open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
विवेक

**विवेक** (अङ्ग्रेजी: Conscience) धयागु मनूया दुनेया अज्याःगु क्षमता वा "सः" (Voice) खः, गुकिं वयात छु सही खः व छु गलत खः धयागु म्हसीकेत ग्वाहालि याइ। मनूनं छुं गलत ज्या याइबलय् वयात "आत्मग्लानी" (Guilt) वा पस्ताः जुइ, थ्व हे विवेकया ज्या खः। विवेकयात प्रायः "नैतिक कम्पास" (Moral compass) नाप तुलना याइ। धार्मिक दृष्टिकोणं, विवेकयात मनूया दुने च्वंगु "द्यःया सः" मानय् याइ। मनोविज्ञानय्, सिगमन्द फ्रायद (Sigmund Freud) नं विवेकयात "सुपर-इगो" (Superego) या भाग धकाः ब्याख्या यानादीगु दु। सुपर-इगो धयागु समाज व मां-अबुं स्यंगु नियमतय्गु आन्तरिक रुप खः। विवेकं मनूयात नियम पालना यायेत जक मखुसें सहानुभूति (Empathy) व इमानदारी (Integrity) तयेत नं प्रेरित याइ। गबलें गबलें "विवेकया स्वतन्त्रता" (Freedom of conscience) यात मानवाधिकारया रुपय् काइ, गन मनूयात थःगु विश्वासया विरुद्ध ज्या यायेत बाध्य याये दइ मखु। दसुया निंतिं, "कन्साइनसेस अब्जेक्तर" (Conscientious objector) व खः, सुं हतालय् वनेत थःगु विवेकया कारणं अस्वीकार याइ। विवेक न्ह्याबलें सही जुइ धयागु मदु; यदि मनूया शिक्षा वा वातावरण गलत दुसा वयागु विवेक नं भ्रमित जुइ फु।

## खँग्वःया उत्पत्ति व छ्येलेज्या
### उत्पत्ति व विकास
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या दक्ले न्ह्य संस्कृतय् जुगु ख। लिपा थ्व खँग्वयागु तत्सम खँग्वया रुपे यक्व भासे, यक्व कथलं छ्येलेज्या जुल। 
### छ्येलेज्या
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या संस्कृतय् व संस्कृत नाप स्वापू दुगु व संस्कृत नं बुया वगु भाषे जुगु खने दु।
* दसु — आलोचनप्रतिक्रमणतदुभय **विवेक** व्युतसर्गत पश्छेदपरिहारोपस्थापनाः। 
* दसु — वीतरागोस्मि भद्रं ते **विवेक**ो मम बांधवः। 
* दसु — कीदृशोऽसौ तव भ्राता **विवेक**ो नाम नामतः ६७। 
* दसु — भोभो **विवेक** मे भ्रातरावयोस्त्वं वचः शृणु ६९। 
* दसु — स **विवेक**ः समायातो गुणरत्नैर्विभूषितः। 

## विकासक्रम
* **धार्मिक युग:** प्राचीन धर्मग्रन्थतय्सं विवेकयात "हृदयया साक्षी" (Witness of the heart) धकाः बर्णन याःगु दु। मध्यकालय् थुकियात ईश्वरीय ज्ञानया मिप्वाः (Spark) धकाः थुइकाः तल।
* **दार्शनिक युग:** १७गु शताब्दीइ जोन लक (John Locke) व रुसो (Rousseau) थें न्याःपिं विचारक तय्सं विवेकयात प्राकृतिक भावना (Natural feeling) या रुपय् काःगु खः।
* **वैज्ञानिक युग:** चार्ल्स दार्बिन (Charles Darwin) नं "द डिसेन्ट अफ म्यान" (The Descent of Man) य् तर्क बियादिल कि विवेक सामाजिक प्राणीतय्गु विकासक्रम (Evolution) पाखें वःगु खः, गुकिलिं समाज नापं जुयाः च्वनेत ग्वहालि याइ।

## स्वयादिसँ
* चेतना
* नैतिकता

## लिधंसा

पुचः:नैतिकता
विश्वविद्यालय

**विश्वविद्यालय** उच्च शिक्षा व अनुसन्धानया छगू संस्था ख गुकिलिं यक्व शैक्षिक विषयय् शैक्षिक डिग्री बी। विश्वविद्यालययात अंग्रेजीइ युनिभर्सिटी धाइ। थ्व खँग्वः ल्याटिन खँग्वः युनिभर्सिटास म्याजिस्ट्रोरम एट स्कोलारियमं वःगु ख, गुकिया अर्थ मोटामोटी "शिक्षक व विद्वानतेगु समुदाय" ख। नेपालभासय् छ्यलीगु मेगु खँग्वः विश्वविद्यालय धाःसा संस्कृत भासं वःगु खः गुकिया अर्थ हलिंया ब्वनेकुथि ख। विश्वविद्यालयतेसं सामान्यतया स्नातक व स्नातकोत्तर निगुलिं शैक्षिक ज्याझ्वः न्ह्यथनि।

युरोपया दकलय् न्हापांगु विश्वविद्यालय क्याथोलिक भिक्षुपिन्सं पलिस्था याःगु खः। १०८८इ पलिस्था जूगु इटालीया बोलोग्ना विश्वविद्यालय (Università di Bologna) थ्व अर्थय् दकलय् न्हापांगु विश्वविद्यालय ख:
* उच्च डिग्री बीगु संस्था जुयाच्वंगु।
* युनिभर्सिटास खँग्वः छ्यला।
* धर्मशास्त्रीय विद्यालयं स्वतन्त्रता दुगु व धर्मनिरपेक्षया नापं गैरधर्मनिरपेक्ष डिग्री जारी यायेगु दसु: व्याकरण, रेतोरिक, तर्क, धर्मशास्त्र, क्यानन कानून, नोटरी कानून आदि। 

## खँग्वःयागु उत्पत्ति व छ्येलेज्या
### उत्पत्ति व विकास
विश्वविद्यालय खँग्वया छ्येलेज्या दकलय् न्ह्य संस्कृतय् जुगु ख। लिपा थ्व खँग्वयागु तत्सम खँग्वया रुपे यक्व भासे, यक्व कथलं छ्येलेज्या जुल। थ्व खँग्वया छ्येलेज्या संस्कृत, संस्कृत नाप स्वापू दुगु भाय् व संस्कृतं बुया वःगु भासय् जूगु खनेदु। 

## स्वया दिसँ
*ब्वनेकुथि

पुचः:शिक्षा
पुचः:समाज
विश्ववेदाः

**विश्ववेदाः** छगु संस्कृत भाषायागु खँग्वः  खः। थ्व खँग्वःयागु  छ्येलेज्या येक्व सफू व स्तोत्रय् जुगु दु।

## खँग्वःयागु उत्पत्ति व छ्येलेज्या
### उत्पत्ति व विकास
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या दक्ले न्ह्य संस्कृतय् जुगु ख। लिपा थ्व खँग्वयागु तत्सम खँग्वया रुपे यक्व भासे, यक्व कथलं छ्येलेज्या जुल। 
### छ्येलेज्या

थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या संस्कृतय् व संस्कृत नाप स्वापू दुगु व संस्कृत नं बुया वगु भाषे जुगु खने दु।
* दसु — इन्द्रः सुत्रामा स्ववामवोभिः सुमृडीको भवतु **विश्ववेदाः**। 
* दसु — &lt;poem&gt;&lt;span style="font-size: 14pt; line-height: 200%"&gt;इन्द्रः सुत्रामा स्ववामवोभिः सुमृडीको भवतु **विश्ववेदाः**। 
* दसु — स्वस्ति न इन्द्रो वृद्धश्रवाः स्वस्ति नः पूषा **विश्ववेदाः**। 
* दसु — स वृत्रहा सनयो **विश्ववेदाः** पर्षद्विश्वाति दुरिता गृणन्तम्। 
* दसु — अग्ने दिवः सूनुरसि प्रचेतास्तना पृथिव्या उत **विश्ववेदाः**। 

## मेमेगु भाषे छ्येलिगु रुप
मेमेगु भाषे थ्व खँग्वयात छ्येलिगु रुप थ्व कथलं दु 
*नेपाल भाषा : 
*पालि : 
*हिन्दी : 
*खेँ भाषा : 
*बांग्ला भाषा : 
*मराठी भाषा : 
*भोजपुरी भाषा : 
*उडिया भाषा : 
*गुजराती भाषा : 
*मणिपुरी भाषा : 
*रोमानी भाषा : 
*पञ्जाबी भाषा : 
*आसामी भाषा : 
*मैथिली भाषा : 
*द्रविड भाषात : 
*मेमेगु भाषा: 

## स्वया दिसँ
*संस्कृत

## पिनेयागु स्वापू
संस्कृत खँग्वसफू

## लिधंसा
वीर रस

**वीर रस** नवरसय् छता रस ख। थ्व रसया स्थायी भाव उत्साह ख। संगीतय् बिलहरि राग, अठाण राग, केदार राग, गुणकलि राग आदि राग वीररस प्रधान राग ख। भरतमुनिं च्वयादिगु नाट्यशात्रम्य् “वीरो नाम उत्तमप्रकृतिकः उत्साहस्थायिभावात्मकः” धका थ्व रसयात वर्णन यानादिगु दु। थ्व रसया वारेय् वय्‌कलं थथे च्वयादिगु दु

**उत्साहोऽध्यवसायादविषादित्वादविस्मयमोहात्।**
**विविधादर्थविशेषाद्वीररसो नाम सम्भवति॥**

  
## खँग्वःयागु उत्पत्ति व छ्येलेज्या
### उत्पत्ति व विकास
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या दक्ले न्ह्य संस्कृतय् जुगु ख।  वीर् धातुय् अच् प्रत्यय लाना “वीर” शब्द उत्पत्ति जूगु ख। लिपा थ्व खँग्वयागु तत्सम खँग्वया रुपे यक्व भासे, यक्व कथलं छ्येलेज्या जुल। 
### छ्येलेज्या
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या संस्कृतय् व संस्कृत नाप स्वापू दुगु व संस्कृत नं बुया वगु भाषे जुगु खने दु। 

## विभाग
साहित्यदर्पणकार वीररसयात **स च दानधर्मयुद्धैः दयया च समन्वितः समन्वितः चतुर्धा** धका क्वय् बियातःगु प्यता विभागय् बायातःगु दु-
*दानम् वा दानवीर (नापं सुनां फ्वं वःसा छकलं दान बीगु लक्षण)
*धर्मः वा धर्मवीत (थःगु धर्मं धाथें याइगु लक्षण)
*युद्धम् वा युद्धवीर (हताःय् वीरया क्यनिगु लक्षण)
*दया वा दयावीर (भेदभाव, समय मस्वसें दया याइगु लक्षण) 

थ्व प्यता विभाग नापं असुरवीर, लोभवीर, आदि मेमेगु उपभेद नं दु। 

## स्वया दिसँ
*नवरस

पुचः:वीर रस
चाकः

**चाक** धाःगु द्वि-आयामिक आधारभूत आकार ख। थ्व आकार छगू निश्चित फुतिं सकल दिशाय् समान हाकलं तापानाच्वंगु अल्याख फुतितयेगु पथ ख। थ्व आकारया दथुया फुतियात चाकःया केन्द्र (दथु) धाइ। चाकःया फुतितयेगु लंयात चाकःया परिधि धाइ। केन्द्रं परिधि तक्कया तप्यंगु हाकःयात चाकःया रेदियस वा त्रिज्या धाइ। चाकया परिधिया निगु थासय् थिया चाकया केन्द्रं वनिगु तप्यंगु ध्वःयात चाकया व्यास धाइ। व्यास त्रिज्या स्वया नि हाकः ताहाक जुइ। चाकःया आकारय् छता हे कुं मदूगु वा अल्याख सिक्क चिधंगु कुं दया च्वंगु धका थुयेछिं।

:
 d = 2\ r 


थुकिलि d=ब्याः व r=रेदियस (बा चाक ब्या) ख।

## स्वयादिसँ
*गणित 
* ध्वः

## लिधंसा

पुचः:गणित
भान्ता

भान्ता छता नसाः खः। थ्व नसा भान्तामाय् बुइगु या। 

## स्वयादिसँ
* स्वामा

पुचः:स्वामा
वृक्षासन

**वृक्षासन** योगया छगू आसन ख। थ्व आसनय् मनु सिमाया पह याना च्वनि।

## खँग्वःयागु उत्पत्ति व छ्येलेज्या
### उत्पत्ति व विकास
थ्व खँग्वया छ्येलेज्या दक्ले न्ह्य संस्कृतय् जुगु ख। संस्कृतय् वृक्षया अर्थ सिमा व आसनया अर्थ च्वनिगु ख। लिपा थ्व खँग्वयागु तत्सम खँग्वया रुपे यक्व भासे, यक्व कथं छ्येलेज्या जुल। 

## स्वया दिसँ
*योग

## पिनेया स्वापू
संस्कृत खँग्वसफू

पुचः:योग
वेग

काइनेमेटिक्सय् वस्तुया **गति** (सामान्यतया v चिं छ्यला म्हसीकिगु या) ईया लिसेलिसें वस्तुया थाय् हिलेगु परिमाण वा प्रति ईया इकाइइ वस्तुया स्थिति हिलेगु मात्रा ख। थ्व कथं थ्व छगू गैर-ऋणात्मक (मद्याइगु) स्केलर मात्रा ख। **औसत गति** धइगु छगू निश्चित ईलय् दुने वस्तुं पार याःगु हाकः ख। 

## खँग्वःयागु उत्पत्ति व छ्येलेज्या
### उत्पत्ति व विकास
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या दक्ले न्ह्य संस्कृतय् जुगु ख। लिपा थ्व खँग्वयागु तत्सम खँग्वया रुपे यक्व भासे, यक्व कथलं छ्येलेज्या जुल। 
### छ्येलेज्या

थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या संस्कृतय् व संस्कृत नाप स्वापू दुगु व संस्कृत नं बुया वगु भाषे जुगु खने दु। 

## स्वया दिसँ
*भौतिकशास्त्र
कोन्स्कोवोला

thumb|80px|right|Coat of
[thumb|250px|right|[http://www.konskowola.info.pl/ ] : http://tools.wikimedia.de/~magnus/geo/geohack.php?language=en&params=51_24_30_N_22_03_20_E  51° 24′ 30″ N 22° 03′ 20″ E]

**** (*Końskowola*, IPA : [kɔɲskɔ'vɔla]) दक्षिण पूर्वी पोल्यान्डय् दुगु छगु गां खः। थ्व पुलावी व कुरोव्यागु दथुई कुरुका खुसियागु सिथे ला।

पुचः:पोल्यान्डयागु थाय्‌त
रामवरण यादव

## रामवरण यादव
right|thumb
डा. रामवरण यादव नेपा: या न्हापांम्ह राष्ट्रपति खः | भाजु यादव नेपाली काँग्रेस या महामन्त्रि ख: | 

ने॰सं॰ ११२८, दिल्लागा द्वितिया खुन्हु जूगु राष्ट्रपति या चुनावय् यादवं ३०८ भोट कया त्याका दीगु ख: |
प्रोग्राम

कम्प्यूटरं छु ज्या यायेगु धयागु निर्देशनया पुचःयात प्रोग्राम धाइ ।
मिस नेपाल

मिस्स् नेपाल नेपालको सबै भन्द पुरानो सुन्दरी प्रतियोगिता गएको असार २ गतेदेखि मिस नेपालमा आवेदन दिनेहरुको संख्या १४६ पुगे पनि विभिन्न योग्यताका आधारमा ५० जनालाई अन्तिम छनोटमा पारिएको थियो भने तीमध्येबाट पनि २५ जना उत्कृष्ट मानिएको छ । र, यी २५ मध्ये पनि लगनशीलता, क्षमता र प्रशिक्षणको दखलका आधारमा उत्कृष्ट २० छानिएको हिडन ट्रेजरले जनाएको छ । यस पटकका छनोटमा परेका युवतीहरुले महिला हकहित तथा लैंगिक असमानता, महिला बेचविखन, एचआईभी एड्स र लागू पदार्थको दर्ुर्व्यसनी, द्वन्द्वमा परेका महिलाहरु, विस्थापित महिलाहरुको पक्षमा वर्षरि नै आफूले सक्दो काम गर्ने घोषणा र प्रतिबद्धता व्यक्त गरेको आयोजकले जानकारी दिएका छन् । कार्यक्रम आउँदो भदौ ७ गते सम्पन्न हुने र यसलाई कान्तिपुर टीभीले प्रत्यक्ष प्रसारण गर्ने भएको छ ।

## १९९४बाट २००७सम्म्को मिस्स् नेपालको विन्नेर्हरु
बहादुरशाह जफर

**गाढा खंग्वत:[[**]]
## छ्यँआखः खँग्वः ==[[किपा:
### Secondary headlin[[[[Link title]]]]e===Example.jpg]]<small>Small Text</small>#REDIRECT [[Article Name]][[Link title]]
वेदना

**वेदना** छगु संस्कृत भाषायागु खँग्वः  खः। थ्व खँग्वःयागु  छ्येलेज्या येक्व सफू व स्तोत्रय् जुगु दु।

## खँग्वःयागु उत्पत्ति व छ्येलेज्या
### उत्पत्ति व विकास
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या दक्ले न्ह्य संस्कृतय् जुगु ख। लिपा थ्व खँग्वयागु तत्सम खँग्वया रुपे यक्व भासे, यक्व कथलं छ्येलेज्या जुल। 
### छ्येलेज्या

थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या संस्कृतय् व संस्कृत नाप स्वापू दुगु व संस्कृत नं बुया वगु भाषे जुगु खने दु।
* दसु — माया च **वेदना** चैव मिथुनन्त्विदमेतयोः। 
* दसु — **वेदना** च सुतं चापि दुः खं जज्ञेथ रौरवात्। 
* दसु — त्रयो द्‌व्येकक्षता दंशा **वेदना** रुधिरोल्वणा। 
* दसु — माया च **वेदना** चैव मिथुनं त्विदमेतयोः। 
* दसु — **वेदना** च सुतं चापि दुःखं जज्ञेऽथ रौरवात्। 

## मेमेगु भाषे छ्येलिगु रुप
मेमेगु भाषे थ्व खँग्वयात छ्येलिगु रुप थ्व कथलं दु 
*नेपाल भाषा : 
*पालि : 
*हिन्दी : 
*खेँ भाषा : 
*बांग्ला भाषा : 
*मराठी भाषा : 
*भोजपुरी भाषा : 
*उडिया भाषा : 
*गुजराती भाषा : 
*मणिपुरी भाषा : 
*रोमानी भाषा : 
*पञ्जाबी भाषा : 
*आसामी भाषा : 
*मैथिली भाषा : 
*द्रविड भाषात : 
*मेमेगु भाषा: 

## स्वया दिसँ
*संस्कृत

## पिनेयागु स्वापू
संस्कृत खँग्वसफू

## लिधंसा
शङ्ख

**शङ्ख** धाःगु हिन्दू धर्म व बुद्ध धर्मय् छ्यलिगु शङ्खकीया भुंसा ख। शङ्खया दक्षिण एसियाली संस्कृतिइ यक्व महत्त्व दु। 
## खँग्वःयागु उत्पत्ति व छ्येलेज्या
### उत्पत्ति व विकास
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या दक्ले न्ह्य संस्कृतय् जुगु ख। लिपा थ्व खँग्वयागु तत्सम खँग्वया रुपे यक्व भासे, यक्व कथं छ्येलेज्या जुल। 
### छ्येलेज्या
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या संस्कृतय् व संस्कृत नाप स्वापू दुगु व संस्कृत नं बुया वगु भाषे जुगु खने दु। 
 
## स्वया दिसँ
*हिन्दू धर्म
* बुद्ध धर्म

पुचः:बुद्ध धर्म

## शास्त्रय् दसु

**अग्निपुराणम् — अध्यायः १६७**
कपिले सर्वदेवानां पूजनीयासि रोहिणि  ।१६७.०१९
तीर्थदेवमयी यस्मादतःशान्तिं प्रयच्छ मे  ॥१६७.०१९
पुण्यस्त्वं शङ्ख पुण्यानां मङ्गलानाञ्च मङ्गलं  ।१६७.०२०
विष्णुना विधृतो नित्यमतः शान्तिं प्रयच्छ मे  ॥१६७.०२०
धर्म त्वं वृषरूपेण जगदानन्दकारकः  ।१६७.०२१

**अग्निपुराणम् — अध्यायः २३०**
फलं घृतं दधि पयो अक्षतादर्शमाक्षिकं ।
शङ्ख इक्षुः शुभं वाक्पं भक्तवादित्रगीतकं ।। २३०.१२ ।।
गम्भीरमेघस्तनितं तडित्तुष्टिश्च मानसी ।

**अथर्ववेदः — काण्डं ४**
4.10
वाताज्जातो अन्तरिक्षाद्विद्युतो ज्योतिषस्परि ।
स नो हिरण्यजाः शङ्खः कृशनः पात्वंहसः ॥१॥
यो अग्रतो रोचनानां समुद्रादधि जज्ञिषे ।
शङ्खेन हत्वा रक्षांस्यत्त्रिणो वि षहामहे ॥२॥

**अहिर्बुध्नसंहिता — अध्यायः १७**
भल्लातको भकारश्च ज्ञेयः सिद्धिप्रदो ध्रुवः ।। 17.23 ।।
मकारो मर्दनः कालः प्रधानः परिपठ्यते।
चतुर्गतिर्यकारश्च सुसूक्ष्मः शङ्ख उच्यते ।। 17.24 ।।
अशेषभुवनाधारो रोऽनलः कालपावकः।
लकारो विबुधाख्यश्च 18धरेशः पुरुषेश्वरः ।। 17.25 ।।

## लिधंसा
संयुक्त राज्य अमेरिकाया राजधानीतेगु धलः

संयुक्त राज्य अमेरिकाया राजधानीतयेगु धलः



## External links
* Capitals of Alabama
* Florida Facts - The Capitol
* The Capitalization of Georgia
* The State Houses of Louisiana
* Las Vegas: Nevada's Next State Capital?
* New Hampshire Senate for Kids - Capitals
* ''Handbook of Texas Online'' – Capitals
* Colonial Capitals of the Dominion of Virginia
* Utah History To Go - Utah's Capitols
* Satellite and Aerial Photography of All US Capitol Buildings from SightseeBySpace.com

## लिधँसा





Current and former capital cities
Current and former capital cities
शरद

**शरद** छगु ऋतु ख। हिंदू पञ्चाङ्गयाउ अनुसारँ श्रावण व भाद्र शरद ऋतुयाउ महिना ख। 

ग्रेगोरियन कैलेंडर याउ अनुसार , शरद ऋतु अगस्त याउ अंतय्, सितंबर व अक्टूबरयाउ शुरुआतय् ला।

प्राकृतिक पित्त याउ प्रकोप शरद ऋतुखे जुई ।

## खँग्वःयागु उत्पत्ति व छ्येलेज्या
### उत्पत्ति व विकास
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या दक्ले न्ह्य संस्कृतय् जुगु ख। लिपा थ्व खँग्वयागु तत्सम खँग्वया रुपे यक्व भासे, यक्व कथं छ्येलेज्या जुल। 
### छ्येलेज्या
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या संस्कृतय् व संस्कृत नाप स्वापू दुगु व संस्कृत नं बुया वगु भाषे जुगु खने दु। 

## स्वया दिसँ
*ऋतु
शवासन

**शवासन** छगु योग आसन ख। थ्व आसनय् मनु ग्वतुला योग याइ। 

## नां
थ्व खँग्वः निगु संस्कृत खँग्वः शव (मदूगु मनुया म्ह) व आसन (च्वनिगु पह) स्वाना दयावःगु खँग्व ख।

## स्वया दिसँ
* योग

## पिनेया स्वापू
* फिटश्री
* होलिस्तिककेयर

पुचः:योग आसन
शस्त्र

**शस्त्र** छगू प्रकारया आयुध ख। थ्व आयुधयात म्हय् ज्वनातइगु जुइ व वांहा छ्वइ मखु। 

## वर्गीकरण
थुकिया उपवर्गीकरणया अन्तर्गतय् क्वे च्वयातःगु शस्त्र ला : 

(अ) पालिगु शस्त्र; दसु तरवार, पा आदि; 

(आ) सुइगु शस्त्र, दसु बरछा, शुल, त्रिशूल आदि; 

(इ) छ्याइगु शस्त्र, दसु गदा।

## लिधंसा

## स्वयादिसँ
*आयुध

पुचः:आयुध
पुचः:शस्त्र
शान्त रस

**शान्त रस** नवरसया छता रस ख। थ्व रसया स्थायी भाव शमः ख। थ्व रसया वर्ण शुक्लः ख। थ्व रसया द्यः नारायण ख। भरतमुनिं नाट्यशास्त्रम्य् ८ता रस जक्क वर्णन यानातःगु दु। शान्तिरस धाःसा वर्णन यानातःगु मदु। संस्कृतलक्षणग्रन्थेषु प्रप्रथमतया शान्तरस उद्भट कविं निरूपित याःगु ख। समनन्तरया आनन्दवर्धनया ध्वन्यालोकय् थ्व रसयात यक्व महत्व बियातःगु दु। ५ शताब्दीया प्राकृत अणुयोगद्वार सूत्र ग्रन्थय् प्रशान्त रसया निरूपण खनेदु। मेपिं स्वया थ्व रसया  विशेषया अधिकतया अभिनवगुप्तया ग्रन्थय् बियातःगु दु। साहित्यदर्पणय् साहित्यदर्पणकारं शान्त रसयात थ्व कथं वर्णन यानातःगु दु

**शान्तः शमस्थायिभावस्तूत्तमप्रकृतिर्मतः।**
**कुन्देन्दुसुन्दरच्छायः श्रीनारायणदैवतः॥** इति।

## खँग्वःयागु उत्पत्ति व छ्येलेज्या
### उत्पत्ति व विकास
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या दक्ले न्ह्य संस्कृतय् जुगु ख। लिपा थ्व खँग्वयागु तत्सम खँग्वया रुपे यक्व भासे, यक्व कथलं छ्येलेज्या जुल। 
### छ्येलेज्या
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या संस्कृतय् व संस्कृत नाप स्वापू दुगु व संस्कृत नं बुया वगु भाषे जुगु खने दु। 

## स्वया दिसँ
*नवरस

पुचः:शान्त रस
शास्त्र

छुं छगू विषय वा वस्तुया ज्ञानया मंकायात **शास्त्र** धाइ। दसुया रुपय् चिकित्साशास्त्र, भौतिकशास्त्र, रसायनशास्त्र, जीवशास्त्र, भूगोलशास्त्र, खगोलशास्त्र आदि कायेछिं। 

## खँग्वःयागु उत्पत्ति व छ्येलेज्या
### उत्पत्ति व विकास
नेपालभासय् थ्व खँग्वः पाहां खँग्वःया कथं संस्कृत भासं दुथ्याःगु ख। संस्कृत नापं संस्कृतं बुयावःगु व थीथी प्राकृत भासय् थ्व खँग्वयात तत्सम खँग्वया रुपय् छ्येलिगु या।  

## शास्त्रत
* चिकित्साशास्त्र: ल्वय् व उसाँय्‌या खँ सीकिगु शास्त्र
* भौतिकशास्त्र: हलिंया भौतिक वस्तुतेगु खँ सीकिगु शास्त्र
* रसायनशास्त्र: हलिंया वस्तुतेगु रसायनिक पहः सीकिगु शास्त्र
* जीवशास्त्र: हलिमय् दूगु प्राणीतेगु पहः सीकिगु शास्त्र
* खगोलशास्त्र: पृथ्वी स्वया पिनेया पिण्डतेगु खँ सीकिगु शास्त्र
* वाद्यशास्त्र: बाजं गथे थायेगु धकाः सीकिगु शास्त्र 

## स्वया दिसँ
*विद्या
शील

**शील** छगु संस्कृत भाषायागु खँग्वः  खः। थ्व खँग्वःयागु  छ्येलेज्या येक्व सफू व स्तोत्रय् जुगु दु।

## खँग्वःयागु उत्पत्ति व छ्येलेज्या
### उत्पत्ति व विकास
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या दक्ले न्ह्य संस्कृतय् जुगु ख। लिपा थ्व खँग्वयागु तत्सम खँग्वया रुपे यक्व भासे, यक्व कथलं छ्येलेज्या जुल। 
### छ्येलेज्या
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या संस्कृतय् व संस्कृत नाप स्वापू दुगु व संस्कृत नं बुया वगु भाषे जुगु खने दु। 

## बुद्ध धर्म
बुद्ध धर्मय् शीलया आर्य आष्टांगिक मार्गया नाप स्वापू दु। बुद्ध धर्मया लंपुइ वनेत स्वता शील-सम्यक वचन, सम्यक कर्म/कर्मान्त व सम्यक आजीवन/आजीविका दयेकेमाः धयातःगु दु।
### सम्यक वचन
सम्यक वचनय् प्यता खँ धयातःगु दु
१. मुसावाद विरति – मखुगु खँ मल्हाइगु
२. पिसुणवाचा विरति – मेपिनिगु चुक्लि, मभिंगु खँ व निन्दायाइगु खँ मल्हाइगु
३. फरूसवाचा विरति–  म्हुतु मल्हाइगु व अपशब्द मछ्येलिगु
४. सम्फप्पलापवाचा विरति– म्वामदूगु निन्दा याइगु खँ मल्हाइगु

### सम्यक कर्म/कर्मान्त
सम्यक कर्मय् स्वता खँ धयातःगु दु
१) पाणातिपाता विरति अथार्त म्वाना च्वंपिन्त मस्यायेगु
२) अदिन्नादान विरति अथार्त मखुइगु
३) कामेसुमिच्छाचार विरति अथार्त काममिथ्याचार मयायेगु।

### सम्यक आजीवन/आजीविका
सम्यक आजीविकाय् न्याता खँ धयातःगु दु
१. सत्थ वणिज्जा अथार्त स्याइगु ल्वाभःतेगु व्यापार मयायेगु। 
२. दास वणिज्जा अर्थात् सत्वप्राणीतेत न्यायेगु/मीगु ज्या मयायेगु। 
३. सत्त वणिज्जा अथार्त हिंसाया व्यापार मयायेगु। 
४. मज्ज वणिज्जा अथार्त कायेगु पदार्थया व्यापार मयायेगु।   
५. बिस वणिज्जा अथार्त विष वा प्राणी हत्या यायेगु पदार्थया व्यापार मयायेगु 

## लिधंसा

## स्वया दिसँ
*बुद्ध धर्म

पुचः:बुद्ध धर्म
शीलम्

**शीलम्** छगु संस्कृत भाषायागु खँग्वः  खः। थ्व खँग्वःयागु  छ्येलेज्या येक्व सफू व स्तोत्रय् जुगु दु।

## खँग्वःयागु उत्पत्ति व छ्येलेज्या
### उत्पत्ति व विकास
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या दक्ले न्ह्य संस्कृतय् जुगु ख। लिपा थ्व खँग्वयागु तत्सम खँग्वया रुपे यक्व भासे, यक्व कथलं छ्येलेज्या जुल। 
### छ्येलेज्या

थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या संस्कृतय् व संस्कृत नाप स्वापू दुगु व संस्कृत नं बुया वगु भाषे जुगु खने दु।
* दसु — **शीलम्**। 
* दसु — **शीलम्** = स्वभावः। 
* दसु — `छत्त्र इत्येवमादिभ्यः प्रातिपदिकेभ्यो णः प्रत्ययो भवति, `तदस्य **शीलम्** इत्येतस्मिन्विषये। 
* दसु — सदाचारेऽष्टविधं **शीलम्**। 
* दसु — पञ्चविधं पाणिगतं **शीलम्**। 

## मेमेगु भाषे छ्येलिगु रुप
मेमेगु भाषे थ्व खँग्वयात छ्येलिगु रुप थ्व कथलं दु 
*नेपाल भाषा : 
*पालि : 
*हिन्दी : 
*खेँ भाषा : 
*बांग्ला भाषा : 
*मराठी भाषा : 
*भोजपुरी भाषा : 
*उडिया भाषा : 
*गुजराती भाषा : 
*मणिपुरी भाषा : 
*रोमानी भाषा : 
*पञ्जाबी भाषा : 
*आसामी भाषा : 
*मैथिली भाषा : 
*द्रविड भाषात : 
*मेमेगु भाषा: 

## स्वया दिसँ
*संस्कृत

## पिनेयागु स्वापू
संस्कृत खँग्वसफू

## लिधंसा
शृङ्गार रस

[thumb|200px|[भरतनाट्यम्य् शृङ्गार रस]]

**शृंगार रस** वा **शृङ्गार रस** नवरसय् छता रस ख। थ्व रस सामाजिक मनय् कामोद्रेक दयेकिगु रस ख। **शृङ्गार**यात 'रसया जुजु' नं धाइगु या। थ्व रसया स्थायी भाव रति (मतिना) ख।

## व्युत्पत्ति
### उत्पत्ति व विकास
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या दक्ले न्ह्य संस्कृतय् जुगु ख। 'ऋ'धातुया पृष्ठतः 'शृङ्ग' उपपद प्रयोग जु, थ्व उपपद 'अण्' प्रत्ययनाप योजन जुया थ्व 'शृङ्गार' शब्द दयावःगु ख ।
**शृङ्गं-कामोद्रेकम् ऋच्छति-गमयति इति शृङ्गारः** धका थुकिया व्युत्त्पत्तिया बारेय् संस्कृतय् धाइगु या।
### छ्येलेज्या
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या संस्कृतय् व संस्कृत नाप स्वापू दुगु व संस्कृत नं बुया वगु भाषे जुगु खने दु। 

## रसया वर्णन
### शृङ्गारप्रकाशय्
thumb|200px
भोजराजजुं च्वयादिगु ग्रन्थ 'शृङ्गारप्रकाश'य् शृङ्गार रस थ्व कथं प्रतिपाद यानादिगु दु-

रसोऽभ्मानोऽहङ्कारः शृङ्गार इति गीयते ।
योऽर्थस्तस्यान्वयात् काव्यं कमनीयत्वमश्नुते ॥

### नाट्यशास्त्रय्
**शृङ्गारः रतिस्थायिभावप्रभवः** धका शृङ्गार रसया म्हसीका भरतमुनिं बियादिगु दु। 

### सङ्गीतरत्नाकर, दशरूपय्
सङ्गीतरत्नाकर व धनञ्जयं रचित दशरूपकय् शृङ्गारया परिचय थ्व कथं बियातःगु दु -
 
शृङ्गारः नवरसेषु आदिमः, जनप्रियश्च । 
स्त्री पुंसयोरुत्तमयोः यूनोः पूर्णं सुबोधया ।
प्रारम्भात् फलपर्यन्तव्यापिनी स्मरसम्भृता ॥
संविदोरैक्यसम्पत्या क्रीडात्र स्थायिनी रतिः । (सङ्गीतरत्नाकरः)
रम्यदेश-कला-काल-वेष-भोगादिसेवनैः ।
प्रहृष्यमाणः शृङ्गारो मधुराङ्गविचेष्टितः ॥ (दशरूपकम्)

## स्वया दिसँ
*नवरस

## पिनेयागु स्वापू
*Sringara - नल च्वसु

पुचः:शृङ्गार रस
संकुचन

छगू हे मात्राया वस्तुया घनत्त्व अप्वइगु वा आयतन म्हो जुइगु अवस्थायात **संकुचन** धाइ।
सत्त्व

**सत्त्व** हिन्दू दर्शनय् सांख्यया स्वंगु गुणय् छगू गुण ख। थ्व गुण, रजस व तमसनापं सांख्यय् स्वंगु गुण दु। थ्व शुद्धताया गुण ख। 

## खँग्वःयागु उत्पत्ति व छ्येलेज्या
### उत्पत्ति व विकास
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या दक्ले न्ह्य संस्कृतय् जुगु ख। लिपा थ्व खँग्वयागु तत्सम खँग्वया रुपे यक्व भासे, यक्व कथं छ्येलेज्या जुल। 
### छ्येलेज्या
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या संस्कृतय् व संस्कृत नाप स्वापू दुगु व संस्कृत नं बुया वगु भाषे जुगु खने दु। 

## स्वया दिसँ
*हिन्दू धर्म

## शास्त्रय् दसु

**अलङ्कारसर्वस्वव्याख्या अलङ्कारविमर्शिनी**
:ऽदन्तक्षतानि करजैश्च विपाटितानि प्रोद्भिन्नसान्द्रपुलके भवतः शरीरे । 
:दत्तानि रक्तमनसा मृगराजवध्वा जातस्पृहैर्मुनिभिरप्यवलोकितानिऽ ।। 
अत्र बोधिसत्त्वे नायकव्यवहारे न संभवतीति स्वसिद्ध्यर्थं नायकत्वमाक्षिपति । आक्षेपो यथा- 
::ऽकिं भणिमो भण्णै कित्ति अध किं वा इमेण भणिएण । 
::भण्णिहिसि तहवि अहवा भणामि किं वा ण भणिओसिऽ ।।

**उद्धवगीता ४**

व्यवसायिनाम् अहं लक्ष्मीः कितवानां छलग्रहः।
तितिक्षा अस्मि तितिक्षणां सत्त्वं सत्त्ववताम् अहम्॥३१॥

ओजः सहोबलवतां कर्म अहं विद्धि सात्त्वताम्।

**उद्धवगीता ५**
आशिषः हृदि सङ्कल्प्य त्यजन्ति अर्थान् यथा वणिक्॥३१॥

रजःसत्त्वतमोनिष्ठाः रजःसत्त्वतमोजुषः।
उपासतः इन्द्रमुख्यान् देवादीन् न तथा एव माम्॥३२॥


**उद्धवगीता ६**

न आत्मा वपुः पार्थिवम् इन्द्रियाणि  देवाः हि असुः वायुजलं हुताशः।
मनः अन्नमात्रं धिषणा च सत्त्वम्  अहंकृतिः खं क्षितिः अर्थसाम्यम्॥२४॥

समाहितैः कः करणैः गुणात्मभिः   गुणः भवेत् मत्सुविविक्तधाम्नः।

## लिधंसा
संवाद

**संवाद** महाकवि सिद्धिदास महाजुं नेपाल सम्बत १०३७स च्वयादिगु व नेपाल सम्बत १०८६स पिथंगु नेपालभाषाया पूनर्जागरण कालया सफू ख।

## स्वयादिसँ
* नेपालभाषा

पुचः:नेपालभाषा साहित्य
संशोधन

**संशोधन** धाःगु विशेषयाना संविधानय् छुं न्हापाया विधान, नियम आदियात हानं स्वया परिमार्जन यायेगु ज्या ख। 
## खँग्वःयागु उत्पत्ति व छ्येलेज्या
### उत्पत्ति व विकास
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या दक्ले न्ह्य संस्कृतय् जुगु ख। लिपा थ्व खँग्वयागु तत्सम खँग्वया रुपय् यक्व भासे, यक्व कथं छ्येलेज्या जुल। 

## स्वया दिसँ
*संविधान
संहिता

**संहिता** धाःगु ज्ञानया संकलन ख। थी-थी वेदतयेगु थःथगु संहिता दु। थीथी वेदया संहिता थ्व कथं दु-

* ऋग्वेदया संहिताय् ऋग्वेदया मन्त्रतयेगु संकलन दु, थुकियात ऋचा धाइ
* सामवेदया संहिता वा सामसंहिता जनमानसय् प्रवचनया निंतिं दयेकातःगु संहिता ख
* यजुर्वेदया संहिता वा यजुर्संहिता चिनाखँया रुपय् बद्ध दु
* अथर्ववेदया संहिता वा अथर्वसंहिताय् थीथी कर्मकाण्डय् छ्यलिगु मन्त्र च्वयातःगु दु 

## खँग्वःयागु उत्पत्ति व छ्येलेज्या
### उत्पत्ति व विकास
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या दक्ले न्ह्य संस्कृतय् जुगु ख। लिपा थ्व खँग्वयागु तत्सम खँग्वया रुपे यक्व भासे, यक्व कथलं छ्येलेज्या जुल। 
### छ्येलेज्या
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या संस्कृतय् व संस्कृत नाप स्वापू दुगु व संस्कृत नं बुया वगु भाषे जुगु खने दु। 

## लिधंसा

## स्वया दिसँ
*वेद

## शास्त्रय् दसु

**अग्निपुराणम् — अध्यायः ७४**
लयन्नीत्वा महीवातौ जलवह्नी परस्परं  ।७४.०१७
द्वौ द्वौ साध्यौ तथाकाशमविरोधेन तच्छृणु  ॥७४.०१७
पार्थिवं मण्डलं पीतं कठिनं वज्रलाञ्छितं  ।७४.०१८    तुलनीयं - विष्णुधर्मोत्तरपुराणम् ३.१५२, गरुडपुराणम् १.२३, शिवपुराणम् १.१०                                    
हौमित्यात्मीयबीजेन(३) तन्निवृत्तिकलामयं  ॥७४.०१८
पदादारभ्य मूर्धानं विचिन्त्य चतुरस्रकं  ।७४.०१९

**अथर्ववेदः**
*देवतासूची
शौनकीय अथर्ववेद संहिता (विस्वरा) एकलसञ्चिका
शौनकसंहिता (सस्वरा)

**अथर्ववेदः — काण्डं ७**
प्रजावतीः सूयवसे रुशन्तीः शुद्धा अपः सुप्रपाणे पिबन्तीः ।
मा व स्तेन ईशत माघशंसः परि वो रुद्रस्य हेतिर्वृणक्तु ॥१॥
पदज्ञा स्थ रमतयः संहिता विश्वनाम्नीः ।
उप मा देवीर्देवेभिरेत ।
इमं गोष्ठमिदं सदो घृतेनास्मान्त्समुक्षत ॥२॥

**ऋग्वेदः**
## सस्वरपाठः
* ऋग्वेदः/संहिता/सस्वरपाठः/१-५
* ऋग्वेदः/संहिता/सस्वरपाठः/६-१०

## लिधंसा
न्ह्याबिलें

**न्ह्याबिलें** छगु नेपालभाषाया खँग्वः ख। थुकिया अर्थ "सकल ई व परिस्थितिइ" ख। 

## स्वया दिसँ
*नेपालभाषा
सन्देह

**सन्देह** छगु संस्कृत भाषाया खँग्वः  खः। थ्व खँग्वःया छ्येलेज्या येक्व सफू व स्तोत्रय् जुगु दु। थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या दक्ले न्ह्य संस्कृतय् जुगु ख। लिपा थ्व खँग्वयात तत्सम खँग्वया रुपय् प्राकृत भासय् छ्येलाहल। नापं, नेपालभासय् थ्व खँग्वःयात पाहाँ खँग्वःया रुपय् छ्येलिगु या।  रुओ, यक्व कथं छ्येलेज्या जुल
 
## छ्यला
### भावना
सन्देह धाःगु छगू मनूया भाव ख। छुं निश्चित खँय् थ्व भावय् वःपिं मनूतेसं व खँय् पूर्ण रुपय् विश्वास मयानाच्वंगु अवस्था जुयाच्वनि।   
### काव्य
काव्यय् सन्देह छगू प्रकारया तिसा ख। थ्व छगू अर्थालङ्कार तिसा ख, अर्थात् थ्व तिसां थःगु अर्थ ब्वया भावयात व्यक्य याइ।  

पुचः:काव्यया तिसा
सन्देश

**सन्देश** छगु संस्कृत भाषायागु खँग्वः  खः। थ्व खँग्वःयागु  छ्येलेज्या येक्व सफू व स्तोत्रय् जुगु दु।

## खँग्वःयागु उत्पत्ति व छ्येलेज्या
### उत्पत्ति व विकास
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या दक्ले न्ह्य संस्कृतय् जुगु ख। लिपा थ्व खँग्वयागु तत्सम खँग्वया रुपे यक्व भासे, यक्व कथलं छ्येलेज्या जुल। 
### छ्येलेज्या

थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या संस्कृतय् व संस्कृत नाप स्वापू दुगु व संस्कृत नं बुया वगु भाषे जुगु खने दु।
* दसु — **सन्देश**ाश्चातिदेशश्च निर्देशः स्यात्तथापरः। 
* दसु — तदिदं वचनं ब्रूहीत्येष **सन्देश** उच्यते। 
* दसु — **सन्देश**ं चैव दूत्यास्तु प्रदद्यान्मदनाश्रयम्। 
* दसु — &lt;pages index="मेघ**सन्देश**ः - दक्षिणावर्तनाथः - १९१९। 
* दसु — ज्येष्ठभ्रातरं विहायाऽनुजस्य राज्याभिषेके पापेन वृष्ट्यभावे विश्वामित्रहुतमांसस्पर्शभयेन दोषभीतस्य लीनस्य वह्नेरन्वेषकाणां देवानां **सन्देश**-प्रदगजशुकपुष्करमत्स्यकूर्मभेकानां वह्नेः शापाऽनुग्रहावित्यादि। 

## मेमेगु भाषे छ्येलिगु रुप
मेमेगु भाषे थ्व खँग्वयात छ्येलिगु रुप थ्व कथलं दु 
*नेपाल भाषा : 
*पालि : 
*हिन्दी : 
*खेँ भाषा : 
*बांग्ला भाषा : 
*मराठी भाषा : 
*भोजपुरी भाषा : 
*उडिया भाषा : 
*गुजराती भाषा : 
*मणिपुरी भाषा : 
*रोमानी भाषा : 
*पञ्जाबी भाषा : 
*आसामी भाषा : 
*मैथिली भाषा : 
*द्रविड भाषात : 
*मेमेगु भाषा: 

## स्वया दिसँ
*संस्कृत

## पिनेयागु स्वापू
संस्कृत खँग्वसफू

## लिधंसा
समाः

**समाः** धाःगु सुं नं मनु वा वस्तुयात बांलाकेगु ज्या ख। समाःज्याय् समाःमिया विचाः कथं म्हया कुचातयेत ब्वयेगु, मक्यनेगु, तिसा तिया आलङ्कारित यायेगु, कापः वा वसः, रंग आदि छ्येला स्वयेबिलय् भिंकिगु आदि ज्या जुइ। हलिंया अर्थतन्त्रय् थ्व ज्याया ख्यः छगू जटिल ख्यः जुइधुंकूगु दु। पाश्चात्य हलिमय् मिसातेगु समाःज्या छगू तःधंगु उद्योगया रुपय् पलिस्था जुइधुंकूगु दु। थ्व उद्योगय् म्हया कुचा कथंया विज्ञ (सं विज्ञ, छेंगु विज्ञ, ख्वाःया समाः विज्ञ आदि), थीथी अतर व नःस्वाइगु वस्तुया विशेषज्ञ, लाकां विज्ञ, वसः विज्ञ, निश्चित प्रकारया वसः विज्ञ, तिसा विज्ञ आदि थी-थी ख्यः पलिस्था जुइधुंकूगु दु। 

## ख्यः
समाःज्याया छुं ख्यः थ्व कथं दु-
* संया समाः
* ख्वाःया समाः      
* वसः
* लाकां
* तिसा
* बुसा

## स्वया दिसँ
*समाःज्वलं
*तिसा

पुचः:समाः
समाधि

**समाधी** छगु संस्कृत भाषायागु खँग्वः  खः। थ्व खँग्वःयागु  छ्येलेज्या येक्व सफू व स्तोत्रय् जुगु दु।

## खँग्वःयागु उत्पत्ति व छ्येलेज्या
### उत्पत्ति व विकास
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या दक्ले न्ह्य संस्कृतय् जुगु ख। लिपा थ्व खँग्वयागु तत्सम खँग्वया रुपे यक्व भासे, यक्व कथलं छ्येलेज्या जुल। 
### छ्येलेज्या

थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या संस्कृतय् व संस्कृत नाप स्वापू दुगु व संस्कृत नं बुया वगु भाषे जुगु खने दु। 

## बुद्ध धर्म
बुद्ध धर्मय् समाधिया आर्य आष्टांगिक मार्गया नाप स्वापू दु। बुद्ध धर्मया लंपुइ वनेत स्वता समाधि-सम्यक व्यायाम, सम्यक स्मृति व सम्यक समाधि दयेकेमाः धयातःगु दु। 
### सम्यक व्यायाम
सम्यक कर्मय् प्यता खँ धयातःगु दु
१. अनप्पन्नानं अकुसलानं धम्मानं अनुप्पादाय वायामो अथार्त उत्पन्न मजूगु अकुशल कार्यतेत उत्पन्न मयायेगु अभ्यास
२. उप्पन्नानं अकुसलानं धम्मानं पहानाय वायामो अर्थात् उत्पन्न जुइधुंकूगु अकुशल कार्यतेत नाश यायेगु यत्न
३. अनुप्पन्नानं कुसलानं धम्मानं उप्पादाय वायामो अर्थात् उत्पन्न मजूगु कुशल कार्यतेत उत्पन्न यायेगु यत्न 
४. उप्पन्नान कुसलानं धम्मानं भिय्योभावाय वायामो अर्थात् उत्पन्न जुइधुंकू कुशल कार्यतेत भिंका यंकेगु यत्न

### सम्यक स्मृति
सम्यक कर्मय् प्यता खँ धयातःगु दु
१. कायानुपस्सना,
२. वदनानुपस्सना,
३. चित्तानुपस्सना,
४. धम्मानुपस्सना ।

### सम्यक समाधि
सम्यक कर्मय् समाधियात स्यंकेगु न्याता खँ धयातःगु दु
१. कामच्छन्द– सुख–भोग यायेगु आशा,
२. व्यापाद– द्वेशभाव,
३. थीनमिद्ध– शारीरिक व मानसिक रूपं म्हालीगु,
४. उद्धच्च–कुक्कुच्च– शारीरिक व मानसिक रुपं एकाग्र जुइ मफइगु,
५. विचिकिच्छा– अनावश्यक शंका–उपशंका यायेगु।

## लिधंसा

## स्वयादिसँ
*बुद्ध धर्म
समास

**समास** धाःगु निग्वः वा अप्व खँग्वःयात स्वाना न्हूगु खँग्वः दयेकिगु ज्या ख। थन्यागु ज्यां दयावःगु न्हूगु खँग्वःयात समास खँग्वः धाइ। 

## खँग्वःयागु उत्पत्ति व छ्येलेज्या
### उत्पत्ति व विकास
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या दक्ले न्ह्य संस्कृतय् जुगु ख। नेपालभासय् थ्व खँग्वः पाहाँखँग्वःया रुपय् छ्येलिगु या। 

## थीथी समास
समासया खुता भेद दु: 

* अव्ययीभाव

* तत्पुरुष

* द्विगु

* द्वन्द्व

* बहुव्रीहि

* कर्मधारय

## स्वया दिसँ
*व्याकरण

पुचः:व्याकरण
समुदाय

**समुदाय** मंका सामाजिक-महत्व (दसु: थाय् , मूल्य मान्यता, संस्कृति, धर्म, तजिलजि, वा पहिचां) वा विशेषताय् आधारित छगू सामाजिक इकाइ (जीवित प्राणीया छगू पुचः) ख। समुदायतेसं छगू निश्चित भौगोलिक क्षेत्रय् (दसु छगू देय्, गां, नगर , वा जःलाखःला) वा इन्तरनेतया संचार प्लेटफर्मया माध्यमं भर्चुअल थासय् अवस्थित थाय् वा भावनाय् आधारित जुइफु। 

## खँग्वःयागु उत्पत्ति व छ्येलेज्या
### उत्पत्ति व विकास
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या दक्ले न्ह्य संस्कृतय् जुगु ख। लिपा थ्व खँग्वयागु तत्सम खँग्वया रुपे यक्व भासे, यक्व कथलं छ्येलेज्या जुल। 
### छ्येलेज्या
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या संस्कृतय् व संस्कृत नाप स्वापू दुगु व संस्कृत नं बुया वगु भाषे जुगु खने दु। 

 
## स्वया दिसँ
*मिपुचः
सा

**सा** खँग्वःया यक्व अर्थ जुइफु।
* सा (प्राणी)
* सा म्येया छगू सः
* सा सवाः थुइकिगु खँग्वः
साम्राज्य

**साम्राज्य** धाःगु थी-थी जाति, राज्य, वर्ण आदिया मनूत छगू हे केन्द्रिकृत शक्ति (साधारण रुपं सम्राट) वा नियमया अधीनय् दयाच्वनिगु छगू राजनैतिक इकाइ ख। हलिंया देय्‌त थ्व इकाइया आधारय् दयेमा धाःगु विचाः साम्राज्यवाद ख। 

## खँग्वःया उत्पत्ति व छ्येलेज्या
साम्राज्य छगू संस्कृत खँग्वः ख। थ्व खँग्वःयात यक्व भासय् तत्सम खँग्वया रुपय् छ्येलिगु या। नेपालभासय् थ्व खँग्वःयात पाहां खँग्वःया रुपय् छ्येलिगु या। 

## स्वया दिसँ
*राजनीति

पुचः:राजनीति
सार

**सार** धाःगु छुं नं वस्तु, च्वसु आदिया मू उद्देश्य म्हो खँग्वले तयाःतःगु च्वसु, सफू आदि ख।

## खँग्वःयागु उत्पत्ति व छ्येलेज्या
### उत्पत्ति व विकास
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या दक्ले न्ह्य संस्कृतय् जुगु ख। लिपा थ्व खँग्वयागु तत्सम खँग्वया रुपे यक्व भासे, यक्व कथलं छ्येलेज्या जुल। 
## स्वया दिसँ
*साहित्य
*व्याकरण
तिपिटक

**त्रिपिटक** (पाली भाषा :तिपिटक)बौद्ध धर्मया मूल ग्रन्थ ख। थ्व ग्रन्थयात स्वंगु खण्डय् विभक्त याना तःगु दु।   थ्व ग्रन्थ भगवान बुद्ध मदयेधुंका वसपोलया भिक्षुतेसं वसपोलया सकल धम्मयात सूत्रबद्ध यानातःगु सुत्ततेगु मंका ख। थ्व ग्रन्थय् सुत्ततेत वग्ग, वग्गतेत निकाय व निकायतेत पिटकय् मुंकातःगु दु। थन्याःगु स्वंगु पिटकतेत मुंका त्रिपिटक (स्वंगु पिटक) दयावःगु दु। 

## विभाजन

त्रिपिटकयात स्वंगु भागय् विभाजित यानातःगु दु। 
 
त्रिपिटकया न्हापांगु खण्ड विनय पिटक ख। थुकिलि भिक्षु, भिक्षुणी व अनागारिकातेसं पालना यायेगु नैतिक नियम दु। थ्व ग्रन्थ अनुसार भिक्षुतेगु व्यवहारय् दूगु विभिन्न समस्यातेत समाधान यायेत बुद्धं थीथी नियम पलिस्था यानादिल, गुकियात लिपा थ्व ग्रन्थय् समाविष्ट याना तल। 

त्रिपिटकया मेगु खण्ड सुत्त पिटक ख। थुकियात संस्कृतय् सुत्र पिटक धायेगु नं या। थुकिया भाषिक अर्थ सुकाया धक्की ख। थ्व ग्रन्थय् मूलःतः बुद्धया उपदेश दु। थ्व पिटकयात यक्व उपविभाजनय् विभक्त यानातःगु दु। थ्व ग्रन्थया सकल उपविभाजनया मंका सूत्र १०,००० स्वया अप्व दु। 

त्रिपिटकया स्वंगु खण्ड अभिधम्म पिटक ख। थुकियात अभिधर्म पिटक नं धायेगु या। थ्व ग्रन्थ थाय्‌, संस्कृति व संस्करण अनुसार पाःगु खने दु। थेरवादया पाली ग्रन्थय् अभिधम्म पिटकय् ७गु सफू दु। सर्वास्तिवाद(Sarvāstivāda)य् नं थ्व पिटकय् ७गु सफू दु। छुं साधारण सामग्री व विचारय् सर्वास्तिवादया अभिधम्म पिटक मूल पाली ग्रन्थनाप मेल नःसां थ्व सफू पालीया सफूस्वया यक्व पा। बौद्ध धर्मया मेमेगु प्राचीन संघय् नं अभिधम्म पिटक दूगु जुसां आःया ईले अन्यागु ग्रन्थ तनावने धुंकल।

त्रिपिटकया मू खण्ड थ्व कथं दु 

#सुत्तपिटक
##दीघनिकाय
##मज्झिमनिकाय
##संयुत्तनिकाय
##अङ्गुत्तरनिकाय
##खुद्दकनिकायः
#विनयपिटक
##सुत्तविभङ्ग
###पाराजिकापालि
###पाचित्तियपालि
##खन्धक
###महावग्गपालि
###चुल्लवग्गपालि
##अन्य
###परिवारपालि
#अभिधम्मपिटक
##धम्मसङ्गणिपालि
##विभङ्गपालि
##धातुकथापालि
##पुग्गलपञ्ञत्ति
##कथावत्थुपालि
##यमकपालि
##पट्ठानपालि

## तिपिटकया च्वमि
तिपिटक भगवान बुद्धं क्यनादीगु धम्मयात मुंकातःगु छगू मंका ख। भगवान बुद्धया परिनिर्वाण धुंका वसपोलया उपदेशतेत थी-थी सूत्रय् लुमंकेगु ज्या भिक्षुतेसं मंकाकथं यानादिल। भगवान बुद्धया धम्मया थी-थी पक्षयात लुमंकातयेगु ज्या थी-थी भिक्षुतेसं यानादिल। थथे लुमंकिगु ज्या यानादीपिं भिक्षुत थ्व कथं दु  - 

* विनयपिटक लुमंकादीपिं आचार्यत: १.भिक्षु उपाली, २. भिक्षु दासक, ३. भिक्षु सोणक, ४. भिक्षु सिग्गव, ५. भिक्षु मोग्गलिपुत्ततिस्स।
* सुत्तपिटक लुमंकादीपिं आचार्यतः १. भिक्षु आनन्द (दीघनिकाय), २. भिक्षु सारिपुत्रया शिष्यतेसं मज्झिमनिकाय, ३. भिक्षु महाकस्सप (संयुक्तनिकाय), ४. भिक्षु अनुरुद्ध (अंगुत्तर निकाय), खुद्दकनिकाय सुनां जिम्मा काःगु खः धैगु खं स्पष्ट मजूगु।
* अभिधम्मपिटक लुमंकादीपिं आचार्यतः १. भिक्षु सारिपुत्र, २. भिक्षु भद्दजि, ३. भिक्षु सोभित, ४. भिक्षु पियजाली, ५. भिक्षु पियपाल, ६. भिक्षु पियदस्सी, ७. भिक्षु कोसियपुत्र, ८. भिक्षु सिवग्ग, ९. भिक्षु संदेह, १०. भिक्षु मोग्गलिपुत्त, ११. भिक्षु तिस्सदत्त, १२. भिक्षु धम्मिय, १३. भिक्षु दासक, १४भिक्षु सोणक, १५. भिक्षु रेवत 

## लिधंसा

## स्वयादिसँ
*बुद्ध धर्म

## पिनेया स्वापू
* नेपालभाषाय् तिपितक
* तिपितकया रुपरेखा
* थी-थी भासय् व लिपिइ तिपितक

पुचः:बुद्ध धर्म
पुचः:त्रिपिटक
विकिपिडियाःहलिमसफूया ख्यःत

छगू हलिमसफू पूवंकेयात छुं च्वसु मदेकः मगाः। थन्यागु च्वसुतेगु धलः क्वय् बियातःगु दु। 

पुचः:विकिपिडिया
एस् आइ

**एस आइ** धाःगु हलिंया दकलय् प्रचलित दानिगु व्यवस्था ख। थ्व व्यवस्थाय् मेट्रिक प्रणाली छ्येला थीथी वस्तुत दानिगु याइ। थ्व व्यवस्थाया नां फ्रेञ्च भाय्‌या खँग्वःपुचः Le Système International d'Unitésया चिहाकःगु रुप ख। 

## स्वयादिसँ
* लिटर
* मिटर

पुचः: दानिगु
आयु (हिन्दू धर्म)

**** वेदकथं मनुयागु वंशजयाम्ह छम्ह हिन्दू पात्र खः।
लायेलामा

thumb|250px|

**लायेलामा** छगू कथंया ७गु रङ्गया जः ख।

पुचः:विज्ञान
तच्वः

**तच्वः** धाःगु छगू इम्पेरिकल खँग्वः ख। थ्व खँग्वलं तधंगु मात्राया वस्तुयात क्यनि। 

पुचः:मात्रा
व (व्याकरण)

व धाःगु निगु खँग्वः स्वचाकेयात छ्यलिगु छगू खँग्वः ख।

पुचः:व्याकरण
सुज्ञानाय

**सुज्ञानाय** छगु संस्कृत भाषायागु खँग्वः  खः। थ्व खँग्वःयागु  छ्येलेज्या येक्व सफू व स्तोत्रय् जुगु दु।

## खँग्वःयागु उत्पत्ति व छ्येलेज्या
### उत्पत्ति व विकास
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या दक्ले न्ह्य संस्कृतय् जुगु ख। लिपा थ्व खँग्वयागु तत्सम खँग्वया रुपे यक्व भासे, यक्व कथलं छ्येलेज्या जुल। 
### छ्येलेज्या

थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या संस्कृतय् व संस्कृत नाप स्वापू दुगु व संस्कृत नं बुया वगु भाषे जुगु खने दु।
* दसु — प्रोक्तान्येनैव **सुज्ञानाय** प्रेष्ठ। 
* दसु — नैषा तर्केण मतिरापनेया प्रोक्तान्येनैव **सुज्ञानाय** प्रेष्ठ। 
* दसु — एव च येयमागमप्रभूता मतिरन्येनैवागमाभिज्ञेन आचार्येणैव तार्किकात्प्रोक्ता सती **सुज्ञानाय** भवति हे प्रेष्ठ प्रियतम। 
* दसु — प्रत्युत प्राकृतादीनामपि **सुज्ञानाय** तस्यैवोचितत्वञ्च। 
* दसु — नैषा तर्केण मतिरापनेया प्रोक्तान्येन **सुज्ञानाय** प्रेष्ठ। 

## मेमेगु भाषे छ्येलिगु रुप
मेमेगु भाषे थ्व खँग्वयात छ्येलिगु रुप थ्व कथलं दु 
*नेपाल भाषा : 
*पालि : 
*हिन्दी : 
*खेँ भाषा : 
*बांग्ला भाषा : 
*मराठी भाषा : 
*भोजपुरी भाषा : 
*उडिया भाषा : 
*गुजराती भाषा : 
*मणिपुरी भाषा : 
*रोमानी भाषा : 
*पञ्जाबी भाषा : 
*आसामी भाषा : 
*मैथिली भाषा : 
*द्रविड भाषात : 
*मेमेगु भाषा: 

## स्वया दिसँ
*संस्कृत

## पिनेयागु स्वापू
संस्कृत खँग्वसफू

## लिधंसा
बिजुवा

**बिजुवा** किरांत धर्म कथं छगू प्रकारया गुभाजु ख। 
## स्वयादिसँ
*बिजुवा गा॰ वि॰ स॰-नेपाःया छगू थाय्

पुचः:किरांत धर्म
सृष्टि

**सृष्टि** संस्कृत भाषाया छपू खँग्वः खः। छुं नं चीज देकिगु ज्यायात सृष्टि धाइ। 

## खँग्वःयागु उत्पत्ति व छ्येलेज्या
### उत्पत्ति व विकास
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या दक्ले न्ह्य संस्कृतय् जुगु ख। लिपा थ्व खँग्वयागु तत्सम खँग्वया रुपे यक्व भासे, यक्व कथलं छ्येलेज्या जुल। 
### छ्येलेज्या
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या संस्कृतय् व संस्कृत नाप स्वापू दुगु व संस्कृत नं बुया वगु भाषे जुगु खने दु।
* दसु — &lt;p style="text-align: justify;"&gt;(एवं वा अरेऽस्य॰) याज्ञवल्क्य महाविद्वान् जो महर्षि हुए हैं, &lt;span&gt;वह अपनी पण्डिता मैत्रेयी स्त्री को उपदेश करते हैं कि हे मैत्रेयि! जो आकाशादि से भी बड़ा सर्वव्यापक परमेश्वर है&lt;/span&gt;, &lt;span&gt;उससे ही ऋक्&lt;/span&gt;, &lt;span&gt;यजुः&lt;/span&gt;, &lt;span&gt;साम और अथर्व ये चारों वेद उत्पन्न हुए हैं&lt;/span&gt;, &lt;span&gt;जैसे मनुष्य के शरीर से श्वास बाहर को आके फिर भीतर को जाता है&lt;/span&gt;, &lt;span&gt;इसी प्रकार **सृष्टि** के आदि में ईश्वर वेदों को उत्पन्न करके संसार में प्रकाश करता है&lt;/span&gt;, &lt;span&gt;और प्रलय में संसार में वेद नहीं रहते&lt;/span&gt;, &lt;span&gt;परन्तु उसके ज्ञान के भीतर वे सदा बने रहते हैं&lt;/span&gt;, &lt;span&gt;बीजांकुरवत्। 
* दसु — तथैवादि**सृष्टि**मारभ्याद्यपर्यन्तं वेदोपदेशमन्तरा सर्वमनुष्याणां प्रवृत्तिर्भवेत्। 
* दसु — जैसे हम लोग वेदों के पढ़ने&lt;/span&gt;, &lt;span&gt;विद्वानों की शिक्षा और उनके किये ग्रन्थों को पढ़े विना पण्डित नहीं होते&lt;/span&gt;, &lt;span&gt;वैसे ही **सृष्टि** के आदि में भी परमात्मा जो वेदों का उपदेश नहीं करता तो आज पर्यन्त किसी मनुष्य को धर्मादि पदार्थों की यथार्थविद्या नहीं होती। 
* दसु — &lt;p style="text-align: justify;"&gt;क्योंकि **सृष्टि** के आरम्भ में पढ़ने और पढ़ाने की कुछ भी व्यवस्था नहीं थी, &lt;span&gt;तथा विद्या का कोई ग्रन्थ भी नहीं था&lt;/span&gt;, &lt;span&gt;उस समय ईश्वर के किये वेदोपदेश के विना विद्या के नहीं होने से कोई मनुष्य ग्रन्थ की रचना कैसे कर सकता&lt;/span&gt;? &lt;span&gt;क्योंकि सब मनुष्यों को सहायकारी ज्ञान में स्वतन्त्रता नहीं है। 
* दसु — जैसे अपने सन्तानों के ऊपर पिता और माता सदैव करुणा को धारण करते हैं कि सब प्रकार से हमारे पुत्र सुख पावें&lt;/span&gt;, &lt;span&gt;वैसे ही ईश्वर भी सब मनुष्यादि **सृष्टि** पर कृपादृष्टि सदैव रखता है&lt;/span&gt;, &lt;span&gt;इससे ही वेदों का उपदेश हम लोगों के लिये किया है। 

## स्वया दिसँ
*संस्कृत

## पिनेया स्वापू
संस्कृत खँग्वसफू

## लिधंसा
सेवा

**सेवा** छगु संस्कृत भाषायागु खँग्वः  खः। थ्व खँग्वःयागु  छ्येलेज्या येक्व सफू व स्तोत्रय् जुगु दु।

## खँग्वःयागु उत्पत्ति व छ्येलेज्या
### उत्पत्ति व विकास
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या दक्ले न्ह्य संस्कृतय् जुगु ख। लिपा थ्व खँग्वयागु तत्सम खँग्वया रुपे यक्व भासे, यक्व कथं छ्येलेज्या जुल। 
### छ्येलेज्या

थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या संस्कृतय् व संस्कृत नाप स्वापू दुगु व संस्कृत नं बुया वगु भाषे जुगु खने दु।
* दसु — **सेवा** निषिद्धा या काचिद्‌गहना दुष्करं तपः। 
* दसु — त्वपादमूल**सेवा** च परमं धर्मकारणम्। 
* दसु — स्वाध्याय-**सेवा**-साधूनां सहवासः सुरार्चनम्। 
* दसु — ततो द्वै वत्सरौ स्नातकेन गुरोरानृण्यार्थं **सेवा** कार्या। 
* दसु — 13-70-7 शौद्रं कर्म **सेवा**। 

## थीथी ख्यलय् छ्यलीगु सेवा
* सेवा (अर्थशास्त्र)

## स्वया दिसँ
*संस्कृत

## पिनेयागु स्वापू
संस्कृत खँग्वसफू

## लिधंसा
हिंसा

**हिंसा** धइगु मनूतय्सं शारीरिक शक्ति छ्यलाः मेपिं म्वामितेत मभिंगु ज्या यायेगु, दसु स्यायेगु, घाःपाः यायेगु, अपांग यायेगु, दायेगु, क्षति व विनाश यायेगु ज्या ख। हलिं उसाँय् संगठन (डब्लुएचओ) कथं हिंसा धागु शारीरिक बल वा शक्तिया नियतवश कथं छ्यला, ख्याच्वः वा धाथें, छम्हेसियां मेम्ह मनू, वा छगू पुचः वा समुदायया विरुद्ध, गुकिया लिच्वः कथं घाःपा, मृत्यु, मनोवैज्ञानिक क्षति, कुविकास, वा विपन्नता जुइगु तःच्वःगु सम्भावना दु, अन्यागु ज्यायात हिंसा धकाः परिभाषित याःगु दु। 

## खँग्वःयागु उत्पत्ति व छ्येलेज्या
### उत्पत्ति व विकास
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या दक्ले न्ह्य संस्कृतय् जुगु ख। लिपा थ्व खँग्वयागु तत्सम खँग्वया रुपे यक्व भासे, यक्व कथलं छ्येलेज्या जुल। 
### छ्येलेज्या
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या संस्कृतय् व संस्कृत नाप स्वापू दुगु व संस्कृत नं बुया वगु भाषे जुगु खने दु।

## प्रकार
* थः: थमंतुं थःयात हे याइगु हिंसा
* मंका: छुं समुदाययाके याइगु हिंसा
* मनू स्वया: निश्चित मनूतेगु विरुद्ध याइगु हिंसा

## स्वया दिसँ
* समाज
* अहिंसा
* हताः

## लिधंसा
हास्य रस

**हास्य रस** नवरसय् छता रस ख। थ्व रसया स्थायी भाव हासः ख। हास्य रस विषयय् साहित्यदर्पणकारया अभिप्राय थ्व कथं दु 

**विकृताकारवाग्वेषचेश्टादेः कुहकाद् भवेत्।**
**हास्यो हासस्थायिभावः श्वेतः प्रमथदैवतः॥**

भरतमुनिया नाट्यशास्त्रय् “हास्योनाम हासस्थायिभावात्मकः” धका च्वयातःगु दु। 

## खँग्वःयागु उत्पत्ति व छ्येलेज्या
### उत्पत्ति व विकास
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या दक्ले न्ह्य संस्कृतय् जुगु ख। लिपा थ्व खँग्वयागु तत्सम खँग्वया रुपे यक्व भासे, यक्व कथं छ्येलेज्या जुल। 
### छ्येलेज्या
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या संस्कृतय् व संस्कृत नाप स्वापू दुगु व संस्कृत नं बुया वगु भाषे जुगु खने दु। 

## प्रकार
हास्य स्वंगु विधाया जुइ।
*उत्तम
*मध्यम 
*अधम           
 
## स्वया दिसँ
*नवरस

पुचः:नवरस
पुचः:हास्य रस
चिकुला

**चिकुला** वा **हेमन्त** खुगु ऋतुइ छगू ऋतु ख। थ्व चिकुइगु ऋतु ख। उत्तरी गोलार्धय् व दक्षिणी गोलार्धय् चिकुइगु ला धाःसा पा। 

## खँग्वःयागु उत्पत्ति
हेमन्त खँग्वयागु छ्येलेज्या दक्ले न्ह्य संस्कृतय् जुगु ख। लिपा थ्व खँग्वयागु तत्सम खँग्वया रुपे यक्व भासे, यक्व कथं छ्येलेज्या जुल। चिकुला धाःगु खँग्वः नेपालभाषाया निग्वः खँग्वः चिकु व ला स्वाना दयावःगु खँग्वः ख। चिकुइगु लायात हे चिकुला धका धागु ख। 

## स्वया दिसँ
*ऋतु

पुचः:ऋतु
होरा

**होरा** भारतीय ज्योतिषया छगू कचा ख। ज्योतिष छगू पारम्परिक ख्यः जूगु व वैज्ञानिक पद्धति मजूगुलिं थुकिया प्रभाव वर्तमानय् म्हो जुया वनाच्वंगु दु। थुकियात तजिलजिया रुपय् मनूतेसं पालना यायेगु या। हिन्दू परम्परा कथं होराय् थी-थी पक्ष स्वया भविष्यय् छु जुइ धका धायेगु कुतः याइ। अथे जुसां थ्व ख्यलं बिइगु लिच्वः वा फल पाय्‌छि जुइ धका वैज्ञानिक प्रमाण धाःसा आतक्क मलूनि। अतः, थुकियात विज्ञान वा शास्त्र स्वया नं आदिम परम्परा वा अन्धविश्वासया रुपय् कायेछिं।

## खँग्वःयागु उत्पत्ति व छ्येलेज्या
### उत्पत्ति व विकास
थ्व खँग्वःयात छुं विज्ञतेसं अहोरात्रय् न्ह्यःनेया "अ" व ल्युनेया "त्र" त्वता ल्यंगु "होरा" धका बुयावःगु खँग्वः ख धका धयातःगु दु धाःसा छुं विज्ञतेसं ग्रीक खँग्वः {lang|grc|ὥρα}}नं बुयावःगु धका धयातःगु दु। 
### छ्येलेज्या
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या संस्कृतय् व संस्कृत नाप स्वापू दुगु व संस्कृत नं बुया वगु भासय् जुगु खने दु। नापं, नेपालभासय् थ्व खँग्वःयात पाहाँखँग्वःया रुपय् छ्यलातःगु दु। 

## होराया थीथी पक्ष
होराय् विश्वास याइपिंसं दयेकातःगु थीथी पक्ष थ्व कथं दु-
* *जातक शास्त्र*: जातंया शास्त्र
* *मूहुर्त* मूहुर्त स्वयेगु शास्त्र
* *स्वर शास्त्र* सः वा नांया आधारया होरा
* *प्रश्न* न्हेसः नेनिगु ईया आधारय् फल धाइगु होरा
* *अंकज्योतिष*: अंकया आधारया होरा
* *नाडि ज्योतिष*: मनूया व्यक्तिगत होरा 
* *तजिका शास्त्र / वर्ष फल* न्हूगु दँय् जुइगु खँया भविष्यवाणी
* *जैमिनि सूत्र*: आचार्य जैमिनीया च्वसुलि आधारित होरा 
* *नष्टजातकम्*: मदयावंगु जातं दयेकिगु होरा
* *स्त्रीजातकम्* मिसातेगु जातंया होरा
* *ग्रह समुद्रिकी* ल्हापा स्वया याइगु होरा
* *हस्त रेखा/समुद्रिकी शास्त्र* ल्हापाया ध्वः स्वया याइगु होरा
* *पादताला शास्त्र*: पालितःलेया ध्वः स्वया याइगु होरा
* *शकुन शास्त्र*: शकुन/सगुन स्वयेगु होरा
* *स्वप्न विद्या* : म्हगसया होरा
* *कपाल विद्या* मनूया छ्यं स्वया याइगु होरा
* *आकृति विद्या* म्हय् दयाच्वनिगु दाग आदि स्वया याइगु होरा
* *केराला ज्योतिष* स्वां, म्हया भाग आदिया आधारया होरा

## लिधंसा

## स्वया दिसँ
*ज्योतिष
क्षमा

**क्षमा** धाःगु छगू मानव भाव ख। सुइतं सुं मनूं छुं मखूगु ज्या यासां उकिया लिच्वलय् प्रतिकूल ज्या मयायेगु भाव हे क्षमा ख। थुकियात दानया रुपय् नं कायेगु या। क्षमा दानय् ब्युसाः उकियात क्षमादान धाइ। 

## खँग्वःयागु उत्पत्ति व छ्येलेज्या
### उत्पत्ति व विकास
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या दक्ले न्ह्य संस्कृतय् जुगु ख। लिपा थ्व खँग्वयागु तत्सम खँग्वया रुपे यक्व भासे, यक्व कथलं छ्येलेज्या जुल। 
### छ्येलेज्या
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या संस्कृतय् व संस्कृत नाप स्वापू दुगु व संस्कृत नं बुया वगु भाषे जुगु खने दु। नेपालभासय् थ्व खँग्वः पाहां खँग्वःया कथं छ्येलिगु या।  

## स्वया दिसँ
*भावना

पुचः:दान
क्षयकृत्‌

**क्षयकृत्‌** छगु संस्कृत भाषायागु खँग्वः  खः। थ्व खँग्वःयागु  छ्येलेज्या येक्व सफू व स्तोत्रय् जुगु दु।

## खँग्वःयागु उत्पत्ति व छ्येलेज्या
### उत्पत्ति व विकास
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या दक्ले न्ह्य संस्कृतय् जुगु ख। लिपा थ्व खँग्वयागु तत्सम खँग्वया रुपे यक्व भासे, यक्व कथलं छ्येलेज्या जुल। 
### छ्येलेज्या

थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या संस्कृतय् व संस्कृत नाप स्वापू दुगु व संस्कृत नं बुया वगु भाषे जुगु खने दु। 
## मेमेगु भाषे छ्येलिगु रुप
मेमेगु भाषे थ्व खँग्वयात छ्येलिगु रुप थ्व कथलं दु 
*नेपाल भाषा : 
*पालि : 
*हिन्दी : 
*खेँ भाषा : 
*बांग्ला भाषा : 
*मराठी भाषा : 
*भोजपुरी भाषा : 
*उडिया भाषा : 
*गुजराती भाषा : 
*मणिपुरी भाषा : 
*रोमानी भाषा : 
*पञ्जाबी भाषा : 
*आसामी भाषा : 
*मैथिली भाषा : 
*द्रविड भाषात : 
*मेमेगु भाषा: 

## स्वया दिसँ
*संस्कृत

## पिनेयागु स्वापू
संस्कृत खँग्वसफू
ज्ञानगम्यं

**ज्ञानगम्यं** छगू अध्यात्मिक विचाः ख। थ्व खँग्वलं ज्ञानया लक्ष्ययात थ्विकी। थ्व खँग्वःया छ्येलेज्या यक्व सफू व स्तोत्रय् जुगु दु।

## खँग्वःयागु उत्पत्ति व छ्येलेज्या
### उत्पत्ति व विकास
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या दक्ले न्ह्य संस्कृतय् जुगु ख। लिपा थ्व खँग्वयागु तत्सम खँग्वया रुपे यक्व भासे, यक्व कथलं छ्येलेज्या जुल। 
### छ्येलेज्या
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या संस्कृतय् व संस्कृत नाप स्वापू दुगु व संस्कृत नं बुया वगु भाषे जुगु खने दु। थुकिया छ्येला श्रीमद्‌भागवत गीताय्‌ थ्व कथं यानातःगु दु  -

ज्योतिषामपि तज्ज्योतिस्तमसः परमुच्यते। 

ज्ञानं ज्ञेयं **<u>''ज्ञानगम्यं''</u>** हृदि सर्वस्य विष्ठितम्॥ १३- १८

## लिधंसा

## स्वया दिसँ
*महाभारत

## पिनेया स्वापू
*संस्कृत खँग्वसफू
*मेटाफिजिकल म्युजिङ
माण्डुक्य उपनिषद

माण्डुक्य उपनिषद छगू उपनिषद ख। थ्व उपनिषद ॐया बारेय् ख। 
## पाठ
माण्डुक्य उपनिषदया पाठ थ्व कथं दु

॥ माण्डुक्योपनिषत् ॥

॥ अथ माण्डुक्योपनिषत् ॥



```
ॐ इत्येतदक्षरमिदँ सर्वं तस्योपव्याख्यानं
भूतं भवद् भविष्यदिति सर्वमोङ्कार एव
यच्चान्यत् त्रिकालातीतं तदप्योङ्कार एव  ॥ १ ॥

सर्वं ह्येतद् ब्रह्मायमात्मा ब्रह्म सोऽयमात्मा चतुष्पात्
॥ २ ॥

जागरितस्थानो बहिष्प्रज्ञः सप्ताङ्ग एकोनविंशतिमुखः स्थूल
भुग्वैश्वानरः प्रथमः पादः ॥ ३ ॥

स्वप्नस्थानोऽन्तः प्रज्ञाः सप्ताङ्ग एकोनविंशतिमुखः
प्रविविक्तभुक्तैजसो द्वितीयः पादः ॥ ४ ॥

यत्र सुप्तो न कञ्चन कामं कामयते न कञ्चन स्वप्नं
पश्यति तत्
सुषुप्तम् . सुषुप्तस्थान एकीभूतः प्रज्ञानघन
एवानन्दमयो
ह्यानन्दभुक् चेतो मुखः प्राज्ञस्तृतीयः पादः ॥ ५ ॥

एष सर्वेश्वरः एष सर्वज्ञ एषोऽन्तर्याम्येष योनिः सर्वस्य
प्रभवाप्ययौ हि भूतानाम् ॥ ६ ॥

नान्तःप्रज्ञं न बहिष्प्रज्ञं नोभयतःप्रज्ञं न प्रज्ञानघनं
न प्रज्ञं नाप्रज्ञम् । अदृष्टमव्यवहार्यमग्राह्यमलक्षणं
अचिन्त्यमव्यपदेश्यमेकात्मप्रत्ययसारं प्रपञ्चोपशमं
शान्तं शिवमद्वैतं चतुर्थं मन्यन्ते स आत्मा स विज्ञेयः ॥
७ ॥

सोऽयमात्माध्यक्षरमोङ्करोऽधिमात्रं पादा मात्रा मात्राश्च पादा
अकार उकारो मकार इति ॥ ८ ॥

जागरितस्थानो वैश्वानरोऽकारः प्रथमा
मात्राऽऽप्तेरादिमत्त्वाद्
वाऽऽप्नोति ह वै सर्वान् कामानादिश्च भवति य एवं वेद
॥ ९ ॥

स्वप्नस्थानस्तैजस उकारो द्वितीया मात्रोत्कर्षात्
उभयत्वाद्वोत्कर्षति ह वै ज्ञानसन्ततिं समानश्च भवति
नास्याब्रह्मवित्कुले भवति य एवं वेद ॥ १० ॥

सुषुप्तस्थानः प्राज्ञो मकारस्तृतीया मात्रा मितेरपीतेर्वा
मिनोति ह वा इदं सर्वमपीतिश्च भवति य एवं वेद ॥ ११ ॥

अमात्रश्चतुर्थोऽव्यवहार्यः प्रपञ्चोपशमः शिवोऽद्वैत
एवमोङ्कार आत्मैव संविशत्यात्मनाऽऽत्मानं य एवं वेद ॥ १२ ॥
```



॥ इति माण्डुक्योपनिषत् समाप्ता ॥

पुचः:उपनिषद
नेपालभाषाय् पत्रकारिता

**नेपालभाषाय् बुखँपौ** न्हिपौ, वाःपौ आदिया रुपय् पिहां वयाच्वंगु दु ।  
## इतिहास
वि.सं. १९८२ निसें पिथंगु 'बुद्धधर्म व नेपालभाषा' नेपालभाषाय् दक्ले न्हापांगु पत्रिका खः । थुगु पत्रिकाया सम्पादक धर्मादित्य धर्माचार्य खः । आशाराम शाक्यया सम्पादनय् वि सं २००९य् पिथंगु 'पासा' पाक्षिक रुपय् पिहां वइगु दक्ले न्हापांगु पत्रिका ख 
। थ्व पत्रिका ५२ अङ्कतक पिहांवल व वि सं २०१४ श्रावण ४ गते निसें दित । 
### न्हि पौ
वि सं २०१२, असोज १६ गते निसें फत्तेबहादुर सिंहया सम्पादनय् नेपालभाषाया दक्ले न्हापांगु न्हिपौ 'नेपालभाषा पत्रिका' पिथनेज्या जुल 
। थ्व बुखँपौ २०४१ सालय् दित 
। वि सं २०४५ मङ्सिर २९ गते निसें अशोक श्रेष्ठया सम्पादनय् 'विश्वभूमि' सन्ध्याकालीन पिथनेज्या जुल
। थ्व २०५६ भाद्र २८ गते दित 
।  
वि सं २०४८ निसें अशोक श्रेष्ठया सम्पादनय् 'न्हूगु विश्वभूमि' न्हिपौ ध्वायेगु ज्या जुल । थ्व पत्रिका २०५६ आषाढ ७ गते तक्क न्हिपौ व लिपा २०६४ वैशाख ६ गते निसें छुं ई तक वाःपौया कथं पिहांवःगु खने दु
। 

थ्व धुंकाः सुरेश मानन्धरया सम्पादनय् पिहां वःगु सन्ध्या टाइम्स धाःसा प्रकाशित जुयाच्वंगु दु। वि सं २०५६ फागुण १ निसें पिहां वःगु नेवाः पोष्ट पलखः दिया वि सं २०५८ चैत्र १८ गते निसें विजयकृष्ण श्रेष्ठया सम्पादनय् पिहाँवल
। वि सं २०६० मङ्सिर १४ गतेनिसें सुजीव बज्राचार्यया सम्पादनय् हानं २०६१ साल माघ ३ तक्क थ्व पत्रिका पिहां वःगु खने दु
।  

## पत्रिका
नेपालभासय् थीथी ईलय् पिथंगु पत्रिका थ्व कथं दु -
* धर्मदूत (नेपालभाषाया जक्क पत्रिका मजूसां नेपालभाषाया च्वसुत दुथ्याःगु पत्रिका)
* धर्नोदय (नेसं १०६८)
* थौकन्हे (नेसं १०७१)
* नेपाल (नेसं १०७२)
* नेपालभाषा पत्रिका (नेसं १०७३-११०३)
* झी (नेसं १०७८)
* सितु (नेसं १०८४)
* मन्तुना

आःया ईले नेपालभाषाय् पिथनिगु बुखँपौ थ्व कथं दु-
*सन्ध्या टाइम्स न्हिपौ
*झीगु स्वनिगः न्हिपौ
*देशय्‌मरु झ्याः वाःपौ
*अप्सरा वाःपौ
*हेटौंडा वाःपौ
*नेपाःसः वाःपौ
*पेज ३ बाःछिपौ
*लाय्‌कू बाःछिपौ
* गोरखापत्र, जनजाति पतिइ नेपालभाषाया च्वसु पिथनिगु या

## लिधंसा

## पिनेया स्वापू
*नेपालभाषाया थी-थी बुखँपौ

पुचः:नेपालभाषा
इन्कलाब (सन् १९३५या संकिपा)

**इन्कलाब** हिन्दी भाषाया  छगू नांजागु संकिपा खः। थ्व संकिपा सन् १९३५य् पिहांवःगु खः।

## बाखँ
थ्व छगू कथानक संकिपा खः। 
## मू पात्र

* दुर्गा खोटे
* पृथ्वीराज कपूर
* नवाब
* जैकब्स सिद्दीकी
* मेहरा
* किदार नाथ शर्मा
* निर्मल बैनर्जी
* राज कपूर
## संकिपा देकिपिं

*निर्देशक : 
*निर्माता : 
## सिरपा
## स्वया दिसँ
*हिन्दी संकिपातेगु धलः

## पिनेया स्वापू
*हिन्दी विकिपिडिया

पुचः:सन् १९३५या हिन्दी संकिपा
सावित्री (सन् १९३७या संकिपा)

**सावित्री** हिन्दी भाषाया  छगू नांजागु संकिपा खः। थ्व संकिपा सन् १९३७य् पिहांवःगु खः।

## बाखँ
थ्व छगू कथानक संकिपा खः। 
## मू पात्र

* देविका रानी - सावित्री
* अशोक कुमार
* सुनीता देवी
* माया देवी
* जे सुशीला
* मुमताज़ अली
* एम
## संकिपा देकिपिं

*निर्देशक : 
*निर्माता : 
## सिरपा
## स्वया दिसँ
*हिन्दी संकिपातेगु धलः

## पिनेया स्वापू
*हिन्दी विकिपिडिया

पुचः:सन् १९३७या हिन्दी संकिपा
आग (सन् १९४८या संकिपा)

**आग** हिन्दी भाषाया  छगू नांजागु संकिपा खः। थ्व संकिपा सन् १९४८य् पिहांवःगु खः।

## बाखँ
थ्व छगू कथानक संकिपा खः। 
## मू पात्र

* राज कपूर — केवल खन्ना 
* नर्गिस — निम्मी
* कामिनी कौशल — निर्मला 
* निगार सुल्ताना — 
* कमल कपूर — वकील खन्ना
* प्रेमनाथ — राजन
* शशि कपूर — छोटा केवल खन्ना
## संकिपा देकिपिं

*निर्देशक : 
*निर्माता : 
## सिरपा
## स्वया दिसँ
*हिन्दी संकिपातेगु धलः

## पिनेया स्वापू
*हिन्दी विकिपिडिया
पारस (सन् १९४९या संकिपा)

**पारस** हिन्दी भाषाया  छगू नांजागु संकिपा खः। थ्व संकिपा सन् १९४९य् पिहांवःगु खः।

## बाखँ
थ्व छगू कथानक संकिपा खः। 

## मू पात्र

* कामिनी कौशल - गीता
* मधुबाला - प्रिया
* अमर
* राम अवतार
* कुक्कू
* प्रतिमा देवी
* गोपी
* मुराद
* रहमान - कुमार
* डीया सप्रू
* के एन सिंह
* सुलोचना - चंपा
## संकिपा देकिपिं
*निर्देशक : 
*निर्माता : 

## सिरपा
## स्वया दिसँ
*हिन्दी संकिपातेगु धलः

## पिनेया स्वापू
*हिन्दी विकिपिडिया
बरसात (सन् १९४९या संकिपा)

**बरसात** हिन्दी भाषाया  छगू नांजागु संकिपा खः। थ्व संकिपा सन् १९४९य् पिहांवःगु खः।

## बाखँ
थ्व छगू कथानक संकिपा खः। 
## मू पात्र

* नर्गिस —  रेशमा 
* राज कपूर —  प्राण
* प्रेमनाथ —  गोपाल
* के एन सिंह — भोलू
* कुक्कू —  रूबी
* निम्मी — नीला
## संकिपा देकिपिं

* निर्देशक : 
* निर्माता : 
## सिरपा
## स्वया दिसँ
* हिन्दी संकिपातेगु धलः

## पिनेया स्वापू
* हिन्दी विकिपिडिया

पुचः:सन् १९४९या हिन्दी संकिपा