open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Blekksprutar

**Blekksprutar** (eller **blekkspruter**; lat. *Cephalopoda*) er ein klasse blautdyr kjenneteikna av eit framståande hovud og fleire armar eller tentaklar. Blekksprutar lever i alle hav og på alle djupner. Ingen av dei toler ferskvatn, men nokre få artar kan leva i brakkvatn.

Klassen har om lag 786 nolevande artar som er delt opp i to underklassar. I underklassen *[[Nautilodea]]* finn me blekksprutar med eit ytre skal, medan dyr i *[[Coleoidea]]* har skalet innvendig eller manglar det heilt. 

I Noreg er dei vanlegaste typane ti-arma blekksprutar, akkar, og *[[Loligo forbesi]]*.

## Skildring
Blekksprutar skil seg frå andre blautdyr ved å ha lukka krinsløpssystem, større hjerne og meir sofistikerte sansar. Blekksprutauga liknar særs mykje på pattedyra sitt, men sidan synsnervene leiar ut på baksida av retina manglar det den blinde flekken. Ein kan såleis seie blekksprutane har betre augo enn oss. Likevel er dei fleste artane fargeblinde.

Nervesystemet til blekkspruten er det mest avanserte mellom dei virvellause dyra.

Med unnatak av nautiloidane har dei fleste blekksprutar kromatophorar som gjer at huda deira kan skifta form og farge etter omgjevnadane. Desse vert nytta både til å kommunisera med andre blekksprutar og som kamuflasje.

## Systematikk

* Underklasse *[[Nautiloidea]]*
** Orden *[[Nautulida]]* (Nautilus eller perlebåt)
* Underklasse *[[Ammonoidea]]* (Ammonittar, utdøydd)
* Underklasse *[[Coleoidea]]*
** Overorden *[[Decapodiformes]]* (tolvarma blekksprutar)
*** Orden *[[Spirulida]]*
*** Orden *[[Sepiida]]*
*** Orden *[[Sepiolida]]*
*** Orden *[[Teuthida]]*
** Overorden *[[Octopodiformes]]* (åttearma blekksprutar)
*** Orden *[[Vampyromorphida]]*
*** Orden *[[Octopoda]]*

## Bakgrunnsstoff
*The Cephalopod Page; god populærvitskapleg side om blekksprut
*
Ruhr

**Ruhr** er ei elv i Ruhrområdet i Nordrhein-Westfalen, vest i Tyskland, og ei av sideelvane til Rhinen frå høgre med ei lengd på 217 km. Det nærliggande industriområdet er kalla opp etter elva. 

Ruhr har utspring i ei høgd på 674 meter over havet nær byen Winterberg i fjellområdet Sauerland, og munnar ut i Rhinen i ei høgd på berre 19 meter nær Duisburg. Ved Mülheim, nær munningen, har elva ei middelvassføring på 79 m³/s. 

Elva vert nytta til drikkevatn og har god vasskvalitet, noko som er ironisk sidan ordet «ruhr» på tysk tyder dysenteri. Elvebreidda vert stort sett nytta til fritidsaktivitetar. 

## Byar
Ruhr renn først gjennom byane Meschede, Arnsberg, Wickede, Fröndenberg, Holzwickede, Iserlohn og Schwerte. 

Så markerer elva den sørlege grensa til Ruhrområdet, og renn gjennom Hagen, Dortmund, Herdecke, Wetter, Witten, Bochum, Hattingen, Essen, Mülheim og Duisburg.

## Innsjøar
Det er fem reservoar på elva, som ofte vert nytta til fritidsaktivitetar. 

* Hengsteysee mellom Dortmund og Hagen. Overflateareal: 1,36 km². Høgd på demning: 4,5 m
* Harkortsee mellom Hagen Herdecke og Wetter. Overflateareal: 1,37 km². Høgd på demning: 7,8 m 
* Kemnader See mellom Witten og Bochum. Overflateareal: 1,25 km². Høgd på demning: 2 m
* Baldeneysee i Essen-Werden. Overflateareal: 2,64 km². Høgd på demning: 8,5 m
* Kettwiger See i Essen-Kettwig. Overflateareal: 0,55 km². Høgd på demning: 6 m.

## Kjelde
Ennepe

**Ennepe** er ei elv i nord i Sauerland i Nordrhein-Westfalen i Tyskland, og ei av sideelvane til Volme frå venstre med ei lengd på 42 km. Ho har utspring i Märkischer Kreis søraust for Halver i ei høgd på 425 meter overhavet, og renn mot Ennepetalsperre. Elva renn gjennom Gevelsberg og Hagen-Haspe og så inn i Hagen der ho munnar ut i Volme. Elva er delvis kanalisert. 

I førindustriell tid vart det bygd møller langs elva, og på 1800- og 1900-talet vart det bygd jernverk. 

## Kjelde

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Ennepe|Ennepe]]» frå ,  den 7. juni 2007.*
Elektromagnet

Ein **elektromagnet** er ein spole (magnetspole), ein spiralforma leiar, som det vert sett spenning på, slik at han dannar eit magnetfelt. Magneten kan brukast til å laga ei mekanisk rørsla, ved at straumen vert skrudd av og på. 

Vanege bruksområde for elektromagnetar er m.a. magnetventilar, som er enkle av- og på-ventilar, i relé og elektromotorar. Prinsippet med at ein spole dannar eit magnetfelt, vert òg brukt i transformatorar.
Introduksjon

**Introduksjon** kan visa til byrjinga på noko, som eit musikkstykke, ein tekst, eller eit kjennskap.

**Introduksjon**, **introdusering** eller **intro** kan òg visa til:

## Biologi
* Introduserte artar

## Musikk
* Albumet Introducing the Walker Brothers av The Walker Brothers
* «Intro», ein song av Muse på albumet Absolution
* «Intro», ein song av Muse på albumet HAARP

## Anna
* Ein gamal skikk om å introdusere inngangskoner på nytt for kyrkjelyden etter ein barnefødsel
Hönne

**Hönne** er ei elv nord i Sauerland i Nordrhein-Westfalen i Tyskland, og ei av sideelvane til Ruhr frå venstre. Ho har sitt utspring vest for Neuenrade i ei høgd 437 meter over havet. Etter 33 km munnar elva ut nær byen Fröndenberg. Det totale nedslagsfeltet til elva er 262 km².

Verdt å merke seg er den smale dalen mellom Balve og Menden, der Hönne har grave ut eit 60 meter djup gjel i kalksteinen. Det ligg fleire grotter i dalen, der *Balver Höhle* og *Reckenhöhle* er opne for turistar. Når vassnivået i elva er lågt kan enkelte delar av ho verte heilt tørrlagt, sidan vatnet trenger ned i karstfjellet. Enkelte av sideelvane til Hönne vert òg stundom tørrlagde. 

## Grotter
Det har vorte danna fleire grotter langs Hönne. Den største ligg ved Balve, der ein har funne spor etter menneske, i tillegg til spor av kannibalisme.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Hönne|Hönne]]» frå ,  den 7. juni 2007.*
Düssel

**Düssel** er ei elv i Nordrhein-Westfalen i Tyskland, og ei av sideelvane til Rhinen frå høgre. Ho har sitt utspring mellom Wülfrath og Velbert. Elva renn vestover gjennom Neanderthal, der dei første fossilane av neandertalarar vart funne i 1856. Düssel munnar ut i Rhinen ved Düsseldorf. Namnet *Düsseldorf* kjem av elva, der *dorf* tyder liten by. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Düssel|Düssel]]» frå ,  den 7. juni 2007.*
Wupper

**Wupper** er ei elv i Nordrhein-Westfalen i Tyskland, og ei av sideelvane til Rhinen frå høgre. Ho har sitt utspring nær Marienheide vest i Sauerland. Den øvre leia vert kalla **Wipper**. Elva er 113 km lang og renn gjennom byen Wuppertal der svevebanen Schwebebahn Wuppertal følgjer elva, like over elveleiet. Elefanten Tuffi hoppa i elva frå Schwebebahn 21. juli 1950.

Elva er ikkje framkommeleg for båtar og ligg i det tidlegare Hertugdømet Berg. Før industrialiseringa vart vatnet nytta i garveri. Tidleg industrialisering nytta seg av dei mange bekkane som renn ut i Wupper til vasskraft. 

Elva vert kryssa av den høgaste jernbanebrua i Tyskland nær Müngsten mellom Remscheid og Solingen. Eit par kilometer lenger ned ligg Schloss Burg på ein ås ovanfor elva. Elva munnar ut i Rhinen i Leverkusen, sør for Düsseldorf.

## Kjelde
Sieg

**Sieg** er ei elv i Nordrhein-Westfalen og Rheinland-Pfalz i Tyskland, og ei av sideelvane til Rhinen frå høgre med ei lengd på 153 km. Elva er kalla opp etter folket i Sigambrer. Ho har sitt utspring fjella i Rothaargebirge, og frå her renn elva sørvestover mot byen Siegen og åsane i Siegerland, som begge er kalla opp etter elva. Lenger vest dannar Siegdalen grensa mellom Bergisches Land i nord og Westerwald i sør. Elva renn gjennom eit verna område aust for Bonn. Etter å ha passert byane Hennef og Siegburg munnar ho ut i Rhinen nær Niederkassel/Mondorf eit par kilometer nord for sentrum av Bonn. 

## Kjelde
Erft

**Erft** er ei elv i Nordrhein-Westfalen i Tyskland, og ei av sideelvane til Rhinen frå venstre. Ho har sitt utspring i Eifel, nær Nettersheim og ho munnar ut i Rhinen ved Neuss. Elva er 103 km lang, som er mykje kortare enn ho opphavleg var. På grunn av eit dagbrot for brunkol i Hambacher Loch har elveleiet vorte endra. 

Erft har gjeve namn til byen Erftstadt, som ho renn igjennom i tillegg til *[[kreis]]en* Rhein-Erft-Kreis. Ho renn òg gjennom byane Bad Münstereifel, Euskirchen, Bergheim, Bedburg og Grevenbroich.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Erft|Erft]]» frå ,  den 8. juni 2007.*  

## Bakgrunnsstoff
Elva Heller

**Heller** er ei lita elv i Nordrhein-Westfalen vest i Tyskland, og ei av sideelvane til Sieg frå venstre. Ho er berre 29 km lang, og har sitt utspring nær Burbach / Würgendorf. Ho munnar ut i Sieg i Betzdorf. Elva har eit nedslagsfelt på 204 km².
Ahr

**Ahr** er ei elv i Nordrhein-Westfalen og Rheinland-Pfalz i Tyskland, og ei av sideelvane til Rhinen frå venstre med ei lengd på 86 km. Ho har sitt utspring i ei høgd på 520 meter over havet i Blankenheim i Eifelfjella i kjellaren på eit bindingsverkshus nær slottet i Blankenheim. Etter 18 km kryssar ho grensa frå Nordrhein-Westfalen til Rheinland-Pfalz.

Ahr renn gjennom byane Schuld, Altenahr og Bad Neuenahr-Ahrweiler. Mellom Remagen og Sinzig (sør for Bonn) i om lag 50 meter over havet, munnar ho ut i Rhinen. Ahr har ein hellingsgrad på 0,4 % i dei nedre områda og 0,4-0,8 % i øvre lei. 

Ahr og sideelvane drenerer vatn frå dei austlege områda av Eifel, og har eit nedslagsfelt på om lag 900 km². Sidelvane til Ahr (frå munningen til kjelda) er Harbach, Hellenbach, Bachemer Bach, Leimersdorfer Bach, Liersbach, Vischelbach, Sahrbach, Kesselinger Bach, Armuthsbach, Dreisbach, Eichenbach, Adenauer Bach, Trierbach og Ahbach.

Det var isolerte busetnadar i Ahrdalen i romartida, og sidan ho er forholdsvis isolert var det berre spreidd folkesetnad i området. Det endra seg på midten av 1800-talet då busetnadane utvikla seg og trafikken på elva auka. Ahrdalen er eit av dei beste vinområda i Tyskland. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Ahr|Ahr]]» frå ,  den 8. juni 2007 kl.*  
----
* Ahrweine
* Ahr-2000
Wied

**Wied** er ei elv i Rheinland-Pfalz i Tyskland, og ei av sideelvane til Rhinen frå høgre med ei lengd på 102 km. Elva renn hovudsakleg sørvestover gjennom Westerwald. Ho har sitt utspring nær Dreifelden. Wied renn gjennom Altenkirchen, Neustadt og Waldbreitbach, og munnar ut i Rhinen i Neuwied.

## Kjelde

## Kjelde
Nette ved Rhinen

**Nette** er ei elv i Rheinland-Pfalz i Tyskland, og ei av sideelvane til Rhinen frå venstre med ei lengd på 45 km. Ho har sitt utspring i Eifel, sør for Nürburg. Nette renn austover gjennom Mayen før ho munnar ut i Rhinen mellom Weißenthurm og Andernach. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Nette (Rhine)|Nette (Rhine)]]» frå ,  den 8. juni 2007.*
Elzbach

**Elzbach** er ei elv i Rheinland-Pfalz i Tyskland, og ei av sideelvane til Mosel frå venstre med ei lengd på 56 km. Ho har sitt utspring i Eifel, nær Kelberg. Elzbach renn gjennom Monreal og forbi slåttet Burg Eltz. Ho munnar ut i Mosel i Moselkern i Verbandsgemeinde Treis-Karden. 

## Kjelde

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Elzbach|Elzbach]]» frå ,  den 8. juni 2007.*
Salm i Tyskland

**Salm** er ei elv i Rheinland-Pfalz vest i Tyskland, og ei av sideelvane til Mosel frå venstre med ei lengd på 63 km. Ho har sitt utspring i Eifel sør for Gerolstein. Salm renn hovudsakleg sørover og renn vest for Wittlich. Ho munnar ut i Mosel ved Klüsserath. 

## Kjelde
Agger

**Agger** er ei elv i Nordrhein-Westfalen i Tyskland, og ei av sideelvane til Sieg frå høgre med ei lengd på 64 km. Ho har sitt utspring i åsane i Sauerland nær Meinerzhagen. Ho snor seg gjennom byane Engelskirchen, Overath og Lohmar før ho munnar ut i Sieg nær Siegburg.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Agger River|Agger River]]» frå ,  den 8. juni 2007.*
Feller Bach

**Feller Bach** er ei elv i Rheinland-Pfalz i Tyskland, og ei av sideelvane til Mosel frå høgre. Ho har sitt utspring i Hunsrückfjella og renn gjennom landsbyane Lorscheid (*Verbandsgemeinde* Ruwer), Fell og Riol (*Verbandsgemeinde* Schweich). Feller Bach munnar ut i Mosel i Riol. 

## Kjelde
Gustav Vasa församling

**Gustav Vasa församling** er eit sokn i Stockholm kommune i Stockholms län. Soknet er kalla opp etter kong Gustav Vasa.
Möhne

**Möhne** er ei elv i Nordrhein-Westfalen i Tyskland, og ei av sideelvane til Ruhr frå høgre. Ho har sitt utspring i Sauerland i ei høgd 550 meter over havet. Möhne renn gjennom byane Brilon, Rüthen og Warstein. Det ligg ein stor kunstig innsjø ved munningen av elva, Möhne-reservoaret, som vert nytta til vasskraftproduksjon og fritidsaktivitetar. 

File:Moehne_bei_Muelheim_I.jpg|
File:Moehne_bei_Muelheim_II.jpg|


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Möhne|Möhne]]» frå ,  den 7. juni 2007.*
Vaxholm sokn

**Vaxholm sokn** er ei sokn i Vaxholm kommun i Stockholms län. Ho omfattar heile kommunen.

Sokna blei skipa i 1652 då ho blei skild ut frå Östra Ryds församling.
Noverande Vaxholm kyrkje er frå 1803.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
Sigtuna församling

**Sigtuna församling** er ei sokn i Uppsala stift i Den svenske kyrkja. Det ligg i Sigtuna kommune i Stockholms län.
Alarik II

**Alarik II** var konge over vestgotarane frå 484 til 507. Han er den siste kongen av Toulouse-kongedømet. Etter hans tid laut vestgotarane skipe eit nytt kongedøme i Spania. 

Alarik tok over som konge etter faren Eurik, den 28. desember 484. Det meste av styringstida hans var skipla av trette med frankarane under kong Chlodovech, som no freista å vinne att landa dei hadde tapt til Eurik. 

Alarik II er oftast hugsa som ein svak konge, mykje på grunn av vanskane han hadde med frankarane. Historikarane drøftar framleis kva som er årsaka til at kongedømet hans braut saman i 507, og skuldar ikkje Alarik for svak styring. Det tykkjest klårt at kongen hadde økonomiske vanskar. Di meir var frankarane stødde av paven, og av kong Theoderik den store som var gift med søster til Chlodovech. Theoderik synte seg elles som mykje av ein diplomat i tida som følgde.

Alarik og Clodoveck møttest til samtale i 502, på ei øy i elva Loire. Her gjorde dei ei fredsavtale og stogga den krigen som då hadde vara ved nokre år. Fredsavtala heldt til 507. Då gjekk Theoderik den store imellom for å løyse stoda mellom frankarane og visigotane. Chlodovech vart rådd til å halde seg i ro, og politikken til Alarik vart støtta av Theoderik. Dette synte seg å vera gagnlaust. Frankarane gjekk til krig først, og austgotarane kunne ikkje koma til hjelp i tide.

Alarik vart rådd til å møte Chlodovech ved Vouillé i Gallia, nær Poitiers. Frankarane vann slaget, og overleveringa fortel at Alarik II fall i nærkamp med kong Chlodovech. Etter den tid drog visigotane seg over Pyreneane og skipa eit nytt kongerike i Spania. Slik kan ein òg rekne at opphavet til den fransk-spanske riksgrensa skriv seg frå den politiske stoda i 507. 

Alarik åtte to søner, Geserik, som var uekte, og Amalarik, som var mindreårig då faren døydde. Geserik tok over som konge for vesegotane etter Alarik.

Tida som følgde var elles prega av stor indre uro, og Theoderik den store rådde òg for visigotane ei tid, frå 511 til Amalarik vart vaksen. 

## Kjelder
* Herwig Wolfram: *The Goths*
Kyll

**Kyll** er ei elv i Nordrhein-Westfalen og Rheinland-Pfalz vest i Tyskland, og ei av sideelvane til Mosel frå venstre med ei lengd på 142 km. Ho har sitt utpsring i Eifelfjella nær grensa til Belgia og renn hovudsakleg sørover gjennom byane Stadtkyll, Gerolstein, Kyllburg og aust for Bitburg. Ho munnar ut i Mosel i Ehrang, ein forstad til Trier.

Elva vart nemnd av den romerske diktaren Ausonius. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Kyll|Kyll]]» frå ,  den 8. juni 2007.*
Maria Magdalena

:*Sjå òg [[Maria Magdalena församling]]*

**Maria Magdalena**, som tyder *Maria frå Magdala* (no *[[Majdal]]*), er ei sentral kvinnefigur i Det nye testamentet og seinare kristendom. Ho er omtala i alle evangelia i Det nye testamentet, der det blir fortald at ho fylgde Jesus etter at han dreiv demonar ut av henne og var den første som såg han då han stod opp frå dei døde. Ho er seinare blitt oppfatta både som ei angrande skjøge og som kjærasten til Jesus. 

I vestleg tradisjon blei Maria identifisert med syndarinna i Lukas 7,37 og med Maria av Betania, medan austleg tradisjon heldt dei tre frå kvarandre. Det var Gregor den store som først fekk gjennomslag for dette synet, og trass i innvendingar frå mellom anna Ambrosius av Milano, Augustin av Hippo og Thomas Aquinas blei samanblandinga halden ved lag heilt til reforma av helgenkalenderen i 1969. 

I vestleg katolsk tradisjon blir Maria Magdalena avbilda med salvekrukke og langt vakkert hår, og er ofte kledd i raudt. Ho er vernehelgen for kvinner, angrande syndarinner, forførte, frisørar, gartnarar, hanskemakarar, parfymefabrikantar, vinhandlarar, vindyrkarar, blystøyparar, bøkkarar, ullvevarar, fangar, elevar og studentar og for barn som har vanskeleg for å læra å gå.

Ei utbreidd legende seier at Maria drog til Frankrike saman med Lasarus, kristna Provence, og deretter trekte seg tilbake til ei grotte ved Sainte-Baume der ho blei livet ut. På staden blei det seinare reist ei valfartskyrkje. 

Som angrande syndar blei Maria Magdalena brukt som førebilete for «falne kvinner», og ho gav namn til institusjonar som Magdalenahheimar og dei berykta irske «Magdalen Laundries».

I moderne litteratur er Maria Magdalena blitt framstilt som kjærasten eller elskarinna til Jesus, til dømes i *Jesusevangeliet* av José Saramago eller *[[Da Vinci-koden]]* av Dan Brown

## Bakgrunnsstoff

* Bibelen.no
* «St. Mary Magdalen» i New Advents katolske leksikon
Nasjonalbiblioteket

**Nasjonalbiblioteket** er eit norsk bibliotek som inneheld ein nasjonal kultur- og kunnskapsbase. Som nasjonalbibliotek står det mellom anna for oppfylling av pliktavleveringsloven, som seier at alle dokument laga i Noreg skal avleverast til biblioteket. Dette materialet kan brukast av publikum ved Nasjonalbiblioteket i Oslo.

## Norske nasjonalbibliotekarar
**Overbibliotekarar ved Universitetsbiblioteket**
* Georg Sverdrup (1811–1845)
* Fredrik Wilhelm Keyser (1845–1863)
* Paul Botten Hansen (1863–69)
* Fredrik Wilhelm Keyser (1869)
* Ludvig Daae (1869–1876)
* Axel Drolsum (1876–1922)
* Wilhelm Munthe (1922–1953)
* Harald L. Tveterås (1953–1970)
* Gerhard Munthe (1970–1975)
* John Brandrud 1975-1981
* Bendik Rugaas 1982-1986
* Jan Erik Røed 1987-1994 (til 2006 ved Universitetsbiblioteket)

**Nasjonalbibliotekarar**
* Bendik Rugaas (1994-2002) (Permisjon 1996-97)
* Kari Gjesteby (2002-2004)
* Vigdis Moe Skarstein (2004–2014)
* Aslak Sira Myhre (hausten 2014)

## Bygninga i Henrik Ibsens gate
Nasjonalbiblioteket vart bygd 1914-1922 etter teikningar av arkitekt Holger Sinding-Larsen.  
Bygninga vart freda i 2013.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettstad
* Søk i Nasjonalbibliotekets samlingar og katalogar
*
Ruwer

**Ruwer** er ei elv i Rheinland-Pfalz vest i Tyskland, og ei av sideelvane til Mosel frå venstre med ei lengd på 46 km. Ruwerdalen er ein del av vindistriktet Mosel-Saar-Ruwer nær Trier. Han er kjend for vinane frå Riesling.

I den nedre Ruwerdalen ligg landsbyane Waldrach, Kasel, Mertesdorf, Eitelsbach og Ruwer.

## Sideelvar
Sideelvar er Alkenbach, Altbach, Altweiherbach, Apfelbach, Avelbach, Bausbach, Benninger Bach, Bingelbach, Burg Heider Bach, Burkelsbach, Eitelsbach, Enterbach, Eschbach, Eselsbach, Flonterbach, Gimpelbach, Gondersbach, Grindelbach, Großbach, Hinzerter Bach, Kittelbach, Klinkbach, Kreidbach, Kundelbach, Labach, Lehbach, Misselbach, Moertschelbach, Mühlscheider Bach, Pehlbach, Rauruwer, Rimperterbach, Riveris, Rothbach, Siebenbornbach, Thielenbach, Waldbach, Waschbach, Weiherbach, Wenigbach, Wenzelbach and Weschbach.

## Kjelde
Levi Strauss

**Levi Strauss** (fødd **Löb Strauß**, ) var ein tyskfødd amerikansk klesprodusent. Han grunnla det kjende klesmerket Levi's.

Strauss var fødd i Buttenheim i Bayern, i ein jødisk familie. I 1847 emigrerte Strauss med mor si og to systrer til New York i USA for å slutte seg til brørne sine, Jonas og Louis Loeb, som hadde gjort karriere og dreiv ei god forretning der. I 1850 tok han namnet Levi Strauss, og i 1853 blei han amerikansk statsborgar. Dette året flytta han òg til San Francisco i California og opna forretninga Levi Strauss & Co.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Helge André Njåstad

**Helge André Njåstad** () er ein norsk politikar for Framstegspartiet. Han vart stortingsrepresentant for Hordaland i 2013. Før dette var han ordførar i Austevoll i tre periodar; 2003-2007, 2007-2011, 2011-2013. Han er stortingsrepresentant for Hordaland og leiar i kommunalkomiteen i perioden 2013-2017.

Njåstad sat som vara i sentralstyret i Noregs Mållag 2007-2008.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
Lil' Kim

**Kimberly Denise Jones**, kjend som **Lil' Kim** () er ein rappartist og skodespelar 
fødd i Brooklyn i New York i USA. 

Lil'Kim har vore med i gruppa Junior M.A.F.I.A. og samarbeidd med mellom anna Notorious B.I.G., Puff Daddy, Christina Aguilera. Ho har spelt seg sjølv i ei rekkje filmar. 

## Utgjevingar
* *Hard Core* (1996)
* *The Notorious K.I.M.* (2000)
* *La Bella Mafia* (2003)
* *The Naked Truth* (2005)
* *Vintage* (2009)

Singlar:
* «Not Tonight» (remiks) med Missy Elliott, Angie Martinez, Da Brat og Left Eye
* «Lady Marmalade» (2001) med Christina Aguilera, P!nk og Mýa
* «Girls» (2009) med Se7en

## Filmar
### Films

## Bakgrunnsstoff
*www.lilkim.com
Helgeland Museum

**Helgeland Museum** er ei samanslutning av 14 kommunale museum og bygdesamlingar på Helgeland. Samanslutninga gjer at alle musea kan nyta godt av fagkompetansen til dei som er tilknytte samanslutninga.

## Tilknytte museum
* Den gamle prestegarden ved Alstahaug kyrkje med Petter Dass-museet.
* Bindal Bygdetun der husmannsplassen Soltun er den viktigaste bygningen.
* I Brønnøy finn ein Velfjord Bygdemuseum og tørrfiskbrygga i Brønnøysund.
* Grane bygdetun med gamle bygg og fangstanlegg frå yngre jernalder på Tromoan.
* I Hattfjelldal finn ein Sijti Jarnge, kultursenter for sørsamar.
* I Hemnes finn ein bygdetunet Bjerka, eit eldhus på Jamtjord i Leirskardalen og fleire kulturminne på Hemnesberget.
* Herøy Bygdesamling med fleire gards- og hamnebygningar ligg like ved Herøy kyrkje frå 1100-talet.
* Grønsvik kystfort like nord for Stokkvågen i Lurøy kommune fortel historia om andre verdskrigen på Helgeland.
* Nesna bygdemuseum legg vekt på skolehistorie.
* Rana museum har ein eigen naturhistorisk avdeling og dessutan ein kulturhistorisk avdeling som dokumenterer kvardagslivet frå det tidlege 1900-talet. I Stenneset friluftsmuseum finn ein tjuefem bygningar frå tre hundreår.
* Sømna bygdetun fortel om bondeliv i området frå 1800 til 1950.
* Vefsn museum har fleire gamle bygg i Sjøgata i Mosjøen og på Dolstad like utanfor.
* På verdsarvøyane i Vega finn ein Steinalderløypa som viser byrjinga av busetjinga, Skjærvær som er eit restaurert fiskevær, É-huset som fortel om ærfuglhald, og Vega bygdemuseum på Gladstad som samanfattar den lokale historia.
* Vevelstad Bygdetun har 11 bygg og ligg like ved Vevelstad kyrkje frå 1796.

## Bakgrunnsstoff
* Nettstad for Helgeland museum
Flogging Molly

**Flogging Molly** er eit irsk-amerikansk pønkeband («keltisk pønk») som blei danna i 1997 i Los Angeles. Medlemmer i bander er George Schwindt, Bridget Regan, Matt Hensley, Bob Schmidt, Dennis Casey, Nathen Maxwell og Dave King. 

Flogging Molly har gjeve ut fire album: *Swagger*, *Drunken Lullabies*, *Within a Mile of Home*, og *Whiskey on a Sunday*. I tillegg har dei gjeve ut konsertalbumet *Alive Behind the Green Door*. Songane deira viser ofte til tema som den katolske kyrkja, drikking og sjørøvarar. Gruppa er blitt påverka av irske The Pogues, The Dubliners, Stiff Little Fingers, og countryartistar som Johnny Cash.

Gruppa har turnert mykje saman med New York-bandet Gogol Bordello, som er kjent for sin sigøynaraktige pønkemusikk.
Eigerøya

**Eigerøya** (òg **Eigerøy**) er ei øy utanfor Egersund i Rogaland. Ho har eit areal på 19,9 km² og det høgaste punktet på øya er Varden med 131 meter over havet. 

Øya har fleire kjente verksemder, som Aker Kværner, C-Map og Simrad, og kulturminne, som Eigerøy fyr og krigsminne frå andre verdskrigen. 

Eigerøy bru, som blei opna i 1951, gjer det enkelt å koma seg til og frå fastlandet.
Oskar

**Oskar** og **Oscar** er mannsnamn brukt i fleire vesteuropeiske kulturar. Namnet er truleg avleidd frå norrønt Ásgeirr ('gud' + 'spyd'), men er best kjend frå irsk mytologi som namnet på sonen til Oisín. Den vestfrankiske forma av namnet er Ansgar. 

Oskar har namnedag den 5. august i Noreg og den 1. desember i Sverige.

Det var i 2007 2&nbsp;646 som hadde Oskar og 1&nbsp;643 menn som hadde Oscar som første fornamn i Noreg (SSB). Namnet er også mykje brukt som andre del i namnesamansetjingar (som *Karl Oskar*).

Skrivemåten med c var vanleg på slutten av 1800-talet, men gjekk ned fram mot 1900, då forma med k blei meir utbreidd. Rundt 1900 fekk opptil 1,3 prosent av alle nyfødde namnet Oskar. Begge namneformene auka i bruk frå slutten av 1990-åra. Ein har hatt ei liknande namneutvikling i Sverige. Dette kan ha samanheng med dei norsk-svenske kongane Oscar I (regjerte 1844–1859) og Oscar II (regjerte 1872–1905/07). Namnet Oscar blei opphavleg teke inn i den svenske almanakken i 1812, for å heidra Oscar (I) Bernadotte.

## Kjende namneberarar
### Regentar
* Oscar I (1799-1859)
* Oscar II (1829-1907)

### Andre
* Oscar Nissen (1843-1911), norsk Ap-leiar
* Oscar Wergeland (1844-1910), norsk kunstmålar
* Oscar Mørch (1845-1897), norsk stortingsmann
* Oscar Tybring (1847-1895), grunnleggjar av Redningsselskapet
* Oscar Wilde (1854-1900), britisk diktar
* Oskar Braaten (1881-1939), norsk forfattar
* Oscar Mathisen (1888-1954), norsk skøyteløpar
* Oscar Torp (1893-1958), norsk statsminister
* Oscar Christian Gundersen (1908-1991), norsk politikar (Ap)
* Oskar Øksnes (1921-1999), norsk politikar (Ap)
* Oscar Peterson (1925-2007), USA-amerikansk jazzpianist
* Oscar de la Renta (f. 1932), dominikansk moteskapar
* Oskar Stein Bjørlykke (f. 1939), norsk forfattar
* Óscar Arias Sánchez (f. 1940), kostarikansk politikar og fredsprisvinnar
* Oskar Lafontaine (f. 1943), tysk politikar
* Óscar Berger (f. 1946), president i Guatemala
* Oskar Grimstad (f. 1954), norsk politikar (FrP)
* Oscar Pérez (f. 1973), meksikansk fotballmålvakt
* Óscar Cardozo (f. 1983), paraguayansk fotballspelar

### Sjå òg
* Oscar-prisen
* Oscar församling

## Bakgrunnsstoff
Schwarzbach

**Schwarzbach** er ei elv i Rheinland-Pfalz og Saarland sørvest i Tyskland, og ei av sideelvane til Blies. Ho har sitt utspring i Pfälzer Wald, nær Trippstadt. Byar langs elva er Waldfischbach-Burgalben, Contwig og Zweibrücken. Etter 50 km munnar ho ut i Blies i Homburg-Einöd. 

## Kjelde
Elva Prüm

**Prüm** er ei elv i Rheinland-Pfalz i Tyskland. Ho har ei lengd på 85 km, og er ei av sideelvane til Sauer frå venstre. 

Elva har utspring i Schneifelåsane, nord for byen Prüm og nær grensa til Belgia. Ho renn sørover gjennom Prüm, Waxweiler, Holsthum og Irrel. Prüm munnar ut i Sauer i Minden på grensa til Luxembourg, 3 km aust for Echternach. Den største sideelva hennar er Nims. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Prüm River|Prüm River]]» frå ,  den 9. juni 2007.*
Nims

**Nims** er ei elv i Rheinland-Pfalz i Tyskland, og ei av sideelvane til Prüm frå venstre med ei lengd på 59 km. Ho har sitt utspring i Eifel, aust for byen Prüm. Ho renn gjennom Schönecken, Seffern og dei vestlege delane av Bitburg. Nims munnar ut i Prüm i Irrel. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Nims|Nims]]» frå ,  den 9. juni 2007.*
Lahn

**Lahn** er ei elv i Rheinland-Pfalz, Nordrhein-Westfalen og Hessen i Tyskland, og ei av sideelvane til Rhinen frå høgre med ei lengd på 242 km. Ho har utspring i Ederkopf i Rothaargebirge, den høgaste delen av Sauerland. Elva munnar ut i Rhinen ved Lahnstein, nær Koblenz. Viktige byar langs Lahn er mellom anna Marburg, Gießen, Wetzlar, Limburg an der Lahn, Weilburg og Bad Ems. Av dei største sideelvane til Lahn finn ein Dill, Weil og Aar. 

## Byar langs elva (frå kjelde til munning)
* Netphen
* Bad Laasphe
* Biedenkopf
* Dautphetal
* Lahntal
* Cölbe
* Marburg
* Weimar (Lahn)
* Fronhausen
* Lollar
* Wettenberg
* Gießen
* Heuchelheim (Hessen)
* Lahnau
* Wetzlar
* Solms
* Leun
* Löhnberg
* Weilburg
* Weinbach
* Runkel
* Limburg an der Lahn
* Diez
* Nassau
* Bad Ems
* Lahnstein

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lahn|Lahn]]» frå ,  den 9. juni 2007.*  
 

## Bakgrunnsstoff
Elva Dill

**Dill** er ei elv sentralt i Hessen i Tyskland, og ei av sideelvane til Lahn frå høgre. Ho har sitt utspring 567 meter over havet nord for Haiger-Offdilln på austsida av *Haincher Höhe*, som ligg mellom Rothaargebirge og Westerwald. Elva renn gjennom Lahn-Dill-Kreis i Hessen, som er kalla opp etter elva, så sørover gjennom Dillenburg og Herborn, før ho munnar ut i Lahn ved Wetzlar.

Dill renn forbi mange stader som er kalla opp etter ho, som Offdilln, Dillbrecht og Fellerdilln. 

Dei største sideelvane til Dill er Roßbach, Haigerbach, Aubach, Donsbach, Dietzhölze, Nanzenbach, Schelde, Aar, Ambach, Rehbach, Lemp og Blasbach.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Dill (Fluss)|Dill (Fluss)]]» frå ,  den 9. juni 2007.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* Elvestatistikk ved Aßlar 
* Elvestatistikk ved Dillenburg 
* Elvestatistikk ved Haiger
Nahe

**Nahe** er ei elv i Rheinland-Pfalz i Tyskland, og ei av sideelvane til Rhinen frå venstre med ei lengd på 116 km. Elva ligg i eit kjent vinområde i Tyskland. Namnet Nahe kjem frå det latinske ordet *Nava*, som har eit keltisk opphav som tyder «den ville elva». Nahe skil den nordlege delen av Pfalz frå Hunsrück.

Elva har sitt utspring i Nohfelden (Saarland) og renn gjennom Rheinland-Pfalz og munnar ut i Rhinen i Bingen. Andre byar langs Nahe er Idar-Oberstein, Kirn, Bad Kreuznach og Bingen.

## Kjelde
Elva Ohm

**Ohm** er ei elv i Hessen i Tyskland, og ei av sideelvane til Lahn frå høgre med ei lengd på 59 km. Ho har sitt utspring i Vogelsberg aust for byen Ulrichstein. Ho renn hovudsakleg nordvestover og gjennom byane Ulrichstein, Mücke, Homberg, Amöneburg og Kirchhain. Ohm munnar ut i Lahn i Cölbe, nær Marburg. 

## Kjelde

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Ohm (river)|Ohm (river)]]» frå ,  den 9. juni 2007.*
Wisper

**Wisper** er ei elv i Hessen vest i Tyskland, og ei av sideelvane til Rhinen frå høgre med ei lengd på 30 km. Ho har sitt utspring vest i Taunus i Rheingau-Taunus-Kreis nær ein liten tettstad kalla Wisper. Ho renn sørvestover gjennom den tett skogkledde dalen med nokre ruinar av slott frå mellomalderen. Det omliggande området er eit populært friluftsområde. Ein kunstig innsjø, Wispersee, er fylt med aure og er ein populær fiskestad. Wisper munnar ut i Rhinen ved Lorch. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Wisper|Wisper]]» frå ,  den 9. juni 2007.*
Småtrollen och den stora översvämningen

**Småtrollan och den stora oversvämningen**, på norsk omsett til *Småtrollene og den store oversvømmelsen*, er ei bok skriven av den finske forfattaren Tove Jansson og utgjeven for fyrste gong i 1945 av forlaget Söderström & co. Det var opphavleg den fyrste av mummibøkene, men har seinare også blitt sett som ei forløpar til dei andre bøkene, ettersom dei fleste av hovudkarakterane vert introduserte i den neste boka (*[[Kometen kommer]]*).

I denne boka kan ein kan sjå og trekkje parallellar til andre verdskrig og norske flyktningar som kom frå det nordlegaste av Noreg over til Finland då det endå var mogeleg å flykte.

## Handling

Mummimamma og Mummitrollet reiser forbi ein stor og skummel skog medan dei leiter etter mummipappa, som har dratt på eventyr med hattifnattane. Dei møter eit lite vesen (i seinare bøkene kalla Sniff) som følgjer med dei. Dei brukar ein tulipan for å lyse opp vegen dei går på, og blir angripe av ein stor slange. Dei blir redda av ein vakker kvinne med blått hår og namnet Tullipa som kjem ut av tulipanen og skremmer bort slangen. Seinare kjem dei til heimen til ein gammal mann, som inviterer dei til å bo i hagen hans, som er laga av godteri. Dei finn ut at sola er laga av skinande papir, og vel difor å fortsetje reisa si. Mummimamma blir angripen av ein maurløve, men blir redda av dei andre. Dei finn hattifnattane, og kjem i ein båt med nokre av dei. Båten går ikkje i nokon spesiell retning, så dei inviterer eit sjøtroll til å komme om bord i båten for å styre skipet. Dei når dermed land, og sjøtrollet og hattifnattane drar sin eigen veg. Mummimamma, Mummitrollet, det vesle vesenet og Tulippa fortset å leite etter Mummipappa, og kjem til eit hus der det bur ein raudhåra gut. Han seier at han såg Mummipappa. Mummimamma, Mummitrollet og det vesle vesenet skundar seg og leiter vidare etter Mummipappa, medan Tulippa vel å bli hos guten. Dei finn snart ut at oversvømminga har begynt, og reddar ein katt og kattungane hennar før dei brukar ein stol som båt for å leite meir etter Mummipappa. Dei finn ein beskjed frå Mummipappa der han ber om hjelp, og med hjelp frå ein stork finn dei Mummipappa etterlaten i eit tre. Dei reddar han og får han inn på fastlandet, men Mummipappa er veldig oppsett fordi han har mista Mummihuset, som han bygde spesielt for familien, i oversvømmelsen. Dei bestemmer seg for å gå ein tur, og i ein vakker dal finn dei Mummihuset, som hadde blitt drive dit av straumen.

## Omsetjingar
Mummibøkene er omsette til mange språk, også denne boka. Frå svensk og finsk (som *Muumit ja suuri tuhotulva*) har den bl.a. blitt omsett og utgjeven på følgjene språk under følgjene titlar:

* Engelsk: *The Moomins and the Great Flood*
* Japansk: 『小さなトロールと大きな洪水』
* Polsk: *Małe trolle i duża powódź*
* Russisk: *Маленькие тролли и большое наводнение*
* Tyrkisk: *Moominler ve Büyük Sel*
* Tysk: *Mumins lange Reise*
Glan i Tyskland

**Glan** er ei elv i Rheinland-Pfalz i Tyskland, og ei av sideelvane til Nahe frå høgre med ei lengd på 68 km. Ho har sitt utspring i Saarland, nordvest for Homburg. Elva renn hovudsakleg nordover og munnar ut i Nahe nær Bad Sobernheim. Av byar Nahe renn igjennom finn ein Glan-Münchweiler, Lauterecken og Meisenheim.

Den keltiske rota i namnet kjem frå anten *glann* (skinande) eller *glen* (u-dal).

## Kjelde
Selz

:* *'Selz** er òg det tyske namnet for elva [[Seille]] ''

**Selz*' er ei [[elv]] i [[Rheinland-Pfalz]] i [[Tyskland]], og ei av sideelvane til [[Rhinen]] frå venstre med ei lengd på 63 km. Ho har sitt utspring i [[Saarland]], nordvest for [[Homburg i Saarland|Homburg]]. Elva renn gjennom det største tyske vinområdet kalla [[Rheinhessen]]. Ho har sitt utspring nær landsbyen [[Orbis]] i [[Donnersbergkreis]], og kryssar grensa frå [[Pfalz]] til Rheinhessen etter om lag 8 km ved byen [[Alzey]] i *landkreis* [[Alzey-Worms]]. Her renn elva gjennom kanalar under byen. Vidare renn ho gjennom [[Gau-Odernheim]], [[Nieder-Olm]] og [[Ingelheim am Rhein|Ingelheim]], før ho ved [[Frei-Weinheim]] munnar ut i Rhinen.

Selz har eit nedslagsfelt på 375 km², men elva har fleire stader ganske ujamn vassføring. 

Store delar av elva vart retta opp og kanalisert på 1950- og 1960-talet, og i seinare tid har ein utført prosjekt for å føre elva tilbake til sin naturlege tilstand. Ein del av årsaka til denne gjennopprettinga var at flaumfaren vart mykje større etter at elva vart kanalisert. 

== Byar og landsbyar ==

Frå kjelda til munningen renn Selz gjennom følgjande landsbyar og byar: 
* [[Orbis]]
* [[Morschheim]]
* [[Mauchenheim]]
* [[Alzey]]
* [[Alzey-Schafhausen]]
* [[Framersheim]] (Der Selz mottar sideelva [[Weidas]])
* [[Gau-Köngernheim]]
* [[Gau-Odernheim]]
* [[Bechtolsheim]]
* [[Undenheim]]
* [[Friesenheim i Rheinhessen|Friesenheim]]
* [[Köngernheim]]
* [[Selzen]]
* [[Hahnheim]]
* [[Sörgenloch]]
* [[Nieder-Olm]]
* [[Stadecken-Elsheim]]
* [[Bubenheim i Rheinhessen|Bubenheim]]
* [[Schwabenheim an der Selz]]
* [[Groß-Winternheim]]
* [[Ingelheim am Rhein]]

== Kjelder ==

**Denne artikkelen bygger på «Selz» frå ,  den 9. juni 2007.''  

## Bakgrunnsstoff

* Gjennoppretting av Selz
Manuel Zelaya

**José Manuel Zelaya Rosales** () var presidenten i Honduras frå januar 2006 til han blei avsett ved eit statskupp i juni 2009.

Zelaya blei fødd i Olancho-provinsen. Han gjekk inn i *Honduras' liberale parti* (Partido Liberal de Honduras, PLH) i 1970. Den 27. november 2005 vann han presidentvalet med 49,9 % av røystene og blei innsett som den femte presidenten til partiet den 27. januar året etter. PLH blei det største partiet i den honduranske nasjonalforsamlinga, nasjonalkongressen, men hadde ikkje fleirtal der.

I juni 2009 oppstod ei politisk krise i Honduras då Zelaya mot stor motstand ønskte å halda eit folkeval om ei grunnlovsendring som ville gjera det mogleg for han å bli gjenvald. Den 28. juni 2009 blei Zelaya avsett av hæren etter ordre frå høgsteretten i landet, og send til nøytrale Costa Rica. Same dagen vedtok nasjonalkongressen å avsette Zelaya. Leiaren for nasjonalkongressen, Roberto Micheletti, også frå PLH, blei sett inn i staden.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Manuel Zelaya|Manuel Zelaya]]» frå , den 28. juni 2009.* 
* «Honduras Tense After Army Coup» i *[[Wall Street Journal]]*, 28. juni 2009
* «Honduran Congress names replacement for president» i *[[Guardian]]*, 28. juni 2009
* «Honduras supreme court 'ordered army coup'» i *[[Telegraph]]*, 28. juni 2009
Main

**Main** er ei stor elv i Bayern og Hessen i Tyskland, og ei av dei store sideelvane til Rhinen med ei lengd på 524 km (574 km inkludert Kvite Main). Ho renn gjennom Bayern og Hessen, men nokre kilometer dannar ho grensa mellom Bayern og Baden-Württemberg. Ho har eit nedslagsfelt på over 27&nbsp;000 km², som grensar til Donau sitt nedslagsfelt. Denne grensa er derfor ein del av det europeiske vasskiljet. 

Main har utspring nær Kulmbach, der dei to elvane Raude Main og Kvite Main renn i hop. Raude Main er den lengste av dei to med ei lengd på 50 km, og ho har sitt utspring i Frankisk Alb og renn gjennom Creussen og Bayreuth. Kvite Main har utspring i fjella Fichtelgebirge og er 41 km lang. Store sideelvar til Main er Regnitz, Fränkische Saale, Tauber og Nidda.

Den største byen langs Main er Frankfurt am Main. Frå kjelda renn Main gjennom følgjande byar og landsbyar: Burgkunstadt, Lichtenfels, Staffelstein, Eltmann, Haßfurt,  Schweinfurt, Volkach, Kitzingen, Marktbreit, Ochsenfurt, Würzburg, Karlstadt, Gemünden, Lohr, Marktheidenfeld, Wertheim am Main, Miltenberg, Obernburg, Aschaffenburg, Seligenstadt, Hainburg, Hanau, Offenbach, Frankfurt, Hattersheim, Flörsheim og Rüsselsheim. Main munnar ut i Rhinen ovanfor Mainz i *[[landkreis]]* Wiesbaden (Mainz-Kostheim), og er då ei svært stor elv. 

## Transport
Main er framkommeleg for transport frå munningen i Rhinen via Rhinen-Main-Donau-kanalen og den regulerte elva Altmühl og heilt til Donau. Elva er kanalisert med 34 sluser (300 m x 12 m) slik at elvebåtane kan gå heile elva. Dei 16 slusene i Rhinen-Main-Donau-kanalen har same dimensjon, og det same har slusene i Donau. 

Elva er forholdsvis svingete, og om ho hadde vore rett hadde ho berre vore om lag halvparten av lengda. Sidan elva er forholdsvis smal i dei øvre delane er skipsfarten derfor krevjande her. Elva har ein posisjon som ein svært viktig del av den indre vassvegen mellom Nordsjøen og Svartehavet.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Main (river)|Main (river)]]» frå ,  den 9. juni 2007.*  

## Bakgrunnsstoff

*  NoorderSoft sin database over vassvegar
Dill

**Dill** (*Anethum graveolens*) er ein krydder- og medisinplante i skjermplantefamilien som opphavleg stammar frå Sentral-Asia. Planten er eittårig og blir 40-60 cm høg, med smale blad som er 10-20 cm lange. Blad og frø blir begge brukte til å gje smak på mat. 

Dillblad blir brukt som urter, helst ferske men også tørka, særleg saman med fisk og skaldyr. Frøa blir mellom anna brukte til sylting.

Dill har vore i bruk lenge blant menneska. Det eldste funnet er frå yngre steinalder i Sveits. Ein har også funne kvastar i faraograva til Amenhotep II.

## Systematikk
Til dill reknar ein med følgjande underartar eller variantar:
* Hagedill (*Anethum graveolens* L. var. *hortorum* Alef.) 
* Åkerdill (*Anethum graveolens* L. var. *graveolens*)
* Indisk dill (*Anethum graveolens* L. subsp. *sowa* bzw. f. *sowa*) 

## Kultivarar
* *Anethum graveolens* 'Bouquet'
* *Anethum graveolens* 'Fernleaf'
* *Anethum graveolens* 'Mammoth'
* *Anethum* 'Vierling'

## Bakgrunnsstoff
*
Kultur i 1945

**Kultur i 1945** er ei oversikt over hendingar, fødde og døde personlegdomar innan kulturlivet i 1945.

## Fødde
* 7. januar - Yrsa Stenius, svensk journalist, forfattar og kronikorforfattar.
* 14. januar - Jacques Werup, svensk musikar, forfattar, sceneartist og manusforfattar.
* 15. februar - Douglas Hofstadter, amerikansk akademiker oh forfattar.
* 12. mars Leif GW Persson, svensk forfattar.
* 10. mai - Mats Wahl, svensk forfattar og manusforfattar.
* 13. juni - Whitley Strieber, amerikansk forfattar.
* 9. juli - Dean R. Koontz, amerikansk forfattar.
* 6. august - Ingemar Johansson, svensk skribent, omsetjar og forleggjer. 
* 12. november - Michael Bishop, amerikansk science fiction-forfattar.
* 10. desember - Peter Hüttner, svensk skovespelar og forfattar.
* 24. desember - Nicholas Meyer, amerikansk forfattar, regissør og produsent.
* 31. desember - Connie Willis, amerikansk science fiction-forfattare.

## Døde
* 16. februar - Rudolf Värnlund, svensk forfattar, dramatiker og manusforfattar.
* 22. juni - Frida Stéenhoff, svensk forfattar og feminist.

## Årets prisar og utmerkingar
* Nobelpriset i litteratur: Gabriela Mistral, Chile

## Årets bøker
### A - G
* *[[Den första etappen]]* - Aleksandra Kollontaj
* *[[Cannery Row]]* - John Steinbeck
* *[[Animal Farm: A Fairy Story]]* - George Orwell
* *[[Från Asar till Wasar]]* - Povel Ramel
* *[[Guten og grenda]]* - Jakob Sande

### H - N

### O - U
* *[[Ormen]]* - Stig Dagerman
* *[[Pippi Langstrømpe (bok)|Pippi Langstrømpe]]* - Astrid Lindgren
* *[[Sinuhe egyptiläinen]]* - Mika Waltari
* *[[Death Comes as the End]]* - Agatha Christie
* *[[Småtrollen och den stora översvämningen]]* - Tove Jansson
Alsenz

**Alesenz** er ei elv i Rheinland-Pfalz i Tyskland, og ei av sideelvane til Nahe frå høgre med ei lengd på 57 km. Ho har sitt utspring i Enkenbach-Alsenborn nordaust for Kaiserslautern. Ho renn hovudsakleg nordover og munnar ut i Nahe i Bad Münster am Stein-Ebernburg. Av byar langs Alsenz finn ein Winnweiler, Rockenhausen og Alsenz-Obermoschel.

## Kjelde

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Alsenz|Alsenz]]» frå ,  den 9. juni 2007.*
Landkreis

Ein **Landkreis** eller ein **Kreis** (i Nordrhein-Westfalen og Schleswig-Holstein) er etter tysk kommunalrett ei samanslutning av kommunar (Gemeinde) og samtidig eit offentleg føretak som forvaltar eit område (*Gebietskörperschaft*). Landkretsen forvaltar sitt område i samsvar med prinsippet om kommunalt sjølvstyre. Samanlikna med norsk forvaltning svarer Landkreis best til fylke eller fylkeskommune.

Alle kretsar og landkretsar i Tyskland er delt inn i kommunar (*kreisangehörige Gemeinden*). Talet på kommunar i ein krets varierer frå 6 til 235. Byar med meir enn 100&nbsp;000 innbyggjarar (i somme forbundsland òg mindre byar) er i dei fleste forbundsland kretsfrie (*kreisfreie Städte*), det vil seie at dei ikkje høyrer inn under nokon krets.

Kva for offentlege oppgåver kretsane har, kan variere. Bustadbygging, vegar (*Kreisstraßen*), helsevesen, katastrofeberedskap, mattilsyn, avfallshandsaming, kollektivtransport og sosialhjelp er oppgåver som til vanleg ligg til kretsen. I tillegg til å yte tenester på vegne av kommunane fungerer kretsen òg som staten sin forlenga arm i distrikta og fører tilsyn med kommunane. Enkelte kretsar er fullkommunalisert, det vil sei at det statlege overoppsynet er overdratt kretsen. Kretsen finansierar si verksemd ved å krevje ein avgift (*Kreisumlage*) av kommunane.

Administrasjon og politisk leiing av kretsen er lagt til ein *Kreisstadt*. Her har den politisk valde *Kreistag* sitt sete, vald for fem år (i Bayern seks). Dette vert leia av ein *Landrat*. 

Ordet Kreis går tilbake til det tsjekkiske ordet *kraj* («land»). Tidleg på 1800-talet prøvde den prøyssiske statsmannen Freiherr vom Stein å innføre ei form for lokalt styre òg i landdistrikta. Først mot slutten av hundreåret vart forslaget realisert, og dei første kretsordningane innført i dei prøyssiske provinsane Westfalen (1886) og Rheinprovinz (1887).

Alle Tyskland sine 295 landkretsar er tilslutta forbundet *Deutscher Landkreistag*.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Landkreis|Landkreis]]» frå ,  den 10. juni 2007.*  
 
## Bakgrunnsstoff
* Deutscher Landkreistag
* Kreisnavigator - oversikt over landkretsar
Elva Nidda

**Nidda** er ei elv i Hessen i Tyskland, og ei av sideelvane til Main frå høgre. Ho har sitt utspring i Vogelsberg i Taufsteinfjella nær byen Schotten og renn gjennom Niddastausee og byane Nidda, Niddatal, Karben og Bad Vilbel. Ved Harheim når ho Frankfurt am Main og etter 98 km munnar ho ut i Main i Höchst i Frankfurt.

På 1920- og 1960-talet vart Nidda regulert for å redusere fare for flaum. Dei mange buktingane i elva vart verande att som små vatn, medan elveleiet vart gjort rettare og djupare. Sidan 1993 har ein delvis arbeidd for å tilbakeføre Nidda til det naturlege elveleiet. 

Sideelvane til Nidda er Eichelbach og Nidder frå venstre og Horloff, Wetter, Erlenbach, Eschbach, Kalbach, Urselbach, Steinbach og Sulzbach.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Nidda River|Nidda River]]» frå ,  den 10. juni 2007.*
Kinzig ved Main

**Kinzig** er ei elv sør i Hessen i Tyskland, og ei av sideelvane til Main frå høgre med ei lengd på 82 km. Ho har utspring i Spessart nær Schlüchtern. Kinzig munnar ut i Main i Hanau. *[[Landkreis]]*en Main-Kinzig-Kreis er kalla opp etter elva. Byar langs Kinzig er Schlüchtern, Steinau an der Straße, Bad Soden-Salmünster, Gelnhausen og Hanau.

Denne elva spelte ei viktig rolle i slaget ved Hanau i oktober 1813, då Napoleon I trekte seg tilbake til Rhinen etter han tapte slaget ved Leipzig.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Kinzig (Main)|Kinzig (Main)]]» frå ,  den 10. juni 2007.*
Brend

**Brend** er ei elv i Unterfranken i Bayern i Tyskland, og ei av sideelvane til Fränkische Saale frå høgre med ei lengd på 30 km. Elva ligg i *[[landkreis]]* Rhön-Grabfeld. Ho har sitt utspring i Oberweißenbrunn, som er ein del av byen Bischofsheim. Ho renn gjennom Bischofsheim, Unterweißenbrunn, Wegfurt, Schönau an der Brend og Brendlorenzen før ho munnar ut i Fränkische Saale i Bad Neustadt. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Brend (river)|Brend (river)]]» frå ,  den 10. juni 2007.*
Regnitz

**Regnitz** er ei elv i Bayern i Tyskland, og ei av sideelvane til Main frå venstre med ei lengd på 58 km. Ho har sitt utspring der elvane Rednitz og Pegnitz renn i hop i byen Fürth. Frå her renn Regnitz nordover gjennom byane Erlangen og Forchheim, før ho munnar ut i Main i byen Bamberg.

Små delar av Regnitz nær Bamberg er ein del av Rhinen-Main-Donau-kanalen som knyter Main til Donau.

## Kjelde
Elva Pegnitz

**Pegnitz** er ei elv i Franken i Bayern i Tyskland med ei lengd på 115 km. Ho har utspring ved byen Pegnitz i ei høgd på 425 meter over havet, og møter Rednitz like nordvest for Fürth. Frå dette punktet vert elva kalla Regnitz.

I elva lev det and, sothøne, svane og måse

## Byar langs Pegnitz

Frå kjelda til munningen:

* Pegnitz
* Neuhaus an der Pegnitz
* Hersbruck
* Lauf an der Pegnitz
* Röthenbach an der Pegnitz
* Nürnberg: Innanfor bygrensa (om lag 14 km) dannar elva fleire greiner. Fleire bruer og gangbruer kryssar elva, slik som hengebrua *Kettensteg* frå 1824. Vest for Maxbrücke er det ei demning. Vest i byen har elva vorte ført tilbake til sitt naturlege elveleiet. 
* Fürth:

## Historie
Etter ein stor flaum i februar 1909 førte oppretting av elveleiet til at elva vart fire kilometer kortare i Nürnberg. Sidan 1996 har ein derimot arbeida med å få elva tilbake til sitt naturlege elveleie. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Pegnitz River|Pegnitz River]]» frå , den 13. juni 2007.*
Tauber

**Tauber** er ei elv i Bayern og Baden-Württemberg i Tyskland, og ei av sideelvane til Main frå venstre med ei lengd på 122 km. Ho har sitt utspring i Franken. Namnet kjem frå det keltiske ordet for vatn. 

Elva renn gjennom Rothenburg ob der Tauber, Weikersheim, Bad Mergentheim, Tauberbischofsheim og munnar ut i Main i Wertheim am Main.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Tauber|Tauber]]» frå ,  den 10. juni 2007.*