लिपितेगु धलः

thumb|460x460px|
[thumb|थौंकन्हय् हलिंन्यंक छ्यलाबुलाय् दयाच्वंगु च्वयेगु लिपि प्रणालि; लिपिया सामान्य नां न्हापां बियातःगु दु; लिपि च्वयातःगु [भाय्या नां क्वय् (कोष्ठय्) दु, विशेष यानाः भाय् या नां लिपिया नां स्वया पाःगु अवस्थाय्। लिपिया निंतिं मेगु सूचं नं बियातःगु दु।]]
लिपि मनुया भाय् स्वथनेत छ्यलिगु पद्धति ख। लिपितेत छुं सामान्य विशेषता कथं थीथी ताजिइ ब्वथलेछिं।

भाषाविद् जे मार्शन्जर व डेफ्रान्जरया तर्क कथं आइडियोग्राफिक लिपि (गुकिलि ग्राफेम छगू भाषाय् छगू विशिष्ट खँग्वः स्वया अवधारणा वा विचाःयात प्रतिनिधित्व याइगु आइडियोग्राम ख) व किपा लिपि (गुकिलि ग्राफेम आइकोनिक किपा ख) भाषां संचार यायेफइगु फुक्कं खँयात व्यक्त यायेत सक्षम जुइगु क्षमता मदु। मूल रुपं इमिगु बिचाः कथं छुं नं *वास्तविक* लिपि पूर्ण रुपं किपा वा वैचारिक जुइमखु; छगू भाय् या पूर्ण अभिव्यक्ति क्षमता कायेत थुकिं छगू भाय् यात तप्यंक सन्दर्भित याये फयेकेमाः । उन्गरं सन् २००४ य् पिदंगु थःगु सफू *आइडियोग्रामय्* ब्लिसिम्बोल्सया पाखें याःगु दाबीयात खण्डन याःगु दु ।

थौंकन्हय् छुं छुं किपालिपि वा बिचाःकिपा लिपि दुसां चिं व भाषाया दथुइ छम्हं मेम्हसित ध्वाथुइकेगु वा ब्वनेगु छगू हे पहः मदु। हायरोग्लिफया अनुवाद जुइ न्ह्यः सामान्यतया हायरोग्लिफयात बिचाःकिपा कथं कायेगु जुयाच्वन, व थौं तक्क नं चिनियाँ लिपियात प्रायः पाय्छि मजुइक बिचाःकिपा लिपि धकाः धायेगु या।  

भाय् बाहेक मेगु बस्तुयात क्यनेत छ्यलीगु चिं प्रणालि नं दु :

## लोगोग्राफिक प्रणालि
लोगोग्राफिक लिपिइ ग्लिफं सः तत्त्व स्वया खँग्वः वा मोर्फिम (खँग्वःया अर्थपूर्ण कुचा, दसु *mean-ing-ful* )या प्रतिनिधित्व याइ।

### व्यंजनय् आधारित लोगोग्राफी

* किपालिपि, हायराटिक, व देमोटिक – प्राचीन इजिप्टया च्वज्या प्रणालि
** इजिप्सियन भाषा

### सिलेबलय् आधारित लोगोग्राफी

* एनातोलियन किपालिपि – लुवियन .
* क्यूनिफर्म – सुमेरियन, अकेदियन, मेमेगु सेमिटिक भाषा, एलामाइट, हित्ताइत, लुवियन, हुरियन, व उरार्टियन ।
* एजियन लिपि – क्रेटन चित्रलिपि, रेखीय ए ( मिनोआन भाषा ) व रेखीय बी ( माइसेनियन ग्रीक )।
* चिनियाँ आखःग्वः – चिनियाँ, जापानी ( कान्जी धाइगु ), कोरियन ( हान्जा धाइगु ), भियतनामी ( Chữ Hán धाइगु, अप्रचलित)।
** साउन्डिप – झुआङ
** छ नोम – भियतनामी
** खितान बृहत लिपि – खितान
** खितान चिधंगु लिपि – खितान
** जुर्चेन लिपि – जुर्चेन
** तङ्गुत लिपि – तङ्गुत
* सुइ लिपि – सुइ भाषा 
* यि (शास्त्रीय) – थी थी यि/लोलो भाय्
* पौ सिन हाउ लोगोग्राफिक लिपि – तेदिम 
* एघाप (वा बागम) लिपि – Məgaka 
* मि'क्माव किपालिपि – मूल रुपं छगू किपा प्रणाली गुकियात फ्रान्सेली पुजारी फादर ले क्लर्कं छगू लोगोग्राफिक प्रणालीइ हिलाबिल।
* माया लिपि – चोलन, युकाटेकन व त्जेल्टालन, विशेष यानाः एपिग्राफिक चोल्ति’ ।
* मिक्स्टेका-पुएब्ला लिपि – नाहुआन भाषात, विशेष यानाः शास्त्रीय नाहुआत्ल ( एजटेक लिपि ),  मिक्स्टेकन भाषात ( मिक्स्टेक लिपि ), *अन्य* ।

## सिलेबरी
सिलेबरीइ, ग्राफीमं सिलेबल बाय् मोरयात प्रतिनिधित्व याइ । (१९गु शताब्दीया *सिलेबिक्स* खँग्वः सामान्यतया धात्थेंगु सिलेबरी स्वया *अबुगिदासयात* म्हसीकि।)

* अफाका  – न्द्युका 
* अलास्का वा युग्तुन लिपि  – मध्य युप्‍इक
* बेटे
* चेरोकी – चेरोकी
* साइप्रो-मिनोआन – साइप्रो-मिनोआन (सम्भवतः एटिओसाइप्रियोटया पुर्खा )।
* साइप्रस – आर्काडोसाइप्रियोट ग्रीक, एटिओसाइप्रियोट
* गेबा – नाक्सी 
* इबान वा दुङ्गिङ लिपि – इबान
* काना – जापानी (यद्यपि मुख्यतः सिलेबल स्वया मोरसय् आधारित)।
** हिरागाना
** काताकाना 
** मान्योगना
* किकाकुइ – मेन्दे
* केपेल – केपेल
* लिसु पँ लिपि 
* लोमा – लोमा
* मासाबा – बम्बारा
* नुशु  – चिनियाँ
* न्वागु अनेके लिपि – इग्बो
* भै – भै
* वोलेयन – वोलेयन (छगू सम्भावित सिलेबरि)
* यि (आधुनिक)  थी थी यि/लोलो भाय्

### अर्ध-सिलेबरी

#### व्यञ्जन-स्वर अर्धसिलोबरी

* बमुम लिपि – बमुम (प्वंगु थाय् जायेकेत छ्यलीगु आखःग्वःया सिद्धान्तलिसें दोषपूर्ण सिलेबरी)
* एस्कायन – बोहोल, फिलिपिन्स (आखःग्वःया लिधंसाय् छगू सिलेबरी; छुं आखःग्वःया विशेषता ल्यनाच्वंगु दु)
* ध्वः इलामाइत – इलामाइत भाषा
* पालियोहिस्पेनिक अर्ध-सिलेबरिज – पालियो-हिस्पेनिक भाय्
** सेल्टिबेरियन लिपि – सेल्टिबेरियन भाषा 
** उत्तरपूर्वी आइबेरियन लिपि  – आइबेरियन भाषा 
** दक्षिणपूर्वी आइबेरियन लिपि २. – आइबेरियन भाषा
** दक्षिणपश्चिम पालियोहिस्पेनिक लिपि – टार्टेसियन
* पुलांगु फारसी क्यूनिफर्म – पुलांगु फारसी

#### अन्सेत-राइम अर्ध-सिलेबरीज

* बोपोमोफो – चिनियाँ भाय् या थी थी ताजिया निंतिं ध्वन्यात्मक लिपि ।
* खोम लिपि  – अलक व जरु' सहित बह्नारिक भाषा ।
* क्वाम तान तु – भियतनामी

## सेगमेन्तल व्यवस्था
छगू **सेग्मेन्तल लिपिइ** ग्राफीम दइ गुकिलिं भाय् या फोनेम (सःया आधारभूत इकाइ)यात प्रतिनिधित्व याइ।

### अब्जाद

* प्राचीन उत्तरी अरब – ददानितिक, दुमाइटिक, हसाईटिक, हिस्माइटिक, सफाईटिक, तायमानितिक, व थमुदिक
* प्राचीन दक्षिण अरब – हिम्यारिटिक, हद्रमौटिक, माइनियन, साबियन व कताबानिक सहित पुलांगु दक्षिण अरब भाषा ; इथियोपिक भाषा गीज।
* लिबिको-बर्बर – बर्बर भाषा
* अरामाइक, ख्वरेजमियन ( बाय् चोरास्मियन ), एलिमाइक, पाल्माइरेन, व हत्रान 
* अरबी लिपि – अरबी, अजेरी, बंगाली (ऐतिहासिक), चट्टग्राम (ऐतिहासिक), पंजाबी, बलुचि, कश्मीरी, पश्तू, फारसी, कुर्द, सिन्धी, उइघूर, उर्दू, मलयी (जावी लिपि) व अनेक अफ्रिकन, पश्चिम, मध्य व दक्षिण पूर्व एसिया 
* हिब्रु – हिब्रू व मेमेगु यहूदी भाय्
* मनिचियन लिपि 
* नबतियन – पेट्राया नबातियनत
* पहलवी लिपि  – मध्य फारसी
** पार्थियन
** साल्तर
* फोनिसियन – फोनिसिया व मेमेगु कनानी भाय्
* प्रोटो-कनानी व प्रोटो-सिनाइटिक – कांस्य युगया कनानी .
* सोगडियन – सोगडियन भाषा
* सामरी (पुलां हिब्रू) – अरामाइक, अरबी, व हिब्रू
* सिरियाक – शास्त्रीय सिरियाक, सुरेथ, तुरोयो व मेमेगु नव-अरामिक भाषिकात
* तिफिनाघ – त्वारेग
* युगारेटिक – युगारिटिक, हुरियन

### धात्थेंगु आखःग्वःत
छगू धात्थेंगु वर्णमालाय् व्यंजन व सः निगुलिंया निंतिं ब्यागलं ब्यागलं आखःत दइ ( डायक्रिटिक चिं दइमखु) ।

#### ध्वः गैर-विशेषतापूर्ण आखःग्वःत
[thumb|300x300px|युरोपया देसय् छ्यलीगु च्वयेगु प्रणालि । <div class="legend"><span class="legend-color mw-no-invert" style="background-color:#008000; color:white;-webkit-print-color-adjust: exact; print-color-adjust: exact; forced-color-adjust:none;">&nbsp;</span>&nbsp;[Greek alphabet|ग्रीक]]
ध्वः आखःग्वः धयागु भ्वँतय् मसि थें जाःगु सतहलय् ध्वःतसें दयेकीगु लिपि ख ।

* अदलाम –  फुला
* अलिफुरु –  बाहासा तनाः भाषात
* आर्मेनियन –  आर्मेनियन
* अरियाका लिपि –  पालि, Isan, Lao
* अवेस्तन –  अवेस्तन
* अवोइउलि – राग 
* बोरामा – [सोमाली भाषा|सोमाली]]
* क्यारियन – क्यारियन
* ककेसियन अल्बेनियन – ककेसियन अल्बेनियन
* कूर्गी–कक्स वर्णमाला – कोदावा
* कप्टिक – मिस्र भाय्
* सिरिलिक – पूर्वी दक्षिण स्लाभिक भाषात (बुल्गेरियन भाषा व म्यासेडोनियन भाषा), पश्चिमी दक्षिण स्लाभिक सर्बियन, पूर्वी स्लाभिक सर्बियन, पूर्वी स्लाभिक भाषा (बेलारुसी, रसियन, युक्रेनियन), रुसया मेमेगु भाषात, कजाख भाषा, किर्गिज भाषा, ताजिक भाषा, मंगोलियन भाषा। अजरबैजान, तुर्कमेनिस्तान, व उज्बेकिस्तान ल्याटिन वर्णमालाय् हिलाच्वंगु दु तर अझ नं सिरिलिक वर्णमालाया यक्व छ्येलेज्या दु।
* डेजरेट आखःग्वः - अंग्रेजिया निंतिं प्रस्तावित तर गुबलें नाला मकाःगु
* इक्लेक्टिक शर्टह्याण्ड – अंग्रेजी भाषा
* एल्बासन – अल्बेनियन
* फ्रेजर – लिसु
* गेबेल्सबर्गर संक्षिप्त लिपि – जर्मन
* गराय – वोलोफ व मन्दिन्का
* जर्जियाली – जर्जियाली व मेमेगु कार्टवेलियन भाय्
* ग्जिरोकास्तर (वेसो बे नं धाइ) – अल्बेनियन
* ग्लागोलिटिक – पुलांगु चर्च स्लाभोनिक
* गोथिक – गोथिक
* ग्रीक – ग्रीक, ऐतिहासिक रूपं मेमेगु भाषाया विविधता
* हनिफी – रोहिंग्या
* अन्तर्राष्ट्रिय ध्वन्यात्मक वर्णमाला
* कद्दरे – सोमाली
* ल्याटिन एकेए रोमन – मूलतः ल्याटिन भाषा; अधिकांश वर्तमान पश्चिमी व मध्य युरोपेली भाषा, तुर्किक भाषा, उप-सहारा अफ्रिकी भाषा, अमेरिकाया आदिवासी भाषा, समुद्री दक्षिण पूर्व एसियाया भाषा व ओसियानियाया भाषां थुकिया विकास छ्येलि। गैर-लाटिन लेखन प्रणालि छ्यलिगु भाषात सामान्यतया लिप्यन्तरण वा द्वितीयक छ्येलेगु निंतिं रोमनाइजेशनं नं सुसज्जित जुइ।
* लाइसियन – लाइसियन
* लिडियन – लिडियन
* मन्चु – मन्चु
* मण्डैक – अरामिक भाषाया मण्डैक भाषिका
* मेदेफैद्रिन – ओबेरी ओकाइमे नं धाइ; थ्वहे नांया धार्मिक भाय् या निंतिं छ्यलीगु
* मंगोलियन – मंगोलियन
* मुण्डरी बनी  – मुण्डरी 
* म्रु लिपि – म्रु
* नव-तिफिनाघ – तमाजित
* नियाकेङ पुआचुए हमोंग – हमोंग
* न्'को – मनिंका भाषा, बम्बारा, द्युला भाषा
* ओडुडुवा लिपि – योरुबा
* ओघम – गेलिक, ब्रिटानिक, पिक्टिश
* ओल चिकी उर्फ ओल सेमेत' या ओल चेमेत' – सन्तली
* पुलांगु हंगेरियन (हंगेरियन भाषा में *मग्यार रोवासिरास* या *स्जेकेली-मग्यार रोवासिरास*) –हंगेरियन.
* पुलांगु इटालिक – एट्रुस्कन, ओस्कन, उम्ब्रियन, मेसापियन, दक्षिण पाइसेन, रेटिक, भेनेटिक, लेपोन्टिक, क्यामुनिक भाषाया निंतिं स्वानाच्वंगु वर्णमालाया छगू परिवार
* पुलांगु पर्मिक ("अबुर" नं धाइ) – कोमि
* पुलांगु तुर्किक – पुलांगु तुर्किक
* पुलांगु उइगर – पुलांगु उइगर
* ओल ओनाल  – भुमिज भाषा 
* ओसमानिया – सोमाली
* पौ सिन हाउ वर्णमाला लिपि – पैते व अन्य उत्तरपूर्वी कुकी-चिन भाषा
* रुन - जर्मनिक भाय्
* सायबौरी (ईबी हमोंग बाय् *न्तव्व पुज टक्सडब्लुएम* नं धाइ) – हमोंग दाउ
* सोराङ सोमपेङ – सोरा
* ताइ लुए – लुए
* ताङ्सा – ताङ्सा भाषा 
* तोधरी – अल्बेनियन
* तोलोङ सिकी – कुरुख
* टोटो – टोटो
* यूनिफोन – अंग्रेजिया निंतिं प्रस्तावित, गुबलें नाले मफुत
* वः – बस्सा
* वेल्लारा – अल्बेनियन भाषा
* विथकुकी बाय् बेइथा कुक्जु – अल्बेनियन भाषा
* वान्चो – वान्चो
* येजिदी – कुरमानजी
* जघवा – जघवा
* जौलाइ – जौ (अल्फासिलेबिक विशेषता नं दु)

#### विशेष ध्वः आखःग्वःत

* एएसएल - आखःग्वः
* दक्षिणी बन्तु भाषाया निंतिं डितेमा त्सा डिनोको AKA इसिभेके सोह्लामवु
* दुप्लोयन चिहाकःगु लिपि
* ग्रेग शर्टह्यान्ड
* हानगुल – कोरियन
* ओसेज – ओसेज
* शाभियन आखःग्वः - अंग्रेजीया निंतिं प्रस्तावित, गुबलें नाले मफुत
* सांकेतिक भाय् या निंतिं सांकेतिक च्वज्या व थुकिया सन्तान si5s व ASLwrite
* अमेरिकन सांकेतिक भाय् या निंतिं स्टोको संकेतन, व थुकिया सन्तान, ह्याम्बर्ग संकेतन प्रणालि बाय् HamNoSys
* तेङवार (छगू काल्पनिक लिपि)
* खनेदइगु न्वचु (छगू ध्वन्यात्मक लिपि)

#### सिलेबिक ब्लकय् रेखीय आखःग्वःत मिले यानातःगु दु ।

* हानगुल – कोरियन
* ग्रेट लेक्स अल्गोन्कियन सिलेबिक्स – फक्स, पोटावाटोमी, हो-चंक, ओजिब्वे
* इसिभेके सोह्लाम्वु ३. – दक्षिणी बान्तु भाषात
* फाग्स-पा लिपि – मंगोलियन, चिनियाँ, फारसी, संस्कृत .

#### ल्हाचिं आखःग्वःत
सांकेतिक भाय् या ब्वकथं ल्हाचिं आखःग्वः अप्वः धया थें छ्येलीगु या। इमित *थःथम्हं* च्वयेत छ्यली मखु, तर ल्हाःचिं तयेबलय् खँग्वःत च्वयेत छ्यली ।

* अमेरिकन ल्हाचिं आखःग्वः ( हङकङ, मलेसिया, पाराग्वे, फिलिपिन्स, सिंगापुर, ताइवान, थाइल्याण्डय् भचा हिलासू यानाः छ्यली)
* ब्रिटिश ल्हाचिं आखःग्वः ( राष्ट्रमंडलया छुं थासय् छ्यली, गथेकि अष्ट्रेलिया व न्यूजिल्याण्ड )
* क्याटालन ल्हाचिं आखःग्वः
* चिलिया ल्हाचिं आखःग्वः
* चिनियाँ ल्हाचिं आखःग्वः
* डच ल्हाचिं आखःग्वः
* इथियोपियन ल्हाचिं आखःग्वः (छगू अबुगिडा)
* फ्रेन्च ल्हाचिं आखःग्वः
* ग्रीक ल्हाचिं आखःग्वः
* आइसल्याण्डिक ल्हाचिं आखःग्वः ( डेनमार्कय् नं छ्यली)
* भारतीय ल्हाचिं वर्णमाला (छगू पूवंगु वर्णमाला?; देवनागरी व गुजराती क्षेत्रय् छ्येलिगु)
* अन्तर्राष्ट्रिय ल्हाचिं आखःग्वः ( जर्मनी, अस्ट्रिया, नर्वे, फिनल्याण्डय् छ्यली)
* इरानी ल्हाचिं आखःग्वः (छगू अबजाद; इजिप्टय् नं छ्यली)
* इजरायली ल्हाचिं आखःग्वः (छगू अबजाद)
* इटालियन ल्हाचिं आखःग्वः
* कोरियन ल्हाचिं आखःग्वः
* लाटिन अमेरिकन ल्हाचिं आखःग्वःत
* पोलिश ल्हाचिं आखःग्वः
* पोर्चुगिज ल्हाचिं आखःग्वः
* रोमेनियन ल्हाचिं आखःग्वः
* रुसी ल्हाचिं आखःग्वः ( बुल्गेरिया व न्हापाया सोभियत राज्यय् नं छ्यली)
* स्पेनिश ल्हाचिं आखःग्वः ( म्याड्रिड)
* स्वीडिश ल्हाचिं आखःग्वः
* युगोस्लाभ ल्हाचिं आखःग्वः

#### मेगु गैर-ध्वः आखःग्वःत

* ब्रेल (एकीकृत) – दृष्टिबाधितपिनिगु निंतिं छगू एम्बोस्ड आखःग्वः, ल्याटिन, सिरिलिक, ग्रीक, हिब्रू, व अरबी आखःग्वः, नापं चिनियाँ आखःग्वःत लिपिलेत छुं अतिरिक्त आखःत नापं छ्यली
* ब्रेल (कोरियन)
* ब्रेल (अमेरिकन) (बर्तमानय् चलनचल्तीइ मदूगु)
* न्यूयोर्क प्वाइन्ट – ब्रेल लिपिया मदयेधुंकूगु विकल्प
* अन्तर्राष्ट्रिय समुद्री संकेत ध्वाँय् (आखःग्वः व वैचारिक निगुलिं)
* मोर्स कोड (अन्तर्राष्ट्रिय) – ड्यास, डट व मौनताया छगू त्रिकोणीय कोड, चाहे विद्युत, जः वा ध्वनिं संचारित जुइमा) ल्याटिन वर्णमालाय् वर्णया प्रतिनिधित्व याइ।
* अमेरिकन मोर्स कोड (बर्तमानय् चलनचल्तीइ मदूगु)
* अप्टिकल टेलिग्राफी (बर्तमानय् चलनचल्तीइ मदूगु)
* ध्वाँय् सेमाफोर – (ल्हातं ज्वनातःगु ध्वाँय् संकाः दयेकूगु)

### अबुगिदा

#### ब्राह्मी परिवार
* अहोम लिपि
* बाली लिपि
* बताक लिपि –  तोबा व मेमेगु बताक भाय्
* बय्बायिन लिपि –  ऐतिहासिक रुपय् इलोकानो भाषा, पांगासिनान, तगालोग, बिकोल भाषात, विसयन भाषात, व सम्भवतः मेमेगु फिलिपिन भाषात 
* बंगाली लिपि —  बंगाली, आसामी, मणिपुरी, बिष्णुप्रिया मणिपुरी भाषा
* भैक्षुकी लिपि
* ब्राह्मी लिपि –  संस्कृत, प्राकृत
* बुदा लिपि –  पुलां सुन्दा व पुलां जाभा
* बुहिद लिपि
* बर्मा लिपि –  बर्मेली भाषा, करेन भाषा , मोन भाषा, व शान भाषा
* चाम लिपि
* चकमा लिपि
* देवनागरी लिपि –  हिन्दी, संस्कृत, मराठी, खँय्, व मेमेगु
* द्विभेस अकुरु
* ग्रन्थ –  संस्कृत
* गुजराती लिपि –  गुजराती, कच्छी, वसवी, संस्कृत, अवेस्तन
* गुरुमुखी लिपि –  पञ्जाबी
* Hanuno’o
* जाभानिज
* कैथी
* कन्नड –  कन्नड, तुलु, कोंकणी, कोडव
* कावि
* खेमा लिपि &amp;nbsp;–  गुरुङ
* खोजकी
* खुदाबादी
* खमेर
* किरात राई खम्बु राई- बान्तवा
* कुलितान
* लाइ ते - ताइ यो
* लाम्पुङ
* लाओ
* लेके –  पूर्वी प्वो, पश्चिमी प्वो, व करेन भाषा
* लेप्चा
* लिम्बु
* लोन्टारा – बुगिनीसे, मकासर, व मन्दर
* महाजनी 
* मकासर – न्हापा मकासरया निंतिं छ्यलीगु
* मलयालम
* मार्चेन – झाङ-झुंग
* मेइतेइ मायेक – मेइतेइ 
* मोडी – मराठी
* मुल्ता – सरायकी
* नन्दीनागरी – संस्कृत
* नाओरिया फुलो लिपि – मेइतेइ 
* न्हुगु ताइ लुए
* ओडिया
* प्रचलित नेपाल लिपि –  नेपालभाषा, संस्कृत, पालि
* प्यू – प्यू
* रञ्जना लिपि – नेपालभाषा, संस्कृत
* रेजाङ
* रेन्कोङ
* सौराष्ट्र
* शारदा – संस्कृत, कश्मीरी भाषा 
* सिद्धम – संस्कृत 
* सिंहली - सिंहल भाषा
* सिरमौरी 
* सोयोम्बो
* सुन्दानी
* सिल्हेती नाग्री – सिल्हेती 
* तगबनवा – पलावानया भाय्
* ताइ ले एकेए देहोंग दाई – ताइ नुए
* ताइ थाम – खुन, व उत्तरी थाइ
* ताइ भियतनाम
* टक्री 
* तमिल
* तेलुगु
* थाइ
* तिबेतन बाय् सँदेय्
* तिगलारी – संस्कृत, तुलु
* तिरहुता – मैथिली च्वयेत छ्यली ।
* टोचारियन
* वत्तेलुट्टु
* जानाबजार स्क्वायर 
* झाङ झुङ लिपि

#### मेगु अबुगिदास

* क्यानेडियन आदिवासी सिलेबिक्स – क्री सिलेबिक्स ( क्रीया निंतिं ), इनुक्टिटुट सिलेबिक्स ( इनुक्टिटुटया निंतिं ), ओजिब्वे सिलेबिक्स ( ओजिब्वेया निंतिं ), व क्यानाडाया मेमेगु भाषाया निंतिं थी-थी प्रणाली दु। समान संचालन सिद्धान्त तर विचलनशील वर्णमाला दूगु व्युत्पन्न लिपिइ क्यारियर व ब्ल्याकफुट सिलेबिक्स ला।
* धाम  – धिमाल 
* गीज – अम्हारिक, गीज, तिग्रिग्ना
* खरोष्ठी – गान्धारी, संस्कृत
* कुरुख बन्ना  – कुरुख 
* लोन्तरा बिलङ-बिलङ लिपि  – बुगिनिज 
* मान्डोम्बे 
* मासाराम गोण्डी  – गोण्डी
* मेरोइटिक – मेरोए
* म्वाङवेगो – मलावीया चेवा व अन्य बन्तु भाषात
* पिटम्यान शर्टह्यान्ड
* पोलार्ड लिपि – मियाओ 
* सापालो लिपि  – ओरोमो
* आरमा लिपि  – कियाङ
* सुनुवार बाय् जेन्तिचा 
* थाना – दिवेही
* टिकमुलि – सुनुवार 
* थोमस नेचुरल शर्टह्याण्ड

#### अन्तिम व्यञ्जन-द्वन्द्व अबुगिदास

* रोंग – लेप्चा ३.

#### स्वर-आधारित अबुगिदा

* बोयडया सिलेबिक शर्टह्याण्ड
* जापानी ब्रेललिपि – जापानी
* पाहावः हमोङ ३. – हमोङ

## दिसाइफर मजूगु व सम्भावित च्वयेगु प्रणालि
* बाइब्लोस सिलेबरी – बाइब्लोस शहर
* सिन्धु लिपि – सिन्धु स्वनिगः लहना
* इस्थमियन लिपि (प्रत्यक्ष रुपं लोगोसिलेबिक)।
* चीनय् नवपाषाणकालीन चिं, नापं :
** बानपो चिं– याङशाओ तजिलजि (प्राग-लिपि जुइफूगु)
** जियाहु चिं – पेइलिगांग तजिलजि (प्राग-लिपि जुइफूगु)
** साववेः – पश्चिमी ग्वाङसि (विवादित; प्राग-लिपि जुइफूगु)
* ओल्मेक – ओल्मेक लहना (सम्भवतः दकलय् पुलांगु मेसोअमेरिकन लिपि)
* पारा-लिडियन लिपि – एसिया माइनरया अज्ञात भाषा; लिपि लिडियन आखःग्वःलिसे स्वापू दुगु खनेदु ।
* फैस्टोस डिस्क (छगू अद्वितीय पाठ)।
* प्रोटो-एलामाइट – एलाम (सुमेरियन थें हे पुलांगु चिं पुचः)।
* क्विपु – एन्डियन सभ्यता (ल्या-आखः जक जुइफूगु, यद्यपि छुं विज्ञतेसं थ्व आंशिक रुपं लोगोसिलेबिक जुइफुगु दाबी याइ)।
* रोन्गोरोन्गो – रापा नुइ (छगू लोगोसिलेबरि जुइफूगु)
* ट्रोजन लिपि – ट्रोजन भाय्
* जापोटेक लिपि – जापोटेक (छगू पुलांगु मेसोअमेरिकन लिपि)।

## ध्वन्यात्मक आखःग्वःत

* अन्तर्राष्ट्रिय ध्वन्यात्मक वर्णमाला
** X-SAMPA (व मूल SAMPA जबकि IPA या फुक्कं कभर मया), छगू ध्वन्यात्मक वर्णमालाया एन्कोडिङ ख, अर्थात IPA, ASCII जक छ्यला।
* अमेरिकनवादी ध्वनि संकेत
* युरालिक ध्वन्यात्मक आखःग्वः

## विशेष आखःग्वःत

### थियाब्वनिगु आखःग्वःत

* ब्रेललिपि २.
* चन्द्रमाया ताजि
* न्यूयोर्क प्वाइन्ट
* चान्हय् च्वयेगु

### ल्हाचिं आखःग्वःत

* पतिंचाया हिज्जे
* अमेरिकन सांकेतिक भाषा
* अमेरिकन म्यानुअल आखःग्वः
* कोरियन म्यानुअल आखःग्वः
* क्यूड न्वचु

### ताःपाःगु  संकेत

* अन्तर्राष्ट्रिय समुद्री संकेत ध्वाँय्
* मोर्स कोड
* ध्वाँय् सेमाफोर
* अप्टिकल टेलिग्राफी

## बैकल्पिक आखःग्वःत

* ग्रेग शर्टह्यान्ड
* प्रारम्भिक शिक्षण आखःग्वः
* पिटम्यान शर्टह्यान्ड
* क्विकस्क्रिप्ट

## काल्पनिक च्वयेगु प्रणालि

## स्वयादिसँ
* लिपि

## लिधंसा

पुचः:लिपि