open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ज्याँ ओगूस्ट डोमिनिक अँग्र

thumb|
**जीन-अगस्ट-डोमिनिक इन्ग्रेस** (२९ अगस्ट १७८० – १४ ज्यानुवरी १८६७) छम्ह फ्रान्सेली नवशास्त्रीय (Neoclassical) किपामी खः। वय्कलं थःत इतिहासया किपामी (painter of history) धकाः म्हसीकीगु यानादिल, तर थौंकन्हय् वय्कःयात वय्कःया किपा (portraits) या निंतिं अप्वः लुमंकी। वय्कःया शैलीइ ध्वः (line) व रचना (composition) यात रंग स्वया अप्वः महत्व बियातःगु दु। वय्कलं स्वच्छन्दतावाद (Romanticism) या विरुद्ध परम्परागत कलाया संरक्षण यायेगु कुतः यानादिल।

## ज्या
ला ग्राण्ड ओडालिस्क (La Grande Odalisque)

द भाल्पिन्सन बेदर (The Valpinçon Bather)

नेपोलियन अन हिज इम्पेरियल थ्रोन (Napoleon on His Imperial Throne)

## स्वयादिसँ
* किपा

पुचः:किपामि
पुचः:वास्तुशास्त्री, शील्पकार व चित्रकार
दीघनिकाय

**दीघनिकाय** तिपिटकया सुत्तपिटकया छगू निकाय ख। थ्व निकायय् स्वंगु वग्ग दु। थ्व वग्ग सीलक्खन्धवग्गपाळि, महावग्गपाळि व पाथिकवग्गपाळि ख। सीलक्खन्धवग्गपाळिइ झिन्स्वंगु, महावग्गपाळिइ १०गु व पाथिकवग्गपाळिइ ११गु सुत्त दु। 

## वग्ग
दीघनिकायया वग्ग व सुत्त थ्व कथं दु  -
### सीलक्खन्धवग्गपाळि
१. ब्रह्मजालसुत्तं
२. सामञ्ञफलसुत्तं
३. अम्बट्ठसुत्तं
४. सोणदण्डसुत्तं
५. कूटदन्तसुत्तं
६. महालिसुत्तं
७. जालियसुत्तं
८. महासीहनादसुत्तं
९. पोट्ठपादसुत्तं
१०. सुभसुत्तं
११. केवट्टसुत्तं
१२. लोहिच्चसुत्तं
१३. तेविज्जसुत्तं

### महावग्गपाळि
१. महापदानसुत्तं
२. महानिदानसुत्तं
३. महापरिनिब्बानसुत्तं
४. महासुदस्सनसुत्तं
५. जनवसभसुत्तं
६. महागोविन्दसुत्तं
७. महासमयसुत्तं
८. सक्कपञ्हसुत्तं
९. महासतिपट्ठानसुत्तं
१०. पायासिसुत्तं

### पाथिकवग्गपाळि
१. पाथिकसुत्तं
२. उदुम्बरिकसुत्तं
३. चक्कवत्तिसुत्तं
४. अग्गञ्ञसुत्तं
५. सम्पसादनीयसुत्तं
६. पासादिकसुत्तं
७. लक्खणसुत्तं
८. सिङ्गालसुत्तं
९. आटानाटियसुत्तं
१०. सङ्गीतिसुत्तं
११. दसुत्तरसुत्तं

## लिधंसा

पुचः:तिपिटक
जोखङ

**जोखङ**, (; ) ल्हासाया बर्स्कोर चुकय् दयाच्वँगु छगू बौद्ध देगः ख। यक्व सँदेय्मिया निंतिं थ्व छगू महत्त्वपूर्ण देगः ख। थ्व देगः सकल सेँ बौद्ध सम्प्रदायया देगःया रुपय् नालेगु यासां थ्व देगः गेलुग सम्प्रदायया अधीनय् ला। थ्व देगःया भौतिक संरचनाय् भारतीय विहार शैली, चिनिया ताङ काल शैली व नेपामि शैलीया समिश्रण खने दु।

थ्व देगः सँदेय्या जुजु सोङ्चङ गम्पोया शासनकालय् दयेकूगु ख। परम्पराकथं थ्व देगः वसपोलया निम्ह कला ताङ राजकुमारी वेनचेङ व नेपामि राजकुमारी भृकुटीया निंतिं दयेकूगु ख। वसपोलया निम्ह हे कलातयेसं थ-थःगु देशं क्वसःया कथं हःगु बौद्ध मुर्ति व किपा थ्व देगले ब्वयातःगु दु। थ्व देगः दयेकेयात यक्व नेपामि कलाकारतयेसं ग्वहालि याःगु खनेदु। 

बोन ईले थ्व देगःयात छुक्लग खङ धायेगु या। छुलागया अर्थ विज्ञान व खङया अर्थ छेँ ख।  आःया थ्व देगःया नां जोखङया अर्थ बुद्धया छेँ ख।

पोताला लाय्कू नापं थ्व देग ल्हासाया दकले नांजाःगु पर्यटकीय थासय् छगू ख। थ्व देगः युनेस्कोया विश्व सम्पदा धलःया छगू स्मारक नं ख।


Lhasa-Jokhang-10-2014-gje.jpg|
Lhasa-Jokhang-26-Pilger am Eingang-2014-gje.jpg|
Lhasa-Jokhang-46-Innenhof-2014-gje.jpg|
Lhasa-Jokhang-52-Innenhof mit Malerei-2014-gje.jpg|
Lhasa-Jokhang-78-Dachterrasse-Moench-2014-gje.jpg|
Lhasa-Jokhang-98-Blick zum Potala-2014-gje.jpg|


## लिधंसा

पुचः:सँदेय्या बौद्ध स्मारक
वब्रस स्पुङस दगोन

**वब्रस स्पुङस दगोन** वा **द्रेपुङ्ग गोम्पा** (अर्थ:  “जा ग्वारा” गोम्पा), च्वापुगुँ गेफेलया क्वय् अवस्थित छगू गोम्पा ख। थ्व गोम्पा गेलुगपा पन्थया स्वंगु महान ब्वनेकुथि गोम्पाय् छगू ख। गेलुगपाया मेगु निगु मू गोम्पा गान्देन व सेरा गोम्पा ख। 

वब्रस स्पुङस दगोन सँदेय्या गोम्पाय् दकले तधंगु गोम्पा ख। थ्व गोम्पा गाम्बो उत्से गुंइ ल्हासा स्वया ५किमि पिने ला। 

फ्रेदी स्पेन्सर च्यापम्यानया सन् १९३६-३७या सँदेय् भ्रमण धुंका वय्कलं च्वयादिगु वर्णन कथं थ्व गोम्पा हलिमया दकले तःधंगु गोम्पा ख। वबिले थ्व गोम्पाय् ७,७०० भिक्षु च्वनाच्वंगु जुसां थी-थी ईले थ्व गोम्पाय् १०द्व भिक्षुतक्क नं च्वंगु खँ उल्लेख यानातःगु दु।  


Lhasa-Drepung-04-Aufgang-Pilger-2014-gje.jpg|
Lhasa-Drepung-08-Wohnhof-2014-gje.jpg|
Lhasa-Drepung-14-Hoehle-2014-gje.jpg|
Lhasa-Drepung-Dukhang-08-2014-gje.jpg|
Lhasa-Drepung-innen-04-13. Dalai Lama-2014-gje.jpg|
Lhasa-Drepung-Kueche-06-2014-gje.jpg|


## लिधंसा

पुचः:सँदेय्या गोम्पा
लद्य् गग

thumb|280px|लद्य् गग
**लद्य् गग**, इस् अन् अमेरिचन् सिन्गेर् अन्द् सोन्ग्व्रितेर्, बोर्न् इन् नेव् योर्क् चित्य्.

पुचः:चोर्बिं ब्लेउ
मगध

**मगध** बुद्धकालीन १६गु आर्य महाजनपदया छ्गू जनपद ख। थ्व जनपदया मू क्षेत्र गङ्गा स्वया दक्षिणया बिहारया क्षेत्र ख। थ्व जनपदया राजधानी न्हापा राजगृह (वर्तमान राजगीर) व लिपा पाटलिपुत्र (वर्तमान पटना) जुवन। मगधं लिच्छवि व अङ्ग राज्य अधिग्रहन याना वर्तमान बिहार व बङ्गालया अधिकांश भूभाग थःगु अधीनय् लाकूगु खनेदु। 
 
थ्व धुंका मगधं वर्तमान पूर्वी उत्तरप्रदेश व उडिसायात थःगु अधीनय् लाकूगु खनेदु। प्राचीन मगधया उल्लेख रामायण, महाभारत, पुराण आदिइ जूगु खनेदु। थ्व जनपदया उल्लेख बौद्ध व जैन ग्रन्थ व स्तोत्रय् नं यक्व हे जूगु खनेदु। 

मगधया दकले पुलांगु वर्णन अर्थववेदय् जूगु खनेदु। थन थ्व थाय्यात अङ्ग, गान्धार, व मुजावत नापं उल्लेख याःगु खनेदु। भारतया निगु मू धर्म बुद्ध धर्म व जैन धर्मया विकास मगधय् जूगु खनेदु धाःसा भारतया निगु मू साम्राज्य मौर्य साम्राज्य व गुप्त साम्राज्य नं मगधं हे वःगु खनेदु। थ्व निगु साम्राज्यया कालय् प्राचीन भारतया विज्ञान, गणित, ज्योतिष, धर्म, दर्शन आदिया यक्व विकास जूगु खनेदु। अतः, थ्व कालयात भारतया सुवर्णकाल नं धायेगु या। मगध राज्यय् गणतान्त्रिक समुदाय दसु राजकुमार व गां-गाम्य् थः-थःगु हे ग्रामक प्रमुख सहितया पञ्चायत दूगु खनेदु। राज्य संरचना प्रशासन, न्याय व सैन्य ज्याय् विभक्त जूगु खनेदु। 

## स्वयादिसँ
*महाजनपद

## लिधंसा

पुचः:महाजनपद
यक्व

**यक्व** धाःगु १ स्वया अप्व छुं नं ल्याखँ अनिश्चित कथं कनेत छ्येलिगु छगू खँग्व ख। थ्व खँग्वः नेपालभाषाया मू खँग्वः ख। 

## स्वयादिसँ
*गणित

पुचः:ल्या खँग्वः
धलः

छुं नं वस्तु वा विषययात छगूया क्वे मेगु तया दयेकिगु हाकःयात धलः धाइ।

## स्वयादिसँ
*भाषा

पुचः:भाषा
बच्छि

छुं नं छगू वस्तुयात निगु भागय् बराबर बाया वःगु लिच्वयात **बच्छि** धाइ। 

## स्वयादिसँ
*गणित

पुचः:गणित
मनुचारी

मनुचारी यह शब्द दो शब्दों के मेल से बना है- मनु+चारी। मनु शब्द का अर्थ हैं- मननशील मनुष्य और चारी शब्द संस्कृत के चर् धातु से बना है जिसका अर्थ विचरण करना या आचरण करना है। इस प्रकार मनुचारी शब्द का अर्थ मनुष्यता का आचरण करना या मानवीय गुणों का प्रचार प्रसार करना है। यह अधिकतर दक्षिण कर्नाटक में निवास करने वाले संकेथी/संकेती ब्राह्मणों का उपनाम होता है। यह गांवों में निवास करने वाली एक रूढ़िवादी ब्राह्मण जाती है। ये मूल रूप से तमिल क्षेत्र के निवासी थे किंतु कालांतर में किसी कारणवश अपने स्थान का परित्याग किया अथवा स्मृति का प्रचार-प्रसार करते हुए कर्नाटक के कुछ क्षेत्रों में बस गए और इसी को अपना निवास स्थान बनाया एवं ये फिर कभी मुड़कर अपने मूल क्षेत्र की ओर नहीं गए। एक किंवदन्ती के अनुसार नाचरम्मा नामक देवी ने इनके मूल निवास स्थान को शाप दिया और तुरंत अपने स्थान का त्याग करने को कहा। जिन लोगों ने नाचरम्मा देवी का आदेश मानकर अपने स्थान का परित्याग किया वे जीवित बच गए। और जिन लोगों ने इस आदेश का पालन नहीं किया वे सभी  नाचरम्मा देवी के शाप के कारण मारे गए।

एक दूसरी मान्यता के अनुसार मनु शब्द के दो अर्थ हैं- मनुष्य और स्वयंभुव मनु (स्वयंभुव मनु जो एक धर्मशास्त्रकार थे, धर्मग्रन्थों के बाद धर्माचरण की शिक्षा देने के लिये आदिपुरुष स्वयंभुव मनु ने स्मृति की रचना की जो मनुस्मृति के नाम से विख्यात है। ये ब्रह्मा के मानस पुत्रों में से थे जिनका विवाह ब्रह्मा के दाहिने भाग से उत्पन्न शतरूपा से हुआ था।) चारी शब्द संस्कृत के चर् धातु से बना है जिसका अर्थ विचरण करना या आचरण करना होता है। इस प्रकार मनुचारी का अर्थ मनुस्मृति नामक स्मृति ग्रंथ के विचारों का अनुसरण करना होता है। भारत में मनुचारी उपनाम मुख्यतः संकेती  ब्राह्मणों का उपनाम होता है। ये बहुत ही रूढ़िवादी ब्राह्मणों की जाति है। 

ये वर्तमान समय में अधिकतर दक्षिण में ही पाए जाते हैं। इनका मानना है कि इनके पूर्वज तमील प्रदेश से धर्म का प्रचार करते हुए धीरे धीरे कर्नाटक में बस गए। वर्तमान समय में सरकारी आंकडों के अनुसार संकेती दक्षिणी ब्राह्मणों की जनसंख्या लगभग 25000 हैं। इनका मानना है कि व्यक्ति की पहचान उनका आचरण ही है। जो सदाचार का पालन करता है वास्तव में वही मनुष्य कहलाने योग्य है। कहा गया है-आचारहीनं न पुनन्ति वेदाः। मनुष्य संस्कारों के कारण ही जीवन में प्रगति करता है अतः इन जातियों के लोग मनु प्रमाणित १६ संस्कारों पर विशेष ध्यान देते हैं। जीवन का अन्तिम लक्ष्य मोक्ष प्राप्ति ही है न कि भोग।
ख्वबि

A) ख्वबि ग्रन्थि/ल्याक्रिमल ग्रन्थि
B) सुपेरियर ल्याक्रिमल पंक्टम 
C) सुपेरियर ल्याक्रिमल क्यानालं ख्वबिइ निर्देशित याइ
D) ल्याक्रिमल स्याक
E) इन्फेरियत ल्याक्रिमल पंक्टम 
F) इन्फेरियर ल्याक्रिमल क्यानाल 
G) न्याजोल्याक्रिमल क्यानाल]]

**ख्वबि** मिखां बाहा वइगु रङ्ग मदूगु छगू प्रकारया ति ख।

## स्वयादिसँ
*मिखा

## लिधंसा

पुचः:मिखा
नसात्वँसा

नयेगु व त्वनिगु वस्तुयात **नसात्वँसा** (वा नसा जक्क) धाइ। छुं नं चीज नया प्राणीया म्हयात आहार ब्युसा अन्यागु वस्तुयात **नसात्वँसा** धाइ। नसा आपालं वनस्पति व पशुं कायेगु या। नसाय् कार्बोहाइद्रेत, दा, प्रोतिन, भितामिन, खनिज व लः दै। थन्यागु वस्तुयात प्राणीतेसं नया प्राणीतेगु कोषय् म्वायेत माःगु थी-थी ज्याया निंति छ्यलि। ऐतिहासिक रुपय् मनुतेसं सिकार व मुनेज्या वा बुंज्या याना नसा कायेगु याःसां आःवया आपाल मनुतेसं नसा नसा उद्योगं कायेगु या। उसाँय् मभिंकिगु नसायात कुफत धाइ।

## नसात्वँसा दयेकीगु थीथी पहः
नसात्वँसा थीथी कथं दयेकेछिं। नेपालभासय् नसात्वँसा दयेकीगु थीथी खँग्वः थथे दु: 
* काये (distill, दसु: अय्लाः काये)
* काले (sauté ?, दसु: खेँय् काले)
* क्यले (roll)
* क्वयेके (burnish ?, मल्ता क्वेके)
* खुने (दसु केँ खुने)
* च्याके (मि छ्यला याइगु नसाज्या)
* छुये (barbeque/grill दसु छ्यातःगु ला बाय् छोयला)
* तातु याये (snack ?, भतिचा नयेगु ज्या)
* ताये (दसु सासिमि/सुसि/पोकेया न्या तायेगु ज्या)
* ताःलाके (दसु भ्वय् ताःलाके, यक्व मनूतेत नकेतः याइगु ज्याझ्वः)
* त्यने (दसु: प्वक त्यने)
* त्याये (mince)
* थुये (दसु जा थुये)
* दयेके (क्वाः आदि नसाः पहः)
* दायेके (boil)
* ध्वःखने 
* निये (grind, दसु: माय् निये)
* पुके
* प्वले (peel)
* फिये (ferment)
* बुके (मि छ्यला दयेकीगु नसाः बाय् ताःई तक सिसायात पाउंगु निसें चाकूगु सवाः हिलेगु ज्या) 
* मने
* लुये (pour, दसु: अन्तिं सलिंचाय् अय्ला तयेगु ज्या)
* ल्हुये (process, दसु: बजि ल्हुये)
* वये (दसु थ्वं वये)
* वाले
* सयेके (बुंइ सिसा, ल्वसा/तरकारी आदि बुइकिगु ज्या) 
* सिये (fry)
* ह्वाये
* हियेके

## थी-थी नसात्वँसा
* मरि
** चतांमरी
** वः (आलुवः, खेँय्‌वः, माय्‌वः, मूवः, लावः)
** चउमरि
** छुचुंमरि
** लाखामरि
* बुलि
** तछ्व
** कनी
** ओट
** जाकि
*** जा
*** बजि (तिकिंबजि, पउबजि, पाँय्‌बजि, ल्हुयाबजि, वलाबजि, समय्‌बजि, स्याबजि)
** दुसे
** ज्वार
** छ्व
** हुचा (फाकु हुचा) Buckwheat
* दुरुया नसा
** धौ (ख्वपधौ, जुजुधौ)
** चीज
* चकलेट
* कस्ति
* सि
** स्याउ
** केरा
** अंगुर
** बूबः
** मुस्या
** कागती
** सन्त्रासी
* ला
** न्या (सन्या, कुन्न्या)
* मूसि
* चिनी
**तारासारी
* तरकारी
** उंचः
** आलू
** म्वाःकःछे

## स्वयादिसँ
* पाचन

## लिधंसा

पुचः:नसात्वँसा
वुल्फग्याङ्ग आमाद्युस मोत्सार्त

[thumb|मोत्सार्त करिब सन् १७८०, किपामि [योहान नेपोमक देल्ला क्रोसे]]
180px|right
**वुल्फग्याङ्ग आमाद्युस मोत्सार्त** (जर्मन आइपिए: ˈvɔlfɡaŋ amaˈdeus ˈmoːtsaʁt)
 
न्वारनया नां **योहानेस क्रिसोस्तोमस वुल्फग्याङ्गस थियोफाइलस मोत्सार्त**
 
(ज्यानुवरी २७ १७५६&nbsp;– दिसेम्बर ५, सन् १७९१) छम्ह नांजाम्ह व प्रभावशाली युरोपेली शास्त्रीय संगीतज्ञ ख। वय्कलं ६०० स्वया अप्व संगीतया रचना यानादिल व वय्कःयात सिम्फोनी, कन्सर्तो, च्याम्बर संगीत, पियानो, ओपेरा व कोइर संगीतया शिखरया रुपय् नालेगु या। वय्कः सदीयौं तक्क प्रख्यात पाश्चात्य शास्त्रीय संगीतकारया रुपय् नां जा। 

मोत्सार्तं थःगु बाल्यकालय् हे थःगु अद्भुत प्रतिभा साल्ज्बर्गय् क्यनादिल। मचाबिले हे किबोर्द व भायोलिन थायेसःम्ह वय्कलं न्यादँ दुबिलेहे युरोपमि राजशाहीपिनिगु थासय् बाजं थाय्गु व संगीत रचना यायेगु यानादिल। १७दँ दुबिले वय्कः साल्जबर्गया राजसभाया संगीतकार जुयादिल व लिपा अधीर जुया बांलाःगु पदवीया निंतिं चाहिलादिल। चाहिलेबिले नं वय्कलं थी-थी कथंया संगीत रचनायानादिल। सन् १७८१इ भियनाय् चाहिलादिबिले वय्कःयात वय्कःया साल्जबर्गया पदवीं पिथन। वय्कः भियनाय् हे च्वनिगु निर्णय यानादिल। भियनाय् वय्कलं यक्व नां दयेकादिल तर आर्थिक सफलता धाःसा दयेकेमफयादिल। वय्कःया भियनाकालया उत्तरार्धय् वय्कलं यक्व नांजाःगु सिम्फोनी, कन्सर्तो, ओपेरा व रेकिएमया छुं भाग (थ्व रचना वय्कः मदियादि बिलेतक नं पूमवं) रचना यानादिल। वय्कःया अल्पायुया मृत्युया बारेय् यक्व विचाः व तर्क न्ह्यथंगु दु। वय्कःया छम्ह कला व निम्ह काय् दु। 

मोत्सार्तं मेमेपिं नाप अथक कथं सय्कादिल व प्रतिभा व शैलीया परिपक्वता दयेकादिल। वय्कलं हल्का व सुन्दर निसें ख्युं व भावुक शैली तक्क विकास यानादिल। वय्कःया कालान्तरय् पाश्चात्य संगीतय् प्रभाव प्रगाढ दु। बेट्होफ़नं थःगु प्रारम्भिक रचना मोत्सार्तया छत्रछाँयाय् यानादिल व जोसेफ हेय्दनं वय्कःया बारेय् च्वयादिगु दु कि "वइगु सन्ततिं थन्यागु प्रतिभा हानं १०० दँ तक्क खनिमखु" ("posterity will not see such a talent again in 100 years.")

## लिधंसा

पुचः:रचनाकार व संगीतकार
दावणगेरे जिल्ला

**दावणगेरे जिल्ला** मध्य कर्नाटकया छगू जिल्ला ख। थ्व जिल्लाया सदरमुकाम दावणगेरे नगर ख। थ्व जिल्लाया मू नगर चन्नागिरि, दावणगेरे, हरिहर, हर्पनहल्ली, होन्नाली, जगलुर आदि ख। थ्व जिल्ला कर्नाटक राज्यया दथुइ ला। 

## तालुका
थ्व जिल्लाया तालुका थ्व कथं दु-
* दावणगेरे तालुका
* हरिहर तालुका
* चन्नगिरि तालुका
* हरप्पनहल्लि तालुका
* होन्नाल्लि तालुका
* जगलूरु तालुका
* न्यामति तालुका

## जनसंख्या
सन् २०११स जनगणना कथं थ्व जिल्लाया तालुका व ग्रामीण जनसंख्या थ्व कथं दु-

## स्वयादिसँ
*कर्नाटक

पुचः:कर्नाटकया जिल्ला
बेलगावि जिल्ला

**बेलगावि जिल्ला** वा **बेलगांव जिल्ला** भारतया कर्नाटक राज्यया छगू जिल्ला ख। थ्व जिल्लाय् कन्नड भाषा नापं मराठी भाषी मनुतयेगु बाहुल्यता दु।  

## तालुका

M.Corp= Municipal Corporation
C.M.C= City Municipal Corporation
T.M.C= Town Municipal Corporation
T.P= Town Panchayat

## जनसंख्या
सन् २०११स जनगणना कथं थ्व जिल्लाया तालुका व ग्रामीण जनसंख्या थ्व कथं दु-

## स्वयादिसँ
* कर्नाटक

## पिनेया स्वापू
* भुमि

पुचः:कर्नाटकया जिल्ला
शवरमा

[thumb|right|200px|[दोनेर केबाब, इस्तानबुल, टर्की]] 

**शवरमा** छगू प्रकारया अरबी नसा ख। थ्व नसाय् चिचि धंगु हाकले ध्यनातःगु ला व थी-थी ल्वसायात छोचुंया मरीं भुनातै।

## स्वयादिसँ
* नसाः
* खुब्ज

पुचः:नसाः
पुचः:अरबी नसाः
खुब्ज

**खुब्ज** (अरबी भाषा: **خبز**) छगू अरब खँग्वः ख। अरबी भाषाय् थ्व खँग्वःया अर्थ छोचुंमरी ख। गैह्र-अरबी भाषाय् धाःसा थ्व खँग्वः अरबी प्रकारया चकंमरीया निंतिं छ्येलि। 

## स्वयादिसँ
*अरबी नसाः

पुचः:नसाः
त्याकौ

right|thumb|कार्नितास त्याकौ, पूर्व लस एञ्जेल्स, क्यालिफोर्निया, युएसएय्।
[right|thumb|[बार्बाकोआ त्याकौज्।]]
**त्याकौ** () छगू परम्परागत मेक्सिकन नसाः ख। थ्व नसाःय् कःनि वा छोया तौर्तिल्लायात दथुया ल्वसाया परिधिइ भुनिगु वा फोल्ड याइगु या। 

## स्वयादिसँ
* मेक्सिको

पुचः:मेक्सिकोमि नसाः
स्वर्णमुखी खुसि

**स्वर्णमुखी खुसि** भारतया आन्ध्रप्रदेश राज्यया चित्तूर जिल्लाया श्रीकालहस्ति नगरया सिथय् बाहा वनिगु छगू खुसि ख।

## स्वयादिसँ
*खुसि

पुचः:भारतया खुसि
गुडपाश्चर सिन्ड्रम

**गुडपाश्चर सिन्ड्रम** छगू प्रकारया अटोइम्युन ल्वे ख। थ्व ल्वेय् थःगु हे म्हया जलासेँ व सोँया बेसमेन्ट मेम्ब्रेन्सया प्रोटिनया बिरुद्धय् अटोएन्टिबडी दयेकी। अतः, थ्व छगू टाइप २ हाइपरसेन्सिटिभिटी ख।

## लक्षण
*न्हासि
*च्वय् हि खने दैगु

## स्वयादिसँ
*ल्वे

पुचः:ल्वे
ब्रिगेड रोड, बंगलूरु

**ब्रिगेड रोड** बंगलूरुया दकले तःधंगु व व्यस्त बजाःय् छगू ख। 
 
थ्व सतक महात्मा गान्धि रोड व रेसिडेन्सि रोडया दथुइ ला। 

## लिधंसा

## स्वयादिसँ
*बंगलूरु

पुचः:बंगलूरु
ओडिशाया जिल्लातयेगु धलः

## स्वयादिसँ
* ओडिशा
* ओडिशाया पञ्चायत समितितयेगु धलः
* ओडिशाया मुख्यमन्त्रीतयेगु धलः
* ओडिशाया विधानसभा निर्वाचन क्षेत्रतेगु धलः
* ओडिशाया राज्यपालतयेगु धलः
* ओडिशाया विधानसभा सदस्यतेगु धलः

## लिधंसा
* ओड़िशा राज्यया सरकारी जाःपौ
* ओड़िशा प्रशासनिक विभाग
* Census 2011: Odisha: Provisional Population Totals

पुचः:ओडिशा
मयूरभञ्ज जिल्ला

**मयूरभञ्ज जिल्ला** ओडिशा राज्यया छगू जिल्ला ख।

## मय़ूरभञ्ज जिल्ला परिषद पञ्चायत

## जनसंख्या
सन् २०११स जूगु जनगणना कथं थ्व जिल्लाया उपजिल्ला (तहसील) व ग्रामीण जनसंख्या थ्व कथं दु-

## स्वयादिसँ
*ओडिशा

पुचः:ओडिशा
आणंद जिल्ला

**आणंद जिल्ला** भारत देय्या पश्चिम भागया राज्य गुजरात राज्यया मध्य भागय् दूगु छगू जिल्ला ख। आणंद नगर थ्व जिल्लाया मू नगर ख। इ. स. १९९७इ खेडा जिल्लां बाया थ्व जिल्ला पलिस्था जुल।

## तालुका
*आणंद तालुका, आणंद जिल्ला
*आंकलाव तालुका, आणंद जिल्ला
*उमरेठ तालुका, आणंद जिल्ला
*खंभात तालुका, आणंद जिल्ला
*तारापुर तालुका, आणंद जिल्ला
*पेटलाद तालुका, आणंद जिल्ला
*बोरसद तालुका, आणंद जिल्ला
*सोजिंत्रा तालुका, आणंद जिल्ला

## मू नगर
* वस्न बोर्सद आइ एन् ए
* भित्तल उद्योगनगर आइ एन् ए
* अंकलभ
* बोरियाभी
* बोर्साद
* करम्साद
* खम्भाट

## जनसंख्या
सन् २०११स जनगणना कथं थ्व जिल्लाया तहसील व ग्रामीण जनसंख्या थ्व कथं दु-

## स्वयादिसँ
* सरदार वल्लभभाई पटेल
* त्रिभुवनभाइ कीशीभाइ पटेल

## पिनेया स्वापू

* आणंद जिल्लाया अधिकृत जाळस्थळ
* सरदार पटेल ट्रस्ट
*  आणंदया समाचार
* आणंद कृषि विश्वविद्यालय
* प्रसार शिक्षण भवन, आणंद Regional Training Institute for Agricultural extension functionaries

पुचः:गुजरातया जिल्ला
पुचः:गुजरात
कच्छ जिल्ला

**कच्छ जिल्ला** भारत देय्या गुजरात राज्यया दकले तःधंगु जिल्ला ख। थ्व जिल्लाया क्षेत्रफल  ४५,६१२ चो.कि.मी दु।थ्व जिल्ला लेह धुंका भारत देय्या दकले तःधंगु जिल्ला ख। प्राचीन महानगर धोळावीरा कच्छ जिल्लाया खडीर प्रदेशय् ला।  

## भूगोल
कच्छया उत्तर दिशाय् पाकिस्तान, पश्चिम दिशाय् अरबी समुद्र व दक्षिणय् कच्छया अखात ला। कच्छया उत्तर व पूर्व भागय् कच्छया रण ला। कच्छया पूर्व दिशाय् रण धुंका बनासकांठा जिल्ला दु। 

### तालुका
कच्छय् करिब ९५० गां दु। थ्व जिल्लाया तालुका थ्व कथं दु-

## भाषा
कच्छय् भाषा कच्छी व गुजराती भाषा ल्हाइगु या। 

## प्रशासन
अबडासा, मांडवी, भुज, मुन्द्रा, अंजार व रापर गुजरात विधानसभाय् खुगु धारासभा थाय् दु। थ्व जिल्लाया मू नगर अंजर, भचौ, भुज, कन्द्ला, मन्द्वी, मुन्द्रा आदि खः।

## इतिहास
थ्व थासय् लूगु अवषेशया आधारय् कच्छ प्राचीन सिन्धु लहनाया भाग जूगु विश्वास दु। इ.स. १२७०इ कच्छ छगू स्वत्रंत्र प्रदेशया रुपय् पलिस्था जुल।  इ.स. १८१५य् कच्छ ब्रिटिश साम्राज्य या प्रभाव खनेदत व कच्छया महाराजां ब्रिटिश सत्ता स्वीकार यात। इ.स. १९४७य् भारतया स्वतंत्रता धुंका कच्छ भारतया तत्कालिन 'महागुजरात' राज्यया छगू जिल्ला जुवन। १९५०इ कच्छ भारतया छगू राज्य जुवन। नोभेम्बर १ १९५६खुनु कच्छ मुंबई राज्य या अधीनय् लावन। १९६०इ भाषाया आधारय् मुंबइ राज्य महाराष्ट्र व गुजरातय् बायावन। थ्व विभाजनं कच्छ गुजरातया छगू भाग जुवन।

१९४७य् भारतया बायेज्या धुंका सिन्ध व कराचीया बंदरगाह पाकिस्तानया भूभाग जुवन। स्वतन्त्र भारत सरकारं कंडलाय् छगू बंदरगाह विकास यायेगु निर्णय यात। कंडला बंदर पश्चिम भारतया छगू महत्वपूर्ण बंदरगाह ख। 

इतिहासय् १६ जून १८१९ खुनु कच्छय् भुखाय् वन। ज्यानुवरी २६, २००१य् वःगु तःधंगु भुखाय्या केन्द्र कच्छ ख।  कच्छया १८५ दँया भूस्तरशास्त्रीय इतिहासय् थ्व दकले तःधंगु भुखाय् ख।  

## जनसंख्या
सन् २०११स जनगणना कथं थ्व जिल्लाया तहसील व ग्रामीण जनसंख्या थ्व कथं दु-

## पिनेया स्वापू
* panjokutch.com
* कच्छया पोर्तल

पुचः:गुजरात
खेडा जिल्ला

thumb|200px|right|मध्य गुजरातया जिल्ला
**खेडा जिल्ला** भारतया पश्चिमी राज्य गुजरातया छगू जिल्ला ख। खेडा जिल्लाया नडीआद तालुका थ्व जिल्लाया दकले तःधंगु तालुका ख। जिल्लाया बालासिनोर नापंया थासय् डायनासोरया अवशेष लुगु दु। खेडा जिल्लाय् यक्व बुंज्या जु। जिल्लाया मू बालीतमाखु ख। थ्व बाहेक थन कपाय्, बाजरा व छो नं बु।

न्हापा जिल्लाया मू थाय् खेडा जुयाच्वन। सन् १९९७य अक्टोबर लाय् गुजरात राज्यया जिल्ला व तालुकातयेगु विभाजन धुंका खेडा जिल्लां आणंद जिल्ला बायावन। विभाजन धुंका खेडा जिल्लाया मुख्‍य थाय् नडीआद जुवन। 

## थाय्
### तालुका
* नडीआद तालुका
* कपडवंज तालुका
* महुधा तालुका
* मातर तालुका
* बालासिनोर तालुका
* ठासरा तालुका
* विरपुर तालुका
* खेडा तालुका
* कठलाल तालुका
* महेमदावाद तालुका

### मू नगर
* बालसिनोर
* चकलासी
* डकोर
* कपद्वञ्ज
* खेदा
* महेम्दावाद
* महुधा
* नडीआद

## जनसंख्या
सन् २०११स जनगणना कथं थ्व जिल्लाया तहसील व ग्रामीण जनसंख्या थ्व कथं दु-

## पिनेया स्वापू
* खेडा जिल्ला समाहर्ता ज्याकुथिया अधिकृत जाथाय्
* खेडा जिल्ला पंचायतया जाथाय्
* खेडा जिल्लाया बारेय् च्वसु

पुचः:गुजरात
जुनागढ जिल्ला

**जुनागढ जिल्ला** भारतया पश्चिमी राज्य गुजरातया छगू जिल्ला ख, थ्व जिल्ला सोमनाथ मंदिर, एशीयाली सिंह व गिरनार पर्वतया निंतिं नांजा। जुनागढ जिल्लाया मू नगर जुनागढ नगर ख, थ्व नगर छगू  ऐतिहासिक नगर व छगू  महानगरपालिका ख। नाप्ं, थ्व जिल्लाया मेमेगु नगरय्  वनथली, वेरावाल, विशावदर, बान्त्वा, चोरवाद, जोशीपुरा, केशोद, कोदिनार, मनवदर, मांगरोल आदि ला। पोरबंदर, अमरेली, राजकोट जुनागढ जिल्लाया नापं ला। थ्व जिल्लाया दक्षिणय् अरबी समुद्र ला। सन् २००१या जनगणना कथं थ्व जिल्लाया जनसंख्या २४,४८,१७३ दु गुकिलि २९ % नगरीय व ल्यं ग्रामीण जनसंख्या ख।  

## तालुका

## नांजाःगु थाय्
अक्षरधाम (स्वामिनारायण मंदिर)
सोमनाथ मंदिर
गिरनार पर्वत
गीरनुं जंगल, एशीयाइ सिंह माटेनुं अभयारण्य
दीव
तुलसीश्याम
सताधार
दामोदर कुंड

## जनसंख्या
सन् २०११स जनगणना कथं थ्व जिल्लाया तहसील व ग्रामीण जनसंख्या थ्व कथं दु-

## स्वयादिसँ
* गुजरात
यन्ता

**यन्ता** प्यता खेय् छता ख। थ्व खे वन्ता व यौताया दथुया निखेय् छखे व इताया अःखः खे ख। 

## स्वयादिसँ
*खे

पुचः:खे
पेजथ्री पिपल्स च्वाइस अवार्ड

**पेजथ्री पिपल्स च्वाइस अवार्ड** नेपालभाषाया म्ये ख्यः व संकिपा ख्यःया छगू सिरपा ख। थ्व सिरपा वाः पौ पेज ३या ग्वसालय् पलिस्था जूगु ख।

## सिरपा त्याम्हि
*पेजथ्री पिपल्स च्वाइस अवार्ड, ने सं ११३० 

पुचः:नेपालभाषा साहित्य
पेजथ्री पिपल्स च्वाइस अवार्ड, ने सं ११३०

**पेजथ्री पिपल्स च्वाइस अवार्ड, ने सं ११३०** नेपाल संवत ११३०या नेपालभाषाया संकिपा व म्ये ख्यया सिरपा त्याम्हि थ्व कथं दु -

## संकिपा अवार्ड

## म्यूजिक भिडिओ अवार्ड

## संगीत अवार्ड

## लिधंसा

## स्वयादिसँ
*नेपालभाषा

पुचः:नेपालभाषा
ग्वाङ्दोङ

**ग्वाङ्दोङ** चीनया छगू प्रान्त ख। थ्व प्रान्त येता चीन सागरया सिथय् ला। थ्व प्रान्तयात न्हापा अंग्रेजीइ क्वाङ्तुङ प्रान्त  (Kwangtung Province) नं धाइगु या। सन् २००५या ज्यानुवरीइ थ्व प्रान्तं हेनान व सिचुआनयात जनसंख्याय् बुका चीनया दकले अप्व मनुपिं दूगु प्रान्त जूगु दु। थ्व प्रान्तया वबिलेया जनसंख्या ७कोटी ९०लखः दयाच्वन धाःसा ३ कोटी १०लखः मनु थ्व प्रान्तय् म्होय् नं खुला च्वनिगु या। 

 
थ्व प्रान्तया राजधानी ग्वाङझौ व आर्थिक केन्द्र शिञ्झेन चीनया दकले अप्व मनु दूगु नगरय् ला वः।  

सन् १९८९ निसें ग्वाङ्दोङया कुल ग्राहस्थ उत्पाद चीनया सकल प्रान्तय् अप्व जुयाच्वंगु दु। प्रान्तीय वार्षिक प्रारम्भिक तथ्याङ्क कथं 
 
ग्वाङदोङया सन् २००९या कु ग्रा उ ३९०८ अर्ब रेन्मिबि वा ५७२ अर्ब अमेरिकी डलर थ्यंगु दु। थ्व ग्राहस्थ नापं थ्व प्रान्तया अर्थतन्त्र करिब टर्की वा इन्डोनेसियाया अर्थतन्त्र नाप मेल नं। 
 
थ्व प्रान्तया कु ग्रा उ प्रति व्यक्ति मू चीन देय्या सकल प्रान्तय् ३गु दकले अप्व दु। थ्व प्रान्तं चीनया करिब १२% राष्ट्रिय आर्थिक उत्पाद पिकाइ। नापं, थ्व प्रान्त थी-थी अन्तराष्ट्रिय व चिनिया कर्पोरेसनया मूकुथि नं ख। थ्व प्रान्तं चीनया दकले तःधंगु आयात निर्यात मेला क्यान्टोन फेयर थुकिया राजधानी ग्वाङझौय् आयोजना या। 

## लिधंसा

पुचः:चीन
तुलसी दिवस

तुलसी दिवस (तुलसी प्रसाद जोशी) नेपाली लोकलय व लोकसंस्कृतिया विद्वान खः।
याकुब कोलास

**याकुब कोलास** (also **Jakub Kołas**) (,  – August 13, 1956), वास्तविक नां: कन्स्तान्त्सिन मिखाइलाभिच मिस्स्कीभिच (Міцке́віч Канстанці́н Міха́йлавіч) छम्ह बेलारुसमि च्वमि ख। वय्कः सोभियत बायेलोरुसया जनकवि व बेलारुसी विज्ञान प्रतिष्ठानया सदस्य (१९२८) व उपाध्यक्ष (१९२९ निसें) नं ख। 

## ज्या
### चिनाखँमुना
* *Songs of Captivity*

(1908) व 
**Songs of Grief* (, 1910), 
### चिनाखँ
* *A New Land* (, 1923) व 
* *Simon the Musician* (, 1925)

वय्कःया नांजाःगु चिनाखँ न्यालामिया झुपडी  *The Fisherman's Hut* (, 1947) बेलारुसया सोभियत संघय् विलय धुंकाया ल्वापुया बारेय् ख।  

## पिनेया स्वापू
* Yakub Kolas poems translated by R. Lipatau

पुचः:सन् १८८२य् बूगु
पुचः:सन् १९५६य् मदूगु
पुचः:People from Stoŭbtsy
पुचः:बेलारुसी च्वमि
पुचः:बेलारुसी चिनाखँमि
याङ्का कुपुला

**याङ्का कुपुला** (**Janka Kupała**,  ;  – June 28, 1942) — **इभान दामिनिकाभिच लुत्सेभिच** ()या च्वसानां ख। वय्कः छम्ह बेलारुसमि च्वमि व चिनाखँमि ख। कुपुला बेलारुसमि भाषाया २०गु शताब्दीया दकले महान च्वमिइ छम्हया कथं नांजा। 

## पिनेया स्वापू

* Yanka Kupala's sonnets भेरा रिचया अंग्रेजी भाषाहिला।

पुचः:सन् १८८२य् बूगु
पुचः:सन् १९४२य् मदूगु
पुचः:बेलारुसमि च्वमि
पुचः:बेलारुसमि चिनाखँमि
एक्युट लङ्ग इञ्जुरी

**एक्युट लङ्ग इञ्जुरी** (**ALI**)  थी-थी कारणं हाइपोक्सेमिया, ननकार्दियोजेनिक पल्मोनरी इदिमा, म्हो लङ्ग कम्प्लायन्स व सोंय् वृहद क्यापिलरी ज्यइगु अवस्था ख। ALI सोंया स्थानीय वा म्हया व्यवस्थाया इन्फ्लामेसनं यायेफु। 

## स्वयादिसँ
*सों

पुचः:ल्वे
थल

**थल** धाःगु छुं नं भौतिक चीज स्वथनातयेत छ्येलिगु वस्तु ख। थी-थी ज्याया निंतिं थी-थी कथंया थल छ्यलिगु या। 

## थी-थी थल
* लः तयेगु थल
** करुवा
** कुरिं (चाया थल)
** घः

* नसा दयेकिगु थल
** कराइ

* अंप
* ग्वंप
* तेप
* थ्वँप
* धंप

पुचः:थल
पञ्जाब

**पञ्जाब** पाकिस्तान व भारतय् बायाच्वंगु छगू ऐतिहासिक व भौगोलिक थाय् ख।

## स्वयादिसँ
* पञ्जाब, पाकिस्तान
* पञ्जाब, भारत

पुचः:दक्षिण एसिया
भारतीय लोकसभा निर्वाचन क्षेत्रतयेगु धलः

## राज्यानुसार मतदान क्षेत्र

### [[आंध्र प्रदेश]]

### [[अरुणाचल प्रदेश]]

### [[आसाम]]

### [[बिहार]]

### [[छत्तीसगढ]]

### [[गोवा]]

### [[गुजरात]]

### [[हरियाणा]]

### [[हिमाचल प्रदेश]]

### [[जम्मू व कश्मिर]]

### [[झारखंड]]

### [[कर्नाटक]]

### [[केरल]]

### [[मध्य प्रदेश]]

### [[महाराष्ट्र]]

### [[मणिपुर]]

### [[मेघालय]]

### [[मिजोरम]]

### [[नागाल्याण्ड]]

### [[ओडिशा|ओडिशा]]

### [[पंजाब]]

### [[राजस्थान]]

### [[सिक्किम]]

### [[तमिलनाडु]]

### [[त्रिपुरा]]
*

### [[उत्तर प्रदेश]]

### [[उत्तराखंड]]

### [[पश्चिम बंगाल]]

### [[अंदमान व निकोबार]]

### [[चंदिगढ]]
*

### [[दादरा व नगर-हवेली]]

### [[दमण व दीव]]

### [[राष्ट्रीय राजधानी प्रदेश]]

### [[लक्षद्वीप]]

### [[पुडुचेरी]]

पुचः:भारतीय लोकसभा
न्यासनल बास्केटबल असोसिएसन

**न्यासनल बास्केटबल असोसिएसन** अमेरिकाया पेशेवर बास्केटबल कासा सञ्चालन याइगु संस्था ख।

## स्वयादिसँ
*बास्केटबल

पुचः:बास्केटबल
ज्याभः

**ज्याभः** छगू प्रकारया यन्त्र ख। थ्व यन्त्र ज्यायायेत छ्यलिगु जुसां ज्याय् थ्व ज्या धुंका मदयावनिमखु। 

## छुं ज्याभः
हलिमय् अल्याख कथंया ज्याभःत दु। अथे जुसां दकलय् अप्व छ्यलिगु ज्याभःया छुं दसु थन बियातःगु दु-
### दंकःमि/सिंकःमि ज्याभः
* मुगः (खतांमुगः, खिंमुगः, सिंमुगः, नकिंमुगः (Claw hammer), नमुगः, ख्वःमुगः)
* आइकर
* कःति (Saw) (चाय्‌गुकःति, फालाकःति, ब्वसिकःति, नकःति)
* लबः (Trowel)
* खराज (Lathe)
* खाखिपः (Plumb bob)
* खुरि (Hand scraper)
* फहँ (तफीगु हँचा)
* बतां
* लाँचा (छथी बेक्वःगु यँचा)
* लां वा कतां वा हँचा (Chisel)

### धातु ज्याभः
* कयां (Soldering iron)
* गेँ (Anvil)

### भुतू ज्याभः
* कुँइँ
* गसू (नतूचा)

### बुं ज्याभः
* कू (जाःकू, तःकू, थकू, बाजाःकू, माजाःकू)
* क्वकी (Digger) (च्वामुक्वकी)

### म्हय् छ्यलिगु ज्याभः
* ख्वःचा (Razor)
* सनेत अपुइकेगु ज्याभः- खुत्यातां वा हुस्लुतां (crutch), चुतां वा तुतां (Walking cane)
* क्वता वा गँय्‌लिँ (Tweezers)

### अन्वेषकया ज्याभः
* ख्वति (Compass)

## स्वयादिसँ
*कल
*नेवाः ज्याभः

पुचः:ज्याभः

bat-smg:Tėlpts

be-x-old:Мост

fiu-vro:Sild

nds-nl:Brogge (bouwwark)

zh-min-nan:Kiô (kau-thong)
zh-yue:橋
मुना

छुं नं वस्तुया पुचः छगू हे थासय् तयेगु ज्यायात मुना धाइ।

## स्वयादिसँ
*संग्रहालय

पुचः:मुना
चुपि

**चुपि** छता ज्वःगु ल्वाभः व ला तायेगु ज्याभः ख।
## ताजि
हलिमय् थीथी ज्याया निंतिं थीथे चुपि छ्यलीगु या। 
* ग्वंचुपि
* चिचाचुपि
* नाय्‌चुपि (Cleaver)
* स्याचुपि
* थ्याचुपि: लथ्याये ज्यूगु चुपि (jack-knife)
* स्यांगि: धाः मनःगु छथि नसा चुपि (butter knife)
* कुँइँ (kitchen knife) नसा तायेगु छजाति चुपि

## स्वयादिसँ
* ल्वाभः
* ज्याभः

## लिधंसा

पुचः:ल्वाभः
पुचः:ज्याभः
लुमन्ति

साइकोलोजीइ **लुमन्ति** प्राणीया सूचं व अनुभव स्वथनिगु, धरण यायेगु व लिहां हयेकेफैगु क्षमता ख। लुमन्तिया पारम्परिक सीकेज्या दर्शनया विधाय् न्युमोनिक (mnemonic) प्रविधि आदि नाप न्ह्यथंगु ख। 

लिपांगु १९गु शताब्दीइ वैज्ञानिकतयेसं लुमन्तियात कग्निटिभ साइकोलोजीया प्यारादाइमय् अध्ययन यात। लिपांगु दशकय् थ्व कग्निटिभ न्युरोसाइन्सया छगू मू थां जूगु दु। 

## स्वयादिसँ
* साइकोलोजी

पुचः:लुमन्ति
स्वापू

छगू स्वया अप्व चीज स्वाइगु अवस्था।

पुचः:स्वापू
पलेस्वां

**पलेस्वाँ** छगू प्रकारया स्वां ख। थ्व स्वां थी-थी कथंया दु। थ्व स्वांयात हिन्दू व बुद्ध धर्मय् थी-थी चीजया चिंया रुपय् नालिगु या।

## स्वयादिसँ
* स्वांमा
* स्वां

पुचः:स्वां
थर्मोमिटर

**थर्मोमिटर** धाःगु तापक्रम ल्याकाइगु छगू ज्याभः ख। 

## स्वयादिसँ
* तापक्रम

पुचः:तापक्रम
८

**८** छगू ल्याआखः ख।

## स्वयादिसँ
* ल्याआखः

पुचः:ल्याआखः
न्हु

न्हापा मदूगु व आया ईले नकतिनि जक्क दयावःगु वस्तु वा अवस्थायात वर्णन याइगु खँग्वः ख।

## दसु
* न्हु सतक
* न्हुघः
* न्हु यर्क
* न्हु दिल्ली

पुचः:खँग्वः
किस्को मण्डल, लोहरदगा जिल्ला

right|thumb|लोहरदगा जिल्ला
**किस्को मण्डल** भारतया झारखण्ड राज्यया लोहरदगा जिल्लाया छगू मण्डल ख।

## गां
थ्व मण्डलया गां थ्व कथं दु  -
* बुलबुल
* केरार
* होनहे
* कुरसे
* परतु
* मन्हा
* माची
* मुरमू
* कोटसा
* बहागडा
* सांगोडीह
* कोपिया
* सेम्भुवा
* सेमराटांड
* सिरम
* मकरूम
* किता
* पहाड़गीर
* रूबेद
* वारीआतु
* पाण्डेपुरा
* केराडिह
* सरजुपावा
* बरवाडीह
* जामडीह
* अम्बापावा
* मक्का
* मदनपुर
* दुग्गु
* चैनपुर
* पुतरार
* कौवाडांड
* ओनेगड़ा
* चन्दलगी
* पेशरार
* रोड़द
* हुसरू
* महुगाँव
* तेतरडांड
* बडचोरगाई
* जोगियारा
* आगरडीह
* बरवाटोली
* जम्हरे
* मेरले
* बोंगा
* हिसरी
* छोटचोरगाई
* कोरगो
* चॉपी
* बगडू
* भुषाड़
* बानपुर
* डटमा
* केकरांग
* पाखर
* बोण्डोवार
* देवदरिया
* लवादाग
* ज्वांग
* खिरीवार उर्फ खरचा
* उल्दाग
* बहावार
* खड़िया
* सलैया
* तिसिया
* हुटाप
* दुरहुल
* नारी
* नीनी
* होनदगा
* नवाडीह
* कोचा
* बरनाग
* खरकी
* विटलौंग
* सेमरडीह
* छेछरा नवाडीह
* हुआहार
* परहेपाट
* किस्को
* आनन्दपुर
* पतगच्छा
* लावागाई
* हेसापीढ़ी
* बेटहट
* पतरातु
* अरिया
* निरहु
* चरहु
* कसियाडीह

## लिधंसा

## स्वयादिसँ
* झारखण्ड

पुचः:झारखण्ड
पुचः:लोहरदगा जिल्ला
बाखं

**बाखं** धागु छगू प्रकारया साहित्य ख। थ्व साहित्य ल्हाइगु भाय् व च्वइगु भाय् निगुलिं हे नांजा।
## बाखंया थीथी तत्व
* प्लट वा बाखंया सार (Plot): प्लट काल्पनिक विधाया छगू वृत्तान्तात्मक पक्ष ख। बाखं दयेकीगु झकातेगु झ्वलं प्लट दयावइ। झकातेगु झ्वलं दयेकीगु स्वरुप, झकाया प्रभाव व कारक घटना, दर्शकं बाखँ स्वयेगु/खनिगु रुप वा संयोगात्मक रुपय् स्वानाच्वंगु झकातेसं प्लट दयेकी।
** ब्वयेज्या (Exposition): बाखँया परिवेष व पृष्ठभूमि ब्वयेगु भाग। 
** पूर्वाभास (Foreshadowing): बाखनय् छ्येलीगु छगू प्रविधि। थुकिया ग्वहालि कया ब्वमिं बाखनय् लिपा छु जुइ धका अनुमान यायेफै। 
** बाखँ थकायेगु (Rising action): थीथी झकात झ्वलं ब्वया बाखँया छगू भावयात गाढा याना ब्वंमियात रोमाञ्चित याना यंकिगु ज्या 
** थाकाः तयेगु (Suspense): झ्वलय् थीथी झका दुथ्याना बाखँ थकाये धुंका उत्कर्षय् थ्यने न्ह्यः, छुं बाखनय् ब्वमितेत थथे थःकाःगु रोमाञ्चित अवस्थाय् थाकाः तयेगु तत्त्वयात सस्पेन्स धाइ। 
** उत्कर्ष (Climax): बाखँ थकाकां ब्वमियात दकलय् रोमाञ्चित विन्दुइ थ्यंकीगु जुइ। थथे बाखँ थकाकां यंकिबिलय् थ्यनीगु दकलय् चरम रोमाञ्चक क्षणयात उत्कर्ष धाइ।  
** बाखँ क्वबायेगु (Falling action):विशेषयाना वियोगात्मक बाखनय् भाव क्वकायेगु तत्त्व
** समाधान (Resolution):उत्कर्ष धुंका बाखंया मू समस्या सिधयेकेगु तत्त्व
* संघर्ष (Conflict)
* पात्र
** उद्घोषक (Point-of-view character): बाखँ कनिम्ह पात्र। थ्व पात्रया दृष्टिं पाठक/दर्शकं बाखँ ब्वनि/खनि
** नायक/मू पात्र (Protagonist): बाखँया लक्ष्य ब्वयेत छ्येलीगु पात्र। बाखनय् थ्व हे पात्रया छुं गुण, व्यक्तित्त्व आदि ब्वया बाखंया सार कनातःगु दइ। 
** खलनायक (Antagonist): मू पात्रया विरोध याइम्ह पात्र। साधारणतया, थ्व पात्रया पराजय नापं बाखँ क्वचाइ। 
** स्थीर पात्र (Static character): बाखँ दछि मपाइम्ह पात्र। 
** परिवर्तनशील पात्र (Dynamic character):बाखनय् थःगु चरित्र हिलाःवनिम्ह पात्र।
** परास्त पात्र (Foil): मू पात्रया व्यक्तित्त्व वा गुण ब्वयेत छ्येलीगु पात्र। थ्व पात्र मू पात्रनाप धेधेबल्ला यासें बुइम्ह पात्र ख। 
** सहायक पात्र (Supporting character): बाखनय् मेमेगु पात्रत नापं म्हो रुपय् जक्क प्रकट जुइगु पात्र।

## स्वयादिसँ
* साहित्य

पुचः:साहित्य
न (इन्द्रिय)

**न** छगू प्रकारया इन्द्रिय ख। थ्व इन्द्रियं वातावरणय् वायु वा हाया रुपय् दयाच्वंगु रसायनतयेत म्हसीकी। 

## स्वयादिसँ
* इन्द्रिय

पुचः:इन्द्रिय
पार्वती

**पर्वती** हिन्दू धर्म् कथं महाद्यःया कला ख।

## स्वयादिसँ
* हिन्दू धर्म

पुचः:हिन्दू धर्म

## शास्त्रय् दसु

**अग्निपुराणम् — अध्यायः ३०९**
न्यस्ताङ्गो न्यस्तमन्त्रस्तु समस्तं व्यापकं न्यसेत् ।
पार्वती शवरी चेशा वरदाभयहस्तिका ।। ३०९.३ ।।
मयूरबलया पिच्छमौलिः किसलयांशुका ।

**ऋग्वेदः सूक्तं १.११४**
रास्व । च । नः । अमृत । मर्तऽभोजनम् । त्मने । तोकाय । तनयाय । मृळ ॥६
“इदं स्तुतिलक्षणं “वचः “मरुताम् एकोनपञ्चाशसंख्याकानां देवविशेषाणां “पित्रे जनकाय “रुद्राय ईश्वराय “उच्यते उच्चार्यते । कीदृशम् । “स्वादोः “स्वादीयः रसवतो मधुघृतादेरपि स्वादुतरम् । अतिशयेन हर्षजनकमित्यर्थः । “वर्धनं स्तुत्यस्य प्रवर्धकम् । स्तोत्रेण हि देवता हृष्टा सती प्रवर्धते । रुद्रस्य च मरुतां पितृत्वम् एवम् आख्यायते । पुरा कदाचिदिन्द्रः असुराञ्जिगाय । तदानीं दितिः असुरमाता इन्द्रहननसमर्थं पुत्रं कामयमाना तपसा भर्तुः सकाशाद्गर्भं लेभे । इमं वृत्तान्तमवगच्छन्निन्द्रो वज्रहस्तः सन् सूक्ष्मरूपो भूत्वा तस्या उदरं प्रविश्य तं गर्भं सप्तधा बिभेद । पुनरप्येकैकं सप्तखण्डमकरोत् । ते  सर्वे गर्भैकदेशा योनेर्निर्गत्य अरुदन् । एतस्मिन्नवसरे लीलार्थं गच्छन्तौ पार्वतीपरमेश्वरौ इमान् ददृशतुः । महेशं प्रति पार्वती एवमवोचत् । इमे मांसखण्डा यथा प्रत्येकं पुत्राः संपद्यन्तामेवं त्वया कार्यं मयि चेत्प्रीतिरस्तीति । स च महेश्वर: तान् सम…

**नारदपुराणम्- पूर्वार्धः — अध्यायः ७९**
स्वयं प्रविश्य यदि वा स्वयं भुंक्ष्व स्वगेहवत् ।।
गच्छ वा पार्वतीगेहं या कुक्षिं पूरयिष्यति ।। ७९-९८ ।।
इत्युक्त्वा तत्करालंबी ह्येकांतमगमद्विभुः ।।

**ब्रह्मपुराणम् — अध्यायः १०८**
हिमवत्पर्वतश्रेष्ठ उमया सहितः शिवः।
देवैर्गणैरनुवृतो विचचार यथासुखम्।।
पार्वती शंकरं प्राह कदाचिद्रहसि स्थितम्।। १०८.२६ ।।
पार्वत्युवाच

## लिधंसा
चाकु

**चाकु** छगू कथंया नसा ख। थ्व नसा चाकुसेच्वनि।  

thumb|चाकु

## [[स्वयादिसँ]]
* नसा

पुचः:नसा
गा (भूगोल)

**गा** धाःगु थन्यागु भौगोलिक अवस्थिति ख गुकिया जा नापंया जमिन स्वया छकलं म्हो जु। 

## दसु
* मेरियाना गा हलिमया दकले दूकु गा
* येँगा, येँया गा
* गाबहाल

## स्वयादिसँ
* भूगोल

पुचः:भूगोल
रोल्स-रोइस मोटर कार्स

**रोल्स-रोइस मोटर कार्स** लक्जरी अटोमोबाइलया छगू  ब्रिटिश उत्पादक ख। थ्व कम्पनी गुडवुड प्लान्ट, वेस्ट ससेक्स, इङ्गल्याण्डय् ला। थ्व कम्पनी आया ईले रोल्स-रोइस ब्राण्डया अटोमोबाइल दयेकामि ख। थ्व अटोमोबाइल सन् १९०४ निसें उत्पादित जुयाच्वंगु दु। थ्व कम्पनीया कारखाना ऐतिहासिक गुडवुड सर्किट नापं गुडवुड, वेस्ट ससेक्स, इङ्गल्याण्डय् ला। थ्व कम्पनि बिएमडबल्युया पूर्ण सब्सिडरी ख। 

## स्वयादिसँ
* अटोमोबाइल

पुचः:अटोमोबाइल
ग्रन्थि

**ग्रन्थि** धाःगु मनुया म्हया छगू अंग ख। ग्रन्थि एक्सोक्राइन वा इन्डोक्राइन जुइफु। 

## स्वयादिसँ
* इन्डोक्राइनोलोजी

पुचः:इन्डोक्राइनोलोजी
चंख

**चंख** छगू विशेषण ख।

## स्वयादिसँ
* मनु

पुचः:मनु
चिनियाँलाल सिंह

**चिनियाँलाल सिंह** नेपालय् निजी क्षेत्रपाखे विद्यालय चाय्किम्ह न्हापांम्ह मनु खः। चिनियाँलालं विक्रम सम्बत १९९३ सालय् महावीर इन्स्टिच्यूट नामया संस्था चायेकादिल। थुकिया वापत राणापिंसं वय्कःयात जेलय् तलः व अन हे वय्कःया निधन जुल।

## लिधंसा


पुचः:जीवनी
सर्बिया व मोन्टेनेग्रो

दक्षिण पूर्वी युरोपय् योगोस्लाभियाया बिघटन धुंका छुं ईतक्क दूगु छगू देय् ख। 

## स्वयादिसँ
* युरोप

पुचः:पुलांगु देय्
छेँ

मनु च्वनिगु थाय्यात छेँ धाइ । आपालं छखा छेँय् छगू परिवार च्वनिगु याइ । छेँया दुने मनु च्वयेयात थीथी क्वथा, स्वहाने, लबः, कःसि, बरन्दा, बाल्दरी आदि थाय् दइ । छेँया नापं क्यबः नं दयेफु । छेँया दुने द्यनिगु, बैथक, चःबि, भुतु, नयेगुक्वथा, स्वथनिगु क्वथा आदि क्वथा  दयाच्वनि।

## नेवाः छेँ
नेवाः छेँय् छेली, मातं, च्वतः व बइगः दइगु या । छेँ अपा, सिं बज्र, चा आदि छ्यला दयेकिगु जुइ। छेँया अंगःया ब्याः १-३ फित तक्क जुइ । थीथीकथंया झ्याः, तिकिझ्याः, संझ्या आदि छ्यलातःगु जुइ । गजू व च्वलामू (Spire) नं तयेगु या ।

## थीथी कथंया छेँ
* आखाछें: दबूलि प्याखं क्यनेस्वया न्ह्यः बुल्हाइगु छें
* गुथिछें
* इखाछेँ: हाकः लूगु छेँ

## छेँया कुचा
### [[क्वथा]]
छता छेंय् थी-थी कथंया क्वथा दै। छुं दसु थ्व कथं दु-
* आखाक्वथा: प्याखं क्यनेस्वया न्ह्यः बुल्हाइगु वा समा याइगु क्वथा
* आगं: दुने लाःगु याकःचा च्वनिगु क्वथा
* च्वनेक्वथा (Living room)
* देनेक्वथा (Bedroom)
* बनय्‌क्वथा 
* ब्वनेक्वथा (Study)
* स्वनेक्वथा
* बैथकक्वथा
* खुपि/ख्वपि/दुनेक्वथा

### [[केब]]
तरकारी, स्वां आदि पिनातःगु छें नापंया बुंयात केब धाइ। केँब्वः (Kitchen garden) थुकिया हे छगू रुप ख। 
### [[स्वाने]]
जा पागु निता बंयात स्वाना पालूगु सतहय् मनु न्यासेवने छिंकः तकिं तया दयेकातःगु भःयात स्वाने धाइ। स्वानेय् तुति दिकेगु त्वाथःयात स्वानेपउ धाइ धाःसा ल्हा दिकेत वा ज्वनेत दयेकातःगु थाःचायात स्वानेबाः धाइ।  स्वाने थी-थी कथंया जुइफु। छुं स्वाने थ्व कथं दु-
* कुताः स्वाने: दकलय् आधारभूत स्वाने, ह्वः दूगु स्वाने (Ladder)
* कू स्वाने (कुचा स्वाने)

## लिधंसा

## स्वयादिसँ
* मनु

पुचः:छेँ
सि

**सि बाय् सिसा** (Fruit) सि धाःगु प्रकृतिं मनूयात बियातःगु तसकं बांलाःगु व सवाःं जाःगु नसा खः । उसाँय्या ल्याखं स्वयेगु खःसा सि नइबलय् म्हयात माःगु थीथी भिटामिन, मिनरल्स व शक्ति दइ, गुकिं ल्वय् दयेके मबिइत व म्ह बल्लाकेत ग्वहालि याइ । नेपाःगालय् मौसम कथं थीथी सियां सवाः काये खनी, गथे कि ताान्नवइगु इलय् अं, लिचि, भुइंकतहर ह्वइ धाःसा चिकुलाय् सन्त्रासि, बःसि, पासि, स्याउ आदि ह्वइ । नेवाः संस्कृति व संस्कारय् नं सिया तःधंगु थाय् दु; सुं पाहाँ वइबलय्, लसकुस यायेबलय् वा गुगुं नं शुभ ज्या यायेबलय् 'सि' छ्यलेगु या, अले द्यःयात छायेत, पुज्यायेत, व मोहनी, स्वन्ति थें जाःगु तःधंगु नखलय् प्रसादया रुपय् सि मदयकं मगाः। छेँय् बुइगु सिया नापं गुं-पाखाय् ह्वइगु इसि, आल्चा, व मेमेगु सियां नं झीगु म्हुतुइ यःगु सवाः बियाच्वंगु दइ । न्हिथं सि नयेगु बानीं झीगु म्हयात निरोगी याना तयेत तःधंगु ग्वहालि याइ ।

वनस्पति विज्ञान (Botany) या कथं सि धाःगु स्वांया ओभरी (Ovary) परिपक्व जुयाः दयावःगु छगु ब्वः खः । स्वां ह्वलेधुंकाः परागसेचन (Pollination) जुइ, अले स्वांया ओभरी विकास जुयाः ‘सि’ –इ हिली । वैज्ञानिक दृष्टिकोणं स्वयेगु खःसा, सिया मू ज्या मा-सिमा या पु (Seed) यात सुरक्षित याना तयेगु व उकियात थीथी थासय् थ्यंकेगु (Seed Dispersal) खः । सिइ दुने दइगु रसायनीक तत्व, गथे कि चिनी (Fructose), भिटामिन, व एन्टिअक्सिडेन्टं यानाः थ्व पशुपंक्षी व मनुतय्त आकर्षित याइ । गूबलय् पशुपंक्षीं सि नइ, इमिगु पाखें पु मेमेगु थासय् प्रसार जुइ, गुकिं यानाः सिमाया वंश विस्तार जुइ । अथेजुगुलिं, सि धाःगु केवल नसा जक मखु, थ्व प्रकृतिया चक्र न्ह्याकेत माःगु छगु महत्वपूर्ण जैविक प्रक्रियाया लिच्वः खः ।

## प्रकार
* अं
* अम्बः
* कताबसि
* कसू (Osmorhiza?)
* कंसि (Pineapple)वा चिचा कंसि
* कःबसि/कःपासि (काफल)
* क्वंपासि (*Celtis*)
* चाकुपाउँसि (कालज्यामीर)
* चाकुसि/चाक्सि (Sweet lime) व लेभु (कागति)
* चिकंसि (वा चिचा कँसि)
* ख्वर्पानि (Apricot)
* स्याउ
* सन्त्रासि
* स्यांगुलि (Chestnut)
* पासि
* प्यासि (Berry)
* फाकुसि (Persimmon)
* बःसि
* ताइबःसि
* तःसि
* मितसि
* भ्वगत्या
* म्वाय्
* ल्हुसिपु
* इसि
* माकःफ्वंसि
* फ्वंसि (Jack fruit)
* नँइँक्या
* तुसि

## स्वयादिसँ
* नसा

पुचः:नसा
पुचः:सि
मोमोतारो

**मोमोतारो** (जापानी लिपि: 桃太郎) छम्ह नांजाम्ह जापानी दन्त्यबाखंया नायः ख। वय्कःया नांया शाब्दिक अर्थ आरु तारो (तारो धाःगु छगू नांजाःगु जापानी मिजं नां ख)। *मोमोतारो*यात थी-थी सफू, संकिपा व मेमेगु साहित्यिक विधाया नायया रुपय् चित्रित याइगु नं या।

## स्वयादिसँ
* जापान

पुचः:जापानी बाखँ
जुजु

**जुजु** धाःगु वंशानुगत रुपय् छगू निश्चित भूमिइ शासन याइम्ह मनु ख। 

## स्वयादिसँ
* राजतन्त्र

पुचः:राजनीति
साइगो ताकामोरी

जापानया इतिहासया दकले प्रभावशाली सामुराइय् छम्ह ख। वय्कःया कालखण्ड इदो कालया उत्तरार्ध व मेइजी कालया पूर्वार्ध ख। वय्कःयात *लिपांगु धाथेंया सामुराइ* (*the last true samurai*) धका नं म्हसीकिगु या। 

## सात्सुमे विद्रोह (सन् १८७७)

मेइजी रिस्टोरेसनय् सामुराइतयेगु अस्तित्व संकटय् लायेधुंका वय्कलं कागोशिमाय् थःगु पदवी त्वता वपिं सामुराइयेगु निंतिं सैन्य शिविर चायेकादिल। थ्व असन्तुष्ट सामुराइतयेसं कागोशिमा सरकारय् थःगु प्रभुत्त्व दयेकल। कागोशिमाय् विद्रोह जुइ फैगु आशंकाय् सरकारं कागोशिमाया शस्त्रगृहं शस्त्र पिकायेत युद्धपोत छ्वल। विडम्बनां थ्व हे ज्यां सामुराइतयेत उत्तेजित यात व ल्वापू न्ह्यथन। सन् १८७७य् सामुराइतयेत बियातःगु जाकी वृत्तिका पना न्ह्यथंगु बांमलाःगु स्वापू थ्व फुतिइ वया ल्वापू जुवन। विद्रोहं सिक्कय् निराश जुयादिम्ह साइगों अन्तय् विद्रोहया नेतृत्त्व यायेत मानेजुयादिल। 

थ्व विद्रोह छुं लाय् केन्द्रिय सरकारया सेनां कावामुरा सुमियोशीया नेतृत्त्वय् छ्वगु ३,००,००० सामुराइ व अनिवार्य भर्ती टुकडीं यात। थ्व ईले सेना सकल रुपय् छगू आधुनिक सेना जुइधुंकल। साम्राज्य सेनानाप हावित्जर व  निरिक्षण मतकलः थें न्यागु व ईया आधुनिक सैन्य ज्याभः दयाच्वन। सात्सुमे विद्रोहीया ल्या न्हापा हे  करिब ४०,००० जक्क दयाच्वन। लिपा थ्व ल्या म्हो जुया दकले लिपांगु ल्वापु (शिरोयिमाया ल्वापू)इ करिब ४००य् क्वाहांवल। सामुराइतयेसं थःगु सामाजिक भूमिकाया निंतिं ल्वागु जुसां इमिसं आधुनिक हतियार, बन्दुक, तोप आदि छ्यलाहःगु खनेदु। नापं साइगो ताकोमोरीयात सकल समकालीन च्वमितयेसं पाश्चात्य वस फिनातःगु धका वर्णन यानातःगु दु। ल्वापूया अन्तय् गोलाबारुद सिधया सामुराइतयेसं म्हो-दूरीया युक्ति व तरवार, धनुष व वाण छ्यला तक्क ल्वानाच्वन। 

ल्वापूया ईले साइगोया खम्पाय् बांमलाक्क घापा जुल व थ्व हे झ्वले लिपा वय्कः मदयादिल। अथेजुसां वय्कः छु कथं मदूगु धाःसा अनिश्चित जु। वय्कःया मातहतया सेनाधिकृतया कथं वय्कलं घाःपा जुइधुंका थःयात धंका सेप्पुकु (आत्महत्या) यानादिल वा थःगु सहयोगीं बेप्पु शिन्सुकेयात आत्महत्या यायेत ग्वहालि कयादिल। थ्व विषयया विवेचनाय् छुं विज्ञतयेगु मत छु दु धाःसा वय्कःया घापांयाना वय्कः शकय् वना अचेत जुयादिल। वय्कःया अवस्था खना वय्कःया पासापिन्सं वय्कलं यहेकादिमाःगु योद्धाया आत्महत्या यायेत वय्कःयात ग्वहालि यानादिल। लिपा इमिसं वय्कःया सामुराइ पदयात संरक्षण यायेत वय्कलं सेप्पुकु यानादिल धका धाल। 
  
साइगोयात वय्कःया मृत्यु धुंका छकलं छु यात धैगु वर्णन मलु। छुं किंवदन्ति कथं वय्कःया च्य नं वय्कःया छ्यं सुचुकल व लिपा सरकारी सेनां लुइकाकाल। न्ह्यागु हे जुसां सरकारी सेनां वय्कःया छ्यं लुइकाकाल व वय्कःया म्हय् स्वाना वय्कःया अधीनया सैन्य अधिकारी किरिनो व मुरातानापं समाधिइ छ्वल। थ्व ज्या अमेरिकी नाविक कप्तान जन क्यापेन ह्युबार्डं खनादिगु वर्णन दु। छगू किंवदन्ति कथं वय्कःया छ्यं गबलें हे मलु। न्ह्यागु हे जुसां वय्कःया मृत्युनापं सात्सुमे विद्रोह क्वचाल।

## लिधंसा

पुचः:सामुराइ
प्रमाण (दर्शन)

**प्रमाण**या छ्यला हिन्दू व बुद्ध धर्मय् थन्यागु चीज ख गुकियात छ्यला ज्ञान आर्जन यायेफै। 

## स्वयादिसँ
* सांख्य

पुचः:हिन्दू धर्म
पुचः:बुद्ध धर्म
थाय्

**थाय्** धाःगु छगू खँग्वः ख गुकिलिं ब्रह्माण्डय् वस्तुया अवस्थितियात क्यनि। 

## स्वयादिसँ
* विज्ञान

पुचः:विज्ञान
खँल्हाबल्हा

**खँल्हाबल्हा** धाःगु मनुतयेगु दथुइ विचाः बियेकाये यायेगु प्रक्रिया ख। 

## स्वयादिसँ
* समाज शास्त्र

पुचः:मनु
किचः

**किचः** धाःगु जःयात छुं वस्तुं पना दयावःगु (आपालं) हाकुगु क्षेत्र ख। 

## स्वयादिसँ
* विज्ञान

पुचः:विज्ञान
भुखाचा

**भुखाचा** वा **गधा** वा **गाधुँ** छगू प्रकारया स्तनधारी पेपांचू ख। थ्व जन्तुयात छेँज्या यायेत छ्यलिगु या। 

## स्वयादिसँ
* पेपांचू

पुचः:पेपांचू
इलिनोइया काउन्तितेगु धलः

संरा अमेरिकाया इलिनोइ राज्यय् कूल १०२गु काउन्टीत दु। सकल काउन्टीतयेगु FIPS काउन्टी कोड, काउन्टी सीट, पलिस्था तिथि, उत्पत्ति, नामाकरण, जनसंख्या, क्षेत्रफल, व मानकिपा क्वे बियातःगु दु। 

## नामाकरण
इलिनोइया आपालं काउन्टीत प्रारम्भिक अमेरिकी नेता, विशेषयाना अमेरिकी क्रान्तिकारी हताःया नेतातयेगु, Tippecanoeया ल्वापूया व सन् १८१२या हताःया सिपाहींतयेगु नामं नामाकरण जूगु खनेदु। छुं नां प्राकृतिक रुप वा मेमेगु राज्यया काउन्टीतयेगु नामं तःगु नं खनेदु। छुं काउन्टीतयेगु नां प्रारम्भिक इलिनोइ नेतातयेगु नामं नं वःगु दु। निगु काउन्टीतयेगु नां आदिवासी अमेरिकी पुचः व छगू काउन्टीया नां आदिवासी अमेरिकनतयेगु नसाया नामं वःगु दु। 

इलिनोइय् थ्व राज्यया दकले नांजाम्ह मनु अब्राहम लिङ्कनया नामं काउन्टी मदुसां वय्कःया राजनैतिक प्रतिद्वन्द्वी स्तिफन ए दगलसया नामं दगलस काउन्टी धाःगु काउन्टी धाःसा दु। थ्व राज्यय् अमेरिकी गृह हतान्ह्यःया ईले कन्फेदरेत तसकलं समर्थन यानादिम्ह जन सी क्यालहन ([John C. Calhoun)या नामं क्यालहन काउन्टी नं दु। यक्व काउन्टीतयेगु नां दक्षिणीतयेगु नामं वःगु दु, गुकिलिं थ्व राज्य भर्जिनियाया उपनिवेषया भूभाग जूगु व आपालं दक्षिणीतयेसं बसोबास पलिस्था याःगु खनेदु। थ्व राज्यय् छगू नं काउन्टीया नां गृहयुद्धया युनियनिस्ततेगु नामं मदु। थ्व राज्यया आपालं काउन्टीया नां हता स्वया न्ह्यः हे दयेधुंकुगुलिं थ्व जूगु खनेदु। थ्व राज्यय् दिवित क्लिन्टन (DeWitt Clinton)या नामं निगु काउन्टी दु।

## धलः

|}

## Defunct counties
* *Dane County* was renamed in 1840 to the current Christian County.
* The original *Knox County*, Illinois, became extinct with the formation of the Illinois Territory in 1809 - or, more precisely, it became Knox County, Indiana. The modern Knox County, Illinois was formed much later and was not a part of the original Knox County.

## स्वयादिसँ
* इलिनोइ

## लिधंसा

## पिनेया स्वापू

* Census 2000 Gazetteer
* Illinois Association of County Board Members and Commissioners
* Illinois City/County Management Association
* National Association of Counties
* *[http://www.cyberdriveillinois.com/publications/pdf_publications/ipub15.pdf Origin and Evolution of Illinois Counties]*, Jesse White, Illinois Secretary of State, 2010.
* Illinois County Boundaries: 1790 to Present: Historical maps showing territorial changes


Illinois, counties in
Counties
पार्क् नासिओनाल् देल् तेइदे

thumb|250px|पर्कुए नाचिओनल डेल तेइदे
**पार्क् नासिओनाल् देल् तेइदे** (*Parque Nacional del Teide*) स्पेनया छगू राष्ट्रिय निकुञ्ज खः। थ्व हलिंया दकलय् अप्व पर्यटक वइगु निकुञ्जय् छगू ख। थ्व पार्कय् दँय्-दछि करिब ४० लखः मनू थ्यनि।  

एस फमोसो पोर्कुए एन éल से एन्कुएन्त्र ल मोब्ताñअ मáस अल्ट दे एसपñअ य एल तेर्चेर मयोर वोलकáन दे ल तिएर्रा देस्दे सु बसे एन एल लेचो ओकेअनिचो, एल तेइदे कन ३.७१८ मेत्रोस सोब्रे एल निवेल डेल मार. एन २००७ फुए देच्लारदो पत्रिमोनियो दे ल हुमनिदाद पार ल उनेस्चो. 

## लिधंसा
 

## पिनेया स्वापू

* Página oficial del Parque Nacional del Teide - Red de Parques Nacionales
* Parque Nacional del Teide: Red Canaria de Espacios Naturales Protegidos

पुचः:भूगोल
पुचः:पर्वत
विलिस टावर

**विलिस टावर** शिकागोया दकले तःज्जागु टावर ख। थ्व टावरया पुलांगु नां सियर्स टावर ख।

## लिधंसा

## स्वयादिसँ
* शिकागो

पुचः:शिकागो
आइस हकी

**आइस हकी** छगू कथंया पुचः कासा ख। थ्व कासाय् निगु खलःतयेसं च्वापुलि छपु आइस हकी कम्पोजिट स्टिक छ्यला प्रतिद्वन्दी खलःया पोष्टय् पक दुछ्वया गोल यायेत स्वै।

## इतिहास

आइस हकी १८गु व १९गु शताब्दीइ बेलायत, आयरल्याण्ड व मेमेगु थासय् म्हितिगु साधारण स्टिक व बल कासां ( मू कथं बैन्डी, हर्लिङ व शिन्टी) विकास जूगु विश्वास दु।  आदिवासी मूल अमेरिकी कासापाखें बुयावःगु उत्तर अमेरिकी कासा लाक्रोस नं थ्व कासाया विकासय् प्रभावशाली जुल। न्हापाया कासात उत्तर अमेरिकाय् युरोपं हःगु ख व अनौपचारिक नियम छ्येला यक्व थन्यागु हे चिकुला कासातेगु विकास जुल, गथेकि शिनी व आइस पोलो। तर लिपा आइस हकी संहिताबद्ध नियम दूगु न्हुगु संगठित कासाय् परिमार्जित जुल।

## स्वयादिसँ
* कासा

## लिधंसा

पुचः:कासा
पुचः:ख्यःकासा
न्ह्यब्वसा

thumb|न्ह्यब्वसा
**न्ह्यब्वसा** धाःगु मनु विशेषयाना मस्तेत न्ह्याइपुइकेया निंतिं दयेकातःगु वस्तु ख।

## स्वयादिसँ
* कताँमरी

पुचः:संस्कृति
छ्यं

**छ्यं** धाःगु मनू व मेमेगु पशुपिनिगु म्हया दकलय् सेफालिक भाग ख। छ्यंयात ख्वाः, कपाः, नेताः, न्हेक्वः (मनः) आदि थीथी कुचा दयाच्वनि। मिखा, न्हाय्‌पं, न्हाय्, म्हुतु थें न्यागु ज्ञानेन्द्रियत छ्यनय् हे दयाच्वनि। 

## स्वयादिसँ
* एनाटोमी
* मनुया क्वतः
प्यं

**प्यं** धयागु मिजं तेगु ल्युने यागु भाग खः। थ्व ग्वः लाइ। थ्व निगू दै। थुकें मिजंपिं फेत्वी।
300px|thumbnail।प्यं

## स्वयादिसँ
* एनस
* पाचन

पुचः:पाचन प्रणाली
पुचः:एनाटोमी
न्हाय्

**न्हाय्** धयागु सास: ल्हाय् गु ह्व त: त्व:पुइगु भाग ख:।

## स्वयादिसँ
* सों
* मिखा
* न्ह्यापं

पुचः:एनाटोमी
आर्टिक् टर्न्

आर्टिक् टर्न्(अन्ग्रेजि:Arctic Tern;साइन्तिफिक्:Sterna paradisaea) छम्ह समुन्द्रि चखुं ख:|इपिं ३३-३९ सेन्टिमिटर ताक्क ज्वि|इपिं स्वीदँ ताक्क म्वाइ|इमिसं आपातं समुन्द्रि इन्भर्तिब्रेत्स् व न्या नै|
आर्क्टिक पोपि

आर्क्टिक पोपि(अंग्रेजी:arctic poppy साइन्टिफिक्:Papaver radicatum)छगू स्वां ख:| थ्व स्वां ८३°४०'द काय्फेक्लुबेन्(Kaffeklubben) कय् ह्वइ|
नेपाःया भाय्

नेपा:दँय् यक्व भाय् दु। उकय् खय् भाय्(नेपाली)राष्ट्र भाय् ख:\
नेपा:दँ यागु भाय् थू किसिमं ख:--
* खय् भाय्
* नेवा:
*मैथिलि
*भोजपुरी
*तामाङ्ग्
*मगर
*अवधि
*बान्तावा
*गुरुङ्
*लिम्बु
*आथ्पारे
*रुमदि
*बेल्हारे
*भुजेल्
*चम्लिङ्
*चन्त्याल्
*चेपान्ग्
*चिन्ताग्
*संस्कृत्
*सेर्पा
*याखा
  व मेमेगु|

## स्वयादिसँ
* नेपाः

## लिधंसा

पुचः:नेपाः
याहू

याहू छगू अन्तराष्ट्रिय इन्टर्नेट् कर्पोरेसन् ख:| थ्व कर्पोरेसन् सन्निभेल्,क्यालिफोर्निया,युनाइटेड् स्टेट्स् कय् दु| थ्व साइतय् आपातं इ-मेल्, च्याट्, मालेगु व मेमेगु ज्यायागु नितिं देकात:गु ख:|
नाः

**नाः** खँग्वःया अर्थ थ्व कथं जुइफु -
* ख्वप भाषिकाय् लः
* छेँया द्याः 
* बँ क्वसं यंकातःगु धः
* ध्याचः

## लिधंसा
ल्याः

**ल्याः** छगू गणितयागू साधन ख:। थ्व साधन ल्या:खाय् त: व नापतौमल याय् त: छ्यली। थौं कन्हय् ल्या:यात: झन अप्व: थपू याना च्वङ्गु दु। थ्व गणितय् छ्येलिगु दक्ले प्राथमिक विचाःय् छगु ख:। थौंया हलिमय् छ्येलिगु देसिमल अंकमालाया सिद्धान्त भारतय् विकास जुल। भारतीय अंक सिद्धान्तं दय्कुगु शुन्य (०)या छ्येलेज्यां मानवसभ्यताय् विशेष कथं गणित व संगणनशास्त्रय् क्रान्तिकारी हिउपा हःगु दु| ईया घःचानापं अंकया सिद्धान्तया विकास नं जुया वयाच्वंगु दु। प्राकृतिक ल्या जक्क मखुसें फुतिदुगु ल्या, र्यासनल अंक, इर्यासनल अंक, इन्टिजर थेंन्यागु अंकया विकासं मनुयात थ्व हलिम थुइत ग्वहालि याना च्वंगु दु।

## स्वयादिसँ
* गणित

पुचः:गणित
क्वासि

**क्वासि** धयागु मिजं प्रजनन सिस्टमया छगू अङ्ग ख। थुकिं स्पर्म दयकी।
जर्मन लिपि

**जर्मन लिपि** जर्मन भाषा च्वेत परिमार्जन यानातःगु ल्याटिन लिपि ख। जर्मन लिपिइ ल्याटिन लिपियागु दक्वं आख: मदु व छुं विशेष आखः तनातःगु दु।

## आख:

## स्वयादिसँ
* लिपि

पुचः:लिपि
पुचः:भाषा
ल्हासा

**ल्हासा** सँदेय्या मू नगर व राजधानी ख। चीनया शासन दुने थ्व छगू प्रान्त स्तरया नगर ख । चीनया सँदेय् स्वायत्त क्षेत्रया मू प्रशासनिक विभागय् छगू ख। थ्व नगर २९,२७४ वर्ग किलोमिटर (११,३०३ वर्ग माइल)या क्षेत्रफल दु। थनया नगरीय केन्द्र ल्हासा ख, गन करिब ३००,००० मनूत दु। थ्व जनसंख्याया अप्व मनू प्रशासनिक चेंगगुआन जिल्लाय् दु धाःसा थुकिया उपनगर डोइलुङ्देकन जिल्ला व दागजे जिल्लाय् नं मनूतेगु बसोबास विस्तारित दु। एकीकृत प्रान्त-स्तरया नगरय् थप न्यागू, अप्व यानाः ग्रामीण, काउन्टी दु।

नगरया सीमा लगभग यार्लुङ त्साङपो खुसिया छगू मू सहायक खुसि ल्हासा खुसिया स्वनिगःनाप ज्वःलाः। भू-संरचना कथं थ्व थाय् ल्हासा तेरेन(Terrane)य् ला। भारत महादेश करिब ५ करोड दँ न्ह्यः एसियानाप टक्कर जुया थ्व भूसंरचना दयावःगु ख। थनया भूभाग तजाः, फल्ट(faults)या जटिल स्वरुप दु व टेक्टोनिक रुपं सक्रिय दु। ताल्लाबलय् अप्वः धया थें तापक्रम लुमुसे च्वनी अले चिकुलाय् निभाः त्वइगु न्हिइ तापक्रम फ्रिज स्वयां अप्वः अप्वइ। अप्वः धया थें वा ताल्लाबलय् वइ। अपल्याण्ड क्षेत्र व उत्तरी घाँय् बुँइ याक, फै व द्वहंया चरणया निंतिं छ्यलिगु या धाःसा खुसिया स्वनिगलय् जौ, छ्वः व तरकारी बुसः थें न्याःगु मा बुंज्याया निंतिं पिनातःगु दु। थन वन्यजन्तुत यक्व मदु, तर दुर्लभ हिम चितुवा व हाकुगु गःपः दुम्ह क्रेन दु। खानिया हुनिं छुं वातावरणीय समस्या वःगु दु।

सन् २०००या जनगणनाय् कुल जनसंख्या ४,७४,४९० दु, गुकिलि ३,८७,१२४ सँदेय्मि दु। हान चिनियाँ जनसंख्या मू रुपं शहरी क्षेत्रय् केन्द्रित जुयाच्वंगु दु। प्रान्त-स्तरीय नगर निगु मू राजमार्ग व किङ्घाई–तिब्बत रेलमार्गं पार यासें ल्हासा नगरय् क्वचाइ। भविष्यय् थौंकन्हय् निर्माणाधीन सिचुआन–तिब्बत रेलमार्गं सन् २०३०इ संचालन न्ह्याकेगु परियोजना दु। ल्हासा खुसिया निगु तःधंगु बाँधं जलविद्युत बिइ। अथे हे यक्व चिधंगु बाँध व याङ्गबेन जियोथर्मल प्लान्तं [ zh ] नं विद्युत पिकाइगु या। थन प्राथमिक ब्वनेकुथि व आधारभूत चिकित्सा सुविधा दु। यद्यपि अप्व उन्नत सुविधाया अभाव दु। तिब्बती बौद्ध धर्म व भिक्षु जीवन ७गु शताब्दी निसें स्थानीय संस्कृतिया प्रमुख पक्ष जुयाच्वंगु दु। अप्व विहार(गोम्पा)त सांस्कृतिक क्रान्तिया इलय् स्यंगु दु, तर वयां लिपा यक्व पुनर्स्थापना जुल व पर्यटकीय आकर्षणया रुपय् ज्या यानाच्वंगु दु।

## स्वयादिसँ
* पोताला लाय्कु
* जोखङ

पुचः:ल्हासा
कस्ति

**कस्ति** धाःगु छगू प्रकारया नसाः ख। थ्व नसा चाकुसेच्वनि व थुकियात हां दयेकी।

## स्वयादिसँ
* नसा

पुचः:नसा