open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Michael Halliday

**Michael Halliday**, ofte **M.A.K. Halliday** (), var ein britisk-australsk lingvist som utvikla den språkvitskaplege skulen som er kalla systematisk-funksjonell lingvistikk. Halliday har hatt mesteparten av yrkesaktiviteten sin i Australia ved universitetet i Sydney. 

Hallidays tilnærmingar har hatt påverknad på fleire norske lingvistar, til dømes Kjell Lars Berge, Eva Maagerø og Elise Seip Tønnessen.
Oddvar Nes

**Oddvar Sigmund Nes** () var ein norsk professor i nordisk språkvitskap, særleg nynorsk, ved Universitetet i Bergen.

Det meste av den faglege produksjonen til Oddvar Nes fell innom namnegranskinga, og han har særleg arbeidt med etymologiske spørsmål. Det kjem til uttrykk alt i magistergradsavhandlinga hans i germansk målvitskap, «Studiar i dei eldste nordvestlandske fjordnamna». Nes har vidare arbeidt med leksikografi, dialektar og fonetikk. 

Saman med Jarle Bondevik og Terje Aarset har Oddvar Nes stått bak Ivar Aasen-selskapet, og dei tre har sidan 1992 stått føre eit omfattande vitskapleg arbeid med å gje ut dei etterlatne skriftene åt Ivar Aasen, med notar, innleiingar og kommentarar.

Oddvar Nes har vore namnekonsulent for fylkeskartkontora i Sogn og Fjordane og Hordaland, og var namnekonsulent for Vestlandet. Han har i tillegg vore redaktør for tidsskriftet *[[Namn og Nemne]]* (1984-2004).

Oddvar Nes var tilsett ved Universitetet i Bergen frå 1964 til han gjekk av ved aldersgrensa som 70-åring i 2008. Han fekk i 2009 kongens fortenestmedalje i sølv for innsatsen sin.

## Litteratur
* Akselberg, Gunnstein og Jarle Bondevik (red.) 1998. «Ord etter ord. Heidersskrift til Oddvar Nes 27. desember 1998.» Bergen: Norsk Bokreidingslag.
* Nes, Oddvar. 2008. «Nes om namn. Heidersskrift til Oddvar Nes på 70-årsdagen 27. desember 2008.» Redigert av Gunnstein Akselberg og Ole-Jørgen Johannesen og med bibliografi redigert av Jarle Bondevik og Ole-Jørgen Johannesen. Bergen: Norsk Bokreidingslag.

## Referansar
Bajkonur

**Bajkonur** (kasakhisk Байқоңыр, *Bajkonyr*; russisk Байконур, *Bajkonur*, tidlegare kalla *Leninsk*) er ein by i Kasakhstan i Kyzylorda oblast med om lag 55&nbsp;000 innbyggjarar. Byen har ein spesiell status i landet og byen og området rundt vert leigd ut til og styrt av Russland. Han vart grunnlagd for å tene Kosmodrom Bajkonur, staden der russarane skyt opp romrakettane sine, og vart offisielt omdøypt til Bajkonur av Boris Jeltsin 20. desember 1995.

Den opphavlege Bajkonur var ein gruveby nokre hundre kilometer lenger nordaust, nær Dzjezkazgan i Karganda oblast. Oppskytingsstaden fekk visstnok dette namnet for å skape forvirring og halde staden hemmeleg. 

## Sjå òg
* Kosmodrom Bajkonur

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Baikonur|Baikonur]]» frå , den 19. januar 2008.* 

## Bakgrunnsstoff

*
* RussianSpaceWeb.com om Bajkonur
* Kosmodrom Bajkonur
Turkestan i Kasakhstan

**Turkestan** (kasakhisk Түркістан, *Turkistan*, tidlegare kalla *Hazrat-e Turkestan*) er ein by sør i Kasakhstan. Han er hovudstad i Turkistan oblast, nær elva Syr-Darja. Han var dessutan hovudstad i det gamle Kangju. Han har om lag 230&nbsp;000 innbyggjarar og ligg 197&nbsp;km nordvest for Taraz langs den transaralske jernbanen mellom Kyzylorda (Perovsk) i nord og Tasjkent i Usbekistan i sør.

## Namn
Namnet Hazrat-e Turkestan tyder «den heilage av Turkestan» og refererer til Khoja Ahmad Yasavi, den store Sufi-sjeiken av Turkestan, som vart fødd her på 1000-talet og er gravlagd i byen. Under hans regjeringstid vart byen eit viktig utdanningssenter for folket på dei kasakhstanske steppene. I 1390-åra reiste Timur eit stort mausoleum kalla *Mazar*.

## Soge
Turkestan er ein av dei mest historiske byane i Kasakhstan med arkeologiske funn som går tilbake til 300-talet. Kinesarane kalla staden Beitian og seinare vart han kalla *Yasi* eller *Sjavgar* fram til 1500-talet då han var eit viktig handelssenter.

Framleis kjem mange pilegrimar til byen. Ifølgje ei lokal segn skal visstnok tre pilegrimsreiser til Turkestan vere like bra som ein hajj til Mekka, men dette er ikkje eit syn som resten av den muslimske verda deler. Helgenen vart rekna som så heilag at byen vart kjend som «det andre Mekka i austen», og er særs viktig for muslimar i Kasakhstan. 
 
Gjennom historia har Turkestan vore ein grenseby og ligg i utkanten av den persisk-islamske oasekulturen Transoksiana i sør og dei turkisk-mongolske steppenomadane i nord. Derfor har han til tider vore eit viktig kasakhstansk politisk senter, og til andre tider under usbekiske khanatar lenger sør sin kontroll.

Då han kom inn under russarane i 1863 var han under Khanatet Kokand. Turkestan var i Syr-Darja oblast i det russiske Turkestan. Då tsarist-regimet fall i 1917–1918 var han ei kort stund ein del av Den autonome sovjetiske sosialistrepublikken Turkestan før han vart ein del av den kasakhstanske republikken i Sovjetunionen i 1924.

I dag har Turkestan opp under 100&nbsp;000 innbyggjarar og dei fleste er etniske usbekarar. På 10 år på slutten av 1900-talet steig innbyggjartalet med 10 % og han var den kastakhstanske byen som voks raskast etter den nye hovudstaden Astana.

Ein kan nå Turkestan med tog frå Almaty, ei reise som tar nesten 20 timar. Bilturen frå den næraste flyplassen i Tsjimkent tar om lag to timar.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Hazrat-e Turkestan|Hazrat-e Turkestan]]» frå , den 19. januar 2008.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Kosmodrom Bajkonur

**Kosmodrom Bajkonur** (russisk Космодром Байконур), òg kalla *Tjuratam*, er den største og eldste fungerande rakettoppskytingsbasen i verda. Han vart opphavleg bygd som eit sovjetisk romsenter og er no under russisk kontroll, sjølv om det ligg i Kasakhstan. Basen ligg om lag 200 km aust for Aralsjøen, på den nordre breidda til elva Syr-Darja, nær byen Bajkonur i den sør-sentrale delen av Kasakhstan.

Namnet «Bajkonur» vart valt for å lure Vesten til å tru at området låg nær ein gruveby om lag 320 km nordaust for romfartssenteret, i ørkenområdet nær byen Dzjezkazgan. 

Bajkonur var det viktigaste anlegget i Sovjetunionen sitt romprogram frå slutten av 1950-åra og igjennom 1980-åra. Kosmodromen har alt av nødvendig utstyr som ein treng for oppskyting av både bemanna og ubemanna romfartøy. Bajkonur husar rakettane Sojuz, Proton, Tsyklon, Dnepr og Zenit. Stasjonen har òg ei viktig rolle i drifta av Den internasjonale romstasjonen (ISS).

Romsenteret vart offisielt grunnlagd 2. juni 1955. Det vart opphavleg bygd for oppskyting av langdistansemissilar og vart seinare utvida til òg å handsame romrakettar. I nærleiken av basen voks ein by opp med leilegheiter, skular og forretningar for dei som arbeida på romsenteret. I 1966 fekk han bystatus og vart døypt Leninsk, men i 1995 vart han omdøypt til Bajkonur av Boris Jeltsin.

Mange historiske romferder er starta frå Bajkonur: Den første kunstige satellitten, Sputnik 1, vart sendt opp den 4. oktober 1957, den første bemanna romferda med Jurij Gagarin den 12. april 1961, og den første kvinna i rommet, Valentina Teresjkova, i 1963. Her fann òg Nedelinkatastrofen stad.

Drifta av anlegget heldt fram òg også etter oppløysinga av Sovjetunionen i 1991, under vern av Samveldet av sjølvstendige statar. 8. juni 2005 ratifiserte det russiske parlamentet ein avtale mellom Russland og Kasakhstan om auka samarbeid om effektiv drift av Bajkonur. Avtalen forlenger òg Russland sitt lån av stasjonen til 2050. Leigesummen er på 700 millionar kroner per år.

På grunn av den lange usemja mellom Russland og Kasakhstan om leigesummen for lånet av kosmodromen, har russarane byrja å utvide Kosmodrom Plesetsk i Arkhangelsk i Nord-Russland.

## I fiksjon
*Baikonur Kosmodrom* er tittelen på et skodespel av Christopher Grøndahl, der delar av handlinga lagt til romsenteret i byrjinga av 2020-åra.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Bajkonur Kosmodrom|Bajkonur Kosmodrom]]» frå ,  den 19. januar 2008.*  

## Bakgrunnsstoff
* Jordas endestasjon Dagbladet
* RussianSpaceWeb.com om Bajkonur (på engelsk)
Avosett

**Avosett** (*Recurvirostra avosetta*) er ein vadefugl i avosettfamilien. 

Avosetten er omtrent 43 cm lang og har eit vingespenn på mellom 77 og 80 cm. Han har eit langt og tydeleg oppoverbøygd nebb. Fjørdrakta er for det meste kvit, med svarte område. Begge kjønn har same fargar. Unge fuglar har ei meir gråleg fjørdrakt. Beina er lange og blåaktige.

## Utbreiing

Fuglane hekkar i tempererte delar av Europa og Vest- og Sentral-Asia. Dei fleste trekker til Afrika eller sørlege Asia om vinteren, men dei kan også overvintra i milde delar av hekkeområda, som sørlege Spania og sørlege England.

I Noreg har avosetten hekka på Jæren, der han særleg har vore ved Orrevatnet. Han kjem til reirplassen her i slutten av mars, medan egglegginga skjer i mai. Talet på avosettar i Noreg er likevel svært lite, og dei blir ikkje rekna som å ha ein etablert bestand i landet.

Reiret vert lagt opent til. Avosetten kan danna koloniar med meir enn 100 par. 

## Avosett i Storbritannia
Avosett blei utrydda i Storbritannia i 1840. Etter at han gjenetablerte seg ved fuglereservatet Minsmere i Suffolk i 1947 blei fuglen del av logoen til fuglevernorganisasjonen Royal Society for the Protection of Birds (RSPB). Fuglen blei også avbilda på eit britisk frimerke i 2007.

## Kjelder
* Søk i Rødlistedatabasen 
* Smith, Lewis, «New stamps will celebrate the revival of birds that came back from the dead». *[[The Sunday Times]]*, 3. september 2007.

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Pied Avocet|Pied Avocet]]» frå , den 21. august 2010.* 
 

## Bakgrunnsstoff
* Norsk ornitologisk forening om avosett
Forretningsorden

**Forretningsorden** er eit reglement for korleis eit møte eller ein debatt skal organiserast. Forretningsorden inneheld reglar for debatten, røystereglar og i kva for rekkjefølgja dei ulike sakene skal opp.

Forretningsorden er noko av det første ein møtelyd tek stilling til. Forretningsorden for eit møte kan vera heilt eller delvis styrt av organisasjonen sine vedtekter, lovverket eller sedvane. Dersom ein deltakar på eit møte teiknar seg til eit innlegg om forretningsorden, får han innlegg før dei andre debattantane. Dette innlegget skal ikkje dreia seg om sjølve debatten, men om korleis debatten skal gå føre seg.

## Sjå òg
* Stortingets forretningsorden

## Kjelder
* caplex.no
Abbasidekalifatet

**Abbasidekalifatet** var eit mektig arabisk kalifdynasti i Bagdad. Abbasidane tok namnet sitt etter onkelen til profeten Mohamed, al-Abbas. Abbasidane tok makta over det islamske samfunnet frå omajadane i 750. I 1258 brann mongolane Bagdad, og abbasidane måtte flykta til Egypt. Familien heldt på kaliftittelen fram til 1517, då den siste kalifen vart fengsla av osmanarane. 

## Kjelder
* caplex.no
Abbed

Ein **abbed** er *forstandar* (leiar) i eit munkekloster. I eit nonnekloster kallar ein forstandaren for **abbedisse**. Eit **abbedi** er eit kloster som er leidd av ein abbed eller ei abbedisse. Ordet abbed kjem av arameisk og tyder *fader*. Abbeden vert vald av medlemane i klosteret, og vert vigsla.

Det franske ordet for abbed, *abbé*, vert òg brukt om katolske prestar.

## Kjelder
* caplex.no
Bakans

**Bakans** (latvisk *Bakanu ezers* eller *Bakans*) er ein innsjø i Madona fylke i Latvia. Hanligg nær landsbyen Dzelzava ved sida av den mindre landsbyen Jaunbakani.

I 1930-åra vart det funne restar av ein eldgamal busetnad nær innsjøen.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lake Bakans|Lake Bakans]]» frå , den 19. januar 2008.*
Burtnieks

**Burtnieks** er den fjerde største innsjøen i Latvia. Breidda av innsjøen er stort sett grunn, består hovudsakleg av sand og er somme stader nokså gjørmete. I søraustlege delar av innsjøen er det derimot fast grunn av sandstein der breidda kan verte nokså bratt. 

Innsjøen er rik på fisk og det finst område der ein driv jakt på and. Innsjøen inneheld tre øyar med eit totalt areal på 14&nbsp;000 m².

## Bakgrunnsstoff
* Miljøinformasjon 

## Kjelde


* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lake Burtnieks|Lake Burtnieks]]» frå , den 20. januar 2008.*
Liepājasjøen

**Liepājasjøen** (latvisk *Liepājas ezers*) er den femte største innsjøen i Latvia. Han ligg ved Liepāja i Liepāja fylke. Innsjøen har eit areal på 37,15&nbsp;km² ei lengd på 16&nbsp;km, men er ikkje meir enn 2 meter djup.

Liepājasjøen er ein grunn, eutrofisk kystinnsjø der store område av han er dekte av vegetasjon. Rundt innsjøen ligg oversvømde enger og dyrkande mark. Påler og demningar ligg rundt det meste av våtmarksområdet. Ein finn fjorten fiskeartar i innsjøen - gjedde, mort, åbor, brasme, karuss, suter, ål, vimba, lake, karpe, gjørs, nors, skredderkarpe og sørv. Fiske er berre lovleg i mai. Frå 1977 til 1999 var innsjøen eit fuglereservat med to fugleartar &ndash; svane og and.

## Øyar
Liepāja har 13 øyar og dei viktigaste av desse er Atteku(-as), Zirgu, Pērkona, Putnu (kalva) og Ciānas. På austsida ligg skogen Friča og på vestsida nær Pērkone ligg Reiņuskogen (latvisk *Reiņu mežs*).

## Elvar

Av elvar som munnar ut i innsjøen finn ein Ālande, Bārta, Otaņķe (Brūnupe), Līčupe, Orbupe og Dorupe.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Liepāja lake|Liepāja lake]]» frå , den 20. januar 2008.*
Lubāns

**Lubāns** er den største innsjøen i Latvia. Han ligg sentralt i det austlege låglandet og er ein grunn innsjø som får vatn frå elvane Rēzekne, Malta, Malmuta og Lisinja, i tillegg til fleire mindre bekkar. Ut frå innsjøen renn Aiviekste som er ei av sideelvane til Daugava.

Etter ein øydeleggjande vårflaum i 1926 vart det bygd fleire demningar og dike. Vassinhaldet i innsjøen kan derfor kontrollerast og er mellom 90 og 93 meter over havet. I ei høgd på 90,75 meter har innsjøen eit areal på 25 km², men når høgda er 92,75 m aukar innsjøen til heile 100 km². 

Andre små restar etter innsjøar i nedslagsfeltet til Lubans har vorte drenert slik at landområde kunne utnyttast for jordbruk. 

## Bakgrunnsstoff
* Geologisk informasjon

## Kjelde


* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lake Lubāns|Lake Lubāns]]» frå , den 20. januar 2008.*
Elvar i Latvia

Dette er ei liste over **elvar i Latvia**: 

* Aiviekste
* Daugava
* Dubna
* Gauja
* Lielupe
* Mūša
* Nemunėlis
* Salaca
* Venta
Aiviekste

**Aiviekste** er ei elv i Latvia. Ho renn ut frå Lubānssjøen, den største innsjøen i Latvia, og munnar ut i Daugava, den største elva i Latvia. Aiviekste er den største sideelva til Daugava i Latvia. Aiviekste dannar grensa mellom Vidzeme og Latgale i lag med Pededze.

### Sideelvar
* Pededze
* Balupe

## Kjelde


* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Aiviekste River|Aiviekste River]]» frå , den 20. januar 2008.*
Bartuva

**Bartuva** (latvisk *Bārta*) er ei elv vest i Litauen og i Latvia. Elva er 103 km lang der 56 km av ho renn i Litauen og 47 km i Latvia. 
Bartuva spring ut frå Plungė fylke, 3 km nord for innsjøen Plateliai. Elva renn nordvestover gjennom Skuodas fylke og Skuodas før ho renn inn i Latvia. Bartuva renn ut i Liepājasjøen, som er forbunde til Austersjøen. Dei øvre delane av Bartuvadalen er djup og smal, medan dei nedre delane av elva er mykje breiare. 

Bartuva sine største sideelvar er Eiškūnas, Erla, Luoba, Apšė og Vartaga.

## Kjelde


* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Bartuva|Bartuva]]» frå , den 20. januar 2008.*
Dubna i Latvia

**Dubna** er ei elv aust i Latvia. Ho er ei av sideelvane til Daugava frå høgre og munnar ut i Daugava ved byen Līvāni.

## Bakgrunnsstoff
Enguresjøen

**Enguresjøen** er ein innsjø i Latvia. Han ligg vest i landet i Talsi fylke og er den tredje største i Latvia etter Lubāns og Rāzna.

Enguresjøen var tidlegare ein lagune og er berre skild frå sjøen av ein 1,5 til 2,5 km brei sandbanke. Utsiget er den kunstige Mersragakanelen som vart grave ut i 1842. Innsjøen er eutrofisk og er stort sett overgrodd av siv. Han inneheld 16 fiskeartar. 

Heile innsjøen og området rundt har vore ein del av Enguresjøen naturpark sidan 1999, men det første naturreservatet vart oppretta her i 1957. I innsjøen ligg det ei flytebrygge som ornitologar nyttar. Innsjøen vart ein del av Ramsarkonvensjonen si liste i 1995.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lake Engure|Lake Engure]]» frå , den 20. januar 2008.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
* Naturbevaringsplan for Engursjøen naturpark 
* www.ezeri.lv
Dridzis

**Dridzis** er ein innsjøen i Krāslavas fylke i Latvia. Med eit djup på opp til 65 meter er han den djupaste innsjøen i landet. 

## Kjelde


* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lake Dridzis|Lake Dridzis]]» frå , den 20. januar 2008.*
Lielupe

**Lielupe** (tysk *Kurländische Aa* eller *Kurische Aa*) er ei elv i Latvia. Elva er 119&nbsp;km lang (310&nbsp;km medrekna Mēmele) og har eit nedslagsfelt på 17&nbsp;600&nbsp;km².

Lielupe byrjar der dei to elvane Mēmele og Mūsa renn saman. I dei nedre delane av ho renn ho parallelt med kysten av Rigabukta. Ho passerer byen Jūrmala og renn nesten 30&nbsp;km langs kysten av bukta før ho til slutt munnar ut her. Ei grein av elva renn ut i Daugava. Om lag 50-55 % av vatnet i elva kjem frå snøsmelting.

Lielupe er framkommeleg for båtar i om lag 100&nbsp;km. Av byar langs elva finn ein Bauska, Mežotne, Jelgava, Riga og Jūrmala.

## Bakgrunnsstoff
* Informasjon om nedslagsfeltet til Lielupe

## Kjelde

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lielupe|Lielupe]]» frå , den 20. januar 2008.*
Gauja

**Gauja** (estisk *Koiva jõgi*; livisk *Koiva*; tysk *Livländische Aa*) er ei av dei lengste elvane i Latvia med ei lengd på 452&nbsp;km og eit nedslagsfelt på 8&nbsp;900&nbsp;km². Kjelda hennar ligg i åsane sørvest for Cēsis. Ho renn først austover og nordover og dannar grense mot Estland i om lag 20&nbsp;km. Sør for Valga og Valka snur ho vestover mot Valmiera, og held fram sørvestover nær Cēsis og Sigulda. Gauja munnar ut i Austersjøen nær Riga.

I Cesis og Riga fylke har Gauja grave ut den djupaste elvedalen i Latvia med breidder opp til 90 meter høge. Denne delen av Gauja inneheld mange flotte naturområde og vart erklært ein nasjonalpark i 1973.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Gauja|Gauja]]» frå , den 20. januar 2008.*
Mūša

**Mūša** (litauisk) eller **Mūsa** (latvisk) er ei elv i Litauen og Latvia. Ho renn saman med Nemunėlis (latvisk Mēmele) i Latvia, nær byen Bauska og dannar elva Lielupe. Mūša er 164 km lang, der 146 km renn i Litauen og 18 km i Latvia.

## Kjelde


* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Mūša|Mūša]]» frå , den 20. januar 2008.*
The Internet Movie Database

**The Internet Movie Database** (**IMDb**) er den eldste og sannsynlegvis største filmdatabasen på Internett. Den er kjent for å vere svært dekkjande, også med informasjon om ikkje-engelskspråklege filmar, lågbudsjettfilmar, TV-filmar og dataspel.

## Soge
IMDb vart oppretta i 1990 som eit enkelt program for å søkje i lista over vanlege spørsmål (FAQ) for nyheitsgruppe `rec.arts.movies`. I 1993 var det mogleg å sende spørsmål til programmet via e-post, og året etter kunne også brukarane sende inn tillegg til databasen og det vart utvikla eit www-basert grensesnitt, noko som opna IMDb for den store brukarmassen. I byrjinga var IMDb ikkje-kommersiell, og brukte donert bandbredde og maskinvare. I 1996 vart det danna eit selskap i Storbritannia, *Internet Movie Database Ltd.* med eigendomsretten til databasen, og det kom reklame på nettstaden. I 1998 vart verksemda kjøpt opp av Amazon.com.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
Musa

**Musa** er eit ord som kan referere til fleire ulike ting:

* **Musa** er bunden form av **[[mus]]** — eit lite dyr av gnagarfamilien.
* **[[Mūša]]** (litauisk) eller **Mūsa** (latvisk) er ei elv i Litauen og Latvia.
* **Mūsā** er den arabiske og tradisjonelle muslimske forma av namnet **[[Moses]]**.
Leptictidium

***Leptictidium*** var ei slekt pattedyr. *Leptictidium* levde i regnskogane i Nord-Amerika og Eurasia gjennom eocen frå 50 til 35 millionar år sia.

## Bakgrunnsstoff
* ''Leptictidium'' på BBC sida
*
Tilsynelatande storleiksklasse

**Tilsynelatande storleiksklasse** vert nytta i astronomien og gir eit mål for kor sterkt lyset som når oss frå ei gitt stjerne er. Allereie i oldtida hadde Klaudios Ptolemaios klassifisert dei synlege stjernene i seks klassar, slik at dei 15 best synlege høyrte til klasse 1, medan dei svakaste stjernene, som så vidt kunne skimtast, høyrte til klasse 6.
I det 19. århundre vart det så laga ein ny skala, som var basert på fotometrisk måling av lysintensitetar og som mest mogleg skulle avspeila den tradisjonelle skalaen frå ein til seks. Ein fann då ut at, sidan auget reagerte nokolunde logaritmisk på synsinntrykk av forskjellig styrke, kunne ein nytta ein logaritmisk skala til å definera storleiksklassane som funksjon av observert lysstyrke. Dersom lyset som blir motteke frå to stjerner har intensitetane *I*1 og *I*2, så definerte ein differansen mellom deira tilsynelatande storleiksklassar, *m*1 og *m*2, ved formelen

m_1 - m_2 = -2,5\cdot \lg\left({I_1 \over I_2}\right),
 
der \lg er logaritmen med grunntal 10. Faktoren 2,5 blei vald fordi ein hadde slått fast at lyset frå ein svak stjerne (klasse 6) hadde ein intensitet som var omtrent hundrendeparten av intensiteten av lyset som når oss frå ein klar stjerne (klasse 1). Set ein inn i formelen *I*1/*I*2 = 100, så får ein at dei to stjernene ligg akkurat 5 storleiksklassar ifrå kvarandre. Denne definisjonen blei innført av N. G. Pogson i 1854.
På fransk heiter det «magnitude apparente», på engelsk «apparent magnitude», eller berre «magnitude», då det der er underforstått at det meines «apparent». På nederlandsk heiter det «schijnbare helderheid» og på tysk «scheinbare Helligkeit».

Absolutt storleiksklasse bygger på Pogsons formel, idet ein tenkjer seg stjerna observert frå ein standard astronomisk avstand på 10 parsec. Den tenkte, derfrå observerte, storleiksklassen kallast *stjernas absolutte storleiksklasse*, symbol *M*. Idet ei stjernes lysintensitet minker omvendt proporsjonalt med kvadratet av avstanden, får ein då følgjande formel for samanhengen mellom absolutt og tilsynelatande storleiksklasse:

\ M = m + 5 - 5\cdot \lg(p),

der *p* er stjernas parallakse, som er stjernas avstand frå vårt solsystem målt i parsec.

## Kjelde

* *Denne artikkelen bygger på «[[:no:Tilsynelatende størrelsesklasse|Tilsynelatende størrelsesklasse]]» frå , den 20. januar 2008.*
Ambassadørane

***Ambassadørane*** er eit berømt måleri frå 1533 av den tyske målaren Hans Holbein den yngre (1497-1543). Biletet er eit kombinert dobbeltportrettet og stilleben og eit høgdepunkt innan renessansemåleria. 

I måleriet vert det framstilt stoltheit over humanismen, og ein fullstendig erkjenning av karakteren hans. Ved føtene til dei to ambassadørane, under emblema frå ulike kunnskapsdisiplinar, kan ein skimta ein forteikna hovudskalle, ein såkalla anamorfose. Denne kan kjennast att om ein ser måleriet frå sida. Hovudskallen er kanskje eit symbol på at alt er forgjengeleg, og at døden er det einaste sikre i livet. 

Det var lenge usikkert kven modellane til personane på biletet var, men ein reknar no med at det viser Jean de Dinteville (1504-1555), den franske ambassadøren til England i 1533, og, på høgre side, François de Dinteville (1498-1554), biskop av Auxerre og fransk amabssadør til Roma frå 1531 til 1533.
Alex Ferguson

**Sir Alexander Chapman Ferguson** () er ein skotsk fotballtrenar frå Glasgow, mest kjend som tidlegare manager for Manchester United. Han har vunne fleire trofe enn nokon anna manager i engelsk fotball si historie, og har leia Manchester United i over 1000 kamper. Han blei slegen til riddar i 1999 som første «framleis arbeidande» manager (OBE i 1983 og CBE i 1995).

8. mai 2013 vart det kunngjort at Ferguson skulle gje seg som fotballtrenar for Manchester United.
Tom Hilde

**Tom Andre Hilde** () er ein norsk skihoppar frå Asker. Han vart norsk meister i normalbakken i 2013 og har vunne fire sølvmedaljar og to bronsemedaljar med det norske hopplandslaget åra 2007-11. Hilde er medlem i Asker Skiklubb.

## Aktiv skihoppar
Hilde fekk sitt store gjennombrot i hoppbakken i 2008-sesongen. Då vann han to renn i verdscupen, den tredje sigeren i verdscuprenn kom i 2011. Fire gongar i perioden 2007-11 har han vore med å vinne sølvmedaljar for Noreg i lagtevlingar under verdsmeisterskapane, han var og med i kvartetten som vann bronsemedaljar under Vinter-OL 2010. Også i lagtvlinga under skiflygings-VM 2008 var han med å vinne bronsemedaljar. Femteplassen i normalbakken i VM 2011 er hans beste individuelle plassering i internasjonale meisterskap. Han vart nummer tre i den tysk-austerrikske hoppveka 2010/11. Vinteren 2013 kneip han gullmedaljen i noregsmeisterskapen i normalbakken i Rena, framom Anders Fannemel.

### Besteplasseringar i internasjonale meisterskap
*VM 2007 Sapporo: Nr 12 i storbakken. Med på laget som tok sølv, saman med Roar Ljøkelsøy, Anders Bardal og Anders Jacobsen. 
*VM 2009 Liberec: Nr 16 i normalbakken. Med på laget som tok sølv, saman med Anders Bardal, Johan Remen Evensen og Anders Jacobsen. 
*OL 2010 Vancouver: Nr 11 og 12 i dei to renna. Med på bronselaget, som bestod av dei same fire som i VM året før. 
*VM 2011 Oslo: Nr 5 i normalbakken og 10 i storbakken. Han var saman med Anders Bardal og Anders Jacobsen med på begge sølvlaga. Bjørn Einar Romøren var den fjerde på laget i normalbakken. I storbakken var Johan Remen Evensen den fjerde norske hopparen.

### Besteplasseringar i internasjonale renn
*2006: Nr 19 på Lillehammer (debut)
*2007: Nr 4 i Zakopane
*2008: To sigrar i Val di Fiemme og to andre- og fire tredjeplassar
*2008/09: Nr 5 i Engelberg og i Planica (skiflyging)
*2010: Nr 5 i Willingen
*2011: Siger i Bischofshofen, to andre- (Zakopane, Oberstdorf) og tre tredjeplassar

### Medaljar og besteplasseringar i noregsmeisterskap
*Ski-NM 2006: Nr 6 i normalbakken i Heddal
*Ski-NM 2007: Nr 4 i storbakken på Lillehammer
*Ski-NM 2008: Sølvmedalje i storbakken i Trondheim
*Ski-NM 2009: Bronsemedalje i storbakken på Lillehammer
*Ski-NM 2010: Nr 4 både i normalbakken i Vikersund og i storbakken i Trondheim
*Ski-NM 2011: Nr 6 i storbakken i Oslo
*Ski-NM 2012: Nr 9 i normalbakken på Voss
*Ski-NM 2013: Gullmedalje i normalbakken på Rena
*Ski-NM 2014: Bronsemedalje i normalbakken i Molde
*Ski-NM 2015: Bronsemedalje i normalbakken i Heddal
*Ski-NM 2016:
*Ski-NM 2017: Nr 4 i storbakken i Trondheim

## Kjelde
**Sportsboken*, aktuelle årgangar
Tropisk geometri

**Tropisk geometri** er eit relativt nytt område innan matematikk. Dei grunnleggande ideane har alt vorte nemnd på anna form i arbeida til Bergman, Bieri og Groves, men det er først sidan slutten av 1990-åra at ein har byrja å arbeide seriøst med teorien på området. Dette oppstod mellom anna då Grigorij Mikhalkin oppdaga at det var ein særs nyttig metode innan opptellingsgeometri. Sidan dette framleis er eit nytt forskingsområde finst det enno ikkje ei standardformulering av teorien, nokre definisjonar er ikkje universelt akseptert og nokre grunnleggande resultat manglar prov. 

Adjektivet *[[tropisk]]* er til ære for den brasilianske matematikaren Imre Simon som var ein pioner innan fagfeltet og har ikkje noko djupare meining utover dette. 
 
## Grunnleggande definisjonar

Det som skil reknemåten i tropisk geometri frå vanleg rekning er at summen av to tal alltid er lik det største talet altså vert 2 + 5 = 5. Produktet mellom to tal i tropisk geometri vert lik summen av dei to tala med vanleg rekning, altså 2 x 5 = 7. Nokre matematikarar har òg definert dette som at summen av to tal skal vere lik det *minste* av dei to tala
For å unngå forvirring med bruk av dei matematiske operasjonane (pluss og multiplikasjon) har ein vald å setje ein ring rundt symbolet, ein såkalla «tropisk semiring». 

Definisjonane vert uttrykt matematisk som følgjande: 

:  x \oplus y = \max\{\, x, y \,\},\, eller  x \oplus y = \min\{\, x, y \,\},\,, alt etter kva kjelder ein les. 

:  x \otimes y = x + y.\,

Uansett om summen av to tal er det største eller det minste av dei to tala, så følgjer tropisk geometri mange av dei same reglane som i vanleg rekning. Døme: 

:  x \oplus y = y \oplus x

:  x \otimes  y = y \otimes  x

:  x \otimes (x \oplus z)= x \otimes  y \oplus x \otimes  z

Operasjonen x \ominus y  vil derimot ikkje gje meining. For om x \ominus 10  = 14 så kan *x* her vere kva tal som helst. 

## Bakgrunnsstoff
### Grunnleggjande artiklar

* Første steg i tropisk geometri
* Tropisk geometri i statistiske modellar
* Enumerativ tropisk algebraisk geometri i R2
* Amøber med algebraisk mangfald og tropisk geometri
* Tropisk matematikk
* Ikkje-arkimedisk amøber og tropisk mangfald
* Utrekning og tropisk mangfald
* Tropisk geometri og nytteverdiane
* Tropisk algebraisk geometri

### Populærvitskapleg
* Forskning.no 

## Kjelder

**Delar av artikkelen bygger på «[[:en:Tropical geometry|Tropical geometry]]» frå ,  den 5. februar 2008.*  


### Fotnotar
Hunderfossen Familiepark

**Hunderfossen familiepark** ligg like nord for Lillehammer og kan by på mange spennande aktivitetar både for store og små. Den best kjende attraksjonen i parken er kanskje det store trollet som står midt i parken. Dei besøkande kan gå inn i dette trollet, som mellom anna inneheld utstillingar og ein restaurant.

## Bakgrunnsstoff

* Nettstad for Hunderfossen familiepark
* Bygginga av Eventyrslottet på Veidekke sine nettsider 
* Bygginga av raftingbana på Veidekke sine nettsider
Moroparken Tusenfryd

**Tusenfryd** er ein moropark ved Vinterbro i Ås kommune, om lag 20 kilometer sør for Oslo, like ved E6 og E18.

Parken vart opna 11. juni 1988 av dåverande administrerande direktør Åse Kleveland. I dag er Thomas Nygård direktør. Parken tilhøyrer det spanske konsernet Parques Reunidos, som også eig Bø Sommarland.

Tusenfryd har i overkant av 400&nbsp;000 vitjarar kvart år. Mellom Tusenfryd sine hovudattraksjoner kan ein nemne «SuperSplash», ei berg-og-dal-bane som endar med eit plask i vatnet, «ThunderCoaster», ein av Europas største berg-og-dal-baner som er laga i tre og «SpeedMonster» i stål som stod klar til sesongopninga i april 2006. «SpeedMonster» akselererer frå 0 til 90 km/t på 2,2 sekund. Speed Monster kosta rundt 70 millionar kroner og var parken si største investering så langt. 

## Kjelder

*FAKTA / HISTORIKK , tusenfryd.no

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettstad
* Parques Reunidos
Nemunėlis

**Nemunėlis** (latvisk *Mēmele*) er ei elv nord i Litauen og sør i Latvia. Ho spring ut 6&nbsp;km sør for Rokiškis og renn 191&nbsp;km før ho renn saman med Mūša nær byen Bauska og dannar den nye elva Lielupe. 75&nbsp;km av elva renn i Litauen, 76&nbsp;km langs grensa mellom dei to landa og resten berre i Latvia.

EU gav 100&nbsp;000 Euro for å oppretta turistruter langs Nemunėlis. Dette opplegget stod ferdig i 2007 med utleige av kajakkar og båtar, i tillegg til campingplassar.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Nemunėlis|Nemunėlis]]» frå , den 20. januar 2008.* 
 

### Fotnotar
Tropicana badeland

**Tropicana Badeland** er det største kombinerte (innandørs/utandørs) badelandet i Noreg. Badelandet held ope nesten heile året, og er ein del av opplevingshotellet Pers Resort på Gol i Hallingdal. 

## Bakgrunnsstoff
*Offisiell heimeside
Salaca

**Salaca** (estisk *Salatsi jõgi*) er ei elv i Latvia som munnar ut i Rigabukta. Elva er 90 km lang og renn ut frå innsjøen Burtnieks i Nord-Latvia. Salaca vert rekna som ei av dei beste lakseelvane i landet. 

Den litle byen Salacgriva med hamna si ligg ved munningen av Salaca. Salacgriva ligg 13 km frå grensa til Estland.

## Kjelder


* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Salaca|Salaca]]» frå , den 20. januar 2008.*
Venta

**Venta ** (tysk *Windau*, polsk *Windawa*) er ei elv nordvest i Litauen og vest i Latvia. Elva har kjelda si nær Kuršėnai i Šiauliai fylke i Litauen og renn ut i Austersjøen ved Ventspils i Latvia.

Av byar langs Venta finn ein Mažeikiai (Litauen), Kuldīga og Ventspils (Latvia). Av sideelvar finn ein Abava som er lenger 100&nbsp;km og Virvyčia på 99,7&nbsp;km. Ei anna sideelv er Varduva som er 96&nbsp;km lang og munnar ut i Venta ved grensa mellom dei to landa.

## Bakgrunnsstoff

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Venta River|Venta River]]» frå , den 20. januar 2008.*
Abd

**Abd** er eit arabisk ord som tyder ‘tenar’ eller ‘slave’. Den arabiske skrivemåten for abd er عبد, ‘abd. Fleirtal for tydinga ‘tenar’ er *ibad* og for slave *abid*.

I religiøs samanheng tyder *Abd* 'ein som tener Gud', og kan brukast om profeten Muhammed, eller som førsteledd i muslimske eller kristne namn. I islam blir det sett føre eit av Guds 99 namn, og kan ifølge muslimsk tradisjon ikkje brukast før andre uttrykk, ettersom ein ikkje skal tena og lyda andre enn Gud. Vanlege samansetjingar er Abdul, Abdullah, Abd al-Rahman, Abd al-Halim, Abd al-Qadir og Abd al-Wahid.

Kristne arabarar kan ha namn som Abd al-Masih (‘tenar av Messias’), Abdul Salib (‘tenar av krossen’) eller Abdul Yasu’ (‘tenar av Jesus’).

Ein tidleg leiar av bahai, Abbas Effendi, tok tittelen Abdulbahá, der *[[bahá]]* er rekna som det hundrede og viktigaste namnet på Gud.

## Kjelder
* caplex.no
*
*
*
*
Rovde kyrkje

**Rovde kyrkje** ligg på Rovdestranda i Vanylven på Sunnmøre.
Ho vart bygd av byggmeister Lars Tornæs frå Ålesund i 1872. 

Kyrkja vart vigsla 3. november 1872. 

I 1936 vart kyrkja dekorert av Jonas Peson.

## Tidlegare kyrkjer
Kyrkja som står i dag er den tredje kyrkja ein kjenner til på denne staden. PÅ 1300-talet finn ein *Raudvinjar kirkja* omtala. Ho var truleg frå tidleg kristen tid. 

Denne eldste kyrkja var stavkyrkje. I opplysningar frå 1722, då kyrkja skulle aksjonerast bort, ser ein at kyrkja var bygt i to omgangar. Eit tømra skip, og eit stavbygt kor. Koret hadde skråstøtter eller skorder utvendig. Det hadde dei fleste stavkyrkjene på Sunnmøre, og er eit typisk trekk for den "mørske stavkyrkja". I dag finn vi denne byggemåten i stavkyrkjene på Rødven og Kvernes.

Den gamle stavkyrkja vart erstatta av ei tømmerkyrkje i 1832. Ho stod i berre 40 år. Då vart ho seld. Tømmeret vart brukt i ei sjøbu på Sandsøya.

## Altartavlene
Rovde kyrkje har ikkje vore eigar av kyrkjegods. Ho har gjennom tida fått ein del vakre gåver frå privatpersonar.Ein del av det finn vi i Rovde kyrkje i dag. Mellom anna har kyrkja fire altartavler.
Den eldste altartavla er den såkalla *[[katekismetavle|katekismetavla]]*. Ho er datert 1580 og er eldste lutherske inventardelen på Sunnmøre. Tavla har ikkje bilete, men tekst som er henta frå den lutherske katekisma. Ho heng på veggen bak preikestolen.

Ei anna tavle i barokk stil er datert 1700. Midtfeltet viser Nattverden, med ein figur på kvar side. Denne tavla er uvanleg lita. Truleg kjem det av at koret i stavkyrkja var lite og lågt. Dette er ei privat gåve frå handelsmann Ove Carstensen Foss og kona Maren Hansdotter Hellekande. Av gjevarane er det i kyrkja ei minnetavle, eit epitafium. Den er i same stil og frå same årstal.

Ein trekors som var altartavle frå 1872 til 1883 er dag plassert på kyrkjeloftet.

## Altarutstyr
Kyrkja har i dag ein del altarutstyr frå den eldste kyrkja:

Ein gammal altarkalk av sølv frå om lag 1600. Han er gjort større ved at det er påskøytt eit stykke.

To lysestakar av messing frå 1630.

To tinnlysestakar frå 1600-talet.

Eit lite trekrusefiks frå 1700-talet.

## Kjelder
* Øystein Ekroll: Rovde kyrkje: «Den fattigste av alle kirker» - mellom dei rikaste på historiske minnesmerke. *Årbok for Sunnmøre* 2007

## Bakgrunnsstoff
* 
*
Abd el-Kader

**Abd el-Kader** () var ein algerisk emir. Han var ein viktig religiøs, politisk og militær leiar og leidde berberar og beduinar i kampen mot den franske invasjonen på midten av 1800-talet. I 1847 gav han seg over og vart halden som fange i Frankrike fram til 1852.

## Kjelder
* caplex.no


Fil:EmirAbdelKader.jpg|Måleri av Abd el-Kader
Gamle-Kleven

**Ole Helgeson Kleven**, kjend som **Gamle-kleven**, var ein vidgjeten norsk spelemann i Krødsherad på 1800-talet. Han var fødd i 1815 og døydde i 1883. Han er kjelde for Wilhelm Sorteberg.

Kleven byrja tidleg å spela, og var kjend som ein dugande spelemann alt i 20-årsalderen. Han var mykje i lag med Knut Fosslia, Kittil Langebakke og Hans Hagen. Elles vart han utdanna skreddar.

I 1840-åra flytte han til Sokna der han hadde funne seg gifte, og dreiv gard på Sokna, og seinare både i Krødsherad og i Mjøndalen. Han tok ikkje fullt og heilt ved fela før etter at han vart enkjemann, og reiste både til Drammensmarken og Kongsbergmarken. Han spela i mange bryllaup i Krødsherad, Soknedalen og jamvel Ådalen. 

Mellom dei spelemennene Gamle-Kleven var i lag med, kan ein nemne Gudbrand Skjellerud frå Nes i Hallingdal. Truls Ørpen meinte Gamle-Kleven vart prega av spelestilen til Skjelleruden, både i lag og takt.

Gamle-Kleven var tidleg ute på spelferd utanlands, og reiste heilt til Sverige, Danmark og England i 1869. Denne turneen skulle syne fram tradisjonelle folkedrakter, dans og bondesølv. I England vart det slutt på reisepengande, og konsulatet i London laut hjelpe dei heim att.

Kleven fekk slag i 1883 etter mange år på vegen, og døydde på Lunder i 1883.
Šventoji i Latvia

**Šventoji** (latvisk *Sventāja*) er ei elv nordvest i Litauen og sørvest i Latvia. Elva har kjelda si i Skuodas fylke i Litauen og eit stykke på 30&nbsp;km dannar landegrensa mellom Litauen og Latvia. Šventoji munnar ut i Austersjøen nær busetnaden Šventoji nord for Palanga.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Šventoji River (Baltic)|Šventoji River (Baltic)]]» frå , den 20. januar 2008.*
Gudbrand Skjellerud

**Gudbrand Skjellerud** () var ein kjend norsk spelemann frå Nes i Hallingdal, ein av dei mest framtredande i søre Hallingdal på 1800-talet. Han lærte mellom andre opp Tor Grimsgard.

Skjelleruden stod i tradisjonen etter Harald Langåker, og førte vidare ein av dei eldste tradisjonslinene i Hallingdal. Han påverka òg spelet i Krødsherad gjennom møtet med Gamle-Kleven, og har gjeve namn til ein lausslått og ein springar som var nytta i Krødsherad i seinare år. 

Gudbrand Skjellerud var og ein av dei første hallingane som reiste på lengre spelferder. Springaren Jarand Skinnarland finst difor i ei form etter han i Tinn. Han lærte bort slåtten til Knut Dale, og var og slåttekar ei tid hjå Gamle Hans Fykerud. Slik var han ein tidleg berar av tradisjonsstoff frå Telemark til Hallingdal.

Skjellerud flytte elles tidleg frå Hallingdal og budde mange år i Nore. Derifrå reiste han til Amerika, der han levde siste åra sine.
Švėtė

**Švėtė** (latvisk *Svēte*) er ei elv nord i Litauen og sør i Latvia med ei lengd på 123&nbsp;km. Elva har kjelda si nær Tulominai, om lag 16&nbsp;km søraust for Kuršėnai. Elva renn gjennom Šiauliai og Joniškis fylke og passerer Žagarė nær grensa til Latvia. Ho er ei av sideelvane til Lielupe og renn ut i denne elva 8&nbsp;km nordvest for Jelgava. Lielupe renn vidare mot Austersjøen.

Dei øvre delane av Švėtė kan tørke heilt inn i tørre somrar. Dei største sideelvane hennar er Šakyna, Žarė, Tervete, Bērze, Žvairilas, Bukiškis, Juodupis, Katmilžis og Vilkija.

## Bakgrunnsstoff

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Švėtė|Švėtė]]» frå , den 20. januar 2008.*
Eutrofe vatn

Ein **eutrof innsjø** er ein innsjø med høg primærproduksjon og har derfor høgt næringsinnhald. Desse innsjøane har ofte omfattande algevekst, noko som fører til grumsete vatn og dårleg vasskvalitet. Botnvatnet i slike innsjøar er ofte lågt på oksygen og manglar derfor ofte vanlege fiskeartar, som aure, som krev kaldt, oksygenrikt vatn. Oksygenmangelen kjem mest til syne i grunne sjøar på grunn av mindre hypolimnion (dei lågare vassnivå ein vanlegvis finn under termoklinen). Økologar nyttar uttrykket for å skilje produktive innsjøar med tilstrekkeleg eller høgt næringsinnhald frå uproduktive, ogliotrofe vatn, som har lågt næringsinnhald. 

Mesotrofe vatn er innsjøar med middels produktivitetsnivå, meir enn ogliotrofe vatn, men mindre enn eutrofe vatn. 

## Kjelde


* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Eutrophic lake|Eutrophic lake]]» frå , den 20. januar 2008.*
Abd el-Krim

**Abd el-Krim** () var leiar for berbarane i Rif under fridomskrigen dei kjempa mot kolonimaktene Spania og Frankrike på 1920-talet.

Krigen i Rif tok til i 1920. I 1921 proklamerte Abd el-Krim Rifrepublikken. Dei spanske styrkane vart drivne attende til den franske delen av Marokko. I 1926 enda berbaropprøret med at Abd el-Krim kapitulerte. Han vart då tvungen i eksil på den franske øya Réunion. I 1947 fekk han lov til å flytta til sør-Frankrike, men rømte så til Egypt.

## Merknader

## Kjelder
* caplex.no - Abd el-Krim
* caplex.no - rifrepublikken
Hans Hagen

**Hans Kristensson Hagen** () var ein norsk spelemann frå Krødsherad i Buskerud. Han var ei av kjeldene til Wilhelm Sorteberg.

Hans Hagen livnærte seg som skreddar og husmann ynder prestegarden på Olbergsund. Han var mykje nytta til dans, og fór til Kongsbergmarken og Drammensmarken. Her spela han i lag med Gamle-Kleven og Tor Grimsgard. Markensspelinga var ei betre inntekt for Hans enn husmannslivet, og ein gong kom han heim med heile hundre kroner, mykje pengar på den tid. 

Mellom elevane hans var Wilhelm Sorteberg og Ole Skogly.
Kurland

**Kurland** er eit av dei fire historiske landskapa i Latvia. Det ligg sørvest for Rigabukta, og er kalla opp etter det baltiske folket kurane. Det strekte seg i mellomalderen heilt ned til dagens nordvestre del av Kaliningrad (Königsberg) og omfatta heile det noverande litauiske kystområdet. 

Kurland høyrte under den Den tyske riddarordenen i staten Livland (om lag 1200–1560). Kurland var eit hertugdøme som var ein del av Den polsk-litauiske realunionen frå 1560 til 1795 og hadde på 1600-talet koloniar på Tobago og i Gambia. For å tene skipa i kolonitrafikken gjekk hertug Jekabs (1610–1682) inn i ein leigeavtale om bruk av Flekkerøy utanfor Kristiansand. I 1664 sikra hertugen gjennom ein avtale med Fredrik III av Danmark-Noreg rettane for for Kurland til å utvinne sølv, bly, kopar og jern med særs gunstige vilkår. Kurland etablerte gruver på Eidsvoll og Kongsberg, og i periodar var opptil 300 kurlendarar i arbeid i Noreg. 

Etter delinga av Polen og Litauen i 1795 gjekk området over til Det russiske keisardømet (1795–1918).

I tillegg til latviarar og tyskarar budde det òg svenskar her, i nyare tid òg russarar. Den nordlegaste delen er tynt folkesett og er for det meste busett av livarar.

Grunneigarane og byborgarskapet, og dermed dei danna klassane, var i all hovudsak tyskspråklege, den tyske folkegruppa vart evakuert av styresmaktene til Posenområdet under den andre verdskrigen, og derfrå drive vidare bort av Stalin og polakkane.

## Byar i Kurland
* Liepaja (*Libau*)
* Ventspils (*Windau*)
* Grobina (*Grobin*)
* Aižpute (*Hasenpoth*)
* Kuldiga (*Goldingen*)
* Saldus (*Frauenburg*)
* Piltene (*Pilten*)
* Tukums (*Tuckum*)
* Talsi (*Talsen*)

## Hertugar av Kurland
* 1562–1587: Gotthard Kettler
* 1587–1642: Friedrich Kettler
* 1587–1616: saman med Wilhelm Kettler (delt 1596–1616)
* 1642–1681: Jakob Kettler
* 1681–1698: Friedrich Kasimir Kettler
* 1698–1711: Friedrich Wilhelm Kettler
* 1711–1737: forskjellige rivaliserande regentar, m.a. den seinare russiske tsarina Anna
* 1737–1758 og 1758–1763: Ernst Johann von Biron
* 1763–1795: Peter von Biron

## Merknader

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Kurland|Kurland]]» frå , den 20. januar 2008.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Gaizinkalns

**Gaiziņkalns** er det høgaste punktet i Latvia med ei høgd på 312 meter over havet. Det ligg like vest for byen Madona.

Sjølv om han er relativt låg har Gaiziņkalns eit lite skisenter med tre skibakkar og fleire gjestehus. For å kappast med Suur Munamägi - det høgaste punktet i nabolandet Estland på 318&nbsp;moh - vart det bygd eit tårn på toppen for å totalt sett verte høgare. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Gaizinkalns|Gaizinkalns]]» frå , den 20. januar 2008.*
Aulestad

**Aulestad** er ein gard i Follebu i austre Gausdal i Innlandet. Garden var heimen til Bjørnstjerne Bjørnson og huslyden hans frå 1875. Våningshuset på garden er freda og vart innkjøpt som nasjonaleigedom etter ei landsfemnande innsamling i 1922. 
Det har vore museum sidan 1926, og vart lagd inn under De Sandvigske Samlinger på Lillehammer frå 1965. Resten av garden er framleis i Bjørnsonfamilien si eige.

## Kjelder
* Oppføringa for Aulestad i gardsmartikkelen for 1886
* Oppføringa for Aulestad i matrikkelutkastet av 1950

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Aulestad|Aulestad]]» frå , den 21. januar 2008.* 


## Bakgrunnsstoff
* Presentasjon av Aulestad på nettstaden til Maihaugen 
* Historiske fotografi frå Aulestad hjå Galleri Nor
*
Tumbes

**Tumbes** er ein by nordvest i Peru med 94&nbsp;702 innbyggjarar. Han ligg ved breidda av elva Tumbes, nær grensa til Ecuador. Tumbes er hovudstad i regionen, provinsen og distriktet med same namn.
Klosterstaten til Den tyske riddarordenen

**Klosterstaten til Den tyske riddarordenen** (tysk *Deutschordensland* eller *Ordenstaat*) vart grunnlagd av Den tyske riddarordenen etter dei hadde erobra Preussen og dei heidenske gamalprøyssarane på 1200-talet. Han vart danna av riddarordenen i 1224 under dei nordlege krosstoga. Klosterstaten vart sekularisert i 1525 under reformasjonen og erstatta av Hertugdømet Preussen aust i Preussen.



Mange hadde tidlegare prøvd å erobre dei prøyssiske områda utan hell. Konrad I av Masovia hadde fleire forsøk, men vart slått tilbake kvar gong og bad til slutt Den tyske riddarordenen om støtte. Resultatet vart eit krosstog mot prøyssarane og mange av riddarane i Europa slo seg med i krosstoget som til slutt varte i seksti år. Tidleg i 1224 annonserte keisar Fredrik II av Det tysk-romerske riket at Livland, Preussen og fleire omliggande provinsar var *[[Reichsfreiheit|reichsfrei]]* og skulle styrast direkte under den romersk-katolske kyrkja og Det tysk-romerske riket utan lokale herskarar. Mot slutten av 1224 utnemnde pave Honorius III biskop Vilhelm av Modena som pavelegat for Livland, Preussen og andre land. Med den keisarlege bullen i Rimini og pavebullen i Rieti fekk Den tyske riddarordenen Preussen som sitt landområde.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Monastic state of the Teutonic Knights|Monastic state of the Teutonic Knights]]» frå , den 21. januar 2008.*
Historiske hovudstader

Dette er ei liste over **historiske hovudstader**, byar som ein gong var hovudstad i eit land, men som ikkje lenger har denne statusen anten fordi landet ikkje eksisterer lenger, fordi hovudstaden vart flytta, eller fordi hovudstaden fekk nytt namn. 

## Afrika

## Asia

### Sentral- og Sørvest-Asia

## Europa
### Nord-Europa

### Sør-Europa

### Vest-Europa

### Sentral- og Aust-Europa

## Oseania

## Nord-Amerika

## Sør-Amerika

## Sjå òg
* Verdas hovudstader