open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Fergus

**Fergus** (irsk Fearghus) er eit populært irsk og skotsk gælisk førenamn og mannsnamn.  Namnet tyder noko nær «mannestyrke».

## Folk med namnet Fergus
*Fergus Fortamail, høgkonge av Irland på 300-talet fvt
*Fergus Dubdétach, høgkonge av Irland på 200-talet 
*Fergus, son av Eochaid Mugmedon, halvbror av Niall of the Nine Hostages (400-talet)
*Fergus I av Dalriada, konge av Skottland på 600-talet
*Fergus II av Dalriada, konge av Skottland på 700-talet
*Fergus av Galloway, konge av Galloway på 1100-talet
*Fergus Hume, (1859 - 1932), engelsk forfattar
*Fergus Ewing, (f. 1957), skotsk politikar

## Stader med namnet Fergus
Fleire stader har Fergus i namnet:

*Fergus, i Ontario, Canada
*Fergus County i Montana
*Fergus Falls i Minnesota
*Fergus Falls Township i Minnesota
*Elva Fergus i Irland
*Newmarket-on-Fergus, ein landsby i Irland
*St Fergus i Aberdeenshire, ein landsby i Skottland vest for Peterhead
*St Fergus gassterminal, ein terminal ved landsbyen St Fergus for mottak av naturgass frå mellom anna Friggfeltet
Pengő

**Pengő** var tidlegare valutaen i Ungarn og vart brukt mellom 21. januar 1927 og 31. juli 1946, då han vart erstatta av forint etter ein periode med hyperinflasjon. Ein pengő var 100 fillér.

## Introduksjonen av pengően
Etter den fyrste verdskrigen var den austerrike-ungarske krona utsett for ein kraftig inflasjon. I Ungarn vart ein ny valuta introdusert, pengő, den 1. januar 1927. I byrjinga svara 3&nbsp;800 pengő til 1 kilo gull og 1 pengő svara til 12&nbsp;500 austerrikske kroner.

## Slutten for pengően
Pengően tapte verdi etter andre verdskrigen då han opplevde den høgste hyperinflasjonen som nokon sinne har hendt. Ingenting kunne stoppe hyperinflasjonen. 

Den største setelen som vart innført var ein 1021 pengő, dei vart trykt, men var aldri i bruk. Den største setelen som var i bruk var ein 1020 pengő.

Den ungarske økonomien kunne berre stabiliserast gjennom å innføre ein ny valuta. 1. august 1946 vart forinten innført til ein pris av 400 oktillionar (4&middot;1029) pengő.

## Kjelder
Nyksund

**Nyksund** er eit tidlegare fiskevær som ligg på nordvest på Langøya i Øksnes kommune i Vesterålen, ei drøy mil frå kommunesenteret Myre. 

Busetnaden i Nyksund er spreidd over to øyar, Nyksundøya og Ungsmaløya. Desse øyane er samanbundne med ein 65 meter lang molo. Ein molo sambind òg Nyksundøya med Langøya. Ein grusveg går mellom Nyksund og Høydal. Grusvegen er ein del av Fylkesveg 938 i Nordland, som held fram som asfaltert veg derifrå inn til Myre.

## Historie

Rundt 1900 var Nyksund det nest største fiskeværet i Vesterålen. Nærleiken til fiskefelta utanfor Vesterålen gjorde staden til eit attraktivt fiskevær. Men etter andre verdskrigen vart nærleiken til fiskefelta mindre viktig, då ny teknologi i form av motorar og større båtar vart teken i bruk. Hamna i Nyksund vart for lita, og tettstaden Myre tok over som viktigaste hamn i området. Fiskeværet vart avfolka, og etter at dei siste fastbuande hadde fått fråflyttingstilskot frå staten, var Nyksund heilt fråflytt rundt 1970. 

Frå midten av 1980-talet sette den tyske sosialpedagogen Burkhard Herrmann i gang fleire internasjonale ungdomsprosjekt i Nyksund, mellom anna i samarbeid med Universität Berlin. I 1980- og 90-åra kom tyske studentar til Nyksund, og skapte ny aktivitet på staden. Etter kvart vart staden populær for tilreisande kunstnarar og turistar. I dag har Nyksund fleire fastbuande og eit heilårstilbod til turistar. Fleire av dei gamle bryggene i fiskeværet er i ferd med å bli restaurert.

## Nyksund i dag

Mellom dei fastbuande er det både ein smed, ein kunstnar og fleire yoga-instruktørar. Det vart laga fjernsynsprogram om dei fastbuande i Nyksund i serien Der ingen skulle tru at nokon kunne bu. Staden fekk i 2009 eige kombinert museum og konsertlokale. 
Nyksund er elles ein populær stad for fotografar og filmregissørar. Mellom anna vart spelefilmane Etter Rubicon og Insomnia delvis innspelte i Nyksund.

Mellom Nyksund og Stø går turløypa "Dronningruta". Den er den mest kjente turløypa i Øksnes. Dronningruta er oppkalla etter dronning Sonja, som har gått denne ruta.

Fleire små øyar og holmar nord for Nyksund og Stø er verna som naturreservat. Dette området er eit viktig produksjonsområde for sjøfugl og steinkobbe.

## Kjelder
* «Nyksund» henta frå Tysk Wikipedia 17. august 2005.
* Wikipedia på bokmål om Nyksund.
* Om Nyksund på nettsidene til Øksnes kommune. 
* Fjernsynsprogrammet om Nyksund
Reine

**Reine** er eit fiskevær og tettstad i Moskenes kommune i Nordland fylke. Reine er kommunesenter i Moskenes, og ligg på søraustsida (innersida) av Moskenesøya. Europaveg 10 går ved Reine.
Mykoplasma

**Mykoplasma** (*Mycoplasma*) er ei slekt av små bakteriar som manglar cellevegg. Dei vert rekna for å vera dei miste organismane som har evne til sjølvstendig vekst og utvikling. Dei finst frittlevande i jord eller dei kan leva parasittisk på dyr og planter. Dei kan føra til alvorlege sjukdommar hos folk og dyr. *[[Mycoplasma pneumoniae]]* kan gje ein langvarig luftvegsinfeksjon, ofte med lungebetennelse. Infeksjonen kan behandlast med visse typar antibiotika, som til dømes Erythromycin.

## Bakgrunnsstoff
* Internasjonal organisasjon for mykoplasmologi
Nord-Kypros

**Nord-Kypros** (tyrkisk: *Kuzey Kibris Türk Cumhuriyeti*) er ein republikk nord på øya Kypros. Området omfattar meir enn ein tredel av øya. Republikken er ikkje offisielt anerkjend av andre enn Tyrkia. Republikken Nord-Kypros ynskjer eit føderalt system i eit samla Kypros eller å verta anerkjend av dei sameinte nasjonane.

Staten vert òg omtala som *Den tyrkiske republikken Nord-Kypros* eller KKTC.

Nord-Kypros er sterkt avhengig av stønad frå Tyrkia.

## Historie
Staten vart oppretta som resultat av striden mellom gresk-kypriotane og tyrkisk-kypriotane. Den nordlege delen av Kypros vart invadert av Tyrkia i 1974. I 1975 vart Nord-Kypros gjeve namnet «tyrkisk føderal stat Nord-Kypros». I 1983 vart området utropa som sjølvstendig stat og namnet endra til *Den tyrkiske republikken Nord-Kypros*.

## Administrativ inndeling
Nord-Kypros er delt inn i seks distrikt:
* Lefkoşa
* Gazimağusa
* Girne
* Güzelyurt
* Lefke
* İskele
Distrikta er igjen delte inn i 12 underdistrikt med i alt 28 kommunar.

## Referansar
Île-de-France

**Île-de-France** er ein av *[[regionar i Frankrike|regionane]]* i Frankrike og har Paris som største og best kjende by. Området inneheld  storbyområdet av hovudstaden Paris, og den folkerikaste i Frankrike med fleire innbyggjarar enn til dømes Belgia og Sverige.

## Historie
Regionen blei forma av kongedømet som oppstod rundt kapetingarkongane på 900-talet. I det samla franske kongeriket blei han ein provins som markerte den økonomiske interessesona til parisiske kjøpmenn. Grensene endra seg stadig, og blei først fastlagde etter den franske revolusjonen. Den gamle provinsen var større enn dagens region, særleg strekte han seg lengre mot sør og aust. 

Etter revolusjonen blei provinsen delt inn i tre departement: Seine, Seine-et-Oise og Seine-et-Marne. I 1945 blei desse tre samla igjen, og gjennom seinare politisk og administrativ desentralisering fekk Île-de-France igjen identitet og makt som minna om den gamle provinsen.

I 1965 auka talet på departement frå tre til dagens åtte. Omstruktureringa va det den energiske parisregionleiaren Paul Delouvrier som stod for. Bakgrunnen var den store makta prefekten av departementet Seine hadde; ho kunne måla seg med den til den franske statsministeren.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Erythromycin

**Erythromycin** er eit makrolid antibiotikum som kan brukast i staden for penicillin.

Erythromycin har eit antimikrobielt spekter som liknar det for penicillin eller er litt vidare enn dette. Difor kan det nyttast av menneske som er allergiske for penicillin. Ved luftvegsinfeksjonar verkar det mot fleire typar bakteriar enn penicillin, og det verkar også mot atypiske mikroorganismar som mycoplasma og klamydia. Det vert også brukt mot kjønnssjukdomane syfilis og gonoré.

## Opphav
Erythromycin vert laga av ein stamme actinomyces, *[[Saccaropolyspora erythraea]]*. Desse kjem opphavleg frå Iloiloprovinsen på Filipinane.

Stoffet blei isolert av legemiddelselskapet Eli Lilly i 1949 og lansert i 1952 under namnet *Ilosone*.

## Verkemåte
Antibiotikumet held bakteriar frå å veksa ved å hindra proteinsyntesen deira. Det bind seg til ribosomeininga *50S* og hindrar dermed peptiddanninga.

## Bieffektar
Reaksjonar som kvalme, oppkast, magevondt og diaré er ganske vanlege biverknader av stoffet, og det blir derfor sjeldan brukt i første omgang om ikkje andre tilhøve talar for det.
Actinomyces

**Actinomyces** (*frå gr. «aktis» - stråle og «myk&#275;s» - sopp*) er ei slekt gram-positive bakteriar i familien *[[Actinomycetaceae]]*. Dei ulike artene kan valda infeksjonar  (actinomykose) både hjå menneske (*[[Actinomyces israelii]]*) og dyr (*[[Actinomyces bovis]]* hjå storfe).
CERN

**Den europeiske organisasjonen for kjernefysisk forsking** (fransk: *Organisation Européenne pour la Recherche Nucléaire*) eller **CERN** er verdas største forskingssenter for partikkelfysikk. Senteret ligg på grensa mellom Sveits og Frankrike, størstedelen ligg i byen Meyrin på den sveitsiske sida av landegrensa. Den internasjonale flyplassen ved Genève ligg tre km aust for Meyrin.

*CERN* er ein internasjonal forskingsorganisasjon, ikkje eit sveitsisk institutt. Hovudbygningen til CERN er laga av for det meste kvit murstein.

## Historie
Avtalen om å etablere CERN vart skriven under 29 september 1954 av 12 land. I dag (2008) er det 20 medlemsland. 

Det opphavlege namnet var *Conseil Européen pour la Recherche Nucléaire*, forkorta CERN. 1954 bytte ein namn til *Organisation Européenne pour la Recherche Nucléaire*, men heldt på den gamle forkortinga.

## Verksemd
CERN er det leiande aboratoriet i verda for høgenergifysikk og verdas største laboratorium for forsking på partikkelfysikk. 

CERN har bygt ei rekkje stadig større akseleratorar fram gjennom åra. Fleire av dei er framleis i drift, medan andre er lagde ned.
CERN har utvikla verdas største partikkelakselerator, Large Hadron Collider (LHC), og eksperiment med denne partikkelakeratoren starta i september 2008. Der studerer ein dei minste delane i materien for blant anna å freiste å forstå korleis universet vart skapt og kva for grunnleggjande krefter som styrer verda.

## Personale
CERN har kring 2&nbsp;600 heiltidstilsette. Om lag 8&nbsp;000 forskarar og ingeniørar (som representerer 500 universitet og 80 nasjonalitetar), arbeider med eksperiment som vert gjennomførte ved CERN.

Medlemslanda betaler om lag 1&nbsp;076 millionar sveitsarfrank til CERN kvart år. 

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

* 
* Recruitment and training opportunities at CERN
Arkitekt

Ein **arkitekt** høyrer til ei fagretning som praktiserer arkitektur (kunsten og vitskapen om bygningskonstruksjon). I praksis tyder det at ein arkitekt prosjekterer eit bygg, inkludert utreiing, behovsanalysar, og frå skissering til prosjektering av det ferdige bygget.

Med seg har han interiørarkitektar, og utomhus - landskapsarkitektar/hagearkitektar, og konsulentar i ulike fag innan byggkonstruksjon, elektrisk svak- og sterkstraum, vatn, varme og sanitær (vvs).

Den verna tittelen er sivilarkitekt, som ein får ved å gjennomgå godkjent utdanning i Oslo, Trondheim eller Bergen.

Sivilarkitektane sin faglege organisasjon er Norske arkitekters landsforbund (NAL), arbeidsgjevarorganisasjonen er Arkitektbedriftene, medan arbeidstakarorganisasjonen er AFAG.
Hesje

Ei **hesje** eller **hes** er eit stativ for tørking av høy eller korn. 
«Å hesja» tyder å leggje gras på hesje. Hesja har loddrette hesjestaurar med hesjestreng (ståltråd) eller vassrette stenger mellom. 

Når hesja skal setjast opp brukar ein eit jarnspett til å lage hol i jorda så staurane skal stå stødig. Avstanden mellom kvar staur er ofte om lag to meter. Den første tida ein brukte hesjar til høytørking strekte ein tynne trestenger mellom staurane. Dei vart festa med vidjer . Det vart òg nytta tjøretaug.

Etter at det kom rimeleg ståltråd, hesjastreng, i handelen vart det gått over til det. Hesjastrengen har antan vorte festa med spikar/kjeng eller stramma i eit stikk rundt stauren.

Konstruksjonen av hesja varierer etter terreng og vèrslag der høyet skal turkast. Er det våtsamt klima kan ein ikkje ha så mykje gras i hesja som om veret er tørrare. Der ein risikerer ein del vind må hesja sikrast sidevegen, med skoler, også kalla skorder eller skore. Einer vert ofte nytta som emne til hesjestaur. Hesjestauren vert lagra frå år til år. Ofte i eigne hus, eller på faste stader på låven.

Hesjestreng er tråd laga av ei mjuk jarnlegering, oftast ein utgløda, galvanisert ståltråd. Han har god motstand mot brekking og mot korrosjon. Hesjestreng vart produsert for bruk i hesjer, men på grunn av strengen er bøyeleg har han ofte fått mange alternative bruksmåtar til dømes til provisoriske reparasjonar. At noko er reparert med hesjestreng har ofte vore assosiert til slett arbeid eller hastverksarbeid. 

Hesjing erstatta flathøy (tørking på marka) på slutten av 1800-talet og var den vanlegaste måten å berga graset på fram til siloslåtten tok over på 1950/1960-talet. Hesjing gjekk då meir og meir ut av bruk og i dag finst det berre nokre få som hesjar.

I norsk politikk er hesjestaur kjend gjennom eit sitat frå Per Borten. Då han skulle skildra korleis det var å vera statsminister i samlingsregjeringa Bortenregjeringa, sa han «Det har vore som å bera staur». 

Sitatet spelar på at når ein skal bera ei bør med hesjestaur eller gjerdestaur, så har børa lett for å sprika og falla frå kvarandre.

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Nettstad  om Utladalen, informasjonsside om fôrsanking i utmarka

## Sjå òg
* Slåttonn
* Flathøy
* Surfôr
Moai

**Moai** er namnet på steinstatuane på Påskeøya. Dei fleste statuane er hogde ut i eit stykke, men nokre har lause steinpukauar på hovudet. Det finst meir enn 600 kjende moai, fordelt over heile øya. Ved Rano Raraku, der dei fleste moai vart hogde ut av klippa, finst det nesten 400 meir eller mindre ferdige statuar. Steinbrotet verkar som det stoppa brått, ettersom det finst fleire halvferdige statuar igjen i klippa. Alle utstilte moai har seinare vorte velta av dei innfødde øybuarane.

Sjølv om statuane oftast kallast før «hovuda» så har mange av moaiane skuldrer, armar og kroppar. Statuane har med tida sokke ned i jord og berre hovuda stikk opp. Meininga med statuane er ikkje kjend og det finst mange teoriar om deira eksistens.

Den vanlegaste teorien er at statuane vart hogde ut av ein polynesisk folkesetnad på øyane, for 1000 år sidan eller endå tidlegare. Dei vert sagt å representere døde forfedrar eller viktige personar, som merke på gravene deira. Kanskje dei i staden avbildar personar som var viktige når statuen vart reist, eller statuar over personar i familien til den som reiste statuen. Uansett måtte dei ha vore vanskelege å framstille; ikkje berre er arbeidet med å hogge ut kvar statue noko som tok fleire åt, men statuane måtte dessutan slepast tvers over øya frå staden den vart laga til staden den skulle stå på. Korleis statuane vart flytta er ikkje kjent, men sannsynlegvis vart sledar av tre eller kanskje også rullar. 

Gamle øylegender fortel om ein klanhøvding på jakt etter ein ny heim. Plassen han vart buande på vert i dag kalla Påskeøya. Når han døydde vart øya delt opp mellom sønene hans. Når ein høvding for ein av desse klanane døydde vart ein moai plassert på høvdingen si grav. Øybuarane trudde att statuen skulle halde igjen høvdingen sin «mana» (overnaturlege krefter). Gjennom at manaen vart halden igjen på øya trudde øybuarane at gode tider kom, regn skulle kome og grødene skulle vekse. Denne legenda kan ha blitt forvrengt frå den opphavlege ettersom den har funnest så lenge. Ting kan ha vorte funne opp for å piffe opp og gjere den meir interessant.
Bjørn Arve Brusdal

**Bjørn Brusdal** () er ein biletkunstnar fødd i Ålesund busett på øya Giske i Giske kommune utanfor Ålesund. 

Brusdal arbeider hovudsakleg med oljemåleri, akvarell og grafikk. Arbeida med olje og akvarell er ofte prega av hav- og kystlandskap, medan grafikken er kjenneteikna av meir fantastiske figurar og abstrakte hendingar. 

Brusdal har utdanninga si frå Fachhochschule Münster (1968&ndash;1972), Statens Kunstakademi (1972&ndash;1976) og Akademie der bildenden Künste i Beograd (1974&ndash;1975).

## Bakgrunnsstoff
* kunstnarprofil hjå kulturnett.no
Olaf Leon Roald

**Olaf Leon Roald** () er ein norsk biletkunstnar busett på Vigra i Giske kommune. Roald arbeider hovudsakleg med keramikk og skulptur i gips og bronse. 

Roald har utdanninga si frå Kunsthøgskolen i Bergen, Institutt for keramikk og frå kunstakademia i Barcelona, Bergen og Oslo.
Gallis

**Gallis** (utt. *gæ*'l*'is* med trykk på fyrste staving og tjukk l) er namnet på ein gard (med fleire bruk) i Kodal sokn i tidlegare Andebu kommune i Vestfold. 

Gardsnamnet blei for fyrste gong registrert i Raudeboka med stavinga Galiza. Opphavet er mest sannsynleg etter ein oppsittar som har vore på pilegrimsferd til Santiago de Compostela der apostelen Jakob er gravlagt. Dette området i Spania heiter Galicia. Da han kom heim gav han dette namnet til garden sin. Det einaste tilsvarande gardsnamnet i Noreg er Jaksland (Jakobs land) i Røyken i Buskerud.

Pr. september 2005 var det 69 personar i Noreg med etternamnet Gallis.

## Kjelder
* www.pilegrim.no 
* Andebu bygdebok, red. av dr. philos. Arne Gallis
* Andebu: en vestfoldbygds historie i 1600-aarene, «Lat os inkje forfederne gløyma», av Lorens Berg ISBN 82-993731-0-7
* www.ssb.no (namnesøk)
Strinda

**Strinda** er ein tidlegare kommune i Sør-Trøndelag fylke. I 1964 vart Strinda ein del av Trondheim kommune.

Strinda omfatta opphavleg områda frå grensa til Byneset ved Flakk austover til Ranheim ved grensa til Malvik. I sør hadde kommunen grense mot Leinstrand ved Granåsen, og heile Jonsvatnet låg i Strinda. Trondheim kommune utgjorde på den tid berre sjølve byhalvøya. Gjennom fleire utvidingar vart store område lagt til Trondheim, noko som førte til at grensa vart gåande på kryss og tvers gjennom bustadområda. Strinda likna på mange måtar Aker kommune rundt Oslo som også var eit stort herad som omslutta ein by.

## Bakgrunnsstoff
*Strinda historielag
*WikiStrinda er Strinda historielags oppslagsverk.
Fennougristikk

**Fennougristikk** er vitskapsgreina som utforskar finsk-ugriske, eller meir generelt, uralske språk. Fennougristikken står rimelegvis sterkast i Finland og Ungarn, men også Estland, Tyskland og Russland er viktige.

## Publikasjonskanalar

Sentrale tidsskrift innanfor finskugrisk forsking er Finnisch-ugrische Forschungen, Linguistica Uralica og Finnisch-Ugrische Mitteilungen. Det viktigaste vitskaplege selskapet for fennougristikk er Société del la Finno-Ougrienne (Suomalais-Ugrilainen Seura), som har sekretariat i Helsingfors.

## Fennougristikken si historie

Det er mogleg å hevde at fennougristikken vart grunnlagt med János Sajnovics si *Demonstratio. Idioma Ungarorum et Lapponum idem esse* frå 1770, der han viste det langt frå trivielle faktum at samisk og ungarsk er slektspråk. 

På same måten som utforskinga av indoeuropeiske språk var fennougristikken på 1800-talet sterkt historisk orientert, og junggrammatikken stod sterkt. Vilhelm Thomsens påvising av korleis urgermanske lånord har halde seg uforandra i finsk hadde stor innverknad på E.N.Setälä og andre fennougristar i Finland. 

I Noreg har fennougristikken konsentrert seg om utforskinga av samisk. Av norske språkforskarar har m.a. Knut Bergsland drege andre uralske språk inn i forskinga si, m.a. med ein artikkel om objektkonjugasjonen i mordvinsk.

## Fennougristikkens faghistorie

## Bakgrunnsstoff
*Johanna Laakso. «Frequently Asked Questions about Finno-Ugrian Languages»

## Litteratur
* Hovdhaugen, Even et al. 2000: The History of linguistics in the Nordic countries. Helsinki: Societas Scientiarum Fennica
* Korhonen, Mikko 1986: *Finno-Ugrian language studies in Finland 1828-1918*. The History of learning and science in Finland 1828-1918 ; 11. Helsinki, 1986.
* Stipa, Günter Johannes und Ruppel, Klaas Ph. 1990: Finnisch-ugrische Sprachforschung: von der Renaissance bis zum Neupositivismus. *Suomalais-ugrilaisen Seuran Toimituksia* 206.
Israel Ruong

**Israel Ruong** () var ein samisk språkforskar og professor i samisk språk og kultur ved Uppsala universitet.

Israel Ruong vart fødd i Arjeplog, og hadde pitesamisk som morsmål. Han tok lærarutdanning i Luleå, og doktorerte på avhandlinga *Lappische Verbalableitung argestellt auf Grundlage des Pitelappischen* i 1943. Ruong vart professor i 1963.

Ruong arbeidde med ulike sider av samisk språk, særleg med morfologi. Han publiserte også fleire lærebøker, mellom anna *Min sámegiella*, som set saman lærebokleg pedagogisk progresjon med systematisk grammatikk til eit heile.

Ruong var også oppteken av praktisk arbeid med språket, han var mellom anna ein av mennene bak Bergsland-Ruong-rettskrivinga frå 1948.

## Bibliografi
* *Formlära* (1957)
* *Niilas ja su sii'da* (1965) 
* *Dovdagat ja bargot* (1967)
* *Min sámegiella* (1970)
Konrad Nielsen

**Konrad Hartvig Isak Rosenvinge Nielsen** () var ein norsk språkforskar og professor i finsk-ugrisk språkforsking. 

## Bakgrunn
Nielsen var fødd i Vik i noverande Sømna kommune. Han tok embetseksamen i teologi i 1896, men studerte også samisk for Christian Kaurin i løpet av studietida. Seinare studerte han samisk i Tromsø og Helsingfors. 

## Forsking
I Helsingfors studerte Nielsen fennougristikk under E.N. Setälä, og han skreiv avhandlinga si i 1902 om kvantitet i Polmak-samisk. I prøveforelesinga til disputasen argumenterte han mot den historiske innfallsvinkelen til fennougristikken, og for ei prioritering av utforskinga av det levande språket.

Dette kravet gjennomførte han med å skrive og gje ut storverket *[[Lappisk ordbok]]* 1932-1938, ordboka som den dag i dag er grunnlaget for all nordsamisk leksikografi. Ordboka vart gjeven ut i samarbeid med Hans Henriksen frå Tana, og redigert av Nielsen og Asbjørn Nesheim. Ordboka dekkjer dialektane i Polmak, Karasjok og Kautokeino. Det fjerde bandet av ordboka er ei systematisk oppstilling av det samiske ordforrådet etter semantiske kriterium, og dermed også ei presis skildring av den samiske kulturen, slik han kjem til uttrykk i språket.
## Arbeid med stadnamn

Konrad Nielsen vart konsulent for Norges geografiske opmålinger, forløparen til Statens kartverk, i 1910, då den tidlegare namnekonsulenten, Just Qvigstad, vart kyrkjeminister, og dermed ikkje kunne vere namnekonsulent. Nilsen var deretter namnekonsulent fram til han døydde i 1953, og Knut Bergsland tok over. Nielsen skreiv også om stadnamn i Systematisk del, det bandet av ordboka som ordna det samiske ordforrådet etter semantiske kriterium.

Tida Nielsen var namnekonsulent fell saman med fornorskingstida, og kartverka var ein viktig del av denne fornorskinga. Oppgåva til namnekonsulentane var å analysere dei samiske og kvenske namna, slik at dei kunne bli omsett il norsk og ført opp som norske namn på karta. Då Nielsen var konsulent var NGO sin instruks frå 1905 den gjeldande, prinsippet var å omsetje samiske og kvenske namn til norsk. Nielsen opponerte mot dette i talrike brev, men fekk ikkje gehør for dette.

## Nielsen-ortografien

Den første ordboka si (*Lappisches Wörterbuch nach den Dialekten von Polmak, Karasjok und Kautokeino. Heft I*), frå 1913, gav Nielsen ut med det finsk-ugriske fonetiske alfabetet, etter mønster av dei andre ordbøkene i same serie (Lexica Societatis Fenno-Ugricae). Nielsen fullførte ikkje dette ordboksprosjektet, i staden starta han på nytt, med nytt språk (omsett til norsk og engelsk heller enn til tysk), og med ein ny ortografi, den såkalla Nielsen-ortografien.

## Bibliografi

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Lærebok i lappisk (1926-1929)

* 

* 

## Sjå også

* Nordsamisk ortografi, for ei tekstprøve av Nielsen-ortografien, samanlikna med andre ortografiar
* Samisk språkforsking i Noreg, for ei vurdering av Nielsen sitt arbeid i ein vidare kontekst.

## Kjelder

* Fødsels- og dødsdato er henta frå NBL-artikkel om Nielsen, skriven av Joar Hoel larsen.

## Litteratur
*
Erkki Itkonen

**Erkki Itkonen** () var professor i finsk-ugrisk språkforsking ved Helsingfors universitet, og ein av 1900-talets mest sentrale, og den nest mest produktive utforskaren av samisk (etter Jussi Ylikoski). Itkonen doktorerte i 1939 på ei avhandling om vokalismen i dei austsamiske språka, på eit materiale som han hadde samla inn på granskingsferd til Enare. Den andre delen av dette arbeidet, som tok for seg kvantitet i austsamisk, kom i 1946. Erkki Itkonen var professor ved universitetet i Helsingfors frå 1956.

Som fennougrist var Itkonen mest oppteken av vokalhistorie. Faghistorisk spelte doktorgradsarbeidet hans ei sentral rolle: I ein strid mellom Arvid Genetz, E. N. Setälä og K. B. Wiklund på 1890-talet vann dessverre Setälä sin teori (all variasjon i moderne samisk går attende til ulike vokalar i urspråket) fram, og førte samisk språkhistorisk forsking inn i ei blindgate dei neste 40-50 åra. Itkonen kunne i 1937 vise at det var Genetz som hadde hatt rett heile tida, og at variasjonen i vokalismen i første staving i moderne samiske språk var avhengig av vokalismen i andre staving (for detaljar, sjå framstillinga i samisk lydhistorie).

Itkonen heldt seinare fram med dette temaet, og presenterte det som skulle bli standardsynet på vokalhistoria til marisk, mordvinsk og samisk for resten av hundreåret.

Itkonen arbeidde også som leksikograf, mellom anna som redaktør av dei to sentrale finske etymologiske ordbøkene, *[[Suomen kielen etymologinen sanakirja]]* 2-6 og *[[Suomen sanojen alkuperä]]* 1-2, men innanfor samisk var det største verket *[[Inarilappisches Wörterbuch]]* 1-4 (1957-1991).

Itkonen var redaktør i bladet *[[Sápmelaš]]* frå 1934 til 1966.

## Bibliografi
(utval)
* *[http://fennougrica.kansalliskirjasto.fi/handle/10024/89915 Der Ostlappische Vokalismus vom qualitativen Standpunkt aus mit besonderer Berücksichtigung des Inari- und Skoltlappischen]* (1939) 
* *[http://fennougrica.kansalliskirjasto.fi/handle/10024/89925 Struktur und Entwicklung der ostlappischen Quantitätssysteme]* (1946)

* Zur Frage nach der Entwicklung des Vokalismus der ersten Silbe in den finnisch-ugrischen Sprachen, insbesondere im Mordwinischen. *Finnisch-ugrische Forschungen* 29. (1946)
* Das Perfekt des Partizips im Lappischen *SUST* 98 (1950)
* Zur Geschichte des Vokalismus der ersten Silbe im Tscheremissischen und in den permischen Sprachen. *Finnisch-ugrische Forschungen* 31 (1953)

* *Lappische chrestomathie* (1960)
* *Suomalais-ugrilaisen kielen- ja historiantutkimuksen alalta* (1961)
* *Kieli ja sen tutkimus* (1968)

* Zur Fruhgeschichte der lappischen und finnischen Lokalkasus *CIFU* 2. (1968)

* *Suomen kielen etymologinen sanakirja* II-III (med Yrjö Henrik Toivonen och Aulis Joki)

* Inarilappisches Wörterbuch I-IV (1986-1991) (med Lea Laitinen)
Ole Henrik Magga

**Ole Henrik Magga** () er ein samisk språkforskar og politikar frå Kautokeino.

## Språkforskaren Magga

Som språkforskar er Ole Henrik Magga framfor alt kjend som syntaktikar. Magistergradsavhandlinga hans, «Lokative læt-setninger i samisk», tar opp eit klassisk emne i syntaktisk teori, strukturen til eksistensialsetningar og habitivsetningar, som i mange uralske språk har ein svært lik struktur. Doktoravhandlinga frå 1986 handla om strukturen i den samiske verbalfrasen, spesielt samspelet mellom modalverb og infinitivar.

Magga vart professor i fennougristikk ved Universitetet i Oslo i 1997, etter Knut Bergsland, men han sa opp denne stillinga for å arbeide ved Samisk høgskole i Kautokeino, der han vart høgskoledosent frå 1990 og professor frå 1997. Magga vart medlem av Det Norske Videnskaps Akademi i 1993.

## Politikaren Magga
Magga var leiar i Norske Samers Riksforbund frå 1980 til 1985, og den første presidenten i Sametinget i Noreg, frå 1989 til 1997. Magga var med og stifta Verdsrådet for urfolk (WCIP) i Canada i 1976. I perioden 1992-1995 var Magga medlem av FN-kulturkommisjonen Worlds Commission on Culture and Development. I 2002 vart Magga den første leiaren for FNs permanente forum for urfolk.

Magga var ein av mange politisk aktive samar som vart overvaka av den norske etterretningstenesta Politiets overvakingsteneste, POT (No: Politiets sikkerhetstjeneste, PST) fram til slutten av åttitalet.

I 1998 vann han Petter Dass-medaljen *for arbeid for samisk kultur og identitet*. I 2006 vart han kommandør av Den Kongelige Norske St. Olavs Orden for innsats for saka til samane og til urfolk.

## Bibliografi

* Lokative læt-setninger i samisk. Dieđut 1978.
* Modalverb og infinitiv innen verbalet : prosjektrapport. Dieđut 1982.
* Infinitives within the VP in Northern Sami: The accusative with infinitive. i: Riepmočála (1984)
* Studier i samisk infinitivsyntaks. Doktoravhandling, Universitetet i Oslo. 1986.

## Kjelder
*

## Bakgrunnsstoff
* 
*
Arnstein Arneberg

**Arnstein Rynning Arneberg** () var ein norsk arkitekt frå Halden. Han var mellom anna éin av to arkitektar bak Oslo rådhus.

## Utdanning
Arneberg var assistent hjå arkitekt Alfred Christian Dahl i Oslo i åra 1898-1900. I åra 1899-1902 var han elev ved Den kongelige tegneskole i Oslo under Herman Schirmer. Han var assistent hjå Ole Sverre i Oslo  frå 1900 til 1903, deretter hjå Gustaf Lindgren i Stockholm til 1906. Han studerte under professorar som Isak Gustaf Clason og Erik Lallerstedt på den Kungliga Tekniska Högskolan i Stockholm frå 1904 til 1906.

## Virke
Arnstein Arneberg fekk mange byggeoppdrag. Av dei tidlege er Eidsvoll folkehøgskule (1908) og Den norske sjømannskyrkje i Rotterdam (1914). Saman med Magnus Poulsson vann han arkitektkonkurransen om Oslo rådhus (1916-1918). Han vann òg arkitektkonkurransen om Vikingskipshuset på Bygdøy, der det fyrste byggjesteget vart fullført i 1926.

Arneberg sitt arbeid femner om mange villaer og mange kyrkjer, som Kristiansand domkyrkje (1952), interiøret i Uranienborg kyrkje (1930), restaureringa av Oslo domkyrkje (1948-1950), Hamar domkyrkje (1952), Vang, Hedmark (1954), Fredrikstad domkyrkje (1954) og restaureringa av Ullensvang kyrkje på Lofthus i Hardanger i (1958).

## Utmerkingar
Arneberg var ein av dei fyrste mottakarane av St. Hallvardsmedaljen i 1956. Han mottok kunstnarløn frå 1954. Han var kommandør med stjerne av St. Olavs Orden, og var tildelt Kong Haakon VIIs Jubileumsmedalje, Haakon VIIs Erindringsmedalje. Han var innvald medlem av Kgl. Akademien för de fria Konstnerna. Arneberg vart òg kommandør av den svenske Nordstjerneordenen.

Arkitekturprisen til Østfold Arkitektforening, Arnstein Arneberg pris, er kalla opp etter han. Prisen vart delt ut fyrste gong i 2008.

## Kjelder
*artemisia.no
TVNorge

**TVNorge** (forkorta **TVN**) er ein norsk fjernsynskanal. Kanalen byrja å sende 5. desember 1988 og var den fyrste norske reklamefinanserte fjernsynskanalen. Dei som stod bak TVNorge i oppstartfasen var Hallvard Flatland, Ola Grønvold, Erik Rynning og Ola Steinsrud.

## Historie
Kanalen hadde si fyrste sending 5. desember 1988 med eit timelangt direktesend underhaldningsprogram frå Oslo Cabaret med Lill Babs og Tomboy som musikalske trekkplaster. Hallvard Flatland opna kanalen som programleiar.

I 1997 kjøpte TV 2 49,33 prosent av aksjane i TVNorge, men selde aksjane vidare til det amerikanske mediekonsernet SBS Broadcasting i 2004.

Discovery Networks Norge og TVNorge har i dag rundt 160 tilsette. 95,4 % av folkesetnaden i Noreg kan sjå kanalen om dei vil. 
TVNorge har i dag 75 tilsette, og 88,9 prosent av folkesetnaden i Noreg kan sjå kanalen om dei vil. TVNorge er den tredje største fjernsynskanalen i Noreg ut frå talet på sjåarar. TVNorge vert distribuert via satellitt, kabelfjernsyn og gjennom eit samarbeid med eit nettverk av lokalfjernsynstasjonar som sender nokre lokale program i tillegg til TVNorge sine program.

Datafirmaet Novell Netware gjekk til sak mot TVNorge ettersom dei meinte logoen til fjernsynskanalen likna for mykje på Novell sin eigen firmalogo. Dei vann ikkje fram med saka si.

## Kjende program som blir eller har blitt sende på TVNorge

*Slankekrigen
*Lost 
*Ugly Betty
*Heia Tufte!
*Feriekolonien
*71° nord
*Alt for Norge
* I kveld med YLVIS
*Helt perfekt

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
* SBS Broadcasting
World of Warcraft

**World of Warcraft** er det siste spelet i *[[Warcraft]]*-universet frå Blizzard Entertainment. Dette er eit «MMORPG» (*Massive Multiplayer Online Role-Playing Game*), der ein skapar ein eigen figur for å leggje ut på eventyrreise i den oppdikta verda Azeroth. Dette er det første utgjeve spelet i serien som braut med strategisjangeren. Blizzard har 1200 fast tilsette som jobbar med å utvikle spelet.

Rob Pardo leia laget som utforma Azeroth i World of Warcraft. For dette arbeidet kom han i 2006 på *Time Magazine* si liste over dei 100 viktigaste personane i verda, igjennom kategorien underhaldning. *Time* la spesielt merke til at delen brukarar då talde 6 millionar. I januar 2008 passerte talet på brukarar 10 millionar.

Den først offisielle utvidingspakken «The Burning Crusade» (Det brennande krosstoget), kom i sal den 16. januar 2007. 

## Artane
* **Alliansen** er for tida samansett av dvergane, gnomane, menneska og nattalvane. Har ein utvidinga Det brennande krosstoget får ein også tilgang til å spele som Draeneiane.
* **Horden** er for tida samansett av daudingane, dei kyraktige tauren, orkane, og blå troll. Har ein utvidinga Det brennande krosstoget får ein også tilgang til å spele som blodalvane.

I tillegg er det ei rekkje artar som berre vert styrt av spelet. Desse har mellom andre vore småtroll, kjempene og firfislene.

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
*http://www.worldofwarcraft.com/index.xml 
*http://www.blizzard.com/
*http://www.wowwiki.com/Main_Page hos wikia.
Merck KGaA

**Merck KGaA** er eit tysk legelmiddelfirma basert i Darmstadt i Hessen. Merck vart skipa i 1668 og er det eldste kjemiske og farmasøytiske føretaket som framleis. Det er også eit av dei største farmasøytiske verksemdene i verda.

Friedrich Jacob Merck kjøpte i 1668 Engel-apoteket i Darmstadt. I 1827 byrja Heinrich Emanuel Merck med industriell produksjon av alkaloider. I 1889 overtok Georg Merck representasjonen i New York og grunnla Merck & Co. Selskapa vart splitta etter fyrste verdskrigen, då aktivaa selskapet hadde i USA vart konfiskerte og omgjort til eit sjølvstendig amerikansk selskap. Merck KGaA i Darmstadt vert framleis eigd 70,3 % av Merck-familien.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Akkalasamisk

**Akkalasamisk**, *bestemorsamisk* eller *babinsk-samisk* er eit austsamisk språk som vart snakka i Babinsk-området (bokstavleg 'Bestemorområdet') i Murmansk oblast i Russland. Den siste talaren av akkalasamisk,  Marja Sergina, døydde 29. desember 2003. Akkalasamisk er altså eit utdøydd språk.

Tradisjonelt budde akkalasamane i dei tidlegare landsbyane Babino og Jokostrov ved sjøen Imandra nær kysten av Kvitsjøen nord for Kandalakša. 

Språkleg sett ligg akkalasamisk mellom kildinsamisk og skoltesamisk, kanskje nærare skoltesamisk.

P.M. Zajkov har skrive ein monografi over akkalasamisk.

## Kjelder

## Litteratur
* Zajkov, P. M. 1987. Babinskij dialekt saamskogo jazyka (fonologo-morfologičeskoe issledovanie). Petrozavodsk: Karelija.

* Glottolog: Bibilografi over akkalasamisk språkforsking
Nynorsk leksikon

***Nynorsk leksikon*** er eit 2-bands nynorsk leksikon som vart utgjeve på Faktum Forlag i 1987.

## Utgåver
* 
*
Merck

**Merck** er namnet på to legemiddelprodusentar:
*Merck KGaA (basert i Tyskland)
*Merck & Co. (basert i USA)
MSD

**MSD** (forkorting for «Merck, Sharp & Dohme»), kjend som **Merck & Co.** i USA og Canada, er eit amerikansk konsern som produserer legemiddel og farmasøytiske produkt. Konsernet, som er eitt av dei fem største legemiddelfirma i verda, var opphavleg eit dotterselskap av det tyske legemiddelfirmaet Merck, men vart til liks med andre tyske aktiva konfiskert under fyrste verdskrig og gjort om til eit sjølvstendig amerikansk selskap. 4. november 2009 fusjonerte MSD med legemiddelfirmaet Schering-Plough.  

MSD (Norge) AS vart etablert i 1973, og har sidan 1975 halde til i Drammen. Selskapet tilhøyrer det internasjonale farmasøytiske selskapet Merck & Co.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Mengd

Ei **mengd** er eit av dei viktigaste omgrepa i matematikk. Mengdelære vart utvikla på slutten av 1800-talet, og er grunnlaget for moderne matematikk. Det er vanleg å definere andre matematiske omgrep ved hjelp av mengder.

Mengdelæra går tilbake til Georg Cantor. Han definerte ei mengd som ei «samling bestemte, forskjellige objekt, sett på som eit heile.» Det viste seg at ein slik definisjon fører til uløyselege paradoks. (Sjå Russells paradoks).
Difor let ein vere å definere omgrepet mengd, men ser istaden på det som eit grunnomgrep som ein ikkje kan definere. 

Ei mengd inneheld objekt, kalla *[[element]]*. Elementa kan vere kva som helst, til dømes tal, personar, bilar eller andre mengder. Ei mengd må vere veldefinert: for kvart objekt må det vere mogleg å avgjere om objektet er eit element i mengda eller ei. 

## Notasjon og operasjonar på mengder

Viss *x* er eit element i mengda *M*, skriv ein *x* ∈ *M*.

Det er vanleg å bruka notasjonen {x ∈ A : P(x)} for mengda av element x i A som er slik at P(x) er sann. Til dømes er {n ∈  \mathbb{Z}  : 2 deler n} mengda av partal.

Ei mengd kan vere tom. Det vil seie at mengda ikkje inneheld nokre element. Symbolet for den tomme mengda er Ø.

Unionen av to mengder *A* og *B* er mengda som inneheld alle elementa i *A* og alle elementa i *B*. Den vert skrive *A* ∪ *B*. Snittet av *A* og *B* inneheld alle elementa som finst i både *A* og *B*, og vert skrive *A* ∩ *B*.
Viss *A* og *B* ikkje har nokre felles element er snittet av mengdene den tomme mengda, Ø, og *A* og *B* er disjunkte mengder. 

Viss *A* og *B* inneheld dei same elementa, er *A* = *B*.

Viss alle elementa i *A* òg er element i *B*, er *A* ei delmengd av *B*, og ein skriv *A* ⊂ *B*.

## Sjå også
* Aksiomatisk mengdelære
Matematisk funksjon

Ein **funksjon** er i matematikken ein relasjon som knyter kvart element i ei gitt mengd til eitt element i ei anna mengd.

## Definisjon

La *A* og *B* vere to mengder. Ein relasjon *f* er ein *funksjon* frå *A* til *B* om *f* tilordnar eit unikt element i *B* til kvart element i *A*. Viss *y* ∈ *B* vert tilordna *x* ∈ *A*, skriv ein *f*(*x*) = *y*. *A* er då definisjonsmengda til *f*, og *f*(*A*) = {*y* : *y* = *f*(*x*), *x* ∈ *B*} er verdimengda; mengda av alle *y* som kan skrivast som *f*(*x*) = *y*. 

I mengdelæra vert ein funksjon *f* frå *A* til *B* definert som ei delmengd av det kartesiske produktet *A*×*B* med eigenskapen at viss *a* er eit element i *A*, så finst nøyaktig eitt element *b* i *B* sånn at *(a,b) ∈ A×B*. Denne definisjonen samsvarer med det me vanlegvis vil kalla *grafen* til funksjonen.

## Notasjon
Viss *f* er ein funksjon med definisjonsmengd *A* og verdimengde *B*, skriv ein f:A\rightarrow B.

f:x\mapsto y tyder at *y* er biletet av *x* under *f*, det vil seie at *f(x)=y*.

For ei delmengd *S* ⊆ *A*, kan ein definere biletet av *S* under *f* slik: f(S) = \{f(x): x\in S\}

## Eigenskapar

La *f* vere ein funksjon frå *A* til *B*.

Funksjonen er injektiv viss det for kvart element *y* ∈ *B*, ikkje finst meir enn eitt element *x* ∈ *A* sånn at *f*(*x*) = *y*. Dette inneber at kardinaliteten åt *A* ikkje er større enn kardinaliteten åt *B*.

Funksjonen er surjektiv viss det for kvart element *y* ∈ *B*, finst minst eitt element *x* ∈ *A* sånn at *f(x) = y*. Med andre ord er *f* surjektiv viss *f*(*A*) = *B*. Dette inneber at kardinaliteten åt *A* ikkje er mindre enn kardinaliteten åt *B*.

Funksjonen er bijektiv viss han er både injektiv og surjektiv, det vil seie at det for kvart element *y* ∈ B finst nøyaktig eitt element *x* ∈ *A* sånn at *f(x) = y*. Funksjonen *f* er bijektiv viss og berre viss han har ein *inversfunksjon* *f*-1: *B* → *A* med eigenskapane at for kvar ein *x* ∈ *A* er *f*-1(*f*(*x*)) = *x* og for kvar ein *y* ∈ *B* er *f*(*f*-1(*y*)) = *y*. Dette inneber at *A* og *B* har same kardinaliteten.

## Døme

Det finst uendeleg mange funksjonar. Elementære, men likevel viktige døme er:

Karakteristiske funksjonar: f:A\rightarrow {0,1}. Funksjonen *karakteriserer* ei mengd *E* = {*x* : *f*(*x*) = 1}.

Enkle funksjonar: Lineære summar av karakteristiske funksjonar.

Polynom: Funksjonar på forma f(x) = a_n x^n + ... + a_0.
Permiske språk

**Permiske språk** utgjer ei av dei sju greinene i den uralske språkfamilien, og ho består av komi, komipermjakisk og udmurtisk.

Karakteristisk for dei permjakiske språka er svært mange kasus.

## Bibliografi
* 
* 
* Timothy Riese: *Permian*. I: Daniel Abondolo (utgj.): *The Uralic Languages.* Routledge, London 1998, ISBN 0-415-08198-X, (*Routledge language family descriptions*), s. 249–275.
Matematisk relasjon

I matematikken er ein **relasjon** eit forhold mellom objekt. Døme på relasjonar er «er mindre enn», «er lik» og «er ei delmengd av».
I mengdeteori definerer ein ein relasjon som ei mengd av *n*-tuplar. Objekt som står i relasjonen *R* til kvarandre dannar ein *n*-tuppel, som er eit element av *R*.
Når ikkje anna er sagt, forstår ein ein relasjon som ein binær relasjon, det vil seie ein relasjon mellom to objekt. 

## Definisjon

Ein binær relasjon *R* er ei delmengd av det kartesiske produktet av to mengder *A* og *B*.

: R \sube A \times B  \quad\mbox{der}\quad A \times B:= \{ (a,b) \,|\, \left( a \in A \right) \ \land \left( \ b\in B \right) \}

Meir generelt kan ein relasjon vere ei delmengd av det kartesiske produktet av *n* mengder *A<sub>1</sub>*, ..., *A<sub>n</sub>*.

## Forklaring

Det kartesiske produktet er mengda av alle ordna par av *a* og *b*, der *a* er eit element i mengda *A*, og *b* er eit element i mengda *B*. Viss *a* og *b* er relatert med relasjonen *R*, tyder det at (*a*,*b*) &isin; *R*, og ein skriv *aRb*. Ofte er *A* = *B*, slik at *R* &sub; A&times;A. Då er relasjonen *homogen*.

## Døme

Relasjonen &le;, «er mindre enn», er ein relasjon mellom til dømes reelle tal. Her er *x* &le; *y* viss, og berre viss, *x* er eit tal som ikkje er større enn *y*.

Relasjonen «er far til» er eit døme på ein relasjon mellom til dømes menneske.

## Eigenskapar

La *R* vere ein relasjon definert på ei mengd *A*. Nokre viktige eigenskapar som ein relasjon kan ha er følgjande: (*x*, *y* og *z* er element i *A*.)

* refleksiv: For kvar *x* er *xRx*. Til dømes er «mindre enn eller lik» ein refleksiv relasjon, men «mindre enn» er det ikkje.
* irrefleksiv: For kvar *x* er ikkje *xRx*.
* symmetrisk: Viss *xRy*, så er òg *yRx*.
* antisymmetrisk: Viss *xRy* og *yRx* så er *x* = *y*. «Mindre enn eller lik» er ein antisymmetrisk relasjon, av di viss *x* &le; *y* og *y* &le; *x*, så må *x* = *y*.
* transitiv: Viss *xRy* og *yRz*, så er *xRz*.
* total: For kvar *x* og *y* i *A* er anten *xRy* eller *yRx*.

Ein relasjon som er refleksiv, symmetrisk og transitiv, er ein ekvivalensrelasjon. Ein relasjon som er refleksiv, antisymmetrisk og transitiv er ei partiell ordning. En partiell ordning som er total er ei lineær ordning.

Ein relasjon *R* mellom element i *A* og *B* er ein
funksjon viss det for kvart element *x* i *A* finst eitt og berre eitt element *y* i *B* sånn at *xRy*.

## Kjelder
*
Udmurtisk (fleirtyding)

**Udmurtisk** kan visa til:
*Udmurtisk språk
*Folk eller ting frå republikken Udmurtia
*Folk frå den etniske gruppa udmurtar
Barentsburg

**Barentsburg** (russisk Баренцбург) er ein gruveby på Svalbard med cirka 700 innbyggarar, russarar og ukrainarar. Byen er oppkalla etter oppdagaren Willem Barents. Barentsburg ligg om lag 40 kilometer frå Longyearbyen i luftlinje. Det er ingen vegar til mellom busetnadane på Svalbard, så skal ein reise dit frå Longyearbyen må ein anten nytte snøskuter om vinteren eller båt i den isfrie perioden. Heile året er det mogleg å bruke helikopter dit, det er ein mindre landingsplass på Kapp Heer rett utanfor byen.

Byen har hotell, forsamlingslokale, museum, idrettshall, symjebasseng og annan busetnad. Innbyggarane er til stor del sjølvforsynte med grønsaker frå eiget drivhus, og dei har au eiget fjøs. Det er norsk postkontor på hotellet.

Den klart dominerande arbeidsgivaren er det russiske gruveselskapet Trust Arktikogul. Dei fleste som arbeider i kolgruvene er ikkje russarar, men ukrainarar. Byen blei hardt ramma etter flyulykka på Operafjellet der besetninga og alle passasjerane, menn, kvinner og born, omkom.

Den russiske konsulen på Svalbard har kontor i Barentsburg. Samanlikna med norske tilhøve er det fattige tilstandar i byen, men det gis noko støtte frå Longyearbyen til innbyggjarane. Sysselmannen utøver politi- og domsmyndigheit som elles på Svalbard.

## Bakgrunnsstoff
* Kart over Barentsburg Norsk Polarinstitutt
* russia.no (engelsk)
* Å vera turist i Barentsburg (engelsk)
David Abraham Bueno de Mesquita

**David Abraham Bueno de Mesquita** () var ein nederlandsk-jødisk figurativ biletkunstnar som hovudsakleg arbeidde med kunstmåleri og grafikk.

## Liv
David Abraham Bueno de Mesquita vart fødd i Amsterdam den 23. mars 1889 av foreldra Rebecca Lopes de Leao de Laguna og Jacob Bueno de Mesquita. Frå ca. 1906 studerte han ved Rijksnormaalschool voor tekenleraren i heimbyen, og deretter ved Akademie voor Beeldende Kunsten same stad i tida 1909&ndash;1913. Etter at han i 1913 mottok Prix de Rome for biletet «Jacob herkent het bebloede kleed van zijn zoon» (‘Jakob kjenner att den utblødde kappa åt son sin’), flytte han i 1914 til Roma og budde der ei tid. Han reiste seinare på studiereise til Madrid. I 1922 flytte han til Amsterdam att, og flytte så til Firenze i Italia i 1929, der han vart buande til han døydde der den 12. desember 1962.

## Verk
Bueno de Mesquita var ein figurativ biletkunstnar som arbeidde hovudsakleg med kunstmåleri (inkludert oljemåleri og akvarell), teikning og grafisk kunst (m.a. etsing og litografi); særleg innanfor sjangrane landskapsmåleri og portrett. Han illustrerte òg mange bøker.

## Kjelder
* Joods Historisch Muzeum - Bueno de Mesquita, David Abraham
* «D.A. Bueno de Mesquita» frå Nederlandsk Wikipedia

## Bakgrunnsstoff
* Kunstverk av Bueno de Mesquita ved Joods Historisch Muzeum i Amsterdam
Vålerenga Fotball

**Vålerenga Fotball (VIF Fotball)** er ein norsk fotballklubb frå Oslo. A-laget spelar i Eliteserien; «Vålerenga 2» spelar i 2. divisjon fotball for menn.  

Klubben er underordna Vålerengens Idrettsforening (VIF). VIF blei stifta den 29. juli 1913 frå Idrætspartiet Spark. Klubben har røter i bydelen Vålerenga i Oslo. Klubbens stordomstider på fotballbanen var på 1960- og 1980-talet. Oppnamnet Bohemene skriv seg frå 1960-talet, då fleire store profilar spela for klubben. Vålerenga Fotball har blitt seriemeister 5 gonger og cupmeistrar 4 gonger (2008).

Supportergruppa Klanen er truleg den mest kjende supportergruppa i Noreg og har om lag 14 000 medlemmar. Tilskodarrekorden blei sett 23. oktober 2005 mot Rosenborg, med 24 894 personar. Spelaren med flest obligatoriske toppseriekampar for Vålerenga gjennom tidende er Tom Henning Hovi. Frå 1998 til 2006 spela han 178 kampar.

Noverande hovudtrenar er Dag-Eilev Fagermo.

## Merittar
* Seriemeister i fotball 1965, 1981, 1983, 1984 og 2005.
* Cupmeister 1980, 1997, 2002 og 2008.

## Kjende spelarar
*Adam Larsen Kwarasey  
*Tore André Flo  
*  Cristian Grindheim
*  Daniel Fredheim Holm
*  Kjetil Rekdal
*  Erik «Panzer» Hagen
*  Ronny Johnsen
*  Steffen Iversen
*  Jørn Andersen
*  Egil «Drillo» Olsen
*  Nils Arne Eggen
*  John Carew
*  Freddy dos Santos
*  Tor Brevik
*  Pål Jacobsen
*  Vidar Davidsen
*  Rune Lange
*  Jan Derek Sørensen
*  Martin Andresen

## Sjå også
*Vålerenga Fotball Damer
## Kjelder

*

## Bakgrunnsstoff
* 
* Vålerenga På Nett, den største uoffisielle sida
* Klanen