open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Montargis

**Montargis** er ein by og kommune sentralt i Frankrike. Han er *[[sous-préfecture]]* (underprefektur) i departementet Loiret i regionen Centre og har om lag 15&nbsp;000 innbyggjarar. 

Byen ligg om lag 110 km sør for Paris og 70 km aust for Orléans, ved elva Loing i hjarte av regionen Gâtinais. 

Montargis er den nest sørlegaste byen i Loiret etter Orléans. Han ligg nær ein stor skog og hovudnæringane er lett industri og jordbruk, inkludert safran. På grunn av dei mange kanalane og bruene vert Montargis stundom kalla «Gâtinais sitt svar på Venezia». Sjølv om byen er forholdsvis moderne har han ein mellomaldersk sjarm i sentrum. 

## Historie
Byen skal ha vore staden der sjalusigudinna Juno gjekk til åtak på Argus. Namnet Montargis skal ha kome frå det det latinske ordet *mons argi*. 
Alternativt nemner Julius Cæsar høvdingen Moritas som gav namn til ein by i området. Uansett oppstod byen i antikken, og det er funne fleire gallo-romerske gjenstandar her. 

Seinare var byen ein skanse for frankarkongen Klodvig I.

Montargis høyrte opphavleg til huset Courtenay, som bygde ei borg på ein ås ovanfor byen. Byen vart avstått til kongen av Frankrike i 1188. På 1300- og 1400-talet var byen residens for dei kongelege. 

### Hundreårskrigen
I 1427, under Hundreårskrigen, omleira Richard de Beauchamp, jarl av Warwick, byen med artilleri og byrja bombardementet den 15. juli. Under omleiringa saboterte innbyggjarane i Montargis dika til fleire vatn i området, og skapte ein flaum som drukna mange av engelskmennene. 5. september braut ein fransk styrke på 1&nbsp;600 menn omleiringa, leia av Jean de Dunois og La Hire, kommandørar som seinare leia hæren til Jeanne d'Arc. Dette markerte den første viktige sigeren til Karl VII sin hær under krigen. 

Då Jeanne d'Arc vart skada etter ei mislykka omleiring av Paris i september 1429 reiste ho gjennom Montargis på veg til Gien.

Etter krigen gav Karl VI byen fleire privilegium. I 1490 erklærte etterfølgjaren hans, Karl VIII byen som *Montargis Le Franc* («Skattefrie Montargis»). Montargis slapp å betale skatt i tre hundre år fram til den franske revolusjonen.

### 1500-talet
I 1528 gav Kong Frans I byen til svigerinna si, Renée av Frankrike, Hertuginne av Ferrara og dotter av Louis XII. Etter at mannen hennar Ercole II, Hertug av Ferrara, døydde i 1559 flytta Renée til Montargis. Ho gav her ly til hugenottar som flykta frå forfølgingar i Paris og andre stader under hugenottkrigen.

## Bakgrunnsstoff
* Bilete av skogen Paucourt i Montargis
Haute-Savoie

**Haute-Savoie** (**Øvre-Savoie**) er eit departement aust i Frankrike. Departementet ligg i regionen Rhône-Alpes i Dei franske Alpane.

## Historie
Haute-Savoie er eit av to departement i regionen Savoie som vart annektert av Frankrike 24. mars 1860.

Det første Vinter-OL nokon gong vart halde i Chamonix frå 25. januar til 5. februar 1924.

## Geografi
Mont Blanc og Annecysjøen ligg i Haute-Savoie. I nord grensar departementet til Sveits og Genfersjøen med Genève som næraste by. Byen Évian-les-Bains er den mest kjende franske byen ved breidda til Genfersjøen, mest kjend for mineralvatnet Evian. I aust grensar Haute-Savoie til Italia, i vest til departementet Ain og i sør til departementet Savoie.

Nokre av dei mest kjende skistadane i verda ligg i departementet, t.d. Chamonix, som er eit senter for skisport og fjellklatring like ved foten av Mont-Blanc, det høgaste fjellet i Vest-Europa på 4&nbsp;808 meter.

## Demografi
Innbyggjarane i departementet vert på fransk kalla *Hauts-Savoyards*.

## Bakgrunnsstoff
 
* Prefekturet si nettside
* Offisiell nettside
Bonneville

**Bonneville** er ein by og kommune aust i Frankrike. Han er *[[sous-préfecture]]* (underprefektur) i departementet Haute-Savoie i regionen Auvergne-Rhône-Alpes og har om lag 10&nbsp;000 innbyggjarar. 

Byen ligg om lag 27 km frå Genève og 57 km frå Chamonix. Elva Arve renn gjennom byen og ein av attraksjonane i byen er ei bru over elva. 

## Bakgrunnsstoff
Thonon-les-Bains

**Thonon-les-Bains** er ein by og kommune aust i Frankrike. Han er *[[sous-préfecture]]* (underprefektur) i departementet Haute-Savoie i regionen Auvergne-Rhône-Alpes og har om lag 30&nbsp;000 innbyggjarar.

Byen har eit kurbad og ligg ved den sørlege breidda av Genfersjøen. Byen var hovudstad i Chablais, ein provins i det gamle hertugdømet Savoie.

## Bakgrunnsstoff

*
Morbihan

**Morbihan** er eit departementet nordvest i Frankrike. Departementet ligg i regionen Bretagne, og er kalla opp etter ein lukka sjø langs kysten. 

## Historie
Morbihan er eit av dei 83 opphavlege departementa som vart oppretta 4. mars 1790 under den franske revolusjonen. Det vart danna frå delar av den tidlegare provinsen Bretagne.

## Geografi
Departementet er i dag ein del av regionen Bretagne og grensar til departementa Finistère, Côte-d'Armor, Ille-et-Vilaine og Loire-Atlantique, i tillegg til Atlanterhavet i sørvest. 

Morbihanbukta har mange øyar. I følgje segna er det 365, men i røynda mellom 30 og 40 alt etter korleis dei vert telt. Det er òg mange holmar og småøyar som er for små til å byggjast på. Av desse øyane er alle bortsett frå to privateigde, enkelte av dei av filmstjerner og motedesignarar. 

Utanfor bukta ligg fire busette øyar: 
* Belle-Île-en-Mer
* Groix
* Houat
* Hoëdic

* Meaban, like utanfor Port du Crouesty er eit fuglereservat der det er forbode å gå i land. 

## Demografi
Innbyggjarane i departementet vert på fransk kalla *Morbihannais*.

## Kultur
Bretonsk språk er ei viktig sak i departementet, og mange krev tospråkleg utdanning. 

## Turisme
Steinblokkene i Carnac ligg i Morbihan.

## Bakgrunnsstoff
 
* Prefekturet si nettside
* Offisiell nettside
* Kulturarv 
* Turisme i Morbihan
Pontivy

**Pontivy** (bretonsk *Pondi*) er ein by og kommune nordvest i Frankrike. Han er *[[sous-préfecture]]* (underprefektur) i departementet Morbihan i regionen Bretagne og har om lag 14&nbsp;000 innbyggjarar. 

Byen er hovudsakleg ein jordbruksby, og ligg der elva Blavet møter Canal de Nantes à Brest.

## Historie

Ein munk med namn Ivy bygde ei bru over elva Blavet på 600-talet, og byen vart kalla opp etter han («pont» på fransk tyder «bru»). Frå 9. november 1804 vart namnet endra til Napoléonville etter Napoléon Bonaparte. Byen hadde på denne tida rundt 3&nbsp;000 innbyggjarar. Etter Napoleon sitt fall fekk byen tilbake namnet Pontivy, men seinare vart det Bourbonville og så Napoléonville igjen då Napoléon III kom til makta.
Le Vigan

**Le Vigan** er ein by og kommune sør i Frankrike. Han er *[[sous-préfecture]]* (underprefektur) i departementet Gard i regionen Occitanie og har om lag 4&nbsp;500 innbyggjarar. 

## Geografi
Den litle franske byen ligg i Cevennane i den sørlege delen av Massif Central, nær Mont Aigoual i Arredalen.

## Økonomi
Som med mange byar i Cevennane var det tekstilindustriar her i tidlegare år. 

Det kjem mange turistar til Le Vigan om sommaren. 

## Bakgrunnsstoff

*
Alès

**Alès** er ein by og kommune sør i Frankrike. Han er *[[sous-préfecture]]* (underprefektur) i departementet Gard i regionen Occitanie og har om lag 40&nbsp;000 innbyggjarar. Han vart tidlegare kalla *Alais.*

## Geografi
Alès ligg 40 km nordvest for Nîmes ved den venstre breidda til elva Gardon, som delvis omringar byen. Byen ligg òg ved foten av Cevennane nær nasjonalparken Parc National des Cévennes.

## Historie
På 1500-talet var Alès ein viktig by for hugenottar. I 1629 tok Louis XIII byen og med Freden i Alais gav hugenottane opp rettane sine til *places de sûreté* (garnisonsbyar) og andre privilegium. Eit bispedøme vart oppretta her i 1694, men det vart avskaffa i 1790 i samband med den franske revolusjonen.

## Bakgrunnsstoff
Departementet Calvados

**Calvados** er eit departement nordvest i Frankrike. Departementet ligg i regionen Basse-Normandie, og er kalla opp etter nokre klipper utanfor kysten. 

## Historie
Calvados er eit av dei 83 opphavlege departementa som vart oppretta 4. mars 1790 under den franske revolusjonen. Det vart danna frå delar av den tidlegare provinsen Normandie.

«Orne inférieure» var opphavleg påtenkt som namn til departementet, men ein valde å i staden kalle det opp etter ei gruppe klipper i sjøen utanfor kysten. 

Landgangen under D-dagen fann stad på strendene i Baie de Seine 6. juni 1944. Byen Caen vart nesten utsletta etter slaga som følgde i tida etter. 

## Geografi
Departementet er i dag ein del av regionen Basse-Normandie og grensar til departementa Seine-Maritime, Eure, Orne og Manche. På nordsida ligg Baie de Seine, ein del av Den engelske kanalen, og i aust dannar Seinen grensa mot Seine-Maritime. Calvados inkluderer området Bessin, Pays d'Auge og området kalla «Suisse Normande» («Normannisk Sveits»).

Calvados mest kjende stader er Deauville og dei tidlegare elegante kasinobyane frå 1800-talet langs kysten. 

## Økonomi

Jordbruk dominerer økonomien i Calvados. Området er kjent for å produsere smør, ost, cider og den eplebaserte brennevinet kalla Calvados.

## Demografi
Innbyggjarane i departementet vert på fransk kalla *calvadosiens* (herrar) og *calvadosiennes* (kvinner)

I 1999 var det om lag 650&nbsp;000 innbyggjarar i departementet, som dermed var det 30. mest folkesette i den europeiske delen av Frankrike. 

## Kultur

Bayeuxteppet stammar frå Bayeux, noko som gjer byen til ein av dei mest vitja turiststadane i Normandie. 

Ved Courseulles-sur-Mer ligg det eit senter til minne om D-dagen og dei kanadiske  styrkane som gjekk i land ved Juno Beach under den andre verdskrigen i 1944.

## Turisme
Calvados er vorte delt inn i forskjellige turistområde: Bessin, Plaine de Caen, Bocage Virois, Côte de Nacre, Côte Fleurie og Pays d'Auge. 

## Bakgrunnsstoff
 
* Prefekturet si nettside
* Offisiell nettside
* Turistside om Calvados
William Edward Boeing

**William Edward Boeing** () var ein flykonstruktør som var grunnleggjaren av The Boeing Company. Han vart fødd i Detroit i Michigan og var son av Wilhelm Böing som hadde emigrert frå Tyskland i 1868 og vorte rik på gruvedrift. I 1902 reiste William Boeing til Washington hjå venen J.H. Hewitt som hadde gode kontaktar innan tømmerindustrien og innan kort tid starta han føretaka Greenwood Timber Company og Boeing & McCrimmon Company.

I 1910 reiste William Boeing saman med nokre vener til California for å sjå på ei flyoppvising. Han overtalte ein av pilotane til å ta han med på ein tur, men etter å ha venta i fire dagar, reiste piloten utan at Boeing fekk seg nokon tur.

I 1911 møttest William Boeing og George Conrad Westervelt. Dei vart vener, sidan begge hadde same interessa for å fly. Dei gjekk saman om føretaket Pacific Aero Products Co og sjøflyet B&W. Westervelt slutta før flyet vart ferdig, men William Boeing fullførte prosjektet åleine. Då sjøflyet skulle testast den 29. juni 1916, var testpiloten som skulle fly flyet forseinka, og William Boeing sette seg sjølv bak spakane i staden. Då piloten endeleg nådde flyhangaren, hadde Boeing akkurat letta frå innsjøen.

William E. Boeing gifta seg i 1921 med Bertha Potter Paschall, som hadde to søner frå eit tidlegare ekteskap. William E. Boeing Junior vart fødd i 1923.

I 1934 vart Boeing skulda for å driva monopol. Føretaket vart splitta opp i United Aircraft Corporation, Boeing Airplane Company og United Airlines. William E. Boeing som no var over 50 år gamal, trekte seg heilt frå flyindustrien og selde alle aksjane sine. 

## Bakgrunnsstoff
* http://www.historylink.org/essays/output.cfm?file_id=8023
Richard Dawkins

**Clinton Richard Dawkins** () er ein britisk etolog, evolusjonsbiolog og populærvitskapleg forfattar som held *Charles Simonyi Chair* for *Public Understanding of Science* ved Oxford University.

Richard Dawkins er mest kjend for boka *[[The Selfish Gene]]* (1976, på norsk *[[Det egoistiske genet]]*), som populariserte det gensentriske synet på evolusjon. Boka introduserte òg omgrepet *[[mem]]* og var såleis med på å grunnlegga disiplinen *[[memetikk]]*. I andre bøker har han argumentert for korleis gen kan verka på andre kroppar enn den dei sjølv sit i (The Extended Phenotype, 1982), og for evolusjon ved naturleg utval generelt.

Dawkins er ein ateist, humanist og skeptikar, og eit framståande medlem av den såkalla Brights-rørsla. På grunn av forsvaret sitt av darwinistisk evolusjon vert han stundom omtala som «Darwins rottweiler», eit ordspel på Thomas Huxleys epitet «Darwins bulldog».

Dawkins' seinaste bok er *[[The God Delusion]]* (2006), som er ein kritikk av religion. I boka hevdar han mellom anna at religionar urettmessig har ein privilegert immunitet mot kritikk.

## Publikasjonar
### Bøker
* *[[The Selfish Gene]]* (1976, 1989, 2006) ISBN 0-19-286092-5
* *[[The Extended Phenotype]]* (1982, 1999) ISBN 0-19-288051-9
* *[[The Blind Watchmaker]]* (1986, 1991, 2006) ISBN 0-393-31570-3
* *[[River Out of Eden]]* (1995) ISBN 0-465-06990-8; lydbok (2000) ISBN 0-7528-3985-3
* *[[Climbing Mount Improbable]]* (1996) ISBN 0-393-31682-3
* *[[Unweaving the Rainbow]]* (1998) ISBN 0-618-05673-4
* *[[A Devil's Chaplain]]* (2003) ISBN 0-618-33540-4
* *[[The Ancestor's Tale]]* (2004) ISBN 0-618-00583-8; lydbok (2005) ISBN 0-7528-7321-0 
* *[[The God Delusion]]* (2006) ISBN 0-618-68000-4

### Utvalde essay
* Viruses of the Mind http://cscs.umich.edu/~crshalizi/Dawkins/viruses-of-the-mind.html (1993) – religion som eit mentalt virus
* The Real Romance in the Stars (1995) – eit kritisk blikk på astrologi 
* The Emptiness of Theology  (1998) – eit kritisk blikk på teologi
* Snake Oil and Holy Water (1999) – Dawkins' argument om at det ikkje er noko konvergens mellom vitskap og teisme 
* Bin Laden's Victory (2003) – Guardian-leiar som argumenterer for at Osama bin Laden var Irak-krigens vinnar 
* What Use is Religion?  (2004) – argumenterer for at religion ikkje har nokon overlevelsesverdi for anna enn seg sjølv 
* Race and Creation (2004) – om omgrepet rase, bruken av det og ein teori om korleis ddet utvikla seg. 
* The giant tortoise's tale, The turtle's tale og The lava lizard's tale (2005) – ein serie på tre artiklar skrive etter eit besøk på Galápagos-øyene
Sjå og Dawkins' ''Huffington Post''-artiklar.

## Bakgrunnsstoff
**Nettsider**
* The Richard Dawkins Foundation, offisiell heimeside
* Den noverande Simonyi-professoren: Richard Dawkins 
** Dawkins OSS-er 
* The World of Richard Dawkins , ekstensiv nettstad om Dawkins
* The Third Culture: Richard Dawkins, *[[Edge Foundation|Edge.org]]*-profil
DJ Shadow

**Josh Davis**, også kjent som **DJ Shadow** () er ein diskjockey, produsent og låtskrivar frå California. Han er kjend for sin unike musikkstil som er ein kombinasjon av mellom anna funk, rock, hip-hop, ambient og jazz.

## Debut

Davis voks opp i Hayward i California, og vart tidleg tiltrekt av hip-hop laga av diskjockeyar ved hjelp av turntables og samplemaskiner. Allereie som tenåring laga han sine eigne samples og songar ved hjelp av ein enkel samplingsmaskin. Nyskapande musikk til trass, det var først når han flytta til Nord-California at hans eigen musikk vart utgjeven. Etter ei tid på universitetet oppretta han sitt eige plateselskap, og gav deretter ut sine gamle songar gjennom skuleradioen. Han gav ut ein 17 minutt lang hip-hop-symfoni ved namn *Entropy* i 1993. Songane hans spreidde seg blant ei rekkje diskjockeyar i hip-hop-undergrunnen og vekte til slutt oppsikt hjå plateselskapet Mo' Wax. Dette resulterte til slutt i debutplata *Endtroducing....* Plata vart svært godt motteken av kritikarar i Storbritannia og Amerika, og har hamna i Guinness rekordbok for første fullsampla album. Etter suksessen med det første albumet gav han ut sine tidlegare singlar tidleg i 1998 på albumet *Preemptive Strike*.

## Framhald i karrieren

Etter *Preemptive Strike* jobba Davis med songar frå andre artistar under same plateselskapet, han jobba m.a. med debut-albumet til UNKLE. Det neste prosjektet han starta var ei utgjeving under hans eige fornya plateselskap, *Solesides*. Plata fekk namnet *Quannum Projects* og kom ut i 1999. Det andre soloalbumet hans, *The Private Press*, kom ut i 2002, nesten seks år etter debutalbumet. Både *Endtroducing...* og *The Private Press* hadde likskapstrekk. Dei var unike, men hadde begge Davis sin kunstnariske stil. Difor vart reaksjonane store då det tredje soloalbumet hans kom ut i 2006, *The Outsider*. Her fekk han hjelp av lokale rapparar og musikkstilen var totalt endra frå tidlegare arbeid, noko som vekte sterke motreaksjonar, samtidig som han vann nye tilhengjarar.

## Album

* Endtroducing... (1996)
* Preemptive Strike (2002)
* The Outsider (2006)
Jönköping

**Jönköping** er ein by i Jönköpings kommun i Småland i Sverige. Jönköping er sete for administrasjonen for Jönköpings län og for kommunen med same namn. Jönköping var i 2005 den niande største tettstaden i Sverige med 84&nbsp;423&nbsp;innbyggjarar.
Chicha

**Chicha** er eit spansk ord for ymse gjæra drikkevarer. Drikken kan lagast av mais, maniok (òg kalla *yuca* eller *cassava*) eller frukt. I Inkariket lærte kvinnene å brygge chica i ein *[[Inkautdanning|acllahuasi]]* (kvinneskule). 

Drikken vert vanlegvis laga av ein spesiell sort gul mais (*jora*), og han får då ofte namnet *chicha de jora*. Han har ein bleik stråfarge og kan sjå noko mjølkeaktig ut. Drikken har ein sur ettersmak, som kan minne om alkoholhaldig eplesider. Chicha vert drukke anten fersk og søt, eller moden og fyldig. Han inneheld noko alkohol, 1-3 %. 

Chica vert vanlegvis assosiert med mais, men ordet vert i Andesfjella brukt om nesten alle heimelaga, gjæra drikkevarer, og ein bruker forskjellige kornsortar og frukt til å lage chica i forskjellige regionar. 

I Peru tyder chicha òg eit uformelt arrangement eller ein gateseljar. I andre latinamerikanske land, som Panama, kan chicha rett og slett tyde mineralvatn eller jus. 

Det vanlege spanske uttrykket «Ni chicha ni limonada», har omtrent same tyding som det norske uttrykket «verken fugl eller fisk». 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Chicha|Chicha]]» frå ,  den 24. mai 2007.*
Rugøl

**Rugøl** er øl som er brygga på ei blanding av rug- og byggmalt.

Eit kjerneområde for brygging av rugøl er Finland og Estland med sitt tradisjonelle sahti. Det er ei aukande interesse for rugøl i fleire land. I Tyskland har Fürstliche Brauerei Thurn und Taxis i Schierling i Bayern brygga eit rugøl - *Schierlinger Roggen* -  sidan 1988, som vert eksportert til fleire land. Det store bryggeriet Paulaner i München lagar òg eit «roggenbier» - *Paulaner Roggen*. Eit bryggeri i Schlägl i Austerrike brygger eit *Goldroggen*, og på vestkysten av USA finst det fleire mikrobryggeri som tilbyr rugøl.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Rugøl|Rugøl]]» frå , den 24. mai 2007.*
Importord

**Importord** er ord som anten i seg sjølv er henta frå eit anna språk eller inneheld språkstoff som stammar frå eit anna språk. Ei anna nemning på importord er lånord. I dag kjem dei fleste importord i norsk frå engelsk.

## Direkte lån
Importord kan kome som direkte lån, dvs. lån av heile språkelement, som oftast ord eller ordformer. Dei direkte låna vert sjeldan brukte i «rå» tilstand; der er gradar av tilpassing, avhengig av bruk, tradisjon.

## Hybridlån
Importord kan kome i form av hybridlån, dvs. som samansette eller avleidde ord der den eine delen er heimleg eller tilpassa heimleg språkstruktur, medan den andre delen inneheld framand språkstoff. Mest vanlege er hybridsamansetjingane, t.d. «shapingkurs» og «sprayboks».

## Indirekte lån
Importord kan kome som indirekte lån. Felles karakteristika her er bruk av heimlege språkelement etter utanlandsk førebilete. Vi skil mellom to undertypar:
* Omsetjingslån er skapte gjennom omsetjing av ei utanlandsk ordform til ei heimleg ordform, morfem for morfem, jf. frogman > froskemann, e-mail > e-post.
* Tydingslån er lån der ek¬sisterande ord eller uttrykk får ei tydingsutviding som skuldast påverknad frå eit korresponderande ord i eit anna språk, jf. at «virus» ikkje berre vert nytta om kroppslege sjukdomar, men òg i tydinga ‘datavirus’.

## Pseudolån
Importord kan kome som pseudolån. Då er det tale om ordformer som formelt sett er oppbygde av element frå eit anna språk, men ordforma i seg sjølv eksisterer då ikkje i långivarspråket. Det gjeld ord som «grillparty» i norsk og «Handy» i tysk.

## Formell tilpassing
Det skjer ved importord som oftast ei eller anna form for tilpassing til den lokale språkstrukturen, t.d. gjennom staving («punk» > «pønk»), bøying («dissing» > å «disse») eller uttale (endring i tonem og lydkvalitet i substantivet «tagging»).
Lisieux

**Lisieux** er ein by og kommune nordvest i Frankrike. Han er *[[sous-préfecture]]* (underprefektur) i departementet Calvados i regionen Normandie og har om lag 25&nbsp;000 innbyggjarar. Etter ei folketeljing i 1999 hadde storbyområdet 45&nbsp;065 innbyggjarar. 

Lisieux ligg i botn av dalen til elva Touques ved vegen mellom Paris og Caen.

## Historie
Lexovians var ei gallisk stamme som slo seg ned ved Lisieux, og gav namn til kommunen. I antikken vart derimot staden kalla Noviomagus eller Noviomagus Lexoviorum. I 1907 fann den første helikopterturen i verda stad i byen. Helikopteret vart laga av Paul Cornu. 6. juni 1944 vart byen bombardert og delvis lagt i grus, og meir enn 800 personar omkom eller vart skada. 23. august 1944 vart byen frigjeve av allierte troppar. 

## Bakgrunnsstoff
* Offisielt turistside
Uyea ved Unst

**Uyea** er ei lita øy på Shetland i Skottland. Ho ligg sørom Unst og nordom Fetlar. På øya ligg ruinane etter eit St. Olavskapell frå 1100-talet. Det er òg eit gravkammer frå bronsealderen der. Det bur ikkje folk på øya lenger. 

Denne artikkelen byggjer på «Uyea» henta frå Wikipedia på engelsk 24. mai 2007.
Haut-Rhin

**Haut-Rhin** (Øvre Rhinen på norsk) er eit departementet nordaust i Frankrike. Departementet ligg i regionen Alsace, og er kalla opp etter elva Rhinen. 

## Historie
Haut-Rhin er eit av dei 83 opphavlege departementa som vart oppretta 4. mars 1790 under den franske revolusjonen. Det vart danna frå den sørlege delen av den tidlegare provinsen Alsace.

Grensene har vorte endra fleire gonger: 
* I 1798 vart Mulhouse, ein tidlegare fri by og til slutt ein sveitsisk enklave i sør, ein del av departementet. 
* I 1800 vart heile departementet Mont-Terrible ein del av Haut-Rhin. 
* I 1814 vart område som hadde vore ein del av Mont-Terrible gjeve tilbake til Sveits, bortsett frå det gamle fyrstedømet Montbéliard;
* I 1816 mista det Montbéliard igjen, som vart ein del av departementet Doubs;
* I 1871 vart området annektert av Tyskland (Frankfurttraktaten). Den resterande franske delen danna Territoire de Belfort;
* I 1919 gjekk området tilbake til Frankrike (Versaillestraktaten), men Belfort vart verande eit eige departement. 
* I 1940 vart området igjen annektert av Tyskland, denne gong Nazi-Tyskland. 
* I 1944 vart området erobra av Frankrike.

## Geografi
Departementet er i dag ein del av regionen Alsace og grensar til departementa Territoire de Belfort og Vosges og fjella Vogesane i vest, Bas-Rhin i nord, Sveits i sør og på andre sida av Rhinen i aust ligg Tyskland. Sentralt i departementet ligg ei frodig slette. Klimaet er delvis kontinentalt. 

## Demografi
Innbyggjarane i departementet vert på fransk kalla *Haut-Rhinois*.

## Økonomi
Haut-Rhin er eit av dei rikaste departementa i Frankrike. Mulhouse er heimstad til bilfabrikken Peugeot, og produserer modellane 106 og 206. Den lågaste arbeidsløysa i Frankrike finn ein i området Sør-Sundgau (om lag 2 %). Mange innbyggjarar i departementet arbeider i Sveits, særleg i kjemiindustrien i Basel, men har vald å bu i Frankrike på grunn av billigare levekostnadar. 

## Bakgrunnsstoff
 
* Prefekturet si nettside
* Offisiell nettside
Ribeauvillé

**Ribeauvillé** (elsassisk *Rappschwihr*; tysk *Rappoltsweiler*) er ein by og kommune nordaust i Frankrike. Han er *[[sous-préfecture]]* (underprefektur) i departementet Haut-Rhin i regionen Grand Est og har om lag 5&nbsp;000 innbyggjarar.

Den pittoreske byen ligg om lag 15&nbsp;km nord for Colmar og 75&nbsp;km sør for Strasbourg.

## Historie
Byen vart på 700-talet kalla *Rathaldovilare* og byen gjekk frå biskopane av Basel til herrane av Rappoltstein, som var dei mest kjende adelsmenna i Alsace. Herrane av Rappoltstein verna dei omvandrande trubadurane i landet mot betaling.

Då familien forsvann i 1673 gjekk denne oppgåva som «konge over spelemenna» (*Pfeiferkönig*) vidare til greveane av Zweibrücken-Birkenfeld. Trubadurane hadde eit pilegrimskapell nær Rappoltsweiler tileigna vernehelgenen deira Maria von Dusenbach, og her heldt dei ein fest den 8. september kvart år. Ribeauvillé vart kalla *Rappoltsweiler* fram til 1800-talet.

## Bakgrunnsstoff

* Turisside
Altkirch

**Altkirch** er ein by og kommune aust i Frankrike. Han er *[[sous-préfecture]]* (underprefektur) i departementet Haut-Rhin i regionen Grand Est og har om lag 5&nbsp;500 innbyggjarar. 

Byen vert tradisjonelt rekna som hovudstad i Sundgau.

## Folkesetnad
Innbyggjarane vert på fransk kalla *Altkirchois* eller *Altkirchoises*.

Innbyggjartalet er rundt 5&nbsp;500, men på ein typisk arbeidsdag er det opp til 15&nbsp;000 folk i byen. 

## Bakgrunnsstoff

*
* Turistkontoret i Altkirch
* Vêret i Haut-Rhin
* Bilete frå Altkirch
Guebwiller

**Guebwiller** (elsassisk *Gawill´r*; tysk *Gebweiler*) er ein by og kommune nordaust i Frankrike. Han er *[[sous-préfecture]]* (underprefektur) i departementet Haut-Rhin i regionen Grand Est og har om lag 12&nbsp;000 innbyggjarar. 

Han ligg om lag 20 km nordvest for Mulhouse ved foten av Vogesane. Grand Ballon, det høgaste punktet i Vogesane, ligg 8 km vest for byen. 

## Bakgrunnsstoff

*
Thann

**Thann** er ein by og kommune nordaust i Frankrike. Han er *[[sous-préfecture]]* (underprefektur) i departementet Haut-Rhin i regionen Grand Est og har om lag 8&nbsp;000 innbyggjarar. Innbyggjarane i byen vert på fransk kalla *thannois* (kvinneleg *thannoise*)

## Geografi
Thann ligg ved foten av Vogesane ved enden av dalen til elva Thur. Thur renn gjennom byen.

## Demografi

## Bakgrunnsstoff

* Turistkontoret i Thann
Meurthe-et-Moselle

**Meurthe-et-Moselle** er eit departementet nordaust i Frankrike. Departementet ligg i regionen Lorraine, og er kalla opp etter elvane Meurthe og Moselle. 

## Historie
Meurthe-et-Moselle vart oppretta i 1871 ved slutten av Den fransk-prøyssiske krigen frå områda til departementa Moselle og Meurthe. Den noverande grensa mellom Meurthe-et-Moselle og Moselle vart grensa mellom Frankrike og Tyskland frå 1871 til 1919.

## Geografi
Departementet er i dag ein del av regionen Lorraine og grensar til departementa Meuse, Vosges, Bas-Rhin og Moselle, i tillegg til Luxembourg og Belgia. 

Det strekkjer seg 130 km frå nord til sør og er mellom 7 og 103 km breitt frå vest til aust. 

Dei viktigaste elvane i departementet er: 
* Moselle
* Meurthe
* Chiers
* Vezouze

## Økonomi
Fram til 1960-åra var økonomien i stor grad basert på gruvedrift. Her vert det vunne ut jern, salt og kalk. 

Storbyområdet rundt Nancy har ein svært dynamisk økonomi som stort sett er basert på tenester, forsking og høgare utdanning. 

## Demografi
Innbyggjarane i departementet vert på fransk kalla *Meurthe-et-Mosellans*.

Området rundt Nancy er svært urbanisert, medan Santois i sør er forholdsvis landleg. 

## Bakgrunnsstoff
 
* Prefekturet si nettside
* Offisiell nettside 
* Offisiell turistside
Briey

**Briey** er ein by og kommune nordaust i Frankrike. Han er *[[sous-préfecture]]* (underprefektur) i departementet Meurthe-et-Moselle i regionen Grand Est.

Byen ligg i ei bratt dalside ved elva Woigot. Byen har mista innbyggjarar jamnt og trutt gjennom 1900-talet, og har i dag om lag 5&nbsp;000 innbyggjarar. 

## Geografi
Briey er ein del av det som ein gong var ei større gruppe med tungt industrialiserte landsbyar. Elva Woigot, ei av sideelvane til Orne, renn gjennom byen. 

## Historie
Opphavet til namnet Briey kjem frå det keltiske ordet «Briga», som tyder «festning». Grevane av Bar hadde eit slott her i 1072. Briey fekk byprivilegium i 1263. Dei turbulente åra etter Svartedauden i 1348-1349 og eit skifte i den økonomiske makta førte til mykje vald i området, og i 1369 vart Briey brend ned av ein styrke frå Metz. 

Briey vart erobra av Karl I av Burgund i 1475, rasert av protestantar i hugenottkrigen i 1591 og erobra av den svenske hæren under trettiårskrigen i 1635. Byen vart òg okkupert ei kort stund av den russiske hæren i løpet av dei siste dagane av napoleonkrigane i 1815. 

I 1801 vart Briey underprefektur i departementet Moselle. Etter den fransk-prøyssiske krigen vart det meste av Moselle ein del av Tyskland etter Frankfurttraktaten. Restane av Moselle vart ein del av departementet Meurthe-et-Moselle. Då Frankrike fekk tilbake Lorraine etter Versaillestraktaten i 1919 valde ein å ikkje føre Briey tilbake til det opphavlege departementet. 

## Bakgrunnsstoff

*
Vang Almenning

**Vang Almenning** er ein bygdeålmenning i Hamar kommune. Han er eigd av 374 gardbrukarar, og femner 221,9 km², noko som er om lag 64 % av arealet i kommunen. 68 km² av dette er freda. Ålmenningen startar ved Gåsbu skisenter, om lag 15 kilometer frå Hamar sentrum. Det høgste punktet er Raudfjellet, 910 meter over havet.

Det er fleire hytteområde på ålmenningen, mellom anna ved Brumund og Bringebu. 

Vinterstid er det 25 mil preparerte skiløyper i området. Sommarstid kan ein nytte dei oppmerkte turløypene.

## Andre nettstader
* Nettstaden til Vang Almenning

Denne artikkelen byggjer på «Vang Almenning» henta frå Wikipedia på bokmål 24. mai 2007.
Lunéville

**Lunéville** er ein by og kommune nordaust i Frankrike. Han er *[[sous-préfecture]]* (underprefektur) i departementet Meurthe-et-Moselle i regionen Grand Est, og har om lag 20&nbsp;000 innbyggjarar. 

Byen ligg ved elva Meurthe.

## Historie
Lunévilletraktaten vart signert her 9. februar 1801 mellom Frankrike og Habsburgmonarkiet av Grev Ludwig von Cobenzl og Joseph Bonaparte.

## Bakgrunnsstoff

*
Toul

**Toul** er ein festningsby og kommune nordaust i Frankrike. Han er *[[sous-préfecture]]* (underprefektur) i departementet Meurthe-et-Moselle i regionen Grand Est, og har om lag 17&nbsp;000 innbyggjarar. 

## Geografi

Toul ligg mellom Commercy og Nancy, og mellom elva Moselle og Canal de la Marne au Rhin.

## Historie
Toul vart kalla *Tullum Leucorum* av romarane, og var hovudstad for den galliske stamma Leuci.

I 612 slo Kong Teodebert II av Austrasia Kong Teoderik II av Burgund nær Toul. Etter Meerssentraktaten i 870 vart Toul ein del av Austfrankariket, seinare Det tysk-romerske riket seint i mellomalderen. Her vart han ein fri keisarby. Toul vart annektert av Frankrike av Kong Henrik II i 1552. Dette vart godkjend av Det tysk-romerske riket i Freden i Westfalen i 1648. Han vart då ein del av den franske provinsen Trois-Évêchés. 

Siste gong Toul nytta festninga si var under omleiringa i 1870 i den fransk-prøyssiske krigen, og om morgonen 23. september opna 64 kanonar eld, og festninga overgav seg om ettermiddagen etter at 2&nbsp;433 prosjektil hadde vorte avfyrt. 

Toul var sete for eit bispedøme frå rundt 410 til 1807.

## Bakgrunnsstoff

*
Departementet Loire

**Loire** (frankoprovensalsk *Lêre*, oksitansk *Léger*) er eit departementet aust i sentrale delar av Frankrike. Departementet ligg i regionen Rhône-Alpes, og er kalla opp etter elva med same namn, som har sitt utspring her.

## Historie
Loire vart danna i 1793 då det opphavlege departementet Rhône-et-Loire vart delt i to.

Tidlegare hovudstadar har vore: 
* Feurs frå 1793-1795
* Montbrison frå 1795-1855
* Saint-Étienne sidan 1855

## Geografi
Departementet er i dag ein del av regionen Rhône-Alpes og grensar til departementa Rhône, Isère, Ardèche, Haute-Loire, Puy-de-Dôme, Allier og Saône-et-Loire.

Elva Loire renn gjennom departementet frå sør til nord.

## Folkesetnad
Innbyggjarane i departementet vert på fransk kalla *Ligériens*.

Industribyen Saint-Étienne har med storbyrområdet sitt om lag 290&nbsp;000 innbyggjarar av totalt 730&nbsp;000 innbyggjarar i heile departementet.

## Bakgrunnsstoff
 
* Prefekturet si nettside
* Offisiell nettside
Montbrison

**Montbrison** er ein by og kommune aust i sentrale delar av Frankrike. Han er *[[sous-préfecture]]* (underprefektur) i departementet Loire i regionen Auvergne-Rhône-Alpes, og har om lag 15&nbsp;000 innbyggjarar.
Maine-et-Loire

**Maine-et-Loire** er eit departementet nordvest i Frankrike. Departementet ligg i regionen Pays de la Loire, og er kalla opp etter den tidlegare provinsen Maine og elva Loire. 

## Historie
Maine-et-Loire er eit av dei 83 opphavlege departementa som vart oppretta 4. mars 1790 under den franske revolusjonen. Opphavleg vart departementet kalla **Mayenne-et-Loire**, men namnet vart endra alt i 1791. Det vart danna frå delar av den tidlegare provinsen Anjou. 

## Geografi
Departementet er i dag ein del av regionen Pays de la Loire og grensar til departementa Ille-et-Vilaine, Mayenne, Sarthe, Indre-et-Loire, Vienne, Deux-Sèvres, Vendée og Loire-Atlantique.

Departementet har eit variert landskap med skogkledde åsar i sør og i nord med dalen til elva Loire i mellom. Det høgaste punktet er Colline des Gardes på 210 meter. 

Området har mange framkommelege elvar som Loire, Sarthe, Mayenne, Loir og Authion.

## Demografi
Innbyggjarane i departementet vert på fransk kalla *Angevins* etter den tidlegare provinsen Anjou. 

## Turisme
Ryttarane av Cadre Noir i Saumur, slotta i Loiredalen og det kongelege klosteret Fontevraud med Plantagenetgravene er alle store attraksjonar. 

## Bakgrunnsstoff
 
* Prefekturet si nettside 
* Offisiell nettside
* Offisiell turistside
* Omfattande informasjon om Maine-et-Loire og andre departement i Pays-de-la-Loire
Segré

**Segré** er ein by og kommune nordvest i Frankrike. Han er *[[sous-préfecture]]* (underprefektur) i departementet Maine-et-Loire i regionen Pays de la Loire, og har om lag 6&nbsp;000 innbyggjarar.
Oise

**Oise** er eit departementet nord i Frankrike. Departementet ligg i regionen Hauts-de-France, og er kalla opp etter elva Oise. 

## Historie
Oise er eit av dei 83 opphavlege departementa som vart oppretta 4. mars 1790 under den franske revolusjonen. Det vart danna frå delar av den tidlegare provinsen Île-de-France.

## Geografi
Departementet er i dag ein del av regionen Picardie og ligg 35 km nord for Paris. Det grensar til departementa Somme, Aisne, Seine-et-Marne, Val-d'Oise, Eure og Seine-Maritime.

## Demografi
Innbyggjarane i departementet vert på fransk kalla *Isariens* eller *Oisiens*.

## Turisme
Den store turistattraksjonen i departementet er Parc Astérix, som opna i 1989. Andre attraksjonar er Cathédrale Saint-Pierre de Beauvais og Chateau de Pierrefonds.

## Bakgrunnsstoff
 
* Prefekturet si nettside
* Offisiell nettside
* Tursime i Oise
* Offisiell turistside
Compiègne

**Compiègne** er ein by og kommune nord i Frankrike. Han er *[[sous-préfecture]]* (underprefektur) i departementet Oise i regionen Hauts-de-France, og har om lag 40&nbsp;000 innbyggjarar. Byen ligg ved elva Oise. Innbyggjarane i byen vert på fransk kalla *Compiégnois*.

## Historie

I 665 vart den heilage Wilfrid konsekret til biskop av York her av biskop Agilbert av Paris. I februar 888 vart Odo, greve av Paris og kongen av frankarane krona i Compiègne. 23. mai 1430, under hundreårskrigen, vart Jeanne d'Arc fanga av burgundarar medan ho prøvde frigje Compiègne. Dei selde ho så til engelskmennene. I 1630 prøvde Marie de' Medici å seia opp Kardinal Richelieu, noko som førte ho i eksil til Compiègne og vidare til Brussel i 1631.

I 1918 vart våpenkvileavtalen som førte til slutten på den første verdskrigen signert i Rethondes nær Compiègne. I 1940 vart ein annan våpenkvileavtale signert mellom Nazi-Tyskland og Frankrike i Rethondes, same stad som i 1918, i same jernbanevogn.

I 1968 vart startpunktet i sykkelløpet Paris-Roubaix flytta frå Paris til Compiègne.

## Bakgrunnsstoff
* Le musée du château
* INTERREG
* Université de Technologie de Compiègne (UTC)
Châteaulin

**Châteaulin** (bretonsk *Kastellin*) er ein liten by og kommune nordvest i Frankrike. Han er *[[sous-préfecture]]* (underprefektur) i departementet Finistère i regionen Bretagne, og har om lag 5&nbsp;000 innbyggjarar. 

## Geografi

Châteaulin ligg i den sentrale dalen i Finistère midt mellom Quimper i sør og Brest i nord ved elva Aulne og Canal de Nantes à Brest. I evst ligg åsane *Menez-Hom* som skil byen frå halvøya *Crozon* og Douarnenezbukta, som fører ut i Atlanterhavet. 

## Bakgrunnsstoff
Senlis

**Senlis** er ein by og kommune nord i Frankrike. Han er *[[sous-préfecture]]* (underprefektur) i departementet Oise i regionen Hauts-de-France, og har om lag 17&nbsp;000 innbyggjarar. Byen ligg om lag 50&nbsp;km nord for Paris.

Senlis ligg ved elva Nonette, som er ei sideelv til elva Oise.

## Historie
Senlis var først ein gallo-romersk busetnad. Monarkane i det tidlege franske dynastiet budde her nær skogen Forêt de Chantilly og rådyra der. Dei bygde eit slott over den gamle romerske busetnaden. I 987 kalla erkebiskopen av Reims, Adalberon, i saman ei samling og bad dei velje Hugo Capet som konge av Frankrike. Monarkane i Frankrike forlet derimot snart byen og heldt seg heller i Compiègne og Fontainebleau. Byen fekk nytt liv på 1100-talet og det vart bygd festningsvollar, men det gjekk så sakte nedover med byen igjen. I dag trekk byen til seg turistar på grunn av si lange historie og band til monarkiet.

## Bakgrunnsstoff
* Historisk og arkeologisk forbund i Senlis
Marie-Louise Sjoestedt

**Marie-Louise Sjoestedt** () var ein fransk lingvist som var kjent for arbeidet sitt  med keltisk språk og mytologi.
Morlaix

**Morlaix** (bretonsk *Montroulez*) er ein liten by og kommune nordvest i Frankrike. Han er *[[sous-préfecture]]* (underprefektur) i departementet Finistère i regionen Bretagne, og har om lag 16&nbsp;000 innbyggjarar. 

Bybilete vert dominert av ein 58 meter høg og 285 meter lang viadukt, bygd i 1864 på jernbanelinja mellom Paris og Brest. I dag nyttar lyntoget TGV traséen. 


Fil:Morlaix_Viaduc.jpg|Viadukten i Morlaix. 
Fil:Morlaix-20060524-012.jpg|Viadukten sett frå åssida. 


## Bakgrunnsstoff
Byar i Frankrike

Dette er ei liste over kommunar i Frankrike med meir enn 20&nbsp;000 innbyggjarar etter ei folketeljing i 1999. 

__NOTOC__
Ille-et-Vilaine

**Ille-et-Vilaine** (*Il-ha-Gwilen* på bretonsk) er eit departementet nordvest i Frankrike. Departementet ligg i regionen Bretagne.

## Historie
Ille-et-Vilaine er eit av dei 83 opphavlege departementa som vart oppretta 4. mars 1790 under den franske revolusjonen. Det vart danna frå delar av den tidlegare provinsen Bretagne.

## Geografi
Departementet er i dag ein del av regionen Bretagne og grensar til departementa Manche, Mayenne, Maine-et-Loire, Loire-Atlantique, Morbihan og Côtes-d'Armor, i tillegg til Den engelske kanalen i nord.

Store elvar som renn gjennom departementet er Ille, Vilaine, Rance og Couesnon.

## Demografi
Folkesetnaden i departementet har vokse dei siste tiåra, og er no estimert til over 900&nbsp;000. Med dagens vekst er det venta at ein passerer 1 million innbyggjarar i 2015.

## Kultur
Gallo er eit historisk minoritetsspråk som vert snakka aust i Bretagne. Gallo og bretonsk vert begge studert ved universitetet i Rennes.

## Bakgrunnsstoff

* Prefekturet i Finistère
* Conseil général i Finistère
* Kulturarv 
* Byen Rennes
Fougères

**Fougères** (bretonsk *Felger*; gallo *Foujerr*) er ein by og kommune nordvest i Frankrike. Han er *[[sous-préfecture]]* (underprefektur) i departementet Ille-et-Vilaine i regionen Bretagne, og har om lag 20&nbsp;000 innbyggjarar. 

## Attraksjonar

Fougères sin største attraksjon er ein mellomalderfestning bygd på toppen av ein granittknaus. Dette var opphavleg ein del av det lite suksessrike forsvarssystemet i Hertugdømet Bretagne. Fougères har eit av berre tre klokketårn i Bretagne. 

## Bakgrunnsstoff

* Turistkontoret i Fougères 
* Virtuell vitjing i Fougères
Tonning skule

**Tonning skule** er ein grunnskule i Stryn kommune i Sogn og Fjordane. Tonning har elevar frå trinn 1–7 og skulefritidsordning. Skulen har om lag 300 elevar og 50 tilsette, og dette gjer han til den største skulen i kommunen. Han ligg i kommunesenteret Tonning.

## Bakgrunnsstoff
* Tonning skule si vevside
Parengarenga Harbour

**Parengarenga Harbour** er ei naturleg hamn nær den nordlegaste spissen til Nordøya på New Zealand. Ho ligg heilt i nordenden av Aupourihalvøya, strekkjer seg meir enn 10 km inn i landet og skil nesten nordspissen av halvøya frå resten. Det nordlegaste punktet på Nordøya, Surville Cliffs, ligg berre 10 km nord for hamna. 

Sandførekomstane i den sørlege armen til Parengarenga Harbour er mellom berre ei handfull stader på New Zealand der det finst sand med høgt innhald av silikat og svært lite ureining (mindre enn 2%), og sanden er høgt verdsett i glasproduksjon. Han er blendande kvit å sjå til.
Redon

**Fougères** er ein by og kommune nordvest i Frankrike. Han er *[[sous-préfecture]]* (underprefektur) i departementet Ille-et-Vilaine i regionen Bretagne, og har om lag 10&nbsp;000 innbyggjarar. Byen ligg ved grensa til departementa Morbihan og Loire-Atlantique.

Den litle byen ligg der elvane Oust og Vilaine renn i hop, og han vert derfor ofte råka av flaum om hausten og vinteren. 

## Historie
Ein veit ikkje mykje om byen før 832, men det ser ut til å ha vore eit sokn her med namn Riedones, som har gjeve namn til byen. I 832 grunnla Conwoion, ein bretonsk munk, klosteret Saint-Sauveur de Redon med hjelp av den karolingiske keisaren Louis le Pieux. I dag finst det framleis dokument som viser administreringa av klosteret. 

Byen utvikla seg rundt klosteret og hadde på 1960-talet rundt 6&nbsp;000 innbyggjarar. 

I mellomalderen fekk Redon fordelar gjennom maritim handel på elva Vilaine.
Kilian Stobæus

**Kilian Stobæus (den eldre)** () frå Vinslöv i Sverige var ein svensk naturforskar, lækjar og historikar. Han var son til *[[akademiräntmästare]]n* Nils Stobæus.

Sjølv om han var fødd i Skåne, voks Stobæus opp hos ein morbror i Göteborg. År 1709 vart han student i Lund, i 1721 doktor i medisin. År 1724 vart han stadslækjar i Göteborg, men kom allereie året etter til Lund att. 
År 1728 vart Stobæus professor i *Philosophia naturalis et physica experimentalis* (naturalhistoria og fysikk), frå 1732 professor i historie. 

Stobæus var framståande både som lærar, forfattar og samlar og oppnådde ved universitet stor allmenn vyrdnad. Han let mange lovande studentar, deriblant den unge Carl von Linné, få bu kostnadsfritt i privatbustaden hans i Lund.

Innan naturvitskapen arbeidde Stobæus særleg med studiet av fossil. På det historiske feltet innførte han nye retningar som studie av fornminne og numismatikk. Han opparbeidde store samlingar som sidan vart overtatt av universitetet i Lund.

I 1906 vart det sett opp ein byste av Stobæus (laga av Walter Runeberg) på universitetsplassen i Lund. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Kilian Stobæus|Kilian Stobæus]]» frå ,  den 25. mai 2007.*
Lodève

**Lodève** er ein liten mellomalderby og kommune sørvest i Frankrike. Han er *[[sous-préfecture]]* (underprefektur) i departementet Hérault i regionen Occitanie, og har om lag 7&nbsp;000 innbyggjarar. 

## Geografi
Lodève ligg der slettene stig opp mot Larzac-platået, 54 km frå Montpellier, i dalen til elva Lergue. Han er omgjeve av grøne åsar og vingardar, og ligg berre 8 km frå den store kunstige innsjøen Salagousjøen.

## Historie
Lodève vart grunnlagd som hovudstad for ei stamme kalla Lutevani, før han vart ein romersk by under namnet Luteva. Byen var stoppestad for dei mange pilegrimane som skulle til Santiago de Compostela via Arles-vegen. Byen var eit bispesete fram til den franske revolusjonen, og var òg eit senter for tekstilproduksjon under Louis XV, og heimstad til ein av berre to kongelege veggteppeveveri. Den andre var gobelinfabrikken i Paris.

## Bakgrunnsstoff

*
* Turisme i Lodéve
Departementet Var

:*For elva med det same namnet, sjå [[Elva Var]]*
 

**Var** er eit departementet søraust i Frankrike. Departementet ligg i regionen Provence-Alpes-Côte d'Azur, kalla opp etter elva med same namn. 

## Historie
Var er eit av dei 83 opphavlege departementa som vart oppretta 4. mars 1790 under den franske revolusjonen. Det vart danna frå delar av den tidlegare provinsen Provence. I 1860 vart distriktet rundt Grasse, som elva Var renn igjennom, overført til det nye departementet Alpes-Maritimes. Dette er årsaka til at elva som gav namn til departementet, ikkje renn gjennom det. 

## Geografi
Departementet er i dag ein del av regionen Provence-Alpes-Côte d'Azur og grensar til departementa Alpes-de-Haute-Provence i nord (elva Verdon dannar grensa), Alpes-Maritimes i aust, Middelhavet i sør og til Bouches-du-Rhône i vest.

Var er ein variert region på nesten 6&nbsp;000 km² som inneheld fjell, kyst, sletter og dalar. I nord ligg Gorges du Verdon, eit svært populært område for turgåing og kajakkpadling. 

## Jordbruk
800 km² eller 13 % av det totale arealet vert nytta til jordbruk, som gjev 38&nbsp;000 innbyggjarar arbeid. Departementet har òg 10 km² med hageområde. Var er den største produsenten av snittblomar i Frankrike, og produserer 500 millionar stilkar i året Buskapen består hovudsakleg av sau (50&nbsp;000 dyr) og geiter (4&nbsp;200 dyr). Vinranker dekkjer 345 km² av jordbruksområdet, og dei 4 AOCane (*[[appelation d'origine controlleé]]*) produserer 150 millionar liter vin i året. 

Andre viktige jordbruksprodukt er oliven (42 km², ein fjerdedel av alle olivenlundar i Frankrike), fiken (80 % av den totale produksjonen i Frankrike) og honning (800 tonn i året). 

Jordbruket gjev eit overskot på 610 millionar euro kvart år, der 45 % av salet er vin og 42 % gartneriprodukt. 

## Bakgrunnsstoff
 
* Prefekturet sin nettstad
* Offisiell nettstad
* Departementet Var
Vaila

**Vaila** er ei lita øy i Shetlandsøyane i Skottland. Ho ligg i sundet Vaila Sound, sørom Westland på Shetland Mainland. Øya har eit areal på om lag 3 km². I 2001 hadde Vaila to innbyggarar.

På øya ligg eit gammalt utsiktstårn kalla Mucklaberry Castle og Vaila Hall frå 1895. Det er ein organisk driven sauegard på øya. 

Vaila er kjend for bestanden av nordhare (*Lepus timidus*) som lever på øya.

## Utviklinga av folketalet på Vaila

## Kjelder

*Denne artikkelen byggjer på «Vaila» henta frå Wikipedia på engelsk 26. mai 2007.

## Bakgrunnsstoff

* scottishislands.org.uk 
* «Vaila» på nettstaden til University of Edinburgh
Brignoles

**Brignoles** er ein by og kommune søraust i Frankrike. Han er *[[sous-préfecture]]* (underprefektur) i departementet Var i regionen Provence-Alpes-Côte d'Azur, og har om lag 15&nbsp;000 innbyggjarar. 

Byen var sommarresidens for grevane av Provence. Slottet deira er frå 1200-talet.

Byen er fødestaden til den heilage Louis av Toulouse (1274-1297), som var erkebiskop av Lyon og biskop av Toulouse.
Draguignan

**Draguignan** er ein by og kommune søraust i Frankrike. Han er *[[sous-préfecture]]* (underprefektur) i departementet Var i regionen Provence-Alpes-Côte d'Azur, og har om lag 35&nbsp;000 innbyggjarar. Byen ligg ved elva Verdon.

## Attraksjonar
* Artillerimuseumet (Napoleonkrigane, den første verdskrigen, den andre verdskrigen, Fransk Indokina osv.)

## Bakgrunnsstoff
Knarvikmila

**Knarvikmila** er eit kulturarrangement som vert arrangert i september kvart år i Knarvik i Alver kommune. Det er mellom anna eit av dei største løpsarrangementa i Noreg. Dei siste åra har det delteke over 7000 på dei ulike løpa.

Knarvikmila vart først stelt til i 1982 av Helge Brekke i friidrettslaget FIL-AKS77, som også er arrangørklubb.
Arrangementet går over fleire dagar og omfattar både konferanse, barneløp, ungdomsløp, naturløype og asfaltløpa som går over 5 km, 10 km og halvmaraton.

## Bakgrunnsstoff
* Nettstaden til Knarvikmila
*Bergen Fjordtur/Fjordløp
*FjordViking
*5km
*10km
*HalvMarathon
*YT-stafetten