Borkmåleri

**Borkmåleri** er ei australsk aboriginarkunstform som omfattar måling på innsida av ei stripe trebork. Dette er ei kunstform med lange tradisjonar i Arnhem Land (særleg blant yolngufolk) og andre regionar i Top End i Australia, inkludert delar av Kimberley-regionen i Vest-Australia. Tradisjonelt laga ein borkmåleri i samband med opplæring og feiringar, og dei var forbigåande gjenstandar. I dag er dei etterspurde av samlarar og offentlege kunstinstitusjonar.

## Opphav
Dei eldste overlevande borkebilda stammar daterer frå 1800-talet. Eit døme på dei er ei borkeetsing av ein kenguru som no er i British Museum. Han blei samla i nærleiken av Boort nord i Victoria av den britiske utforskaren John Hunter Kerr. Den moderne forma av borkmåling dukka fyrst opp på 1930-talet, då misjonærane i Yirrkala og Milingimbi bad lokale yolngufolk om å laga borkmåleri som kunne seljast i byane i New South Wales og Victoria. Motivet til misjonærane var å skaffa pengar som kunne bidra til å betale for misjonen, og òg å undervisa kvite australiarar om yolngu-kulturen. Etterkvart som handelen voks og etterspurnaden etter måleri auka, blei leiande kunstnarar som Narritjin Maymuru bedne om å ha utstillingar.

Det var fyrst på 1980-talet at borkmåleri byrja å bli sett på som kunst, i motsetnad til eit interessant innfødd handverk, og dei byrja få høge prisar på den internasjonale kunstmarknaden. I dag kjem verdien av kunstnariske borkmåleri ikkje berre av talentet og kjennskapen til kunstnaren, og på kvaliteten av sjølve kunsten, men òg i kva grad kunstverket oppsummerer kulturen ved å fortelja ei tradisjonell historie.

## Framstilling
Det beste materialet til borkmåleri er bork frå *[[Eucalyptus tetradonta]]* (engelske namn *Darwin stringybark* eller *messmate*). Borken må vera fri for kvisthol og andre feil. Det er best å skjera borken av treet i regntida, medan sevja stig. Ein skjer to horisontale liner og ei einskild vertikal line i treet, og borken blir forsiktig skilt frå treet ved hjelp av eit skarpt verktøy. Berre den indre glatte borken blir nytta og lagt i eit bål. Etter oppvarming i bålet blir borken flata med føtene og pressa ned med steinar eller stokkar medan han ligg flatt. Når borken har tørka er han klar til å måla på.

Til å måla nyttar ein jordpigment, eller oker, i raudt, gult og svart, mineraloksid av jern og mangan og kvit pipeleire, eller kalsiumkarbonat. Pigmenta kan festast med bindemiddel som PVA-lim, eller tidlegare med safta eller sevja til plantar som orkideknollar.

## Tolking

Borkmåleri byggjer på heilage design som omfattar abstrakte mønster og design (som kryss-skravering i særskilde fargar) som identifiserer ein klan, og inneheld òg ofte element frå *Eternal Dreamtime*. Nokre gonger er historieelementa tydelege, som menneske eller dyr, andre gonger er dei symbolske. Det som kan verka som ei rad bølgjande linjer med prikkar rundt kan i røynda visa til ei komplisert Dreaming-historie som skildrar vegen til ei skaparånd og hendingar som skjedde undervegs.

Uinnvigde er berre tillatne å måla *utanfor*-historier, den typen historie ein kan fortelja til eit barn. Dei som er innvigde kan måla ei *innanfor*-historie, som er avgrensa kunnskap. Såleis kan eit måleri bli vist på utstilling, eller lagt ut for sal, men kunstnaren, sjølv om han har rett til å male historia, har ikkje rett til å fortelja historia til ein annan person. Alternativt kan historia bak måleriet vera ei som ikkje vert fortalt til ein ikkje-innvigd person. Sidan kjøparar ofte ønsker å kjenna historia som høyrer til måleriet, set dette kunstnaren i ei vanskeleg stilling. Kjøparen kan få ein forenkla eller forvrengd versjon av forteljinga.

## Kjende borkmålarar
*Curly Bardkadubbu
*Djäwa Daygurrgurr
*Paddy Dhathangu
*Binyinyuwuy Djarrankuykuy
*Djambawa Marawilli
*Nonggirrnga Marawili
*Wandjuk Marika (også ein kjend didgeridoospelar)
*John Mawurndjul
*Narritjin Maymuru
*George Milpurrurru
*Lofty Bardayal Nadjamerrek
*Paddy Compass Namadbara
*Bobby Barrdjaray Nganjmirra
*Mick Makani Wilingarr
*Jimmy Wululu
*Yirawala
*Gulumbu Yunupingu
*Mungurrawuy Yunupingu
*Nyapanyapa Yunupingu

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Bark painting|Bark painting]]» frå ,  den 14. februar 2024.*  

## Bakgrunnsstoff