open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
अर्घाखाँची जिल्ला

**** नेपाःया पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रया लुम्बिनी अञ्चलया छगु जिल्ला खः। थ्व जिल्लाया सीमाय् पूर्वय् पाल्पा जिल्ला, पश्चिमय् प्यूठान जिल्ला व दाङ जिल्ला, उत्तरय् गुल्मी जिल्ला व दक्षिणय् कपिलवस्तु जिल्ला व रुपन्देही जिल्ला ला। थ्व जिल्लाया सदरमुकाम सन्धिखर्क ख।

## भूगोल
थ्व जिल्लाया कूल क्षेत्रफल ११९३ वर्ग किलोमिटर दु।  थ्व जिल्लाया अक्षांश ः २७० ४५” निसें २८०६” उत्तर व देशान्तर ः ८०० ४५” निसें ८३०२३” पूर्व तक्क ला।  थ्व जिल्लाय् समुद्र सतह स्वया ३०५ मिटर निसें २५१५ मिटर तक्कया जाः दूगु थाय् दु।  थ्व जिल्लाया औसत वार्षिक वर्षा २२०० मिलिमिटर व तापक्रम ६.५० निसें ४०० सेन्टिग्रेड तक्क थ्यं।

थ्व जिल्लाय् मध्य पहाडी धरातल ६८ प्रतिशत दु धाःसा सिवालिक ३२ प्रतिशत दु।  थ्व जिल्लाया मू  खुसिचा बाँगी खुसिचा, मथुरा बेशी खुसिचा, वाणगंगा खुसिचा, दुर्गा खुसिचा, सीतखुसिचा, खाकाबेसी खुसिचा आदि ख धाःसा मू पुखु ठाडा दह (डमरु दह), सेङलेङ दह आदि ख। थ्व जिल्लाया भू-उपयोगय् सरकारी गुं  ३४ प्रतिशत, सामुदायिक गुं २२ प्रतिशत व कृषियोग्य बुं  ३९ प्रतिशत दु धाःसा खुसि/खुसिचा ५ प्रतिशत दु। 

## अर्थतन्त्र
थ्व जिल्लाया मू ज्या बुँज्या ख। बुँज्याय् आधारित जनसंख्या ९३ प्रतिशत दु धाःसा बुँज्या याये ल्वःगु बुँ ४६,७३२ हे. दु।  थ्व बुँ ख्यलय्  ८०६७ हे. व पाखाय् ३८,६६५ हे. ला।

## संस्कृति
थ्व जिल्लाया मू चाहिलिगु थासय् अर्घा भगवति देगः (अर्घा गा.वि.स.), पाणिनी तपोभुमि (पणेना गा.वि.स.), सुपादेउराली देगः (नरपानी गा.वि.स.), छत्रमहाराजको देगः (छत्रगञ्ज गा.वि.स.), दुर्वासेश्वर गुफा (खिदिम), नृत्नाञ्चल पर्वः (नरपानी), डमरु दह (ठाडा),जालकाँडाया लेक (खन), मालारानी देगः (खनदह, हंसपुर), मनचिन्ते पानी (खनदह), ऐतिहासिक पौवा (बल्कोट), मथुरावेसी धार्मिक स्थल (वाङ्गला) आदि ला। थनया मू नखः विजयादशमी, दीपावली, चैते दशै, माघे संक्रान्ति, हरिसयनी  एकादशी, हरिबोधनी एकादशी, कोजाग्रात पूर्णीमा, इद उल फित्र, इद उल अजहा आदि ख। 
 
## जनसंख्या
नेपाःया राष्ट्रिय जनगणना २०५८ कथं थ्व जिल्लाया सकल जनसंख्या २,०९,०३४ दु गुकिलि मिसा १,१२,०५४ व मिजं ९८,९८० दु। थ्व जिल्लाय् कूल ४०,८०७ खा छेँ दु। थ्व जिल्लाया औसत परिवार आकार ५.१ दु। थ्व जिल्लाया जनसंख्याय् हिन्दु ९८.८६ प्रतिशत, बौद्ध ०.०४ प्रतिशत, इस्लाम  १.०८ प्रतिशत व जैन व मेमेगु  ०.०२ प्रतिशत दु।

## प्रशासन
थ्व जिल्ला ११ प्रशासनिक ईलाकाय् बायातःगु दु। थ्व जिल्लाय् ४२ गाविस दु व २ संसदीय निर्वाचन क्षेत्र दु। थ्व जिल्लाया ४२ गाविस थ्व कथं दु - 
चिदिका, बल्कोट, छत्रगञ्ज, केरुंगा, ठुलापोखरा, भगवती, अर्घातोष, मरेङ, खन, खनदह, बाँगी, डिभर्ना, बांला, अर्घा, किमडाँंडा, हंशपुर, धारापानी, गोर्खुंगा, ढाकावाङ, सीमलपानी, सीतापुर, ठाडा, शुवर्णखाल, सिद्धारा, जलुके, जुकेना, असुरकोट, खिल्जी, नुवाकोट, सन्धिखर्क, पणेना, पोखराथोक, खिदिम, पटौटी, धातिवाङ, मैदान, पाली, अडगुरी, खाँचीकोट, नरपानी, ढिकुरा व धनचौर।

## लिधंसा

## स्वयादिसँ
* लुम्बिनी अञ्चल

## पिनेया स्वापू
* अर्घाखाँची टाइम्स

पुचः:नेपाःया जिल्ला
गुल्मी जिल्ला

**गुल्मी जिल्ला** नेपा:या छगु जिल्ला खः।

पुचः:नेपाःया जिल्ला
मुस्ताङ जिल्ला

थ्व नेपा:यागु छगु जिल्ला खः। 
## चित्र दीर्घा

File:Mustang Beauty.jpg|मुस्ताङ जिल्लाको सौन्दर्यता
File:Mustang Himalayas.jpg|मुस्ताङ जिल्लाको सौन्दर्यता
File:Mustang Jomsom.jpg|मुस्ताङ जिल्लाको सौन्दर्यता
File:Mustang Nepal.jpg|मुस्ताङ जिल्लाको सौन्दर्यता
File:Mustang trip.jpg|मुस्ताङ जिल्लाको सौन्दर्यता
File:Mustang TRip.jpg|मुस्ताङ जिल्लाको सौन्दर्यता
File:Mustang Trip.jpg|मुस्ताङ जिल्लाको सौन्दर्यता
File:MUstang trip.jpg|मुस्ताङ जिल्लाको सौन्दर्यता
File:Nilgiri Himal.jpg|निलगिरी हिमाल
File:Nilgiri mountain.jpg|निलगिरी हिमाल
File:Nilgiri Mountain.png|निलगिरी हिमाल
File:Niligiri mountain.jpg|निलगिरी हिमाल


मुस्ताग
पुचः:नेपाःया जिल्ला
दाङ जिल्ला

**दाङ देउखुरी जिल्ला** नेपा:यागु छगु जिल्ला खः।

## लिधंसा

## स्वयादिसं
* नेपाः

पुचः:नेपाःया जिल्ला
रोल्पा जिल्ला

**रोल्पा** नेपा:यागु छगु जिल्ला खः। 

## खुसि
माडीखोला, लुग्रींखोला, फगामखोला, त्रिवेणीखोला, बोज्याङखोला, शिवाङखोला, धासीखोला, मिरुलखोला, फिवैखोला, पाखापानीखोला, बाँफुखोला, ग्वारखोला, गोठीखोला, हलहलेखोला, जिनावाङखोला, अरहङखोला, पारीवाङखोला, गजुलखोला, जुगाँरखोला, घोडाखोला, कलमखोला, राँक चुरागाढखोला, चक्रीखोला, स्यानीगाढखोला, डाढाखोला, कुटेखोला।

## भौगोलिक अवस्थिति
*देशान्तर: ८३.१० निसें ८३.९० पूर्व
*अक्षांस: २८.८० निसें २८.३८० उत्तर
*उचाई: समुद्र सतह स्वया ७०१ निसें ३६३९ मितरतक्क जाः
*सदरमुकामया जाः: समुद्र सतह स्वया १३७५ मितर
*क्षेत्रफल: १८७९ वर्ग किलोमितर
*सिमाना: पूर्व बागलुङ व प्यूठान, पश्चिम सल्यान, उत्तर रुकुम, दक्षिण दाङ

## नखः व जात्रा
 उवा     
 आषाढ संक्रान्ति

## लिधंसा


## स्वया दिसँ
### स्वापू दुगु च्वसु
* नेपाः

पुचः:नेपाःया जिल्ला
रुकुम जिल्ला

**रुकुम जिल्ला** नेपाःया मध्यपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रया राप्ती अञ्चलया छगु जिल्ला खः। 
## भूगोल
भौगोलिक कथं  रुकुमयात क्वय् बियातगु रुअय् बाय् छिं।

*हिमाली प्रदेश
*लेकाली प्रदेश
*पहाडी प्रदेश
*बेंसी प्रदेश

थ्व जिल्लाया मू खुसित ठुलि भेरी व सानी भेरी ख। थ्व जिल्लाअय् छगु स्यार्पु दह धागु पुकु नं दु। थ्व जिल्लाया मू थाय्त मुसिकोत, रुकुमकोत, चौरजाहारी, बाँफीकोत, गोतामकोत,  साँख आदि  ख।

## जनसंख्या
नेपाःया सन् २००१या जनसंख्या कथं थ्व जिल्लाया मू जातित क्षेत्री, मगर, ठकुरी, कामी आदि ख।

पुचः:नेपाः
डोल्पा जिल्ला

थ्व नेपा:यागु छगु जिल्ला खः। 

पुचः:नेपाःया जिल्ला
जुम्ला जिल्ला

**जुम्ला जिल्ला** नेपाःया मध्यपश्चिम विकास क्षेत्रया कर्णाली अञ्चलया छगु जिल्ला खः।

## थाय्
थ्व जिल्लाया गाविस थ्व कथं दु-
* बड्की
* बिराट
* बुभरमादिचौर
* चन्दन नाथ
* छुम्चौर
* धापा
* दिल्लिचौर
* गर्ज्याङकोत
* घोडे महादेव
* गुथिचौर
* हकु २
* कालिकाखेतु
* कार्तिक स्वामी
* कुदारी
* लभ्रा
* लिही (रारा)
* महाबे पत्थरखोला
* महत गाउं
* मालिका बोटा
* मालिकाथोटा
* पांडवगुफा
* पटरसी
* पात्मारा
* सानीगाउं
* तालिउम
* तम्ती
* तातोपानी २

## स्वयादिसँ
* कर्णाली अञ्चल
कालिकोट जिल्ला

थ्व नेपा:यागु छगु जिल्ला खः। 

## प्रशासनिक विभाजन
थ्व जिल्लाय् ९ स्थानीय तह दु, गुकिलि ३ नगरपालिका व ६ गाउँपालिका दुथ्याः।

## लिधंसा

पुचः:नेपाःया जिल्ला
मुगु जिल्ला

**मुगु जिल्ला** नेपाःया मध्यपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रया छगू जिल्ला खः।

## भूगोल
थ्व जिल्लाया भौगोलिक अवस्थिति थ्व कथं दु-
* अक्षांश: २२ डिग्रि ४६ मिनेट ४०" निसें २९ डिग्रि ५६ मिनेट ३०" उत्तर
* देशान्तर: ८१ डिग्रि ४६ मिनेट ४०" निसें ८२ डिग्रि ४९ मिनेट ५७" पूर्व
* सिमाना: पूर्व-डोल्पा, पश्चिम- बाजुरा, उत्तर हुम्ला व दक्षिणय् जुम्ला व कालिकोट जिल्ला
* क्षेत्रफल: ३,५३५ वर्ग किलोमिटर 
* सदरमुकाम: गमगढी, श्री नगर गाविस

## थाय्
सन् २००१स जनगणना कथं थ्व जिल्लाया थाय् थ्व कथं दु-
* भियी
* धैनाकोत
* दोल्फु
* जिमा
* किमारी
* मांग्री
* मुगु गा वि स
* नथर्पु
* फोटु
* पिना
* पुलु
* रारा (गिलास)
* रारा कलाई
* रोवा
* रुगा
* श्री नगर
* सुखधिक

## स्वयादिसँ
* नेपाः

## लिधंसा

 

पुचः:नेपाःया जिल्ला
हुम्ला जिल्ला

**हुम्ला जिल्ला** नेपाःया छगु जिल्ला खः।

## थाय्
थ्व जिल्लाय् दूगु गां थ्व कथं दु-
* बरैगाउं
* बरगाउं
* छिप्रा
* डांडाफया
* दर्मा
* गोथी
* हेप्का
* जैर
* कालिका ४
* खगलगाउं
* खर्पुनाथ
* लाली81
* लिमी
* मदना
* माईला
* मेल्छाम
* मिमी
* मुचु
* रया
* रोदीकोत
* सर्कीदेउ
* सया(समा)
* श्रीनगर
* श्रीमस्था
* सिमिकोत
* स्यदा
* थेहे

## स्वयादिसँ
* नेपाः

## पिनेया स्वापू
* हुम्ला जिविसया वेबथाय् 

पुचः:नेपाःया जिल्ला
सुर्खेत जिल्ला

थ्व नेपा:यागु छगु जिल्ला खः।

## गां

## लिधंसा

पुचः:नेपाःया जिल्ला
जाजरकोट जिल्ला

**जाजरकोट जिल्ला** नेपाःया छगू जिल्ला ख। थ्व नेपाया छगू विकट जिल्ला ख।

## प्रशासन
थ्व जिल्लायात प्रशासनिक रुपय् थीथी गाविसय् बायातःगु दु। थ्व जिल्लाया गाविसत थ्व कथं दु- दह, कोरताङ, गर्खाकोट, पैंक, रोकायागाउँ, नायकवाडा, रामीडाँडा, सकला, रग्दा, भगवतीटोल, खगेन्कोट, लहँ, डाँडागाउँ, ढिमे, अर्छनी, खलंगा, टालेगाउँ, पजारु, झाप्रा, पुनमा, जगतीपुर, भुर, कार्कीगाउँ, सिमा, थालारैकर, जुँगा थापाचौर, साल्मा, दसेरा, सुवानौली, मझकोट।

## महामारी
सन् २००९या जुलाई लाय् थ्व जिल्लाय् झाडाया महामारी जुल।  सन् २०१५स थ्व जिल्लाय् स्वाइन फ्लुया महामारी खनेदत।

## लिधंसा

 
## स्वयादिसँ
*नेपाः
कैलाली जिल्ला

कैलाली जिल्ला नेपाःया सेती अञ्चलया तराईय् लाइगु छगू जिल्ला ख।  
## प्रसासनिक विभाजन
थ्व जिल्लाया प्रशासनिक विभाजन थ्व कथं दु-
*बलिया 
*बसौती 
*बेलादेवीपुर 
*भजनी 
*बोनिया 
*चौहा 
*चौमल 
*दानसिंगपुर 
*दरख 
*धनगढी नगरपालिका 
*दोधारा 
*दुर्गौली 
*गदरिया 
*गेता 
*गोदावरी गाविस, कैलाली जिल्ला 
*हसौलिया 
*जानकीनगर गाविस, कैलाली जिल्ला 
*जोशीपुर 
*खैलाद 
*खैराला 
*कोता तुलसीपुर 
*लालबोझी 
*मलाखेती 
*मसौरिया 
*मोहनयल 
*मुनुवा 
*नारायणपुर (कैलाली) 
*निगाली 
*पहलमानपुर 
*पंदौन 
*पथरिया (कैलाली) 
*पवेरा 
*फुलवारी 
*प्रतापापुर 
*रामसिखर झला 
*रतनपुर 
*सदेपानी 
*सहजपुर 
*श्रीपुर 
*सुगर्खेल 
*थापापुर 
*टिकापुर नगरपालिका 
*उदासीपुर 
*उर्मा 
## लिधंसा

पुचः:कैलाली जिल्ला
बझाङ जिल्ला

**बझाङ जिल्ला** नेपाःया सुदूरपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रया छगू जिल्ला ख। 
## थाय्
थ्व जिल्लाया थाय् थ्व कथं दु-
* बांझ
* भैरवनाथ
* भमचौर
* भटेखोला
* ब्यासी
* चैनपुर ४
* चौधरी
* दहबगर
* डाङाजी
* दन्तोला
* दौलीचौर
* देउलेख
* देउलीकोत
* धमेना
* गदरया
* हेमन्तबाडा
* कडेल
* कैलाश
* कालुखेती
* काँडा गाविस, बझाङ जिल्ला
* काफलसरी
* खिराटाडी
* कोइरालाकोत
* कोत भैरव
* कोतदेवल
* लामाटोला
* लेखगाउं २
* लुयान्ता
* माझीगाउं
* मलुमेला
* मशदेव
* मतेला
* मौलाली
* मेल्बिसौनी
* पाराकाट्ने
* पातादेवल
* पौवागढी
* पिपलकोत (बझाङ)
* रायल
* रिलु
* रिथपाट
* सैंपासेला
* सुबेदा
* सुनिकोत
* सुन्कुडा
* सुर्मा
* स्यान्दी

## स्वयादिसँ
* नेपाः

पुचः:नेपाःया जिल्ला
कञ्चनपुर जिल्ला

**कञ्चनपुर जिल्ला** नेपाःया सुदूर पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र अन्तर्गत महाकाली अञ्चलया छगू जिल्ला ख।

## इतिहास
पश्चिम नेपालय् बाइसी–चौबिसी राज्य दूगु बिलय् थ्व जिल्ला डोटी राज्यया अन्तर्गतय् दयाच्वन। व ईले मल्ली माल व तल्ली मालया नामं म्हसीकिगु थ्व थाय्‌ कैलालीया लागादुने दूगु खने दु। थ्व थाय्‌ सुगौली सन्धिया लिच्वया कथं सन् १८१४ निसें १८१६ तक्क बेलायतीतेगु अन्तर्गतय् लावन। सन् १८६०या सन्धि धुंका थ्व लागा हानं कैलाली, बाँके व बर्दिया नापं नेपाःया खण्ड जूवन।

नेपालय् हानं समाविष्ट जुइधुंका धाःसा कैलाली व कञ्चनपुरयात बाया थ्व जिल्ला अस्तित्वय् वल। थ्व जिल्लाया पलिस्था धुंका थुकिया सदरमुकाम आःया श्रीपुर गाविसया बेलौरी बजारय् दयेकलः। व ईले बेलौरीय् कञ्चनपुर नांया गां दूगु दयाच्वन। व हे कञ्चनपुर गांया नामं थ्व जिल्लाया नां वःगु धैगु छुं इतिहासविदतेगु तर्क दु। विसं २०१९ धुंका थ्व जिल्लाया सदरमुकाम महेन्द्रनगरय् हिलाछ्वःगु खने दु। 
 
## भूगोल
कञ्चनपुर जिल्ला सुदूर पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रया तराई लागाय् दूगु निगु जिल्लाय्‌ छगू ख। थ्व जिल्लाया स्थिति थ्व कथं दु-
*पूर्वय् कैलाली, 
*उत्तरय् डडेल्धुरा 
*दक्षिणय् उत्तर प्रदेश भारत
*पश्चिमय् उत्तराखण्ड, भारत

थ्व जिल्ला २८डि ३२मि उत्तर निसें २९डि ८मि उत्तर अक्षांश व ८०डि०३मि पूर्वनिसें ८०डि३३मि पूर्व देशान्तरतक्क ला। थ्व जिल्लाया जाः समुद्र सतह स्वया १७६ फिट (दक्षिणय् परासन क्षेत्र) निसें उत्तरय् १५२८ फिट (झलारी क्षेत्र)तक्क दु। जिल्लाया औसत हाकः ४४ किमि पूर्व–पश्चिम व ब्या ३४ किमि उत्तर–दक्षिण दु। 
 
## स्वयादिसँ
*नेपाः

## लिधंसा
 
 

पुचः:नेपाःया जिल्ला
डडेलधुरा जिल्ला

थ्व नेपा:यागु छगु जिल्ला खः। 

पुचः:नेपाःया जिल्ला
बैतडी जिल्ला

**बैतडी जिल्ला** नेपाःया सूदुरपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रया महाकाली अञ्चलया छगू जिल्ला ख।

## भौगोलिक अवस्था
* अक्षांश:- २९.२२" निसें २९.५७" डि. उत्तर।
* देशान्तर:- ८०.१५" निसें ८१.४५" डि. पूर्व।
* सीमा:- पूर्व बझाङ व डोटी जिल्ला, पश्चिम भारतया उत्तराखण्ड राज्य, उत्तर दार्चुला जिल्ला, दक्षिण डडेल्धुरा जिल्ला
* क्षेत्रफल १५१९ वर्ग कि.मि.
* दकलय् तजाःगु थाय्- कोटपेटरा गा.वि.स. २९५० मी.
* दकलय् चिजाःगु थाय्- शर्माली गा.वि.स. ३९० मी

## प्रशासनिक विभाजन
थ्व जिल्लाया गाविस व नगर थ्व कथं दु-
* विजयपुर
* अम्चौर
* बसन्तपुर (बैतडी)
* बसुलिङ
* भटना
* भुमेश्वर
* बिलाशपुर
* बुमिराज
* चौखम
* दसरथचन्द न.पा.
* देहीमाण्डौ
* देउलेक
* धिकरिम
* धिकासिन्ताद
* ढुंगाड
* दिल्सैनी
* दुर्गा भवानी
* दुर्गास्थान
* गजरी
* गिरेगाडा
* गोकुलेश्वर
* गुजार
* गुरुखोला
* ग्वाल्लेक
* हत्राज
* कैपाल
* कटौजपानी
* कोतिला २
* कोतपेटारा
* कुलाउ
* कुवाकोत २
* महादेवस्थान ७
* महाकाली गाविस, बैतडी जिल्ला
* महारुद्र
* मल्लदेही
* मथैराज
* मौनाली
* मेलाउली
* नागार्जुन, बैतडी जिल्ला
* न्वादेउ
* न्वाली
* पञ्चेश्वर
* पाटन
* रौदीदेवल
* रौलेश्वर
* रुद्रेश्वर
* साकार
* सलेना
* शंकरपुर
* सर्माली
* शिवनाथ
* शिखर पुर
* शिवलिङ्ग
* सिद्धपुर
* सिद्धेश्वर ४
* सिकाश
* सिलङ्गा
* श्री केदार
* श्रीकोत
* तल्लादेही
* थलकांडा
* उदयदेव

## मू खुसि व पुखू
* महाकाली खुसि
* चौलानी
* सेती
* सुरनया
* जामाडी
* गर्मा
* ढिकगाड
* कोटेनीगाड
* निलगढगाड 
* मङ्रौ खोला
* बगरा खोला
* देगाड खोला

## प्रमुख धार्मिक स्थलहरू तथा पर्यटकीय क्षेत्र
*जगन्नाथ मन्दिर
*ईश्वरी गंगाधाम
*त्रिपुरासुन्दरी मन्दिर
*मेलौली भगवती
*डिलाशैनी
*दोगडा धाम न्वाली
*सिगास सिगासधुरा
*निङ्गलाशैनी मन्दिर
*रौलकेदार मन्दिर रौलेश्वर
* ग्वाल्लेक केदार ग्वाल्लेक
* पाताल भुमेश्वर भूमेश्वर
* मल्लादेही मेलौली
* देउलेक केदार देउलेक
*अशिम केदार दुर्गास्थान
* उदयदेव मन्दिर पाटन
*गणेश धुरा 
*शिवनाथ धाम शिवनाथ
*शिव मन्दिर
*मठैराज मन्दिर

## बजाः व बनेज्या थाय्
* कालिका मान्डौ 
* गोरिल 
* बेतालबाबा 
* श्री भावर
* खोडपे
* पाटन
* झुलाघाट
* खोचलेक
* देहीमाण्डौं
* सतबाँज
* चौराहा
* गोकुलेश्वर
* मेलौली
* पुर्चौडी हाट
* गोठालापानी आदी 
* देबताल(रोदिदेवल गाबिस)

## स्वयादिसँ
* महाकाली अञ्चल

पुचः:नेपाःया जिल्ला
दार्चुला जिल्ला

**दार्चुला जिल्ला** नेपाःया सूदुरपश्चिम विकास क्षेत्रया महाकाली अञ्चलया छगू जिल्ला ख। 
## थाय्
थ्व जिल्लाया गाविस व नगर थ्व कथं दु-
* बोहरीगाउं
* ब्याश
* छपरी
* डाडाकोत
* दत्तु
* देथल
* धाप
* धारी
* धौलाकोत
* धुलिगाडा
* एयारकोत
* घुसा
* गोकुलेश्वर २
* गुल्जार
* ग्वानि
* हिकिला
* हुनईनाथ
* हुटी
* कांटे
* खलंगा गाविस, दार्चुला जिल्ला
* खांदेश्वरी
* खर्काडा
* लाली २
* लाटीनाथ
* मालिकार्जुन
* पिपलचौरी
* रानीसिखर
* राप्ला
* रिथचौपटा
* शंकर पुर
* सेरी २
* शर्मौली
* सिखर
* सिप्ती
* सिटौला
* सुन्सेरा
* तपोबन
* उकु

## स्वयादिसँ
* महाकाली अञ्चल

पुचः:नेपाः
सगरमाथा अञ्चल

**सगरमाथा** नेपाःयागु छगु अञ्चल खः। 
## नां
थ्व अञ्चलयागु नां थन लागु हलिमयागु दक्ले तज्जागु च्वापुगुं सगरमाथा च्वापुगुं यागु नामं तगु खः। 
## प्रशासनिक बायेज्या
थ्व अञ्चलय् दुगु जिल्लात ख:-
* सोलुखुम्बु
* ओखलढुंगा
* खोटाङ
* उदयपुर
* सिराहा
* सप्तरी

## पिनेयागु स्वापूतः

पुचः:नेपा:
सेती

**सेती** खँग्वयागु क्वे बियातगु अर्थ जुइफु-
*सेती अञ्चल, नेपा:यागु छगु अञ्चल खः। 
*सेती खुसि, नेपायागु छगु खुसि खः।
कर्णाली अञ्चल

**कर्णाली अञ्चल** नेपाःया मध्यपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रया छगू अञ्चल ख।

## जिल्ला
थ्व अञ्चलय् दूगु जिल्लात थ्व कथं दु-
* हुम्ला जिल्ला
* जुम्ला जिल्ला
* कालिकोट जिल्ला
* मुगु जिल्ला
* डोल्पा जिल्ला

## स्वयादिसँ
* नेपाः
राप्ती अञ्चल

थ्व नेपा:यागु छगु अञ्चल खः। 

पुचः:नेपाःया जिल्ला
लुम्बिनी अञ्चल

**लुम्बिनी अञ्चल** थ्व नेपा:यागु छगु अञ्चल खः। 

## स्वयादिसँ
नारायणी अञ्चल

**नारायणी अञ्चल** नेपाःया छगु अञ्चल खः। थ्व अञ्चल मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्रय् ला। थ्व अञ्चल बागमति अञ्चलया दक्षिणय्, जनकपुर अञ्चलया पश्चिमय्, गण्डकी अञ्चलया दक्षिण-पूर्वय् व लुम्बिनि अञ्चलया पूर्वय् ला धाःसा भारतया उत्तरय् ला। थ्व अञ्चलय् वीरगञ्ज नगरपालिका, हेटौंडा नगरपालिका, भरतपुर नग‍रपालिका आदि नगरत दु। नेपाःया मू नाका वीरगञ्ज-रक्सौल नं थ्व हे अञ्चलय् ला।

## जिल्ला
थ्व अञ्चलया जिल्लात थ्व कथं दु-
*चितवन जिल्ला
*मकवानपुर जिल्ला
*बारा जिल्ला
*पर्सा जिल्ला
*रौटहट जिल्ला

## स्वयादिसँ
*नेपा:यागु प्रशासनिक बायेज्या
*नेपाःया अञ्चलतेगु धलः
 

पुचः:नेपाः
पुचः:नेपाःया अञ्चल
बागमती अञ्चल

**बागमती अञ्चल**  नेपालया १४ अञ्चल मध्ये छगु ख । थ्व अञ्चलयागु  पुर्वे  जनकपुर अञ्चल, पश्चिमे गण्डकी अञ्चल, उत्तरे चीनया  तिब्बत व दक्षिणे  नारायणी अञ्चल लाई।

## नामाकरण
थ्व  अञ्चलयागु  नां बागमती नदीया  नामं तयागु ख ।

## जिल्लात
* काठमाडौं जिल्ला
* ललितपुर जिल्ला
* भक्तपुर जिल्ला
* रसुवा जिल्ला
* धादिङ जिल्ला
* नुवाकोट जिल्ला
* सिन्धुपाल्चोक जिल्ला
* काभ्रेपलाञ्चोक जिल्ला

पुचः:नेपा:
जनकपुर अञ्चल

**जनकपुर अञ्चल** मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्रयागु  छगु अञ्चल खः।  थ्व अञ्चलत ६ जिल्लाली वर्गिकरण यागु दु ।

## नामाकरण
प्राचीन राजा जनकया नामं नामाकरण यागु जनकपुर सहरया नामं थ्व अञ्चलया नामाकरण यायगु ख ।

## जिल्लात
* दोलखा
* रामेछाप
* सिन्धुली
* धनुषा
* महोत्तरी जिल्ला
* सर्लाही

पुचः:नेपाःया अञ्चल
दैलेख जिल्ला

**दैलेख जिल्ला** नेपाःया मध्यपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रया भेरी अञ्चलया छगू जिल्ला ख। थ्व जिल्लाया सदरमुकाम नारायण नगरपालिका ख। थ्व जिल्ला भेरी अञ्चलया दकलय् चिधंगु जिल्ला ख। थ्व जिल्लाया पूर्वय् जाजरकोट, उत्तरय् कालिकोट, पश्चिमय् अछाम व दक्षिणय् सुर्खेत जिल्ला ला। थ्व जिल्लाया सदरमुकाम येँ स्वया करिब ६५० किलोमिटर पश्चिम, कोहलपुरं १५० किलोमिटर व सुर्खेत स्वनिगलं ६५ किलोमिटर उत्तरय् ला। थनया ऐतिहासिक धरोहरया रूपय् दयाच्वंगु उत्तरय् महावुलेक, दक्षिण व पश्चिमय् कर्णाली खुसि व जिल्ला दुने लोहोरे छामघाट खुसिचा शीरस्थान, नाभिस्थान, पादुका, कोटीला धुलेश्वर आदि लखय् दीप मतो च्याइगु पाँचकोशी तीर्थस्थलया नामं प्रसिद्ध थाय्‌त थ्व जिल्लाय् दु। भैगोलिक रूपय् विकट जुसां थ्व जिल्लाय् पर्यटकीय विकास जुइफु। थ्व जिल्लाया मू बनय्‌ज्या केन्द्रय् नारायण नगरपालिका, दुल्लु, रानीमत्ता, नौमुले, वेस्तडा, कर्णाली खुसि सिथय् लाःगु तल्लो डुङेश्वरबजार, ठाँटीकाट, रामघाट बजार आदि ला। प्राकृतिक व ऐतिहासिक दृष्टिकोणं महत्वपूर्ण थ्व जिल्लाय् यक्व धार्मिक, प्राकृतिक व जल सम्पदा दु। थीथी मठ, देगः, पर्यटकीय तीर्थस्थल व खुसित नापं प्राकृतिक मनोरम दृश्य व प्रचुर प्राकृतिक श्रोत थ्व जिल्लाया पर्यटकीय सम्भावनाया लिधंसा ख। थ्व जिल्लाय् लं, तां, मठ, देगः, होटल, लज व बनय्‌ज्या केन्द्रतेगु निर्माण जुयाच्वंगु दु। दैलेख जिल्लाया लकान्द्रा गा.वि.स.या जौचौरया पाः दूगु थासय् सीजः व नःया खानी दु।

## तथ्याङ्क
थ्व छगू पहाडी जिल्ला ख। थ्व जिल्लाय् हिन्दू धर्मावलम्बीतेगु बाहुल्ता दु व खँय् भाषा दक्ले अप्व छ्येलिगु या। थ्व जिल्लाया क्षेत्रफल १५०२ वर्ग किमि दु। सन् २००१या थनया जनसंख्या २२५,२०१ दु।

## प्रशासन
thumb|right|300px|दैलेख जिल्लाया गाविसतेगु मानकिपा

थ्व जिल्लाय् क्वे बियातःगु प्रशासनिक केन्द्र (गाविस) दु-

* भवानी
* अवल पराजुल 
* बडा भैरव 
* बडा खोला 
* बडालम्जी 
* बालुवाटार 
* बांसी 
* बराह 
* बेलपाटा 
* बिन्ध्यवासिनी 
* बिसल्ला 
* चामुण्डा 
* चौरठा 
* डाँडा पराजुल 
* दुल्लु 
* गमौडी 
* गौरी 
* गोगनपानी 
* जगनाथ 
* जम्बुकाँध 
* काल भैरव 
* कालिका 
* कासिकांध 
* कट्टी 
* खड्कावाडा 
* खडीगैरा 
* कुसापानी 
* लकान्द्र 
* लाँकुरी 
* लालीकांडा 
* लयाँटी बिन्द्रासैनी 
* भैरी कालिकाथुम 
* मालीका 
* मेहेलतोली 
* नारायण नगरपालिका 
* नाउले कटुवाल 
* नेपा 
* नौमुले 
* द्वारी 
* पादुकास्थान 
* पागनाथ 
* पिलाडी 
* पिपलकोट 
* पुसाकोट छिउडी 
* राकम कर्णाली 
* रानीवन 
* रावतकोट 
* रुम 
* सल्लेरी 
* सात्तला 
* सेरी 
* सिँगौडी 
* सिंहासैन 
* तिलेपाटा 
* तोली 
* तोलिजैसी

## पर्यटन
जिल्लाया मू धार्मिक थासय् श्रीस्थान, नाभीस्थान, पादुकास्थान, तल्लोडुङ्गेश्वर कोटिला व धुलेश्वर ला, गुकियात मंका कथं पञ्चकोशि धाइ।  थुकिलि श्रीस्थान, नाभिस्थान व पादुकास्थानय् ज्वाला प्रज्वल्लित  यानातःगु दु। नारायण, बेलासपुर भैरव, बज्रभैरव, गणेश, चामुण्डा देवी, कालिकादेवी, भवानी, डुङ्घेश्वर, विन्द्रासैनी, छडदेवी, मालिकादेवी, बुकिमाई, भैरवी, आदि दैलेख जिल्लाय् दूगु मू देगःत ख।

ऐतिहासिक व पुरातात्विक महत्वया थासय् महावुगाथ, कोतगढी, पञ्चदेवल, कीर्तिखम्बा, पाथरनाउली, दुल्लु, धाउखानी गुफा, लालीकांडाको गुफा, धौलापडा गुफा, दुल्लुको पौवा, सातखम्ब, भैरवकुण्ड, द्वारीया झ्वाला, तोलिजैसीया ठूली छहारी, घोडाताल, विसल्ला मदान ताल, कुइकाना देवल, लकान्द्रा, भिमको पाइला, बागढुङ्गा, खँय् भाय्‌या पुलांगु शिलालेख, दुल्लु , जाहरकोट, राइली, त्रिपानी, बडाभैरवया च्वका आदि ला।

## लिधंसा

## स्वयादिसँ

* मध्यपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र
* नेपाः

 

पुचः:दैलेख जिल्ला
पुचः:नेपाःया जिल्ला
नेताजी सुभाषचन्द्र बोस

**सुभाषचन्द्र बोस** (बांग्ला भाय: সুভাষ চন্দ্র বসু *सुभाष चॉन्द्रो बॉसु*) (२३ ज्यानुवरी १८९७ - १८ अगस्ट, १९४५ ????)  नेताजी धका नं नां जाम्ह, भारतयागु स्वतन्त्रता संग्रामयु अग्रेसर नेता खः। द्वितीय विश्वयुद्धयु इले, अंग्रेज नाप ल्वायेत वेकलं जापानयु ग्वाहालिय् आजाद हिन्द फौज देका दिगु खः। वेकलं बियादिगु *जय हिन्द* नारा, भारत यु राष्ट्रीय नारा जुया वन।

इ स १९४४य् अमरिकी पत्रकार लुई फिशर नाप खं ल्हाना दिया महात्मा गान्धी नं नेताजीयात *देशभक्ततेगु देशभक्त* धयादिगु खः।

## जन्म व गृहस्थ जीवन

नेताजी सुभाषचन्द्र बोसयु जन्म २३ ज्यानुवरी, इ सं १८९७ य् उडिसा यु कटक सहरय् जुगु खः। वेकयागु अबुयागु नां जानकीनाथ बोस व माँयागु नां प्रभावती खः।
हंगेरीयागु जिल्लातः

हंगेरीयात ४३गु व्यवस्थापिक क्षेत्रय् बाया तगु दु। थुकिलि १९गु जिल्ला (*megyék*, छगुवचन: *megye*) व २३गु सहरी जिल्लात: (छगुवचन: *megyei jogú város*) ला:। थ्व नापं छगु राजधानी सहर(*főváros*): बुडापेस्ट नं ला।

न्यागु सहरी जिल्लातः जिल्ला सिटय् मला। व खः:

* Érd (पेस्ट जिल्ला)
* Dunaújváros (Fejér जिल्ला)
* Hódmezővásárhely (Csongrád जिल्ला)
* Nagykanizsa (Zala जिल्ला)
* Sopron (Győr-Moson-Sopron जिल्ला)

पुचः:हंगेरी
चिकित्सा अल्ट्रासोनोग्राफी

**चिकित्सा अल्ट्रासोनोग्राफी** उसायंयागु ख्यःले छ्येलिगु छगु डायग्नोस्टिक इन्भेस्टिगेसन खः।
चन्द्रगुप्त मौर्य

**चंद्रगुप्त मौर्य** (राज्यकाल ई.स.पू. ३२२ निसें ई.स.पू. २९८) तक्क। वेक मौर्य वंशयागु संस्थापक ख:।

सम्राट चंद्रगुप्त मौर्ययागु राज्यकाल भारतीय इतिहासय् छगु सुवर्णकालयागु कथं काइ। ख्रि.पू. ३२२ दंय् आर्य चाणाक्य वा कौंटिल्य (अर्थशास्त्र यागु न्हापायागु ग्रंथयागु रचनाकार)यागु ग्वाहालि नं वेक जुजु जुल।

## जन्म
चंद्रगुप्त मौर्यायागु जन्म गन जुल धैगु प्रमाण बांलाक्क मलुनि। यक्व इतिहासकारतेगु कथं मयुर लहिनि पिंथाय् बुया वेक चाणक्यनाप विंध्य पर्वत प्रदेशय् नापलाना दिल। तर मेपिनिगु मते चंद्रगुप्त नंद राजपुत्र व मुरा नां जुम्ह दासीयागु काय् खः व अथे जुगुलिं चाणक्य नाप पासा जु वनः।

## राज्यकाल
चंद्रगुप्तयागु जन्मयागु विषयय् एकमत मदुसां वेकयागु ज्याय् व सक्षमताय् फुकेसिगु एकमत दु। नंद घरानाय् जुजु जुइ धुंका चंद्रगुप्ता नं राज्ययागु लागा तक्कुइकलः। वेकलं युनानी जुजु सेलूकस मेसेडोनियन यात बुइके धुंका चाणक्ययागु ग्वाहालिं वेक नाप वेकयागु कन्या इहिपायाना न्हुगु मित्रता देकादिल। वेकयागु प्रसिद्धिं याना प्राचीन इजिप्ट व सिरियानं थगु राजदूत भारतय् तेगु व्यवस्था देकल। 

## भौगोलिक सीमा
चंद्रगुप्तनं आधिपत्य यागु देतः खः बलुचिस्तान, अफगाणिस्तान, गांधार, हिंदुकुश, काबूल, विंध्य पर्वत प्रदेश, बिहार, बंगाल, उडिसा, दख्खन (आधुनिक महाराष्ट्र) व मैसूर । 

## राष्ट्रभाषा
संस्कृत व युनानी भाषा यात राष्ट्रभाषा मान्यता जुल। राजदरबारी भाषाय् संस्कृतयात देकल। संस्कॄत भाषा सुशिक्षित तेगु भाषा यागु कथं छ्येलिगु जुल। प्राकृत भाषा साधारण मनुतेसं खं ल्हाइगु जुसाम् व राजभाषा मजु। प्राकृत राष्ट्रभाषाया कथं सम्राट अशोकनं स्वीकार याना दिल।(ई.स.पू. २६९ ते ई.स.पू. २३२).

## लिधंसा

पुचः:भारतीय इतिहास
केचुआ भाषा माचाछि

**क्वेस्वा** (**रुना सिमि**; *[[किस्वा]]* इक्वेडोरय्) दक्षिण अमेरिकायागु छगु नेटिभ अमेरिकी भाषा खः। थ्व भाय् इन्का साम्राज्ययागु भाय् खः। नेटिभ अमेरिकी भाय् तेगु दथुइ दक्ले अप्व छ्येलिगु भाय् थ्व हे खः। 

## छ्येलेम्हितेगु ल्याखं

थ्व भाषा छ्येलेम्हितेगु ल्याखं थ्व कथलं दु:
* अर्जेन्टिना: १,००,०००
* बोलिभिया:२१,००,००० (२००१ तथ्यांक)
* ब्राजिल: मस्युगु
* चिली:सिक्क म्हो, लोपोन्मुख (एथ्नोलग कथं)
* कोलम्बिया:९,००० (एथ्नोलग कथं)
* ईक्वेडोर: ५,००,००० निसें २२,००,००० तक्क
* पेरु: ३२,००,०००(१९९३ तथ्यांक

## ब्वथला

thumb|left|upright

थ्व भाषाया निगु मू पुचः दु। व खः 

* क्वेस्वा १ व

* क्वेस्वा २

थ्व भाय् माचाछि दुने दुथ्याःगु भाय् थथे दु:

## भाय्
### सः

थ्व भाषाय् ३गु जक्क सः दु:   व । थ्व भाषा जक्क ल्हाइपिंस थुकित  व  धका उच्चारण याइ। ईस्पान्योल सः    व  नं थाय्-थासे छ्येलेछिं।  
### व्यञ्जन

## लिपि
ल्याटिन लिपियात हे थ्व भाषा च्वेत छ्येलिगु या:। थ्व भाषायागु भाषिकातेगु च्वेगु शैली पा:, गथे कि:-

To listen to recordings of these and many other words as pronounced in many different Quechua-speaking regions, see the external website The Sounds of the Andean Languages. There is also a full section on the new Quechua and Aymara Spelling.

## व्याकरण

* सर्वनाम

* क्रिया

## स्वया दिसं
* अमेरिकी भायत

## References

* Rodolfo Cerrón-Palomino, *Lingüística Quechua*, Centro de Estudios Rurales Andinos 'Bartolomé de las Casas', 2nd ed. 2003
* Mannheim, Bruce, *The Language of the Inka since the European Invasion*, University of Texas Press, 1991, ISBN 0-292-74663-6
* Cusihuamán, Antonio, *Diccionario Quechua Cuzco-Collao*, Centro de Estudios Regionales Andinos "Bartolomé de Las Casas", 2001, ISBN 9972-691-36-5 
* Cusihuamán, Antonio, *Gramática Quechua Cuzco-Collao*, Centro de Estudios Regionales Andinos "Bartolomé de Las Casas", 2001, ISBN 9972-691-37-3 
* Rodríguez Champi, Albino. (2006). Quechua de Cusco. *Ilustraciones fonéticas de lenguas amerindias*, ed. Stephen A. Marlett. Lima: SIL International y Universidad Ricardo Palma. http://lengamer.org/publicaciones/trabajos/quechua_cusco_afi.pdf 


## पिनेयागु स्वापूतः

* El Quechua de Santiago del Estero, extensive site covering the grammar of Argentinian Quechua (in Spanish)
* runasimi.de Multilingual Quechua website with online dictionary (xls) Quechua - German - English - Spanish.
* Quechua Language and Linguistics an extensive site.
** The Sounds of the Andean Languages listen online to pronunciations of Quechua words, see photos of speakers and their home regions, learn about the origins and varieties of Quechua.
* CyberQuechua, by the Quechua-speaking linguist Serafín Coronel Molina.
* Multilingual Dictionary: Spanish - Quechua (Cusco, Ayacucho, Junín, Ancash) - Aymara
* Toponimos del Quechua de Yungay, Peru
* Quechua Network's Dictionary a very good one.
* Quechua lessons (www.andes.org) in Spanish and English
* Quechua course in Spanish, by Demetrio Tupah Yupanki (Red Científica Peruana)
* Detailed map of the varieties of Quechua according to SIL (fedepi.org)
* Quechua - English Dictionary: from Webster's Online Dictionary - the Rosetta Edition.
* Ecuadorian Quechua - English Dictionary: from Webster's Online Dictionary - the Rosetta Edition.
* Google Quechua

पुचः:भाषा
दनासु

**दनासु** वा **चेतना** (Consciousness) धाःगु न्हेलं चाःगुया भाव ख। 

## लिधंसा
मलयालम लिपि

**मलयालम लिपि** छगु लिपि खः। थ्व लिपि ब्रह्मि नं बुयावगु खः।





## युनिकोड
मलयालमयागु  युनिकोड रेञ्ज U+0D00 ... U+0D7F खः।.

## स्वया दिसं
* List of alphabets
* Grantha script

## पिनेयागु श्रोततः
* Website including resources for learning Malayalam script
* Unicode Code Chart for Malayalam (PDF Format)
* Malayalam Unicode fonts
* Indian Language Converter Web-based tool to transliterate from Romanised English to Unicode Malayalam
*   'moodle' in Malayalam Virtual Learning Environment
सद्दाम हुसेन

thumb|सद्दाम हुसेन (2004)

**सद्दाम हुसेन** (अरबी: **صدام حسين عبد المجيد التكريتي**)a(अप्रिल २८ १९३७ - डिसेम्बर ३० २००६) यु जन्म बगदादयु उत्तरय् स्थित तिकरितयागु छगु गाँय् जुगु खः। वेक निगु दशक तक्क (जुलाई १६, १९७९ निसें अप्रिल ९, २००३ तक्क) इराक यु राष्ट्रपति जुइ धुंकल। वेकःयात डिसेम्बर ३०, २००६य् उत्तरी बगदादय् स्थानीय ई कथं सुथसिया ६ बजे फाँसी बिल।

३१ वर्षयु आयुय् सद्दाम हुसेन नं जनरल अहमद अल बक्र नाप जाना इराकयु सत्ता थगु यात। १९७९य् वेकः थ हे इराकयु राष्ट्रपति जुया दिल। सन् १९८२यु इराकयागु दुजैल नरसंहारय् वेकःयात फाँसीयागु सजायं ब्युगु खः।

## पिनेयागु स्वापूतः
* सद्दाम हुसेन

पुचः:जीवनी
बाल्कन

बाल्कन वा बाल्कन प्रायद्वीप दक्षिण पूर्वी युरोप यु छगु क्षेत्र खः। थ्व थाय् भौगोलिक व ऐतिहासिक दृष्टि नं थगु पागु पहचान देके धुंकुगु दु। थ्व थाय् यागु कुल क्षेत्रफल ५,५०,००० वर्ग किलोमीटर व जनसंख्या लगभग साढे ५ कोटी दु ।

थ्व थाययात बाल्कन प्रायद्वीप नं धाइ छये धाःसा थ्व थाय् यागु ३गु थासे समुद्र नं घेरे याना तगु दु - पूर्वय् ब्ल्याक सागर, दक्षिण व पश्चिम य् भूमध्य सागर यु चीधंगु उपसागर।

ऐतिहासिक दृष्टिकोणं थ्व थाय् यक्व तधंगु संघर्ष व आन्दोलनयागु केन्द्र जुइ धुंकल।

पुचः:भूगोल
पुचः:युरोप
पाणिनि

**पाणिनि** (५०० ई पू) संस्कृत व्याकरण यु विद्वान खः। वेकयागु जन्म उत्तर पश्चिम भारतयु गांधारय् जुगु खः। वेकयागु व्याकरणयागु नां अष्टाध्यायी खः । 

## कृतितः
* शिव सूत्र - स्वर शास्त्र
* अष्टाध्यायी - शब्द विश्लेषण
* धातुपथ - धातुमूल (क्रिया मूल रूप)
* गणपथ 

## स्वयादिसं
* भारतीय गणितिज्ञ सूची

## पिनेयागु स्वापूतः
* 's ''Ashtadhyayi'' in  ITRANSliteration and देवनागरी लिपि
* Software based on 's Sanskrit Grammar
* Mendeleev and the Periodic Table of Elements in the :en:ArXiv.org e-print archive
मेघालय

**मेघालय** भारतया उत्तर-पूर्वी राज्य खः। मेघालययु क्षेत्रफल लगभग २२,४२९ वर्ग किलोमीटर दु। थ्व थाय् यागु जनसँख्या २,१७५,००० दु2000। थुकिगु उत्तरय् असम राज्य ब्रम्हपुत्र खुसिपारि लाः धाःसा दक्षिणय् बांग्लादेश दु। थनयागु राजधानी शिलोंग खः। शिलोंगयु जनसँख्या थ्यंमथ्यं २६०,००० दु। मेघालय न्हापा असम राज्ययु छगु थाय् खः २१ ज्यानुवरी १९७२य् थ्व थाय् प्रान्त जुलः। 

## भूगोल
थ्व राज्यया मू झ्वालाय् बीदों झ्वाला 394 फुट, बिशप झ्वाला 443 फुट, काइनरेम झ्वाला 1,000 फुट , लांगशियांग झ्वाला 1,107 फुट, नोहकलिकाइ झ्वाला 1,100 फुट , नोहस्गिथियांग झ्वाला 1,035 फुट, स्वीट झ्वाला 315 फुट, एलिफैंट झ्वाला, क्रिनोलाइन झ्वाला, मार्गरेट झ्वाला, स्प्रैड इगल झ्वाला आदि ला। 

## जिल्ला
* पूर्वी गारो हिल्स
* पूर्वी खासी हिल्स 
* जयंतिया हिल्स 
* री भोई
* दक्षिण गारो हिल्स
* पश्चिम गारो हिल्स 
* पश्चिम खासी हिल्स

## ग्रामीण जनसंख्या
सन् २०११स जनगणना कथं थ्व राज्यया जिल्ला, उपजिल्ला (तहसील) व ग्रामीण जनसंख्या थ्व कथं दु-

## नांजापिं मनुतः

* डाक्टर डी डी लापांग
* पी ए सांगमा

## संस्कृति
थ्व राज्यया प्याखँय् बांग्ला आदि ला।

## मू तथ्य
* क्षेत्रफल: 22,429 km&sup2;
* जनसंख्या: 2,175,000 (2000)
### जातीय विभाग:
* खासी: 49%
* गारो: 34%
* बंगाली: 2.5%
* न॑पाली ४%
* शेख: 2.3%
* हाजोंग: 1.8%
* अन्य: 10.4%

### धर्म:
* ख्रिस्टी: 64.6% 
* प्रकृतिवादी: 16.7%
* हिन्दू: 14.7%
* मुसमां: 4%

* राजधानी: शिलांग

## लिधंसा
* भारतया जनगणना

## पिनेयागु स्वापू

* मेघालय सरकार

पुचः:मेघालय
शून्य

**[[शून्यं]] धागु छुं मदुगु अथवा मौल्यरहितम् अर्थः ख। शून्य  [[गणित|गणितशास्त्रे]]  प्रमुखं पात्र ख।** 

## गुण
* गुणा यात कि शून्य हे वै। (क*०=०)
* थ्व ल्याखं छुं नं ल्याखं नाप जोरेयात कि न्हापायागु हे ल्याखं लित वै। (क+०=०; क-०=०)

## आविष्कार
भारतय् आविष्कार जुया थ्व अङ्क अरब जुया युरोप थ्यन।

पुचः:गणित
ब्राह्मि लिपि

ब्राह्मी छगु प्राचीन लिपि खः। थ्व लिपि नं यक्व एशियाली लिपितेगु विकास जुगु दु। देवनागरी, प्रचलित, रञ्जना, भुजिंमोल आदि नापं मेमेगु दक्षिण एशियाली, दक्षिण-पूर्व एशियाली, तिब्बती व छुं परिधि तक्क कोरियाली लिपियु विकास थ्व हे लिपि नं जुगु खः।

## बाआखः

## मांआख
ब्राह्मि नं बुया वगु आखतेगु धेधेबल्ला अध्ययन

## ल्याखं
मैथिली भाषा

**मैथिली** मू कथं भारतय् उत्तरी बिहार व नेपाल य् तराईयु क्षेत्रय् छ्येलिगु भाषा खः। थ्व प्राचीन भाषा समूह *[[भारोपेली]]* परिवार अन्तर्गत लाः व भाषाशास्त्रकथं बंगाली, आसामी, उड़िया व नेपाली नाप निकट संबंध दु। 

## विकास
प्राचीन मैथिलीयु विकासयागु न्ह्यथनेज्या प्राकृत यु अपभ्रंश यागु रुपे जुल। 

## छ्येलिगु

४ निसें ५ कोटी मनुतेसं थ्व भाषायात माभाय् कथं छ्येलि। 
# Videha Ist Maithili Fortnightly e Magazine
## साहित्य
मैथिली साहित्ययु थगु समृद्ध इतिहास दु व १४औं व १५औं शताब्दीया कवि विद्यापतियात मैथिली साहित्यय् दक्ले च्वेयागु दर्जा प्राप्त दु। आवया डा. हरिमोहन झा व नागार्जुन मैथिली भाषाया मू च्वमि जुगु दु।

## भारतय्
भारत साहित्य प्रतिष्ठानं मैथिलीयात साहित्यिक भाषायु दर्जा, पंडित नेहरूयु ईलं हे ब्युगु दु।

## स्वया दिसं
* मैथिली साहित्य

पुचः:भाषा
बज्र

**बज्र** धागु बौद्ध धर्मय् व हिन्दू धर्मय् छ्येलिगु छगु धार्मिक ज्याब्व खः।
भारतयागु भाषातः

## भारोपेली भाषा
संस्कृत , हिन्दी, उर्दू , पंजाबी , कश्मीरी, पहरी, बिहारी, अंगिका, भोजपुरी ,मराठी, मगही, मंडियाली, मैथिली, डोगरी ,सादरी, कोंकणी, गुजराती बंगाली, उड़िया, असमिया,छत्तीसगढी,बुन्देलखण्डी

## द्रविड भाषा
तुलु तमिल भाय तेलुगु कन्नड मलयालम

## अस्ट्रो-एशियाली भाषा
संथाली हो

## संदे-बर्मेली भाषा
*नेपाल भाषा
*मणिपुरी
*खासी 
*मिज़ो 
*आओ 
*म्हार 
*नागा

## संक्षिप्त चिह्ल

*Ang  अंग या अंगिका लिपि,
*Ass. असमिया लिपि , 
*Ben. बंगाली लिपि, 
*Dev. देवनागरी लिपि, 
*Guj. गुजराती लिपि, 
*Gur. गुरमुखी लिपि, 
*Kan. कन्नड लिपि, 
*Lat. लैटिन लिपि,
*Mai. मैथिली लिपी, मिथिलाक्षर, कैथी
*Mal.  मलयालम लिपि, 
*Nep.  नेपाली,
*Ori.  उड़िया लिपि, 
*Sin.  सिंहल लिपि, 
*Tam.  तमिल लिपि, 
*Tel.  तेलुगु लिपि.

### [[स्वर]]

http://homepage.ntlworld.com/stone-catend/trimtb1a.gif

https://web.archive.org/web/20051214024319/http://homepage.ntlworld.com/stone-catend/trimtb1b.gif

https://web.archive.org/web/20050120040546/http://homepage.ntlworld.com/stone-catend/trimtb1c.gif

### [[व्यंजन]]

https://web.archive.org/web/20051214024411/http://homepage.ntlworld.com/stone-catend/trimtb2a.gif

https://web.archive.org/web/20051214024432/http://homepage.ntlworld.com/stone-catend/trimtb2b.gif

https://web.archive.org/web/20051214015659/http://homepage.ntlworld.com/stone-catend/trimtb3.gif

----

## पिनेयागु स्वापूतः

* भारतीय भाषातः व लिपितः

* Dr. Anthony Stone's website about transliteration system of ISO 15919

----
भूपतिन्द्र मल्ल

**भूपतिन्द्र मल्ल** ख्वपयाम्ह नांजाम्ह जुजु खः। वय्कयागु नेतृत्वय् हे ख्वपया नांजागु न्यातपोल देगःयागु देकेज्या जुलः।  वय्कलं हे ख्वप देय्या ङेङापा(न्यन्यापा) झ्याः दूगु दरवार देकक ब्युगु ख। ख्वपया लुं ध्वाखा न्ह्योने वय्कयागु सालिक दु।

## स्वयादिसँ
* ख्वप
न्यातपोल

**न्यातपोल** (पुलां भाय्:ङातपोल) ख्वपयागु छगु नांजागु देग खः। थ्व देगः नेपायागु दक्ले तज्जागु प्यागोडा ख। थ्व देगयागु देकेज्या ख्वपयागु जुजु भुपतिन्द्र मल्लयागु इले वेकयागु कुतलं जुगु ख। 
## देगःयागु संरचना
थ्व देगः न्यात जा। थ्व न्यागु जा न्यागु फल्चायागु च्वे देकातगु दु। सकल फल्चाय् निगु पहरेदार तयातगु दु। किंवदन्ति कथं छगु जायागु स्वया मेगु जायागु पहरेदार झन बल्ला।
मरु गणेद्य

**मरु गणेद्य** (संस्कृतय् अशोक विनायक) नेपाःगायागु प्यंगु विनायकय् छगु खः। थ्व द्य येँय् लाः। थ्व द्ययागु देगले गजुर मदुगुलिं थ्व द्ययात मरु गणेद्य धाइ।
सूर्यविनायक

**सूर्यविनायक** नेपाःगाःयागु प्येंगु विनायकय् छगु खः। थ्व द्ययागु देग ख्वप जिल्लाय् ला। 

*
*
*
अब्स्टेट्रिक्सयागु च्वसुतेगु धलः

अब्स्टेट्रिक्स धागु प्रजनन(फर्टिलाइजेसन, प्रेग्नेन्सी व मचा बुइगु) व थ्व ईले मिसायागु म्हय् जुइगु हिलेगु प्रकृयायागु ब्वनेज्या खः। 
## साधारण अब्स्टेट्रिक्स खंग्वः
*एम्नियोसिन्टेसिस
*एम्नियन, एम्नियोटिक स्याक
*एम्नियोटिक फ्लुइड
*एन्टेनेटल क्येर, प्रिनेटल क्येर

*ब्रेस्टफिडिंग

*सर्भिक्स
*मचा बुइगु
*कोरियोनिक भिल्लस स्याम्प्लिंग
*कन्ट्रासेप्सन

*भ्रूण
*भ्रूणशास्त्र

*फ्यालोपियन ट्युब
*फिटस

*जेस्टेसन
*गाइनेकोलोजी

*हर्मोन

*आइडेन्टिकल जुम्ल्याहा
*इन् भिट्रो फर्टिलाइजेसन (IVF)

*प्रसव व्यथा
*ल्याक्टेसन
*म्वाम्ह मचा बुगु

*मेन्स्ट्रुवल साइकल
*मिडवाइफरी
*मां

*प्राकृतिक तवलं मचाबुइगु

*ओभरी
*ओभम 
*अक्सिटोसिन 

*पेडियाट्रिक्स
*पेल्भिक क्वें ब्या
*प्लासेन्टा
*सुत्केरी

*स्टरलाइजेसन(शल्य क्रिया)

*जुम्ल्याहा

*अब्स्टेट्रिक अल्ट्रासोनोग्राफी
*अम्बिलिकल कर्ड
*अम्बिलिकस
*युटेरस 

*मासी

## Complications of pregnancy and childbirth

*एबोर्सन
*एब्रप्सन

*ब्याक्टेरियल भजाइनोसिस
*ब्रीच बर्थ

*सेफ्यालो-पेल्भिक डिस्प्रपोर्सन
*सीजरीयन सेक्सन

*मधुमेह

*इक्लेम्प्सिया
*एक्टोपिक प्रेग्नेन्सी

*जेस्टेसनल डायबेटिज
*ग्रुप बी स्ट्रेप्टोकोक्कल इन्फेक्सन

*HELLP syndrome
*उच्चरक्तचाप
*हिस्टेरेक्टोमी

*Intrauterine Growth Restriction (IUGR)

*macrosomia (big baby)
*malpractice

*miscarriage or stillbirth

*obstetric fistula
*obstetric hemorrhage

*प्लासेन्टा प्रेभिया
*प्रि-इक्लेम्प्सिया
*प्रिम्याच्योर बर्थ

*जेस्टेस्नल आयुया लागि चीधंगु (SGA)

*युटेराइन रप्चर

## स्वया दिसं
*गाइनेकोलोजी 

## पिनेयागु स्वापूतः
*ObGyn.net
*American College of Obstetricians and Gynecologists
*OBGYNHealth.net
नर्सिह अवतार

**नर्सिह अवतार** हिन्दू धर्म कथं भगवान विष्णुयागु झिगु अवतारय् छगु खः। 
## बाखं
बाखं कथं थ्व अवतार हिरण्य कस्यपुयात वध यायेत धर्तीय् वगु जुइ। हिरण्ययात भगवान ब्रह्मा नं सुं नं मनु वा पशु नं सुथे, बहनी, न्हिने स्याये मफैगु, छुं नं अस्त्र वा शस्त्रं मसीगु वरदान बिया तगु जुगुलिं भगवान विष्णु नं बच्छि मनु बच्छि धुंयागु रुप कया सनिलय् नंग्रा छ्येला हिरण्ययागु वध याई।
भारतयागु राजनैतिक दलतः

## राष्ट्रीय दल

# भारतीय जनता पार्टी
# बहुजन समाज पार्टी
# भारतीय कम्युनिस्ट पार्टी
# भारत की कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी)
# इंडियन नेशनल कांग्रेस
# समाजवादी पार्टी
# नेशनलिस्ट कांग्रेस पार्टी

## क्षेत्रीय दल

# झारखंड मुक्ति मोर्चा 
# तृणमूल कांग्रेस 
# जनता दल युनाइटेड 
# द्रविड़ मुनेत्र कड़गम
# आल इन्डिया अन्ना द्रविड़ मुन्नेत्र कड़गम
# इन्डियन यूनियन मुस्लिम लीग
# शिवसेना
# तेलुगू देशम
# राष्ट्रीय जनता दल
# लोक जनशक्ति पार्टी
# तमिल मनिला कांग्रेस
# असम गण परीशद
# हरियाणा विकास पार्टी
# बिजू जनता दल
# अक़ाली दल
# आल इन्डिया फ़ारवर्ड ब्लाक
# अरुणाचल कान्ग्रेस
# भारतीय कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)
# हिमाचल विकास कान्ग्रेस
# फ़ेडरल पार्टी आफ़ मणिपुर
# हिल स्टेट पीपुल्स डेमोक्रेटिक पार्टी
# नेशनल कान्फ़्रेन्स
# पेन्थर्स पार्टी
# पीपुल्स डेमोक्रेटिक पार्टी
# जनता दल सेक्युलर
# महाराष्ट्र वादी गोमान्तक पार्टी
# केरल कान्ग्रेस
# मणिपुर पीपुल्स पार्टी
# मेघालय डेमोक्रेटिक पार्टी
# मिज़ो नेशनल फ़्रन्ट
# पट्टालि मक्कल कच्ची
# तेलन्गाना राष्ट्रीय समिति
बुँज्या

right|thumb
**बुँज्या** बुँइ थी-थी प्रविधि छ्येला खाद्य व मेमेगु वस्तु विशेषकथं कच्चा पदार्थ उत्पादन नाप स्वापू दूगु छगू आर्थिक क्रियाकलाप ख। बुँज्या लहना विकासया छगू मू कारक ख। थुकिलि पशुतयेत आर्थिक लाभया निंतिं लहिनिगु व स्वांमातयेत निश्चित थासय् ह्वयेकिगु आदि ज्या जुइ। प्राचीनकालय् थन्यागु ज्यां खाद्यान्नया उत्पादन अप्वयेकाबिल। थुकिया लिच्वःया कथं यक्व जनघनत्त्व व स्तरीकृत समाजया विकास जुवन। बुँज्याया सीकेज्यायात बुँज्या विज्ञानया कथं नालिगु याइ। 

## बुँज्यानाप स्वापू दूगु छुं खँग्वः
* झू (Wetland): भिंगु लः दूगु बुं
* पथु: गंगु बुं

## लिधंसा

## स्वयादिसँ
* ह्वज्या

पुचः:समाज
पुचः:बुँज्या
ब्राटिस्लाभा

**ब्राटिस्लाभा** स्लोभाकियायागु राजधानी खः।

## नामाकरण
थ्व सहरयागु पुलांगु यक्व नां दु।

## जनसंख्या

## क्षेत्रीय विभाजन
थ्व थाययागु प्रशासनिक विभाजन थ्व कथलं दुः-
अमर्त्य सेन

**अमर्त्य सेन** ( )(बुदिं: नोभेम्बर ३, ई सं १९३३) छम्ह अर्थशास्त्री खः। वेकयात ई सं १९९८ य् अर्थशास्त्र यु बैंक अफ स्वीडन अर्थशास्त्र सम्मान (अर्थशास्त्रयु नोबेल सिरपा) लल्हागु खः। आयागु ईले वेक हार्वर्ड विश्वविद्यालयय् प्रोफेसर जुया दि। वेक जादवपूर विश्वविद्यालय, दिल्ली स्कूल अफ इकोनोमिक्स व अक्सफोर्ड विश्वविद्यालयय् ब्वंकेकमि जुया दि धुंकल। वेकलं एम. आई. टी., स्ट्यानफोर्ड, बरकली व करनेल विश्वविद्यालयय् पाहां अध्यापकयु कथं ज्या याना दि धुंकल।

## ब्वनेज्या
कोलकाताय् शान्तिनिकेतन व प्रेसिडेन्सी कलेजय् ब्वने धुंका वेकलं क्याम्ब्रिज यु ट्रिनिटी कलेजय् ब्वना दिल।

## जीवन
वेकयागु जन्म कोलकाताय् शान्तिनिकेतनय् जुगु खः, व थासे वेकयागु अजा (क्षिति मोहन सेन) छम्ह शिक्षक जुगु खः। वेकयागु अबु आशुतोष सेननं ढाका विश्वविद्यालयय् रसायनशास्त्र ब्वंका दि।

वेकयात ई सं १९९८य् अर्थशास्त्रयु नोबेल सिरपा लल्हात व ई सं १९९९य् भारत रत्न सिरपा लल्हात। 

## पिनेयागु स्वापू
अंग्रेजीय् आत्मकथा]

पुचः:जीवनी
पुचः:नोबेल सिरपा त्यामि
रञ्जना लिपि

**रञ्जना लिपि** छगु लिपि खः। थ्व लिपि नेपाल भाषा, संस्कृत व बौद्ध ग्रन्थ च्वेत अप्व याना छ्येलि। 
## आखः

पुचः:लिपि
पुचः:नेपाः भाय्‌या लिपित
फिदेल कास्ट्रो

**फिदेल कास्ट्रो** क्युबायु राष्ट्रपति खः।
हलिम संरक्षण युनियन

**हलिम संरक्षण यूनियन** हलिमया फुक्कं प्राणीतयेगु जानकारी व प्राणीतयेगु अवस्थाया कथं प्राणीतयेत ब्वथलेगु ज्या याइगु संस्था खः।
मीनाक्षी देगः

right|thumb|280px|मीनाक्षी देगः
**मीनाक्षी देगः** चेन्नई स्वया थ्यं-मथ्यं ४६० किलोमीटर तापाक्क दुगु मदुरैय् अवस्थित दु। थ्व देगःयागु देकेज्या पांडिया जुजुतेसं यागु खः। थ्व देगःयागु मू खापा पूर्वय् स्वः। थ्व देगले देवी मीनाक्षी व सुन्दरेश्वर शिवजी द्ययु मूत्तितः प्रतिष्टित याना तगु दु।

## स्वया दिसं
* वृहदेश्वर देगः
* कामाख्या देगः
* नवग्रह देगः
* देगः
ल्यापारोटोमी

**ल्यापारोटोमी** छगु शल्यपद्दति खः। थुकिलि एब्डोमिनल क्याभिटीय् वनेत एब्डोमिनल वाल चायेकी।
क्यान्दिदियासिस

*क्यान्डिडा अल्बिक्यान्स*या संक्रमणं जुइगु ल्वय्।

## स्वयादिसँ
* ल्वय्
पल्मोनरी इडिमा

**पल्मोनरी इडिमा]** सोंय् फ्लुइड जम्मा जुइगु व सों मनावैगु छगु अवस्था खः। थुकिलिं याना ग्यांस हिलेत थाकुइ व रेस्पिरेटरी फेल्युवर नं जुइ फु। थ्व नुगलं सों सर्कुलेसनं तरलतः पिथने मफया (कार्डियोजेनिक) वा सोंयु प्यारेन्काइमायु ल्वेनं(नन-कार्डियोजेनिक) याना जुइगु खः। Treatment depends on the cause, but focuses on maximizing respiratory function and removing the cause.

## लक्षण
थुकिगु लक्षणत खः
* सास ल्हाय् थाकुइगु,
* हेमोप्टाइसिस, 
*यक्व चति वैगु,
*एंजाइटी व
* प्यालोर 

थ्व अवस्थायु उपचार मयासा मनु हाइपोक्सिया जुया सी नं फु। 

If pulmonary edema has been developing gradually, symptoms of fluid overload may be elicited. These include nocturia (frequent urination at night), ankle edema (swelling of the legs, generally of the "pitting" variety, where the skin is slow to return to normal when pressed upon), orthopnea (inability to lie down flat due to breathlessness) and paroxysmal nocturnal dyspnea (episodes of severe sudden breathlessness at night).

## डायग्नोसिस
Pulmonary edema is generally suspected due to findings in the medical history, such as previous cardiovascular disease, and physical examination: end-inspiratory crackles (sounds heard at the end of a deep breath) on auscultation (listening to the breathing through a stethoscope) are characteristic for pulmonary edema. The presence of a third heart sound (S3) is predictive of cardiogenic pulmonary edema.

Blood tests are generally performed for electrolytes (sodium, potassium) and markers of renal function (creatinine, urea). Liver enzymes, inflammatory markers (usually C-reactive protein) and a complete blood count as well as coagulation studies (PT, aPTT) are typically requested. B-type natriuretic peptide (BNP) is available in many hospitals, especially in the US, sometimes even as a point-of-care test. Low levels of BNP (

## स्वया दिसं
*High Altitude Pulmonary Edema
*Flash pulmonary edema

## पिनेयागु स्वापू
* Medical Encyclopedia entry

पुचः:पल्मोनोलोजी
पुचः:इमर्जेन्सी मेडिसिन
मचाबिलेयागु ल्वेतेगु धलः

मचाबिले अप्व जुइगु ल्वेतः थ्व कथं दुः

* क्यान्डिडियासिस
* चागास ल्वे
* चिकेन पक्स
* क्रोउप
* साइटोमेज्ञालोभाइरस (बुइस्वया न्ह्य दक्ले पुनिगु भाइरस)
* ड्युसेन मस्कुलर डिस्ट्रोफी
* फिफ्ट ल्वे
* मिजल्स
* मम्प्स
* र्‍युम्याटिक ज्वर
* रुबेल्ला
* पर्‍ट्युसिस

## पिनेयागु स्वापू
*सी डी सी
इक्लेम्प्सिया

**इक्लेम्प्सिया** छगु तच्वगु प्वाथे दुबिलेयागु कम्प्लिकेसन खः। अप्व याना थ्व अवस्था प्रीइक्लेम्प्सिया धुंका जुइ। 

## लक्षण
यक्व अवस्थाय् जेस्टेसनल हाइपरटेन्सन व प्रोटिन्युरिया इक्लेम्प्सिया स्वया न्ह्य खने दै। तर थुकिगु दक्ले धाथें यागु लक्षण इक्लेम्प्टिक कन्भल्सन खः। थ्व कन्भल्सनयु प्यंगु अवस्था (स्टेज) दै। इडिमा जुगु मफुम्हपिन्त रेनल फेल्युवर वा पल्मोनरी इडिमा जुइफु। थुकिगु अवस्था थ्व कथलं दुः-

;प्रिमोनिटरी अवस्था: this stage is usually missed unless constantly monitored, the woman rolls her eyes while her facial and hand muscles twitch slightly.
;टोनिक अवस्था: soon after the premonitory stage the twitching turns into clenching.  Sometimes the woman may bite her tongue as she clenches her teeth, while the arms and legs go rigid.  The respiratory muscles also spasm, causing the woman to stop breathing.  This stage continues for around 30 seconds.
;क्लोनिक अवस्था: the spasm stops but the muscles start to jerk violently.  Frothy, slightly bloodied saliva appears on the lips and can sometimes be inhaled.  After around two minutes the convulsions stop, leading into a coma, but some cases lead to heart failure.
;कोमाटोज अवस्था: the woman falls deeply unconscious, breathing noisily.  This can last only a few minutes or may persist for hours.

## इपिडिमियोलोजी
थ्व ल्वे नं मां व मचा निमेसित हे स्याये फु। ५०म्हये १ म्ह मां व १४म्हय् छम्ह मचा दक्ले बाँलागु उपचार देकाः नं सी फु। 

## चिकित्सा
इक्लेम्प्सियायु सीजरयु उपचार थ्व कथलं जुइ :
- कन्भल्सन जुइके मबिया
- रक्तचाप कन्ट्रोल याना
- प्रेग्नेन्सी दिका

कन्भल्सन जुइ मबिकेयात म्याग्नेसियम सल्फेट बी। थुकिगु लोडिंग डोज म्याग्नेसियम सल्फेट २०% सोलुसन, ४ g IV ओभर ५ मिनेट खः। व धुंका मेन्टेनेन्स डोज १ g म्याग्नेसियम सल्फेट (१०% सोलुसन) १०००ml फ्लुइड ड्रिप १g/घौ य् बी।.

रक्तचाप हाइड्रालाजिन ५ mg IV बिस्तारं हरेक ५ मिनटय् रक्त चाप क्वां मवैबिले तक्क बी। Repeat hourly as needed or give hydralazine 12.5 mg IM every 2 hours as needed.

Delivery should take place as soon as the woman’s condition has stabilized. Delaying delivery to increase fetal maturity will risk the lives of both the woman and the fetus. Delivery should occur regardless of the gestational age.

In severe pre-eclampsia, delivery should occur within 24 hours of the onset of symptoms. In eclampsia, delivery should occur within 12 hours of the onset of convulsions. If vaginal delivery is not anticipated within 12 hours (for eclampsia) or 24 hours (for severe pre-eclampsia), deliver by सीजरियन सेक्सन.

## सफूतः
* Mayes, M., Sweet, B. R. & Tiran, D. (1997). Mayes' Midwifery - A Textbook for Midwives 12th Edition, pp. 533–545. Baillière Tindall. ISBN 0-7020-1757-4
श्रीपञ्चमी

**श्रीपञ्चमी** हिन्दू व बौद्ध धर्मयु छगु नखः खः। थ्व नखले विद्यायु देवी सरस्वती व द्य मञ्जुश्रीयु हनेज्या व पुज्या जुइ। थ्व दिं खुनु मस्तेत च्वयेगु व ब्वनिगु विद्या शुरु यायेत बांलागु दिंया रुपय् कायेगु या। हिन्दू धर्मय् थ्व दिं खुनु शुभ ज्या यायेत साइत स्वयेम्वागु धैगु चलन दु। थ्व हे हुनिइ नेपाःया थीथी थासय् दूगु ससुमांद्यः व बोधिसत्त्व मञ्जुश्रीया देगलय् थ्व दिं खुनु यक्व मस्त व थी-थी दँया मेमेपिं मनुत वनिगु या। थ्व दिं खुनु नेपाःया राष्ट्राध्यक्षं हनुमानध्वखा लाय्‌कूलि वसन्तश्रवण यायेगु चलन नं दु। 

## स्वयादिसँ
* सरस्वती
* मञ्जुश्री
* हिन्दू धर्म
* बुद्ध धर्म

पुचः:नखः
पुचः:संस्कृति
मराठा साम्राज्य

**मराठा साम्राज्य** छत्रपति शिवाजी महाराजं १६७४य् स्थापित यानादिगु साम्राज्य खः। 
### छत्रपति शिवाजीयु वंशज
* छत्रपति छत्रपति शिवाजी (1630-1680)
* छत्रपति सम्भाजी (1657-1689)
* छत्रपति राजाराम (1670-1700)
* छत्रपति शाहु (शिवाजी 2, सम्भाजी यु काय)
* छत्रपति रामराज (छत्रपति राजाराम यु छेय् - महारानी ताराबाई)

### कोल्हापुर वंश
* महारानी ताराबाई (छत्रपति राजाराम यु लानी)
* छत्रपति सम्भाजी (छत्रपति राजाराम यु निम्हम कला यु काय्)
* छत्रपति शाहु ४ (कोल्हापुर)

### पेशवा
* बालाजी विश्वनाथ
* बाजीराव the first (brother Chimnaji Appa)
* बालाजी बाजीराव (brother Raghunathrao, Cousin Sadashivrao-bhau)
* पेशवा माधवराव (elder brother Vishwasrao)
* नारायणराव पेशवा (younger brother of Madhavrao, murdered by uncle)
* रघुनाथराव पेशवा (uncle of Narayanrao, ousted in coup named "Barbhai" conspiracy)
* सवाई माधवराव पेशवा (son of Narayanrao)
* बाजीराव २ (son of Raghunathrao)
* अमृतराव पेशवा (brother of Bajirao the second, for a short period during Yashwantrao holkar's siege of Pune, Bajirao reinstated by British later)
* नाना साहिब पेशवा the second (adopted son of Bajirao the second, lived in Uttar Pradesh in exile)

## स्वयादिसँ
* महाराष्ट्रया इतिहास
* भारतया इतिहास
* भारत

पुचः:भारतया इतिहास
पुचः:भारत
पुचः:सन् १६७४य् पलिस्था
नारायणगोपाल गुरुवाचार्य

**नारायणगोपाल गुरुवाचार्य** नेपाःयागु छम्ह नांजाम्ह मेहालामि खः। वेकयात नेपाले स्वरसम्राट धका नं धाइ।
मञ्जुश्री

**मञ्जुश्री** (चिनिया भाषा: 文殊 *वेन्शु* वा 文殊師利 *वेन्शुशिलि*; जापानी भाषा: *मोन्जु*; सँदेय् भाषा: *जाम्पेल्यांग*; अंग्रेजी भाषा: **Mañjuśrī** *मंजुश्री* ) बुद्ध धर्म अनुसार प्रज्ञाया बोधिसत्त्व ख। स्वयम्भू पुराण अनुसार स्वनिग न्हापा नागदह नांया पुखु जुयाच्वन। वसपोल बोधिसत्त्व वरदा व मोक्षदा नापं थ्व दहया क्वय् दयाच्वंगु दिपंकर बुद्धया रश्मि अवलोकन यायेत बिज्याबिलय् वसपोलं कक्षपाल पर्बःय् थःगु खड्ग चन्द्रहासं पालाः नागदहया लः चुइकाबिया नेपालय् मानव वस्ती दयेकाबिज्यागु ख। वसपोलं अनंलिं मञ्जुपत्तन नांया वस्ती दयेका अनया जुजु धर्माकरयात दयेका बिज्यागु नं च्वयातःगु दु। थंबहिःया भगवान बहालय् दूगु १लखः श्लोक दूगु प्रज्ञापारमिता नं वसपोलं न्ह्यथनादिगु किंवदन्ति दु। 

## महायान बुद्ध धर्मय्

विज्ञत कथं मञ्जुश्री महायान साहित्यया दकलय् पुंलाम्ह व दकलय् महत्त्वपूर्ण बोधिसत्त्व ख।  मञ्जुश्रीया दकलय् न्हापांगु वर्णन महायानया प्रज्ञापारमिताय् जूगु दु। थ्व ग्रन्थय् वसपोलयात प्रज्ञाया भौतिक रुपय् वर्णन यानातःगु दु। सद्धर्मपुण्डरीकसूत्रय् वसपोल च्वनाबिज्याइगु विशेष थाय् विमलया वर्णन यानातःगु दु। महावैपुल्यबुद्धावतंसकसूत्र अनुसार थ्व थाय् पूर्वया दिशाय् ला। वसपोल च्वनिगु थाय् भूत, वर्तमान व भविष्यय् हे दकलय् हे शुद्ध जूगु वर्णन दु। विमलकीर्ति निर्देश सूत्रय् वसपोलया विमलकीर्ति बोधिसत्त्वनापया वादविवाद वर्णन यानातःगु दु।

मञ्जुश्रीया प्रज्ञाया वर्णन *सप्तसतिक प्रज्ञापारमिता सुत्र*य् खनेदु।  थ्व सूत्रय् मञ्जुश्री व बुद्ध दथुइया एकाव्युह समाधिइ खँल्हाबल्हा बियातःगु दु। मञ्जुश्रीया विस्तृत वर्णन मञ्जुश्रीस्तोत्रम् व मञ्जुश्रीनामाष्टोत्तरशतकस्तोत्रम्य् यानातःगु दु।

## लिधंसा

## स्वयादिसँ
* बोधिसत्त्व
* प्रज्ञापारमिता
* बुद्ध धर्म

## पिनेया स्वापू
* मञ्जुश्रीस्तोत्रम्
* आर्यमञ्जुश्रीनामाष्टोत्तरशतकस्तोत्रम्

पुचः:बुद्ध धर्म
महाराष्ट्र

thumb| निर्माण दिवस 1 मई, 1960
राजधानी  मुम्बई
सहायक राजधानी  नागपुर
दक्ले तधंगु शहर  मुम्बई
राज्यपाल  एस॰ एम॰ कृष्णा
मुख्यमन्त्री  पृथ्वीराज चव्हाण
उपमुख्यमन्त्री  अजित पवार
क्षेत्रफल 308,000 वर्ग किमि  
जनसङ्ख्या&nbsp;- कुल&nbsp;- घनत्व भारतय् निगू थासय्
 96,752,247 (2001)
 322.5/वर्ग किमी; 

 साक्षरता दर: &nbsp;- कुल&nbsp;- *मिजं*&nbsp;- *मिसा*   77.27%  86.27%  67.51% 
 शहरीकरण:   42.11%  
 GSDP वृद्धी दर:   6.9% (2003-04)  
 GSDP अमेरिकन डलरय्:   $ 60 बिलियन (2004)  
 GSDP US $(प्रति व्यक्ति):   $ 3,240 (2004)  



**महाराष्ट्र** भारतया छगू प्रान्त खः। थ्व भारतया दक्षिण-मध्यय् लाः। थ्व भारतयु दक्ले तमि राज्यय् छगु खः। थुकिगु राजधानी मुम्बई खः। मुम्बई भारतया आर्थिक राजधानी नं खः।

महाराष्ट्रया जनसङ्ख्या सन २००१1य् 96,752,247 दु, हलिमय् ११गु जक्क थन्यागु देय् दु गनयागु जनसँख्या महाराष्ट्र स्वया अप्व दु। थ्व राज्ययु देकेज्या मे १, इ सं १९६०य् मराठी भाषी मनुतेगु माँगय् जुगु खः। 
पुणे व नागपुर महाराष्ट्रयु मेमेगु मू शहर खः।

## इतिहास

## भूगोल
थ्व राज्यया मू झ्वालाय् कुने झ्वाला 656 फुट, पांडवगत झ्वाला 350 फुट, मार्लेश्वर झ्वाला, देवरुख, लिंगमाला झ्वाला महाबलेश्वर, थोसेघर झ्वाला , शिवथरघल झ्वाला , निवाली झ्वाला निकट रत्नागिरि, ओज़ार्दे झ्वाला निकट कोयना, नपने झ्वाला सिंहदुर्ग जिला, दभोसा झ्वाला निकट जवहार, थाने जिला, दोदाहवने झ्वाला , टाइगर झ्वाला खंडाला, अम्बोली घाट झ्वाला आदि ला।

## संस्कृति
### नसा
थ्व राज्यया मू नसाय् आमटी, भरवां बैंगन, बंबई चिवड़ा, कोभी ज़ुंका, कोल्हापुरी रास्सा, पंढरा रासा, पावता बटाटा, पिताची मिर्ची, पुनेरी दाल, पुरन पोली, सूखी कोलमी, उसली, वाल्चे विर्दी, वांगी अणि वाल आदि ला। थ्व राज्यय् च्वनिपिं सिन्धी अल्पसंख्यकतेगु मू नसाय् आलू टुक, अंजीर स्लाइस, भूगी भाजी, ग्रीन पूरी, कराची हलुआ, मन्नी सेल, मसाला कोकी, सिंधी कढ़ी आदि ला धाःसा थनया पारसी समुदायया मू नसाय् अकूरी, अम्बकल्या, बादाम पाक, बेक्ड पॉम्फ्रेट, भाकड़ा, भूरे दालचीनी वाले चावल, चिकन धानसआक, चिकन फार्चा, फालूदा, हलीम, खारा पपीता, कोल्मिनो पेटियो, खोपरा पाक, लगानो सास, लगनशाला स्ट्यू, पारसी फ्राइड मछली, पत्रानी माची, रवे, रावो, ज़ाफ़रान पुलाव, साली बोटी, तबूली, तारापुरी पेटियो आदि ला।

### प्याखँ
थनया मू प्याखँय् कोली, गफा, गौरीचा, तमाशा, दहिकला, पोबाड़ा, बोहदा, मौनी, ललिता, लांवणी, लेज आदि ला।

## राजनीति

## जिल्ला

महाराष्ट्रय् ३५ जिल्ला दु -

## पिनेया स्वापूतः

* महाराष्ट्रया इतिहास
* मुम्बइनेट
* इतिहास
* भारत सरकार दिरेक्तरी – महाराष्ट्र सरकारया जाःथाय्‌तेगु दिरेक्तरी
* महाराष्ट्र सरकारया आधिकारिक जाःथाय्
* महाराष्ट्र पर्यटन जाःथाय्
* Indtravel – An overview of the state.
* जिल्ला कथं तथ्यांक
* India Picture – Photos from several places in Maharashtra.
* Maayboli – A bilingual directory of Marathi and Maharashtra related resources.
* Mumbai Yellowpages
* Maharashtra city guides
* Listen Maharashtra Music

पुचः:भारतया राज्य
पुचः:महाराष्ट्र