open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
अनिवार्य

**अनिवार्य** धाःगु थन्यागु ज्या ख गुकियात मयासें मगा। 

## खँग्वःयागु उत्पत्ति व छ्येलेज्या
### उत्पत्ति व विकास
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या दक्ले न्ह्य संस्कृतय् जुगु ख। लिपा थ्व खँग्वयागु तत्सम खँग्वया रुपे यक्व भासे, यक्व कथलं छ्येलेज्या जुल। 

## स्वया दिसँ
*संस्कृत

## पिनेयागु स्वापू
संस्कृत खँग्वसफू

## छ्येलेज्या
* दसु — **अनिवार्य** गतिर्विप्रः स चापि प्रेषितस्त्वया। 
* दसु — **अनिवार्य** महास्त्रं तद् दृष्ट्वा देवो मयूरराट्। 
* दसु — कैकसेया **अनिवार्य** जघ्नुः शरादिभिः सतीः। 
* दसु — धाराप्रवाहितायै श्रवणभाषणे पर्याप्ते, परं शुद्धताशब्दसम्पत्ति-शैल्यर्थं पठनलेखने **अनिवार्य**े। 
* दसु — यत: संस्कृतोन्नत्यै संस्कृतस्य संस्कृतत्वरक्षणम् **अनिवार्य**ं, तस्मात् तदर्थम् अस्माकं सर्वेषां भाषाशुद्धतासम्पादनाय, भाषासौष्ठवसम्पादनाय च कठोर-परिश्रम: **अनिवार्य**:। 

## लिधंसा
अनु

**अनु** धाःगु छगू संस्कृत उपसर्ग ख।

पुचः:उपसर्ग
भाय् हिला

छगू भासाया खँग्वः वा खँत्वाःयात मेगु भासय् हिलेगु ज्यायात **अनुवाद** बाय् **भाय् हिला** धाइ।

## स्वया दिसँ
*भाषा
अन्तरिक्ष

**अन्तरिक्ष** धागू पृथ्वी स्वया पिनेयागु हलिम ख। अन्तरिक्षय् नगु, तिमिला, कमेत, नेबुला आदि कथंया पिण्डत दया च्वनि।

## खँग्वःयागु उत्पत्ति व छ्येलेज्या
### उत्पत्ति व विकास
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या दक्ले न्ह्य संस्कृतय् जुगु ख। लिपा थ्व खँग्वयागु तत्सम खँग्वया रुपे यक्व भासे, यक्व कथं छ्येलेज्या जुल। 

## स्वया दिसँ
*खगोल
अन्तर्युतकम्‌

**अन्तर्युतकम्‌** छगु संस्कृत भाषायागु खँग्वः  खः। थ्व खँग्वःयागु  छ्येलेज्या येक्व सफू व स्तोत्रय् जुगु दु।

## खँग्वःयागु उत्पत्ति व छ्येलेज्या
### उत्पत्ति व विकास
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या दक्ले न्ह्य संस्कृतय् जुगु ख। लिपा थ्व खँग्वयागु तत्सम खँग्वया रुपे यक्व भासे, यक्व कथलं छ्येलेज्या जुल। 
### छ्येलेज्या

थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या संस्कृतय् व संस्कृत नाप स्वापू दुगु व संस्कृत नं बुया वगु भाषे जुगु खने दु। 
## मेमेगु भाषे छ्येलिगु रुप
मेमेगु भाषे थ्व खँग्वयात छ्येलिगु रुप थ्व कथलं दु 
*नेपाल भाषा : 
*पालि : 
*हिन्दी : 
*खेँ भाषा : 
*बांग्ला भाषा : 
*मराठी भाषा : 
*भोजपुरी भाषा : 
*उडिया भाषा : 
*गुजराती भाषा : 
*मणिपुरी भाषा : 
*रोमानी भाषा : 
*पञ्जाबी भाषा : 
*आसामी भाषा : 
*मैथिली भाषा : 
*द्रविड भाषात : 
*मेमेगु भाषा: 

## स्वया दिसँ
*संस्कृत

## पिनेयागु स्वापू
संस्कृत खँग्वसफू
अपरिग्रह

**अपरिग्रह** वा गैर-अधिग्रहण दक्षिण एसियाया बुद्ध, हिन्दू व जैन परम्पराय् अनुसरण याइगु छगू धार्मिक सिद्धान्त ख। जैन धर्मय् अपरिग्रह अ-अधिग्रहण, अग्रहण वा अलोभया गुण ख।

अपरिग्रह परिग्रहया अःखः खः। थुकिया अर्थ सम्पत्तिया इच्छायात माःगु वा महत्वपूर्ण खँय् सीमित तयेगु ख। थन्याःगु इच्छा थःगु जीवनया अवस्था व सन्दर्भय् निर्भर जुइ। अपरिग्रहया ध्येय  थःगु आत्मसंयम (संयम) छ्यलाः थन्याःगु लोभ-लालचं तापाक्क च्वनिगु ख गन थःगु भौतिक लाभ वा सुख मेमेपिं मनु, जीवनया रुप वा प्रकृतियात स्याइगु वा स्यंकीगु जुइ।

अपरिग्रह दान (सम्यक दान) नाप स्वापू दु व थुकिया छुं भचा प्रेरक ख, दाता व प्राप्तकर्ता निगुलिंया दृष्टिकोणं।

थ्व विचाः दक्षिण एसियाय् शताब्दीं निसें न्हूगु विचारधारातक प्रेरित याःगु दु। दसु: भारतय् उत्पन्न जूगु थीथी धार्मिक व दार्शनिक परम्पराय् आधारित व महात्मा गान्धीं न्ह्यथनादीगु अहिंसात्मक आन्दोलन(सत्याग्रह)या छगू मू सिद्धान्त अ-अधिग्रहण वा अपरिग्रह खः। अपरिग्रहया थ्व विशेष पुनरावृत्ति विशिष्ट ख छाय् धाःसा गान्धीं थ्व दर्शन छ्यला भारतय् व्याप्त सामाजिक समस्याया सक्रिय अहिंसक प्रतिरोध यानादिल। थुकथं थुकिया अवधारणा पश्चिमी कानूनलिसे स्वानाच्वंगु दु। अपरिग्रह वा कब्जा मयायेगु धयागु, परिभाषा कथं, कब्जाया अवधारणा नाप परिभाषित जुइ। गान्धीं थःगु छ्यलाय् अध्यामिक व स्वैच्छिक गरिबीयात अन्तर्निहित यानादिल। तर अपरिग्रह कथं म्वायेगु व गरिबीइ म्वायेगु छगू हे मखु। व्यवहारय् थःत माःगु जक कायेगु सिद्धान्त अपरिग्रहया व्यवहारिक रुप ख। 

हलिंया वातावरणवादी विचाः थ्व विचानापं छुंभचा ज्वः। 

## खँग्वःयागु उत्पत्ति व छ्येलेज्या
### उत्पत्ति व विकास
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या दक्ले न्ह्य संस्कृतय् जुगु ख। लिपा थ्व खँग्वयागु तत्सम खँग्वया रुपे यक्व भासे, यक्व कथलं छ्येलेज्या जुल। 
### छ्येलेज्या
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या संस्कृतय् व संस्कृत नाप स्वापू दुगु व संस्कृत नं बुया वगु भाषे जुगु खने दु।
* दसु — तस्मादस्वामिकेषु धर्मेषु अममेषु **अपरिग्रह**ेषु मायालक्षणस्वभावेषु हेतुप्रत्ययानामवैकल्यादित्युक्तम्। 
* दसु — **अपरिग्रह** इति तु ईश्वरादि-परिग्रहानुपलम्भात्। 
* दसु — अस्वामिकेषु धर्मेषु **अपरिग्रह**ेषु परस्पर-प्रत्ययमन्मायालक्षणस्वभावेषु हेतुप्रत्ययानामवैकल्यात्। 
* दसु — पांचवां (**अपरिग्रह**)- अर्थात् विषय और अभिमानादि दोषों से रहित होना। 
* दसु — (**अपरिग्रह**स्थै॰) **अपरिग्रह** का फल यह है कि जब मनुष्य विषयासक्ति से बचकर सर्वथा जितेन्द्रिय रहता है, तब मैं कौन हूं, कहां से आया हूं और मुझ को क्या करना चाहिए अर्थात् क्या काम करने से मेरा कल्याण होगा, इत्यादि शुभ गुणों का विचार उस के मन में स्थिर होता है। 

## स्वया दिसँ
* बुद्ध धर्म
* हिन्दू धर्म
* जैन धर्म

## लिधंसा
अपराजिता

**अपराजिता** छता छन्द ख। थ्व छन्दय् प्रति चरण अक्षरसङ्ख्या १४ दै। केदारभट्टं च्वःगु वृत्तरत्नाकरय् थ्व छन्दयात थ्व कथं वर्णन यानातःगु दु-  

ननरसलघुगै: स्वरैरपराजिता।- केदारभट्टकृत- वृत्तरत्नाकर:३. ७७

थुकिया रुप थ्व कथं दु-

।।। ।।। ऽ।ऽ ।।ऽ ।ऽ 

न न र स ल ग। 

थ्व सप्तभि सप्तभि छन्द ख। 

दसु - 

अजननमरणोऽपि धर्मविलोपनं, बहुबलवदधर्ममीक्ष्य युगे युगे।
स्वयमहमवतीर्य सज्जनपालनं खलविदलनमाचरामि च सर्वदा॥

## खँग्वःयागु उत्पत्ति व छ्येलेज्या
### उत्पत्ति व विकास
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या दक्ले न्ह्य संस्कृतय् जुगु ख। लिपा थ्व खँग्वयागु तत्सम खँग्वया रुपे यक्व भासे, यक्व कथलं छ्येलेज्या जुल। 
### छ्येलेज्या
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या संस्कृतय् व संस्कृत नाप स्वापू दुगु व संस्कृत नं बुया वगु भाषे जुगु खने दु।  

## स्वया दिसँ
* छन्द
* काव्य
अभिनय

**अभिनय** छगू प्रकारया कला ख। थ्व कलाय् मनुतेसं छगू विषय वा पात्रया हाउभाउया नक्कल यायेगु जुइ।

## खँग्वःयागु उत्पत्ति व छ्येलेज्या
### उत्पत्ति व विकास
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या दक्ले न्ह्य संस्कृतय् जुगु ख। लिपा थ्व खँग्वयागु तत्सम खँग्वया रुपे यक्व भासे, यक्व कथलं छ्येलेज्या जुल। 
## इतिहास
थी-थी समाज व संस्कृतिइ थी-थी कथं अभिनयया विकास जुगु खने दु।

भरत मुनिं नाट्यशास्त्रम्‌य् प्यता कथंया अभिनयया वर्णन यानादिगु दु। थ्व प्यता प्रकार आंगिक, वाचिक, आहार्य व सात्विक ख। पाश्चात्य हलिमय् थ्व कथंया अभिनय खनेदु:

(१) रूढिवादी वा स्थिर रीतिवादी (फर्मलिस्त),

(२) प्रकृतिवादी (नेचुरलिस्त),

(३) अभिव्यंजनावादी (एक्स्प्रेशनिस्त),

(४) घनवादी (क्यूबिस्ट) संतुलित व्यायामपूर्ण गतिनापं यंत्रात्मक अभिनय याइपिं

(५) प्रतीकवादी (सिम्बोलिस्त)

## स्वया दिसँ
*कला

पुचः:कला
ग्यं

**ग्यनिगु** छगू मानव संवेदना ख। 

## स्वया दिसँ
*मनु
अमृत

**अमृत** धागु छगु काल्पनिक नेगु/त्वनिगु वस्तु ख। थ्व वस्तुयागु सेवन यायेधुंका मनु सी मखुगु धइगु बाखं दु।

## खँग्वःयागु उत्पत्ति व छ्येलेज्या
### उत्पत्ति व विकास
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या दक्ले न्ह्य संस्कृतय् जुगु ख। लिपा थ्व खँग्वयागु तत्सम खँग्वया रुपे यक्व भासे, यक्व कथं छ्येलेज्या जुल। 
### छ्येलेज्या

थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या संस्कृतय् व संस्कृत नाप स्वापू दुगु व संस्कृत नं बुया वगु भाषे जुगु खने दु। 

## हलिमयागु संस्कृतिय् अमृत
अमृत धागु हिन्दू संस्कृतियागु जक्क भाग मखु। हलिमयागु येक्व संस्कृतिय् अमृत थें न्यागु वस्तुतेत उल्लेख यानातगु दु।

## स्वया दिसँ
*संस्कृत

## शास्त्रय् दसु

**ऋग्वेदः सूक्तं १.११४**
हस्ते बिभ्रद्भेषजा वार्याणि शर्म वर्म च्छर्दिरस्मभ्यं यंसत् ॥५॥
इदं पित्रे मरुतामुच्यते वचः स्वादोः स्वादीयो रुद्राय वर्धनम् ।
रास्वा च नो अमृत मर्तभोजनं त्मने तोकाय तनयाय मृळ ॥६॥
मा नो महान्तमुत मा नो अर्भकं मा न उक्षन्तमुत मा न उक्षितम् ।
मा नो वधीः पितरं मोत मातरं मा नः प्रियास्तन्वो रुद्र रीरिषः ॥७॥

**ऋग्वेदः सूक्तं १.२६**
मि॒थः । स॒न्तु॒ । प्रऽश॑स्तयः ॥९
अथ । नः । उभयेषाम् । अमृत । मर्त्यानाम् ।
मिथः । सन्तु । प्रऽशस्तयः ॥९

**ऋग्वेदः सूक्तं १.४४**
अग्ने॑ । त्रा॒तार॑म् । अ॒मृत॑म् । मि॒ये॒ध्य॒ । यजि॑ष्ठम् । ह॒व्य॒ऽवा॒ह॒न॒ ॥५
स्तविष्यामि । त्वाम् । अहम् । विश्वस्य । अमृत । भोजन ।
अग्ने । त्रातारम् । अमृतम् । मियेध्य । यजिष्ठम् । हव्यऽवाहन ॥५

**ऋग्वेदः सूक्तं २.२८**
ह्रीं बीजाक्षरस्य जलमहाभूतेन सह सम्बन्धं अस्ति। ओंकारस्य अयं उ मात्रा अस्ति। विष्णुः देवतास्ति। स्थितिकरणं, ब्रह्मणः सृष्ट्याः पालनं विष्णोः कृत्यं भवति। सृष्ट तन्त्रात् न केनापि प्रकारेण ऊर्जायाः क्षयं भवतु, अयं विष्णोः कृत्यम्। आधुनिक विज्ञानानुसारेण एकप्रकारस्य ऊर्जायाः अन्यप्रकारस्य ऊर्जायां रूपान्तरणं शतप्रतिशत दक्षतापूर्वकं संभवं नास्ति। ऊर्जायाः एकं अंशं रूपान्तरणकरणे व्यर्थं भविष्यति। व्यर्थ अंशस्य निष्कासनं आवश्यकं अस्ति। अयं तेज महाभूतस्य विषयः अस्ति। 
	पुराणानुसारेण ह्रीं बीजेन जले रसस्य उत्पादनं अपेक्षणीयः। आधुनिक विज्ञानानुसारेण, विभिन्न जीवेषु रसनायां विभिन्न एन्जाईमाः भवन्ति येषां कारणेन ते जड पदार्थेषु अपि रसानां अनुभवं कुर्वन्ति। ह्रीं बीजस्य साहाय्येन किं अयं संभवमस्ति यत् गौः जिह्वोपरि ये एन्जाईमाः सन्ति, ते अस्माकं जिह्वोपरि अपि उत्पन्नाः भवेयुः। अमृत उत्पादनं, परितृप्तिः इत्यादि गुणाः ह्रीं बीजेन सह सम्बद्धाः सन्ति। केन प्रकारेण, अयं अज्ञातमेव। भौतिक जगतस्य मध्ये अयं…

## लिधंसा
डोम्पेरिडोन

**डोम्पेरिडोन** छगु एन्टि-डोपामिनर्जिक वास खः। 

## छ्येलेज्या
*वाकवाकी व बान्ता
पारासिटामोल

**प्यारासिटामोल** (INN) वा **एसेटामिनोफेन** (USAN), छगु नांजागु एनाल्जेसिक व एन्टिपाइरेटिक वास खः। थुकिगु छ्येलेज्या ज्वर, छ्यं स्याइगु, व मेमेगु चीधंगु स्याइगुलि जुइ। प्यारासिटामोलयागु छ्येलेज्या अप्व स्याइगु थासय् नं जुइ।

## स्वयादिसँ
वासः

पुचः:वासः
अर्जुन

**अर्जुन** हिन्दू धर्म कथं कुन्तीया कान्छाम्ह व पाण्डुया ३म्ह काय् ख। अर्जुनया जन्म कुन्तीं इन्द्रदेवयात प्रसन्न याना जुगु धैगु विश्वास दु। अर्जुन छम्ह नांजाम्ह धनुर्धर ख। महाभारतय् वय्‌कःयात भगवान श्रीकृष्णं गीताउपदेश बियाबिझ्याइ।  

## खँग्वःयागु उत्पत्ति व छ्येलेज्या
### उत्पत्ति व विकास
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या दक्ले न्ह्य संस्कृतय् जुगु ख। लिपा थ्व खँग्वयागु तत्सम खँग्वया रुपे यक्व भासे, यक्व कथं छ्येलेज्या जुल। 
## स्वया दिसँ
*हिन्दू धर्म
*महाभारत

## शास्त्रय् दसु

**महाभारतम्-03-आरण्यकपर्व-012**
श्रीकृष्णेन स्वीयैः सह वने पाण्डवसमीपगमनम् ।। 1 ।।
	अर्जुनेन कृष्णस्तवनम् ।। 2 ।।
	स्वदुखनिवेदनपूर्वकं रुदन्त्या द्रौपद्याः कृष्णेन समाश्वासनम् ।। 3 ।।
वैशम्पायन उवाच।।

**महाभारतम्-03-आरण्यकपर्व-024**
एवमुक्ते प्रत्युवाच धर्मराजं धनञ्जयः ।
गुरुवन्मानवगुरुं मानयित्वा मनस्विनम् ।।४।।
अर्जुन उवाच।।
भवानेव महर्षीणां वृद्धानां पर्युपासिता ।
अज्ञातं मानुषे लोके भवतो नास्ति किञ्चन ।।५।।

**महाभारतम्-03-आरण्यकपर्व-039**
स जानुभ्यां महीं गत्वा शिरसा प्रणिपत्य च ।
प्रसादयामास हरं पार्थः परपुरञ्जयः ।।५६।।
अर्जुन उवाच।।
कपर्दिन्सर्वभूतेश भगनेत्रनिपातन ।
व्यतिक्रमं मे भगवन्क्षन्तुमर्हसि शङ्कर ।।५७।।

**महाभारतम्-03-आरण्यकपर्व-040**
न त्वया सदृशः कश्चित्पुमान्मर्त्येषु मानद ।
दिवि वा विद्यते क्षत्रं त्वत्प्रधानमरिंदम ।।६।।
अर्जुन उवाच।।
भगवन्ददासि चेन्मह्यं कामं प्रीत्या वृषध्वज ।
कामये दिव्यमस्त्रं तद्घोरं पाशुपतं प्रभो ।।७।।

## लिधंसा
अर्थनैपुण

**अर्थनैपुण** छगु संस्कृत भाषायागु खँग्वः  खः। थ्व खँग्वःयागु  छ्येलेज्या येक्व सफू व स्तोत्रय् जुगु दु।

## खँग्वःयागु उत्पत्ति व छ्येलेज्या
### उत्पत्ति व विकास
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या दक्ले न्ह्य संस्कृतय् जुगु ख। लिपा थ्व खँग्वयागु तत्सम खँग्वया रुपे यक्व भासे, यक्व कथलं छ्येलेज्या जुल। 
### छ्येलेज्या

थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या संस्कृतय् व संस्कृत नाप स्वापू दुगु व संस्कृत नं बुया वगु भाषे जुगु खने दु। 
## मेमेगु भाषे छ्येलिगु रुप
मेमेगु भाषे थ्व खँग्वयात छ्येलिगु रुप थ्व कथलं दु 
*नेपाल भाषा : 
*पालि : 
*हिन्दी : 
*खेँ भाषा : 
*बांग्ला भाषा : 
*मराठी भाषा : 
*भोजपुरी भाषा : 
*उडिया भाषा : 
*गुजराती भाषा : 
*मणिपुरी भाषा : 
*रोमानी भाषा : 
*पञ्जाबी भाषा : 
*आसामी भाषा : 
*मैथिली भाषा : 
*द्रविड भाषात : 
*मेमेगु भाषा: 

## स्वया दिसँ
*संस्कृत

## पिनेयागु स्वापू
संस्कृत खँग्वसफू
अर्धचन्द्रासन

**अर्धचन्द्रासन** छगू योग आसन ख। थ्व योग आसनय् मनु दना ल्हा निपां च्वे थकाना ल्हायात व जंयात ल्युने यंका बच्छि तिमिलाया रुप कायेत स्वइगु जुइ।  

## खँग्वःयागु उत्पत्ति व छ्येलेज्या
### उत्पत्ति व विकास
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या दक्ले न्ह्य संस्कृतय् जुगु ख। संस्कृतय् अर्ध=बच्छि, चन्द्र=तिमिला, आसन= च्वनिगु तरिका। लिपा थ्व खँग्वः तत्सम खँग्वया रुपय् यक्व भासे, यक्व कथं छ्येलेज्या जुल।

## आसनया फाइदा

## स्वया दिसँ
*योग
अर्धनारीश्वर

**अर्धनारीश्वर** हिन्दू धर्म कथं बच्छि महाद्यः व बच्छि पार्वतीया अवस्थायागु द्यः ख।
## खँग्वःयागु उत्पत्ति व छ्येलेज्या
### उत्पत्ति व विकास
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या दक्ले न्ह्य संस्कृतय् जुगु ख। लिपा थ्व खँग्वयागु तत्सम खँग्वया रुपे यक्व भासे, यक्व कथलं छ्येलेज्या जुल। 
### छ्येलेज्या

थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या संस्कृतय् व संस्कृत नाप स्वापू दुगु व संस्कृत नं बुया वगु भाषे जुगु खने दु। 

## किपा


File:"Ardhanarishvara " makeup (performance ).jpg| अर्धनारीश्वर मेकअप
File:"Ardhanarishvara " makeup.jpg|अर्धनारीश्वर मेकअप



## स्वया दिसँ
* हिन्दू धर्म

पुचः:हिन्दू धर्म

## शास्त्रय् दसु

**अचिन्त्यविश्वसादाख्यम्**
अजेशस्सर्व पेरीशो लांगली दारुकस्तथा ।
अर्धनारीश्वरश्चोमाकान्तश्चाषाढदण्डिनौ ॥ ७४ ॥
अत्रिर्मीनश्च मेषश्च लोहिताश्च शिखी तथा ।

**भावचूडामणिः (श्रीमहामहेश्वरेण कृतः)**
अर्धचंद्रं भवेदेवमिति । कूर्च इति । श्मश्रु कुशादि भृदित्यादि ग्रहणात् । 
पवित्राक्षसूत्रभृदिति ब्रह्माकार्ययः । श्रीकंठनाथो विद्येशोक्ताकारो 
वृषभ स्थितश्च अर्धनारीश्वर वपुर्वेति विकल्पार्थः अथवा दिग्वासाः 
नग्नः ऊर्द्ध्वलिंगधारीयो देवदारुवनं प्रविष्टः कृयत इत्याशयः यदि 
वा

## लिधंसा
अलङ्कार

**अलङ्कार**या निता अर्थ जुइफु 
* तिसा
* काव्यया तिसा
अव

**अव** संस्कृतभासय् छ्येलीगु छगू उपसर्ग ख। थ्व उपसर्गयात संस्कृतय् थ्व कथं वर्णन यानातःगु दु-

**अव क्रोधे बोधरोधे धैर्यालम्बनभूषणे । 
          **न्यग्भावाभिभवादानभोजने श्लेषधर्षणे ॥ 
**दयैकाग्र्यक्लृप्तसेवाप्रहासालोकशुद्धिषु । 
         **अनुत्साहप्रसाराज्ञावेलाशङ्कनमिश्रणे ॥ 

## खँग्वःयागु उत्पत्ति व छ्येलेज्या
### उत्पत्ति व विकास
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या दक्ले न्ह्य संस्कृतय् जुगु ख। लिपा थ्व खँग्वयागु तत्सम खँग्वया रुपे यक्व भासे, यक्व कथलं छ्येलेज्या जुल। 
### छ्येलेज्या
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या संस्कृतय् व संस्कृत नाप स्वापू दुगु व संस्कृत नं बुया वगु भाषे जुगु खने दु। संस्कृत भासय् थ्व उपसर्गया छ्येलाया छुं दसु थ्व कथं दु-
१ क्रोधय् – अवख्याति ।  २ बोधय् – अवगतम् ।  ३ रोधय् – अवरोधः ।  ४ धैर्यय् – अवष्ट्म्भः ।  ५ भूषणय् – अवतंसयति ।  ६ न्यग्भावय् – अवनमति ।  ७ अभिभवय् – अवमन्यते, अवजानाति ।  ८ आदानय् – अवचिनोति ।  ९ भोजनय् – अवदंशः ।  १० श्लेषय् – अवगूहनम् ।  ११ धर्षणय् – अवमर्दः ।  १२ दर्पय् – अवलिप्यते ।  १३ ऐकाग्रय् – अवधत्ते ।  १४ क्लृप्तय् – अवक्रीणीते ।  १५ सेवाय् – अवलगति ।  १६ प्रहासय् – अवस्तनोति ।  १७ आलोकय् – अवलोकयते ।  १८ शुद्धय् – अवदातः ।  १९ अनुत्साहय् – अवसीदति ।  २० आज्ञाय् – अवदति ।  २१ वेलाय् – अवसरः ।  २२ आशङ्कनय् – अवदिशति ।  २३ मिश्रणय् – अवदधाति सारेण अन्नम्।

## स्वया दिसँ
*उपसर्ग

## पिनेयागु स्वापू
संस्कृत खँग्वसफू

पुचः:उपसर्ग
अविद्या

मस्युगु अवस्थायात अविद्या धाइ। बुद्ध व हिन्दू धर्मय् थ्व खँग्वःया थःथःगु हे परिभाषा दु।

* अविद्या (बुद्ध धर्म): चतुरादि सत्य मथुगु अवस्था
* अविद्या (हिन्दू धर्म): उपनिषद् व वेदय् थी-थी थासय् थी-थी विद्या मदूगु अवस्था। 

पुचः:संस्कृत

## छ्येलेज्या
* दसु — ***'अविद्या'''स्मितारागद्वेषाभिनिवेशाः पञ्च क्लेशाः। 
* दसु — ***'अविद्या** क्षेत्रमुत्तरेषां प्रसुप्ततनुविच्छिन्नोदाराणाम्। 
* दसु — **भाषार्थ** **-** इसी प्रकार परमेश्वर की उपासना करके, **अविद्या** आदि क्लेश तथा अधर्म्माचरण आदि दुष्ट गुणों को निवारण करके, शुद्ध विज्ञान और धर्मादि शुभ गुणों के आचरण से आत्मा की उन्नति करके, जीव मुक्ति को प्राप्त हो जाता है। 
* दसु — (**अविद्या**॰) एक (**अविद्या**) दूसरा (अस्मिता) तीसरा (राग) चौथा (द्वेष) और पांचवां (अभिनिवेश)। 
* दसु — (**अविद्या**क्षेत्र॰) उन में से अस्मितादि चार क्लेशों और मिथ्याभाषणादि दोषों की माता **अविद्या''' है, जो कि मूढ़ जीवों को अन्धकार में फंसा के जन्ममरणादि दुःखसागर में सदा डुबाती है। 

## लिधंसा
अव्यय

**अव्यय** धाःगु संस्कृत व संस्कृत नाप स्वापू दूगु भासय् छ्येलिगु छगू विशेष प्रकारया खँग्वः ख। अव्यय धाःगु लिङ्ग, विभक्ति, वचन नाप रुप महिलिगु खँग्वः ख। थुकियात श्लोकय् थ्व कथं वर्णन यानातःगु दु- 

:**सदृशं त्रिषु लिङ्गेषु सर्वासु च विभक्तिषु ।**
:**वचनेषु च सर्वेषु यन्न व्येति तदव्ययम्॥** इति

अतः, सर्व लिङ्ग, सर्व विभक्ति, सर्व वचनय् महिलिगु खँग्वः अव्यय ख। 

## दसु
संस्कृत भासय् यक्व अव्यय दु। छुं अव्ययत थ्व कथं दु

अथ,अपि,अलम्, इति,इव, उच्चैः,  एव, कदा, कुतः, क्व, खलु, चित्, चेत्, तूष्णीम्, नूनम्, पुरा, मा, मिथ्या, इतस्ततः,  अत्र तत्र,  यथा तथा, यदा तदा, यद्यपि, यदि तर्हि, यावत्, वरम् वा विना सहसा हि ह्यः

## स्वयादिसँ
* संस्कृत
* व्याकरण

पुचः:अव्यय
पुचः:व्याकरण
अश्वत्थामा

**अश्वत्थामा** महाभारत कथं द्रोणाचार्यया काय् ख। कौरवतेगु पहंलिना ल्वाना म्वाम्ह महारथी वय्‌कः हे छम्ह ख।  

## खँग्वःयागु उत्पत्ति व छ्येलेज्या
### उत्पत्ति व विकास
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या दक्ले न्ह्य संस्कृतय् जुगु ख। लिपा थ्व खँग्वयागु तत्सम खँग्वया रुपे यक्व भासे, यक्व कथं छ्येलेज्या जुल। 

## स्वया दिसँ
*हिन्दू धर्म

## शास्त्रय् दसु

**अग्निपुराणम् — अध्यायः १४**
रात्रौ सषुप्तञ्च बलं पाण्डवानां न्यपातयत् ।। २० ।।
अक्षौहिणीप्रमाणन्तु अश्वत्थामा महाबलः। 
द्रौपदेयान् सापञ्चालान् धृष्टद्युन्नञ्च सोऽवधीत् ।। २१ ।।

**मत्स्यपुराणम् — अध्यायः ४५**
अश्विन्यां च ततः पुत्राः पृथुर्विपृथुरेव च। 
अश्वत्थामा सुबाहुश्च सुपार्श्वकगवेषणौ।। ४५.३२ ।।
वृष्टिनेमिः सुधर्मा च तथा शर्यातिरेव च।

**मत्स्यपुराणम् — अध्यायः ९**
सावर्ण्यस्य प्रवक्ष्यामि मनोर्भावि तथान्तरम्।। ९.३१ ।।
अश्वत्थामा शरद्वांश्च कौशिको गालवस्तथा। 
शतानन्दः काश्यपश्च रामश्च ऋषयः स्मृताः।। ९.३२ ।।

**महाभारतम्-01-आदिपर्व-064**

	अश्वत्थामा ततो जज्ञे द्रोणादेव महाबलः।तथैव धृष्टद्युम्नोऽपि साक्षादग्निसमद्युतिः।।		1-64-150a1-64-150b	


## लिधंसा
अश्विनी

**अश्विनि** हिन्दू धर्म कथं छगू नक्षत्र ख। 

## खँग्वःयागु उत्पत्ति व छ्येलेज्या
### उत्पत्ति व विकास
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या दक्ले न्ह्य संस्कृतय् जुगु ख। लिपा थ्व खँग्वयागु तत्सम खँग्वया रुपे यक्व भासे, यक्व कथं छ्येलेज्या जुल। 
## स्वया दिसँ
*हिन्दू धर्म

## शास्त्रय् दसु

**अग्निपुराणम् — अध्यायः १२१**
क्षौरर्क्षे शुभवारे च समावर्तनमिष्यते  ॥२८
शुभक्षेत्रे विलग्नेषु शुभयुक्तेक्षितेषु च  ।२९
अश्विनीमघाचित्रासु स्वातीयाम्योत्तरासु च  ॥२९
पुनर्वसौ तथा पुष्ये धनुर्वेदः प्रशस्यते  ।३०
भरण्यार्द्रा मघाश्लेषा वह्निभगर्क्षयोस्तथा  ॥३०

**अग्निपुराणम् — अध्यायः १२६**
स जयेत्सैन्यसङ्घातं द्यूतमध्वानमाहवं  ॥१२
रोहिणी चोत्तरास्तिस्रो मृगः पञ्च स्थिराणि हि  ।
अश्विनी रेवती स्वाती धनिष्ठा शततारका  ॥१३
क्षिप्राणि पञ्चभान्येव यात्रार्थी चैव(३) योजयेत् ।
अनुराधाहस्तमूलं मृगः पुष्यं पुनर्वसुः  ॥१४

**अग्निपुराणम् — अध्यायः १२७**
यात्रावाणिज्यसङ्ग्रामे विवाहे राजदर्शने  ।१२७.०१८
वृद्धिं जयन्तथा लाभं युद्धे जयमवाप्नुयात् ॥१२७.०१८
अश्विनी विंशताराश्च तुरगस्याकृतिर्यथा  ।१२७.०१९
यद्यत्र कुरुते वृष्टिमेकरात्रं प्रवर्षति  ॥१२७.०१९
यमभे तु यदा वृष्टिः पक्षमेकन्तु वर्षति ॥२०॥१२७.०२०

**अग्निपुराणम् — अध्यायः १२८**
वाह्यनाड्यां स्थितान्येव अष्टौ ह्यृक्षाणि यत्नतः  ॥१२८.००४
रोहिणीपुष्यफल्गुण्यः स्वाती ज्येष्ठा क्रमेण तु  ।१२८.००५
अभिजिच्छततारा तु अश्विनी मध्यनाडिका  ॥१२८.००५
कोटमध्ये तु या नाडी कथयामि प्रयत्नतः  ।१२८.००६
मृगश्चाभ्यन्तरे पूर्वं तस्याग्नेये पुनर्वसुः  ॥१२८.००६

## लिधंसा
अष्टदलकमलबन्ध

**अष्टदलकमलबन्ध** छगु संस्कृत भाषायागु खँग्वः  खः। थ्व खँग्वःयागु  छ्येलेज्या येक्व सफू व स्तोत्रय् जुगु दु।

## खँग्वःयागु उत्पत्ति व छ्येलेज्या
### उत्पत्ति व विकास
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या दक्ले न्ह्य संस्कृतय् जुगु ख। लिपा थ्व खँग्वयागु तत्सम खँग्वया रुपे यक्व भासे, यक्व कथलं छ्येलेज्या जुल। 
### छ्येलेज्या

थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या संस्कृतय् व संस्कृत नाप स्वापू दुगु व संस्कृत नं बुया वगु भाषे जुगु खने दु। 
## मेमेगु भाषे छ्येलिगु रुप
मेमेगु भाषे थ्व खँग्वयात छ्येलिगु रुप थ्व कथलं दु 
*नेपाल भाषा : 
*पालि : 
*हिन्दी : 
*खेँ भाषा : 
*बांग्ला भाषा : 
*मराठी भाषा : 
*भोजपुरी भाषा : 
*उडिया भाषा : 
*गुजराती भाषा : 
*मणिपुरी भाषा : 
*रोमानी भाषा : 
*पञ्जाबी भाषा : 
*आसामी भाषा : 
*मैथिली भाषा : 
*द्रविड भाषात : 
*मेमेगु भाषा: 

## स्वया दिसँ
*संस्कृत

## पिनेयागु स्वापू
संस्कृत खँग्वसफू
बोरिस येल्सिन

**बोरिस निकोलायेभिच येल्सिन** () (फेब्रुवरी १ १९३१ &ndash; अप्रिल २३ २००७) १९९१ निसें १९९९ तक्क रुसी महासंघयागु राष्ट्रपति जुयादिम्ह छम्ह नेता खः।

## लिधंसा
असि

**असि** (हिन्दी: अस्सी) बाय् असी भारतया उत्तर प्रदेश राज्यया वाराणसी नगरय् दूगु छगू चिधंगु खुसि ख। थ्व गंगा खुसिया छगू चिधंगु सहायक खुसि ख। असि खुसिया उल्लेख प्राचीन ग्रन्थय् दुने पद्म पुराण, मत्स्य पुराण, अग्नि पुराण व कुर्म पुराणय् खनेदु। वामन पुराण कथं थ्व खुसि वरुण खुसिया नापं द्यःतेसं दयेकूगु ख। थ्व खुसि ८ किलोमिटर ताःहाकः। असि खुसियात वाराणसी प्रशासन नापं यक्व स्थानीय मनुतेसं अस्सी नाला नं धाइ।

## खँग्वःयागु उत्पत्ति व छ्येलेज्या
### उत्पत्ति व विकास
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या दक्ले न्ह्य संस्कृतय् जुगु ख। लिपा थ्व खँग्वयागु तत्सम खँग्वया रुपे यक्व भासे, यक्व कथलं छ्येलेज्या जुल। 
### छ्येलेज्या
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या संस्कृतय् व संस्कृत नाप स्वापू दुगु व संस्कृत नं बुया वगु भाषे जुगु खने दु। वाराणासी नगरया नां वाराण व असि नां स्वानावःगु ख। 

## इतिहास
असि खुसिया उद्गम बनारस हिन्दू विश्वविद्यालयया क्याम्पसया लिक्क वाराणसीया दक्षिणी उपनगरय् दु व करिब ५ किलोमिटर उत्तरपूर्वय् बाहावनि। मूल रुपं वाराणसीया घाटया दकलय् दक्षिणी असि घाटय् गंगाय् बाहावनि। सन् १९८१/१९८२इ असिया लं कृत्रिम रुपं हिलाबिल, व थुकिया मुहानयात करिब ५०० मिटर दक्षिणय् स्थानान्तरण यात।

अस्सि खुसिया उत्पत्ति वाराणसीया काण्डवाय् जुइ व गंगा खुसिइ स्वाये न्ह्यः चिताइपुर, करौंडी, कर्मजीतपुर, नेवाडा, सराय नन्दन, नारिया, साकेत नगर नगवा जुया वनि।

छगू चिधंगु खुसि जूसां हिन्दू पवित्र नगर वाराणसीनाप स्वापू दुगुलिं असि खुसिया छुं महत्व दु। परम्परागत मान्यता कथं उत्तरय् गंगा व वरुण खुसिया नापं असि खुसिं वाराणसीया सीमायात पवित्र थाय् कथं चिं तःगु दु। अतः वरुण व असि खुसिया नांं स्वानाः वाराणसी नां दयावःगु ख। 

## स्वया दिसँ
*वाराणासी
असिद्धी

**असिद्धी** नेपालभाषाया छगू खंग्वः ख। थ्व खँग्वःया छ्येला सिद्धि मदूगु वा सामाजिक नर्मय् मच्वनिपिं मनुतयेत सःतयेयात जुइ। थ्व खँग्वः आधिकारिक भाषाय् म्हो व व्यवहारिक भाषाय् अप्व छ्येलिगु खनेदु।

## स्वया दिसँ
*संस्कृत
*नेपालभाषा
अस्त्र

**अस्त्र** धागु छगू थासं मेगु थासय् केइकी ज्युगु वा मुइके ज्युगु आयुध ख। 

## वर्गीकरण
अस्त्रया वर्गीकरण थ्व कथं दु

(अ) ल्हातं वांछइगु अस्त्र, दसु भाला; 

(आ)यन्त्रं वांछइगु अस्त्र, दसु वाण, क्याटापल्ट, ट्रेबुशे आदि। 

## लिधंसा

## स्वयादिसँ
*आयुध

पुचः:आयुध
पुचः:अस्त्र
आकर्षण

**आकर्षण** छगु संस्कृत खँग्वः खः। छुं नं वस्तुयात थःगु थासय् सालाकायेगु वस्तुया गुणयात आकर्षण धाइ। थीथी परिस्थितिइ थ्व खँग्वःयात थीथी कथं छ्यलीगु या। दसु- विज्ञानय् गुरुत्वाकर्षण धाःगु वस्तुया भौतिक मात्राया कारनं वस्तुं मेगु वस्तुयात सालिगु गुण ख।  

## खँग्वःयागु उत्पत्ति व छ्येलेज्या
थ्व खँग्वःयात नेपालभासय् पाहाँखँग्वःया कथं छ्यलीगु या। 

## स्वया दिसँ
*गुरुत्वाकर्षण

पुचः: पाहाँ खँग्वः
आकार

**आकार** धयागु छुं वस्तुया रुप वा उकिया पिनेया सीमा, रुपरेखा/परिधि वा पिनेया भःया स्वरुपात्मक प्रतिनिधित्व ख। आकार छुं न वस्तुया आधारभूत गुण ख व थ्व गुण बस्तुया मेमेगु गुण दसु वस्तुया थाय् , बनावट, वा सामग्रीया ताजि स्वया पा। ज्यामितिइ आकारं वस्तुया थाय् , मात्रा वा स्केल, अभिमुखीकरण व प्रतिबिम्बया बारेय् जानकारीयात महत्त्व बीमखु। 

छगू समतल आकार वा समतल आकृति छगू समतलय् द्यने दयाच्वनि। ठोस त्रिआयामिक आकार धाःसा स्वंगु आयामय् दयाच्वनि। 

## खँग्वःयागु उत्पत्ति व छ्येलेज्या
### उत्पत्ति व विकास
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या दक्ले न्ह्य संस्कृतय् जुगु ख। लिपा थ्व खँग्वयागु तत्सम खँग्वया रुपे यक्व भासे, यक्व कथलं छ्येलेज्या जुल। 
### छ्येलेज्या
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या संस्कृतय् व संस्कृत नाप स्वापू दुगु व संस्कृत नं बुया वगु भाषे जुगु खने दु। 

## साधारण आकारया वर्गिकरण

छुं साधारण आकारयात यक्व पुचलय् तयेछिं। दसुया निंतिं, बहुभुजयात इमिगु कुंया ल्याखं कथं स्वकुं (त्रिभुज), प्यकुं (चतुर्भुज), न्याकुं (पञ्चभुज) आदि कथं वर्गीकृत याइ। थ्व प्रत्येकयात हानं चिधंगु पुचलय् बायातःगु दु। स्वकुंत समभुज, समद्विभुज, ओब्टुस, तीक्ष्ण, स्केलिन आदि जुइफु धाःसा प्यकुं रेक्त्याङ्गल, रोम्बाइ, ट्रेपेजोइड, स्क्वायर आदि जुइफु।

मेमेगु सामान्य आकारत फुति, ध्वः, बः वा समतल, व शंकु खण्ड (conic sections) दसु इलिप्स, चाकः, व पाराबोला ख।

दकलय् साधारण ३-आयामी आकारय् पोलिहेड्रा ला। थ्व पेचूगु समतल ख्वाः दूगु आकार ख। इलिप्सोइद (ellipsoids) गुगु खेँय् आकारया वा गोलाकार आकारया वस्तु खः। अन्य आकारय् सिलिन्डर व कोन ला।

यदि छुं वस्तु थुकी मध्ये छगू पुचलय् पाय्छि वा अनुमानित रुपं नं लाःसा झीसं उकियात वस्तुया आकारया वर्णन यायेफइ। 

## स्वया दिसँ
*वस्तु
* भौतिकशास्त्र

पुचः:भौतिकशास्त्र
आगम

**आगम** बुद्ध धर्मया आरम्भिक ग्रन्थतेगु संग्रह खः। न्यागु आगमया मंका रूपयात 'सुत्तपिटक' नं धाइगु या। थेरवाद परम्पराय् 'आगम'यात 'निकाय' धाइगु या।  
बुद्ध धर्मय् आगम खँग्वःया छ्येला प्रारम्भिक बुद्ध धर्मया सूत्र मुनाया निंतिं याः। थ्व सूत्रमुना आपालं चिनिया भाय्हिलातःगु रुपय् संरक्षित दु। छुं धाःसा प्राकृत व संस्कृतय् नं जीवित हदु। गान्धार व सँदेय् भासय् हिलातःगु नं यक्व ग्रन्थ दु। आगमया सूत्र पाली त्रिपिटकया सुत्तपिटकया न्हापांगु ४ निकाय (व ५गू निकायया अंश) नाप मेल नः। थ्व अर्थय् आगमयात निकायया पर्याय धायेछिं। आगम व निकायतेगु छुं पाठ धाःसा अलग दु। अंगुत्तरनिकाय व संयुत्तनिकायया तःधंगु भाग आगमय् मदु, व छुं स्रोत सामग्री नं भिन्न जु। 

आगम खँग्वःया प्रयोग, छुं अवस्थाय् विशिष्ट ग्रन्थयात मयासें शास्त्रतेगु छगू वर्गया निंतिं नं छ्येलीगु याः। थ्व रुपय् थ्व खँग्वःया अर्थ सुत्तपिटक नं जुइ, गुकियात थेरवाद परम्पराय् विनयपिटक नापं  गौतम बुद्धया देशनाया दजके प्राचीन व ऐतिहासिक रूपया कथं कायेगु या। 

४गू शताब्दीया महायान अभिधर्म ग्रन्थ अभिधर्मसमुच्चयय्  असंग भिक्षुं प्राकृत/संस्कृत आगमतेत श्रावकपिटक धकाः धयादीगु दु। वय्कलं थुकियात श्रावक व प्रत्यबुद्ध नाप स्वानादीगु दु।  असंगं महायान सूत्रतेत बोधिसत्वपिटक नाप स्वापू दूगु ग्रन्थया रूपय् वर्गीकृत यानादिल, गुकियात बोधिसत्वतेगु  शिक्षाया संग्रह धका धयातल। 

## थीथी बुद्ध धर्मया आगम
* दीर्घ आगम: दीर्घ आगम थेरवादया दीघनिकाय नाप मेल नं। चिनिया बौद्ध ग्रन्थय् थ्व ग्रन्थयात चिनिया भासय् धर्मगुप्तक संघं भाषानुवाद याःगु धकाः धयातःगु दु। थ्व भाय्हिला बुद्धयासन व झु फोनियानं सन् ४१३य् लिपांगु चिन राजवंशया कालय् पूवंकादीगु खः। थ्व रुपय् थुकिलि ३० सूत्रत दु धाःसा थुकिया पालि त्रिपिटकया समकक्षी निकाय दीघनिकायय् ३४पू सूत्र दु। धर्मगुप्तकया संस्कृत ग्रन्थ वर्तमानय् मदयावन। १९९०स धाःसा सर्वास्तिवादी संस्कृत दीघ आगमया छुं अंश लूगु दु। सर्वास्तिवादी संस्करणया छुं खण्ड सँदेय् भासय् नं ल्यंगु दु। 
* मध्यम आगम: मध्यम आगम थेरवादया मज्झिमनिकाय नाप मेल नं।
* संयुक्त आगम: संयुक्त आगम थेरवादया संयुत्तनिकाय नाप मेल नं।
* एकोत्तर आगम: एकोत्तर आगम थेरवादया अङ्गुत्तरनिकाय नाप मेल नं।
* क्षुद्रक आगम: क्षुद्रक आगम थेरवादया खुद्दकनिकाय नाप मेल नं।

## स्वया दिसँ
*त्रिपिटक

## लिधंसा
आचार

**आचार** छगु संस्कृत भाषायागु खँग्वः  खः। थ्व खँग्वःयागु  छ्येलेज्या येक्व सफू व स्तोत्रय् जुगु दु। धर्मशास्त्र अनुसार आचार धाःगु मनुनं थःगु ज्ञान अनुसार पालन यायेमाःगु सामाजिक दायित्व ख।

## खँग्वःयागु उत्पत्ति व छ्येलेज्या
### उत्पत्ति व विकास
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या दक्ले न्ह्य संस्कृतय् जुगु ख। लिपा थ्व खँग्वयागु तत्सम खँग्वया रुपे यक्व भासे, यक्व कथं छ्येलेज्या जुल। 
### छ्येलेज्या
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या संस्कृतय् व संस्कृत नाप स्वापू दुगु व संस्कृत नं बुया वगु भाषे जुगु खने दु। 

## स्वया दिसँ
*हिन्दू धर्म

## शास्त्रय् दसु

**अभिज्ञानशाकुन्तलम् — पञ्चमोऽङ्कः**
::::(इति पर्याकुलस्तिष्ठति)
::(प्रविश्य) कञ्चुकी – अहो न खल्वीदृशीमवस्थां प्रतिपन्नोऽस्मि ।
::   आचार इत्यवहितेन मया गृहीता 
::   या वेत्रयष्टिरवरोधगृहेषु राज्ञः ।
::   काले गते बहुतिथे मम सैव जाता

**अर्थशास्त्रम् — अधिकरणम् १ — अध्यायः १४**

 कृत्य-अकृत्य-पक्ष-उपग्रहः स्व-विषये व्याख्यातः । पर-विषये वाच्यः   ।। ०१.१४.०१  ।।
 संश्रुत्यार्थान्विप्रलब्धः । तुल्य-कारिणोः शिल्पे वाउपकारे वा विमानितः । वल्लभ-अवरुद्धः । समाहूय पराजितः । प्रवास-उपतप्तः । कृत्वा व्ययं अलब्ध-कार्यः । स्वधर्माद्दायाद्याद्वाउपरुद्धः । मान-अधिकाराभ्यां भ्रष्टः । कुल्यैरन्तर्हितः । प्रसभ-अभिमृष्ट-स्त्रीकः । कार-अभिन्यस्तः । पर-उक्त-दण्डितः । मिथ्या-आचार-वारितः । सर्व-स्वम् आहारितः । बन्धन-परिक्लिष्टः । प्रवासित-बन्धुः  इति क्रुद्ध-वर्गः   ।। ०१.१४.०२  ।।
 स्वयं उपहतः । विप्रकृतः । पाप-कर्म-अभिख्यातः । तुल्य-दोष-दण्डेनौद्विग्नः । पर्यात्त-भूमिः । दण्डेनौपनतः । सर्व-अधिकरणस्थः । सहसा-उपचित-अर्थः । तत्-कुलीन-उपाशंसुः । प्रद्विष्टो राज्ञा । राज-द्वेषी च  इति भीत-वर्गः   ।। ०१.१४.०३  ।।
 परिक्षीणः । अन्य-आत्त-स्वः । कदर्यः । व्यसनी । अत्याहित-व्यवहारश्च  इति लुब्ध-वर्गः   ।। ०१.१४.०४  ।।

**अर्थशास्त्रम् — अधिकरणम् ६ — अध्यायः १**
शुश्रूषा-श्रवण-ग्रहण-धारण-विज्ञान-ऊह-अपोह-तत्त्व-अभिनिवेशाः प्रज्ञा-गुणाः   ।। ०६.१.०४  ।।
 शौर्यं अमर्षः शीघ्रता दाक्ष्यं चौत्साह-गुणाः   ।। ०६.१.०५  ।।
 वाग्मी प्रगल्भः स्मृति-मति-बलवानुदग्रः स्व्-अवग्रहः कृत-शिल्पोअव्यसनो दण्ड-नाय्युपकार-अपकारयोर्दृष्ट-प्रतीकारी ह्रीमानापत्-प्रकृत्योर्विनियोक्ता दीर्घ-दूर-दर्शी देश-काल-पुरुष-कार-कार्य-प्रधानः संधि-विक्रम-त्याग-सम्यम-पण-परच्-छिद्र-विभागी संवृतोअदीन-अभिहास्य-जिह्म-भ्रुकुटी-क्षणः काम-क्रोध-लोभ-स्तम्भ-चापल-उपताप-पैशुन्य-हीनः शक्लः स्मित-उदग्र-अभिभाषी वृद्ध-उपदेश-आचार इत्यात्म-सम्पत्  ।। ०६.१.०६  ।।
 अमात्य-सम्पदुक्ता पुरस्तात्  ।। ०६.१.०७  ।।
 मध्ये चान्ते च स्थानवानात्म-धारणः पर-धारणश्चऽपदि स्व-आरक्षः स्व-आजीवः शत्रु-द्वेषी शक्य-सामन्तः पङ्क-पाषाण-उषर-विषम-कण्टक-श्रेणी-व्याल-मृग-अटवी-हीनः कान्तः सीता-खनि-द्रव्य-हस्ति-वनवान्गव्यः पौरुषेयो गुप्त-गोचरः पशुमानदेव-मातृको वारि-स्थल-पथाभ्यां उपेतः सार-चित्र-बहु-पण्यो दण्ड-कर-सहः…

**अष्टाङ्गहृदयम् — उत्तरस्थानम्**
४.१७av रुद्रः स्कन्दः पिशाचो ऽहम् ४.१७cv मद्य-मांस-रुचिं विद्याद् ४.१७dv
दैत्य-ग्रह-वशी-कृतम्
स्व्-आचारं सुरभिं हृष्टं गीत-नर्तन-कारिणम् ।
स्नानोद्यान-रुचिं रक्त-वस्त्र-माल्यानुलेपनम् ॥ १८ ॥

## लिधंसा
आचरति

**आचरति** छगु संस्कृत भाषायागु खँग्वः  खः। थ्व खँग्वःयागु  छ्येलेज्या येक्व सफू व स्तोत्रय् जुगु दु।

## खँग्वःयागु उत्पत्ति व छ्येलेज्या
### उत्पत्ति व विकास
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या दक्ले न्ह्य संस्कृतय् जुगु ख। लिपा थ्व खँग्वयागु तत्सम खँग्वया रुपे यक्व भासे, यक्व कथलं छ्येलेज्या जुल। 
### छ्येलेज्या

थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या संस्कृतय् व संस्कृत नाप स्वापू दुगु व संस्कृत नं बुया वगु भाषे जुगु खने दु।
* दसु — श्लिष्टा क्रिया अर्थात् यः अध्यापकः मनसा वाचा कर्मणा एकत्वं निर्वहति तथा च सङ्क्रान्तिरन्यस्य विशेषयुक्ता अर्थात् मनसा वाचा कर्मणा एकरुपतां संस्थाप्य यः शिक्षकः यद् बूते तदाचरति, अपि च यत् **आचरति** तत् प्रभावात्मकरीत्या अन्यस्मै सम्प्रेषण अपि समर्थो भवति। 
* दसु — **• सहाध्यायी:-** यदि शिक्षकः कक्षायां केवलं निर्देशकरूपेण तटस्थतया **आचरति** चेत् छात्राः भयस्याथवा लज्जायाः वशाद् जिज्ञासां न प्रकटेयुः। 
* दसु — अतः अध्यापकः सहाध्यायीवदपि **आचरति**। 
* दसु — काम-द्वेष-हर्ष-दैन्य-व्यवसाय-भय-द्वन्द्व-विपर्यासं इङ्गित-आकाराभ्यां हि मन्त्र-संवरण-अर्थं **आचरति** प्राज्ञः। 
* दसु — प्रज्ञापराधाद् ध्य् अयं देवर्षिपितृगन्धर्वयक्षराक्षसपिशाचगुरुवृद्धसिद्धाचार्यपूज्यानवमत्याहितान्य् **आचरति** अन्यद् वा किंचिद् एवंविधं कर्माप्रशस्तम् आरभते तम् आत्मना हतम् उपघ्नन्तो देवादयः कुर्वन्त्य् उन्मत्तम्। 

## मेमेगु भाषे छ्येलिगु रुप
मेमेगु भाषे थ्व खँग्वयात छ्येलिगु रुप थ्व कथलं दु 
*नेपाल भाषा : 
*पालि : 
*हिन्दी : 
*खेँ भाषा : 
*बांग्ला भाषा : 
*मराठी भाषा : 
*भोजपुरी भाषा : 
*उडिया भाषा : 
*गुजराती भाषा : 
*मणिपुरी भाषा : 
*रोमानी भाषा : 
*पञ्जाबी भाषा : 
*आसामी भाषा : 
*मैथिली भाषा : 
*द्रविड भाषात : 
*मेमेगु भाषा: 

## स्वया दिसँ
*संस्कृत

## पिनेयागु स्वापू
संस्कृत खँग्वसफू

## लिधंसा
आत्मभाव

**आत्मभाव** छगु संस्कृत भाषायागु खँग्वः  खः। थ्व खँग्वःयागु  छ्येलेज्या येक्व सफू व स्तोत्रय् जुगु दु।

## खँग्वःयागु उत्पत्ति व छ्येलेज्या
### उत्पत्ति व विकास
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या दक्ले न्ह्य संस्कृतय् जुगु ख। लिपा थ्व खँग्वयागु तत्सम खँग्वया रुपे यक्व भासे, यक्व कथलं छ्येलेज्या जुल। 
### छ्येलेज्या

थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या संस्कृतय् व संस्कृत नाप स्वापू दुगु व संस्कृत नं बुया वगु भाषे जुगु खने दु।
* दसु — एष आनन्द आरामिकोऽनेन कुशलमूलेन चित्तोत्पादेन देयधर्मपरित्यागेन च त्रयोदश कल्पान् विनिपातं न गमिष्यति, पश्चिमे भवे पश्चिमे निकेते पश्चिमे समुच्छ्रये पश्चिमे **आत्मभाव**प्रतिलम्भे निर्मलो नाम प्रत्येकबुद्धो भविष्यति। 
* दसु — एते आनन्द गोष्ठिका अनेन कुशलमूलेन चित्तोत्पादेन देयधर्मपरित्यागेन च विंशत्यन्तरकल्पान् विनिपातं न गमिष्यन्ति, पश्चिमे भवे पश्चिमे निकेते पश्चिमे समुच्छ्रये पश्चिमे **आत्मभाव**प्रतिलम्भे वल्गुस्वरा नाम प्रत्येकबुद्धा भविष्यन्ति। 
* दसु — मया युष्माकमर्थे स्वजीवितपरित्यागेनायमेवंविध **आत्मभाव** उपात्तः। 
* दसु — पदार्थः—हे सभा, सेना और शाला आदि के अध्यक्ष विद्वान्! आप जैसे (दूढ्यः) दुष्ट बुद्धियों और (दुःशंसान्) जिनकी दुःख देनेहारी सिखावटें हैं, उन डाकू आदि (अत्रिणः) शत्रुजनों को (वधैः) ताड़नाओं से (अप, जहि) अपघात अर्थात् दुर्गति से दुःख देओ और शरीर (वा) वा **आत्मभाव** से (दूरे) दूर (वा) अथवा (अन्ति) समीप में (ये) जो (केचित्) कोई अधर्मी शत्रु वर्त्तमान हों, उनको (अपि) भी अच्छी शिक्षा वा प्रबल ताड़नाओं से सीधा करो। 
* दसु — सम्पत्तिशब्दस्य समृध्दौ रूढत्वात्पुनरुपादानं व्यर्थमित्याश्ङ्क्याह-सम्पत्तिरनुपरूप **आत्मभाव** इति। 

## मेमेगु भाषे छ्येलिगु रुप
मेमेगु भाषे थ्व खँग्वयात छ्येलिगु रुप थ्व कथलं दु 
*नेपाल भाषा : 
*पालि : 
*हिन्दी : 
*खेँ भाषा : 
*बांग्ला भाषा : 
*मराठी भाषा : 
*भोजपुरी भाषा : 
*उडिया भाषा : 
*गुजराती भाषा : 
*मणिपुरी भाषा : 
*रोमानी भाषा : 
*पञ्जाबी भाषा : 
*आसामी भाषा : 
*मैथिली भाषा : 
*द्रविड भाषात : 
*मेमेगु भाषा: 

## स्वया दिसँ
*संस्कृत

## पिनेयागु स्वापू
संस्कृत खँग्वसफू

## लिधंसा
आदित्यः

**आदित्यः** छगु संस्कृत भाषायागु खँग्वः  खः। थ्व खँग्वःयागु  छ्येलेज्या येक्व सफू व स्तोत्रय् जुगु दु।

## खँग्वःयागु उत्पत्ति व छ्येलेज्या
### उत्पत्ति व विकास
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या दक्ले न्ह्य संस्कृतय् जुगु ख। लिपा थ्व खँग्वयागु तत्सम खँग्वया रुपे यक्व भासे, यक्व कथलं छ्येलेज्या जुल। 
### छ्येलेज्या

थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या संस्कृतय् व संस्कृत नाप स्वापू दुगु व संस्कृत नं बुया वगु भाषे जुगु खने दु।
* दसु — &lt;poem&gt;&lt;span style="font-size: 14pt; line-height: 200%"&gt;उद्यन्न् **आदित्यः** क्रिमीन् हन्तु निम्रोचन् हन्तु रश्मिभिः। 
* दसु — **आदित्यः** पर्वतेभ्यो विश्वदृष्टो अदृष्टहा। 
* दसु — **आदित्यः** सविता सूर्य्यो मिहिरोऽर्कः प्रभाकरः। 
* दसु — &lt;p style="text-align: justify;"&gt;&lt;strong&gt;पदार्थः&mdash;&lt;/strong&gt;(असि) (यमः) नियन्ता न्यायाधीश इव (असि) (**आदित्यः**) सूर्य्यवद्विद्यया प्रकाशितः (अर्वन्) वेगवान् वह्निरिव वर्त्तमानजन (असि) (त्रितः) त्रिभ्यः (गुह्येन) गुप्तेन (व्रतेन) शीलेन (असि) (सोमेन) ऐश्वर्येण (समया) समीपे (विपृक्तः) विशेषेण सम्बद्धः (आहुः) कथयन्ति (ते) तव (त्रीणि) (दिवि) प्रकाशे (बन्धनानि)। 
* दसु — &lt;p style="text-align: justify;"&gt;&lt;strong&gt;पदार्थः&mdash;&lt;/strong&gt;हे (अर्वन्) वेगवान् अग्नि के समान जन! जिससे तू (गुह्येन) गुप्त (व्रतेन) स्वभाव तथा (त्रितः) कर्म, &lt;span&gt;उपासना&lt;/span&gt;, &lt;span&gt;ज्ञान से युक्त (यमः) नियमकर्त्ता न्यायाधीश के तुल्य (असि) है&lt;/span&gt;, (&lt;span&gt;**आदित्यः**) सूर्य के तुल्य विद्या से प्रकाशित जैसा (असि) है&lt;/span&gt;, &lt;span&gt;विद्वान् के सदृश (असि) है&lt;/span&gt;, (&lt;span&gt;सोमेन) ऐश्वर्य के (समया) निकट (विपृक्तः) विशेषकर संबद्ध (असि) है। 

## मेमेगु भाषे छ्येलिगु रुप
मेमेगु भाषे थ्व खँग्वयात छ्येलिगु रुप थ्व कथलं दु 
*नेपाल भाषा : 
*पालि : 
*हिन्दी : 
*खेँ भाषा : 
*बांग्ला भाषा : 
*मराठी भाषा : 
*भोजपुरी भाषा : 
*उडिया भाषा : 
*गुजराती भाषा : 
*मणिपुरी भाषा : 
*रोमानी भाषा : 
*पञ्जाबी भाषा : 
*आसामी भाषा : 
*मैथिली भाषा : 
*द्रविड भाषात : 
*मेमेगु भाषा: 

## स्वया दिसँ
*संस्कृत

## पिनेयागु स्वापू
संस्कृत खँग्वसफू

## लिधंसा
इन्तरनेत

thumb|अन्तरजालया छगु खण्डय् थी-थी कथंया "लं"तेगु किपा

इन्टरनेट हलिमया कम्प्युटरतेगु छगू अन्तराष्ट्रिय नेटवर्क ख। थुकिलि डेटा आदान-प्रदान छगु स्तरीय इन्टरनेट प्रोटोकल छ्येला प्याकेट स्विचिङ पद्धतिं जुइ। थ्व छगु "सञ्जालतेगु सञ्जाल" ख गुकिलि लखौं लख चिधंगु ग्रागस्थ, ब्वनाकुथि, बनेज्या, व सरकारी सञ्जालत दै। थ्व सञ्जालं थी-थी कथंया सूचं व सेवा, दसु- इ-मेल, अनलाइन च्याट, फाइल ट्रान्सफर, व स्वानाच्वंगु वेबपौत व मेमेगु वर्ल्ड वाइड वेबया दस्तावेजत बिगु-काय्‌यु ज्याया।

## स्वयादिसँ
* कम्प्युटर

पुचः:कम्प्युटर
आपन्नं

**आपन्नं** छगु संस्कृत भाषायागु खँग्वः  खः। थ्व खँग्वःयागु  छ्येलेज्या येक्व सफू व स्तोत्रय् जुगु दु।

## खँग्वःयागु उत्पत्ति व छ्येलेज्या
### उत्पत्ति व विकास
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या दक्ले न्ह्य संस्कृतय् जुगु ख। लिपा थ्व खँग्वयागु तत्सम खँग्वया रुपे यक्व भासे, यक्व कथलं छ्येलेज्या जुल। 
### छ्येलेज्या

थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या संस्कृतय् व संस्कृत नाप स्वापू दुगु व संस्कृत नं बुया वगु भाषे जुगु खने दु।
* दसु — मार्ग-**आपन्नं** वाक्यं उत्क्रमयति। 
* दसु — सूक्ष्मास्योनोर्जस्वतीति प्रतिमन्त्रम् २३ पुरा क्रूरस्येत्यनुमार्ष्टि २४ अध्यधिवेदि प्रोक्षणीर्धारयति २५ अन्योऽथ स्फ्यमुद्यम्याह प्रोक्षणीरासादयेध्मं बर्हिरुपसादय स्रुचः सम्मृड्ढि पत्नीं सन्नह्याऽज्येनोदेहीति यदीच्छेत् २६ यथाप्रेषितमन्यः २७ स्वयं वा-ऽविरोधात् २८ सम्प्रषावचनाच्च २९ प्राक् स्तरणाद्वेदिं नाऽवमृशेत् ३० शृतानि च हवींष्याप्रचरणात् ३१ अङ्गुष्ठाऽङ्गुलिभ्यां मांससहिताभ्या-मवद्यन्त्येके ३२ **आपन्नं** स्तृणन् निरस्येत् ३३ द्विषतो वध इति स्फ्यमुदञ्चं प्रहरति ३४ अवनिज्य पाणी अपरेण प्रणीता स्फ्यं निदधाति ३५ इध्मा बर्हिश्च ३६ पूर्वमिध्मम् ३७ प्रणीता दक्षिणत वाऽहृत्य ३८ स्रुवं प्रतप्य पूर्ववद्वेदाग्रैरन्तरतः प्राक्सम्मार्ष्टि अनिशित इति विपर्यस्य बर्हिर्मूलैः प्राङ्गुत्क्रम्य ३९ प्रतप्य प्रतप्य प्रयच्छति ४० अनिशितेति स्रुचः ४१ तूष्णीं प्राशित्रहरणं शृताऽवदानं पात्री च ४२ सम्मार्जनान्यपास्यति ४३ आहवनीये प्रासनमेके ४४ ६ 2। 
* दसु — 31 नाप्रियहितद्वारेणाश्रयेत इत्यर्थाद् **आपन्नं** भवति इति। 
* दसु — कस्मात्, अनुभवकर्मविषयताम् **आपन्नं** यतः। 
* दसु — अनुभवो भोगः पुरुषस्य कर्म क्रिया तद्विषयतां भुज्यमानताम् **आपन्नं** यस्माद् अतः स्वं भवति। 

## मेमेगु भाषे छ्येलिगु रुप
मेमेगु भाषे थ्व खँग्वयात छ्येलिगु रुप थ्व कथलं दु 
*नेपाल भाषा : 
*पालि : 
*हिन्दी : 
*खेँ भाषा : 
*बांग्ला भाषा : 
*मराठी भाषा : 
*भोजपुरी भाषा : 
*उडिया भाषा : 
*गुजराती भाषा : 
*मणिपुरी भाषा : 
*रोमानी भाषा : 
*पञ्जाबी भाषा : 
*आसामी भाषा : 
*मैथिली भाषा : 
*द्रविड भाषात : 
*मेमेगु भाषा: 

## स्वया दिसँ
*संस्कृत

## पिनेयागु स्वापू
संस्कृत खँग्वसफू

## लिधंसा
आयात

**आयात** धयागु छगू थासय् मेगु थासं सामान वा  विचाः आदि आधिकरिक कथं ल्ह्ययाहयेगु ज्यायात धायेगु याइ । 
## खँग्वःयागु उत्पत्ति व छ्यलेज्या
### उत्पत्ति व विकास
थ्व खँग्व:यागु छ्यलेज्या दक्कले न्हापां संस्कृतय् जूगु ख: । लिपा थ्व खँग्व:यागु तत्सम खँग्व:या रुपे यक्व भासय्, यक्व कथं छ्यलेज्या जुल। 
### छ्यलेज्या

थ्व खँग्व:यागु छ्यलेज्या संस्कृतय् व संस्कृत नाप स्वापू दुगु व संस्कृतभासं बुया व:गु भाषाय् जूगु खने दु । 
## स्वया दिसँ
*बनेज्या
आरती

**आरती** हिन्दू धर्मय् द्ययात पुज्याइगु छगू पद्धति ख। 
## खँग्वःयागु उत्पत्ति व छ्येलेज्या
### उत्पत्ति व विकास
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या दक्ले न्ह्य संस्कृतय् जुगु ख। लिपा थ्व खँग्वयागु तत्सम खँग्वया रुपे यक्व भासे, यक्व कथलं छ्येलेज्या जुल। 
### छ्येलेज्या

थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या संस्कृतय् व संस्कृत नाप स्वापू दुगु व संस्कृत नं बुया वगु भाषे जुगु खने दु। 
## स्वया दिसँ
*हिन्दू धर्म

## शास्त्रय् दसु

**Celebrating Sanskrit**
1 इकाई, 10 इकाइयाँ, 100 इकाइयाँ, 1000 इकाइयाँ आदि परार्ध (10¹⁸) तक एक संख्या रेखा में स्थित की जा सकती हैं। अब संख्या रेखा का उपयोग करके जोड़, घटाव आदि किए जा सकते हैं।
ये तो कुछ नमूना हैं जो ये दर्शाने के लिये दिया गया है कि संस्कृत ग्रंथो में केवल पूजा पाठ या आरती के मंत्र नहीं है बल्कि सम्पूर्ण विज्ञान भरा पड़ा है।
दुर्भाग्य से कालांतर में व विदेशी आक्रांताओं के चलते संस्कृत का ह्रास होने के कारण हमारे पूर्वजों के ज्ञान का भावी पीढ़ी द्वारा विस्तार नहीं हो पाया और बहुत से ग्रंथ आक्रांताओं द्वारा नष्ट भ्रष्ट कर दिए गए ।

**अघनाशकगायत्रीस्तोत्रम्**
#गायत्री मंत्र
#गायत्री चालीसा
#गायत्री आरती
#गायत्री शाप विमोचनम्
#दुर्गा चालीसा

**गायत्री शाप विमोचनम्**
#गायत्री मंत्र
#गायत्री चालीसा
#गायत्री आरती
#गायत्री स्तोत्र
#अघनाशक गायत्री स्तोत्रम्

**गायत्रीस्तोत्रम्**
#गायत्रीमन्त्रः
#गायत्री चालीसा
#गायत्री आरती
#अघनाशकगायत्रीस्तोत्रम्
#गायत्रीशापविमोचनम्

## लिधंसा
आयोग

**आयोग** धागु छुं छगू ज्या या निंति देकातगु छगू वैधानिक संस्था ख।

## खँग्वःयागु उत्पत्ति व छ्येलेज्या
### उत्पत्ति व विकास
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या दक्ले न्ह्य संस्कृतय् जुगु ख। संस्कृतया खँग्वः आयोगःयात मेमेगु भाषाय् लिपा छ्य्‌ला यंकुगु ख। थ्व खँग्वयागु तत्सम खँग्वया रुपे यक्व भासे, यक्व कथलं छ्येलेज्या जुगु खने दु। 
### छ्येलेज्या
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या संस्कृतय् व संस्कृत नाप स्वापू दुगु व संस्कृत नं बुया वगु भाषे जुगु खने दु। 

## स्वया दिसँ
*सरकार
*अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोग, नेपाः
## लिधंसा
आराध्य

**आराध्य** छगु संस्कृत खँग्वः ख। थ्व खँग्वःयात हिन्दू धर्मय् प्रसन्नयाये अःपुम्ह द्यःयात इंगीत यायेत छ्येलि। प्रायः कूलतेगु छम्ह आराध्य द्यः दयाच्वनि।  

## खँग्वःयागु उत्पत्ति व छ्येलेज्या
### उत्पत्ति व विकास
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या दक्ले न्ह्य संस्कृतय् जुगु ख। लिपा थ्व खँग्वयागु तत्सम खँग्वया रुपे यक्व भासे, यक्व कथलं छ्येलेज्या जुल। 
### छ्येलेज्या
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या संस्कृतय् व संस्कृत नाप स्वापू दुगु व संस्कृत नं बुया वगु भाषे जुगु खने दु। 

## स्वया दिसँ
*हिन्दू धर्म

## पिनेयागु स्वापू
संस्कृत खँग्वसफू

## शास्त्रय् दसु

**अग्निपुराणम् — अध्यायः २४**
वौषडन्तेन मन्त्रेण प्लुतं सुस्वरमुच्चरन्  ॥२४.०३६
विष्णोर्वह्निन्तु संस्कृत्य श्रपयेद्वैष्णवञ्चरुम्  ।२४.०३७
आराध्य स्थिण्डिले विष्णुं मन्त्रान् संस्मृत्य संश्रपेत्(४)  ॥२४.०३७
आसनादिक्रमेणैव साङ्गावरणमुत्तमम्  ।२४.०३८
गन्धपुष्पैः समभ्यर्च्य ध्याता देवं सुरोत्तमम्  ॥२४.०३८

**अग्निपुराणम् — अध्यायः ६४**
तोयमध्यस्थितं देवं ततो यूपं निवेशयेत् ।६४.०३४
चतुरस्रमथाष्टास्रं वर्तुलं वा प्रवर्तितं(३)  ॥६४.०३४
आराध्य देवतालिङ्गं दशहस्तं तु कूपके  ।६४.०३५
यूपं यज्ञीयवृक्षोत्थं मूले हैमं फलं न्यसेत् ॥६४.०३५
वाप्यां पञ्चदशकरं पुष्करिण्यां तु विंशकम्  ।६४.०३६

**ऋग्वेदः सूक्तं १०.२९**
कत् । वाहः । अर्वाक् । उप । मा । मनीषा । आ । त्वा । शक्याम् । उपऽमम् । राधः । अन्नैः ॥३
हे "इन्द्र "ते तवेपन्मध्यमोत्तमानां सोमजन्यानां मदानां मध्ये कः “मदः "रन्त्यः रमयिता प्रीतिकरः "भूत् भवति । त्वत्प्रीतिकरमदयोग्यसोमदानाभिप्रायेणायं प्रश्नः । "उग्रः ओजस्वी त्वं “दुरः यज्ञगृहद्वाराणि "गिरः स्तुतिलक्षणा वाचश्च "अभि “वि “धाव अभ्यागच्छ । किंच "कत् कदा “वाहः । इन्द्रं प्रत्युह्यत इति वाहः सोम उच्यते । एवंभूतः “अर्वाक् त्वत्प्रसादात्फलदानायास्मदभिमुखो भविष्यतीति शेषः । अपि च कदा "मनीषा सवार्थदर्शिनी प्रज्ञा सर्वगुणग्राहिणी स्तुतिर्वा “मा मां त्वत्प्रसादात् “उप गमिष्यतीति शेष: । कदा हे इन्द्र “त्वा त्वाम् । “आ इत्युपसर्गश्रुतेर्योग्यपदाध्याहारः। आराध्य वयम् "अन्नैः सह "राधः धनम् "उपमं मत्समीपं "शक्याम् । शकिरत्र गत्यर्थोऽन्तर्भावितण्यर्थः । संगमयेयम् ॥
कदु॑ द्यु॒म्नमिं॑द्र॒ त्वाव॑तो॒ नॄन्कया॑ धि॒या क॑रसे॒ कन्न॒ आग॑न् ।

**नारदपुराणम्- उत्तरार्धः — अध्यायः ५३**
तत्र तत्र हरे भक्तिस्त्वयि स्तादक्षता सदा ।। ५३-६३ ।।
आराध्य त्वां परं दैत्या नराश्चान्येऽपि संगताः ।।
अवापुः परमां सिद्धिं कस्त्वां देव न पूजयेत् ।। ५३-६४ ।।

## लिधंसा
झासु

**झासु** वा **आराम** धागू थःगु साधारण ज्या यात छुं ई तक्क मयासें च्वनिगु अवस्था ख। थ्व अवस्थाय् मनुनं म्हयात थाकुइगु ज्या मयासें साधारण जैविक प्रक्रिया जक्क यानाच्वनि। झासु फियेगु मनुया उसाँय्‌या निंतिं माःगु प्रक्रिया ख। 

## खँग्वःयागु उत्पत्ति व छ्येलेज्या
### छ्येलेज्या
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या नेपालभाषाय् निता रुपय् याःगु खनेदु। छता रुप *झासु लने* व मेगु रुप *झासु फिये* ख। 

## लिधंसा

## स्वया दिसँ
*उसाँय्

पुचः:उसाँय्
आर्द्रचित्ता

**आर्द्रचित्ता** छगु संस्कृत भाषायागु खँग्वः  खः। थ्व खँग्वःयागु  छ्येलेज्या येक्व सफू व स्तोत्रय् जुगु दु।

## खँग्वःयागु उत्पत्ति व छ्येलेज्या
### उत्पत्ति व विकास
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या दक्ले न्ह्य संस्कृतय् जुगु ख। लिपा थ्व खँग्वयागु तत्सम खँग्वया रुपे यक्व भासे, यक्व कथलं छ्येलेज्या जुल। 
### छ्येलेज्या

थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या संस्कृतय् व संस्कृत नाप स्वापू दुगु व संस्कृत नं बुया वगु भाषे जुगु खने दु।
* दसु — एवं | भर्त्रा | भर्त्सिता | अपि | **आर्द्रचित्ता** | न | अभूत् | एषा | मन्थराक्रान्तवृत्तिः | राकाचन्द्रे | राजमाने | अपि | अवाधं | वीरुच्छन्ना |चन्द्रकान्तस्थली | इव। 
* दसु — एवं भर्त्रा भर्त्सिता अपि मन्थराक्रान्तवृत्तिः एषा राकाचन्द्रे अवाधं राजमाने अपि वीरुच्छन्ना चन्द्रकान्तस्थली इव **आर्द्रचित्ता** न अभूत्। 
* दसु — एवं (एवंविधरूपेण) भर्त्रा (स्वामिना, दशरथेन) भर्त्सिता (तिरष्कृता) अपि मन्थराक्रान्तवृत्तिः (मन्थरया आक्रन्ता आक्रमिता वृत्तिः चित्तः) एषा (कैकेयी) राकाचन्द्रे (पूर्णिमाचन्द्रे) अवाधं (वाधाहीनं) राजमाने (उदिते) अपि वीरुच्छन्ना (लताच्छादिता) चन्द्रकान्तस्थली (चन्द्रकान्तमणिसदृश स्थली) इव **आर्द्रचित्ता** (कोमलचित्ता) न अभूत्। 
* दसु — भर्त्सिताप्यार्द्रचित्ता = भर्त्सिता + अपि +**आर्द्रचित्ता**। 
* दसु — **आर्द्रचित्ता** = आर्द्रं चित्तं यस्याः सा। 

## मेमेगु भाषे छ्येलिगु रुप
मेमेगु भाषे थ्व खँग्वयात छ्येलिगु रुप थ्व कथलं दु 
*नेपाल भाषा : 
*पालि : 
*हिन्दी : 
*खेँ भाषा : 
*बांग्ला भाषा : 
*मराठी भाषा : 
*भोजपुरी भाषा : 
*उडिया भाषा : 
*गुजराती भाषा : 
*मणिपुरी भाषा : 
*रोमानी भाषा : 
*पञ्जाबी भाषा : 
*आसामी भाषा : 
*मैथिली भाषा : 
*द्रविड भाषात : 
*मेमेगु भाषा: 

## स्वया दिसँ
*संस्कृत

## पिनेयागु स्वापू
संस्कृत खँग्वसफू

## लिधंसा
आलम्ब

**आलम्ब** छगु संस्कृत भाषायागु खँग्वः  खः। थ्व खँग्वःयागु  छ्येलेज्या येक्व सफू व स्तोत्रय् जुगु दु।

## खँग्वःयागु उत्पत्ति व छ्येलेज्या
### उत्पत्ति व विकास
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या दक्ले न्ह्य संस्कृतय् जुगु ख। लिपा थ्व खँग्वयागु तत्सम खँग्वया रुपे यक्व भासे, यक्व कथलं छ्येलेज्या जुल। 
### छ्येलेज्या

थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या संस्कृतय् व संस्कृत नाप स्वापू दुगु व संस्कृत नं बुया वगु भाषे जुगु खने दु।
* दसु — भावार्थः—जो विद्वान् लोग जब वायु और विद्युत् का **आलम्ब** लेकर सूर्य्य की किरणों के समान आग्नेयादि अस्त्र, असि आदि शस्त्र और विमान आदि यानों को सिद्ध करते हैं, तब वे शत्रुओं को जीत राजा होकर सुखी होते हैं। 
* दसु — **भाष्यम्** **- हे मनुष्याः! पूर्वोक्ताभ्यां प्रयत्नाभ्यां कृतसिद्धयानैः , (** **अनारम्भणे) **आलम्ब**रहिते (अनास्थाने) स्थातुमशक्ये , (** **अग्रभणे) हस्तालम्बनाविद्यमाने , (** **समुद्रे) समुद्द्रवन्त्यापो यस्मिन् तस्मिन् जलेन , पूर्णे अन्तरिक्षे वा** **, कार्यसिद्ध्यर्थं युष्माभिर्गन्तव्यमिति। 
* दसु — **भाषार्थ** **-** (अनारम्भणे॰) हे मनुष्य लोगो! तुम पूर्वोक्त प्रकार से अनारम्भण अर्थात् **आलम्ब**रहित समुद्र में अपने कार्यों की सिद्धि करने योग्य यानों को रच लो। 
* दसु — (अनास्थाने) अर्थात् जिस आकाश और समुद्र में विना **आलम्ब** से कोई भी नहीं ठहर सकता, (अग्रभणे) जिस में हाथ से पकड़ने का **आलम्ब** कोई भी नहीं मिल सकता, (समुद्रे) ऐसा जो पृथिवी पर जल से पूर्ण समुद्र प्रत्यक्ष है तथा अन्तरिक्ष का भी नाम समुद्र है, क्योंकि वह भी वर्षा के जल से पूर्ण रहता है, उन में किसी प्रकार का **आलम्ब**न सिवाय नौका और विमान से नहीं मिल सकता, इस से इन यानों को पुरुषार्थ से रच लेवें। 
* दसु — **आलम्ब'''ने पतना-। 

## मेमेगु भाषे छ्येलिगु रुप
मेमेगु भाषे थ्व खँग्वयात छ्येलिगु रुप थ्व कथलं दु 
*नेपाल भाषा : 
*पालि : 
*हिन्दी : 
*खेँ भाषा : 
*बांग्ला भाषा : 
*मराठी भाषा : 
*भोजपुरी भाषा : 
*उडिया भाषा : 
*गुजराती भाषा : 
*मणिपुरी भाषा : 
*रोमानी भाषा : 
*पञ्जाबी भाषा : 
*आसामी भाषा : 
*मैथिली भाषा : 
*द्रविड भाषात : 
*मेमेगु भाषा: 

## स्वया दिसँ
*संस्कृत

## पिनेयागु स्वापू
संस्कृत खँग्वसफू

## लिधंसा
आलस्य

**आलस्य** छगु संस्कृत भाषायागु खँग्वः  खः। थ्व खँग्वःयागु  छ्येलेज्या येक्व सफू व स्तोत्रय् जुगु दु।

## खँग्वःयागु उत्पत्ति व छ्येलेज्या
### उत्पत्ति व विकास
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या दक्ले न्ह्य संस्कृतय् जुगु ख। लिपा थ्व खँग्वयागु तत्सम खँग्वया रुपे यक्व भासे, यक्व कथलं छ्येलेज्या जुल। 
### छ्येलेज्या

थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या संस्कृतय् व संस्कृत नाप स्वापू दुगु व संस्कृत नं बुया वगु भाषे जुगु खने दु।
* दसु — व्यसन-त्वर-अवमान-**आलस्य**-युक्तं अज्ञं वा शत्रुं अतिसंधातु-कामो देश-काल-कार्याणां अनवस्थापनात्"संहितौ स्वः" इति संधि-विश्वासेन परच्-छिद्रं आसाद्य प्रहरेदित्यपरिपणितः। 
* दसु — **आलस्य** च शिरःपीदा पापरोगोऽपम्त्ऱ्थ्युक्त्ऱ्थ्। 
* दसु — **भावार्थः—** जो मनुष्य पूर्वोक्त यज्ञ का सेवन करके पवित्र होते हैं, उन्हीं को जगदीश्वर बहुत-सा ज्ञान देकर अनेक प्रकार के सुख देता है, परन्तु जो लोग ऐसी क्रियाओं के करने वाले वा परोपकारी होते हैं, वे ही सुख को प्राप्त होते हैं, **आलस्य** करने वाले कभी नहीं। 
* दसु — किसी मनुष्य को पुरुषार्थ को छोड़ के **आलस्य** में कभी नहीं रहना चाहिये। 
* दसु — जो **आलस्य** करने वाले हैं&lt;/span&gt;, &lt;span&gt;वे ऐसे कभी नहीं हो सकते और चार चकारों से ईश्वर की धर्मयुक्त आज्ञा सूक्ष्म वा स्थूलता से अनेक प्रकार की और क्रियाकाण्ड में करने योग्य कार्य्य भी अनेक प्रकार के हैं&lt;/span&gt;, &lt;span&gt;ऐसा समझना चाहिये। 

## मेमेगु भाषे छ्येलिगु रुप
मेमेगु भाषे थ्व खँग्वयात छ्येलिगु रुप थ्व कथलं दु 
*नेपाल भाषा : 
*पालि : 
*हिन्दी : 
*खेँ भाषा : 
*बांग्ला भाषा : 
*मराठी भाषा : 
*भोजपुरी भाषा : 
*उडिया भाषा : 
*गुजराती भाषा : 
*मणिपुरी भाषा : 
*रोमानी भाषा : 
*पञ्जाबी भाषा : 
*आसामी भाषा : 
*मैथिली भाषा : 
*द्रविड भाषात : 
*मेमेगु भाषा: 

## स्वया दिसँ
*संस्कृत

## पिनेयागु स्वापू
संस्कृत खँग्वसफू

## लिधंसा
आवर्तः

**आवर्तः** छगु संस्कृत भाषायागु खँग्वः  खः। थ्व खँग्वःयागु  छ्येलेज्या येक्व सफू व स्तोत्रय् जुगु दु।

## खँग्वःयागु उत्पत्ति व छ्येलेज्या
### उत्पत्ति व विकास
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या दक्ले न्ह्य संस्कृतय् जुगु ख। लिपा थ्व खँग्वयागु तत्सम खँग्वया रुपे यक्व भासे, यक्व कथलं छ्येलेज्या जुल। 
### छ्येलेज्या

थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या संस्कृतय् व संस्कृत नाप स्वापू दुगु व संस्कृत नं बुया वगु भाषे जुगु खने दु।
* दसु — स यो वायुः प्राण एव सः योऽग्निर्वागेव सा यश्चन्द्र मा मन एव तद् य आदित्यस्स्वर एव सः तस्मादेतमादित्यमाहुस्स्वर एतीति १ स यो ह वा अमूर्देवता उपास्ते या अमूरधिदेवतं दूरूपा वा एता दुरनुसं प्राप्या इव कस्तद्वेद यद्येता अनु वा सं प्राप्नुयान्न वा २ अथ य एना अध्यात्ममुपास्ते स हान्तिदेवो भवति निर्जीर्यन्तीव वा इत एता तस्य वा एताश्शरीरस्य सह प्राणेन निर्जीर्यन्ति क उ एव तद्वेद यद्येता अनु वा सं प्राप्नुयान्न वा ३ अथ य एना उभयीरेकधा भवन्तीर्वेद स एवानुष्ठ्या साम वेद स आत्मानं वेद स ब्रह्म वेद ४ तदाहुः प्रादेशमात्राद्वा इत एता एकं भवन्ति अतो ह्ययं प्राणस्स्वर्य उपर्युपरि वर्तत इति ५ अथ हैक आहुश्चतुरङ्गुलाद्वा इत एता एकं भवन्तीति अतो ह्येवायं प्राणस्स्वर्य उपर्युपरि वर्तत इति ६ स एष ब्रह्मण **आवर्तः** स य एवमेतं ब्रह्मण आवर्तं वेदाभ्येनं प्रजाः पशव आवर्तन्ते सर्वमायुरेति ७ स यो हैवं विद्वान्प्राणेन प्राण्यापानेनापान्य मनसैता उभयीर्देवता आत्मन्येत्य मुख आधत्ते तस्य सर्वमाप्तं भवति सर्वं जितं न हास्य कश्चन कामोऽनाप्तो भवति य एवं वेद ८ ३३। 
* दसु — स यो वायुः प्राण एव सः योऽग्निर्वागेव सा यश्चन्द्र मा मन एव तद् य आदित्यस्स्वर एव सः तस्मादेतमादित्यमाहुस्स्वर एतीति १ स यो ह वा अमूर्देवता उपास्ते या अमूरधिदेवतं दूरूपा वा एता दुरनुसम्प्राप्या इव कस्तद्वेद यद्येता अनु वा सम्प्राप्नुयान्न वा २ अथ य एना अध्यात्ममुपास्ते स हान्तिदेवो भवति निर्जीर्यन्तीव वा इत एता तस्य वा एताश्शरीरस्य सह प्राणेन निर्जीर्यन्ति क उ एव तद्वेद यद्येता अनु वा सम्प्राप्नुयान्न वा ३ अथ य एना उभयीरेकधा भवन्तीर्वेद स एवानुष्ठ्या साम वेद स आत्मानं वेद स ब्रह्म वेद ४ तदाहुः प्रादेशमात्राद्वा इत एता एकम्भवन्ति अतो ह्ययम्प्राणस्स्वर्य उपर्युपरि वर्तत इति ५ अथ हैक आहुश्चतुरङ्गुलाद्वा इत एता एकम्भवन्तीति अतो ह्येवायम्प्राणस्स्वर्य उपर्युपरि वर्तत इति ६ स एष ब्रह्मण **आवर्तः** स य एवमेतम्ब्रह्मण आवर्तं वेदाभ्येनम्प्रजाः पशव आवर्तन्ते सर्वमायुरेति ७ स यो हैवं विद्वान्प्राणेन प्राण्यापानेनापान्य मनसैता उभयीर्देवता आत्मन्येत्य मुख आधत्ते तस्य सर्वमाप्तम्भवति सर्वं जितं न हास्य कश्चन कामोऽनाप्तो भवति य एवं वेद ८ ३३। 
* दसु — **आवर्तः** संशयानामविनयभवनं पत्तनं साहसानां। 
* दसु — **आवर्तः** पृष्ठतो यस्या नाभिं समनुविन्दति। 
* दसु — **आवर्तः** सान्तरोमद्ये संक्षिप्तश्च ध्रुवात्तु सः। 

## मेमेगु भाषे छ्येलिगु रुप
मेमेगु भाषे थ्व खँग्वयात छ्येलिगु रुप थ्व कथलं दु 
*नेपाल भाषा : 
*पालि : 
*हिन्दी : 
*खेँ भाषा : 
*बांग्ला भाषा : 
*मराठी भाषा : 
*भोजपुरी भाषा : 
*उडिया भाषा : 
*गुजराती भाषा : 
*मणिपुरी भाषा : 
*रोमानी भाषा : 
*पञ्जाबी भाषा : 
*आसामी भाषा : 
*मैथिली भाषा : 
*द्रविड भाषात : 
*मेमेगु भाषा: 

## स्वया दिसँ
*संस्कृत

## पिनेयागु स्वापू
संस्कृत खँग्वसफू

## लिधंसा