**Esben Ertzeid** () frå Farsund) er ein norsk fotballspelar som speler for Bryne FK. Han har tidlegare spelt for Farsund Idrettslag og Mandalskameratene. I 2007-sesongen skårte han fire mål.

## Bakgrunnsstoff
* BryneFK.no – Ertzeids spilerprofil hos Bryne Fotballklubb 
* B-gjengen.com – Ertzeids spilerprofil hos Brynes suporterklubb B-gjengen
Tom Reidar Haraldsen

**Tom Reidar Haraldsen** () er ein norsk fotballspelar som sist spelte for Adeccoligaklubben Bryne FK. 

Han har tidlegare spelt for Moss FK. Han flytta til Danmark for å spele for den danske klubben Viborg etter endt sesong i 2006 med Moss. I Viborg vart han aldri nokon "hit" og spelte totalt sett berre tre kampar for klubben. Februar 2008 signerte han ein toårskontrakt med Sandnes Ulf. Han vart klubben sin toppskårar i 1. divisjon i 2008-sesongen med sju seriemål.

I 2009 vart han klar for Bryne FK. Etter éin sesong der gjekk han til Moss før 2010-sesongen, men la opp i løpet av sesongen.

Han er bror av IK Start-stoppar Knut Henry Haraldsen og er gift med landslagskeeper i handball Katrine Lunde Haraldsen.

## Bakgrunnsstoff
* Spillerprofilen på Bryne FK, www.brynefk.no
Ole Martin Tunheim

**Ole Martin Tunheim** () er ein norsk fotballspelar som har spelt for Bryne FK. Han speler forsvar og har draktnummer 25.

## Bakgrunnsstoff
* Spillerprofilen på B-gjengen, www.b-gjengen.com
Cree-montagnais-naskapi

**Cree-montagnais-naskapi** (også omtalt som **cree**) er ei kjede av algonkinske dialektar eller nærskylde språk som blir tala av 117&nbsp;410 menneske i Canada og 100 i Montana i USA. Ein skil mellom ni ulike dialektar eller språk (grannespråka er innbyrdes forståelege, men har ulik ortografi, mellom språka heilt i aust og vest er det problem å forstå kvarandre):

## Viktige dialektskilnader
Det er vanleg å skilje dei ni dialektane frå kvarandre på grunnlag av utviklinga av proto-algonkinsk ***r** (Leonard Bloomfields ***l**); merk at skog-cree stort sett har **ð**, bortsett frå eit område lengst vest i Saskatchewan, som har **r**:

## Kjelder
Kawasaki

::*For firmaet med same namn, sjå [[Kawasaki Heavy Industries]]*

**Kawasaki** (japansk: 川崎市; -shi) er ein by i Kanagawa i Japan. 

Kawasaki ligg ved munningen av elva Tama. Mellom Tokyo og Yokohama, på austsida av Tokyobukten, ligg industriområdet Keihin og den vestlege forstaden, som er eit bustadområde for personar som pendlar til Tokyo.

Byen vart grunnlagd den 1. juli 1924.

## Bydelar

Kawasaki har 7 bydelar:
* Asao-ku
* Kawasaki-ku
* Miyamae-ku
* Nakahara-ku
* Saiwai-ku
* Takatsu-ku
* Tama-ku
Kawasaki Heavy Industries

**Kawasaki Heavy Industries, Ltd.** (川崎重工業株式会社, Kawasaki Jūkōgyō Kabushiki-gaisha) er eit internasjonalt føretak med base i Japan. Hovudkvartera ligg i i byane Minato-ku, Tokyo og i Kobe. Føretaket vart skipa i 1896 og er kalla opp etter grunnleggjaren Shozo Kawasaki. Namnet har ingenting med byen som heiter Kawasaki å gjere.

Kawasaki Heavy Industries er godt kjend for sine motorsyklar og terrengkjøretøy, men produsererer og tog, luftfartøy, produkt for industri og romfart. Føretaket driv dessutan skipsbygging gjennom dotterselskapet Kawasaki Shipbuilding Corporation.

## Utvalde produkt

Fil:KawasakiNinja.jpg|Kawasaki ZX-6R
Fil:Kawasaki c751b train 2.jpg|Kawasaki c751b passasjertog
Fil:Kawasaki Ki-45.jpg|Kawasaki Ki-45 frå andre verdskrig
Fil:Kawasaki Shipbuilding Co. (headquarters 1).jpg|Kawasaki skipsverft i Kobe


## Bakgrunnsstoff
* khi.co.jp  Kawasaki Heavy Industries, nettstad
* Forum Kawasaki - Kawasaki online
Taubane

**Taubane** (tidlegare òg skrive *togbane*, der *tog* tyder *tau*), òg kalla **svevebane**, er eit transportmiddel som går i luftspenn for frakt av personar eller gods. Taubanen har ein gondol (eit innelukka rom, mest for persontransport) eller ei anna form for transportkasse som heng i ein arm ned frå ei innretning med hjul som rullar på oversida av ein tjukk vaier som er opphengde i to eller fleire master over ei kort eller lang strekning, og har ein tynnare vaier kopla til ein vinsj for å drege gondolane. Det er òg tryggleiksystemer som skal kunne bremse eller stogge gondolane i ein naudsituasjon.

Taubaner med gondolar for i hovudsak å frakte personar, vert ofte òg kalla gondolbanar.

Ei taubane bør byggjast i ei strekning med stigning, dersom ho ikkje skal ha ein vinsj i kvar ende. Når bana ligg i stigning, er ho gjerne bygd med to berekablar for kvar sin gondol. Dei er kopla saman på den måten at den gondolen som går opp nyttar den som går nedover som motvekt, samstundes som den gondolen som går nedover vert bremsa av godolen som går oppover. Slik spararst det energi til å drive bana. Same prinsippet vert nytta på kabelbanar, som er baner som går på skjener i bratt terreng.  

## Nokre taubaner i Noreg

* Hangursbanen på Voss. No avvikla gondolbane som i si tid gjekk frå litt oppom jarnbanestasjonen på Vossavangen til toppen Hanguren. Dei to gondolane heitte Dinglo og Danglo. 
* Harastølsbanen i Luster i Sogn. Bana går opp lia til Harastølen (Lyster Sanatorium) og var nytta til både person- og godstrafikk
* Ulriksbanen i Bergen. Bana går opp til fjelltoppen Ulriken. Ho er ei gondolbane og vert nytta til persontrafikk. Dei to gondolane heiter Perle og Bruse.
* Yndesdalsbanen i Luster i Sogn. Bana kryssar Veitastrondsvatnet og garden Osphola, og går mellom gardane Yndesdal i Luster og Ugulsvik. Bana vart nytta til godstrafikk, men personar har også teke turen på «strengen».
*Krossobanen på Rjukan

## Lovregulering
Taubanelova har nærare reglar om løyve til å bygge taubaner, skitrekk med vidare, og kontroll med desse.

## Sjå òg
* Løypestreng

## Bakgrunnsstoff
* Lov om anlæg av taugbaner og løipestrenger mv. av 14. juni 1912 nr 1
Russisk rulett

**Russisk rulett** er eit hasardspel der ein har livet som innsats. I spelet vert ein revolver lada med eitt av seks moglege skot, før tønna vert snurra og våpenet vert trekt av mot tinningen.

Det er usikkert kvar spelet oppstod. Ein versjon seier at offiserar i den russiske hæren som var stasjonert i Romania i 1917, som følte at dei mista hus, pengar og prestisje, samstundes som dei meinte seg vanæra i høve til allierte soldatar, skal ha spela spelet med seg sjølve, men då med fem skot i tønna i staden for eitt.

## Kjelder

## Fotnotar
Trastadalsvatna

**Trastadalsvatna** er to vatn i Trastadalen, inst i Henjadalen, i Sogndal kommune i Vestland; Store Trastadalsvatnet og Vetla Trastadalsvatnet. Vatna gir vatn til elva Traståna, som renn ut i Henjaelvi. Leikanger Jakt- og Fiskelag disponerer den kommunale hytta ved Vetla Trastadalsvatnet, Trastadalshytta.

## Store Trastadalsvatnet
Store Trastadalsvatnet er det største vatnet i Leikanger kommune, om ein måler i magasinvolum. Fjærlandssetevatnet er om lag like stort, men langt frå like djupt. Store Trastadalsvatnet vart regulert med 4,5 meter på 1930-talet. Vatnet kan senkast 0,9 meter og hevast 3,6 meter. Reguleringa vart gjort for å sikre nok vatn til det kommunale kraftverket og vassverket. Demninga er no rekna som eit kulturminne og reguleringa er ikkje tyngre teknisk inngrep, då vatnet berre har vore delvis nedtappa tre gonger sidan 1985. Sognekraft har søkt om løyve til bygging av Leikanger kraftverk, med inntak blant anna i Traståna og aktiv regulering av Store Trastadalsvatnet.

## Vetla Trastadalsvatnet
Vetla Trastadalsvatnet er eit godt fiskevatn og Trastadalshytta ligg like ved vatnet.

## INON-villmark i Systrondsfjella
Ei stripe av INON-villmark (>5 km frå tyngre teknisk inngrep) kryssar skardet mellom Store og Vetla Trastadalsvatnet. Heile dalen ligg meir enn tre km frå tyngre teknisk inngrep.
Henjadalen

**Henjadalen** er ein dal i Sogndal kommune i Vestland fylke. Han startar ved Røysa, Henjum og Henjafossen ovanfor Hermansverk. Gjennom dalen renn Henjaelvi. Halvveges framme i dalføret ligg stølen Flya og lenger framme ligg Nyastødl. Det er mange år sidan det var seterdrift på desse stødlane.

## Sidedalar og sideelvar
Halvveges inne i dalføret byrjar sidedalen Skuledalen, med elva Skulaona. Halvveges mellom Flya og Nyastødl, renn sideelva Reisetao, frå Fjærlandssetevatnet, ned i dalen. Ved Nyastødl deler dalen seg. 1: Fyrst går Friksdal og elva Friksdøla vest/nordvest fram mot Voggebreen. 2: Frå Nyastødl går elva nord/nordaust til Slettabotn og opp til Myrdal med 3 fjellvatn. Fremst ligg Voggebreen. 3: Frå Nyastødl nordaust går Trastaona opp til Vådn og vidare til Vetle Trastadalsvartnet og vidare opp til Stora Trastadalsvatnet.

## Kraftutbygging
Sognekraft har søkt om konsesjon til bygging av Leikanger kraftverk i Henjadalen og Grindsdalen. Dette vil påverka heile hovuddalen og store delar av heile dalføret.
Nuevo León

**Nuevo León** er ein delstat i det nordaustlege hjørnet av Mexico. Han grensar til USA i nord, Tamaulipas i nord og aust, San Luis Potosí i sør, og Coahuila i vest. 

Hovudstaden og største byen heiter Monterrey. Nuevo León har om lag 5,2 millionar innbyggjarar og arealet er på 64 156 km².

Namnet Nuevo León tyder på spansk 'Nye León', etter kongeriket León i Spania.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Hans Fykerud

**Hans Hansson Fykerud** () var ein norsk-amerikansk hardingfelespelar, bror til den meir kjende Lars Fykerud. Han var fødd og oppvaksen i Sauherad i Telemark. Fykerud kom til Vestlandet og saman med Ola Mosafinn og Sjur Helgeland spela han mellom anna for Edvard Grieg. Han heldt konsertar både i heimlandet og i USA. Han slo seg ned i USA og dreiv forretning. Han døydde under eit opphald i Noreg og vart gravlagd i Bø i Telemark.

## Kjelde
* *Norsk Allkunnebok, IV. Bandet*. 1952.
Lappspove

**Lappspove** (*Limosa lapponica*) er ein stor vadefugl i snipefamilien, *Scolopacidae*. Han har hekkeområde langs arktiske kystar og på tundra frå Nord-Skandinavia austover i Sibir, òg aust for Tajmyr, dessutan i Alaska. Lappspoven er trekkfugl og overvintrar langs kysten i tempererte og tropiske område. Han er kjent for å gjere dei lengste trekkrutene ein kjenner til, og gjorde det lengste kjente einskilde flygestrekket utført av fugl som er registrert. Det var på 11&nbsp;680 kilometer langs ei rute frå Alaska til New Zealand. 

Lappspoven har relativt korte bein til spove å vere. Kroppslengda er 37-41 cm, og vengespennet 70-80 cm. I gjennomsnitt er hannfuglar mindre enn hoer, men med stor overlapping i vektområde: hannar veg 190-400 g, medan hoer veg 260-630 gram, og det er dessutan enkelte regionale variasjonar i storleik. Dei vaksne har blågrå bein og eit langt mørkt nebb som er kurva svakt oppover og har rosa farge på spissen. Nakke, bryst og buk får samanhengande mursteinraud farge i fjørdrakta i hekkesesongen, men blir gråkvit om vinteren. Oversida er spraglete, mest grå.

Lappspovar søkjer føde ved å stikke nebbet i vått underlag. I kort vegetasjon kan dei plukke opp insekt som dei ser. Føda er mest insekt og krepsdyr, men òg delar av akvatiske plantar. 

Denne arten hekkar i nordlege i Skandinavia, nordlege Asia og Alaska. Reiret er ei grunn koppforma nedsenking i mosen, og kan vere fora med vegetasjon. Kjønna deler på ruging av egg og omsorg for ungane. Spoven migrerer i flokkar til kysten av Vest-Europa, Afrika, Sør-Asia, Australia og New Zealand. På maori er underarten *Limosa lapponica baueri* kjent under namnet *Kūaka*.

I 2007 blei det utført satellittsporing av radiomerkte fuglar. Fuglar blei spora og trekkruter observert frå New Zealand til Gulehavet og Kina. Ein registrerte då ein lappspove som flaug turen utan stopp over distansen 11&nbsp;026 km, den lengste kjente utførte flydistansen. Turen tok ca. ni dagar. 

Eit individ heldt fram frå Kina til Alaska. Etter hekkinga, den 29. august 2007, starta fuglen ein tur utan stopp frå Avinof-halvøya i Vest-Alaska til Piako River, nær Thames på New Zealand, ein flytur på 11&nbsp;680 kilometer.

## Kjelder
**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Bar-tailed Godwit|Bar-tailed Godwit]]» frå ,  den 4. juli 2009.* 
*** oppgav desse kjeldene: 
*** [http://alaska.usgs.gov/science/biology/avian_influenza/pdfs/Gill_et_al_2008_Godwit_Migration.pdf Proc. R. Soc. B, *Extreme endurance flights by landbirds crossing the Pacific Ocean*]
*** [http://www.werc.usgs.gov/sattrack/shorebirds/overall.html USGS: Migration of Bar-tailed Godwits]*
* Artsskildring hos Norsk Ornitologisk Forening
;Referansar

## Bakgrunnsstoff
Ole Karl Frøysøye

**Ole Karl Olsson Frøysøye** (eller Frøsøie) () var ein norsk gardbrukar og stortingsmann frå Sunnylven på Sunnmøre.

Frøysøye var i nokre år skulehaldar i heimbygda Sunnylven. Han overtok farsgarden, den einbølte garden Frøysøye i 1814. Til stortinget 1821 vart han vald til 3. representant for Romsdals amt, eit verv han også hadde på omframtstortinget året etter. Han var i 1821 medlem av fire komitear, der i mellom komiteen som førebudde formannskapslovene.

Ein bautastein til minne om mannen er reist på Frøysøye.

## Kjelde
* Tallak Lindstøl: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
*
Erik Werenskiold

**Erik Theodor Werenskiold** () var ein norsk kunstmålar og teiknar. Han er best kjend for teikningane til dei norske folkeeventyra og illustrasjonane til Snorres Kongesoger, eit samarbeid som han leidde.

## Liv og karriere
 

Faren var kommandant ved festninga i Kongsvinger, og Erik voks opp der. Han tok til å studere i 1872, men byrja kort tid etter i teikneundervisning hos Julius Middelthun ved Den kongelige norske Tegneskole i Christiania etter råd frå Adolph Tidemand. Han budde i München 1875-79, og i Paris 1881&ndash;83.

I 1883 flytta Werenskiold heim til Noreg. Han gjorde fleire bilete av norske bønder og landbrukslandskap, og portrett av kjende personar som Bjørnstjerne Bjørnson og Henrik Ibsen. Han hadde byrja å laga eventyrillustrasjonar allereie medan han var i München. Han illustrerte *Norske folke- og huldreeventyr* i 1879, og fortsette saman med Theodor Kittelsen med *Eventyrbog for Børn* i tre band i perioden 1882&ndash;1887. Med si særmerkte samansmelting av røyndom og fantasi sette dei ein standard for avbilding av dei norske eventyra. Werenskiold har og illustrert Jonas Lie *Familien paa Gilje* (1903), og laga veggdekorasjonar med motiv frå eventyret Liti Kjersti til Fridtjof Nansen sin villa Polhøgda på Lysaker. Her utforma han også låsebeslag og anna.

Erik Werenskiold hadde sønene Werner Werenskiold (1883&ndash;1961) og Dagfin Werenskiold (1892&ndash;1977). Werner vart geolog, medan Dagfin vart målar og bilethoggar.

Werenskiold fekk i 1908 Statens kunstnarløn og vart i 1935 tildelt Storkorset av St. Olavs orden.

## Bakgrunnsstoff
* Bilete av Erik og Dagfin Werenskiold i O. Værings kunstarkiv
Mina

**Mina** og **Mine** er kvinnenamn som kan ha ulike opphav. Mina kan også brukast som slektsnamn.

Mina kan koma frå arabisk og visa til dalen Mina nær Mekka. I indisk tradisjon kan det også skrivast Meena, og er truleg ei forkorting av gudinnenamnet Minaksji, sanskrit for 'fiskeauge'. Mina og Mine kan også vera europeiske kortnamn danna av namn som sluttar på dei, som Amina, Jasmina, Vilhelmine og Hermine. Mina har norsk namnedag den 5. juli.

Nærskylde namn er Mine, Minna, Miinu, Minja, Minka og Minette.

## Namneberarar
* Mina Loy (1882–1966), engelsk diktar
* Mina Anna Mazzini (f. 1940), italiensk songar
* Mina Gerhardsen (f. 1975), norsk politisk rådgjevar
* Mina Hadjian (f. 1975), norsk radioperson
* Mina Cvetkovic (f. 1989), serbisk fotomodell

## Kjelder
* behindhtename.com
Mirjam

**Miriam** eller **Mirjam** er eit opphavleg hebraisk kvinnenamn (מִרְיָם). Tydinga av namnet er uklar, det kan tyda 'bitter', 'opprørsk' eller 'ønskt barn'. Det kan også koma frå det egyptiske namnet *mry*, 'kjærleik' eller 'elska'. «Miriam» har gjeve opphav til namnet Maria gjennom den greske avleiinga Mariam.

Ein kjend namneberarar er den eldre systera til Moses og Aron i Bibelen. Miriam har lenge vore brukt som førenamn av jødar. Etter reformasjonen blei også denne forma teke i bruk blant kristne.

Mirjam har norsk namnedag den 5. juli.

## Namneberarar

* Miriam Leslie (1828–1914), amerikansk forfattar, forleggjar, filantrop og kvinnesaksforkjempar
* Miriam Yalan-Shteklis (1900–1984), israelsk forfattar
* Miriam Hopkins (1902-1972), amerikansk skodespelar
* Miriam Ben-Porat (1918-2012), israelsk høgsterettsdommar
* Miriam Beatrice Hyde (f. 1918), australsk komponist
* Miriam Pirazzini (f. 1918), italiensk mezzosopran
* Myriam Marbé (1931–1997), rumensk komponist og pianist
* Miriam Makeba (1932-2008), sørafrikansk songar
* Myriam Yardeni (f. 1932), rumensk-israelsk historikar
* Miriam Tlali (f. 1933), sørafrikansk forfattar
* Miriam Margolyes (f. 1941), britisk skodespelar
* Miriam Defensor Santiago (f. 1945), filippinsk senator 
* Myriam Merlet (ca. 1957–2010), haitisk politisk aktivist 
* Myriam Fox-Jerusalmi (f. 1961), fransk verdsmeister i kanoslalåm
* Miriam Stockley (f. 1962), sørafrikansk songar
* Myriam H. Bjerkli (f. 1963), norsk forfattar
* Miriam Toews (f. 1964), kanadisk forfattar
* Myriam Bédard (f. 1969), kanadisk skiskyttar
* Miriam Yeung (f. 1974), hongkong-kinesisk songar og skodespelar
* Mirjam Kristensen (f. 1978), norsk forfattar
* Miriam Paulsen (f. 1980), norsk sametingspolitikar
* Myriam Abel (f. 1981), fransk songar
* Myriam Baverel (f. 1981), fransk taekwondo-utøvar
* Myriam Montemayor Cruz (f. 1981), meksikansk popstjerne kjend som «Myriam»
* Myriam Fares (f. 1983), libanesisk songar
* Miriam McDonald (f. 1987), kanadisk skodespelar kjend frå *Degrassi: The Next Generation*

## Kjelder

* behindthename.com
5:15

«**5:15**» er ein song skriven av Pete Townshend frå det engelske rockebandet The Who. Songen kom ut på deira andre rockeopera, *[[Quadrophenia]]* (1973). Songen nådde 20. plass på den britiske singellista. I 1979 vart songen gjeven ut på ny i samband med filmutgåva av albumet, og nådde då 79. plass på Billboard Hot 100 i USA.

## Rolle på ''Quadrophenia''
I songen tar hovudrolla i historia, Jimmy, seg ei togreise til Brighton, og etter å ha tatt mykje dop gjenopptar han livet sitt med modrørsla, kulturrørsla han høyrer til, og duellane deira med rockarane. Kjeneslene til Jimmy består hovudsakleg av sinne, forvirring, vald, seksuell frustrasjon og rotløyse. 

«5.15» inneheld som mange av songane frå *Quadrophenia* referansar til andre The Who-songar. Her finst linja «M-m-m-maaah generation» frå «My Generation». Jimmy vart fødd under andre verdskrigen og voks opp under etterverknadane av krigen, og forstår ikkje kvifor han skal bry seg om dette (eller noko anna) ut frå verdiane som mod-ungdom. 

## Stilar og variasjonar
Studioinnspelinga viser originalitet til Keith Moon når han mot slutten av songen trommer ein rytme som etterliknar eit tog som kjem fram til stasjonen. Den enkle krafta og drivet i songen har gjort han til ein populær konsertsong. Framføringa frå 1996 til tidleg i 2002 hadde ein lang bassolo av John Entwistle, som gjorde songen over ti minuttar lang. Versjonen som finst på *[[Live at the Royal Albert Hall av The Who|Live at the Royal Albert Hall]]* er 11:40 lang. 

## Medverkande
;The Who
* Roger Daltrey &ndash; solovokal
* Pete Townshend &ndash; gitar, kor- og solovokal
* John Entwistle &ndash; bass, blåsarar, korvokal
* Keith Moon &ndash; trommer

;Andre
* Chris Stainton &ndash; piano

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:5:15|5:15]]» frå , den 4. juli 2009.*
Love, Reign O'er Me

«**Love, Reign o'er Me**» er ein song av det engelske rockebandet The Who. Han er skriven av gitaristen Pete Townshend og vart 23. oktober 1973 gjeven ut som den andre singelen frå albumet og rockeoperaen *[[Quadrophenia]]* (1973). Han er den siste songen på albumet og har vore eit fast innslag på konsertane deira i årevis. Songen nådde 76. plass på ''Billboard'' Hot 100 i USA og 54. plass på *[[Cash Box]]*.

## Opphav og innspeling
«Love, Reign o'er Me» vart skriven av Pete Townshend. Denne songen og «Is It in My Head?» går tilbake til 1972, og begge var opphavleg meint for eit forkasta sjølvbiografisk album kalla *Rock Is Dead—Long Live Rock!*, som etterkvart utvikla seg til *Quadrophenia*.

## Tekst
«Love, Reign o'er Me» omhandlar hovudrolla i *Quadrophenia*, Jimmy, som har personlege problem og stel ein båt for å dra ut til ei lita øy. Utan noko å leve for finn han andeleg ro i det kraftige regnet. 

## Utgjeving og mottaking
«Love, Reign o'er Me» vart gjeven ut som singel, ei noko kortare utgåve enn albumutgåva. B-sida til singelen var songen «Water». Songen nådde 76. plass på *Billboard* Hot 100. Utanom USA vart singelen berre gjeven ut i Belgia og Nederland. 

Vokalen til Roger Daltrey på songen er trekt fram som særleg god. Mark Deming frå Allmusic skriv at Daltrey var på sitt aller beste på *Quadrophenia* og at «Love, Reign o'er Me» er eit av augneblikka der han verkeleg gjev alt han er god for.

Songen var òg ein del av filmutgåva av *Quadrophenia*, samt filmmusikkalbumet som følgde. Denne utgåva av songen hadde med ekstra strykarar og er nokre sekund kortare enn på originalen. Songen var inspirasjon for tittelen på filmen *[[Reign Over Me]]* frå 2007 og vart mykje nytta i filmen. 

## Konsertar
«Love, Reign o'er Me» vart første gong spelt av The Who på *Quadrophenia*-turneen deira i 1973 og 1974, men vart etter kvart teken bort. Songen var ein av fire som vart framført av The Who på Live Aid-konserten på Wembley Stadium i London i 1985. Då The Who framførte heile *Quadrophenia* i 1996 var Pink Floyd-gitarist David Gilmour med på songen. Songen er òg spelt på seinare turnear. 

## Pearl Jam-utgåva

Det amerikanske rockebandet Pearl Jam gav ut ei utgåve av «Love, Reign o'er Me» for filmen *[[Reign Over Me]]* frå 2007, som tok tittelen frå same song. Dette kom til etter at skodespelar Adam Sandler spurte vokalisten Eddie Vedder etter ein Pearl Jam-konsert i Los Angeles i 2006 om dei ville spele inn songen for filmen. Vedder var først tilvande, og ville ha godkjenning frå Daltrey først, noko han fekk. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Love, Reign O&#39;er Me|Love, Reign O&#39;er Me]]» frå , den 4. juli 2009.* 
*** oppgav desse kjeldene:*