open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ब्रिटिश इन्भेजन

**ब्रिटिश इन्भेजन** मध्य १९६०या दशकय् रक संगीतय् संयुक्त राज्य अमेरिकाय् संयुक्त अधिराज्यया ब्यान्दया अधिपत्य व मेमेगु बेलायती संस्कृतिया पक्ष लोकंह्वाःगु घटना ख।  द बिटल्स, द रोलिंग स्टोन्स, द हु व द मूदी ब्लुज आदि थें न्याःगु ब्यान्दया शुरुवात थ्व हे ईले जुल व संयुक्त राज्य अमेरिकाया संगीत विधाय् थ्व ईलं तधंगु छाप त्वतल। 

## लिध्ंसा
कन्ट्री रक

**** रक संगीतया छगू विधा ख। कन्ट्री रकय् कन्ट्री संगीत (Country Music)या तत्त्वत दसु स्टील गिटार व अःपूगु मेलोडीयात रक एन्ड रोलया कडा ताल (driving beat) लिसें ल्वाकछ्याइगु या। थ्व विधा १९६० दशकया अन्त व १९७० दशकया प्रारम्भय् अमेरिकाय् तसकं लोकंह्वाःगु खः। थ्व म्ये शैलीं ग्रामीण जीवन, हृदय विदारक प्रेम (heartbreak) व साधारण जीवनया खँयात पिथनेगु या।

## नांजापिं कलाकारत
*क्रिडेन्स क्ल्यरवाटर रिभाइबल
*बब डिल्यान

## स्वयादिसँ
*रक संगीत
डेट्रोइट रक

**** रक संगीतया छगू विधा ख। डेट्रोइट रकय् मिशिगनया डेट्रोइट शहरं वःगु छगू विशेष व तीव्र रक शैली (intense rock style) खनेदु। १९६० दशकया अन्त व १९७० दशकया प्रारम्भय् थ्व विधाया म्येय् पंक (Punk), गराज (Garage) व हार्ड रक (Hard Rock)या तत्त्वत दुथ्यानाः छगू अत्यन्त शक्तिशाली व रः सः (raw sound) दयेकल। स्तूजेस (Stooges) व MC5 थ्व विधाया मू दसु खः, गुकिं तच्वःगु ऊर्जा व राजनैतिक आक्रोश (political anger) पिकाइगु या।

## स्वयादिसँ
*रक संगीत
ग्यारेज रक

**** रक संगीतया छगू विधा ख।

## स्वयादिसँ
*रक संगीत

पुचः:रक
पुचः:संस्कृति
ग्ल्याम रक

**ग्लाम रक** (Glam rock) रक संगीतया छगू विधा खः गुगु सन् १९७० या दशकया सुरुवाति इलय् संयुक्त अधिराज्य (UK) निसें सुरु जुल। थ्व विधा विशेष यानाः थःगु झिलिमिली फेसन, ग्ल्यामरस उपस्थिति, व नाटकीय प्रस्तुतिया निंतिं हलिं न्यंकं नांजाः।

## विशेषता व शैली
ग्लाम रक संगीत जक मखु, थ्व छगू दृश्य कला (visual art) नं खः। थुकिया मू विशेषता थ्व कथं दु:
* **फेसन:** कलाकारतय्सं 'प्लेटफर्म बुट' (platform boots), झिलिमिली वसः (glitter/sequins), व अतरंगी समाः (makeup) छ्यलि।
* **लैङ्गिक अस्पष्टता (Androgyny):** थ्व विधाया कलाकारतय्सं मिसा व मिजंया परम्परागत फेसनया सीमायात थुनाः न्हूगु शैली न्ह्यब्वयादिल।
* **संगीत शैली:** थुकिं रक एण्ड रोल (Rock and roll) या ऊर्जा, क्याम्प (camp) शैली, व पप संगीतया धुनयात ल्वाकछ्याइ।

## मू कलाकारत
ग्लाम रक ख्यलय् यक्व प्रभावशाली व्यक्तित्वत दु:
* **डेभिड बोवी (David Bowie):** वय्कःया 'जिगी स्टारडस्ट' (Ziggy Stardust) पात्र ग्लाम रकया दकलय् नांजाःपिं सिम्बल खः।
* **मार्क बोलान (Marc Bolan / T. Rex):** वय्कःयात ग्लाम रकया न्ह्यलुवा मध्ये छम्ह मानय् याइ।
* **एल्टन जन (Elton John):** थःगु झिलिमिली चश्मा व स्टेजया वसःया निंतिं वय्कः तसकं **नांजाः**।
* **क्वीन (Queen):** फ्रेडी मर्करीया नाटकीय प्रस्तुति व गायनय् ग्लाम रकया तःधंगु **प्रभाव** खनेदु।

## ग्लाम रकया प्रभाव
ग्लाम रकं लिपाया संगीत व संस्कृतिइ तःधंगु परिवर्तन हल:
# **पंक व हेभी मेटल:** ग्लाम रकया विद्रोही स्वभावं पंक रक (Punk rock) व 'हेयर मेटल' (Hair metal) विधाया विकासय् ग्वाहालि यात।
# **फेसन व आत्म-अभिव्यक्ति:** थुकिं मनूतय्त थःगु बाहिरी रूप व पहिचानया बारे खुल्ला रूपं प्रयोग यायेत प्रेरित यात।
# **दृश्य प्रस्तुति (Visuals):** म्यूजिक भिडियो व लाइभ कन्सर्टयात छगू भिजुअल ड्रामाया रूपय् न्ह्यब्वयेगु चलन थ्वहे विधां यानाः व्यापक जुल।

## मू एल्बम व मेत
* *The Rise and Fall of Ziggy Stardust and the Spiders from Mars* – David Bowie
* *Electric Warrior* – T. Rex
* *A Night at the Opera* – Queen

## लिधंसा

* Reynolds, Simon (2016). *Shock and Awe: Glam Rock and Its Legacy*.
* Auslander, Philip (2006). *Performing Glam Rock: Gender and Theatricality in Popular Music*.
ल्यातिनो रक

**** वा **ल्यातिन रक** वा **ल्याटिन रक** रक संगीतया छगू विधा ख। थ्व विधाय् ल्याटिन अमेरिकी व हिस्प्यानिक क्यारिबियन परम्परागत/लोक सः व तत्त्वत रक संगीतनाप मिश्रण याइ। नापं, अंग्रेजी भाषाया संचार माध्यमय् थ्व संगीत स्पेनिश वा पोर्चुगिज भासय् दूगु छुं नं कथंया रक संगीतयात थुइकेत व्यापक रुपं छ्येलिगु या। 

ल्याटिन रक ल्याटिन अमेरिकाया रक संगीत वा स्प्यानिश भासय् दूगु रक स्वया पा।  थ्व रक ल्याटिन अल्तर्नेतिभ ख्यः (गुकिलि ल्याटिन संगीतया तत्त्वत अल्तर्नेत रक, पप, इलेक्ट्रोनिक संगीत, इन्डी वा हिप हप नापं मेमेगु नापं स्वानाच्वंगु दु) नाप नं तसकं नापंया स्वापू दु । 

## नांजापिं संगीतकर्मी
*लस लोबोस
*रिची भ्यालेन्स
*कार्लोस सान्ताना

## स्वयादिसँ
*रक संगीत
नेवाः रक

**नेवाः रक** नेपालभाषाय् आधारित रक विधा ख। थ्व येँय् केन्द्रित रक विधा ख। थ्व रकय् नेपालभाषाया छ्यला नापं नेवाः बाजं नं थाइगु या। थ्व रक विधाय् सन् १९७०या हिप्पी संस्कृतिया यक्व प्रभाव दु। मुक्ति एन्द रिभाइभल थ्व रकया छगू मू ब्यान्द ख। नापं, भीम तुलाधर, जेनिथ ब्यान्द, कब वेब, संजीव प्रधान, जेम्स प्रधान, नेवाः बिटल्स आदि मेमेगु लोकंह्वागु कलाकारत ख। 

## स्वयादिसँ
* नेवाः संगीत
पावर पप

**** रक संगीतया छगू जन्रः ख। 

## स्वयादिसँ
* रक संगीत
पंक रक

**पंक रक** (Punk rock) रक संगीतया छगू विद्रोही विधा खः गुगु सन् १९७० या दशकया दथुपाखें संयुक्त राज्य अमेरिका, संयुक्त अधिराज्य, व अष्ट्रेलियाय् विकसित जुल। थ्व विधा "Mainstream" रक संगीतया व्यावसायिकता व जटिलता विरुद्ध छगू प्रतिवाद (reaction) खः।

## सांगीतिक विशेषता

पंक रकं "Do It Yourself" (DIY) नैतिकतायात प्राथमिकता बि। थुकिया मू सांगीतिक पक्षत थ्व कथं दु:
* **सादा संरचना:** अप्वः थें पंक मेत तसकं चिहाकः जुइ अले थुकि 'थ्री-कर्ड' (three-chord) संरचना छ्यलि।
* **तीव्र गति:** थ्व संगीत तसकं याकनं (fast tempo) व तच्वःगु सलय् (loud) थायेगु याइ।
* **कच्चा गायन:** पंक गायकतय्सं शास्त्रीय सुमधुर सः स्वया नं 'तःसःगु' व 'आक्रामक' सलय् म्येँ हालि, गबलय् म्येँया बोल प्रायः राजनीतिक व सामाजिक असन्तोष नाप स्वापू दइ।

## पंक आन्दोलन व फेसन

पंक रक संगीत जक मखु, थ्व छगू सामाजिक आन्दोलन नं खः।
* **फेसन:** हुप (safety pins), लेदर ज्याकेट, ह्वः गंगु जीन्स, व 'मोहाक' (mohawk) सँया शैली पंक संस्कृतिइ तसकं **नांजाः**।
* **दर्शन:** पंक संस्कृतिं स्थापित सत्ता (authority), संस्थागत धर्म, व उपभोक्तावाद (consumerism) या विरोध याइ।

## मू केन्द्र व ब्याण्डत
पंक रकया विकासय् स्वंगू मू सहरतय्गु तःधंगु भूमिका दु:

### न्युयोर्क
न्युयोर्कया 'CBGB' क्लब पंकया उद्गम स्थल मानय् याइ।
* **रामोंस (Ramones):** इपिं पंक रकया न्ह्यलुवा खः।
* **पत्ती स्मिथ (Patti Smith):** वय्कःयात "Punk Poet Laureate" धाइ।

### लण्डन
बेलायतय् पंक रक तसकं राजनीतिक व विद्रोही रूपय् न्ह्यःने वल।
* **सेक्स पिस्टल्स (Sex Pistols):** इमिगु म्येँ "God Save the Queen" नं बेलायती समाजय् तःधंगु तरङ्ग हल।
* **द क्ल्याश (The Clash):** थ्व पुचलं पंक रकय् रेगे (Reggae) व रक संगीतयात ल्वाकछ्यानाः सामाजिक न्यायया खँ तल।

### ब्रिसबेन/सिड्नी
* **द सेन्ट्स (The Saints):** अष्ट्रेलियाया पंक सिनय् थ्व पुचःया तःधंगु **प्रभाव** दु।

## पंक रकया प्रभाव
पंक रकं संगीत व हलिं संस्कृतिइ थ्व कथंया क्रान्तिकारी **प्रभाव** लाकल:
# **Alternative Rock या उदय:** पंकं हे लिपा 'पोष्ट-पंक' (Post-punk) व 'ग्रन्ज' (Grunge) थेंज्याःगु विधातय्त जन्म बिल।
# **स्वतन्त्र संगीत (Indie Music):** "DIY" विचाःया कारणं हे थःथः हे म्येँ रेकर्ड यायेगु व साना लेबल (Independent labels) पाखें सार्वजनिक यायेगु चलन न्ह्यात।
# **सामाजिक चेतना:** पंक म्येँतय्सं बेरोजगारी, छुवाछूत, व लैङ्गिक समानता थेंज्याःगु विषयय् बहस सुरु याकल।

## विधा
२ टोन - एनार्को-पंक - एन्टि-फोल्क - आर्ट पंक - केल्टिक पंक - कृस्चियन पंक - काउपंक - क्रस्ट पंक - डान्स-पंक - डेथकन्ट्री - डेथ पप - डेथरक - डिजिटल हार्डकोर - एलेक्ट्रो रक - एमो - फल्क पंक - गेलिक पंक - ग्यारेज पंक - ग्ल्याम् पंक - गथ्याबिल्ली - हार्डकोर पंक - पोस्ट-हार्डकोर - हरर् पंक - ज्याज पंक - मोड् रेभाइभल - नाजी पंक - न्यु वेभ संगीत - नो वेभ - नोइज पंक - ओइ! - पप पंक - पोस्ट-पंक - प्रोटोपंक - साइकोबिल्ली - पंक ब्लुज - पंक प्याथेटिक - कुइरकोर - रायोट गर्ल - रक अगेन्स्ट कम्युनिजम - स्कम पंक - स्का पंक - स्केट पंक - स्ट्रेट एज - स्ट्रीटपंक - सिन्थपंक - टक्वाकोर

## स्वयादिसँ
* रक संगीत

## लिधंसा

* Marcus, Greil (1989). *Lipstick Traces: A Secret History of the Twentieth Century*.
* Savage, Jon (1991). *England's Dreaming: Anarchy, Sex Pistols, Punk Rock, and Beyond*.
पुन्टा रक

**पुन्टा रक** छगु कथंयागु रक संगीत खः। थ्व संगीत सेन्ट्रल अमेरिकायागु गरिफुना मनुतेगु पुन्टा रिदमय् आधारित दु।

## स्वया दिसँ
*रक संगीत
*म्ये
रकाबिल्ली

**रकाबिली** रक एन्द रोल संगीतया दकले न्हापांगु शैलीइ छगू ख। थ्व संगीत सन् १९५०या दशकया पूर्वार्धय् न्ह्यथंगु ख। 

"रकाबिल्ली" धाःगु खँग्वः निपु खँग्वः *रक* व *हिलबिल्ली* स्वाना दयावःगु खँग्वः ख। हिलबिल्लीया अर्थ थ्व खँग्वलय् कन्त्री संगीतनाप स्वाःगु संगीत ख (गुकियात सन् १९४० व सन् १९५०या दशकय् हिलबिल्ली धाइगु या)।  नां कथं थ्व संगीत थ्व निगु विधा व नापं वेस्तर्न स्विङ्ग, हङ्की-तङ्क, रिदम एन्द ब्लुज, बूगी-वूगी, [एपेलेचियन संगीत] आदिया प्रभाव थुकिलि खनेदु। छुं नांजाःगु अपवाद बाहेक थ्व संगीत [दक्षिणी संयुक्त राज्य अमेरिकाय् दकले न्ह्यः उत्पत्ति जूगु ख।

थ्व संगीतया प्रभाव व लोकप्रियता सन् १९६०या दशकय् म्हो जुयावन तर सन् १९७० व सन् १९८०या दशकय् धाःसा थ्व संगीत हानं नांजाल।  

## स्वयादिसँ
* रक संगीत

पुचः:रक
पुचः:संस्कृति
स्वाम्प रक

**स्वाम्प रक** छगू कथंया रक संगीत ख। थ्व कथंया रक संगीत संयुक्त राज्य अमेरिकाय् अप्व न्येनिगु या। 

## उत्त्पति
थ्व रक स्वाम्प धागु डिक्सी कथंया संगीतया प्रभाव अप्व दुगु रक संगीत ख। 

## स्वयादिसँ
*रक संगीत
*लीनार्ड स्कीनार्ड
*संगीत
सिम्फोनिक रक

**** रक संगीतया छगू विधा ख।

## स्वयादिसँ
*रक संगीत
ब्लुज-रक

**** रक संगीतया छगू विधा ख। ब्लुज-रकय् ब्लुज संगीतया भावना, स्केल व बाजंया छ्यलायात हार्ड रक बाजं व सः लिसें ल्वाकछ्याइगु या। थ्व म्ये विधा १९६० दशकय् शुरु जूगु खः। थ्व म्येय् इलेक्ट्रिक गिटार सोलोयात तःधंगु थाय् बीगु या, गुकी तीव्रता (intensity) व ब्लुजया आत्मा (soul) खनेदै। क्रिम (Cream), लेद जेप्लिन (Led Zeppelin) व जिमि हेन्द्रिक्स (Jimi Hendrix) थ्व विधाया मू दसु खः।

## स्वयादिसँ
*रक संगीत
कृस्चियन रक

कृस्चियन रक धाःगु छगू रक विधा खः गुकी म्ये खँग्वःतय्गु मू विषय ईसाई धर्म व आस्था जुइ। थ्व म्येय् रकया बाजं दसु गिटार, ड्रम्स व बेस छ्यली, तर थ्व म्येया उद्देश्य धाःसा न्यनामिपिन्त ईसाई धर्मया सन्देश बीगु वा उकियात उजागर यायेगु खः। थ्व विधा सफ्ट रक निसें हेभी मेटल तकया थीथी शैलीइ खनेदै।
२ टोन

**** छगु कथंयागु पंक रक ख।
## इतिहास
## प्रभाव
## यु नांजागु पुचः/खल वा मेहालामि

## लिधंसा

## स्वया दिसँ
*पंक रक
कृस्चियन पंक

**** पंक रकया छगू विधा ख। थ्व संगीत २०गू शताब्दीया उत्तरार्धय् बुयावःगु ख। 

## स्वयादिसँ
* पंक रक
गेलिक पंक

**** पंक रकया छगू विधा ख। थ्व संगीत २०गू शताब्दीया उत्तरार्धय् बुयावःगु ख। थ्व पंक संगीतय् गेलिक संगीतया प्रभाव दूगु विधा ख। 

## स्वयादिसँ
* पंक रक
ग्यारेज पंक

**** बाय् अमेरिकाय् **गराज पंक** पंक रकया छगू विधा ख। थ्व संगीत २०गू शताब्दीया उत्तरार्धय् बुयावःगु ख। १९९०-२०००या दशक पाखे थ्व संगीत थःगु उत्कर्षय् थ्यन। गराजय् दैगु ब्यान्दतेसं थाइगु जूगुलिं थ्व विधायात ग्यारेज बाय् गराज पंक धाइगु ख। 

## स्वयादिसँ
* पंक रक
ग्ल्याम् पंक

**ग्ल्याम पंक** (Glam punk) छगू संगीत विधा खः गुकिं ग्लाम रकया दृश्य 'ग्ल्यामर' व न्हापांगु 'पंक रक'या विद्रोही ऊर्जायात ल्वाकछ्याइ। थ्व विधा विशेष यानाः सन् १९७० या दशकया सुरुवाति इलय् न्युयोर्क सहरय् विकसित जूगु खः।

## विशेषता व शैली

ग्लाम पंकं परम्परागत रक एण्ड रोलया सीमायात थुनाः छगू न्हूगु 'अण्डरग्राउण्ड' शैली न्ह्यब्वयादिल:
* **भिजुअल आर्ट बाय् दृश्य शैली:** थुकिं ग्लाम रकया झिलिमिली वसः (glitter) व लिपस्टिकयात पंकया 'स्ट्रीट फेसन' (तितरबितर वसः, हाकुगु लेदर ज्याकेट) नाप स्वाइ।
* **सांगीतिक गुण:** थ्व संगीत सादा, तीव्र, व कच्चा सः (raw) जुइ। थुकिं मुख्यतया 'गराज रक' (Garage rock) या प्रभाव क्यनी।
* **लैङ्गिक विद्रोह:** ग्लाम रक थें हे थ्व विधाया कलाकारतय्सं नं 'एण्ड्रोजिनी' (Androgyny) वा मिसा-मिजंया मिश्रित फेसनयात आत्मसात यानाः सामाजिक मान्यतायात चुनौती बिल।

## मू कलाकारत

ग्लाम पंक ख्यलय् छुं प्रभावशाली पुचःत नांजाः:
* **न्युयोर्क डल्स (New York Dolls):** थ्व पुचःयात ग्लाम पंकया दकलय् तःधंगु प्रतीक मानय् याइ। इमिगु तजाःगु हिल जूगु लकाँ व मेसअप मेकअपं पंक रकया जग तयेगु ज्या यात।
* **इगी पप व द स्टुजेज (Iggy Pop and The Stooges):** इमिगु स्टेज प्रस्तुति व 'र' ऊर्जां ग्लाम पंक शैलीयात तःधंगु **प्रभाव** छ्वतल।
* **जोनी थन्डर्स (Johnny Thunders):** न्युयोर्क डल्स लिपा वय्कःया थःगु 'द हार्टब्रेकर्स' पुचलं थ्व विधायात अझ न्ह्यःने यंकल।

## ग्लाम पंकया प्रभाव
ग्लाम पंकं संगीत इतिहासय् थ्व कथंया **प्रभाव** लाकल:
# **पंक रकया उदय:** थ्व विधां 'रामोंस' (Ramones) व 'सेक्स पिस्टल्स' (Sex Pistols) थेंज्याःगु पंक रक ब्याण्डतय्त लँपु क्यन।
# **हेयर मेटल (Hair Metal):** सन् १९८० या दशकया 'गन्स एण्ड रोजेज' (Guns N' Roses) व 'मोत्ले क्रु' (Mötley Crüe) थेंज्याःगु पुचःतय्गु फेसन व शैलीइ ग्लाम पंकया स्पष्ट प्रभाव खनेदु।
# **अल्टर्नेटिभ रक:** थुकिया विद्रोही व प्रयोगधर्मी स्वभावं लिपाया इन्डी (Indie) व अल्टर्नेटिभ रक विधायात नं प्रेरित यात।

## मू एल्बम व मेत
* *New York Dolls* (1973) – New York Dolls
* *Raw Power* (1973) – Iggy and The Stooges
* *L.A.M.F.* (1977) – Johnny Thunders & The Heartbreakers

## लिधंसा

* Antonia, Nina (2003). *Johnny Thunders: In Cold Blood*.
* McNeil, Legs & McCain, Gillian (1996). *Please Kill Me: The Uncensored Oral History of Punk*.

## स्वयादिसँ
* पंक रक
गथ्याबिल्ली

**गथ्याबिल्ली** (गुबलें गुबलें **हेलबिली**  ) रकबिली व गोथ उपसंस्कृतिं प्रभावित संगीतया विधा ख। थ्व नां छगू पोर्टमेन्टो खँग्वः ख गुकिलिं *गोथिक* व *रकेबिलीयात*  स्वानातःगु दु, गुकियात न्हापांखुसी सन् १९७०या दशकया लिपांगु इलय् क्र्याम्प्स पुचलं रकेबिली व पंक रकया थःगु गम्भीर मिश्रणयात वर्णन यायेत छ्यःगु खः ।   थुकिया लिपा थ्व खँग्वः गथिक फेशनं प्रभावित जूगु छगू फेशन शैलीयात वर्णन यायेत वःगु दु, गुकिलि ब्ल्याक सिल्क, स्यातिन, लेस व मखमल, कोर्सेट, टप ह्याट, एन्टिक ज्वेलरी, पीभीसी व छ्यंगुया छ्यलाबुलाय् खनेदु । 

## विशेषता
गथाबिल्ली साइकोबिली स्वया बिस्कं सः दूगु समान जन्र ख: । साइकोबिलीं १९५०या दशकया रकबिलीयात १९७०या दशकया पंक रकलिसे तच्वःगु, आक्रामक सःया रुपय् फ्युज याइ धाःसा गथाबिल्लीं ब्लुजी रकबिलीयात गथिक पियानो व गिटारलिसे फ्युज याइ, अले थुकियात म्हो टेम्पो दइगु व आक्रामकता स्वया मूडय् बः बीगु कथं थायेगु याइ । 

## लिधंसा

पुचः:पंक रक
पंक सबकल्चर

**पंक सबकल्चर** धागु छगु कथंयागु पंक "संस्कृति" व मान्यता खः।
पंक प्याखं

**पंक प्याखं** पंक संगीतनाप स्वापु दुगु थें-थें कथंयागु प्याखंतः खः।
मनुया कवं

**मनुया कवं** मनुया म्हय् दूगु थीथी क्वँय्तयेगु छपुचः ख। थ्व कवं पुचलं थीथी ज्या ब्यु। थुकिया ज्याय् मनुया म्हयात संरचना बीगु, थीथी ज्या यायेत म्हया थिंभःया ज्या यायेगु, क्वँय् दुने हि दयेकिगु, क्याल्सियम स्वथनातयेगु आदि ज्या ला। 

## मनुया कवंया क्वँय्‌त
*दुगःक्वँय्	
**सर्भाइकल (एटलास  · एक्सिस)  · थोर्‍यासिक  · लम्बर)  · स्याक्रम  · कक्सिक्स्
*नुगःपाया क्वँय्	
** स्टर्नम   
**मनुया बपि
* छ्यं	
**अक्सिपिटल क्वें  · परायटल क्वें  · फ्रन्टल क्वें  · टेम्पोरल क्वें  · स्फेनोइड क्वें  · एथ्मोइड क्वें
* ख्वा क्वँय्	
** नासल क्वें  · म्याक्जिल्ला  · ल्याकृमल क्वें  · जाइगोम्याटिक क्वें  · प्यालाटाइन क्वें  · इन्फेरियर नासल कोन्का  · भोमर क्वें  · म्यान्डिबल  · हायोइड क्वें
* ल्हा क्वँय्
**क्ल्याभिकल  · स्क्यापुला  · ह्युमेरस  · अल्ना  · रेडियस क्वें  · कार्पस  · मेटाकार्पस  · फ्यालेञ्जेस
**कार्पस (स्क्याफोइड क्वें  · ल्युनेट क्वें  · ट्राइक्वेट्रल क्वें  · पिसिफर्म क्वें  · ट्र्यापेजियम क्वें  · ट्र्यापेजोइड क्वें  · क्यापिटेट क्वें  · ह्यामेट क्वें)
**फ्यालेञ्जेस	 (प्रोक्जिमल फ्यालेन्जेस्  · ईन्टरमिडियट फ्यालेन्जेस्  · डिस्टल फ्यालेन्जेस्)
* तुति
**पेल्भिस  · फीमर  · पटेल्ला  · फिबुला  · टिबिया  · टार्सस् क्वें  · मेटाटार्सस् क्वें  · फ्याजेञ्जेस  · अस्सिकल्स
** पेल्भिस (इलियम क्वें  · इशियम क्वें  · प्युबिस क्वें)
** टार्सस् क्वें (क्याल्केनियस  · ट्यालस क्वें  · न्याभिकुलर क्वें  · क्युनेइफोर्म क्वें  · क्युबोइड क्वें)
** फ्यालेञ्जेस (प्रोक्जिमल फ्यालेन्जेस्  · ईन्टरमिडियट फ्यालेन्जेस्  · डिस्टल फ्यालेन्जेस्)
* अस्सिकल्स (म्यालियस  · इन्कस  · स्टेपिज्)

## स्वयादिसँ
* क्वँय् 
* एनाटोमी

पुचः:एनाटोमी
पुचः:क्वँय्
दुगःक्वँय्

मनुया दुगःयात भुनातःगु क्वँय्‌यात दुगः क्वँय् धाइ।  थ्व क्वँय्‌तयेगु पुचलं मनुया म्हयात धस्वायेत ग्वहालि बी। थ्व एक्जियल क्वँय् पुचःया छपुचः क्वँय् ख। 
## भाग
* सर्भाइकल (एटलास  · एक्सिस)  ७गु भर्तेब्रा
*थोर्‍यासिक  १२गु भर्तेब्रा
* लम्बर ५गु भर्तेब्रा  
* स्याक्रम  ५गु भर्तेब्रा
* कक्सिक्स् ३-५ भर्तेब्रा

## लिधंसा

## स्वयादिसँ
* मनुया कवं

पुचः:क्वँय्
एटलास (एनाटोमी)

**एटलास** मनुयागु छगु क्वें खः। थ्व क्वें सर्भाइकल जंक्वेंयागु न्हापांगु क्वें खः।

## स्वयादिसँ
* क्वँय्

पुचः:एनाटोमी
लम्बर भर्तिब्रे

**लम्बर भर्टेब्रा** थोर्यासिक भर्टेब्रा व पेल्भिसया दथुइ लाः। मनूइ थ्व क्वँय्तेसं जंया दकले क्वय्या भाग दयेकि। मनुयाके न्यागु लम्बर भर्टेब्रा दइ।
सेक्रम

सेक्रम मनुया स्केलिटल सिस्टमया एक्जियल स्केलिटनया भर्टिब्रल कोलुमया छगू क्वें ख। 

## स्वयादिसँ
*क्वें
बपिक्वँय्

स्यःक्वँय् दूगु प्राणीया एनातोमीइ **बपिक्वँय्** () धाःगु याक्वः व बेक्वः दथुया क्वँय् पौ ख।  थ्व क्वँय्‌तयेसं बपिदानी वा बपि दयेकी। अप्व भर्तेब्रेत्सय् थुकिलिं नुगःपा घेरेयाना सोंतयेत सासः ल्हायेत ग्वहालि याइ। थ्व क्वँय्‌तयेसं सों, नुगः, व मेमेगु आन्तरिक अंगतयेगु रक्षा याइ। 

## लिधंसा

## स्वयादिसँ
* नुगःपा

पुचः:एनाटोमी
अक्सिपिटल क्वँय्

**अक्सिपिटल क्वँय्** मनुया छ्यंया छगु क्वँय् ख। 

## स्वयादिसँ
* क्वँय्
* कवं

पुचः:म्हब्व
तेम्पोरल क्वँय्

**टेम्पोरल क्वें** स्कलया साइडय् व बेसय् दैगु क्वें ख। थ्व क्वें सेरेब्रमया टेम्पोरल लोबया ल्याटरल्ली दै। थ्व क्वें नं ख्वाया टेम्पल धाःगु थाय्‌यात तव बि। 

## भाग
थ्व क्वेंया ४गु भाग दु: 

* स्क्वामा टेम्पोरालिस
* म्यास्टोइड भाग
* पेट्रस भाग 
* टिम्प्यानिक भाग

## कम्पोजिसन
स्क्वामाया संरचना मेमेगु क्रेनियल क्वें थें हे च्वं। म्यास्टोइड भाग स्पोन्जी जु धाःसा पेट्रस भाग सेल्ला। 

## किपा

 Image:Gray190.png|न्ह्यनं स्कल।
 Image:Gray164.png|मध्य जवःय् स्फेनोइड क्वें।
 Image:Gray188.png|स्कलया साइड भ्यु।
 Image:Gray189.png|देपाः इन्फ्राटेम्पोरल फोसा।
 Image:Gray194.png|स्कलया सजाइटल सेक्सन।
 Image:Gray309-en.svg|म्यान्दिबलया आर्टिकुलेसन। ल्याटरल एस्पेक्ट।
 Image:Gray193.png|स्कलया बेस, च्वेया सतह। 


## स्वयादिसँ
* टेम्पोरल क्वेंया अस्सिफिकेसन

## पिनेया स्वापू
* 

## लिधंसा

पुचः:Bones of the head and neck
पुचः:एनाटोमी
नुगःपा

**नुगःपा** (, ) मनुया म्हया छगू भाग ख। थ्व भाग छ्यँ स्वया क्वे व एब्डोमेन स्वया च्वे लाइ। 

## मू अंग
नुगःपाय् दूगु मू अंग थ्व कथं दु-
*सों
*नुगः
*थाइमस
*इसोफेगस
*ट्राकिया
*थोर्‍यासिक भर्टिब्रा

## लिधंसा

## स्वयादिसँ
*एनाटोमी

पुचः:एनाटोमी
एथ्मोइद क्वँय्

**एथ्मोइद क्वँय्** मनु कवं व्यवस्थाया छगु क्वें ख। थ्व क्वें खप्परय् दै। थ्व क्वंय्‌या दुने एथ्मोइड एअर सेल दै।
नेताःक्वँय्

**नेताःक्वँय्** (Zygomatic bone) मनुया क्वतःया छज्वः क्वँय् ख। 

## स्वयादिसँ
* क्वँय्
प्यालाताइन क्वँय्

एनातोमीइ **प्यालाताइन क्वँय्** ( ल्याटिन palatum, पालातम खँग्वलं वःगु) यक्व प्राणी प्रजातिइ ख्वाःया क्वँय्या निगु निश्चित आकार मदूगु क्वँय् ख। थ्व क्वँय् न्ह्यनं म्हुतुया च्वसं निसें उभुलाया च्वय् कथु तक थ्यं। म्याक्सिला क्वँय् व थ्व क्वँय् जाना हार्ड प्यालेट दयेकी ।

मनुया प्यालाताइन ६गु क्वँय् नापं आर्टिकुलेट याइ: स्फेनोइद , एथमोइद, म्याक्सिला, इन्फेरियर नासल कोन्का, भोमर व अपोजिट प्यालाताइन।
मनूया क्वतः

**मनुया क्वतः** मनुया क्वँय्‌ पुचःया छगू महत्त्वपूर्ण पुचः ख। थ्व पुचलय् ख्वाः पुचः व न्हेपु पुचः याना निगु पुचःया क्वँय् दै।

## ज्या
थ्व क्वें पुचलं न्ह्यपूयात संरक्षित याइगु व ख्वाया आकार बीगु ज्या याइ। नापं थ्व पुचःया क्वेतयेगु थःथया थगु ज्या दु।

## क्वँय्
* मनु क्वतःया न्हेपु क्वँय्	
** अक्सिपिटल क्वें  
** परायटल क्वें  
** फ्रन्टल क्वें  
** टेम्पोरल क्वें  
** स्फेनोइड क्वें  
** एथ्मोइड क्वें
* मनु क्वतःया ख्वाः क्वँय्	
** नासल क्वें  
** म्याक्जिल्ला  
** ल्याकृमल क्वें  
** जाइगोम्याटिक क्वें  
** प्यालाटाइन क्वें  
** इन्फेरियर नासल कोन्का  
** भोमर क्वें  
** म्यान्डिबल  
** हायोइड क्वें

## किपा

## स्वयादिसँ
*क्वें

पुचः:एनाटोमी
म्यान्दिबल

म्यान्दिबल मनूया ख्वाया छगू क्वँय् ख। 

## स्वयादिसँ
* एनाटोमी
क्ल्याभिकल

**क्ल्याभिकल** मनुया म्ह्यया छगू ताःहाकःगु क्वँय् ख। थ्व कवंलं स्क्यापुलायात स्टर्नमय् स्वाइ। मनुया म्ह्यय् थ्व हे छगू जक्क ताहाकःगु होरिजोन्टल कवँ ख। थ्व कवलं ब्वहः व पेक्तोरल गर्दल दयेकी। थ्व क्वँय्यात ल्हातँ नुगःपाया च्वे थी छिं। थ्व क्वँय्या नाँ ल्यातिन भाषाया "क्लाभिकुला"  (clavicula) खँग्वलं वःगु ख गुकिया अर्थ चिधंगु ताःचा ख। थ्व क्वँय् थःगु धुरीइ चाहिलिगुलिं व रोमन ध्वखाया ताःचा थ्व थें च्वंगुलिं थुकिया नां थथे जुवंगु ख।

## स्वयादिसँ
*क्वँय्

पुचः:एनाटोमी
अल्ना

**अल्ना** (**एल्बो बोन**) छगू लङ्ग बोन ख। थ्व प्रिज्म्याटिक आकारया जुइ व फोरआर्मया मेडियल सिथय् दै। थ्व क्वें रेडियसया प्यारालल दयाच्वनि। 

## आर्टिकुलेसन
अल्नाया आर्टिकुलेसन थ्व कथं दु:
* ह्युमरस, प्रोक्जिमल्ली एल्बो जोर्नीइ हिञ्ज जोर्नीया स्वापूलि।
* रेडियस, एल्बोनापं पाइभोट जोर्नीया स्वापूलि, थुकिलिं याना रेडियसं अल्नायात प्रोनेसनय् क्रस ओभर याये छिनि। 
* डिस्टल रेडियस नाप अल्नर नोचय् स्वापू।
* रेडियस नाप रेडियस व अल्नाया हाकलिं हे इन्टरओस्सियस मेम्ब्रेनं सिन्डिस्मोसिस जोर्नीया कथं स्वापू दयाच्वनि।

## Proximal and distal aspects
The ulna is broader *proximally*, and narrower *distally*.

Proximally, the ulna has a bony process, the olecranon process, a hook-like structure that fits into the olecranon fossa of the **humerus**. This prevents hyperextension and forms a hinge joint with the trochlea of the humerus.
There is also a radial notch for the head of the radius, and the ulnar tuberosity to which muscles can attach.

Distally (near the hand), there is a styloid process.

## Structure
The long, narrow medullary cavity is enclosed in a strong wall of compact tissue which is thickest along the interosseous border and dorsal surface. 

At the extremities the compact layer thins. 

The compact layer is continued onto the back of the olecranon as a plate of close spongy bone with lamellæ parallel. 

From the inner surface of this plate and the compact layer below it trabeculæ arch forward toward the olecranon and coronoid and cross other trabeculæ, passing backward over the medullary cavity from the upper part of the shaft below the coronoid. 

Below the coronoid process there is a small area of compact bone from which trabeculæ curve upward to end obliquely to the surface of the semilunar notch which is coated with a thin layer of compact bone. 

The trabeculæ at the lower end have a more longitudinal direction.

## Muscle attachments

## स्वयादिसँ
*क्वें
*Bone terminology
*Terms for anatomical location
*Ossification of ulna

## Additional images

 Image:Ulna ant.jpg|Ulna l. dx. - ant. view 
 Image:Ulna med.jpg|Ulna l. dx. - lat. view 
 Image:RightHumanPosteriorRadiusUlna.jpg|Right posterior human radius and ulna
 Image:Human arm bones diagram.svg|Human arm bones diagram
 Image:Gray213.png|Bones of left forearm. Anterior aspect.
 Image:Gray214.png|The radius and ulna of the left forearm, posterior surface. 
 Image:Gray329.png|Left elbow-joint, showing anterior and ulnar collateral ligaments.
 Image:Gray417_color.PNG|Cross-section through the middle of the forearm. 
 Image:Gray420.png|The Supinator.
 Image:Gray421.png|Transverse section across distal ends of radius and ulna.


## External links
* Ulnar fractures

पुचः:म्हब्व
पुचः:लङ्ग बोन
पुचः:थोर्‍यासिक लिम्बया क्वें
रेदियस क्वँय्

**रेडियस क्वँय्** मनुया ल्हा:या छगु क्वँय् ख। थ्व क्वँय् अल्नानापं मनुया फोर-आर्मया निता क्वँय् ख। थ्व छगु ता:हाकगु क्वँय् ख। 

## लिधंसा


## स्वया दिसँ
* क्वँय्
* अल्ना

पुचः:एनाटोमी
पुचः:क्वँय्
कार्पस

**कार्पस** मनुया नारिया क्वँय्‌तयेगु छगू पुचः ख। थुकिलि ४गु क्वँय्‌तयेगु निहाकः क्वँय् पुचः दु। थ्व क्वँय् पुचलं रेदियस व अल्नायात मेताकार्पसनाप स्वाइ। 

## क्वँय्
कार्पसय् दूगु क्वँय्‌त थ्व कथं दु-
* स्क्याफोइड क्वें  
* ल्युनेट क्वें  
* ट्राइक्वेट्रल क्वें  
* पिसिफर्म क्वें  
* ट्र्यापेजियम क्वें  
* ट्र्यापेजोइड क्वें  
* क्यापिटेट क्वें  
* ह्यामेट क्वें

## किपा

Image:Carpus.jpg|कार्पल क्वँय्।
Image:Carpus2.jpg|कार्पल क्वँय् विस्तृत।
Image:Scaphoid bone1.jpg|स्क्याफोइड क्वँय्।
Image:Lunate bone.jpg|ल्युनेट क्वँय्।
Image:Triquetral bone.jpg|ट्राइक्वेट्रल क्वँय्।
Image:Pisiform bone.jpg|पिसिफर्म क्वँय्।
Image:Trapezium bone.jpg|ट्र्यापेजियम क्वँय्।
Image:Trapezoid bone.jpg|ट्र्यापेजोइड क्वँय्।
Image:Capitate bone.jpg|क्यापिटेट क्वँय्।
Image:Hamate bone.jpg|ह्यामेट क्वँय्।


## स्वयादिसँ
* क्वँय् 

पुचः:एनाटोमी
पुचः:क्वँय्
मेटाकार्पस

**मेटाकार्पस** मनुयागु कवं व्यवस्थायागु दुने चीहाकगु क्वेंय् छगु खः। 

पुचः:एनाटोमी
पेल्भिस

**पेल्भिस** ह्युमन स्केलिटल सिस्टमया छगू स्पेसियलाइज्ड बोन ख। थ्व बोन इलियम, इस्चियम व प्युबिस स्वाना दयेकातै। थ्व क्वें नं एक्सियल स्पाइनयात लोवर एक्स्ट्रेमिटी नाप स्वाइ।

## प्रकार
*एन्ड्रोइड
*गाइनेकोइड
*एन्थ्रोपोइड

## स्वयादिसँ
*क्वें

पुचः:एनाटोमी
स्क्यापुला

**स्क्यापुला** धागु छगु क्वें खः। थ्व छगु स्वकुंलागु क्वें खः। थ्व क्वेंय् स्वंगु कोण, स्वंगु प्रोसेस (कोराकोइड, एक्रोमियन व स्पाइन अफ स्क्यापुला) व स्वंगु साइड दै। थ्वं मनुयागु ल्हायात ट्रंकय् स्वायु ज्या याइ।

## स्वागु मसलत
* डेल्टोइड
## स्वागु लिगामेन्टत

## घापा

पुचः:एनाटोमी
फिमर

**फिमर** धागु खम्पा यागु छगु क्वँय् ख। 

## स्वयादिसँ
* क्वँय्

पुचः:एनाटोमी
पुलिक्वँय्

**पुलिक्वँय्** वा **पतेला**(Patella) धाःगु मनूया पुलिइ दयाच्वनिगु छज्वः क्वँय् ख। \

## स्वयादिसँ
* पुलि
* क्वँय्
म्यालियस

**म्यालियस** मनूया न्ह्याय्‌पंया छगू क्वँय् ख। 

## लिधंसा

## स्वयादिसँ
* क्वँय्
जिलंज्या

**जिलंज्या** वा **पाचन** छगू प्रकारया क्याटाबोलिक प्रक्रिया ख। थ्व प्रक्रियाय् नसाया जटिल रसायनिक तत्त्वयात सरल रसायनिक तत्त्वय् हिलाछ्वइ। थ्व ज्याय् ब्वति काइगु म्हया कुचात थ्व कथं दु-
* म्हुतु
* इसोफेगस
* प्वाः
* सें
* खाइप्वः (Gall bladder)  
* आन्द्रा
* प्यान्क्रिया
* आम्पां

## लिधंसा

पुचः:एनाटोमी
इन्दोक्रिन सिस्तम

**इन्दोक्रिन सिस्तम** धैगु छगू कथंया ग्रन्थितेगु पुचः/व्यवस्था ख। थन्याःगु ग्रन्थितेसं थःगु उत्पादन (secretions)यात धों (ducts)पाखें मखुसें तपेंकः हि (blood)य् हे पिहां छ्वयेगु ज्या याइ। थ्व ग्रन्थितयेसं पिहां छ्वइगु रासायनिक पदार्थयात **[[हर्मोन]]** (hormone) धाइ। हर्मोनं हिपाखें म्हया फुक्क ब्वय् वनाः विशेष म्हकुचा/अंग (organs) वा कोषतय्गु ज्या नियन्त्रण याइ। 

इन्दोक्रिन ग्रन्थितय्सं मंका रुपय् इन्दोक्रिन प्रणाली (Endocrine System) दयेकी। थ्व प्रणालीया मू ज्या नर्भस प्रणाली (nervous system) नाप समन्वय यानाः म्हया फुक्क शारीरिक ज्याखँतय्त नियन्त्रण यायेगु खः। थ्व ग्रन्थिया मू ज्या थ्व कथं दु:

* मेताबोलिजम (Metabolism): कोषतयेसं ऊर्जा गुकथं छ्यली धकाः नियन्त्रण यायेगु।
* वृद्धि व विकास (Growth and Development): मनूया विकासक्रम (human development) व ल्याम्ह/ल्यासेया ईलय् म्हयात हिलेगु ज्याय् ग्वहालि यायेगु।
* मनःस्थिति (Mood): भावनात्मक व मानसिक अवस्थाय् सन्तुलन हयेगु।
* प्रजनन (Reproduction): यौनिक विकास व प्रजनन ज्यायात नियन्त्रण यायेगु।

## मू ग्रन्थित
मनूया म्हय् दूगु छुं मू इन्दोक्रिन ग्रन्थित थ्व कथं दु:
* पितुइतरी ग्रन्थि (Pituitary Gland): थ्व न्हेपु दुनेय दकलय् क्वसं लाःगु छगू चिजाःगु ग्रन्थि खः। थुकिं मेमेगु फुक्क इन्दोक्रिन ग्रन्थिया ज्या नियन्त्रण याइगुलिं थ्वयात **मू ग्रन्थि** (Master Gland) नं धाइ।
* थाइरोइड ग्रन्थि (Thyroid Gland): गःपःय् लाःगु थ्व ग्रन्थिं मेताबोलिजम नियन्त्रण याइ।
* एद्रेनल ग्रन्थि (Adrenal Glands): जलासें(kidneys)या च्वय् लाःगु थ्व ग्रन्थिं तनाव (stress) व 'फाइत अर फ्लाइत' (fight-or-flight) प्रतिक्रियाया निंतिं हर्मोन (दसु: एड्रेनलिन) पिकाइ।
* प्यान्क्रियाज (Pancreas): थ्व ग्रन्थिं ग्लूकागन व इन्सुलिन हर्मोन पिकासें हिइ दूगु चिनीया मात्रा नियन्त्रण याइ।
* यौन ग्रन्थि (Gonads): मिजंय् अण्डकोष/क्वासि(Testes) व मिसाय् अण्डाशय (Ovaries) नं यौन हर्मोन (दसु: टेस्टोस्टेरोन व एस्ट्रोजन) पिकाइ।

## एक्सोक्राइन ग्रन्थि नाप भिन्नता
इन्दोक्रिन ग्रन्थिं धोँ(duct) मदयेक हर्मोन हिइ छ्वइ, धाःसा **एक्सोक्राइन ग्रन्थि** (Exocrine Glands)तेसं थःगु उत्पादन (दसु:छेंगूया ग्रन्थि, पाचन इन्जाइम)यात निश्चित धों/नलिका (ducts)या माध्यमं म्हया पिने वा म्हया दुनेया खाली ब्वय् (दसु: आन्द्रा) छ्वयेगु ज्या याइ।

## लिधंसा
युरिनरी सिस्तम

**युरिनरी सिस्तम बाय् मूत्र प्रणाली** धैगु एनातोमि (anatomy) दुने उगु प्रणाली खः गुकिं म्हया हि (blood)यात फिल्टर यानाः चो (urine) दयेकी, अले म्हं पिहां छ्वयेगु ज्या याइ।  थ्व प्रणालीं म्हय् दूगु लःया मात्रा, इलेक्ट्रोलाइटया सन्तुलन व हिइ दूगु एसिड व बेसया सन्तुलन कायम यायेगु ज्याय् मू भूमिका म्हिती।

## मूत्र प्रणालीया मू म्हब्वःत
मूत्र प्रणाली प्यंगू मू अंगतयेसं दयेकूगु दु:
* जलासें (Kidneys): थ्व निग्वः राजमा (bean)या आकारया म्हब्वः खः, गुगु प्वा (abdomen)या क्वय् भागय् लाः। जलासेंया मू ज्या हिं फ्वहर पदार्थ (दसु: यूरिया) व अप्वः दूगु लःयात फिल्टर यानाः चो दयेकेगु खः।
* चोधों/मूत्रवाहिनी (Ureters): थ्व निहाकः चिजाःगु नलि (tubes) खः गुकिं जलासें चोयात क्वय् दूगु मूत्राशय (bladder)य् यंकी।
* मूत्राशय (Urinary Bladder): थ्व छगू म्हब्वः खः गुकिं चोयात पिहां मवयेक ज्वनातइ। मूत्राशयया आकार चोया मात्रा कथं तःधं जुइ फु।
* मूत्रमार्ग (Urethra): थ्व उगु नलि खः गुकिं मूत्राशयपाखें मूत्रयात म्हपाखें पिहां छ्वयेगु ज्या याइ।

## जलासेंया ज्या

जलासेंया ज्या चो दयेकेगु जक मखु, मेमेगु महत्त्वपूर्ण ज्याखँ नं दु:

* फ्वहर निष्कासन (Waste Removal): मेटाबोलिक फ्वहर पदार्थ (दसु: यूरिया व क्रियाटिनिन)यात हिपाखें पिहां छ्वयेगु।
* तरल पदार्थया सन्तुलन (Fluid Balance): म्हय् दूगु लःया मात्रा नियन्त्रण यानाः हिचाप (blood pressure) सन्तुलित यायेगु।
* इलेक्ट्रोलाइट सन्तुलन (Electrolyte Balance): सोडियम, पोटासियम व क्याल्सियम थेंज्याःगु महत्त्वपूर्ण इलेक्ट्रोलाइटतय्गु मात्रायात नियन्त्रण यायेगु।
* हर्मोन उत्पादन (Hormone Production):** [[एरिथ्रोपोइटिन]]** (Erythropoietin) हर्मोन दयेकी, गुकिं ह्यांगु हि कोष (red blood cells) दयेकेगु ज्याय् ग्वहालि याइ।

## लिधंसा
इम्युन प्रणाली

प्राणीया म्हय् ल्वय् नाप ल्वायेगु भौतिक कुचातेगु व्यवस्थायात प्रतिरोधात्मक प्रणाली वा इम्युन प्रणाली वा इम्युन सिस्तम धाइ। 

## स्वयादिसँ
* ल्वय्
* प्राणी
आम्पां

**एनस** धागु प्राणीतेगु पाचनप्रणालीयागु  दक्ले ल्युनेयागु अंग ख।

पुचः:एनाटोमी
भर्मिफर्म एपेन्डिक्स

**भर्मिफर्म एपेन्डिक्स** मनुया म्हया छगू भेस्टेजियल अंग ख। थ्व अंग सिकमया क्वे, स्वंगु टिनिया कोलाइ स्वाइगु थासय् दै।
मस्कुलर प्रणाली

right|मनूया लाधी|200px
**मस्कुलर प्रणाली** मनूम्हय छगू म्हकुचा पुचः ख। थ्व म्हकुचापुचलय् कवँ लाधी, पेचूगु लाधी (smooth muscle) व नुगः लाधी (muscle) ला। थ्व म्हकुचापुचलं म्ह संकिगु, म्हया मुद्रा व आसन दयेकिगु व म्हय् हिबाहा संकिगु ज्या याइ। जँक्वँय् दूगु म्वामिइ लाधी कुचापुचःयात साधारनकथं स्नायु प्रणालीं व्यवस्थित याइ। अथेजुसां नुगःलापुचः धाःसा थमंतुं हे सञ्चालित जुइ। कवं प्रणालीनाप सहकार्य यासें थ्व प्रणालीं मस्कुलोस्केलितल सिस्तम वा कवँ-लाधी व्यवस्था दयेकी। 

## स्वयादिसँ
* मनूया कवं
एड्रेनल ग्रन्थि

**** मनूया म्हया छगू कुचा ख।

## स्वयादिसँ
* म्हकुचा
न्हेपु

**मनु न्हेपु** मनूया म्हय् दयाच्वंगु छता म्हकुचा ख। थ्व छगू जटिल व महत्वपूर्ण म्हकुचा ख| थ्व कुचां मनूया मेमेगु म्हकुचातेगु ज्या निर्धारण यायेगु निसें मनूया भाव, लुमं, चेतना व मेमेगु मानवीय व्यक्तित्त्व आदि खं नं निर्धारण याइ।

## संरचना
न्हेपुयात क्वतलं तपुयातइ| क्वतःया क्वँय् व न्हेपुया दथुइ स्वभः भुंसा दयाच्वनि। थन्यागु भःतेत मेनिञ्जेस् धाइ| मेनिञ्जेसतेगु नांया ल्युने "मातर" वा "मेतर" धाःगु खँग्वः स्वानातइगु या। थ्व स्वभः भुंसातेगु नां थ्व कथं दु-
*ड्युरामेटर
*एराक्नोइड मेटर
*पायामेटर

न्हेपुया हि सर्कल अफ विलि धाःगु आर्तरीतेगु पुचलं वयाच्वनि| न्हेपुयात माःगु नसा थ्व हे आर्तरिपुचलं न्हेपुइ थ्यनि। न्हेपुं म्हया मेगु कुचानाप स्वापूतयेत न्हेपुलिं थीथी नर्भ पिहांवइ। अथे ला न्हेपुं हर्मोन छ्येला नं मेमेगु म्हकुचात नाप स्वापु तयेफु। न्हेपुलिं पिहां वइगु नसातेत क्रेनियल व स्पाइनल नसाय् बायेछिं। क्रेनियल धाःगु १२ज्व नर्भतेगु पुचः ख| थ्व नसा न्हेपुलिं हे छकलं पिहां वया म्हया थीथी कुचाय् वनि। स्पाइनल धाःगु नसा धाःसा न्हेपुलिं दुगःस्यः जुसें दुगःक्वतं पिहां वया म्हया कुचाय् वनि।   

## ल्वय्
म्हया मेमेगु कुचाय् थें हे न्हेपुयात नं थी-थी ल्वचं कायेफु। थ्व म्हकुचायात कायेगु छुं ल्वय्‌त थ्व कथं दु- 
*सेरेब्रोभास्कउलर एक्सिडेन्ट
*पार्किन्सनयागु ल्वय्
*अल्जायमरयागु ल्वय्

## स्वयादिसँ
* म्हकुचा

पुचः:चिकित्सा
पुचः:उसाँय्
पुचः:एनाटोमी
पुचः:म्हकुचा
डायफ्राम (एनाटोमी)

दायफ्राम मनुया म्हय् थोर्याक्स व एब्दोमेन बाइगु मसल ख। थुकिया नर्भ ति ३, ति४ व ति५ नं वइ। 

## स्वयादिसँ
* एनाटोमी

पुचः:एनाटोमी
जलासें

1.&nbsp;Renal pyramid

**जलासें** धागु हि छानेयाइगु अंग खः।

## संरचना
थ्व भुति थें न्यागु आकारयागु जुइ। थुकियागु निगु पा, निगु सीमा व निगु पोल (च्वेयागु व क्वेयागु) दै। थ्व अंग एब्डोमेनय् पेरिटोनियमयागु ल्युने जंक्वेंयागु निखें दया च्वनि। थुकित दायागु धी व लूज कनेक्टिभ तन्तु नं भुना तगु दै। जव जलासें देपा जलासें स्वया भतिचा च्वे दया च्वनि। थ्व १२गु थोर्यासिक जंक्वे निसें ३गु लम्बर जंक्वें तक्क दया च्वनि।
छगु जलासेंयागु हाकः १२सेमि, ब्या ६ सेमि व ३सेमि फि दै। देपायागु जलासें देपायागु स्वया भतिचा चीफि व ताहाक जुइ। 
***हि बिइगु धमनी**: रेनल धमनी
***हि मुनिगु** : रेनल भेन

## ज्या
जलासेंया म्हय् यक्व ज्या दु। थुकिया मू ज्या थ्व कथं दु-
* हियात छानेयाना म्हय् म्वाःगु थीथी पदार्थ म्हं वांछ्वइगु ज्या
* म्हय् माःगु वस्तुतेगु पूनर्शोषन यायेगु
* म्हया pHयात छगू निश्चित मात्राय् तयाततेगु
* भितामिन दि दयेकेत ग्वहालि यायेगु
* म्हया रक्तचापया मात्रा पाय्‌छि तयेत ग्वहालि यायेगु

## ल्वे
*रेनल क्याल्कुलाइ
*क्यान्सर
ल्यारिन्क्स्

**ल्यारिन्क्स्** वा भ्वाइस बक्स/रुद्रघण्टी सासः ल्हायेगु, सः पिकायेगु व श्वासप्रश्वासया नलीइ नसा वनेमबीगु ज्याय् संलग्न जुइगु कथुया च्वय् च्वंगु छगू म्हकुचा ख। ल्यारिन्क्सया फ्यारिन्क्सय् चाइगु ह्वःयात ल्यारिञ्जियल इन्लेत धाइ व थुकिया ४–५ सेन्टिमिटरया व्यास जुइ। लारिन्क्सय् भोकल कर्ड दइ, गुकिलिं पिच व भोलुमयात हिलेगु याइ, गुगु  फोनेसन (सः पिकायेगु)या निंतिं आवश्यक जुइ। थ्व फ्यारिन्क्स इसोफेगर व त्र्याकियाय् विभाजित जुइगु थासय् ला। 'लारिन्क्स' ( pl. : larynges) खँग्वः प्राचीन ग्रीक खँग्वः lárunx ʻलारिन्क्स, गुलेट, थ्रोट वा कथुʼ पाखें वःगु खँग्वः ख। 

## स्वयादिसँ
* म्हकुचा
प्रोस्टेट ग्रन्थि

**प्रोस्टेट ग्रन्थि** (Prostate Gland) धइगु मिजं प्रजनन प्रणालीया छगू महत्वपूर्ण अङ्ग खः। थ्व ग्रन्थि ख्वसिं (Walnut) आकारया जुइ व थ्व मूत्रथैली (Urinary Bladder) या क्वे व मूत्रनली (Urethra) या प्यखें दयाच्वनी।

## संरचना व थाय्
प्रस्टेट ग्रन्थि मानव म्हय् थथे लाः:

* **आकार:** साधारणतया २० ग्राम तौल दूगु छगू चिग्वःगु ग्रन्थि।
* **थाय्:** थ्व मूत्रथैलीया मूत पिहाँ वइगु मूल लागाय् च्वनी।

## मू ज्या (Functions)
प्रस्टेट ग्रन्थिया मू ज्या प्रजनन स्वास्थ्य नाप स्वापू दु:

# **वीर्य द्रव्य उत्पादन:** प्रस्टेटं छगू तुयूगु व क्षारिय (Alkaline) द्रव्य उत्पादन याइ, गुकिं वीर्य (Semen) या ३०% भाग दयेकी। थ्व द्रव्यं शुक्रकीट (Sperm) यात रक्षा याइ व उमिगु गतिशीलता (Motility) अप्वयेकी।
# **सुरक्षा:** थुकिया क्षारिय गुणं मिसा प्रजनन नलीया अम्लीय वातावरणय् शुक्रकीटयात म्वाका तयेत ग्वाहालि याइ।
# **चो प्रवाह नियन्त्रण:** चो पिहाँ वइबलय् व वीर्य स्खलन (Ejaculation) जुइबलय् थ्व ग्रन्थिया मांसपेशीतय्सं उचित बाहाः वनेगु ज्या याइ।

## समस्यात
मिजंतयगु उमेर नापनापं प्रस्टेटय् थी-थी समस्यात खनेदयेफु, गुकिया उपचारय् युरोलोजीया तःधंगु भूमिका दइ:

* **BPH (Benign Prostatic Hyperplasia):** उमेर अप्वया वनेबलय् प्रस्टेट ग्रन्थि तग्वयाः वनी, गुकिं यानाः चो फाये थाकुइ। थ्व क्यान्सर मखु।
* **प्रोस्ताताइटिस (Prostatitis):** प्रोस्टेट ग्रन्थिया इन्फ्लामेसन
* **प्रोस्टेट क्यान्सर:** मिजंतयगु म्हय् जुइगु दकलय् साधारण क्यान्सर मध्ये छगू। थुकिया सुरुवाती अवस्थाय् सीकल धासा शल्यक्रिया वा रेडिएसन पाखें उपचार याये फइ।

## परीक्षण व निदान
* **PSA Test:** हि (Blood) परीक्षण पाखें प्रोस्टेट स्पेसिफिक एन्टिजेनया स्तर स्वयेगु।
* **DRE (Digital Rectal Exam):** चिकित्सकं प्रोस्टेटया आकार व बनावट स्वयेगु परीक्षण।
* **बायोप्सी:** क्यान्सरया आशंका जूसा मुलुं नमुना कयाः परीक्षण यायेगु।

## ब्वनादिसँ
* Walsh, P. C., et al. (2012). *Campbell-Walsh Urology*.
* National Cancer Institute - Prostate Gland Facts.
थाइरोइड ग्रन्थि

**थाइरोइड ग्रन्थि** धैगु मनूया गःलः (neck)या न्ह्यःने, श्वासनली(trachea)या नापं लाःगु छगू इन्दोक्रिन ग्रन्थि (endocrine gland) खः।  थ्व ग्रन्थि लापाचाःया आकारया जुइ व थुकिं थाइरोइड हर्मोन दयेकी। थाइरोइड हर्मोनं म्हया मेताबोलिजम (metabolism), विकास व तापक्रम नियन्त्रण यायेगु ज्याय् महत्त्वपूर्ण भूमिका म्हिती।

## थाइरोइड हर्मोन व ज्या
थाइरोइड ग्रन्थिया न्ह्यःने दूगु कोषतयेसं निगू मू हर्मोन उत्पादन याइ:
* थाइरोक्सिन (T4): थ्व थाइरोइदं दयेकीगु दकलय् मू हर्मोन खः।
* ट्राईआयोडोथाइरोनिन (T3): थ्व T4 स्वया अप्वः सक्रिय (active) रुप ख।

थ्व हर्मोनतय्गु ज्या थ्व कथं दु:
* मेताबोलिजम (Metabolism): थाइरोइड हर्मोनं कोषतयेसं ऊर्जा गुकथं छ्यली धकाः नियन्त्रण याइ।
* विकास (Development): मचातय्गु दिमाग् व म्हया सामान्य विकासया निंतिं थ्व हर्मोन तसकं आवश्यक जुइ।
* तापक्रम नियन्त्रण: थुकिं म्हया तापक्रम कायम यायेगु ज्याय् ग्वाहालि याइ।
* नुगःया गति (Heart Rate): थाइरोइडं नुगःया गति व शक्ति नं नियन्त्रण याइ।

## थाइरोइडया मू ल्वय्
थाइरोइड ग्रन्थिं अप्वः वा म्हो हर्मोन दयेकल धाःसा थी-थी समस्या उत्पन्न जुइ:

* हाइपरथाइरोइडिज्म (Hyperthyroidism):
**म्हसीका: थाइरोइड ग्रन्थिं तसकं अप्वः हर्मोन पिहां छ्वयेगु अवस्था।
**लक्षणत: म्हया तौल म्हो जुइगु, नुगःया गति तसकं अप्वः जुइगु, ताप अप्व जुया ताहान्वइ व चिन्ता जुइगु।
**दसु: ग्रेभ्सया ल्वयँ (Graves' disease)।
* हाइपोथाइरोइडिज्म (Hypothyroidism):
**म्हसीका: थाइरोइड ग्रन्थिं म्हो हर्मोन पिहां छ्वयेगु।
**लक्षणत: म्हया तौल अप्वः जुइगु, थकान, म्ह ख्वाउंसे च्वनि (cold intolerance), व छ्यंगू गनाच्वनिगु जुइगु।
**दसु: हाशिमोतो थाइरोइडाइटिस (Hashimoto's thyroiditis)।
* गोइतर बाय् गलगण्ड (Goiter):
**म्हसीका: थाइरोइड ग्रन्थि तःग्वया वनि। थ्व अप्वः धकाः नसाय् आयोडिन मगासाः जुइफु।

## लिधंसा
सलाइभरी ग्रन्थि

**साइलभरी ग्लान्ड/ग्रन्थि बाय् इ/लाः ग्रन्थि** म्हुतुया दुने दइगु ग्रन्थि ख। थुकिलिं  ग्रन्थिं म्हुतुइ ई बाय् लाः पिकाइ।
ई नसा वान्यायेत व घुर्केत ग्वहालि याइ।
मू ग्रन्थिइ पेरोटिड व सबम्यान्डिबुलर ग्रन्थित ला।
थुकिं वा व म्हुतुया टिस्यूयात संरक्षण याइ ।
ल्वय् बाय् ट्यूमरं थुगु ग्लान्डयात असर यायेफु ।

## स्वयादिसँ
* पाचन प्रणालि
* इन्डोक्राइन सिस्टम
कनेक्टिभ तन्तु

**कनेक्टिभ तन्तु** जनावर तेगु प्येंगु कथंयागु प्राथमिक तन्तुय् छगु खः।
जं

**जं बाय् जँ** म्हया छब्वः बाय् छगु थाय् ख। थ्व ब्वः प्वाया ल्युने ला। जं नं म्हयात तिबः बी व थुकिं दुगःयात संरक्षण याइ।
थुकिं म्ह संकेत ग्वहालि याइ। जंय् थीथी क्वँय् व लाधी दुथ्याः। 

जँ स्याइगु छगू सामान्य ल्वय् खः ।

## स्वयादिसँ
* म्ह
बट्टक

**बट्टक** छगु एनाटोमिकल थाय् खः। 
## लिधंसा

## स्वया दिसँ
### स्वापू दुगु च्वसु
* एनाटोमी
*
### पिनेयागु स्वापूत
*
न्ह्यपं

**न्ह्यपं** स्तनधारी प्राणीतेगु छगू अंग ख।
## स्वयादिसँ
*स्तनधारी प्राणी
मनुयागु तुति

**मनुयागु तुति** मनुयागु छगु अभिन्न अंग खः। थ्व अंग परिवहनयायेत छ्येलि।
## एनाटोमी

### तुतियागु ता:हाकगु क्वेंत
*फिमर (*thigh bone*)
*पटेल्ला (*kneecap*)
*टिबिया (*shin bone*)
*फिबुला (*calf bone*)

### तुतियागु लाधि

#### ''[[खम्पा]]यागु लाधि''
::*खम्पायागु एन्टेरियर कम्पार्टमेन्ट*
::*क्वाड्रिसेप्स फेमोरिस, थुकिया दुने दै:
::**भास्टस लेटर्यालिस
::**भास्टस मेडियालिस
::**भास्टस इन्टरमिडियस
::**रेक्टस फेमोरिस
::*सार्टोरियस
::*एडक्टर लंगस
::*एडक्टर ब्रेभिस
::*एडक्टर म्याग्नस
::*ग्रासेलिस
::*पेक्टिनियस
::*ग्लुटियस म्याक्सिमस
::*टन्सर फास्सा लाटा
::*खम्पायागु पोस्टेरियर कम्पार्टमेन्ट*
::*बाइसेप्स फेमोरिस
::*सेमिमेम्ब्रेनोसस्
::*सेमिटेन्डिनोसस्

#### ''पिला/पिलाक्वः क्वय्‌तुति(लोवर लेग)यागु लाधितः''

::*पप्लिटियस
::*एन्टेरियर कम्पार्टमेन्ट*
::*टिबियालिस एन्टेरियर
::*एक्स्टेन्सर डिजिटोरम लंगस
::*एक्स्टेन्सर ह्यालिसिस लंगस
::*पेरोनियस टर्सियस
::*पोस्टेरियर कम्पार्टमेन्ट*
::*ग्यास्ट्रोक्नेमियस (क्याल्क्यानियसनाप एकिलीयागु टेन्डननं स्वाना च्वनि)
::*प्लान्टारिस
::*सोलियस
::*ल्याटरल कम्पार्टमेन्ट*
::*पेरोनियस लंगस
::*पेरोनियस ब्रेभिस
::*डिप पोस्टेरियर कम्पार्टमेन्ट*
::*टिबियालिस पोस्टेरियर
::*फ्लेक्सर डिजिटोरम लंगस
::*फ्लेक्सर ह्यालुसिस लंगस

### तुतियागु हिनू
#### ''आर्टरी''
:कमन फेमोरल धमनी
:डिप फेमोरल धमनी
:सुपरफिसियल फेमोरल धमनी
:पप्लिटियल धमनी
:एन्टेरियर टिबियल धमनी
:पोस्टेरियर टिबियल धमनी
:पेरोनियल धमनी
:आर्क्युएट धमनी
#### ''भेन''
:ग्रेटर स्याफिनियस भेन
:लेसर स्याफिनियस भेन
:फेमोरल भेन
:पप्लिटियल भेन
:एन्टेरियर टिबियल भेन
:पोस्टेरियर टिबियल भेन
:पेरोनियल भेन

### पिनेयागु स्वापु

* मनुयागु तुतियागु फ्र्याक्चरतः
म्हुतु

right|thumb|Sagittal section of nose mouth, pharynx, and larynx.

thumb|right|मनुयागु म्हुतु

*म्हुतु*' धागु व हो खः गुकिलिं जनावरतेसं नेगुखं व लः काइ। 

## जनावरतेगु म्हुतु
Most animals have a complete digestive system, with a mouth at one end and an anus at the other. Which end forms first in ontogeny is a criterion used to classify animals into protostome and deuterostome.

Some animals, such as the cnidarians, the brachiopods, and the planaria, do not have a separate anus, and thus expel waste through the mouth.

In many animals, the mouth has mouthparts to chew food, hold food, or inject poison. In arthropods, they are external modified legs; in gnathostome vertebrates they are internal.

## मनुयागु म्हुतु
मनुयागु म्हुतु च्वसं व क्वसंया भागय् म्हुतुसिं (lip) भुनातइ । थुकियात खँल्हायेगु (speech), ख्वाःया भाव क्यनेगु (facial expression), चुप्पा नेगु (kissing), त्वनेगु (drinking) व म्हुतुइ सालाकायेत (दसु पाइपं ल त्वनेत बाय् चुरोट/हुक्का/बजां सालकायेत) ग्वहालि याइ।

मचा बुइबलय् हे वइके त्वनेगु स्वभाव बाय् रिफ्लेक्स (sucking reflex) दइ, गुकिया पाखें वाधि व म्हुतुसि छ्येला थःगु नसा सालाकायेगु ज्ञां वयाके दयाच्वनि। म्हुतुसियात समा यायेत मिसातय्सं लिपस्टिक (lipstick) वा लिप ग्लस (lip gloss) छ्येलीगु चलन दु । च्वसंया म्हुतुसि स्वया च्वय् दुगु धंकः दुगु बाः (vertical groove) यात फिलट्रम (philtrum) धाइ । थ्व मचा प्वाथय् दइबलय् हे विकसित जुइ। थ्व बांलाक विकास मजुत धाःसा म्हुतुसि मस्वाइगु (hare lip) वा म्हुतु दुनेया च्वय्यागु थासय् प्वाः दइगु (cleft palate) जुइफु।

म्हुतुं नसायात कुचा यासें व लाहा (saliva) नाप ल्वाकछ्यानाः नसा जिलंज्या (digestion) न्ह्यथनि।

## स्वया दिसं
* छ्यं व ग:प एनाटोमी

पुचः:एनाटोमी
सँ (म्ह)

**सँ** मनू व स्तनधारी प्राणीतेगु म्हय् (मनुइ विशेषयाना छ्यनय्) खनेदैगु सी धुंकुगु कोष ख। थुकिया रुप का थें जुइ व ताःहाक जुया बुया वइ। चिमिसँ, छ्वलःसँ, धुसँ, पाखासँ, मिमिसँ छुं प्रकारया सँ ख।  सँ कुलिचिने नं यः। कुलिचिंगु सँयात सँकुलि धाइ। हलिमय् सकल थें तजिलजिइ ताःहाकःगु सँ चायेगु चलन दु। छुं तजिलजिइ सँ खायेगु नं चलन दु। दक्षिण एसियाया यक्व तजिलजिइ मिजंमचाया छता चुडाकर्मय् सँ खायेमा। ताःहाकःगु सँ चिगु कायात सँचिका वा सचिका धाइ। हलिंया यक्व तजिलजिइ, विशेषयानां मिसातेसं सँ ताःहाकः लहिनिगु चलन दु। थथे लहिनातःगु सँयात चिना सपः (सतभत) देकिगु चलन नं दु। छ्यनय् सं मदूपिं, वा सौन्दर्यताया निंतिं मनूतेसं नकलि सँ छ्यनय् तयेगु नं या। थन्यागु नकलि सँयात सतानि धाइ।  

## लिधंसा

## स्वयादिसँ
* मनू
धमनी

**धमनी** (Artery) धागु छगु कथंयागु हिधों (Blood vessel) खः। थ्व हिनू नं हियात नुगनं कोष तक्क यंकिगु ज्या याई। 

पुचः:एनाटोमी
म्हुतुसि

म्हुतुसि धाःगु स्तनधारी प्राणीया म्हुतुया सि ख। मनुइ थ्व ह्याउंसे च्वनि।

## स्वयादिसँ
* एनाटोमी

पुचः:एनाटोमी
भेन

भेन छथी हिध्वं ख। थुकिं हियात नुगलय् लित यंकी। अप्वः धया थें भेनय् म्ह्व अक्सिजन दुगु हि दइ।
भेनय् हि छगू दिशाय् (नुगःपाखे) वनेत व हि अःखः पाखे लिहां वइगु दिकेगु भल्भ दइ।
इमिसं रक्तसंचारय् आर्तरी (धमनी)लिसे ज्या याइ।
भेनया ल्वचय् ब्लड क्लट व भ्यारिकोज भेन दुथ्याः।

## स्वयादिसँ
* हिनू
* धमनी
विल्हेम कोन्राद रोन्त्जेन

**विल्हेम कोन्राड रोन्टजेन** छम्ह भौतिकशास्त्री व नोबेल सिरपा त्याकाम्हि खः।
पिएटर जीम्यान

**** छम्ह नांजाम्ह भौतिक शास्त्री ख। वेकयात वेकया ज्याया निंति भौतिक शास्त्रय् नोबेल सिरपा नं लःल्हागु दु। 
## जीवनी
### न्ह्यया जीवनी
### मालेज्या
## मेमेगु
*जीम्यान इफेक्ट वेकया नामं हे तगु ख। 
## स्वयादिसँ
*नोबेल सिरपा
हेन्द्रिक लरेञ्ज

**हेन्द्रिक एन्तून लरेञ्ज** (जुलाई १८, १८५३ - फेब्रुअरी ४, १९२८) छम्ह डच भौतिकशास्त्री ख। वय्कःयात सन् १९०२या नोबेल सिरपा पियटर जिम्याननाप जिम्यान इफेक्तया निंतिं लल्हागु ख। वय्कलं लरेञ्ज त्रान्सफर्मेसन इक्वेसन नं परिपादित यानादिल। लिपा थ्व हे इक्वेसनया आधारय् अल्बर्ट आइन्स्टाइनजुं स्पेस व टाइम वर्णन यानादिल। 

## जीवनी
### न्ह्यया जीवनी
### मालेज्या
## मेमेगु

## स्वयादिसँ
*नोबेल सिरपा
म्याक्स भन लाउए

**म्याक्स थियोडोर फेलिक्स भन लाउए** (९ अक्टोबर १८७९ – २४ अप्रिल १९६०) छम्ह जर्मन भौतिक विज्ञानी ख गुम्हेस्यां सन् १९१४इ क्रिस्टलं एक्स-रेया विवर्तन लुइकूगुलिं भौतिक विज्ञानय् नोबेल सिरपाः त्याकल।

अप्टिक्स , क्रिस्टलोग्राफी , क्वान्टम सिद्धान्त , सुपरकन्डक्टिभिटी , व सापेक्षता सिद्धान्तय् वय्कःया योगदान दु। नापं, वय्कलं यक्व प्रशासनिक पदय् ज्या यानादिल गुकिलिं प्यंगू दशकया दुने जर्मन विज्ञानयात अनुसन्धान व विकासय् अग्रसर व मार्गदर्शन यात। नाजीवादया तसकं आपत्ति प्वंकूम्ह वय्कलं निगूगु विश्वयुद्ध लिपा जर्मन विज्ञानयात पुनःस्थापना व व्यवस्थित यायेगु ज्याय् महत्वपूर्ण भूमिका म्हितादिल।

## स्वयादिसँ
* भौतिकशास्त्र
म्याक्स प्लान्क

**म्याक्स कार्ल अर्नेस्ट लड्विग प्ल्यांक** (अप्रिल २३ १८५८ &ndash; अक्टोबर ४, १९४७ छम्ह जर्मन भौतिकशास्त्री खः। वेकयात क्वान्टम मेक्यानिक्सयागु अबु धका नं म्हसीकिगु या। वेकयात २०गु शताव्दीयागु दक्ले महत्त्वपूर्ण वैज्ञानिकय् छम्हयागु रुपे काय्‌गु या।
आर्थर एच कम्प्टन

thumb|आर्थर एच कम्प्टन (1927)
**** भौतिक शास्त्रय् नोबेल सिरपा त्यानादिम्ह छम्ह भौतिक शास्त्री खः।

## लिधंसा

## स्वया दिसँ
### स्वापू दुगु च्वसु
* भौतिक शास्त्र
*नोबेल सिरपा
### पिनेयागु स्वापूत
*
चन्द्रशेखर वेङ्कट रामन्

चंद्रशेखर वेंकटरमण छम्ह भारतीय भौतिक शास्त्री ख। 

## स्वयादिसँ
* नोबेल सिरपा

पुचः:भौतिक शास्त्र
पुचः:जीवनी
अर्विन श्रोदिन्जर

**अर्विन रुदोल्फ जोसेफ अलेक्जेन्दर श्रोदिन्जर** (१८८७–१९६१) छम्ह नोबेल सिरपा त्यामि अस्ट्रियन भौतिकशास्त्री खः। वय्‌कःयात क्वान्टम मेकानिक्स (Quantum Mechanics) या जग दयेकीपिं दथुइ छम्ह धकाः म्हसीकी। विशेष यानाः 'तरंग मेकानिक्स' (Wave Mechanics) व 'श्रोडिन्जर समीकरण'या निंतिं वय्‌कः हलिमय् नांजाः।

## श्रोदिन्जर समीकरण (Schrödinger Equation)
सन् १९२६ य् वय्‌कलं भौतिक शास्त्रया दकलय् महत्वपूर्ण समीकरण मध्ये छगू प्रतिपादन यानादिल। थ्व समीकरणं परमाणु दुने च्वंपिं 'इलेक्ट्रोन' थेंज्याःगु चिधंगु कणतयगु व्यवहारयात तरंग (Wave) या रूपय् व्याख्या याइ।
* थ्व योगदानया निंतिं वय्‌कःयात सन् १९३३ य् नोबेल पुरस्कार पाखें सम्मानित यात।

## श्रोडिन्जरया भौ (Schrödinger's Cat)

वय्‌कः थःगु छगू 'विचाः प्रयोग' (Thought experiment) श्रोदिन्जरया भौ या निंतिं नं लोकंह्वा:। थ्व प्रयोगपाखें वय्‌कलं क्वान्टम मेकानिक्सया 'सुपरपोजिसन' (Superposition) सिद्धान्तया छगू विरोधाभास क्यनेगु कुतः यानादिल। थुकिया सार थथे दु:
* छगू बाकस दुने छगू भौ दु, गुगु छगू निश्चित ई तक 'मदूगु' (Dead) व 'म्वाःगु' (Alive) निगुलिं अवस्थाय् छक्वलं जुइफु, गबले तक झीसं बाकस चायेकाः स्वयेमखु।

## 'जीवन छु खः?'
श्रोदिन्जर भौतिक शास्त्रय् जक सीमित मजुसें जीव विज्ञानय् नं विचाह् तयादिल। सन् १९४४ य् वय्‌कलं 'What is Life?' नांया छगू सफू च्वयादिल। थ्व सफू नं जेम्स वाट्सन व फ्रान्सिस क्रिक थेंज्याःपिं वैज्ञानिकतय्यात DNA या संरचना मालेत तःधंगु प्रेरणा बिल।

## व्यक्तिगत जीवन व दर्शन
वय्‌कः तसकं दार्शनिक स्वभावया मनू खः। वय्‌कः पूर्वीय दर्शन, विशेष यानाः वेदान्त व उपनिषद् पाखें तसकं प्रभावित जुयादिल। वय्‌कःया कथं क्वान्टम मेकानिक्सया रहस्यत थुइकेत वेदान्तया अद्वैत विचाः नं तसकं पाय्‌छि जू। वय्‌कःया थी-थी दस्तावेज व वैज्ञानिक पाण्डुलिपित अस्ट्रियाया मुनाछेँतयय् सुरक्षित तयातःगु दु।

## लिधंसा
* Moore, Walter J. (1989). *Schrödinger: Life and Thought*.
* Schrödinger, Erwin (1944). *What is Life?*.
* Gribbin, John (2012). *Erwin Schrodinger and the Quantum Revolution*.
इसिडोर आइज्याक रबि

इसिडोर आइज्याक रबि (जुलाई २९, १८९८ – जनवरी ११, १९८८) छम्ह अमेरिकी भौतिक विज्ञानी ख गुम्हेस्यां सन् १९४४ य् भौतिक शास्त्रय् नोबेल सिरपाः त्याकादिल। वय्कलं आणविक चुम्बकीय अनुनाद (nuclear magnetic resonance) सीकादिल गुकियात  म्याग्नेतिक रेजनेन्स इमेजिङ्ग (एमआरआई) य् छ्यलिगु या। वय्कः अमेरिकाय् माइक्रोवेभ राडार व माइक्रोवेभ ओभनय् छ्यलीगु क्याभिटी म्याग्नेट्रोनया ज्या याइपिं न्हापांपिं वैज्ञानिकत मध्ये छम्ह नं खः।

राइमानो , ग्यालिसियाय् छगू परम्परागत पोलिश-यहूदी परिवारय् जन्म जूम्ह रबि मचाबिले अमेरिकाय् वल व न्यूयोर्कया लोअर ईस्ट साइडय् पालन जुल। सन् १९१६य् वय्कः इलेक्ट्रिकल इन्जिनियरिङया विद्यार्थीया रुपय् कर्नेल विश्वविद्यालयय् प्रवेश यानादिल, तर याकनं हे थःगु विषय रसायन शास्त्रय् हिलादिल। लिपा, वय्कःयात भौतिक शास्त्रय् रुचि दत। वय्कलं कोलम्बिया विश्वविद्यालयय् थःगु अध्ययनयात निरन्तरता बियादिल, गन वय्कःयात छुं क्रिस्टलया चुम्बकीय संवेदनशीलताया थेसिसया निंतिं वय्कःया डाक्टरेट उपाधि लःल्हात। सन् १९२७इ वय्कः युरोपय् झाल, गन वय्कलं उगु ईया यक्व बांलाःपिं भौतिक विज्ञानीत नापलाना ज्या यानादिल।

सन् १९२९य् रबी अमेरिका लिहां झाल, गन कोलम्बियां वय्कःयात प्राध्यापकया पदया प्रस्ताव बिल। ग्रेगरी ब्रेइटया सहकार्यय् वय्कलं ब्रेइट–रबि समीकरण दयेकादिल व स्टर्न–गेर्लाच प्रयोगयात परमाणु न्यूक्लियसया गुण पुष्टि यायेत परिमार्जन यायेफइगु अनुमान यानादिल। वय्कःया परमाणुया म्याग्नेतिक मोमेन्त (magnetic moment) व परमाणु स्पिन (nuclear spin)यात थुइकेत आणविक चुम्बकीय अनुनाद (nuclear magnetic resonance) छ्येलेगु प्रविधिं वय्कःयात सन् १९४४इ भौतिक शास्त्रय् नोबेल सिरपाः त्याकल। आणविक चुम्बकीय अनुनाद आणविक भौतिक विज्ञान व रसायन शास्त्रया निंतिं छगू महत्त्वपूर्ण उपकरण जुल, व लिपा थुकिलि म्याग्नेतिक रेजनेन्स इमेजिङया विकास जुल। चिकित्सा ख्यलय् नं थुकियात महत्वपूर्ण भूमिका दु ।

निगूगु विश्वयुद्धया इलय् वय्कलं म्यासाचुसेट्स इन्स्टिच्युट अफ टेक्नोलोजी (एमआईटी) रेडिएशन प्रयोगशाला (रेडल्याब) व म्यानह्याटन प्रोजेक्टय् रडारय् ज्या यानादिल । युद्ध धुंका, वय्कलं परमाणु ऊर्जा आयोगया सामान्य सल्लाहकार समिति (GAC)य् ज्या यानादिल। सन् १९५२ निसें १९५६ तक्क अनया अध्यक्ष जुयादिल। लिपा वय्कः राष्ट्रपति ड्वाइट डी आइजनहावरया विज्ञान सल्लाहकार जुयादिल । वय्कः सन् १९४६य् ब्रुकहेभन राष्ट्रिय प्रयोगशालाया पलिस्था नापं संलग्न जुयादिल , व लिपा, युनेस्कोय् संयुक्त राज्य अमेरिकाया प्रतिनिधि जुयादिल व सन् १९५२य् सर्नया निर्माण नापं संलग्न जुयादिल। सन् १९८५य् वय्कःया नामं विशेष पद नां तःगु खःसा सन् १९६७य् वय्कलं शिक्षण पदं अवकाश कयादील। अथे जुसां वय्कः विभागय् सक्रिय जुयादील व वय्कः मदुतले विश्वविद्यालयया प्राध्यापक एमेरिटस व विशेष प्राध्यापकया उपाधि धारण यानादिल।

## स्वयादिसँ
* भौतिक शास्त्र
अर्नेस्ट लरेन्स

**अर्नेस्ट ओर्लान्दो लरेन्स** ( अगस्त ८, १९०१ - अगस्त २७, १९५८) छम्ह अमेरिकी एक्सिलेरेतर भौतिक विज्ञानी ख गुम्हेस्यां साइक्लोट्रोनया आविष्कारया निंतिं सन् १९३९य् भौतिक विज्ञानया नोबेल सिरपा त्याकादिल। वय्कःयात म्यानह्याटन परियोजनाया निंतिं युरेनियम-आइसोटोप पृथक्करणया ज्याया नापं लरेन्स बर्कले राष्ट्रिय प्रयोगशाला व लरेन्स लिभरमोर राष्ट्रिय प्रयोगशालाया पलिस्थाया निंतिं नं म्हसीकिगु या।
हिदेकी युकावा

**हिदेकी युकावा** FRSE (湯川 秀樹, ज्यानुवरी २३, १९०७ - सेप्टेम्बर ८, १९८१) छम्ह जापानी सैद्धान्तिक भौतिकशास्त्री ख:| नोबेल सिरपा त्याइम्ह न्हापाइम्ह जापानी वेक हे ख:|
अर्नेस्ट टी एस वाल्टन

**अर्नेस्ट वाल्टन** छम्ह आइरिश भौतिक विज्ञानी ख। सन् १९५१य् जोन ककक्रफ्ट नापं वय्कःयात भौतिक शास्त्रया नोबेल सिरपाः लःल्हात। वाल्टनं डब्लिनया ट्रिनिटी कलेजय् गणित व प्रयोगात्मक भौतिक शास्त्रया अध्ययन यानादिल। सन् १९३४ य् वय्कलं मेथोडिष्ट पुजारीया म्ह्याय् फ्रेडा विल्सनलिसे इहिपा यानादिल। इपिंगु निम्ह काय् व निम्ह म्ह्याय् दत। वय्कः दकलय् न्हापां एटमयात कुचा याःम्ह मनू खः। वय्कःयात जोन ककक्रफ्ट नापं दकलय् न्हापांगु प्रकारया पार्टिकल एक्सेलेरेटर ककक्रफ्ट–वाल्टन जेनेरेटर दयेकेगु ज्याया निंतिं दकलय् अप्व म्हसीकिगु या। सन् १९३०या दशकया सुरुइ क्याम्ब्रिज विश्वविद्यालयय् जेनेरेटर छ्यला याःगु प्रयोगय् वाल्टन व ककक्रफ्टया पुचलं छगू तत्त्वयात मेगु तत्त्वय् हिलेत पार्तिकल बीम सुथांलाक्क छ्यलादिल।
अट्टो स्टर्न

thumb|220px|अट्टो स्टर्न
**अट्टो स्टर्न** (Otto Stern ; सन् १८८८ - १९६९) छम्हः जर्मन भौतिकीविद् खः। वयकतप भौतिकी यू नोबेल सिरपा बिगु खः। 

पुचः:भौतिक शास्त्र
पुचः:जीवनी
पोलीकार्प कुस्च

**पोलीकार्प कुस्च** (ज्यानुवरी २६, १९११-मार्च २०, १९९३) छम्ह जर्मन-अमेरिकन भौतिकशास्त्री ख। वय्कलं सन् १९५५या भौतिक शास्त्रया नोबेल सिरपा विलिस इ ल्याम्ब नाप त्यानादिल। वय्कःयात थ्व सिरपा इलेक्त्रोनया म्याग्नेतिक मोमेन्तया मात्रा थ्व मात्राया सैद्धान्तिक गुणन स्वया अप्व जूगु सटीक निर्धारणया निंतिं लःल्हाःगु ख। थ्व मालेज्याया लिच्वः कथं क्वान्तम इलेक्त्रोदाइनामिक्सया प्रविधियात पूनरावलोकन याकल।  

## स्वयादिसँ
* जः
* भौतिक शास्त्र
विलिस इ ल्याम्ब

**विलिस युजिन ल्याम्ब जुनियर** (जुलाई १२, १९१३ – म१ १५, २००८) छम्ह अमेरिकन भौतिकशास्त्री ख। वय्कलं सन् १९५५या भौतिक शास्त्रया नोबेल सिरपा पोलीकार्प कुस्च नाप त्यानादिल। वय्कलं थ्व सिरपा हाइड्रोजन स्पेक्त्रमया भिंगु संरचनाया वय्कःया मालेज्याया निंतिं त्यानादीगु ख। वय्कःया मालेज्यां हाइद्रोजनया इलेक्त्रोन इनर्जीया शिफ्त म्हसीकेफत। थ्व शिफ्तयात ल्याम्ब शिफ्त धाइ। वय्कः युनिभर्सिटी अफ एरिजोनाया कलेज अफ अप्तिकल साइन्सेसया प्रोफेसर ख। 

## स्वयादिसँ
* जः
* भौतिक शास्त्र