open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Forstad

**Forstad** er eit omgrep for busetjing i utkanten av ein by. Dei fleste forstadar i større byar har vore små landsbyar som gradvis har vorte slukte av ein nærliggjande veksande by. Andre forstadar kan ha vore danna som eigne drabantbyar utanfor byen, som så har vakse. I motsetnad til sjølvstendige bygder er ein forstad sosialt og kulturelt grodd saman med den nærliggjande storbyen, men han har likevel gjerne eit eige sentrum.

## Soge
I etterkrigstida og fram mot 60- og 70-talet vart motorvogner allemannseige og vegnettet ikring byane vart utbygde, dette førte til ei særskild oppbloming av forstadslivet. Mogleiken til å pendle over større avstandar, lågare etableringskostnad og ljos og luft som hadde førebyggjande effekt på sjukdomar, førte til at spesielt barnefamiliar trekte seg ut av byområda. Det vart dyrare å bu i storbyane, dermed flytta mange fattige menneske ut til forstadane, mange flyktningar var òg plasserte i blokkar bygde i forstadane.

I mange tilfelle var forstadslivet sett på som tafatt og mindre kulturelt. På grunn av dårleg byplanlegging, vantande lokal identitet og mangel på arbeidsplassar i forstadane vaks fattigdomen og kriminelle miljø fram.  

Det modernistiske idealet for byplanen var særs utbreidd i perioden då forstadane voks fram. Det er ikkje mange tilfelle av forstadsutbygging i klassisk byplanstil, då det vart sett på som gamaldags og umoderne. Det var den moderne byen med blokkar og motorvegar som sette dagsorden for utbygginga. Til dømes er Høje-Tåstrup utanfor København eit forsøk på klassisk urban oppbygging av ein forstad, medan Gellerup-parken utanfor Århus er eit typisk modernistisk forstadsprosjekt. I nyare tid, etter post-modernismen, har ein delvis gått vekk ifrå den barske modernismen, og ein henta meir inspirasjon frå tettbygde bustadfelt. Ein forsøkte å byggje opp tette kjernar av busetjing kring forstadmidten for å styrkje lokal identitet og betre forstaden si rolle i bysamfunnet. 

**Døme på forstadar i Noreg:**

Bergen: Nesttun

Oslo: Lillestrøm, Kolbotn, Bærum, Asker, Skedsmokorset, Rælingen, Lørenskog, Strømmen og Nittedal

Trondheim: Heimdal

## Utvikling
Debatten om byplanutvikling i nyare tider har ein gått gradvis over til å nytte omgrepet by-region framfor einskilde byar. Det er i mange høve ikkje lenger soleis at ein kan skilja byar, land og forstadar frå kvarandre når ein diskuterer kulturlandskap og bysamfunn. Byane vert for store, og tek til seg atskillege forstadar, og anna rural mark. Somme stadar vil to eller fleire byar av stort omfang vekse saman, og danna eit felles bysamfunn. I desse døma vil ikkje nokon av dei leiande byane kunne gjere dei andre til forstadar, men heller gro til ein sameksistens med fleire polar. Moderne livsmønster med IT-teknologi, effektiv infrastruktur og mobil arbeidsstryke gjer det mogeleg for heile regionar å operere som ein einskild byregion. Gode døme for byregionar finn ein i Nederland, som t.d Amsterdam og Utrecht, eller over den Svensk-Danske grensa med Roskilde-Københamn-Malmö.
Oppstikkar

**Oppstikkar** er eit uttrykk tilsvarande det engelske *landmark* innanfor landskapsarkitektur og femnar om bygg eller reisverk som fysisk rakar høgare enn kringliggjande byggeri. Oppstikkaren vil normalt fungera som eit lokalt eller regionalt kjenneteikn i landskapet. Ordet kjem opphavleg frå det svenske *uppstickar*. Til forskjell frå eit *landmark*, er uttrykket avgrensa til byggverk som skil seg ut i høgde.

Døme på oppstikkarar er kyrkjer i mellomalderbyar og den moderne skyskraparen Turning Torso i Malmö.
Jahorina

**Jahorina** er eit fjell i Dei dinariske Alpane sentralt i Bosnia-Hercegovina i republikken Republika Srpska. Det ligg like søraust for Sarajevo ved sida av fjellet Bjelašnica. Jahorina er 1&nbsp;913 meter høgt. 

Som dei andre fjella rundt Sarajevo er Jahorina ein populær turiststad med tilbod om mange forskjellige vinteraktivitetar, i tillegg til turløyper for både gå- og skiturar. Fjellet har over 40 km med skiløyper i tillegg til moderne fasilitetar. Under Vinter-OL 1984 vart det halde fleire øvingar her. 

## Bakgrunnsstoff
* jahorina.org
Kamešnica

**Kamešnica** er eit fjell sørvest i Bosnia-Hercegovina, på grensa til Kroatia (Dalmatia). Fjellet er ei forlenging av fjellet Dinara, som strekkjer seg frå fjellovergangen Vaganj (1&nbsp;173 m) i nordaust til Buško Blato (kunstig innsjø). Det meste av Kamešnica ligg i Bosnia, inkludert den høgaste toppen kalla Konj på 1&nbsp;852 moh, med eit praktfullt utsyn over Bosnia og Kroatia. I klårt vêr kan ein til og med sjå øyane i Adriahavet. 

Kamešnica har eit rikt dyre- og planteliv, og har mange turstiar og djupe grotter. Økosystemet i nordlege delar av fjellet har vore heilt bevart sidan det ligg heilt isolert frå omverda med tett skog i området rundt. Toppen av Kamešnica er dekt av snø seks til sju månader av året.
Infrastruktur

**Infrastruktur** er ein underliggjande struktur som trengst for å få eit samfunn til å fungera.

Infrastrukturen er samansett av t.d. vegar, kollektivtrafikk, straumnett, telefonsamband, vass- og kloakk-system og liknande.
Kulturlandskap

**Kulturlandskap** er landskap som er blitt forma av menneske i noko grad. Område som er heilt upåverka av menneskeleg aktivitet kan kallast *[[ur]]landskap*, men slike finn ein knapt på jorda i dag. Det er vanleg å bruka nemninga *naturlandskap* om område der naturlege økosystem dominerer, og kulturlandskap om område der økosystema er vesentleg endra og menneskelege innslag er godt synlege. Kulturlandskap spenner frå lite påverka område der til dømes nomadar held til, til byar og parkar som er nesten heilt forma av menneske.

Kulturlandskap er ikkje økologisk stabile. Jordbrukslandskapet blir til dømes halde vedlike kunstig gjennom hogst, sviing, beiting, drenering, jordbearbeiding, såing og ugrasbekjemping.

## Bakgrunnsstoff
*http://www.kulturlandskap.net/ 
*Miljøstatus for kulturlandskap i Noreg
Dragar

Ein **dragar** er ein viktig del av bjelkelaget i eit bygg. Drageren spenner mellom beringspunkta i bygget, og held resterande bjelkelag oppe. Drageren vert nytta der ein ikkje har rom for berevegg.
Vognly

**Vognly**, på engelsk «carport», på indonesisk «emper mobil», er eit byggverk som skal gje avgrensa vêrvern for køyretøy som til dømes ein bil. Vognlyet er ein enkel konstruksjon av berande søyler og takflate, om ikkje takflata også er tilknytt ein annan bygning.

## Sjå òg
* Garasje
Haaland

**Haaland** kan visa til:

* Alf-Inge Haaland, fotballspelar 
* Erling Braut Haaland, fotballspelar 
* Jan I. Haaland, økonom og rektor ved Norges Handelshøyskole (NHH)
* Janne Haaland Matlary, statsvitar og politikar
* Reidar Haaland, landssviksdømd

## Sjå òg
* Håland
HTML

**HyperText Markup Language**, oftast forkorta til **HTML**, er eit markeringsspråk og ein ISO-standard for strukturering av tekst, hypertekst, filer og anna innhald i vevsider og andre dokument, som e-postmeldingar. 

Med HTML merkar ein vanleg tekst med kodar som fortel nettlesaren korleis han skal visa informasjonen. Eit HTML-dokument inneheld berre tekst. Bilde og anna som skal brukast på slike sider, må det derfor lagast ei hyperkopling til. HTML-sider kan avkodast av ein nettlesar. Denne set inn bilde og andre filer slik som HTML-koden har bestemt. 

## Døme
Kode:

``

Den avkoda HTML-koden vil visast slik:

Dette er eit avsnitt med ei hyperkopling.

## Sjå òg
* Hyperkopling
* Verdsveven
* XML
Kozara

**Kozara** (Козара) er eit fjell vest i Bosnia-Hercegovina, i regionen Republika Srpska. Fjellet ligg mellom elvane Sava i nord, Vrbas i aust, Sana i sør og Una i vest. Den høgaste toppen på Kozara er Lisnina med 978 meter. 

I 1942 var Kozara åstad for eit viktig slag, ein del av motstandskampen til Dei jugoslaviske partisanarane under Den andre verdskrigen.
Kvintsirkel

**Kvintsirkelen** er ein geometrisk framstilling av forholdet mellom dei tolv like-tempererte tonane som finnest i ein kromatisk skala. Nabotonene i kvintsirkelen har ein kvints avstand.  

Ein kvintsirkel gjev oversyn over dur- og moll-toneartar, og syner kor mange forteikn (heva og senka tonar) dei ulike toneartane har.  Den ytre sirkel viser dur-toneartane (f.eks C-dur) medan den indre viser moll-toneartane (f.eks A-moll). C-dur og A-moll er parallelltoneartar. C-dur og A-moll vil ikkje ha nokon senka eller heva tonar. Kvar toneart eit steg til høgre har ein heva tone meir i forhold til tonearten føre. G-dur vil til dømes ha ein heva tone. Kvar toneart eit steg til venstre i sirkelen har ein senka tone meir i høve til tonearten føre i sirkelen. F-dur vil til dømes ha ein senka tone.

I C-dur til dømes vil tonika vera C og dominanten G ligg til høgre og subdominanten F ligg til venstre i sirkelen. Til saman dannar tonika dominanten og subdominanten ein treklang.

Kvintsirkelen er eit utbreidd visuelt hjelpemiddel i musikopplæring.

Sirkelen vart først publisert 1728 i *Der Generalbass in der Composition* av Johann David Heinichen.
Ferskvatn

**Ferskvatn** er vatn som inneheld ein svært liten del oppløyste salt, særleg natriumklorid, til forskjell frå saltvatn og brakkvatn. Alt ferskvatn har opphavleg vore nedbør av vassdamp i atmosfæren. Vatnet når innsjøar, elvar og grunnvassmagasin direkte eller etter smelting av snø og is (sjå vasskrinslaupet). Tilgang på ferskvatn er livsviktig for dei fleste artar, særleg i ørkenområde. 

For vasslevande dyr som fisk har det mykje å seie kor mykje oppløyst natriumklorid det er i vatnet dei lever i. Dei fleste dyr kan ikkje leva i både fersk- og saltvatn, men nokre artar vekslar mellom dei to. Saltvassfisk har tilgang på ei overflod av salt, og prøver å få så mykje salt ut av kroppen som mogleg, samtidig som dei må halda på vatnet. Ferskvassfisk gjer det motsette, for dei har for mykje vatn i høve til salt i kroppen.

## Sjå òg
* Drikkevatn
* Salinitet
American National Standards Institute

**American National Standards Institute** (forkorta **ANSI**) er ein privat ideell organisasjon i USA som koordinerer utvikling av standardar på ulike område.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Isnåler

**Isnåler** er ei form for nedbør som består av ørsmå frosne vassdropar. Dette vert stundom feilaktig rekna som hagl, men måten dei vert danna på er forskjellig, og isnålene er som regel (men ikkje alltid) mindre. Isnåler oppstår når snøflak fell gjennom eit lite lag med varmare luft i atmosfæren og byrjar å smelte. Dei kan fryse på ny om dei går inn i eit kaldare lag før dei når bakken, og dette fører til små kuler av is. Desse iskulene kan sprette når dei treffer bakken, og frys ikkje til ein solid masse med mindre dei er blanda med underkjølt regn. 

METAR-koden for isnåler er **PL**.

## Kjelder
Orjen

**Orjen** er eit fjell av kalkstein i Dei dinariske Alpane i Montenegro. Den høgaste toppen her er Zubački kabao med 1&nbsp;894 moh. Massivet Orjen ligg nordvest for Risan i Kotorbukta (Boka Kotorska). På toppen av Orjen og dei omliggande ryggane og platåa kan ein tydleg sjå spor etter tidlegare isbredanning. Under den siste istida strakk lange isbrear seg frå Orjen til Kotorbukta og dei omliggande karstslettene (polje), og laga fleire u-dalar i området. Fjellformasjonane er i dag ei blanding av karstlandskap og landskap skapt av isbreane, noko som er unikt i Middelhavsområdet.

Det natur- og kulturhistoriske området i Kotor er på UNESCO si verdsarvliste, og omhandlar området mellom Orjen og Lovćen, inkludert alle dei små landsbyane i Risan- og Kotorbukta. Den naturlege hamna i Kotorbukta har vore folkesett i fleire tusen år. Illyrarar og grekarar koloniserte kysten frå 400 fvt. og etablerte hamnene Risan (Rhizon) og Kotor (Cattaro). På grunn av mangel på drikkevatn vart aldri fjella tett folkesett. Sjølv seint på 1900-talet vart snøflekkar i djupe groper brukt som vasskjelde for enkelte grender. I dag bruker ein i staden brønnar.

## Geografi
Fjellet får store nedbørsmengder i løpet av eit år, enkelte plassar opp mot 5&nbsp;000&nbsp;mm i året, mengder som er meir vanleg i tropiske regnskogar enn ved det tørre Middelhavet. Det kjem derfor mykje snø på fjelltoppane, og snøen kan stundom ligge til ut i juni. Sidan Orjen består av kalkstein har dei store nedbørsmengdene danna karstformasjonar i fjella (fjellet er vorte porøst), slik at sjølv om det kjem mykje regn og snø i området så renn det ikkje ned frå fjellet i elvar, men ned i kalksteinen. Mangelen på overflatevatn er med stort sannsyn den største årsaka til den spreidde busetnaden i området. Ein finn fleire tørre elvedalar rundt Orjen. Berre stundom vert desse fylt med vatn då snøsmeltinga skjer samtidig med kraftig regn. Flaum kan vere eit problem, og fleire karstsletter er kjend for langvarige flaumperiodar.

Orjen dekkjer eit område på om lag 400&nbsp;km² og strekkjer seg 25&nbsp;km frå Bosnia-Hercegovina i vest til Montenegro i aust. Orjen består av fire høge karstplatå, som er skilt frå kvarandre av ryggar. Tre nesten parallelle ryggar møter kvarandre i Zubački kabao, det høgaste punktet i Orjen. Ryggane som er mot nord er dei høgaste, og skjermar Bijela gora-platået frå middelhavskysten. Dei forskjellige platåa er Krivošije i aust, Bijela gora i nord, og Dobri do og Vrbanj i vest. Det er berre spreidde busetnadar på karstslettene rundt fjellet. Slettene Grahovo, Dragalj, Vrbanj, Krusevica og Grabalj er viktige jordbruksområde, og er dei einaste kommunkasjonslinjene i området. Orjen er ei stor hindring mellom kysten, Herceg Novi og Risan, og dei indre landsbyane Grahovo, Trebinje og Niksic.

Tektonisk er området svært aktivt, og ein har relativt ofte jordskjelv i området. Den adriatiske kontinentalplata søkk under Dei dinariske Alpane, og jordskjelv har stundom til og med danna tsunamiar

## Fjelltoppar i Orjen

## Kjelde
Trebević

**Trebević** er eit fjell sentralt i Bosnia-Hercegovina, like søraust for Sarajevo ved sida av fjellet Jahorina. Trebević er 1&nbsp;627 meter høgt, og det nest høgaste av fjella omkring Sarajevo. 

I mellomalderen vart Trebević kalla Zlatni Do. Under Vinter-OL 1984 var Trebević, som fleire andre fjell rundt Sarajevo, åstad for fleire øvingar, slik som bobslede. Under kringsetjinga av Sarajevo hadde Trebević ei mørkare rolle sidan høgda var ein ideell stad for setje ut artilleri, og fjellet vart det viktigaste kampområdet. 

I dag er ikkje Trebević eit like viktig turistmål som Igman eller Bjelašnica, hovudsakleg på grunn av dei harde kampane som fann stad her tidleg på 1990-talet. Dei fleste landminene er i dag tatt bort, og ein høyrer ikkje lenger om sivile offer for minene. Det ligg fleire hotell, fjellhytter og liknande i området rundt fjellet.
Treskavica

**Treskavica** er eit fjell sentralt i Bosnia-Hercegovina, like sør for Sarajevo. Det meste av fjellet ligg i Republika Srpska, medan ein mindre del i vest ligg innanfor Føderasjonen Bosnia-Hercegovina.

Med ei høgd på 2&nbsp;088 meter er Treskavica det høgaste av Sarajevo-fjella, og berre 300 meter lågare enn det høgaste fjellet i landet. På klåre dagar med fint vêr kan ein sjå heilt til Montenegro og Adriahavet
Troglav

**Troglav** er den høgaste toppen i fjellkjeda Dinara, og symboliserer Dei dinariske Alpane, den lengste fjellkjeda på Balkan. Troglav ligg i Bosnia-Hercegovina, og er kalla opp etter Triglav, ein slavisk gud. Namnet tyder bokstaveleg  «med tre hovud».

Troglavgruppa er rundt 30 km lang og 15 km brei, og den største i kjeda. På nordvestsida er fjellet skild frå Dinaragruppa av Privijapasset (1&nbsp;230 m), og i søraust frå Kamešnicagruppa av Vaganjpasset (1&nbsp;173 m), som knyter Sinj i Kroatia saman med Livno i Bosnia. På nordaustsida ligg den store karstsletta Livno (*Livanjsko Polje*; 700&nbsp;m), som er 65 km lang. På sørvestsida, i Kroatia, ligg elvedalen Cetina med den 15&nbsp;km lange innsjøen Peruča (*Peručko jezero*).

Den sørvestlege sida (kroatiske sida) stig oppover i få steg. Dei første stega stig opp til rundt 1&nbsp;500-1&nbsp;600 m. Opp til rundt 1&nbsp;100 meter er fjellsida skogkledd, stort sett av eik og agnbøk, medan området over er graskledd. Bak ligg eit søkk, som er ein labyrint av toppar opp til 1&nbsp;700 m, ryggar og platå, i lag med traktforma søkk inn i mellom. På ein del av platået kalla Vještičja Gora (rundt 1&nbsp;400 m), sør for Troglav, er det ein større bøkeskog, som er godt synleg mot gras og stein i bakgrunnen. Bak dette området stig hovudryggen oppover. 

Den nordaustlege sida (bosniske sida) er mykje brattare og stort sett skogkledd med bøk og gran.
Vlašić

**Vlašić** er eit fjell midt i Bosnia-Hercegovina. Toppen av fjellet vert kalla Paljenik og er 1&nbsp;943 m høgt. Fjellet har eit stort skisenter for vinterturisme, og gode forhold for ski, snøbrett og andre vinteridrettar. Fjellet er òg ein populær stad om sommaren for turgåing og uforstyrra villmark. 

Middeltemperaturen er 1 °C om vinteren, medan temperaturen om sommaren ligg på 14,2 °C i snitt. Om vinteren er det som regel mykje snø, opp til 1,5-2 meter snødekke, som gjerne ligg opp til fem månader i året. 

Den næraste bosniske byen er Travnik, men det er fleire overnattingsstader ved sjølve fjellet. 

I august 1992 var fjellet åstad for Koricaniklippe-massakren.

## Bakgrunnsstoff
*Offisiell side  (bosnisk)
*Engelsk side
PC-Avisa

**PC-Avisa** var det første elektroniske tidsskriftet i Noreg. Bladet kom ut med ti utgåver i 1993 og fem i 1994 og vart fritt distribuert på dei mange BBS-ane i Noreg, som nesten utan unnatak vart drivne friviljug av datainteressert ungdom.

Bladet vart utgjeve av Bærums-guten Øyvind Sæther som var 14 år da det kom ut med første nummeret, og vart utforma som ei sjølvutpakkande programfil som ein kunne lese ved hjelp av piltastane. Bladet synte i innhald klart tilhøyrigheita si til BBS-miljøet og inneheld mellom anna mange omtalar av PC-spel. Dei fleste utgåvene er bevart og finst framleis tilgjengeleg på nettet.

## Bakgrunnsstoff
* Arkiv over PC-Avisa
Javier Pérez de Cuéllar

**Javier Pérez de Cuéllar de la Guerra** () var ein preuviansk diplomat som tente som femte generalsekretær for Dei sameinte nasjonane frå 1. januar 1982 til 31. desember 1991.

I 1995 lukkast han ikkje i å vinne det peruanske presidentvalet (Alberto Fujimori vann). Han var president for ministerrådet og utanriksminister frå november 2000 til juli 2001 etter at Fujimori gjekk av grunna korrupsjonsanklager.

I september 2004 trekte han seg som peruansk ambassadør til Frankrike. Han budde seinare i Ulu Tiram i Johor i Malaysia.

## Diplomatisk karriere
Pérez de Cuéllar byrja arbeide for det peruanske utansriksdepartementet i 1940 og diplomattenesta i 1944. Han heldt postar i Peru sine ambassadar i Frankrike, Storbritannia, Bolivia og Brasil, og tente seinare som ambassadør til Sveits, Sovjetunionen, Polen, Venezuela og Frankrike.

Han var med i den peruanske delegasjonen i generalforsamlinga til SN sin fyrste sesjon i 1946 og i sesjonane frå og med den 25. til den 30. I 1971 vart han utnemnd til leiar for den peruanske delegasjonen til SN, og representerte Peru i Tryggingsrådet i 1973 og 1974. Han tente som president av Tryggingsrådet under Kyproskrisa i 1974, og heldt stillinga som permanent representant for Peru fram til 18. september 1975, då han vart utnemnd som generalsekretæren sin representant for Kypros. I desember 1977 vende han attende til den peruanske utanrikstenesta.

27. februar 1979 vart han utnemnd til visegeneralsekretær for SN for særskilde politiske forhold. Frå april 1981 tente han òg som generalsekretæren sin representant for Afghanistan. Han vitja i den samanheng Pakistan og Afghanistan i april og august det året for å bidra i forhandlingane der.

## Generalsekretærskapen
1. januar 1981 etterfylgde Pérez de Cuéllar Kurt Waldheim som generalsekretær. Han vart attvald i oktober 1986. I løpet av sine to periodar leia han mellom anna forhandlingane mellom Storbritannia og Argentina etter Falklandskrigen, og fremja Contadoragruppen sitt arbeid for fred i Sentralamerika. Han spela ein viktig rolle i forhandlingane om Namibia sitt sjølvstende, konflikten mellom Marokko og Polisariofronten i Vest-Sahara og i konflikten på Kypros. Han gjekk av som generalsekretær i desember 1991, etter å ha neitta å tene ein tredje periode.
Death metal

**Death metal** er ein undersjanger av heavy metal. Utviklinga av death metal starta på 1980-talet med band som Hellhammer og Possessed. Death metal tar ofte i bruk «growl»-vokal og brutalt teknisk spel på sterkt forvrengde og lågt stemde gitarar, med teknikkkar som palm muting og vekselslag; aggressiv tromming med dobbeltspark og blast beat-teknikkar; molltoneartar eller atonalitet; krappe endringar i tempo, toneart og taktar og kromatiske akkordprogresjonar. Tekstane kan ta for seg tema som slasher film-type vald, politisk konflikt, religion, natur, filosofi, kriminalitet og science fiction.

## Death metal-band
* Hellhammer
* Celtic Frost
* Possessed
* Death
* Morbid Angel
* Deicide
* Carcass
* Entombed
* Atheist
* Napalm Death
* Nile
* Abomination
* Cannibal Corpse
* Dismember
* Pestilence
* Avulsed

## Norske death metal-band
* Blood Red Throne
* Cadaver
* Zyklon
* Darkthrone (tidleg)

## Kjelder
John F. Kennedy Space Center

**John F. Kennedy Space Center** (**KSC**) er eit amerikansk romfartsanlegg på Merritt Island i Florida. Senteret høyrer til NASA.

Anlegget har eit areal på 567&nbsp;km² og sysselset rundt 17&nbsp;000 menneske. Ettersom store delar av området er avstengt for ållmenheita er det ein roleg plass for mange ulike ville dyr, blant anna alligatorar. Ein liten del av området er turistområde der ein finn utstillingar, IMAX-kinoar, restaurantar og liknande.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
* Besøkssenter
Bosna

**Bosna** (bosnisk kyrillisk: **Босна**) er den tredje lengste elva i Bosnia-Hercegovina, og vert rekna for ein av dei tre store, indre elvene i landet, i lag med Neretva og Vrbas. Dei tre andre store elvene som renn innom Bosnia-Hercegovina er Una i nordvest, Sava i nord og Drina i aust. Bosna har ei lengd på 271&nbsp;km, og namnet har ikkje utanlandske variasjonar. På romarrtida var ho kalla *Bosona*, og ein meiner at dette er det illyriske opphavet til namnet *Bosna*.

## Elveleie
Bosna går gjennom Bosnadalen, det industrielle senteret i byen med nærare ein million menneske, i tillegg til fleire store byar. Dei største sideelvane til Bosna er Željeznica, Miljacka, Fojnica, Lašva, Gostović, Krivaja, Usora og Spreča.

Ho har sitt utspring ved Vrelo Bosne ved foten av fjellet Igman utanfor Sarajevo. Kjelda er eit av Bosnia-Hercegovina sine naturlege landemerker og turistattraksjonar. Frå her renn Bosna nordover, gjennom hjartet av regionen Bosnia, før ho munnar ut i elva Sava

Sjølv om elva ikkje renn innom andre land, renn Bosna gjennom mange kantonar og regionar i Bosnia. Frå kjelda ved kantonen Sarajevo renn ho gjennom kantonen Zenica-Doboj, regionen Doboj og kantonen Posavina.

På veg nordover renn Bosna gjennom byane Visoko, Zenica og Doboj.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Bosna|Bosna]]» frå ,  den 19. februar 2007.*
Ćehotina

**Ćehotina** (kyrillisk skrift **Ћехотина**), *Ćeotina*, *Ćotina* eller *Čehotina* er ei 125 km lang elv i Montenegro og Bosnia-Hercegovina, og er ei av dei høgre sideelvene til Drina. 

## Elveleie
Ćehotina har sitt utspring i den montenegriske regionen Donji Kolašin, nær grensa til Serbia. Ho renn nordvestover og svingar seg gjennom dei høge fjellområda. Det er svært få busetnadar langs denne delen av elva, bortsett frå landsbyen Vrulje. Ho renn så forbi den austlege fjellsida av fjellet Korijeni, før ho går inn i Pljevaljska kotlina, og inn i byen Pljevlja. Vidare renn ho inn i regionen Podgora og gjennom landsbyane Radosavec, Židovići, Donja Brvenica og Gradac. Ćehotina renn så mellom regionen Bukovica i nord og den nordlege delen av fjellet Ljubišnja, og i eit par kilometer her dannar ho grensa mellom Montenegro og Bosnia-Hercegovina. Elva renn så gjennom landsbyane Vikoč, Falovići, Godijeno og Brusina før ho munnar ut i Drina, der byen Foča ligg.

Ćehotina renn berre 25 km i Bosnia-Hercegovina, medan resten er i Montenegro. Ho har ingen større sideelvar, og den viktigaste er Voloder, som munnar ut i Ćehotina nær Gradac.

Elva har stort potensiale vasskraftproduksjon, men er ikkje nytta enno. Elva er ein del av tilsigsområdet til Svartehavet (via Drina og Donau), og har sjølv eit nedslagsfelt på 1&nbsp;237 km². Det er ikkje mogeleg med skipsfart på elva.

## Kjelder
* *Mala Prosvetina Enciklopedija*, Third edition (1985); Prosveta; ISBN 86-07-00001-2
* Jovan Đ. Marković (1990): *Enciklopedijski geografski leksikon Jugoslavije*; Svjetlost-Sarajevo; ISBN 86-01-02651-6

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Ćehotina River|Ćehotina River]]» frå ,  den 19. februar 2007.*
Miljacka

**Miljacka** er ei elv i Bosnia-Hercegovina. Ho er mest kjend for å vere elva som renn gjennom Sarajevo, og er nært knytt til byen. 

Miljacka er ei av sideelvene til Bosna, og har sitt utspring nær landsbyen Pale fleire kilometer aust for Sarajevo. Miljacka renn hovudsakleg frå aust mot vest. 

Miljacka er kjend for å ha rar lukt og brunt vatn, men innbyggjarane i Sarajevo er likevel glad i ho. Fleire vidkjende bruer går over elva, inkludert ei bru teikna av Gustave Eiffel, som bygde Eiffeltårnet, og Latinbrua som ligg nær der Franz Ferdinand vart skoten. Totalt er det 22 bruer over Miljacka. .

## Kjelde
Neretva

**Neretva** er ei elv i Bosnia-Hercegovina og Kroatia. Den totale lengda hennar er 225&nbsp;km, der 203&nbsp;km er i Herzegovina, og dei siste 22&nbsp;km i Dubrovnik-Neretva kommune i Kroatia.

Den øvre delen av Neretva har krystallklårt og reint vatn, og er kanskje ei av dei kaldaste elvane i verda, og er ofte ikkje meir enn 7-8&nbsp;°C midt på sommaren. Neretva har òg eit endemisk og svært skjørt dyreliv, som er utryddingstrua.

Neretva har sitt utspring i Dei dinariske Alpane og har skapt store gjel gjennom dei. Ho endar til slutt ut i ein vid dal med gode jordbruksforhold. Det er oppretta ein stor innsjø nær Jablanica, skapt av Neretva og minst tre demningar mellom Jablanica og Mostar.

Den bosniske regjeringa har nyleg framlagt planar om å la utanlandske investorar byggje fleire deminingar lenger oppe i elva, og øydelegge gjelet ho strøymer gjennom. Miljøvernsaktivistar har protestert og ønskjer å behalde dette vakre området uendra.

Dei mindre elvane Rakitnica, Rama og Trebižat munnar ut i Neretva frå høgre, medan elvane Buna og Bregava renn inn frå venstre. Dei siste 30&nbsp;km av Neretva dannar ho eit avleiringsdelta før ho munnar ut i Adriahavet.

Den største byen Neretva renn gjennom er Mostar. Andre byar og landsbyar er Konjic, Metković, Jablanica, Čapljina i tillegg til den historiske landsbyen Počitelj.

Den **Gamle Brua** eller **[[Stari Most]]** er ei gamal bru over Neretva i Mostar, som opphavleg var bygd i 1556/1557 og står på UNESCO si verdsarvliste. Brua vart øydelagd av kroatar under krigen i Bosnia-Hercegovina 9. november 1993. Brua vart gjenreist og opna 23. juli 2004.

## Kjelde
Villa Rotunda

**Villa Rotunda** er eit av dei mest kjende verka frå renessansen, og av skaparen Andrea Palladio.
Bygget, som eigentleg heiter Villa Almerico-Capra, vart reist i renessansetida, påbyrja i 1566 og fullført like etter hundreårsskiftet. Namnet «Almerico» er av byggherren, medan «Capra» kjem av brørne Capra som fullførte bygget etter at Palladio døydde.

## Arkitektur
Renessansen dyrka dei reine geometriske formene, kvadratet og sirkelen. Difor er hovudforma på huset kvadratisk, og romma er orientert ikring eit sirkelforma rom i midten av huset (ein «rotunde»). Huset har to gjennomgåande aksar som opnar det i fire retningar. Den stramme symmetrien om aksane styrker det geometriske uttrykket til bygget. Kryssingspunktet til aksane er i sentrum av rotunden, som er dekt av ein stor kuppel, og kringsett av ein baldakin med fire skjulte trapperom. I rotunden møter ein vertikal akse dei to horisontale aksane.

Ein kan oppleve sentreringa av huset både når ein ser det utanfrå, og når ein kjem inn til kjernepunktet. 
I renessansen kom menneske i fokus, på grunn av alle dei mange nyvinningar og ekspedisjonar som hende i denne tida. I arkitekturen fekk dette utslag i bygg som Villa Rotunda, som var ein kuliminasjon av retningar på jorda, og mot himmelen, men med mennesket i midten.

## Landskap
Villa Rotunda står i eit frodig åslandskap i Vicenza-dalen i det nordlege Italia. I tida då bygget blei reist var det ikkje uvanleg at rike kjøpmenn og andre borgarlege ville etablere utfluktsheimar ute på landsbygda. Her kunne ein halde større fester så ein kunne vise seg fram til sine medborgarar. Villa Rotunda er difor plassert på ein av dei høgaste åsane og med jambyrdige fasadar mot alle retningar. Huset, med si kubistiske form, verker difor som om det har fire framsider, og tek difor til seg landskapet frå alle kantar.

Fire portico-inngangar med svære trapper fører opp mot inngangen på kvar vegg. Dei svære trappane fører uterommet og landskapet med seg inn mot sentrum av huset, som ein kan sjå i god avstand på grunn av den store kuppelen på taket.

## Bakgrunnsstoff
Kommentarar og bilete på greatbuildings.com http://www.greatbuildings.com/buildings/Villa_Capra.html
Rzav i Zlatibor

**Rzav** (kyrillisk skrift **Рзав**) er ei elv vest i Serbia og aust i Republika Srpska i Bosnia-Hercegovina. Ho er ei 72 km lang sideelv til Drina frå høgre, og har sitt utspring frå dei to elvene Crni Rzav og Beli Rzav. Elva vert stundom kalla Veliki Rzav (kyrillisk: Велики Рзав; Store Rzav) eller Zlatiborski Rzav (kyrillisk: Златиборски Рзав; Rzav i Zlatibor).

Beli Rzav (kyrillisk: Бели Рзав; Kvite Rzav) er den kortaste av dei to kjeldeelvene til Rzav. Ho har sitt utspring på austsida av fjellet Zvijezda nær den bosniske grensa. Crni Rzav (kyrillisk: Црни Рзав; Svarte Rzav) er den lengste av dei to, og har sitt utspring i fjellet Čigota aust for fjellet Zlatibor. Etter desse to elvene renn i hop vert elva berre kalla Rzav. Ho munnar ut i Drina nær byen Višegrad.

Rzav har eit nedslagsområdet på 605 km², og høyrer til tilsigsområdet til Svartehavet.

## Kjelder
* *Mala Prosvetina Enciklopedija*, Third edition (1985); Prosveta; ISBN 86-07-00001-2
* Jovan Đ. Marković (1990): *Enciklopedijski geografski leksikon Jugoslavije*; Svjetlost-Sarajevo; ISBN 86-01-02651-6

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Rzav (Zlatibor)|Rzav (Zlatibor)]]» frå ,  den 19. februar 2007.*
Mars Express

**Mars Express** er ein europeisk romsonde som går i bane rundt planeten Mars. Han er den første Mars-sonden til Den europeiske romfartsorganisasjonen (ESA). Han blei skoten opp 2. juni 2003, og har krinsa i bane rundt Mars sidan 25. desember 2003. Romsonden hadde med seg ein liten landingssonde, kalla Beagle 2, som skulle lande på Mars den 26. desember 2003 for å leite etter liv. Sonden gav aldri lyd frå seg og blei meld tapt den 6. februar 2004 av ESA.

Føremålet med Mars Express var å undersøke overflata og atmosfæren på Mars. Frå Mars-banen skulle Mars Express romsonden:

* leite etter teikn på vatn, ned til nokre kilometer under overflata
* kartlegge overflata på Mars meir nøyaktig enn tidlegare
* slå fast samansetnaden til overflata
* slå fast tettleiken og samansetnaden til atmosfæren
* studere kva påverknad solvinden har på planeten.

## Bakgrunnsstoff
* Mars Express
* Fakta om Mars Express (engelsk)
Trebišnjica

**Trebišnjica** (serbisk Требишњица) er ei elv i Bosnia-Hercegovina, Montenegro og Kroatia. Ho renn 98 km på overflata og 187 km totalt både under og over bakken, og ho er ei av dei lengste elvane i verda i sitt slag. 

## Øvre del
Elva renn gjennom eit karst-dominert (kalkstein) område, og Trebišnjica er eigentleg eit komplekst system av elvar både over og under bakken. Ho har sitt utspring i Bosnia-Hercegovina frå to småelvar i fjella Lebršnik og Čemerno:

* ei elv, kalla *Mušnica*, renn frå den austlege til den vestlege grensa av Gatačko Polje (*Gackosletta*). Ho renn gjennom innsjøen Klinje og forbi fleire busetnadar før ho forsvinn ned i bakken vest for fjellet Baba.

* den andre elva, kalla *Gračanica*, renn frå fjellet Čemerno og inn på Gatačko Polje før ho renn i hop med Mušnica nær Srđevići.

Elva dukkar opp igjen på Fatničko Polje (*Fatnicasletta*) med namnet *Fatnička reka* eit kort stykke, før ho går under jorda igjen. 

## Midtre del
Etter å ha gått under jorda i totalt 30 km strøymer fleire småelvar ut frå fjellet nær byen Bileća, og dei samlar seg saman til elva Trebišnjica. Elva renn sørover og er demma opp ved landsbyen Gornje Grnčarevo og den kunstige innsjøen Bilećasjøen. Den vestlege breidda av innsjøen høyrer til Montenegro. 

Elva snur så vestover og inn på Trebinjsko polje (*Trebinjesletta*), og så inn i ein nytt lite reservoar. Elva held så fram sør for fjellet Bjelašnica og ut på Popovo Polje (*Prestesletta*), den største karstlsletta på Balkan. Her forsvinn ho ned i fleire hol i bakken.

## Nedre del
Vatnet frå Trebišnjica frå Popovo Polje kjem opp til overflata igjen som tre separate elvar: 

* Elva Čapljina, i det nedre område til elva Neretva i Hercegovina.

* Fleire undergrunnselvar (kalla *vrulje*; *kokande vatn*) nær den vesle hamnebyen Slano i Kroatia, nordvest for Dubrovnik.

* Etter 20 km under bakken kjem Trebšinjica opp igjen som ei lita elv i den svære grotta nær Gruž, i vestlege delar av Dubrovnik. Elva vert her kalla *Ombla* (*Umbla* eller *Dubrovačka rijeka*; *Dubrovnikelva*). Ho er berre 4,2 km lang, men svært brei og kraftig (middelvassføringa er 24 m³/s). Fleire forstadar i Dubrovnik ligg langs denne delen av elva. Vatn frå elva har vore brukt i vassverk i Dubrovnik sidan 1437.

Det totale nedslagsfeltet til Trebšnjica er 4&nbsp;926 km², der om lag 600 km² renn ut i Neretva gjennom Čapljina. Nedslagsfeltet til den sentrale og lengste delen av elva dekkjer 2&nbsp;225 km².

## Kjelder
* *Mala Prosvetina Enciklopedija*, Third edition (1985); Prosveta; ISBN 86-07-00001-2
* Jovan Đ. Marković (1990): *Enciklopedijski geografski leksikon Jugoslavije*; Svjetlost-Sarajevo; ISBN 86-01-02651-6

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Trebišnjica River|Trebišnjica River]]» frå ,  den 20. februar.*
Alexander G. Rubio

**Alexander G. Rubio** () er ein norsk lyrikar. 

## Diktsamlingar
* *Nylonroser*, 1993.
* *Betonghagen, Dikt og gjendiktingar*, 1994.
* *Utland*, 1996.

### Gjendikting
* Gennadij Ajgi: *Forutaning om eit rekviem*, 1999. (Saman med Erik Egeberg.)

## Bakgrunnsstoff
* Dagbladet
Una

**Una** er ei elv i vestlege delar av Bosnia-Hercegovina som utgjer ein del av grensa mot Kroatia. Una er ei av sideelvane til Sava frå høgre. Nedslagsfeltet hennar er 10&nbsp;400 km² og om lag ein million menneske bur innanfor dette området. 

Una har sitt utspring i den nordaustlege fjellsida av Stražbenica og renn gjennom Martinbrod, Kulen Vakuf, Ripac, Bihać, Bosanska Krupa, Bosanska Otoka, Novi Grad (Bosanski Novi), Kostajnica (Srpska (Bosanska) og Hrvatska), Kozarska Dubica ((Bosanska Dubica)). Ho munnar ut i elva Sava nær Jasenovac i Kroatia. Dei største sideelvane hennar er Unac, Sana, Klokot og Krušnica.

Over 170 forskjellige medisinske urter veks ved Una, mellom anna ei sjeldan plante kalla *[[Campanula unensis]]*, Una blåklokke, som er kalla opp etter den lyseblå fargen til elva Una. Det finst 28 forskjellige fiskeslag i elva, og dei største av desse er huchen (Donau laks).

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Una River|Una River]]» frå ,  den 20. februar 2007.*  

## Bakgrunnsstoff
* www.greenvisions.ba om Una
Bosnia

Regionen **Bosnia** (**Bosna/Босна**) er historisk og geografisk den nordlege delen av det som i dag er Bosnia-Hercegovina. Regionen ligg hovudsakleg i Dei dinariske Alpane og strekkjer seg opp til dei sørlege områda av Den pannoniske sletta med elvane Sava og Drina som den nordlege og austlege grensa. Den sørlege middelhavsregionen av landet er Hercegovina.

Arealet av Bosnia er om lag 41&nbsp;000 km², og utgjer om lag 80 % av heile Bosnia-Hercegovina. Det finst ingen verkelege grenser mellom dei to regionane, men uoffisielt ligg Hercegovina sør for Ivan-planina. 

Dei to regionane har vore eit geopolitisk område sidan mellomalderen, og namnet «Bosnia» refererer i regelen historisk og geopolitisk til båe regionane (Bosnia og Hercegovina). Den offisielle bruken av båe namna vart først teken i bruk seint i den osmanske perioden. 

## Historie

Frå midten av 1100-talet skipa ban Kulin ein uavhengig bosnisk stat. Frå 1360-talet inkluderte det bosniske kongedømet områda i Bosnia og det som seinare skulle verte Hercegovina. Som ein del av Det osmanske riket i fire hundre år (1463-1878) utgjorde Bosnia ein stat (*[[sanjak]]*) som inkluderte Hercegovina fram til midten av 1800-talet. Området fekk namnet Bosnia-Hercegovina i 1853 på grunn av ein politisk tvist. 

## Kjelder
* W. Miller. *Bosnia before the Turkish Conquest*, The English Historical Review © 1898 Oxford University Press

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Bosnia (region)|Bosnia (region)]]» frå ,  den 20. februar 2007.*
Livnosletta

**Livnosletta** (*Livanjsko polje*) er ei karstslette omringa av høge fjell i Bosnia-Hercegovina. Buško Blato ligg i søraust og Ždralovac i nordvest. Ždralovac er ein smal korridor der Livnosletta er forbunde med Grahovosletta mellom fjella Dinara og Šator.

Sletta ligg sørvest i Bosnia-Hercegovina og mellom dei karstiske fjella Dinara og Kamešnica i sør, Tušnica i aust, Cincar og Golije i nord, og Šator og Staretina i vest.

Sletta har eit areal på 405&nbsp;km², og er i snitt 6&nbsp;km brei. Ho ligg om lag 720 meter over havet. I den yngre steinalderen (neolittisk tid) var sletta under vatn. I dag er det fleire innsjøar på sletta, der Buško Blato er den største. Brežinsko jezero er ein annan innsjø som ligg nordvest på sletta. Då vasskraftverket Orlovac vart bygd på 1960-talet vart klimaet i reginone Livno endra. Lange og kalde vintrar med mykje snø og den karakteristiske Boravinden, vart bytta ut med regnfulle vintrar og lange, varme somrar.

Det renn fleire elvar over Livnosletta, som alle renn ut i Adriahavet. Dei største av desse er Sturba, Bistrica, Brina, Plovuča, Jaruga og Ričina, som er rik på fisk og krabbe. Den største byen på sletta er sjølve Livno, som har gjeve namn til sletta. Byen Livno har om lag 12&nbsp;000 innbyggjarar, og ligg i den nordaustlege delen av sletta, ved sida av fjellet Bašajkovac. Av andre landsbyar finn ein Guber, Grborezi, Podhum, Prolog, Čuklić, Zabrišće, Bila, Čelebić, Lusnić, Strupnić, Kovačić, Vrbica og Bojmunte.

## Kjelde
Uvac

**Uvac** (serbisk kyrillisk **Увац**) er ei elv i sørvestlege delar av Serbia og Republika Srpska i Bosnia-Hercegovina. Ho er 119 km lang og ei av dei største sideelvane til Lim. Før ho munnar ut i Lim utgjer dei siste 10 km grensa mellom Serbia og Bosnia-Hercegovina. 

Uvac har sitt utspring på Pešter-platået i Ninajafjellet som *Rasanska reka* (Cyrillic: *Расанска река*). Ho møter *Brnjička reka* (kyrillisk *Брњичка река*), og går inn i Sjenica-senkinga og vidare frå her som *Vapa* (kyrillisk: *Вапа*). Elva tek så imot den korte elva Uvac, som har sitt utspring i fjellet Ozren, og frå her har elva namnet Uvac. 

I regionen Stari Vlah er det bygd tre vasskraftverk på elva, og kvar av desse har ein stor kunstig innsjø (opp til 7,3 km²). I den nedre delen av elva renn ho mellom fjella Zlatar og Zlatibor og når så den bosniske grensa. Uvac munnar ut i Lim nord for byen Priboj.

Uvac har eit nedslagsfelt på 1&nbsp;310 km², og er ein del av tilsigsområdet til Svartehavet. Ved munningen har ho ei middelvassføring på 18 m³/s.

## Kjelder

* *Mala Prosvetina Enciklopedija*, 3. utg. (1985); Prosveta; ISBN 86-07-00001-2
* Jovan Đ. Marković (1990): *Enciklopedijski geografski leksikon Jugoslavije*; Svjetlost-Sarajevo; ISBN 86-01-02651-6
**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Uvac|Uvac]]» frå ,  den 20. februar 2007.*
Vrbas

**Vrbas** (serbisk kyrillisk *Врбас*) er ei av dei store elvane vest i Bosnia-Hercegovina. Ho er ei av sideelvane til Sava frå høgre. Ein av byane ho renn gjennom er Banja Luka, hovudstaden i Republika Srpska.

Ho har sitt utspring i fjellet Vranica, og ei totalt lengd på 192 km. Av større byar ho renn igjennom er Uskoplje, Bugojno, Donji Vakuf, Jajce og Banja Luka. Det er òg bygd eit vasskraftverk på elva mellom Jajce og Banja Luka, som produserer opp mot 110 MW straum. 

Elva gav i si tid namn til ein av provinsane i Kongedømet Jugoslavia, Vrbas Banovina.

Ein lokal turistattraksjon er elverafting. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Vrbas (Fluss)|Vrbas (Fluss)]]» frå ,  den 20. februar 2007.*
Mostar

**Mostar** (bosnisk kyrillisk Мостар) er ein by og ein kommune i kantonen Herzegovina-Neretva innanfor Føderasjonen Bosnia-Hercegovina, den eine av dei to føderative einingane («entitetane») som staten Bosnia-Hercegovina er delt inn i på grunnlag av Daytonavtalen.

Byen er den femte største byen i landet, og er hovudsete i kantonen og ein uoffisiell hovudstad i den tradisjonelle regionen Hercegovina. I 2013 hadde kommunen 105&nbsp;797 innbyggjarar, medan sjølve byen hadde 60&nbsp;195.

Etter Daytonavtalen vart byen Mostar og det meste av den tidlegare kommunen liggjande i Føderasjonen Bosnia-Hercegovina. Ein mindre del vart liggjande i Den bosniske serbarrepublikken som kommunen Istočni Mostar.

Mostar har fått namn etter den gamle brua Stari most over elva Neretva, og tårna på båe sider av elva, dei såkalla «bruvaktarane» (mostari). Den 9. november 1993 vart Stari most, som hadde stått sidan midten av 1500-talet, øydelagd av kroatiske styrkar. Etter krigen vart brua rekonstruert og opna att den 23. juli 2004.

## Folketal
Dei største busetnadene i kommunen ved dei siste folketeljingane var:

## Folk frå Mostar
*Goran Jurić, fotballspelar

## Galleri

Neretva at Mostar2.JPG|Elva Neretva gjennom Mostar
Stari most alte Brücke 2004 Mostar Bosnien und Herzegowina Foto Wolfgang Pehlemann IMG 8136.jpg|*Stari Most*, den gamle brua, gjenoppbygd etter krigsskader i 2004
Kriegsschäden 92-95 Gebäude am Bulevar Hrvatskih branitelja Mostar Bosnien und Herzegowina Foto Wolfgang Pehlemann IMG 8515.jpg|Krigskader 1992-95 på ein bygning på Bulevar Hrvatskih branitelja i Mostar.


## Kjelder
### Referansar





## Bakgrunnsstoff

*
* Bosnian National Monument - Muslibegovica House
Dativ

**Dativ** (frå latin *dare*, «gjeva») eller **sidefall** er termen på eit morfologisk kasus. Syntaktisk er dativ ofte kasusen ein nyttar for indirekte objekt, eller han kan verta styrt av preposisjonar og adjektiv. Dativ kan også dukka opp som (oblikt) subjekt.

Kasusen dativ finst i fleire moderne språk, som til dømes i dei germanske språka tysk og islandsk. Dativ finst òg i somme norske dialektar, og må sjåast som ein rest frå gamalnorsk jamfør norrønt.  

## Restar av dativ i moderne norsk
I det moderne norske skriftspråket har ein berre nokre få faste uttrykk att: 

* i liv**e**
* i søvn**e**
* i/på tid**e**
* av syn**e**
* av gard**e**
* tatt av dag**e**
* gå mann av hus**e** 

Kvifor og fordi/difor er òg to døme på restar av dativ i moderne norsk frå norrøn: **kvi** (*hví*) er dativ av kva (*hvat*), og **di** (*því*) er dativ av det (*það*).

## Dativ i gamalnynorsk
Dei siste dativformene, igjennom sideform, brukt før rettskrivinga av 2012 er ikkje lenger godteke som rett nynorsk:

## Sjå òg

* Kasus
* Akkusativ
* Genitiv
* Normativ

## Kjelder
Joik

**Joik** er den tradisjonelle folkelege songen til samane. Joiken er oftast svært lydmålande. Alle samiske språk har omgrep for å joika, *juoigat*. Joik heiter *vuelie* på sørsamisk, *vuolle* på lulesamisk, *luohti* på nordsamisk og *levd* på austsamisk.

Songane handlar ofte om kjærleik og relasjonar. Ein joik kan beskrive ei vakker jente eller ein kjekk gut som songaren synest om – eller for den del ein rival som songaren ikkje synest like godt om. Det er mykje kjensler, glede og sorg i joiken. Joiken kan òg synast med eit religiøs siktepunkt. 

Språkleg sett er verbet «å joike» transitivt, det vil seie at ein talar om å «joike ei jente» snarare enn å «synge ein joik om ei jente» .

## Variasjonar
Det finst mange ulike stilar innan joik.

* Den sørsamiske joiken vert kalla *vuollie* og har i dag eit alderdommeleg preg, sidan utviklinga av musikken stoppa opp ved møtet med kristendomen. Å joike vart sett på som ukultivert eller heidensk, og samane slutta for ein stor del å joike. 

* *Luohti* er den nordsamiske varianten og i dag den mest utvikla joikstilen.

* Den austsamiske joiken vert kalla *leu'dd*.

## Artistar
* Mari Boine
* Ulla Pirttijärvi
* Wimme Saari
* Berit Alette Mienna

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* «Jojkarkivprojektet» 
* Samisk joik
German Gref

**German Oskarovitsj Gref**, tysk Hermann Gräf (), er ein russisk politikar. Han var økonomi- og handelsminister i Russland frå 2000 til 2007.

Gref er etnisk tysk. Foreldra hans vart deporterte til Kasakhstan i 1941, saman med store delar av den etnisk tyske befolkninga i Sovjetunionen. Etter to års militærteneste studerte han jus ved statsuniversitetet i Omsk frå 1985 til 1990. Han flytta så til Leningrad/St. Petersburg. Etter å ha hatt diverse stillingar ved universitetet og byadministrasjonen der vart han henta til Moskva i 1998, då han vart viseminister for statlege eigedomar. I 2000 utnemnde president Vladimir Putin han til økonomi- og handelsminister. Han vart avsett då Viktor Zubkov tok over som ny statsminister i september 2007.

Gref er styremedlem i ei rekkje større russiske selskap, mellom anna det statlege gasselskapet Gazprom sidan 1999.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* German Gref, på det russiske økonomi- og handelsdepartementet sine nettsider på russisk.
Lansana Conté

**Lansana Conté** () var president i Guinea frå 3. april 1984 til han døydde i 2008.

## Militærkarriere
Conté studerte ved militære skular i Elfenbeinskysten og Senegal, då del av det franske koloniriket i Afrika. I 1955 verva han seg til den franske hæren, og var stasjonert i Algerie under sjølvstendekrigen der i 1957. Etterpå vende han attende til Guinea, som vart sjølvstendig frå Frankrike 2. oktober 1958, og vart med i den nye hæren der som sersjant. Han steig i gradene til han vart assisterande stabssjef for hæren i 1975. I 1980 vart han vald inn i parlamentet.

## Statsleiar
Den 26. mars 1984 døydde president Ahmed Sékou Touré, som hadde vore president heilt sidan sjølvstendet i 1958. Den 3. april same året leidde Lansana Conté eit militærkupp mot den mellombelse regjeringa. Dei neste åra leidde Conté ei militærregjering. Han leidde landet vekk frå den sosialistiske linja som forgjengaren hadde ført. I 1985 slo han ned eit kuppforsøk, om lag 100 militære vart avretta for deltaking i kuppforsøket. Tidleg i 1990-åra gjennomførte Conté ein prosess i retning sivilt styre. Politiske parti vart legaliserte i 1992, og 19. desember 1993 vart det halde presidentval. Conté stilte som kandidat for det nye partiet Parti de l'Unité et du Progrès (*Partiet for einskap og framgang*), og vann med 51,7 % av røystene, trass anklagar om valfusk. I 1996 overlevde han nok eit kuppforsøk. Conté vann nye presidentval 14. desember 1998 med 56,1 % av røystene. I november 2001 vart det halde ei folkerøysting som forlengde presidentperioden frå 5 til 7 år, og heva avgrensingar på kor mange periodar ein president kan sitja. Endringane vart godkjende, offisielt med 98,4 % av røystene, men opposisjonen avviste dette som valfusk. Presidentvalet 21. desember 2003 vart boikotta av alle utanom ein opposisjonskandidat, og Conté vann med 95,63 % av røystene.

I januar 2007 var det omfattande uro i hovudstaden Conakry og store demonstrasjonar mot president Conté. Nesten hundre menneske skal ha blitt drepne i samband med demonstrasjonane. Conté avviste å gå av.

Den 23. desember 2008 kunngjorde styresmaktene i Guinea at Lansana Conté hadde døydd dagen før. Seinare same dagen kunngjorde ein militærjunta at dei hadde avsett regjeringa i landet.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lansana Conté|Lansana Conté]]» frå ,  den 21. februar 2007.*  

## Bakgrunnsstoff