विद्युतचुम्बकिय विकिरण

**विद्युतचुम्बकिय विकिरण** छगू कथंया उर्जा ख। थ्व उर्जाया इमिसन व एब्जर्प्सन चार्ज्ड पार्टिकलं याइ। स्पेसय् वनिबिले थुकिलिं तरङ्ग थें न्यागु व्यवहार क्यनि। विचु विकिरणया विद्युतीय व चुम्बकीय ख्यः दै। थ्व निगु ख्यः फेजय् उर्जा व तरङ्गया परिवहन व थःदथुइ पर्पेन्डिकुलर कथं दैगु या। भ्याक्युमय् थ्व तरङ्ग जःया गतिइ प्रभाहित जुइ। 

## विद्युतचुम्बकिय स्पेक्त्रम

[right|frame|'''लिखँ:'''<br /><br /> γ = गामा रे<br /> HX (एच एकस)= हार्ड एक्सरे<br /> SXएसएक्स =  एक्सरे<br /><br /> EUV इयूभि = चरम - अल्ट्राभायोलेट<br /> NUV एनयूभि = निकट-अल्ट्राभायोलेट<br /><br /> [जः|खनेदइगु जः (रंगया हाकः) NIR एनआइआर = सत्तिक- इन्फ्रारेड MIR एमआईआर = मध्य-इन्फ्रारेड FIR एफआइआर = तापाः-इन्फ्रारेड EHF ईएचएफ = तसकं तच्वःगु फ्रिक्वेन्सी (माइक्रोवेभ) SHF एसएचएफ = सुपर-हाइ फ्रिक्वेन्सी (माइक्रोवेभ) UHF यूएचएफ = अल्ट्राहाइ फ्रिक्वेन्सी (रेडियो तरंग) VHF भिएचएफ = तसकं तच्वःगु फ्रिक्वेन्सी (रेडियो) HF एचएफ = उच्च फ्रिक्वेन्सी (रेडियो) MF एमएफ = मध्यम फ्रिक्वेन्सी (रेडियो) LF एलएफ = म्ह्व फ्रिक्वेन्सी (रेडियो) VLF भिएलएफ = तसकं म्ह्व फ्रिक्वेन्सी (रेडियो) VF भिएफ = सःया फ्रिक्वेन्सी ULF यूएलएफ = अल्ट्रा-लो फ्रिक्वेन्सी (रेडियो) SLF एसएलएफ = सुपर-लो फ्रिक्वेन्सी (रेडियो) ELF ईएलएफ = तसकं म्ह्व फ्रिक्वेन्सी (रेडियो)]]
ईएम विकिरणयात तरङ्ग हाकःया आधारय् रेडियो, माइक्रोवेभ, इन्फ्रारेड, खनेदूगु जःझ्वः, अल्ट्राभायोलेत, एक्स-रे, व गामा जःय् ब्वथलेछिं। छुं नं विद्युत चुम्बकीय तरंगयात फोरियर विश्लेषणं साइनोसोइदल तरंग ( मोनोक्रोमेटिक रेडिएशन )या रुपय् म्हसीकेछिं, गुकिलि दुथ्याःगु  प्रत्येक रेदिएशनयात ईएमआर स्पेक्ट्रमया क्षेत्रय् ब्वथलेछिं।

### रेडियो व माइक्रोवेभ
छगू मिटर निसें छगू मिलिमिटर तक्कया तरङ्ग दैगु विद्युत चुम्बकीय विकिरणयात माइक्रोवेभ धाइ; इमिगु फ्रिक्वेन्सी ३००&nbsp;मेगाहर्ज (०.३&nbsp;गिगाहर्ज) व ३००&nbsp;गिगाहर्ज या दथुइ दयाच्वनि। रेदियोवेभ छगू इलेक्त्रिकल कन्दक्तर(चालक पदार्थ ?)या स्वापूलि वइबिले, इपिं कन्दकतर नाप स्वाना, कन्दक्तरलिसे हे सञ्चालन जुइ बाय् सनि, व चालक पदार्थया इलेक्ट्रोनयात सहसंबंधित चार्जया पुचलय् न्ह्याकाः चालक सतहय् विद्युत प्रवाह प्रेरित याइ । रेडियो व माइक्रोवेभ फ्रिक्वेन्सीइ इलेक्त्रोम्याग्नेतिक विकिरणं पदार्थनाप यक्व ल्याखय् प्रभावित परमाणुइ न्यनाच्वंगु चार्जया बल्क पुचःया रुपय् अन्तरक्रिया याइ। विद्युत चालकय्, थन्यागु प्रेरित चार्जया बल्क मूभमेन्त ( विद्युत धारा )या लिच्वः कथं थन्याःगु विकिरणया अवशोषण (absorption) जुइ, वा मखुसा चार्जया पृथक्करण जुइ गुकिलिं न्हुगु रेदियसन दयावइ। छगू दसु एन्टेनां याइगु रेडियो तरंगया अवशोषण वा उत्सर्जन ख, वा विद्युतीय दाइपोल मोमेन्त दूगु लः वा मेमेगु अणुतेसं माइक्रोवेभया अवशोषण ख। थुगु अन्तरक्रियां विद्युत प्रवाह बाय् ताप, बाय् नित्तां पिकाइ।

### इन्फ्रारेद
रेडियो व माइक्रोवेभ थें इन्फ्रारेड (IR) जः धातुतेसं प्रतिबिम्बित याइ। अथे जुसां लोअर-फ्रिक्वेन्सी रेडियो व माइक्रोवेभ रेडिएशन स्वया भिन्न इन्फ्रारेद आपालं छगू मोलेक्युलय् दूगु दाइपोलनाप अन्तरक्रिया याइ, गुकि छगू हे रासायनिक बन्दया अन्त्यय् एतम कम्पन जुइवं हिलाच्वनि। थुकिया लिच्वः कथं थुकियात यक्व पदार्थं एब्जर्ब याइ। थथे छुं पदार्थं एबजर्ब याइबिले एब्जर्ब याइगु पदार्थया दुने अप्वइगु कम्पन तापया रुपय् मदया वनीगुलिं इमिगु तापक्रम अप्वइ। थ्व हे प्रक्रिया, अःखः बाय् रिभर्सय् सनिबिले, पदार्थतेसं इन्फ्रारेडयात स्वतःस्फूर्त रुपं पिकाइ।

इन्फ्रारेड विकिरणयात स्पेक्ट्रल सबरिजनय् ब्वथलातःगु दु । थी-थी उपविभाजन पद्धति दयाच्वंसां   स्पेक्ट्रमयात सामान्यतया थुकिया स्पेक्त्रमयात निकट-इन्फ्रारेड (०.७५–१.४&nbsp;माइक्रोमिटर) , चीहाकःगु इन्फ्रारेड (१.४–३&nbsp;माइक्रोमिटर), दथु-हाकःगु इन्फ्रारेड (३–८&nbsp;माइक्रोमिटर), ताःहाकःगु इन्फ्रारेड (८–१५&nbsp;माइक्रोमिटर) व तापाःगु इन्फ्रारेड (१५–१०००&nbsp;μm) कथं विभाजित याइ। 

छुं प्राणी, गथेकि बि बाय् सर्पया म्हय् जः-म्हसीकेगु भः (पित अर्ग्यान) दइ गुकिलिं तापक्रमया भिन्नता म्हसीकेफु, गुकियाइ छ्यला इमित इन्फ्रारेड विकिरण अनुभूति यायेफु। 

### खनेदइगु जः
प्राकृतिक स्रोतं थ्व इलेक्त्रोम्याग्नेतिक स्पेक्ट्रमय् विकिरण दयेकी। थ्व स्पेक्त्रमय् थ्यं-मथ्यं ४०० एनएम व ७००&nbsp;एनएमया दथुइ तरङ्ग हाकः दुगु जः मनूया मिखां तप्यंक खनीगु जूगुलिं थ्व जःयात खनेदइगु जः धकाः म्हसीकि। मेगु तरङ्ग-हाकः, विशेष यानाः थ्व स्पेक्त्रमया लिक्कसं च्वंगु इन्फ्रारेड (७००&nbsp;एनएम स्वयां ताःहाकः) व अल्ट्राभायोलेट (४००&nbsp;एनएम स्वयां चीहाकः)यात गबलें गबलें जः धाइगु नं या।

### अल्ट्राभायोलेट
अल्ट्राभायोलेटय् विकिरणया फ्रिक्वेन्सी अप्वया वनेवं फोतोनं छुं दबल बन्द दूगु मोलेक्युलयात उत्तेजित यासें स्थायी रसायनिक हिलाः हयेफु। थ्व झ्वलय् लगभग स्व (३) इलेक्ट्रोन भोल्ट वा व स्वया अप्व उर्जा दइ। थन्याःगु उर्जां डिएनएय् स्थायी क्षति यायेफु। अल्ट्राभायोलेट ए (यूभीए) विकिरणं उत्पादित रिएक्टिभ अक्सिजन प्रजातिं  अप्रत्यक्ष रुपं डिएनएयात क्षति याइ। इमिसं डिएनएयात प्रत्यक्ष रुपं क्षति यायेत गाक्क इमिके उर्जा मदु। थ्व हे कारणं फुक्क तरङ्ग हाकःया अल्ट्राभायोलेटं डीएनएयात क्षति यायेफु, व क्यान्सर यायेफु। नापं,  यूभीबी धाःगु अल्त्राभायोलेत विकिरणं छ्यंगु छ्वयेकेगु (सनबर्न) ज्या यायेफु गुगु छ्यंगुलि साधारण ताप प्रभावं उत्पादन जुइगु प्रभाव स्वया यक्व मभिं।

### एक्सरे व गामा जः
न्यूनतम-आयनीकरण ऊर्जा वा अप्व ऊर्जा दूगु इलेक्त्रोम्याग्नेतिक रेदियसनयात आयोनाइजिङ्ग रेदियसन धाइ। थुकिलि चिहाकःगु तरङ्गया मुक्कं स्पेक्ट्रम दुथ्याइ। इलेक्त्रोम्याग्नेतिक रेदियसन स्वया पिने नं यक्व मेमेगु आयोनाइजिङ्ग रेदियसनत दु। इलेक्त्रोम्याग्नेतिक -ताजिया आयोनाइजिङ्ग रेदियस दुने चरम अल्ट्राभायोलेट स्वया अप्वःगु सकल उच्च आवृत्ति व चिहाकःगु तरङ्ग हाकःया रेदियसन दुथ्याः, दसु सकल एक्स-रे व गामा रे। थ्व दकलय् गम्भीर प्रकारया आणविक क्षति यायेफूगु रेदियसन ख, गुकिलिं जीवविज्ञानया छुं नं बायोमोलेक्युलयात क्षति यायेफु। थुकिलिं म्युतेसन व क्यान्सर थें न्याःगु लिच्वः पिकायेफु।  थन्याःगु विकिरण आपालं छ्यंगुया दुनेया म्हकुचाय् असर यायेफु छाय् धाःसा एक्स-रे स्पेक्ट्रम व गामा रे स्पेक्ट्रमया फुक्कं जः, छ्येंगु पुलाः म्हया दुनेया पदार्थय् दुहां वना असर यायेफु।

## स्वयादिसँ
* उर्जा
* भौतिकशास्त्र

## लिधंसा

पुचः:विज्ञान
पुचः:जः म्हसीका