open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
संगीतया स्केल

**स्केल (Scale)** धइगु संगीतय् छगू निश्चित अन्तराल (interval)य् दुथ्याःगु सः (pitches)तय्गु झ्वलाःगु पुचः ख। संगीत शास्त्रकथं स्केलयात सःया पिच (pitch) या आधारय् क्वहां वइगु (अवरोही descending) वा थाहां वइगु (आरोही ascending) क्रमय् ब्वथलातःगु दइ। हलिमय् थीथी तजिलजि व संगीत विधाकथं सप्तक (octave)य् सःतय्त ल्ययाः स्केल निर्माण याइ। 

संगीतय् स्केलया तःधंगु महत्व दु। छुं नं राग, धुन वा म्येया आधार थ्व हे स्केलय् जुइ। स्केलया ग्वसालं हे संगीतय् छगू विशेष "रंग" वा "भाव" ब्वलंकी। नेपालभाषा संगीत व शास्त्रीय संगीतय् 'थाट' वा 'राग' या माध्यमं स्केलयात थुइकेगु याइ। पाश्चात्य संगीतय् 'मेजर' (Major) व 'माइनर' (Minor) स्केलत दकलय् अप्व छ्येलिगु या।

संगीतज्ञतसें थःगु सृजनाय् थ्व हे दुने च्वनाः 'मेलोडी' (melody) व 'हार्मोनी' (harmony) दयेकी। स्केल धइगु संगीतया व्याकरण थें ख। थुकिं क्यनीगु स्वरतेसं हे म्येया चरित्र निर्धारण याइ। स्केल विना संगीत छगू भद्रगोल सःया पुचः जक जुइ।

स्केल संगीतया जग ख। थुकिं हे संगीतयात छगू निश्चित आकार व रुप बी। हलिंया थीथी देशय् व थीथी कालखण्डय् थीथी स्केल निर्माण जूगु दु। अथे जूसां सःया शुद्धता व उकिया संवेग (emotion) धाःसा फुक्कय् थःथःगु हे कथं विशेष जुइ। 

## स्केलया ताजि
स्केलतय्त उकी दुथ्याःगु सःया ल्याः व अन्तरालया आधारय् थीथी भागय् ब्वथले छिं:

### १. डायटोनिक स्केल (Diatonic Scale)
थ्व स्केलय् न्हय्गू सः (notes) दइ। पाश्चात्य शास्त्रीय संगीतय् थ्व दकलय् प्रधान स्केल ख। थ्व मेजर व माइनर नापं निगू प्रकारया जुइ।

### २. पेन्टाटोनिक स्केल (Pentatonic Scale)
थ्व स्केलय् न्यागू सः जक दइ। हलिंया यक्व लोक संगीत (Folk music) थ्व हे स्केलय् आधारित जुइ। नेवाः संगीतय् नं थुकिया यक्व प्रभाव खनेदु। 

### ३. क्रोमेटिक सःलः (Chromatic Scale)
थ्व स्केलय् सप्तक दुनेया दक्वं १२ गू सःत छ्यलिगु या। थुकिं संगीतय् जटिलता व आधुनिकता दयेकी।

## शास्त्रीय संगीत व राग (नेपाः/भारतीय सन्दर्भ)
नेपाःया शास्त्रीय संगीतय् सःलःयात 'सप्तक' या रुपय् काइ। थुकिं ७ गू मुख्य सःतय्त कनातःगु दइ:
* षड्ज (सा)
* ऋषभ (रे)
* गान्धार (ग)
* मध्यम (म)
* पञ्चम (प)
* धैवत (ध)
* निषाद (नि)

थ्व सःतय्त शुद्ध, कोमल व तीव्र यानाः १२ गू सःया छगू पूर्ण सप्तक दइ। थ्व हे सःतय्त छ्यलाः 'थाट'त दयेकी।

## स्केलया तुलनात्मक धलः
क्वय् पाश्चात्य व शास्त्रीय संगीतया सःलःया तुलना यानातःगु दु:

## संगीत सिद्धान्तय् सःलःया भूमिका
संगीत सिद्धान्त (Music Theory) कथं स्केलया दकलय् क्वय्या सःयात 'टोनिक' (Tonic) धाइ। थ्व सः हे म्येया मू आधार जुइ। स्केलया मेमेगु सःतय्सं टोनिकनाप याइगु स्वापू नं संगीतया रस निर्धारण याइ। 

स्केलया अभ्यास याइबिलय् संगीतकारया 'पिच' (pitch) व 'इन्टोनेसन' (intonation) सुधार जुइ। वाद्यवादन स्यनीपिं संगीत ब्वँमिपिंसं दकलय् न्हापां स्केल हे सयेकेमाः। स्केलया ज्ञान मदुसा म्ये हालिगु वा थायेगु थाकुइ। 

नेवाः तजिलजिया दाफा व चर्या संगीतय् नं निश्चित सःलःत दुथ्याः। प्राचीन काल निसें हे सःया निश्चित गणितीय अनुपातयात आधार कयाः स्केल निर्माण याइगु चलन दु। थ्व छगू वैज्ञानिक व कलात्मक पक्ष ख।

## लिधंसा


पुचः:संगीत
लिलियन गिश

**लिलियन गिश** (Lillian Diana Gish) हलिउडया संकिपा ख्यःया छम्ह तःधंम्ह अभिनेत्री ख। वय्‌कःयात "अमेरिकी संकिपाया प्रथम मिसा" (The First Lady of American Cinema) धकाः नं म्हसीकिगु या। वय्‌कःया जन्म अक्टोबर १४, १८९३स ओहायोय् जूगु ख। गिशं थःगु करियरया सुरुवात मूक संकिपा (silent film) पाखें यानादीगु ख। वय्‌कः संकिपा ख्यलय् ७५दँ स्वया अप्व ई सक्रिय जुयादिल। वय्‌कलं संकिपा निर्देशक डि.डब्लु. ग्रिफिथलिसे यक्व बांलाःगु संकिपा यानादीगु दु। वय्‌कःया दकलय् प्रसिद्ध संकिपाय् 'द बर्थ अफ अ नेशन' (The Birth of a Nation) ला। वय्‌कलं न्हुगु प्रविधि व मूक संकिपाया अभिनयय् न्हुगु आयाम हयादिल। वय्‌कःयात सन् १९७१स मानार्थ एकेडेमी सिरपा (Honorary Academy Award) लःल्हाःगु ख। सन् १९९३स वय्‌कःया देहावसान जुल।

## स्वयादिसँ
* हलिउड

## लिधंसा
हम्फ्री बोगार्ट

**हम्फ्री बोगार्ट** (Humphrey DeForest Bogart) २०गू शताब्दीया छम्ह नांजाःम्ह अमेरिकी अभिनेता ख। वय्‌कःयात सन् १९९९स अमेरिकी फिल्म इन्स्टिच्युटं दकलय् नांजाम्ह पुरुष कलाकारया रुपय् म्हसीकातःगु दु। वय्‌कःया जन्म डिसेम्बर २५, १८९९स न्यूयर्क शहरय् जूगु ख। वय्‌कः थःगु विशिष्ट सः व अभिनय शैलीया निंतिं नां जा। वय्‌कलं 'कासाब्लांका' (Casablanca) थेंन्यागु कालजयी संकिपाय् अभिनय यानादीगु दु। सन् १९५१स 'द अफ्रिकन क्वीन' (The African Queen) संकिपाया निंतिं वय्‌कलं अभिनेताया ओस्कर सिरपा त्याकादिल। वय्‌कःयात 'बोजी' (Bogie) धकाः नं म्हसीकिगु या। वय्‌कलं न्हापा ब्रोडवे थिएटरय् ज्या यानादीगु ख व लिपा हलिउडय् वयादिल। वय्‌कःया अभिनयय् छगू प्रकारया कठोरता व गम्भीरता खनेदु। सन् १९५७स क्यान्सरया कारणं वय्‌कःया मृत्यु जुल।

## स्वयादिसँ
* ओस्कर सिरपा

## लिधंसा
क्यारी ग्रान्ट

**क्यारी ग्रान्ट** (Cary Grant) छम्ह बेलायती-अमेरिकी अभिनेता ख, गुम्हेसित हलिउडया दकलय् आकर्षक कलाकारय् छम्हया कथं काइ। वय्कःया जन्म १८ जनवरी, १९०४स बेलायतया ब्रिस्टलय् जूगु ख। वय्कःया वास्तविक नां आर्चिबाल्ड लीच ख। वय्कः थःगु शालिनता (sophistication) व न्ह्याइपु पहःया अभिनयया निंतिं प्रसिद्ध जुयादिल। वय्कलं अल्फ्रेड हिचककया यक्व संकिपाय् ज्या यानादीगु दु। 'नर्थ बाइ नर्थवेस्ट' व 'नटोरियस' वय्कःया छुं नां जाःगु संकिपात ख। वय्कःयात निक्वः एकेडेमी सिरपाया निंतिं नामांकित याःगु खःसां वय्कलं सन् १९७०स मानार्थ ओस्कर प्राप्त यानादिल। वय्कलं संकिपा ख्यलय् छम्ह स्वतन्त्र कलाकारया रुपय् ज्या यानादिल। वय्कःया अभिनय शैलीयात "ग्रान्टेस्क" (Grantesque) धकाः नं धाइ। सन् १९८६स ८२ दँया उमेरय् वय्कःया देहावसान जुल।

## स्वयादिसँ
* हलिउड

## लिधंसा
जोआन क्रोफोर्ड

**जोआन क्रोफोर्ड** (Joan Crawford) छम्ह प्रसिद्ध अमेरिकी संकिपा, टेलिभिजन व थिएटर अभिनेत्री ख। वय्‌कःया जन्म मार्च २३, १९०४स टेक्सासय् जूगु ख। वय्‌कलं थःगु करियर प्याखँम्वः (dancer) कथं न्ह्यथनादीगु ख। वय्‌कलं १९२०या दशकय् मूक संकिपा पाखें अभिनय यात्रा न्ह्याकादिल। वय्‌कलं सन् १९४५स 'मिल्ड्रेड पियर्स' (Mildred Pierce) संकिपाया निंतिं दकलय् बांलाःम्ह अभिनेत्रीया ओस्कर सिरपा त्याकादिल। वय्‌कः एमजिएम (MGM) स्टुडियोया दकलय् तःधंम्ह कलाकारय् छम्ह ख। वय्‌कः थःगु अभिनय व संकीर्ण स्वभावया निंतिं नं म्हसीकिगु या। वय्‌कलं सन् १९७० तक संकिपा ख्यलय् सक्रिय भूमिका म्हितादिल। वय्‌कःया व्यक्तिगत जीवन नं यक्व चर्चाया विषय जुइगु या। वय्‌कःयात अमेरिकी फिल्म इन्स्टिच्युटं हलिउडया १०म्ह तःधंपिं अभिनेत्रीया धलखय् तःगु दु। सन् १९७७स न्युयर्कय् वय्‌कःया मृत्यु जुल।

## स्वयादिसँ
* अभिनेत्री

## लिधंसा
क्याथरिन हेपबर्न

**क्याथरिन हेपबर्न** (Katharine Hepburn) हलिउडया इतिहासय् दकलय् अप्व ओस्कर त्याम्ह अभिनेत्री ख। वय्‌कःया जन्म मे १२, १९०७स कनेक्टिकटय् जूगु ख। वय्‌कलं प्यक्वः (४) 'बेस्ट एक्ट्रेस' एकेडेमी सिरपा त्याकादीगु रेकर्ड दयेकादीगु दु। वय्‌कः थःगु निडर व्यक्तित्व व स्वतन्त्र विचारया निंतिं नां जा। वय्‌कलं 'द फिलाडेल्फिया स्टोरी' व 'गेस हु इज कमिंग टु डिनर' थेंन्यागु संकिपाय् बांलाःगु अभिनय यानादीगु दु। वय्‌कलं हलिउडय् मिसातय्सं सुरुवाः (trousers) न्ह्याइगु चलनयात नं सामान्य यानादिल। वय्‌कः ६० दँ स्वया अप्व ई संकिपा ख्यलय् सक्रीय जुयादिल। वय्‌कः स्पेंसर ट्रेसीलिसेया थःगु सम्बन्धया निंतिं नं प्रसिद्ध जुयादिल। वय्‌कःयात अमेरिकी फिल्म इन्स्टिच्युटं हलिउड इतिहासया दकलय् नांजाम्ह मिसा कलाकार घोषित याःगु दु। सन् २००३य् ९६ दँय् वय्‌कःया मृत्यु जुल। वय्‌कःया अभिनय क्षमता व आधुनिक विचार मिसातय्गु निंतिं प्रेरणाया स्रोत ख।

## स्वयादिसँ
* ओस्कर सिरपा

## लिधंसा
क्लार्क गेबल

**क्लार्क गेबल** (William Clark Gable) हलिउडया "द किंग अफ हलिउड" (The King of Hollywood) धकाः नां जाःम्ह अभिनेता ख। वय्‌कःया जन्म फेब्रुअरी १, १९०१स ओहायोय् जूगु ख। वय्‌कलं ६० स्वया अप्व संकिपाय् मू कलाकारया रुपय् ज्या यानादीगु दु। 'गन विथ द विन्ड' (Gone with the Wind) संकिपाय् वय्‌कःया रेट बटलरया भूमिका हलिउड इतिहासय् अमर जूगु दु। सन् १९३४स 'इट ह्यापन्ड वान नाइट' (It Happened One Night) संकिपाया निंतिं वय्‌कलं एकेडेमी सिरपा त्याकादिल। वय्‌कः हलिउडया दकलय् अप्व ध्यबा काइम्ह कलाकारय् छम्ह ख। वय्‌कःया ग्वाय् व व्यक्तित्वं उगु ईया मिसातय्गु दथुइ यक्व प्रभाव लाकूगु ख। निक्वःगु हलिं हताःया ईलय् वय्‌कलं सेनाय् वनाः सेवा नं यानादीगु ख। वय्‌कःया लिपांगु संकिपा 'द मिसफिट्स' (The Misfits) ख। सन् १९६०स हृदयाघातया कारणं वय्‌कःया मृत्यु जुल। वय्‌कः हलिउडया छम्ह तःधंम्ह आइकन ख।

## स्वयादिसँ
* संकिपा

## लिधंसा