open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Stavanger Turistforening

**Stavanger Turistforening** (**STF**) er eit lokallag av Den Norske Turistforening (DNT). STF har nær 18.000 medlemmer, og 32 hytter i Rogaland, Vest-Agder, Aust-Agder og Telemark. Mellom hyttene er ca. 1000 km sti varda og merkt med den raude T'en.

Blant dei mest kjende hytter til SFT er Haukeliseter og Preikestolhytta.

I tillegg til å byggje og drifte hytter og løyper, arrangerer STF også mange turar, kurs og andre arrangement. I 2005 vart det arrangert over 300 turar og andre arrangement. STF har også ei aktiv ungdomsgruppe, tilknytt DNT-Ung.

## Historie
Stavanger Turistforening vart stifta i 1887. Den første hytta, Vartskestadmoen, vart reist i 1891, og utover i 1900-åra fekk Laget eit godt utbygd hytte- og rutenett.
 
## Stavanger Turistforening sine hytter
* Bakken gard
* Vartskestadmoen
* Blåfjellenden
* Børsteinen
* Eidavatn
* Flørli (2 hytter, Flørlistølen og Flørli turiststasjon)
* Grasdalen
* Haukeliseter
* Holmavatn
* Hovatn
* Kringlevatn
* Krossvatn
* Kvanndalen
* Kvilldal
* Langavatn
* Litle Aurådal
* Melands Grønahei
* Mostøl
* Nilsebu
* Preikestolhytta
* Sandsa
* Sandvatn
* Stakken
* Storevatn
* Storsteinen
* Stranddalen
* Støle
* Taumevatn
* Tomannsbu
* Vassdalstjørn
* Viglesdalen
* Ådneram

**Utleigehytter:**
* Flørlistølen
* Gaudland
* Heiberghytta Grautheller
* Skåpet
* Vatnegården

## Bakgrunnsstoff:
* Stavanger Turistforening
Smaalenene Turistforening

**Smaalenene Turistforening** er eit lokallag av Den Norske Turistforening (DNT).

Laget vart stifta 16. februar 2005. Ho dekkjer ni kommunar i Østfold: Hobøl, Spydeberg, Trøgstad, Askim, Skiptvet, Rakkestad, Eidsberg, Marker og Rømskog.

## Bakgrunnsstoff:
* Smaalenene Turistforening
Sandefjord og Oplands Turistforening

**Sandefjord og Oplands Turistforening** (**SOTF**) er eit lokallag av Den Norske Turistforening (DNT) i området Sandefjord med omland. Laget driv hytte, arrangerer turar/aktivitetar, merkar løyper og har kontor/butikk. SOTF har undergrupper for fjellsport, barnas turlag og seniorar.

## Bakgrunnsstoff:
* Sandefjord og Oplands Turistforening
Kongsberg og omegns Turistforening

**Kongsberg og omegns Turistforening** (**KOT**) er eit lokallag av Den Norske Turistforening (DNT).

Kongsberg og Omegns Turistforening driv hyttene
* Eriksbu i Rollag kommune
* Selsli i Notodden kommune
* Sigridsbu i Notodden
* Sveinsbu i Kongsberg kommune
* Sørmyrseter i Kongsberg
* Øvre Fjellstul i Tinn kommune

## Bakgrunnsstoff:
* Kongsberg og Omegns Turistforening
Holmestrand og omegns Turistforening

**Holmestrand og omegn Turistforening** (**HOT**) er eit lokallag av Den Norske Turistforening (DNT). 

Laget driv to hytter i Botnemarka &ndash; Brannåsen og Nordre Løkenseter.

## Bakgrunnsstoff:
* Holmestrand og Omegn Turistforening
Hammerfest og omegn Turlag

**Hammerfest og omegn Turlag** er eit lokallag av Den Norske Turistforening (DNT). Laget vart stifta 2. mars 2005 og vart tatt opp som medlem av DNT fra 1. januar 2006.

## Bakgrunnsstoff:
* Hammerfest og Omegn Turlag
Hadeland Turlag

**Hadeland Turlag** er eit lokallag av Den Norske Turistforening (DNT). Hadeland Turlag vart stifta i mars 2000. Laget dekker dei to hadelandskommunane Gran og Lunner.

## Bakgrunnsstoff:
* Hadeland Turlag
Frode

**Frode** er eit mannsnamn, av norrønt *Fróði*, 'klok'.

Frode har i Noreg namnedag 18. februar.

### Bruken av namnet i Noreg
Namnet Frode var lite bruka før andre verdskrigen, men populariteten fekk eit veldig oppsvIng på 1960-talet og nådde eit høgdepunkt midt på 1970-talet, då det låg på åttandeplass av namnet på gutar. Sidan har talet på born som har fått dette namnet, falle bratt.

* I folketeljinga frå 1801 var det 17 som hadde namnet, i forma *Frode* eller *Froder*. Dei fleste budde i Hedmark og Buskerud.
* I 1900 var 53 listeførte med namnet *Frode*.
* I 2008 hadde 11 395 menn *Frode* til første fornamn

## Kjende namneberarar
* Frode Thingnæs (f. 1940), norsk jazzmusikar
* Frode Kyvåg (f. 1945), norsk handballspelar og skeisseløpar
* Frode Gjerstad (f. 1948), norsk jazzsaksofonist
* Frode Alnæs (f. 1959), norsk musikar
* Frode Fjellheim (f. 1959), norsk samisk musikar
* Frode Grytten (f. 1960), norsk forfattar
* Frode Grodås (f. 1964), norsk fotballmålvakt
* Frode Øverli (f. 1968), norsk teikneserieskapar
* Frode Estil (f. 1972), norsk langrennsløpar
* Frode Andresen (f. 1973), norsk skiskyttar
* Frode Johnsen (f. 1974), norsk fotballspelar
* Frode Fjerdingstad (f. 1975), norsk fotograf
* Frode Kippe (f. 1978), norsk fotballspelar

## Kjelder
* Olav Veka: Namneboka, Det Norske Samlaget 1991

## Bakgrunnsstoff

* FolketeljIngar i Digitalarkivet
Gjøvk og Toten Turlag

**Gjøvik og Toten Turlag** (**GTT**) er eit lokallag av Den Norske Turistforening (DNT). Gjøvik og Toten Turlag var tidlegare et frittståande turlag med fjellsport som hovudinteresse, men vart i august 2000 ein del av DNT. Gjøvik og Toten Turlag dekker de tre kommunane Gjøvik, Østre Toten og Vestre Toten.

## Bakgrunnsstoff:
* Gjøvik og Toten Turlag
Fredrikstad Turlag

**Fredrikstad Turlag** er eit lokallag av Den Norske Turistforening (DNT). Laget vart stifta 24. oktober 2002. Hausten 2008 hadde laget rundt 1500 medlemmer.

## Bakgrunnsstoff:
* Fredrikstad Turlag
Drammens og Oplands Turistforening

**Drammens og Oplands Turistforening** (**DOT**) er eit lokallag av Den Norske Turistforening (DNT). DOT vart stifta i 1888 og har rundt 8000 medlemmer. Laget driv følgjande hytter:
* Området Hardangervidda
** Rauhellern i Nore og Uvdal kommune
** Mårbu i Tinn kommune
** Ulvelilægret i Nore og Uvdal
* Området Norefjell og Eggedalsfjella
** Toveseter i Sigdal kommune 
** Høgevarde i Krødsherad kommune
** Dalabu i Nore og Uvdal
** Dusehesten i Nore og Uvdal
* Området Vegglifjell
** Daggrøhytta i Tinn
* Området Drammen
** Svarvestolen i Modum kommune
** Eiksetra i Lier kommune

## Bakgrunnsstoff:
* Drammens og Oplands Turistforening
Ǫ

**Ǫ** (kjend som «o med kvist», *caudata*, eller *ogonek*) er ein bokstav frå det latinske alfabetet. Han er i Noreg kjend frå norrøn tid, og vart uttala som ein låg, bakre, runda vokal, som kan jamførast med den norske å-ljoden i dag, men har jamnt over utvikla seg til ein [ø]- eller [ɔ]-ljod. Det fanst òg ein lang ǫ-ljod (ǫ́), men han fall saman med lang a (á) innan 1250. I gammalislandsk forsvann ogso den korte ǫ-ljoden ved at han fall saman med ø og i moderne islandsk vert no skriven med bokstaven ö. Når ǫ ikkje er tilgjengeleg, vert han ofte bytt ut med ö.

Ǫ merkjer ofte ein nasal o-ljod [õ], som ein nyttar i til dømes ymse amerikanske urfolksmål som navajo og apache, sovel som omsetjing av kyrkjeslavisk. Bokstaven vart og nytta i sein urslavisk saman med ę (uttala høvevis  og ). Uttala gjekk seinare over til , men i moderne polsk har kort  gått tilbake til ein nasal o  (skriven ą), denne gongen open.

I Unicode har bokstaven kodane U+01EA (Ǫ) og U+01EB (ǫ).

## Kjelder

## Sjå òg
* U-omljod
* Ę
* Ą
Bodø og omegns Turistforening

**Bodø og Omegns Turistforening** er eit lokallag av Den Norske Turistforening (DNT).

Laget har 14 hytter i Salten og Saltfjellet.

Bodø og Omegns Turistforening har den lågast liggjande turistforeiningshytta i Noreg med *Egnarbua* på Gjælentunet; ho ligg 2 meter over havet.

## Hytter

## Bakgrunnsstoff:
* Bodø og Omegns Turistforening
Asker Turlag

**Asker Turlag** er eit lokallag av Den Norske Turistforening. Asker Turlag vart stifta 29. mars 2006 på Venskaben i Asker som det fyrste av dei lokale turlaga i Den Norske Turistforening (DNT), Oslo og Omegn. Alle medlemmane i DNT Oslo og Omegn er automatisk medlem i Asker Turlag dersom de bur i Asker kommune og ikkje reserverer seg mot å vere medlem i turlaget. Asker Turlag har 5259 medlemar (2016). 

Til liks med Den Norske Turistforening (DNT) Oslo og Omegn, har Asker Turlag som eit sentralt mål å få så mange som mogleg ut på tur i naturen, og tek sikte på å skape miljø for eit enkelt friluftsliv der born, ungdom og vaksne kan trivast. Laget legg til rette for dette ved å etablere, halde ved like og skilte blåmerkte turstigar i sitt område av Oslomarka, som er dei to skogs- og utmarksområda Vestmarka og Kjekstadmarka, og har dessuten lagt mykje arbeid i etableringa av ein kyststig (gang- og sykkeltrasé) langs Oslofjordkysten av Asker kommune. Dessutan tek turlaget seg av drift og vedlikehald av dei to hyttene DNT Oslo og Omegn eig i Asker kommune, Hovdehytta og Småvannsbu, og bruker dei til ulike arrangement. Turlaget er òg med på å arrangere den årlege turorienteringa *Askeladden*, som Asker Skiklubb sette i gang med i 1966. Og ikkje minst skipar laget til fellesturar i lokalområda og utanfor, framfor alt i slike område som kan nåast innan ein times reise frå Asker.

## Bakgrunnsstoff
Internettsida for Asker Turlag
Alta og omegn Turlag

**Alta og Omegn Turlag** er eit lokallag av Den Norske Turistforening (DNT). Alta og Omegn Turlag driv fleire hytter, blant andre Reinbukkelvhytta og DNTs austlegaste hytte, Bojobeaskihytta.
DNT Oslo og omegn

**DNT Oslo og Omegn** er det største medlemslaget av Den Norske Turistforening (DNT). DNT Oslo og Omegn eig og driv ei rad turisthytter, blant anna i Oslomarka.

## Se også
* Sinnerdamshytta

## Bakgrunnsstoff:
* DNT Oslo og Omegn
Brurskanken Turlag

**Brurskanken Turlag** er eit lokallag av Den Norske Turistforening (DNT) og er oppkalla etter fjellet Brurskanken. Arbeidsområdet for laget er kommunane Vefsn, Grane og Hattfjelldal på Helgeland.
Status

**Status** er ein tilstand, condition eller situasjon. I vanleg bruk kan uttrykket referere til:

* Sosial status
* Økonomisk status
* HIV-status
* Rettstatus
* Status quo
* Statussymbol
* **Status**, eit magasin av Igor Cassini
* Ein kategori i grammatikken i Semittisk språk
* STATUS, eit norskutvikla sosial medium på mobil.
Riksveg 52

**Riksveg 52** (**Rv52**) går mellom Borlaug i Lærdal og Gol og er stamveg. Vegen har ei lengd på 79,2 km, av dette 17,2 km i Vestland og 62 km i Buskerud. Rv 52 omfattar fjellovergangen Hemsedalsfjellet. Stortinget vedtok i 1839 å byggje køyreveg over fjellet, men vegen vart ikkje vinterbrøyta før på 1970-talet.

## Kommunar og knutepunkt
### 

*  Borlaug
*  Det høgaste punktet på vegen, Eldrevatn, 1137 moh.
### 

* Bjøberg fjellstove
* Tuv
* Privat  bomveg Fanitullveien frå Holle til Vats i Ål, vidare til 
*  frå Skogstad til Moen bru (5,8 km)
*  frå Ullsåk til Engebretgarden → privat  bomveg Panoramaveien til Vestre Slidre → 
*  Moen bru
*  frå Myte til  Langehaug (2,1 km)

*  frå Robru til  Båste i Hemsedal
*  frå Spildra til  Rotneim
*  Tuppeskogvegen, Heslasvingen
*  Hesla
*  Glitremoen

 
## Referansar

## Bakgrunnsstoff
Barbromesse

**Barbromesse** eller **Barbrodøgeret** (lat. *festum Barbare virginis*) er ein merkedag på primstaven for den 4. desember. Han kan ha ein kross (gjerne med to ringar), lenkjer, ringar, sol, tårn, slede, sverd, rokk eller ein B som teikn. 

## Barbro eller Barbarar
Dagen er til minne om den heilage Barbara frå Nikomedia, som skal ha døydd tidleg på 300-talet. Sogene seier at ho blei innestengd i eit tårn eller ei hole av den heidenske faren sin, som melde henne til dei romerske styresmaktene då han fann ut at ho var blitt kristen. Ho blei torturert til slutt halshogd av faren, som straks blei treft av lynet og brend til oske. Den heilage Barbara blei teken ut av den katolske helgenkalenderen i 1989, då ein ikkje fann prov for at ho hadde levd.

## Markering og tru knytt til dagen
Ettersom Barbara er knytt til smell gjennom lynet er ho kjend som helgen for skyttarar og fyrverkerimakarar. Dagen hennar blir dermed markert av mange artilleriregiment, mellom anna i Noreg.

Denne dagen skulle ein tradisjonelt byrja å spinna til jule- og vinterklede.

Ein sa gjerne at sola forsvann denne dagen og kom tilbake lussinatta den 13. desember.

## Kjelder
* Barbromesse ved Vi Vest.no
* Barbromesse i *[[Caplex]]*
* Barbromesse  ved koordinatoren.com
* Barbromesse ved Lokalhistoriewiki, henta frå *Norsk historisk leksikon* (2004)
* Dagen i dag om den heilage Barbara
Marlene

**Marlene**, **Marleen** og **Marlen** er kvinnenamn danna som ei samanskriving av Maria og Magdalene, og viser dermed til Maria Magdalena frå det bibelske Nytestamentet. Liknande og nærskylde namnm er Malena og Malene. Namnet blei truleg først brukt, og i alle høve gjort verdskjend, av Marlene Dietrich, som var døypt Maria Magdalene Dietrich.

Marlene har namnedag den 8. desember i Noreg og 4. april i Sverige.
I Noreg var det 962 kvinner som heitte Marlene, 455 som heitte Marlen og nær 30 som heitte Marleen i 2008.

Varianten Marlen kan også vera eit mannsnamn.

## Kjende namneberarar
* Marlene Dietrich (1901–1992), tysk-amerikansk songar og skodespelar
* Marlen Haushofer (1920-1970), austerriksk forfattar
* Marlene Hagge (f. 1934), amerikansk golfspelar
* Marleen Gorris (f. 1948), nederlandsk filmskapar
* Marlene Jennings (f. 1951), kanadisk politikar
* Marlene Dumas (f. 1953), sørafrikansk målar
* Marlene van Niekerk (f. 1954), sørafrikansk forfattar
* Marleen Vanderpoorten (f. 1954), belgisk politikar
* Marlen Angelidou (f. 1978), gresk songar
* Marlene Gulbæk Engan (f. 1987), norsk motorsportutøvar

## Kjelder

* Marlene i *[[Caplex]]*
* behindthename.com
Diagnostisk likning

Ei **diagnostisk likning** eller ein **diagnostisk modell** er ei likning eller ein modell som lenkjer verdiane til variablane i ei likning eller ein modell til kvarandre samstundes, anten fordi likninga eller modellen er tidssjølvstendig, eller fordi alle variablane viser til verdiane dei har ved same tidspunkt. Dette er det motsette av ei prognostisk likning.

Til dømes vil tilstandsvariablane i den ideell gasslova (*PV* = *nRT*) i klassisk termodynamikk alle verte estimert samstundes. Det er gjeve at kvar og ein av desse variablane kan endre seg med tida, men forholdet dei i mellom vil verre oppfylt for alle tidspunkt. Det vil sei at den eine variabelen ikkje kan endre verdi utan at ein eller fleire av dei andre variablane vert endra samstundes. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Diagnostic equation|Diagnostic equation]]» frå , den 4. desember 2008.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
*** James R. Holton (2004) *An Introduction to Dynamic Meteorology*, Academic Press, International Geophysics Series Volume 88, 4. utg, 535 s., ISBN-10: 0123540151, ISBN-13: 978-0123540157.
Riksveg 150

**Riksveg 150** (**Rv150**), på trafikkskilta kalla **Ring 3**, går mellom vegkrysset Ulvekrysset med vegen Ulvensplitten på Ulven i Bydel Bjerke i Oslo og Lysaker i Bærum på grensa til Oslo. Ring 3 dannar eit samband mellom Europaveg 18 og Europaveg 6 utanom bykjerna, og er ein sterkt trafikkert stamveg med to gjennomgåande felt i kvar retning. Tidlegare vart Ring 3/riksveg 150 rekna heilt frå Ryenkrysset på Ryen i Oslo, der Europaveg 6 gjekk over i Ring 3, men strekninga mellom Ryen og vegsystemet Ulvensplitten er no vorte ei strekning av Europaveg 6 i staden. Denne strekninga av tidlegare ring 3 er ein naturleg del av Eurpaveg 6, til liks med sjølve Ulvensplitten, ved at Europaveg 6 sør og nord for Oslo vert knytt saman over denne strekninga.

Rikveg 150 er berre skilta som *Ring 3*, ikkje med riksveg-skilt med riksvegnummeret. Ofte vert vegen berre kalla *Store ringvei* i daglegtale, som var namnet på vegen før ringvegane i Oslo vart nummererte. No er Ring 1 den ringvegen som går som gjennomfartsåre i sjølve bykjerna, med Ring 2 som den neste og Ring 3 lengst utanfor. Alle desse tre ringvegane dannar eigenleg bogar kring bykjerna, ikkje i ringar.

Sjølv om ring 3 er ein samanhengande veg, er han likevel samansett av strekningar som har fått sine eigne namn. Heile traséen frå Ryenkrysset, inklusive den parten som no er Europaveg 6: Adolf Hedins vei - Hjalmar Brantings vei - Lørentunnelen - Storoveien - Rolf Wickstrøms vei - Tåsentunnelen - Kaj Munks vei - Torgny Segerstedts vei - Viggo Hansteens vei - Ullernchausséen - Granfosstunnelen.

## Stekninga frå Lysaker og Fornebu til Ryen

###### 

*  Tjernsmyr (Lysakerkrysset)
Granfosstunnelene
* Granfosstunnelen vest (1019 m)

###### 

* Mustadkrysset
* Granfosstunnelen aust (1179 m)
Ullernchausseen
* Ullern (berre vestgåande)
**  Arm til  Vækerøveien
* Bekkefaret, Ullern

*  Smestadkrysset /  Smestadtunnelen (501 m)
* Slemdalsveien, berre frå aust
* Bomstasjon *Store Ringvei v/[[Gaustad]]*, berre i austleg retning

* Universitetskrysset

* Sognsveien

* Bergkrysset, berre frå vest
* Tåsentunnelen (1284 m)
* Maridalsveien, berre frå aust
* Nydalsbrua (ca. 110 m)
* Betzy Kjelsbergs vei/Sandakerveien, Nydalen

* Storokrysset /  Storotunnelen (136 m)
Lørentunnelen
*   Sinsenkrysset
* Sinsenveien, Løren
Hjalmar Brantings vei
*  Økernkrysset
*  Hovin (Ulvenkrysset)
---- Rv150 sluttar nær Valle Hovin, Ring 3 langs E6 vidare til Ryen
----
Adolf Hedins vei
*  Teisenkrysset (berre austgåande)
* Tvetenveien
* Østensjøveien (berre vestgåande)
* Brynstunnelen (240 m)
*  Ryen (Ring 3 er skilta til Ryen og deler trasé med E6 frå Ulven)

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Isildur

**Isildur** er ein litterær skikkelse frå J.R.R. Tolkien si verd. Han var son av Elendil, og var hærføraren til menneska i slaget ved Orodruin (dommedagsberget) i slutten av den andre heimsæva. Far hans, Elendil, blei drepen av Sauron, og sverdet hans, Narsil, braut under han. Isildur tok det brotne sverdet og skar fingeren av Sauron si hand som bar den eine ringen, herskarringen. 

Elrond førte Isildur til toppen av Orodruin der ringen var blitt smidd og der han òg måtte øydeleggjast. Isildur nekta å gje frå seg ringen og kravde han i staden som mannebot for far sin. Orkar tok seinare Isildur i bakhald og drap han. Ringen sokk so til botn i elva Langlilja, som renn ut i den større elva Anduin. 
Gollum fann ringen seinare og tok den med seg til tåkefjella. Arvingen til Isildur og Gondor er Aragorn, son av Arathorn.
Maria sin tempelgang

**Maria sin tempelgang** eller **Jomfru Maria si framstilling i tempelet** (latinsk *In praesentatione Beatae Mariae Virginis*) er ein minnefestdag i den katolske og ortodokse kyrkja halde den 21. november (4. desember i den julianske kalenderen). Soga om hendinga står i ikkje i Bibelen, men har opphav i den apokryfe forteljinga «Jakobs Protoevangelium» frå 100-talet. 

I følgje desse skriftene skjedde det slik at foreldra til Maria, Joakim og Anna, bad Gud om å lækje dei for barnløyse. Dei lova at om dei fekk eit barn, skulle det då tene Gud. Då Jomfru Maria flyte tre år ville foreldra hennar fullføre lovnaden. Dei samla alle slektningar og kledde Maria i flotte klede. Med kyrkjesongar og lys i hendene vart ho ført inn i Tempelet i Jerusalem. Der vart ho teke imot av ypparstepresten og mange andre prestar. Det var ei lang trapp som førte inn i kyrkja, og det virka som om vesle Maria ikkje ville klare å kome opp trappa. Likevel klarte Maria med Guds hjelp å gå raskt opp så snart ho tok det første trinnet

Ypparstepresten tok så Jomfru Maria med seg til alteret, sjølv om det berre var ypparstepresten som kunne kome hit, og hit kom han i tillegg berre ein gong i året med offerblod. Alle som var til stades vart overraska over denne gjerninga. 

Joakim og Anna gjekk heim etter å ha gjeve barnet sitt til Herren. Maria heldt til i eit rom for jomfruer i nærleiken av kyrkja. I følgje Bibelen (2 Mos 38; 1 Sam 1, 28; Luk 2, 37) og historikaren Josefus var det fleire bustader der for dei tente Gud. 

Livet til Maria frå barndommen av og fram til ho vart teken opp til himmelen er eit mysterium. Det var òg livet hennar i tempelet. Hieronymus sa «Om nokon ville spørje meg om korleis Maria heldt ungdomstida si ville eg svare: det veit berre Gud og vaktaren hennar, erkeengelen Gabriel»

I kyrkjehistoria finst det framleis informasjon om at medan Jomfru Maria var i Jerusalem, vart ho lagt merke til samfunnet av fromme jomfruer. Her las ho Bibelen, dreiv handarbeid, var alltid i bøn og voks opp i kjærleik til Gud. 

Historiske palestinske kjelder tyder på at minnefestedagen vart feira alt dei første hundreåra av kristendomen. Her står det om den heilage keisarinna Helena som bygde kyrkja til ære for Maria sin tempelgang. 

St. Gregor av Nyssa nemnde denne høgtida på 400-talet. Preike på denne dagen vart halde på 800-talet av dei heilage Konstantinopel-patriarkane Herman og Tarasij.
Maria sin tempelgang er ei av dei tolv store høgtidene i den ortodokse kyrkja.

Høgtida er eit teikn på Guds nåde mot menneske, preike om frelse og lovnad om Jesus skal vende tilbake.

## Kjelder
* Russisk-ortodoks kalender
Marlen

:*For kvinnenamnet Marlen, sjå [[Marlene]]*

**Marlen** (russ. Марлен) er eit russisk mannsnamn danna som ei samanskriving av Marx og Lenin. Namnet var eit kommunistisk alternativ til tradisjonelle namn som var knytte til etnisitet eller religion.

## Kjende namneberarar
* Marlen Khutsijev (f. 1925), georgisk filmskapar

## Kjelder
* Behind the name
* soviet-empire.com
Bodhidagen

**Bodhidagen** er ei buddhistisk høgtid som særleg blir feira i japansk tradisjon, som regel den 8. desember. Markeringa er til minne om Buddha si oppvakning (*bodhi* på pali og sanskrit). Ein ser gjerne på dagen som ei påminning om at alle kan oppnå oppvakning. Bodhidagen er også kjend som *jōdō-e* (japansk 成道会), eller *rohatsu* (臘八, 'åttande i tolvte') blant zen-buddhistar.

Det er særleg zen- og shin-buddhistar som markerer dagen. Zen-munkar og ikkje-ordinerte kan vaka og meditera heile natta før bodhidagen, medan ein gjerne held *[[sesshin]]*, intensiv meditasjon og søking, på sjølve dagen. Vanlege folk kan pynta heimane sine med bodhitre, treet Buddha sat under då han blei opplyst, eller med lys i ulike fargar, som viser til opplysing som ein kan oppnå på mange ulike måtar. Lysa blir først tende på bodhidagen og deretter i tretti dagar. Også treet kan få slike lys på seg, eller også perler eller tre skinande pynteting som står for «dei tre juvelane», Buddha, dharma (læra hans) og sangha (dei som følgjer han).

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Bodhi Day|Bodhi Day]]» frå , den 5. desember 2008.* 
* Alden Smith, Bodhi day på doityourself.com
Slåttekrins

Ein **Slåttekrins** tyder ei gruppe av slåttar med sams motivgrunnlag, innanfor eit tradisjonsområde eller over eit større område. Ordet er laga av Eivind Groven, og nytta som kategoriseringsverkty i Hardingfeleverket. Slåttekrinsane kan vera små, med to eller tre slåttar, eller store, med opp til 20 skyldte slåttar eller meir (Vandreslåttar).

Eivind Groven skjøna tidleg at slåttar kunne henge saman i grupper, og han hadde eit musikalsk instinkt for å skipa til desse gruppene. To slåttar med same tematiske opphav eller struktur vart sette i same krinsen. Dei kunne syne seg å koma frå same kjelda, utvikla i kvar si lei av ulike spelemenn. Slik gjev slåttekrinsane verdefull informasjon om korleis slåttane har vokse fram og endra seg over tid.
Sinterklaas

**Sinterklaas** er ein nederlandsk julenissefigur som bygger på den heilage Nikolas av Myra (Sint-Nicolaas på nederlandsk). Han blir feira 5.-6. desember med opptog, gåvegjeving og godteri. 

Sinterklaas har gjeve namn til den nordamerikanske julenissen Santa Claus gjennom dei nederlandske innvandrarane til Nord-Amerika på 1600- og 1700-talet.

## Bakgrunnsstoff
Insidens

**Insidens** er eit omgrep innan epidemiologi og er definert som kor mange nye tilfelle av ein sjukdom ein får i ein populasjon innanfor ein definert tidsperiode. Populasjonen er som regel den delen av folkesetnaden som har ein risiko for å få sjukdommen, t.d. kvinner over ein viss alder om ein ser på livmorhalskreft.

**Insidensraten** er definert som insidensen delt på oppfølgingstida (personår).

:
\frac{
  \mbox{Talet på nye tilfelle av ein sjukdom}}
  {\mbox{Talet på personår teljinga er gjort over}}


For å få gode tal for insidensen av ein del sjukdommar er det i Noreg meldeplikt, legar og laboratorie må melde frå til Folkehelseinstituttet om nye tilfelle av desse sjukdommane.

Gode tal på variasjon av insidens er avhengig av korrekt diagnostikk. Eit døme på kva dette tyder ser ein på insidensen av medfødde hjartefeil til ulike tider. Tidlegare var denne rekna til 0,6-0,7 % av alle nyfødde. Nyare tal er på rundt 1%. Skilnaden skuldast truleg ikkje reell auke, men skuldast betre undersøkingsmetodar som finn fleire små feil.

## Bakgrunnsstoff
* Om meldingssystemet for smittsame sjukdommar  hos Folkehelseinstituttet

## Kjelder
Judit

**Judit** eller **Judith** er eit kvinnenamn av hebraisk opphav som tyder 'jødinne' . Ei sideform av namnet er *[[Juditte]]*, med kortforma * Jutta*

Judit har i Noreg namnedag 10. desember.

### Bruken av namnet i Noreg
Populariteten til namnet var den første delen av 1900-talet med ein topp i mellomkrigstida.
* I folketeljinga frå 1801 var det 66 som hadde namnet i formene *Judit, Judith*, dei fleste i Nord-Trøndelag og Nordland
* I 1900 var 306 personar som var listeførte med namneformene * Judidt, Judidth, Judihdt, Judiht, Judit, Judith, Juditt*, no flest i fylka rundt Oslofjorden. 
* I 2008 var det 2049 med *Judith* 200 til første fornamn, 322 heitte *Judit*

## Judit som bibelsk namn
*Judit* (*[[Judits bok]]*) er ei av *[[Dei deuterokanoniske skriftene]] *. Boka handlar om Judit – ei gudfryktig enkje i Betylua. Etter henne har vi Judits lovsong.

## Kjende namneberarar
* Judith Butler (f. 1956), USA-amerikansk sosiolog, filosof og kjønnsforskar
* Tove Judit Næverdal (f. 1957), norsk biletkunstnar
* Judit Polgár (f. 1976), ungarsk sjakkspelar

## Kjelder
* Olav Veka: Namneboka, Det Norske Samlaget 1991

*  Folketeljingar i Digitalarkivet
Prevalens

**Prevalens**, frå latin *praevalens* gjeldande, med overtak, er eit omgrep innan epidemiologi som tyder kor stor del av ein populasjon som på eit tidspunkt har ein særskild sjukdom. For at omgrepet skal ha meining må ein altså vita kva undersøkelsestidspunktet er og kva for undersøkingspopulasjon det er snakk om. Prevalensen blir vanlegvis talt opp ein særskild dato eller avgrensa tidsrom, men kan òg vera relatert til ei hending, t.d. fødsel eller død. Det er som regel er det underforstått at undersøkingspopulasjonen er alle dei som er i fåre for sjukdommen eller tilstanden, t.d. berre kvinner om ein skriv om livmorhalskreft. Andre grupper blir det gjerne gjort spesielt greie for.

Eit døme på prevalensmåling er Folkehelseinstituttet sine to årlege dagar kor ein tel opp talet på dei som er råka av sjukehusinfeksjonar på helseinstitusjonar i Noreg. Hausten 2007 var dette 24. oktober og av 10 167 pasientar denne dagen hadde 639 sjukehusinfeksjon. Dette gjer ein prevalens på  \frac{639}{10 167} = 0,063 = 6,3\%. Av desse var 188 postoperative sårinfeksjonar. Om ein reknar prevalensen av alle pasientar blir han 1,8%. Reknar ein han av berre dei 2 524 nyopererte, blir han 7,4%.

Prevalensen er avhengig av kor lenge sjukdommen varer og kor ofte han oppstår. Om pasientane etter kort tid er anten daude eller friske vil ein prevalensmåling gje få tilfelle. Om det er mange nye tilfelle (høg insidens) kan dette gje ein høg prevalens.

I praksis er det ofte vanskeleg å finne den verkelege prevalensen. M.a. er det berre diagnostiserte tilfelle som kjem med. Og for mange sjukdommar kan det gå lang tid frå dei oppstår til dei blir diagnostisert.

## Kjelder
Tibetansk

**Tibetansk** er eit språk som hovudsakleg blir snakka av det tibetanske folket som lever spreidd over eit stort område av austre Sentral-Asia og Sør-Asia, i tillegg til mange utvandra tibetanarar over heile verda. Fleire ulike variantar av tibetansk blir også snakka av folkeslag i nordlege Pakistan og i India i område som Baltistan og Ladakh, som begge ligg i eller rundt Kashmir. Språket finn vi i klassisk skrive form for det meste i lokal litteratur; særleg buddhist-litteratur.

Sjølv om klassisk tibetansk opphavleg ikkje er eit tonespråk, har nokre dialektar utvikla tonar. Dette gjeld sørleg Sentral- og Kham-dialektar, mens Amdo-dialekten og visse andre, vestlege dialektar er utan tonar.  Tibetansk morfologi kan generelt beskrivast som agglutinerande.

## Tibetanske skriftteikn

Tibetansk blir skrive med eit eige skriftsystem, tibetansk skrift. Tibetansk skrift er eit stavingsalfabet. det er beslekta med devanagari, og har ingen ting å gjere med kinesisk skrift. Kolonnen *Wylie* i tabellen nedanfor refererer til ein vanleg transkripsjonsstandard.

## Grammatikk

Tibetansk er eit ergativt språk.

### Lydlære

Tibetansk har fem vokalar, *a, i, e, u, o*.

### Formlære

#### Substantiv

Klassisk tibetansk har ni kasus:

* Absolutiv (umarkert)
* Genitiv (*-gi*, *-gyi*, *-kyi*, *-’i*, *-yi*)
* Ergativ/Instrumental (*-gis*, *-gyis*, *-kyis*, *-’is*, *-yis*)
* Lokativ (*-na*)
* Allativ (*-la*)
* Terminativ (*-ru*, *-su*, *-tu*, *-du*, *-r*)
* Komitativ (*-dang*)
* Ablativ (*-nas*)
* Elativ (*-las*)

## Bakgrunnsstoff

* Tibetansk dialektprosjekt 
** Ordbok over tibetanske dialektar 
* Språk på det tibetanske platået og i Himalaya  — Nicolas Tournadre 
* Lyd med enkle frasar 
* Det tibetanske alfabetet
* Gratis tibetansk grammatikk- og frasebok
* Rangjung Yeshe tibetansk-engelsk Dharma ordbok 
* GB18030 Støttepakke for Windows 2000/XP, inkludert kinesisk, tibetansk, yi, mongolsk og thai av Microsoft
* Lær tibetansk på nettet
* Klassisk tibetansk språk-blokk
* internasjonalt buddhist-akademi  Katmandu, Nepal
* Online tastatur for tibetansk
Terminaltraktor

**Terminaltraktor** er eit spesialkjøretøy som vert nytta for å flytta fly på flyplassar. Opphavleg nytta ein industriversjonar av landbrukstraktorar for å flytta fly, noko som framleis vert gjort visse stader, men i dag er det vanlegare å nytta spesialbygde maskinar. Desse utvikla seg gradvis frå dei fyrste industritraktorane og sjølv om moderne terminaltraktorar har like mykje til felles med trekkvogner som traktorar heng namnet «terminaltraktor» att.

## Produsentar
* Dalian Longseen
* JAC Wanfa
* Kalmar
* Terberg
Industritraktor

**Industritraktor** er ein kraftig dimensjonert traktor, ofte ein forsterka versjon av ein landbrukstraktor. Dei fyrste industritraktorane var mynta på transport og dukka opp sist på 1920-talet. Spesielt i Tyskland var det vanleg å produsera både ein landbruksversjon med jarnhjul og ein «verkehr-versjon» (transportversjon). Dei fyrste transporttraktorane hadde heilgummihjul, men ut på 1930-talet vart dei leverte med luftfylte dekk. Desse var ofte utstyrte med ljos, store skjermar og førarhus og vart nytta til transport både på offentleg veg og innan industriområde. 

På 1960-talet laga mange traktorprodusentar forsterka versjonar av landbrukstraktorar. Desse vart nytta til transport, kommunaltraktorar og ymse arbeid innan industrien. Som dei fleste anleggsmaskinane var industritraktorane gule av farge. Dei var òg populære som utgangspunkt for traktorgravarar, mobilkraner, skogsmaskinar osv . Mange dumparar og baklastarar var òg bygde med ein industritraktor som stamme. I dei nordiske landa var spesielt BM Volvo og Ford populære som grunneining for skogs- og anleggsmaskinar. Men International Harvester, John Deere og Massey Ferguson produserte òg industritraktor som dei nytta som grunnstamme for traktorgravarar. Etter kvart utvikla desse spesialmaskinane seg til sjølvstendige produkt og salet av industritraktorar gjekk tilbake. 

## Kjelder

## Sjå òg
* Traktor
* Anleggstraktor
* Kommunalmaskin
* Anleggsmaskin
* Terminaltraktor

* * *
Wolf-Rayet-stjerne

**Wolf-Rayet-stjerner** (forkorta **WR**) er varme stjerner som gjennomgår store tap av masse gjennom stjernevind. Spektruma til Wolf-Rayet-stjerner framviser breie emisjonslinjer, noko som gjer dei lette å identifisera, sjølv på større avstandar. Wolf-Rayet-stjerner kan ha massar på 10-50 solmassar, overflatetemperaturar mellom 25000 og 50000 K og luminositetar mellom 100.000 og éin million gonger luminositeten til sola.

Wolf-Rayet-stjerner blei først identifiserte av dei franske astronomane Charles Wolf og George Rayet i 1867. Dei blir delte inn i tre breie spektroskopiske klassar; WN, WC og WO:

* WN-stjerner framviser emisjonslinjer hovudsakleg frå helium og nitrogen, men spektrum har òg vist emisjonslinjer frå karbon, silisium og hydrogen.
* WC-stjerner har spektrum dominerte av emisjonslinher frå karbon og helium og manglar linjer frå hydrogen og nitrogen. 
* WO-stjerner er meir sjeldne og liknar på WC-stjernene med oksygenlinjer og emisjonslinjer frå andre grunnstoff som viser eit høgt nivå av ionisering.

Grunna den kraftige stjernevinden som Wolf-Rayet-stjerner har, har dei ytre hydrogenrike laga blitt blåste av, og ytst ligg i staden regionar der produkt av kjernereaksjonar er til stades. Wolf-Rayet-stjerner kan stamma frå O-stjerner.

## Bakgrunnsstoff

## Kjelder

* *Denne artikkelen baserer seg på artikkelen «Wolf-Rayet star» s. 439 i *'Philip's Astronomy Encyclopedia*' utgjeven i [[2002]].*
Nilsmesse

**Nilsmesse** eller **Nikolausdagen** er ein kristen høgtidsdag til minne om den heilage Nikolas som blir feira den 6. desember i den katolske og den ortodokse kyrkja. Dagen er merkt på primstaven med bispelue, bispestav, hjul, kross eller ein orm.

Den heilage Nikolas var biskop i Myra i Tyrkia og døydde midt på 300-talet. Han var mellom anna helgen for sjøfarande, og denne dagen skulle ein etter tradisjonen ikkje segla. Biskopen er også kjend for å ha gjeve fattige gjennom gåver. På grunn av dette er han blitt knytt til gåvegjeving rundt jul, i nederlandske område gjennom Sinterklaas-tradisjonen den 5.-6. desember, i mange andre land som julenissen den 24.-25. desember.

I Noreg var det i tillegg tradisjon å laga eller vøla sko denne dagen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Nilsmesse|Nilsmesse]]» frå ,  den 6. desember 2008.*  
 
*Agnar Nilsen Primstaven
Wolf-Rayet

**Wolf-Rayet** kan visa til:

* Wolf-Rayet-stjerna, stjerna med stort massetap gjennom stjernevind
* Wolf-Rayet-galakse, galaksar med eit høgt tal av Wolf-Rayet-stjerner
* Wolf-Rayet-tåka, tåka som omgjev Wolf-Rayet-stjerner
Manú

**Manú** er ei elv i det søraustlege Peru, og ei sideelv til Madre de Dios. Ho har ei lengd på 356 kilometer, alt gjennom biosfærereservatet Manu nasjonalpark i Madre de Dios-regionen. 

Elva Manú blir til i den austlege skråninga av Andes mot Amazonasbassenget. Ho renn gjennom reservatet med same namn. Parken vart kunngjort i 1972 og i 1987 og er rekna som eit stort biosfærereservat, han kan huse ein av dei største konsentrasjonane av biologisk mangfald på jorda innanfor 19&nbsp;098 km². Svært få menneske bur ved elvefaret. Parken er oppretta for vern, berre verksemd innan biologisk og antropologisk forsking kan gå føre seg der, dei skal vere avgrensa til observasjon av liv og økologiske prosessar i naturleg form. Dei fastbuande i parken er innfødde grupper av indianarar, hovudsakleg frå machiguenga.
 
Manú tømmer seg i Alto Madre de Dias, nedanfor utlaupet kalla berre Madre de Dios. Dette er nær byen Manu. Providencia og Piriquina er store sideelver til Manú. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:es:Río Manú|Río Manú]]» frå ,  den 6. desember 2008.* 
*** oppgav desse kjeldene:* 
*** ''Perú: Compendio estadístico 2001'' Sistema nacional Estadístico.
*** ''Las aguas continentales de America Latina'' av R. Ziesler og G.D. Ardizzone
Stjernevind

**Stjernevind** er ein straum av ladde partiklar, for det meste proton og elektron, som konstant vert send ut frå yta til stjerner. Stjernevind kan føra til store massetap for stjerner, noko som særskilt er tilfellet for Wolf-Rayet-stjerner. Solvinden er stjernevinden som vert danna av sola.

Stjerner som er unge og enno ikkje har kome seg på hovudserien, er fleire døme på stjerner med sterke stjernevindar. Stjernevinden til desse unge stjernene kan koma opp på ein styrke tusen gonger solvinden. Denne stjernevinden vil krasja med gassen som ligg kring stjerna i form av gasskyer. Kollisjonen fører til at gasskyene vert ioniserte og at det vert danna ekspanderande sjokkbølgjer i det interstellare mediet kring stjerna. Stjerner som er so gamle at dei er på veg bort frå hovudserien og på veg til å verta raude kjemper vil òg senda bort mykje masse gjennom stjernevinden.

Generelt vil stjerner som er massive senda av garde mykje av massen sin medan dei enno på hovudserien gjennom stjernevinden. Ei stjerna som hadde 120 solmassar ved fødselen kan senda bort opp til 50 solmassar av massen sin. Sameleis kan massetapet for ei stjerna som hadde ein fødemasse på 60 solmassar koma opp på rundt tolv solmassar. 

## Sjå òg

* solvind

## Kjelder

* *Denne artikkelen baserer seg i hovudsak på artikkelen «stellar wind» s. 390 i *'Philip's Astronomy Encyclopedia*' utgjeven i [[2002]].*
Martine Aurdal

**Martine Aurdal** () er ein norsk feminist, journalist, forfattar, føredragshaldar, skribent og møteleiar. 

## Bakgrunn
Aurdal er dotter av Eva Vinje Aurdal (lærar og politikar) og Leon Aurdal (høgskuledirektør).
Ho er utdanna cand. mag. frå Universitetet i Oslo, med faga engelsk, statsvitskap, kjønn og samfunn, medievitskap og politisk analyse.

## Karriere

Ho er leiar for samfunnsavdelinga i Dagbladet. Aurdal er også medprogramleiar i prateprogrammet *[[Studio 5]]* på fjernsynskanalen FEM på TV Norge. I tillegg arbeider ho som forfattar, føredragshaldar, skribent og møteleiar. Ho er fast spaltist i Magasinet frå Dagbladet, Sykepleien og Forsvarets Forum. Aurdal er ein aktiv samfunnsdebattant, særleg når det gjeld feministiske, politiske og internasjonale spørsmål. 

Aurdal har jobba som journalist i mellom anna NRK, Klassekampen, Aftenposten, Ullern Avis/Akersposten, og som redaktør av *[[Samfunnsviter'n]]*.

I 2004 deltok Aurdal i oppstarten av det feministiske tidsskriftet *[[Tidsskriftet Fett|Fett]]*, og var politikk- og debattredaktør der.

I 2005 vart ho tilsett som kronikk- og debattredaktør i *[[Ny Tid]]*. Ho vart konstituert som ansvarleg redaktør 23. mars 2006, etter at Dag Herbjørnsrud trekte seg frå stillinga av omsyn til familien. Aurdal vart fast tilsett 19. mai 2006, og vart då den yngste sjefredaktøren i Presse-Noreg. Ho trekte seg samtidig frå stillinga i *Fett*. 2. januar 2008 vart det meld at jobben hennar i *Ny Tid* ville opphøyre 1. februar som følgje av at Mentor Medier vart nye eigarar. 

Tidlegare har Aurdal sete ei årrekkje i styret til Norsk Tidsskriftforening og i styret til Oslo Byforum. I Oslo Byforum var ho styreleiar i to år, fram til nyttår 2005. Aurdal stilte til val for Oslo Byaksjon ved kommunevalet i 2003.

## Privatliv
Privat er Aurdal gift med forfattar og samfunnsdebattant Erling Fossen, og bur på Bislett i Oslo. 

## Bibliografi
Aurdal skreiv i 2006 boka *Siv. Portrett av en formann* om formann i Framstegspartiet, Siv Jensen, utgjeve på Kagge forlag. 

I 2006 var ho bidragsytar til antologien *Rosa Prosa*, utgjeven på Gyldendal Norsk Forlag.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Studio 5
* Vårt Land: «Min tro»
* Dagbladet: «Martine Aurdal slutter som redaktør»
* Det Nye: «Måtte svelge kameler»
* Dagsavisen: «Femi front, lørdagsportrettet» 
* Nettavisen: «Ny redaktør i Ny Tid»
Kling no, klokka

**«Kling no, klokka»** er ein julesong skriven av Elias Blix, trykt i «4de aukade Utgaava» av *[[Nokre Salmar]]*, Kristiania 1891.

I *Nokre Salmar* har songen melodireferanse til «Her vil ties, her vil bies», forøvrig same melodireferanse Grundtvig-salmen «Påskemorgen slukker sorgen» hadde i *[[Landstads kirkesalmebog]]*. I dag vert han oftast sungen til ein norsk folketone frå Oppdal, ein variant av ein melodi frå Halle 1705/1708, slik han er notert i *[[Norsk Salmebok]]* (nr 65, 6 vers). 

Songen er òg teken inn i den katolske salmeboka *[[Lov Herren]]*, her med 4 vers. 

«Kling no, klokka» er den julesalmen av Blix som står sterkast i norsk songtradisjon.

## Kjelder:
* Anders Aschim BlixBlog
* Heile teksten i 1891-versjon

## Bakgrunnsstoff:
* "Ex toto corde" på YouTube
Jordmormann

**Jordmormann** er eit folkeleg uttrykk frå fleire stader i Noreg. Det tyder bokstaveleg 'mannen til jordmora' og i overført tyding ein mann som let kona rå, eller blir forsørgd av ho, og trivst med det. Eit moderne synonym er «tøffelhelt».

## Kjelder
* Setelarkivet til Norsk Ordbok
Trond Fausa Aurvåg

**Trond Fausa Aurvåg** () er ein norsk skodespelar og regissør. Han er utdanna ved Statens teaterhøgskole, og har spela på Oslo Nye Teater sidan 2001. Han er også kjend frå fleire fjernsynsproduksjonar, mellom andre *[[Nissene på låven]]* på TVNorge (2001). I tillegg hadde han mindre roller i filmane *[[Budbringeren]]* (1997), regissert av Pål Sletaune og *[[1732 Høtten]]* (1998), regissert av Karin Julsrud.

Den fyrste hovudrolla hans var i *[[Andreaskorset]]* (2004), regissert av Martin Asphaug. I 2006 spela han hovudrolla i *[[Den brysomme mannen]]*, regissert av Jens Lien. Det året vann han årets Amanda-pris for *Beste mannlege hovudrolle* i *[[Den brysomme mannen]]* og *Beste kortfilm* for filmen sin, *[[Alene menn sammen]]*. Aurvåg spela også hovudrolla i filmatiseringa av Erlend Loe sin roman *[[Filmen Tatt av kvinnen|Tatt av kvinnen]]* (2007). Våren 2008 var han aktuell som skodespelar i framsyninga *[[Populærmusikk fra Vittula]]* ved Christiania Teater.

Aurvåg har også spela i fleire kortfilmar.

## Bakgrunnsstoff
* «Trond Fausa Aurvåg » på Oslo Nye Teater
* «Trond Fausa Aurvaag» på The Internet Movie Database
* «Loedott» – portrett på Dagbladet.no
Kimer, I klokker

**«Kimer, I klokker»** er ein julesong skriven av N.F.S. Grundtvig, trykt i *Dansk kirketidende* nr. 27, 1856. 

M.B. Landstad tok songen nærast uforandra inn i si *[[Landstads Kirkesalmebok|kirkesalmebok]]* (aut. 1869). Den einaste endringa han gjorde, var at orda «Synger og danser» i tredje verset vart bytt ut med «Synger og leger». Han er òg med i bokmålstillegget i *[[Nynorsk Salmebok]]*. I *[[Norsk Salmebok]]* (nr. 57) er innleiingsorda endra til «Kim, alle klokker», og tredjeverset opnar «Kom, la oss synge og leke».

Melodien som vert mest nytta i Noreg er frå Stralsund 1654, Halle 1741, same melodien som er nytta til «Lover den Herre». Det finst fleire norske folketonevariantar til denne melodien.

## Kjelder
* J.N. Skaar: *[[Norsk Salmehistorie]]* b. I og II, F. Beyers forlag, Bergen 1879-80

## Bakgrunnsstoff
* Om tittelen på songen av Per Egil Hegge
Harald Arnkværn

**Harald Arnkværn** () er ein norsk jurist, høgsterettsadvokat og næringslivsleiar.

Han var tilsett i Christiania Spigerverk/Elkem Spigerverket frå 1965 til 1974 og i Den norske Creditbank frå 1974 til 1988. Først i den juridiske avdelinga, seinare som viseadministrerande direktør og som konstituert adm. dir. i 1988, då Leif Terje Løddesøl måtte gå av. Den permanente sjefsjobben gjekk til Kristian Rambjør. Etter dette har han praktisert som advokat i næringslivet.

Arnkværn har, og har hatt, mange ulike verv i norsk næringsliv, som mellom anna styreleiar i Christiania Bank og Kreditkasse (og seinare styremedlem i Nordea), styreleiar i Kværner og ordførar i bedriftsforsamlinga i Orkla. Han var også styreleiar i Vinmonopolet frå 1996 til slutten av oktober 2005, då han valde å trekkje seg etter at Vinmonopolet vart meldt for fleire brot på personopplysningslova av Datatilsynet. Det kom mellom anna fram at Arnkværn hadde bede advokat og privatetterforskar Erling Grimstad om å granske arbeidsrelatert e-post til fem tilsette i Vinmonopolet. Siri Hatlen overtok som styreleiar.

## Kjelder
* «Arnkværn, Harald» på Store Norske Leksikon
* «Vinmonopolets årsberetning 2005»

### Referansar
Mahmoud Ahmadinejad

**Mahmoud Ahmadinejad** () var den sjette presidenten i Iran som hadde embetet frå 2005 til 2013. Han var borgarmeister i Teheran frå 2003 til 2005, og var ein religiøs konservativ leiar med islamistiske og folkelege syn. Ahmadinejad var utdanna ingeniør og var professor ved det teknologiske og vitskaplege universitetet i Iran før han vart borgarmeister.

Ahmadinejad vart vald til president i Iran 24. juni 2005 i den andre valrunda i presidentvalet framfor rival og tidlegare president Ali Akbar Hashemi Rafsanjani, som Ahmadinejad sigra over med 61,69&nbsp;% av dei rundt 28 millionar stemmene. Valdeltakinga på rundt 59,6 %. Iranske analytikarar forklarer støtta Ahmadinejad hadde, særleg blant dei fattige i landet, med den enkle livsstilen og dei populistiske meiningane hans.

Ahmadinejad vart meld drepen i eit amerikansk-israelsk luftåtak 28. februar 2026, men denne meldinga vart avkrefta av iranske kjelder. 

## Kjelder

* Artikkelen «Ahmadinejad, Mahmoud» på Caplex

## Bakgrunnsstoff
Anleggstraktor

[mini|[Euclid Trucks|Euclid anleggstraktor som dreg ein krafig tilhengar.]]
**Anleggstraktor** var kraktige traktorar som var spesiallage for å arbeida inna bygg og anlegg. Dei skil seg frå industritraktorar ved at dei ikkje var forsterka landbrukstraktorar, men spesialbygd for anleggsarbeid. Typiske bruksområde var å trekkja dumparar, sjaktvogner og liknande. Etter kvart gjekk utviklinga mot meir spesialbygde anleggsmaskinar og denne traktortypen gjekk ut av produksjon. 

## Sjå òg
* Traktor
* Industritraktor 
* Beltetraktor
Joleklokkor yver jordi

**«Joleklokkor yver jordi»** er ein julesong skriven av Anders Hovden i 1923. 

Songen er ei bøn for fred. Andreverset, som ikkje er teke med i salmebøkene, viser direkte til verdskrigen: 
:Sår ligg verdi etter krigen,
:hatet brenn som eld og eim: 
:Fader, reis no himmelstigen
:upp til deg frå kvar ein heim! 

Han vart teken inn i med fire vers i *[[Nynorsk Salmebok]]* (1925), som nr 674 i bolken *Åndelege songar*. I *Gymnasiets sangbok* (1939) vart teksten kombinert med ein melodi av Rikard Nordraak. I *[[Norsk Salmebok (1985)]]* er han omarbeidd ved at to vers er slått saman til eitt, slik at salmen framstår med tre vers i ein språkdrakt etter læreboknormalen: «Joleklokker over jorda» (nr. 69). I *[[Norsk salmebok 2013]]* er han på nytt tatt inn med fire vers, som nr. 76.  Salmen er òg med i *Song for deg og meg* (red.: Odd Nordstoga), også her i nyare nynorsk rettskriving, men elles med ordvalet til Anders Hovden. 

Meloditilvisninga i *Nynorsk Salmebok* er «Overmåde fullt av nåde». I *Norsk Salmebok* (1985) er han oppført til ein melodi frå omkring 1860, skriven av Rikard Nordraak. Denne melodien er i høyringsframlegget til ny norsk salmebok karakterisert som storslått og «pompøs i en positiv betydning av ordet».
## Bakgrunnsstoff:
* Teksten (fem vers)
Musevisa

**«Musevisa»** er ein julesong skriven av Alf Prøysen i 1946.

Det var Lauritz Johnson som bad Prøysen om å lage nokre barneviser til jul for radio. Ei av visene Prøysen skreiv, var «Musevisa». Han debuterte i radioen med denne songen i ein barnetime leia av *Onkel Lauritz*.

Songen har åtte vers, og handlar om korleis mysene feirar jul. Dei har det enkelt, men morosamt: «Om julekvelden da skal alle sammen være gla'!». Melodien er ein gammal reinlender.

## Korleis gjekk det med mysene?
I 2008 hevda Vidar Lønn Arnesen i boka *Da Capo* at songen opphavleg hadde eit anna sistevers: «De feiret julekvelden til det ble langt på natt, /men så ble alle spist av en sulten gammel katt.» Det vraka verset skulle ha blitt funne og teke vare på av ei vaskekone. Det vart ein del oppstyr om dette i pressa, og etter nokre dagar melde ein person seg og fortalde at det var han som hadde skrive verset som ein spøk.

## Kjelder:
* Alf Prøysen: *Samlede viser og vers* Tiden norsk forlag (1978) ISBN 82-10-00769-6
* NRK: Ukjent vers på Musevisa
* NRK: Strid om musevisa
* Aftenposten 8.12.2008

### Fotnotar
José Manuel Durão Barroso

**José Manuel Durão Barroso** () er ein portugisisk politikar og jurist. Frå 2002 til 2004 var han statsminister i Portugal. Han var president for Europakommisjonen frå 2004 til 2014.

## Liv
Barroso studerte jus ved Universitetet i Lisboa, seinare økonomi og samfunnsvitskap i Genève i Sveits. Som universitetslektor spesialiserte han seg i internasjonal politikk i Lisboa, seinare i Washington, der han tok filosofisk doktorgrad. Etter at han kom tilbake til Portugal vart han direktør for avdelinga for internasjonal politikk ved Lusíada-universitetet i Porto.

Han vart medlem av nasjonalforsamlinga i Portugal i 1985. Barosso var utanriksminister frå 1992 til 1995, og partileiar i Partido Social Democrata, som trass i namnet er eit høgreparti, frå 1999 til 2004. I Europakommisjonen sat han for Det europeiske folkepatiet.

I tillegg til morsmålet, portugisisk, snakkar Barroso flytande engelsk, fransk og spansk. Han er gift og har tre ungar.

## Bakgrunnsstoff
* José Manuel Durão Barroso si heimeside hjå Europakommisjonen
* «José Manuel Durão Barroso» på Store Norske Leksikon
Letalitet

**Letalitet** (frå latin *lethum* død), **fatalitetsrate** eller **dødsfalltal** er talet på dødsfall mellom dei som er råka av ein viss sjukdom eller tilstand. Letalitet er gjerne oppgjeve i prosent eller promille. Letaliteten ved ein sjukdom fortel om sjansen for å døy om ein først er smitta. For å vurdere kor farleg ein sjukdom er må ein òg sjå på kor ofte nokon blir smitta, insidensen.

Ein kan sjå på letaliteten som mortalitetsraten i ei pasientgruppe. Omgrepet mortalitet eller mortalitetsrate blir difor ofte nytta der ein kunne ha nytta letalitet.

## Kjelder