open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
नेवाः संगीत

**नेवाः संगीत** धाःगु नेवाः लहनाय् विकशित जूगु, नेवाः लहनां नालाः काःगु व नेवाः लहनां प्रभाव याःगु संगीत ख। थ्व संगीतय् थी-थी कथंया विधात दु। दाफा संगीत व चर्या गीति नेवाः संगीतया शास्त्रीय संगीत ख। नापं, मेमेगु लोक संगीत, आधुनिक संगीत, पाश्चात्य संगीत नं नेवाः संगीतय् खंगु दु। 

## ताजि
### दाफा

**दाफा संगीत** छगु प्रकारया नेवाः संगीत ख। थी-थी राग व तालय् आधारित जूगुलिं थ्व संगीतया विधा छता शास्त्रीय संगीत ख। राग व ताल स्वाना हालिगु दाफाया म्येयात ग्वारा धाइगु या। आपालं दाफा सगीत भक्ति भावय् आधारित दु। थुकिया म्ये थी-थी द्यःतयेत देछानातःगु नं खनेदु। थ्व संगीतय् रागय् आधारित थी-थी ऋतु व दिंया थिथि ई कथंया संगीत दयेकातःगु दु। थ्व शास्त्रज्ञतयेसं राग हालेसःपिं व उकियात ग्वहालि याय्‌गु बाजं थायेसःपिं मनुतयेसं राग पाय्‌छि कथं हालिबिलय् मनुया नुगलय् थी-थी कथंया भाव व रस उज्जागर यायेछिं व थुकिलिं दिंया काल व मौसमयात झन् हिसी दयेकी धइगु विचाःतयेगु या।

दाफा छता सांस्कृतिक संगीत जूगुलिं थुकियात सञ्चालन यायेगु छगु निश्चित विधि दु। थ्व विधि थ्व कथं सञ्चालन जुइ 
* द्यः ल्हाय् 
* छुमा
* भात्वा 
* लज 
* चाली 
* गौ 
* धोचा 
* आरती 
* द्या ल्हाय्

दाफा संगीत राग व तालय् आधारित जु। म्ये कथं व दाफा खलः कथं थीथी राग व ताल थाइगु या। साधारणकथं सकल दाफा संगीतय् ३५पु राग प्रचलनय् दु। यक्व राग आः वया लोप नं जुइधुंकूगु दु। किपुल्चाया किसिपिढि दाफा खलःय् ८४पु राग मुंकातःगु दु। थुकिया लिधंसा कायेगु खःसा दाफा संगीतय् ८४पु वा व स्वया अप्व राग छ्यलातःगु दु। दाफाय् खिं, बबुचा, ताः, बासुरी, पोङ्गाचा, डमरु, आदि बाजं थाइगु या।

दाफा थी-थी दाफा खलःतयेसं हालिगु या। दाफा खलःतयेसं दाफा संकेत थी-थी गुथि दयेकातःगु दै। थ्व गुथितयेसं दाफा स्यनिगु, बाजं आदिया जिम्मा कयातःगु दै। आःवया दाफा संगीत विश्वविद्यालय स्तरय् नं संगीतया विधाया रुपय् स्यनिगु यानाहःगु दु। काठमाडौं विश्वविद्यालयया संगीत विभागय् थ्व संगीत सीकेछिं। दाफाय् हालिगु म्ये ऋतु, दिं, वाः कथं पाइगु या। नापं, थी-थी दाफाय् थी-थी संगीत हायेकिगु या। दसु किपुया दाफाय् आइतबाः नासः ग्वारा, सोमबाः कैलाश ग्वारा, मंगलबाः गणेश ग्वारा, बुधबाः भगवान ग्वारा, बिहिबाः मक्षेन्द्र ग्वारा, शुक्रबाः असम्भव ग्वारा व शनिबाः पृथ्वि ग्वारा हायेकिगु या।  दाफा संगीत कथं थी-थी ईलय् हालिगु राग व म्ये थ्व कथं दु 

थी-थी ऋतुइ हालिगु म्ये




न्हिछिया थी-थी ईलय् हालिगु राग 




## स्वयादिसँ
* नेवाः
* दाफा संगीत
* चर्या
* संगीत
* गुंला

पुचः:संगीत
खमाज थाट

**** भारतीय शास्त्रीय संगीतया छगू थाट ख। थ्व थाटया राग थ्व कथं दु -
*देश
*रागेश्री
*गोँड मल्लार
*तिलककामोद
*राग खाम्बाज
*जयजयवन्ती
*जोग
*राग गारा
*झिंझोति
*तिलंग
*गोरख कल्याण
* सुरट
*कलावती
*सरस्वती
*गावति

## लिधंसा

## स्वयादिसँ
* राग
* थाट

पुचः:थाट
काफी थाट

**** भारतीय शास्त्रीय संगीतया छगू थाट ख। थ्व थाटया राग थ्व कथं दु -
*मियाँमल्लार
*भीमपलश्री
*बरबा
*पटदीप
*वृन्दावनी सारंग
*चन्द्रकोष	   
*सुरदासीमल्लार	   
*साहाना
*काफि
*पिलु
*रामदासी मल्लार
*बाहार
*अभोगी
*शुद्ध सारंग राग
*बागेश्री
*मेघ
*योग
*नायकी कानाडा
*धानी

## लिधंसा

## स्वयादिसँ
* राग
* थाट

पुचः:थाट
ताल (सङ्गीत)

**ताल** धाःगु नेवाः व भारतीय संगीतय् समयय् आधारित छगू निश्चित ढांचा ख। शास्त्रीय संगीतय् तालया अहम भूमिका दयाच्वनि। संगीतय् तालया निंतिं खिं, तबला, मृदंग, ढोल, मँजीर आदि बाजं थाइगु या। प्राचीन भारतीय संगीत में मृदंग, घटम् इत्यादि मू कथं छ्यलि धाःसा आधुनिक हिन्दुस्तानी संगीतय् तबला सर्वाधिक लोकप्रिय दु।

भारतीय शास्त्रीय संगीतय् छ्यलिगु छुं मू ताल थ्व कथं दु: दादरा, झपताल, त्रिताल, एकताल आदि। संगीतया संस्कृत ग्रन्थय् निता ताल वर्णन यानातःगु दु—मार्ग व देशी। भरतमुनिया मतानुसार मार्ग ६० दु— चंचत्पुट, चाचपुट, षट्पितापुत्रक, उदघट्टक, संनिपात, कंकण, कोकिलारव, राजकोलाहल, रंगविद्याधर, शचीप्रिय, पार्वतीलोचन, राजचूड़ामणि, जयश्री, वादकाकुल, कदर्प, नलकूबर, दर्पण, रतिलीन, मोक्षपति, श्रीरंग, सिंहविक्रम, दीपक, मल्लिकामोद, गजलील, चर्चरी, कुहक्क, विजयानंद, वीरविक्रम, टैंगिक, रंगाभरण, श्रीकीर्ति, वनमाली, चतुर्मुख, सिंहनंदन, नंदीश, चंद्रबिंब, द्वितीयक, जयमंगल, गंधर्व, मकरंद, त्रिभंगी, रतिताल, बसंत, जगझंप, गारुड़ि, कविशेखर, घोष, हरवल्लभ, भैरव, गतप्रत्यागत, मल्लताली, भैरव- मस्तक, सरस्वतीकंठाभरण, क्रीड़ा, निःसारु, मुक्तावली, रंग- राज, भरतानंद, आदितालक, संपर्केष्टक। थ्व कथं १२० देशी ताल वर्णन यानातःगु दु। देशी तालतेगु नां धाःसा ग्रन्थ कथं पाः। 

## दसु
अर्जुन ताल  • अर्ध झाँपताल  • आड खेमटा ताल  • आडा चौताल  • आडा ठेका ताल  • आदि ताल  • आद्धा ताल  • उपराल ताल  • एकताल  • कुण्डल ताल  • कन्दर्प ताल  • कुम्भ ताल  • करालमञ्च ताल  • कुलताल  • काओयाली ताल  • काश्मीरी खेमटा ताल  • काहारबा ताल  • कैद फोरदस्त ताल  • खयेरा ताल  • खामशा ताल  • खेमटा ताल  • गजझम्प ताल  • गणेश ताल  • चक्र ताल  • चित्रा ताल  • चौताल  • छपका ताल  • छोट लोफा  • जगपाल ताल  • जयमङ्गल ताल  • झम्पा ताल  • झुमरा ताल  • झुलुम ताल  • झाति ताल  • झाँपताल  • टप्पा ताल  • ठुंरी ताल  • त्रिताल  • त्रिपुट ताल  • तिलओयाडा ताल  • तेओरा ताल  • दादरा ताल  • दीपचन्दी ताल  • दोबाहार ताल  • धुमाली ताल  • धामार ताल  • नन्दन ताल  • निःसारक ताल  • पञ्चम सओयारी ताल  • पटताल  • पाञ्जाबी ठेका ताल  • पोस्त ताल  • फोरदस्त ताल  • ब्रह्मताल  • ब्रह्मयोग ताल  • वसन्त ताल  • विक्रम ताल  • विष्णुताल  • वीरपञ्च ताल  • भरतङ्गा ताल  • मत्तताल  • मणि ताल  • महेश ताल  • मोहन ताल  • यत ताल  • यतिशेखर ताल  • रुद्र ताल  • रूपक ताल  • राश ताल  • लक्ष्मी ताल  • लघुशेखर ताल  • लीला बिलास ताल  • शक्तिताल  • शङ्कर ताल  • शङ्ख ताल  • शिखर ताल  • सओयारी ताल  • सुरफाँकताल  • सरस्वती ताल  • सात्ति ताल  • सेतारखानि ताल  • हप्ता ताल

## संरचना

## स्वयादिसँ
* राग
* शास्त्रीय संगीत
* मेलकर्ता राग

पुचः:ताल
पुचः:नेवाः संगीत
ध्वन्यालोक

**ध्वन्यालोक** (संस्कृत:ध्वन्यालोकः) आनन्दवर्धनजुं च्वयादीगु संस्कृत भाषाया ग्रन्थ ख। थ्व ग्रन्थ काव्यालोकः, सहृदय-हृदयालोकः,सहृदयालोकः आदिं नामं नं नांजाः। आचार्य आनन्दवर्धनयात काव्यशास्त्रय् 'ध्वनि सम्प्रदाय'या प्रवर्तकया रुपय् कायेगु या। ध्वन्यालोकयात थीथी उद्योतय् विभक्त यानातःगु दु। थ्व ग्रन्थय् सकलय्  प्यता उद्योत दु। प्रथम उद्योतय् ध्वनि सिद्धान्तया विरोधी सिद्धान्ततेगु खण्डन यासें ध्वनि-सिद्धान्तया स्थापना यानातःगु दु। द्वितीय उद्योतय् लक्षणामूला (अविवक्षितवाच्य) व अभिधामूला (विवक्षितवाच्य)या भेद व उपभेदय् विचाः यानातःगु दु। थ्व नापं गुणया विषयय् नं च्वयातःगु दु। तृतीय उद्योत पद, वाक्य, पदांश, रचना आदिं ध्वनियात प्रकाशित याइगु व रसया विरोधी व विरोधरहित उपादानया बारेय् च्वयातःगु दु। चतुर्थ उद्योतय् ध्वनि व गुणीभूत ध्याचुया छ्येलां काव्यय् चमत्कारया उत्पत्ति जुइगु खँयात च्वयातःगु दु।

## ग्रन्थ विभाजन
थ्व ग्रन्थय् स्वंगु भाग दु-
* कारिकाः 
* वृत्तयः
* उदाहरणम्

छुं विद्वानतेगु मतानुसार कारिका भागया निर्माता आचार्य सहृदय ख धाःसा वृत्तिभागया निर्माता आचार्य आनन्दवर्धन ख। थन्यापिं विद्वानतेसं थःगु विचाःया समर्थनय् ध्वन्यालोकया अन्तिम श्लोकया लिधंसा कायेगु या। थ्व ग्रन्थया अन्तिम श्लोक थ्व कथं दु-

:**सत्काव्यतत्त्वनयवर्त्मचिरप्रसुप्तकल्पं मनस्सु परिपक्वधियां यदासीत्।**
:**तद्व्याकरोत् सहृदयलाभ हेतोरानन्दवर्धन इति प्रथिताभिधानः॥**

अथे जुसां कुंतक, महिमभट्ट, क्षेमेन्द्र आदि आचार्यतेगु मतानुसार कारिका भाग व वृत्ति भाग नितांया प्रणेता आचार्य आनन्दवर्धन हे ख। आचार्य आनन्दवर्धनं थःमंतुं च्वयादीगु दु-

:**इति काव्यार्थविवेको योऽयं चेतश्चमत्कृतिविधायी।**
:**सूरिभिरनुसृतसारैरस्मदुपज्ञो न विस्मार्यः॥**

थ्व श्लोकय् वय्‌कलं थःयात ध्वनि सिद्धान्तया प्रवर्तक धका धयादीगु दु। न्हापाया श्लोकय् छ्येलातःगु ‘सहृदय’ खँग्वः सुं व्यक्तिविशेषया नां मजुसें सहृदय मनूत जूगु व कारिका तथा वृत्ति, नितां भागया रचयिता आचार्य आनन्दवर्धन हे जूगु थ्व मतया धारणा दु। थ्व ग्रन्थय् निता टीका च्वयातःगु दु- ‘चन्द्रिका’ व ‘लोचन’। वर्तमानय् ‘लोचन’ टीका जक्क दयाच्वंगु दु। थ्व टीका आचार्य अभिनव गुप्तपादजुं च्वयादीगु ख। ‘चन्द्रिका’ टीकाया नां वय्‌कलं थःगु टीकाय् कयादीगु दु व उकिया खण्डन नं यानादीगु दु। थ्व उल्लेखं थ्व खँ सीकेछिं कि ‘चन्द्रिका’ टीकाया टीकाकार आचार्य अभिनवगुप्तपाद स्वया न्ह्यःया मनू ख। 

## ग्रन्थ वर्णन
* प्रथम उद्योतय् ध्वनि विषयक सामान्य लक्षण, अविवक्षितवाच्य‌-विवक्षितवाच्य ध्वनि प्रकारया वर्णन दु।
* द्वितीय उद्योतय् व्यङ्ग्यमुखया ध्वनि स्वरूप, प्रभेदाश्च विवरण बियातःगु दु।
* तृतीय उद्योतय् व्यञ्जकमुखया ध्वनि स्वरूप, प्रभेदाश्च निरूपित यानातःगु दु।
* चतुर्थ उद्योतय् ध्वनिया छ्यला प्रतिपादित यानातःगु दु।

थ्व ग्रन्थ ध्वनि, रीत, गुण, अलङ्कार आदिया निंतिं नांजा।

## पिनेया स्वापू
*ध्वन्यालोकः प्रथम उद्योतः (संस्कृतय्)
*ध्वन्यलोक २ (संस्कृतय्)
*ध्वन्यलोक ३ (संस्कृतय्)
*ध्वन्यालोकः ४(संस्कृतय्)

संस्कृत साहित्य
आनन्दवर्धन

**आनन्दवर्धन** (संस्कृत: आनन्दवर्धनः) छम्ह संस्कृत भाषाया कवि ख। संस्कृत साहित्य शास्त्रया इतिहासय् अमूल्य ध्वनि सिद्धान्त आविष्कार यानादिम्ह वय्‌कःयात ध्वन्याचार्य धका नं म्हसीकिगु या। अथेजुसां वय्‌कःया बारेय् ऐतिहासिक तथ्य मलुनि। वय्‌कःया  सिद्धान्तया प्रभाव धाःसा यक्व ग्रन्थय् खनेदु।  

## कृति
आनन्दवर्धनया कृतित थ्व कथं दु- 
* ध्वन्यालोक
* विषमबाणलीला
* अर्जुनचरितम्
* देवीशतकम्

## स्वयादिसँ
* संस्कृत साहित्य
* नवरस
* शान्त रस

पुचः:संस्कृत साहित्यकार
नाट्यशास्त्रम्

**नाट्यशास्त्रम्** वा **नाट्यशास्त्र** संस्कृतय् भरतमुनिं च्वयातःगु छगु ग्रन्थ ख। थ्व ग्रन्थय् संगीत, नाटक, प्याखँ, अभिनय आदि थी-थी विषयय् थी-थी खँ व नियम च्वयातःगु दु। नापं, थ्व ग्रन्थय् थी-थी सिद्धान्त बियातःगु दु गुकिया आधारय् लिपा भारतया थीथी थासय् थीथी कथंया प्याखँ, नाटक, म्ये आदिया संस्कृति दयावल। थ्व सफूलिं भारतीय उप-महाद्वीपया संस्कृतिइ यक्व प्रभाव याःगु दु। थ्व सफू सामवेदया आधारय् च्वःगु गन्धर्ववेदया आधारय् च्वयातःगु धैगु मान्यता दु। 

## तिथि
थ्व ग्रन्थया वर्तमान सफूलि ६००० श्लोक दु। थ्व सफू भरतमुनिं २०० इपू निसें २०० इसं दुने च्वयातःगु विश्वास दु। नाट्य शास्त्र थ्व स्वया न्ह्यःया गन्धर्व वेदया आधारय् च्वयातःगु ख। गन्धर्व वेद सामवेदया परिमार्जनया रुपय् च्वयातःगु व उकिलि ३६,००० श्लोक दुगु विश्वास दु। थ्व नाट्य वेद तर थौं तक्क मलुनि। 

भरतमुनिया ऐतिहासिक प्रमाण मदु। थ्व ग्रन्थ छम्ह हे मनुनं च्वःगु वा यक्व मनुतयेसं च्वगु आतक्क मस्युनि। तर, थ्व सफूलि न्हापाया श्लोकय् लिपा वइगु श्लोकया बारेय् च्वयातःगु व नापं भाषिक एकरुपता दूगुलिं थ्व ग्रन्थ छम्ह हे मनुं च्वयातःगु जुइफूगु विश्वास दु:  थ्व ग्रन्थ छम्ह हे मनुनं च्वगु जुसां व मनुया नां भरतमुनि ख कि मखु धैगु चीजय् नं विवाद दु। 

## संरचना
थ्व ग्रन्थय् प्रत्यभिज्ञा दर्शनया छाप दु। प्रत्यभिज्ञा दर्शनय् स्वीकृत ३६ मूल तत्वतेगु प्रतीक स्वरूप नाट्यशास्त्रय् **३६ अध्याय** दु। न्हापांगु अध्यायय् नाट्योत्पत्ति, निगुगुलि  मण्डपविधान धुंकाया मेगु स्वंगु अध्यायय् नाट्यारम्भ स्वया न्ह्यःया प्रक्रियाया विधान वर्णित दु। ६ व ७गू अध्यायय् रस व भावया व्याख्या दु। थ्व भारतीय काव्यशास्त्रय् व्याप्त रससिद्धान्तया आधारशिला ख। ८ व ९ अध्यायय् उपांग व अंगद्वारा प्रकल्पित अभिनयया स्वरूपया व्याख्या यासें नेगु प्यंगु अध्यायय् गति व करणतेगु विवरण बियातःगु दु। मेगु प्यंगु अध्यायय् छन्द व अलंकारया स्वरूप तथा स्वरविधान बियातःगु दु। नाट्यया भेद व कलेवरया सांगोपांग विवरण १८ व १९गू अध्यायय् ब्युसें २०गू अध्यायय् वृत्ति विवेचन यानातःगु दु। तत्पश्चात् २९गू अध्यायय् विविध प्रकारया अभिनयया विशेषता बियातःगु दु। २९-३४ अध्याय तक गीत वाद्यया विवरण व ३५गू अध्यायय् भूमिविकल्पया व्याख्या दु। अंतिम अध्याय उपसंहारात्मक दु। 

## प्रभाव
नाट्यशास्त्रम्‌य् थी-थी ईलय् थीथी टीका व तंसा बीइगु ज्या जुया शास्त्रीय संगीतय् यक्व विकास जुल। अभिनवगुप्तया अभिनवभारती थ्व सफूया दकलय् नांजाःगु तंसा ख। दसु- थ्व सफूलि मदूगु रस, शान्त रस अभिनवगुप्तं तना नवरस दयेकादिल। नेपालभाषाय् च्वयातःगु नाट्य ख्यःया दकलय् न्हापांगु सफू थ्व हे सफूया तंसा/वर्णन संगीत चन्द्र ख। थ्व सफू ख्वपया जुजु जगज्योति मल्ल व वय्‌कःया मन्त्री वंशमणि झां च्वयादिगु ख।

## लिधंसा

## स्वयादिसँ
* सामवेद
* रस
* भाव
* अभिनय

## पिनेया स्वापू
* नाट्यशास्त्रम् अध्याय १

पुचः:नाट्यशास्त्रम
पुचः:तजिलजि
पुचः:नेवाः तजिलजि
बिनोद चौधरी

**बिनोद चौधरी** नेपामि बनय्‌ज्याकमि ख। वय्‌कः चौधरी ग्रुपया म्यानेजिङ दिरेक्तर ख। सन् २०१३ कथं वय्‌कः फर्ब्स पत्रिकाय् सूचीकृत प्रथम नेपामि बिलिनियर ख।  वय्‌कः हलिमया १३४२म्ह दकलय् तःमि मनु ख। 

## जीवनी
बिनोद चौधरीं चौधरी ग्रुपया म्यानेजिङ दिरेक्तरया रुपय् ज्या यानादिगु दु। चौधरी ग्रुप वाइ वाइ चाउचाउया निंतिं नां जा। वय्‌कःया मेगु कम्पनी सिनोभेसन ग्रुप ख, वय्‌कःया सिगेन कर्पोरेसनय् नं होल्दिंग दु। वय्‌कःया नबिल बैंक व ताज होतेल एन्द प्यालेसेज]]नाप नं स्वापू दु। 

## लिधंसा

पुचः:अर्बपति
रणजीत मल्ल

**रणजीत मल्ल** ख्वपया अन्तिम जुजु ख। नापं, वय्‌कः मल्लवंशया हे अन्तिम जुजु नं ख। वय्‌कलं ख्वपय् ने सं ८४२ निसें ८९० तक्क शासन यानादिल।  प्राचीन नेपालभाषाय् दकलय् अप्व नाटक च्वयादिम्ह वय्‌कः हे ख। वय्‌कलं १४ स्वया अप्व नाटक च्वयादिगु दु। वय्‌कलं च्वयादिगु नाटक थ्व कथं दु -
*शनैश्चर रोहिण्युपाख्यान (८६२)
* चन्द्रागदोपाख्यान नाटक  (८६५)
* हरगण कथा  (८७५)
* ययात्सुपाख्यान  (८८५)
* गणेश दिक्पाल  (८८५)
* वीर वीरिणी कथा  (८८५)
* कृष्ण चरित्रोपाख्यान 
* मदन चरित्र नाटक
* गोरक्षोपाख्यान
* दिक्पाल गणेशोपाख्यानम्
* पृथुपाख्यानम्
* सुब्रम्हण्योपाख्यानम्
* षड्दर्शन नाटक
* भानुमति हरणोपाख्यान

## लिधंसा

## स्वयादिसँ
* नेपाल भाषा

पुचः:नेपालभाषा साहित्य
नेपाल सम्बत २३५

**** नेपाल सम्बतया छगू दँ ख। थ्व दँय् जूगु झाकात थ्व कथं दु-

## झाका
*नेपालभाषाया न्हापांगु ताडपत्र यलया उकुबहाःया ताडपत्र च्वगु। थ्व ताडपत्र नेपालभाषाया दकलय् न्हापांगु स्वतन्त्र अभिव्यक्ति दूगु दस्तावेज ख। थ्व ताडपत्र भुजिंमोल लिपिइ च्वयातःगु दु। थ्व ताडपत्रय् शिवदेवं श्री मणिधरजैव महाविहार आर्य संघया नियमया गोष्ठी पत्र ख।  थ्व ताडपत्रया दसु थ्व कथं दु

सिद्ध स्वस्ति। सम्वत आ ल ह्र (२३५) मार्गसिर कृष्ण चतुर्दश्याम। श्री ललितकमायां श्रीतेग्वल्के श्रीसिवदेवसंस्कारित। श्रीमनिधरजैव महाविहारार्यसर्वसंघानां नियमपरिभाअषपत्रिकेय्‌म।

थ्व ताडपत्रं नेपालभाषा, नेपाललिपिया बारेय् जक्क मखुसें लिच्छविकालया बनय्‌ज्या, ध्येबा, नापतौल, भाषिक मिस्रण आदिया बारेय् जानकारी ब्यु। नापं, थ्व नेपाःया इतिहासया नं छगू दकलय् पुलांगु दस्तावेजय् छता ख।

## लिधंसा

## स्वयादिसँ
*नेपाल सम्बत

पुचः:२गु सदि
बुलुबुलु

**बुलुबुलु** वा **बुलुबुलु वइगु** (लातिन *nausea*, ग्रीक भाषा  - *nausia* नं "ναυτία" - *nautia*, मोसन सिकनेस") छता मफूगु व याउंसे मच्वंगु अवस्था ख। थुकिलि प्वाया च्वयेया भागय् मफुथें जुया ल्ह्वयेमाथें च्वनि।  थ्व अवस्था आपालं ल्ह्वये स्वया न्ह्यः खनेदै तर न्ह्याबिलें अथे मजुइ नं फु। 

यक्व ल्वय्‌य् बुलुबुलु वइगु जुगुलिं थ्व छता अस्पष्ट लक्षण ख। थ्व लक्षण खनेसाथ कि हे थ्व हे ल्वय् जूगु धका धाये छिनि मखु। बुलुबुलु वइगुया छुं कारणय् मोसन सिकनेस, इकुइगु, माइग्रेन, मुर्छा, प्वाथय् संक्रमण आदि ला। यक्व वासःया साइद इफेक्तया रुपय् बुलुबुलु मिनेफु, दसु-क्यान्सरया वासः। ग्याना, घचाना, दिप्रेसनय् वना नं बुलुबुलु वयेफु। 

बुलुबुलु मवयेकेत बीगु वासःतयेत एन्तिएमेतिक धाइ। थ्व पुचलय् दाइफेनहाइद्रामिन, मेतोक्लोप्रामाइद, अन्दान्सेत्रन आदि वासः ला। 

## लिधंसा

## स्वयादिसँ
* उसाँय्

पुचः:लक्षण
बुसा

**बुसा** ख्वालय् बुलिगु छता समाःज्वलं ख।  थुकियात ख्वालय् फाउन्देसन तयेधुंका सेत यायेत बुलि। थुकियात दिंया मेमेगु ईलय् छ्यंगुया ओइलिनेस म्हो यायेत नं बुलि। थ्व त्रान्स्लुसेन्त शिर फा (translucent sheer powder), व पिग्मेन्तेद फा (pigmented powder) याना निता कथंया जुइफु। छुं प्रकारया पिग्मेन्तेद बुसा धाःसा फाउन्देसन मछ्यसें थमंतुं हे बुलिगु या। बुसां ख्वाःयात तोनयाना समान रुप बी। तोनिंग नापं थुकिलिं सनस्क्रिनया रुपय् व छ्यंगुलिइ वारावरणीय स्त्रेस म्हो यायेगु नं ज्या याइ। थ्व प्याकेज्द वा लुज निता रुपं वइगु या। थुकियात स्पोन्ज, ब्रश व फा पफं (powder puff) ख्वालय् बुलिगु या।  लूज फा तयेबिलय् ख्वालय् समान वितरण जुइ अपु।
 
मनुया छ्यंगु तोनया तःधंगु विविधताया कारणं याना थीथी कथंया बुसा दयेकिगु या। नापं, थी-थी ज्याया निंतिं थीथी कथंया बुसा नं दयेकातःगु दु। साधारण दसुया रुपय् ताल्क (talc) वा मचा पाउदर (baby powder)यात कायेछिं गुकि एब्जर्बेन्त ख व छ्यंगुयात तोनिंग नं याइ। 

## एप्लिकेसन
बुसा छ्यंगुया तोन स्वया छ्यसां बांलागु लिच्व  वइ। 

## स्वयादिसँ
* फाउन्देसन (cosmetics)
* ब्लशिंग

## लिधंसा

## पिनेया स्वापू
* Face बुसा जायेकिगु कल
बुँचुलि

बोतानीइ **बुँचुलि** धाःगु छता अविकशित इम्ब्र्योनिक कचा ख। थ्व हःया एक्जिल नापं वा स्वांमाया स्तेमया च्वकाय् दयाच्वनि। छक दयेधुंका बुँचुलि छुं ई तक्क निष्कृय जुइफु वा छकलं हे बुया वयेफु। बुँचुलित विशिष्टिकृत जुया स्वां वा चिहाकःगु कचा जुइफु। नापं, थ्व बढेजुया साधारण दं जुइफु। जुलोजीइ नं थ्व खँग्वयात छ्यलिगु या। थन धाःसा थ्व खँग्वलं म्हया भाग दयेकेफूगु वा म्ह हे दयेकेफूगु आउतग्रोथया नितिं थ्व खँग्वः छ्यलिगु या। 

## स्वयादिसँ
* जीवशास्त्र
* बोतानी

पुचः:बोतानी
नेपाल सम्बत ४०

**** नेपाल सम्बतया छगू दँ ख। थ्व दँय् जूगु झाकात थ्व कथं दु-

## झाका
*स्वनिगःया दकलय् पुलांगु उत्कीर्ण पत्रय् छगु येँया २१ वडाया न्हुघः देगः नापंया मजिपात त्वाया म्वसुलिइ दूगु मञ्जुश्री देगलय् दूगु उत्कीर्ण पत्र च्वगु।  थ्व उत्कीर्ण पत्र जुजु शंकरदेवया नामय् च्वयातःगु ख। थ्व पत्र द्यःया मूर्तिया पादपीठय् च्वयातःगु ख। 

## लिधंसा

## स्वयादिसँ
*नेपाल सम्बत

पुचः:न्हापांगु सदि
कि

**कि** धाःगु सि व भुंसा मदूगु चिधंगु, करा, सुक्खा पु ख। कि मनुयात नयेत वा चौपायातयेत नकेयात बुइकिगु या।   Agronomists also call the plants producing such seeds 'grains' or 'grain crops'. 

बुइकूगु, सुक्खा कि मेमेगु नसा स्वया यक्व रुपं भिं। थन्यागु नसा स्वथने, छ्यले व छथासं मेथासय् यंके अपु। थन्यागु नसां मेक्यानिकल हार्भेस्तिंग, नसाया आयात-निर्यात, तच्वःगु प्रशोधन व औद्योगिक बुँज्या यायेछिंगु वातावरण दयेकाब्युगु दु। अथे जूगुलिं, तःधंगु परिमाणय् जाकि, छ्व, कःनि, मुस्या आदिया कायेबिये यायेछिंसां तःधंगु परिमाणय् वाउँचा, उंचःआदिया धाःसा कायेबिये व स्वथनेज्या अपुक्क याये मछिं। 

छख्यः बुंइ बुइगु कि कथं पुलिगु करयात किप्यं धाइगु या। थ्व हे किप्यं खँग्वःयात आःवया सकल कथंया बुं कर(Land Tax)या निंतिं छ्यलिगु या।  
## लिधंसा

## स्वयादिसँ
* नसा

पुचः:नसा
बेलि

**बेलि** बहनिसिया नइगु मू नसा ख। थ्व दिंया मू नसाय् छता ख। हलिंया संस्कृति कथं थ्व दिंया २गुगु, स्वंगुगु, प्यंगुगु वा न्यागुगु नसा जुइ।  थ्व नसाय् थाय्‌ कथं जा, केंहे, उंचः, वाउँचा, मरि, ला, कःनि, सलाद आदि नइगु या।

## लिधंसा

## स्वयादिसँ
* कउला
* ज्यना
* नसा

पुचः:नसा
पुचः:लजिलजि
तछ्व

**तछ्व** (*Hordeum vulgare* L.), छता घाँय् परिवारया मू बुलि कि ख। थुकियात उसाँय् नसा, पशुतयेगु भुसा, बियर, अय्‌ला व मेमेगु मद्यदूगु त्वँसा दय्‌केत आदिया निंतिं ह्वयेकिगु या। थुकियात सुप, स्त्यु, व तछ्व मरी दयेकेत नं थी-थी तजिलजिइ छ्यलिगु या। तछ्व कियात परम्परागत व प्राचीन रुपय् माल्त दयेकेत छ्यलि। 

सन् २००७स हलिंया दकलय् अप्व बुइकुगु बुलितयेगु धलखय् बुइकूगु मात्रा (१३६ मिलियन टन ) व क्षेत्रफल कथं (५६६०००&nbsp;किमि२) तछ्व ४गुगु थासय् ला।

## लिधंसा

## स्वयादिसँ
* कि
* बुलि

पुचः:बुलि
पुचः:कि
ब्यांपासि

**ब्यांपासि** बाय् द्यांकःबसि ***Fragaria''  × ''ananassa*** छता हाइब्रिद प्रजाति ख, गुकियात थुकिया सिया निंतिं बुकिगु या। थुकिया सि बेर्री मजुसें छता एग्रेगेत एसेसरी फ्रुत (accessory fruit) ख। थुकिया सियात उकिया बास, रंग, रसात्मक तेस्क्चर, व चाकुसेंच्वंगु सवाया निंतिं म्हसीकिगु या। थुकिया सियात जुस, पाइ, आइसक्रिम, मिल्कशेक, चकलेत आदिइ तया नइगु या। आर्तिफिसियल ब्यांपासि सवा नं सिक्क लोकंह्वा। 

ब्यांपासि द्कलय् न्ह्य ब्रितानी, फ्रान्सय् सन् १७५०स दशकय् पूर्वी उत्तर अमेरिकाया *[[Fragaria virginiana]]* व चिलिं सन् १७१४स Amédée-François Frézierजुं हःगु  *[[Fragaria chiloensis]]*या हाइब्रिदया रुपय् सय्कूगु ख। 

*Fragaria* × *ananassa* प्रजातिया बुंज्यां थ्व स्वया न्ह्यःया १७गु शताअब्दीया वुदल्यान्द स्त्रःबेरीया व्यापारिक बुंज्या क्वचाय्कल। 

प्राविधिक कथं , ब्यांपासि छता मंका एसेसरी सि ख, गुकिया अर्थ छु ख धाःसा थ्व सिया लस्सा दूगु भाग स्वांमाया ओभरीं मखुसें ओभरी ज्वनिगु रिसेप्तेकलं वइ। थुकिया पिनेया सतहय् खनिगु पु थें न्याःगु ग्वचात वास्तवय् पु मजुसें स्वांया ओभरी ख व उकिया दुनेतिनि पु दयाच्वनि। 

## लिधंसा

## स्वयादिसँ
* स्वांमा
* सि

पुचः:स्वांमा
पुचः:सि
वाउँचा

**बुंचः** वा **वाउँचा** वा **उंचः** धाःगु हः दूगु स्वामा ख गुकियात तरकारीया रुपय् नयेछिं। गब्ले-गब्लें थुकिया दँ व कचा नं नयेछिनि। थन्यागु वांउचा वा बुंचः यक्व प्रकारया स्वामां नं वःसां थ्व सकलतयेत छगु हे प्रकारं दयेकेछिंगुलिं व अथे-अथे थें च्वनिगुलिं थुपिंत बुंचः वा वाउँचा  धाइ। 

करिब द्वछि प्रजातिया स्वामाया हः वाउँचाया रुपय् नइगु या। थन्याःगु यक्व स्वामात म्हो जक्क म्वाइगु चिहाकःया स्वामा दसु- क्वबि, तेत्युस, पलः, तुकं क्वबि आदि जुइगु या। सिमा वा सिं दूगु स्वांमाय् नयेछिंगु हः दूगु माय् *[[Adansonia]]*, *[[Aralia]]*, *[[Moringa]]*, *[[Morus (plant)|Morus]]*, व *[[Toona]]* मू प्रजाति ख।

भुसाया रुपय् छ्यलिगु यक्व बालीया हः नं मनुतयेसं नयेछिं। थन्यागु चीज धाःसा तर अनिकाल बिलय् जक्क नइगु या। थुकिया दसुया रुपय्  alfalfa, clover, व यक्व घाँय्त, छ्वः व बार्लेया हः आदि ला। थन्यागु माय् यक्व पौष्टिक तत्त्व दइगु जुसां थन्यागु माय् दूगु उच्च फाइबरया कारणं नइगु मया। थुकियात नसा संसोधन याना चुं दयेका, सुक्खा याना, वा क्यला जुस दयेका नयेछिं। 

## थीथी कथंया वाउँचा
* अजःमू (Celery)
* चसु
* पलः
* पाछाइ
* मिचः

## स्वयादिसँ
* नसा
* तरकारी

पुचः:तरकारी
बूबः

**बूबः**, बोतानी कथं, धाःगु Fabaceae (वा लेगुमिनोसा) परिवारया स्वांमा वा थ्व परिवारया स्वांमाया सि वा पु ख। थन्यागु स्वामातयेत इमिगु कि (दसु माय्, भुति, कय्‌गु, कीगु), चौपायाया निंतिं भुसा व घाँय्, व चाया उर्वर-शक्ति तःच्वयेकिगु वांगु गोबरया निंतिं बुइकिगु या। बूबः स्वांमात इमिगु सिम्बायोतिक नाइत्रोजन-फिक्सिंग ब्याक्तेरियां दयेकिगु रुत नोद्युल (root nodules)या निंतिं नांजा। नांजाःगु बूबलय् alfalfa, clover, peas, beans, lentils, lupins, mesquite, carob, मुस्या, व बरां ला। फकंमा (*[[Gleditsia]]* वा *[[Robinia]]*), wisteria, व केन्चकी कफित्रि (*Gymnocladus dioicus*) नं बोतानी कथं बूबलय् ला वः।   

## ह्वला
बूबः प्रजातित हलिंया थीथी थासय् दयाच्वंगु दु। ल्याखं कथं थ्व परिवार स्वंगुगु दकलय् तःधंगु बँ वनस्पति परिवारया रुपय् व्यापक रुपं दयाच्वंगु दु। थ्व परिवारया प्रजातित अर्किदासिए व एस्तेरासिए धुंका करिब ७५१ जेनेरा व करिब १९,००० ज्ञात प्रजाति नाप बँय् बुइगु स्वंगु दकलय् तधंगु मा परिवार ख।   थुकिया दुजःतेसं करिब ७ प्रतिशत स्वां-ह्वइगु मा प्रजाति (बाय् स्वाँमा) दयेकी।  

## बूबःतेगु धलः
नेवाः तजिलजि दुने बूबःया ताजि दुने दुथ्याःगु छुं मा-जाति थथे दु:
* कय्‌गू
** चिग्वः कय्‌गू
** तग्वः कय्‌गू
* भुति
* तुयू मुस्या
* चाना
* तुयू सिम्पु
* माय्
** पःमाय्
* मू 
* ह्याउँ भुति

## लिधंसा

## स्वयादिसँ
* नसा

पुचः:नसा
रवीन्द्र प्रभात

**** छम्ह नांजाम्ह हिन्दी साहित्यकार खः।
 

## जीवनी
वेकयागु जन्म ५ एप्रिल कृ.स.१९६९ य् बिहार यागु सीतामढ़ी जिल्ला यागु नापं महिंदवारा गांय् जुगु खः।  प्रारंभिक शिक्षा सीतामढ़ी नापं च्वना यानादिल। भूगोल प्रतिष्ठा बिहार विश्वविद्यालय, मुजफ्फरपुर य् पत्रकारिता मा स्नातकोत्तर उत्तर प्रदेश राजर्षि टंडन मुक्त विश्वविद्यालय इलाहावाद जुया दिल ।

## च्वेगु शैली
वेकयागु लेखन-शैली वर्णणात्मक खः गुकिलि पात्रयागु प्रत्येक मनोवैज्ञानिक सोचयागु विवरण दै। पात्रयागु चरित्र-निर्माण सिक्क याकनं जुइ छय् धाःसा पात्र छम्ह सामान्य-सरल मनु अतिरिक्त मेगु छुं नंजुइ मखु। वेकयागु अप्व बाखंय् पात्रयागु सोच घटना स्वया प्रधान जुइ। ताकि बचा रहे लोकतन्त्र थुकिगु उदाहरण खः।

## साहित्यिक कृति

**उपन्यास** 
*ताकि बचा रहे लोकतन्त्र
*प्रेम न हाट बिकाय

**काव्य-संग्रह**
*हम सफर 
*मत रोना रमज़ानी चाचा 
*स्मृतिशेष 

**प्रसिद्ध बाखं**
*हिन्दी ब्लगिन्ग् का इतिहास 
*चौबे जी की चौपाल

**संपादन** 
*समकालीन नेपाली साहित्य
*हिन्दी ब्लोगिंग: अभिव्यक्ति की नई क्रान्ति
*ऊर्विजा (अनियतकालिक)
*फगुनाहट (वार्षिक)
*संवाद (मासिक)
*वटवृक्ष (त्रैमासिक)
*परिकल्पना समय (मासिक)

## सम्मान
***ब्लॉग श्री सम्मान** 
***ब्लॉग भूषण सम्मान** 
***संवाद सम्मान**
***सृजन श्री सम्मान**(हिन्दी ब्लोगिंग का इतिहास)यागु लागि
***बाबा नागार्जुन जन्मशती कथा सम्मान**(ताकि बचा रहे लोकतन्त्र)यागु लागि
***प्रबलेस चिट्ठाकारिता शिखर सम्मान**(हिन्दी ब्लोगिंग : अभिव्यक्ति की नई क्रांति)यागु लागि
***हिन्दी साहित्य श्री सम्मान** 

## स्वयादिसँ
*हिन्दी
*साहित्य
*हिन्दी साहित्य

## सन्दर्भ:

## पिनेयागु स्वापूतः
*रवीन्द्र प्रभातको रचनाहरू कविताकोश मा

पुचः:हिन्दी साहित्य
ब्व (प्रकृति)

**ब्व** धागु छुं मा पिनातःगु थाय् ख।  ब्व धाःगु छख्यः थासय् छता हे प्रजातिया यक्व सिमा दयाच्वनिगु थाय् ख। आपालं थ्व मनुतयेसं पिनातइगु जुसां प्राकृतिक कथंया ब्व नं दयाच्वनि-दसु पंब्व (बांसघारी)। प्राकृतिक रुपय् दयाच्वनिगु ब्वय् सेकोइया ब्व (sequoia grove) हलिमय् नांजा। नेपालय् पिनातइगु ब्वय्  कःनिब्वः, छाःब्व, तिँब्व, तुब्व, तुकंब्व, पंब्व, पाछाइब्व, प्याजब्व, लाभाब्व, वाब्व आदि मू ब्व ख। थ्व नापं, अंब्व, स्याउब्व, सन्त्रासिब्व, सरिफाब्व आदि थीथी कथंया ब्व दयेफु। ब्व खँग्वः नेपालभाषाय् गनं वःगु धइगु स्पष्ट मजुनि।  

## लिधंसा

## स्वयादिसँ
* सिमा
* स्वांमा
* क्यब
* बोतानी

## पिनेया स्वापू
* 

पुचः:सिमा
थ्वाच्चा

**थ्वाच्चा** (चिखुँ, क्वात्रा, बुँछुँ) चिधंगु निसें मध्य आकारया रोदेन्तया **Sciuridae** नांया तःधंगु जैविक परिवारया छता प्राणी ख। थ्व परिवारय् सिमा थ्वाच्चा, बुं थ्वाच्चा, चिपमंकम् मार्मत (ग्राउन्दहग नापं), ब्वछुं, प्रेरी दग आदि प्राणीत ला। थ्वाच्चा अमेरिका, युरेसिया व अफ्रिकाया आदिवासी ख। थ्व प्रजाति अस्त्रेलियाय् नं थ्यंगु दु। दकलय् न्हापांगु स्युगु थ्वाच्चा Eocene कालया ख व थ्व प्राचीन माउन्तेन बिभर (mountain beaver) व दरमाउस (dormouse) नांया म्वानाच्वंगु प्रजातित नाप दकलय् नापंया स्वापू दु।

## लिधंसा

## स्वयादिसँ
* प्राणी

पुचः:प्राणी
स्वांमा

**स्वांमा** (अंग्रेजी भाषा: Shrub) धाःगु स्वां ह्वइगु सिमा स्वया चिहाकःगु आपालं ६ मितर (२० फित) स्वया चिहाकःगु मा ख। यक्व प्रजातिया मा थाय् व अवस्था कथं सिमा वा स्वांमा जुया ह्वये फु। स्वांमातयेगु दथुइ २ मितर स्वया चिहाकःगु स्वांमातयेत चिहाकःगु स्वांमा धाइ। थन्यागु स्वांमाय् लाभेन्दर (lavender), भिङ्का (Vinca) आदि व आपालं केबः मा दसु -गुलाफ आदि ला। थन्यागु स्वांमातयेत बाचास्वांमा, सबश्रब वा **झाः** धाय्‌छिं।

## बोतानिकल स्वरुप
बोतानी व इकोलोजीइ स्वांमा धाःगु निश्चित भौतिक संरचना दूगु मा ख। थन्यागु मा ८ मितर स्वया म्हो हाकःगु व च्वकाय् स्वया फुसलय् यक्व कचा दूगु मा ख।  

२-८ मितर तक्कया स्वांमातयेत थ्व कथं बायेछिं:
* घना हःतयेसं भुनातःगु (७०–१००%) — **क्लोज्द स्क्रब (closed-scrub)**

* मध्य-घना हःतयेसं भुनातःगु (३०–७०%) — **ओपल स्क्रब (open-scrub)**
* म्हो जक्क हः दूगु (१०–३०%) — **तल श्रबल्यान्द (tall shrubland)**
* सिक्क म्हो हः दूगु (<१०%) — **तल ओपन श्रबल्यान्द (tall open shrubland)**

२ मितर स्वया म्हो जक्क हाकः दूगु स्वांमातयेत थ्व कथं बायेछिं:
* घना हःदूगु foliage cover (70–100%) — **[[heath (habitat)|closed-heath]]** वा **closed low [[shrubland]]**—(*उत्तर अमेरिका*)
* मध्य घना हः दूगु (30–70%) — **[[heath (habitat)|open-heath]]** वा **mid-dense low [[shrubland]]**—(*उत्तर अमेरिका*)
* म्हो हः दूगु (10–30%) — **low [[shrubland]]**
* सिक्क म्हो हः दूगु  (<10%) — **low open [[shrubland]]**

## स्वांमातयेगु धलः
### साधारन
नेपालभासय् साधारनकथं नां दूगु स्वांमा थ्व कथं दु-
* कंमा (Cactus)
* कःमा वा कःछेमा
* तकुस्वांमा
* दुधालय् (*Datura*)
* चस्वांमा
* पःका
* ईका
* गुँखि (Creeper)

### परिमार्जित वैज्ञानिक
"*" चिं दूगु मा सिमाय् ह्वयेफु। 

## स्वयादिसँ
* श्रबेरी
* श्रबल्यान्द

## लिधंसा

पुचः:मा
पुचः:मा संरचना
पुचः:स्वांमा
फिलाक्व

मनूया एनाटोमीइ **फिलाक्व** वा **पिलाक्व** धाःगु तुतिया क्वय्‌या भागया ल्युनेया खण्ड ख। लाधि पुचः कथं फिलाक्व तुतिया पोस्तेरियर कम्पार्तमेन्त ख| फिलाक्वया निगु दकलय् तःधंगु लाभि जाना फिलाक्व लाभि वा काफ मसल दयेकि। थ्व लाभि ग्वालिइ एकिलिया तेन्दनं स्वाइ। फिलाक्वय् जुइफइगु स्थानीय ल्वचय् भेरिकोज भेन, दिप भेन थ्रम्बोसिस, कम्पार्तमेन्त सिन्द्रम, एकिलिज् तेन्दन रप्चर आदि मू अवस्था ख।

## नामाकरण
"फिला" धागु हिन्द-आर्य भाषाय् तुतिया ल्युनेया भाग ख। "फिला" स्वया क्वय्‌ लाइगु म्हया थाय्‌यात "फिला"य् "क्व" खँग्वः स्वाना फिलाक्व धाःगु खँग्वः बुयावःगु ख। "फि"यात "पि"य् हिला पिलाक्व धाइगु नं या।

## स्वयादिसँ
* एनाटोमी
* तुति

पुचः:तुति
पुचः:एनाटोमी
ल्वहँब्व

जियोलोजीइ **ल्वहँब्व** वा **ल्वहं** धःगु छता प्राकृतिक रुपय् दयाच्वनिगु छता वा अप्व खनिज वा खनिजात्मक ठोस वस्तुतयेगु छधी ख। दसु, साधारण ल्वहँब्व वा [ग्रेनाइत]], क्वार्त्ज, फेल्द्स्पार, व बायोताइत खनिजय् ल्वाकज्याना च्वगुं दै। प्रिथिबीया पिनेया ठोस तह लिथोस्फेर ल्वहँब्वलं दयाच्वंगु दु।  

मनूया इतिहासय् मनुतय्‌सं न्ह्याबिलय् नं ल्वहं छ्यलाच्वंगु दु। ल्वहं काल निसें हे मनुनं ल्वहँब्वया ज्याभः छ्यला वयाच्वंगु दु। ल्वहँब्वलय् दयाच्वनिगु खनिज व धातु मनू लहनाया निंतिं मदयेक मगाःगु चीज ख।  

ल्वहँब्वया स्वंगु मू प्रकार दु: इग्नेयस, सेदिमेन्तरी, व मेतामर्फिक ल्वहँब्व। ल्वहँब्वया वैज्ञानिक सीकेज्यायात पेत्रोलोजी धाइ। थ्व जियोलोजीया छता महत्त्वपूर्ण कचा ख।  

## ल्वहंया छुं नां
नेपालभाषाय् ल्वहं वा ल्वहँब्वयात वर्णन यायेत ल्वहंया गुणकथं छुं नां बियातःगु दु। थ्व नां थ्व कथं दु
* खउल्वहं (तसकं छाःगु ल्वहं)
* च्याफिल्वहं (फि गः च्वना दयावःगु ल्वहं)
* त्याफिल्वहं (फि गः च्वना दयावःगु ल्वहं)
* दुरुल्वहं (दुरु थें तुयुसेच्वंगु ल्वहं, मार्बल नं धाइगु या)
* भ्वासाल्वहं (मेमेगु ल्वहं स्वया नाइसेच्वंगु ल्वहं)
* सख्वाःल्वहं (ल्वहं उनाः दयेकातःगु चुंया ल्वहं)
* माय्‌पूल्वहं

## लिधंसा

## स्वयादिसँ
* जियोलोजी
* ल्वहं

पुचः:ल्वहँब्व
पुचः:ल्वहं
ब्वहः

300px|thumb|ब्वहः जोइन्त। एन्तेरियर एस्पेक्त।
 
**ब्वहः** स्वया क्वँय् क्ल्याभिकल, स्क्यापुला, व ह्युमरस व थ्व क्वँय्‌त नाप स्वापू दूगु लाधि, प्याथः, सेँप्वाँय् जाना दयेकातःगु म्हया छगु कुचा ख। थ्व स्वकु क्वँय्‌तयेगु आर्तिकुलेसनं ब्वहः जोर्नी दयेकी। ब्वहःया मू जोर्नी ग्लेनोह्युमेरल जोर्नी ख गुकियात ब्वहः जोर्नी नं धाइगु या। एनाटोमीइ ब्वहः जोर्नीयात ह्युमरस व स्क्यापुला स्वाइगु थाय्म् वा हुमरसया छ्यं ग्लेनोइद फोस्साय् स्वाइगु थाय्‌यात ब्वहः जोर्नी धाइ। The **shoulder** is the group of structures in the region of the joint.

थ्व जोर्नीइ निता कथंया मुरुक्वँय् दु। थुकिलि छता मुरुक्वँय् क्वँय्‌त स्वाइगु थासय् दयाच्वनि, व थुकियात आर्तिकुलर मुरुक्वँय् धाइ। थुकिलिं ब्वहःया क्वँय्‌तयेत सनेयात ग्वहालि याइ। थ्व मुरुक्वँय् ज्यलावंगु प्रक्रियां (आर्थ्राइतिस) ब्वहः संके थाकुइ व संकेबिलय् स्या नं स्याइ। ल्याब्रम (labrum) धाःगु मेगु कथंया मुरुक्वँय् ख। थ्व आर्तिकुलर मुरुक्वँय् स्वया पा। थ्व मुरुक्वँय् अप्व रेशादार जुइ व ग्लेनोइद सकेतया नापं जक दइ। 

## लिधंसा

## स्वयादिसँ
* मनू
* एनाटोमी

पुचः:एनाटोमी
एटा जिल्ला

**एटा जिल्ला** भारतया राज्य उत्तर प्रदेशया छगू जिल्ला ख। थ्व जिल्ला अलिगढ विभागय् ला। थ्व जिल्लाय् स्वंगु तहसील दु-
* अलीगंज तहसील
* एटा तहसील
* जलेसर तहसील

## मू नगर
* अलिगञ्ज
* अमनपुर
* अवगढ
* भरगाइं
* बिल्राम
* एटा
* गञ्ज दंदरवाडा
* मोहनपुर
* जयथरा
* जलेसर (इताह)
* कस्गञ्ज
* मरेह्रा
* निधौली कलन

## जनसंख्या
सन् २०११या जनगणना कथं थ्व जिल्लाया तहसीलवर ग्रामीण जनसंख्या थ्व कथं दु-

## लिधंसा

## स्वयादिसँ
* उत्तरप्रदेश

पुचः:उत्तरप्रदेश
नेपाल सम्बतया १२गु सदि

१२गु सदिया नेपाल सम्बतया दँत थ्व कथं दु। छुं दँय् जूगु झाका स्वयेत दँया पतिइ तियादिसँ । थन दँयातः झिदि कथं ब्वथलातयागु जुल ।
## न्हापांगु झिदि
* नेपाल सम्बत ११०१
* नेपाल सम्बत ११०२
* नेपाल सम्बत ११०३
* नेपाल सम्बत ११०४
* नेपाल सम्बत ११०५
* नेपाल सम्बत ११०६
* नेपाल सम्बत ११०७
* नेपाल सम्बत ११०८
* नेपाल सम्बत ११०९
* नेपाल सम्बत १११०
## निगूगु झिदि
* नेपाल सम्बत ११११
* नेपाल सम्बत १११२
* नेपाल सम्बत १११३
* नेपाल सम्बत १११४
* नेपाल सम्बत १११५
* नेपाल सम्बत १११६
* नेपाल सम्बत १११७
* नेपाल सम्बत १११८
* नेपाल सम्बत १११९
* नेपाल सम्बत ११२०
## स्वगूगु झिदि
* नेपाल सम्बत ११२१
* नेपाल सम्बत ११२२
* नेपाल सम्बत ११२३
* नेपाल सम्बत ११२४
* नेपाल सम्बत ११२५
* नेपाल सम्बत ११२६
* नेपाल सम्बत ११२७
* नेपाल सम्बत ११२८
* नेपाल सम्बत ११२९
* नेपाल सम्बत ११३०
## प्यगूगु झिदि
* नेपाल सम्बत ११३१
* नेपाल सम्बत ११३२
* नेपाल सम्बत ११३३
* नेपाल सम्बत ११३४
* नेपाल सम्बत ११३५
* नेपाल सम्बत ११३६
* नेपाल सम्बत ११३७
* नेपाल सम्बत ११३८
* नेपाल सम्बत ११३९
* नेपाल सम्बत ११४०
१२ सदिया थुगु झिदिं नेपाल सम्बतय् तिथिं जक्क जुइगु ल्याःचाः क्वचाल ।
## न्यागूगु  झिदि
नेपाल सम्बतय् १२ सदिया थुगु झिदि निसें न्हिल्याः नगुमाः न्ह्याःगु खः ।
* नेपाल सम्बत ११४१
* नेपाल सम्बत ११४२
* नेपाल सम्बत ११४३
* नेपाल सम्बत ११४४
* नेपाल सम्बत ११४५
* नेपाल सम्बत ११४६
* नेपाल सम्बत ११४७
* नेपाल सम्बत ११४८
* नेपाल सम्बत ११४९
* नेपाल सम्बत ११५०

## खुगूगु झिदि
* नेपाल सम्बत ११५१
* नेपाल सम्बत ११५२
* नेपाल सम्बत ११५३
* नेपाल सम्बत ११५४
* नेपाल सम्बत ११५५
* नेपाल सम्बत ११५६
* नेपाल सम्बत ११५७
* नेपाल सम्बत ११५८
* नेपाल सम्बत ११५९
* नेपाल सम्बत ११६०

## न्हेगूगु झिदि
* नेपाल सम्बत ११६१
* नेपाल सम्बत ११६२
* नेपाल सम्बत ११६३
* नेपाल सम्बत ११६४
* नेपाल सम्बत ११६५
* नेपाल सम्बत ११६६
* नेपाल सम्बत ११६७
* नेपाल सम्बत ११६८
* नेपाल सम्बत ११६९
* नेपाल सम्बत ११७०

## च्यागूगु झिदि
* नेपाल सम्बत ११७१
* नेपाल सम्बत ११७२
* नेपाल सम्बत ११७३
* नेपाल सम्बत ११७४
* नेपाल सम्बत ११७५
* नेपाल सम्बत ११७६
* नेपाल सम्बत ११७७
* नेपाल सम्बत ११७८
* नेपाल सम्बत ११७९
* नेपाल सम्बत ११८०

## गुगूगु झिदि
* नेपाल सम्बत ११८१
* नेपाल सम्बत ११८२
* नेपाल सम्बत ११८३
* नेपाल सम्बत ११८४
* नेपाल सम्बत ११८५
* नेपाल सम्बत ११८६
* नेपाल सम्बत ११८७
* नेपाल सम्बत ११८८
* नेपाल सम्बत ११८९
* नेपाल सम्बत ११९०

## लिपांगु झिदि
* नेपाल सम्बत ११९१
* नेपाल सम्बत ११९२
* नेपाल सम्बत ११९३
* नेपाल सम्बत ११९४
* नेपाल सम्बत ११९५
* नेपाल सम्बत ११९६
* नेपाल सम्बत ११९७
* नेपाल सम्बत ११९८
* नेपाल सम्बत ११९९
* नेपाल सम्बत १२००

## स्वयादिसँ
* नेपाल सम्बत

पुचः:१२गु सदि
नेपाल सम्बतया १०गु सदि

१०गु सदिया नेपाल सम्बतया दँत थ्व कथं दु। छुं दँय् जूगु झाका स्वयेत दँया पतिइ तियादिसँ । थन दँयातः झिदि कथं ब्वथलातयागु जुल । 
## न्हापांगु झिदि
* नेपाल सम्बत ९०१
* नेपाल सम्बत ९०२
* नेपाल सम्बत ९०३
* नेपाल सम्बत ९०४
* नेपाल सम्बत ९०५
* नेपाल सम्बत ९०६
* नेपाल सम्बत ९०७
* नेपाल सम्बत ९०८
* नेपाल सम्बत ९०९
* नेपाल सम्बत ९१०

## निगूगु झिदि
* नेपाल सम्बत ९११
* नेपाल सम्बत ९१२
* नेपाल सम्बत ९१३
* नेपाल सम्बत ९१४
* नेपाल सम्बत ९१५
* नेपाल सम्बत ९१६
* नेपाल सम्बत ९१७
* नेपाल सम्बत ९१८
* नेपाल सम्बत ९१९
* नेपाल सम्बत ९२०

## स्वगूगु झिदि
* नेपाल सम्बत ९२१
* नेपाल सम्बत ९२२
* नेपाल सम्बत ९२३
* नेपाल सम्बत ९२४
* नेपाल सम्बत ९२५
* नेपाल सम्बत ९२६
* नेपाल सम्बत ९२७
* नेपाल सम्बत ९२८
* नेपाल सम्बत ९२९
* नेपाल सम्बत ९३०

## प्यगूगु झिदि
* नेपाल सम्बत ९३१
* नेपाल सम्बत ९३२
* नेपाल सम्बत ९३३
* नेपाल सम्बत ९३४
* नेपाल सम्बत ९३५
* नेपाल सम्बत ९३६
* नेपाल सम्बत ९३७
* नेपाल सम्बत ९३८
* नेपाल सम्बत ९३९
* नेपाल सम्बत ९४०

## न्यागूगु झिदि
* नेपाल सम्बत ९४१
* नेपाल सम्बत ९४२
* नेपाल सम्बत ९४३
* नेपाल सम्बत ९४४
* नेपाल सम्बत ९४५
* नेपाल सम्बत ९४६
* नेपाल सम्बत ९४७
* नेपाल सम्बत ९४८
* नेपाल सम्बत ९४९
* नेपाल सम्बत ९५०

## खुगूगु झिदि
* नेपाल सम्बत ९५१
* नेपाल सम्बत ९५२
* नेपाल सम्बत ९५३
* नेपाल सम्बत ९५४
* नेपाल सम्बत ९५५
* नेपाल सम्बत ९५६
* नेपाल सम्बत ९५७
* नेपाल सम्बत ९५८
* नेपाल सम्बत ९५९
* नेपाल सम्बत ९६०

## न्हेगूगु झिदि
* नेपाल सम्बत ९६१
* नेपाल सम्बत ९६२
* नेपाल सम्बत ९६३
* नेपाल सम्बत ९६४
* नेपाल सम्बत ९६५
* नेपाल सम्बत ९६६
* नेपाल सम्बत ९६७
* नेपाल सम्बत ९६८
* नेपाल सम्बत ९६९
* नेपाल सम्बत ९७०

## च्यागूगु झिदि
* नेपाल सम्बत ९७१
* नेपाल सम्बत ९७२
* नेपाल सम्बत ९७३
* नेपाल सम्बत ९७४
* नेपाल सम्बत ९७५
* नेपाल सम्बत ९७६
* नेपाल सम्बत ९७७
* नेपाल सम्बत ९७८
* नेपाल सम्बत ९७९
* नेपाल सम्बत ९८०

## गुगूगु झिदि
* नेपाल सम्बत ९८१
* नेपाल सम्बत ९८२
* नेपाल सम्बत ९८३
* नेपाल सम्बत ९८४
* नेपाल सम्बत ९८५
* नेपाल सम्बत ९८६
* नेपाल सम्बत ९८७
* नेपाल सम्बत ९८८
* नेपाल सम्बत ९८९
* नेपाल सम्बत ९९०

## लिपांगु झिदि
* नेपाल सम्बत ९९१
* नेपाल सम्बत ९९२
* नेपाल सम्बत ९९३
* नेपाल सम्बत ९९४
* नेपाल सम्बत ९९५
* नेपाल सम्बत ९९६
* नेपाल सम्बत ९९७
* नेपाल सम्बत ९९८
* नेपाल सम्बत ९९९
* नेपाल सम्बत १०००

## लिधंसा

## स्वयादिसँ
* नेपाल सम्बत

पुचः:१०गु सदि
नेपाल सम्बत ९८७

**** नेपाल सम्बतया छगू दँ खः। थ्व दँय् जुगु झाकात थ्व कथं दु-

## झाका
## बुगु
* महाकवि सिद्धिदास महाजु

## मदुगु

पुचः:१०गु सदि
नेपाल सम्बतया ११गु सदि

११गु सदीया नेपाल सम्बतया दँत थ्व कथं दु। छुं दँय् जूगु झाका स्वयेत दँया पतिइ तियादिसँ । थन दँयातः झिदि कथं ब्वथलातयागु जुल ।
## न्हापांगु झिदि
* नेपाल सम्बत १००१
* नेपाल सम्बत १००२
* नेपाल सम्बत १००३
* नेपाल सम्बत १००४
* नेपाल सम्बत १००५
* नेपाल सम्बत १००६
* नेपाल सम्बत १००७
* नेपाल सम्बत १००८
* नेपाल सम्बत १००९
* नेपाल सम्बत १०१०
* नेपाल सम्बत १०११
## निगूगु झिदि
* नेपाल सम्बत १०१२
* नेपाल सम्बत १०१३
* नेपाल सम्बत १०१४
* नेपाल सम्बत १०१५
* नेपाल सम्बत १०१६
* नेपाल सम्बत १०१७
* नेपाल सम्बत १०१८
* नेपाल सम्बत १०१९
* नेपाल सम्बत १०२०
## स्वगूगु झिदि
* नेपाल सम्बत १०२१
* नेपाल सम्बत १०२२
* नेपाल सम्बत १०२३
* नेपाल सम्बत १०२४
* नेपाल सम्बत १०२५
* नेपाल सम्बत १०२६
* नेपाल सम्बत १०२७
* नेपाल सम्बत १०२८
* नेपाल सम्बत १०२९
* नेपाल सम्बत १०३०
## प्यगूगु झिदि
* नेपाल सम्बत १०३१
* नेपाल सम्बत १०३२
* नेपाल सम्बत १०३३
* नेपाल सम्बत १०३४
* नेपाल सम्बत १०३५
* नेपाल सम्बत १०३६
* नेपाल सम्बत १०३७
* नेपाल सम्बत १०३८
* नेपाल सम्बत १०३९
* नेपाल सम्बत १०४०
## न्यागूगु झिदि
* नेपाल सम्बत १०४१
* नेपाल सम्बत १०४२
* नेपाल सम्बत १०४३
* नेपाल सम्बत १०४४
* नेपाल सम्बत १०४५
* नेपाल सम्बत १०४६
* नेपाल सम्बत १०४७
* नेपाल सम्बत १०४८
* नेपाल सम्बत १०४९
* नेपाल सम्बत १०५०
## खुगूगु झिदि
* नेपाल सम्बत १०५१
* नेपाल सम्बत १०५२
* नेपाल सम्बत १०५३
* नेपाल सम्बत १०५४
* नेपाल सम्बत १०५५
* नेपाल सम्बत १०५६
* नेपाल सम्बत १०५७
* नेपाल सम्बत १०५८
* नेपाल सम्बत १०५९
* नेपाल सम्बत १०६०
## न्हेगूगु झिदि
* नेपाल सम्बत १०६१
* नेपाल सम्बत १०६२
* नेपाल सम्बत १०६३
* नेपाल सम्बत १०६४
* नेपाल सम्बत १०६५
* नेपाल सम्बत १०६६
* नेपाल सम्बत १०६७
* नेपाल सम्बत १०६८
* नेपाल सम्बत १०६९
* नेपाल सम्बत १०७०
## च्यागूगु झिदि
* नेपाल सम्बत १०७१
* नेपाल सम्बत १०७२
* नेपाल सम्बत १०७३
* नेपाल सम्बत १०७४
* नेपाल सम्बत १०७५
* नेपाल सम्बत १०७६
* नेपाल सम्बत १०७७
* नेपाल सम्बत १०७८
* नेपाल सम्बत १०७९
* नेपाल सम्बत १०८०
## गुगूगु झिदि
* नेपाल सम्बत १०८१
* नेपाल सम्बत १०८२
* नेपाल सम्बत १०८३
* नेपाल सम्बत १०८४
* नेपाल सम्बत १०८५
* नेपाल सम्बत १०८६
* नेपाल सम्बत १०८७
* नेपाल सम्बत १०८८
* नेपाल सम्बत १०८९
* नेपाल सम्बत १०९०
## लिपांगु झिदि
* नेपाल सम्बत १०९१
* नेपाल सम्बत १०९२
* नेपाल सम्बत १०९३
* नेपाल सम्बत १०९४
* नेपाल सम्बत १०९५
* नेपाल सम्बत १०९६
* नेपाल सम्बत १०९७
* नेपाल सम्बत १०९८
* नेपाल सम्बत १०९९
* नेपाल सम्बत ११००

## स्वयादिसँ
* नेपाल सम्बत

पुचः:११गु सदि
नेपाल सम्बत १०६१

**** नेपाल सम्बतया छगू दँ खः। थ्व दँय् जुगु झाकात थ्व कथं दु-

## झाका
* नेपालय् राणाशासनया विरोध याःगु हुनिइ नेपालभाषाया दक्वं च्वनितयेत झ्यालखानाय् कुंगु। थ्व नापंम् नेपालभाषाया पूनर्जागरण काल सिधःगु व जेल काल शुरु जूगु। 
### [[चिल्ला]]
* भारतया धार्मिक पत्रिका धर्मदूतय् दकलय् न्ह्यः नेपालभाषाया च्वसु पिथंगु।

## बुगु
## मदुगु
* शहीद शुक्रराज शास्त्री

## लिधंसा

## स्वयादिसँ
* नेपाल सम्बत

पुचः:११गु सदि
नेपाल सम्बत १०८३

**** नेपाल सम्बतया छगू दँ खः। थ्व दँय् जुगु झाकात थ्व कथं दु-

## झाका
* नेपालभाषा पूनर्जागरणया हुनिइ महाकवि सिद्धिदास महाजुं च्वयादिगु सत्यसती पिथंगु।  
* ईश्वरानन्द श्रेष्ठाचार्यया उपन्यास ख्वाउंहि पिथंगु

## बुगु
## मदुगु
* धर्मादित्य धर्माचार्य

## लिधंसा

## स्वयादिसँ
* नेपाल सम्बत

पुचः:११गु सदि
नेपाल सम्बत १०२६

**** नेपाल सम्बतया छगू दँ खः। थ्व दँय् जुगु झाकात थ्व कथं दु-

## झाका
* नेपालय् राणा शासन अन्तर्गत चन्द्र शम्सेर राणाया शासन कालय् नेपालभाषाय् च्वयातःगु भों व दस्तावेजयात न्हापा बियातःगु आधिकारिक मान्यता मबीगु निर्णय।  थ्व नापं नेपालभाषायात आधिकारिक रुपं नेपाःया सरकारं दमन शुरु जूगु।
## बुगु
## मदुगु

## लिधंसा

## स्वयादिसँ
* नेपाल सम्बत

पुचः:११गु सदि
नेपाल सम्बत ११०४

**** नेपाल सम्बतया छगू दँ खः। थ्व दँय् जुगु झाकात थ्व कथं दु-

## झाका
* नेपालभाषा महाकवि सिद्धिदास महाजुया सनातन धर्म प्रकाशन पिथंगु।  
* केशवमान शाक्यं अनुवाद याःगु उपन्यास बीनिभाः पिथंगु।
* मल्ल के सुन्दरं अनुवाद याःगु उपन्यास यक्षी (किचकन्या) पिथंगु
* अरुण साय्‌मिया उपन्यास ह्याउंस्वां पिथंगु

## बुगु
## मदुगु

## लिधंसा

## स्वयादिसँ
* नेपाल सम्बत

पुचः:१२गु सदि
नेपाल सम्बत १११६

**** नेपाल सम्बतया छगू दँ खः। थ्व दँय् जुगु झाकात थ्व कथं दु-

## झाका
* नेपालभाषा पूनर्जागरणकालीन कवि योगवीरसिं कसाःनं च्वयादिगु नेपालभाषा व खँय् भाषाया चिनाखँ शरदचन्द्र भट्टराईजुं जोगमण्डिलीका कवि र कविता नांया सफूलि पिथनादिगु। 
* मदनगोपाल प्रधानया उपन्यास जन्ति न्ह्यात पिथंगु
* योगेशराजया उपन्यास हलिंया सिथय् पिथंगु

## बुगु
## मदुगु

## लिधंसा

## स्वयादिसँ
* नेपाल सम्बत

पुचः:१२गु सदि
नेपाल सम्बत १०४५

**** नेपाल सम्बतया छगू दँ खः। थ्व दँय् जुगु झाकात थ्व कथं दु-

## झाका
* नेपालय् तुलसीमेहर श्रेष्ठया नेतृत्त्वय् चर्खा आन्दोलन शुरु जूगु।
* नेपालभाषा पूनर्जागरणया हुनिइ धर्मादित्य धर्माचार्यजुं भारतया कलकातां बुद्धधर्म पत्रिका पिथनादिगु।  

## बुगु
## मदुगु

## लिधंसा

## स्वयादिसँ
* नेपाल सम्बत

पुचः:११गु सदि
नेपाल सम्बत १०४६

**** नेपाल सम्बतया छगू दँ खः। थ्व दँय् जुगु झाकात थ्व कथं दु-

## झाका
* सिल्लाथ्व पञ्चमी (श्रीपञ्चमी): नेपालभाषा पूनर्जागरणया हुनिइ धर्मादित्य धर्माचार्यया नेतृत्त्वय् भारतया कलकाताय् नेपालभाषाया न्हापांगु साहित्यिक संस्था नेपालभाषा साहित्य मण्डल पलिस्था जूगु।  

## बुगु
## मदुगु

## लिधंसा

## स्वयादिसँ
* नेपाल सम्बत

पुचः:११गु सदि
नेपाल सम्बत १०५३

**** नेपाल सम्बतया छगू दँ खः। थ्व दँय् जुगु झाकात थ्व कथं दु-

## झाका
* नेपालभाषा पूनर्जागरणया हुनिइ चित्तधर "हृदय"या पद्यनिकुञ्ज व हृदय कुसुम पिथंगु। थ्व सफूति दूगु मां धाःगु चिनाखँ च्वगुया निंतिं वय्‌कःयात जेलय् तःगु।

## बुगु
## मदुगु

## लिधंसा

## स्वयादिसँ
* नेपाल सम्बत

पुचः:११गु सदि
नेपाल सम्बत १०६९

**** नेपाल सम्बतया छगू दँ खः। थ्व दँय् जुगु झाकात थ्व कथं दु-

## झाका
* चित्तधर "हृदय"नं च्वयादिगु नेपालभाषाया दकलय् प्रसिद्ध महाकाव्यय् छगू सुगत सौरभ दकलय् न्हापां प्रकाशित जूगु।
* चित्तधर "हृदय"या चिनाखँमुना अन्तर ध्वनि प्रकाशित जूगु

## बुगु
## मदुगु

## लिधंसा

## स्वयादिसँ
* नेपाल सम्बत

पुचः:११गु सदि
नेपाल सम्बत १०३२

**** नेपाल सम्बतया छगू दँ खः। थ्व दँय् जुगु झाकात थ्व कथं दु-

## झाका
## बुगु
* सिद्धिचरण श्रेष्ठ, नेपालभाषा व खँय् भाय्या चिनाखँमि
* ठाकुरलाल मानन्धर

## मदुगु

## लिधंसा

## स्वयादिसँ
* नेपाल सम्बत

पुचः:११गु सदि
नेपाल सम्बत १०९०

**** नेपाल सम्बतया छगू दँ खः। थ्व दँय् जुगु झाकात थ्व कथं दु-

## झाका
* गिरिजाप्रसाद जोशीया उपन्यास धकिं पिथंगु।
* धूस्वां साय्‌मिया उपन्यास माखा पिथंगु।
* धर्मरत्न यमिया उपन्यास आङ्ल्हामो पिथंगु।
* भिक्षु ज्ञानपूर्णिकं अनुवाद यानादिगु उपन्यास यःम्ह म्ह्याय् पिथंगु।
* लाभरत्न तुलाधरं अनुवाद यानादिगु उपन्यास लंजुवा पिथंगु।

## बुगु
## मदुगु

## लिधंसा

## स्वयादिसँ
* नेपाल सम्बत

पुचः:११गु सदि
नेपाल सम्बत ११२०

**** नेपाल सम्बतया छगू दँ खः। थ्व दँय् जुगु झाकात थ्व कथं दु-

## झाका
* गिरिजाप्रसाद जोशीया उपन्यास सिलुम्ये पिथंगु।
* अष्टमुनि गुभाजुया उपन्यास ख्युं नाया वनाच्वंगु सुथ पिथंगु।
* बुद्धवंशया नेपालभासय् भाय्हिला भुवनलाल प्रधानं यानादीगु दु। 
## बुगु
## मदुगु

## लिधंसा

## स्वयादिसँ
* नेपाल सम्बत

पुचः:१२गु सदि
नेपाल सम्बत ११०१

**** नेपाल सम्बतया छगू दँ खः। थ्व दँय् जुगु झाकात थ्व कथं दु-

## झाका
* गिरिजाप्रसाद जोशीय उपन्यास लक्ष्मी व सरस्वती पिथंगु।
* तुयुबहादुर महर्जनया उपन्यास खोंमोह पिथंगु।
* भूषणप्रसाद श्रेष्ठजुं अनुवाद यानादिगु थ्याङ्‌क्यू मिस्टर ग्लाड (१) व थ्याङ्‌क्यू मिस्टर ग्लाड (२) पिथंगु
* पुलांगु म्ये मुना सफू पिथंगु:, सम्पादक: काशीनाथ तमोट, सङ्कलक: मानदास तुलाधर, नेपालभाषा परिषद्।

## बुगु
## मदुगु

## लिधंसा

## स्वयादिसँ
* नेपाल सम्बत

पुचः:१२गु सदि
नेपाल सम्बत १०९३

**** नेपाल सम्बतया छगू दँ खः। थ्व दँय् जुगु झाकात थ्व कथं दु-

## झाका
* ईश्वरानन्द श्रेष्ठाचार्यया उपन्यास छ धन्य खः पिथंगु।
* रामशेखरया उपन्यास नसंफाःगु चा पिथंगु।
* राज साय्‌मिया उपन्यास योम्ह शत्रु पिथंगु।

## बुगु
## मदुगु

## लिधंसा

## स्वयादिसँ
* नेपाल सम्बत

पुचः:११गु सदि
नेपाल सम्बत ११०३

**** नेपाल सम्बतया छगू दँ खः। थ्व दँय् जुगु झाकात थ्व कथं दु-

## झाका
* गिरिजाप्रसाद जोशीया उपन्यास व गमला थ्व खैथल पिथंगु।
* दुर्लभलाल सिंहया उपन्यास पलाःख्वांय् पिथंगु।
* रत्नबहादुर साय्‌मिया उपन्यास गुंसिघांय् पिथंगु।
* मल्ल के सुन्दरया उपन्यास नसना पिथंगु।
* मथुरा साय्‌मिया उपन्यास यांमिखा पिथंगु।
* प्रकाश बज्राचार्यया उपन्यास हिं बुलातःगु पौ पिथंगु।

## बुगु
## मदुगु

## लिधंसा

## स्वयादिसँ
* नेपाल सम्बत

पुचः:१२गु सदि
नेपाल सम्बत १११०

**** नेपाल सम्बतया छगू दँ खः। थ्व दँय् जुगु झाकात थ्व कथं दु-

## झाका
* गिरिजाप्रसाद जोशीया उपन्यास न्याल्ल ब्यां पिथंगु
* सुवर्णमान तुलाधर व अम्रितरत्न तुलाधर जाना उपन्यास डाक्टरया कला भाय्‌हिला पिथंगु।
* भीमरत्न बज्राचार्य्या उपन्यास थःथःगु भाग्य पिथंगु
* नर्मदेश्वर प्रधानं अनुवाद यानादिगु उपन्यास लः हंय् पिथंगु।
* दुर्लभलाल सिंहया उपन्यास वंय्‌पाजु पिथंगु।
* दुण्ड बहादुर बज्राचार्यजुं त्रिपिटकया "सुत्तपिटकया दीघनिकाय" नेपालभासय् भाय्हिलाः पिथंगु।

## बुगु
## मदुगु

## लिधंसा

## स्वयादिसँ
* नेपाल सम्बत

पुचः:१२गु सदि
नेपाल सम्बत १११३

**** नेपाल सम्बतया छगू दँ खः। थ्व दँय् जुगु झाकात थ्व कथं दु-

## झाका
* धूस्वां साय्‌मिया उपन्यास तिसा पिथंगु।
* विजयेश्वर वैद्यजुं अनुवाद यानादिगु उपन्यास वंय्‌ बुराया न्हि सफू पिथंगु।
* मदनगोपाल प्रधान (क्वाःघासा)या उपन्यास हिसिला पिथंगु।
* सुत्तनिपातया नेपालभाषाया भाय् हिला धर्मरत्न शाक्य "त्रिशुली" जुं पिथंगु।

## बुगु
## मदुगु

## लिधंसा

## स्वयादिसँ
* नेपाल सम्बत

पुचः:१२गु सदि
नेपाल सम्बत १०९९

**** नेपाल सम्बतया छगू दँ खः। थ्व दँय् जुगु झाकात थ्व कथं दु-

## झाका
* गिरिजाप्रसाद जोशीया उपन्यास भाजंमिखा पिथंगु।
* गिरिजाप्रसाद जोशीया उपन्यास विपात्र पिथंगु।
* चिनियालाल बज्राचार्यया उपन्यास नसंचा पिथंगु।
* अरुण साय्‌मिया उपन्यास वंचुमिला पिथंगु।
* पद्मरत्न तुलाधरया उपन्यास हसिना पिथंगु।

## बुगु
## मदुगु

## लिधंसा

## स्वयादिसँ
* नेपाल सम्बत

पुचः:११गु सदि
नेपाल सम्बत १०६७

**** नेपाल सम्बतया छगू दँ खः। थ्व दँय् जुगु झाकात थ्व कथं दु-

## झाका
* नेपालभाषाया जेलकालया चित्तधर "हृदय"या चिनाखँमुना हृदय कथा पिथंगु
* नेपालभाषाया जेलकालया चित्तधर "हृदय"या खण्डकाव्य गौतम बुद्ध पिथंगु
* नेपालभाषाया जेलकालया केदारमान "व्यथित"या चिनाखँमुना ख्वबिं प्याःगु मे पिथंगु
* नेपालभाषाया जेलकालया केदारमान "व्यथित"या चिनाखँमुना दिवस चित्र पिथंगु

## बुगु
## मदुगु

## लिधंसा

## स्वयादिसँ
* नेपाल सम्बत

पुचः:११गु सदि
महाराष्ट्रया खुसितयेगु धलः

महाराष्ट्रया खुसि थ्व कथं दु-

## स्वयादिसँ
* महाराष्ट्र

पुचः:महाराष्ट्र
ज्योतिर्लिङ्ग

हिन्दू धर्मय् पुराणतयेगु अनुसार शिवजी गन-गन स्वयं प्रकट जुयादिल, व झिन्निगु थासय् दूगु शिवलिंगतयेत *ज्योतिर्लिङ्ग*'या रुपय् पुज्याइ।  हलिमय् १२गु ज्योतिर्लिङ्ग दु। सौराष्ट्र प्रदेश (काठियावाड)य् श्रीसोमनाथ, श्रीशैल श्रीमल्लिकार्जुन, उज्जयिनी (उज्जैन)य् श्रीमहाकाल, ॐकारेश्वर वा अमलेश्वर, परलीइ वैद्यनाथ, डाकिनी धाःगु थासय् श्रीभीमशङ्कर, सेतुबंधय्  श्री रामेश्वर, दारुकावनय् श्रीनागेश्वर, वाराणसी (काशी)इ श्री विश्वनाथ, गौतमी (गोदावरी)या सिथय् श्री त्र्यम्बकेश्वर, हिमालयय् केदारखण्डय् श्रीकेदारनाथ व शिवालयय् श्रीघुश्मेश्वरयात ज्योतिर्लिङ्गया रुपय् कायेगु या। हिन्दुतयेगु मान्यता कथं मनू प्रतिदिन प्रात:काल व संध्याया समय थ्व बारह ज्योतिर्लिङ्गतयेगु नां काःसा वयागु ७गु जन्मया पाप सिधया वनि। 

## श्लोक
शिव पुराणया द्वादशज्योतिर्लिङ्गावतारवर्णनं नाम द्विचत्वारिंशोऽध्यायःया द्वादश ज्योतिर्लिंग स्तोत्रम्य् ज्योतिर्लिङ्गया बारेय् थ्व सिलः च्वयातःगु दु-
:सौराष्ट्रे सोमनाथं च श्रीशैले मल्लिकार्जुनम्। उज्जयिन्यां महाकालमोङ्कारममलेश्वरम्॥
:परल्यां वैद्यनाथं च डाकिन्यां भीमशङ्करम्। सेतुबन्धे तु रामेशं नागेशं दारुकावने॥
:वाराणस्यां तु विश्वेशं त्र्यम्बकं गौतमीतटे। हिमालये तु केदारं घुश्मेशं च शिवालये॥
:एतानि ज्योतिर्लिङ्गानि सायं प्रातः पठेन्नरः। सप्तजन्मकृतं पापं स्मरणेन विनश्यति॥
:एतेशां दर्शनादेव पातकं नैव तिष्ठति। कर्मक्षयो भवेत्तस्य यस्य तुष्टो महेश्वराः॥:
: द्वादश ज्योतिर्लिंग स्तोत्रम्

भाय्‌हिला(शाब्दिक)
:सौराष्ट्रय् सोमनाथ व श्रीशैलय् मल्लिकार्जुनम्। (सौराष्ट्रे सोमनाथं च श्रीशैले मल्लिकार्जुनम्)
:उज्जैनय् महाकाल व ॐकारेश्वर अमलेश्वरम्‌य्।(उज्जयिन्यां महाकालमोङ्कारममलेश्वरम्)
:परल्याय् वैद्यनाथ व डाकिन्याय् भीमशङ्करम्। (परल्यां वैद्यनाथं च डाकिन्यां भीमशङ्करम्)
:सेतुबन्धय् रामेशं व नागेश दारुकावनय्। (सेतुबन्धे तु रामेशं नागेशं दारुकावने)
:वाराणासीइ विश्वेशम् व त्र्यम्बकं गौतमी तटय्। (वाराणस्यां तु विश्वेशं त्र्यम्बकं गौतमीतटे)
:हिमालयय् केदार व घुश्मेश शिवालयय्। (हिमालये तु केदारं घुश्मेशं च शिवालये)
:थ्व ज्योतिर्लिङ्गया पाठ सनिलय्(सायं) व सुथय् (प्रातः) याइपिंत (एतानि ज्योतिर्लिङ्गानि सायं प्रातः पठेन्नरः।)
:न्हेगु जन्मया पाप लुमंका हे सिधइ। (सप्तजन्मकृतं पापं स्मरणेन विनश्यति)
:थ्व थासय् वनिपिपिगु इच्छा पूर्ण जुइ। (एतेशां दर्शनादेव पातकं नैव तिष्ठति)
:(कर्मक्षयो भवेत्तस्य यस्य तुष्टो महेश्वराः)

## थाय्
१२ ज्योतिर्लिंगतयेगु नां शिव पुराण अनुसार (शतरुद्र संहिता,अध्याय ४२/२-४) ख। 

## लिधंसा

## स्वयादिसँ
* महाद्यः
* हिन्दू धर्म

पुचः:महाद्यः
पुचः:ज्योतिर्लिङ्ग
पुचः:हिन्दू धर्म
शिव पुराण

**शिव पुराण** हिन्दू धर्मया पौराणिक साहित्यया स्वंगु मू विधाय् छगु ख। थ्व पुराणय् शिव स्वरूपया तात्त्विक विवेचन, रहस्य, महिमा व उपासनाया विस्तृत वर्णन दु। थुकिलि शिवयात पंचदेवय् प्रधान, अनादि, सिद्ध, परमेश्वरया रूपय् वर्णन यानातःगु दु।  शिव-महिमा, लीला-कथाया अतिरिक्त थुकिलि पूजा-पद्धति, ज्ञानप्रद आख्यान व शिक्षाप्रद बाखं दु। थुकिलि भगवान् शिवया व्यक्तित्वया गुणगान यानातःगु दु। शिवयात स्वयम्भू, शाश्वत, सर्वोच्च सत्ता, विश्व चेतना व ब्रह्माण्डीय अस्तित्वया आधार धयातःगु दु। दक्वं पुराणया दथुइ शिव पुराणयात महत्त्वपूर्ण दर्जा बियातःगु दु। थुकिलि शिवया थी-थी रूप, अवतार, ज्योतिर्लिंग, भक्त व भक्तिया वर्णन यानातःगु दु।

'शिव पुराण' हनिपिंत शैव मत धाइ। थ्व पुराणय् मू रूपं शिव-भक्ति व शिव-महिमाया प्रचार-प्रसार याःगु दु। प्राय: सकल पुराणय् शिवयात त्याग, तपस्या, वात्सल्य व करुणाया मूर्ति धयातःगु दु। शिव अपुक्क हे प्रसन्न जुइगु व मनोवांछित फल बीम्ह धका विश्वास या।  'शिव पुराण'य् धाःसा शिवया जीवन चरित्रय् प्रकाश तया शिवया रहन-सहन, इहिपा व वसप

## विभाग
thumb|250px
शिवपुराणय् ७ संहिता दु-
*विद्येश्वर संहिता – थ्व संहिता शिव अराधनक्रम विषय निरूपित यानातःगु दु।
*रुद्र संहिता – थ्व संहिताय् शिव कथा निरूपित यानातःगु दु। 
*शतरुद्र संहिता – थ्व संहिताय् शिवशतावतार निरूपण यानातःगु दु।
*कोटिरुद्र संहिता – थ्व संहिताय् शैव सम्बन्धित तीर्थ क्षेत्र स्वरूप निरूपण यानातःगु दु।
*उमा संहिता – थ्व संहिताय् नरक-स्वर्ग आदि विषयत निरूपित यानातःगु दु।
*कैलास संहिता-
*वायवीय संहिता- थ्व संहितायां प्रणव स्वरूप, तत्वमस्य आदि महावाक्य निरूपण, उपनिषद् वाक्य अर्थ आदि निरूपण यानातःगु दु।

## श्लोकया दसु
शिव पुराणया द्वादशज्योतिर्लिङ्गावतारवर्णनं नाम द्विचत्वारिंशोऽध्यायःया द्वादश ज्योतिर्लिंग स्तोत्रम्य् ज्योतिर्लिङ्गया बारेय् थ्व सिलः च्वयातःगु दु-
:सौराष्ट्रे सोमनाथं च श्रीशैले मल्लिकार्जुनम्। उज्जयिन्यां महाकालमोङ्कारममलेश्वरम्॥
:परल्यां वैद्यनाथं च डाकिन्यां भीमशङ्करम्। सेतुबन्धे तु रामेशं नागेशं दारुकावने॥
:वाराणस्यां तु विश्वेशं त्र्यम्बकं गौतमीतटे। हिमालये तु केदारं घुश्मेशं च शिवालये॥
:एतानि ज्योतिर्लिङ्गानि सायं प्रातः पठेन्नरः। सप्तजन्मकृतं पापं स्मरणेन विनश्यति॥
:एतेशां दर्शनादेव पातकं नैव तिष्ठति। कर्मक्षयो भवेत्तस्य यस्य तुष्टो महेश्वराः॥:
: द्वादश ज्योतिर्लिंग स्तोत्रम्

भाय्‌हिला(शाब्दिक)
:सौराष्ट्रय् सोमनाथ व श्रीशैलय् मल्लिकार्जुनम्। (सौराष्ट्रे सोमनाथं च श्रीशैले मल्लिकार्जुनम्)
:उज्जैनय् महाकाल व ॐकारेश्वर अमलेश्वरम्‌य्।(उज्जयिन्यां महाकालमोङ्कारममलेश्वरम्)
:परल्याय् वैद्यनाथ व डाकिन्याय् भीमशङ्करम्। (परल्यां वैद्यनाथं च डाकिन्यां भीमशङ्करम्)
:सेतुबन्धय् रामेशं व नागेश दारुकावनय्। (सेतुबन्धे तु रामेशं नागेशं दारुकावने)
:वाराणासीइ विश्वेशम् व त्र्यम्बकं गौतमी तटय्। (वाराणस्यां तु विश्वेशं त्र्यम्बकं गौतमीतटे)
:हिमालयय् केदार व घुश्मेश शिवालयय्। (हिमालये तु केदारं घुश्मेशं च शिवालये)
:थ्व ज्योतिर्लिङ्गया पाठ सनिलय्(सायं) व सुथय् (प्रातः) याइपिंत (एतानि ज्योतिर्लिङ्गानि सायं प्रातः पठेन्नरः।)
:न्हेगु जन्मया पाप लुमंका हे सिधइ। (सप्तजन्मकृतं पापं स्मरणेन विनश्यति)
:थ्व थासय् वनिपिपिगु इच्छा पूर्ण जुइ। (एतेशां दर्शनादेव पातकं नैव तिष्ठति)
:(कर्मक्षयो भवेत्तस्य यस्य तुष्टो महेश्वराः)

## लिधंसा

## स्वयादिसँ
* हिन्दू धर्म

पुचः:हिन्दू धर्म
चमोली जनपद

**चमोली जनपद** भारतया उत्तराखण्ड राज्यया गढवाल मण्डलया छगू जनपद ख। थ्व जनपदया तहसील थ्व कथं दु-
* थराली तहसील
* कर्णप्रयाग तहसील
* पोखरी तहसील
* गैरसैण तहसील
* घाट तहसील
* जोशीमठ तहसील
* चमोली तहसील

## स्वयादिसँ
* उत्तराखण्ड
* गढवाल मण्डल

पुचः:उत्तराखण्ड
पुचः:चमोली जनपद