open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
मू पौ

𑐣𑐾𑐥𑐵𑐮 𑐮𑐶𑐥𑐶𑐂 𑐧𑑂𑐰𑐣𑐾𑐟 𑐠𑐣 𑐟𑐶𑐫𑐵𑐡𑐶𑐳𑑄𑑋 




## <small>विकिपिडियायागु मेमेगु ख्यःत</small>



## <small>विकिपिडियाया फुकी ज्याझ्व</small>



## <small>विकिपिडिया भाय्</small>



__NOTOC__ __NOEDITSECTION__
अबेल तास्मान

**अबेल तास्मान** छम्ह अन्वेषक ख।

## लिधंसा

## स्वयादिसँ
*अन्वेषण

पुचः:अनवेषक
अभिधम्मपिटक

अभिधम्मपिटक तिपिटकया स्वंगु पिटकय् छगू ख। अभिधम्म खँग्वः अभि (बांलाःगु वा उच्च) व धम्म खँग्वः स्वाना दयावःगु खँग्वः ख। बुद्धधर्मया ग्रन्थ कथं अभिधम्मया सूत्रत तथागत बुद्धं न्हापा देवलोकय् कना लिपा सारीपुत्त भिक्षुयात कनाबिज्याःगु ख। थ्व पिटकय् न्हेगू प्रकरण दूगुलिं थुकियात सप्तप्रकरण धका नं म्हसीकिगु या। थ्व पुचलय् दुथ्याःगु प्रकरणत धम्मसङ्गणी, विभङ्ग, धातुकथा, पुग्गलपञ्ञत्ति, कथावत्थुपाळि, यमक, व पट्ठान ख। 

## विभाजन

थ्व पिटकया विभाजन थ्व कथं दु- 

## लिधंसा

## पिनेया स्वापू
* अभिधम्मत्संग्रहो, अभिधम्मया ल्हासफू, भिक्षु धर्मगुप्त महास्थवीर, बौद्ध जन बिहार

पुचः:बुद्ध धर्म
Portals

**[[विकिपिडिया:दबू|दबू]] धाःगु छु ख?** | **[[विकिपिडिया:दबूया धलः|दबूया धलः]]** | **[[विकिपिडिया:बांलागु दबू|बांलागु दबू]]**
अर्थतन्त्र

**अर्थतन्त्र** (Economy) धाःगु देय् वा थाय्‌या स्रोत-साधनया अवस्थाया छगू सूचक ख।

## स्वयादिसँ
* अर्थशास्त्र

पुचः:अर्थशास्त्र
अर्थशास्त्र

समाजशास्त्रy **अर्थशास्त्र** धाःगु वस्तु वा सेवाया निर्माण, विस्तार व प्रयोजनया विज्ञान ख। अर्थशास्त्रय् जागरण(ईन्सेन्टिभ), ल्येयेज्या(चोईस), मगाउ वस्तुयागु भागबन्डा (एलोकेसन् अफ् स्कार्स रिसोर्सेस्)यात छ्येला मागया परिपूर्ति याइगु पद्धतियात सयेकेगु कुतः जुइ। अल्फ्रेड मार्शल्जुं १९गू शताब्दीया उत्तरार्धय् अनौपचारिक कथं अर्थशास्त्रयात "मनूया जीवनया साधारण बनेज्याया अध्ययन" धका परिभाषित यानादिल। अर्थशास्त्रयात थीथी कथं विभाजित यायेछिं। साधारनकथं, थ्व ख्यःयात माइक्रोइकोनोमिक्स (मानव स्तर) व म्याक्रोइकोनोमिक्स (मंका परिनाम)य् विभाजित याइ|
अर्थशास्त्रया बनेज्या, लगानी, सरकार आदि क्षेत्रय् प्रभाव दु। अर्थशास्त्रया थीथी सिद्धान्त थ्व ख्यःस्वया पिनेया ख्यलय् नं छ्यलीगु या। 

## अर्थशास्त्रया ख्यः
अर्थशास्त्रयात क्वसं बियातःगु ख्यलय् बायेछिं
* माइक्रोइकोनोमिक्स
* म्याक्रोइकोनोमिक्स 

## स्वयादिसँ
* द वेल्थ अफ नेसन्स

## लिधंसा


पुचः:अर्थशास्त्र
अर्नेस्ट हेमिङ्वे

**अर्नेस्ट मिलर हेमिङ्गवे** (जुलाई २१, १८९९ - जुलाई २, १९६१) छम्ह अमेरिकी च्वमि खः। वय्कलं तसकं अःपूगु पहलं च्वयादिल, गुकिं यानाः वय्कः तसकं नांजाः। वय्कलं यक्व एद्भेनचरया ज्या नं यानादिल, गुकिं यानाः यक्व मनुतय्सं वय्कःयात सम्मान याः। वय्कःयात अप्वः यानाः लस्ट जेनेरेसन या दुजः धकाः कायेगु या।

## जीवनी
### मचा ई
अर्नेस्ट हेमिङ्गवे सन् १८९९य् बूगु खः। वय्कः शिकागो नापंया ओक पार्क, इलिनोइय् थःगु प्राथमिक जीवन हना दिल। वय्कः खुम्हेसिया परिवारय् निम्हम्ह मचा खः। वय्कःया अबु छम्ह डाक्टर खः धाःसा मां छम्ह किपामि व पियानो थानामि खः।

सकल ताहालाय् परिवार उत्तरी मिशिगनय् च्वंगु थःगु बिदाया छेँय् वनिगु याः। अर्नेस्टया अबुं वय्कःयात न्या लायेगु, शिकार यायेगु, क्याम्प तयेगु, व मिं नसा दयेकेगु स्यनादिल।

ओक पार्कया छेँय् च्वनाः अर्नेस्टं थःगु स्कूलया बुखँपौया निंतिं च्वयादिल। 

### पत्रिका
सन् १९१७य् हेमिङ्गवें विश्वविद्यालयय् मवनेगु निर्णय यानादिल। थ्व संयुक्त राज्य अमेरिका नकतिनि न्हापांगु विश्व युद्धय् दुहाँ वंगु ई खः व वय्कलं आर्मी (सेना)य् वनेत स्वयादिल, तर वय्कःया मिखा स्वयेगु क्षमता बांमलाःगुलिं इपिंसं वय्कःयात अस्वीकार यात।

अर्नेस्टं कान्सास सिटी, मिसौरीइ कान्सास सिटी स्टार धाःगु बुखँपौय् ज्या लुइकादिल। वय्कलं अस्पताल, पुलिस मुख्यालय, व रेलवे स्टेशनय् जूगु बुखँ रिपोर्ट यानादिल।

### शिकागो
छुं ई लिपा, हेमिङ्गवें थःगु च्वयेगु ज्या पाखें जीविका दयेकेफै धकाः थःम्हेसित व थःगु परिवारयात क्यनेत छेँ त्वताः शिकागो वनादिल। तर, अन वय्कःया ध्यबा मदयावन व बुखँपौया निंतिं हानं च्वयेगु ज्या न्ह्याकादिल। क्यानडाया बुखँपौ, टोरन्टो स्टारं वय्कःया शिकागोया रिपोर्टय् ज्या बिल। इपिंसं वय्कःयात नापं बांलाःगु ध्यबा नं बिल। शिकागोय् हेमिङ्गवें शेरवुड एन्डरसन नाप नापलानादिल। एन्डरसन साधारण मनूतय्गु बारेय् च्वइम्ह न्हापांम्ह अमेरिकी च्वमि मध्ये छम्ह खः। हेमिङ्गवें खनादिल कि एन्डरसनया बाखँतय्सं जीवनयात केन्द्र कथं क्यनी। थ्व वय्कलं नं याये माःगु ज्या थें वय्कःयात ताल। एन्डरसनं हेमिङ्गवेयात वय्कःयागु च्वयेगु बारेय् सल्लाह बियादिल। वय्कलं हेमिङ्गवेयात पेरिसय् च्वं वनेगु सुझाव बियादिल।

## छुं ल्यया च्वखँ

thumb|''द ओल्ड म्यान एण्ड द क्याट'' जर्ज लुन्डीनया रचना
थ्व अर्नेस्ट हेमिंग्वें थःगु जीवनकालय् पिथंगु ज्याया धलः खः । वय्कःया लिपाया यक्व च्वसुत मरणोपरांत पिदंगु खःसां थन्याःगु पिथना वय्कःया निगरानी मदयेक हे क्वचाःगु खः।

* *स्वपु बाखं व झिपु चिनाखँ* (*[[:en:Three_Stories_and_Ten_Poems|Three Stories and Ten Poems]]* १९२३) 
* *झीगु इलय्* (*[[:en:In_Our_Time_(short_story_collection)|In Our Time]]* १९२४)
* *झीगु इलय्* (*[[:en:In_Our_Time_(short_story_collection)|In Our Time]]* १९२५)
* *द तोरेन्त्स अफ स्प्रिङ्ग* (१९२६)
* *द सन अल्सो राइजेस* (१९२६)
* *मेन विदआउत  विनिन* (१९२७)
* *ए फेयरवेल टु आर्म्स* (१९२९)
* *देथ इन दि आफ्तरनुन* (१९३२)
* *विनर तेक नथिङ्ग छुं* (१९३३)
* *ग्रीन हिल्स अफ अफ्रिका* (१९३५)
* *तु ह्याभ एन्द ह्याभ नत* (१९३७)
* *न्यागूगु स्तम्भ व न्हापांगु पीन्यापु बाखं* (१९३८)
* *फर हूम द बेल टोल्स* (१९४०)
* *अक्रस द रिभर एन्द इन्तु द त्रिज* (१९५०)
* *द ओल्ड म्यान एण्ड द सी* (१९५२)

## किपा

## लिधंसा
अर्हतयागु प्यंगु त्वाथत:

**अर्हतयागु प्यंगु त्वाथत** बौद्ध धर्मयागु छगु विचा खः।
अलेक्जेन्डर डुमास

thumb
**अलेक्जेन्डर डुमास** छम्ह नांजाम्ह च्वमि ख। 

## कृतित
*काउन्ट अफ मोन्ते क्रिस्तो
अगस्त् रोडिन

thumb|right|अगस्त रोदिन।

**अगस्त रोदिन** (पूवंगु नां **फ्रांसे-अगस्त-रेनी रोदिन**; नोभेम्बर १२, सन् १८४०–नोभेम्बर १७, सन् १९१७) छम्ह फ्रेञ्च कलाकार ख। वय्कः शिल्पकलाया निंतिं नांजा। 

## लिधंसा

## लिधंसा

*  
*  
*  
* 
* 
* 

## पिनेया स्वापू

* Musée Rodin, Paris
* Rodin Museum, Philadelphia
* Views of the Musée Rodin
* Rodin-Web.org: Academic site on Rodin
* 

 

पुचः:वास्तुशास्त्री, शील्पकार व चित्रकार
*
पुचः:French sculptors
पुचः:French printmakers
पुचः:Modern sculptors
पुचः:Légion d'honneur recipients
पुचः:People from Paris
पुचः:१८४०य् बुगु
पुचः:१९१७य् मदुगु
आर्य अष्टांगिक मार्ग

**आर्य आष्टांगिक मार्ग** वा **च्याता सुथांलाःगु लं** (पालि: अरियो अट्ठङ्गिको मग्गो) धागु बुद्ध धर्म कथं आर्यधर्मया च्याता लं ख। दुःख मदयेकेयात गौतम बुद्धं ८ता स्वापू दूगु लं क्यनादिगु दु। थ्व ८ता लं शील, समाधि व प्रज्ञाय् बायेछिं। 

## मार्गतेगु विवेचना
### [[सम्यक दृष्टि]]
मज्झिमनिकायया सम्मादिट्ठि सूत्र कथं कुशल व अकुशलयात म्हसीकेफैगु दृष्टियात सम्यक दृष्टि धाइ। बुद्ध धर्मया वाङ्मयय् न्याता सम्यक दृष्टिया खँ कनातःगु दु -
१. कमसकता सम्यक दृष्टि
२. ध्यान सम्यकदृष्टि
३. विपस्सना सम्यकदृष्टि
४. माग सम्यक दृष्टि
५. फल सम्यक दृष्टि

### सम्यक संकल्प
सम्यक संकल्प धाःगु मभिंगु विचाः त्वताः सकल प्राणीपिन्त भिनिगु विचाःतयेगु संकल्प ख। थ्व संकल्पय् स्वता खँ दु
१. नैष्क्रम्य संकल्प (कामभोग विचाः मयाइगु संकल्प) 
२. अव्यापाद संकल्प (भिंगु खँ नुगलय् तयेगु संकल्प)
३. अविहिंसा संकल्प (हिंसा मयायेगु संकल्प)

### सम्यक वचन
सम्यक वचनय् प्यता खँ धयातःगु दु
१. मुसावाद विरति – मखुगु खँ मल्हाइगु
२. पिसुणवाचा विरति – मेपिनिगु चुक्लि, मभिंगु खँ व निन्दायाइगु खँ मल्हाइगु
३. फरूसवाचा विरति–  म्हुतु मल्हाइगु व अपशब्द मछ्येलिगु
४. सम्फप्पलापवाचा विरति– म्वामदूगु निन्दा याइगु खँ मल्हाइगु

### सम्यक कर्म/कर्मान्त
सम्यक कर्मय् स्वता खँ धयातःगु दु
१) पाणातिपाता विरति अथार्त म्वाना च्वंपिन्त मस्यायेगु
२) अदिन्नादान विरति अथार्त मखुइगु
३) कामेसुमिच्छाचार विरति अथार्त काममिथ्याचार मयायेगु।

### सम्यक आजीवन/आजीविका
सम्यक आजीविकाय् न्याता खँ धयातःगु दु
१. सत्थ वणिज्जा अथार्त स्याइगु ल्वाभःतेगु व्यापार मयायेगु। 
२. दास वणिज्जा अर्थात् सत्वप्राणीतेत न्यायेगु/मीगु ज्या मयायेगु। 
३. सत्त वणिज्जा अथार्त हिंसाया व्यापार मयायेगु। 
४. मज्ज वणिज्जा अथार्त कायेगु पदार्थया व्यापार मयायेगु।   
५. बिस वणिज्जा अथार्त विष वा प्राणी हत्या यायेगु पदार्थया व्यापार मयायेगु 

### सम्यक व्यायाम
सम्यक कर्मय् प्यता खँ धयातःगु दु
१. अनप्पन्नानं अकुसलानं धम्मानं अनुप्पादाय वायामो अथार्त उत्पन्न मजूगु अकुशल कार्यतेत उत्पन्न मयायेगु अभ्यास
२. उप्पन्नानं अकुसलानं धम्मानं पहानाय वायामो अर्थात् उत्पन्न जुइधुंकूगु अकुशल कार्यतेत नाश यायेगु यत्न
३. अनुप्पन्नानं कुसलानं धम्मानं उप्पादाय वायामो अर्थात् उत्पन्न मजूगु कुशल कार्यतेत उत्पन्न यायेगु यत्न 
४. उप्पन्नान कुसलानं धम्मानं भिय्योभावाय वायामो अर्थात् उत्पन्न जुइधुंकू कुशल कार्यतेत भिंका यंकेगु यत्न

### सम्यक स्मृति
सम्यक कर्मय् प्यता खँ धयातःगु दु
१. कायानुपस्सना,
२. वदनानुपस्सना,
३. चित्तानुपस्सना,
४. धम्मानुपस्सना ।

### सम्यक समाधि
सम्यक कर्मय् समाधियात स्यंकेगु न्याता खँ धयातःगु दु
१. कामच्छन्द– सुख–भोग यायेगु आशा,
२. व्यापाद– द्वेशभाव,
३. थीनमिद्ध– शारीरिक व मानसिक रूपं म्हालीगु,
४. उद्धच्च–कुक्कुच्च– शारीरिक व मानसिक रुपं एकाग्र जुइ मफइगु,
५. विचिकिच्छा– अनावश्यक शंका–उपशंका यायेगु।

## लिधंसा

## स्वयादिसँ
*बुद्ध धर्म
अलेक्सान्द्र पुश्किन

**** छम्ह रुसी च्वमि ख। वय्‌कःयात रुसी भाषाया दकलय् बांलागु चिनाखँमिइ छम्हया रुपय् कायेगु या। 

## लिधंसा
आरेथा फ्र्यान्क्लिन

**आरेथा फ्र्यान्क्लिन** (मार्च २५, १९४२ – अगस्ट १६, २०१८) छम्ह नांजाम्ह म्येहालामि (गायिका) खः।  

### Grammy Awards

## दिस्कोग्राफी
**Notable albums:**

* 1967 *[[I Never Loved a Man the Way I Love You|I Never Loved a Man (The Way I Love You)]]*
* 1967 *[[Aretha Arrives]]* 
* 1968 *[[Lady Soul]]* 
* 1968 *[[Aretha Now]]* 
* 1970 *[[This Girl's In Love With You]]* 
* 1971 *[[Young, Gifted and Black]]*
* 1972 *[[Amazing Grace (Aretha Franklin album)|Amazing Grace]]*
* 1973 *[[Hey Now Hey (The Other Side of the Sky)]]*
* 1974 *[[With Everything I Feel in Me]]*

* 1974 *[[Let Me in Your Life]]*
* 1975 *[[You (Aretha Franklin album)|You]]*
* 1976 *[[Sparkle (Aretha Franklin album)|Sparkle]]* 
* 1978 *[[Almighty Fire]]*
* 1982 *[[Jump to It]]*
* 1983 *[[Get It Right]]*'
* 1985 *[[Who's Zoomin' Who?]]*
* 1991 *[[What You See Is What You Sweat]]*
* 1998 *[[A Rose Is Still A Rose]]*
* 2003 *So Damn Happy
* 2007 *A Woman Falling Out of Love*


*'Top 10 US Hot 100 singles:*'


== Filmography ==
* *The Blues Brothers* (1980)
* *Blues Brothers 2000* (1998)
* *DIVAS LIVE* (1998)
* *Immaculate Funk* (2000) (documentary)
* *Rhythm, Love and Soul* (2002)
* *Tom Dowd & the Language of Music* (2003) (documentary)
* *Singing in the Shadow: The Children of Rock Royalty* (2003) (documentary)
* *From The Heart / The Four Tops 50th Anniversary and Celebration'' (2004)

## पिनेयागु स्वापूत



* Official site
* Aretha Franklin Online Fansite
* 
* 
* Aretha Franklin at Memorable Music Hall of Fame
* Aretha Franklin at Soulmusic.com
* Aretha Franklin at Swingin' 60's Chicks
* BBC article on Aretha Franklin
* Aretha Franklin at Rollingstone
* Aretha Franklin SPARKLE Japanese Fan Site

पुचः:रचनाकार व संगीतकार
आइज्याक आसिमोभ

**आइज्याक आसिमोभ** (Isaac Asimov) (१९२०–१९९२) छम्ह अमेरिकन च्वमि व जैविक रसायन शास्त्र (biochemistry) या प्राध्यापक खः। वयकः हलिंया दकलय् सफल च्वमित मध्ये छम्ह खः, गुम्ह विशेष यानाः विज्ञान बाखँ (Science Fiction) व 'पपुलर साइन्स' च्वयेगु ज्याय् प्रसिद्ध दु। वयकःयात आर्थर सी. क्लार्क व रोबर्ट ए. हेनलिन नापं विज्ञान बाखँया "थ्री बिग" (Three Bigs) मध्ये छम्ह धकाः हनि।

## मू कृतित
असिमओभं ५०० स्वया अप्वः सफूत च्वयादीगु वा सम्पादन यानादीगु दु। वयकःया मू कृतित थ्व कथं दु:

* फाउन्डेशन झ्वः (Foundation Series): थ्व विज्ञान बाखँया छगू एपिक थें हे खः। थुकिं छगू तःधंगु ग्यालेक्टिक साम्राज्यया पतन व उकियात लित काय्‌त छम्ह वैज्ञानिकं 'साइकोहिस्ट्री' (Psychohistory) छ्येलाः याःगु कुतःया बाखँ क्यनी।

* रोबोट झ्वः: असिमोभं रोबोट सम्बन्धी बाखँतय्त छगू न्हूगु उचाइय् थ्यंकल। वयकःया 'I, Robot' बाखँ पुचः तसकं लोकह्वाःगु दु। थन हे वयकलं रोबोटिक्सया स्वंगू नियमत (Three Laws of Robotics) प्रतिपादन यानादिल: १. रोबोटं मनूयात नोक्सान याये दइ मखु। २. रोबोटं मनूया आज्ञा मानय् यायेमाः (न्हापांगु नियम स्यनीगु बाहेक)। ३. रोबोटं थःगु अस्तित्व रक्षा यायेमाः (न्हापांगु व निगूगु नियम स्यनीगु अवस्था त्वताः)।

* गैर-काल्पनिक कृतित (Non-fiction): असिमोभं विज्ञान, खगोल शास्त्र, गणित, व इतिहास थेंज्याःगु जटिल विषयतय्त साधारण मनूतय्सं थुइके फइकथं अःपुगु भाय्‌य् च्वयादिल।

## साहित्यिक शैली व प्रभाव

* तर्क व बुद्धि (Logic and Intellect): असिमोभया बाखनय् युद्ध वा हिंसा स्वया नं "तर्क" व "समस्या समाधान" (Problem Solving) यात अप्वः महत्त्व बी।

* भविष्यवाणी: वयकःया च्वसुइ क्यनातःगु यक्व प्रविधित (दसु: भिडियो कलिङ, रोबोटिक्स, स्पेस ट्राभल) लिपा वनाः यथार्थय् परिणत जुल।

* सरलता: वयकःया च्वयेगु शैली तसकं सफा व तपेकः थुइगु ख, गुकिं यानाः विज्ञानया ज्ञान मदुपिं ब्वनामिपिंसं नं बाखँ रस कायेफु।

## सम्मान व लुमन्ति

वयकःया सम्मानय् छगू 'क्षुद्रग्रह' (Asteroid) या नां 5020 Asimov तःगु दु।

वयकलं यक्व 'ह्युगो' (Hugo) व 'नेबुला' (Nebula) सिरपाःत त्याकादीगु दु, गुगु विज्ञान बाखनय् दकलय् तःधंगु सिरपाः खः।

## लिधंसा

 

 
 
पुचः:च्वमि व चिनाखंमि
आर्थर कोनान डोयल

**सर आर्थर इग्नेटियस कोनान डोइल**, डेपुटी ल्युटिनेन्ट (२२ मे १८५९ – ७ जुलाइ १९३०) छम्ह बेलायती च्वमि ख। वय्‌कःया दक्ले नांजाःगु बाखँमुना जासुस शर्लक होम्स (गुकियात अपराध फिक्सनय् छगू तःधंगु इनोभेसनया कथं कायेगु या) व प्रोफेसर च्यालेञ्जरया एड्भेञ्चर ख। वय्‌कः छम्ह prolific च्वमि ख। वय्‌कःया मेमेगु च्वसुलि विज्ञान फिक्सन बाखँ, ऐतिहासिक उपन्यास, नाटक व रोमान्स, चिनाखँ, व सत्यकथा आदि ला।

पुचः:च्वमि व चिनाखँमि
आर्थर मिलर

**आर्थर मिलर** २०गु शदीया छम्ह च्वमि ख। 

## लिधंसा

पुचः:च्वमि
इतिहास

**इतिहास** (अंग्रेजी: हिस्ट्री / History) धागु वैज्ञानिक तवं मुंका तःगु प्राचीन ज्या, खँ आदिया वैज्ञानिक अध्ययन ख:। इतिहासय् न्हापाया घटनातेगु वर्णन, परीक्षण, प्रश्न व विश्लेषण याना इमिगु कारण व प्रभावया स्वरुपया जांचतेत वर्णन याइ।

न्हापा इतिहासयात मानविकीया अन्तर्गतय् तयातगु जुसां थौं-कन्हे थ्व शास्त्रयात सामजिक विज्ञान अन्तर्गतय् ला। इतिहासयात यक्व मनुतेसं शासक व महत्त्वपूर्ण ज्याया जक्क ल्याखं तैगु विज्ञान धका नं धाई तर थौं कन्हे वःगु न्हूगु चलन कथं न्हापाया आम मनु तेगु नं थुकिलि अध्ययन जुई।

इतिहासय् च्वयेगु प्रविधिया विकास स्वया न्ह्यःया कालखण्डयात प्रागैतिहास धाइ। इतिहासया विज्ञतेत इतिहासकार धाइ। इतिहासकारतेसं न्हापाया कालया खँ ऐतिहासिक दसिं, दसु च्वयातःगु दस्ताबेज, शिलापत्र, ताम्रपत्र, ताडपत्र, सफू, थ्यासफू, मौखिक इतिहास, कला व प्राचीन वस्तु, वातावरणीय चिं आदिया अध्ययन याना म्हसीकि। 

पिनेया स्रोतं पुष्टि याये मफूगु छुं नं तजिलजिया बाखँयात सांस्कृतिक सम्पदा वा लोककथा धाइगु या। थुकिया दसु बेलायतया जुजु आर्थरया बाखँ ख। मिथक स्वया भिन्न इतिहासया खँयात पुष्टि यायेछिंगु प्रमाण मा।

## वर्गिकरण
इतिहासया वर्गिकरण क्वे बिया तगु कथं याये छिं:-
* ई कथं: प्रागैतिहास (ल्वहँ युग, कँय् युग, नः युग) व लिपिबद्ध इतिहास
* थाय् कथं: एसियाया इतिहास, युरोपया इतिहास, अफ्रिकाया इतिहास, उत्तर व दक्षिण अमेरिकाया इतिहास, अस्त्रेलिया व महासागरीय द्विपतेगु इतिहास 
* देय् कथं 
* जाति कथं 
* विषय कथं

## हलिमया इतिहास

# हलिमया इतिहास

पुचः:इतिहास
उसाँय्‌

डब्ल्यु एच ओ (सन् १९४६)या कथं उसाँय् धाःगु "शारीरिक, मानसिक व सामाजिक(रुपय्) पूवंक सद्दे छगु जुइगु छगु अवस्था खः व थ्व ल्वय् व मफु मदैगु जक्क मखु|"। थ्व परिभाषायात थौं कन्हे "सामाजिक व आर्थिक कथं फलदायक जीवन" म्वायेफैगु क्षमता तया परिमार्जित याःगु दु। थीथी रुपय् मनूया उसाँय् मदयेफू। उसाँय् स्यनिगु निश्चित अवस्थायात ल्वय् धाइ। 

## स्वयादिसँ
* ल्वय्
   

पुचः:विज्ञान
पुचः:उसाँय्
एच जी वेल्स्

**हर्बर्ट जोर्ज वेल्स** वा **एच जी वेल्स्**  छम्ह नांजाम्ह च्वमि ख।
एदमन्द हिलारी

**एदमन्द हिलारी** (Edmund Hillary) (१९१९–२००८) न्युजिल्याण्डया छम्ह पर्वतारोही, अन्वेषक, व परोपकारी व्यक्तित्व खः। सन् १९५३ मे २९ खुनु तेन्जिङ नोर्गे शेर्पा नाप हलिंया दकलय् च्वका चोमोलुङ्मा (सगरमाथा) या च्वकाय् न्हापां पलाः तःम्ह मनूया रूपय् वय्कः हलिं न्यंकं नांजाः।

ब्रिटिश एभरेष्ट एक्सपिडिसनया छगू ब्व जुयाः हिलारी व तेन्जिङं असम्भव थें च्वंगु चोमोलुङ्मा बाय् सगरमाथा च्वकाय् थ्यनिगु उपलब्धि हासिल यानादिल। च्वकाय् थ्यने धुंकाः हिलारीं तेन्जिङया किपा कानादिल, तर थःगु किपा धाःसा कया मदिल। थ्व सफलतां हिलारीयात छगू 'ग्लोबल आइकन' दयेकल अले बेलायतया रानी एलिजाबेथ द्वितीयं वय्कःयात 'सर' (Sir) या पदवी बियाः सम्मान यानादिल। सगरमाथा गयेधुंकाः नं वय्कः मेमेगु साहसिक यात्राया निंतिं नांजाः। वय्कः दक्षिण ध्रुव (South Pole)य् सन् १९५८ य् वय्कः गाडी (tractor) छ्येलाः अन्टार्कटिकाया दक्षिण ध्रुवय् थ्यंम्ह न्हापांम्ह मनू जुयादिल। नापं, उत्तर ध्रुव (North Pole)य् सन् १९८५ य् निल आर्मस्ट्रङ्ग (Neil Armstrong) नाप वय्कः उत्तर ध्रुवय् नं वनादिल। थुकथं सगरमाथा व निगुलिं ध्रुवय् थ्यंम्ह वय्कः न्हापांम्ह मनू खः।

एदमन्द हिलारीया प्रभाव थीथी थासय् थ्यनिम्ह मनूया कथं जक मखु मानवीय सेवाया ख्यलय् अझ तःधं। वय्कः थःगु सफलताया जस शेर्पा समुदाययात बियादिल अले इमिगु जीवनस्तर भिंकेत सन् १९६० य् 'हिमालयन ट्रस्ट' नीस्वनादिल। नेपाःया सोलुखुम्बु क्षेत्रय् यक्व स्कूल, अस्पताल, व लुक्ला विमानस्थल (आःया तेन्जिङ-हिलारी विमानस्थल) दयेकेगु ज्याय् वय्कःया मू प्रभाव दु। नापं, वातावरण संरक्षणय् विशेष कथं सगरमाथा क्षेत्रया प्राकृतिक सौन्दर्य व वातावरण ल्यंकेत वय्कः न्ह्याबलें ज्या यानादिल। हिलारीं नेपाःयात थःगु 'निक्वःगु छेँ' (second home) कथं कयादिल। वय्कः नेपाःया मानार्थ नागरिकता (Honorary Citizenship) काइम्ह न्हापांम्ह विदेशी खः।

न्युजिल्याण्डया ५ डलरया नोटय् वय्कःया किपा वय्कः म्वाबिले हे तयातःगु जुल, गुगु जीवित मनूया निंतिं छगू दुर्लभ सम्मान खः।

सगरमाथाया 'हिलारी स्टेप' (Hillary Step) धइगु थाय् वय्कःया हे नामं नांजाः।

## सिरपा
वय्‌कःयात बेलायती सरकारं नाइटहुड व नेपामि सरकारं विशिष्ट नेपामि नागरिकता ब्युगु दु।
## स्वयादिसँ
* गलुभाः

## लिधंसा
 

 
 

पुचः:अनवेषक
एड्वार्ड ग्रेग्

right|thumb|सन् १८८८ में एड्वार्ड ग्रेग्
**एड्वार्ड ग्रेग्** छम्ह नर्वेजियन संगीतकार व पियानोमि ख। 
पुचः:रचनाकार व संगीतकार
एड्स

**एड्स** छगु प्राणघातक ल्वे खः। थ्व ल्वे एच.आइ.भी. नां यागु छगु भाइरसयागु संक्रमणं याना जुइ। 

## इपिडेमियोलोजी

थ्व ल्वे हलिमय् फुक्कं महादेश व फुक्कं थें हे देय् खने दे धुंकल। थ्व ल्वे अप्व याना ल्याम्ह तेके खनेदैगु जुसां फुक्कं दंपुच (एज ग्रुप) यागु मनुतेगु दथुइ थ्व ल्वे खने दु। हलिम उसायँ गुथिनं थ्व ल्वेयात प्यान्डेमिक धका धाय् धुंकल। 

## ल्वे न्ह्यथनिगु तवः

थ्व ल्वे एच.आइ.भी संक्रमित मनुतेगु क्वे बिया तगु कथं यागु सम्पर्क नं पुनि:

* म्ह सम्पर्क (मैथुन)

* मां नं मचायात

* एच.आइ.भी संक्रमित मनुतेसं छ्येलेधुंकु सिरिन्ज (सुई) व छ्येंगुय् ह्व खनिगु मेमेगु धार दुगु ज्याब्वत छ्येला

* एच.आइ.भी संक्रमित मनुतेगु हि छ्येला

## लक्षण

 ==

पुचः:उसायं
पुचः:ल्वे
पुचः:चिकित्सा
एन्टोनिन ड्वोराक

**एन्टोनिन लियोपोल्ड ड्भोराक** (८ सेप्टेम्बर १८४१ – १ मे १९०४) छम्ह चेक संगीतकार खः। वय्कलं बोहेमिया (Bohemia) व मोराभिया (Moravia) या लोक संगीतयात थःगु शास्त्रीय रचनाय् छ्यलादिल। वय्कःयात राष्ट्रियतावादी (Nationalist) संगीतकारया रूपय् कायेगु या। वय्कःया दकलय् नांजाःगु कृति न्यु वर्ल्ड सिम्फोनी (New World Symphony) खः, गुगु वय्कलं अमेरिका भ्रमणया इलय् च्वयादीगु खः। वय्कःया स्लाभोनिक डान्सेस (Slavonic Dances) नं लोकंह्वाः।

## मू कृति
न्यु वर्ल्ड सिम्फोनी (New World Symphony)

स्लाभोनिक डान्सेस (Slavonic Dances)

चेलो कन्सर्टो (Cello Concerto)

## स्वयादिसँ
* संगीत

पुचः:संगीतकार
एन्टन चेखभ

thumb|सन् १९००स एन्टोन् चेखोव

**एन्टन चेखभ** (Anton Chekhov) (१८६०–१९०४) छम्ह विश्वप्रसिद्ध रूसी च्वमि, नाटककार, व चिकित्सक खः। वयकःयात हलिंया साहित्यय् 'आधुनिक चिबाखँ' (Modern Short Story) या जनक व छम्ह महान नाटककारया रूपय् काइ। वयकःया च्वसुइ मनूया स्वभाव, सामाजिक विसङ्गति, व जीवनया सूक्ष्म क्षणतय्त तसकं यथार्थपरक शैलीं क्यनातःगु दइ।

## 'चेखभ्स गन' (Chekhov's Gun)

साहित्य व नाटक लेखनय् चेखभया छगू तसकं प्रसिद्ध सिद्धान्त दु, गुकियात 'Chekhov's Gun' धाइ। वयकःया कथं:

"यदि बाखँया न्हापांगु ब्वय् अंगलय् (wall) छगू बन्दुक तयातःगु क्यंसा, बाखँया निगूगु वा स्वंगूगु ब्वय् तक व बन्दुकं मुइमाः। यदि व बन्दुकं मुइगु मखुसा, वयात क्यनेमाःगु आवश्यकता हे मदु।"

थुकिया अर्थ खः—बाखँ वा नाटकय् छ्येलीगु फुक्कं तत्वतयगु निश्चित अर्थ वा भूमिका दइमाः, फालतूगु विवरण तये मजिउ।

## मू कृतित
चेखभया च्वसुइ बाह्य घटना स्वया नं पात्रतय्गु मानसिक अवस्था व आन्तरिक चिब्वः (Internal Conflict) मुख्य जुइ:

## १. प्रसिद्ध नाटकत
वयकःया नाटकतय्सं आधुनिक रङ्गमञ्चयात न्हूगु दिशा बिल:
* द सीगल (The Seagull): कलाकार व मतिनाया बारेय् च्वयातःगु नाटक।

* अङ्कल भान्या (Uncle Vanya): व्यर्थ व असफल जीवनया चित्रण।

* थ्री सिस्टर्स (Three Sisters): भविष्यया आशा व वर्तमानया निराशाया बाखँ।

* द चेरी अर्चर्ड (The Cherry Orchard): रूसी कुलीन वर्गया पतन व सामाजिक परिवर्तनया बाखँ।

## २. चिबाखँत (Short Stories)
चेखभं बाखँया अन्तय् छुं नाटकीय "ट्विस्ट" तये स्वया नं जीवनया छगू क्षणयात जक क्यनाः पाठकयात बिचाः यायेत बाध्य याइ:

* द लेडी विथ द डग (The Lady with the Dog)

* द बेट (The Bet)

* वार्ड नम्बर ६ (Ward No. 6)

## चिकित्सक व च्वमि

चेखभ छम्ह चिकित्सक नं खः। वयकः थःगु पेसा व लेखनयात थ्व कथं तुलना यानादी:

"चिकित्सा जिगु वैधानिक कला (legal wife) खः धाःसा साहित्य जिगु प्रेमिका (mistress) ख।"

वयकःया चिकित्सक जूगु अनुभवं पात्रतय्गु मानसिक व शारीरिक अवस्थायात वस्तुपरक (objective) कथं चित्रण यायेत ग्वाहालि यात।

## मृत्यु व प्रभाव

चेखभया मृत्यु ४४ दँया उमेरय् क्षयरोग (Tuberculosis) या कारणं जर्मनीइ जुल। वयकःया च्वसु दुने ब्वयातःगु "दुःख व आशाया मिश्रण" व "यथार्थवाद" (Realism) नं जेम्स जोयस, अर्नेस्ट हेमिङ्गवे, व भर्जिनिया वुल्फ थेंज्याःगु ततःधंगु च्वमितय्त प्रेरणा बिल।

## लिधंसा
एद्गार एलेन पो

**एडगर एलन पो** (१९ ज्यानुवरी १८०९ – ७ अक्टोबर १८४९) छम्ह अमेरिकी च्वमि, चिनाखँमि, सम्पादक व साहित्य समालोचक खः। वय्कःयात रहस्यवादी (mystery) व ग्यानापूगु(macabre) बाखंया निंतिं दकलय् अप्वः म्हसीकिगु या। वय्कःयात आधुनिक जासुसी बाखं (detective fiction) या पलिस्था याइम्हय् छम्हया कथं नालेगु याः। वय्कःया जीवन व मृत्यु निगुलिं रहस्यमय जुयाच्वंगु दु।

## ज्या

द रेभन (The Raven)

द टेल-टेल हार्ट (The Tell-Tale Heart)

द फल अफ द हाउस अफ असर (The Fall of the House of Usher)

## स्वयादिसँ

गोथिक साहित्य

जासुसी बाखं

पुचः:च्वमि
एड्ना सन्त भिन्सेन्ट मीले

**एड्ना सन्त भिन्सेन्ट मीले** छम्ह अमेरिकी चिनाखँंमि ख।
एन्डी वार्होल

**एण्ड्र्यु वारहोला** (अगस्ट ६, १९२८ – फेब्रुवरी २२, १९८७), वा **एण्डि वार्होल**, छम्ह अमेरिकन आर्टिस्ट व पप आर्ट ज्याझ्वःया केन्द्रिय व्यक्तित्त्व ख। कमर्सियल इलस्ट्रेटरया छगू सफल करियर धुंका वार्होल छम्ह नांजाम्ह चित्रकलाकार, avant-garde फिल्ममेकर, रेकर्ड प्रड्युसर, च्वमि, व सेलेब्रिटी जुयादिल। वय्‌कः वय्‌कःया विभिद सोसियल सर्कलया निंतिं नं नांजाः, वय्‌कःया सर्कलय् बोहेमियन लंया मनु, नाँजापिं बौद्धिकवर्ग, हलिवूड सेलिब्रिटी व तःमि जहानियां ला। 

वय्‌कः मदे धुंका वार्होल यक्व रेट्रोस्पेक्टिभ कला प्रदर्शन, सफू, व संकिपाया विषय नं जुयादिल। 

वार्होलं १५ मिनट्स अफ फेम धाःगु अनुच्छेद निर्माण यानादिल। थ्व अनुच्छेदं सेलिब्रिटीतेगु छुं ईया निंतिं मास मिडियाया केन्द्रबिन्दु जुइगु व लिपा मेगु वा मेम्ह सेलिब्रिटी वये धुंका न्हापा याम्ह सेलिब्रिटीयात मतलब हे मदइगु व मेम्ह सेलिब्रिटीइ सकल मिडिया केन्द्रित जुइगु अवस्थायात वर्णन याइ। 

## लिधंसा

पुचः:सन् १९२८य् बूगु
पुचः:सन् १९८७य् मदूगु
एरिस्टोफेन्स्

**एरिस्टोफेन्स्** (युनानी भाय: , c. इ पू ४४६ – c. इ पू ३८८) छम्ह  युनानी "ओल्ड कमिक" नाट्यकार खः। 

## ल्यनाच्वंगु नाटक

* *[[The Acharnians]]* (425 BC): The standard edition is by S. Douglas Olson (Oxford University Press)
* *[[The Knights]]* (424 BC): There is no good complete modern scholarly edition of the play, although Jeffrey Henderson has been engaged for a number of years in producing one
* *[[The Clouds]]* (original 423 BC, uncompleted revised version from 419 BC – 416 BC survives): The standard edition is by K. J. Dover (Oxford University Press)
* *[[The Wasps]]* (422 BC): The standard edition is by D. MacDowell (Oxford University Press)
* *[[Peace (play)|Peace]]* (first version, 421 BC): The standard edition is by S. Douglas Olson (Oxford University Press)
* *[[The Birds (play)|The Birds]]* (414 BC): The standard edition is by Nan Dunbar (Oxford University Press)
* *[[Lysistrata]]* (411 BC): The standard edition is by Jeffrey Henderson (Oxford University Press)
* *[[Thesmophoriazusae]]* (*The Women Celebrating the Thesmophoria*, first version, c. 411 BC): The standard edition is by Colin Austin and S. Douglas Olson (Oxford University Press)
* *[[The Frogs]]* (405 BC): The standard edition is by K. J. Dover (Oxford University Press)
* *[[Assemblywomen|Ecclesiazousae]]* (*The Assemblywomen*, c. 392 BC): The standard edition is by R. G. Ussher (Oxford University Press)
* *[[Plutus (play)|Plutus]]* (*Wealth*, second version, 388 BC): The best modern scholarly edition is by A. H. Sommerstein (Aris and Philips)

## मदयावंगु नाटक
The standard modern edition of the fragments is Kassel-Austin, Poetae Comici Graeci III.2; Kock-numbers are now outdated and should not be used.
* *Banqueters* (427 BC)
* *Babylonians* (426 BC)
* *Farmers* (424 BC)
* *Merchant Ships* (423 BC)
* *[[The Clouds]]* (first version) (423 BC)
* *Proagon* (422 BC)
* *Amphiaraos* (414 BC)
* *[[Plutus (play)|Plutus]]* (*Wealth*, first version, 408 BC)
*  *Gerytades* (uncertain, probably 407 BC)
* *Koskalos* (387 BC)
* *Aiolosikon* (second version, 386 BC)

## न्हुगु मल्यंगु नाटक
* *Aiolosikon* (first version)
* *Anagyros*
* *Broilers*
* *Daidalos*
* *Danaids*
* *Dionysos Shipwrecked*
* *Centaur*
* *Niobos*
* *Heroes*
* *Islands*
* *Lemnian Women*
* *Old Age*
* *Peace* (second version)
* *Phoenician Women*
* *Poetry*
* *Polyidos*
* *Seasons*
* *Storks*
* *Telemessians*
* *Triphales*
* *[[Thesmophoriazusae]]* (*The Festival Women*, second version)
* *Women Encamping*

## स्वया दिसं
*Agathon
*युनानी साहित्य
*Asteroid 2934 Aristophanes, named after the dramatist

## ब्वना दिसं
* Platter, Charles. *Aristophanes and the Carnival of Genres (Arethusa Books)*. Baltimore, MD; London: The Johns Hopkins University Press, 2006 (hardcover, ISBN 0-8018-8527-2).

## पिनेयागु स्वापूतः

*The Eleven Comedies at eBooks @ Adelaide
*Aristophanes Texts Biography and texts of Aristophanes
*The texts of Aristophanes' plays (in translation)
* 
* Contribution to the English Language
*List of films based on Aristophanes plays
*Today's Audiences Just Don't Get Me Satirical article written "by" Aristophanes at The Onion

पुचः:च्वमि व चिनाखँमि
एल्भिस प्रेस्ली

**एल्भिस एरोन प्रेस्ली** (ज्यानुवरी ८, १९३५ – अगस्ट १६, १९७७), **एल्भिस** जक्क धका नं नांजाम्ह व "**[[रक एन्ड रोल|रक 'एन' रोल]]यागु जुजु**" व "**जुजु**" (**द किंग**) धका नं नां जाम्ह मनु, छम्ह अमेरिकी गायक व नायक ख:|
एसिया

thumb|280px|पृथ्वीया मानचित्रय् एसिया
[thumb|280px|एसियाया [निगु-फुति समानान्त‍र प्रोजेक्सन ]]
**एसिया**  विश्वया दक्ले तधंगु व दक्ले अप्व जनसंख्या दुगु महाद्वीप ख। पृथ्वीया ८.६ प्रतिशत क्षेत्रफल थ्व महाद्वीपय् ला (वा भूमिया २९.४% क्षेत्र)। थ्व थासे थ्यं-मथ्यं ४० लख मनुत अर्थात पृथ्वीया ६०% मनु जनसंख्या नं दु। 

थ्व महाद्वीपय् मूथाय् पूर्वी गोलार्ध व उत्तरी गोलार्धय् ला। पारम्परिक कथं एसियायात अफ्रिका-युरेसियाया थाय् गुकिया पश्चिमी भाग युरोपनं ओगटेयाना च्वंगु दु - सुएज नहरया पूर्वय् लागु, युराल पर्वतया पूर्वय् दुगु, काउकासस पर्वत, क्यास्पियन सागर व हाकु सागरया दक्षिणय् दुगु क्षेत्र ख। थुकिया पूर्वय् प्रशान्त महासागर ला। दक्षिणय् भारतीय महासागर ला, व उत्तरय् आर्क्टिक महासागर ला।

थ्व महाद्वीपय् क्षेत्र व विविधता स्वेबिले एसिया – क्लासिकल एन्टिक्विटी निसेंया छगु तोपोनिम – छगु निश्चित क्षेत्र स्वया नं सांस्कृतिक विचाः ख। थ्व थासय् छगु स्वया अप्व भौगोलिक अवस्था व यक्व भौगोलिक क्षेत्रत दु। (स्वयादिसँ *[[एसियाया उपक्षेत्र]]*, *[[एसियामि मनुत]]*)।

## [[एसिया]]या देय्
*अफगानिस्तान
*आर्मेनिया
*अजरबैजान
*बहराइन
*बंगलादेश
*भूटान
*ब्रुनाई
*क्याम्बोडिया
*चीन
*साईप्रस्
*पूर्व टिमोर
*ज्योर्जिया
*भारत
*गणतन्त्र ईन्डोनेसिया
*ईरान
*ईराक
*ईजराईल
*जापान
*जोर्डन
*कजाख्स्तान
*उत्तर कोरिया
*दक्षिण कोरिया
*कुवेत
*कीर्गीस्तान
*लाओस
*लेबानन्
*मलेसिया
*मालद्विप
*मंगोलिया
*बर्मा
*नेपाल
*ओमान
*पाकिस्तान
*फिलिपिन्स
*कतार
*रुस
*साउदी अरबिया
*सिंगापुर
*श्रीलंका
*सीरिया
*ताजिकिस्तान
*थाईल्याण्ड
*टर्की
*तुर्केमिनिस्तान
*संयुक्त अरब ईमिरेट्स्
*उज्बेकिस्तान
*भियेत्नाम
*गणतन्त्र यमन

## लिधंसा

पुचः:एसिया
पुचः:देय्
पुचः:नेपाल लिपिइ हिलेगु ज्या जुयाच्वंगु पौ
एस्ट्रीड लिन्ड्ग्रेन

**एस्ट्रीड लिन्ड्ग्रेन** छम्ह स्विदिश च्वमि ख।
ओस्कर वाइल्ड

**ओस्कर वाइल्ड** छम्ह नां जाम्ह च्वम्हि खः।
एफ स्कट फिट्ज्गेराल्ड

**फ्रान्सिस स्कट की फिट्जगेराल्ड** (२४ सेप्टेम्बर १८९६ – २१ डिसेम्बर १९४०) छम्ह अमेरिकी उपन्यासकार व चीहा बाखं च्वमि खः।  वय्‌कः ज्याज युगया च्वमि ख। वय्‌कःया दकलय् नांजाःगु सफू "द ग्रेत ग्यात्स्बि"यात अमेरिकी साहित्यया छगू मू सफूया रुपय् कायेगु या। वय्कःया कृतिइ "ज्याज युग" (Jazz Age) या चमक व पतनयात ब्वयातःगु दु। वय्कः "लस्ट जेनेरेसन" (Lost Generation) या दुजः खः।

## ज्या
### नांजाःगु

द ग्रेट ग्याट्सबी (The Great Gatsby)

टेन्डर इज द नाइट (Tender Is the Night)

दिस साइड अफ प्याराडाइज (This Side of Paradise)

### उपन्यास
* *[[This Side of Paradise]]* (New York: Charles Scribner's Sons, 1920)
* *[[The Beautiful and Damned]]* (New York: Scribners, 1922)
* *[[The Great Gatsby]]* (New York: Scribners, 1925)
* *[[Tender Is the Night]]* (New York: Scribners, 1934)
* *[[The Love of the Last Tycoon]]* – originally *The Last Tycoon* – (New York: Scribners, unfinished, published posthumously, 1941)

### नोभेला
* *[[The Diamond as Big as the Ritz]]* (1922) (in *[[Tales of the Jazz Age]]*)
* *[[May Day (short story)|May Day]]* (1922) (in *[[Tales of the Jazz Age]]*)

### बाखँमुना
* *[[Flappers and Philosophers]]* (New York: Scribners, 1921)
* *[[Tales of the Jazz Age]]* (New York: Scribners, 1922)
* *[[All the Sad Young Men]]* (New York: Scribners, 1926)
* *[[Taps at Reveille]]* (New York: Scribners, 1935)
* *Afternoon of an Author* (New York: Scribners, 1957)
* *[[Babylon Revisited and Other Stories]]* (New York: Scribners, 1960)
* *[[The Pat Hobby Stories]]* (Esquire Magazine, 1940–41)
* *[[The Basil and Josephine Stories]]* (New York: Scribners, 1973)
* *[[The Short Stories of F. Scott Fitzgerald]]* (New York: Scribners, 1989)
* *The Price Was High: Fifty Uncollected Stories* (New York: Harcourt Brace Jovanovich, 1995)

### बाखँ
* "Bernice Bobs Her Hair" (1920) (in *Flappers and Philosophers*)
* "Head and Shoulders" (1920) (in *Flappers and Philosophers*)
* "The Ice Palace" (1920) (in *Flappers and Philosophers* and *Babylon Revisited and Other Stories*)
* "The Offshore Pirate" (1920) (in *Flappers and Philosophers*)
* "The Curious Case of Benjamin Button" (1921) (in *Tales of the Jazz Age*)
* "Winter Dreams" (1922) (in *All the Sad Young Men*)
* "The Baby Party" (1925) (in *All the Sad Young Men*)
* "The Rich Boy" (1926) (in *All the Sad Young Men*)
* "The Freshest Boy" (1928) (in *Taps at Reveille*)
* "The Bridal Party" (1930)
* "A New Leaf" (1931)
* "Babylon Revisited" (1931) (in *Babylon Revisited and Other Stories*)
* "Crazy Sunday" (1932) (in *Babylon Revisited and Other Stories*)

### मेमेगु
* *[[The Vegetable, or From President to Postman]]* – दबूप्याखँ (New York: Scribners, 1923)
* *[[The Crack-Up]]* – च्वखँ, पौ, नोट आदिया मुना (New York: New Directions, 1945)

### क्याम्ब्रिज संस्करण
क्याम्ब्रिज विश्वविद्यालय प्रेसं वय्‌कःया ज्यायात १४गु सफूलि पिथंगु दु। 

## स्वयादिसँ

ज्याज युग

अर्नेस्ट हेमिंग्वे

## लिधंसा
इमिली डिकिन्सन

**इमिली एलिजाबेथ डिकिन्सन** (डिसेम्बर १०, १८३० &ndash; मे १५, १८८६) छम्ह अमेरिकन चिनाखँमि ख। आम्हेर्स्ट, म्यासेचुसेट्सय् छगू सम्पन्न परिवारय् बुयादीम्ह वय्‌कलं छगू introverted and reclusive life म्वानादील। वय्‌कलं Amherst Academyइ ७दँ तक्क ब्वनेधुंका बचा हाकःगु ई तक्क माउन्ट होलियोक फिमेल सेमिनरीइ ज्या यानादिल व लिपा ‌थःगु परिवारया आम्हेर्स्टय् लिहांझाल। वय्कः थःगु जीवनकाल न्यंकं एकान्तप्रिय जुयाः च्वनादिल। वय्कःया चिनाखँय् मृत्यु, अमरता व प्रकृतिया विषयवस्तुइ आजुचाःगु विराम चिन्ह (dashes) व क्यापितलाइजेसन (capitalization) या प्रयोग खनेदु। वय्कःया अप्वः धैया चिनाखँ वय्कःया मृत्यु लिपा जक प्रकाशित जुल।

## ज्या

बिकज आई कुड नट स्टप फर डेथ (Because I could not stop for Death)

होप इज द थिङ विथ फेदर्स (Hope is the thing with feathers)

आई एम नोबडी! हु आर यु? (I'm Nobody! Who are you?)

## स्वयादिसँ

चिनाखँ

अमेरिकी साहित्य

पुचः:च्वमि
क्रिस्टोफर कोलम्बस

**क्रिस्टोफर कोलम्बस** पाश्च्चात्य हलिमया अमेरिका थ्यंकादिम्ह दक्ले न्हापांम्ह मनुय् छम्ह ख।

## स्वयादिसँ
*अमेरिका

## लिधंसा

पुचः:अनवेषक
क्यान्सर

**क्यान्सर** (चिकित्सा शास्त्रय्: म्यालिग्न्यान्ट नियोप्लाजम) छगू प्रकारया ल्वय् ख। थ्व ल्वचय् मनुया छपुचः कोषं *अनियन्त्रित वृद्धि* जुया (सामान्य स्वया अप्व विभाजन, *अतिक्रमण* (मेमेगु तन्तुइ दुहाँ वना स्यंकिगु), व *[[मेटास्ट्यासिस]]* (म्हया मेमेगु थासय् लिम्फ, हि वा लोकल स्प्रेडं पुना वनिगु) याइ।  थ्व स्वंगु गुणं म्यालिग्नेन्ट ट्युमर बिनाइन ट्युमर स्वया पा। आपालं क्यान्सरं ट्युमर दयेकी तर छुं क्यान्सर दसु ल्युकेमियां ट्युमर मदेकु। क्यान्सरया सीकेज्या, डायग्नोसिस, उपचार व निदानया विषययात अङ्कोलोजी धाइ। 

क्यान्सरं छुं नं उमेरया मनुयात असर यायेफु। अथे जुसाँ आपालं क्यान्सरया सम्भाव्यता उमेर नापं अप्वया वनि।  हलिंया सकल मनू मृत्युया १३% कारक क्यान्सर ख। 

क्यान्सर, प्रायः, जेनोमया म्यालिग्नेन्ट परिवर्तनं पलिस्था जुइ।  थन्यागु परिवर्तन कार्सिनोजेन(दसु टोबाकोया कुं, इलेक्ट्रोम्याग्नेटिक रेडियसन, रसायन, वा संक्रमण वाहक जीवाणु)या प्रभावं जुइ। क्यान्सर याकिगु मेमेगु कारकय् जेनेतिक असामान्यता (डिएनए रेप्लिकेसनया गलती व जेनेटिक डिसअर्डर) आदि ला। 

आनुवंशिक रुपं स्वयेगु खःसा निता पुचःया जिनय् खनेदइगु असामान्यताया कारणं क्यान्सर जुइफु-
* क्यान्सरयात बढावा बीगु अङ्कोजिनतयेगु क्यान्सर सेलय् खनेदैगु उच्च सक्रियता। थुकिलिं सेलतयेत माःगु स्वया तच्वलं विकास व विभाजन याइ। नापं, थुकिलिं विभाजन धुंका प्राकृतिक रुपय् सेल सीइगु प्रक्रियायात नं अवरुद्ध यानाबि। तन्तुतयेगु थःगु परिधिइ थ्यनेबिलय् विकास व विभाजन क्वचाइगु ज्या नं थुकिलिं निष्क्रिय याइ।  
**[[त्युमर सप्रेसन जिन]]*या निष्कृयता। थुकिलिं साधारण सेलया ज्या, गथे कि- पाय्‌छि दिएनए रेप्लिकेसन, सेल चक्रय् नियन्त्रण, तिस्युया दुनेया ओरियन्तेसन व एधेसन, इम्युन सिस्तमनापया अन्तरक्रिया आदिइ प्रभाव याइ।  

क्यान्सर दायग्नोस यायेत साधारनतया मनुया म्हया सम्बन्धित तिस्यु लिकाना उकिया हिस्तोलोजिक जांच यायेमा। थन्यागु जांच प्याथोलोजिस्तं याइ। छुं क्यान्सरया न्हापांगु लक्षण रेदियोग्राफिक किपालं नं खनेदै। आपालं क्यान्सरतयेगु निदान क्यान्सरया प्रकार, थाय्, व क्यान्सरया स्तेजं प्रभावित याइ। छकः दायग्नोसिस जुइधुंका क्यान्सरयात सर्जरी, किमोथेरापी व रेदियसन थेरापी छ्यला लंकिगु कुतः यायेछिं। क्यान्सरया मालेज्या(research)या विकास नापं थी-थी क्यान्सरया थी-थी उपचार लुया वयाच्वंगु दु। तार्गेतेद केमोथेरापीइ यक्व विकास जुयाच्वंगु दु। 

## लिधंसा

पुचः:विज्ञान
केब

क्यबः धाःगु स्वांमा पिना तैगु छगू चीधंगु बुं ख। 

## किपा स्वयादिसँ

File:A small Garden 091824.jpg
File:DSC 5049 (21634397815).jpg
File:Back garden - Flickr - peganum (1).jpg
File:A small Garden 102535.jpg



## स्वयादिसँ
* हर्टिकल्चर
* बोटानी

पुचः:क्यबः
क्लाउड मोनेट

**क्लाउड मोने  बाय् क्लाउड मोनेट** (१८४०–१९२६) छम्ह हलिं न्यंक नांजाम्ह फ्रान्सेली चित्रकार खः। वय्‌कःयात प्रभाववाद (Impressionism) धइगु कला आन्दोलनया पलिस्थामि व दकलय् प्रभावशाली कलाकारमध्ये छम्ह धकाः म्हसीकी। मोनेया चित्रकलाया मुख्य विशेषता धइगु प्राकृतिक जः (Light) व रंगया क्षणिक प्रभावयात क्यानभासय् उतरे यायेगु खः।

## इम्प्रेसनिज्मया जन्म
सन् १८७४ य् मोनेया 'इम्प्रेसन, सनराइज' (Impression, Sunrise) नांया किपा क्यनेधुंकाः छम्ह आलोचकं व्यङ्ग्य यासें थ्व शैलीयात 'इम्प्रेसनिज्म' धाःगु खः। तर मोने व वय्‌कःया पुचलं थ्व हे नांयात थःगु कला पहःया रूपय् स्वीकार यात। मोनेया च्वसुइ क्यनातःगु प्राकृतिक दृश्यत पारम्परिक चित्रकला स्वया बायाः तसकं न्हूगु व आधुनिक जुल।

## जिभर्नी (Giverny) व लः-पलेस्वां (Water Lilies)
जीवनया लिपाया भागय् मोने फ्रान्सया 'जिभर्नी' धइगु थासय् च्वनादिल। अन वय्‌कलं थःगु छेँ न्ह्यःने छगू तसकं बांलाःगु 'जापानी शैली'या केबः दयेकादिल। थ्व हे केबःया पलेस्वां (Water Lilies) व जापानी तां (Japanese Bridge) वय्‌कःया चित्रकलाया मुख्य विषय जुल।

## कलात्मक शैली
* **जः व रंग:** मोने नं छगू हे लूयात न्हिया थी-थी ईलय् (दसु: सुथय्, न्हिनय्, व बहनी) थीथी किपा दयेकादीगु खः, गुकिं जःया हिउपाः पाखें रंगय् वइगु परिवर्तन क्यने फत।
* **ब्रश स्ट्रोक:** वय्‌कलं चिधंगु व तीव्र 'ब्रश स्ट्रोक' छ्यलाः किपा दयेकादीगु खः, गुकिं यानाः तापाकं स्वइबलय् जक दृश्य प्रष्ट जुइ।

## लुमन्ति
मोनेया मृत्यु सन् १९२६ य् ८६ दँय् जुल। वय्‌कःया किपा आः पेरिसया 'म्युजी डी ओर्से' (Musée d'Orsay) व 'म्युजी डी ल'ओरेन्जरी' (Musée de l'Orangerie) थेंज्याःगु प्रसिद्ध मुनाछेँतयय् तसकं सुरक्षित तयातःगु दु। वय्‌कःया जिभर्नीस्थित छेँ व केबः आः नं छगू महत्वपूर्ण पर्यटकीय स्थल जुयाच्वंगु दु।

## लिधंसा
* Wildenstein, Daniel (1996). *Monet: or the Triumph of Impressionism*.
* Stuckey, Charles F. (1995). *Claude Monet: 1840-1926*.
* House, John (1986). *Monet: Nature into Art*.

पुचः:वास्तुशास्त्री, शील्पकार व चित्रकार
कासा

thumb|कासा
**कासा** (Sports) धयागु नियमया दुने च्वना थ:यात शारीरिक व मानसिक रुपं बल्लाकीगु, सीप दयेकिगु, न्ह्याइपुकेगु, धेंधेंबल्ला याइगु थें न्यागु गतिबिधिया विकास याइगु ज्या ख। कासा धेंधेंबल्ला यायेगु थाय्‌यात कासादबू धाइ।

## कासाया इतिहास
हलिमय् दक्वं सभ्यताय् थ:गु हे थीं थीं कथंया कासा त दु |

## विभाजन
कासायात कम्प्युटर कासा व शारिरिक कासा य् विभाजन याय् छिं |
### कम्प्युटर कासा
कम्प्युटरय् म्हितीगु कासायात कम्प्युटर कासा धाई | भिडिओ कासा धागु नं कम्प्युटर कासा थें न्यागु कासा ख: | तर थ्व: कासा टिभीइ व आर्केड मेसिनय् म्हिति |
### शारिरिक कासा
थःगु शरिरं म्हितिगु कासायात शारिरिक कासा धाइ| दसु: केय्‌तुकासा (Acrobatics), लाल्कायेकासा (Swimming)। छुं नांजाःगु कासा थ्व कथं दु-
* फुटबल
* अमेरिकन फुटबल
* बेसबल
* बास्केटबल
* रग्बी फूटबल
* ल्याक्रस (Lacrosse)
* क्रिकेट
* लाल्कायेकासा (Swimming)
** बांकुति (Breast stroke)
* केय्‌तुकासा (Acrobatics)
* भलिबल
* कुस्ति
* मार्सल आर्ट

### मानसिक कासा
मनुया बुद्दिया धेंधेंबल्ला जुइगु कासा। दसु-क्वथाकासा (crossword puzzle), चेस।

### बोर्ड/टेबल कासा
* गो (बोर्ड कासा)
* तास
* ड्रौत्स् (Draughts)
* मन्काला (Mancala)

## स्वयादिसँ
* नेवाः कासा
* बेसबल
* फुटबल
* बास्केटबल
* अमेरिकन फुटबल

पुचः:संस्कृति
कार्ल स्यान्डबर्ग

**कार्ल स्याण्डबर्ग** (ज्यानुवरी ६, सन् १८७८ &ndash; जुलाई २२, सन् १९६७) छम्ह अमेरिकन च्वमि, चिनाखँमि व सम्पादक ख। वय्‌कःयात वय्‌कःया चिनाखँया निंतिं आपालं लुमंकिगु या। वय्‌कलं ३क पुलित्जर सिरपा त्यानादिल । थुकिलि निगु सिरपा वय्‌कःया चिनाखँया निंतिं व छगू अब्राहम लिङ्कनया जीवनीया निंतिं ख। 

## स्वयादिसँ
*चिनाखँ

पुचः:च्वमि व चिनाखँमि
गौतम बुद्ध

**सिद्धार्थ गौतम** (संस्कृत:  ; पाली: **सिद्धात्थ गोतम**) दक्षिण एसियाया उत्तर-पूर्वी भागय् (हाल नेपाः) जन्म कयादिम्ह छम्ह धार्मिक व अध्यात्मिक गुरु ख। वय्‌कलं बौद्ध धर्मया पलिस्था यानादिल।  बौद्ध धर्मय् वसपोलयात सम्मासम्बुद्ध (सर्वोच्च बुद्ध) धाइगु या। वसपोलयात "बुद्ध" धाइ गुकिया अर्थ "बोधि ज्ञान प्राप्त जुम्ह" ख। हिन्दू धर्मय् वसपोलयात विष्णुया ९गु अवतारया रुपय् नालिगु या।  वसपोलया जन्म व मृत्युया तिथि ग्रेगोरियन पात्रोय् इ पू ५६३ व ४८३यात कायेगु या। वसपोलयात *शाक्यमुनि* ("शाक्यकुलय् जन्म जुया विज्याम्ह मुनि") नं धायेगु या। 

## जीवनी
### जन्म
बुद्ध गौतम गोत्र जुगुलिं वसपोलया नां *सिद्धार्थ गौतम* धाइगु या। वसपोलया जन्म लुम्बिनी, कपिलवस्तु ,लुम्बिनी,नेपाःय् जुगु ख। दक्षिण मध्य नेपाःया लुम्बिनीइ सम्राट अशोकं स्वङ्गु शताब्दी ईसा पूर्वय् बुद्ध बूगु स्मृतिइ छगु स्तम्भ दयेकादिगु दु।

### बाल्यकाल
सिद्धार्थया अबु शुद्धोदन छम्ह शाक्य जुजु ख। परम्परागत बाखं कथं सिद्धार्थया मां मायादेवी वसपोल चिधंबिले हे मदिया दिल। छम्ह ऋषिं जुजु शुद्धोधनयात बुद्ध छम्ह महान जुजु वा छम्ह महान साधु जुई धका धाःगु पाली ग्रन्थय् च्वयातःगु दु। थ्व भविष्यवाणी न्यना जुजु शुद्धोदानं थःगु सामर्थ्यं फक्व सिद्धार्थयात दुःखं बायेगु कुतः यानादिल। 

## शिक्षा
बुद्धया उपदेशया सार थ्व कथं दु-
* सम्यक ज्ञान
बुद्ध अनुसार धम्म थ्व ख:
* जीवनया पवित्रता तयातयेगु
* जीवनया पूर्णता प्राप्त यायेगु
* निर्वाण प्राप्त यायेगु
* तृष्णाया त्याग
* सकल संस्कारयात अनित्य धका नालेगु
* कर्मयात मनुतयेगु नैतिक संस्थाया आधार नालेगु

## लिधंसा

## स्वयादिसँ
*बुद्ध धर्म

पुचः:बौद्ध
पुचः:संस्कृति
चतुआर्यसत्य

**चतुआर्यसत्य** (पालि भाय्:चत्तारि अरियसच्‍चानि) वा प्यंगु आर्य सत्य बुद्ध धर्मया छगू मू सिद्धान्त ख। थुकिलि दु:ख आर्यसत्य, समुदय आर्यसत्य, निरोध आर्यसत्य व मार्ग आर्यसत्य ला। बुद्ध धर्म कथं ४ता मू सत्य वा खःगु खँ दु। थ्व सत्यत थ्व कथं दु- 
# **दुःखसत्य** दुःखया सत्य: थ्व हलिमय् दुःख दु, न्ह्यागु नं चीजय् दुःख दु। 
# **दुःखसम्मुदयसत्य** दुःखया उत्पत्तिया सत्य: थःयात यःगु व मःयगु धैगु भावनां दुःखया उत्पत्ति जुइ।  
# **दुःखनिरोधसत्य** दुःख नाश याये ज्युगु सत्य 
# **दुःखनिरोधगामिनीप्रतिपदाआर्यसत्य** दुःख नाश यायेगु लंपुया सत्य, थथे दुःख निरोध यायेत च्यापु लं प्रतिपादित यानातःगु दु  

## स्वयादिसँ
*बुद्ध धर्म

पुचः:बुद्ध धर्म
चिकित्सा

मनुयात ल्वेनं ज्वनेधुंका ल्वे लंकेयात कुत ययिगु विज्ञानयु ख्य: यात **चिकित्सा** धाई| चिकित्सा क्वे बिया तगु प्रकारंया ज्यु

## [[मेडिसिन]]

थ्व उसायं विज्ञानयागु छगु ख्य: ख| थुकिलि वास छ्येला मनु यागु उसायं भिंकिगु व ल्वे लंकिगु ज्याखं जुइ| विज्ञानया दुने थ्व म्वाम्ह विज्ञानले व ज्या नापं स्वापु दुगु विज्ञानया दुने  चिकित्सा विज्ञानये थ्व ज्याखं ला|

वास चिकित्सा (मू खं)

थ्व ज्या चिकित्सक तेसं वो मे पिं उसायं पेसाकमी (संयुक्त उसायं ज्याकमी) गथे कि नर्स, फार्मासिस्ट आदि तेसं यायेगु ज्या ख:| ऐतिहासिक कथं स्वेगु ख सा न्हापा न्हापा वास चिकित्साले विध्यावारिधिया पिं मनु तेसं जक्क उपचारया ज्या यागु खने दु| उपचारया ख्य:ले ज्या याई पिं क्लिनिसियन् त धा पिं चिकित्सक, नर्स व मेडिकल असिस्टेन्ट ख:| थ्व ख्य:ले ज्या याये त छगु औपचारिक तालिम काय मा|थ्व ज्या सिक्क हे संवेदनशील जुगु लीं येक्व दे ये थुकिया संवन्धले थी-थी कथंया विधान व नीति त नं देका तगु दु|

## [[सर्जरी]]

थ्व छगु उपचार विध्याया ह: ख| थुकिलि चिकित्सकं अपरेसन(शल्य कृया)याना ल्वेयात लंकी|

## [[साईकोथेरापी]]

मनुयागु नुगखं यात न्येना चित्त थासे त्येका

## [[रेडियोलोजी]]

रेडियो विकिरण छ्येला ट्युमर त स्याईगु

## [[अल्टरनेट चिकित्सा]]

*आयुर्वेद
*होमियोप्याथी
*अकुपंचर
*युनानी तिब्ब
*सिद्ध
*काईरोप्र्याक्टिस्नर्स
आर्किटेक्चर

**सिलाय्‌ज्या** (वा **आर्किटेक्चर**) धाःगु छेँ धस्वाकेगु कला व विज्ञान ख। 

## स्वयादिसँ
* दे आर्कितेक्तुरा
* छेँ

## लिधंसा

पुचः:छेँ
गुस्ताभ माल्हर

**गुस्ताभ माल्हर**(Gustav Mahler) (सन् ७ जुलाई १८६० – १८ मे १९११) अस्ट्रियाया छम्ह रोमान्टिक कालखण्डया संगीतकार (composer) व कन्डक्टर (conductor) खः। वय्कः थःगु ईया दकलय् न्ह्यलुवापिं कन्डक्टरत मध्ये छम्ह खः। वय्कःयात २०गू शताब्दीया प्रारम्भिक ईया दकलय् महत्त्वपूर्ण संगीतकारय् छम्हया कथं नां कयातःगु दु। 

### जीवन व करियर
माल्हरया जन्म बोहेमियाय् (आःया चेक गणतन्त्र) छगू यहुदी परिवारय् जूगु खः। वय्कलं छम्ह बांलाम्ह पियानोवादकया कथं न्ह्यथनाः, लिपा भियना विश्वविद्यालय (University of Vienna)य् ब्वनादिल। कन्डक्टरया रुपय् माल्हरं थःगु करियरया अप्वः ई ओपेरा कन्डक्टरया रुपय् ज्या यानादिल। वय्कलं भियना राज्य ओपेरा (Vienna State Opera)य् सन् १८९७ निसें १९०७ तक मू निर्देशकया पदय् ज्या यानादिल। थ्व ईलय् वय्कलं थःगु ज्याय् तसकं पूर्णता व अनुशासन लागू यानाः नां कयादिल। सन् १९०७स, वय्कलं युरोप त्वताः संयुक्त राज्य अमेरिकाय् ज्या यायेत न्ह्यानादिल। अन वय्कलं मेट्रोपोलिटन ओपेरा (Metropolitan Opera) व न्युयोर्क फिलहार्मोनिक (New York Philharmonic) अर्केस्ट्राया कन्डक्टरया कथं ज्या यानादिल।

### संगीत रचना
माल्हरं अप्वः धकाः सिम्फोनी व म्येया निंतिं अर्केस्ट्रा संगीत (orchestral works) रचना यानादिल। वय्कःया रचनाय् जीवन, मृत्यु, प्रकृति व आध्यात्मिकताया गहन बिचाःत प्रतिबिम्बित जूगु दइ।

सिम्फोनीत (Symphonies): वय्कलं १०० सिम्फोनी दयेकेगु योजना यानादीगु खः, तर ९गू सिम्फोनी जक पूवंकुगु दु। वय्कःया दकलय् प्रसिद्ध सिम्फोनीत थथे दु:
* सिम्फोनी नं. २, "पुनरुत्थान" (Resurrection)
* सिम्फोनी नं. ८, "सिम्फोनी अफ अ थाउजेन्द"(Symphony of a Thousand), गुकिं तःधंगु कोरस (chorus) छ्यलातःगु दु।
* म्ये: वय्कलं **किन्डरटोतेन्लीडर** (Kindertotenlieder - म्वानाच्वंपिं मचातय्गु म्ये) व **दास लीड भोन डर एर्डे** (Das Lied von der Erde - पृथ्वीया म्ये) थेंज्याःगु म्येया चक्रत नं दयेकादिल, गुकिं वय्कःया दार्शनिक भावयात क्यनी।

## प्रभाव
माल्हरया संगीत वय्कः मदये धुंका छुं ई तक प्रसिद्ध मजूसां, २०गू शताब्दीया लिपांगु ब्वय् हानं नांजाना वल। वय्कलं आर्नोल्ड शोनबर्ग (Arnold Schoenberg) व दमित्री शोस्ताकोविच (Dmitri Shostakovich) थेंज्याःपिं लिपाया संगीतकारतय्गु निंतिं छगू महत्त्वपूर्ण प्रभावया ज्या यानादिल।

## लिधंसा
जीवनी

मनु म्वा बिलेयागु ज्याखंतेत मुना च्वैगु च्वसुयात जीवनी धाइ।
जीव विज्ञान

जीवशास्त्रय् थी-थी कथंया जीवनयात सीकिगु ज्या जुइ। *(क्लकवाइज टप-देपा निसें)* *[[इ. कोलाइ]]*, सिमा फर्न, गजेल, गोलियाथस

**जीव विज्ञान बाय् जीवशास्त्र** (संस्कृतय् "जीव": *म्वानाच्वंगु*; "शास्त्र": "ब्वनेज्या") जीवनया सीकेज्या ख। थ्व एम्पिरिकल विज्ञानया छगु ख्यः ख। थुकिलि म्वानाच्वंगु प्राणी (आयागु व लोप जुइ धुंकुगु)तेगु संरचना, ज्या, विकास, उत्त्पत्ति, इभोलुसन, व डिस्ट्रिब्युसनयात सीकेगु कुतः जुइ। थ्व शास्त्रय् थी-थी कथंया जीवतेत गुणया आधारय्‌ बाय्‌गु व थी-थी कथंया प्राणीतेगु वर्णन याय्‌गु, इमिगु म्वाय्‌गु ज्या सीकिगु, थी-थी कथंया प्रजातिया उत्त्पतिया बारेय् सिकिगु व प्राणीतेगु वातावरण नापयागु सम्बन्ध सीकिगु ज्या जुइ। 

## जीवशास्त्रया ख्यःत
जीवशास्त्र छगु तधंगु विषय जुगुलिं थुकिलि यक्व कथंया विशिष्ट ख्यःत दु। परम्परागत कथं जीवविज्ञानया ख्यःतेत प्राणीया आधारय् बाय्‌छिं:
* बोटानी, वनस्पतिया ब्वनेज्या:
* जूलोजी, जनावरतेगु ब्वनेज्या
* माइक्रोबायोलोजी, माइक्रोअर्‍ग्यानिजमतेगु ब्वनेज्या 

जीवशास्त्रयात प्राणीयात सीकिगु स्केलय् व अध्ययन याय्‌गु पद्धतिया आधारय् नं बाय्‌छिं: 
* जीवरसायनशास्त्र जीवनया रसायन सीकिगु; 
* सेलुलर बायोलोजी कोषया सीकेज्या; 
* फिजियोलोजी तन्तु व अंगया भौतिक व रसायनिक सीकेज्या 
* इकोलोजी प्राणीतेगु स्वापूया सीकेज्या
 
थ्व नापं जीवशास्त्रय् यक्व एप्लाइड साइन्स नं दु; दसु-मेडिसिन व जेनेटिक मालेज्या आदि।

## इतिहास
जीवशास्त्र छगु एकिकृत विज्ञानया कथं दक्ले न्ह्य १९औं शताब्दीय् वगु ख। थ्व इले वैज्ञानिकतेसं सकल प्राणीतेगु छुं आधारभूत खं मिलेजुगु व थ्व आधारभूत खं नापं सीकुसा अपुइगु खं सीकल। थौं जीवशास्त्र छगु स्तरीय विषय जुगु दु। थ्व विषय ब्वंकुथि, विश्वविद्यालय, आदि थासय् ब्वंकिगु जु। नापं थ्व विषयय् लखौं-लख मालेज्या-पौ (research paper) नं ध्वाय्‌गु या।

## जीवशास्त्रया खँग्वत
# **[[जीवशास्त्र]]**
# जीवशास्त्रीय वस्तुत:
## **[[डी एन ए|डी एन् ए]]**
## ईन्जाइम
## प्रोटिन
# वनस्पति शास्त्र
# **[[मृत्यु]]**
## आत्मदाह
# ईकोलोजी
## लोपोन्मुख प्रजाति
## लोप
# गृहस्थिकरण
# **[[जीवन]]**
# वैज्ञानिक विभाजन
## प्रजाति

## 

File:Guriezo Adino vaca toro terneras.jpg|Animalia - Bos primigenius taurus
File:Zboże.jpg|Planta - Triticum
File:Morchella esculenta 08.jpg|Fungi - Morchella esculenta
File:Fucus serratus2.jpg|Stramenopila/Chromista - Fucus serratus
File:Gemmatimonas aurantiaca.jpg|Bacteria - Gemmatimonas aurantiaca (- = 1 Micrometer)
File:Halobacteria.jpg|Archaea - Halobacteria
File:Gamma phage.png|Virus - Gamma phage


## लिधंसा

पुचः:विज्ञान
जुल भर्न

**जुल भर्न** छम्ह फ्रान्समि च्वमि ख। 

## लिधंसा

## स्वयादिसँ
* च्वमि
जेम्स जोइस

[thumb|alt=Half-length portrait of man in his thirties. He looks to his right so that his face is in profile. He has a mustache, a thin beard, and medium-length hair slicked back, and wears a pince-nez and a plain dark greatcoat, looking vaguely like a Russian revolutionary.|<br /><center>जोइस [जुरिखय् ]]
**जेम्स अगस्टिन अलोय्सियस जोइस** (अंग्रेजी James Augustine Aloysius Joyce) (फेब्रुवरी २, १८८२- ज्यानुवरी १३, १९४१) छम्ह आइरिश उपन्यासकार व चिनाखँमि ख। वय्कःयात २०गु शताब्दीया पूर्वार्धया दकले प्रभावशाली आधुनिक प्रयोगवादी च्वमिइ छम्हया रुपय् नालेगु या। वय्कःयात वय्कःया उपन्यास उलिसेस (सन् १९२२)या निंतिं आपालं लुमंकिगु या। थ्व उपन्यास होमरया **[[ओडिसी]]**या समानान्तरिक रुपय् थी-थी कथंया विषम साहित्यिक शैली छ्येला व दकले प्रमुख रुपय् वय्कःया प्रभावशाली  चेतनशील शैली छ्येला च्वगु खनेदु। मेमेगु मू ज्याय् चिहाक बाखँ मुना दब्लिनर्स (सन् १९१४), व उपन्यास अ पोर्ट्रेट अफ द आर्टिस्ट एज ए यङ्ग म्यान* (सन् १९१६) व *फिनेगानस् वेक* (सन् १९३९) ला। वय्कःया सकल ज्याय् स्वंगु चिनाखँया सफू, छपु नाटक, प्रासंगिक पत्रकारिता, व वय्कःया ध्वागु पौ ला। 

वय्कःया जन्म दब्लिनया मध्यम वर्गीय परिवारय् जूगु ख। वय्कलं [[क्लङ्गोवज् वुड कलेज]] व बेल्भेदेर कलेज, व लिपा युनिभर्सिटी कलेज दब्लिनय् ब्वनादिल। वय्कलं प्रारम्भिक २०इ सदाया निंतिं कन्टिनेन्टल युरोपय् प्रस्थान यानादिल। वय्कःया अन थाय्बाय् त्रिएस्ते, पेरिस व जुरिख जुवन। वय्कःया आपालं वस्यक जीवन प्रवासय् हे जूगु जुसां वय्कःया काल्पनिक हलिम [[दब्लिन]] स्वया पिने मवं। वय्कःयात वय्कःया बाखँया पात्र वय्कःया परिवार, शत्रु व पासापिंनाप मेल नं।  *उलिसेस'' निश्चित कथं हे दब्लिनया लं, त्वा आदिइ आधारित जु।  उलिसेसया पिथनाया छुं ई धुंका हे वय्कलं धयादिगु धापू प्रासंगिक जु। वय्कः कथं “For myself, I always write about Dublin, because if I can get to the heart of Dublin I can get to the heart of all the cities of the world. In the particular is contained the universal.” (जिगु निंतिं, जिं न्ह्याबिलें दब्लिनया बारेय् च्वया, छायेधाःसा यदि जि दब्लिनया नुगले थ्यनेफुसा जि हलिमया सकल नगरया नुगले थ्यने फै। थ्व निश्चिततात् ब्रह्माण्ड निहित जु।) 

## लिधंसा

पुचः:च्वमि
जेन अस्तेन

]]

**जेन अस्तेन** (Jane Austen) (१७७५–१८१८) अङ्ग्रेजी साहित्यया छम्ह दकलय् प्रभावशाली व लोकप्रिया उपन्यासकार खः। १८गू शताब्दीया अन्त व १९गू शताब्दीया सुरुइ च्वयादीम्ह अस्तेनं थःगु च्वसुइ मध्यम वर्गीय बेलायती समाज, मतिना, इहिपा, व मिसातय्गु सामाजिक अवस्थायात तसकं बांलाक व चंख शैलीं चित्रण यानादीगु दु।

## मू विशेषता व शैली
अस्तेनया उपन्यासया थःगु हे विशेष पहः दु:
* ध्याचू बाय् व्यङ्ग्य (Irony): वयकःया च्वसुइ सामाजिक रीतिरिवाज व मनूतय्गु मुर्खतायात ध्याचू नकेगु विशेष गुण दइ। वयकःया उपन्यासया न्हापांगु वाक्यं हे आपालं थ्व खँ क्यनी।
* मिसातय्गु दृष्टिकोण: अस्टेनया मू पात्रत प्रायः बुद्धिमानी मिसात जुइ, गुमिगु मुख्य चिन्ता थःगु भविष्य, आर्थिक सुरक्षा, व मतिनाया दथुइ सन्तुलन तयेगु जुइ।
* सीमित परिवेश: वयकः थःगु च्वसुयात स्वंगू वा प्यंगू नगर/गां छेँजःय् जक केन्द्रित याये यः।

## मू कृतित
जेन अस्तेनं खुगू मू उपन्यास च्वयादीगु खः, गुगु थ्व कथं दु:

१. प्राइद एन्द प्रेजुदिस (Pride and Prejudice, १८१३): थ्व वयकःया दकलय् लोकंह्वाःगु कृति खः। थुकिं 'एलिजाबेथ बेनेट' व 'मिस्टर डार्सी' या दथुइ दूगु मतिना व सामाजिक वर्गया बाखँ क्यनी।

२. सेन्स एण्ड सेन्सिबिलिटी (Sense and Sensibility, १८११): निम्ह केहेँ-पिंनिगु भावनात्मक व व्यावहारिक जीवनया तुलना थुकिं याइ। 

३. एमा (Emma, १८१५): थ्व छम्ह तःम्हि व बांलाःम्ह मिसा 'एम्मा उदहाउस'य् केन्द्रित दु। एमा मेमेपिं मनूतय्गु मतिनाया ज्याय् ल्हाः तये यः व लमिथें न्याःगु ज्या याइ। 

४. म्यानसफिल्ड पार्क (Mansfield Park, १८१४) 

५. नर्थान्गर एबे (Northanger Abbey, १८१८ - मरणोपरान्त) 

६. पर्सुएसन (Persuasion, १८१८ - मरणोपरान्त)

## सामाजिक परिवेश
अस्तेनया इलय् मिसातय्गु निंतिं 'इहिपा' छगू जक आर्थिक सुरक्षाया लँपु खः। वयकःया उपन्यासय् थ्व यथार्थयात तसकं गम्भीरतापूर्वक क्यनातःगु दु। क्वसः व सम्पत्ति: मिसातय्सं थः अबुया सम्पत्तिइ अधिकार मकायेगु (entailment) नियमया कारणं इहिपा यायेगु बाध्यतायात वयकःया बाखनय् क्यनी।

## साहित्यिक महत्त्व
यथार्थवाद (Realism): अस्तेनं थःगु ईया 'रोमान्टिक' व 'गोथिक' उपन्यास स्वया फरक यथार्थपरक सामाजिक बाखँ च्वयेगु ज्या यानादिल।

स्थायी प्रभाव: वयकःया उपन्यासय् आधारित यक्व संकिपा (movies) व सिरियलत दयेधुंकूगु दु।

## लिधंसा

 

 
पुचः:च्वमि