open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
उपार्जन

**उपार्जन** छगु संस्कृत भाषायागु खँग्वः  खः। थ्व खँग्वःयागु  छ्येलेज्या येक्व सफू व स्तोत्रय् जुगु दु।

## खँग्वःयागु उत्पत्ति व छ्येलेज्या
### उत्पत्ति व विकास
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या दक्ले न्ह्य संस्कृतय् जुगु ख। लिपा थ्व खँग्वयागु तत्सम खँग्वया रुपे यक्व भासे, यक्व कथलं छ्येलेज्या जुल। 
### छ्येलेज्या

थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या संस्कृतय् व संस्कृत नाप स्वापू दुगु व संस्कृत नं बुया वगु भाषे जुगु खने दु।
* दसु — पदार्थः—जिसने (संवत्सरे) संवत्सर पूरे हुए पर (त्रिवृत्) कर्म, उपासना और ज्ञानविषय में जो साधनरूप से वर्त्तमान उस (अन्नम्) भोगने योग्य पदार्थ वा (ऋज्यते) **उपार्जन** किया वा (अन्यस्य) और के (आसा) मुख और (जिह्वया) जीभ के साथ (ईम्) वही अन्न (पुनः) वार-वार (जग्धम्) खाया हो वह (द्विजन्मा) विद्या में द्वितीय जन्मवाला ब्राह्मण, क्षत्रिय और वैश्य कुल का जन (अभि, वावृधे) सब ओर से बढ़ता (जेन्यः) विजयशील और (वृषा) बैल के समान अत्यन्त बली होता है, इससे (अन्येन) और मित्रवर्ग के साथ (वारणः) समस्त दोषों की निवृत्ति करनेवाला तू (वनिनः) जलों को (नि, मृष्ट) निरन्तर शुद्ध कर। 
* दसु — | bsgrubs pa || १) अवक्षिप्त २) आपत्ति ३) उपहार ४) उपात्त ५) **उपार्जन** ६) उपार्जित ७) निभृत ८) प्रसाधित ९) साधित १०) साध्य ११) साध्यते। 
* दसु — भय-संकट-राग-संकटे दोष-मोह-तम-संकटैर् अपि क्षण-संकटे काल-संकटे पुण्य-**उपार्जन**-संकटैर् अपि। 
* दसु — इसलिए उस राजाज्ञा से क्या प्रयोजन है? हम लोगों ने जो **उपार्जन** किया है वह होगा ही। 
* दसु — अथवा कातरता-भय क्यों स्वीकृत किया जाये? क्योंकि जो **उपार्जन** किया है वह अवश्य होगा। 

## मेमेगु भाषे छ्येलिगु रुप
मेमेगु भाषे थ्व खँग्वयात छ्येलिगु रुप थ्व कथलं दु 
*नेपाल भाषा : 
*पालि : 
*हिन्दी : 
*खेँ भाषा : 
*बांग्ला भाषा : 
*मराठी भाषा : 
*भोजपुरी भाषा : 
*उडिया भाषा : 
*गुजराती भाषा : 
*मणिपुरी भाषा : 
*रोमानी भाषा : 
*पञ्जाबी भाषा : 
*आसामी भाषा : 
*मैथिली भाषा : 
*द्रविड भाषात : 
*मेमेगु भाषा: 

## स्वया दिसँ
*संस्कृत

## पिनेयागु स्वापू
संस्कृत खँग्वसफू

## लिधंसा
उपेक्षा

**उपेक्षा** (पालि भासय्: 𑀧𑁂𑀓𑁆𑀔𑀸, पालि: उपेक्खा) समताया बुद्ध धर्मया छगू अवधारणा ख। ब्रह्मविहार वा ""ब्रह्मलोक"या गुणया रुपय् थ्व छगू ध्यानया अभ्यासया माध्यमं निर्वाणया मार्गय् संस्कारित स्वस्थकर मानसिक कारक ((कुशल चैतसिक) ख।

## खँग्वःयागु उत्पत्ति व छ्येलेज्या
### उत्पत्ति व विकास
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या दक्ले न्ह्य संस्कृतय् जुगु ख। लिपा थ्व खँग्वयागु तत्सम खँग्वया रुपे यक्व भासे, यक्व कथं छ्येलेज्या जुल। 
### छ्येलेज्या

थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या संस्कृतय् व संस्कृत नाप स्वापू दुगु व संस्कृत नं बुया वगु भाषे जुगु खने दु। 
## मेमेगु भाषे छ्येलिगु रुप
मेमेगु भाषे थ्व खँग्वयात छ्येलिगु रुप थ्व कथं दु 
*पालि : उपेक्खा

## छ्यला
पालि त्रिपिटक व लिपाया टिप्पणीइ यक्व खण्डय् उपेक्खायात आध्यात्मिक विकासया छगू महत्वपूर्ण पक्षया रुपय् म्हसीकातःगु दु। थ्व ब्रह्मविहारया प्यंगू उदात्त अवस्था मध्ये छगू खः, गुकिं काम, वितृष्णा व अज्ञानया क्लेशतेत प्रतिकार यायेत सक्षम मानसिक अवस्था दयेकी। ब्रह्मविहारया रुपय् थ्व बौद्ध ध्यान (पालि कम्मत्थान 𑀓𑀫𑁆𑀫𑀝𑁆𑀞𑀸𑀦, संस्कृत कर्मस्थान: 𑀓𑀭𑁆𑀫𑀲𑁆𑀣𑀸𑀦)या पीगू परम्परागत रुपं म्हसीकातःगु विषयय् नं छगू खः। थेरवादया दश पारमीता (सिद्धता)या धलखय् उपेक्खा अन्तिम पहिचान जूगु बोधिसत्त अभ्यास खःसा सप्त बोध्याङ्गय् थ्व विकास यायेगु अन्तिम विशेषता खः।

## स्वया दिसँ
* बुद्ध धर्म
* पारमिता
उरुक

**उरुक** प्राचीन सुमेर व बेबिलोनिया लहनाया ईलय् युफ्रेतस खुसिया सिथय् दयाच्वंगु छगू नगर ख। 

## स्वयादिसँ
* इराक
ऊर्मि

**ऊर्मि** छगु संस्कृत भाषायागु खँग्वः  खः। थ्व खँग्वःयागु  छ्येलेज्या येक्व सफू व स्तोत्रय् जुगु दु।

## खँग्वःयागु उत्पत्ति व छ्येलेज्या
### उत्पत्ति व विकास
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या दक्ले न्ह्य संस्कृतय् जुगु ख। लिपा थ्व खँग्वयागु तत्सम खँग्वया रुपे यक्व भासे, यक्व कथलं छ्येलेज्या जुल। 
### छ्येलेज्या

थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या संस्कृतय् व संस्कृत नाप स्वापू दुगु व संस्कृत नं बुया वगु भाषे जुगु खने दु।
* दसु — प्रकीर्णकः प्रकीर्ण-उत्तरो निषण्णः पार्श्व-अनुवृत्त **ऊर्मि**-मार्गः शरभ-क्रीडितः शरभ-प्लुतस्त्रि-तालो बाह्य-अनुवृत्तः पञ्च-पाणिः सिंह-आयतः स्वाधूतः क्लिष्टः श्लिङ्गितो बृंहितः पुष्प-अभिकीर्णश्चैति नीचैर्गत-मार्गः। 
* दसु — **ऊर्मि**। 
* दसु — यद्व ओजो यच्च नृम्णं तँ व **ऊर्मि** मधुमन्तम् देवयज्यायै जुष्टं गृह्णामीत्युपबिलं चमसं पूरयति ११ देवीराप इत्यपोऽभिमन्त्रयते १२ ब्रह्मन्नपः प्रणेष्यामि यजमान वाचँ यछेत्युक्त्वा वाचँ यछति १३ को वः प्रणयति स वः प्रणयतु कस्मै वः प्रणयति तस्मै वः प्रणयतु बृहस्पतिर्वः प्रणयत्विति मनसा प्रणयति १४ स्फ्यमुपयामं कृत्वा समं प्राणैर्धारयमाणः को वो युनक्ति स वो युनक्तु कस्मै वो युनक्ति तस्मै वो युनक्तु बृहस्पतिर्वो युनक्त्विति युनक्ति १५ विश्वेभ्यः कामेभ्यो देवयज्यायै प्रोक्षिताः स्थेत्युत्तरतः पूर्वस्य सादयति १६ उलपराज्यावस्तृणाति १७ यजमाने प्राणापानौ दधामीत्यादाय पवित्रे यथायतनँ स्फ्यपवित्रं निधाय सँ सीदन्तां दैवीर्विश इति पात्राणि सँ सादयति १८ संततामुलपराजि-मपरस्मादध्या पूर्वस्माद्यज्ञस्य संततिरसि यज्ञस्य त्वा संतत्यै स्तृणामीति स्तृणाति १९ वानस्पत्यासीति स्रुचमादत्ते। 
* दसु — तत्सत्यँ यद्वीरं विभृतो वीरं जनयिष्यतस्ते मत्प्रातः प्रजनयिष्येते ते मा प्रजाते प्रजनयिष्यतः प्रजया पशुभिरिदमहमनृतात्सत्यमुपैमि मानुषाद्दैवं दैवीँ वाचँ यछामीत्युक्त्वा वाचँ यछति ४ दक्षिणाग्नेररणी पत्नी पाणौ कुरुते ५ वाग्यतावरणिपाणी जागृतः ६ उपव्युषं ब्राह्मौदनिके अरणी निष्टपति ७ अयं ते योनिरृत्विय इत्यरण्योः समारोपयति ८ अनुगमय्योदुह्य भस्म गार्हपत्याय लक्षणं करोत्युद्धत्यावोक्ष्य दक्षिणतःपुरस्ताद्दक्षिणाग्नेर्विसृतीयमात्रे गार्हपत्यलक्षणस्य नेदीयसि समं प्रति पुरस्तादाहवनीयाय ९ लक्षणानुपूर्वान्संभारान्निवपति १० उत्समुद्रा न्मधुमाँ **ऊर्मि**रागात्साम्राज्याय प्रतरं दधानः। 
* दसु — **ऊर्मि**मान्। 

## मेमेगु भाषे छ्येलिगु रुप
मेमेगु भाषे थ्व खँग्वयात छ्येलिगु रुप थ्व कथलं दु 
*नेपाल भाषा : 
*पालि : 
*हिन्दी : 
*खेँ भाषा : 
*बांग्ला भाषा : 
*मराठी भाषा : 
*भोजपुरी भाषा : 
*उडिया भाषा : 
*गुजराती भाषा : 
*मणिपुरी भाषा : 
*रोमानी भाषा : 
*पञ्जाबी भाषा : 
*आसामी भाषा : 
*मैथिली भाषा : 
*द्रविड भाषात : 
*मेमेगु भाषा: 

## स्वया दिसँ
*संस्कृत

## पिनेयागु स्वापू
संस्कृत खँग्वसफू

## लिधंसा
ऋण

**ऋण** धाःगु छम्ह मनु नं मेम्ह मनुयात ब्याज बीगु आश्वासनय् बियातःगु ध्येबा ख। 

## खँग्वःयागु उत्पत्ति व छ्येलेज्या
### उत्पत्ति व विकास
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या दक्ले न्ह्य संस्कृतय् जुगु ख। लिपा थ्व खँग्वयागु तत्सम खँग्वया रुपे यक्व भासे, यक्व कथलं छ्येलेज्या जुल। 
## स्वया दिसँ
* बनेज्या

पुचः:बनेज्या
पुचः:अर्थतन्त्र
ऋतु

**ऋतु** धागु पृथ्वीइ जः, वाष्प आदिया प्रभावं खनिगु छगू स्थिर अवस्था ख। **ऋतु** छौ वर्षयाउ चिवऊ कालखंड ख । थ्व कालखण्ड छौ वर्षयाउ येको भागोंय् विभाजित दु। थुकियाउ दौरान पृथ्वी न सूर्ययाउ परिक्रमा याउ परिणामस्वरूपं न्हियाउ अवधि, तापमान, वर्षा, आर्द्रता इत्यादि मौसमी दशापीँ छौ चक्रीय रूपय् बदलेजुइ । 

## खँग्वःयागु उत्पत्ति व छ्येलेज्या
### उत्पत्ति व विकास
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या दक्ले न्ह्य संस्कृतय् जुगु ख। लिपा थ्व खँग्वयागु तत्सम खँग्वया रुपे यक्व भासे, यक्व कथलं छ्येलेज्या जुल। 
### छ्येलेज्या
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या संस्कृतय् व संस्कृत नाप स्वापू दुगु व संस्कृत नं बुया वगु भाषे जुगु खने दु। 
## स्वया दिसँ
*मौसम
ऋद्धं

**ऋद्धं** छगु संस्कृत भाषायागु खँग्वः  खः। थ्व खँग्वःयागु  छ्येलेज्या येक्व सफू व स्तोत्रय् जुगु दु।

## खँग्वःयागु उत्पत्ति व छ्येलेज्या
### उत्पत्ति व विकास
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या दक्ले न्ह्य संस्कृतय् जुगु ख। लिपा थ्व खँग्वयागु तत्सम खँग्वया रुपे यक्व भासे, यक्व कथलं छ्येलेज्या जुल। 
### छ्येलेज्या

थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या संस्कृतय् व संस्कृत नाप स्वापू दुगु व संस्कृत नं बुया वगु भाषे जुगु खने दु।
* दसु — अग्नेर्वै भागः पुनराधेयम् , एतं वै भागं प्रेप्सन् व्यर्धयति , यद्यादधानो मन्येत , वि स्या ऋध्यता, इत्य् उत्साद्य पुनरादधीत, यमेव भागं प्रेप्सन् व्यर्धयति तं प्राप्यार्धयत्येव , सर्वमेवाग्नेयं क्रियते , यत् किंच सर्वमेवाग्नये भागं प्रदाय सर्वां ऋद्धिं ऋध्नोति, न संभाराः संभृत्याः , न यजुः कर्तवा, इत्याहुः, संभृतसंभारो ह्येष कृतयजुस्तदाहुः, संभृत्या एव संभाराः, कार्यं यजुरिति, पुनरुत्स्यूतं वासो देयं पुनर्णवो रथः पुनरुत्सृष्टोऽनड्वान् , एतानि वै पुनराधेयस्य रूपाणि , रूपाण्येवास्याप्त्वावरुन्धे, , अग्निर्वा उत्सीदन्नप ओषधीरभ्युत्सीदति , दर्भा वा आपा ओषधयो , यद् दर्भा उपोलपा भवन्ति , अद्भ्य एवैनं ओषधीभ्योऽध्याप्त्वावरुन्धेन् , देवा असुरैर्विजयम् उपयन्तोऽग्नौ प्रियास्तन्वः संन्यदधत , यन् नो जयेयुरिमा अभ्युपधावेम, यद्यु जयेमेमा अभ्युपावर्तेमहीति , ता देवा जित्वान्वैच्छन् , त्सर्वेषां नः सहेति , सोऽग्निरब्रवीत् , य एव मां मद्देवत्य आदधातै स एताभिस्तनूभिः संभवादिति , तं देवा आदधत , त एताभिस्तनूभिः समभवन् , पशवो वै देवानां प्रियास्तन्वः , पशुभिरेव समभवन् , तद्य एवं विद्वान् पुनराधेयमाधत्त एताभिरेवाग्नेस्तनूभिः संभवति , पशवो वै देवानां प्रियास्तन्वः , पशुभिरेव संभवति , मनुः पुष्टिकामा आधत्त , स इमान् पोषानपुष्यत् , तेन **ऋद्धं** , त्वष्टा पशुकामा आधत्त , त इमे त्वाष्ट्राः पशवः प्राजायन्त , तेन **ऋद्धं** , प्रजापतिः प्रजाकामा आधत्त , ता इमाः प्रजाः प्राजापत्याः प्राजायन्त , तेन **ऋद्धं** , यो वै तमग्रा आधत्त स तेन वसुना समभवत् , तत् पुनर्वसोः पुनर्वसुत्वं , तस्मात् पुनर्वसा आधेयः , पुनर् हि स तेन वसुना समभवत् , यो वै तमाधत्तार्नो,ुत् , स तस्मादनुराधास्व् आधेया ऋद्यैआ , ऋध्नोत्येव , अथो मिथुनत्वाय। 
* दसु — सत्यं च मे श्रद्धा च मे, जगच्च मे धनं च मे, वशश्च मे त्विषिश्च मे, क्रीडा च मे मोदश्च मे, सूक्तं च मे सुकृतं च मे, जातं च मे जनिष्यमाणं च मे, वित्तं च मे वेद्यं च मे, भूतं च मे भव्यं च मे , **ऋद्धं** च मा ऋद्धिश्च मे, सुगं च मे सुपथं च मे, क्लृप्तं च मे क्लृप्तिश्च मे, मतिश्च मे सुमतिश्च मे, शं च मे मयश्च मे, प्रियं च मेऽनुकामश्च मे, कामश्च मे सौमनसश्च मे, भगश्च मे द्रविणं च मे, भद्रं च मे श्रेयश्च मे, वसीयश्च मे यशश्च मे , ऋतं च मेऽमृतं च मे , अयक्ष्मं च मेऽनामयच्च मे, जीवातुश्च मे दीर्घायुत्वं च मे , अनमित्रं च मेऽभयं च मे, सुखं च मे शयनं च मे, सूषाश्च मे सुदिनं च मे। 
* दसु — **ऋद्धं** सुतं बोधितुमप्यशक्तस्ततोऽर्धनारित्वमवाप सोमः। 
* दसु — &lt;br&gt;पदं **ऋद्धं** अजेन पैतृकं विनयेनास्य नवं च यौवनं। 
* दसु — &lt;br&gt;स भ्रातृसाधारणभोगं **ऋद्धं** राज्यं रजोरिक्तमनाः शशास। 

## मेमेगु भाषे छ्येलिगु रुप
मेमेगु भाषे थ्व खँग्वयात छ्येलिगु रुप थ्व कथलं दु 
*नेपाल भाषा : 
*पालि : 
*हिन्दी : 
*खेँ भाषा : 
*बांग्ला भाषा : 
*मराठी भाषा : 
*भोजपुरी भाषा : 
*उडिया भाषा : 
*गुजराती भाषा : 
*मणिपुरी भाषा : 
*रोमानी भाषा : 
*पञ्जाबी भाषा : 
*आसामी भाषा : 
*मैथिली भाषा : 
*द्रविड भाषात : 
*मेमेगु भाषा: 

## स्वया दिसँ
*संस्कृत

## पिनेयागु स्वापू
संस्कृत खँग्वसफू

## लिधंसा
एषः

**एषः** छगु संस्कृत भाषायागु खँग्वः  खः। थ्व खँग्वःयागु  छ्येलेज्या येक्व सफू व स्तोत्रय् जुगु दु।

## खँग्वःयागु उत्पत्ति व छ्येलेज्या
### उत्पत्ति व विकास
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या दक्ले न्ह्य संस्कृतय् जुगु ख। लिपा थ्व खँग्वयागु तत्सम खँग्वया रुपे यक्व भासे, यक्व कथलं छ्येलेज्या जुल। 
### छ्येलेज्या

थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या संस्कृतय् व संस्कृत नाप स्वापू दुगु व संस्कृत नं बुया वगु भाषे जुगु खने दु।
* दसु — आत्मा देवानां भुवनस्य गर्भो यथावशं चरति देव **एषः**। 
* दसु — बृहस्पतिः समजयद्वसूनि महो व्रजान्गोमतो देव **एषः**। 
* दसु — &lt;p style="text-align: justify;"&gt;&lt;strong&gt;पदार्थः&mdash;&lt;/strong&gt;(**एषः**) प्रत्यक्षः (ते) तवास्य वा (रुद्र) रोदयत्यन्यायकारिणो जनान् स रुद्रः स्तोता तत्सम्बुद्धौ। 
* दसु — (स्वाहा) शोभनं देयमादेयमाह यया सा (**एषः**) वक्ष्यमाणः (ते) तवास्य वा (रुद्र) उक्तार्थः (भागः) भजनीयः (आखुः) समन्तात् खनत्यवदृणाति येन भोजनसाधनेन सः। 
* दसु — &lt;p style="text-align: justify;"&gt;&lt;strong&gt;पदार्थः&mdash;&lt;/strong&gt;हे (रुद्र) अन्यायकारी मनुष्यों को रुलाने वाले विद्वन्! जो (ते) तेरा (**एषः**) यह (भागः) सेवन करने योग्य पदार्थ समूह है, &lt;span&gt;उस को तू (अम्बिकया) वेदवाणी वा (स्वस्रा) उत्तम विद्या वा क्रिया के (सह) साथ (जुषस्व) सेवन कर तथा हे (रुद्र) विद्वन्! जो (ते) तेरा (**एषः**) यह (भागः) धर्म से सिद्ध अंश वा (स्वाहा) वेदवाणी है&lt;/span&gt;, &lt;span&gt;उस का सेवन कर और हे (रुद्र) विद्वन्! जो (ते) तेरा (**एषः**) यह (आखुः) खोदने योग्य शस्त्र वा (पशुः) भोग्य पदार्थ है (तम्) उसको (जुषस्व) सेवन कर। 

## मेमेगु भाषे छ्येलिगु रुप
मेमेगु भाषे थ्व खँग्वयात छ्येलिगु रुप थ्व कथलं दु 
*नेपाल भाषा : 
*पालि : 
*हिन्दी : 
*खेँ भाषा : 
*बांग्ला भाषा : 
*मराठी भाषा : 
*भोजपुरी भाषा : 
*उडिया भाषा : 
*गुजराती भाषा : 
*मणिपुरी भाषा : 
*रोमानी भाषा : 
*पञ्जाबी भाषा : 
*आसामी भाषा : 
*मैथिली भाषा : 
*द्रविड भाषात : 
*मेमेगु भाषा: 

## स्वया दिसँ
*संस्कृत

## पिनेयागु स्वापू
संस्कृत खँग्वसफू

## लिधंसा
ऐरावत

**ऐरावत** हिन्दू धर्म कथं जुजु इन्द्रया किसी ख। 

## खँग्वःयागु उत्पत्ति व छ्येलेज्या
### उत्पत्ति व विकास
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या दक्ले न्ह्य संस्कृतय् जुगु ख। लिपा थ्व खँग्वयागु तत्सम खँग्वया रुपे यक्व भासे, यक्व कथं छ्येलेज्या जुल। 

## स्वया दिसँ
*किसी

पुचः:हिन्दू धर्म

## शास्त्रय् दसु

**अग्निपुराणम् — अध्यायः १८१**
षष्ट्यां फलाशनो(३)ऽर्घ्याद्यैर्भुक्तिमुक्तिमवाप्नुयात् ॥१८१.००१
टिप्पणी
२ ऐरावत इत्यादिः, कार्त्तकादौ समाचरेदित्यन्तः पाठः झ.. पुस्तके नास्ति
३ षष्ट्यां मलाशनोऽर्घ्याद्यैरिति ट..
स्कन्दषष्ठीव्रतं प्रोक्तं भाद्रे षष्ट्यामथाक्षयं  ।१८१.००२

**अनुक्रमणिका**
* पाकशासनि,1/1/46/1/3,पुं/
* ऐरावत,1/1/46/2/1,पुं/
* अभ्रमातङ्ग,1/1/46/2/2,पुं/

**अशेषकुलवल्लरी**
परिवारान्ताः क्रमेण यष्टव्याः । पीतपिङ्गलधूम्रो शुक्लश्च धूम्रशित शुक्लाः । 
काशारुणाम्वुजाभावे केशरवासवादयः प्रोक्ताः । अपि वाहनादिकं यथा । लां 
इन्द्राय सुराधिपतये ऐरावत वाहनाय वज्रहस्ताय शक्तियुक्ताय साङ्गाय स परिवाराय 
नमः । रां आग्नेये तेनोधिपतये मेषारूढाय शक्ति हस्ताय शक्ति युक्ताय साङ्गाय 
सपरिवाराय नमः । शां यमाय प्रेताधिपतये महिषारूढाय दण्ड हस्ताय

**अष्टाध्यायी-गणपाठः**
अर्धर्चाःपुंसि च (२.४.३१)
अर्धर्च। गोमय। कषाय। कार्षापण। कुतप। कपाट। शङ्ख। चक्र। गूथ। यूथ। ध्वज। कबन्ध। पड्म। गृह। सरक। कंस। दिवस। यूष। अन्धकार। दण्ड। कमण्डलु। मन्ड। भूत। द्वीप। द्यूत। चक्र। धर्म। कर्मन्। मोदक। शतमान। यान। नख। नखर। चरण। पुच्छ। दाडिम। हिम। रजत। सक्तु। पिधान। सार। पात्र। घृत। सैन्धव। औषध। आढक। चषक। द्रोण। खलीन। पात्रीव। षष्टिक। वार। बान। प्रोथ। कपैत्थ। शुष्क। शील। शुल्ब। सीधु। कवच। रेणु। कपट। सीकर। मुसल। सुवर्ण। यूप। चमस। वर्ण। क्षीर। कर्ष। आकाश। अष्टापद। मङ्गल। निधन। निर्यास। जृम्भ। वृत्त। पुस्त। क्ष्वेडित। शृङ्ग। शृङ्खल। मधु। मूल। मूलक। शराव। शाल। वप्र। विमान। मुख। प्रग्रीव। शूल। वज्र। कर्पट। शिखर। कल्क। नाट। मस्तक। वलय। कुसुम। तृण। पङ्क। कुण्डल। किरीट। अर्बुद। अङ्कुश। तिमिर। आश्रम। भूषण। इल्वस। मुकुल। वसन्त। तडाग। पिटक। विटङ्क। माष। कोश। फलक। दिन। दैवत। पिनाक। समर। स्थाणु। अनीक। उपवास। शाक। कर्पास। चशाल। खण्ड। दर। विटप। रण। बल। मल। मृणाल। हस्त। सूत्र। ताण्डव। गाण्डीव। म…

## लिधंसा
ओजस

**ओजस** छगु संस्कृत भाषायागु खँग्वः  खः। थ्व खँग्वःयागु  छ्येलेज्या येक्व सफू व स्तोत्रय् जुगु दु।

## खँग्वःयागु उत्पत्ति व छ्येलेज्या
### उत्पत्ति व विकास
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या दक्ले न्ह्य संस्कृतय् जुगु ख। लिपा थ्व खँग्वयागु तत्सम खँग्वया रुपे यक्व भासे, यक्व कथलं छ्येलेज्या जुल। 
### छ्येलेज्या

थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या संस्कृतय् व संस्कृत नाप स्वापू दुगु व संस्कृत नं बुया वगु भाषे जुगु खने दु।
* दसु — **ओजस**े स्वाहा। 
* दसु — **ओजस** इदम्। 
* दसु — &lt;poem&gt;&lt;span style="font-size: 14pt; line-height:200%"&gt;अग्न आयूँषि पवस इत्यनुरूपः शग्ध्यू षु शचीपत इत्यभीवर्तो ब्रह्मसाम प्र सुन्वानायान्धस इत्यौदलदैवोदसे अभि प्रियाणीति यज्ञायज्ञीयमन्त्यं नमस्ते अग्न **ओजस** इति जराबोधीयमग्निष्टोमसाम स्वासु वा समानमितरं प्रथमेनाह्ना जनकस्य सप्तरात्रस्य ८-१-१। 
* दसु — पवमान असृक्षतापघ्नन्पवते मृधः पवस्व देववीरति सना च सोम जेषि च तरत्स मन्दी धावत्यया वीती परि स्रव विश्वेभिरग्ने अग्निभिर्यदस्य सूर उदिते महाँ इन्द्रो य **ओजस**ा तोशा वृत्रहणा हुव इन्द्रायेन्दो मरुत्वत इति दार्ढच्युतपञ्चमानि मृज्यमानः सुहस्त्येति गोष्ठपञ्चमानि हा उ हु वा इ शिशुमिति वासिष्ठमन्त्यं बृहच्च वामदेव्यं च त्रैशोकं च वैखानसं च परि स्वानो गिरिष्ठा इति गायत्रं च त्रीणि च वैदन्वतानि त्वँ ह्यङ्ग दैव्य पवस्व देववीतय इति सौपर्णं च वैश्वमनसं च परि त्यँ हर्यतँ हरिमित्याकूपारं च त्वाष्ट्रीसाम च यज्ञायज्ञीयं च यद्वाहिष्ठीयं च धर्ता दिव इति दीर्घतमसोऽर्कोऽन्त्यो ऽग्निं वो देवमग्निभिः सजोषा इति रायोवाजीयमग्निष्टोमसाम सैन्धुक्षितं त्रैककुभमुद्वँशीयम् ८-७। 
* दसु — नमस्ते अग्न **ओजस** (सा० १६४८-५०) इति जराबोधीयमग्निष्टोमसाम (ऊ० १६। 

## मेमेगु भाषे छ्येलिगु रुप
मेमेगु भाषे थ्व खँग्वयात छ्येलिगु रुप थ्व कथलं दु 
*नेपाल भाषा : 
*पालि : 
*हिन्दी : 
*खेँ भाषा : 
*बांग्ला भाषा : 
*मराठी भाषा : 
*भोजपुरी भाषा : 
*उडिया भाषा : 
*गुजराती भाषा : 
*मणिपुरी भाषा : 
*रोमानी भाषा : 
*पञ्जाबी भाषा : 
*आसामी भाषा : 
*मैथिली भाषा : 
*द्रविड भाषात : 
*मेमेगु भाषा: 

## स्वया दिसँ
*संस्कृत

## पिनेयागु स्वापू
संस्कृत खँग्वसफू

## लिधंसा
कथं

**कथं** छगु संस्कृत भाषायागु खँग्वः  खः। थ्व खँग्वःयागु  छ्येलेज्या येक्व सफू व स्तोत्रय् जुगु दु।

## खँग्वःयागु उत्पत्ति व छ्येलेज्या
### उत्पत्ति व विकास
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या दक्ले न्ह्य संस्कृतय् जुगु ख। लिपा थ्व खँग्वयागु तत्सम खँग्वया रुपे यक्व भासे, यक्व कथलं छ्येलेज्या जुल। 
### छ्येलेज्या

थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या संस्कृतय् व संस्कृत नाप स्वापू दुगु व संस्कृत नं बुया वगु भाषे जुगु खने दु।
* दसु — एवं च पदच्छेदे उपकारं जनयितुम् एव अवग्रहो लिख्यते इत्युक्ते सति अवग्रहस्य उच्चारणं **कथं** कर्तव्यम् इति आदौ उत्थापितस्य प्रश्नस्य उत्तरं स्पष्टमेव। 
* दसु — एवं सति **कथं** वा तत्र अवकाशो दीयते ? ‘राजाधर्मम्’ इति अवकाशरहिते लेखने एव दोषो नास्तीति अस्माभि: उक्तं, न पुन: ‘राजा धर्मम्’ इति लेखने। 
* दसु — द्वित्रा: माम् अकथयन् यत् अस्माभि: प्रतिभाशालिभि: **कथं** भाव्यम्, तद्विषये भवान् किञ्चित् लिखतु इति। 
* दसु — वीर्यमात्रमेव यदि महत्त्वपूर्णं स्यात् तर्हि गान्धे: पुत्र: रामदास: (हरिदास:) **कथं** दुस्सङ्गग्रस्त: जात: स्यात् ? प्रतिभा-निर्माणे संयोग-पालन-पोषण-पुरुषार्थादिकम् अपेक्षिपत्। 
* दसु — मिथः समूचुरमरा जेष्यामो वै **कथं** बलिम्। 

## मेमेगु भाषे छ्येलिगु रुप
मेमेगु भाषे थ्व खँग्वयात छ्येलिगु रुप थ्व कथलं दु 
*नेपाल भाषा : 
*पालि : 
*हिन्दी : 
*खेँ भाषा : 
*बांग्ला भाषा : 
*मराठी भाषा : 
*भोजपुरी भाषा : 
*उडिया भाषा : 
*गुजराती भाषा : 
*मणिपुरी भाषा : 
*रोमानी भाषा : 
*पञ्जाबी भाषा : 
*आसामी भाषा : 
*मैथिली भाषा : 
*द्रविड भाषात : 
*मेमेगु भाषा: 

## स्वया दिसँ
*संस्कृत

## पिनेयागु स्वापू
संस्कृत खँग्वसफू

## लिधंसा
कण्डूयति

**कण्डूयति** छगु संस्कृत भाषायागु खँग्वः  खः। थ्व खँग्वःयागु  छ्येलेज्या येक्व सफू व स्तोत्रय् जुगु दु।

## खँग्वःयागु उत्पत्ति व छ्येलेज्या
### उत्पत्ति व विकास
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या दक्ले न्ह्य संस्कृतय् जुगु ख। लिपा थ्व खँग्वयागु तत्सम खँग्वया रुपे यक्व भासे, यक्व कथलं छ्येलेज्या जुल। 
### छ्येलेज्या

थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या संस्कृतय् व संस्कृत नाप स्वापू दुगु व संस्कृत नं बुया वगु भाषे जुगु खने दु।
* दसु — आरूढो जपति इमाँ सु नावमारुहम् इत्येताम् १ विष्णोः शर्मासि शर्म यजमानस्य शर्म मे यच्छ इत्यँ सं प्रोर्णुते २ नक्षत्राणां मातीकाशात् पाहि इत्युष्णीषेण शिरो वेष्टयते ३ सशिरो वा प्रोर्णुते यथासुष्ठु ४ पत्न्याः शिरसि कुम्बकुरीरं कल्पयति ५ जालं कुरीरमित्याचक्षते ६ कृष्णानां जीवोर्णानां भवतीति विज्ञायते ७ अथैनां क्षौमेण वाससा प्राचीनमात्रा परिधापयति ८ ऊर्ध्ववास्यं ब्रुवते ९ यजमानमन्यतरतःपाशया मौञ्ज्या मेखलया त्रिवृता पृथ्व्या मध्यतः संनह्यति ऊर्गस्याङ्गिरसी इति १० उत्तरेण नाभिं निष्टर्क्यं ग्रन्थिं कृत्वा दक्षिणतो नाभेः पर्यूहते ११ योक्त्रेण पत्नी ँ! संनह्यति यथा दर्शपूर्णमासयोः सं त्वा नह्यामि इत्येतया १२ अथास्मै त्रिवलिं पञ्चवलिं वा कृष्णविषाणां प्रदक्षिणावर्तां प्रयच्छति इन्द्र स्य योन्निरसि मा मा हि ँ! सीः इति १३ तामेते-नैव मन्त्रेणाबध्नाति १४ तया वेदेर्लोष्टमुद्धन्ति कृष्यै त्वा सुसस्यायै इति १५ सुपिप्पलाभ्यस्त्वौषधीभ्यः इति शिरसि कण्डूयते यदास्य **कण्डूयति** १६ विषाणे विष्यैतं ग्रन्थिं यदस्य गुल्फितँ हृदि मनो यदस्य गुल्फितम् इत्यङ्गेषु १७ अथास्मा औदुम्बरं दीक्षितदण्डं प्रयच्छति मुखेन संमितम् ऊर्ध्वसदसि वानस्पत्यः सुद्युम्नो द्युम्नं यजमानाय धेहि इति १८ यः कश्च यज्ञियो वृक्षः फलग्रहिस्तस्य कार्य इत्येकेषाम् १९ तं प्रतिगृह्णाति सूपस्था अद्य देवो वनस्पतिः इति २० १०। 
* दसु — तुर्वति--**कण्डूयति**, क्षतं वा करोति। 
* दसु — आदिरिति किम् ? पटूयति, **कण्डूयति**। 
* दसु — कण्डूञ्-- **कण्डूयति**, कण्डूयते। 
* दसु — **कण्डूयति** कण्डूयते। 

## मेमेगु भाषे छ्येलिगु रुप
मेमेगु भाषे थ्व खँग्वयात छ्येलिगु रुप थ्व कथलं दु 
*नेपाल भाषा : 
*पालि : 
*हिन्दी : 
*खेँ भाषा : 
*बांग्ला भाषा : 
*मराठी भाषा : 
*भोजपुरी भाषा : 
*उडिया भाषा : 
*गुजराती भाषा : 
*मणिपुरी भाषा : 
*रोमानी भाषा : 
*पञ्जाबी भाषा : 
*आसामी भाषा : 
*मैथिली भाषा : 
*द्रविड भाषात : 
*मेमेगु भाषा: 

## स्वया दिसँ
*संस्कृत

## पिनेयागु स्वापू
संस्कृत खँग्वसफू

## लिधंसा
म्वाय्

right|thumb|म्वाय्
**म्वाय्** वा **केरा** छता सि ख। थ्व हलिंया दकलय् तःज्जागु हर्ब (घाँय्) प्रजातिया माय् सइ। थ्व सिया ख्वला म्हासुसे व नयेगु सि तुयु जुइ। 

## खँग्वःयागु उत्पत्ति व छ्येलेज्या
### उत्पत्ति व विकास
म्वाय्-म्वाय् खाना सइगु जुजुलिं म्वाय् धाःगु नां वःगु ख। केरा खँग्वयागु छ्येलेज्या दक्ले न्ह्य संस्कृतय् "कदलिफलम्‌"या कथं जूगु ख। लिपा थ्व खँग्वयागु तत्सम खँग्वया रुपे यक्व भासे, यक्व कथं छ्येलेज्या जुल। 
### छ्येलेज्या
केरा वा केला खँग्वयागु छ्येलेज्या संस्कृतय् व संस्कृत नाप स्वापू दुगु व संस्कृत नं बुया वगु भाषे जुगु खने दु। 

## स्वया दिसँ
*सि

पुचः:सि
करुण रस

**करुण रस** शोक स्थायी भाव दूगु रस ख। इष्टजन विरह आदिं नुगलय् दयेकिगु दुःख शोक थ्व रसं क्यनि। "एको रसः करुण एव" थ्व उत्तररामचरितय्  करुणरसया महत्त्व वर्णन याना तःगु दु।

**पुत्रादिवियोगमरणादिजन्मावैकल्याख्यश्चित्तवृत्तिविशेषश्शोकः** थ्व रसयात स्पष्ट याइगु संस्कृत श्लोक ख। थ्व कथं न्हापा नाश जूगु, अनिश्ट जूगु अवस्थाय् करुणरसया प्रादुर्भाव जुइ। थ्व रसया वर्णन भरत मुनिं थ्व कथं स्पष्ट यानादिगु दु 

**“इष्टवधदर्शनाद्यप्रियववचनस्य संश्रावाद्वापि।**
**एभिर्भावविशेषैः करुणरसो नाम संभवति॥** इति॥

शास्त्रीय संगीतय् करुण रस प्रतिपादक रागय् तोडि राग, आसावरि राग, शिवरञ्जनी राग  आदि राग ला।        

## खँग्वःयागु उत्पत्ति व छ्येलेज्या
### उत्पत्ति व विकास
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या दक्ले न्ह्य संस्कृतय् जुगु ख। लिपा थ्व खँग्वयागु तत्सम खँग्वया रुपे यक्व भासे, यक्व कथलं छ्येलेज्या जुल। 
 
## स्वया दिसँ
*नवरस
कर्तव्य

**कर्तव्य** धाःगु छम्ह मनुनं थःगु अवस्थाया कथं यायेमाःगु ज्या ख। 

## उत्पत्ति
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या दक्ले न्ह्य संस्कृतय् जुगु ख। लिपा थ्व खँग्वयागु तत्सम खँग्वया रुपे यक्व भासे, यक्व कथं छ्येलेज्या जुल। 

## स्वया दिसँ
*संस्कृत

## छ्येलेज्या
* दसु — श्रीकृष्णजन्मोत्सवं अर्धरात्रावेन**कर्तव्य**ं एतदुत्सव विषेष निरूपणं। 
* दसु — रात्रावेदपारणं **कर्तव्य**ं। 
* दसु — एतदुत्सवन**कर्तव्य**े प्रत्यवायः। 
* दसु — श्रार्धादिक संभवे **कर्तव्य** विधिः। 
* दसु — वीरलक्ष्म्यास्तु **कर्तव्य**ं प्रत्यब्दंच (मुनीश्वराः (सर्वसिद्धिदं)धरातले। 

## लिधंसा
कलि

**कलि** धाःगु तुतिइ तीगु छगू तिसा ख। कलि लुं, वह, व थीथी कथंया धातुया दयेकातःगु जुइफु। थ्व तिसा तुतिइ तुतिपा स्वया च्वय्, गौचा नापं तुतियात चाकलाक्क हिनातःगु थें यासे न्ह्याइगु या। कलि आपालं मस्तेत न्ह्याकिगु या।  

## थी-थी कथंया कलि
* वहःया कलि
* त्याकं कल्लि
* सिंहख्वाः कलि
* जंगी सेलया कलि
## स्वया दिसँ
*तिसा
* नेवाः तिसा

पुचः:तिसा
चिनाखँ

**चिनाखँ** साहित्यया छगू विधा ख। थ्व विधाय् सःया हिसि (ध्वनिसौन्दर्य वा phonaesthetics), सः व भाषाया प्रतीकात्मक रुप, मात्रा आदि छ्येला खनेदूगु व सामान्य अर्थ स्वया भावात्मक व प्रतीकात्मक चिन्तन ब्वयेगु ज्या जुइ। 

चिनाखँया छगू ताःहाकःगु इतिहास दु। प्राचीन सुमेरया गिल्गमेशया काव्य आःतक्क लूगु दकलय् पुलांगु चिनाखँ ख। प्राचीन चिनाखँ व काव्य ख्यःया विकासय् लोक म्येया तःधंगु ल्हा दु। थुकिया दसुया रुपय् चीनया शिजिङ(Shijing)यात कायेछिं। नापं, लुमंका तयाः म्हुतुं कनिगु मौखिक परम्पराया नं थ्व साहित्यिक विधाया विकासय् यक्व प्रभाव दु। थुकिया दसुया रुपय् संस्कृतया वेद, जुरुआस्ता धर्मया गाथा, होमर सम्प्रदायया इलियाद व ओदिसि आदि कायेछिं। प्राचीनरुपय् चिनाखँयात एरिस्तोतलं थःगु एसिस्तोतलया पोएतिक्स् (Aristotle's Poetics)य् परिभाषित यायेगु कुतः जुल। थ्व कुतः भाय्‌या साहित्यिक पक्ष, दबूप्याखं, म्ये, ख्यालि आदिइ केन्द्रित जु। थ्व धुंकाया मेमेगु कुतःत हानं हानं दोहरे जुइगु, पद्यरुप, छन्द, व भाषिक सौन्दर्यय् केन्द्रित जुल व थन्यागु साहित्यिक ज्यां चिनाखँ व पद्ययात गद्य स्वया पृथक विधाया रुपय् पलिस्था यात। 

## खँग्वःयागु उत्पत्ति व छ्येलेज्या
### उत्पत्ति व विकास
थ्व खँग्व नेपालभाषाया "चिना" व "खँ" धागु खँग्वःत जाना दयावगु खँग्वः ख।

## स्वया दिसँ
*साहित्य
कव्य

**कव्य** छगु संस्कृत भाषायागु खँग्वः  खः। थ्व खँग्वःयागु  छ्येलेज्या येक्व सफू व स्तोत्रय् जुगु दु।

## खँग्वःयागु उत्पत्ति व छ्येलेज्या
### उत्पत्ति व विकास
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या दक्ले न्ह्य संस्कृतय् जुगु ख। लिपा थ्व खँग्वयागु तत्सम खँग्वया रुपे यक्व भासे, यक्व कथलं छ्येलेज्या जुल। 
### छ्येलेज्या

थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या संस्कृतय् व संस्कृत नाप स्वापू दुगु व संस्कृत नं बुया वगु भाषे जुगु खने दु।
* दसु — **कव्य** (तां० ब्रा० १। 
* दसु — **कव्य**ानि वदतां तात संयच्छामि वहामि च। 
* दसु — ते मा **कव्य** पदे सक्तं शुश्रूषुमनसूयकम्। 
* दसु — यद्ब्राह्मण मुखे **कव्य**मेतच्छ्रुत्वा प्रवर्तते। 
* दसु — शपथान्निर्मा वरुणादुतनिर्मा यमस्य षड्विंशात्सर्वस्मादेव किल्बिषात् सुमित्रिया न आप ओषधयः सन्तु दुर्मित्रियास्तस्मै सन्तु योऽस्मान् द्वेष्टि यं च वयं द्विष्मः इति २ सम्राडसीत्याहवनीयमुपस्थायोदञ्चो गत्वास्ताव चात्वाल शामित्रानुदङ्मुखास्तुतोनभो संमृष्ट इति ३ विभुरसीत्याग्नीध्रीयमुपतिष्ठेरन् ४ तमुत्तरेण संचरः सर्वत्र ५ दक्षिणेनोत्तरयोः सवनयोर्यदा हविर्द्धानमाहवनीयं च पृष्ठहोमाय ६ पूर्वस्यां सदसो द्वारि प्रत्यङ्मुखास्तिष्ठन्तो वह्निरिति होतुर्धिष्ण्यम् ७ श्वात्र इति मैत्रावरुणस्य ८ तुथ उशिगन्धारिरवस्युरिति ब्राह्मणाच्छंसिप्रभृतीनामुदञ्चः ६ शुग्ध्युरिति मार्जालीयं तत्रैव तिष्ठन्तः १० ऋतधामेत्यौदुम्बरीम् ११ समुद्र इति ब्रह्मणः सदनम् १२ उत्तरेण सदो गत्वान्तर्वेदि प्रत्यङ्मुखास्तिष्ठन्तोऽहिरिति प्रजहितम् १३ अज इति गार्हपत्यम् १४ सगरा इति दक्षिणाग्नेरायतनम् १५ **कव्य** इति दक्षिणं वेद्यन्तम् १६ तत्रैव तिष्ठन्तः सर्वान्त्समन्वीक्षमाणः पातमेति १७ एकैकमुपस्थायैतद्ब्रूयुरिति शाण्डिल्यः १८ बहुशब्दानेकवत् कुर्वन्तः १६। 

## मेमेगु भाषे छ्येलिगु रुप
मेमेगु भाषे थ्व खँग्वयात छ्येलिगु रुप थ्व कथलं दु 
*नेपाल भाषा : 
*पालि : 
*हिन्दी : 
*खेँ भाषा : 
*बांग्ला भाषा : 
*मराठी भाषा : 
*भोजपुरी भाषा : 
*उडिया भाषा : 
*गुजराती भाषा : 
*मणिपुरी भाषा : 
*रोमानी भाषा : 
*पञ्जाबी भाषा : 
*आसामी भाषा : 
*मैथिली भाषा : 
*द्रविड भाषात : 
*मेमेगु भाषा: 

## स्वया दिसँ
*संस्कृत

## पिनेयागु स्वापू
संस्कृत खँग्वसफू

## लिधंसा
का

**का** धाःगु छता ताःहाकःगु वस्तु ख। थ्व वस्तुयात थी-थी रुपय् छ्यलिगु या। सुइत छ्यलिगु कायात *सुका* धाइ। कः वा काः (मनुया खम्पा दथुया भाग) थें कथं चीगु कायात कःका धाइ। कःकायात भुतुमाले ब्वयेकेत छ्यलि। कायात थाना कापः दयेकेछिं। थथे कापः दयेकिगु ज्ययात थाज्या धाइ। थथे थाज्याया निंतिं येनातःगु कायात यँका व माका (Warp) धाइ। थन्यागु काया अःखः कायात तिका (Weft) धाइ।

## लिधंसा

## स्वयादिसँ
* कापः

पुचः:का
पुचः:कापः
काम्यानां

**काम्यानां** छगु संस्कृत भाषायागु खँग्वः  खः। थ्व खँग्वःयागु  छ्येलेज्या येक्व सफू व स्तोत्रय् जुगु दु।

## खँग्वःयागु उत्पत्ति व छ्येलेज्या
### उत्पत्ति व विकास
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या दक्ले न्ह्य संस्कृतय् जुगु ख। लिपा थ्व खँग्वयागु तत्सम खँग्वया रुपे यक्व भासे, यक्व कथलं छ्येलेज्या जुल। 
### छ्येलेज्या

थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या संस्कृतय् व संस्कृत नाप स्वापू दुगु व संस्कृत नं बुया वगु भाषे जुगु खने दु।
* दसु — **काम्यानां** निधनानां किंचिच्चिकीर्षन्नुत्तमस्य द्व्यक्षरस्य स्थाने कुर्यादिति शाण्डिल्यः १ अभिदेवां इयक्षताइ इति वा सर्वामृचं समाप्य २ अविकारेण सर्वं गीत्वेति धानंजय्यः ३ तान्याकारस्थानेषु स्युर्निधनत्वेन हि चोद्यन्ते ४ कृतलक्षणचोदनाच्चौत्पत्तिकस्वराणि ५ एकाक्षरं ष्ठास्वरं द्व्यक्षरं हीषीस्वरमिति वा न्यायात् ६ कृतस्वरं तु निधनं तस्य चोद्यते वर्णविकारः ७ यथा रथन्तरस्य गायत्र्यः ८ तानि सर्वत्र स्युरनारभ्योत्पत्तिकत्वाद्गायत्रस्य ६ बहिष्पवमान इत्येके १० तद्धि विकारा नातिक्रामन्ति। 
* दसु — कर्मणाञ्चापि **काम्यानां** द्वापरं तद्रजस्तमः। 
* दसु — **काम्यानां** सफलार्थं तु दोषप्राप्त्यर्थमेव च। 
* दसु — (आ) समन्तात् (इहि) प्राप्नुयात् (काम्याः) काम्यन्त इष्यन्ते ये पदार्थास्ते (आ) समन्तात् (इत) यन्तु प्राप्नुवन्तु (मयि) मनुष्ये (वः) तेषां **काम्यानां** पदार्थानाम् (कामधरणम्) कामानां धरणं स्थानम् (भूयात्)। 
* दसु — एवं हे भगवन्! पृथिवीराज्यनीतिभ्यां मह्यं काम्याः पदार्था एत समन्तात् प्राप्नुवन्तु तथा मयि वस्तेषां **काम्यानां** पदार्थानां कामधरणं भूयात्। 

## मेमेगु भाषे छ्येलिगु रुप
मेमेगु भाषे थ्व खँग्वयात छ्येलिगु रुप थ्व कथलं दु 
*नेपाल भाषा : 
*पालि : 
*हिन्दी : 
*खेँ भाषा : 
*बांग्ला भाषा : 
*मराठी भाषा : 
*भोजपुरी भाषा : 
*उडिया भाषा : 
*गुजराती भाषा : 
*मणिपुरी भाषा : 
*रोमानी भाषा : 
*पञ्जाबी भाषा : 
*आसामी भाषा : 
*मैथिली भाषा : 
*द्रविड भाषात : 
*मेमेगु भाषा: 

## स्वया दिसँ
*संस्कृत

## पिनेयागु स्वापू
संस्कृत खँग्वसफू

## लिधंसा
कारक

**कारक** धाःगु व्याकरणय नाम वा सर्वनामया क्रियानाप स्वापू क्यनिगु भाषिकतत्त्व ख। 

## खँग्वःयागु उत्पत्ति व छ्येलेज्या
### उत्पत्ति व विकास
कारक खँग्वः संस्कृत भासं बुयावःगु खँग्वः ख। थुकियात संस्कृत व्याकरणय वर्णित यानातःगु दु।
### छ्येलेज्या
संस्कृतय् कारक लुमंकेत छपू श्लोक दयेकातःगु दु- 
:**कर्ता कर्म च करणं सम्प्रदानं तथैव च ।**
:**अपादानाधिकरणम् इत्याहुः कारकाणि षट् ॥ इति ।**

थ्व श्लोक कथं संस्कृतया कारक थ्व कथं दु-
* कर्तृकारकम्
* कर्मकारकम्
* करणकारकम्
* सम्प्रदानकारकम्
* अपादानकारकम्
* अधिकरणकारकम्

## स्वया दिसँ
*व्याकरण

## पिनेयागु स्वापू
संस्कृत खँग्वसफू

पुचः:व्याकरण
ज्यासः

**ज्यासः** धागु ज्या याइगु थाय् ख। ज्यायागु प्रकृति व मनुतेगु दक्षता कथं ज्यासःयागु संरचना व उद्देश्य पाइ। दसुयागु तवलं चिकित्सालय व उद्योग निगु हे ज्यासः जुसां थुकिगु संरचना, थन ज्या याइपिं मनुत व थुकिगु उद्देश्य पा।  

## खँग्वःयागु उत्पत्ति व छ्येलेज्या
### उत्पत्ति व विकास
थ्व खँग्व पुलाँ भाय्‌यागु ज्यासल धागु खँग्व नं बुया वगु ख। 

## ज्यासयागु इतिहास
हलिमे ज्यासःयागु विचायागु पलिस्था छकलं सुं मनुनं यागु मखु। थ्व छगु प्रकृयागत तवलं न्ह्येथनावगु आविष्कार ख। तर युरोपियन पुनर्जागरण वुकिगु लिचलं वगु औद्योगिक क्रान्ति नं ज्यासःयात संयंत्रित यात।  

## स्वया दिसँ
*ज्या
लीप दँ

लीप दँ धाःगु ग्रेगोरियन पात्रोया प्रत्येक ४गु दँय् वइगु छगूओ दं ख। थ्व दँय् फेब्रुवरीइ २९ दिं दै।

पुचः:दँ
कुरोव्

**कुरोव्** दक्षिण पूर्वी पोल्यान्डय् दुगु छगु गां खः। थ्व पुलावी व लुबलिनयागु दथुई कुरुका खुसियागु सिथे ला।


पुचः:पोल्यान्डयागु थाय्‌त
रोमानी भाषा

are classified as Vulnerable by the UNESCO

**रोमानी भाय्** छगु भारोपेली भाय् खः। थ्व भाय् विषेश याना रोमा जातितेसं छ्येलि। थ्व भाय् संस्कृत भाय् व संस्कृत भाय् नं बुया वगु मेमेगु भाय् त नाप मिले जु वः। थ्व भाय् हलिमय् यक्व थासे विषेश याना पूर्वी व दक्षिण युरोप, अमेरिका, मध्य पूर्व थें न्यागु थासे छ्येलि। रोमा जाति भारतय् उत्त्पति जुया पश्चीम पाखे च्वं वंगु जुगुलिं भारत निसें युरोपतक्क यक्व थासे थ्व भाय् यागु छ्येलेज्या रोमा जातियागु मनुतेगु ल्याखं कथं जुगु खने दु। थ्व भाय् यागु थगु हे लिपि मदु। अथे जुसां आ यागु ईले थ्व भाय् ल्याटिन, देवनागरी, सिरिलिक, युनानी थें न्यागु लिपिय् च्वेगु ज्या जुगु दु|

पुचः:भाषा
कार्तिक प्याखँ

**कार्तिक प्याखँ** नेपाःया यलय् क्यनिगु छगू कथंया प्याखँ ख।
पुचःप्याखँ
पुचः:नेवाः प्याखँ
काले

काले धयागु छगू यासु खः। खेँय्यातः तःछ्यानां चिकनय् लयेगु ज्या हे कालेगु खः। थ्व यासुया थिथि लु थथे दु:-
*आः ई
**जिं खेँय् **काला**।
**जिम्सं खेँय् **काला**।
**छं खेँय् **काल**।
**छिम्सं खेँय् **काल**।
**वं खेँय् **काल**।
**इमिसं खेँय् **काल**।
**छिसं खेँय् **कालादिल**।
**छिकपिंसं खेँय् **कालादिल**।
**वय्‌कलं खेँय् **कालादिल**।
**वय्‌कलपिंसं खेँय् **कालादिल**।
**छिकप्वलं खेँय् **कालाबिज्यात**।
**वसप्वलं खेँय् **कालाबिज्यात**।

पुचः:यासु
काव्य

**काव्य** साहित्यया छगू विधा ख। थ्व विधाय् गद्यय् च्वइगु सफूत ला। 

## खँग्वःयागु उत्पत्ति व छ्येलेज्या
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या दक्ले न्ह्य संस्कृतय् जुगु ख। लिपा थ्व खँग्वयागु तत्सम खँग्वया रुपे यक्व भासे, यक्व कथलं छ्येलेज्या जुल।

## काव्यलक्षण
संस्कृतया साहित्यशास्त्रितेसं 'काव्यया लक्षण' वर्णन यानातःगु दु गुकिलि छुं थ्व कथं दु:
#"संक्षेपात् वाक्यमिष्टार्थव्यवच्छिन्ना, पदावली काव्यम्" (अग्नि पुराण);
#"शरीरं तावदिष्टार्थव्यवच्छिन्ना पदावली" (दंडी)
#"ननु शब्दार्थों कायम्" (रुद्रट);
#"काव्य शब्दोयं गुणलंकार संस्कृतयो: शब्दार्थयोर्वर्तते" (वामन);
#"शब्दार्थशरीरम् तावत् काव्यम्" (आनन्दवर्धन);
#"निर्दोषं गुणवत् काव्यं अलंकारैरलंकृतम् रसान्तितम्" (भोजराज);
#"तददोषौ शब्दार्थों सगुणावनलंकृती पुन: क्वापि" (मम्मट)
#"गुणालंकाररीतिरससहितौ दोषरहिती शब्दार्थों काव्यम्" (वाग्भट); 
#"निर्दोषा लक्षणवी सरीतिर्गुणभूषिता, सालंकाररसानेकवृत्तिर्भाक् काव्यशब्दभाक्" (जयदेव);
#"काव्यं रसादिमद् वाक्यम् श्रुर्त सुखविशेषकृत्" (आचार्य शौद्धोदनि)
# "वाक्यम् रसात्मकम् काव्यम्" (विश्वनाथ)
# "गुणवदलङकृतञ्च काव्यम्" (राजशेखर)

## काव्यशास्त्रनाप सम्बन्धित ग्रन्थ
* नाट्यशास्त्र -- भरतमुनि
* काव्यप्रकाश -- मम्मट
:  **टीकात**
:* अलंकारसर्वस्व -- रुय्यक
:* संकेत टीका -- माणिक्यचंद्र सूरि (रचनाकाल ११६० ई.)
:* दीपिका -- चंडीदास (१३गु शती)
:* काव्यप्रदीप -- गोविंद ठक्कुर (१४गु शदीया अंतभाग)
:* सुधासागर वा सुबोधिनी -- भीमसेन दीक्षित (रचनाकाल १७२३ ई.)
:* दीपिका -- जयंतभट्ट (र.का. १२९४ ई.)
:* काव्यप्रकाशदर्पण -- विश्वनाथ कविराज (१४गु शती)
:* विस्तारिका -- परमानंद चक्रवर्ती (१४गु शती)

* साहित्यदर्पण -- विश्वनाथ
* काव्यादर्श -- दण्डी
* काव्यमीमांसा -- कविराज राजशेखर (८८०-९२० ई.) 
* दशरूपक -- धनिक
* ध्वन्यालोक -- आनन्दवर्धन
:* लोचन -- अभिनव गुप्तपाद (ध्वन्यालोकया टीका)

* काव्यप्रकाशसंकेत -- माणिक्यचंद्र (११५९ ई)
* अलंकारसर्वस्व -- राजानक रुय्यक
* चंद्रालोक -- 
* अलंकारशेखर -- केशव मिश्र

## स्वया दिसँ
*साहित्य
काशिराजः

**काशिराजः** छगु संस्कृत भाषायागु खँग्वः  खः। थ्व खँग्वःयागु  छ्येलेज्या येक्व सफू व स्तोत्रय् जुगु दु।

## खँग्वःयागु उत्पत्ति व छ्येलेज्या
### उत्पत्ति व विकास
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या दक्ले न्ह्य संस्कृतय् जुगु ख। लिपा थ्व खँग्वयागु तत्सम खँग्वया रुपे यक्व भासे, यक्व कथलं छ्येलेज्या जुल। 
### छ्येलेज्या

थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या संस्कृतय् व संस्कृत नाप स्वापू दुगु व संस्कृत नं बुया वगु भाषे जुगु खने दु।
* दसु — **काशिराजः**। 
* दसु — ददर्श **काशिराजः** स्वं नगरं भद्रमेव च। 
* दसु — शिशुपालस्तथा चैद्यः **काशिराजः** प्रतापवान्। 
* दसु — **काशिराजः** स विख्यातः पृथिव्यां पृथिवीपते। 
* दसु — हरलब्धवरै रौद्रैः **काशिराजः** प्रतापवान्। 

## मेमेगु भाषे छ्येलिगु रुप
मेमेगु भाषे थ्व खँग्वयात छ्येलिगु रुप थ्व कथलं दु 
*नेपाल भाषा : 
*पालि : 
*हिन्दी : 
*खेँ भाषा : 
*बांग्ला भाषा : 
*मराठी भाषा : 
*भोजपुरी भाषा : 
*उडिया भाषा : 
*गुजराती भाषा : 
*मणिपुरी भाषा : 
*रोमानी भाषा : 
*पञ्जाबी भाषा : 
*आसामी भाषा : 
*मैथिली भाषा : 
*द्रविड भाषात : 
*मेमेगु भाषा: 

## स्वया दिसँ
*संस्कृत

## पिनेयागु स्वापू
संस्कृत खँग्वसफू

## लिधंसा
किं

**किं** धाःगु छगू हाकःचा लूगु ज्याभः ख। थ्व ज्याभः थी-थी वस्तु छ्यला दयेकेछिं। किं दयेकेत छ्यलातःगु वस्तु व किंया संरचना कथं थी-थी कथंया किंया नां बुयावःगु दु। नया किंयात नकिं धाइ धाःसा हिना वनिगु किंयात हिँकिं धाइ। किंयात आपालं मुगः छ्यला अंगः व सिंइ थाइगु या। स्वकिं वा स्वख्वःकिं धागु विशेष किं नेवाःतेगु नखः गथांमुगः खुनु छेँखापतिं ताइगु या।  

## स्वयादिसँ
* ज्याभः

पुचः:ज्याभः
कुतः

**कुतः** धाःगु छुं ज्या यायेगु निंतिं याइगु छगू प्रयास ख।

पुचः:ज्या
केन्द्र

**केन्द्र** धागु दथुयागु थाय् खः। थाय् व परिस्थिति कथं थुकियात येक्व कथं छ्येलातगु दु।

## खँग्वःयागु उत्पत्ति व छ्येलेज्या
### उत्पत्ति व विकास
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या दक्ले न्ह्य संस्कृतय् जुगु ख। लिपा थ्व खँग्वयागु तत्सम खँग्वया रुपे यक्व भासे, यक्व कथं छ्येलेज्या जुल। 
### छ्येलेज्या

थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या संस्कृतय् व संस्कृत नाप स्वापू दुगु व संस्कृत नं बुया वगु भाषे जुगु खने दु।
* दसु — प्रथमः सप्तमस्तुर्य्यो दशमः **केन्द्र** उच्यते। 
* दसु — १९९३ तमे वर्षे नरेश: **केन्द्र** सर्वभोमस्य सहाहेन जेट् एर्वेस् स्तापिथवान्। 
* दसु — बृहस्पतिः **केन्द्र** गतः शुक्रो वा यदि वा बुधः। 
* दसु — स्वत्रि**केन्द्र** त्रिकोणस्थैः शुभैस्त्र्यायारिगैः परैः ५७९। 
* दसु — ताभ्यां तयोरि**केन्द्र**ेषु यातुः शत्रुक्षयो भवेत् ६४३। 

## स्वया दिसँ
*संस्कृत

## पिनेयागु स्वापू
संस्कृत खँग्वसफू

## लिधंसा
कोटी

**कोटी** धाःगु १०० लखःया ल्याखँ ख। थ्व ल्यायात छुं भारतीय भाषाय् करोड नं धाइगु या। ल्याखँया थ्व इकाइ प्राचीनकालय् इरानय् नं छ्येलिगु यासां आःया ईले थ्व इकाइ इरानय् छ्येलिगु मयागु खने दु। 

## खँग्वःया उत्पत्ति
थ्व खँग्वया छ्येलेज्या दक्ले न्ह्य संस्कृतय् जुगु ख। लिपा थ्व खँग्वयात तत्सम खँग्वया कथं मेमेगु भाषाय् छ्येलिगु यात। 

## मेमेगु भाषाय् छ्येलिगु रुप
मेमेगु भाषे थ्व खँग्वयात छ्येलिगु रुप थ्व कथलं दु 
*संस्कृत :कोटी 
*पालि : कोटी
*हिन्दी : करोड़
*खेँ भाषा : करोड
*बंगाली भाषा : কোটী
*मराठी भाषा : करोड
*भोजपुरी भाषा : करोड

## स्वया दिसँ
*गणित
*लखः

## पिनेया स्वापू
संस्कृत खँग्वसफू
कौस्तुभ

**कौस्तुभ** हिन्दू धर्म कथं समुद्र मन्थन नं पिहांवगु छगू अमुल्य रत्न ख। थ्व रत्न हिन्दू धर्म कथंया १४ गु रत्नय् छगू ख। 
## खँग्वःयागु उत्पत्ति व छ्येलेज्या
### उत्पत्ति व विकास
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या दक्ले न्ह्य संस्कृतय् जुगु ख। लिपा थ्व खँग्वयागु तत्सम खँग्वया रुपे यक्व भासे, यक्व कथलं छ्येलेज्या जुल। 
### खँग्वःया छ्य्‌लेज्या
थ्व खँग्वःया छ्य्‌लेज्या ग्रन्थय् थ्व कथं यानातगु दु-

लक्ष्मी **कौस्तुभ** पारिजातक सुरा धन्वंतरीश्चंद्रमा।

गावःकामदुधा सुरेश्वरगजौ रंभादि देवांगना।

अश्वःसप्तमुखौ विषं हरिधनुः शंखोमृतम् चांबुधे।।

## स्वया दिसँ
*हिन्दू धर्म
*समुद्र मन्थन
*संस्कृत

## पिनेयागु स्वापू
संस्कृत खँग्वसफू

पुचः:हिन्दू धर्म

## छ्येलेज्या
* दसु — नूपुरैः विलसत् पादं **कौस्तुभ** प्रभया युतम्। 
* दसु — प्रकाशीकृताशेषलोकत्रयात्र) वक्षःस्थले भास्वत् **कौस्तुभ** श्याम)। 
* दसु — ववृषुस् तं सुराः पुष्पैः **कौस्तुभ**ा-मुक्त-कन्धरम्)। 
* दसु — हारेण **कौस्तुभ**-मणि-प्रभया विभातम्)। 
* दसु — श्रीवत्सं ब्रह्मसूत्र ञ्च **कौस्तुभ** ञ्च विनैव तम्। 

## लिधंसा


## शास्त्रय् दसु

**अनुक्रमणिका**
* नन्दक,1/1/28/2/2,पुं/
* कौस्तुभ,1/1/28/2/3,पुं/
* शार्ङ्ग,1/1/28/3/1,पुं/

**उद्धवगीता ३**

शङ्ख चक्र गदा पद्म वनमाला विभूषितम्।
नूपुरैः विलसत् पादं कौस्तुभ प्रभया युतम्॥४०॥

द्युमत् किरीट कटक कटिसूत्र अङ्गद अयुतम्।

**कल्किपुराणम् — अध्यायः ३३**
तव+अनन्त च+अन्तः स्थितो’ऽङ्ग+अप्त-रत्न)-प्रभाभातपाद+अजित+अनन्त-शक्ते))10
प्रकाशीकृताशेषलोकत्रयात्र) वक्षःस्थले भास्वत् कौस्तुभ श्याम)
मेघौघराजच्छरीरद्विजाधीशपुञ्जानन त्राहि विष्णो स दारा) वयं त्वां प्रपन्नाः सशेषाः))11

**कल्किपुराणम् — अध्यायः ७**
वक्षः पयोधितनयाकुचकुङ्कुमेन
हारेण कौस्तुभ-मणि-प्रभया विभातम्)
श्रीवत्स-लक्ष्म हरिचन्दनजप्रसून-(writtenalso हरसंवरणप्रसूनमालाचितम्)
हिउपाः

**क्रान्ति** छगु सामाजिक व राजनैतिक प्रकृया खः। क्रान्तियागु प्रकृया नं तधंगु ज्या चीहाकगु इले येक्व जनसाधारणतेगु सहभागिता नं जुइ।

## खँग्वःयागु उत्पत्ति व छ्येलेज्या
### उत्पत्ति व विकास
क्रान्ति खँग्वयागु छ्येलेज्या दक्ले न्ह्य संस्कृतय् जुगु ख। लिपा थ्व खँग्वयागु तत्सम खँग्वया रुपे यक्व भासे, यक्व कथं छ्येलेज्या जुल।

## स्वया दिसँ
*राजनीति

## पिनेयागु स्वापू
संस्कृत खँग्वसफू
यासु

यासु धयागु भाय्‌लचंयागु छगू भाग खः।
## "ये" घाना यासु
* काये
* खाये
* ग्याये
* चाये
* छाये
* जाये (दसु: घतय् लः जायेगु)
* झाये
* तये
* ताये (दसु: नकिं तायेगु)
* थाये (दसु: बाजं थायेगु)
* दाये
* धाये
* नये
* नाये
* पाये (दसु: वसः निभालय् पायेगु)
* फय् (दसु: लः फय्‌गु)
* फाये
* याये
* लाये (दसु: लासा लायेगु)
* वये
* वाये
* साये
* हाये

## "ले" घाना यासु
*पाले
*हाले
*काले
* साले
* माले
* पाले

## "ने" घाना यासु
* कने
* खने
* च्वने
* तने
* थंने
* दने
* पने
* फ्वने
* ब्वने
* लने
* लहिने
*वने
* वचने
* सने
* हने

## स्वयादिसँ
* भाषा

पुचः:भाषा
खगः

**खगः** छगु संस्कृत भाषायागु खँग्वः  खः। थ्व खँग्वःयागु  छ्येलेज्या येक्व सफू व स्तोत्रय् जुगु दु। थ्व खँग्वः ब्वइगु प्राणी दसु झंगःयात इङ्गीत याइगु खँग्वः ख। 

## खँग्वःयागु उत्पत्ति व छ्येलेज्या

### उत्पत्ति व विकास
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या दक्ले न्ह्य संस्कृतय् जुगु ख। 

### छ्येलेज्या
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या संस्कृतय् व संस्कृत नाप स्वापू दुगु व संस्कृत नं बुया वगु भाषे जुगु खने दु। संस्कृत महाकाव्य महाभारतया सफू ५ अध्याय १११य्  थुकिया छ्यला थ्व कथं जुगु खने दु - 

४ मुहूर्तात परतिबुथ्धस तु सुपर्णॊ गमनेप्सया
अद भरष्टतनूजाङ्गम आत्मानं थथृशे **खगः**


५ मांसपिण्डॊपमॊ ऽभूत स मुखपाथान्वितः **खगः**
गालवस तं तदा थृष्ट्वा विषण्णः पर्यपृच्छत

* दसु — द्वीपं विचिन्वंश्चंद्राख्यमाकाशे विचरन् **खगः**। 
* दसु — सिंहलोऽयमिति श्रुत्वा गरुडः प्रोत्पतन् **खगः**। 
* दसु — हरिणाख्यं चोपद्वीपं प्राप्तवान् वेगतः **खगः**। 
* दसु — इत्थं दैत्यवधं कृत्वा दरीमध्ये गतः **खगः**। 
* दसु — सप्तद्वीपान्सप्तसिंधून्निरीक्षन्स गतः **खगः**। 

## स्वया दिसँ
*संस्कृत

## लिधंसा

## पिनेया स्वापू
*संस्कृत खँग्वसफू

## लिधंसा
खङ्गः

**खङ्गः** छगु संस्कृत भाषायागु खँग्वः  खः। थ्व खँग्वःयागु  छ्येलेज्या येक्व सफू व स्तोत्रय् जुगु दु।

## खँग्वःयागु उत्पत्ति व छ्येलेज्या
### उत्पत्ति व विकास
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या दक्ले न्ह्य संस्कृतय् जुगु ख। लिपा थ्व खँग्वयागु तत्सम खँग्वया रुपे यक्व भासे, यक्व कथलं छ्येलेज्या जुल। 
### छ्येलेज्या

थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या संस्कृतय् व संस्कृत नाप स्वापू दुगु व संस्कृत नं बुया वगु भाषे जुगु खने दु।
* दसु — मामभ्युपेत्य हसतीव ममैष **खङ्गः**। 
* दसु — &lt;tr&gt;&lt;td&gt;&lt;p&gt; **खङ्गः** कोशान्निःसरति प्रसन्नो&lt;BR&gt;हित्वेव जीर्णासुरगस्त्वचं स्वाम्। 
* दसु — 8-12-6 **खङ्गः** पण्डकः। 
* दसु — &lt;BR&gt;हस्तिहस्तहरः **खङ्गः** स्फयो भवेत्तस्य संयुगे। 
* दसु — कथं चोत्पादितः **खङ्गः** कस्मै चार्थाय केन वा। 

## मेमेगु भाषे छ्येलिगु रुप
मेमेगु भाषे थ्व खँग्वयात छ्येलिगु रुप थ्व कथलं दु 
*नेपाल भाषा : 
*पालि : 
*हिन्दी : 
*खेँ भाषा : 
*बांग्ला भाषा : 
*मराठी भाषा : 
*भोजपुरी भाषा : 
*उडिया भाषा : 
*गुजराती भाषा : 
*मणिपुरी भाषा : 
*रोमानी भाषा : 
*पञ्जाबी भाषा : 
*आसामी भाषा : 
*मैथिली भाषा : 
*द्रविड भाषात : 
*मेमेगु भाषा: 

## स्वया दिसँ
*संस्कृत

## पिनेयागु स्वापू
संस्कृत खँग्वसफू

## लिधंसा
खड्ग

**खड्ग** धाःगु छगू पालिगु ल्वाभः ख। धातुयात छगू सालूगु भःय् दाया दयेकीगु थ्व ल्वाभलय् निहाकः पालिगु धाः व न्याता कुं दइ। खड्गया दकलय् क्वय्‌ खड्ग ल्हातय् ज्वनेत ज्वनिगु कुचा स्वानातःगु दइ। 

## नामाकरण
थ्व खँग्वया स्रोत संस्कृत ख। संस्कृतं थ्व खँग्व नेपालभाषाय् वःगु ख। 

## नांजागु खड्गत
*चन्द्रह्रास- मञ्जुश्रीया खड्ग

## मेमेगु
*येँ नगरया पलिस्था खड्गाकार थासय् जुगु ख।

## स्वया दिसँ
*हतियार
*पाः
*तरवार
खे

**खे** धयागु थाय् बाय् थुखे-उखे थुइकीगु खँ खः। छखें मेखे वनिगु सनाखँग्वः *पाखे* ख। खँल्हामिं क्यनाच्वंगु खेयात थुखे धाइ व थ्व खेया अःखःयात उखे धाइ। 

खेयात छ्यलातःगु छुँ खँग्वःत थथे दु:
* थुखे: खँल्हानामिं क्यंगु थाय् म्हसीकिगु खँग्वः
* उखे: खँल्हानामिं क्यंगुया अःखः थाय् म्हसीकिगु खँग्वः
* गुखे/गखे: मस्युगु थाय् म्हसीकेत छ्यलीगु न्ह्यसःखँग्वः
* पाखे: थीथी म्हसीका बाय् अर्थ दूगु खँग्वः, छगू थासं मेगु थासय् बाय् छगू खँ नं मेगु खँय् सनिगु ज्या थुइकिगु सनाखँग्वः 

## हलिंन्यंकः प्यखे
सकल हलिंयात प्यखेय् बायाः म्हसीकेगु या। नापं, प्यखेया दथुइ मेगु प्यखे तनां च्याखे दयेकीगु नं छुं दसु दु। 
* वन्ता: बँग्वाराय् थ्व खेसं सूर्द्यः सुथय् दनि
* यौता: बँग्वाराय् थ्व खेसं सूर्द्यः सनिलय् क्वबाइ 
* यन्ता: वन्ता व यौताया दथुया निखेय् छखे 
* इता: वन्ता व यौताया दथुया निखेय् छखे

*शिवदेव संस्कारित रुद्रवर्ण महाविहार छगू अध्ययन* सफूति च्वमि हेमराज शाक्यजुं थीथी दिशाया नां थथे कनादीगु दु: 
* पूर्वदिशायात - वता
* दक्षिणदिशायात - यता
* पच्शिमदिशायात - येता
* उत्तरदिशायात - यन्ता
* पूर्वदक्षिणकुंयात - वकुलि
* दक्षिणपश्चिमकुंयात - यकुलि
* पश्‍चिमउत्तरकुंयात - येकूलि
* उत्तरपूर्वकुंयात - यंकुलि

## म्ह स्वाःगु खे
मनू वा वस्तुया म्हया थाय् नाप स्वाना थीथी खे म्हसीके छिं। दसु
* च्वे/क्वे
* थुखे/उखे
* जवः/खवः

## लिधंसा

पुचः:खे
ख्रिस्ति धर्म

thumb
**ख्रिस्ति धर्म** छता धर्म ख। थ्व धर्मया छुं खँग्वः थ्व कथं दु-
* बाइबल
* चर्च
* पूर्वीय ख्रीस्टियन
* एसु
* पोप
* प्रोटेस्ट्यान्ट्वाद
* रोमन क्याथोलिक चर्च
* टृनिटी
गं

**गं** छगु कथंया बाजं ख। थ्व बाजं थी-थी कथंया धातु छ्यला दयेकेछिं। 

## स्वया दिसँ
*बाजं
महादेवी वर्मा

**** छम्ह नांजाम्ह हिन्दी साहित्यकार खः। वय्‌कः हिन्दी साहित्यया छायावादी साहित्यकार ख। 

## मू कृतित
महादेवीजी चिनाखँमि जक्क मखुसें विशिष्ट च्वखँमि नं ख। वय्‌कःया कृतित थ्व कथं दु।
thumb|200px|पन्थ तुम्हारा मंगलमय हो। महादेवीया ल्हाचिं
thumb|200px|महादेवी वर्माया मू च्वखँ रचनात
### चिनाखँ मुना

महादेवी वर्माया अन्य अनेक काव्य संकलन पिथंगु दु, गुकिलि उपर्युक्त रचनां ल्ययातःगु म्ये मुनातःगु दु, दसु आत्मिका, परिक्रमा, सन्धिनी (१९६५), यामा (१९३६), गीतपर्व, दीपगीत, स्मारिका, नीलांबरा व आधुनिक कवि महादेवी आदि।

### गद्य साहित्य
* **रेखाचित्र:** अतीत के चलचित्र (१९४१) व स्मृति की रेखाएं (१९४३), 
* **संस्मरण:** पथ के साथी (१९५६) व मेरा परिवार (१९७२ व संस्मरण (१९८३))
* **छुं भाषणतेगु मुना** संभाषण (१९७४) 
* **च्वखं:** शृंखला की कड़ियाँ (१९४२), विवेचनात्मक गद्य (१९४२), साहित्यकार की आस्था तथा अन्य निबंध (१९६२), संकल्पिता (१९६९) 
* **ललित निबंध:** क्षणदा (१९५६)
* **बाखं:** गिल्लू 
* **संस्मरण, रेखाचित्र व च्वखंतेगु मुना:** हिमालय (१९६३), 

मेमेगु च्वखँय् संकल्पिता व विविध संकलनय् स्मारिका, स्मृति चित्र, संभाषण, संचयन, दृष्टिबोध उल्लेखनीय जु। वय्‌कलं थःगु ईलय् नांजाःगु पत्रिका ‘चाँद’ तथा ‘साहित्यकार’ मासिकया संपादक नं जुयादिल। हिन्दीया प्रचार-प्रसारया निंतिं वय्‌कलं प्रयागय् ‘साहित्यकार संसद’ व रंगवाणी नाट्य संस्थाया पलिस्था यानादिल।

### महादेवी वर्माया मचा साहित्य
महादेवी वर्माया मचा चिनाखँया निगु संकलन पिथंगु दु-

* ठाकुरजी भोले हैं
* आज खरीदेंगे हम ज्वाला

## लिधंसा
गरुड

**गरुड** छगु हिन्दू पात्र खः। वसपोल भगवान विष्णुयागु बाहन खः। 

## स्वयादिसँ
* हिन्दू धर्म
* विष्णु

पुचः:हिन्दू पात्र

## शास्त्रय् दसु

**अग्निपुराणम् — अध्यायः २९५**
वियतेर्नाममन्त्रोऽयं तार्क्षः शब्दमयः स्मृतः ।। २९५.३ ।।
ॐ ज्वल महामते हृदयाय गरुडविशलशिरसे
गरुडशिखायै गरुड विषभञ्जन प्रभेदन प्रभेदन
वित्रासय विमर्द्दय विमर्द्दय कवचाय अप्रतिहतशासनं

**ऋग्वेदः सूक्तं २.३६**
अस्मिन् सूक्ते षड्भ्यः ऋतुभ्यः केवलं प्रथमानां त्रीणामेव उल्लेखमस्ति। एकस्मिन् ऋतौ द्वौ मासौ भवतः। कथनमस्ति यत् एकः मासः कारणं अस्ति, द्वितीयः कार्यं। एवंरूपेण मधुमासेन येषां बीजानां रोपणं माधवमासे भवति, तदनुसारेण क्रिया भवति। ये मासाः क्रियारूपाः सन्ति, तेषु षट्पदीरूपाणां बीजानां अन्वेषणं कर्तुं शक्यन्ते।  कथनमस्ति - विष्णुरेकादशी गीता तुलसी विप्र धेनवः॥
असारे दुर्गसंसारे षट्पदी मुक्तिदायिनी। - गरुड २.२.२२-२४। माधवमासे तुलस्याः महत्त्वं पद्मपुराणे ५.९८ कथितमस्ति। कथनमस्ति यत् ये सूर्यस्य रश्मयः सन्ति, ते सूर्यस्य पदाः सन्ति, तेभ्यः सर्वे प्राणिनः पादं लभन्ते। व्यवहारे, या घटना अस्मान् स्थायीरूपेण छादयति, रूपान्तरितं करोति, तत् तस्याः पदमस्ति - साधुजनस्य कोपि उपदेशः पदं भवितुं शक्यते। षट्पदानां सकृदालंभनं संभवं नास्ति। एकैकानां पदानां अवगमनं संभवं अस्ति। 
प्रवर्ग्य-उपसदइष्टीनां मध्ये अग्नि…

**क्रियापादः — अध्यायः १०**
चतुः पञ्च(5) द्विदण्डो वा सालानामुच्छ्रयं विदुः।। 10.10 ।।
(5. त्रिदण्‍डो)
* सालोपरिगरुडादिविधानम्.*
उपरिष्टाच्च सालानां सिंहो गरुड एव वा।
कल्पनीयः प्रयत्नेन ध्वजयष्टिस्समन्ततः।। 10.11 ।।

**चर्यापादः — अध्यायः १०**
शेखरेण समं पुच्छं तदर्धं कर्णपुच्चकम् ।। 10.59 ।।
निर्णेजितं खलीयुक्तं शोषितं लक्षणान्वितम् ।
	* गरुडमूर्ति लक्षणम्.*
आहृत्य मध्ये वस्त्रस्य गरुडं काञ्चनप्रभम् ।। 10.60 ।।
नवतालप्रमाणेन द्विभुजं धृतञ्चुकम् ।

## लिधंसा
गां

thumb|गां
**गां** धागु मनुतेगु छगु कथंयागु वस्ती ख। थ्व बस्ती सहर स्वया चीधंसां छगु मानवीय सभ्ययाय् देमागु दक्ले आधारभूत भौतिक सुविधात थन दै। 

## खंग्वयागु उत्त्पत्ति
गां धागु खंग्व संस्कृतयागु ग्रामम् धागु खंग्व अपभ्रश्त जुया वगु ख। 

## स्वया दिसं
*शहर
*नगर
*महानगर
*गां विकास समिति

पुचः:मनु वस्ती
गाण्डीव

**गाण्डीव** महाभारतय् छगू नांजाःगु तीमा ख। बाखं कथं छगू ईलय् घनघोर गुंइ कण्व मुनि कठोर तपस्या यानादिल। तपस्या या-यां, समाधिस्थ जूबिलय् म्हय् च्वय् चा लासें चाय् पँ मा बुयावल। वय्‌कःया तपस्या सिधय् धुंका वय्‌कःया म्हय् दूगु चाय् बुयावःगु पँयात चानाः ब्रह्माजीं विश्वकर्मायात बियादिल व विश्वकर्मां थुकिलिं स्वंगु तीमा दयेकादिल– पिनाक, शागर्ङ व गाण्डीव। थ्व स्वतां तीमा ब्रह्माजीं भगवान शंकरयात देछानादिल। थुकियात भगवान शंकरं इन्द्रयात बिल व लिपा वरुणदेव नापं थ्व तीमा अर्जुनया ल्हातय् लाःवन। 

## खँग्वःयागु उत्पत्ति व छ्येलेज्या
### उत्पत्ति व विकास
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या दक्ले न्ह्य संस्कृतय् जुगु ख। लिपा थ्व खँग्वयागु तत्सम खँग्वया रुपे यक्व भासे, यक्व कथलं छ्येलेज्या जुल। 
### छ्येलेज्या
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या संस्कृतय् व संस्कृत नाप स्वापू दुगु व संस्कृत नं बुया वगु भाषे जुगु खने दु। 

## स्वया दिसँ
* तीमा
गरीयान्‌

**गरीयान्‌** छगु संस्कृत भाषायागु खँग्वः  खः। थ्व खँग्वःयागु  छ्येलेज्या येक्व सफू व स्तोत्रय् जुगु दु।

## खँग्वःयागु उत्पत्ति व छ्येलेज्या
### उत्पत्ति व विकास
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या दक्ले न्ह्य संस्कृतय् जुगु ख। लिपा थ्व खँग्वयागु तत्सम खँग्वया रुपे यक्व भासे, यक्व कथलं छ्येलेज्या जुल। 
### छ्येलेज्या

थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या संस्कृतय् व संस्कृत नाप स्वापू दुगु व संस्कृत नं बुया वगु भाषे जुगु खने दु। 
## मेमेगु भाषे छ्येलिगु रुप
मेमेगु भाषे थ्व खँग्वयात छ्येलिगु रुप थ्व कथलं दु 
*नेपाल भाषा : 
*पालि : 
*हिन्दी : 
*खेँ भाषा : 
*बांग्ला भाषा : 
*मराठी भाषा : 
*भोजपुरी भाषा : 
*उडिया भाषा : 
*गुजराती भाषा : 
*मणिपुरी भाषा : 
*रोमानी भाषा : 
*पञ्जाबी भाषा : 
*आसामी भाषा : 
*मैथिली भाषा : 
*द्रविड भाषात : 
*मेमेगु भाषा: 

## स्वया दिसँ
*संस्कृत

## पिनेयागु स्वापू
संस्कृत खँग्वसफू
गायक

**गायक** धागु मिजं मेहालिम्ह मनु ख। 

## खँग्वःयागु उत्पत्ति व छ्येलेज्या
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या दक्ले न्ह्य संस्कृतय् जुगु ख। लिपा थ्व खँग्वयागु तत्सम खँग्वया रुपे यक्व भासे, यक्व कथं छ्येलेज्या जुल। 

## नांजापिं गायकत
*एल्भिस प्रेस्ली
*जिम मोरिसन
*कर्ट कोबेन
*जन लेनन
*एमिनेम
*फ्र्यांक सिनाट्रा
*बब डिल्यान
*बब मार्ली
*इरिक क्ल्याप्टन

## स्वया दिसँ
*संगीत

पुचः:संगीत
गायत्री

**गायत्री** छगु संस्कृत भाषायागु खँग्वः  खः। थ्व खँग्वःयागु  छ्येलेज्या येक्व सफू व स्तोत्रय् जुगु दु। गायत्री नांया मन्त्र छगु लोकंह्वागु मन्त्र ख। 

## खँग्वःयागु उत्पत्ति व छ्येलेज्या
### उत्पत्ति व विकास
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या दक्ले न्ह्य संस्कृतय् जुगु ख। लिपा थ्व खँग्वयागु तत्सम खँग्वया रुपे यक्व भासे, यक्व कथलं छ्येलेज्या जुल। 
### छ्येलेज्या

थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या संस्कृतय् व संस्कृत नाप स्वापू दुगु व संस्कृत नं बुया वगु भाषे जुगु खने दु।
* दसु — रुद्रकुष्माण्डजप्येभ्यो **गायत्री** तु विशिष्यते। 
* दसु — पापे कृते तिलैर्होमो **गायत्री**जप ईरितः। 
* दसु — शतं जप्ता तु **गायत्री** पापोपशमनी स्मृता। 
* दसु — **गायत्री** प्रणवश्चान्ते जपे चैवमुदाहृतं। 
* दसु — प्रणवस्य ऋषिर्ब्रह्मा **गायत्री**च्छन्द एव च। 

## गायत्री स्तोत्र
हिन्दू धर्मय् गायत्री स्तोत्रया छगु तधंगु थाय् दु। गायत्री स्तोत्र थ्व कथं दु -

सुकल्याणीं वाणीं सुरमुनिवरैः पूजितपदाम
शिवाम आद्यां वंद्याम त्रिभुवन मयीं वेदजननीं 
परां शक्तिं स्रष्टुं विविध विध रूपां गुण मयीं 
भजे अम्बां गायत्रीं परम सुभगा नंदजनीम

विशुद्धां सत्त्वस्थाम अखिल दुरवस्थादिहरणीम्
निराकारां सारां सुविमल तपो मुर्तिं अतुलां 
जगत् ज्येष्ठां श्रेष्ठां सुर असुर पूज्यां श्रुतिनुतां 
भजे अम्बां गायत्रीं परम सुभगा नंदजनीम

तपो निष्ठां अभिष्टां स्वजनमन संताप शमनीम
दयामूर्तिं स्फूर्तिं यतितति प्रसादैक सुलभां 
वरेण्यां पुण्यां तां निखिल भवबन्धाप हरणीं 
भजे अम्बां गायत्रीं परम सुभगा नंदजनीम

सदा आराध्यां साध्यां सुमति मति विस्तारकरणीं
विशोकां आलोकां ह्रदयगत मोहान्धहरणीं 
परां दिव्यां भव्यां अगम भव सिन्ध्वेक तरणीं 
भजे अम्बां गायत्रीं परम सुभगा नंदजनीम

अजां द्वैतां त्रेतां विविध गुणरूपां सुविमलां
तमो हन्त्रीं तन्त्रीं श्रुति मधुरनादां रसमयीं
महामान्यां धन्यां सततकरूणाशील विभवां 
भजे अम्बां गायत्रीं परम सुभगा नंदजनीम

जगत् धात्रीं पात्रीं सकल भव संहारकरणीं
सुवीरां धीरां तां सुविमलतपो राशि सरणीं
अनैकां ऐकां वै त्रयजगत् अधिष्ठान् पदवीं
भजे अम्बां गायत्रीं परम सुभगा नंदजनीम

प्रबुद्धां बुद्धां तां स्वजनयति जाड्यापहरणीं
हिरण्यां गुण्यां तां सुकविजन गीतां सुनिपुणीं
सुविद्यां निरवद्याममल गुणगाथां भगवतीं
भजे अम्बां गायत्रीं परम सुभगा नंदजनीम

अनन्तां शान्तां यां भजति वुध वृन्दः श्रुतिमयीम
सुगेयां ध्येयां यां स्मरति ह्रदि नित्यं सुरपतिः
सदा भक्त्या शक्त्या प्रणतमतिभिः प्रितिवशगां
भजे अम्बां गायत्रीं परम सुभगा नंदजनीम

शुद्ध चितः पठेद्यस्तु गायत्र्या अष्टकं शुभम्
अहो भाग्यो भवेल्लोके तस्मिन् माता प्रसीदति


## स्वया दिसँ
*संस्कृत

## लिधंसा

## पिनेयागु स्वापू
*गायत्री परिवार 
*संस्कृत खँग्वसफू

## लिधंसा
गायिका

**गायिका** धागु मे हालिम्ह मिसा ख।

## खँग्वःयागु उत्पत्ति व छ्येलेज्या
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या दक्ले न्ह्य संस्कृतय् जुगु ख। लिपा थ्व खँग्वयागु तत्सम खँग्वया रुपे नेपाल भासे छ्येलेज्या जुल। 

## नांजापिं गायिकात
*लता मंगेश्कर (भारत)
*एलानिस मोरिसेट(अमेरिका)
*तारादेवी(नेपाः)

## स्वया दिसँ
*मे