मैत्रीपाद

**मैत्रीपाद** ( c. १००७–१०८५, **मैत्रयनाथ**, **अद्वयवज्र**, व, सँदेसय्  **मैत्रीपा** नामं म्हसीकातःम्ह, तान्त्रिक बौद्ध धर्मया महामुद्र संचरणनाप स्वापू दूगु छम्ह प्रमुख भारतीय बौद्ध महासिद्ध ख।  वय्कःया गुरुपिं शवरिप (सबर नं धाइ, वय्कः नागार्जुनया शिषय ख) व नारोपा (वा नारोपाद) ख।  वय्कःया शिषयय् अतीश, मार्पा, वज्रपाणि, करोपा, नातेकार (सहजवज्र नं धाइ), देवाकरचन्द्र (शुन्यतासमाधि नं धाइ), व रामपाल ला।  वय्कःया तपोभूमि मिथिला क्षेत्रय् (तिरहुत), उत्तरी बिहार व दक्षिणी नेपालया जःलाखःला थासय् लाः। 

## प्रारम्भिक जीवन
सँदेय् व नेपाली स्रोत कथं मैत्रीपदया जन्म पाल साम्राज्यया शासनकालय् कपिलवस्तुया लिक्कया छगू गामय् मगधय् ब्राह्मण परिवारय् जूगु खः । वय्कःयात जुजु महिपालया शासनया जःखः तया तःगु तारानाथया च्वसु कथं वय्कःया जन्म दँ सामान्यतया ई. १००७ धकाः तयातःगु दु ।  बुद्ध धर्म स्वया न्ह्यः वय्कलं ७ दँ तक पानिनी व्याकरण व हिन्दू ग्रन्थय् शिक्षा कयादिल।

शिक्षा लिपा वय्कलं नालन्दाया उत्तरी ध्वखाय् बौद्ध सिद्ध नारोपा नापलानादिल गुम्हेस्यां वय्कःयात बहस न्ह्यथनादिल। मैत्रीपाद बहसय् पराजित जुल व लिपा बौद्ध धर्म ग्रहण यात व आधुनिक बिहारया नालन्दा व विक्रमशीलया विहारय् भिक्षुया रुपय् च्वनादिल। थुपिं विहारय् च्वनादीबलय् वय्कःयात रत्नाकरशान्ति थेंज्याःपिं प्रख्यात गुरुपिन्सं शिक्षा बियादीगु खः । 

### नालन्दा व विक्रमशिलाया ई
मैत्रीपादया प्रारम्भिक विहार जीवन नालन्दाय् शुरु जुल गुकिया लिपा वय्कः विक्रमशिलाय् च्वनादिल गन वय्कः प्यदँ तक च्वनादिल। वय्कःयात उत्कृष्ट भिक्षुया रुपय् नांजाःगु खः धाःसा वय्कलं गोप्य रुपं तन्त्रया अभ्यास नं यानादीगु खँ धाःगु दु।

मैत्रीपदं छुं ई विक्रमशिला त्वःताः वंगु सीदूगु दु यद्यपि थुकिया वास्तविक कारणया बारे थीथी मत दु। पद्म कार्पोया छगू विवरण कथं वय्कःया थः गुरु, रत्नाकरशान्ति नाप सैद्धान्तिक विवाद दयाच्वन गुम्हेस्यां योगाचर विचारधाराया व्याख्या यानादिल।  थ्व विवादया लिच्वः कथं रत्नाकरशान्तिं मैत्रीपदया चीबरया छुं भाग खुनादिल धाइ। नेपाःया स्रोत कथं थ्व विवाद लिपा बोधिसत्व अवलोकितेश्वरं मैत्रीपादया म्हगसय् वयाः भिक्षु जीवन त्याग यायेत आग्रह याःगु खँ कनातःगु दु । 

अतीशया जीवनीया मेगु छगू विवरणय् उगु इलय् विक्रमशीलाया मू जुयाच्वंम्ह अतीशं वय्कःयागु क्वथाय् अय्लाः लुइकेधुंकाः वय्कःयात विहारं पितिना छ्वःगु विवरण बियातःगु दु । 

### लिपाया दँ
थ्व धुंका वय्कलं प्यला तक लःखः गयाः दक्षिण भारतया यात्रा यानादिल गन वय्कः शवरीपाया शिष्य जुयादिल गुम्हेस्यां वय्कःयात थीथी तान्त्रिक दीक्षा बियादिल। वय्कःया जीवनया लिपांगु ईले वय्कः उत्तर भारतय् लिहां वनादिल गन वय्कलं यक्व सफूत च्वयादिल गुकियात आः तिब्बती बौद्ध धर्मया ग्रन्थय् संरक्षित यानातःगु दु। 

## दर्शन
मैत्रीपादया दर्शन माध्यमक व महामुद्रा दथुइ न्यनाच्वंगु खः । वय्कलं योगाचारयात उच्च सम्मान यानादीगु खनेदु व थःगु माध्यमकया व्याख्याया निंतिं थ्व छगू आवश्यक पलाः तायेकादिल। 

### बुलुहुँ लँपु व पारम्परिक अभ्यास
मैत्रीपादं पारम्परिक धर्म अभ्यासयात महामुद्राया अद्वैत प्रज्ञालिसे स्वायेगु महत्वयात बः बियादिल । वय्कलं उदारता, अनुशासन, धैर्यता, परिश्रम, व ध्यान थें न्याःगु परम्परागत अभ्यासया आवश्यकतायात आधारभूत गतिविधि (आदिकर्मन)या रुपय् स्वीकार यानादिल। थ्व अभ्यासत उच्च ज्ञानया निंतिं आधारशिला तयेगु निंतिं अत्यावश्यक जुइ व थ्व अभ्यासत अबले तक तयाःतयेमाः गुबले तक मनुखं बुद्धत्वया अवस्थाय् थ्यनी मखु। 

### आकाझाकां अनुभूति
तीक्ष्ण संकाय दुपिं अभ्यासकर्तातय्गु निंतिं मैत्रीं महामुद्राया प्रत्यक्ष दृष्टिकोणया वकालत यानादिल, गुकिं इमित विस्तृत तान्त्रिक संस्कारयात  त्वतेगु अनुमति बिल। थ्व दृष्टिकोणय् परम्परागत अभ्यासय् निर्भर मजुसे थःगु अन्तर्निहित आनन्द वा प्रज्ञा ( सहज ) प्रत्यक्ष रुपं प्राप्त यायेगु जुइ। वय्कलं थःगु अनुभूतियात अप्वः मूल्यांकन यायेगु व आधारभूत अभ्यासयात वास्ता मयायेगुपाखें ख्याच्वः बियादिल । 

### अमनसिकारया भूमिका
मैत्रीपाया चिन्तनया केन्द्रय् अमनसिकार वा अध्यान अवधारणा दु, गुकिलि साधारण द्वन्द्ववादी धारणायात पार याइगु अवैचारिक चेतनाया अवस्था दुथ्याइ। थ्व अभ्यास षड सिद्धिया व्यापक महायानया दुने दु व वास्तविक यथार्थयात साकार यायेत अत्यावश्यक दु। मैत्रीया अमनसिकार सम्बन्धी कृतिइ उन्नत ध्यान प्रविधिया नापनापं पारम्परिक धर्म प्रचलन नं कायम यायेमाःगु खँय् बः बियातःगु दु । 

### "पागल आचरण" व धात्थेंगु वास्तविकता
मैत्रीं चरम अभ्यास, गथेकि आत्मत्यागयात "पागल आचरण" (अनमत्तव्रत) धकाः वर्णन यानादिल । थ्व अभ्यास तर्कहीन खनेदःसां थ्व छम्ह अभ्यासकर्ताया वास्तविक यथार्थया गहन अनुभूतिया अभिव्यक्ति खः । थ्व आचरणयात सिंहया निर्भय गतिविधिलिसे तुलना यानातःगु दु, गुकिं यथार्थया स्वभावयात वाःचायेकेबलय् वइगु स्वतन्त्रता व निर्भयताया चिं खः । 

### क्रमवादीया समालोचना
मैत्रीपादया शिष्य वज्रपाणीं अभ्यास याइपिन्त बुलुहुँ सत्य यथार्थयात अनुभूति याइपिं (माकः थें) व तत्काल हे अनुभूति याइपिं (क्वः थें) धकाः वर्गीकरण यानातःगु दु। स्वंगु वाहन (श्रावकयान, प्रत्येकबुद्धयान, व महायान)या शिक्षायात अस्थायी मानेयासें थुकियात पलाःपतिकं स्वयेमापिनिगु निंतिं दयेका तःगु दु धाःगु दु। मैत्रीपादं थःम्हेस्यां हे अभ्यास याइपिनिगु थीथी क्षमता पूवंकेत थीथी तत्वयात छथाय् तयाः अप्वः समावेशी शिक्षा बियादीगु खः ।

## च्वज्या
मैत्रीपादं साराहया बौद्ध *दोहाय्* टीका रचना यानादिल। वय्कःया दकलय् महत्त्वपूर्ण कृति "गैर-वैचारिक अनुभूति" ( अमनसिकार)या २६गु ग्रन्थया संग्रह ख। थ्व तिब्बती परम्पराय् महामुद्राया छगू मू भारतीय स्रोत ख। थ्व कृतिइ शून्यता व 'अस्थायी' ( अप्रतिस्थान), व बौद्ध तान्त्रिक अभ्यासया बौद्ध महायान शिक्षाया संश्लेषण स्यनि, व इमिसं जागरणया "तत्काल" लँपु नं स्यनि।  

मैत्रीपादया २६ ग्रन्थतेगु *अमनसिकार* चक्र थथे दु  : 

* *कुदृष्टिनिर्घातनम्*: शाक्यमुनि व विमलकीर्तिया खँ कनातःगु। पारमितात दान, शील, क्षमा वीर्य्य, ध्यान, प्रज्ञा, व सादरया खँ कनातःगु (दानं शीलं क्षमां वीर्य्यं ध्यानं प्रज्ञां च सादरम्।)। थ्व च्वखँया छगू दसु थथे दु: "शून्यताकरुणाभिन्नं यद्बोधौ ज्ञानमिष्यते॥" धयातःगु दु। शून्यता व करुणा अभिन्न जुइ, बोधौ (बोध ?) अवस्थाया ज्ञानय् थ्यनेबिले। 
* *कुदृष्टिनिर्घातवाक्यटिप्पणीका* 
* *मूलापत्तयः* 
* *स्थूलापत्तयः* 
* *तत्त्वरत्नावली*  
* *पञ्चतथागतमुद्राविवरणम्* 
* *सेकनिर्णयः वा सेकनिर्देश* 
* *चतुर्मुद्रा* 
* *सेकतान्वयसंग्रहः*  
* *वज्रसत्व-पञ्चाकार* 
* *मायानिरुक्ति* 
* *स्वप्ननिरुक्ति* 
* *तत्त्वप्रकाश* 
* *अप्रतिष्ठानप्रकाशः* 
* *युगनद्धप्रकाशः* 
* *महासुखप्रकाशः* 
* *तत्त्वविंशिका* 
* *महायानविंशिका* 
* *निर्बेधपञ्चक*
* *मध्यकषट्क* 
* *प्रेमपञ्चक*
* *तत्त्वदशक* 
* *अमनसिकाराधारः* 
* *सहजसत्क* 
* *दोहानिधिनामतत्त्वोपदेस* 
* *शेष पा सप्र्रो ब्स्दु मेद पर् 'जोग पा 'इ मन ङग ग्सङ्ग बा दं पा । (सँदेय् भासय्)*

## थ्व नं स्वयादिसँ

* मार्पा 
* नरोपा 

## लिधंसा

## पिनेया स्वापू
* अद्वयवज्रया च्वखँ
* अद्वयवज्रया तत्त्वरत्नावली
* ''मैत्रीपा : क्लाउस-डाइटर माथेसया च्वखँ''१
पुचः:बुद्ध धर्म