समकालीन दर्शन

**समकालीन दर्शन** (Contemporary philosophy) धइगु पश्चिमी दर्शनया छगू युग खः, गुगु १९गू सदीया अन्त्य निसें २०गू सदीया सुरु जुयाः थौंकन्हय् तक दयाच्वंगु दु। आधुनिक दर्शनया धुंका वःगु थ्व युगय् दर्शनशास्त्र छगू व्यावसायिक (professional) व विश्वविद्यालयय् ब्वनीगु प्राज्ञिक विषय जूगु खः। थ्व इलय् पश्चिमी दर्शनशास्त्र मू कथं निगू तःधंगु कचाय् बायावन: "विश्लेषणात्मक दर्शन" (Analytic philosophy) व "महाद्वीपीय दर्शन" (Continental philosophy)।

## मू परम्परा व आन्दोलनत

### विश्लेषणात्मक दर्शन (Analytic Philosophy)
थ्व परम्परा विशेष यानाः बेलायत, अमेरिका व अष्ट्रेलियाय् लोकंह्वात। थुकिलिं तर्कशास्त्र (logic), भाषाया स्पष्ट विश्लेषण, व विज्ञानयात तःधंगु महत्त्व बी।

बर्ट्रान्ड रसेल (Bertrand Russell), लुडविग विट्गेन्स्टाइन (Ludwig Wittgenstein), व जी.ई. मूर (G.E. Moore) थ्व विचाःया पलिस्था याइपिं मू दार्शनिकत खः।

इमिगु मू उद्देश्य जटिल दार्शनिक न्ह्यसःतय्त भाषा व तर्कया माध्यमं अःपुक थुइकेगु व समाधान यायेगु खः। विट्गेन्स्टाइनं धाःगु दु कि यक्व दार्शनिक समस्यात भाषाया मखुगु छ्यलां (misuse of language) यानाः ब्वलनीगु खः।

### महाद्वीपीय दर्शन (Continental Philosophy)
थ्व परम्परा युरोपया महाद्वीप (विशेष यानाः जर्मनी व फ्रान्स) य् विकास जूगु खः। थुकिलिं मानव अनुभव, इतिहास, समाज, व जीवनया अर्थ मालेगु खँय् बः बी। विश्लेषणात्मक दर्शन थें थ्व विज्ञान व तर्कय् जक सीमित मदु। थुकिया दुने थीथी आन्दोलनत ला:

फेनोमेनोलोजी (Phenomenology): एडमन्ड हुसर्ल (Edmund Husserl) व मार्टिन हाइडेगर (Martin Heidegger) थुकिया मू दार्शनिक खः। थुकिलिं मनूया चेतना (consciousness) व व्यक्तिगत अनुभवयात यथार्थवादी कथं सीकेगु ज्या याइ।

अस्तित्त्ववाद (Existentialism): जिन-पल सार्त्र (Jean-Paul Sartre), अल्बर्ट कामु (Albert Camus), व सिमोन डी बोभोयर (Simone de Beauvoir) थें न्याःपिं दार्शनिकतय्सं मनूया स्वतन्त्रता व थःगु जीवनया अर्थ थम्हं हे मालेमाः धकाः स्यनादिल।

उत्तर-संरचनावाद (Post-structuralism): मिशेल फुको (Michel Foucault) व ज्याक डेरिडा (Jacques Derrida) थें न्याःपिं विद्वानतय्सं भाषा, शक्ति (power), व समाजया अन्तरनिहित संरचनायात चुनौती बिल। इमिसं छुं नं ज्ञान पूर्ण व निरपेक्ष मजुइगु खँ न्ह्यब्वल।

### व्यावहारिकतावाद (Pragmatism)
थ्व अमेरिकाय् विकास जूगु छगू तःधंगु दार्शनिक आन्दोलन खः। चार्ल्स स्यान्डर्स पियर्स (Charles Sanders Peirce), विलियम जेम्स (William James), व जोन डेवी (John Dewey) थुकिया मू दार्शनिकत खः। थ्व विचाः कथं, छुं नं सिद्धान्त वा विचाःया सत्यता उकिया व्यावहारिक लिच्वः (practical consequences) व समाजया निंतिं उपयोगीताय् निर्भर जुइ।

## समकालीन दार्शनिक ख्यः

थौंकन्हय् दर्शनशास्त्र अमूर्त सिद्धान्तय् जक सीमित मदु, थ्व व्यावहारिक जीवनय् व आधुनिक समस्यातय्सं नं स्वानाच्वंगु दु:

नीतिशास्त्र व राजनीति: जोन रल्स (John Rawls) या न्यायया सिद्धान्त (Theory of Justice) व पिटर सिंगर (Peter Singer) या व्यावहारिक नीतिशास्त्रं (practical ethics) कानुन, राजनीति व पशु अधिकारय् तःधंगु प्रभाव लाकूगु दु।

मिसावादी दर्शन (Feminist Philosophy): मिसा व मिजं दथुया समान अधिकार, पितृसत्तात्मक समाजया संरचना, व लैंगिक भूमिकाय् दार्शनिक बहस जुइगु ख्यः।

विज्ञान व प्रविधिया दर्शन: कृत्रिम बुद्धिमत्ता (Artificial Intelligence), बायोएथिक्स (Bioethics), व जलवायु परिवर्तन थें न्याःगु २१गू सदीया आधुनिक समस्यातय्गु दार्शनिक विश्लेषण व नैतिक मापदण्ड तय यायेगु ज्या थौंकन्हय् या मू दार्शनिक अनुसन्धान खः।

## स्वयादिसँ

दर्शनशास्त्र

आधुनिक दर्शन

अस्तित्त्ववाद

बर्ट्रान्ड रसेल

## लिधंसा