open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nav

::*Om den offentlege tenesta, sjå [[Sosialtenesta Nav]]*

**Nav** er den sentrale delen i eit hjul som eikertane strålar ut frå. 

## Nav i vognhjul av tre
Navet på trehjul var laga av trekjegler som vart heldt saman av smidde stålband. Banda vart varma opp slik at diameteren auka før det vart plasserte rundt navet. Dei vart så avkjølte med vatn, slik at diameteren minka og trekjeglene i navet vart helt saman. Midt i navet var det plassert ei røyr som akslingen gjekk gjennom, som fungerte som lager. 

## Nav i sykkelhjul

Navet i eit sykkelhjul kan i tillegg til hjullager òg innehalda ei brems. Tidlegare var det vanleg med trommelbremser, som var bygd saman med navet, men i dag har dei fleste syklane skivebremser. Nokre sykklar har girskifte innebygd i navet på bakhjulet. Slike navgir er planetgir.  

## Navreduksjon
På lastebil, traktorar, skogsmaskinar og anleggsmaskinar er det vanleg med nedgiring i navet. Dette vert kalla navreduksjon og er utforma som eit planetgir. Føremonen med dette er at dreiemomentet som må overførast av drivakslingane då vert mindre (turtalet vert større), slik at dei kan ha mindre diameter. Dimensjonane på differensialen vert mindre, slik at frigongshøgda vert større.
Jens Christian Sørensen

**Jens Christian Jørgen Sørensen** (), på dansk kjend som **J. Chr. Sørensen**, var ein dansk litograf. Han utmerkte seg særleg innan fargelitografi, og samarbeidde med mange danske og norske kunstnarar som Axel Salto, Jøns Søndergaard, Asger Jorn, Alf Rolfsen og Paul René Gauguin og franskmenn som Jean Dewasne og Jean Deyrolle. Han fekk Norsk Kulturråds pris i 1972.

## Kjelder

*«Jens Christian Sørensen» (15. februar 2009), *Store norske leksikon*. Fri artikkel henta 9. januar 2015.
*«J. Chr. Sørensen», *Dansk Biografisk Leksikon*, (1979-84)
VG (fleirtyding)

**VG** eller **vg** kan visa til:

* Verdens Gang, norsk tabloidavis
** VG Nett
** VG+
** VG Nett Debatt
** VGTV
** VG HD
** VG-lista
** VG Sport
** VG Helg
* VG Multimedia
* Verdens Gang, norsk dagsavis frå 1869 til 1923
* Dei britiske jomfruøyane, ISO 3166-1 landkode VG
** .vg, toppnivådomene
VM i alpine greiner 1962

Den **17. verdsmeisterskapen i alpine greiner** vart avvikla i tida 10. til 18. februar 1962 i Chamonix i Frankrike. Både menn og kvinner tevla i fire øvingar kvar.

Austerrike vann heile 15 av dei 24 medaljane i meisterskapen. Landet drog avgarde med seks av dei åtte gullmedaljane, dei to siste gulla gjekk til arrangørlandet. Austerrikarane Marianne Jahn og Karl Schranz fekk med seg kvar sine to gullmedaljar og eine sølvmedalje.

## Menn
### Slalåm



Dato: 12. februar 
Løypelengd: 562 m, høgdeskilnad: 202 m


### Storslalåm



Dato: 15. februar
Løypelengd: 2200 m, høgdeskilnad: 470 m


### Utfor



Dato: 18. februar
Løypelengd: 3270 m, høgdeskilnad: 900 m


### Kombinasjon





## Kvinner
### Slalåm



Dato: 14. februar
Høgdeskilnad: 150 m


### Storslalåm



Dato: 11. februar
Løypelengd: 2100 m, høgdeskilnad: 370 m


### Utfor



Dato: 18. februar
Løypelengd: 2500 m, høgdeskilnad: 500 m


### Kombinasjon





## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Alpine Skiweltmeisterschaft 1962|Alpine Skiweltmeisterschaft 1962]]» frå ,  den 9. januar 2015.*
Marianne Jahn

**Marianne Jahn** () er ein austerriksk tidlegare alpin skirennar som vart verdsmeister i både slalåm og storslalåm under VM i alpine greiner 1962 i Chamonix.

Jahn, som var frå vintersportstaden Zürs i Lech kommune i Vorarlberg, deltok i slalåmrennet under Vinter-OL 1960 i Squaw Valley, der ho vart diskvalifisert. I 1961 vart ho austerriksk meister i storslalåm.

Ved den alpine verdsmeisterskapen 1962 i Chamonix vann ho fyrst gullmedaljen i storslalåm med knapp margin, før ho tre dagar seinare vann slalåm-gullet, nesten 1,5 sekund føre Marielle Goitschel frå Frankrike. Saman med ein 22. plass i utfor syrgde prestasjonane for at Jahn fekk sølvmedaljen i VM-kombinasjonen, bakom nettopp Goitschel.

Under vinterleikane 1964 i Innsbruck vart Jahn nummer 13 i storslalåm, og la deretter opp, 21 år gammal.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Marianne Jahn|Marianne Jahn]]» frå ,  den 9. januar 2015.*
Stéphane Charbonnier

**Stéphane Charbonnier**, med kunstnarnamnet **Charb** (), var ein fransk satire- og karikaturteiknar og journalist. Han vart fødd i Conflans-Sainte-Honorine i departementet Yvelines og vart drepe under terroråtaket på redaksjonen av den satiriske vekeavisa *[[Charlie Hebdo]]* i Paris, som han var sjefsredaktør for og karikaturteiknar i. Her hadde han byrja i 1992 og vart i 2009 sjefsredaktør for avisa. Han hadde òg arbeida som teiknar for diverse andre aviser og tidsskrift, mellom anna *L’Écho des savanes*, *Télérama*, *Fluide glacial* og *L’Humanité*. Han har òg publisert bøker.

Som redaktør i vekeavisa Charlie Hebdo, og i sine satiriske karikaturteikningar og kommentarar, var han provoserande og ikkje redd for å få fiendar. Han hadde mellom anna ei fast spalte i Charlie Hebdo under nemninga *Charb n'aime pas les gens* (Charb liker ikkje menneska), og publiserte fleire karikaturteikningar som råka militante muslimar, mellom anna karikaturar av profeten Muhammed, men òg karikaturar med kritisk haldning til maktmenneske mellom jødar og kristne, politikarar og andre som tema. Han mottok fleire drapstruslar, særleg i samband med publiseringane av dei satiriske karikaturane av profeten Muhammend.

Politisk stod Stéphane Charbonnier til venstre. Han hadde lenge vore tilhengar av Parti communiste français (Det franske kommunistpartiet). Under valet til Europaparlamentet i 2009, og under dei franske regionsvala i 2010, støtta han Front de gauche («Venstrefronten»), ein koalisjon av politiske parti på venstresida.

## Bakgrunnsstoff
Greipstad kyrkje

**Greipstad kyrkje** er ei lafta langkyrkje ved Nodeland i Kristiansand kommune i Agder.

Kyrkja vart teken i bruk i 1828 og innvigd 8. februar 1829. Sakristitilbygget er frå 1970-åra.

Det er kyrkjegard attmed kyrkja.

## Kjelder
* 
* 

## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
* 
* Visitasforedrag ved visitasen i Greipstad og Finsland sokn 22.–25. februar 2009
*
Vågsbygd kyrkje

**Vågsbygd kyrkje** er ei langkyrkje i Vågsbygd i Kristiansand kommune i Agder. Kyrkjelydsalen stod klar i 1959, medan sjølve kyrkjesalen vart innvigd i 1967. Kyrkjesalen vart pussa opp i 2008.

Det er ikkje kyrkjegard på staden.

## Kjelder
* 
* Vågsbygd kyrkjelyd 

### Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
* 
* Torvald Slettebø: Vaagsbygd kirke  (Agderkultur)
*
Volsdalen kyrkje

**Volsdalen kyrkje** er ei kyrkje med vifteplan i Ålesund kommune i Møre og Romsdal. Kyrkja er tilnærma naustforma og oppført i tre. Taket er tekka med skifer.

Frans Widerberg har laga altartavle (motiv: Jesu inntog i Jerusalem) og glasmåleri til kyrkja. Glasmåleria står som ei søyle frå golv til tak bak altaret. Preikestolen i tre vart laga av Bjørn Siem, og døypefonten vart teikna av arkitekten.

Kyrkja har to orgel: eit pipeorgel med 25 registre bygd av Vestre orgelfabrikk (1976) og eit orgelpositiv med 4 registre bygd av Marcussen & Søn (1983).

Det er ikkje kyrkjegard attmed kyrkja.

## Kjelder
* 

## Bakgrunnsstoff
* Kyrkjesøk
* Ålesund kyrkjelege fellesråd 
* 

## Fotnotar
Christine Goitschel

**Christine Goitschel**, gift Beranger, () er ein fransk tidlegare alpinist frå Sainte-Maxime i departementet Var som vart olympisk meister i slalåm i 1964. Marielle Goitschel er hennar yngre syster.

## Aktiv
Christine Goitschel vart nummer åtte i storslalåm då VM i alpine greiner 1962 vart arrangert i Chamonix i hennar heimland. To år seinare vann ho gullmedaljen i slalåm under dei olympiske vinterleikane i Innsbruck, systera Marielle tok sølvmedaljen. To dagar etter var rollene omsnudd, då sigra Marielle, medan Christine kom på andreplass saman med Jean Saubert frå USA.

Christine Goitschel vann eitt renn i verdscupen i alpine greiner, storslalåmrennet i Franconia i New Hampshire 11. mars 1967. Ho vart skadd tidleg i OL-sesongen 1968 og la då bort konkurranseskia.

## Kjelder
**Sportsboken*, aktuelle årgangar
*Sports-Reference
VM i alpine greiner 1966

Den **19. verdsmeisterskapen i alpine greiner** vart avvikla i tida 5. til 14. august 1966 på vintersportstaden Portillo i Valparaiso-regionen i Chile, nærare 3&nbsp;000 meter over havet. Både menn og kvinner tevla i fire øvingar kvar.

Frankrike hadde det suverent beste mannskapet og tok heim sju av dei åtte gullmedaljane og i alt 16 av dei 24 medaljane.

Meisterskapen er den einaste alpine skimeisterskapen som har vorte avvikla på den sørlege halvkula.

## Menn
### Slalåm



Dato: 14. august
Løypelengd: 560 m, høgdeskilnad: 240 m


### Storslalåm



Dato: 9. august 
Løypelengd: 1240 m, høgdeskilnad: 464 m


### Utfor



Dato: 7. august
Løypelengd: 2660 m, høgdeskilnad: 803 m


### Kombinasjon





## Kvinner
### Slalåm



Dato: 5. august
Høgdeskilnad: 200 m


### Storslalåm



Dato: 11. august
Høgdeskilnad: 400 m


### Utfor



Dato: 14. august
Løypelengd: 2300 m, høgdeskilnad: 648 m


### Kombinasjon





## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Alpine Skiweltmeisterschaft 1966|Alpine Skiweltmeisterschaft 1966]]» frå ,  den 10. januar 2015.*
Luftrom

**Luftrom** eller **luftterritorium** er område i atmosfæren som ligg over land- og sjøterritoriet til ein stat. Omgrepet har utvikla seg i lag med luftfarten.

Ein skil mellom kontrollert luftrom, der ei flygekontrollteneste har oppsyn med lufttrafikken, og ukontrollert luftrom der ei slik teneste ikkje har kontroll, sjølv om ho kan ha ein rådgjevande funksjon.

## Utstrekking
Internasjonale luftfartsavtalar slår fast at luftrommet til eit land er avgrensa av sjøterritoriet, 12 nautiske mil (22,2 km) frå kystlina til landet. Luftområde utanfor desse luftromma er rekna som fritt tilgjengelege, på linje med internasjonalt farvatn.

Avgrensing av luftrom i høgda er ikkje internasjonalt avtalt, sjølv om ein gjennom romrett har slått fast at rommet er fritt for alle. Dei lågaste forslaga er 30 km over havoverflata, det høgaste fly og varmluftsballongar flyg, medan det høgaste er rundt 160 km over havoverflata, det lågaste satellittar kan ha stabile banar på. Den internasjonale luft- og romfartsorganisasjonen Fédération Aéronautique Internationale reknar Kármánlinja på 100 km over havoverflata som skilje mellom luft- og romfart.

## Regulering
Statar har suverenitet over sitt luftterritorium, og kan nekta utanlandske flygingar adgang.  Chicagokonvensjonen og IASTA slår likevel fast at kommersielle flygingar har fridom til å fly gjennom luftromma til land som har skrive under.

Luftrom blir delt inn i ulike klassar som blir nemnde med bokstavar frå A til G. Klasse A har strengast kontroll medan klasse G har minst.
I Noreg nytter ein klassane A, C, D og G der dei tre første er kontrollert luftrom og G er ukontrollert. Lufttrafikktenester deler også luftrom mellom seg i ulike ansvarsområde.

Luftrom kan stengjast av ulike grunnar, som fare for ulukke ved ulike naturtilhøve, terrorisme eller krig. I konfliksituasjonar kan det innførast flygeforbod mot visse flygingar i eit luftrom. Luftfartøy som bryt forbodet kan i nokre høve risikera å bli skotne ned.

## Kjelder

*«Luftterritoriet» (14. februar 2009), *Store norske leksikon*. Fri artikkel henta 10. januar 2015.
*«Forskrift om luftromsorganisering» (19.05.2009), Samferdselsdepartementet. 2009 hefte 5.
*Leraand, Dag. «Flyforbudssone» (23. mai 2013), *Store norske leksikon*.
Syvde kyrkje

**Syvde kyrkje** er ei langkyrkje i Vanylven kommune i Møre og Romsdal. Ho vart innvigd den 13. november 1837. Etter kyrkjelova frå 1851 var kyrkja for lita og måtte utvidast i 1870–71. I 1907 vart skipet gjort lengre, og kyrkja fekk nytt vesttårn og våpenhus. Sakristilbygget er frå 1950-åra. Kyrkja vart elles restaurert i 1971, 1988 og 2014.

Det er kyrkjegard attmed kyrkja.

## Kjelder
* 
* 
### Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
* Kyrkjesøk 
* Kulturnett Møre og Romsdal om Syvde-kyrkjene
* Kulturminneatlas Møre og Romsdal om den gamle kyrkjestaden
*
Conflans-Sainte-Honorine

**Conflans-Sainte-Honorine** er ein kommune nord i departementet Yvelines i regionen Île-de-France i Frankrike. Kommunen dekkjer eit areal på 990 hektar, og høgda over havet varierer mellom 17 og 60 meter. Folketalet var 35 135 i 2012. Folk frå kommunen vert kalla *conflanais*.

Kommunen utvikla seg bymessig på høgre breidda av elva Seinen (la Seine), der elva Oise og Seinen flyt ihop, men er no vorte ein by òg på den venstre breidda. Då kommunen berre ligg eit tjuetals kilometer frå sentrum av Paris, er han ein av dei nord-vestlege forstadane til Paris.

Namnet «Conflans» kjem frå latin, confluens, confluentis, som tyder sameining av to vassdrag: Le Confluent. Landsbyen fekk i tillegg namn etter helgenen Sainte Honorine etter år 1200, då *Honorina* var ein kvinneleg helgen som særleg vart dyrka i Conflans. Ho var opphavleg ei gallo-romansk kvinne som vart martyr i år 303 i nærleiken av Lillebonne ikkje langt frå notidas by Le Havre.

## Bakgrunnsstoff
*Dei kommunale internettsidene til Conflans-Sainte-Honorine.
Grensestein

**Grensestein** er stein som er sett ned i jorda for å markere i terrenget grensa mellom landområde eller landareal, til dømes ei riksgrense mellom sjølvstendige statar, eller eigedomsgrenser mellom landeigedomar, gardar og liknande. Grensesteinar skal stå i punkt der grensa gjer ein knekk, og ellers der det trengs for å gjere grensa tydeleg i terrenget. I notida vert grenser som oftast merka på anna vis.

Ved markering av eigedomsgrenser vart det i tidlegare tider, som til dømes i Noreg, ofte nytta vanleg høveleg naturstein frå området kring grensa som grensesteinar. Grensesteinane skulle skilje seg ut frå steinane i marka i området ved si form og ved å stå oppreist. Det var då gjerne tradisjonelle krav om at kvar grensestein skulle markerast med to «vitne», to steinar som vart plassert inntil den oppreiste steinen på kvar si side av han. Innhogde kryss og anna merking kunne òg verte nytta.

Grenser mellom eigedomar vert ofte kalla for *byter*, og grensesteinar for *bytesteinar*. Frå gamalt av har det vore strenge straffar for ulovleg å flytte grensesteinar, bytesteinar, og anna grensemarkering.

## Grenserøyser
Viktige punkter på riksgrenser kunne markerast med såkalla grenserøyser, oppbygde vardar av stein med ei markering av grensa på toppen av varden. Slik røyser finn ein til dømes på grensa mellom Noreg og Sverige, der det er meir enn 200 slike nummererte røyser, og mellom Sverige og Finland (Suomi). Treriksrøysa der grensa mellom Noreg, Finland og Sverige møtast, er ei moderne utgåve av slike røyser.

## Sjå òg
*Grense
Marko Perković

**Marko Perković** () er ein kroatisk songar.

## Verkliste
### Studioalbum
**Moli mala* (1992)
**Vrijeme škorpiona* (1995)
**Geni kameni* (1996)
**Vjetar s Dinare* (1998)
**E, moj narode* (2002)
**Sve najbolje* (2003)
**Bilo jednom u Hrvatskoj* (2006)
**Bilo jednom u Hrvatskoj - Split, Stari plac* (2007)
**Druga strana* (2008)
**Ora et labora* (2013)
Kronstad stasjon

**Kronstad stasjon**, frå 1913 til 1921 *Krohnstad stasjon*, er ein nedlagd stasjon på ei nedlagd strekning av Vossabanen på Kronstad i Årstad i Bergen. Stasjonen vart opna 26. mai 1913 som Krohnstad stasjon. I april 1921 skifta han namn til Kronstad stasjon. Noregs statsbanar kjøpte i 1911 stasjonsbygningen, som tidligare hadde vore bustadhus, og brukte bygningen som kontor fram til bygningen var omgjort til stasjon.

Stasjonsbygningen på Kronstad vert no nytta som driftssentral for Bybanen. I tillegg til at stasjonsbygninga hyser driftssentralen, har stasjonen sporsamband med Kronstad depot for Bybanen, der bybanesporet er kopla på det ordinære jarnbanenettet til Jernbaneverket over det sidesporet frå Bergen stasjon som var ei strekning av Vossabanen (Bergensbanen) før Ulrikstunnelen var klar til bruk.

## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
* 
*
Flesland haldeplass

**Flesland** er endehaldeplassen på linje 1 på Bybanen i Bergen. Haldeplassen ligg under Terminal 3 på Bergen lufthavn, Flesland, og opna 21. april 2017 saman med Kokstadflaten haldeplass. Båe desse haldeplassane ligg i Ytrebygda bydel, og høyrer med til byggjesteg nummer tre på Bybanen, som elles vart opna for ordinær trafikk på strekninga Lagunen haldeplass-Birkelandsskiftet terminal 15. august 2016.

## Fotnotar
VM i alpine greiner 1970

Den **21. verdsmeisterskapen i alpine greiner** vart avvikla i tida 7. til 15. februar 1970 i Gherdëina i Trentino-Alto Adige i Italia. Både menn og kvinner tevla i fire øvingar kvar.

Frankrike vart mestvinnande land med tre gull-, fem sølv- og to bronsemedaljar. Dei hine 14 medaljane vart fordelt på seks ulike land.

## Menn
### Slalåm



Dato: 8. februar 
Løypelengd: 575 m, høgdeskilnad: 197 m


### Storslalåm



Dato: 9./10. februar 
Løypelengd: 1490 m, høgdeskilnad: 447 m


### Utfor



Dato: 15. februar 
Løypelengd: 3750 m, høgdeskilnad: 830 m


### Kombinasjon





## Kvinner
### Slalåm



Dato: 13. februar 
Løypelengd: 480 m, høgdeskilnad: 160 m


### Storslalåm



Dato: 14. februar 
Løypelengd: 1200 m, høgdeskilnad: 338 m


### Utfor



Dato: 11. februar 
Løypelengd: 2750 m, høgdeskilnad: 675 m


### Kombinasjon





## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Alpine Skiweltmeisterschaft 1970|Alpine Skiweltmeisterschaft 1970]]» frå ,  den 10. januar 2015.*
Michèle Jacot

**Michèle Jacot** () er ein tidlegare alpinist frå Le Pont-de-Beauvoisin i regionen Rhône-Alpes i Frankrike, som vann verdscupen i alpine greiner 1970 og tok VM-gull i kombinasjon same sesongen.

## Aktiv
Frå 9. februar 1969 til 20. februar 1971 sigra Jacot i ti verdscuprenn; seks i storslalåm, tre i slalåm og eitt i utfor. I 1970 vann ho den alpine verdscupen for kvinner, og gjekk også til topps i slalåmcupen.

Under VM i alpine greiner 1970 i Gherdëina tok Jacot bronsemedaljen i slalåm. I storslalåm vart ho nummer fire, trass i at ho var berre 16 hundredels sekund bakom vinnaren, Betsy Clifford frå Canada. Saman med ein åttandeplass i utfor gav desse renna Jacot gullmedaljen i kombinasjonen. 

Grunna skadar mista Jacot heile 1973-sesongen. Sesongen etter sikra ho seg sølvmedaljen i slalåm under VM i alpine greiner 1974 i St. Moritz, overgått einast av Hanni Wenzel frå Liechtenstein.

23 år gammal deltok Jacot i Gherdëina i 1975 i sitt siste verdscuprenn.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Michèle Jacot|Michèle Jacot]]» frå ,  den 10. januar 2015.*
Vändåtberget

**Vändåtberget** er eit 345 hektar stort naturreservat i Örnsköldsviks kommun i Sverige. Naturreservatet vart oppretta i 1989.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
VM i alpine greiner 1974

Den **23. verdsmeisterskapen i alpine greiner** vart avvikla i tida 3. til 10. februar 1974 i St. Moritz i kantonen Graubünden i Sveits. Både menn og kvinner tevla i fire øvingar kvar.

Medaljane var delt på utøvarar frå ni land. Austerrike vart mestvinnande land med tre gullmedaljar og i alt åtte medaljar. Gustav Thöni frå Italia og Fabienne Serrat frå Frankrike vann begge to gullmedaljar.

### Slalåm



Dato: 10. februar
Løypelengd: 615 m, høgdeskilnad: 225 m


### Storslalåm



Dato: 5. februar 
Løypelengd: 1290 m, høgdeskilnad: 405 m


### Utfor



Dato: 9. februar 
Løypelengd: 3210 m, høgdeskilnad: 805 m


### Kombinasjon





## Kvinner
### Slalåm



Dato: 8. februar 
Løypelengd: 420 m, høgdeskilnad: 135 m


### Storslalåm



Dato: 3. februar 
Høgdeskilnad: 405 m


### Utfor



Dato: 7. februar 
Løypelengd: 2400 m, høgdeskilnad: 575 m


### Kombinasjon





## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Alpine Skiweltmeisterschaft 1974|Alpine Skiweltmeisterschaft 1974]]» frå ,  den 11. januar 2015.*
Claudia Giordani

**Claudia Giordani** () er ein italiensk tidlegare alpin skirennar frå Milano som vann sølvmedaljen i slalåm under Vinter-OL 1976 i Innsbruck.

## Aktiv
Giordani slo seg inn i den alpine verdseliten på tampen av 1973-sesongen. Sesongen etter vann ho eit storslalåmrenn i franske Les Gets og tok sin fyrste siger i verdscupen i alpine greiner. Seinare, i februar 1977 og mars 1980, steig ho til topps i to slalåm-tevlingar i verdscupen. I alt stod ho 17 gongar på sigerspallen etter verdscuprenn.

Under dei olympiske vinterleikane i Innsbruck 1976 sikra Giordani seg sølvmedaljen i slalåm, berre den store forgrunnsfiguren under leikane, tyske Rosi Mittermaier, rann betre.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Claudia Giordani|Claudia Giordani]]» frå ,  den 11. januar 2015.*
Marcus & Martinus

**Marcus og Martinus** er artistnamnet til dei einegga tvillingbrørne Marcus og Martinus Gunnarsen (), som vann MGPjr 2012.

Tvillingane vann MGPjr 2012 med songen «To dråper vann» som handlar om livet deiras. Den 25. juli 2013 kom singelen «Leah» ut, på iTunes og Spotify. Dei har seinare kome med singelen «Du» på iTunes, Spotify og WiMP. Dei kom også ut med «Smil» i oktober 2014, og «Elektrisk» i august 2015.

Sommaren 2013 opptredde dei saman med Sval Rosenløw Eeg på Miniøya-festivalen som tidlegare MGPjr-vinnarar.

Gutane har vore med P4 på fleire turnéar rundt i Noreg i 2012.

## Utgjevingar
### Album
Flagga viser listeplasseringar i Noreg og Sverige.

}
!SVE
|-
|2015
|*Hei*
|align="center"|1
|align="center"|2
|-
|2016
|*Together*
|align="center"|1
|align="center"|1
|-
|2017
|*Moments*
|align="center"|1
|align="center"|1
|-
|2024
|*Unforgettable*
|align="center"|38
|align="center"|39
|}

### Singlar
* To dråper vann (2012)
* Leah (2013)
* Du (2014)
* Smil (2014)
* Blikkstille (2014)
* Plystre på deg (2015)
* Ekko (2015)
* Gæærn(2015)
* Slalom (2015)
* Elektrisk feat. Katastrofe (2015)
* Ei som deg feat. Innertier (2015)
* Alt jeg ønsker meg (2015)
* Na na na (2015)
* Girls feat. Madcon (2016)
* Heartbeat (2016)
* I don’t wanna fall in love (2016)
* Light it up feat. Samantha J (2016)
* One more second (2016)
* Go where you go (2016)
* Like It Like it feat. Silento (2017)
* Make You Believe In Love (2017)
* Invited (2018)
* Pocket Dial (2019)
* Love You Less (2020)
* It’s Christmas Time (2020)
* Miserabel med Stig Brenner og Larsiveli (2021)
* Belinda feat. Alex Rose (2021)
* Feel med Bruno Martini (2021)
* When All The Lights Go Out (2022)
* Wicked Game (2022)
* Gimme Your Love med Medun (2022)
* Air (2023)
* 247365 (2023)
* Christmas to Me (2023)
* We Are Not the Same med bbno$ (2024)
* Unforgettable (2024)
* Another Life (2024)
* Wonder (2025)
* Endless Summer (2025)
* The Room (2025)

## Kjelder
Traktat

**Traktat** (frå latin) er ei nemning på viktige folkerettslege bindande avtaler mellom to eller fleire sjølvstendige statar. Gjeld traktaten to statar, kallast han ein *bilateral traktat*, medan han kallast *multilateral* dersom fleire statar er med på han. 

Traktatar vert vanleg inngått i to steg ved at det skriftlege dokumentet fyrst vert underteikna av statane sine utanriksministrar, ambassadørar eller andre som har særskild fullmakt til å gjere dette, og deretter vert ratifisert av statsleiarane i dei statane traktaten gjeld. Vanlegvis er det fyrst når ratifikasjon er gjort, at staten har tatt på seg plikta til å fylgje det som er fastsett i traktaten, altså at traktaten har vorten folkerettsleg bindande. Men i somme høve kan traktaten verte fylgd eller verte sett på som bindande sjølv om han ikkje har vorte ratifisert.

Emnet for traktatar kan vere å fastsette rettsreglar for samkvemmet mellom statane, eller ordne opp i einskilde problem og spørsmål, til dømes tvist om grenser og landeområde.

## ''Konvensjon'' og andre ord for bindande avtaler mellom statar
Andre ord for bindande avtalar mellom statar er *konvensjon*, *protokoll* eller *note*. Det er ingen juridisk skilnad knytt til desse nemningane, men nemninga *konvensjon* vert ofte nytta når det gjeld ei omfattande regulering av eit og same emne med mange statar som partar.

## Wien-konvensjonen om traktatretten
Reglar om korleis traktar og konvensjonar skal gjerast og oppfyllast, er fastsett i Wien-konvensjonen om traktatretten frå 23. mai 1969.
Konvensjon

**Konvensjon** kan syne til:

*Konvensjon, ein bindande avtale mellom statar
*Konvensjon, tradisjon, skikk og bruk som har vorte hevdvunnen
Wankelmotor

**Wankelmotor** er ein eksentrisk rotasjonsmotor utvikla av Felix Wankel og Hanns Dieter Paschke for NSU-konsernet. Han skil seg frå stempelmotorar med linear rørsle ved å ha ein trekanta rotor som går rundt i eit hus forma som ein epitrokoide. Wankelmotoren arbeider  etter firetaktsprinsippet  

Felix Wankel fekk sitt første patent på ein motor i 1929, og tidleg på 1950-talet byrja han arbeida for NSU. I 1957 hadde han klar ein protoyp, ein DKM-motor (*Drehkolbenmotor*). Same året hadde Paschke utvikla ein KKM-motor (*Kreiskolbenmotor*).

Wankelmotoren blei brukt av NSU i bilen NSU Wankel Spider frå 1964, og seinare i NSU Ro 80, men på grunn av tekniske problem blei ikkje dette nokon suksess. Mazda nytter framleis motoren i sine sportsbilar, til dømes i Mazda RX-7 og Mazda RX-8. Norton Motorcycle Company og Suzuki brukte også motortypen i sine motorsyklar. I 1975 tok Dolmar til å produsera ei motorsag, KMS4, med wankelmotor.

## Kjelder

*Sarsten, Arthur. «Wankelmotor»  (3. august 2013), *Store norske leksikon*.


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Wankelmotor|Wankelmotor]]» frå , og «[[:en:Wankel engine|Wankel engine]]» frå  den 11. januar 2015.*
Kokstadflaten haldeplass

**Kokstadflaten** er ein haldeplass på linje 1 på Bybanen. Haldeplassen ligg på Kokstad i Ytrebygda i Bergen, og opna i 2017.

## Fotnotar
Birkelandsskiftet terminal

**Birkelandsskiftet** er ein haldeplass på linje 1 på Bybanen i Bergen som er kombinert med ein terminal for lokalbussar. Haldeplassen vart teke i bruk 15. august 2016, saman med dei andre haldeplassane på strekninga Lagunen-Birkelandsskiftet av byggjesteg nummer tre på Bybanen. Det vart då opna for ordinær drift mellom Lagunen haldeplass og Birkelandsskiftet haldeplass. Strekninga vidare til Flesland haldeplass vart køyrd med buss, ettersom haldeplassen på Flesland skulle liggje i ein terminalbygning som var under oppføring på denne tida.

Haldeplassen ligg i Birkelandsskiftet i Ytrebygda i Bergen. 

## Fotnotar
Skjoldtunnelen

**Skjoldtunnelen** er ein tunnel på linje 1 på Bybanen mellom Mårdalen og Skjold. Han opna 21. juni 2013. Tunnelen er 400 meter lang.

## Bakgrunnsstoff
* 
*
Autoimmun sjukdom

**Autoimmune sjukdommar** oppstår som følgje av abnorme immunresponsar mot stoff og vev som finst i kroppen (autoimmunitet). Det kan avgrensast til spesifikke organ (t.d. autoimmun tyreoiditt), eller til spesifikke vev i ulike områder (t.d. Goodpastures sjukdom, som kan verke på basalmembranen i både lunga og nyra).

Behandlinga av autoimmune sjukdommar plar å vere med immunsuppresjon — immunsupprimerande lækjemiddel som senkjer immunresponsen.

Mange immunsjukdommar er stadfesta. Ei større forståing av den underliggande patofysiologien til autoimmune sjukdommar skuldast bruken av genomskanning, som har identifisert ei påfallande grad av genetiske likskapar mellom autoimmune sjukdommar.

## Kriterium
For at ein sjukdom skal vere autoimmun må den vere i samsvar med *Witebskys kriterium* (fyrste gong formulert av Ernst Witebsky og kollegar i 1957, og modifisert i 1994):
* Direkte prov for overførsla av patogene antistoff eller patogene T-celler
* Indirekte prov basert på reproduksjonen av autoimmune sjukdommar i eksperimentelle dyr
* Indisiar frå kliniske leietrådar
* Genetisk arkitektur klyngar med andre autoimmune sjukdommar

## Effektar
Det har vore estimert at autoimmune sjukdommar er blant dei ti leiande dødsårsakene blant kvinner i alle aldersgrupper opp til 65 år.

Eit monaleg mindretal av populasjonen lider av desse sjukdommane, som ofte er kroniske, invalidiserande og livstrugande.

Det finst meir enn 80 sjukdommar som følgje av autoimmunitet.

## Klassifisering
Autoimmune sjukdommar kan klassifiserast etter den korresponderande typen av hypersensitivitet: type I, type II, type III eller type IV. (Ingen autoimmune sjukdommar etterliknar hypersensitivitet type I).

Det er debatt rundt kva for sjukdommar som kan reknast som autoimmune, noko som har ført til opprettinga av *Witebskys kriterium*.

## Utvikling av behandlingar
Både autoimmune og inflammatoriske sjukdommar oppstår som følgje av avvikande reaksjonar i dei adaptive eller medfødde immunsystema. Ved autoimmunitet vil pasienten sitt eige immunsystem gå til åtak mot kroppen sin eigne protein. Ved kroniske, inflammatoriske sjukdommar vil nøytrofilar og andre leukocyttar rekrutterast av cytokinar og kemokinar, og føre til vevsskade.

Mitigering av inflammasjon ved aktiveringa av antiinflammatoriske gen, og suppresjonen av inflammatoriske gen i immuncellene, er ei lovande terapøytisk tilnærming.

## Sjå òg
* autoimmunitet
* immunmediert sjukdom

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Autoimmune disease|Autoimmune disease]]» frå ,  den 11. januar 2015.*  
 

## Bakgrunnsstoff
Autoimmune sjukdommar  — Norsk Helseinformatikk, *nhi.no*
Kronstad depot

**Kronstad depot** er eit depot for Bybanen. Depotet, med vaskehall, verkstad og oppstillingsområde, ligg på stasjonsområde til nedlagde Kronstad stasjon i Årstad i Bergen, og drifssentralen ligg i den gamle stasjonsbygninga som tidlegare var ein av stasjonane på Vossabanen. På område er det òg eit testspor, der bybanesporet òg er kopla på det ordinære jarnbanenettet til Jernbaneverket.

## Bakgrunnsstoff
*
Hypersensitivitet

**Hypersensitivitet** (òg kalla **hypersensitivitetsreaksjon** eller **intoleranse**) er ei rekkje uønskte reaksjonar som vert skapa av det normale immunsystemet, og inkluderer allergiar og autoimmunitet. Desse reaksjonane kan vere skadelege, ukomfortable og stundom dødelige. Hypersensitivitetsreaksjonar krev ein pre-sensitivisert (immun) tilstand hjå verten. Dei er klassifiserte i fire grupper etter framlegg frå Philip George Houthem Gell og Robin Coombs i 1963.

## Coomb og Gells klassifikasjon

### Type V
Dette er ein tilleggstype som stundom (ofte i Storbritannia) vert bruka som eit skille frå type II.

I staden for å binde seg til komponentar i celleoverflata, så vil antistoffa binde til reseptorar i celleoverflata, som anten hindrar den tiltenkte liganden i å binde seg til reseptorar, eller som etterliknar effektane til liganden slik at cellesignaliseringa vert svekka.

Nokre kliniske dømer:
* Graves' sjukdom
* Myasthenia gravis

Bruken av type V er sjeldan. Desse tilstandane vert oftast klassifisert som type II, sjølv om dei stundom vert segregerte i ein eigen underkategori av type II.

## Sjå òg
* intoleranse

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Hypersensitivity|Hypersensitivity]]» frå ,  den 12. januar 2015.*  
 

## Bakgrunnsstoff
Hypersensitivitetsreaksjon — *[[Store norske leksikon]]*
Steve Jordan

**Stephen «Steve» Jordan** () er ein amerikansk multi-instrumentalist, låtskrivar, kapellmeister og vinnar av Grammy-prisen, som har vorte kjend som produsent frå Bronx i New York City. Jordan har i tillegg gjeve ut eit opplæringsprogram for trommeslagarar kalla *The Groove is Here*.

Han er mest kjend som trommeslagar og har spelt i mange band, hovudsakleg som studiomusikar. Han har vore medlem, låtskrivar og medprodusent i Keith Richards and the X-pensive Winos og John Mayor Trio. Han har turnert med Eric Clapton.

## Diskografi

### med The Blues Brothers
* *[[Briefcase Full of Blues]]*, 1978
* *[[Made in America av Blues Brothers|Made in America]]*, 1980
* *[[Best of the Blues Brothers]]*, 1981
* *[[Dancin' Wid Da Blues Brothers]]*, 1983
* *Everybody Needs the Blues Brothers*, 1988
* *The Definitive Collection*, 1992
* *[[The Very Best of The Blues Brothers]]*, 1995
* *The Blues Brothers Complete*, 2000
* *The Essentials*, 2003

### Som sidemann
**med [[Patti Austin]]**
**[[Havana Candy]]* (CTI, 1977)
**med [[Don Pullen]]**
**[[Montreux Concert]]* (Atlantic, 1977)
**med [[Booker T. & the M.G.'s]]**
**[[That's The Way It Should Be]]* (Columbia, Acadia 1994)
**med [[Cat Stevens]]**
**[[Back to Earth (Cat Stevens album)|Back to Earth]]* (A&M, Island)
**med [[Keith Richards]]**
**[[Talk Is Cheap]]* (Virgin, 1988)
**[[Main Offender]]* (Virgin, 1992)
**med [[Neil Young]]**
**[[Landing on Water]]* (Geffen, 1986)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Steve Jordan|Steve Jordan]]» frå ,  den 12. januar 2015.* 
*** oppgav desse kjeldene:*


## Bakgrunnsstoff
*
*www.stevejordan.net
Land (fleirtyding)

**Land** kan visa til:

* Eit landområde med visse eigenskapar eller status (som ein stat, nasjon eller eit rike)
* Landjorda, det motsette av sjø. Dette kan vera ulike landskaps- og landformer, til dømes høgland, innland, omland og liknande.
* Dyrka mark, til dømes åkerland, potetland. Omgrepet kan også visa til jordeigedom eller til landsbygd i motsetjing til by, som i omgrepa «by og land», «landet».

* Landskapet Land, eit landskap og ein tidlegare heradskommune i Oppland fylke. No delt inn i kommunane Nordre-Land og Søndre Land.

* Land frå husdyr, husdyrurin brukt som gjødsel

## Kjelder
*
Land frå husdyr

**Land** (norrønt *hland*) er urin frå husdyr som blir samla og brukt som gjødsel.
I tradisjonelt norsk jordbruk skilde ein ut den flytande gjødsla frå den faste og samla henne i landkum. Land var rik på nitrogen og kalium. 

I moderne husdyrhald, der avføringa gjerne er blautare enn ho var før, skil ein ikkje avføring og urin. Desse blir i staden brukte saman som blautgjødsel.
## Sjå òg

*Gylle

## Kjelder

*Bjørnå, Finn. «Land: gjødsel» (16. november 2014), *Store norske leksikon*. Fri artikkel henta 12. januar 2015.
Type I hypersensitivitet

**Type I hypersensitivitet** er ein allergisk reaksjon som vert utløyst av reeksponering for spesifikke antigen som vert kalla allergen. Type I må ikkje forvekslast med type II, type III eller type IV.

Eksponering kan vere gjennom inntak, inhalering, injeksjon eller direkte kontakt.

## Patofysiologi
Ved type 1 hypersensitivitet vert eit antigen presentert for CD4+ Th2-celler som er spesfikke for antigenet, og som stimulerar B-celleproduksjon av IgE-antistoff som òg er spesifikke for antigenet. Forskjellen mellom ein normal infeksiøs immunrespons og ein type 1 hypersensitivitetsrespons, er at det involverte antistoffet er IgE i staden for IgA, IgG eller IgM. Ved sensitivisering vil IgE-antistoffa binde seg til Fcε-reseptorar på overflata av mastceller og blodbasofilar. Mastceller og basofilar som er dekte av IgE-antistoff vert «sensitiviserte». Ved seinare eksponering for det same allergenet vil det bundne IgE-antistoffet på sensitiviserte celler krysslenkast, og set dimed i verk ei degranulering, og utskillinga av farmakologisk aktive mediatorar, som til dømes histamin, leukotrien (LTC4 og LTD4) og prostaglandin som verkar på dei omfemnande veva. Dei prinsipielle verknadane av desse produkta er vasodilatasjon og glattmuskelsamantrekking.

Type 1 hypersensitivitet kan vidare delast inn i umiddelbare reaksjonar og seinfasereaksjonar. Den umiddelbare reaksjonen oppstår innan få minutt etter eksponering, og inkluderer utsleppet av vasoaktive amin og lipidemediatorar. Seinfasereaksjonen oppstår etter 2—4 timar, og inkluderer utsleppet av cytokin. 

Reaksjonen kan vere anten lokal eller systemisk. Symptom varierer frå mild irritasjon til plutseleg død som følgje av anafylaktisk sjokk.

## Behandling og prognose
Behandlingar plar å vere med adrenalin, antihistamin og kortikosteroidar. Viss heile kroppen er omfamna kan anafylaksi oppstå, og skape ein akutt, systemisk og potensielt dødeleg reaksjon.

## Dømer
Nokre dømer:
* allergisk astma
* allergisk konjunktivitt
* allergisk rhinitt («høysnue»)
* anafylaksi
* angioødem
* urticaria
* eosinofili
* penicillinallergi
* cefalosporinallergi
* matallergi

## Sjå òg
* Type I hypersensitivitet
* Type II hypersensitivitet
* Type III hypersensitivitet
* Type IV hypersensitivitet
* Type V hypersensitivitet

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Type I hypersensitivity|Type I hypersensitivity]]» frå ,  den 12. januar 2015.*
Bondelunge

**Bondelunge** er ein type allergisk alveolitt som kjem etter innanding av biologisk støv frå høy eller muggsporer og andre jordbruksprodukt. Det fører til type 3-allergi, ein potensielt farleg betennelsesreaksjon.

Når ein andar inn allergen (*allergiframkallande stoff*) blir det vanlegvis slept ut eit antistoff i blodomlaupet kalla immunoglobulin E (IgE), som ein del av immunresponsen. Bondelunge skuldast ofte eksponering for termofile aktinobakteriar, slik som *Saccharopolyspora rectivirgula*, og det blir i staden slept ut immunoglobulin G (IgG). Etter eksponering vil IgG-antistoff feste seg til innanda allergen og danne eit immunkompleks langs innsida av alveolane i lungene. Dette fører til opphoping av væske, protein og celler i alveoleveggane. Konsekvensen av dette er ei tilkortkoming i blodgass-utvekslinga slik at lungefunksjonen blir dårlegare.

## Sjå òg
* silofyllarsjukdom
* allergisk alveolitt (òg kalla «hypersensitivitetspneumonitt»)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Farmer's lung|Farmer's lung]]» frå ,  den 12. januar 2015.*
Cal av Mark Knopfler

***Cal*** er eit filmmusikkalbum av den britiske musikaren Mark Knopfler, gjeve ut 24. august 1984 av Vertigo Records. Albumet inneheld musikk skriven for filmen *[[filmen Cal|Cal]]* i 1984, produsert av David Puttnam og regissert av Pat O'Connor. Puttnam produserte òg filmen *[[Local Hero]]* (1983).

## Mottaking

I meldinga si for AllMusic gav Steven McDonald albumet fire av fem stjerner og kalla det ei «roleg, tankevekkjande samling som unngår falsk dramatikk til fordel for støtte for historia».

I meldinga si i *[[The New York Times]]* kalla Janet Maslin albumet «usedvanleg vedunderleg og stemningsskapande».

## Innhald

## Medverkande
;Musikk
* Mark Knopfler – gitarar
* Paul Brady – tinnfløyte, mandolin
* Liam O'Flynn – sekkepipe
* Guy Fletcher – klaverinstrument
* John Illsley – bass
* Terry Williams – trommer

;Produksjon
* Mark Knopfler – produsent
* Neil Dorfsman – lydteknikar
* Matt d'Arbanlay-Butler – assisterande lydteknikar
* Steve Jackson – assisterande lydteknikar
* John Dent – mastra ved Sound Clinic i London
* Sutton Cooper – plateomslag
* Brian Aris – fotografi av Mark Knopfler

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Cal (album)|Cal (album)]]» frå ,  den 12. januar 2015.* 
*** oppgav desse kjeldene:*

## Bakgrunnsstoff
* ''Cal'' på den offisielle heimesida til Mark Knopfler
*
Paul Brady

**Paul Joseph Brady** () er ein irsk songar-låtskrivar, som har arbeidd både innan folk og pop. Han vart interessert i ei rekkje musikkartar frå tidleg alder. Han samarbeidde først med fleire store band, før han starta sin eigen solokarriere. 

Han vart først populær då han spelte i ein duo med Andy Irvine og seinare med Tommy Peoples og Matt Molloy, som spelte irsk folkemusikk, før han la over til ein meir rockeinspirert stil med skarpe, politiske tekstar. Somme av dei mest populære songane hans er «Crazy Dreams», «Nothing but the Same Old Story», «The Island», «Night Hunting», «Steel Claw» og «Paradise is Here».

## Diskografi
### Album
;Solo
* *[[Welcome Here Kind Stranger]]* (1978)
* *[[Hard Station]]* (1981)
* *[[True for You]]* (1983)
* *[[Back to the Centre]]* (1985)
* *[[Full Moon av Paul Brady|Full Moon]]* (1986)
* *[[Primitive Dance]]* (1987)
* *[[Trick or Treat av Paul Brady|Trick or Treat]]* (1991)
* *[[Songs & Crazy Dreams]]* (samlealbum) (1992)
* *[[Spirits Colliding]]* (1995)
* *[[Nobody Knows: The Best of Paul Brady]]* (samlealbum) (1999)
* *[[Oh What a World]]* (2000)
* *The Paul Brady Songbook* (album og DVD) konsertopptak for RTÉ TV (2002)
* *The (Missing) Liberty Tapes* (2003) [konsertopptak frå Liberty Hall i Dublin, 21. juli 1978]
* *[[Say What You Feel]]* (2005)
* *Hooba Dooba* (2010)
* *Dancer in the Fire: A Paul Brady Anthology* (samlealbum) (2012)

;med Andy Irvine
**Andy Irvine and Paul Brady* (1976)

;med Tommy Peoples
**The High Part of the Road* (1975)

;med Matt Molloy and Tommy Peoples
**Molloy, Brady, Peoples* (1977)

;med Andy McGann and Paddy Reynolds
**Fiddle Duet* (1976)

;med Andy McGann
* *It's A Hard Road to Travel* (1977)

;med John Kavanagh
**The Green Crow Caws* (1980)

;Samlealbum
**Feed The Folk* (1985), Temple Records FTP01, ("The Green Fields Of Canada")
**[[The Rough Guide to Irish Music (1996)|The Rough Guide to Irish Music]]* (1996)

### DVDs
* *The [[Transatlantic Sessions]] Series 3* (2007) (various artists)
* *The Paul Brady Songbook* (2002)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Paul Brady|Paul Brady]]» frå ,  den 12. januar 2015.* 
*** oppgav desse kjeldene:*


## Bakgrunnsstoff
*Paul Brady heimeside
*Paul Brady på Facebook
*Paul Brady på Twitter
*Paul Brady & Andy Irvine – Paddy's Green Shamrock Shore
*Paul Brady & Andy Irvine – The Lakes of Ponchartrain
*Immortal Jukebox om Paul Brady
Jakobselva i Sør-Varanger

**Jakobselva** (nordsamisk *Vuorján*, russisk Ворьема, *Vorjema*; finsk *Vuoremijoki*) er ei elv som ligg dels i Sør-Varanger kommune i Finnmark, dels i Murmansk oblast i Russland, og munnar ut i Varangerfjorden. Den austlegaste og nordlegaste strekninga av grensa mellom Noreg og Russland går i denne elva.

Elva er  lang, og har eit nedslagsfelt på . Middelvassføringa ved munningen er . Dei største sideelvene er Holmvasselva, Sandvasselva og Korpvasselva på norsk side av grensa og Siuvjakuru på russisk side.

## Sjå òg
* Samiske stadnamn i Russland

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
VM i alpine greiner 1978

Den **25. verdsmeisterskapen i alpine greiner** vart avvikla i tida 29. januar til 5. februar 1978 i Garmisch-Partenkirchen i dåverande Vest-Tyskland. Både menn og kvinner tevla i fire øvingar kvar.

## Menn
### Slalåm



Dato: 5. februar  
Løypelengd: 450 m, høgdeskilnad: 190 m

### Storslalåm



Dato: 2. februar  
Løypelengd: 1355 m, høgdeskilnad: 400 m

### Utfor



Dato: 29. januar 
Løypelengd: 3320 m, høgdeskilnad: 920 m

### Kombinasjon




## Kvinner
### Slalåm



Dato: 3. februar 
Løypelengd: 320 m, høgdeskilnad: 160 m

### Storslalåm



Dato: 4. februar 
Høgdeskilnad: 345 m

### Utfor



Dato: 1. februar 
Løypelengd: 2800 m, høgdeskilnad: 680 m

### Kombinasjon




## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Alpine Skiweltmeisterschaft 1978|Alpine Skiweltmeisterschaft 1978]]» frå ,  den 15. januar 2015.*
Haldor Monsson Hamarsvik

**Haldor Monsson Hamarsvik** () var ein norsk fiskar, bonde og diktar frå Selje kommune i Nordfjord i Sogn og Fjordane.

Boka *Sjelens sjungende Harpe*, ei samling av salmar og religiøse tekstar Monsson Hamarsvik dikta, vart utgjeven posthumt i 1835 av vennen og omgangsskulelærar Peder Pederson Hamarsvik (1793-1849). Utgjevinga innheld 19 songar og er på 61 sider, og i ei innleiing Haldor Monsson Hamarsvik skreiv med tanke på publisering seier han mellom anna at tekstane er meint å «forlyste» allmugen.

Enkelte stadar i Selje og nabobygdene vart tekstar i boka nytta i husandakta, og det er kjent at utgjevinga til Haldor Monsson Hamarsvik var godt utbreitt i dette området.

Tema i songane, skreiv Haldor Monsson Hamarsvik, er «Om Syndens Bekjendelse», «At foragte det Jordiske og tragte efter det Himmelske», «Om Verdens Forfængelighed og Ubestandhighed» og liknande religiøse emne. Tekstane vart tonesett med melodiar godt etablerte frå før i den norske salmeheimen.

«At foragte det jordiske», «Til løgnagtige Munde» og «En Julesang» er døme på tre songtitlar av Monsson Hamarsvik. Alle songane hadde mellom to til 18 strofer.

Haldor Monsson Hamarsvik omkom på sjøen under fiske på fjorden utafor Skårbø i Selje.

## Bibliografi
* 

## Kjelder
* 
* 
* 

## Kjelder

* 
* 
* 
* Om Haldor Monsson Hamarsvik i Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane
*
Jan Anders Presthus

**Jan Anders Presthus** () er ein norsk dansar som vart europameister i steppdans i sin klasse i 2014. Han prøver å utvikla norsk steppdans frå ei kunstform til også å bli ein konkurranseidrett.

Alt som åtteåring deltok han i flere talentprogram på TV, liksom systera Tina Presthus. Temaet i «Kvitt eller dobbet» (NRK, 2008) var «Romkappløpet mellom USA og Sovjetunionen 1957-75». I Norske talenter (TV2, 2009) kom han til semifinalen, der han steppa til «Singing in the Rain». Frå 2013 har han representert Noreg ved dei årlege steppdansmeisterskapa (EM og VM) i regi av International Dance Organization (IDO). Frå 2016 har han stilla i seniorklassen.

Norges Danseforbund kåra Presthus til «årets nykommer» i Dance Awards 2014. Han fekk opptre som steppdansar og prisutdelar i «open klasse» på Idrettsgallaen 2015. I 2016 vart han tildelt Drømmestipendet av Norsk tipping og Kulturskolerådet.

Presthus er busett på Stord og har fått danseundervisning av Jorunn Whittaker ved Stord kulturskule og Magdalena From Delis og Nathanael Larsson i Spinae Company.

## Kjelder
Etiologi i medisin

**Etiologi** er læra om kausalitet eller opphav.

Ordet kjem frå gresk αἰτιολογία *aitiologia*, «å grunngje noko» (αἰτία *aitia* «årsak»; og -λογία, *-logia* «læra om»).

## Skildring
I medisin visar *etiologi* til årsakene til sjukdom eller patologiar. Viss etiologien ikkje kan stadfestast, plar ein å seie at sjukdommen er idiopatisk. Tradisjonelle beretningar om sjukdomsårsak kunne peike mot «det vonde auget». Den romarske vitskapsmannen Marcus Terentius Varro var tidleg ute med idéen om mikroorganismar i boka «*Om jordbruk*» frå det fyrste århundret f.Kr..

Mellomaldersk tenking var påverka av Galenos og Hippokrates. Europeiske legar i mellomalderen meinte at sjukdommar var eit resultat av dårleg luft.

Ein av dei store etiologiske oppdagingane blei gjort av Robert Koch. Han klarte å vise at tuberkelbasillen *[[Mycobacterium tubercolosis]]* førte til tuberkolose, at *[[Bacillus anthracis]]* førte til miltbrann og at *[[Vibrio cholerae]]* førte til kolera. Tankemåten og prova er skildra i Kochs postulat. Prova for kausalitet ved infeksjonssjukdommar er likevel avgrensa til enkelttilfeller.

I epidemiologien trengst det ei rekkje samsvarande prov for å utleie kausalitet. Sir Austin Bradford Hill viste ein årsakssamanheng mellom røyking og lungekreft, og samanfatta resonnementet i dei epidemiologiske kriteria for kausalitet.

Vidare tenking var naudsynleg for å skille kausalitet frå assosiasjonar eller statistisk samanheng. Samtidige hendingar kan endefram vere eit resultat av tilfeldigheit, bias eller konfundering, i staden for at éi hending skuldast ei annan. Det er òg viktig å vite kva for ei hending som valda noko. Forsiktige prøvetakingar og målingar er viktigare enn sofistikerte statistiske analysar når ein skal avgjere kausalitet (årsakssamanheng). Eksperimentelle prov med intervensjonar (påføring eller fjerning av antatte årsaker) plar å gje dei mest overtydande prova for etiologi.

Etiologi er stundom del av ei lang kjede av årsakssamanhengar. Ein etiologisk agens kan krevje uavhengige kofaktorar, og kan vere underlagt promoterande faktorar før sjukdommen oppstår. Eit døme på dette er magesår som kan kome av stress, som krev nærværet av syresekresjon i magen, og som har sin primære etiologi i infeksjonen av *[[Helicobacter pylori]]*. Mange kroniske sjukdommar av ukjent årsak kan studerast i dette rammeverket for å skildre fleire epidemiologiske assosiasjonar eller risikofaktorar som kan ha delte årsakssamanhengar, og for å finne den faktisk etiologien.

Nokre sjukdommar, som til dømes diabetes og hepatitt, har syndromiske definisjonar i samsvar med sjukdomsteikna og symptoma, men kan inkludere ulike tilstandar med ulike etiologiar. Enkelte etiologiar, som til dømes Epstein-Barr-virus, kan i ulike omgjevnadar produsere ulike sjukdommar som til dømes mononukleose, nasofaryngeal karsinom eller Burkitts lymfom.

## Sjå òg
* årsakssamanheng
* epidemiologi
* molekylær patologi
* patogenese
* patologi

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Etiology (medicine)|Etiology (medicine)]]» frå ,  den 13. januar 2015.*  
 
:*Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*