open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
डेडीयापाडा तालुका

**** भारतया गुजरात राज्यया नर्मदा जिल्लाया छगु तालुका ख। थ्व तालुकाय् प्राथमिक ब्वंकुथि, पंचायतघर, आंगणवाडी, डेरी आदि शैक्षिक, प्रशासनिक व आर्थिक थाय् दु। थ्व तालुकाय् बुंज्या, मजदुरी, पशुपालन आदि ज्या याइपिं मनुत दु। थ्व तालुकाया मू भाषा गुजराती ख। नापं थन हिन्दी नं थुपिं मनुत दु।  

## गां
थ्व तालुकाया गां थ्व कथं दु -
 

*अलमावाडी
*अंबाडदेवी (सियाली)
*आंबावाडी
*अणदु
*अंजनवाइ
*अरेठी
*बाबदा
*बाल
*बांडी सेरवाण
*बांतावाडी
*बारसण
*बायडी
*बेबार
*बेसणा
*भरडा (बेडदा)
*भरडा (रेलवा)
*भरडा (बारसण)
*भाटपुर
*भुतबेडा (भुतबंगला)
*बोगाज
*बोरे
*बोरीपीठा
*चिकदा
*चोपडी
*चुली
*दाभवण
*डबका
*दांडावाडी
*डेडीयापाडा
*देवीपाडा
*धनोर
*डुमखल
*दुथार

*फुलसर
*गढ
*गडी
*गाजरगोटा
*गंगापुर
*गारदा
*घणखेतर
*घणपीपर
*घंटोली
*घोडी
*गीचाड
*गोलवण
*गोपालीया
*गुलदा (चाम)
*हरीपुरा
*इहदलावी
*जामबर
*जामणी
*जारगाम
*झांक
*जुना मोसदा
*काबरीपाथर
*काकरपाडा
*कलतर
*कमोदवाव
*कणबुडी
*कणजाइ
*कणजाल
*कणजी
*कांटीपाणी
*करताल
*केवडी
*खइडीपाडा

*खाजलीदाबडा
*खाम
*खापरबुडा
*खरचीपाडा
*खाटम
*खोडाआंबा
*खोखराउमर (झरणावाडी)
*खुदाडी
*खुपर (बारसण)
*कोकम
*कोकाटी
*कोलीवाडा (बोगाज)
*कोलीवाडा (पानगाम)
*कुकडदा
*कुंडीआंबा
*कुटिलपाडा
*लाडवा
*मगरदेव
*माल
*मांछीपाडा
*मांडला
*मथासर
*मथावली
*मेड्युसाग
*मोहबी
*मोहबुडी
*मोजरा
*मोरजडी
*मोसीत
*मोसकुट
*मोसकुवा
*मोटा सुकाआंबा
*मोटी बेडवण

*मोटी दाबेरी
*मोटी कलबी
*मोटी कोरवाइ
*मोटी सींगलोटी
*मुलकापाडा
*नामगीर
*नाना सुकाआंबा
*नानी बेडवण
*नानी भमारी
*नानी सींगलोटी
*नवागाम (पानुदा)
*नवागाम (डेडीयापाडा)
*नीघाट
*निवालदा
*ओलगाम
*पानचुमार
*पानगाम
*पानखला (मथासर)
*पानखला (शीशा)
*पानसर
*पानुदा
*पाटडी
*पाटवली
*पिंगलापाडा
*पिपरवाटी
*पिपला
*पिपलोद
*पोमलापाडा
*राखसकुंडी
*रालदा
*रामभवा
*रेलवा
*रोहदा

*रोजघाट
*रुखाल
*साबुटी
*सडा
*सगाइ
*साजनवाव
*सामरघाट
*सामरपाडा (सीदी)
*सामरपाडा (थवा)
*सामोट
*सांकली
*सेजपुर
*शेरवाइ
*शीशा
*शीशखुंटा
*सिगळगभाण
*सोलीया
*सोरापाडा
*सुकवाल
*ताडपा
*तापदा
*थापावी
*तीलीपाडा
*टिम्बापाडा
*उमराण
*वाढवा
*वाडीवाव
*वडपाडा
*वाघउमर
*वांदरी
*वेडछा
*झडोली
*झरणावाडी

पुचः:गुजरात
तिलकवाडा तालुका

**** भारतया गुजरात राज्यया नर्मदा जिल्लाया छगु तालुका ख। थ्व तालुकाय् प्राथमिक ब्वंकुथि, पंचायतघर, आंगणवाडी, डेरी आदि शैक्षिक, प्रशासनिक व आर्थिक थाय् दु। थ्व तालुकाय् बुंज्या, मजदुरी, पशुपालन आदि ज्या याइपिं मनुत दु। थ्व तालुकाया मू भाषा गुजराती ख। नापं थन हिन्दी नं थुपिं मनुत दु।  

## गां
थ्व तालुकाया गां थ्व कथं दु -
 

*अगार
*आलमपुर
*आलवा
*आमलिया
*बंदरपुरा
*भादरवा
*बुजेठा
*चितराखाडी
*चुडेश्वर
*दाभेड
*दाभीया
*देवलिया
*धाणीखोड
*फतेपुर (वजीरीया)
*फतेपुर (वनमाला)
*फेरकुवा
*गंभीरपुरा
*गामोद
*गणसींदा
*गेंगाडीया
*गोचरीया
*गोधाम
*गोला तलावडी
*हाफिसपुरा
*हरीपुरा

*हीजडामहुडी
*हिंमतपुरा
*इन्दरमण
*जालोदरा
*जेसींगपुरा
*जेतपुर
*काकडिया
*कामसोली
*कंदलेज
*कंथारपुरा
*कारेली
*कासोटिया
*कासुंदर
*काटकोइ
*केसरपुरा
*खरोड
*खाटा आसितरा
*खुशालपुरा
*कोयरी
*लीलगढ
*लिमाडिया
*लिमपुरा
*मानगु
*मारसण
*मारुंधिया

*मोरा
*मोरिया
*नलगाम
*नलिया
*नमालपुर
*नमारीया
*नाना वोरा
*नवापरा (आलवा)
*नवापुरा (उचाड)
*ओडांबीया
*पिछीपुरा
*पिंडोली
*पुछापुरा
*रामपुरी
*रतुडिया
*रेंगण
*रोझानर
*धामणघोडा
*रूपपुरा
*साहेबपुरा
*सावली
*सेवदा
*शाहपुरा
*शिरा

*सिंधियापुरा
*सोइकुवा
*सुरजीपुरा
*सुरवा
*टेकरा कमसोली
**तिलकवाडा**
*उचाड
*उधइ मांडवा
*उमेदपुरा
*उतावली
*वडीया (कालाघोडा)
*वडीया टेकरा
*वाघेली
*वजीरिया
*वांढ
*वांकोल
*वनमाला
*वरवाडा
*वसण
*विरपुर
*वोरा
*व्याधर
*झरी
*झाझपुरा

पुचः:गुजरात
सागबारा तालुका

**** भारतया गुजरात राज्यया नर्मदा जिल्लाया छगु तालुका ख। थ्व तालुकाय् प्राथमिक ब्वंकुथि, पंचायतघर, आंगणवाडी, डेरी आदि शैक्षिक, प्रशासनिक व आर्थिक थाय् दु। थ्व तालुकाय् बुंज्या, मजदुरी, पशुपालन आदि ज्या याइपिं मनुत दु। थ्व तालुकाया मू भाषा गुजराती ख। नापं थन हिन्दी नं थुपिं मनुत दु।  

## गां
थ्व तालुकाया गां थ्व कथं दु -
 

*आमीयर
*बाकतुरा
*भादोद
*भवरीसावर
*भोगवाड
*भोरआमली
*बोडवाव
*चाटवाड
*चिकली
*चींबीपाणी
*चित्रकेवडी
*चोपडवाव
*डबका
*दत्तवाडा
*देवमोगरा
*देवसाकी
*धवलीवेर
*दोधणवाडी
*दुधलीवेर

*गायसावर
*घणशेरा
*घोडमुंग
*गोडदा
*गोणआंबा
*गोटपाडा
*होळीआंबली
*जावली (नवागाम)
*काकडपाडा
*कनखडी
*केल
*खडकीमाउ
*खडकुनी
*खामपाडा
*खेरपाडा
*खोचरपाडा
*खोपी
*कोदबा
*कोदखाडी

*कोलवण
*कुइदा
*कुंवारखाडी
*कुवदावडी
*कुयाला
*महुपाडा
*माकराण
*मोरावी
*मोटा दोरआंबा
*मोटा काकडीआंबा
*मोटी देवरुपण
*मोटी मोगरी
*मोवी
*नाळ
*नाळाकुंड
*नाना दोरआंबा
*नाना काकडीआंबा
*नानी देवरुपण

*नानी मोगरी
*नानी पारोधी
*नरवाडी
*नवागाम (जावली)
*नवागाम (सेलंबा)
*नवापाडा
*नेवडीआंबा
*पाडा
*पाडी
*पलासवाडा
*पाना
*पांचपीपरी
*पानखला
*परोढी
*पाट
*पाटणामाउ
*पाटी
*पीपरीपाडा (पाना)
*पीपलापाणी

*पीरमांडला
*पुजारीगढ
*राछावाडा
*रानबुडा
*राणीपुर
*रोझदेव
*सागबारा
*साजनवाव
*सेलंबा
*सीमआमली
*सोरापाडा
*सोरटा
*तणकाणी
*टावल
*उभारीया
*उमाण
*उमरकुइ
*उमराण

पुचः:गुजरात
क्वांट तालुका

**** भारतया गुजरात राज्यया वडोदरा जिल्लाया छगु तालुका ख। थ्व तालुकाय् प्राथमिक ब्वंकुथि, पंचायतघर, आंगणवाडी, डेरी आदि शैक्षिक, प्रशासनिक व आर्थिक थाय् दु। थ्व तालुकाय् बुंज्या, मजदुरी, पशुपालन आदि ज्या याइपिं मनुत दु। थ्व तालुकाया मू भाषा गुजराती ख। नापं थन हिन्दी नं थुपिं मनुत दु।  

## गां
थ्व तालुकाया गां थ्व कथं दु -
 

*अमलवांट
*आंबाडुंगर
*आमसोटा
*आरतीया
*असार
*आथाडुंगरी
*बगलिया
*बळदगाम
*बैडीया
*भेखडीया
*भैरेथा
*भुमसवाडा
*भुंडमारीया
*बिलधा
*बोरचापडा
*बोरधा
*बुंजर
*चापरीया
*छोडवाणी
*चिचबा
*चीखली
*चीलीयावांट
*चीपाण

*डॅरी
*देवध
*धनीवाडी
*धनीवाडा
*धनपरी
*धनपुर
*डुंगरगाम
*गैडेथा
*गजलावांट
*गेलेसर
*गोडधा
*गोजारिया
*गुगलीया
*हमीरपुरा
*हांफ
*हाथीखाण
*झडुली
*जामली (वगुदण)
*जांबा
*जामली (मुसट)
*झरोइ
*झीलावा
*झुलवणीया

*कडीपाणी
*कैडावांट
*काकणपुर
*कानाबेडा
*कनलवा
*करजवाट
*करवी
*कसरवाव
*काटकावांट
*कवांट
*केलधरा
*खांडणीया
*खडीबारा
*खडला
*खरमडा
*खसरा
*खांटियावांट
*खेरका
*कोचवड
*कोष्टा
*कोटबी
*लालपुर
*मुगलावांट

*माणावांट
*मंदवाडा
*माणका
*मंकोडी
*मोगरा
*मोरांगणा
*मोटा घोडा
*मोटावांटा
*मोटीचीखली
*मोटीकडाइ
*मोटीसांकळ
*मोटीटोकरी
*मुंडामोर
*मुसट (जामली)
*नाखल
*नाकविंधीया
*नळवांट
*नानावांटा
*नानीचीखली
*नानीघोडी
*नानीटोकरी
*नारुकोट
*नवालजा

*पडवाणी
*पलासकुवा
*पलासदा
*पंढरीया
*पानवड
*पाटडिया
*पिपलदा
*पिपलदी
*राजावांट
*रंगपुर
*रायछा
*रायपुर
*रायसींगपुरा
*रेणदा
*रेणदी
*रोडधा
*रुमडीया
*सैडीवासण
*समलवांट
*सिंगलदा
*सिंगलकुवा
*सिंहादा
*सोढवड

*ताडकाछला
*तलाव
*टवा
*थडगाम
*थांभला
*टिटोऽ
*तुरखेडा
*उमठी
*उंचेडा
*उंडवा
*उसेला
*वगुदण
*वजेपुर
*वांकानेर
*वांटडा
*वीजळी
*झालावांट
*झांझरझोल

## लिधंसा

## स्वयादिसँ
* गुजरात
* गुजरातया जिल्लातेगु धलः

पुचः:गुजरात
पुचः:गुजरातया तालुका
पुचः:गुजरातया प्रशासनिक क्षेत्र
पुचः:भारतया तालुका
पुचः:
अग्नि पुराण

**अग्नि पुराण** हिन्दू धर्मया १८गु पुराणय् छगू पुराण ख। थ्व पुराणय् विष्णुया थी-थी अवतारतयेगु वर्णन यानातःगु दु। थ्व पुराणय् राम, कृष्ण, पृथ्वी, व नगुतयेगु नं वर्णन दु। थुकिलि पुजा, ज्योतिष, इतिहास, हताः, संस्कृत व्याकरण, विधान, आयुर्वेद, धनुर्वेद आदिया वर्णन दु। हिन्दू परम्परा अनुसार थ्व पुराण अग्निं ऋषि वशिष्ठयात कंगु ख। थ्व पुराण ३८३ अध्यायय् बायातःगु दु। थ्व पुराण मध्य काल (गुप्त काल धुंकाया काल)य् ८गु निसें ११गु शताब्दीइ च्वगु ख। 

## अध्याय्यानुसारया विभाजन

*११-१६ अवतारकथा
*१८-२० वंशया वर्णन-सृष्टि। 
*२१-१०३ सांप्रदायिक्य पूजा, गृह निर्वर्त्यानि पूजा, देवस्थानय् विधेयानि कैङ्कर्याणि, थीथी देवतामूर्तीया परिमाण, मूर्तिलक्षणानि, देवता प्रतिष्ठा, वस्तु पूजा, जीर्णोद्धार । 
*१०४- १४९ भुवनकोश कासांचन पवित्राणां खुसिया महात्म्य ज्योतिश्शास्त्रविचार, नक्षत्र निर्णय, हताःय् जय जुइत उच्चारण यायेगु मन्त्र, चक्र, तान्त्रिक विधान। 
*१५०. -मन्वन्तराणि । 
*१५१-१७४. वर्णाश्रम धर्म, प्रायश्चित्त श्राद्ध। 
*१७५-२०८. व्रत परिभाषा, पुष्पाध्याय (थीथी स्वांतयेगु पूजायोग्यता), स्वां पूजाया फल। 
*२०९-२१७. दान महात्म्य, विविध दानानि, मन्त्र महात्म्य, गायत्री ध्यान पद्धति, शिवस्त्रोत्र। 
*२१८-२४२.राजकीय विचार –जुजुया कर्तव्य। अभिषेक विधि –हताःया रण दीक्षा, स्वप्न शुकनादि विचार, दुर्ग निर्माण विधि, दुर्ग प्रभेदाश्च। 
*२४३-२४४. पुरुष, स्त्री व दैहिकानि लक्षण।
*२८८-२४५. चामर खड्ग धनुष लक्षण। 
*२४६.- रत्न परीक्षा।
*२४७.- वास्तु लक्षण। 
*२४८.- पुष्पादि पूजा-फल। 
*२४९-२५२. धनुर्वेद। 
*२५३.-२५८ .अधिकरण (न्यायालयया) व्यवहार। 
*२५३-२७८. सकल वेदाया मन्त्र छ्यला दैगु थीथी फल, वेदशाखाया विचार, राज्ञां वंशया वर्णन । 
*२७९-२८१. रसायुर्वेदया काश्चन प्रक्रिया।
*२८२-२२९ वृक्षायुर्वेद, गज चिकित्सा, गजशान्ति, अश्वशान्ति
*२९८ -३७२ थीथी द्यःतयेगु मन्त्र-शान्ति-पूजा, देवालय माहात्म्य। 
*२९८-३७२ .छन्द शास्त्र वर्णाच्चारण शिक्षा। 
*३३७-३४७. साहित्य रसालङ्कार काव्य दोषरीरि नृत्य
*३४८.-एकाक्षरी सफू।
*३४९-३५९. व्याकरणप्रतिपाद्या विविधा विषयाः ।
*४६०-३६७. पर्याय खँग्वःसफू । 
*३६८-३६९ ,प्रलय निरुपण। 
*३७०- शारीरकम् (म्हया वेदसम्मत निरुपण )। 
*३७१. नरक निरुपण।
*३७२-३७६ योगशास्त्रप्रतिपाद्या विचाराः । 
*३७७-३८०. वेदान्तज्ञानम् । 
*३८१.- गीतासार।
*३८२.- यमगीता ।
*३८३.- अग्निपुराण महात्म्य।

## लिधंसा

## स्वयादिसँ
* पुराण

पुचः:पुराण
गुल्बर्ग जिल्ला

**** भारतया कर्नाटक राज्यया छगू जिल्ला ख। 

## तालुका

### [[आळंद तालुका]]
* आळंद होबळि	
* नरोणा होबळि	
* निंबर्गा होबळि	
* मादनहिप्परगा होबळि
* खजूरि होबळि

### [[अफजलपूर तालुका]]
* अतनूर होबळि
* अफजलपूर होबळि
* करजगि होबळि

### [[गुलबर्गा तालुका]]
* अवराद (बि) होबळि	
* गुलबर्गा होबळि	
* पट्टण होबळि	
* फरहताबाद होबळि

### [[चिंचोळि तालुका]]
* सुलेपेट होबळि	
* कोड्लि होबळि	
* चिंचोळि होबळि	
* ऐनापूर होबळि

### [[चित्तापुर तालुका]]
* चित्तापूर होबळि
* शाहाबाद होबळि
* नालवार होबळि

### [[सेडं तालुका]]
* सेडं होबळि
* अडकि  होबळि
* मुदोळ होबळि
* कॊड्ल  होबळि

### [[जेवर्गि तालुका]]

### [[काळगि तालुका]]

### [[यड्रामि तालुका]]

### [[शहाबाद तालुका]]
### [[कमलापुर तालुका]]

## जनसंख्या
सन् २०११स जनगणना कथं थ्व जिल्लाया तालुका व ग्रामीण जनसंख्या थ्व कथं दु-

## स्वयादिसँ
* कर्नाटक

## पिनेया स्वापू
* भुमि

पुचः:कर्नाटकया जिल्ला
आळंद तालुका

## आळंद होबळि

## नरोणा होबळि

## निंबर्गा होबळि

## मादनहिप्परगा होबळि

## खजूरि होबळि

## स्वयादिसँ
* कर्नाटक
* कर्नाटकया तालुकातेगु धलः

पुचः:कर्नाटकया तालुका
अफजलपूर तालुका

## अतनूर होबळि

## अफजलपूर होबळि

## करजगि होबळि

## स्वयादिसँ
* कर्नाटक
* कर्नाटकया तालुकातेगु धलः

पुचः:कर्नाटकया तालुका
गुलबर्गा तालुका

## अवराद (बि) होबळि

## गुलबर्गा होबळि

## पट्टण होबळि

## फरहताबाद होबळि

## स्वयादिसँ
* कर्नाटक
* कर्नाटकया तालुकातेगु धलः

पुचः:कर्नाटकया तालुका
चिंचोळि तालुका

## सुलेपेट होबळि

	
## कोड्लि होबळि

## चिंचोळि होबळि

## ऐनापूर होबळि

## स्वयादिसँ
* कर्नाटक
* कर्नाटकया तालुकातेगु धलः

पुचः:कर्नाटकया तालुका
सेडं तालुका

## सेडं होबळि

## अडकि  होबळि

## मुदोळ होबळि

## कॊड्ल  होबळि

## स्वयादिसँ
* कर्नाटक
* कर्नाटकया तालुकातेगु धलः

पुचः:कर्नाटकया तालुका
न्हू पुखू

न्हू पुखू नेपाःदेया येँय् लाःगु छगू पुखू खः। थ्व पुखूयातः लानि पुखू नं धाः।
पालि भाय्

**पालि भाय्** (ब्राह्मि लिपिइ 𑀧𑀸𑀮𑀺) छगू प्राचीन प्राकृत भाषा ख। थ्व भाषा बुद्धकालीन समयय् यक्व प्रचलनय् दूगु खनेदु। यक्व बुद्ध धर्मया ग्रन्थ पालिइ च्वयातःगु दु। पालि दक्षिण एसियाया छगू मध्य इन्दो-आर्यन धर्मभाषा ख। बुद्ध धर्मया पालि ग्रन्थ वा त्रिपिटकया भाषा जूगुलिं थ्व भाय् व्यापक रुपं अध्ययन यायेगु परम्परा दु। थेरवाद बुद्धधर्मय् थ्व भाषायात पवित्र भाषाया रुपय् नालातःगु दु। 

## उत्पत्ति व विकास
### नामाकरण
थ्व भाषायात 'पाली' खँग्वःया  छ्येलातःगु थीथी थेरवाद ग्रन्थय् खनेदु। थ्व खँग्वःया उत्पत्ति त्रिपिटकया टीकासफूलि जूगु सम्भावना दु। त्रिपिटकया टीकासफूलि पाली (अर्थात् मूल पाठयात उद्धृत याःगु हरफ)यात उकिया टीका/विवरण व स्थानीय भासय् भाय्हिलातःगु पाठ स्वया बायाःतयेगु शैली खनेदु।  के आर नर्मनया विचाःकथं थ्व नांया उदय पालिभासा खँग्वलं जुल। कालान्तरय् थ्व खँग्वः अस्पष्ट जूजुं लिपा भाय्या नां हे पालि धका च्वयेगु चलन वल[1] ।

त्रिपिटकया दुने गनं नं थ्व खँग्वःया नां मवः। त्रिपिटकया टीकसफूलि थ्व भाषायात थाय्थासय्  तन्ति धका धयातःगु दु गुकिया अर्थ सुका वा वंश ख। :1 थ्व नां श्रीलङ्काय् करिब निगू सहस्राव्दीइ पालिभाषाया पूनर्जागरणय् प्रसिद्ध जूगु खनेदु। [1] : 1  थ्व खँग्वः दकलय् न्हापा अट्ठकथाय् खनेदु धाःसा भाषायारुपय् थ्व खँग्वःया छ्येला श्रीलङ्काया पराक्रमबाहु चतुर्थ (१४१०?-१४६७)या शासनकालय् छगू च्वसुइ खनेदु।

## पालि साहित्य
### ग्रन्थ
**पालि ग्रन्थ** धाःगु पालि भासय् च्वयातःगु बुद्ध धर्मया ग्रन्थ ख। पालि ग्रन्थ पालि साहित्यया दकलय् तःधंगु भाग ख। पालि ग्रन्थयात छुं मू पुचलय् बायेछिं। थ्व पुचःत थथे दु-
* तिपिटक
* अनुपिटक
* अट्ठकथा
* टीका
* अन्य
तिपिटक पालि ग्रन्थया दकलय् मू ग्रन्थ ख। थ्व ग्रन्थ भगवान बुद्धया धर्मदेशनायात सूत्रबद्ध यानातःगु दु। तिपिटकयात वर्णन यासें मेमेगु ग्रन्थतयेगु रचना जूगु ख।
### वंशावली
श्रीलङ्काय् पालिभासय् वंशावलीत च्वयेगु इतिहास दयाच्वन। थनया राजवंशावली पालि व सिंहल भासय् च्वयातःगु दु।

## दसु
थ्व भाय् व संस्कृतया यक्व खँग्वः पर्यायय् खनेदु

; प्यता आर्य सत्य :
चत्वारि आर्यसत्यानि -- चत्तारि अरियसच्चानि (four noble truths)

१) दुःख (सं) -- दुक्ख (पा)

२) समुदय (सं)  -- समुदय (पा) (origin, cause of ill)

३) निरोध (सं)  -- निरोध (पा) (destruction of ill, cessation of ill)

४) मार्ग (सं)  -- मग्ग (पा) (road, way)

;आर्याष्टांग मार्ग (सं)  -- अरिय अट्ठांगिक मग्ग (पा) (THE NOBLE EIGHTFOLD PATH)

१) सम्यग्दृष्टि (सं)  -- सम्मदिट्ठि (पा) (right insight, right understanding, right vision)

२) सम्यक् संकल्प (सं)  -- सम्मसंकप्प (पा) (right aspiration, right thoughts [right thoughts in the Theravada terminology denote the thoughts free from ill will, hatred, and jealousy)

३) सम्यग्वाक् (सं)  -- सम्मवाच (पा) (right speech)

४) सम्यक् कर्मान्त (सं)  -- सम्मकम्मन्त (पा) (right action)

५) सम्यग्जीव  (सं) -- सम्मजीव (पा) (right livelihood, right living)

६) सम्यग्व्यायाम  (सं) -- सम्मवयाम (पा) (right effort)

७) सम्यक्स्मृति  (सं) -- सम्मसति (पा) (right memory, right mindfulness)

८) सम्यक्समाधि  (सं) -- सम्मसमाधि (पा) (right concentration)

## स्वयादिसँ
* बुद्ध धर्म
* संस्कृत

## लिधंसा

पुचः:पालि
पलः

**पलः** (*Spinacia oleracea*) छता नयेज्युगु स्वांह्वइगु स्वांमा ख। थ्व स्वांमा Amaranthaceae *परिवारया* स्वांमा ख। थ्व स्वांमा मध्य व दक्षिण पश्चिम एसियाया मू स्वांमा ख। थ्व छगू वार्षिक (गबिलें निदँ तक्क दइगु) स्वांमा ख। थुकिया हाकः ३० सेमि तक्क जुइफु। तेम्परेत थासय् थ्व स्वांमा चिकुलाय् नं म्वायेफु। थुकिया हः अल्तरनेत, सादा, ओभेत निसें स्वकुंलाःगु व २–३०&nbsp;सेमि हाकः व १–१५&nbsp;सेमि ब्या दै। थुकिया हः जरा नापं तफि व च्वका नापं चिफि जुइ। थुकिया स्वां बांलाक्क मखनिगु, म्हासु-वांगु, ३–४&nbsp;मिमि व्यास दइ। थ्व लिपा करागु व सुक्खा सिया ५-१०ग्व पु दूगु पुचलय् दयाच्वनि। 

## लिधंसा

## स्वयादिसँ
* स्वांमा
* वनस्पति

पुचः:स्वांमा
फइ

**फइ** (***Ovis aries***) छता प्यपांचूगु, रुमेन दूगु (रुमिनेन्त), स्तनधारी पेपांचू ख। मेमेपिं रुमिनेन्त थें थ्व प्राणी नं अर्दर *Artiodactyla*या दुने ला। "फइ" धाःगु नां यक्व प्रजातिया *[[ओविस]]*तयेत छ्यलेछिंसां वास्तविक रुपय् थ्व नां *Ovis aries*या निंतिं आपालं छ्यलिगु या। करिब १ अर्ब स्वया भतिचा अप्व जनसंख्या दूगु थ्व प्रजाति दकलय् अप्व जनसंख्या दूगु फइ नं ख। 

फइ न्हापा-न्हापा युरोप व एसियाय् दूगु जंगली mouflonया सन्तति ख। थ्व प्राणी दकलय् न्हापां बुंज्याया निंतिं गृहस्थीकरण याःगु प्राणीइ छगू ख। थ्व प्राणीयात ऊन, ला (ल्याम्ब, हगेत, मतन) व दुरुया निंतिं ग्राहस्थीकरण याःगु ख। फइया ऊन दकलय् अप्व छ्यलिगु प्राणीया फाइबर ख। थुकियात शियरिंग याना सञ्चय यायेगु या। थुकिया मचाया लायात ल्याम्ब व तःधिम्ह प्रानीया लाःयात मतन धाइ। थ्व प्राणीयात थौंया हलिंइ ला, ऊन, दुरु, छ्यंगु व वासः आदि जांचेयायेत नमुना प्राणीया निंतिं लहिनिगु या। 

फइ जवाःज्या हलिंया यक्व थासय् लजगाया रुपय् याइगु छता ज्या ख। थ्व ज्यां हलिंया यक्व लहनाय् आधारभूत हिउपा हःगु दु। आधुनिक युगय् अस्त्रेलिया, न्यु जिल्यान्द, दक्षिण व मध्य अमेरिकी देय् व बेलायती तापूइ फइ जवाःज्या आपालं याइगु खनेदु। बुंज्याया इतिहासय् छता मू पशु जूगुलिं फइया मनू लहनाय् थःगु हे थाय् दु। लहिना पशुया रुपय् जक्क मखुसें हलिंया थीथी तजिलजिइ फइयात सांस्कृतिक रुपय् रुपान्तरण व चित्रण नं यानातःगु दु।  

## लिधंसा

## स्वयादिसँ
* पेपांचू
* गृहस्थीकरण

पुचः:प्राणी
बःहँय्

**बःहँय्**, जिनस ***Cygnus***, Anatidae परिवारया झंगः ख। थ्व परिवारय् मेमेगु हँय् नं ला। बःहँय्‌या दुने खुगु वा न्हेगु प्रजाति दु। थ्व प्राणी लखय् द्यने च्वये शालीन कथं च्वने फु। हिन्दू धर्मय् थ्व ससुमांद्यःया बाहन नं ख।

## लिधंसा

## स्वयादिसँ
* प्राणी

पुचः:प्राणी
बंमेय्

**बंमेय्** (*Bubalus arnee*) वा अर्ना छगू तःधंगु बोभाइन प्राणी ख। थ्व प्राणी दक्षिण व दक्षिण पूर्व एसियाय् च्वं। थ्व छगू लोपोन्मुख प्रजाति ख। थुकियात आइयुसिएनं सन् १९८६ निसें लोपोन्मुख धाःगु ख। वबिले थ्व प्राणीया जनसंख्या ४००० स्वया म्हो व २५०० स्वया म्हो वस्यक प्राणी दयाच्वन। थुकिया जनसंख्या ह्रास लिपांगु २४-३ दंय् करिब ५०% दु।

थ्व प्राणी गृहस्थीकरण याःगु मेया पूर्वज ख। 

## लिधंसा

## स्वयादिसँ
* मे
* प्राणी

पुचः:प्राणी
कुलां

**कुलां** धाःगु तापाक्क मिखा ब्वयेबलय् सर्गः नाप बुं, गुं, गुंच्वः, समुद्र, पुखु आदि छस्वा खने दइगु थाय् ख।  थ्व खगोलीय पिण्डया भः (बं वा लः) व उकिया सर्गःया दथुइ च्वंगु सीमा ख गुकियात छम्ह स्वकुमिया मिखां खगोलीय पिण्डया सतहय् वा व स्वया च्वय् स्वयेबलय् खनि। थ्व अवधारणायात अझ भिंक थथे थुइकेछिं -

* **जियोमेत्रिक बाय् धात्थेंया कुलां**, गुकियात छम्ह स्वकुमिं रिफ्र्याक्सन वा पंगःपाखें छुं नं हिउपाः मवयेक खनेफइ। रिफ्र्याक्सन म्हो जुइबलय् खनेदइगु समुद्र वा समुद्रया कुलां छम्ह स्वकुमिं खनेफइगु धात्थेंया कुलांया दकलय् लिक्कःगु दसु ख।
* **रिफ्र्याक्तेद बाय् खनेफइगु कुलां**, गुगु वायुमण्डलीय रिफ्र्याक्सनया माध्यमं स्वयेबलय् खनेदइगु कुलां खः। रिफ्र्याक्सनं तापाःगु बस्तुयात धात्थेंगु थाय् स्वया च्वय् वा क्वय् खनेदयेकेफु। असामान्य रुपं तःधंगु रिफ्र्याक्सनया कारणं कुलांय् दूगु तापाःगु वस्तु च्वय् खनेदइ (गुकियात "लूम" धाइ) वा वया च्वय् गायब जुइफु (गुकियात "सिंक" धाइ)।
* **खनेदूगु कुलां** धाःसा रिफ्र्याक्तेद कुलांयात बँय् दूगु वस्तु दसु सिमा, छेँ आदिया कारणं अस्पष्ट जुइक खनिगु कुलां ख।

काल्पनिक खगोलीय, आकाशीय वा सैद्धान्तिक कुलां नं दु, गुलि हराइजन्तल कोअर्दिनेत सिस्तमया छगू भाग ख। थ्व छहाकः ध्वःया अनन्त मिखा-स्तरया समतल ख गुकि स्वंगु फुति जुयावनि: (क) आकाशीय पिण्डया केन्द्रं (ख) स्वकुमिया दथुइ व (ग) पिने अन्तरिक्षय् (किपा स्वयादिसँ)। थ्व "हराइजन दिप" (horizon dip) ल्याखायेत छ्यलिगु या, गुकि खगोलीय कुलां व सागर कुलांया आर्क (arcs)य् भिन्नता ख। नगुतेगु चाल स्वयेबलय् व ल्याखायेबलय् होराइजन दिपयात ध्यानय् तइगु या।

## स्वयादिसँ
* सर्गः
* बुँ

## पिनेया स्वापू
* कुलां गुलि तापाः धःका पिकानातःगु सूत्र
* कुलां

## लिधंसा

पुचः:सर्गः
दोरेमोन

thumbnail|दोरेमन
दोरेमोन छगू जापानी भाय्‌या कार्टुन खः। थ्व कार्टुन फुजिको फुजियों देकातःगु खः। थ्व कार्टुन माड्गाया ब्व खः गू लिपा आनिमिइ वल। थ्व कार्टुन छम्ह रोबोर्टया बारे खः। व रोबोर्ट २२क्वःगु शताब्दीं २१क्वःगु शताब्दिइ नोबिता धाइम्ह मचायातः थःगु लचनं ग्वहालि याःवःगु खः। थ्व कार्टुन डिसेम्बर १९६९य् पिहां वःगु खः। थ्व कार्टुन हिन्दी भाय्‌, अङ्ग्रेजी भाय्‌ व मेमेगु भाषाली ह्यूगु दु। थ्व कार्टुन चिं आःताक्क नेपालभाषाय्‌ मवःनि।
आः

आः धयागु थुपिं नं ज्वीफु।
*आः(मा आखः)-छगू नेपाल भाषा देवनागरीया प्यक्वःगु मा आखः
*आः(ई)-जुयाः च्वङ्गु ई क्यनीगु
*आः(एनाटोमी )-ध्वगीगु खि
आः(मा आखः)

**आः** छगू नेपाल भाषा देवनागरीया प्यक्वःगु मा आखः खः। थ्व आखः नेपाल भाषा त्वःताः मेगु छुं भाषाय् नं मदु।
## दसु
***आः**
आः(ई)

आः धयागु जुयाः च्वङ्गु ई क्यनीगु छगू खँग्वः खः।
खि

प्राणितेसं नसा नेधुङ्काः प्यनं पिहां वैगु चीज खः। 
thumbnail|किसिया खि
आ(मा आखः)

**आ** धयागु देवनागरी लिपिया छगू मा आखः खः। नेपाल भाषाय्‌ थुकें स्वक्वःगु मा आखःया थाय्‌ काः।
## थाय्‌
थ्व आखःया भाय् स्वयाः थाय् नं पाः।
*नेपालभाषाय्-स्वक्वःगु
*मेमेगु भाषाय्-निक्वःगु
## द्सु
***आ**मासि
***आ**मख्वरा
***आ**पतं
देवनागरी च्वैगु भाषा

देवनागरी लिपि यक्व भाषाय् च्वः। 
## थःगु
थःगु भाय्या हे लिपि धकाः थुपिं भाषाय् देवनागरी लिपियातः छ्यः।
*खय् भाय्
*हिन्दी भाय्
*संस्कृत भाय्
*सिन्धी भाषा
*बिहारी भाषा
*भिली भाषा
*कोङ्कणी भाषा
*कश्मिरी भाषा  

## पहाँ
थःगु भाषाया मखु तर थःगु भाषाया लिपि आपतं मनू तेसं मस्यूगु व थःगु भाषाय् लिपि हे मदयाः थुपिं भाषाय् छ्यः।
### आपतं मनूतेसं आखः मसियाः
*सें भाय्

### थःगु भाषाय् लिपि हे मदयाः
*गुरुङ भाषा

## नालाः
थःगु भाषाय् थःगु लिपि दःसां उकेयातः मछ्यःसे मेमेगु लिपि नालाः छ्यः।
*मराठी भाषा
*भोजपुरी भाय्
*मैथिली भाय्
## आपाः
थःगु भाषाया लिपि दुसां थःगु नं व मेगु नं नितां छ्यलाः।
*रोमानी भाषा
*नेपाल भाषा
इमू

**इमू**या निता अर्थ जुइफु-
* इमू (प्राणी)
* इमू (नसा)
की

**की** धाःगु जँक्वँय् मदूपिं छता प्राणीतयेगु प्रकार ख। थ्व प्राणीतयेगु काइतिनस एक्सोस्केलितन दै। 

## ब्वथला
### पिनेया फाइलोजेनी

### दुनेया फाइलोजेनी

## दसु
* इमू (प्राणी)
* कपिं (Wasp)
* कःलि (Crab)
* किलिकिलिचा (Cricket)
* किसिकी (Weevil)
* कुमि (Termite)
* कुसि (Flea)
* क्वपु/क्वपुकी (लखय् च्वनिम्ह बिलिथें च्वंम्ह की)
* क्वःबुईंचा (Locust)
* चलःकी (Gnat)
* चुलिं/चुलिंचा/बुइँ/बुइँचा (Grasshopper)
* तुं (Maggot)
* धँय् (Bed bug)
* नवं (Silverfish)
* न्याकी (Book worm)
* न्हबि/न्ह्य्‌बि/हइ (Centipede)
* फाका (Moth)
* फुतिफुतिगेराः (Firefly) 
* बपिकाता
* बिलि (खवःबिलि)
* मिमिचा (खुंइ दाइम्ह की)
* सँबि (पशुइ दाइम्ह चिपुम्ह बीचा)
* सिनाज्याकी वा येय्‌की (Cicada)
* सिँकी (Woodworm)
* सुल्प्या 
* हा (कस्तिहा)
** क्वंचाहा वा बँहा (Mud wasp)
* हइ (Centipede)

## लिधंसा

## स्वयादिसँ
* प्राणी

पुचः:प्राणी
पुचः:की
इम्यु

**इम्यु** (, sometimes ;
*Dromaius novaehollandiae*) अस्त्रेलियाया आदिवासी झंगलय् दकलय् तःधंगु व *[[Dromaius]]* जेनसया छगू जक्क म्वानाच्वंगु झंगः ख। थ्व झंगः धिकः कथं थुकिया थःलाःगु ब्वयेमफइगु झंगः अस्त्रिच धुंका दकलय् तःधिकःगु म्वानाच्वंगु झंगः ख। अस्त्रेलियाय् इमूया स्वंगु प्रजातित म्वानाच्वंगु दु। अस्त्रेलियाया मूथासय् इम्यु सिक्क हे साधारण कथं खनेदु, अथे जुसां थ्व प्राणी मनुतयेगु अप्व जनसंख्या दूगु थाय्, घना जंगल व सुक्खा थासय् आपालं मच्वं। 

## लिधंसा

## स्वयादिसँ
* झंगः

पुचः:झंगः
मनुया बपि

**मनुया बपि** वा **मनुया बपिक्वँय्** क्वँय् व कार्तिलेज स्वाना दयेकातःगु छगू संरचना ख। थुकिलिं थोर्यासिक क्याभितियात भुनातइ व पेक्तोरल गर्दलयात समर्थन यासें मनुया क्वँय् व्यवस्थाया छगू मू भाग दयेकी। मनुया बपिइ २४ बपिक्वँय्, स्तर्नम (जिफोइद प्रोसेसनापं), कोस्तल कार्तिलेज, व १२ता थोर्यासिक भर्तेब्रा दइ। 

## स्वयादिसँ
* क्वँय्

पुचः:क्वँय्
बःसि

**बःसि**, ***Prunus persica***, छता देसिदुअस सिमा ख। थ्व सिमा चीन व दक्षिण एसियाया रैथाने सिमा ख। थ्व सिमाय् नयेज्युगु, ति दूगु बःसि धाःगु सि बुइ। प्रजाति नां *persica* दूगु प्रजाति इरानय् दूगु थ्व सिमा ख। अनं थ्व सिमा युरोप थ्यन। थ्व सिमा जेनस *Prunus*या दुने ला। थुकिलि चेरी, प्लम आदि नं ला। थ्व दक्वं हानं Rosaceae परिवार दुने ला। बःसि व मधेसी बरां उप-जिनस *Amygdalus*या दुने ला। थ्व नितां हे प्रजातिया पुया भुंसा समथर मजुलिं थ्व नितांयात छगू हे उपजेनेराय् तःगु ख। हलिंया दकलय् अप्व बःसि सैकिगु देय् चीन ख। 

## संरचना
बःसिया संरचनाया किपा

बःसिया ब्व (Anatomy of Peach)

                  (1) दं (Stem)
                     |
                ___._|._.__
              .'           '.
            /                 \
           /     _________     \  <--- (2) सँ जाःगु ख्वला 
          |    /           \    |      (Fuzzy Skin / Exocarp)
          |   |    (5) पु   |   |
          |   |   (Seed)    |   | <--- (3) ला (Flesh / Mesocarp)
          |    \___________/    |      (रसं जाःगु चाकुगु ब्व)
           \      (4) कभः      /
            \ (Stone/Endocarp)/
             '.             .'
               '-._______.-'

: लेबल (Labels):

: १. दं (Stem): सिमाय् स्वानाच्वनीगु ब्व।
: २. सँ जाःगु ख्वला (Fuzzy Skin / Exocarp): बःसिया पिनेया ब्व, गुकिइ चिचिधंगु सँ (Fuzz) दइ।
: ३. ला (Flesh / Mesocarp): ख्वला व कभःया दथुइ दइगु, झीसं नइगु रसं जाःगु व चाकुगु ब्व।
: ४. कभः (Stone/Pit / Endocarp): पुयात भुनाच्वनीगु तसकं क्वातुगु व पिनेपाखें ख्वाकः-ख्वाकः (ध्याः-ध्याः) च्वंगु ब्व।
: ५. पु (Seed / Kernel): कभःया दुने सुरक्षित जुयाः च्वनीगु मू पु।

## लिधंसा

## स्वयादिसँ
* सिमा
* प्राणी

पुचः:प्राणी
पुचः:नसा
पुचः:सि
मारवा थाट

मारवा थाटया रागत थ्व कथं दु -
* राग भाटियार
* राग भंखार
* विभाष राग
* सोहिनी राग
* राग पूरिया
* राग पूरिया कल्याण
* मारवा राग
* राग ललित

## लिधंसा

## स्वयादिसँ
* राग

पुचः:थाट
बिन्या

**बिन्या** (**Anguilliformes**; ) जीवशास्त्रय् न्याया छता अर्दर ख। थ्व अर्दरय् ४ता सब-अर्दर, २०ता परिवार, १११ता जेनस व करिब ८००ता प्रजाति दु। नापं, बिन्या थेंन्यापिं मेमेगु प्राणी दसु इलेक्त्रिक ईल, स्पाइनी ईल थ्व अर्दरया प्राणी मखु।

## बनेज्या प्रजाति

## लिधंसा

## स्वयादिसँ
* प्राणी
* न्या

पुचः:प्राणी
तोडी थाट

तोडी थाट छगू थाट खः। थ्व थाटय् आधारित राग थ्व कथं दु - 
* मुल्तानी राग
* तोडी राग
* गुजरी तोडी राग
* राग लीलावती
* राग मधुवंती

## लिधंसा

## स्वयादिसँ
* राग
* थाट

पुचः:थाट
भैरव थाट

**भैरव थाट** शास्त्रीय संगीतया छगू थाट ख। थ्व थाटय् आधारित राग थ्व कथं दु -
*राग नट भैरब
*राग कलिङ्गडा
*राग अहीर भैरव
*जोगिया राग
*राग रामकेली
*भैरव राग	
*विभाष राग
*राग गौरी
*गुणकाली राग

## लिधंसा

## स्वयादिसँ
* राग
* थाट

पुचः:राग
आसावरी थाट

आसावरी थाट छगू थाट ख। थ्व थाटय् आधारित राग थ्व कथं दु-
* राग जौनपुरी
* राग देशी
* राग देबगान्धार
* आसावरि राग
* राग आडाना
* राग दरवारी-कानाडा
* राग कौशिकी कानाडा

## लिधंसा

## स्वयादिसँ
* राग
* थाट

पुचः:थाट
भैरवी थाट

**** भारतीय शास्त्रीय संगीतया छगू थाट ख। थ्व थाटया राग थ्व कथं दु -
*राग बिलासखानी टोडी
* राग भूपालटोडी
*भैरवी राग
*राग मालकौश
*राग कोमल आशावरी

## लिधंसा

## स्वयादिसँ
* राग
* थाट

पुचः:थाट
पूर्वी थाट

**** भारतीय शास्त्रीय संगीतया छगू थाट ख। थ्व थाटया राग थ्व कथं दु -
* राग ललित
* परज राग
* वसन्त राग
* राग पुरिया धनाश्री
* राग श्री
* पूर्वी राग
* राग लक्ष्मी कल्याण

## लिधंसा

## स्वयादिसँ
* राग
* थाट

पुचः:थाट
कल्याण थाट

**** भारतीय शास्त्रीय संगीतया छगू थाट ख। थ्व थाटया राग थ्व कथं दु -
* राग शुद्ध कल्याण
*यमन राग
* राग हाम्बीर
* राग हिन्दोल
*भूपाली राग
*राग कामोद
*राग छायानट
* राग श्यामकल्याण
* राग नन्द
* केदार राग
* राग गौडसारङ्ग
* यमन कल्याण	
* चांदनी केदार

## लिधंसा

## स्वयादिसँ
* राग
* थाट

पुचः:थाट
तकुस्वां

***तकुस्वां*** १००० प्रजाति दूगु स्वांमाया छथी जेनस ख। थ्व स्वांमा Ericaceae परिवारया सदाबहार वा देसिदुअस प्राणी ख। थ्व स्वांमाया आपालं प्रजातिया तकुगु स्वां दयाच्वनि। अथे जूगुलिं थुकियात तकुस्वां धाःगु ख। Azaleaतयेसं तकुस्वांया निता उप-जेनेरा दयेकी। थिपिंइ वास्तविक तकुस्वां स्वया न्याता जक्क एन्थर जूगुलिं पाःगु ख। थ्व स्वां नेपाःया राष्ट्रिय स्वां ख। थ्व स्वांमाया स्वां म्हासुक, ह्याउंक ह्वइ।   

## स्वांया संरचना
तकुस्वांया ब्व (Rhododendron Anatomy)या प्लेनतेक्स्त थथे दु

             (1) स्वां-हः
             (Petals)
            ___.--.___
         .-'  /   \   '-.
        /    /  |  \     \
       |    (   |   )     | 
Ghorepani-Tadapani-40-Rhododendronforst-2013-gje.jpg
Ghorepani-Tadapani-52-Rhododendron-2013-gje.jpg
Ghorepani-Tadapani-66-Rhododendron-2013-gje.jpg
Ghorepani-Tadapani-76-Rhododendron-2013-gje.jpg
Ghorepani-20-Rhododendronknospe-2013-gje.jpg
Poon Hill-92-Rhododendron-Knospe-2013-gje.jpg
Ghorepani-Tadapani-32-herzlich-2013-gje.jpg


## लिधंसा

## स्वयादिसँ
* स्वांमा

पुचः:स्वांमा
तपाय्

**तपाय्** (वा **पूर्खा** वा **पूर्वज**) धाःगु थःगु मां-अबुया मां-अबु (व इमिगु मां-अबु)या-यां वना थःस्वया न्ह्यःया थःयात बुइकिपिं वा बुइकिपिंत बुइकिपिं मनुतयेगु पुचः ख।  विधि-विधानय् तपाय् धाःगु सुं मनुयात वंशानुगत रुपय् सम्पत्ति त्वता वंम्ह मनु ख। 

## लिधंसा

## स्वयादिसँ
* अजा
* अजी
* मां
* अबु

पुचः:परिवार
तपाःलं

**तपाःलं** लं-सुरुवाःया छता वसः ख। थ्व लं नेपाः नापं सिक्किम व दार्जिलिङया मिजंतयेगु मू वसः ख। थ्व वसः नेपाःया गुंइ च्वनिपिं मनुतयेगु तजिलजिया मू वसः ख। थुकियात दौरा सुरुवाल, लबेदा सुरुवाद आदि थीथी कथंया नापं म्हसीकिगु या। थ्व वसलय् सुरुवाः, पुतु दूगु लं, कोत वा इस्तकोत, नेपाःमि तपुलि व हाकुगु लाकां दै। 

तपाःलंया थीथी सांस्कृतिक महत्त्व दु। थुकिया च्याता पुतु क्वय् बियातःगु अष्ट्रमात्रिका-सिंहिनीतयेगु चिं खः धैगु विश्वास दु-
* व्याघ्रिनी
* कुमारी
* बाराही
* ब्रह्मायणी
* इन्द्रायणी
* महेश्वरी
* वैष्णवी
* महालक्ष्मी

## लिधंसा

## स्वयादिसँ
* नेपाः
* वसः

पुचः:वसः
पुचः:नेपाः
तँय्

**तँय्** छता तेक्स्ताइल फाइबर ख। थ्व फाइबर फइ व मेमेगु छुं गृहस्थिकरण याःगु प्राणीतयेगु सं नं दयेकिगु ख। तँय् थें न्याःगु मेमेगु फाइबरय् क्याशमिर तँय् (च्वापुगुं दुगुया सं), मोहेर (दुगु) qiviut (मस्क अक्स), विकुन्या (vicuña), अल्पाका (alpaca) व  क्यामेल (camel) उंथया थी-थी प्रजातिं व एंगोरा तँय् (एंगोरा खराचा) ला। 

तँय्‌या थी-थी गुणया कारणं थ्व सं वा भुत्ला स्वया पा। थुकिया क्रिम्प, इलास्तिसिति, व क्लस्तर आदि थुकिया मू पाःगु गुण ख। 

## उत्पादन
हलिमया कूल तँय् उत्पादन (सकल तँय् चाःगु) 2004/2005
#: 25% सकल वुलक्लिप (475 मिलियन kg greasy, 2004/2005)
#: 18%
#: 17%
#: 11%
#: 3%
#: 2%
#: 2%
#: 2%
#: 2%
#: 2%
#: 1%

## लिधंसा

## स्वयादिसँ
* फइ
* फाइबर

पुचः:तँय्
पुचः:फाइबर
तःफय्

**तःफय्** वा **तर्नेदो** वायुया तसकं चाहिलाच्वंगु हाकः ख गुकिया स्वापू पृथ्वीया सतह व सुपाँय्नाप दयाच्वनि। थुकियात **त्विस्तर** वा **साइक्लोन** नं धाइगु या।  अथे जुसां, साइक्लोन धाःगु खँग्वः मौसमविज्ञानय्, विस्तृत कथं, छुं नं म्हो-चाप दूगु सर्नुलेसनया निंतिं छ्यलिगु या। तःफय् यक्व रुप व आकारय् वयेगु या। आपालं थुकिलिं कन्देन्सेसन फनेल दयेकिगु या गुकिया चिब्याःगु भागं पृथ्वीया सतहय् थी व आपालं उकिया च्वसं धु व चाया सुपाँय् दयाच्वनि। आपालं तःफय्‌तयेगु फय् गति  स्वया म्हो जुइ व करिब  या व्याः दयाच्वनि। नापं, थन्याःगु फय् छुं माइल वा किलोमितर चाहिलेधुंका तिनि मदयावनि। दकलय् तःच्वंगु तःफय्‌या गति  स्वया अप्व, ब्याः , व बुंइ दर्जनौं माइल (१००&nbsp;किमि स्वया अप्व) थाय्‌तक्क दयाच्वने फु।

## लिधंसा

## स्वयादिसँ
* मौसम

पुचः:मौसम
तायः

**तायः** धाःगु लुँ -मालय् स्वाना तइगु बत्ताचा दूगु फ्वः ख। थ्व गःपतय् खाइगु या। थ्व छता सिक्क नांजाःगु तिसा ख। थुकियात हलिंया थी-थी थासय् थी-थी तजिलजि कथं छ्यलिगु या। आपालं थ्व लुं, वह वा मेमेगु बहुमुल्य रत्न छ्यला दयेकातःगु जुइ। तायः श्रृङ्गारया निंतिं दयेकिगु जुसां थ्व धनया स्थायी संचय नं ख। 

## लिधंसा

## स्वयादिसँ
* तिसा

पुचः:तिसा
ताय्‌गःसिमा

**ताय्‌गःसिमा** वा **Arecaceae** छता बोतानिकल परिवार ख। थ्व परिवारया सिमातयेत **ताय्‌गः** वा पाम  (**palms**) धाइगु या। ) थ्व परिवार छता स्वां ह्वइगु सिमाया परिवार ख। थ्व परिवार मोनोकोतिलिदन अर्दर **Arecales**या छता जक्क स्वां ह्वइगु परिवार ख। थ्व परिवारय् करिब २०२ जेनस दु धाःसा करिब २६०० प्रजाति दु। थ्व सिमात आपालं त्रपिक, सबत्रपिक व ताःहान्वःगु तेम्परेत मौसमय् म्वाइगु या। आपालं ताय्‌गःसिमात थुकिया कचाः मदूगु म्हया च्वय्‌ दइगु तःधंगु सदावहार हः नं म्हसीकेफै। तर, थुकिया अपवाद यक्व दु व थ्व परिवार दुने थी-थी कथंया भौतिक संरचना दूगु सिमात दु। भौतिक संरचना जक्क मजुसें थ्व सिमाया थाय्‌बाय्‌ नं सिक्क पाः। थ्व परिवारया सिमा रेनफरेस्त निसें मरुभूमि तक्क खनेदु। 

## लिधंसा

## स्वयादिसँ
* सिमा

पुचः:सिमा
तिकुल्वय्

**तिकुल्वय्** वा **इपिलेप्सी (Epilepsy)** छता साधारण रुपं खनिगु व वृहद रुप दूगु म्ह थमंतुं खाइगु स्नायुया तःल्वय् ख।  तिकुल्वय्‌या छुं परिभाषाय् थ्व ल्वय् हानं-हानं जुयाच्वनिगु (recurrent) व छुकिलिं शुरु मयाःगु (unprovoked), धका बियातःगु दुसां छक जक्क सिजर (seizure) जुया न्हेपुया अल्तरेसन दुसा लिपा हानं सिजर जुइफु। यक्व अवस्थाय् थुकिया कारण लुइके मफुसां थ्व ल्वय्‌नाप स्वापू दूगु अवस्थाय् ब्रेन त्रमा, स्त्रोकस्, ब्रेन क्यान्सर, वासः व अल्कोहल दुरुपयोग आदि मू अवस्था ख। 

## लिधंसा

## स्वयादिसँ
* न्हेपू
* ल्वय्

पुचः:ल्वय्
तिंतिंकइ

**तिंतिंकइ** वा **rash** छुं कारणं मनुया छेंगुलि खने दैगु रंग, तेक्स्चर वा रुपया परिवर्तन ख। थ्व म्हया छगू जक्क भागय् दयेफू व म्ह जायेकः दयाच्वनेफु। थुकिया कारणं छेंगुया रंग हिलेगु, च्वासुइगु, क्वाना वैगु, छ्यंगुइ ग्वःचा थें च्वनिगु वा थीथी मेमेगु भिन्नता वयेफु।  

## स्वयादिसँ
* ल्वय्

पुचः:लक्षण
तुकं

**तुकं** धाःगु *[[Brassica]]* व *[[Sinapis]]* जेनेराया थीथी स्वां प्रजाति ख। थुकिया पुयात मसलाया रुपय् व निनाः, लः, भिनेगार वा मेमेगु तितया मस्तर्द धाःगु कन्दिमेन्त नं दयेकी। थुकिया पुयात क्यला तु चिकं नं दयेकी व थुकिया हःयात नसाया कथं नयेगु नं या। 

## प्रजाति

तुयु तुकं ( *Sinapis alba* ) उत्तर अफ्रिका, पश्चिम एसिया, व भूमध्यसागरीय युरोपय् जंगली रुपं बुयावइ। ताःहाकःगु मनूतेगु बुँज्यां थ्व स्वांमा हलिमय् फैलेजुल; सियु तुकं ( *Brassica juncea* ), न्हापा हिमालयया क्वसंया तराईं वःगु ख व व्यावसायिक रुपं नेपाः, भारत, क्यानाडा, बेलायत, डेनमार्क, बंगलादेश  व संयुक्त राज्य अमेरिकाय् बुइकिगु या; हाकूगु तुकं ( *Brassica nigra* ) अर्जेन्टिना, चिली, अमेरिका व छुं युरोपेली देसय्  बुइकिगु या। क्यानाडा व नेपाः हलिमया मू तुकं पु (मस्तर्द सिद)या उत्पादक देय् ख, इमिगु दथुइ सन् २०१०य् हलिमया थ्यं-मथ्यं ५७% उत्पादन दु  तुयु तुकंयात सामान्यतया युरोपय् (बेलायत व युक्रेनया दथुइ) कभर क्रपया रुपय् पीगु या। थुकिया यक्व प्रकार दु, विशेषकथं, जर्मनी  व नेदरल्याण्डय्। थीथी प्रकार स्वां ह्वइगु ई व तुयु नेमातोद कि ( *Heterodera schachtii* ) विरुद्ध प्रतिरोधय् पाइगु या। बुंज्यामितेसं लिबाक्क स्वां ह्वःगु जातयात ययेकी, गुकिं पुसा पिकाइ मखु। थन्याःगु मा वइगु दँय् झाः जुयावनि। चायात याकनं त्वपुइत व मेमेगु झाःयात क्वतलेत व चायात खुसिबाहां व ल-बाहां पनेत न्हापां ह्वइगु मां अप्व ज्याब्यु। सुगर बिट नापंया पिना-हिलाज्या यायेबिले थ्व माय् दाइगु तुयु कि मदया वनि। प्रतिरोधी तुयुगु तुकं छ्यलिबलय् नेमातोदया ल्या ७०–९०% म्हो याइ। 

तुकं प्रजातिइ छगू युरोपियन कि *Phaedon cochleariae* दयाच्वनि।    इमिगु विशेष आहारया हुनिं इमित साधारन भासं मस्तर्द लिफ बितल धकाः धायेगु याः । 

न्हूगु मालेज्यां डिजेल इन्धन थेंज्याःगु नवीकरणीय ति इन्धन वा बायोडिजेल दयेकेत तुकंया अध्ययन जूगु दु। तुकंया चिकं छ्यला दयेकीगु बायोडिजेलय् बांलाःगु प्रवाह गुण व सिटेन रेटिङ दइ । चिकं तिसेधुंका ल्यं दनिगु नसा नं प्रभावकारी कीटनाशक जूगु खनेदूगु दु । 

## किपा

File:Wild_Mustard.jpg|जंगली तुकं (*Brassica campestris*)
File:Sa yellow mustard.jpg|म्हासु तुकंया पु।
File:Black-mustard-seeds.jpg|हाकु तुकं पु।
File:Mustard plant bangladesh.jpg|बंगलादेशी तुकं मा।
File:Mustard plantation bangladesh.jpg|बंगलादेशय् तुकं ह्वयकातःगु।


## स्वयादिसँ
* स्वांमा
* वाउँचा

## लिधंसा

पुचः:वाउँचा
पुचः:स्वांमा
तुपः

**तुपः** छता ल्वाभः ख गुकिलिं प्रक्षेप्ययात प्रक्षेपण याइ। प्रक्षेप्य थोस, तरल वा ग्यास वा उर्जा जुइफु व स्वतन्त्र (दसु-ग्वलि व आर्तिलरी शेल) वा नियन्त्रित (दसु- Taser प्रोब व  व्हेलिंङ हार्पून) जुइफु। प्रक्षेप्य दयेकिगु पद्धति संरचना कथं पायेफु तर आपालं वायु चापय् आधारित जुइ। थन्याःगु वायु चापय् प्रोपेलेन्तया तीब्र दहन वा संकुचित व यन्त्रवत रुपय् पिस्तन थेंन्यागु रुपय् दयेकी। संकुचित वायुं प्रक्षेप्ययात संवेगित याना त्युबया हाकलय् गति कायेकिगि व थ्व त्युब वा मजलया सिथं पिहांवइ। मेगु रुपय्, विद्युतचुम्बकिय ख्यः दयेका नं प्रक्षेपन यायेछिं। इतिहासया न्हापांगु तुपः चीनय् १२गु शताब्दीस दयेकूगु ख। थ्व प्रविधि एसिया जुजुं युरोपय् थ्यन। आधुनिक तुपःया साधारण बोर व्याः (७५मिमि) वा क्यालिबर (७.६२मिमि) जुइ। 

## स्वयादिसँ
* त्वप
* ग्वलि
* ल्वाभः

पुचः:ल्वाभः
पुचः:तुपः
पुचः:हताः
तुयुल्वय्

**तुयुल्वय्** वा **Leukoderma** छगू छेंगुया अवस्था ख गुकिलि छेंगुया रंग भुयुसे च्वना वनि।  थ्व अवस्था थीथी इन्फ्लामेतरी छेंगु अवस्था, बर्न्स, इन्त्रालिजियन स्तेरोइद इन्जेक्सन, पोस्तदर्माएब्रेजन आदि अवस्थाय् खनेदइ। 

## स्वयादिसँ
* तिंतिंकइ
* कइ

## लिधंसा

पुचः: छेंगु
तेन्हु

**तेन्हु**  छता जोरि-तुतिपतिं दूगु अंगुलेत प्रजातितयेत धायेगु मंका खँग्वः ख।  थ्व थीथी प्रजातित अफ्रिका व युरेसियाया थीथी थासय् च्वं। तेन्हु बोभिदे परिवारया चिधंगु पुचः ख। थ्व पुलां हलिं प्रजाति चौपाया, फइ, मेय्, बाइसन, दुगु दक्वं स्वया पा। 

## लिधंसा

## स्वयादिसँ
* चौपाया
* फइ
* मेय्
* बाइसन
* दुगु

पुचः:प्राणी
पुचः:पशु
मेय्

**मेय्** (*Bubalus bubalis*) गृहस्थीकरण यानातःगु दक्षिण एसिया, दक्षिण पूर्व एसिया निसें बोर्नियो तक्क दूगु छता चौपाया ख। थ्व प्राणीयात बुँज्याय् सउवायेत, ला व दुरुया निंतिं लहिनिगु या। थ्व प्राणीया जंगली प्रजाति १९गु शताब्दीइ उत्तरी अस्ट्रेलियाय् नं थ्यन व न्यु गिनिया, त्युनिसिया व उत्तरपूर्वी अर्जेन्तिनाय् नं थ्व प्राणीया चिधंगु बथान दु। थुकिया निगु पुचःया वर्णन दु- झ्वास्या मेय् व खुसि मेय् पुचः। हलिमय् करिब १३० मिलियन लहिनातःगु मेय्‌ दु। थ्व प्राणीइ मनुत मेगु छुं प्राणीइ स्वया अप्व निर्भर दु। 
 
दक्षिण पूर्वी एसियाय् मू रुपय् दूगु **[[बंमेय्]]** (*Bubalus arnee*)तयेत मेय् स्वया पाःगु प्रजातिया रुपय् कायेगु या। बंमेय् छता लोपोन्मुख प्रजाति ख। ४००० जक्क जनसंख्या व २५०० स्वया म्हो वस्यक जनसंख्या नापं बंमेय् आइयुसिएनया लोपोन्मुख धलखय् सन् १९८६ निसें दयाच्वंगु दु। थुकिया जनसंख्या ह्रास लिपांगु २४-३० दँय् करिब ५०% दु। बंमेय् मेय्‌या प्राचीन तपाय् जुइफू। 

भारत व चीनय् मेय्‌या गृहस्थीकरण करिब क्रमशः ५००० व ४००० दँ न्ह्यः शुरु जुल। संरचना व व्यवहारया मापदण्ड कथं मेय्‌या निगु प्रकार म्हसीके छिं  – दक्षिण एसिया व पश्चिमय् बाल्कन्स व इतालीतक्क दूगु खुसि मेय् व आसाम निसें दक्षिण पूर्व एसिया व पूर्वय् चीनया याङ्जे खुसितक्क दूगु झ्वास्या मेय् । मेय्‌या गृहस्थीकरणया उत्पत्ति छगू खुला न्हेसःया रुपय् दयाच्वंगु दु। फाइलोजेनेतिक मालेज्याया अनुसार झ्वास्या मेय् चीनय् उत्त्पत्ति जूगु व खुसि मेय् भारतय् उत्पत्ति जूगु ख। 

अफ्रिकी मेय्‌या उत्पत्तिया बारेय् यक्व सूचं मदु। थ्व प्रजातिया *Syncerus caffer* मेय्‌नाप सतिकं स्वापू मदु।

## लिधंसा

## स्वयादिसँ
* चौपाया

पुचः:मेय्
नेपाली अमेरिकन

**नेपाली अमेरिकन** संयुक्त राज्य अमेरिकाय् स्थायी कथं च्वनेधुंकुपिं नेपामिमूलया मनुत खः। थ्व पुचलय् भारत, भुटान, बर्मा आदिया खँय् भाय्, नेपालभाषा आदि भाय् ल्हाइपिं मनुत नं ला। संयुक्त राज्य अमेरिकाय् नेपामितयेगु बसोबास २०गु शताब्दीइ न्ह्यथंगु ख। मेमेगु यक्व देय्‌या मनु स्वया नेपामित लिपा जक्क अमेरिकाय् थ्यंगु ख। 

## लिधंसा

## स्वयादिसँ
* नेपाः
* संयुक्त राज्य अमेरिका

पुचः:अमेरिका
न्यु यर्क नगर

**न्यु यर्क** संयुक्त राज्य अमेरिकाया दकलय् अप्व जनसंख्या दूगु नगर ख।  नापं, थ्व नगर न्यु यर्क महानगर क्षेत्रया केन्द ख। थ्व महानगर हलिमया दकलय् तःधंगु नगरी क्षेत्रय् छगू ख।  थ्व नगरयात अंग्रेजीइ न्यु यर्क सिति (**New York City**) वा सिति अफ न्यु यर्क (**City of New York**) धाइ।  थ्व नगरया नां थ्व नगर दूगु राज्यया नां न्यु यर्कनाप ज्वखाःगुलिं थथे धाइगु ख।  हलिंया शक्तिशाली नगरया रुपय् न्यु यर्कं हलिमया बनय्‌ज्या, वित्त, मिदिया, कला, फेसन, मालेज्या, प्रविधि, ब्वनेज्या, व मनोरञ्जनय् यक्व प्रभाव या। संयुक्त राष्ट्र संघया मुख्यालय दूगु नगर जूगुलिं न्यु यर्क कूटनीतिया ख्यलय् महत्त्वपूर्ण नगर ख।  नापं, थ्व नगरयात हलिमया सांस्कृतिक राजधानीया रुपय् नं वर्णन याःगु दु। 

## नामाकरण
सन् १६६४इ ड्यूक अफ यर्क (लिपा इंग्ल्यान्दया जुजु जेम्स द्वितीय )या सम्मानय् न्युयर्कया नां तःगु ख।  जेम्सया तःधिकःम्ह दाजु, जुजु चार्ल्सnbsp;द्वितीयं वय्कःयात न्यु नेदरल्यान्दया पूर्व भूभागया स्वामित्वय् नियुक्त यात।  इंग्ल्यान्द साम्राज्यं डच नियन्त्रणय् दूगु न्यु नेदरल्यान्दया लागाय् नियन्त्रण याःबिले न्यु एमस्टरद्याम नगर नं इंग्ल्यान्दया अधीनय् लात।  अनंलि न्यु नेदरल्यान्दया नां न्युयर्क प्रान्त (थौंकन्हय् न्यूयोर्क राज्य ) तल। 

## स्वयादिसँ
* शिकागो
* लस एञ्जेलेस
* संयुक्त राज्य अमेरिका

## लिधंसा

पुचः:न्यु यर्क नगर
संयुक्त अधिराज्यय् नेपामि

**संयुक्त अधिराज्यय् नेपामि** (वा **ब्रितिश नेपामि**) थन्यापिं बेलायती नागरिकता दूगु वा पूर्णकालीन संयुक्त अधिराज्यया वासी ख सुया जातीय मूल पूवंक वा आंशिक रुपय् नेपालय् दु। 

## इतिहास
१९गु शताब्दीया न्हापांगु क्वार्तर निसें नेपाःया गोर्खा सेनां बेलायती सेनाय् ब्वति कया वयाच्वंगु दु। बेलायतय् च्वनिपिं यक्व नेपामि थ्व हे स्वापूं अन बसोबास याःवंगु ख। सन् १९६५स लन्दनय् न्हापांगु नेपामि पुचः १४५ व्हितफिल्द स्त्रितय् क्याम्देनय् दयावल। थुकिया लुमंका पौ व थासय् आतक्क नं तयातःगु दु। 

## लिधंसा

## स्वयादिसँ
* संयुक्त अधिराज्य

पुचः:संयुक्त अधिराज्य
गुणकामदेव

**गुणकामदेव** येँ नगर पलिस्था यानादिम्ह लिच्छवि जुजु ख। वय्‌कलं थःने व क्वनेया दथुइ येँया जग तयादिया प्यखेंर ८गु शक्तिपीठ दयेकादिल। वय्‌कलं हे येँया जात्रा न्ह्यथनादिगु ख।

## स्वयादिसँ
* येँ

पुचः:लिच्छवि जुजु
दिछेन ल्याखमेन

**दिछेन ल्याखमेन** (; बूगु फेब्रुवरी २२, सन् १९८२) छम्ह नेपालय् बूम्ह अस्त्रेलियन नायिका व तेलेभिजन कार्यक्रम निर्माता ख। वय्‌कःयात नेबर्स सोप ओपेराय् वय्‌कःया कात्या किन्स्कीया पात्रया निंतिं म्हसीकिगु या। 

## लिधंसा

पुचः:कलाकार
गैह्र आवासीय नेपामि

**गैह्र आवासीय नेपामि** (**NRN**; ) नेपामि मूलया व मेगु देय्‌या नागरिकता दूगु वा विदेशय् २दँ स्वया अप्व ई तक्क च्वना अन हे थःगु ज्या वा बनय्‌ज्या यानाच्वंपिं मनुत ख।

सन् २००७स गैह्र आवासीय नेपाली अधिनियमया आर्तिकल २ कथं 'गैह्र आवासीय नेपाली' खँग्वलय् नेपामि नागरिक व सार्कया मेमेगु देशय् च्वनाच्वपिं नेपामि वा नेपाःया मूलया मनुत मला। नापं, नेपाः स्वया पिने ब्वनेत वंपिं व नेपामि कूटनीतिक नियोगया मनुत नं थ्व पुचलय् मला। 
 
गैह्र आवासीय नेपामि संघया पलिस्था सन् २००३स अक्टोबर ११-१४तक्क नेपाःया येँय् जूगु सम्मेलनय् जूगु ख। 

## लिधंसा

## पिनेया स्वापू
* गैह्र आवासीय नेपामि संघ
* गैह्र आवासीय नेपामि अधिनियम, सन् २००७
* I am NRN
* NRNया बुखँ

पुचः:नेपामि
अर्घा

**अर्घा** नेपाःया लुम्बिनी अञ्चलया अर्घाखाँची जिल्लाया छगू गाविस ख। सन् १९९१या जनगणना कथं थ्व थासय् ८२४८ म्ह मनु व १७१२ खा छेँ दु।   सन् २००१या जनगणना कथं थ्व थासय् ५९४७ म्ह मनु दु धाःसा थनया साक्षरता ६०% दु।

## लिधंसा


पुचः:अर्घाखाँची जिल्ला
सीतापुर

**सीतापुर**या क्वे बियातःगु अर्थ जुइफु-

* सीतापुर, अर्घाखाँची जिल्ला
* सीतापुर, सप्तरी जिल्ला
* सीतापुर, सीतापुर मण्डल
* सीतापुर गाविस, बाँके जिल्ला
* सीतापुर प्र.र.
यलम्बर

**यलम्बर** नेपाःया किरात वंशया न्हापाम्ह जुजु ख। वय्‌कःया नामं यल देशया नां यल धका तःगु ख। वय्‌कःया नामय् येले सम्बत नं हनिगु या। वय्‌कः महाभारतय् नेपाःया पाखें ल्वायेत झाःगु महाभारतय् च्वयातःगु दु।  

## स्वयादिसँ
* नेपाःया इतिहास
* किरात राजवंश

पुचः:नेपाःया इतिहास
पुचः:नेवाः लहना
नबीन के. भट्टराई

**नबीन के.  भट्टराई** () (बूगु: मार्च १४, सन् १९७४) नेपाःया छम्ह गायक, म्ये च्वमि, व लयमि ख। वय्‌कलं थःगु संगीतया यात्रा सन् १९९० स *द स्तिल व्हिल्स* (The Steel Wheels) नांया ब्यान्दं गायक व रिदम गितारिस्तया रुपय् न्ह्यथनादिल। लिपा, वय्‌कलं थ्व ब्यान्द त्वता याकः गायकया ज्या न्ह्यथनादिल। वय्‌कःया यक्व म्ये नेपालय् नांजा। वय्‌कःयात नेपाःया दकलय् न्हापांम्ह पप-स्तारया रुपय् व नेपाःया दकलय् नांजापिं पप गायकया रुपय् कायेगु या।  

## दिस्कोग्राफी
* रहरै रहरमा
* आभाष
* स्मृति
* सम्झना
* समर्पन
* नबीन
* द ब्लु
* स्मृति रि-लोडेड
* जि-मेजर
* नक्षत्र
* काठमांडौ

## लिधंसा

पुचः:गायक
पुचः:येँमि
नेपाल स्तक एक्स्चेञ्ज

**द नेपाल स्तक एक्स्चेञ्ज लिमितेद** (वा **NEPSE**) नेपाःया छगू जक्क स्तक एक्स्चेञ्ज ख। थुकिया मू ज्याकुथि सिंह दरबार प्लाजा, येँय् दु। नोभेम्बर १९, सन् २०११ खुनु स्तक मार्केतय् दूगु कम्पनीतयेगु इक्विति मार्केत क्यापितलाइजेसन करिब US$ 3674.64 मिलियन दु। नेपाः स्तक एक्स्चेञ्ज सेक्युरितिज बोर्द अफ नेपाःया रेगुलेसनय् सं। 

## लिधंसा

## स्वयादिसँ
* नेपाः

पुचः:नेपाः
इ(मा आखः)

**इ** धयागु देवनागरी लिपिया छगू मा आखः खः। नेपाल भाषाय्‌ थुकें न्याक्वःगु मा आखःया थाय्‌ काः धाःसा मेमेगु देवनागरी च्वैगु भाषाय् स्वक्वःगु थाय् काः।
## दसु
***इ**मा
***इ**ताः
***इ**खुं
बा आखः

मा आखः(अ)या ग्वहालि कयाः जक्क ल्हाय्‌फूगु आखःत बा आखः खः। 

बाआखःयात संस्कृतय् व्यञ्जन नं धाइ। भरतमुनिं थःगु ग्रन्थ नाट्यशास्त्रय् संस्कृत बा-आखःतेत थथे धका वर्णन यानादीगु दु :
 
:**कादीनि व्यञ्जनानि यथा - क ख ग घ ङ च छ ज झ**
:**ञ ट ठ ड ढ ण त थ द ध न प फ ब भ म य र ल व**
:**श ष स ह इति व्यञ्जनवर्गः ।**

## बा आखः

## स्वयादिसँ
* आखः
* मा आखः

## लिधंसा

पुचः:आखः
ना

ना धयागु छ्गू सम्बोधन कारक खः। थ्व खँग्वःया छ्यलाबुला सुयातः नं छुं सामान बीबलय्‌ छ्यली।
बुइँचा

**बुइँचा** छता की ख। थ्व की सबार्दर **Caelifera**य् अर्दर अर्थोप्तेरा (Orthoptera)या दुने ला। थुकिया दुने अप्व जनसंख्या व जनघनत्त्वय् रंग हिलिपिं प्रजातितयेत सलः धाइ। 

## लिधंसा

## स्वयादिसँ
* सलः
* की

पुचः:की
बुइँचाखः

**बुइँचाखः** (वा **हेलिकप्तर**) छता रोतरक्राफ्त ख। थुकिलि लिफ्त व थ्रस्त रोतरतयेसं ब्यु। थुकिलिं याना थ्व खः छकलं च्वय्‌/क्वय्‌, जवः/खवः व न्ह्यने-ल्युने दिशा हिलेफु।  थ्व कारणं थ्व बाहनयात फिक्स्द विंग एयरक्राफ्त वनेमफैगु थासय्, गथे कि ल्यान्दिंग व तेक-अफ यायेत थाय्‌मगागु व मेमेगु दुर्गम थासय् यंकेछिं। फेय् हे सुंक च्वनेफैगु थुकिया गुणया कारणं नं थ्व मेमेगु विंग्द एअरक्राफ्त स्वया पा। 

## स्वयादिसँ
* गसा

## पिनेया स्वापू

पुचः:गसाः
बेतालि

**बेतालि** धाःगु छ्यनय् चीनिगु छता कापःया तपुलि ख। थन्यागु "तपुलि" भारत, नेपाः, फिलिपिन्स, पाकिस्तान, अफगानिस्तान, मध्यपूर्व, उत्तर अफ्रिका आदि थासय् चीनिगु या। सिख धर्मावलम्बीतयेगु निंतिं थ्व छता धार्मिक ज्या ख।

## स्वयादिसँ
* वसः

पुचः:वसः
ख्यालः

**ख्यालः** नाटकया छता विधा ख। थ्व विधाय् न्हीकिगु भाव दयेकिगु कुतः जुइ। ख्यालः याइम्ह कलाकारयात ख्यालःमि धाइ। थ्व विधाय् थीथी विषयय् ख्यालं खँ, थी-थी कथंया ख्यलि, ध्याचू आदि ज्वलं ब्वयेगु जुइ। समसामयिक संकिपा, नाटक, रेदियो व तेले-भिजनया ज्याझ्वलय् थ्व छता सिक्क लोकंह्वागु विधा ख। ख्यालःया थी-थी उपविधात दु। छुं उपविधाय् अभिनय यायेगु जुइ धाःसा मेगुलि दना ख्यालःखँ कनेगु (स्त्यान्द अप कमेदि) जुइ। साहित्यय् नं ख्यालः छता वृहद ख्यः ख। 

## स्वयादिसँ
* अभिनय
* साहित्य

पुचः:साहित्य
पुचः:अभिनय
खतांझंगः

**खतांझंगः** वा **सिँक्वाःझंगः** पिसिदे (Picidae) परिवारया झंगः ख। थ्व परिवारया झंगः हलिमय् अस्त्रेलिया, न्यु जिल्यान्द, मादागास्कर व मेमेगु अति हे ध्रुवीय थासय् जक्क मदु। थुकिया आपालं प्रजाति जंगलय् च्वनि धाःसा छुं प्रजाति सिमा मदूगु क्षेत्र दसु पत्थरी गुं लागा व मरुभूमिइ च्वं। 
 
पिसिदे Piciformes अर्दरया ८ता जक्क ल्यं दनिगु म्वानाच्वंगु परिवारय् छता ख। पिसिफर्मस् अर्दरया मेमेगु झंगः दसु jacamar, पफबर्द (puffbird), क्यापितोनिदे (Capitonidae), तोउक्यान (toucan), व हनिगाइद (honeyguide)तयेत पारम्परिक रुपय् खताझंगः, पिकुलेत (piculet), राइनेक (wryneck), व स्यापसकर (sapsucker)नाप नापंया स्वापू दूगु प्राणीया रुपय् कायेगु या। आधुनिक दिएनए सिक्वेन्सं थ्व विचायात पाय्‌छि धकाः क्यंगु दु।  

थ्व परिवारया ३०गु जेनेराय् करिब २०० प्रजाति दु। थ्व परिवारया यक्व प्रजातितेगु प्राकृतिक वासस्थान मासेजूगुलिं लोपोन्मुख दु। निता प्रजाति आइभोरी बिल्द वुदपेकर (Ivory-billed Woodpecker) व इम्पेरियल वुदपेकर (Imperial Woodpecker) ३० दँ निसें लोप जूगु धका कायेगु या। (थ्व विषयय् अझ नं छुं प्रतिवाद दनि)

## लिधंसा

## स्वयादिसँ
* झंगः

पुचः:झंगः
चा(ई)

सुर्ज्यः तनेगु निसें लुइगु ईयातः **चा** धाइ। थ्व इलय् सर्ग हाकुयाः खिम्वी।
thumbnail|चाय् खनेगु सर्ग व छगू देस
कुचाखापा

**कुचाखापा** छता खापाया छांत ख। थुकिलि खापाया दथुइ ब्याःकथं थलातःगु दै। थथे थलेबिलय् च्वय् व क्वय्‌या खापा थः-थः हे चायेके-ति छिनि। थन्याःगु खापायात युरोपय् दच दोर धाइ। थन्यागु खापा नेदरल्यान्द्सय् १७गु शताब्दीइ सिक्क प्रचलित जुल व अबिलय्‌या यक्व दच किपालय् खनेदु। थन्यागु खापा न्यु यर्क व न्यु जर्सीया दच थासय् अमेरिकी क्रान्तिस्वया न्ह्यः खनेदु। 
[thumb|वुमन एत अ दच दोर (''Woman at a Dutch Door'') सन् १६४५या [Samuel van Hoogstratenया किपा]]
कुचाखापा उत्तर अमेरिकी यात्री रेल-कारय् आपालं छ्यलिगु या। थथे याइबिलय् रेल संचालकं रेल पिनेयापिं मनुतनापं स्वापूतयेत व थःगु रेलया ल्युनेया भाग स्वयेत अपुइ। 

थन्यागु कुचाखापा छुं परिमार्जित GMC सफारी व शेभ्रोलेत एस्त्रोय् नं खनेदु। थन थ्व खापाय् ल्युनेया झ्याः फ्लिप-अप जुइ व निपा चिधंगु खापा क्वसं दै। 

## लिधंसा

पुचः:खापा
क्वाः

**क्वाः** धाःगु हतालय् शत्रुतयेसं कायेमफयेक दयेकातःगु थाय् ख। थुकियात किल्ला वा गढ नं धाइ। थ्व युद्धय् भूभागया रक्षाया निंतिं दयेकूगु सैन्य संरचना ख व शान्तिकालय् छगू क्षेत्रय् शासन स्थापित यायेत छ्यलिगु या। 

तसकं प्रारम्भिक इतिहासं निसें आधुनिक ई तक्क, आक्रमण व विजयया निरन्तर झ्वलय् हलिमय् नगर म्वायेत प्रायः रक्षात्मक पःखाः आवश्यक जुयाच्वन। सिन्धु स्वनिगः लहनाया छुं बस्तीइ मनूया इतिहासया दकलय् न्हापांगु क्वाः खनेदु। प्राचीन ग्रीसय् तःधंगु ल्वहंया पःखाः माइसेनियन ग्रीकतेसं थःगु थासय् दयेकूगु खनेदु। थुकिया दसु माइसेनियाय् थौं तक खनेदु। ग्रीकतेगु फ्रोउरियन (phrourion) धाःगु सैनिक संरचना सेनाया निंतिं छ्येलीगु भवनतेगु छगू दुर्गयुक्त पुचः ख। थ्व रोमन क्यास्टेलम वा किल्लाया समान दु। थ्व निर्माणं मू कथं छगू पहरागार (वाच टावर)या उद्देश्य पूवंकल। थुकिलिं छुं लँ, भूभाग व सीमाया रक्षा यायेत ग्वहालि यात। किल्ला स्वयां चिधंसां थन्यागु संरचनां सीमा स्वयेगु निंतिं ज्या यात।

सैनिक शिविर तयेगु वा क्वाः दयेकेगु कलायात परम्परागत रुपं रोमन सेनायात "कास्ट्रामेटेशन" धाइ। क्वाः वा किल्लायात सामान्यतया निगु कचाय् बायातःगु दइ: स्थायी क्वाः व ख्यः क्वाः। थ्व नापं, अर्ध-स्थायी क्वाःया रुपय् म्हसीकिगु दथुया क्वाः नं दु। महल वा क्यासल धइगु थन्याःगु क्वाः ख गुकियात साधारण क्वाः वा किल्ला स्वया बिस्कं कथं कायेगु या। थन्याःगु क्वाः वा किल्लाय् जुजु वा कुलीन मनूत च्वनिगुलिं थन्याःगु क्वाःतेसं छगू विशिष्ट रक्षात्मक क्षेत्रया नेतृत्त्व याइ। नापं, थन्याःगु क्वाः दुने लाय्कू व मेमेगु ज्याकुथि नं दयेफु। 

रोमन किल्ला व पहाडी किल्ला युरोपय् महलया मू पूर्वरुप ख। थन्याःगु महल ९गु शताब्दीइ क्यारोलिन्जियन साम्राज्यय् उदय जुल। प्रारम्भिक मध्य युगय् महलया छचाखेरं दयेकूगु छुं नगरत दयेकल।

१४गु शताब्दीइ तोपया आगमनं मध्यकालीन शैलीया किल्लात यक्व ल्याखय् अप्रचलित जुल। बारुदया युगय् किल्ला वा सामरिक संरचनाय् यक्व बँया संरचनाया विकास जुल गुकिलि गाः खनिगु व चाः ल्हेया तोपयात संके थाकुइगु व तोपया मिया तितरबितर याइगु ज्या जुल। प्रत्यक्ष तोपया गोलीया स्वापूलि वइगु पःखाः तसकं जोखिमय् लानाच्वंगुलिं सुरक्षायात बांलाकेत पःखाःयात गालय् क्वबाना चाया ढलानं न्ह्यःने च्वंगु भः दयेकिगु ज्या जुल।

१९गु शताब्दीइ विस्फोटक गोलाया आगमनं क्वाःया विकासया मेगु चरणय् थ्यन। नगु आकारया क्वाःतेसं तःच्वःलं मुइगु पदार्थया प्रभावया विरुद्ध बांलाक ज्या मयात, नापं, फ्लाङ्किङ, ब्याट्री व रक्षात्मक तोपया निंतिं होशियारीपूर्वक दयेकूगु फायरया लाइनया जटिल व्यवस्था विस्फोटक गोलां तीव्र गतिं स्यंके फत। १९गु व २०गु शताब्दीया सुरुइ स्टील व कंक्रिटया क्वाः दयेकिगु सामान्य जुल। न्हापांगु विश्वयुद्ध धुंका आधुनिक युद्धय् जूगु ल्वाभःया प्रगतिं आपालं क्वाःया ज्या सिधेकाबिल।

## लिधंसा

## स्वयादिसँ
* हताः

पुचः:हताः
माय्‌बिलि

**माय्‌बिलि** छता रेप्ताइल ख। 

## स्वयादिसँ
* प्राणी

पुचः:प्राणी
जेब्रा

**जेब्रा** (  or  ) छता अफ्रिकी इक्विद (equids) (सल परिवार)या प्राणी ख। थुकियात थुकिया म्हय् दूगु तुयु व हाकु व सीयु रंग बालाया निंतिं म्हसीकिगु या।  

## लिधंसा

## स्वयादिसँ
* प्राणी
* सल

पुचः:प्राणी
झ्याः

**झ्याः** (पुलां भाय्: *झ्याल्*) धाःगु छेँया अंगलय् फे/जः वयेकेत दयेकातःगु छता ह्वः व व ह्वतय् दयेकातःगु ह्व त्वपुइगु वस्तु ख।

## थी-थी कथंया झ्याः
[right|thumb|परम्परागत नेवाः झ्यालं स्वयादीम्ह [चित्तधर हृदय]]
* संझ्याः
* तिकिझ्याः
* क्वपुझ्याः (Dormer window)
* क्वस्वःझ्याः
* क्वंलिझ्याः
* बपिझ्याः

## स्वयादिसँ
* छेँ
* कुचाखापा

पुचः:छेँ
समाःज्वलं

**समाःज्वलं** (वा **मेक अप**) धाःगु समाः यायेत वा थःयात भौतिक रुपं बांलाकेत छ्यलिगु ज्वलं ख। थुकिलि स्वयेबिलय् बांलाइगु व नस्वाइगु ज्वलं मू ज्वलं ख। सामान्यतया, थ्व थीथी रसायनिक कम्पान्दत ल्वाकज्याना दयेकातःगु दै धाःसा छुं प्राकृतिक स्रोतं लिकाना दयेकातःगु दै।   

संयुक्त राज्य अमेरिकाय् Food and Drug Administration वा FDA नं समाःज्वलं नियन्त्रण याइ। साब्वं धाःसा एफदिएया समाःज्वलंय् मला। 

## नेवाः समाःज्वलं
छुं नेवाः समाःज्वलं थथे दु:
* ज्वला न्हाय्कं
* सिन्हः मू
* कों ख्वला
* चिकं ख्वला
* सिन्हः थल
* ककिचा
* स्वाँ फ्वः 
 
## छुं समाःज्वलं
* बुसा
* तिसा
* वसः

## लिधंसा

## स्वयादिसँ
* समाः
* तिसा

पुचः:समाः
हँय्

**हँय्** छता लखय् च्वनिम्ह झंगः ख। थ्व खँग्वः एनाटिडे परिवारया यक्व प्रजातिया लखय् च्वनिम्ह झंगःया सामान्य नां खः। हँय् सामान्यतया राजहंश व गुज स्वया चिधंगु व चिहाकःगु गःपः दूगु प्राणी ख। थ्व सकल छगू हे परिवारया दुजः खः। यक्व उपपरिवारया दथुइ ब्वथलातःगु थ्व झंगःपिं इपिंसं छगू ट्याक्सन दयेकी धाःसा इमिसं मोनोफाइलेटिक पुचः (छगू हे साझा पुर्खाया प्रजातिया सकल सन्तानया पुचः) दयेकीमखु। हँय् अप्वः धया थें जलीय झंगः खः, अले साधारण लः व समुद्रया लः निगुलिं थासय् खनेदइ।

## स्वयादिसँ
* झंगः
* बःहँय्
* लःहँय्

पुचः:झंगः
हँ

**हँ** छता प्वाः खनेगु ज्याभः ख।  थुकियात सिं, लोंह, धातु आदि थी-थी वस्तु चायेत, तछ्यायेत छ्यलेछिं। थ्व दकलय् साधारण ज्याभलय् छगू ख। थुकियात पाषाणकालया मनुतयेसं नं छ्यलातःगु खनेदु। थुकियात मुगलं छ्याइगु या। थ्व थी-थी ज्याया निंतिं थी-थी आकारय् वः। नापं, छु वस्तुइ छ्यलिगु व छु ज्याया निंतिं छ्यलिगु व कथं नं थुकिया आकार पा।

## लिधंसा

## स्वयादिसँ
* ज्याभः

पुचः:ज्याभः
समा

**समा** धाःगु मनु, संस्था, गुथि, ज्या, व्यवस्था, ज्याझ्वः, पद्धति, वस्तु आदिया निरिक्षण यायेगु ज्या ख। थ्व ज्यायात अकाउंतिंगय् छ्यलिगु या।  

## स्वयादिसँ
* बनय्‌ज्या
* अर्थतन्त्र
* अर्थशास्त्र

पुचः:समा
पुचः:बनय्‌ज्या
पुचः:अर्थतन्त्र
पुचः:ज्या
मू सरा

**मू सरा** नेवाः भ्वय्, पाश्चात्य भ्वय् वा छुं नं औपचारिक भ्वय्य् मू नसाया सरा ख। युरोपय् थ्व entrée धुंकाया सरा खः धाःसा अमेरिकाय् "entree" हे मू सरा जुइफु। मू सरा नसाया दकलय् हेभी, तःधंगु व दकलय् अप्व ब्वः दूगु नसा ख। पाश्चात्य नसाय् थुकिया मू ज्वलं ला जुइ धाःसा नेवाः नसाय् थ्व बजि, जा वा मेमेगु किया नसा जुइ। पाश्चात्य चलनय् थ्व नसा स्वया न्ह्यः एपेताइजर, सुप, व सलाद नयेगु व थ्व धुंका देजर्त नयेगु चलन दु। 

औपचारिक नयेगु वा औपचारिक भ्वय्‌य् बांलाक्क दयेकातःगु मू सरां दकलय् मू भूमिका म्हितु। थुकिलिं भ्वय्‌यात सवाःया छगू मेगु हे स्तरय् थ्यंकेफु। 

## लिधंसा

*

## पिनेया स्वापू
*विकिसफू Cookbook

पुचः:नसा