भूतपाल

**** पौराणिक आधारे मनुयागु वंशजयाम्ह छम्ह हिन्दू पात्र खः।

## शास्त्रय् दसु

**ईशादिविंशोत्तरशतोपनिषदः — उपनिषद‌-०१-१०**
तमेव धीरो विज्ञाय प्रज्ञां  कुर्वीत ब्राह्मणः ॥   नानुष्यायाद्व-हूञ्छब्दान्वाचो विग्लापनँ   हि तदिति ॥२१॥
स वा   एष  महानजआत्मा योऽयं विज्ञानमयः   प्राणेषु   य  एषोऽन्तर्हृदय    आकाशस्तस्मिन्छेतेसर्वस्य वशी सर्वस्येशानः सर्वस्याधिपतिः  स  न   साधुना  कर्मणा भूयान्नोएवासाधुना कनीयानेष  सर्वेश्वर  एष   भूताधिपतिरेष  भूतपाल  एष सेतुर्वि-धरण एषां लोकानामसंभेदाय  तमेतं  वेदानुवचनेन   ब्राह्मणा  विविदिषन्तियज्ञेन दानेन तपसाऽनाशकेनैतमेव विदित्वा मुनिर्भवति ।  एतमेव प्रव्राजिनोलोकमिच्छन्तः प्रव्रजन्ति । एतद्ध स्म वैतत्पूर्वे विद्वाँसः    प्रजां न कामयन्तेकि प्रजया करिष्यामो येषां नोऽयमात्माऽयं लोक इति ते ह   स्म   पुत्रैषणा-याश्च वित्तैषणायाश्च लोकैषणायाश्च व्युत्थायाथ भिक्षाचर्यं  चरन्ति   या  ह्येवपुत्रैषणा सा वित्तैषणा या वित्तैषणा सा लोकैषणोमे ह्मेते एषणे एव भवतः ॥स एष नेति नेत्यात्माऽगृह्यो  न हि  गृह्यतेऽशीर्यो  न हि  शीर्यतेऽसङ्गो न हिसज्यतेऽसितो न व्यथते न रिष्यत्येतमु हैवैते न  तरत  इत्…

**ईशादिविंशोत्तरशतोपनिषदः — उपनिषद‌-२१-३०**
शनिराहुकेतूरगरक्षोय-क्षनरविहगशरभेभादयोऽधस्तादुद्यन्ति तपन्ति वर्षन्ति स्तुवन्ति पुनर्वि-शन्त्यन्तर्विवरेणेक्षन्ति यः प्राज्ञो विधरणः सर्वान्तरोऽक्षरः शुद्धः पूतोभान्तः क्षान्तः शान्तः  ॥६॥
एष हि खल्वात्माऽन्तर्हृदयेऽणीयानिद्धोऽग्नि-----Page------------------१९३--रिव विश्वरूपोऽस्यैवान्नमिदं सर्वमस्मिन्नोता इमाः प्रजाः  ।  एष आत्माऽपहत-पाप्मा विजरो विमृत्युर्विशोकोऽविचिकित्सोऽविपाशः सत्यसंकल्पः सत्यकामएष परमेश्वर एष भूताधिपतिरेष भूतपाल एष सेतुर्विधरण एष हिखल्वात्मेशानः शंभुर्भवो रुद्रः प्रजापतिर्विश्वसृग्घिरण्यगर्भः सत्यं प्राणो हंसःशास्ताऽच्युतो विष्णुर्नारायणः  ।  यश्चैषोऽग्नौ यश्चायं हृदये यश्चासावादित्ये सएष एकः  ।  तस्मै ते विश्वरूपाय सत्ये नभसि हिताय नमः  ॥७॥
अथेदानीं ज्ञानोपसर्गा राजन्मोहजालस्यैष वै योनिर्यदस्वर्ग्यैः सहस्वर्ग्यस्यैष वाट्ये पुरस्तादुक्तेऽप्यधःस्तम्बेनाश्लिष्यन्त्यथ ये चान्ये हनित्यप्रमुदिता नित्यप्रवसिता नित्ययाचका नित्यं शिल्पोपजीविनोऽथये चान्ये ह पुरयाचका अयाज्यया…

**नयमयूखमालिका**
परमात्मा, न तु तदीयगुणनिवहः। "तदन्वेष्टव्य"मित्यस्य "तस्मिन्यदन्त" रित्येतन्मात्रान्वयित्वेन गुणमात्रस्योपास्यत्वापत्त्या गुणिनोऽनुपास्यत्वप्रसङ्गात् । एवञ्च वाक्यशेषे श्रूयमाणाः सर्वे परमात्मधर्माः "तस्मिन् यदन्त"रिति निर्दिष्टे परमात्मन्यन्वयं लभन्त इति न तेषामप्यनुपपत्तिरित। एवं प्राप्ते सिद्धान्तः- दहराकाशः परमात्मा। न भूताकाशः। वाक्यशेषगतेभ्यो हेतुभ्यः। वाक्यशेषे हि "यावन्वा अयमाकाशः तावानेषोऽन्तर्हृदय आकाश" इति दहराकाशस्य भूताकाशात् भेदापेक्षः। तेनोपमानोपमेयभावो निबध्यते। तदनन्तरं "अस्मिन्द्यावापृथिवी अन्तरेव समाहिते उभावग्निश्च वायुश्च सूर्याचन्द्रमसावुभौ 
विद्युन्नक्षत्राणी"ति प्रकृतं दहराकाशं अस्मिन्निति निर्दिश्य तस्य सर्वजगदाधारत्वमुच्यते। ततो "यच्चास्येहास्ति यच्च नास्ति सर्वं तदस्मिन् समाहित" मित्यस्योपासकस्य लोके यद्भोग्यजातं वर्तते यच्च मनोरथमात्रस्पदमिह नास्ति सर्वं तद्भोग्यजातमस्मिन् दहराकाशे समाहितमिति तस्य निरतिशयभोग्यत्वेन तस्य निरतिशयानन्दत्वं प्रदर्श्यते। "तदेतत्सत्…

**ब्रह्मसूत्रम् — द्वितीयः अध्यायः — प्रथमः पादः**
नन्वनेकात्मकं ब्रह्म यथा वृक्षोऽनेकशाखः एवमनेकशक्तिप्रवृत्तियुक्तं ब्रह्म अत एकत्वं नानात्वं चोभयमपि सत्यमेव यथा वृक्ष इत्येकत्वं शाखा इति च नानात्वम् यथा च समुद्रात्मनैकत्वं फेनतरङ्गाद्यात्मना नानात्वम् यथा च मृदात्मनैकत्वं घटशरावाद्यात्मना नानात्वम् तत्रैकत्वांशेन ज्ञानान्मोक्षव्यवहारः सेत्स्यति नानात्वांशेन तु कर्मकाण्डाश्रयौ लौकिकवैदिकव्यवहारौ सेत्स्यत इति एवं च मृदादिदृष्टान्ता अनुरूपा भविष्यन्तीति। नैवं स्यात् मृत्तिकेत्येव सत्यम् इति प्रकृतिमात्रस्य दृष्टान्ते सत्यत्वावधारणात् वाचारम्भणशब्देन च विकारजातस्यानृतत्वाभिधानात् दार्ष्टान्तिकेऽपि ऐतदात्म्यमिदं सर्वं तत्सत्यम् इति च 
परमकारणस्यैवैकस्य सत्यत्वावधारणात् स आत्मा तत्त्वमसि श्वेतकेतो इति च शारीरस्य ब्रह्मभावोपदेशात् स्वयं प्रसिद्धं ह्येतच्छारीरस्य ब्रह्मात्मत्वमुपदिश्यते न यत्नान्तरप्रसाध्यम् अतश्चेदं शास्त्रीयं ब्रह्मात्मत्वमभ्युपगम्यमानं स्वाभाविकस्य शारीरात्मत्वस्य बाधकं संपद्यते रज्ज्वादिबुद्धय इव सर्पादिबुद्धीनाम् बाधिते…

## लिधंसा