प्राचीन दर्शन

**प्राचीन दर्शन** (Ancient philosophy) धइगु प्राचीन कालय् (विशेष यानाः ६गू शताब्दी ईसा पूर्व निसें ५गू शताब्दी ईसवी तक) हलिमया थीथी थासय् विकास जूगु दार्शनिक विचाः खः। थ्व इलय् मनूतय्सं धर्म व बाखं (mythology) यात त्वताः तर्क (reason), अनुभव, व गहन चिन्तनया आधारय् जीवन, जगत्, व सत्यया बारेय् सीकेगु सुरु यात। प्राचीन दर्शनयात भौगोलिक व सांस्कृतिक आधारय् मू कथं स्वंगू पुचलय् बायेछिं: ग्रीक-रोमन, भारतीय, व चिनियाँ दर्शन।

## प्राचीन ग्रीक व रोमन दर्शन
पश्चिमी हलिमय् दर्शनशास्त्रया पलिस्था प्राचीन ग्रीसय् जूगु खः। थनया दार्शनिकतय्सं ब्रह्माण्ड गथे दयावल व मनूया जीवनया मू उद्देश्य छु खः धइगु न्ह्यसःया तार्किक लिसः मालेगु कुतः यात।

प्रि-सोक्रेटिक दार्शनिकत: थेल्स (Thales), पाइथागोरस (Pythagoras), व हेराक्लिटस (Heraclitus) थें न्याःपिं दार्शनिकतय्सं हलिमया भौतिक आधार (दसु: लः, ल्याः, मि) मालेगु ज्या यात।

शास्त्रीय युग: सुकरात नं न्ह्यसः न्यनेगु पद्धति स्यनादिल। वय्कःया शिष्य प्लेटो नं 'आदर्श राज्य' व फर्मया सिद्धान्त न्ह्यब्वल। प्लेटोया शिष्य अरस्तु (Aristotle) नं तर्कशास्त्र, जीवविज्ञान, व नीतिशास्त्रय् तःधंगु योगदान बिल।

रोमन दर्शन: ग्रीस धुंका रोमन साम्राज्यय् स्टोइसिज्म (Stoicism) व इपिक्युरेनिजम (Epicureanism) थें न्याःगु व्यावहारिक दर्शन लोकंह्वात, गुकिलिं जीवनय् शान्ति व सन्तुष्टि गथे कायेगु धइगु स्यन।

## प्राचीन भारतीय दर्शन
प्राचीन भारतय् दर्शन व धर्म तसकं स्वानाच्वंगु दु। थनया दर्शनं जीवनया दुःखं गथे मुक्ति (मोक्ष वा निर्वाण) कायेगु धइगु खँय् अप्वः बः बी। भारतीय दर्शनयात मू कथं 'आस्तिक' (वेदय् विश्वास याइपिं) व 'नास्तिक' (वेदय् विश्वास मयाइपिं) धकाः बायातःगु दु।

हिन्दू दर्शन: थुकिलि वेदान्त, योग, न्याय, वैशेषिक, मीमांसा, व सांख्य थें न्याःगु खुगू मू दर्शन (षड्दर्शन) ला। थुकिलिं आत्मा, ब्रह्म (परमसत्य), व कर्मया खँ ल्हाइ।

बुद्ध धर्मया दर्शन: गौतम बुद्ध नं पलिस्था यानादीगु थ्व दर्शनं मध्यमार्ग, अहिंसा, व प्यंगू आर्य सत्यया माध्यमं दुःखं मुक्ति (निर्वाण) कायेगु लँपु क्यनी।

जैन दर्शन: महावीर या विचाःय् आधारित थ्व दर्शनं कर्म सिद्धान्त व कठोर अहिंसायात तःधंगु महत्त्व बी।

चार्वाक दर्शन: थ्व छगू नास्तिक व भौतिकवादी (materialist) दर्शन खः, गुकिलिं इन्द्रियपाखें खनेदइगु खँयात जक सत्य मानय् याइ।

## प्राचीन चिनियाँ दर्शन
प्राचीन चीनया दर्शन विशेष यानाः समाज, राज्यप्रणाली, व प्रकृतिया दथुइ शान्ति व सन्तुलन हयेगु खँय् केन्द्रित दु। थ्व इलय् (विशेष यानाः स्प्रिङ एण्ड अटम युगय्) यक्व दार्शनिक विचाःत वल, गुकीयात "सच्छि विचारधारा" (Hundred Schools of Thought) धाइ।

कन्फ्युसियसवाद (Confucianism): कन्फ्युसियस नं पलिस्था यानादीगु थ्व दर्शनं परिवार, राज्य, व समाजय् नैतिक मूल्य (moral values), आज्ञापालन, व सद्भावयात दकलय् तःधंगु थाय् बिल।

ताओवाद (Daoism): लाओ त्जु (Laozi) या विचाःय् आधारित थ्व दर्शनं प्रकृतिया नियम ताओ (Dao) कथं म्वायेगु व 'यिन व याङ' (Yin and Yang) या सन्तुलनयात बः बी। थुकिलिं कृत्रिम नियम स्वया प्राकृतिक स्वतन्त्रतायात ययेकी।

कानुनवाद (Legalism): हान फेइजी (Han Feizi) या विचाःय् आधारित थ्व दर्शनं कठोर कानुन व बलाःगु राज्य संयन्त्रय् विश्वास याइ।

## प्रभाव
प्राचीन दर्शनं थौंकन्हय् या हलिमया धार्मिक, सांस्कृतिक, व वैचारिक जग दयेकाबिउगु दु। पश्चिमी दर्शनं विज्ञान, कानुन, व लोकतन्त्रयात न्ह्यःने यंकल धाःसा पूर्वीय दर्शनं व्यक्तिगत शान्ति, ध्यान, व प्रकृतिया सन्तुलनयात स्यनाच्वंगु दु। थुपिं पुलांगु विचाःत थौंकन्हय् या समाजयात थुइकेत नं उतिकं हे छ्यलिगु या।

## स्वयादिसँ

दर्शनशास्त्र

प्राचीन ग्रीक दर्शन

बुद्ध धर्म

कन्फ्युसियस

## लिधंसा