वैरोचनाभिसम्बोधि सूत्र

**वैरोचनाभिसम्बोधि सूत्र** (𑀯𑁃𑀭𑁄𑀘𑀦𑀸𑀪𑀺𑀲𑀁𑀩𑁄𑀥𑀺𑀲𑀽𑀢𑁆𑀭) बज्रयान बुद्ध धर्मया छगू तसकं हे महत्वपूर्ण 'तन्त्र' ग्रन्थ खः। थुकियात 'महावैरोचन तन्त्र' वा 'महावैरोचन सूत्र' धकाः नं म्हसीकी। थ्व सूत्रं बुद्धत्व प्राप्त यायेगु तान्त्रिक मार्ग क्यनी, गन महावैरोचन बुद्ध यात ब्रह्माण्डया मू चेतनाया रूपय् प्रस्तुत यानातःगु दु।

## विषयवस्तु व संरचना
थ्व सूत्रय् बुद्धत्व प्राप्त यायेत स्वंगू मू आधारत (Three Pillars) क्यनातःगु दु:
# **बोधिसत्व चित्त (बोधिचित्त):** सकल प्राणीया उद्धारया निंतिं बुद्ध जुइगु इच्छा (कारण)।
# **महाकरुणा :** करुणाया भावना (ज्याभः)।
# **उपाय:** बुद्धत्व तक थ्यनीगु थी-थी तान्त्रिक विधित (निष्कर्ष)।

### मू अध्यायया धलः

थ्व सूत्रया छुं महत्वपूर्ण अध्यायय्त थ्व खः:

# **अध्याय १: चित्त स्थान:** थ्व दकलय् महत्वपूर्ण अध्याय खः। थुकी "बोधिसत्व चित्त हे कारण खः, महाकरुणा हे उकिया स्रोत खः, अले उपाय हे उकिया निष्कर्ष खः" धकाः बुद्धत्वया दर्शन व्याख्या यानातःगु दु।
# **अध्याय २: मण्डल विधान:** थुकी गर्भधातु मण्डल गथे दयेकेगु व अन द्यःतय्यात गथे थाय् बीगु धइगु खँ क्यनातःगु दु।
# **अध्याय ३: विघ्न निवारण:** साधनाया इलय् वइगु पंगःतय्यात गथे चिकाःछ्वयेगु धइगु खँ थुकी दु।
# **अध्याय ४: साधारण मन्त्र:** थी-थी द्यःतयगु मन्त्र व उकिया शक्तिबारे जानकारी।
# **अध्याय ६: सिद्धिकाली:** साधना पाखें 'सिद्धि' गथे प्राप्त यायेगु धइगु खँ।
# **अध्याय ९: मण्डल लक्षण:** मण्डलया अर्थ व उकिया संरचनाया गम्भीर व्याख्या।
# **अध्याय १२: मण्डल प्रवेश:** छम्ह शिष्ययात मण्डलय् गथे दीक्षा बीगु धइगु विधि।
# **अध्याय १८: मन्त्र पद:** मन्त्र जप यायेगु शुद्ध तरीका व उकिया 'वाच' प्रभाव।
# **अध्याय २०: अकारादि वर्ण:** थ्व अध्यायय् 'अ' वर्णया शून्यता व उकिया महत्त्व व्याख्या यानातःगु दु।
# **अध्याय ३६: समापन:** सूत्रया सारांश व फलश्रुति।

### अध्यायया ब्वथला
थ्व ३६ गू अध्याययात थथे नं थुइके फइ:
* **दर्शन:** १-३ अध्याय (बुद्धत्व व करुणाया सिद्धान्त)।
* **मण्डल व क्रिया:** ४-१७ अध्याय (मण्डल निर्माण व मन्त्र साधना)।
* **गुह्य साधना:** १८-३६ अध्याय (आन्तरिक ध्यान व मन्त्रया सूक्ष्म अर्थ)।

## गर्भधातु मण्डल
थ्व सूत्रया दकलय् तःधंगु विशेषता 'गर्भधातु मण्डल' खः। थ्व मण्डलं करुणा व चेतनाया विस्तारयात क्यनी:
* थ्व मण्डलया केन्द्रय् महावैरोचन बुद्ध बिज्यानादी।
* थ्व मण्डल प्राणीतय्त चेतनाया 'गर्भ' पाखें ज्ञान पाखे यंकेगु प्रतीक खः।

## तन्त्र व साधना
थ्व सूत्रं 'त्रिवज्र'या साधनाय् बः बी:
* **काय:** मुद्रा छ्यलाः शरीरयात बुद्धया रूपय् हिलेगु।
* **वाच:** मन्त्र जप यानाः वाणीयात शुद्ध यायेगु।
* **चित्त:** समाधि व ध्यान पाखें मनयात बुद्धत्वय् स्वायेगु।

## हलिं संस्कृतिइ प्रभाव
* **पूर्व एसिया:** थ्व सूत्र जापानया 'शिनगोन' (Shingon) बौद्ध धर्मया मू आधार खः, गुकियात आचार्य कुकाइ (Kukai) नं चीन पाखें जापान यंकूगु खः।

### शिङ्गोन वंश

*महावैरोचन तन्त्र* य् थःगु वंश बुद्ध धर्मया पलिस्थामि शाक्यमुनि बुद्धयाके मखुसें प्रत्यक्ष रुपं महावैरोचन पाखें वःगु धापू दु। शिङ्गोन परम्परा कथं वंश थथे दु:

* वज्रसत्व, थ्व सूत्रय् महावैरोचन बुद्धया शिष्य;
** नागार्जुननं दक्षिण भारतया छगू नँया स्तुप दुने वज्रसत्वं प्रत्यक्ष रुपय् महावैरोचन तन्त्रया ग्रन्थ प्राप्त यानाबिज्याःगु;
*** नागबोधि, नागार्जुनय शिष्य;
**** वज्रबोधि, गूढ संस्कारया चिनिया भासय् अनुवाद यायेगु निंतिं प्रसिद्ध भारतीय भिक्षु;
***** अमोघवज्र, वज्रबोधिया प्रसिद्ध शिष्य, व गुह्य अभ्यासया विशेषज्ञ;
****** हुइगुओ, छम्ह चिनियाँ गुह्य धर्म गुरु;
******* कुकाइ, जापानय् शिंगोन बौद्ध धर्मया पलिस्थामि।

## लिधंसा
* Hodge, Stephen (2003). *The Maha-Vairocana-Abhisambodhi Tantra: With Buddhaguhya's Commentary*.
* Giebel, Rolf W. (2005). *The Vairocanābhisambodhi Sutra*.