open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Zinédine Zidane

**Zinédine Yazid Zidane** () er ein tidlegare fransk fotballspelar. Han spelte for den spanske klubben Real Madrid og det franske landslaget og vart rekna som ein av dei beste på begge laga, og i verda generelt. Han har i fleire år fått tittelen årets spelar, og vert av mange sett på som ein av de beste spelarane gjennom tidene. Han var med på å sikre Frankrike gull både i VM 1998 og EM 2000.

Zinedine Zidane var den første som brukte «zidane-finta», og vert rekna som skaparen av henne.

Med Real Madrid har han vunne Champions League i sesongen 2001/2002 og det spanske meisterskapet i 2002/2003.

Han har tidlegare spelt for den italienske klubben Juventus der han var med på vinne Serie A i 1996/1997. Før han kom til Juventus, spelte han for dei franske klubbene AS Cannes og Bordeaux.

Tre gonger har han vorte kåra til den beste fotballspelaren i verda (1998, 2000 og 2003). Han har fått utmerkinga som den nest beste spelaren nokon sinne i Europa (etter Johan Cruijff).

Zidane er muslim med algeriske røter. I tillegg til å utmerke seg som fotballspelar, har Zidane òg vist sterkt sosialt engasjement. Ein gong i året spelar han ein kamp der dei beste spelarane i verda deltar og inntektene går til fattige barn i Afrika.

Zidane fortalte 17. januar 2006 at han hadde bestemt seg for å legge opp etter fotball-VM i Tyskland, eitt år før kontrakten hans går ut.

## Fotball-VM i 2006
Zidane scora 3-1-målet for Frankrike mot Spania på overtid i åttandedelsfinalen i VM 2006 i Tyskland.

Frankrike kom til finalen mot Italia. Dette var ein særs jamn kamp som vart avgjort med straffespark. I andre ekstraomgang vart Zinedine Zidane utvist for å ha skalla ned motstandaren Marco Materazzi. Årsaka til skallinga skal ha vore at Materazzi snakka stygt om familien til Zidane fleire gonger. Dette er vorte stadfesta av begge under intervju. Tass i dette kåra FIFA han til den beste spelaren i VM 2006.

Zidane fekk tre kampar karantene og 40&nbsp;000 kr i bot. Sidan Zidane hadde lagt opp, foreslo franskmannen å gjere tre dagars arbeid for FIFA sine aktivitetar for barn og unge.

## Bakgrunnsstoff
* Bloggen til Zidane
* Zidane.com 
* Offisiell video i samband med Gullballen 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Zinedine Zidane|Zinedine Zidane]]» frå , den 3. oktober 2009.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
Agder lagmannsrett

**Agder lagmannsrett** har sete i Skien er ein av dei seks lagmannsrettane i Noreg. 

Lagmannsretten er ankedomstol over avgjerder i dei tingrettane som høyrer til lagdømmet – både i straffesaker og i sivile saker, sjå nærare om sakshandsaminga i artikkelen lagmannsrett. Lagmannsretten sine avgjerder kan – i noko avgrensa omfang - bli påkjært eller anka til Høgsterett.

## Jurisdiksjon
Lagdømmet omfattar fylka Vestfold (unnatatt Svelvik og Sande kommune), Telemark, Aust-Agder og Vest-Agder (unnatatt Sirdal kommune), jf. oversikta nedst på sida over dei tingrettane som høyrer til Agder lagdømme.

## Organisering
Agder lagmannsrett har kontor og rettslokale i Statens Hus i Skien. Den held òg rettsmøte i tinghusa i Tønsberg, Arendal og Kristiansand. Når det er behov blir det òg sett rett andre stader, særleg gjeld dette saker der det er naudsynt med synfaring. Domstolen blir leia av ein førstelagmann og har i tillegg ein lagmann og nitten fast utnemnde lagdommarar.

## Historie
Domstolen vart etablert i 1936 i samband med at lagmannsrettane vart ankedomstolar i sivile saker istaden for overrettane. Ved etableringa hadde den ein lagmann og tre lagdommarar og funksjonærar.

## Førstelagmenn i Agder lagmannsrett
* Asbjørn Nes Hansen
* Dag Bugge Nordén

## Bakgrunnsstoff
Agder lagmannsrett si heimeside
Frostating lagmannsrett

**Frostating lagmannsrett** er ein av dei seks lagmannsrettane i Noreg og har sete i Trondheim.

Lagmannsretten er ankedomstol over avgjerder i dei tingrettane som høyrer til lagdømmet - både i straffesaker og i sivile saker. Lagmannsretten sine avgjerder kan - i noko avgrensa omfang - bli påkjært eller anka til Høgsterett.

## Jurisdiksjon
Lagdømmet omfattar fylka Møre og Romsdal, Sør-Trøndelag og Nord-Trøndelag, jamfør oversikta nedst på sida over tingrettar som høyrer til Frostating lagdømme.

## Organisering
Domstolen held til i Trondheim tinghus og har faste rettsstader på Molde, i Kristiansund og i Ålesund. Den blir leidd av ein førstelagmann og har i tillegg to lagmenn og 16 fast utnemnde lagdommarar. Den har vidare ein administrasjonssjef og ti funksjonærar.

## Historie
Namnet har domstolen fått frå det gamle Frostatinget som vart halde på halvøya Frosta i Trondheimsfjorden. Rettsdistriktet femner stort sett same området som høyrde under (Frostatinget) i seinare tid.

## Førstelagmenn i Frostating lagmannsrett
* Sverre Dragsten, 1991 - 2001
* Kjell Buer, 2001 - 2009
* Aage Rundberget, 2010 - 2014
* Sven-Jørgen Lindsetmo, 2014 -

## Bakgrunnsstoff
* Nettstaden til Frostating lagmannsrett
Zico

**Arthur Antunes Coimbra** (), betre kjend som **Zico**, er ein tidlegare kjend brasiliansk fotballspelar. Han vart mellom anna kalla «den kvite Pele» og var kjend for spelet sitt på det brasilianske landslaget og sine fantastiske frispark. Mange meiner han er av dei beste midtbanespelarane verda har sett.

Zico deltok i VM-sluttspela 1978, 1982 og 1986. Under sluttspelet i 1982 var han ein av dei viktigaste spelarane på det brasilianske landslaget, saman med Sócrates, Falcao og Éder.

Zico vart rekna å vere den beste spelaren på slutten av 70-talet, og på starten av 80-talet. Spelestilen hans likna på Pele sin, og han klarte det meste. Han var med i VM første gongen i 1978 då Brasil kom på fjerdeplass. I VM 1982 var han den store stjerna i eit brasiliansk lag som vert rekna som eit av dei beste laga nokon gong. Før VM 1986 hadde han hatt store skadeproblem og gjorde ingen nemneverdig innsats. Totalt spelte Zico 71 landskamper og scora 48 mål. På dei ulike klubblaga spelte han visstnok 1086 kamper, og scora 709 mål.

Zico spelte store delar av karrièren i Flamengo, men han spelte òg i italienske Udinese. Han avslutta karrieren i den japanske ligaen. Zico har etter den aktive karrieren vore trenar, og var frå 2002-2006 trener for Japan. Deretter vart han trenar 2006-08 i den tyrkiske klubben Fenerbahçe. Han tok så over den usbekistanske klubben Bunyodkor og vart der i ein sesong. I januar 2009 tok han så over den russiske klubben CSKA Moskva.

## Kjelder

*
*
----
* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Zico|Zico]]» frå , den 3. oktober 2009.*
Eidsivating lagmannsrett

**Eidsivating lagmannsrett** har sete på Hamar og er ein av dei seks lagmannsrettane i Noreg.

Lagmannsretten er ankedomstol over avgjerder i dei tingrettane som høyrer til lagdømmet – både i straffesaker og i sivile saker. Lagmannsretten sine avgjerder kan – i noko avgrensa omfang – bli påkjært eller anka til Høgsterett.

## Jurisdiksjon
Lagdømmet omfattar fylka Hedmark og Oppland i tillegg til kommunane (Eidsvoll og Nes) på Romerike som soknar til Øvre Romerike tingrett og Nedre Romerike tingrett i Akershus, jmr. oversikta nedst på sida over dei tingrettar som høyrer til lagdømmet.

Tidlegare omfatta Eidsivating òg Oslo, heile Akershus, Østfold og Buskerud i tillegg til Hedmark og Oppland, men lagdømmet vart delt frå 1. august 1995 då det vart etablert ein ny lagmannsrett på Hamar. Sidan det geografiske området til den nye lagmannsretten omfatta det gamle Eidsivatinget, overtok denne domstolen det namnet, medan lagmannsretten i Oslo fekk namnet Borgarting lagmannsrett.

## Organisering
Eidsivating lagmannsrett held til i tinghuset på Hamar og den har 14 faste dommarstillingar. Den blir leida av ein førstelagmann og har i tillegg ein lagmann og tolv faste utnemnde lagdommarar. Vidare er det ein administrasjonssjef og sju sakshandsamarar. Eidsivating lagmannsrett er ikkje delt i avdelingar slik som dei største lagmannsrettene er.

## Historie
Historisk var Eidsivating lagting for folket rundt Mjøsa, og hadde opphavleg sete på Åker i Vang. Seinare, på Olav den heilage si tid, blei lagtinget flytta til Eidsvoll. Då omfatta lagtinget Hedmark, Hadeland og Romerike, og det var først seinare at Østerdalen og Gudbrandsdalen blei omfatta.

Eidsivatinglova var den lova som blei brukt på Eidsivatinget. Den kan ha blitt skriven ned på 1100-talet, men er i tilfelle seinare gått tapt. Ein trur likevel at nokre avsnitt i Magnus Lagabøtes landslov frå 1274 hadde sitt opphav i ei østnorsk lovbok, som kan ha vore Eidsivatingloven.

## Førstelagmenn i Eidsivating lagmannsrett
*Odd Jarl Pedersen 1995-

## Kjelder
* Eidsivating i *Store Norske Leksikon*

## Bakgrunnsstoff
* Eidsivating lagmannsrett si heimeside
Gunhild Ziener

**Gunhild Ziener** () var ein norsk politikar. Ho var med i leiiinga av Arbeiderpartiets Kvindeforening der ho jobba som kasserar frå starten i 1895 og vart i 1901 den første formannen i Arbeiderpartiets Kvindeforbund. Sidan var ho kommunepolitikar for Arbeiderpartiet.

## Kjelder
Borgarting lagmannsrett

**Borgarting lagmannsrett** har sete i Oslo og er ein av dei seks lagmannsrettane i Noreg.

Lagmannsretten er ankedomstol over avgjerder i dei tingrettane som høyrer til lagdømmet – både i straffesaker og i sivile saker, sjå nærare om sakshandsaminga i artikkelen lagmannsrett. Lagmannsretten sine avgjerder kan – i noko avgrensa omfang – bli påkjært eller anka til Høgsterett.

## Jurisdiksjon
Lagdømmet omfattar fylka Oslo, Buskerud, Østfold og sørlege delar av Akershus i tillegg til Svelvik og Sande kommunar i Vestfold fylke, jfr. oversikta nedst på sida over dei tingrettar som høyrer til Borgarting lagdømme.

## Organisering
Borgarting lagmannsrett har sete i Oslo i delar av Munchkvartalet. Det er den største av lagmannsrettane både i tal på saker og tal på dommarar (62).
Domstolen blir leida av ein førstelagmann og er delt i tre dømmande avdelingar som kvar har to lagmenn der den eine av desse er avdelingsleidar. Kvar avdeling har eit avdelingssekretariat med ein eigen seksjonsleidar. I tillegg har domstolen ei fjerde avdeling - ei *ankeavdeling* (kjæremålsavdeling) - med eige avdelingssekretariat. Det er ingen dommarar som er knytt fast til denne avdelinga, dei øvrige avdelingane avgir dommarar etter ein fastlagd turnus. Ankeavdelinga foretar ankeprøving i både sivile saker og straffesaker og handsamer dessuten anker over kjenningar og avgjerder - det som tidlegare heitte kjæremål. Domstolen har òg ei administrativ fellesavdeling som blir leida av ein direktør.

Domstolen vart omorganisert og fekk nytt namn i 1995, då den tidlegare Eidsivating lagmannsrett med sete i Oslo vart delt, og den nye Eidsivating lagmannsrett vart etablert på Hamar.

## Historie
Tidlegare hadde Eidsivating lagmannsrett sete i Oslo og den omfatta det meste av Austlandet. I 1995 vart domstolen delt ved at det vart oppretta ein ny lagmannsrett med sete på Hamar som dekte områda Hedmark, Oppland og dei nordre delane av Akershus fylke (Romerike). Sidan den nye domstolens rettskrins omfattar området for det gamle Eidsivatinget, er det denne domstolen som fører namnet vidare. Den resterande (og største) delen av lagmannsretten fekk diffor namn etter Borgartinget som var namnet på det gamle tinget som vart halde i Sarpsborg. 

## Bygningen
Den nye bygningen stod ferdig i 2005 og er teikna av DARK Arkitekter i samarbeid med Solheim Jacobsen Arkitekter og Zinc AS. Den inneheld rettssalar i dei nedste fire etasjane, kontor i dei neste seks og eit stort møterom og kantine for dei tilsette i toppetasjen. Den eldre bygningen i Munchs gate 4 er restaurert og ombygd og inneheld no rettssalar.

## Førstelagmenn i Borgarting lagmannsrett
* Marianne Vollan (frå 2018)
* Ola Dahl

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
Muhammad Zia ul-Haq

**Muhammad Zia ul-Haq** () var ein pakistansk offiser og politikar. Han var president i Pakistan frå 1978 til 1988.

Zia ul-Haq tok makta i Pakistan gjennom eit statskupp i 1977. Statsminister Zulfikar Ali Bhutto vart sett i fengsel og avretta i 1979. Zia ul-Haq lovde ved fleire høve frie val, men desse løfta vart aldri innfridd. Han omkom i ei flyulukke i 1988 under uklare omstende. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Muhammad Zia-ul-Haq|Muhammad Zia-ul-Haq]]» frå ,  den 3. oktober 2009.*
Khaleda Zia

**Khaleda Zia** () var statsminister i Bangladesh frå 1991 til 1996, og så igjen frå 2001 til 2006. Zia var den første kvinnelege statsministeren i landet. Ho var enke etter tidlegare president i Bangladesh Ziaur Rahman vart drepen i eit attentat. Ho leidde òg det gamle partiet hans, Nasjonalistpartiet i Bangladesh.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Khaleda Zia|Khaleda Zia]]» frå ,  den 3. oktober 2009.*  

## Bakgrunnsstoff
Zhu Rongji

**Zhu Rongji** () er ein kinesisk politikar, og var statsminister i Folkerepublikken Kina, eller meir presist Formann for Folkerepublikkens Statsråd, frå 1998 til 2003.

Zhu Rongji studerte ved Tsinghua-universitetet i Beijing frå 1947 til 1951 og vart medlem av Det kinesiske kommunistpartiet i  1949.  

Frå 1987 til 1991 var han borgarmeister i Shanghai. I 1992 vart han viseformann for Folkerepublikken Kinas Statsråd, og i 1998 formann for Statsrådet, det vil seie statsminister.
Zhoukoudian

**Zhoukoudian** (周口店, pinyin *Zhōukǒudiàn*) er ein landsby sørvest for Beijing i Kina. Det er gjort mange arkeologiske funn i eit grottesystem i nærleiken av byen, mellom anna eit av dei eldste eksemplara av *[[Homo erectus]]*, kjend som Pekingmennesket. Staden er innskriven på verdsarvlista til UNESCO.

Sprekker i kalksteinen som inneheld leivningar frå midtre pleistocen-perioden har avslørt rester av omkring 40 individ såvel som dyrerestar og steinfliser og hakkeverktøy. Dei eldste er kring 500&nbsp;000 år gamle.

Under den eldre steinalderen vart staden busett av *[[Homo sapiens]]*, det moderne mennesket. Verktøya deira av bein og stein er òg funne i den øvre grotta.

## Bakgrunnsstoff
* UNESCO World Heritage Centre - Peking Man Site at Zhoukoudian

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Zhoukoudian|Zhoukoudian]]» frå , den 3. oktober 2009.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
Dragan Đokanović

**Dragan Đokanović** () i Sarajevo) er ein serbisk politikar i Bosnia-Hercegovina, leiar det demokratiske partiet Demokratska Stranka Federalista (D.S.F.).

Han studerte medisin i Sarajevo.
Đokanović er gift og har to born.

## Referansar
The Legend of Zelda: Phantom Hourglass

***The Legend of Zelda: Phantom Hourglass*** er eit action-eventyrspel utvikla og gjeve ut av Nintendo på Nintendo DS. Det vart gjeve ut i Japan juni 2007, og i Nord-Amerika og Europa oktober same året. Spelet er ein direkte oppfølgjar til *[[The Legend of Zelda: The Wind Waker]]*, og vert berre styrt ved at ein nyttar peikeskjermen på Nintendo DS.

## Mottaking
Nettstaden IGN gav *Phantom Hourglass* 9 av 10 poeng, der dei poengterte at sjølv om spelet er ulikt andre Zelda-spel er det framleis ekte vare. GameSpot gav også spelet 9 av 10, der spelet fekk ros for flott grafikk, god kontroll med peikeskjermen og mengda finurlege gåter. Den norske nettsida Gamer.no gav spelet 7 av 10 poeng, der omtalaren såg på spelet som ei flott reise på eventyr med ein god gammal helt, men mislikte dei passive båtreisene på havet og hovudtempelet som ein må gå gjennom fleire gonger i spelet.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
Francis Bacon

**Francis Bacon** () var ein britisk statsmann, jurist, tenkjar og forfattar. 

Bacon tente som kronjurist og rikskanslar i England. Den politiske karrieren hans fekk ein brå slutt i 1621, som følgje av skuldingar om korrupsjon. Bacon blei slått til riddar i 1603, fekk tittelen baron Verulam i 1618, og viskomt St Alban i 1621. Han døydde utan etterkomarar, og desse blei dermed ikkje vidareførte.

I ettertida er Francis Bacon særleg kjend for å ha lagt fram for tankane sine rundt vitskap og filosofi. Han la særleg fram grunnlag for å utvikla filosofi, og ein forløpar for den moderne vitskaplege metoden som skulle erstatta den aristoteliske metoden. Bacon var opphavsmannen til utsegna «kunnskap er makt» i *Meditationes Sacrae* frå 1597. 

## Kjelder
* «Bacon, Francis, Viscount Saint Alban (or Albans), Baron of Verulam», *[[Encyclopædia Britannica]]*

* *Delar av denne artikkelen bygger på «[[:en:Francis Bacon|Francis Bacon]]» frå , den 3. oktober 2009.* 
 

## Bakgrunnsstoff
Kortslagsmotor

**Kortslagsmotor** er ein stempelmotor med kort slaglengd i høve til stempeldiameteren. Føremonnen med kortare slaglengd er at stempelhastigheita vert mindre, noko som fører til mindre slitasje. Tyskaren Emil Capitale tykkjest å ha vore den fyrste til å argumentera for kortare slaglengd . Når slaglengda tilsvarar stempeldiameteren vert motorane, noko slurvete, kalla «kvadratiske». 

## Kjelder
Amundsenbukta

**Amundsenhavet** er ei bukt i Nordvestterritoria i kanadisk Arktis. Bukta ligg mellom Banksøya og Kitlineq og fastlandet. Ho er 402 km lang og om lag 150 km brei der ho møter Beauforthavet. 

Amundsenbukta vart utforska av den norske polarforskaren Roald Amundsen mellom 1903 og 1906. Havet er ved vestenden av det kjende Nordvestpassasjen, ei sjølei mellom Atlanterhavet og Stillehavet. 

Kystane langs Amundsenbukta har liten busetnad, dei få byane og bygdene er Sachs Harbour, Holman og Paulatuk. Går ein nord frå havet kjem ein til Prisen-av-Wales-sundet. Går ferda mot søraust og aust, kjem ein inn i Dolphin and Union Strait. Set ein kursen mot vest og nordvest kjem ein fyrst inn i Beauforthavet og deretter ut i Nordishavet.

Amundsenbukta ligg i den arktiske klimasonen, og er dominert av kalde vintrar. Havet er tilfrose heile vinterhalvåret og lengre. I eit normalår sprekk brorparten av isen opp i juli månad. Nokre område heilt i aust og nord sprekk ikkje opp før i august. 

Kvitkval, selar, torsk, og dei siste åra også laks sym rundt i Amundsenbukta.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Amundsen Gulf|Amundsen Gulf]]» frå , den 3. oktober 2009.*
Ljubov Popova

**Ljubov Sergejevna Popova** (), var ein russisk kunstmålar. Ho høyrde til mellom dei russiske avantgardistane. Stilartane kubofuturisme og konstruktivisme gjennomsyrar hovudverka hennar.

## Liv og gjerning
Popova vart fødd i landsbyen Ivanskoje ved Moskva. Etter å ha studert ulike typar kunst i fleire år, slutta ho seg i Moskva til Vladimir Tatlin og arbeidde saman med han. Hennar verk frå denne tida er prega av kubofuturisme. Saman med Nadesjda Udaltsova la ho i året 1912 ut på ei studiereise til Paris. I Paris arbeidde ho vidare saman med Henri Le Fauconnier, Jean Metzinger og André Segonzac på 'Académie la Palette' i bydelen Montparnasse. 1913 vende Popova heim til Russland, før ho i 1914 reiste til Frankrike og Italia, der ho kom i nærare kontakt med futurismen.

Popova var medlem av gruppa Karo-Bube (Бубновый валет) som stilte ut verk i 1914 i Moskva. Ho deltok også i utstillinga 0,10 i Petrograd to år seinare. Denne siste utstillinga markerte gjennombrotet for non-figurativ kunst i Russland. Popovas verk frå denne tida er inspirert av suprematismen.

Frå 1918 arbeidde Popova som kunstprofessor. Ho tok i 1921 del i ei utstilling av konstruktivist-arbeid. Same året fjerna ho seg frå målarkunsten, arbeidde i staden med bok-, porselen- og tekstildesign og ymse anna.

Popova døydde i 1924 i Moskva av skarlaksfeber, 35 år gammal. Ei minneutstilling med hennar arbeid vart oppsett i desember same året.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lyubov Popova|Lyubov Popova]]» frå ,  den 3. oktober 2009.*  

## Bakgrunnsstoff
Leon Bakst

**Léon Samojlovitsj Bakst**, () var ein russisk kunstmålar, illustratør, scenograf og klesdesignar. Både som scenograf og klesdesignar var ein nybrotsmann. Fødd som Lev (Leib) Rosenberg, var han og kjend som Leon (Lev) Nikolajevitsj Bakst (Леон (Лев) Николаевич Бакст).

### Tidlege år

Bakst kom til verda i Grodno (i dagens Kviterussland). Foreldra var jødar og høyrde til middelklassen. Etter eksamen ved gymnaset, studerte han ved Det keisarlege kunstakademiet i St. Petersburg. Samstundes arbeidde han deltid som bokillustratør.

Til si fyrste utstilling, i 1889, tok han namnet Bakst, med bakgrunn i at mormora var fødd Baxt. I dei tidlege 1890-åra stilte han ut sine verk saman med kunstnarar som arbeidde med vassfargar. Perioden 1893-97 budde han i Paris, der han studerte ved Académie Julian. Men han vitja St. Petersburg fleire gonger.

I andre halvpart av 1890-talet vart Bakst med i sirkelen av forfattarar og kunstnarar danna av Sergej Djagilev og Aleksandr Benois. Kunstrørsla Mir iskusstva sprang ut frå denne sirkelen. Bakst saman med Sergej Djagilev grunnla det verknadsrike tidsskriftet med namnet *Mir iskusstva* ('Kunstverda'). Bakst vart berømt for si utforming av dette tidsskriftet.

### Gjennomslag
Bakst heldt og fram som staffelimålar. Han måla portrett av til dømes Filipp Maljavin (1899), Vasilij Rozanov (1901), Andrej Belyj (1905) og Zinaida Gippius (1906). Han var og kunstlærar til borna åt den russiske storhertugen. I 1902 fekk han av tsaren, Nikolaj II, i oppdrag å måle *Møte mellom russiske sjømann*. Bakst var då i Paris.

I 1898 synte han sine arbeid i den Djagilev-organiserte *Første utstillig av russiske og finske kunstnarar*, ei Mir Iskusstva-utstilling. Verk frå hans hand vart og vist ved ei utstilling i München, og ved utstillingar i regi av *Forbundet for russiske kunstnarar*.

Under revolusjonstida i 1905 arbeidde Bakst for tidsskrifta *Zjupel*, *Adskaja Pusjta* og *Satyricon*. I tida etter var han illustratør i kunstbladet *Apollon*.

Frå 1909 arbeidde Bakst for det meste som teatermålar, scenograf. Han designa scenane til fleire greske tragediar. Allereie i 1908 fekk han mykje ros for sine teatermåleri til Djagilev sine oppsetjingar med Ballets Russes. Han laga scenedekorasjonane til *Cleopatra* (1909), *Sjeherasad* (1910), *Karneval* (1910), *Narcissus* (1911), *Le Spectre de la Rose* (1911), og *Daphnis og Chloé* (1912)). År 1910 laga han kostymar til balletten *Eldfuglen*, som vart urframført i Paris. Bakst budde desse åra i Vest-Europa, ettersom han var jøde og underlagt restriksjonar på kvar han kunne bu i Russland.

Under sine vitjingar til St. Petersburg underviste han på Zvantseva-skulen, der Marc Chagall var ein av hans elevar (1908-10).

Bakst vart i 1914 vald til inn i det keisarlege kunstakademiet.

I 1918 braut Bakst med Djagilev og Ballets Russes. Han døydde i 1924 i Rueil-Malmaison av lungesjukdom.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Leon Bakst|Leon Bakst]]» frå , den 3. oktober 2009.* 
 

## Bakgrunnsstoff
Kompresjonstenning

**Kompresjonstenning** tyder at ein motor har så høg kompresjon at temperaturen i brennkammret vert høg nok til at drivstoffet tenner seg sjølv. I dieselmotorar vert luft komprimert til så høgt trykk at drivstoffet sjølvtenner når det vert sprøyta inn (under høgt trykk) gjennom ei dyse som forstøvar det i brennkammret.

## Sjå òg
* Flammetenning
* Overflatetenning
* Elektrisk tenning
Knott

**Knott** kan vera 

* Insektet knott
* Drivstoffet knott (tre frå lauvtre, helst osp, som er kutta opp i småbitar og nytta for å produsera vedgass)
* Pastillen Knott
Drivstoffet knott

**Knott** er trevirke frå lauvtre som er kutta opp i småbitar og nytta for å produsera vedgass. Under andre verdskrigen var det svært dårleg tilgang på flytande fossilt drivstoff, og knott vart ei viktig, men langt frå fullgod erstatning for bensin og diesel til drift av bilar og bussar. For å kunne køyre på knott, måtte køyretøyet utstyrast med ein vedgassgenerator (knottgenerator).

Å framstilla knott var arbeidskrevande. Fyrst måtte ein hogga lauvskog, køyra han heim og deretter hogga han opp i høvelege småbitar. Så måtte knotten tørka sers godt før han kunne nyttast til å produsera vedgass. Det vart gjerne nytta kunstig tørking av knotten. 

Etter som bioenergi i prinsippet er CO<sub>2</sub>-nøytral, er det aukande interesse for å nytta avfall frå trevirke til å produsera vedgass. 

## Sjå òg
* Vedgass
Vedgass

**Vedgass** er eit drivstoff i gassform framstllt av knott eller trekol, som er trevirke eller avfall frå trevirke, kappa opp i småbitar. Vedgassen vert utvunnen ved ufullstendig forbrenning av knott eller trekol. Gassen inneheld stort sett karbonmonoksid, karbondioksid, hydrogen og metan, og er giftig. Vedgassen inneheld tjere og andre ureiheiter og må reinskast før han kan nyttast som drivstoff i forbrenningsmotorar. 

Under 2. verdskrig var det svært dårleg tilgang på flytande fossilt drivstoff og vedgass vart ei viktig erstattning for anna drivstoff. På grunn av at gass har stort volum vart han produsert på køyretøyet i ein vedgassgenerator.
Vedgassgenerator

**Vedgassgenerator**, eller **vedgassaggregat** er eit aggregat som vert nytta til å produsera vedgass. På grunn av mangen på anna drivstoff vart det under 2. verdskrig nytta vedgass som erstatning både for bilar og traktorar. Køyretøya måtte då utstyrast med vedgassgeneratorar, som produserte vedgass ved ufullstendig forbrenninga av knott. Vedgassgeneratorane tok stor plass og vart som oftast monterte på utsida av køyretøyet. Både front og bakmonterte aggregat var i bruk. I tillegg tok knotten mykje plass.
Aiguille d'Argentière

**Aiguille d'Argentière** (3901 moh.) er eit fjell i Mont Blanc-massivet, på grensa mellom Frankrike og Sveits.

Dei første som klatra til topps på fjellet var britane Edward Whymper og Anyhony Reilly saman med dei franske fjellførarane Michel Croz, Michel Payot og Henri Charlet den 15. juli 1864. Ruta dei nytta gjekk over vestsida og nordvest-egga.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Aiguille d&#39;Argentiere|Aiguille d&#39;Argentiere]]» frå , den 3. oktober 2009.*
Zhang Yimou

**Zhang Yimou** () er ein kinesisk skodespelar, filmfotograf og ein av dei mest kjende filmregissørane i Kina. Han vert rekna som ein av dei såkalla «femte generasjonsregissørar» i Folkerepublikken Kina. Han debuterte som regissør i *Hóng Gāoliáng* *(Rød hirse*, 1987). Han er òg kjent for å ha regissert kampsportsfilmen Hero med actionstjerna Jet Li i hovudrolla. Han fekk det internasjonale gjennombrotet sitt i 1990 med dramafilmen *[[Ju Dou - Flammende begjær]]*.

I 2008 regisserte Zhang Yimou opnings- og avslutningsseremoniane for Sommar-OL i Beijing.

## Filmar i utval
### Regissør
* 1987: *[[Rødt korn (1987)|Rødt korn]]*
* 1989: *Operasjon Jaguar*
* 1990: *[[Ju Dou – Flammende begjær|Ju Dou – flammende begjær]]*
* 1991: *[[Bak den røde lykten]]*
* 1992: *[[Historien om Qiu Ju]]*
* 1994: *[[Å leve (1994)|Å leve]]*
* 1995: *Shanghai-triaden*
* 1999: *Ikke en eneste*
* 1999: *[[Veien hjem (1999)|Veien hjem]]*
* 2002: *Happy Times Hotel*
* 2002: *[[Hero (2002)|Hero]]*
* 2004: *Flyvende Dolker*
* 2006: *Riding Alone for Thousands of Miles*
* 2006: *[[Slaget om Den forbudte by]]*
* 2009: *Blood Simple*
* 2011: *[[The Flowers of War]]*
* 2014:	*Coming Home*
* 2018:	*Shadow*
* 2020:	*One Second*
* 2021:	*Cliff Walkers*

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Zhang Yimou|Zhang Yimou]]» frå , den 3. oktober 2009.*
Anke

**Anke** er eit rettsmiddel som blir nytta for å bringe ein dom eller orskurd inn for ein høgare rettsinstans til ny prøving. Omgrepet blir brukt både i sivile saker og i straffesaker.

## Noreg

I norsk rett er fristen for å anke i sivile saker normalt ein måned, medan fristen i straffesaker er to veker. Den som ankar ei avgjerd blir kalla *ankande part*, og motparten blir kalla *ankemotpart*.

Det hender også at begge partar ankar, og då blir den anken som kjem sist kalla ein *motanke*. Dersom den av partane som ynskjer å motanke i ei sivil sak ikkje har sjølvstendig rett til å anke, til dømes av di ankefristen er ute for han, eller han har sagt frå seg retten til å anke på eit tidlegare tidspunkt, kan han likevel anke når den andre parten har anka på lovleg måte for å få ei ny realitetsavgjersle i saka og ikkje berre anker over saksførehavinga. Ei slik motanke er soleis usjølvstendig og fell bort dersom hovudanka ikkje leiar til at saka vert avgjort når det gjeld realiteten, til dømes om hovudanka vert drege attende eller avvist av domstolen. Denne typen motanke vart tidlegare kalla *aksessorisk motanke*, men har no fått nemninga *avleda anke*, utan at innhaldet i reglane om dette er endra.

Ein anke skal normalt fremjast for den domstolen som har avsagt den dommen som anka gjeld. I straffesaker kan ein anke frå den straffedømde også fremjast til påtalemakta.

Anker over avgjerder i forliksrådet går til tingretten, avgjerder frå tingretten kan ankast til lagmannsretten, og avgjerder frå lagmannsretten kan ankast til Høgsterett. I visse sjeldne tilfelle kan dessutan anke over tingrettsavgjerder fremjast direkte for Høgsterett.

Innanfor somme rettsområde finst spesielle reglar om anke. Til dømes skal ein dom frå jordskifteretten ankast direkte inn for lagmannsretten.

Høgsterett er siste instans etter Grunnloven § 88: «Høiesteret dømmer i sidste Instans». Når ei avgjerd er rettskraftig kan den ikkje lenger ankast. Den einaste ein deretter kan gjere for å få endra avgjerda, er å fremje krav om gjenopning, for sivile saker. For straffesaker skal i slike tilfelle saka leggast fram for Kommisjonen for gjenopptakelse av straffesaker. Både for sivile saker og straffesaker er vilkåra for å få gjenopning eller gjenopptaking svært strenge. 

Det er **ikkje** mogleg å anke avgjerder frå Høgsterett inn for den Europeiske Menneskerettsdomstolen (EMD). Dette ville vere i strid med Grunnloven § 90, som lyder: «Høiesterets Domme kunne i intet Tilfælde paaankes». Saker som er avgjorde i Høgsterett kan derimot klagast inn for EMD, som kan ta stilling til om avgjerda er i strid med Den europeiske menneskerettskonvensjonen (EMK). Dersom dette er tilfelle kan resultatet bli at staten blir dømd til å betale erstatning, men Høgsterett sin dom blir ståande til saka eventuelt blir gjenopna og gjenopptatt.

## Bakgrunnsstoff
* Straffeprosessloven frå 1981 hos Lovdata
* Tvistemålsloven frå 1915 (Oppheva) hos Lovdata
* Tvisteloven frå 2005 (I kraft 1. januar 2008) hos Lovdata
Zhang Qian

**Zhang Qian** (kinesisk 騫|騫, Wade-Giles *Chang Ch'ien*) var ein kinesisk embetsmann som vart send ut frå Kina på 100-talet f.Kr. under Han-dynastiet. Han var den første offisielle diplomaten som kom heim att med påliteleg informasjon om Sentral-Asia til den kinesiske keisaren Wu av Han. Han spelte òg ei viktig rolle i den kinesiske koloniseringa av regionen som i dag er kjend som Xinjiang. 

Reisene til Zhang Qian er knytt til ein av dei store handelsrutene gjennom Asia, Silkevegen. Reisene hans opna Kina mot nye rike og produkt frå ei verd som til då var ukjend for kinesarane. Zhang Qian forteljingar frå reisene sine i Sentral-Asia er nedskrivne i historieverket *[[Shiji]]*, skrive av Sima Qian i det første hundreåret f.Kr. I dag vert Zhang Qian rekna som ein nasjonalhelt og er hylla for rolla han spelte i å opne Kina for handel med resten av verda. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Zhang Qian|Zhang Qian]]» frå , den 3. oktober 2009.*
Jordskifterett

**Jordskifteretten** er ein særdomstol som handsamar saker for «eigedomar som det er vanskeleg å nytte ut på tenleg måte etter tid og tilhøve» (Jordskifteloven § 1).

Jordskifteretten si hovudoppgåve er å halde jordskifte. Dette vil seie å fordele jord og rettar mellom grunneigarar og rettshavarar for å få gjennomført ei tenleg fordeling av areal og rettar på dei einskilde bruka innanfor jordskifteområdet.

Eigarar av ein eigedom, eller nokon som har ein varig bruksrett, kan krevje sak for jordskifteretten når eit problem med eigedomen eller bruksretten kan løysast etter reglane i jordskifteloven. Jordskifteretten skal ikkje handsame saker for eigedomar som ligg i tettbygde strok før kommunen har hatt høve til å uttale seg.

Domstolen omfattar 34 jordskifterettar og 5 jordskifteoverrettar. Ankeinstans for jordskifteretten er anten lagmannsretten eller jordskifteoverretten, alt etter kva avgjerda ein vil ha overprøvd dreiar seg om.

Jordskifteretten er samansett ein jordskiftedommar og to meddommarar. I svært kompliserte saker kan retten setjast med fire meddommarar.
Det vanlege er at saker i jordskifteretten blir ført av partane utan bistand av advokat, men også advokat kan nyttast.

Jordskifteretten handsamar også tvistesaker om eigedomsgrenser eller bruksrettar (Jordskiftelova §§ 88, 89).

## Jordskifterettane i Noreg

## Bakgrunnsstoff
* Jordskifteloven av 21. desember 1979 nr. 77, hos Lovdata.no
* Offisiell informasjon om jordskifte, hos jordskifte.no
Tingrettsdommar

**Tingrettsdommar** er i Noreg tittelen på ein jurist som er utnemnd av Kongen i statsråd til fast dommar i ein av førsteinstansdomstolane i Noreg, tingrettane. Ein tingrettsdommar er ein embetsmann.

Fram til 2002 var namnet på tingrettane *byrett* og *heradsrett*, og tittelen for dommarane var då *byrettsdommar* eller *heradsrettsdommar*.
Rasmus Sindre

**Rasmus Elias Paulsson Sindre** () var ein norsk gardbrukar, avisredaktør og politikar frå Stryn i Nordfjord.

Sindre gjekk amtsskulen i Gloppen 1876/77 og på Hauges Minde 1880/81. I 1882 overtok han farsgarden Sindre i Markane etter far sin. Han var medlem av heradsstyret Innvik frå 1888 og ordførar frå 1895, og tok elles på seg mange kommunale verv.

Sindre var 4. representant for Nordre Bergenhus amt og Venstre på Stortinget 1900-03. På tinget var han sekretær i justiskomiteen. 1895-1901 var han redaktør i avisa Fjordenes Blad. Han var gift med Gyda Sindre (f. Støyva, 1858-1946), dei to hadde åtte born. Han døydde av kreft på garden sin i 1908, 48 år gammal.

## Kjelder
* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Hermund Kleppa (2002) Minnestein over Rasmus og Gyda Sindre lesen 3.10.2009
* Ottar Starheim (red., 009) NRK Sogn og Fjordane Fylkesleksikon, http://www.nrk.no/sf/leksikon/index.php/Rasmus_Paulson_Sindre lesen 14.11.2012
Mae Jemison

**Mae Carol Jemison** () er ein tidlegare amerikansk astronaut. Ho vart vald ut av NASA i 1987, og var den første kvinnelege afro-amerikanske astronauten. Jemison si reise til verdsrommet fann stad den 12. september 1992 om bord i romferja «Endeavour» på STS-47.

Jemison vart fødd i byen Decatur i delstaten Alabama, men voks opp i Chicago. 

## Bakgrunnsstoff

* Biografi hjå NASA
CO2-nøytral energi

**CO<sub>2</sub>-nøytral** eller **klimavennleg energi** er energi framstilt utan at prosessen medfører utslepp av drivhusgassen CO<sub>2</sub>, eller ved at energiframstillinga inngår i eit økologisk krinsløp slik at mengda CO2 i utsleppa svarer til mengda CO2 som vert bunden som følgje av energiframstillinga.

CO2-nøytral energi kan til dømes vere vasskraft, vindkraft, bølgjekraft, bioenergi og atomkraft. 

Derimot slepper kolkraftverk, gasskraftverk og oljefyrte kraftverk ut monalege mengder CO2 og andre drivhusgassar.

Ved produksjon av bioenergi vil vedfyringa medføre utslepp av CO2, men denne gassen vil gjennom fotosyntesen bli bunden ved ny produksjon av trevirke.
Frank

**Frank** og **Franck** er mannsnamn og slektsnamn av germansk opphav. Namnet blei opphavleg danna som eit tilnamn med tydinga 'fri', 'truverdig' eller frankisk. Frank har norsk namnedag den 4. oktober.

Namnet er knytt til latinske Franciscus og avleiingane Francis og Frans. På engelsk har Frank i nyare tid vore brukt som  ei kortform for Francis eller Franklin. Frankie er ei avleidd kjæleform.

## Namneberarar
*Frank B. Kellogg (1856-1937), amerikansk politikar og fredsprisvinnar
*Frank Lloyd Wright (1867–1959), amerikansk arkitekt og forfattar
*Frank Bridge (1879-1941), engelsk komponist
*Frank Capra (1897-1991), amerikansk regissør
*Frank Sinatra (1915-1998), amerikansk skodespelar og songar
*Frank Herbert (1920-1986), amerikansk forfattar 
*Frank Owen Gehry (f. 1929), kanadisk arkitekt fødd Ephraim Owen Goldberg
*Francis «Frank» McCourt (1930-2009), irsk-amerikansk forfattar
*Frank Zappa (1940-1993), amerikansk musikar
*Frank Hansen (f. 1945), norsk roar
*Frank Aarebrot (f. 1947), norsk statsvitar
*Frank Lampard (f. 1978), engelsk fotballspelar

### Slektsnamn
*César Franck (1822–1890), belgisk komponist
*Ilja Frank (1908–1990), russisk fysikar og nobelprisvinnar
*Annelies Marie «Anne» Frank (1929-1945), nederlandsk jødisk dagbokskrivar
*Daniel Franck (f. 1974), norsk snøbrettkøyrar
*Mikko Franck (f. 1979), finsk dirigent

## Kjelder
*
Frans

**Frans** er eit mannsnamn avleidd av latinsk Franciscus, med tydinga 'franskmann'. Det har namnedag den 4. oktober.

Namnet blei utbreidd gjennom den viktige helgenen Frans av Assisi, som har festdag den 4. oktober.

Frants, Franz og Frantz er andre skrivemåtar av namnet, medan Frank og Francis er nærskylde former.

## Namneberarar
* Frans av Assisi (ca. 1181-1228), italiensk helgen og grunnleggjar av fransiskanarordenen, eigentleg Giovanni Francesco di Bernardone
* Frans I Stefan av Det tysk-romerske riket (1708-1765), tysk Franz I Stephan
* Franz Joseph Haydn (1732-1809), austerriksk komponist
* Franz Adolf Berwald (1796–1868), svensk komponist og fiolinist 
* Franz Liszt (1811-1886), ungarsk pianovirtuos og komponist
* Franz Kafka (1883-1924), tsjekkisk forfattar
* Frans Eemil Sillanpää (1888–1964), finsk forfattar
* Franz Anton Beckenbauer (f. 1945), tysk fotballspelar
* Pave Frans, f. 1936

## Annan bruk
* Frans Josefs land

## Kjelder
*Francis, behindthename.com
Les Bans

**Les Bans** (3669 m) er eit fjell i Massif des Écrins i dei franske Alpane. Fjellet vart klatra fyrste gongen av W.A.B. Coolidge, og Christian Almer og Ulrich Almer den 14. juli 1878.

Les Bans har tre ulike toppar:
* Sørtoppen 3669 m
* Nodvesttoppen 3630 m
* Nordtoppen 3662 m

## Gallery

File:Les Bans ed5.jpg
File:Refuge de la Pilatte.jpg


## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Les Bans|Les Bans]]» frå , den 4. oktober 2009.*
Trecento

**Trecento** eller **italiensk trecento** er ei stilretning innan arkitektur, kunst, litteratur og musikk knytt til Italia på 1300-talet.
*Mille trecento* tyder ‘1300-talet’.

## Musikk
I musikkhistorisk nemning som omfattar italiensk musikk på 1300-talet, sjølv om stilen er rekna som utvikla frå om lag 1325. Musikalsk svarar denne bolken til ars nova i Frankrike på same tid. Det er rekna at tidbolken vart avrunda om lag 1425, då den flamske skolen braut gjennom for alvor.

Trecento-stilen er påverka av ars nova-stilen, men valde snøgt ei anna lei enn dei franske førebileta. Det vart utvikla ein sjølvstendig notasjon, og somme stildrag frå ars nova vart unngått heilt. Difor er det mindre rytmiske utfordringar i trecento-musikken. Italienarane hadde og omsut for ei klår melodiline. Medan den franske stilen ofte harmoniserte med utgangspunkt i kvint og oktav, var den italienske stilen meir orientert om tersar. 

Trecento-stilen synte eit gjennombrot for verdslege og folkelege former, som trecento-madrigal, caccia og ballata. Denne siste vart forlaupar for frottolaen seint i hundreåret. 

Den førande komponisten innanfor stilen var Francesco Landini (1325-97). Seinstilen er sterkt prega av Johannes Ciconia frå Flandern.

## Kjelder
Caccia

**Caccia** er ei mellomalderleg songform, mykje nytta i italiensk trecento. Ein kan seia cacciaen er ein trecento-madrigal med eit særskild tekstinnhald. Dei fleste caccii handlar om jakt i ei eller anna form (caccia = jakt), eller andre slag tidtrøyte utandørs. Cacciaen har støtt tre stemmer. Sjølv om cacciaen var mykje nytta i Italia, er opphavet i røynda fransk, der songstilen hadde to stemmer.

Cacciaen kan delast i to delar, ein lengre hovuddel, og ein ritornell (omkved). Stundom er ritornellen homofon, medan sjølve cacciaen er polyfon i oppbygginga.
Lahore

**Lahore** er den andre største byen i Pakistan og er administrasjonssenter i Panjab-provinsen. Byen ligg nær elva Ravi og grensa til India. Med rundt 10 millionar innbyggjarar er Lahore den nest største byen i Pakistan, etter Karachi (est. 2006). Panjabi er språket i provinsen og det mest brukte språket i Lahore.

Lahore er òg kjent som den kulturelle hovudstaden i Pakistan. Byen har vore under gresk, persisk, hinduisk, muslimsk, sikh- og britisk styre. Han var hovudstad under Sjahi-, Ghaznavide- og Ghurid-dynastia, og tidvis også bustaden til stormogular av Mogulriket. På 1700-talet vart han hovudstad i Sikh-riket, før dette vart innlemma i Britisk India på 1800-talet og Lahore gjort til provinshovudstad i Panjab. 

## Landemerke
Pakistan-tårnet eller *[[Minar-e-Pakistan]]* er det første landmerket for Pakistan og vart bygd i 1940, sju år før Pakistan fekk sjølvstendet sitt frå britane. Tårnet er ca. 60 meter høgt og nasjonalmonumentet i Pakistan. Tårnet vart bygd der den muslimske ligaen (i India) skreiv ut ein resolusjon der det vart gjort krav på eit eige muslimsk land, dvs. danninga av Pakistan. 23. mars er no ein offisiell nasjonaldag i Pakistan.

Den kongelege moskeen, *[[Badshahi masjid]]*, er den nest største moskeen i Pakistan etter Faisalmoskeen i Islamabad, og kan huse 55&nbsp;000 bedande samstundes. Moskeen vart bygd av mogulherskaren Aurangzeb i 1673, og i mange år var dette den største i verda.

Lahore festning, *[[Lahore festning|Shahi qila]]* («det kongelege fortet»), er det eldste landemerket i Lahore, og det står på UNESCO si liste over verdsarv.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Lahore|Lahore]]» frå , den 11. oktober 2009.* 
 

## Bakgrunnsstoff
Provinsen Barcelona

**Barcelona** er ein provins aust i Spania, sentralt i den autonome regionen Catalonia. Han grensar til provinsane Tarragona, Lleida og Girona og til Middelhavet.

Provinshovudstaden er Barcelona. Det bur om lag 5,7 millionar menneske i provinsen, om lag 1,5 millionar av desse i kommunen Barcelona.

Andre byar i provinsen er L'Hospitalet de Llobregat, Badalona, Cerdanyola del Vallès, Martorell, Mataró, Granollers, Sabadell, Terrassa, Sitges, Igualada, Vic, Manresa og Berga.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Barcelona (province)|Barcelona (province)]]» frå , den 4. oktober 2009.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Ritual

**Ritual** er handlingar som har symbolsk innhald og som blir gjenteke etter bestemde reglar. Ordet kan òg tyde ein fastsett orden, til dømes ei ritualbok, det vil seie forskrifter for ein kyrkjeleg seremoni, eller i vidare forstand berre fast skikk og bruk, altså ein vane eller tradisjon som følgjer gjevne handlingsmønster. Ordet «ritual» stammar frå det latinske *ritus* eller *ritualis*, som tyder 'bruk'. Rite er eit nærskyld omgrep.

## Religiøse og ikkje-religiøse ritual

Eit ritual er ei bestemd handling som blir gjort på ein spesiell stad eller til eit spesielt tidspunkt, gjerne begge delar. Det er fleire kjenneteikn; dei som utfører ritual brukar som regel spesielle klede, et ein bestemd matrett og liknande. Kjende rituelle klede er til dømes russelue til russefeiringa. 

Vi skil mellom religiøse og ikkje-religiøse ritual. Eit ritual som religiøs skikk er ein del av ein seremoni som er ei mengd handlingar, hovudsakleg gjennomført for det symbolske verdet deira, som er forordna av ein religion eller av tradisjonen i eit samfunn. Eit ritual er fellesnemninga på fleire ritar sett saman til ein seremoni.

Historisk var orda brukt om måten ein tok kontakt med høgare makter på. Religiøse livssyn har gjerne mange ritual. I dag har ein ritual til dømes i trus- og livssynsamfunn og studentforeininger med meir.

## Dyreritual
Zoologane finn paringsåtferd som er så presist gjentakande at ho blir kalla paringsritual. Tiurleik er eitt eksempel.

## Sjå òg
* Kult
* Ritus, gudstenestehandling som følgjer tradisjonelle reglar
* Rite, sosial seremoni som byggjer på tru, til dømes eit overgangsrite som markerer at ein person skiftar sosial status 
* Ritualbok, bok med reglar for kyrkjelege handlingar og bøner
* Ritualmord, mord og menneskeofringar i samband med religiøse ritual
* Seremoni, høgtideleg, formell og ofte symbolsk handling
* Liturgi, ritual og ordning for ein gudsteneste
Bizkaia

**Bizkaia** (spansk *Vizcaya*) er ein provins nord i Spania i den autonome regionen Baskarland. 

Provinsen har meir enn 1,1 millionar innbyggjarar, og om lag ein tredjedel bur i provinshovudstaden Bilbao og nesten 90 % i storbyområdet kring hovudstaden. 

Andre byar i provinsen er Barakaldo, Getxo, Portugalete, Durango, Basauri, Galdakao og Balmaseda. Provinsen har 111 kommunar.

Bizkaia grensar til provinsane Cantabria og Burgos i vest, Guipúzcoa i aust og Álava i sør. I nord ligg Biscayabukta. Orduña (*Urduña*) er ein eksklave som høyrer til Bizkaia mellom provinsane Alava og Burgos. 	 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Biscay|Biscay]]» frå , den 4. oktober 2009.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Provinsen Burgos

**Burgos** er ein provins nord i Spania, i den nordaustlege delen av den autonome regionen Castilla y León. Han grensar til provinsane Palencia, Cantabria, Bizkaia, Álava, La Rioja, Soria, Segovia og Valladolid. Hovudstaden er byen Burgos.

Provinsen har eit areal på  og kring 350&nbsp;000 innbyggjarar. Om lag halvparten bur i provinshovudstaden. Dei einaste større byane utanom Burgos er Miranda de Ebro og Aranda de Duero. Mange av dei 371 kommunane i provinsen har færre enn 100 innbyggjarar. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Burgos (province)|Burgos (province)]]» frå ,  den 4. oktober 2009.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Guru

**Guru** (frå sanskrit, devanagari गुरु) er eit indisk omgrep for ein (andeleg) lærar. I fleire religiøse rørsler av indisk opphav reknar ein guruar som personar som har oppnådd ei høg grad av andeleg innsikt, og som difor er i stand til å undervise eller fungere som spirituell rettleiar. I Vesten brukar ein også «guru» som ei humoristisk nemning på ein person som er ekspert innanfor eit emne.

Guru-omgrepet er sentralt i hinduisme, buddhisme og sikhisme, og for mange tilhengarar av desse religionane er det viktig å finne ein guru ein har respekt for og som ein kan stole på. Innan sikhismen er dei ti guruane og den heilage boka og siste guruen, Guru Granth Sahib, særs viktige. Innan hinduismen kan ein også følgja ein særskild guru. Under høgtida guru purnima dyrkar ein denne guruen. Nokre av dei viktigaste hinduguruane er Adi Shankaratsjarya, Sjri Tsjaitanya Mahaprabhu og Sjri Ramakrisjna. Kjende guruar frå 1900-talet er mellom anna Sjri Aurobindo Ghosh, Sjri Ramana Maharshi, Sathya Sai Baba og Swami Vivekananda.

## Kjelder
* 

* *Delar av denne artikkelen bygger på «[[:nb:Guru|Guru]]» frå , og «[[:en:|Guru]]» frå  den 6. oktober 2009.*
Provinsen Cáceres

**Cáceres** er ein provins vest i Spania, nord i den autonome regionen Extremadura. Han grensar til provinsane Salamanca, Ávila og Toledo, samt til Portugal i vest.

Provinshovudstaden er Cáceres. Andre byar i provinsen er Plasencia og Trujillo, fødestaden til Francisco Pizarro González. Det bur om lag 400&nbsp;000 innbyggjarar i provinsen og omtrent ein femtedel bur i provinshovudstaden. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Cáceres (province)|Cáceres (province)]]» frå , den 4. oktober 2009.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Provinsen Cádiz

**Cádiz** er ein provins sør i Spania, sørvest i den autonome regionen Andalucía. Han grensar til provinsane Huelva, Sevilla og Málaga og til både Atlanterhavet, Middelhavet og Gibraltarsundet, samt Gibraltar. 

Provinsen har eit areal på  og meir enn 1,2 millionar innbyggjarar. Provinshovudstaden er byen Cádiz, som har kring 130&nbsp;000 innbyggjarar. Den største byen er Jerez med meir enn 200&nbsp;000 innbyggjarar, medan Algeciras har kring 115&nbsp;000. Av alle innbyggjarane bur kring halvparten i området rundt Cádizbukta. Provinsen har 44 kommunar. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Barcelona (province)|Barcelona (province)]]» frå , den 4. oktober 2009.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Eremitt

**Eremitt** (frå gresk ἔρημος *erēmos*, 'einsam' eller 'ørken') er ein person som flyttar ut i øydemarka for å leve eit liv i einsemd. På gresk tyder ofte ordet eremitt det same som asket.
Pic Sans Nom

**Pic Sans Nom** på 3913 meter er eit fjell i Massif des Écrins i dei franske Alpane. Det ligg om lag midt i det bratte fjellmassivet som strekker seg frå sørvest for Mont Pelvoux til Ailefroide.

Fjellet har lange ryggar med bratte avgrunnar mot nord som botnar i Glacier Noir. Skråningane mot sør, med dei einaste og rimeleg greie topprutene, går ned mot dei to brearmane Glacier du Coup de Sabre og Glacier de Sialouze. Pic du Coup de Sabre (3699 m) sørvest for fjellet vert rekna som ein del av Pic Sans Nom.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Pic Sans Nom|Pic Sans Nom]]» frå , den 4. oktober 2009.*