Ian Holm

Sir **Ian Holm** () er ein engelsk skodespelar som er kjend frå teaterverk og mange filmroller. Han mottok ein Tony Award i 1967 for beste mannlege skodespelar for opptredenen som Lenny i *[[The Homecoming]]* og ein Laurence Olivier Award for beste mannlege skodespelar i 1998 for tittelrolla i *[[King Lear]]*. Han vart nominert til Oscar-prisen i 1981 for birolla som friidrettstrenaren Sam Mussabini i *[[Ildvognene]]*. Andre velkjende filmroller han har spelt er Ash i *[[Alien]]*, Fader Vito Cornelius i *[[Det femte element]]* og hobbiten Bilbo Lommelun i Peter Jackson sine filmatiseringar av Ringdrotten og Hobbiten av J.R.R. Tolkien.

## Bakgrunn
Ian Holm Cuthber var fødd av skotske foreldre i Goodmayes i Essex. Mora, Jean Wilson (fødd Holm) var sjukepleiar og faren, James Harvey Cuthbert var psykiater og ein av pionerane for elektrosjokkterapi. Han hadde ein storebror, Eric, som døydde i 1943. Ian Holm gjekk på den uavhengige skulen Chigwell School i Essex. Foreldra hans flytta til Mortehoe i Devon og deretter Worthing der Ian blei med i ei dramaforeining.  Eit besøk til tannlegen førte til at han fekk helsa på Henry Baynton, ein vidkjend Shakespeare-skodespelar som hjelpte Holm å trena seg opp til å bli tatt inn på Royal Academy of Dramatic Art, der han sikra seg ein plass i 1949. Studia hans blei avbrotne eitt år seinare då han blei innkalla til militærteneste i den britiske hæren. I denne tida vart han stasjonert i Klagenfurt i Austerrike og vart forfremja til visekorporal. Studia vart avbrotne for andre gong då han melde seg frivillig til å reisa på skodespelarturné i USA i 1952. Holm vart endeleg uteksaminert frå RADA i 1953. I studietida hadde han blitt tilbode «spydberar»-roller ved teateret i Stratford. Han vart tildelt stadig viktigare roller og blei verande der i 13 år.

## Karriere
Holm var ei etablert stjerne ved Royal Shakespeare Company i Stratford før han gjorde sitt inntog på fjernsyn og film. I 1965 spelte han Richard III in BBC-serien *[[The Wars of The Roses]]*, basert på RSC-produksjonen av skodespela, og gradvis vart han eit kjent namn med mindre roller i filmar som *[[Å, for en herlig krig]]* (1969), *[[Nicholas and Alexandra]]* (1971), *[[Mary, Queen of Scots]]* (1971) og *[[Young Winston]]* (1972). I 1967 vann han ein Tony Award for beste mannlege skodespelar som Lenny i *[[The Homecoming]]* av Harold Pinter. In 1977 var Ian Holm med i miniserien *[[Jesus fra Nasaret]]* som saddukearen Zerah og spelte ein skurkaktig marokkanar i *[[March or Die]]*. Året etter spelte han J.M. Barrie i den prisvinnande BBC-serien *[[The Lost Boys]]*, der sonen hans, Barnaby Holm spelte den unge George Llewelyn Davies.

In 1981 spelte han Frodo Lommelun i ein radioversjon av Ringdrotten av J.R.R. Tolkien.

Holms første filmrolle som fekk ringverknader var som den svikefulle androiden Ash i filmen Alien (1979) av Ridley Scott. Måten han portretterte Sam Mussabini på i *[[Ildvognene]]* (1981), gjorde han fortent til ein spesialpris under Filmfestivalen i Cannes og ein Oscar-nominasjon for beste mannlege skodespelar i ei birolle. Heime i England vann han BAFTA-prisen i same kategori for same film. I 1980-åra hadde han minneverdige roller i *[[Time Bandits]]* (1981), **' (1984) og [[Terry Gilliam]]s ''[[Brazil]]'' (1985). Han spelte forfattaren av [[Alice i Eventyrland]], [[Lewis Carroll]], fantasifilmen ''[[Dreamchild]]'' (1985) der [[Dennis Potter]] hadde skrive manus.

I 1989 vart Holm nominert til ein BAFTA for TV-serien ''Game, Set and Match''. Serien er basert på romanane av [[Len Deighton]] og fortel historia om ein offiser (Holm) som oppdagar at hans eiga kone er ein fiendtleg spion. Han heldt fram med å framføra [[Shakespeare]], og spelte saman med [[Kenneth Branagh]] i filmen ''Henry V'' (1989) og spelte [[Polonius]] i [[Mel Gibson]]-versjonen av ''[[Hamlet]]'' (1990). Holm og Branagh samarbeidde på nytt i ''[[Mary Shelley's Frankenstein'' (1994), der han spelte [[Victor Frankenstein]], faren til Branaghs rollefigur.

Holm vart stadig meir kjend i løpet av 1997 då han spelte to prominente roller, som den stressa, men fintfølande presten Vito Cornelius i ''[[Det femte element]]'' og den forpinte advokaten i ''[[Den søte ettertid]]''. I 2001 spelte han i ''[[From Hell]]'' som legen [[William Withey Gull]]. Same året portretterte han [[Bilbo Lommelun]] i den banebrytande filmen ''[[Ringenes herre: Ringens brorskap]]''. He gjorde ein ny opptreden i den siste filmen i trilogien; ''[[Ringenes herre: Atter en konge]]'' (2003). For dette vann han ein delt heiderspris frå [[Screen Actors Guild]] tildelt skodespelarane i filmen. Han gjentok rolla som den eldre [[Bilbo Lommelun]] i filmane **' (2012) og ** (2014).

Holm har to gonger blitt nominert til Emmy-prisen. Ein gong for ei kringkasting av ei oppsetning av King Lear i 1999, og ein annan gong for ei birolle i HBO-filmen *[[The Last of the Blonde Bombshells]]* med Judi Dench i 2001. Holm har lese inn voice-over for mange britiske fjernsynsdokumentarar og reklamar.

Ian Holm har vore med i to David Cronenberg-filmar: *[[Naken lunsj]]* (1991) and *[[eXistenZ]]* (1999).  Han var favorittskodespelaren til Harold Pinter, dramatikaren som ein gong utbraut: «Han tek på seg skoen min, og han passar!» Holm spelte Lenny i uroppsetninga av Pinters meisterverk *[[The Homecoming]]*.

Holm har spelt Napoleon Bonaparte tre gonger: fyrst i fjernsynsserien *[[Napoleon and Love]]* (1972); deretter i Terry Gilliams komiske *[[Time Bandits]]* (1981) og til slutt, i 2001, spelte han den falne leiaren i eksil i filmen *[[The Emperor's New Clothes]]*.

## Personleg liv
Ian Holm har vore gift fire gonger. Dei fyrste tre ekteskapa hans enda i skilsmisse. I 1991 gifte han seg med si tredje kone, skodespelaren Penelope Wilton, i Wiltshire. Dei spelte saman i fjernsynsserien *The Borrowers* (1993) på britisk TV. Dei skilde seg i 2001. I dag er han gift med kunstnaren Sophie de Stempel, som har lært av og sete modell for Lucian Freud.

Ian Holm har fem born; tre døtrer, (Jessica, Sarah-Jane and Melissa) og to søner (Barnaby og Henry) med tre kvinner, inkludert dei fyrste to av dei fire konene hans.

Holm vart behandla for prostatakreft i 2001.

## Prisar og utmerkingar
*Ian Holm er utnemnd til Commander of the British Empire av den britiske dronninga

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Ian Holm|Ian Holm]]» frå ,  den 22. juni 2015.*  
 

## Fotnotar
*Engelsk Wikipedia oppgav desse fotnotane:*