ह्यामलेट

**ह्यामलेट** (The Tragedy of Hamlet, Prince of Denmark) विलियम शेक्सपियर (William Shakespeare) नं च्वयातःगु हलिमया दकलय् नां जाःगु व प्रभावशाली त्रासदी (tragedy) नाटकय् छगू खः। थ्व नाटक सन् १५९९ व १६०१ या दथुइ च्वयातःगु अनुमान याइ। थ्व नाटक डेनमार्कया राजकुमार ह्यामलेटया प्रतिशोधया बाखनय् आधारित दु। ह्यामलेटया अबु, जुजु ह्यामलेटया रहस्यमय मृत्यु जुइ व वया कका क्लाउडियस (Claudius) जुजु जुइ। क्लाउडियस नं ह्यामलेटया मां गर्ट्रूड (Gertrude) नाप इहिपा याइ, गुकिं ह्यामलेटयात तसकं विचलित याइ। नाटकय् ह्यामलेटया अबुया प्रेत (ghost) वयाः थःगु हत्या क्लाउडियस नं याःगु खँ कनी व बदला कायेत राजकुमारयात आदेश बी। थ्व नाटकय् मृत्यु, षडयन्त्र, विक्षिप्तता, व नैतिकताया विषयत तसकं गहन रुपं प्रस्तुत जूगु दु। शेक्सपियरया दकलय् ताहाकःगु नाटक जूसां थुकिया लोकप्रियता थौंतक उतिकं हे ल्यनाच्वंगु दु। हलिमया थीथी भाषाय् थ्व नाटकया अनुवाद व मञ्चन जुयाच्वंगु दु। थ्व नाटकं पाश्चात्य साहित्य व नाट्यकलाया विकासय् तःधंगु योगदान बिउगु दु। नाटकया मू पात्र ह्यामलेटया अन्तर्द्वन्द्व व दार्शनिक चिन्तनं मनूया मनया जटिलता क्यनी।

## ऐतिहासिक पृष्ठभूमि
ह्यामलेट नाटकया बाखँ केवल शेक्सपियरया कल्पना जक मखु, थ्व पुलां नर्डिक बाखनय् आधारित दु। 'आमलेथ' (Amleth) धाःगु छगू प्राचीन स्क्यान्डिनेभियन किंवदन्तीं शेक्सपियरयात प्रेरणा बिउगु खनेदु। उगु ईया 'रिभेन्ज ट्रेजेडी' (Revenge Tragedy) विधाया परम्परागत शैलीयात शेक्सपियरं थ्व नाटकय् छ्येलातःगु दु। थ्व नाटक च्वयेगु ईलय् बेलायतय् एलिजाबेथन युगया उत्तरार्ध जुयाच्वंगु खः। राजनैतिक अस्थिरता व उत्तराधिकारीया चिन्ता उगु ईया समाजय् व्याप्त खः। शेक्सपियरं थःगु काय् 'ह्याम्नेट' (Hamnet) या मृत्यु लिपा थ्व नाटक च्वयेगु सुरु याःगु विश्वास नं याइ। थ्व नाटकया स्वंगु मुख्य संस्करणत (Quartos व Folio) उपलब्ध दु गुकिलि छुं पाठगत भिन्नतात दु। थ्व नाटकं तत्कालीन समाजया भ्रष्टाचार व अनैतिकतायात ध्याचू नकि। थ्व नाटकया संरचना व संवाद शैली तत्कालीन अङ्ग्रेजी साहित्यया निंतिं न्हूगु प्रयोग खः।

## बाखँया सारांश
नाटकया सुरुवात् डेनमार्कया एल्सिनोर (Elsinore) लाय्कूया पःखाः निसें जुइ। लाय्कूया पहरेदारतयेसं छगू प्रेत खनी गुगु दिवंगत जुजु ह्यामलेट थें च्वनि। राजकुमार ह्यामलेटं प्रेत नाप खँ ल्हाइबलय् सी दइ कि क्लाउडियस नं जुजुयात विष तयाः हत्या याःगु खः। ह्यामलेटं प्रतिशोध कायेत स्वइ तर वया द्विविधा (indecisiveness) या कारणं ज्या न्ह्यःने वने फइमखु। बदलाया योजना सफल यायेत वं वँय् जूगु स्वांग (madness) काइ। वं थःगु शंका पुष्ट यायेत 'द माउसट्र्याप' (The Mousetrap) धाःगु छगू नाटक मञ्चन याकी, गुकिलि जुजुया हत्याया दृष्य क्यनी। जुजु क्लाउडियस उगु दृष्य खनाः विचलित जुइ व ह्यामलेटयात पूर्ण विश्वास जुइ। छगू दुर्घटनाय् ह्यामलेटं रानीया कोठाय् च्वंम्ह पोलोनियस (Polonius) या हत्या याइ। थ्व लिपा क्लाउडियस नं ह्यामलेटयात बेलायत छ्वइ तर ह्यामलेट समुद्री डाकुतयेगु ग्वहालिं लिहां वइ। पोलोनियसया म्ह्याय् ओफेलिया (Ophelia) विक्षिप्त जुयाः खुसिइ दुनाः सी। नाटकया अन्त्यय् छगू तरवार युद्धया झ्वलय् ह्यामलेट, क्लाउडियस, गर्ट्रूड व लेर्टेस (ओफेलियाया किजा) फुक्क मनूत सी।

## मू पात्रत
ह्यामलेट नाटकय् पात्रतयेगु चरित्र चित्रण तसकं सशक्त ढंगं यानातःगु दु। प्रत्येक पात्रया थःथःगु स्वार्थ व कमजोरीत क्यनातःगु दु।

## वैचारिक पक्ष व विषयत
ह्यामलेट नाटक प्रतिशोधया बाखँ जक मखुसें मनूया अस्तित्व व नैतिकताया अध्ययन नं खः। थुकिया मू विषय "अस्तित्ववाद" (Existentialism) खः, गन ह्यामलेटं जीवन व मृत्युया अर्थ मालेगु कुतः याइ। "To be, or not to be" (जुइगु वा मजुइगु) धाःगु वया प्रसिद्ध स्वोक्ति (soliloquy) नं थ्वहे द्विविधा क्यनी। नाटकय् 'पाप' व वयागु 'प्रतिफल' या बारेय् नं चर्चा यानातःगु दु। छगू राज्यय् भ्रष्टाचार जुइबलय् फुक्कं प्रणाली गथे स्यनी धइगु खँ 'Something is rotten in the state of Denmark' वाक्यं स्पष्ट याइ। मिसातयेगु अवस्था व पितृसत्तात्मक समाजया प्रभाव ओफेलिया व गर्ट्रूडया माध्यमं क्यनातःगु दु। ह्यामलेटया 'विलम्ब' (procrastination) मनोवैज्ञानिक विश्लेषणया छगू तःधंगु विषय खः। थ्व नाटकं क्यनी कि प्रतिशोधं केवल विनाश जक हइ। सत्यया खोज यायेत मनूनं गथे थःत जोखिमय् तइ धइगु खँ नं थन खनेदु।

## नाट्य शैली व भाषा
शेक्सपियरं थ्व नाटकय् उच्च कोटीया काव्यिक भाषा (blank verse) छ्येलातःगु दु। नाटकय् ७ गू मू स्वोक्ति (soliloquies) दु गुकिं ह्यामलेटया दुखं विचाःत दर्शकयात कनी। नाटक दुने मेगु नाटक (Play within a play) मञ्चन यायेगु प्रविधि शेक्सपियरया सिर्जनशीलताया दसु खः। थ्व नाटकय् हास्यरस (comic relief) क्यनेत चिहान म्हुइपिं मनूत (Gravediggers) या दृष्य छ्येलातःगु दु। विम्ब व प्रतीकया प्रयोगं नाटकयात झन् गहन दयेकातःगु दु। डेनमार्कया लाय्कूया अन्धकारमय वातावरणं षडयन्त्रया गन्ध बी। नाटकया गति तसकं उतार-चढावपूर्ण दु गुकिं दर्शकयात कौतुहलता बी। संवादय् दार्शनिक तर्क व व्यङ्ग्यया ल्वाकज्याःगु दु। शेक्सपियरया भाषा प्रयोगं अङ्ग्रेजी शब्दकोषय् यक्व न्हूगु खँग्वःत थप याःगु दु।

## सांस्कृतिक प्रभाव व विरासत
ह्यामलेटया प्रभाव साहित्यय् जक सीमित मदु, थ्व मनोविज्ञान, दर्शन, व कलाया मेमेगु ख्यलय् नं फैले जूगु दु। सिग्मण्ड फ्रायड (Sigmund Freud) नं 'इडिपस कम्प्लेक्स' या अवधारणा थुइकेत ह्यामलेटया अध्ययन याःगु खः। हलिमया दकलय् तःधंगु कलाकारतयेसं ह्यामलेटया भूमिका म्हितयेगु थःगु जीवनया गौरव माने याइ। थ्व नाटकय् आधारित यक्व संकिपा, टेलिभिजन झ्वः, व ओपेरात दयेकातःगु दु। जेम्स जोयस व टी. एस. एलियट थेंजाःपिं आधुनिक च्वमितयेसं थःगु च्वसुइ ह्यामलेटया सन्दर्भ छ्येलातःगु दु। थ्व नाटकया यक्व वाक्यत अङ्ग्रेजी भाषाय् उखान थें प्रचलित जूगु दु। हलिमया प्रत्येक कालखण्डय् ह्यामलेटया न्हू-न्हूगु व्याख्या जुयाच्वंगु दु। थ्व नाटकं क्यंगु 'मानवीय कमजोरी' प्रत्येक समाज व ईया निंतिं सान्दर्भिक दु।

## निष्कर्ष
ह्यामलेट विलियम शेक्सपियरया सर्वोत्कृष्ट कृति खः। थ्व नाटकं मनूया विचाः, भावना, व नैतिकताया दकलय् तःधंगु जटिलता क्यनी। प्रतिशोधया छगू साधारण बाखँयात शेक्सपियरं दार्शनिक उचाइय् थ्यंका बिल। ह्यामलेटया पात्रं झीत थःगु हे जीवनया द्विविधातयेगु लुमन्ति बी। थ्व नाटक हलिम साहित्यया छगू अजम्मरी सम्पदा खः। थुकिया अध्ययनं मनूया प्रकृतिया बारेय् न्हूगु दृष्टिकोण बी। ४०० दँ स्वया अप्वः ई लिपा नं ह्यामलेटया सान्दर्भिकता कायम हे दु। भविष्यया च्वमि व कलाकारतयेगु निंतिं थ्व नाटक निरन्तर प्रेरणाया स्रोत जुयाच्वनी।

## सम्बन्धित च्वसुत

विलियम शेक्सपियर

त्रासदी

अङ्ग्रेजी साहित्य

## लिधँसा