Agatha Barbara

**Agatha Barbara** () var ein maltesisk politikar som tente som parlamentsmedlem for Arbeidarpartiet og som minister. Ho var den første kvinna som vart president på Malta, og er framleis den kvinna som har sete lengst som parlamentsmedlem i maltesisk politisk historie.

## Bakgrunn

Agatha Barbara vart fødd i Żabbar på Malta i 1923. Faren hennar arbeidde som slepebåtførar (ein spesialisert los for slepebåtar) for britiske Royal Navy, men løna var svært låg. Mora sleit med å forsørgje dei ni barna på ektemannen si inntekt. Agatha var det andre barnet og den eldste dottera i familien.

Ho bad foreldra om å få gå på skule og gjekk på grammatikkskule i Valletta, men andre verdskrigen hindra ho i å studere vidare på høgskule. I staden måtte ho arbeide som luftvernsinspektør og hadde ansvar for eitt av kjøkena som det britiske militæret sette opp for å gje mat til folket.

Etter krigen vart ho skulelærar og engasjerte seg i politikken. Ho vart medlem av Det maltesiske Arbeidarpartiet (Malta Labour Party, MLP),  og var svært aktiv i partiarbeidet. Barbara vart medlem av leiinga i partiet, leia kvinnegreina og grunnla Women’s Political Movement på Malta.

## Politisk liv
Frå 1947 hadde Malta avgrensa sjølvstyre. Røysterett for kvinner vart fremja av Women of Malta Association og Malta Labour Party, trass i kraftige protestar frå kyrkja. Forslaget vart vedteke med knapp margin. Konfliktane inspirerte Barbara til å vise kva kvinner kunne utrette, og då ho vart oppmoda, stilte ho til val i 1947. Ho vart den første og einaste kvinna blant dei 40 parlamentsmedlemmene, og ho var den einaste kvinnelege kandidaten som vart vald i ti samanhengande val, fram til 1982, då ho trekte seg for å bli president.

Agatha Barbara vart kjend som ein varm forsvarar av økonomiske og sosiale reformer. Ho var Malta sin første kvinnelege statsråd, og fram til slutten av 1990-åra den einaste. Då MLP kom til makta for første gong i 1955, vart ho utnemnd til utdanningsminister av Dom Mintoff, ei stilling ho hadde frå 1955 til 1958. Ho gjennomførte omfattande reformer: innførte obligatorisk heiltids grunnskule for alle barn, etablerte lærarutdanning og spesialskular for personar med funksjonsnedsetjingar, gjorde vidaregåande skule gratis og innførte naturfagundervisning for både jenter og gutar. I 1958 forverra forholdet mellom britiske og maltesiske styresmakter seg. Protestar braut ut i gatene, og Mintoff trekte seg. Barbara deltok i demonstrasjonane og vart dømd til 43 dagar fengsel «med hardt arbeid».

Då Mintoff kom til makta igjen i 1971, vart Agatha Barbara på nytt utnemnd til utdanningsminister. Den obligatoriske grunnskulen vart då utvida frå 14 til 16 år, yrkes- og tekniske skular vart oppretta, og studieavgifter ved universitetet vart avskaffa. I 1974 vart ho arbeids-, kultur- og sosialminister. Ho arbeidde for å redusere arbeidsløyse og forbetre løn, arbeidsvilkår og forholdet mellom arbeidstakarar og arbeidsgjevarar. Ho innførte lov om lik løn for kvinner og menn, betalt fødselspermisjon, 40-timars arbeidsveke og pensjons- og arbeidsløysetrygd. Ho stod òg bak etableringa av fleire nasjonale museum. I 1976 vart Agatha Barbara nestleiar for den parlamentariske gruppa til MLP, men ikkje for sjølve partiet, og vart òg visestatsminister. I kortare periodar fungerte ho som stadfortredar for Mintoff.

Barbara spelte òg ei viktig rolle i vernet av maltesisk kulturarv, særleg gjennom restaurering av historiske bygningar i Mdina og Valletta og ved å fremje bruken av desse som museum.

### Presidentperioden

Valet i 1981 førte til ei konstitusjonell krise då Nationalist Party (PN) fekk fleirtal av røystene, men mindretal i parlamentet: 31 mandat mot 34 for MLP. PN boikotta parlamentet og organiserte protestar. Likevel tok Mintoff makta, men i staden for å bli statsråd vart Barbara utnemnd til den første kvinnelege presidenten på Malta, 59 år gammal, den 15. februar 1982. Ho vart den tredje presidenten i republikken.

Vanlegvis var presidentrolla hovudsakleg seremoniell, men no fekk ho i oppgåve å løyse den konstitusjonelle krisa. Ved slutten av presidentperioden hennar i 1987 leidde Barbara framlegginga og godkjenninga av grunnlovsreforma i 1987. Reforma styrkte Malta si sjølvstende frå utanlandske makter og innførte ordningar for tildeling av ekstra parlamentsplassar dersom eit parti fekk absolutt fleirtal av stemmene utan å få fleirtal i parlamentet. I 1987 gjekk perioden hennar ut, og ho trekte seg frå politikken.

Barbara vart avbilda på ei rekkje maltesiske pengesetlar som vart gjevne ut i 1986. Ho trekte seg tilbake til Żabbar, der ho var fødd, og døydde i 2002. Eit monument til ære for ho vart avduka i Żabbar 23. april 2006 av den dåverande presidenten på Malta, dr. Edward Fenech Adami.

## Privatliv
Barbara gifta seg aldri. Den maltesisk-australske forfattaren Joseph Chetcuti hevda i ei bok frå 2009 om LHBT-historia på Malta at Barbara var lesbisk, basert på intervju med samtidige av ho.

I 2014 vart det offentleggjort påståtte «romantiske brev» som Barbara skal ha skrive til Derek Barnes, ein signalmann i Royal Navy som var stasjonert på Malta under andre verdskrigen. Breva vart lagde fram av systera til Barnes.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Agatha Barbara|Agatha Barbara]]» frå , den 22. januar 2026.*