open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lundefugl

**Lunde** (*Fratercula arctica*), også kjent som **sjøpapegøye** eller **lundefugl**, høyrer til alkefuglane. Han er særmerkt av det fargerike nebbet sitt, som blir klart oransje under hekketida med gulraude konvekse striper bakover og er mørkebrunt inst mot hovudet. 

## Skildring
Fuglen ein blågrå flekk omkring auget. På oversida er fuglen svart, på undersida er han kvit. Han har ein svart ring kring halsen, og er bleikt oskegrå på sidene av hovudet og på strupen. I vinterdrakt er føtene gulraude. 

Ein vaksen lunde er mellom 28 og 35 cm lang, og har eit vengespenn på 50&ndash;60 cm. Lunden viser uvanleg dugleik i å symje og dukke, han kan flyge lågt over bølgjene og kan skjere gjennom dei med nebbet medan vengene og føtene slår ned i vatnet. Han slår med dei korte vengene i høg frekvens og når opp i ei ganske god flygefart. Føda er mest fisk, men lunden kan òg ta noko krepsdyr. Levetida er rundt 25 år.

## Leveområde og levesett
Habitatet til denne alkefuglen er først og fremst i Nord-Atlanteren, det finst dessutan populasjonar i Nordsjøen, inn i Barentshavet og i Nordishavet nord til 80°N. Hekking går føre seg både på fastlandet og på øyar, meir enn halve verdspopulasjonen kan hekke på Island. 

Lunden hekkar i koloniar. Hekkesesongen er frå april til august, resten av året lever fuglane på havet. I Noreg hekkar lunden på Vestlandet, men dei store koloniane finst frå Lofoten og nordover. Desse koloniane kan vere på fleire hundre tusen fuglar, den største kolonien er den på Røst og har vore på over 1,3 million par. I fuglefjellet bygger lunden reiret sitt i gangar som han grev sjølv, eller i jordhòler eller små hòler i steinurer og i fjellsprekker. Hoa legg egg i mai&ndash;juni, og begge foreldra rugar dei. Paret får ofte berre ein unge, som blir i reiret i ca 40 dagar, og han vert veldig feit. Derfor var lundeungane eit lett bytte for fangstfolk då slik fangst var tillaten. I Nord-Noreg har fangst av lundefugl vore ei viktig tilleggsnæring opp igjennom hundreåra, bl.a. med hjelp av lundehund. I 2021 blei lundefuglen oppgradert frå «sårbar» til «sterkt truga (EN)» på norsk raudliste for artar.

## Galleri

  fil:Puffin001.jpg|Lundefugl på fugleøya Runde
  fil:Puffin002.jpg|Lundefugl på fugleøya Runde
  Fil:Værøy komm.svg|Kommunevåpenet til Værøy med lundefugl.
  Fil:Faroe stamp 031 puffin.jpg|Frimerke frå Færøyane med lundefugl
  Fratercula arctica grabae MHNT.ZOO.2010.11.146.12.jpg |Egg
  

## Kjelder
;Referansar 

## Bakgrunnsstoff

*Dansk side med utfyllande tekst om lundefuglen 
*Tycho Anker-Nilssen, 1994, *[https://www.birdlife.no/fuglekunnskap/fugleatlas/index.php?taxon_id=4752 Artsomtale: Fratercula arctica – lunde]*, S. 258 i: Gjershaug, J. O., Thingstad, P. G., Eldøy, S. & Byrkjeland, S. (red.): Norsk fugleatlas. Norsk Ornitologisk Forening, Klæbu, henta 28. november 2021
Goli otok

**Goli otok** (som tyder «aude øy») er ei øy i Adriahavet utanfor Primorje-Gorski Kotar fylke i Kroatia. Øya er gold og ikkje folkesett, bortsett frå litt vegetasjon på sørsida av øya, der ein òg finn fleire viker.

Under den første verdskrigen sende Austerrike-Ungarn russiske fangar frå austfronten til Goli otok.

I 1949 vart heile øya offisielt omgjort til eit sikkert fengsel styrt av det sosialistiske Jugoslavia. Fram til 1956, gjennom Informbiro-perioden, vart øya brukt til å fengsle politiske fangar. Desse inkluderte kjende stalinistar, men òg andre frå kommunistpartiet eller til og med vanlege borgarar som vart tiltalt for å vise sympati med Sovjetunionen. 

Fangane måtte gjere tungt arbeid i eit steinbrot, uansett vêr. Om sommaren er det 35-40&nbsp;°C i området, og om vinteren bles ofte den iskalde boravinden. Dei vart ofte utsette for vald og audmjuka.

Etter Josip Broz Tito sitt regime betra forholdet til Sovjetunionen vart fengselet eit provinsfengsel i Sosialistrepublikken Kroatia. Frå denne tida vart det brukt til å fengsle nasjonalistar, og seinare vanlege kriminelle.

Fengselet vart stengd i 1988, og sidan den gong er øya berre stundom vitja av turistar og sauegjetarar frå Rab.

## Bakgrunnsstoff
* www.goli-otok.com
* Samanliknande kriminologi Europa-Jugoslavia
Ilovik

**Ilovik** er ei øy i Adriahavet utanfor kysten av Kroatia, sør for øya Losinj og ved sida av den ikkje busetta øya Sveti Petar. Sundet *[[Ilovacka vrata]]* ligg mellom øya og Losinj. Administrativt høyrer øya inn under 
kommunen Mali Lošinj i fylket Primorje-Gorski Kotar.

Den einaste landsbyen på øya er òg kalla Ilovik. Omkrinsen på øya er om lag 15,4&nbsp;km og ho har eit areal på 5,8&nbsp;km². Kysten er lett tilgjengeleg på alle kantar med mange isolerte viker. Den største vika med sandstrand er Paržine, som ligg søraust på øya.

Mellom Ilovik og Sveti Petar går det eit 2,5&nbsp;km langt og 300 m breitt sund. Hamna på øya ligg skjerma for dei fleste vindretningar, og er ein populær stoppestad for reiser mellom nordlege og sørlege delar av Adriahavet. På berre nokre timar kan ein nå øyane Istra, Krk, Rab, Pag og Kornati.

Øya er dekt med vegetasjon typisk for Middelhavet, som oleander i forskjellige fargar, palmer og to hundre år gamle eukalyptustre. På grunn av eit rikt planteliv vert øya stundom kalla *Blomeøya*.

## Historie
Hamna mellom Ilovik og Sveti Petar har sidan antikken vore ein trygg ankringsplass, og det var her dei første innbyggjarane slo seg ned.

Dei eldste spora etter sivilisasjon på øya er frå den illryiske stamma *Liburni*. Ein kan òg sjå spor etter antikke romerske busetnadar, mellom anna har ein funne bygningar, mosaikk, myntar og ein sarkofag, i tillegg til arkeologiske funn under vatn. Murane som går rundt dagens gravplass går tilbake til 1000-talet. Dei var ein del av eit benediktinarkloster.

Borga, som ein kan sjå restar av på Sveti Petar, vart bygd i 1600 av venetianarane. Filippo Pasqualigo reiste borga for å forsvare området mot sjørøvarar (*uskoks*). Dei første kroatane kom til Ilovik på slutten av 1700-talet frå Veli Losinj, og dette markerte byrjinga på det moderne Ilovik.

Det eldste nedteikna namnet på øya er *Neumae Insulae* frå år 1071. På 1200-talet vart øya nemnt som *Sanctus Petrus de Nimbis* og seinare *San Pietro dei Nembi*. Kroatiske innbyggjarar kalla den mindre øya Sveti Petar, og den største Tovarnjak (*Asinello* på italiensk), og til slutt Ilovik.

## Folketal
Folketalet på øya ved dei siste folketeljingane var:

## Kjelder

### Referansar
Iž

**Iž** (italiensk *Eso*) er ei øy i Adriahavet utanfor kysten Kroatia. Ho ligg nær Zadar, mellom Ugljan i nordaust og Dugi Otok i sørvest. Ho er stort sett bygd opp av kalkstein og dolomitt. Øya har vore busett sidan førhistorisk tid. Det er ei katolsk kyrkje frå 1000-talet på øya, og spor etter dei første kroatane går tilbake til år 1266. Dei to største busetnadane (Iž Veli og Iž Mali) ligg aust på øya. Hovudnæringane på øya er fiske, dyrking av oliven, keramikk og turisme.

Administrativt høyrer Iž til kommunen Zadar i Zadar fylke. Ho har eit areal på 17,59&nbsp;km².

## Folketal
Folketalet i busetnadene på øya ved dei siste folketeljingane var:

## Kjelder
### Referansar
Korgball

:*Dette ordet kan òg verta brukt om ballsporten [[Korfball]]*.

**Korgball** eller **basketball** er ein lagsport med ball med opphav i USA. Målet med spelet er å score fleire poeng enn motstandaren. Poenga får ein ved å kaste ballen gjennom motstandaren sitt mål, ei oppheist korg. Sporten vart skapt av James Naismith, ein gymlærar ved Springfiles College (då YMCA) i Springfield i Massachusetts i desember 1891. Den første kampen vart spelt 20. januar 1892.

Basketball har framleis størst popularitet i USA, men i dei siste tiåra har idretten opplevd ein stor vekst i Europa og Asia. 

## Bakgrunnsstoff

* NBA (National Basketball Association)
* Norges Basketballforbund
Karv

**Karv** er ein type vikingskip som blei brukte til reiser langs kysten og kanskje også til lengre enkeltferder. Døme på arkeologiske funn av karvar er Tuneskipet, Gokstadskipet og Osebergskipet. Langskipa ver krigsskip som kan reknast som større utgåver av karvane.
Kaprije

**Kaprije** er ei øy i Adriahavet utanfor kysten av Kroatia, og ein del av Šibenik-øyane. Ho har eit areal på 6,97&nbsp;km² og eit folketal på 186 (2021). Den einaste busetnaden på øya er òg kalla Kaprije. Administrativt høyrer øya inn under kommunen Šibenik i fylket Šibenik-Knin.

Øya er ålsendt med dalar som går på tvers av øya. Her veks det gras og enkelte furuskogar Druer og oliven vert dyrka her. Hovudnæringane på øya er jordbruk, fiske og turisme. Det er ikkje tillate med bilar på øya.

På 1300- og 1400-talet høyrte øya til adelsfamiliar frå Šibenik. Då ottomanarane okkuperte fastlandet på 1500- og 1600-talet flykta mange menneske frå fastlandet til Kaprije, og mange av dei andre øyane utanfor kysten av Kroatia. På denne tida vart ei kyrkje for St. Peter bygd på øya.

## Folketal
Folketalet på øya ved dei siste folketeljingane var:

## Kjelder
### Referansar





## Bakgrunnsstoff
* Bilete frå Kaprije
Koločep

**Koločep** (italiensk Calamotta) er ei øy i Adriahavet, nær byen Dubrovnik i Kroatia, og ein av tre folkesette øyar i øygruppa Elafitiøyane. Ho er òg den sørlegaste folkesette øya i Kroatia. Administrativt høyrer Koločep til kommunen Dubrovnik i fylket Dubrovnik-Neretva.

Øya ligg om lag 1&nbsp;km frå fastlandet, og om lag like langt frå halvøya Lapad. Hamna til Dubrovnik (Gruz) ligg inst i bukta og på andre sida av Lapad, om lag 5&nbsp;km frå Koločep. Frå Gruz går det ferjeavgongar til øya fleire gongar om dagen, ein tur som tar om lag 20 minutt med ferje eller 10 minutt med taxibåt.

Det er to busetnadar på øya som vert kalla Gornje Celo (italiensk Calamotta Levante) og Donje Celo (italiensk Calamotta Ponente) med til saman 150 innbyggjarar. Begge ligg i kvar si vik, om lag 3&nbsp;km frå kvarandre. Koločep er bilfri, men det går mange småvegar og gangstiar over heile øya.

Koločep har meir enn 250 dagar med sol i løpet av eit år. Klimaet er typisk middelhavsklima, og sidan øya er så pass lita vert klimaet i stor grad styrt av Adriahavet. Havet styrer temperaturane, og held temperaturen over 10&nbsp;°C om vinteren og under 27&nbsp;°C om sommaren.

Det klåre vatnet rundt øya varierer frå djup blått til turkis. Langs kysten ligg det fleire gøymde viker, og frå ei av desse kan ein symje inn i Den blå grotta på sørsida av øya. Like utanfor kysten ligg eit rikt hummarområde, som er ein av spesialitetane til Koločep.

Plantelivet på øya består mellom anna av høge furu og olivenlundar.

## Historie

Då Koločep var ein del av Republikken Dubrovnik var øya ein viktig skipsbyggingsstad. To sjømenn på Christopher Columbus sitt skip Santa Maria var frå Koločep. Arkeologiske utgravingar har funne spor som går tilbake til grekarane og romarane i antikken og fram til Napoleon si tid. Den vetle øya på berre 2,3&nbsp;km² har sju førromanske kyrkjer som går heilt tilbake til tida då dei kroatiske kongane herska her, frå 800- til 1000-talet.

## Folketal
Folketalet på øya ved dei siste folketeljingane var:

## Kjelder
### Referansar





## Bakgrunnsstoff
* http://www.kolocep.com
* http://www.jadrolinija.hr/default.aspx?dpid=1304
Boge i arkitekturen

:*Sjå òg [[boge]]*
Ein **boge** er ein boga konstruksjon som er i stand til å spenne over ei opning mens han held oppe ei betydeleg vekt. Den første bogen vart utvikla i Induskulturen ca. 2500 før vår tidsrekning, og seinare i Mesopotamia, Egypt, Assyria, Etruria og seinare antikkens Roma. Bogen vart ein viktig teknikk i katedralbygging og vert framleis nytta i visse moderne bygningar som bruer.

### Konstruksjon

Det følgjande galleriet viser korleis bogar kan sjå ut. Dei er grovt sortert etter kva tid dei vart tekne i bruk.


Image:Treledsbåge.png|Treledsboge
Image:Rundbåge.png|Rundboge
Image:Segmentbåge.png|Segmentboge
Image:Stigande båge.png|Stigande boge
Image:Lansettbåge.png|Lansettboge
Image:Spetsbåge.png|Spetsboge
Image:Skulderbåge.png|Skulderboge
Image:Trepassbåge.png|Trepassboge
Image:Hästskobåge.png|Hesteskoboge
Image:Korgbåge.png|Korgboge
Image:Ellipsbåge.png|Ellipseboge
Image:Draperibåge.png|Draperiboge
Image:Kölbåge.png|Kjølboge
Image:Karnisbåge.png|Karnisboge
Image:Tudorbåge.png|Tudorboge
Image:Parabelbåge.png|Parabelboge
Kuppel

Ein kuppel er eit regelmessig krumma kvelv over eit rundt eller polygonalt grunnplan. Ein kan sjå på ein kuppel som ein boge som er rotert om sin eigen akse. Dette gjer at kuplar har stor strukturell styrke, og eigner seg som kvelving over store opne rom.


Fil:StPetersDomePD.jpg|Peterskyrkja i Roma
fil:Blue Mosque Interior Wikimedia Commons.JPG|Kuppelkvelving i Den blå moskeen i Istanbul.
Fil:St_Basils_Cathedral-500px.jpg|Vasilijkatedralen (1555-1561) i Moskva med laukkuplar.
Fil:6th&ISynagogue.jpg|Kuplar på Sixth & I Historic Synagogue (1908) i Washington.
Fil:MDM Hiltner Telescope.jpg|Kuppel over eit observatorium i Arizona.
Fil:Henry Doorly Zoo Desert Dome 44.JPG|Gjennomsiktig kuppel over «ørkensonen» i Henry Doorly Zoo i Nebraska.
Fil:British Museum Dome.jpg|Kuppel over Great Court i British Museum i London.
Fil:Cupula del carbon.001 - A Coruña.jpg|Kol-kuppel i A Coruña.



## Bakgrunnsstoff
Aslak Jacobsen Hætta

**Aslak Jacobsen Hætta** () var leiaren for flokken som gjekk til åtak på dei norske huslydene under Kautokeino-opprøret i 1852.
Under opprøret vart handelsmannen og lensmannen drepne, mange vart piska, eit hus vart nedbrent og eit anna rasert. 

Eit snautt år tidlegare hadde han blitt dømd til 20 dagars fengsel på vatn og brød for å ha vore med og hindra gjennomføringa av gudstenester i Skjervøy kyrkje sommaren 1851. Ein av brørne hans vart dømd til 8 månaders straffarbeid etter den same uroa. Ein yngre bror, Lars Jacobsen Hætta, vart dømd til 5 dagars fengsel.

Aslak Jacobsen Hætta vart «omvend» under den læstadianske vekkinga på slutten av 1840-talet, men han høyrde til ei ytterleggåande gruppe, som tidleg på 1850-talet ikkje lenger tok imot råd frå Lars Levi Læstadius. Etter at mange av trusfellane hans vart dømde til bøter eller fengsel, samla dei seg sommaren 1852 i ein stor siida. Det var folk frå denne siidaen som gjennomførte Kautokeino-opprøret.

Blant dei som vart dømde til døden etter Kautokeino-opprøret var bror til Aslak, Lars Jacobsen Hætta, og ei svigerinne, Ellen Aslaksdatter Skum. Elles vart to av systrene hans dømde til lange fengselsstraffer. Medan dei andre dødsdømde fekk nåde, vart Mons Aslaksen Somby og Aslak Jacobsen Hætta avretta ved halshogging på Elvebakken i Alta 14. oktober 1854. Aslak etterlét seg kone, Marit Persdatter Kurrak, og to barn på eitt og fire år. 

Etter halshogginga vart dei hovudlause kroppane gravlagde utanfor Kåfjord kyrkjegard ved Alta. Hovuda vart sende til Anatomisk institutt ved det Kongelege Frederiks Universitet i Oslo. Hovudskallane vart starten på *De schreinerske samlinger*.

I 1976 vende slektningar av Aslak Hætta seg til Anatomisk institutt med førespurnad om å få utlevert hovudskallen for gravferd. Dei fekk til svar at instituttet ikkje hadde denne skallen. I 1996 vedtok kollegiet ved Universitetet å setje ned ein komité som skulle leite etter hovudskallen. Han vart gjenfunnen i kraniesamlinga på Panum Instituttet ved Universitetet i København. Dei gjekk straks med på utlevering. I november 1997 vart hovudskallane til Mons Somby og Aslak Hætta gravlagde ved Kåfjord kyrkje i Alta, på same stad som kroppane etter overlevert tradisjon skulle liggje. 
 
## Kjelder

* Kistrand/Porsanger sokneprestembete, Annen kirkebok nr. 1, 1820-1842 barn nr. 82

* Nellejet Zorgdrager. *De rettferdiges strid : Kautokeino 1852 : samisk motstand mot norsk kolonialisme* ; omsett frå nederlandsk av Trond Kirkeby-Garstad. - Nesbru : Vett & viten ; Oslo : i samarbeid med Norsk folkemuseum, 1997. - 558 s. .(Samiske samlinger ; B.18, red.: Ove Pettersen).

* Audhild Schanche, Nordisk samisk inst.; Knoklenes verdi: Om forskning på og forvaltning av skjelettmateriale fra samiske graver '''(PDF)'''  

* Finnmark fylke, Kautokeino, Karasjok i Kistrand, Ministerialbok nr. 10 (1821-1842), Fødte og døpte 1825, side 24-25.
* Kåfjord i Talvik, Ministerialbok nr. 16 (1847-1857), Døde og gravlagde 1855, side 161
* Kautokeino, Ministerialbok nr. 2 (1843-1861), Døde og gravlagde 1854, side 199
* Artikkel i Dag og Tid nr. 16, 17. april 1997 (om avrettinga)
* Skolenettet (PDF, så side 27)
Krk

**Krk** (italiensk *Veglia*, latin *Curicta*) er ei øy i Adriahavet ved kysten av Kroatia, nær Rijeka (italiensk *Fiume*) i Kvarnerbukta (italiensk *Quarnaro*) og ein del av Primorje-Gorski Kotar fylke.

Krk er den nest største øya i Adriahavet med eit areal på 405,22&nbsp;km², og den mest folkesette med mange landsbyar. Sjølv om nylege studiar har vist at Cres (italiensk *Cherso*) er den største kroatiske øya, seier offisielle data at Krk er den største.

Heile øya hadde 19&nbsp;916 innbyggjarar i 2021, kommunen Krk hadde 6&nbsp;816 og sjølve byen hadde 3&nbsp;935 innbyggjarar.

## Økonomi og infrastruktur
Krk ligg forholdsvis nær fastlandet og har vore forbunde til fastlandet via ei 1&nbsp;430 meter lang bogebru, kalla Krkbrua, sidan 1980, ei av dei største betongbruene i verda. Sidan ho ligg nær byen Rijeka, ligg Rijeka flyplass ved Omišalj, i tillegg til eit oljeraffineri (som er knytt til hamna i Rijeka. Eit kloster ligg på den litle øya Košljun i ei bukt utanfor kysten av Krk.

Krk er ein populær feriestad sidan ho ligg nær både Slovenia, sørlege delar av Tyskland, Austerrike, og Nord-Italia. Etter at Austblokka kollapsa har mange turistar òg kome frå Ungarn, Romania og andre tidlegare austblokkland.

## Historie
Øya har vore busett sidan før 900-talet fvt. Romarane kalla øya *Curicta*. Under Den romerske borgarkrigen var Curictabukta åstad for sjøslag mellom flåtane til Cæsar og Pompeius

Over tusen år seinare vart øya sentrum for *Vegliot*-dialekten i det dalmatiske språket. Krk var òg sete for biskopar og Frankopan-familien i mellomalderen.

## Folketal
Folketalet på øya ved dei siste folketeljingane, fordelt på kommunane, var:

Dei største tettstadene på øya var:

## Kjelder
### Referansar





## Bakgrunnsstoff
* Offisiell side 
* Turiststader på Krk
Nellejet Zorgdrager

**Nellejet Zorgdrager** () er ein nederlandsk sosialantropolog. Ho har arbeidd ved Instituut voor Culturele Antropologie og Instituut voor Scandinavische Talen en Literatuur ved Universitetet i Groningen.

Zorgdrager tok doktorgraden på eit arbeid om Kautokeinoopprøret. Ho har også publisert andre artiklar om samiske samfunnstilhøve.

## Bibliografi (utdrag)
* Zorgdrager, Nellejet 1989: *De strijd der rechtvaardigen Kautokeino 1852 : religieus verzet van Samen tegen intern Noors kolonialisme* : (with a summary in English) = The battle of the righteous. Kautokeino 1852 / Nellejet Zorgdrager. - Groningen, 1989. - 446 s. + kart : ill., tab.
* Zorgdrager, Nellejet 1997: *De rettferdiges strid : Kautokeino 1852 : samisk motstand mot norsk kolonialisme* ; omsett frå nederlandsk av Trond Kirkeby-Garstad. - Nesbru : Vett & viten ; Oslo : i samarbeid med Norsk folkemuseum, 1997. - 558 s. : ill. (Samiske samlinger ; B.18, red.: Ove Pettersen). Omarbeidd versjon av doktoravhandling - Universitetet i Utrecht, 1989. Samandrag på nordsamisk, finsk og engelsk. Bibliografi: s. 533-545
Motkultur

**Motkultur** er periferien sin motstand mot sentrale styremakter si maktpenetrering og kulturell standardisering gjennom stat- og nasjonsbygging, kjent frå modellen åt Stein Rokkan. I norsk samanheng heng dette saman med dei historiske motsetningane mellom embetsmannsstaten og venstrerørsla under kampen for innføring av parlamentarisme og kampen for unionsoppløysing og nasjonalt sjølvstende i andre halvdel av 1800-talet og fram til 1905. 

Massebasisen for den breie venstrealliansen som kjempa gjennom demokratiet og den nasjonale frigjeringa, var bøndene. Som ledd i styrkinga av bondemassane sin sjølvtillit og sjølvrespekt, vart det reist *motkulturar* på det språklege, religiøse og alkoholpolitiske området. Desse motkulturane slo mest gjennom på Vestlandet, og motkulturane vart derfor delvis ei motsetning mellom aust og vest, særleg mellom hovudstaden og Vestlandet. 

Det er likevel skilnader mellom motkulturane og kor dei slo gjennom. Fråhaldsrørsla var til dømes like sterk i mange byar som på bygdene, og bedehuskristendommen stod sterkare langs kysten mens nynorsken (og ungdomslaga) stod sterkast i fjordbygdene. Fråhald og bedehuskristendom stod også sterkt i delar av Austlandet, som Østfold fylke, ikkje berre i vest. Nynorsken slo gjennom ikkje berre i fjord-Noreg, men òg i fjell-Noreg, inkludert dei indre dalstrøka austafjells. 

Nynorsken og målrørsla utfordra embetsmennene sitt danske mål, lekmannsrørsla utfordra embetsmennene (prestane) sitt forkynningsmonopol, og fråhaldsrørsla utfordra embetsmennene sin alkohol-kultur. Alle desse motkulturane slo sterkast gjennom i vest. 

Partiet Venstre hadde bakgrunnen sin i motkulturane. Samanliknar ein den geografiske fordelinga av røyster mellom høgre- og venstresida ved det avgjerande stortingsvalet i 1882 med fordelinga av røyster mellom ja og nei til EF/EU i 1972 og 1994, ser ein klare parallellar som tyder på at desse motkulturane framleis har noko å seie i Noreg.

I vidare tyding er motkultur òg bruka om alle slag *motstraumskulturar* eller subkulturar, som ulikt dei eigentlege motkulturane er meir ei motesak (som punk og hippiar), eller eit personleg spørsmål (som homofili), og mindre eit historisk rotfest motstand mot ei definert sentral kulturmakt.

## Sjå òg
*Motkulturen i 1960-åra
Krapanj

**Krapanj** er ei øy i Adriahavet ved kysten av Kroatia utanfor sentrale delar av Dalmatia i fylket Šibenik.

Krapanj er den minste busette øya i Adriahavet med eit areal på berre 0,36&nbsp;km². Ho er òg den tettast folkesette øya og er ikkje høgare enn 1,5 meter på det høgaste. Krapanj ligg 300 meter frå det næraste punktet i landsbyen Brodarica på fastlandet.

## Historie
Landsbyen Krapanj vart grunnlagd av Toma Jurić, ein adelsmann frå Šibenik og ein etterkomar av Šubic-familien frå Bribar. Toma kjøpte øya i 1436 frå Šibenik fylke for å byggje ei fransiskansk kyrkje på øya. Han døydde derimot før han kom i gang med bygginga og dei fire sønene hans bygde Den heilage kross-kyrkja og eit kloster i 1523 med velsigning frå Pave Eugene IV. Vilkåret frå paven var derimot at berre munkar kunne bu og leve på øya.

Då osmanarane byrja å invadere nabolanda, lèt fransiskanarane folk få bu i naboområda på fastlandet søraust for klosteret, slik at dei kunne slå seg saman i kampen mot det tyrkiske åtaket.

Restane av dei gamle kyrkjeveggane kan ein framleis sjå ved ytterdøra til klosteret. Kyrkja vart utvida i 1937.

Det kjem generelt svært få turistar til øya, sjølv i høgsesongen. Noko av årsaka til dette er at det ikkje er tillate med køyretøy på øya. Mange av dei gamle tradisjonane er tatt vare på. Ein produserer vin, olivenolje, Rakia og svampar. Haustinga av svampar går 300 år tilbake i tid, og i mange år var dette hovudnæringa for mange familiar på øya. Svampane frå øya var vidkjende over heile verda for sin høge kvalitet og for sin vakre utsjånad. Kosmetikkmarkedet har dei siste åra opna market for Krapanj-svampar på ein internasjonal skala.
Kornati

**Kornati** er ei øygruppe i Adriahavet ved kysten av Kroatia, utanfor Dalmatia og sør for Zadar. Administrativt høyrer øygruppa inn under kommunen Murter-Kornati i fylket Šibenik-Knin.

Med 150 øyar over eit havareal på om lag 320&nbsp;km² er Kornati den tettaste øygruppa i Middelhavet. Den sørlege delen av øygruppa, kalla *Donji Kurnat* (Nedre Kurnat), vart erklært nasjonalpark i 1980.

Kornat, med eit areal på 32,53&nbsp;km², er den største av øyane, og utgjer to tredjedelar av landarealet i parken. Sjølv om øya er 25,2&nbsp;km lang, er ho ikkje meir enn om lag 2,5&nbsp;km på det breiaste.

Det er ført opp enkle hus på Kornati i godt verna viker som *Vruje*, *Kravjačica*, *Lavsa* og andre. Dei vert brukte av landeigarane som ly. Dei fleste landeigarane kjem frå øya Murter. Berre nokre få er permanente busette på øya Kornat, 14 i 2021.

## Folketal
Folketalet på øyane ved dei siste folketeljingane var:

## Kjelder
### Referansar





## Bakgrunnsstoff

* Kornati nasjonalpark på croatia.aventin.hr 
* Kornati nasjonalpark på kornati.hr
* Biletgalleri
Mirek Topolánek

**Mirek Topolánek** () er ein tsjekkisk politikar og var statsminister i Tsjekkia frå 16. august 2006 til 8. mai 2009. Han er leiar for det konservative partiet Občanská demokratická strana (*Det borgardemokratiske partiet*), og leia ein sentrum-høgre koalisjon.
Korfball

**Korfball** (nederlandsk *Korfbal*, norsk 'korgball') er ein ballsport for to lag. Han blir mest spela i Nederland og Belgia. Korfball skil seg frå andre lagidrettar ved at han er ein blanda-sport: eit lag har fire kvinner og fire menn.

## Bakgrunnsstoff
International Korfball Federation (IKF) med regler, nasjonale forbund og resultater
Male Srakane

**Male Srakane**  er ei øy i Adriahavet ved kysten av Kroatia, mellom øyane Lošinj, Unije og Susak, like sør for Vele Srakane. Då øyane var del av keisardømet Austerrike-Ungarn var Vele og Male Srakane kjend som Gross- og Klein-Kanidol. Administrativt høyrer øya inn under kommunen Mali Lošinj i fylket Primorje-Gorski Kotar.

I følgje statistikkar har øya no berre 2 fastbuande. Fleire folk kjem til om sommaren. Innbyggjarane på Male Srakane har stort sett levd av fiske og jordbruk.

## Folketal
Folketalet på øya ved dei siste folketeljingane var:

## Kjelder
Vele Srakane

**Vele Srakane** er ei øy i Adriahavet ved Kroatia. Ho ligg mellom Lošinj, Unije og Susak, like nord for Male Srakane. Ho har eit areal på 1,18&nbsp;km², og berre 4 innbyggjarar (2021). Administrativt høyrer øya inn under kommunen Mali Lošinj i fylket Primorje-Gorski Kotar.

Den høgaste toppen er Vela Straža på 59 meter. Øya har ingen bilar, butikkar eller innlagd vatn, men har elektrisitet. Det finst ingen hamner på øya, berre to betongkaiar. Øya har vore busett sida førhistorisk tid, mellom anna på Vela Straža.

## Folketal
Folketalet på øya ved dei siste folketeljingane var:

## Kjelder
Melita

**Melita** kan visa til:

## Stader

* Melite på Malta, oldtidsby på staden moderne Mdina på Malta er
* Melita i Ukraina, oldtidsby nær Melitopol i Søraust-Ukraina
* Melita i Manitoba, by i Canada
* Melita Island, øy i Flathead Lake i Montana i USA
* Mljet, øy i Kroatia

## Personar
* namnet Melita
* personen Melita, ein allegorisk figur for Malta
* Melite i gresk mytologi, ei nymfe

## Annan bruk
* Melita F.C., fotballklubb på Malta
* Føretaket Melita, telekommunikasjonsselskap på Malta
* HMS «Melita», to britiske marineskip
* Melita Stadium i Chester Hill i New South Wales i Australia
Molat

**Molat** er ei øy i Adriahavet ved kysten av Kroatia. Ho ligg nær Zadar, søraust for øya Ist. Mellom desse øyane ligg sundet Zapundel.

Administrativt høyrer Molat til kommunen Zadar i Zadar fylke. Ho har eit areal på 22,82&nbsp;km² og eit folketal på 190 (2021).

Større busetnadar (Molat,  og ) ligg i indre område av øya, og mindre grender ligg langs sjøen. Hovudnæringane på øya er jordbruk, saueavl, fiske og turisme.

Den nordaustlege kysten er stort sett låg med mange viker, medan sørvestkysten er brattare. Øya er stort kledd av ung skog og kratt.

I 1151 vart øya ein del av benediktinarklosteret St. Krševan. Frå 1409 var øya under styret til Republikken Venezia, som leigde øya ut til fleire familiar frå Zadar. Frå 1941 til 1943 var øya ein italiensk konsentrasjonsleir.

## Folketal
Folketalet i busetnadene på øya ved dei siste folketeljingane var:

## Kjelder
### Referansar





## Bakgrunnsstoff
* Molat på kroatien-fewo.net
Chris Erichsen

**Chris Erichsen** () er ein norsk musikar, journalist, kortfilmskapar, performancekunstner og redaktør. Han har gjeve ut plater med The Aller Værste!, Løver og Tigre og Ratataboo!, og som soloartist. Frå 2000 til 2006 var han redaktør for tidsskriftet *[[Bok og bibliotek]]*. Han var tidlegare medlem av Norges Kommunistiske Parti, der han var med i partileinga og var kulturredakør i partiavisa *[[Friheten]]*. Han har også vore informasjonsansvarleg ved Henie Onstad Kunstsenter. No er han redaktør for nettstaden scenekunst.no.

## Plateutgjevingar
Med The Aller Værste!:
* «Blålys»/«På vei hjem» (Singel 1980)
* *TAV!* (EP 1980)
* «Blålys»/«På vei hjem»/«En av dem» (live) (EP 1980)
* *Materialtretthet* (LP/MC 1980, CD 1990)
* *Disniland i de tusen hjem* (LP/MC 1981, CD 2004)
* «Hakk» (Singel 1981)
* «Bare ikke nok» (live) (Flexisingel, 1986)
* *The Aller Værste!* (Samle-CD 1999)

Med Løver og Tigre:
* *Grr* (LP 1983)

Med Ratataboo!:
* *Ratataboo* (CD 1993)

Soloutgjevingar:
* «Eplepaien, Amerika og Gud» (Singel 1983)
* «Spinn Spinn»/«Vokse og bli stor» (Singel 1987 - Chris Erichsens Orkester)
* *Hold meg fast* (LP 1989 - Chris Erichsens orkester)

## Bakgrunnsstoff

* Fødselsår frå SNL-artikkel om The Aller Værste, skriven av Jon Vidar Bergan.
Kjell Underlid

**Kjell Underlid** () var ein norsk psykolog, professor og politikar. I 2005 vart han professor ved Høgskolen i Bergen, der han hadde jobba sidan 1990. Spesialfelta hans var arbeidsløyse, fattigdom og sosial rettferd. 

Underlid var formann for Norges Kommunistiske Parti mellom 1993 og 2000, fram til 1998 saman med Terje Krogh og Per Lothar Lindtner, etter det saman med Lindtner. Underlid var i ei årrekkje medlem av Sosialistisk Folkeparti og Sosialistisk Venstreparti, men gjekk ut av partiet i protest mot det han oppfatta som ei høgredreiing under Erik Solheim. Han gjekk ut av NKP i 2003, i protest mot eksklusjonar av andre NKU og NKP-medlemmer. Han var eit sentralt medlem av Bevegelsen for Sosialisme.

## Bibliografi
* *Arbeidslaus* - Det Norske Samlaget 1992
* *Gruppepsykologi* - Fagbokforlaget 1997
* *Fattigdommens psykologi* - Det norske Samlaget 2005
* *Sosial rettferd* - Det Norske Samlaget 2009
Bevegelsen for Sosialisme

**Bevegelsen for Sosialisme** (**BfS**) blei stifta i 2002, av medlemmer frå ulike parti på venstresida (SV, RV, NKP, DNA) og folk utan partipolitisk tilknyting. I gruppa som grunnla (**BfS**) var mellom andre to nyleg ekskluderte landstyremedlemmer frå NKU samt ein god del nyutmelde tidlegare NKU-medlemmer, mellom desse har BfS valt sine to leiarar så langt.

Organisasjonen har som mål å overskride ei rekkje tradisjonelle politiske skiljelinjer og sameine til kamp for eit sosialistisk samfunn. Organisasjonen si sosialismeforståing har ofte blitt omtalt som nokså vid, og organisasjonen sitt mål er samla i ein politisk plattform og ein organisatorisk visjon som samla kan beskrivast som ei miniplattform.

I praksis har organisasjonen fokusert mykje på den antiimperialistiske kampen og solidaritet med frigjeringsrørsler i den tredje verda. Organisasjonen markerer seg også med klar avstandstaking frå alle former for politisk vald. Han har også presentert nokre generelle forslag til politiske strukturreformer. I Bergen har BfS tatt initiativ til ei rekkje med møte om politiske tema i samarbeid med ei rekkje parti og organisasjonar.

Bevegelsen for Sosialisme gir ut magasinet *[[Sosialistisk fremtid]]*.

Organisasjonen har om lag 60 medlemmer (2004) og lokallag i Oslo, Bergen og Narvik.

Han synest å ha ein viss ideologisk og praktisk innverknad i venstremiljø enkelte stader, da særleg i Bergensområdet der leiinga er lokalisert.

## Leiarar
* Even Sandvik Underlid (2003&ndash;2004)
* Marcos Amano (2004-2005)
* Kollektiv av Kari K. Fosse, Lars A. Eriksen, Knut Lindtner (2005-2006)
* Kollektiv av Asgeir Bjørkedal, Jan Selmer Methi, Knut Lindtner (2007-)

## Bakgrunnsstoff
* Bevegelsen for Sosialisme
* Bevegelsen for Sosialisme - Bergen 
* Bevegelsen for Sosialisme - Oslo 
* Bevegelsen for Sosialisme - Narvik
Murter

**Murter** er ei øy i Adriahavet utanfor kysten av Kroatia og Dalmatia, i øygruppa utanfor byen Šibenik.

Administrativt er øya delt mellom to kommunar i fylket Šibenik-Knin. Den nordvestlege delen av øya høyrer til kommunen Murter-Kornati, som òg omfattar øygruppa Kornati. Her ligg den største landsbyen på øya, som òg heiter Murter. Resten av øya høyrer, saman med eit område på fastlandet, til kommunen Tisno. Her ligg den vesle landsbyen Betina nord på austsida av øya, medan Jezera ligg i sør. Landsbyen Tisno ligg dels på øya og dels på fastlandet.

Øya hadde i 2021 4&nbsp;628 innbyggjarar. 97,6 % av innbyggjarane er kroatar.

## Geografi

Øya ligg nordvest i øygruppa utanfor Šibenik, og berre 20 meter frå fastlandet ved Tisno, der det går ein 20 meter brei kanal. Ei 37 meter lang klaffebru strekkjer seg over kanalen. Øya har eit areal på 18,7&nbsp;km², og det høgaste punktet er Raduč med 125 meter over havet.

Den sørvestlege sida av øya er bratt med fleire viker med sandstrender innimellom. Øya har òg fleire steinstrender.

## Historie
Øya har vore busett i nesten 2000 år. Ein illyrisk-romersk busetnad kalla Colentum vart grunnlagd nær Betina. Dokument viser at Murter vart kalla Villa Magna i 1293, som tyder «stor landsby». På 1200-talet er det dokumentert to busetnadar på øya, Jezera og Veliko selo (no Murter), og øya vart nemnd i 1318 som Insula Mortari. Betina og Tisno vart mest sannsynleg grunnlagd på 1400-talet då osmanarane gjekk til åtak på området. Folketal på øyane auke då folk rømde frå tyrkarane.

## Folketal
Busetnadene på øya ved dei siste folketeljingane var:

Folketalet på øya ved dei siste folketeljingane, fordelt på kommunane, var:

## Merknader

## Kjelder
### Referansar





## Bakgrunnsstoff
* Murter på infoadriatic.com
Olib

**Olib** er ei øy i Adriahavet ved kysten nord i Dalmatia i Kroatia. Ho ligg nordvest for Zadar, sørvest for Pag, søraust for Lošinj og like aust for Silba. Administrativt høyrer Olib til kommunen Zadar i Zadar fylke.

Dei første busetnadane vart oppretta under Romarriket, og Olib vart først nemnd i dokument på 900-talet som Aloep.

Kroatar kom til øya på midten av 1400-talet frå Vrlika i Cetinska Krajina då dei flykta frå den osmanske invasjonen.

Øya har mange historiske bygningar og ruinar. Mellom desse finn ein kyrkja Jomfru Marias Himmelfart med ei samling antikvitetar, tårnet Kula, som vart bygd som vern mot piratar, og ruinane av St. Paulus Kyrkje og Kloster, som ein drog bort frå på 1200-talet.

Olib produserer mellom anna vin, olivenolje og ost. Olib har ingen ferskvasskjelder, og derfor har nesten alle heimane på øya cisterner for å samle inn regnvatn. Det er òg to kommunale brønnar tilgjengeleg for innbyggjarane.

Olib er forbunde til fastlandet via ei ferje til Zadar, som òg går innom øyane Silba og Premuda. Reisa til fastlandet tar om lag to timar med ein katamaran og tre til fem timar med ei bilferje.

## Folketal
Folketalet på øya ved dei siste folketeljingane var:

## Kjelder
### Referansar
Pag

**Pag** (latin *Pagus*, italiensk *Pago*) er ei øy nord i Adriahavet utanfor kysten av Kroatia. Ho er den femte største av dei kroatiske øyane, og den øya med lengst kystlinje.

Pag har eit folketal på 8&nbsp;339 (2021). I tillegg til dei større tettstadene Pag og Novalja, ligg det mange mindre landsbyar og turiststader her.

Øya er administrativt delt i den nordlege delen som høyrer til Lika-Senj fylke, med bykommunen Novalja, og den sørlege delen som høyrer til Zadar fylke med bykommunen Pag og dei to landkommunane Kolan og Povljana.

## Geografi

Pag høyrer til den nord-dalmatiske øygruppa, og strekkjer seg frå nordvest mot søraust langs kysten. Mellom øya og fastlandet ligg Velebitsundet. Øya har eit areal på 305&nbsp;km² og ei kystlinje på 302,47&nbsp;km. Ho er 60&nbsp;km lang (frå nordvest til søraust) og mellom 2 og 10&nbsp;km brei.

Sørvestkysten av øya er låg, medan nordvestsida av øya er høg og bratt. Det meste av øya er steinete, og enkelte område er dekkja av middelhavskratt. Og på søraustsida ligg karstinnsjøane Velo Blato og Malo Blato. Det høgaste punktet på øya er *Sveti Vid* (St. Vitus, 348 m).

I dalane og på slettane vert det dyrka vin, grønsaker og frukt. Dei større plassane på øya er knytt saman av ein veg og ei 300 meter lang bogebru. Det er ferjesamband til fastlandet mellom Prizna og Žigljen. Store hamner og landsbyar er Lun, Stara Novalja, Novalja, Kolan, Šimuni, Metajna, Pag, Dinjiška og Povljana.

## Folketal
Folketalet på øya ved dei siste folketeljingane, fordelt på kommunane, var:

Dei største tettstadene på øya var:

## Merknader

## Kjelder
### Referansar
Palmižana

**Palmižana** er ei lita øy i Adriahavet, like sør for øya Hvar i Kroatia, og ein del av Split-Dalmatia fylke.

Palmižana er kjend som staden med flest soltimar i Middelhavet. Det er ingen vegar på Palmižana.I 1906 importerte Eugen Meneghello eksotiske plantar frå heile verda til øya og samla dei i ein botanisk hage. Øya har mellom anna figurert på lister over dei vakraste stadane i Adriahavet, mellom anna i magasinet Cruising World.

Rosmarin veks på øya og blømer fleire gongar i året og fyller lufta med lukta frå urta. Aloe er ei anna plante som veks overalt på øya.

## Bakgrunnsstoff
*Offisiell side
Pašman

**Pašman** er ei øy i Adriahavet ved kysten av Kroatia, sør for Zadar, med øyane Ugljan, Iž, Dugi otok og Kornati rundt seg.

Adminstrativt er øya delt mellom dei to kommunane Tkon heilt i sør med busetnadene Tkon og , og Pašman, med busetnadene , Pašman, , , , ,  og .

Av alle øyane i Kroatia er det Pašman som har den største grøne overflata samanlikna med det totale arealet. Pašman er den 12. største øya i Kroatia når det gjeld areal. Ho er òg kjend for å ha det reinaste vatnet i Adriahavet på grunn av stor utskifting.

Ante Gotovina, ein kroatisk general, som i 2001 vart tiltalt for krigsforbrytingar under Kroatia-krigen på 1990-talet, kjem frå denne øya.

## Folketal
Folketalet på øya ved dei siste folketeljingane, fordelt på kommunane, var:

Dei største tettstadene på øya var:

## Merknader

## Kjelder
### Referansar
Premuda

**Premuda** er ei lita øy i Adriahavet i Kroatia. Ho høyrer til dei nordlege dalmatiske øyane, og ligg nordvest for byen Zadar. Premuda er om lag 10&nbsp;km lang, og har eit areal på 9,2&nbsp;km². Ho ligg sørvest for øyane Silba og nordvest for Škarda. Administrativt høyrer Premuda til kommunen Zadar i Zadar fylke.

Landsbyen Premuda har vel 50 innbyggjarar, men dette talet aukar mykje på sommaren. I landsbyen dyrkar ein oliven og avlar sauer, og dei siste åra har turismen på øya auka. Det ligg tre restaurantar på øya.

Premuda er ein populær stad for dykkarar, og har nokre svært populære dykkestader. «Katedrala» er eit system av grotter med vakkert lys som skin gjennom det porøse taket i grottene. Ein annan populær dykkestad er vraket av det austerriksk-ungarske slagskipet Szent István, som ligg på eit djup omkring 40-60 meter og derfor berre tilgjengeleg for erfarne dykkarar.

## Folketal
Folketalet på øya ved dei siste folketeljingane var:

## Kjelder
### Referansar





## Bakgrunnsstoff

* Bilete frå Premuda 
* Dykkeinformasjon
Prvić

**Prvić** er ei lita øy i Adriahavet ved kysten av Kroatia. Ho er ein del av Šibenik-øygruppa, om lag 1&nbsp;km frå fastlandet nær Vodice. Administrativt høyrer øya inn under kommunen Vodice i fylket Šibenik-Knin.

Det ligg to landsbyar på øya, Prvić Luka og Šepurine. Šepurine ligg på vestsida av øya ovanfor Vodice. Prvić Luka ligg i den største vika på søraustsida, og er verna mot nordleg og vestleg vind. Øya har eit areal på 2,37&nbsp;km², og eit folketal på 400 (2021).

Namnet på øya kjem mogelegvis frå Prvin, namnet på den kroatiske vårguden. Det er ingen bilar på øya. Den vidkjende vitskapsmannen Faust Vrančić ligg gravlagd ved Prvić Luka sidan øya var feriestad for familien hans om sommaren.

## Folketal
Folketalet på øya ved dei siste folketeljingane var:

## Kjelder
### Referansar





## Bakgrunnsstoff
* Prvić på infoadriatic.com 
* prvic.netfirms.com
Acetat

**Acetat** eller **etanat**  er eit salt forma av eddiksyre og ein alkalisk, jordisk eller metallisk base. Acetat har kjemisk formel CHCOO.

## Bakgrunnsstoff
Rab

**Rab** (italiensk *Arbe*, latin *Arba*) er ei lita øy i Adriahavet ved kysten av Kroatia, og i Primorje-Gorski Kotar fylke. Øya var tidlegare grensa mellom Liburnia og Dalmatia.

Øya er 22&nbsp;km lang med eit areal på 93,6&nbsp;km² og 8&nbsp;268 innbyggjarar (2021). Den høgaste toppen på øya er Kamenjak med 408 meter. Nordaustsida av øya er stort sett aude med karstbergartar, medan sørvestsida er dekt av grøne furuskogar. Øya er i dag ein populær feriestad med vakre strender og mange hendingar, mellom anna ei arbalestturnering og ein mellomalderfestival.

Den gamle hovudbyen på øya heiter òg Rab. Han har 364 innbyggjarar (2021) og ligg på ei lita halvøy på sørvestsida av øya. Det går ferjer frå øya til fastlandet ved Jablanac og til naboøya Krk.

Administrativt vart den nordlege delen av øya skild ut til landkommunen Lopar i 2006, medan resten av øya høyrer til bykommunen Rab.

## Historie
Byen Rab har ei lang historie som går tilbake til 360 fvt. då han vart grunnlagd av illyrarane. Frå 200-talet fvt. til 500-talet evt. var Rab ein del av Romarriket. Den romerske keisaren Augustus erklærte øya eit municipium i år 10. Han vart den første landsbyen i det romerske Dalmatia, som fekk ærestittelen *[[felix]]*. Heilage Marinus, den kristne grunnleggjaren av San Marino, kom opphavleg frå Rab, men skal ha flykta frå øya i 301 under kristenforfølgingane til Diokletian.

I mellomalderen var Rab ein del av Austromarriket, og ein kort periode ein del av Kongedømet Kroatia. I 1358 kom øya under styret til Kong Louis den store, Angevin-herskaren av Ungarn. Frå renessansen var øya styrt av Venezia, og frå 1800-talet vart ho ein del av Austerrike-Ungarn, fram til det vart oppløyst. Øya var så italiensk før ho vart ein del av Jugoslavia etter 1945.

Under den andre verdskrigen oppretta det fasicistiske Italia Rab konsentrasjonsleir på øya, der over tusen menneske vart drepne mellom 1942 og 1943. I 1953 vart det oppretta eit minnesmerke for dei falne ved landsbyen Kampor.

Dei fire kyrkjetårna vart eit symbol på byen og øya. Det eldste av desse går heilt tilbake til 1000-talet. Den verste katastrofen på øya var utbrotet av ein byllepest i 1456, kraftig reduserte folketalet.

## Folketal
Folketalet på øya ved dei siste folketeljingane, fordelt på kommunane, var:

Busetnadene på øya ved dei siste folketeljingane var:

## Merknader

## Kjelder
### Referansar





**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:en:Rab (island)|Rab (island)]]» frå ,  den 13. mars 2007.*  

## Bakgrunnsstoff
* Rab turistkontor
* rab.hr
Skrifte

**Skrifte** er både eit substantiv og eit verb (som substantiv synonymt med **skriftemål**) og tyder å vedkjenne syndene sine for eit anna menneske. I dei katolske og ortodokse kyrkjene skal skriftemålet foregå overfor ein prest, som etter skriftemålet tilseier tilgjeving for syndene, såkalla *absolusjon*. Dette skriftemålet et eit sakrament.

Ved reformasjonen vart skriftemålet avskaffa som obligatiorisk ordning i dei evangelisk-lutherske kyrkjene, men det private skriftemålet er i prinsippet framleis tilrådd brukt, anten overfor ein prest eller overfor ein kristen lekmann.

Presten har kyrkjeleg fullmakt til å motta skrifte og har juridisk teieplikt utan vilkår (*« juridisk ubetinget taushetsplikt»*). Teieplikta gjeld i prinsippet òg andre som mottek skriftemål.

## Syndsforlating
*Syndsforlating* eller *absolusjon* er ei formell utsegn ein får frå presten etter at ein har skrifta. Det inneber at syndene som ein har skrifta om vert tilgjevne, ei fullmakt prestane i Den katolske kyrkja meiner dei har frå Gud gjennom den apostoliske suksesjonen.

## Allment skriftemål
Nokre lutherske kyrkjesamfunn har eit allment skriftemål før nattverden, slik ordninga lenge var i Den norske kyrkja, og slik det enno vert praktisert i læstadiansk prega kyrkjelydar. Ved det allmenne skriftemålet seier presten først fram ein skriftetale, så les kyrkjelyden ei felles syndsvedkjenning, før presten tilseier individuell syndsforlating for dei som kneler ned ved alterringen. 

I Den norske kyrkja vert allment skriftemål berre bruka ved særskilte høve, og i så fall helst i gudstenesta på dagar som askeonsdag eller bots- og bededag. 

## Andre tydingar

Ordet kan òg bli bruka om anna vedkjenning av mistak, t.d. for foreldre. Det kan òg tyde å gje nokon refs.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Om skriftemål, Den norske kyrkja
* Om skriftemål mv, frå Nordreisa
Rivanj

**Rivanj** er ei lita øy i Adriahavet ved kysten av Kroatia, i øygruppa Zadar mellom øyane Sestrunj og Ugljan. Ho har eit areal på 4,4&nbsp;km², ei lengd på 3,4&nbsp;km og ei breidd på 1,4&nbsp;km. Administrativt høyrer øya inn under kommunen Preko i fylket Zadar.

Den høgaste toppen er Lukocina på 112 meter. Den einaste landsbyen er Rivanj, som ligg i indre område av øya. På sørvestsida ligg dei ei lita hamn og ei grend. Øya er heilt dekt av krattskog. Rivanj har ei dagleg båtrute til Zadar. Landsbyen vart visstnok grunnlagd av folk frå øya Ugljan.

## Folketal
Folketalet på øya ved dei siste folketeljingane var:

## Kjelder
### Referansar
Sestrunj

**Sestrunj** er ei øy i Adriahavet ved kysten av Kroatia. Ho ligg i øygruppa Zadar mellom Ugljan, Rivanj og Dugi Otok. Øya har eit areal på 11,1&nbsp;km².  Administrativt høyrer øya inn under kommunen Preko i fylket Zadar.

Den einaste busetnaden på øya, som òg heiter Sestrunj, ligg i indre område av øya. Øya er dekt av maquis-kratt og låg skog. Hovudnæringane på øya er jordbruk og fiske.

## Folketal
Folketalet på øya ved dei siste folketeljingane var:

## Kjelder
### Referansar





## Bakgrunnsstoff

* Om Sestrunj
Silba

**Silba** er ei lita øy i Adriahavet ved kysten av Kroatia, søraust for Lošinj, mellom øyane Premuda og Olib. Ho har eit areal på 15&nbsp;km², forma som eit åttetal. Landsbyen Silba ligg på det smalaste punktet i midten, der øya er 600 meter brei. 

Administrativt høyrer Silba til kommunen Zadar i Zadar fylke. Offisielt har Silba 344 innbyggjarar (2021), men dette talet varierer frå eit par hundre om vinteren til fleire tusen om sommaren. Mange har jobbar og eigedommar på fastlandet, og jobbar med turisme om sommaren, som er hovudnæringa på øya.

Silba har middelhavsklima med i snitt 2&nbsp;570 soltimar i året. Dei fleste sommaradagane er varme og solrike med ein svak vestleg vind som kjøler ned ettermiddagane.

## Geografi
Øya har fleire mindre strender og viker. Den største offentlege stranda er Sotorišće, som ligg nær hamna Mul, og har klårt og grunt vatn med sandbotn.

På Žalić, er det fleire mindre grusstrender og ein molo. Passasjerbåtar og kommersiell trafikk legg til kai her. På nordsida av landsbyen ligg det høgaste punktet på Silba, Varh på 80 meter. Den nordlege kysten er mindre tilgjengeleg enn den sørlege på grunn av meir steinete kyst.

Det mest populære landemerket på Silba er Toreta, eit glatt tårn med ei spiraltrapp der ein har eit flott utsyn over dei omliggande øyane. Det ligg midt i landsbyen ved Veli Put, hovudgata i Silba. Det er ikkje tillate med trafikk på øya, bortsett frå køyretøy som leverer varer.

Landsbyen har fleire kaféar, fire restaurantar og fleire mindre butikkar.

## Historie
Silba vart først nemnd i nedskrivne kjelder på 800-talet. I mellomalderen var øya ein del av Venezia. På eit eller anna tidspunkt tok den venetianske familien Morosini over øya, og dei eigde øya fram til byrjinga av 1800-talet. I 1838 selde familien Morosini øya til Marko Ragusin frå Losinj for 28&nbsp;500 austerrikske lire.

## Folketal
Folketalet på øya ved dei siste folketeljingane var:

## Kjelder
* Jurić, Ljubimir. *Silba* (1910) (reprint 1991: Društvo za zaštitu prirode Silba)

### Referansar





## Bakgrunnsstoff
* Offisiell side
* silba.org
* Bilete
Šipan

**Šipan** er ei øy i Adriahavet ved kysten av Kroatia og den største av Elafitiøyane, 17&nbsp;km nordvest for Dubrovnik. Mellom øya og fastlandet ligg Kolocepskisundet. Administrativt høyrer Šipan til kommunen Dubrovnik i fylket Dubrovnik-Neretva. Øya har eit areal på 16,5 kvadratkilometer, ei lengd på 9,1&nbsp;km og ei breidd opp til 2,6&nbsp;km. Folketalet i 2021 var 476. 

Det går to åsryggar av kalkstein langs øya, den høgaste er Veliji Vrh på 243 meter ligg i nordaust, medan den andre ligg i søraust. Desse to ligg rundt eit dolomittsøkk der det vert dyrka oliven, fiken, vindruer, johannesbrødtre, mandel, appelsiner og sitrusfrukter. Det er to hamner på øya, Suđurađ i aust og Šipanska Luka i vest.

## Folketal
Folketalet i busetnadene på øya ved dei siste folketeljingane var:

## Kjelder
### Referansar