सौभाग्य (उपनिषद्)

**** छगू  काव्य ख। थ्व काव्य मुक्तिक उपनिषद्‌या अन्तर्गतय् उपनिषद् दुने ला । थ्व श्रुति प्रचलनया छगू महत्त्वपूर्ण धार्मिक ग्रन्थ ख। 
## श्लोक
थुकिया श्लोक थ्व कथं दु-

सौभाग्यलक्ष्म्युपनिषत् 

सौभाग्यलक्ष्मीकैवल्यविद्यावेद्यसुखाकृति ।
त्रिपान्नारायणानन्दरामचन्द्रपदं भजे ॥

ॐ वाङ्मे मनसि प्रतिष्ठिता मनो मे वाचि 
प्रतिष्ठितमाविरावीर्म एधि ॥ 

वेदस्य म आणीस्थः श्रुतं मे मा 
प्रहासीरनेनाधीतेनाहोरात्रान्सन्दधाम्यृतं
वदिष्यामि सत्यं वदिष्यामि ॥ 

तन्मामवतु तद्वक्तारमवतु अवतु मामवतु
वक्तारमवतु वक्तारम् ॥ ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः ॥

हरिः ॐ ॥ अथ भगवन्तं देवा ऊचुर्हे 

भगवन्नः कथय सौभाग्यलक्ष्मीविद्याम् ।
तथेत्यवोचद्भगवानादिनारायणः सर्वे देवा 
यूयं सावधानमनसो भूत्वा शृणुत 
तुरीयरूपां तुरीयातीतां सर्वोत्कटां 
सर्वमन्त्रासनगतां पीठोपपीठदेवतापरिवृतां 
चतुर्भुजां श्रियं हिरण्यवर्णामिति 
पञ्चदशर्ग्भिर्ध्यायेत् । अथ पञ्चदश 
ऋगात्मकस्य श्रीसूक्तस्यानन्दकर्दमचिक्लीतेन्दिरासुता 
ऋषयः । श्रीऋष्याद्या ऋचः 
चतुर्दशानमृचामानन्दाद्यृषयः । 
हिरण्यवर्णाद्याद्यत्रयस्यानुष्टुप् च्हन्दः । 
कांसोस्मीत्यस्य बृहती च्हन्दः । 
तदन्ययोर्द्वयोस्त्रिष्टुप् । पुनरष्टकस्यानुष्टुप् । 
शेषस्य प्रस्तारपङ्क्तिः । श्र्यग्निर्देवता । 
हिरण्यवर्णामिति बीजम् । कांसोऽस्मीति शक्तिः । 
हिरण्मया चन्द्रा रजतस्रजा हिरण्या हिरण्यवर्णेति 
प्रणवादिनमोन्तैश्चतुर्थ्यन्तैरङ्गन्यासः । 
अथ वक्त्रत्रयैरङ्गन्यासः । मस्तकलोचनश्रुतिघ्राण
वदनकण्ठबाहुद्वयहृदयनाभिगुह्यपायूरुजानुजङ्घेषु 
श्रीसूक्तैरेव क्रमशो न्यसेत् । अरुणकमलसंस्था 
तद्रजःपुञ्जवर्णा करकमलधृतेष्टाऽभीतियुग्माम्बुजा च । 
मणिकटकविचित्रालङ्कृताकल्पजालैः सकलभुवनमाता 
सन्ततं श्रीः श्रियै नः ॥ १॥

तत्पीठकर्णिकायां ससाध्यं श्रीबीजम् । 
वस्वादित्यकलापद्मेषु श्रीसूक्तगतार्धार्धर्चा 
तद्बहिर्यः शुचिरिति मातृकया च श्रियं यन्त्राङ्गदशकं 
च विलिख्य श्रियमावाहयेत् । अङ्गैः प्रथमा वृत्तिः । 
पद्मादिभिर्द्वितीया । सोकेशैस्तृतीया । तदायुधैस्तुरीया 
वृत्तिर्भवति । श्रीसूक्तैरावाहनादि । षोडशसहस्रजपः । 
सौभाग्यरमैकाक्षर्या भृगुनिचृद्गायत्री । श्रिय ऋष्यादयः । 
शमिति बीजशक्तिः । श्रीमित्यादि षडङ्गम् । भूयाद्भूयो 
द्विपद्माभयवरदकरा तप्तकार्तस्वराभा शुभ्राभ्राभेभयुग्म
द्वयकरधृतकुम्भाद्भिरासिच्यमाना । रक्तौघाबद्धमौलि
र्विमलतरदुकूलार्तवालेपनाढ्या पद्माक्षी पद्मनाभोरसि 
कृतवसतिः पद्मगा श्रीः श्रियै नः ॥ १॥

तत्पीठम् । अष्टपत्रं वृत्तत्रयं द्वादशराशिखण्डं 
चतुरस्रं रमापीठं भवति । कर्णिकायां ससाध्यं श्रीबीजम् । 
विभूतिरुन्नतिः कान्तिः सृष्टिः कीर्तिः सन्नतिर्व्युष्टिः 
सत्कृष्टिरृद्धिरिति प्रणवादिनमो तैश्चतुर्थ्यन्तैर्नवशक्तिं 
यजेत् । अङ्गे प्रथमा वृतिः । 
वासुदेवाभिर्द्वितीया । बालाक्यादिभिस्तृतीया । 
इन्द्रादिभिश्चतुर्थी भवति । 
द्वादशलक्षजपः । श्रीलक्ष्मीर्वरदा विष्णुपत्नी 
वसुप्रदा हिरण्यरूपा 
स्वर्णमालिनी रजतस्रजा स्वर्णप्रभा स्वर्णप्राकारा 
पद्मवासिनी पद्महस्ता 
पद्मप्रिया मुक्तालङ्कारा चन्द्रसूर्या बिल्वप्रिया ईश्वरी 
भुक्तिर्मुक्तिर्विभूतिरृद्धिः समृद्धिः कृष्टिः 
पुष्टिर्धनदा धनेश्वरी 
श्रद्धा भोगिनी भोगदा सावित्री धात्री 
विधात्रीत्यादिप्रणवादिनमोन्ताश्चतुर्थ्यन्ता 
मन्त्राः । एकाक्षरवदङ्गादिपीठम् । लक्षजपः । 
दशांशं तर्पणम् । 
दशांशं हवनम् । द्विजतृप्तिः । निष्कामानामेव 
श्रीविद्यासिद्धिः । 
न कदापि सकामानामिति ॥ १॥

अथ हैनं देवा ऊचुस्तुरीयया मायया निर्दिष्टं 
तत्त्वं ब्रूहीति । तथेति स होवाच ।
योगेन योगो ज्ञातव्यो योगो योगात्प्रवर्धते । 
योऽप्रमत्तस्तु योगेन स योगी रमते चिरम् ॥ १॥

समापय्य निद्रां सिजीर्णेऽल्पभोजी
श्रमत्याज्यबाधे विविक्ते प्रदेशे ।
सदा शीतनिस्तृष्ण एष प्रयत्नोऽथ
वा प्राणरोधो निजाभ्यासमार्गात् ॥ २॥

वक्त्रेणापूर्य वायुं हुतवलनिलयेऽपानमाकृष्य धृत्वा
स्वाङ्गुष्ठाद्यङ्गुलीभिर्वरकरतलयोः षड्भिरेवं निरुध्य ।
श्रोत्रे नेत्रे च नासापुटयुगलमतोऽनेन मार्गेण सम्यक्
पश्यन्ति प्रत्ययाशं प्रणवबहुविधध्यानसंलीनचित्ताः ॥ ३॥

श्रवणमुखनयननासानिरोधनेनैव कर्तव्यम् ।
शुद्धसुषुम्नासरणौ स्फुटममलं श्रूयते नादः ॥ ४॥

विचित्रघोषसंयुक्तानाहते श्रूयते ध्वनिः ।
दिव्यदेहश्च तेजस्वी दिव्यगन्धोऽप्यरोगवान् ॥ ५॥

संपूर्णहृदयः शून्ये त्वारम्भे योगवान्भवेत् ।
द्वितीया विघटीकृत्य वायुर्भवति मध्यगः ॥ ६॥

दृढासनो भवेद्योगी पद्माद्यासनसंस्थितः ।
विष्णुग्रन्थेस्ततो भेदात्परमानन्दसम्भवः ॥ ७॥

अतिशून्यो विमर्दश्च भेरीशब्दस्ततो भवेत् ।
तृतीयां यत्नतो भित्त्वा निनादो मर्दलध्वनिः ॥ ८॥

महाशून्यं ततो याति सर्वसिद्धिसमाश्रयम् ।
चित्तानन्दं ततो भित्त्वा सर्वपीठगतानिलः ॥ ९॥

निष्पत्तौ वैष्णवः शब्दः क्वणतीति क्वणो भवेत् ।
एकीभूतं तदा चित्तं सनकादिमुनीडितम् ॥ १०॥ 

अन्तेऽनन्तं समारोप्य खण्डेऽखण्डं समर्पयन् ।
भूमानं प्रकृतिं ध्यात्वा कृतकृत्योऽमृतो भवेत् ॥ ११॥

योगेन योगं संरोध्य भावं भावेन चाञ्जसा ।
निर्विकल्पं परं तत्त्वं सदा भूत्वा परं भवेत् ॥ १२॥

अहंभावं परित्यज्य जगद्भावमनीदृशम् ।
निर्विकल्पे स्थितो विद्वान्भूयो नाप्यनुशोचति ॥ १३॥

सलिले सैन्धावं यद्वत्साम्यं भवति योगतः ।
तथात्ममनसौरेक्यं समाधिरभिधीयते ॥ १४॥

यदा संक्षीयते प्राणो मानसं च प्रलीयते ।
तदा समरसत्वं यत्समाधिरभिधीयते ॥ १५॥

यत्समत्वं तयोरत्र जीवात्मपरमात्मनोः ।
समस्तनष्टसङ्कल्पः समाधिरभिधीयते ॥ १६॥

प्रभाशून्यं मनःशून्यं बुद्धिशून्यं निरामयम् ।
सर्वशून्यं निराभासं समाधिरभिधीयते ॥ १७॥

स्वयमुच्चलिते देहे देही नित्यसमाधिना ।
निश्चलं तं विजानीयात्समाधिरभिधीयते ॥ १८॥

यत्रयत्र मनो याति तत्रतत्र परं पदम् ।
तत्रतत्र परं ब्रह्म सर्वत्र समवस्थितम् ॥ १९॥ इति॥ ॥ २॥

अथ हैनं देवा ऊचुर्नवचक्रविवेकमनुब्रूहीति । 
तथेति स होवाच आधारे ब्रह्मचक्रं त्रिरावृत्तं 
भगमण्डलाकारम् । तत्र मूलकन्दे शक्तिः पावकाकारं 
ध्यायेत् । तत्रैव कामरूपपीठं सर्वकामप्रदं भवति । 
इत्याधारचक्रम् । द्वितीयं स्वाधिष्ठानचक्रं 
षड्दलम् । तन्मध्ये पश्चिमाभिमुखं लिङ्गं 
प्रवालाङ्कुरसदृशं ध्यायेत् । तत्रैवोड्याणपीठं 
जगदाकर्षणसिद्धिदं भवति । तृतीयं 
नाभिचक्रं पञ्चावर्तं सर्पकुटिलाकारम् । 
तन्मध्ये कुण्डलिनीं बालार्ककोटिप्रभां 
तनुमध्यां ध्यायेत् । सामर्थ्यशक्तिः सर्वसिद्धिप्रदा 
भवति । मणिपूरचक्रं हृदयचक्रम् । 
अष्टदलमधोमुखम् । तन्मध्ये ज्योतिर्मयलिङ्गाकारं 
ध्यायेत् । सैव हंसकला सर्वप्रिया सर्वलोकवश्यकरी 
भवति । कण्ठचक्रं चतुरङ्गुलम् । तत्र वामे इडा 
चन्द्रनाडी दक्षिणे पिङ्गला सूर्यनाडी तन्मध्ये सुषुम्नां 
श्वेतवर्णां ध्यायेत् । य एवं वेदानाहता सिद्धिदा भवति । 
तालुचक्रम् । तत्रामृतधाराप्रवाहः । 
घण्टिकालिङ्गमूलचक्ररन्ध्रे राजदन्तावलम्बिनीविवरं 
दशद्वादशारम् । तत्र शून्यं ध्यायेत् । चित्तलयो भवति । 
सप्तमं भूचक्रमङ्गुष्ठमात्रम् । तत्र ज्ञाननेत्रं 
दीपशिखाकारं ध्यायेत् । तदेव कपालकन्दवाक्सिद्धिदं
भवति । आज्ञाचक्रमष्टमम् । ब्रह्मरन्ध्रं निर्वाणचक्रम् । 
तत्र सूचिकागृहेतरं धूम्रशिखाकारं ध्यायेत् । तत्र 
जालन्धरपीठं मोक्षप्रदं भवतीति परब्रह्मचक्रम् । 
नवममाकाशचक्रम् । तत्र षोडशदलपद्ममूर्ध्वमुखं 
तन्मध्यकर्णिकात्रिकूटाकारम् । तन्मध्ये ऊर्ध्वशक्तिः । 
तां पश्यन्ध्यायेत् । तत्रैव पूर्णगिरिपीठं 
सर्वेच्च्हासिद्धिसाधनं भवति । सौभाग्यलक्ष्म्युपनिषदं 
नित्यमधीते योऽग्निपूतो भवति । स वायुपूतो भवति । स 
सकलधनधान्यसत्पुत्रकलत्रहयभूगजपशुमहिषीदासीदास
योगज्ञानवान्भवति । न स पुनरावर्तते न स पुनरावर्तत 
इत्युपनिषत् ।

ॐ वाङ्मे मनसि प्रतिष्ठिता मनो मे वाचि प्रतिष्ठितम् 
आविरावीर्म एधि ॥ वेदस्य म आणीस्थः श्रुतं मे मा 
प्रहासीरनेनाधीतेनाहोरात्रान्सन्दधाम्यृतं वदिष्यामि 
सत्यं वदिष्यामि ॥ तन्मामवतु तद्वक्तारमवतु अवतु मामवतु 
वक्तारमवतु वक्तारम् ॥ 

ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः ॥

इति श्रीसौभाग्यलक्ष्म्युपनिषत्समाप्ता ॥


## अधिकाध्ययनाय
* http://sanskritdocuments.org

वर्गः:उपनिषदः

## लिधंसा

## स्वयादिसँ
*हिन्दू धर्म
*उपनिषद्

पुचः:उपनिषद्