उपस्था

**उपस्था** छगु संस्कृत भाषायागु खँग्वः  खः। थ्व खँग्वःयागु  छ्येलेज्या येक्व सफू व स्तोत्रय् जुगु दु।

## खँग्वःयागु उत्पत्ति व छ्येलेज्या
### उत्पत्ति व विकास
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या दक्ले न्ह्य संस्कृतय् जुगु ख। लिपा थ्व खँग्वयागु तत्सम खँग्वया रुपे यक्व भासे, यक्व कथलं छ्येलेज्या जुल। 
### छ्येलेज्या

थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या संस्कृतय् व संस्कृत नाप स्वापू दुगु व संस्कृत नं बुया वगु भाषे जुगु खने दु।
* दसु — तिस्रो द्यावः सवितुर्द्वा **उपस्था**ँ एका यमस्य भुवने विराषाट्। 
* दसु — गृहीतसोमं परि माऽग्न इति वाचयति १ उत्तरे च २ उदायुषेत्युत्थानं शीर्ष्णि सोमं कृत्वा पाणिमन्तर्द्धाय ३ प्रतिपन्थामित्यनोऽभ्येति दक्षिण-तस्तिष्ठञ्छन्नं समङ्गि धौतं प्रउगाच्चोद्धते फलके ४ कृष्णाजिन-मस्मिन्नास्तृणात्यदित्यास्त्वगिति ५ तस्मिन्त्सोमं निदधात्यदित्यै सद इति ६ अस्तम्भ्नाद् द्यामिति सोममालभ्य वाचयति ७ वनेषु व्यन्तरिक्षमिति सोमपर्याणहनेन परितत्य कृष्णाजिनं पुरस्तादासजति सूर्यस्य चक्षुरिति ८ एकं चेद् ग्रीवा अवकृत्य ९ अनड्वाहौ युनक्त्युस्रावेतमिति युग-पत्तद्वचनत्वात् १० भेदे मन्त्रावृत्तिः सान्निपातितत्वात् ११ ईषान्तरे भूमिष्ठः सुब्रह्मण्यः पलाशशाखया प्राजति १२ पश्चात्परीत्याऽपालम्बं गृहीत्वा सोमाय क्रीतायाऽनुवाचयति पर्युह्यमाणायेति वा १३ दीक्षितश्चाऽन्वारभते १४ त्रिरुक्तायां प्राङ्यात्वा दक्षिणाऽवर्त्य शालां गच्छन्ति १५ भद्रो म इति वाचयति १६ सुब्रह्मण्यां चाऽह्वयति सुब्रह्मण्यॐ सुब्रह्मण्योमिति त्रिरुक्त्वा सकृन्निगदं यावदहे सुत्या तथाऽऽह १७ शालां पूर्वेण प्रति-प्रस्थाताऽग्नीषोमीयं पशुमादाय तिष्ठति कृष्णसारङ्गं मेध्यमभावे लोहितसारङ्गम् १८ नमो मित्रस्येत्येनमालभ्य वाचयति १९ चरति पशौ वाचनमेव २० आहवनीयाच्छोल्मुकमाहृत्यैके २१ समीपेऽन **उपस्था**-प्योत्तम्भनेनोपस्तभ्नाति वरुणस्योत्तम्भनमिति २२ शम्ये चोद्वृहति वरुणस्य स्कम्भसर्जनी स्थ इति २३ औदुम्बरीमासन्दीं नाभिदघ्नामरत्निमात्रा-ऽङ्गीभूतामाहरन्ति चत्वारः २४ अभिमृशत्येनां वरुणस्य ऋतसदन्यसीति २५ कृष्णाजिनमस्यामास्तृणाति वरुणस्य ऋतसदनमसीति २६ तस्मिन्त्सोमं निदधाति वरुणस्य ऋतसदनमासीदेति २७ शालां प्रवेशयन्ति दीक्षितसञ्चरेण २८ या त इति वाचयति २९ आहवनीयं दक्षिणेन स्थापयन्ति ३० उदपात्रमुपनिनयन्त्येके ३१ ९ 7। 
* दसु — पत्यैदे वेदं प्रयच्छति , दुरनुवेदो वा अमुत्र यज्ञो , यज्ञं एवास्मै विन्दति , त्रिः प्रयच्छति , त्रिषत्या हि देवा , **उपस्था** आस्यते , पुमांसं जानुका भवति , पशवो वै वेदः , ओषधयो ह्येष , एष खलु वै पशूनां लोको यदन्तराग्नी , स्वे वा एतं लोके यजमानो भ्रातृव्यस्य पशून् वृङ्क्ते , अर्धमासेऽर्धमासे वै यज्ञो विच्छिद्यते ,। 
* दसु — दृशानो रुक्म उरुया विभातीति रुक्मं प्रतिमुञ्चते , अमृतं वै हिरण्यम् , मृत्योरेतद् रूपं यदग्नि, र्यत्पाशो अमृतेनैव मृत्युमन्तर्धत्ते , अथैते निर्बाधा, देवाश्च वा असुराश्चास्पर्धन्त, ते देवा एतान् निर्बाधानपश्यन् , तैरसुरान् एभ्यो लोकेभ्यो निरबाधन्त, तन् निर्बाधानां निर्बाधत्वं , तदेतैरेव निर्बाधैर्यजमानो भ्रातृव्यं एभ्यो लोकेभ्यो निर्बाधते , एकविंशतिनिर्बाधो भवति प्रतिष्ठित्यै , उपरिष्टान् निर्बाधं बिभर्ति , अधस्तान् निर्बाधं सादयति भ्रातृव्यस्य विनुत्त्यै, नक्तोषासा समनसा विरूपा इति , अहोरात्राभ्यां एवाग्निमाधत्ते, धापयेते शिशुमेकं समीची, इति एतं ह्येते धापयेते शिशुमेकं समीची, द्यावाक्षामा रुक्मो अन्तर्विभातीति , एष ह्येतयो रुक्मोऽन्तर्विभाति, देवा अग्निं धारयन् द्रविणोदा इति, प्राणा वै देवा द्रविणोदाः, प्राणैरेवाग्निम् उद्यच्छते, विश्वा रूपाणि प्रतिमुञ्चते कविरिति, विश्वा हि रूपाण्यग्निः, प्रासावीद् भद्रं द्विपदे चतुष्पदा, इत्याह प्रसूत्या एव, वि नाकमक्शत्सविता वरेण्या इति, सवितॄप्रसूत एवाग्निं बिभर्ति , अनु प्रयाणं उषसो विराजतीति, तस्मादुषसो व्युष्टिमन्व् अग्निराधीयते, सुपर्णोऽसि गरुत्मान् , त्रिवृत्ते शिरो, गायत्रं चक्षुरिति , अग्नेर्वा एषा संभृति , रग्निमेतत् संभरति, तस्मात् संभरति, तस्मात्सर्वैरङ्गैः पशुर्जायते, पशुर्ह्यग्नि, र्दिवं गच्छ स्वः पते, त्याह स्वर्गस्य लोकस्य समष्ट्यै , अथैते क्रमा , देवाश्च वा असुराश्चास्पर्धन्त, ते देवा एतान् क्रमानपश्यन् , तैरसुरान् एभ्यो लोकेभ्यः प्राणुदन्त, ताननपजय्यमजयन् , तदेतैरेव क्रमैर्यजमानो भ्रातृव्यं एभ्यो लोकेभ्यः प्रणुदते , अनपजय्यं ह जयति, षडुद्यावं शिक्यं भवति, षड् वा ऋतव , ऋतुभिरेवाग्निं परिगृह्णाति , उपरिनाभि बिभर्ति , उपरिनाभि ह्यात्मनः सदेवं , सदेव एव देवता आत्मन् बिभर्ति, यदधोनाभि बिभृयाद् योनिं निर्दहेत् , अथोऽवधैनं घातुकं स्यात्, प्रक्रामति, तस्माद् ग्राम्याः पशवः प्रेरते , अथ यत् पुनरभ्यावर्तते तस्मात् पुनः समावर्तन्ते , ऊर्जा वा एष पशुभिरुत्क्रामन्त् सहोत्क्रामति, पुनर् ऊर्जा निवर्तस्वेति, तद् ऊर्जं एव पशून् पुनरवरुन्धेत्, पुनर्वतीर्भवन्ति समृद्ध्यै, चतसृभिरभ्यावर्तते, चतुष्पादो वै पशवः, पशून् एवावरुन्धेधे , इत्थं पर्यावर्तते , एवं हि यज्ञः पर्यावर्तते , अथो अमुष्य वा एतदादित्यस्यावृतमनु पर्यावर्तते , आ त्वाहार्षमन्तरभूरिति अन्तर् ह्येष एतर्हि , उदुत्तमं वरुण पाशमस्मदिति, वरुणपाशमेवोन्मुञ्चते , आत्मनोऽहिंसायै , अग्ने बृहन्नुषसां ऊर्ध्वो अस्थादिति, ज्योतिषैवैनं समर्धयति, हंसः शुचिषद्वसुरन्तरिक्षसदिति सादयति, सप्त एवैनं होत्रासु प्रतिष्ठापयति , अथो सप्त वा एतेन साप्तानि अग्नेर् ऋध्नोति , आ सप्तमात् पुरुषादन्नादो भवति, रेतो वा अग्नि , अन्तरिक्षं वै रेतोऽनुषिच्यते, यदधो निदध्यादधृताः पशूनां गर्भाः प्रपादुकाः स्यु , रथ यदुपरि सादयति अन्तरिक्षसदं एवैनं अकर् गर्भाणां धृत्यै, सूयते वा एषोऽग्नीनां यश्चीयते, तस्मादेष आसन्दीसत् , सीद त्वं मातुरस्या **उपस्था** इति , इयं वा अग्नेर् योनिः, स्व एवैनं योनौ संवेशयति, तिसृभिरुपतिष्ठते, त्रिवृद्ध्यग्निः। 
* दसु — त्रिंशद्यस्या जघनं योजनानि **उपस्था** इन्द्रं स्थविरं बिभर्ति। 

## मेमेगु भाषे छ्येलिगु रुप
मेमेगु भाषे थ्व खँग्वयात छ्येलिगु रुप थ्व कथलं दु 
*नेपाल भाषा : 
*पालि : 
*हिन्दी : 
*खेँ भाषा : 
*बांग्ला भाषा : 
*मराठी भाषा : 
*भोजपुरी भाषा : 
*उडिया भाषा : 
*गुजराती भाषा : 
*मणिपुरी भाषा : 
*रोमानी भाषा : 
*पञ्जाबी भाषा : 
*आसामी भाषा : 
*मैथिली भाषा : 
*द्रविड भाषात : 
*मेमेगु भाषा: 

## स्वया दिसँ
*संस्कृत

## पिनेयागु स्वापू
संस्कृत खँग्वसफू

## लिधंसा