बंगलादेशया खुसितेगु धलः

दक्षिण एशियाया देय् बंगलादेश छगू खुसिमातृक देय् ख। शाखा-प्रशाखा सहित प्राय ८०० खुसि-खुसिचां २४,१४० किलोमिटर क्षेत्रय् बाहावनि। बंगलादेशया प्रधान खुसित थ्व कथं दु-

## बंगलादेशया मू खुसि

खुसिमातृक बंगलादेशय् असंख्य खुसि थी-थी आकारय् दयाच्वंगु दु| थ्व देय्‌या मू खुसिइ पद्मा, मेघना, यमुना, ब्रह्मपुत्र, कर्णफुलि, शीतलक्ष्या, गोमती आदियात कायेगु या| 

## पाउबो निर्धारित मेमेगु खुसि
बंगलादेश पानि उन्नय़न बोर्ड वा "पाउबो" धाःगु संस्थां बंगलादेशया खुसितेगु ल्या व खुसिया सूचं मुनातःगु यानातःगु दु। थ्व संस्थाया ल्याखँ कथं बंगलादेसय् ४०५ खुसि दु। पाउबो कथं निर्धारित दक्षिण-पश्चिमाञ्चलया खुसि (१०२) , उत्तर-पश्चिमाञ्चलया खुसि (११५), उत्तर-पूर्बाञ्चलया खुसि (८७), उत्तर-केन्द्रीय़ अञ्चलया खुसि (६१), पूर्ब-पाहाड़ि अञ्चलया खुसि (१६टि) व दक्षिण-पूर्बाञ्चलेर खुसि (२४)तेगु धलः क्वसं बियातःगु दु| 

### दक्षिण-पश्चिमाञ्चलया खुसि

* आठारबाँकि खुसि
* आड़िय़ाल खाँ खुसि 
* आताइ खुसि
* आन्धारमानिक खुसि
* आफ्रा खुसि
* अर्पणगाछिय़ा खुसि
* इछामति-कालिन्दि
* कचा खुसि
* कपोताक्ष खुसि
* कुमार नद (चुय़ाडाङ्गा)
* कुमार खुसि (फरिदपुर-गोपालगञ्ज)
* कुमार आपार खुसि
* कुमार लोय़ार खुसि
* कय़रा खुसि
* करुलिय़ा खुसि
* काकशिय़ाली खुसि
* काजीबाछा खुसि
* काटाखाली खुसि
* काटाखाल खुसि
* कालीगङ्गा खुसि (पिरोजपुर), 
* कीर्तनखोला खुसि
* खाय़राबाद खुसि
* खोलपेटुय़ा खुसि
* गड़ाइ खुसि
* गुनाखालि खुसि
* गलघेसिय़ा खुसि
* गुलिशाखाली खुसि
* घाघर खुसि
* घासिय़ाखाली खुसि
* चत्रा खुसि
* चुनकुड़ि खुसि
* चन्दना-बाराशिय़ा खुसि
* चाटखाली खुसि
* चित्रा खुसि
* झपझपिय़ा खुसि
* टर्कि खुसि
* टिय़ाखालि खुसि
* ढाकि खुसि
* तेँतुलिय़ा खुसि
* तेलिगङ्गा-घेंराइल खुसि
* दड़ाटाना-पय़लाहारा खुसि
* दाड़िर गाङ खुसि
* देलुति खुसि
* नुन्दा-उत्रा खुसि
* नबगङ्गा खुसि
* नड़िय़ा खुसि
* नेहालगञ्ज-रङमाटिय़ा खुसि
* पटुय़ाखाली खुसि
* पुटिमारि खुसि
* पुरातन पशुर खुसि
* पशुर खुसि
* पाण्डब खुसि
* पानगुछि खुसि
* पालं खुसि
* फटकि खुसि
* बगी खुसि
* बुड़िश्बर-पाय़रा खुसि
* बलेश्बर खुसि
* बादुड़गाछा खुसि
* बिशखाली खुसि
* बिशारकन्दा-बागदा खुसि
* बिष्णु-कुमारखालि खुसि
* बेगबती खुसि
* बेतना खुसि
* बेलुय़ा खुसि
* भद्रा खुसि
* भुबनेश्बर खुसि
* भैरब नद
* भैरब खुसि (बागेरहाट)
* भैरब-कपोताक्ष नद
* भोला खुसि
* मंला खुसि
* मुक्तेश्बरी टेका खुसि
* मधुमति खुसि
* मरिच्चाप-लबङ्गबती खुसि
* माथाभाङ्गा खुसि
* मादारगाङ खुसि
* मादारीपुर बिलरुट खुसि
* मालञ्च खुसि
* मिनहाज खुसि
* रूपसा खुसि
* राबनाबाद खुसि
* राय़मङ्गल खुसि
* लोहालिय़ा खुसि
* शाकबाड़िय़ा खुसि
* शातला-हारता-नाथारकान्दा खुसि
* शालदह खुसि
* शिबसा खुसि
* शोलमारि खुसि
* सुगन्धा खुसि
* सन्ध्या खुसि
* सय़ा-हाड़िभाङ्गा खुसि
* सापमारा-हाबड़ा खुसि
* सालता खुसि
* सिराजपुर हाओर खुसि
* हरि खुसि
* हरिहर खुसि
* हामकुड़ा खुसि
* हाड़िय़ा खुसि
* हापरखाली खुसि
* हाबरखाली खुसि
* हिशना-झाञ्चा खुसि

### उत्तर-पश्चिमाञ्चलेर खुसि

* आखिरा-माच्चा खुसि
* आत्राइ खुसि
* आत्राइ बा काँकड़ा खुसि (दिनाजपुर)
* आत्राइ बा गुड़ खुसि (नओगाँ-नाटोर)
* आत्राइ खुसि (पाबना)
* आलाइ खुसि
* आलाइकुमारी खुसि
* इछामति खुसि (दिनाजपुर)
* इछामति खुसि (पाबना)
* इछामति खुसि (बगुड़ा)
* इछामति खुसि (बगुड़ा-सिराजगञ्ज)
* इरामति खुसि
* करतोय़ा खुसि
* करतोय़ा खुसि (नीलफामारी)
* कागेश्बरी खुसि
* काटाखाली खुसि (गाइबान्धा)
* काला खुसि
* कालापानि खुसि
* कालुदाहा खुसि
* कुमलाल-नाउतारा खुसि
* कुरुम खुसि
* कुलिक खुसि
* खड़खड़िय़ा-तिलाइ खुसि 
* खालसिडिङ्गि खुसि
* गदाइ खुसि
* गभेश्बरी खुसि
* पद्मा खुसि
* गांनाइ खुसि
* गिदारी खुसि
* गिराइ खुसि
* शुकसी खुसि
* गोबरा खुसि
* गोहाला खुसि
* घड़िय़ा खाल खुसि
* घाघट खुसि
* घिरनाइ खुसि
* घोड़ामारा खुसि
* चाओय़ाइ खुसि
* चिकनाइ खुसि
* चिकली खुसि
* चिरि खुसि
* चिड़ि खुसि
* चुङ्गाभाङ्गा खुसि
* छातनाइ खुसि
* छोट ढेपा खुसि
* छोट यमुना खुसि
* छोट सेनुय़ा खुसि
* टाङ्गन खुसि
* डाहुक खुसि
* ढेपा खुसि
* तालमा खुसि
* तिस्ता खुसि
* तिस्ता खुसि (पञ्चगड़)
* तीरनइ खुसि
* तीरनइ खुसि (पञ्चगड़)
* तुलसीगङ्गा खुसि
* दुधकुमार खुसि
* देओनाइ-चाड़ालकाटा-यमुनेश्बरी खुसि
* धरला खुसि
* धाइजान खुसि
* धुम खुसि
* नर्त खुसि
* नलशीसा खुसि
* नलेय़ा खुसि
* नागर आपार खुसि
* नागर लोय़ार खुसि
* नारोद खुसि
* पलिमारि खुसि
* पागला खुसि
* पाथरघाटा खुसि
* पाथराज खुसि
* पुनर्भबा खुसि
* पेटकी खुसि
* फकिरनी खुसि
* फुलकुमार खुसि
* ब्रह्मपुत्र-यमुना
* बड़ाल आपार खुसि
* बड़ाल लोय़ार खुसि
* बाङालि खुसि
* बादाइ खुसि
* बार्नाइ खुसि
* बान्नी खुसि
* बुराइल खुसि
* बुल्लाइ खुसि
* बुड़िखोड़ा खुसि
* बुड़ि तिस्ता खुसि
* बेरं खुसि
* बेलान खुसि
* बेसानी खुसि
* बोरका खुसि
* भादाइ खुसि
* भुल्ली खुसि
* भेरसा खुसि
* महानन्दा आपार खुसि
* महानन्दा लोय़ार खुसि
* माइला खुसि
* मालदाहा खुसि
* मुसाखान खुसि
* मानस खुसि
* यमुना खुसि (पञ्चगड़)
* रतनाइ खुसि
* रामचण्डि खुसि
* राक्षसिनी-तेँतुलिय़ा खुसि
* लेंगा खुसि
* लोना खुसि
* शिब खुसि
* सती-स्बर्णामति-भाटेश्बरी खुसि
* सिमलाजान खुसि
* सिरामाखाली खाल खुसि
* सिंगिमारी खुसि
* सुइ खुसि
* सेनुय़ा खुसि
* सोज खुसि
* हाराबती खुसि
* हुड़ासागर खुसि 


### उत्तर-पूर्बाञ्चलया खुसि

* आत्राखालि खुसि 
* आबुय़ा खुसि बा नान्दिय़ा गां
* आमरि खाल खुसि
* इसदार खाल-बारभाङ्गा खुसि
* उपदाखाली खुसि
* उमिय़ाम खुसि
* कर्णझरा खुसि
* कर्ण-बालजा खुसि
* करिस खुसि
* काँचामाटिय़ा खुसि
* कापना खुसि
* कामारखाल खुसि
* कामारखाली खुसि
* कालदाहार-कानिय़ाकुल खुसि
* कालनी खुसि
* कालापानिझरा खुसि
* कुशिय़ारा खुसि
* कोराङ्गी खुसि
* खाजाचिं खुसि
* खासिमारा खुसि
* खेपा खुसि
* खोय़ाइ खुसि
* गुमाइ खुसि
* घागटिय़ा खुसि
* घानुरा-बगाला खुसि
* घोड़ाउत्रा खुसि
* चामति खुसि
* चितलखाली खुसि
* चेला खुसि
* जाफलं-डाउकि खुसि
* जालिय़ा छड़ा खुसि
* जालुखालि खुसि
* जुरी खुसि
* डाउका खुसि
* धला खुसि
* दुधदा खुसि
* दोलता खुसि
* धनु खुसि
* धलाइ-बिसनाइ खुसि
* धलाइ खुसि
* नकला-सुन्द्राकाशि खुसि
* नरसुन्दा खुसि
* नलजुर खुसि
* नय़ागां खुसि
* नय़ा गां खुसि
* निताइ खुसि 
* पाटनाइ-पाइकारतला खुसि
* पाबिजुड़ि-कुशि गाङ-कुशिय़ा खुसि
* पिय़ाइन खुसि
* पिय़ाइन खुसि (सुनामगञ्ज-नेत्रकोना)
* पुरनो सुरमा खुसि
* पोड़ा खाल-खाइय़ा खुसि
* बटरखाल खुसि
* बड़ गां खुसि
* बाउलाइ खुसि
* बाथाइल खुसि
* बालइ खुसि
* बिजना-गुङ्गाइजुरि खुसि
* बिबिय़ाना खुसि
* बेकरा खुसि
* बेतैर खुसि
* बेदुरि खाल खुसि
* भाबना-बाँशिय़ा-बहिय़ा गां खुसि
* भोगाइ-कंस खुसि
* मगड़ा खुसि
* मनु खुसि
* मरा सुरमा खुसि
* महारशि खुसि
* महासिं खुसि
* मालिजि खुसि
* मिरगी खुसि
* जादुकाटा-रक्ति खुसि
* लंला खुसि
* लाइन खुसि
* लाउरानजानि खुसि
* लुभा खुसि
* साइदुलि-बारनि खुसि
* सातारखाली खुसि
* सारि गोय़ाइन खुसि
* सिनाइ खुसि
* सिङ्गुय़ा खुसि
* सुतां खुसि
* सुरमा खुसि
* सोनाइ-बरदाल खुसि
* सोमेश्बरी खुसि
* सोमेश्बरी खुसि (धरमपाशा)
* सोमेश्बरी खुसि (श्रीबर्दी-झिनाइगाति)

### उत्तर-केन्द्रीय़ अञ्चलेर खुसि

* आइमान-आखिला खुसि
* आइमान-मोबारि खुसि
* आड़िय़ाल खाँ खुसि
* इछामति खुसि (मानिकगञ्ज)
* इछामति खुसि (सिराजदिखान)
* इलिशमारी खुसि
* एलंजानी खुसि
* काटाखाली खुसि
* कालिगङ्गा खुसि (मानिकगञ्ज)
* खिरो खुसि (त्रिशाल)
* खिरो खुसि (भालुका)
* गांडुबि खुसि
* गाजीखाली खुसि
* गोल्लार खाल खुसि
* चाताल खुसि
* चापाइ खुसि
* चिलाइ खुसि
* जय़पाड़ा खाल खुसि
* झारकाटा खुसि
* जिञ्जिराम खुसि
* झिनाइ खुसि
* टङ्गी खाल खुसि
* टंकि खाल खुसि
* तालतला खाल खुसि
* तुराग खुसि
* तुलसीखाली खाल खुसि
* धलेश्बरी खुसि
* नागदा खाल खुसि
* नाङ्गला खुसि
* नालजुरि खाल खुसि
* नांली खुसि
* पद्मा खुसि
* पागारिय़ा-शिला खुसि
* पारुलि खाल खुसि
* पाहाड़िय़ा खुसि
* पुरनो धलेश्बरी खुसि
* पुरातन ब्रह्मपुत्र खुसि
* पुंली खुसि
* बंशी खुसि
* बंशी खुसि (साभार)
* ब्रह्मपुत्र खुसि (नरसिंदी-मुन्सीगञ्ज)
* बाकसातरा खुसि
* बाज्जा-मेधुय़ा खुसि
* बानार आपार खुसि
* बानार लोय़ार खुसि
* बालु खुसि
* बुड़िगङ्गा खुसि
* बैरान खुसि
* बोशखालीर खाल खुसि
* मरा जिञ्जिराम खुसि
* माहारि खुसि
* मिनिखाली खुसि
* लाबुन्धा खुसि
* लौहजं खुसि
* शीतलक्ष्या खुसि
* सालदा खुसि
* सुती खुसि
* सुतिय़ा खुसि
* सोनाखाली खाल खुसि
* हाइ खुसि
* हाड़िदोय़ा खुसि

### पूर्ब-पहाडी अञ्चलया खुसि

* इछामति खुसि (राङ्गामाटि)
* ईदगाओ खुसि
* कर्णफुलि खुसि 
* कासालं खुसि
* चेङ्गि खुसि
* डलु खाल-टंकाबती खाल खुसि
* नाफ खुसि
* बुड़ा मातामुहुरी खुसि
* बाँकखालि खुसि
* भारुय़ाखालि खुसि
* भोलाखाल खुसि
* माइनी खुसि
* मातामुहुरी खुसि
* रांखाइन खुसि
* साङ्गु खुसि
* हालदा खुसि

### दक्षिण-पूर्बाञ्चलया खुसि

* आर्सि-नालिय़ा खुसि 
* काकड़ि खुसि
* कास्ति खुसि
* गोमती खुसि
* घुंघुर खुसि
* छोट फेनी खुसि
* डाकातिय़ा खुसि
* डासाडिय़ा खुसि
* तितास खुसि
* तितास खुसि (नरसिंदी सदर-बाञ्छारामपुर)
* धनागोदा खुसि
* फेनी खुसि
* बिजलि खुसि
* बुड़ि खुसि
* भुलुय़ा खुसि
* मुहुरी खुसि
* मेघना आपार खुसि
* मेघना लोय़ार खुसि
* लहर खुसि
* लंगन बलभद्रा खुसि
* सालदा खुसि
* सेलोनिय़ा खुसि
* सोनाइ खुसि
* हाओड़ा खुसि

## मेमेगु खुसि
च्वसं बियातःगु ४०५ खुसि त्वःता बंगलादेशय् मेमेगु खुसि नं दयाच्वंगु दु। थ्व देय्‌या मेमेगु खुसि थ्व कथं दु- 

* आउलिय़ाखाना खुसि
* आमनदामन खुसि
* आस्ताइल खुसि
* काओराइद खुसि
* काजीपुर खुसि
* कालिन्दी खुसि
* खाड़िय़ा खुसि
* गुमानि खुसि
* खोय़ाथल्यांतुइपुइ खुसि
* चेल्लाखालि खुसि
* चोरखाइ खुसि
* जलढाका खुसि
* तेतुलिय़ा खुसि
* तैनगाङ
* थेगा खुसि
* नागेश्बरी खुसि
* धानखाली खुसि
* धानसिँड़ि खुसि
* नीलगञ्ज खुसि
* पञ्चबेणी
* प्राणसाय़र खुसि
* फटिकछड़ि खुसि
* बड़ाल खुसि
* बराक खुसि
* बान्दसा खुसि
* बुड़ो गौराङ्ग खुसि
* मय़ुर खुसि
* रहमत खालि खुसि
* राय़डाक खुसि
* लङ्गाइ खुसि
* शुक खुसि
* हरबांछड़ा खुसि
* हरिणघाटा खुसि
* हाड़िय़ाभाङा खुसि
* हेराचामति खुसि


## बंगलादेश-भारत-म्यान्मार सीमाय् दयाच्वंगु खुसितेगु धलः

* राय़मङ्गल 
* इछामती-कालिन्दी
* बेतना-कोदालिय़ा
* भैरब-कपोताक्ष 
* माथाभाङ्गा
* गङ्गा
* पागला
* आत्राइ
* पुनर्भबा
* तेतुलिय़ा
* टांगन
* कुलिक बा कोकिल
* नागर
* महानन्दा
* डाहुक
* करतोय़ा
* तालमा
* घोड़ामारा
* दिओनाइ-यमुनेश्बरी
* बुड़ितिस्ता
* तिस्ता
* धरला
* दुधकुमार
* ब्रह्मपुत्र
* जिञ्जिराम
* चिल्लाखालि
* भोगाइ
* सोमेश्बरी
* दामालिय़ा/यालुखाली
* नय़ागाङ 
* उमिय़ाम 
* यादुकाटा
* धला
* पिय़ाइन
* शारि-गोय़ाइन
* सुरमा
* कुशिय़ारा
* सोनाइ-बारदल
* जुरि
* मनु
* धलाइ
* लंला
* खोय़ाइ
* सुतां
* सोनाइ
* हाओड़ा
* बिजनी
* सालदा
* गोमती
* काकराइ-डाकातिय़ा
* सिलोनिय़ा
* मुहुरी
* फेनी
* कर्णफुलि
* निताइ
* सांगु
* मातामुहुरी
* नाफ


## लिधंसा

पुचः:बंगलादेश