open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
नेफ्रलजि

**नेफ्रलजि** धाःगु जलासें सीकिगु चिकित्साया शास्त्र ख। थ्व शास्त्रय् जलासेंया संरचना, ज्या, ल्वय्, ल्वय् लंकिगु पद्धति, प्रक्रिया, वासः आदिया सीकिगु ज्या जुइ। 

## नेफ्रलजिइ याइगु छुं जांच
* युरिनालाइसिस
* सिति एब्दोमेन
* फ्राक्स्नन एक्स्क्रिसन अफ सोदियम 

## ल्वय्
नेफ्रलजिइ खनिगु छुं ल्वय् थ्व कथं दु-
* एक्युत किद्नि इञ्जुरी
* क्रोनिक रेनल फेलुअर
* हाइपरतेन्सन
* दायबेतिक नेफ्रप्याथि
* नेफ्रतिक सिन्द्रम
* नेफ्राइतिक सिन्द्रम
* रेनल सेल कार्सिनोमा
* विल्म्स् त्युमर
* दायलाइसिस व दायलाइसिसया कम्प्लिकेसन
 
## स्वयादिसँ
* चिकित्सा

पुचः:चिकित्सा
सोंशास्त्र

**सोंशास्त्र** (पल्मोलोजी) सों यागु अध्ययन यायेगु छगु शास्त्र ख:।
इन्डोक्राइनोलोजी

**इन्डोक्राइनोलोजी** धाःगु इन्डोक्राइन ग्रन्थितेगु विज्ञान ख।

पुचः:विज्ञान
कार्डियोथोर्‍यासिक सर्जरी

**कार्डियोथोर्‍यासिक सर्जरी** शल्य चिकित्सायागु छगु ख्यः खः। थ्व ख्यले मनुयागु नुग व नुगपा: नाप स्वापू दुगु शल्यक्रिया याई।

## मू शल्यक्रिया
*भाल्भूलर सर्जरी

## स्वया दिसँ
छ्यंगु शल्यचिकित्सा

**छ्यंगु शल्यचिकित्सा** धागु छगु कथंयागु शल्य चिकित्सा खः। थुकिलि छ्येंगुयागु शल्यक्रिया जुइ।
## इतिहास
## वर्गिकरण
*रिस्ट्रक्चर यायेगु
*कस्मेटिक
## स्वया दिसँ
## पिनेयागु स्वापू
अंग प्रत्यारोपण

**अंग प्रत्यारोपण** (Organ Transplantation) धागु छगु कथंयागु शल्य प्रकृया ख:|
अटोराइनोल्यारिङ्गोलोजी

right|thumb|372x372px|<center></center> 

**अटोराइनोल्यारिङ्गोलोजी** चिकित्साशास्त्रया छगु ख्यः व विशिष्टिकृत विषय ख। थ्व ख्यले न्हाय्, कथु व न्ह्यापंया सीकेज्या व थ्व स्वंगु अंगया ल्वय्‌ लंकिगु कुतः जुइ। थ्व शास्त्रय् कथु धाय्‌बिले इसोफेगस, ल्यारिङ्स, फ्यारिङ्स, ग्लटिस आदि ला। न्हाय्, कथु व न्ह्यापंया दथुइ यक्व स्वापू दैगु व थ्व स्वंगु अंगया ल्वे छगु थासं मेगु थासय् पुने फैगुलिं थ्व स्वंगु अंग नापं ब्वनिगु ख। 
## चिकित्सा
थ्व ख्यःया चिकित्साय् च्वे बियातगु स्वंगु अंगया वासलं व शल्यक्रियां लंकिगु कुतः जुइ। छुं-छुं ल्वे दसु-साइकोलोजिकल, टिन्निटस आदियात परामर्शं नं लंकिगु कुतः जुइ।
अप्थ्याल्मोसर्जरी

**अप्थ्याल्मोसर्जरी** धाःगु मिखाया सर्जरीया विज्ञान ख।
क्यान्सर शल्यचिकित्सा

**शल्यचिकित्सा क्यान्सर विज्ञान बाय् क्यान्सर शल्य चिकित्सा** (Surgical Oncology) धइगु चिकित्सा विज्ञानया छगू कचा खः गन शल्यक्रिया (Surgery) या माध्यमं ट्युमर (Tumor) वा क्यान्सर ल्वय्या निदान (Diagnosis), चरण निर्धारण (Staging), व उपचार याइ। थ्व क्यान्सर उपचारया दकलय् पुलांगु व प्रभावकारी विधित मध्ये छगू खः।

## मू उद्देश्यत
क्यान्सर शल्यक्रियाया मू ज्या थ्व कथं दु:

# **निदान (Diagnosis):** 'बायोप्सी' (Biopsy) या माध्यमं ट्युमरया कुचा लिकयाः क्यान्सर खः वा मखु धकाः सीकेगु।
# **रिसेक्सन (Resection):** क्यान्सर जूगु ब्वः वा ट्युमरयात म्ह पाखें लिकाना छ्वइगु।
# **स्टेजिङ (Staging):** क्यान्सर गन्याःगु अवस्था वा चरणय् दु धकाः शल्यक्रियाया इलय् सीकेगु।
# **प्यालियतिभ शल्यक्रिया (Palliative Surgery):** ल्वय् लंका हे छ्वये मफुत धासां ल्वगिया स्याःगु-मफूगु म्हो यायेत व जीवनस्तर बांलाकेत याइगु शल्यक्रिया।

## शल्यक्रियाया ताजि
* **कन्जरभेटिभ शल्यक्रिया:** क्यान्सर जूगु भाग जक लिकायेगु, मेगु स्वस्थ ब्वःयात यथावत तयेगु।
* **र्याडिकल शल्यक्रिया:** ट्युमर नापनापं उकिया सतिक दूगु 'लिम्फ नोड्स' (Lymph nodes) व मेगु तन्तुत नं लिकायेगु।
* **पुनर्स्थापना शल्यक्रिया (Reconstructive Surgery):** ट्युमर लिकाये धुंकाः म्हया आकार वा कार्यप्रणालीयात हाकनं मिले यायेत याइगु शल्यक्रिया।

## मल्टिडिसिप्लिनरी टिम (Multidisciplinary Team)
आधुनिक चिकित्सालय् सर्जिकल अङ्कोलोजिस्टं मेपिं विशेषज्ञत नाप जानाः ज्या याइ:
* **मेडिकल अङ्कोलोजिस्ट:** केमोथेरापी (Chemotherapy) बीगु।
* **रेडिएसन अङ्कोलोजिस्ट:** विकिरण (Radiation) पाखें उपचार याइगु।
* **प्याथोलोजिस्ट:** क्यान्सरया कोषतयगु अध्ययन याइगु।
अङ्कोलोजी

**अङ्कोलोजी** धागु ट्युमर, क्यान्सरतेगु सीकेज्या यायेगु शास्त्र खः। थ्व शास्त्र जीवशास्त्रया अधीनय् लाःगु चिकित्साशास्त्रया अतिकं महत्त्वपूर्ण ख्यः ख। आधुनिक इलय् हलिमय् मनु सीगु मू कारणय् क्यान्सरय सिक्क महत्त्वपूर्ण कारण ख। अथे जूगुलिं व चिकित्सा हलिमया थ्व ख्यलय् न्हूगु विकासत जुयाच्वंगुलिं थ्व ख्यःया महत्त्व अप्वया वःगु ख। 

## ज्या
अङ्कोलोजीइ क्वय् बियातःगु ज्या जुइ
* क्यान्सरया दायग्नोसिस
* थेरापी (दसु सर्जरी, केमोथेरापी, रेदियोथेरापी व मेमेगु मोदालितित)
* क्यान्सर ल्वमितयेगु सफल उपचार धुंकाया फलो-अप
* तर्मिनल म्यालिग्नेन्सी दूम्ह ल्वमिया प्यालियतिभ केयर
* क्यान्सर उपचारया नैतिक न्ह्यसः
* स्क्रिनिंग कुतः:
** जनताय्
** ल्वमितयेगु थःथितितयेत (वंशानुगत आधार दूगु क्यान्सरय्, दसु स्तन क्यान्सर)

## स्वयादिसँ
* त्युमर
* क्यान्सर
* ल्वय्
* उसाँय्

पुचः:चिकित्सा
बिनाइन त्युमर

**बिनाइन त्युमर** धाःगु थन्याःगु कोषतेगु पुचः(त्युमर) ख गुकिलिं नापंया तिस्यु/तन्तुइ अतिक्रमण वा मेतास्तासाइज याये मफु। थथे अतिक्रमण यायेगु क्षमता क्यान्सर जुइगु तन्तुइ दयाच्वनि, थ्व क्षमता मदूगुलिं बिनाइन त्युमरत अ-क्यान्सरस त्युमर ख। नापं, बिनाइन त्युमरतेगु विकास क्रम म्यालिग्नेन्त त्युमर स्वया म्हो जुइ व त्युमर कोषत आपालं विकशित जुइ (कोष क्यान्सर कोष थें असाधारण खनेदैमखु)। बिनाइन त्युमरतयात साधारण रुपय् पिनं कनेक्तिभ तिस्युया फाइब्रस भुसां भुनातइ वा इपिथेलियमं भुनातइ। बिनाइन त्युमरया साधारण दसु मेलानोसाइतिक निभस व युतेराइन फाइब्रोइद (लियोमायोमा) आदि ख।  

## लिधंसा
प्रिक्यान्सरस अवस्था

**प्रिक्यान्सरस अवस्था** (वा **प्रिम्यालिग्नेन्त अवस्था**) धाःगु क्यान्सर जुइगु सम्भावना अप्व दूगु अवस्थातेत मंका नां ख। थ्व अवस्थातेत मलंकुसा, थन्यागु अवस्थां क्यान्सर यायेफु।

प्रिम्यालिग्नेन्त लिजन (lesion) संरचनात्मक रुपं हिलावःगु तिस्यु/तन्तु (tissue) ख गुकिलि क्यान्सर जुइगु सम्भावना साधारण स्वया अप्व दु। 

प्रिम्यालिग्नेन्त अवस्थातेगु दसुया रुपय् एक्तिनिक केरातोसिस, ब्यारेतया इसोफेगस, एत्रिफिक ग्यास्त्राइतिस, दिस्केरातोसिस कन्जेनाइता, सिदेरोपेनिक दिस्फेजिया, लाइकेन प्लानस, ओरल सबम्युकस फाइब्रोसिस, सोलार इलास्तोसिस व सर्भाइकल दिस्प्लेजिया आदि ला।

प्रिम्यालिग्नेन्त लिजनया दसुइ ल्युकोप्लेकिया, इरिथ्रोप्लेकिया आदि ला। 

## लिधंसा

* http://screening.iarc.fr/atlasoral_list.php?cat=A&lang=1

## पिनेया स्वापू
कार्सिनोमा इन् सितु

**कार्सिनोमा इन सितु** (**CIS**) वा **इन सितु नियोप्लाजम** असामान्य कोषतेगु छगू पुचः ख। थन्यागु पुचः नियोप्लाजमया छगू रुप जुसां थन्यागु पुचःयात क्यान्सरय् वर्गीकृत यायेगु कि मयायेगु धइगु विषयय् विज्ञतेगु विचाः भिन्न जु। थ्व मतभेद विशिष्ट CISया आधारय् नं पा। छुं विज्ञतेसं सिआइएसयात क्यान्सरय् वर्गीकृत मयासें थुकियात सम्भाभ्यः क्यान्सरया रुपय् परिभाषित या।  Others classify certain types as a non-invasive form of cancer.

सिआइएसया असामान्य कोषत थःगु साधारण थासय् जक्क बुइगु जूगुलिं इमित "*in situ*" (लातिन भासय् "थःगु थासय्") धैगु ख। दसु: छ्यंगुया कार्सिनोमा इन् सितु (*in situ*) वा बोवेनया ल्वय् इपिदर्मिसय् जक्क दयाच्वनिगु दिस्प्लास्तिक इपिदर्मल कोषतेगु पुचः ख। थ्व कोषपुचः दुनेया दर्मिसय् थ्यनिमखु।

थ्व कारणं CISतेसं साधारणयता त्युमर दयेकिमखु। थन्यागु लिजन (lesion) थाय्‌ वा अंग कथं परचिं च्वनि (छ्यंगु, सर्भिक्स आदिइ) वा दयाच्वंगु संरचनानापं वनि (दुरुपा, सों आदिइ)। छुं CISतेसं धाःसा त्युमर दयेकिगु या, दसु कोलोन (पोलिप), ब्लादर (प्रि-इन्भेजिव प्यापिलरी क्यान्सर, वा दुरुपा (दक्तल कार्सिनोमा *इन सितु* वा लोबुलर कार्सिनोमा *इन सितु*)।

यक्व प्रकारया क्यान्सर CIS जुया तच्वया वनि। 

CISया छुं प्रकारतेगु क्यान्सरय् हिलावनिगु सम्भावना यक्व दइ, थन्यागु सिआइएसतेत धाःसा लिकाना छ्वयेगु याइ।

क्यान्सरया TNM वर्गीकरणय् कार्सिनोमा *इन सितु*यात TisN0M0 (स्तेज 0) धका रिपोर्त याइ। 

## स्वयादिसँ
* ट्युमर

## लिधंसा
म्यालिग्नेन्ट

**म्यालिग्नेन्ट** धागु छगु क्लिनिकल खंग्व ख: थुकिगु छ्येलेज्या याकनं मृत्युतक्क येंके फैगु प्रकृयातेत जनाउया लागि याई|
सर्भाइकल क्यान्सर

छगू ल्वय् ख। सर्भिक्सया क्यान्सरयात सर्भाइकल क्यान्सर धाइ। 

## स्वयादिसँ
* ल्वय्
कोलोरेक्टल क्यान्सर

**कोलोरेक्टल क्यान्सर** (वा **कोलोन क्यान्सर**, **रेक्टल क्यान्सर** वा **बावल क्यान्सर**) धाःगु कोलोन वा रेक्टमय् (तःप्वाःगु आन्द्राया कुचात) दयावैगु क्यान्सर ख। थ्व क्यान्सर कोलोरेक्टल कुचाया कोषतेगु असाधारण वृद्धिं जुयावैगु ल्वय् ख, नापं, थ्व ल्वय् म्हया मेमेगु भागय् नं पुनावनेफु। थ्व ल्वय्‌या लक्षणय् खिइ हि खनेदैगु, तौल म्हो जुया वनिगु, दिसा यायेगु बानी पाइगु, न्ह्याबिलय् नं त्यानुसें च्वनिगु आदि ला। 

## लिधंसा
ड्युडेनल क्यान्सर

मनूया आन्द्राया द्युओदेनम धाःगु भागय् जुइगु क्यान्सरयात द्युओदेनल क्यान्सर धाइ। 

## स्वयादिसँ
* क्यान्सर
एन्डोमेट्रीयल क्यान्सर

छगू ल्वय् ख। एन्दोमेत्रियमया क्यान्सरयात  धाइ। 

## स्वयादिसँ
* ल्वय्
इसोफेजियल क्यान्सर

छगू ल्वय् ख। इसोफेगसया क्यान्सरयात  धाइ। इसोफेगस धाःगु कथु व प्वाया दथुइ दइगु नसाः नली ख।  थ्व ल्वय्या लक्षणय् घुर्केज्या थाकुइगु व गंसि जुइगु मू लक्षण ख। अन्य लक्षणय् घुर्केबिले स्याइगु, सः पाइगु, मुसु वइगु, हि बान्ता, हि मुसु, क्ल्याभिकल नापंया लिम्फ नोद मना वइगु आदि मेमेगु लक्षण ख। 

## स्वयादिसँ
* ल्वय्
ओरल क्यान्सर

**ओरल क्यान्सर** म्हुतुइ जुइगु न्ह्यागु नं क्यान्सरस तन्तु ग्रोथ ख। थ्व म्हुतुया प्राथमिक लिजियन, मेमेगु थासं मेटास्ट्यासिस वा नापंया एनाटोमिकल संरचना (दसु- न्यासल क्याभिटी, म्याक्जिलरी साइनस)या एक्स्टेन्सनं जुइफु। ओरल क्यान्सर म्हुतुया न्ह्यागु नं तन्तुं उत्त्पत्ति जुइफु। अथे जुगुलिं थ्व हिस्टोलिजीकथं भिन्न रुप काय् फु गथे कि:टेराटोमा, मेजर व माइनर इ ग्रन्थि नं एडेनोकार्सिनोमा , टन्सिल वा लिम्फोइड तन्तुं लिफोमा, पिग्मेन्ट देकिगु तन्तुं मेलानोमा आदि। तर म्हुतुया क्यान्सरया दक्ले साधारण प्रकार स्क्वामस सेल कार्सिनोमा ख। थ्व म्हुतु व म्हुतुसियात भुनिगु तन्तुं वैगु ट्युमर ख। 

ओरल वा म्हुतु क्यान्सरं दक्ले अप्व म्हुतुसि व म्येया तन्तुयात असर याइ। थ्व म्हुतुया बंय् , न्येताया दुनेया लाइनिंग, जिन्जिभा गिजा, प्यालेट (म्हुतुया छत)य् Iनं वे फु। थन्यागु अप्व क्यान्सर माइक्रोस्कोपं स्वेबिले अथेहें च्वनि अथे जुगुलिं थन्यागु ट्युमरयात स्क्वामस सेल कार्सिनोमा धका धाइ। थ्व ट्युमर म्यालिग्न्यान्ट जुइ व याकनं फैले जुइ।
प्रोस्ट्रेट क्यान्सर

**प्रोस्त्रेत क्यान्सर** धाःगु मिजं मनूया म्हय् दयाच्वनिगु प्रोस्त्रेत धाःगु छगू कुचाय् ब्यावैगु क्यान्सर ख। 

## स्वयादिसँ
* क्यान्सर
ओभरियन क्यान्सर

**ओभरियन क्यान्सर** धागु ओभरीयागु छगु कथंयागु क्यान्सर खः।
छेंगू क्यान्सर

**छेंगू क्यान्सर** धाःगु छेंगूलि बुयावैगु क्यान्सर ख। 

## लिधंसा
टेस्टिकुलर क्यान्सर

टेस्टिकुलर क्यान्सर छगु कथंयागु क्यान्सर ख:| थ्व क्यान्सर मिजं प्रजनन अंग टेस्टिकलय् जुइ|थ्व १५–४० दंयापिं मिजये अप्वयाना खनेदु| क्यान्सर दथुइ दक्ले अप्व  लनिगु (उपचार धुंका) सम्भावना थुकिगु दु|
थाइरोइड क्यान्सर

**थाइरोइड क्यान्सर** मनुया थाइरोइड ग्रन्थिया क्यान्सर ख। थ्व क्यान्सरया प्रकार थ्व कथं जुइफु-
* प्यापिलरी क्यान्सर
* फोलिकुलर क्यान्सर
* एनाप्लास्तिक क्यान्सर
* अन्य
कार्सिनोमा

छगू ल्वय् ख। थ्व ल्वय्यात क्यान्सर नं धाइ। 

## स्वयादिसँ
* ल्वय्
कोरियोकार्सिनोमा

छगू ल्वय् ख। सामान्यकथं, प्लासेन्ताया क्यान्सरयात  धाइ। 

## स्वयादिसँ
* ल्वय्
एडेनोकार्सिनोमा

छगू प्रकारया क्यान्सर खः। 

## स्वयादिसँ
* ल्वय्
मेलानोमा

**मेलानोमा** (ग्रीक भाषा μέλας *मेलास्*, "ख्युंगु") छता मेलानोसाइतया म्यालिग्न्यान्त त्युमर ख।  मेलानोसाइततेसं हाकुगु पिग्मेन्त मेलानिन दयेकी। थ्व मेलानिनं मनुया छ्यंगुया रंग निर्धारण याइ। मेलानोसाइत आपालं छ्यंगुलि दयाच्वनि, अथे जुसां थ्व कोष म्हया मेमेगु थासय् दसु आन्द्रा, व मिखाय् नं दयाच्वनि। मेलानोमा, अतः, साधारन कथं छ्यंगुलि खनिगु जुसां थ्व ल्वय् म्हया मेलानोसाइत दूगु न्ह्यागु नं कुचाय् खनेफु।  

## लिधंसा
फाइब्रोसार्कोमा

फाइब्रोसार्कोमा छगू ट्यूमर खः। थ्व फाइबरस टिस्यूं उत्पन्न जुइ । थ्व आक्रामक रुपं ब्वलनी । थ्व छगू थासं मेगु थासय् पुनेफु। उपचारय् शल्यक्रिया नं दुथ्याः।
## स्वयादिसँ
* सार्कोमा
* क्यान्सर
* ट्यूमर
मेटास्ट्यासिस

सामान्य भासं क्यान्सर छगू थासं मेगु थासय् वनिगु प्रक्रियायात मेटास्ट्यासिस धाइ। 

## स्वयादिसँ
* क्यान्सर
लाइपोमा

**लाइपोमा** धयागु फ्याट टिस्यूं दयेकूगु बिनाइन ट्यूमर खः । थ्व अप्वः धया थें छ्यंगुया क्वय् नाइसे च्वंगु ग्वः थें खनेदइ।
थ्व बुलुहुं बुयावइ अले अप्वः धया थें स्याःचाः दैमखु।
लिपोमा धयागु थमंतुं क्यान्सर मखु।
थुकिं समस्या वःसा जक चानाः लिकायेगु याइ।
## स्वयादिसँ
* बिनाइन त्युमर
प्यापिलोमा

**प्यापिलोमा** छगू प्रकारया बिनाइन इपिथेलियल ट्युमर ख।  थ्व ट्युमर एक्जोफाइटिकल्ली पतिं थें न्यागु प्रकारय् बुया वै। 

थ्व खँग्वलं थाय्‌ कथं ह्युमन प्यापिलोमा भाइरसया संक्रमण वा मेमेगु अवस्था दसु कोरोइड प्लेक्सस प्यापिलोमा आदियात इंगीत यायेफु। 

एचपिभिनाप निगु प्रकारया प्यापिलोमां स्वापू तयेफु। थ्व ख स्क्वामस सेल प्यापिलोमा व् अ ट्रान्सिसनल सेल प्यापिलोमा वा ब्लाडर प्यापिलोमा। 

## लिधंसा
एदेनोमा

**एदेनोमा** ग्लान्दुलर मूलया छता बिनाइन त्युमर (-oma)। एदेनोमा यक्व अंगय् बुइफु दसु- कोलोन, एद्रेनल ग्रन्थि, पितुइतरी ग्रन्थि, थाइरोइद, प्रोस्त्रेत, आदि। थन्यागु त्युमर बिनाइन जुसां समयनापं थ्व लिपा म्यालिग्नेन्त जुइफु। अथेजुसा, थुकियात एदेनोकार्सिनोमा धाइ। बिनाइन हे जुसां थन्यागु त्युमरतेसं गंभीर उसाँय् समस्या हयेफु, दसु- थुकिया आकारं मेमेगु अंगय् दवाब बीफु वा तःच्वःगु मात्राय् म्वागु हर्मोन दयेकेफु। 

## स्वयादिसँ
* अङ्कोलोजी
* क्यान्सर
* त्युमर

पुचः:चिकित्सा
लियोमायोसार्कोमा

**लियोमायोसार्कोमा** (LMS) छगू दुर्लभ मालिग्नेन्त (क्यान्सर) पिचु लाधीया ट्युमर ख। थ्व खँग्वः लियो- 'पिचुगु' मायो- 'ला' व सार्कोमा 'कनेक्तिभ तिस्युया ट्युमर'पाखें वःगु ख। प्वाः, ब्लादर, गर्भाशय, हिया धों, व आन्द्रा थ्व सार्कोमा खनिगु थीथी म्हकुचाया दसु ख; अथे जुसां थ्व ल्वय् गर्भाशय व प्वाथय् दकलय् अप्व खनेदु।

## स्वयादिसँ
* ल्वय्
र्याब्डोमायोमा

**र्याब्डोमायोमा** स्ट्रायटेड मसलया बिनाइन ट्युमर ख। थ्व कार्डियाक वा एक्स्ट्रा कार्डियाक जुइफु।  

## स्वयादिसँ
* ट्युमर
र्यब्डोमायोसार्कोमा

र्यब्डोमायोसार्कोमा (राब्डोमायोसार्कोमा) धयागु लाधी (मांशपेशि)या टिस्यूया क्यान्सर खः।
थुकिं खास यानाः मस्तय्त लिच्वः लाकी। थ्व ल्वय् स्केलेटल मसल सेलं बुयावइ । थ्व ल्वय् म्हया यक्व ब्वय् खनेदयेफु। थ्व ल्वय् लंकेत शल्यक्रिया व कीमोथेरापी यायेछिं।

## स्वयादिसँ
* सार्कोमा
* क्यान्सर
मेसोथेलियोमा

**मेसोथेलियोमा** छगू प्रकारया क्यान्सर ख। थ्व क्यान्सर प्ल्युरा नाप स्वापू दूगु क्यान्सर ख। एस्बेस्टोसया आपा मात्राय् एक्स्पोजर थ्व ल्वेया रिस्क फ्याक्टर ख। 

## स्वयादिसँ
* सों

पुचः:चिकित्सा
लाइपोसार्कोमा

**लाइपोसार्कोमा** छगू ल्वय् ख। थ्व दकलय् साधारण उपप्रकारया सफ्ट टिस्यू सार्कोमा ख। वयस्कतेगु सकल सार्कोमाया कम्ती नं २०% थ्व प्रकारया जुइ जुइ। सफ्ट टिस्यु सार्कोमा १५० स्वया अप्व थी-थी हिस्टोलोजिकल उपप्रकार वा रुप दूगु दुर्लभ नियोप्लाज्म ख। लाइपोसार्कोमा एडिपोज टिस्यूइ एडिपोसाइट्सया प्रिकर्सर लाइपोब्लास्टं उत्पन्न जुइ। एडिपोज टिस्यु म्हय् न्यंकं वितरण जुइ, गुकिलि सबक्युटेनियस टिस्युया दुनेया व अप्व सतही तह थें न्याःगु थासय् नापं रेट्रोपेरिटोनियम (अर्थात एब्दोमिनल क्याभिटिया ल्यूनेया थाय् ) व एब्दोमिनल क्याभिटिया भिसेरल फ्याट थें न्याःगु म्हो सर्जिकल सुलभ थासय् नं ला।
लियोमायोमा

**लियोमायोमा** छगु स्मूथ मसलयागु ट्युमर खः।
ग्लायोमा

**ग्लायोमा** छता न्हेपू व दुगलय् खनिगु छता त्युमर ख। थ्व त्युमर ग्लायल कोषं बुया वइगु जूगुलिं थुकियात ग्लायोमा धाःगु ख। ग्लायोमा जुइगु दकलय् साधारण थाय् न्हेपू ख।  न्हेपूया सकल त्युमरय् ग्लायोमा ८०% दु। नापं, सकल म्यालिग्नेन्त न्हेपू त्युमरय् ३०% ग्लायोमा जुइगु या। 

## लिधंसा
विकिरण चिकित्सा

विकिरण चिकित्सा छगू कथंया चिकित्सा पद्धति ख। थ्व पद्धतिइ रेदियोएक्तिभ विकिरण छ्‌यला क्यान्सर थें न्यागु ल्वय् लाय्‌किगु वा असर म्हो यायेगु जुइ।
## स्वयादिसँ
* चिकित्सा
* क्यान्सर 

पुचः:चिकित्सा
ट्युमर सप्रेसर जीन

**ट्युमर सप्रेसर जीन**, वा **एन्टिअङ्कोजिन** छगू प्रकारया जिन ख गुकिलिं सेलयात क्यान्सरय् परिवर्तन जुइगु लंपुइ मवंकेयात ग्वहालि याइ। थ्व जीनया म्युटेसन जुया थुकिया ज्या मजुइगु वा ज्या म्हो जुइगु अवस्थाय् सेल क्यान्सरस जुइ फै।  

पुचः:अङ्कोलोजी
कार्सिनोजेन

**क्यान्सर** याके फैगु तत्त्वतेत **कार्सिनोजेन** धाइ।

## स्वयादिसँ
* क्यान्सर
क्यान्सर मालेज्या

क्यान्सरया ख्यलय् याइगु मालेज्या बाय् रिसर्चयात क्यान्सर मालेज्या धाइ। 

## स्वयादिसँ
* क्यान्सर
गेस्टापो

**गेस्टापो** (Geheime Staatspolizei) नाजी जर्मनीया गोप्य पुलिस ख। थुकिया पलिस्था सन् १९३४या एप्रिल २० खुनु जूगु ख। 

## स्वयादिसँ
* होलोकस्ट

पुचः:इतिहास
क्यान्सर स्टेजिङ

**क्यान्सर स्टेजिङ** धागु क्यान्सरयात हिस्टोलोजिकल प्याटर्न कथं म्हो निसें अप्व तच्वगु आधारे बायेगु छगु ज्याखँ खः। 
## स्वया दिसँ
*क्यान्सर
ग्रेडिङ (ट्युमर)

ट्यूमर ग्रेडिङ्गं असामान्य ट्यूमर कोषिकातेगु संरचना गथे खनेदु धकाः क्यनी।
साधारनकथं, म्ह्व ग्रेडया ट्यूमर बुलुहुं बुयावइ। उच्च ग्रेडया ट्यूमर याकनं बुयावइ अले न्यनावनी ।
ग्रेडिङ्गं डाक्टरतय्त उपचार ल्ययेत ग्वाहालि याइ ।
थी थी क्यान्सरं थी थी ग्रेडिङ्ग प्रणालि छ्यली ।
## स्वयादिसँ
* क्यान्सर
स्टर्माब्टील्याअंग

**स्टर्माब्टील्याअंग** (जर्मन भायःSturmabteilung)  ची हाकय् SA जर्मन नाजी पार्टीयागु प्याराट्रुपरयागु ज्या याइगु गुथि खः।

पुचः:इतिहास
होलोकस्ट म्वापिनिगु सुची

होलोकस्टय् लाना नं म्वा पिं लोकंह्वापिं मनुत:

पुचः:इतिहास
द दिस्त्रक्सन अफ युरोपियन ज्युज

***द दिस्त्रक्सन अफ युरोपियन ज्युज*** सन् १९६१स इतिहासकार राउल हिल्बर्गनं पिथनादिगु छगू सफू ख। वय्‌कलं थःगु सफू सन् १९८५स हानं पुनर्लोकन यानादिया उकियात न्हुगु स्वंगु खण्डया संस्करणय् लिकानादिल। थ्व सफूयात होलोकस्तया दकलय् न्हापांगु विस्तृत विवरणया रुपय् नालेगु या। होलोकस्त इतिहासकार माइकल आर मारस (*द होलोकस्त इन हिस्त्री*)या कथं थ्व सफू पिथने स्वया न्ह्यः नाजीतयेसं यहुदीतयेगु नरसंहारया बारेय् वृहद जनतयेगु न्ह्यःने पाश्चात्य व पूर्वी निगु हे जगतय् म्हो जक्क सूचं दयाच्वन। 

हिल्बर्गं जर्मन दस्तावेजया अध्ययनया आधारय् दयेकादिगु विचाः लिपा वना वृहद च्वसु व वादविवादया विषय जुवन। हिल्बर्ग स्वया न्ह्यः होलोकस्तया बारेय् च्वगु निगु ज्या Léon Poliakovया *Bréviaire de la haine* (Devotional of hate) सन् १९५१स पिथन धाःसा Gerald Reitlingerया द फाइनल सोलुसन (The Final Solution) सन् १९५३स पिथन।

## लिधंसा

## स्वयादिसँ
* होलोकस्ट

पुचः:इतिहास
फेजेस् अफ होलोकस्ट

राउल हिल्बर्ग, छम्ह होलोकस्ट इतिहासकार, यागु कथं होलोकस्टयु प्यंगु स्टेज वा त्वाथ दु। थ्व प्यंगु त्वाथ खः-
* म्हसीकिगु व परिभाषित यायेगु (Identification and definition)
* अर्थतान्त्रिक भेदभाव व बायेगु (Economic Discrimination and Separation)
* मुंकेज्या (Concentration) 
* स्यायेज्या (Extermination)
द सिम्प्सनस् (सीजन १)

अमेरिकी एनिमेटेड सिटकम द सिम्पसनया न्हापांगु सिजन सन् १९८९ डिसेम्बर १७ निसें १९९० मे १३ तक फक्सय् प्रसारण जूगु खःसा थुकिया प्रिमियर क्रिसमसया विशेष "सिम्पसन रोस्टिङ अन एन ओपन फायर" नापं जूगु खः। न्हापांगु निर्माण सिजनया कार्यकारी निर्माता म्याट ग्रोनिङ, जेम्स एल ब्रुक्स व स्याम साइमन ख। थ्व ग्रेसी फिल्म्स व त्वेन्तिथ सेन्चुरी फक्स टेलिभिजनं दयेकूगु ख।

थ्व झ्वः मूल रुपं सन् १९८९या शरद ऋतुइ "सम एनचान्टेड इभनिङ" नांया एपिसोड (गुकिया मू मू पात्रतेगु परिचय बीगु ज्या जुल) नापं डेब्यु यायेगु निंतिं दयेकूगु ख, तर थ्व एपिसोडया न्हापांगु स्क्रिनिङया इलय् निर्मातातेसं एनिमेशन थुलि बांमलाःगु लुइकल कि ७०% एपिसोडयात हाकनं दयेकेमाःगु आवश्यकता जुल।
काउच ख्यालिखं

**काउच ख्यालिखं** द सिम्प्सन्‌स्‌यागु छगु मू ख्यालिखं खः। थ्व ख्यालिखं न्ह्याबलें छगु न्हुगु भाग न्ह्येथने त्यं बिले क्येनि। थुकिलि सिम्प्सन्स परिवारयागु सकल सदस्य छकलं काउचय् च्वनिबिले जुइगु खंयागु ख्यालिखं जुइ।
क्यापिटल सिटी (द सिम्प्सनस्)

**क्यापिटल सिटी** द सिम्प्सनस्‌य् छगु सहर यागु नां ख।
## स्वयादिसँ
*द सिम्प्सन्स
## पिनेयागु स्वापूतः
*सिम्प्सन्‌स्‌यागु वेबथाय्
७४२ एभरग्रीन टेरेस

**द सिम्प्सन्सय्** थ्व थाय् बाय् य् सिम्प्सनस् परिवार च्वनि। थ्व छेंयागु नापंयागु छें नेड फ्लेन्डर्सयागु जुइ।
क्विक्-इ-मार्ट

**क्विक्-इ-मार्ट** द सिम्प्सनस्यागु छगु पसः खः। थ्व पसले अपु च्वना बनेज्या याई। थ्व पसः थुवा छम्ह भारतीय मनु जुइ।
एक्युट कोरोनरी सिन्ड्रम

**एक्युट कोरोनरी सिन्ड्रोम** (ACS) नुगःया लक्षणतेगु छगू सिन्ड्रोम ख। ACS एक्युट मायोकार्डियल इस्केमिया नाप मेल नः  तर थ्व उकिया प्याथोग्नोमिक धाःसा मखु। एक्युट कोरोनरी सिन्द्रमय् स्वता अवस्था दयाच्वनि-
* अन्‌स्तेबल अञ्जाइना
* नन-एस्‌ति एलेभेसन मायोकार्दियल इन्फार्कसन्
* एस्‌ति एलेभेसन मायोकार्दियल इन्फार्क्सन्

## लिधंसा
एक्युट किड्नी इञ्जुरी

**एक्युट किड्नी इञ्जुरी** (**AKI**), पुलां नां **एक्युट रेनल फेल्युअर** (**ARF**),
 
छगू तच्वलं जलासेंया ज्या मभिना वनिगु छगू ल्वे ख। थ्व ल्वेया कारण यक्व दु। यक्व कारण दुगुलिं थ्व ल्वेया कारणयात प्रेरेनल, रेनल व पोस्टरेनलय् बायेछिं। थ्व ल्वेया दायग्नोसिस ल्वेया लक्षण व लक्षणया आधारय् याइगु इन्भेस्तिगेसन, दसु ब्लद युरिया नाइत्रोजन व क्रियातिनिन तच्वइगु, वा घौछिइ ल्वमिया चोया मात्रा(जलासेंया च्व पिकाइगु क्षमता) आदिया आधारय् जुइ। थ्व ल्वे तच्वयावंसा थी-थीकथंया जटिलता वयेफु। दसुया निंतिं मेताबोलिक एसिदोसिस, हाइपरक्यालेमिया, युरेमिया, म्हया ति  संतुलन, व मेमेगु अङ्गय् प्रभाव आदि कायेछिं। थ्व ल्वेया निदानया निंतिं कारण व गुलि तच्व व कथंया वासःयाये छिं। थुकिया निंतिं सपोर्तिभ केयर, फ्लुइद रिप्लेसमेन्ट आदि निसें कया जलासें हिलेगु चिकित्सा तक्क यायेछिं।  

## स्वयादिसँ
*जलासें

## लिधंसा
एक्युट प्यान्क्रियाटाइटिस

**एक्युट प्यान्क्रियाटाइटिस** प्यान्क्रियाया छगू याकनं जुइगु इन्फ्लामेसन ख। थ्व ल्वे तच्वइबिले उपचार याःसां मृत्युदर अप्व दु। थ्व ल्वेया मन्द रुपयात कन्जरभेटिभ रुपं निल पर ओरम व IV फ्लुइड रिहाइड्रेसनं गाःसा थुकिया तःच्वगु रुपयात ICUय् भर्ना यायेगु निसें सर्जरी नं मालेफु।
एयर इम्बोलिजम

**एयर इम्बोलिजम** छगू वैकृत अवस्था ख। थ्व अवस्थाय् भास्कुलर सिस्तमय् ग्यास बबल दयावै। 

## स्वयादिसँ
*हि
डु द बार्टम्यान

**डु द बार्टम्यान** सन् १९९०या एल्बम *द सिम्पसन सिंग द ब्लुज*या छपु म्ये ख, गुकिलि अमेरिकी एनिमेटेड टेलिभिजन झ्वः द सिम्पसनया भ्वाइस कास्ट दुथ्याःगु दु। थ्व म्ये द सिम्पसनया कलाकार न्यान्सी कार्टराइटं (बार्ट सिम्पसनया सः) न्ह्यब्वःगु खः, अमेरिकी गायक माइकल ज्याक्सनया ब्याकिंग भोकललिसें डन क्यास्टेलानेटा (होमर सिम्पसनया सः)या तंसा भोकल नं न्ह्यब्वःगु दु। ज्याक्सनं थ्व म्येया निर्माण नं यात, गुकियात अमेरिकी रेकर्डिङ कलाकार ब्रायन लोरेनं च्वयादिल व गेफेन रेकर्ड्सं सन् १९९० नोभेम्बर २० खुनु थ्व म्येयात छगू हे सिंगल कथं पिथंगु ख।

संयुक्त राज्य अमेरिकाय् यक्व रेडियो एयरप्ले प्राप्त जूसां नं "डु द बार्टम्यान" अन गबलें नं आधिकारिक रुपं छगू सिङ्गलया रुपय् पिहां मवः । अष्ट्रेलिया, आयरल्याण्ड, न्युजिल्याण्ड, नर्वे व बेलायतया चार्टय् थ्व म्ये शीर्ष थासय् लाःगु खः। थ्व म्ये थप बेल्जियम, डेनमार्क, फिनल्याण्ड, नेदरल्याण्ड्स, स्पेन, व स्वीडेनया टप १० य् थ्यन। सन् १९९१ य् ब्र्याड बर्डं निर्देशन याःगु थ्व म्येया निंतिं छगू म्यूजिक भिडियो पिहांवल, थ्व म्ये अमेरिकी नेटवर्क एमटीभीइ हिट जुल, व सन् १९९१ य् एमटीभी भिडियो म्युजिक अवार्डय् नोमिनेशन प्राप्त जुल।
एनाफाइल्याक्सिस

**एनाफाइल्याक्सिस**यात "छकलं न्ह्यथनिगु व ज्यान वनेफुगु छगू गम्भीर एलर्जिक रियाक्सन"या कथं परिभाषित यायेछिं। 
 
थ्व ल्वचं थी-थी कथंया लक्षण क्यनेफु गुकिलि च्वासुइगु र्याश, कथु मनावइगु, व ब्लड प्रेसर म्हो जुइगु मू लक्षण ख। थ्व ल्वेया मू कारणय् किलं न्याइगु, नसाः, वासः आदि ला।

प्याथोफिजियोलोजिक स्तरय् एनाफाइल्याक्सिस इम्युनोलोजिक वा नन-इम्युनोलोजिक कारणं व्हाइत ब्लड सेलं पिकाइगु थी-थी कथंया मेदियतरया ज्याया लिच्वः ख। थुकिया दायग्नोसिस आपालं अवस्थाय् अस्पतालय् थ्यनिबिलेया ल्वमिया लक्षणया आधारय् जुइ। थ्व ल्वेया मू वासः इपिनेफ्रिनया इञ्जेक्सन ख। थ्व नापं मेमेगु वासः नं यायेमा। 

हलिमय् ०.०५–२% जनसंख्याय् जीवनय् छुं अवस्थाय् एनाफाइल्याक्सिस जूगु खनेदु। थ्व ल्वेया नां यवन भाषाया खँग्वः ἀνά एना, *विरुद्ध*, व φύλαξις फाइल्याक्सिस, *रक्षा* स्वाना पलिस्था जूगु ख। 

## लिधंसा

## स्वयादिसँ
*चिकित्सा

पुचः:मेडिकल इमर्जेन्सी
मेनिञ्जाइतिस्

मनूया क्वतःदुने व न्हेपू पिनेसं न्हेपूयात भुनातैगु भुसायात मेनिञ्जेस धाइ। थ्व मेनिञ्जेसय् ब्याक्तेरियां संक्रमण याना जुइगु ल्वय्‌यात ब्याक्तेरियल मेनिञ्जाइतिस धाइ। थ्व ल्वचं काइबिलय् मनूयात तःच्वलं छ्यँ स्याइगु, वाकवाकी जुइगु व ल्ह्वइगु, जः स्वये थाकुइगु (Photophobia), ज्वरः वइगु आदि लक्षण खनेदै। 

## स्वयादिसँ
* ल्वय्
हेमोरेज

हेमोरेज धागु म्हयागु सर्कुलेटरी सिस्टम स्वया पिने हि वैगु प्रक्रिया ख। थ्व अप्वल कि छगु मेडिकल इमर्जेन्सी जुइफु।
ग्यास्ट्रोइन्टेस्टिनल पर्फोरेसन

**ग्यास्ट्रोइन्टेस्टिनल पर्फोरेसन** प्वा, चिप्वाःगु आन्द्रा वा तःप्वागु आन्द्राया अंगले प्वा गनिगु अवस्था ख। थ्व अवस्थाय् प्वा, आन्द्राय् दैगु पाचन जुयाच्वंगु वस्तु फुकं एब्डोमिनल क्याभिटीइ वै। आन्द्राया पर्फोरेसनं ब्याक्टेरियल संक्रमण (पेरिटोनाइटिस) यायेफु। प्वाया पर्फोरेसनं केमिकल पेरिटोनाइटिस यायेफु। ग्यास्ट्रोइन्टेस्टिनल पर्फोरेसन छगू सर्जिकल इमर्जेन्सी ख।

## स्वयादिसँ
*मेडिकल इमर्जेन्सी
कार्डियाक अरेस्ट

**कार्डियाक अरेस्ट** छगू मेडिकल इमर्जेन्सी ख।

## स्वयादिसँ
*कार्डियोलोजी

पुचः:मेडिकल ईमर्जेन्सी
कार्डियाक टेम्पोनाड

**कार्डियाक टेम्पोनाड** छगु मेडिकल इमर्जेन्सी ख। थ्व अवस्थाय् नुगःयात भुनातैगु सतह पेरिकार्डियमय् तरल पदार्थ मुनाच्वनि।
कोल्ड बर्न

**कोल्ड बर्न** धागु छगु मेडिकल इमर्जेन्सी ख। थ्व अवस्था च्वापू वा यक्व ख्वांगु वस्तुइ मनु वा प्राणीया म्ह लाःसा जुइ। थ्व अवस्था च्वापुगुँ गैपिं पर्वतारोहीतेगु ल्हातय् अप्व खने दु। 

## स्वयादिसँ
*चिकित्साशास्त्र
*उसाँय्
डायबेटिक कोमा

**मधुमेह कोमा** छगु इमर्जेन्सी अवस्था खः।
ड्रग ओभरडोज

*ड्रग ओभरडोज*' छगु मेडिकल अवस्था ख। थ्व अवस्थाय् मनुयात छुं ल्वय्‌या निंति बियातगु वासः अप्व सेवन याना मनुयागु उसाँय्य् नकारात्मक असर खने दै।
हाइपरक्यालेमिया

**हाईपरकेलेमिया** वा हाइपरक्यालेमिया धागु म्हय् पोटासियम आयोन मात्रा स्वया अप्व जुइगु छगु अवस्था ख।
हाईपरग्लाईसेमिया

**हाईपरग्लाईसेमिया** मनुयागु हिय् ग्लुकोजयागु मात्रा अप्व दैगु अवस्था खः।
मेनिन्जाईटिस

**मेनिन्जाईटिस** धागु मेनिन्जेसतेगु इन्फ्लामेसन खः। थ्व अप्वयाना संक्रमणं जुइ।
मायोकार्डियल इन्फार्क्सन

**मायोकार्डियल इन्फार्क्सन** छगू ल्वे ख। थ्व ल्वे नुगःया रक्तसञ्चारय् वाधा वया नुगसें सीगु अवस्था ख। 

पुचः:मेडिकल ईमर्जेन्सी
प्याराफाइमोसिस

रिट्राक्टेड प्रिप्युस थःगु साधारण अवस्थाय् वयेमफैगु अवस्थायात पाराफाइमोसिस धाइ। 

## स्वयादिसँ
*फाइमोसिस
न्युमोथोर्याक्स

**न्युमोथोर्याक्स** धागु सोंयात भुनातैगु प्ल्युराय् मात्रा स्वया अप्व फे(वायु) दैगु अवस्था खः|
अब्स्टेट्रिकल हेमोरेज

**अब्स्टेट्रिकल हेमोरेज** गर्भावस्था बिले, प्रशव व्यथा, वा प्युर्पेरियम बिले जुइगु हेमोरेज ख। हि वैगु एक्स्टर्नल वा भजाइनां वा इन्टर्नल (एब्डोमिनल क्याभिटी दुने) जुइफु। रक्तश्राव आपालं गर्भावस्थानाप स्वापू तइगु जुसां छुं अवस्थाय् धाःसा मेमेगु कारणं जुइफु। 

अब्स्टेट्रिकल हेमोरेज मातृ मृत्युदरया छगू मू कारण ख।

## स्वयादिसँ
*अब्स्टेट्रिक्स
*हेमोरेज
प्रीइक्लेम्प्सिया

**प्रीइक्लेम्प्सिया** छगु अब्स्टेट्रिक मेडिकल इमरजेन्सी खः।
सेप्टिक शक

**सेप्टिक शक** छगु कथंयागु मेडिकल इमरजेन्सी ख:| थ्व कथंयागु शक मनुयागु म्हय् इन्फेक्सनयागु विकास नं जुइ|
टेस्टिकुलर टोर्सन

thumb
**टेस्टिकुलर टर्सन** छगू सर्जिकल इमर्जेन्सी ख। थ्व अवस्थाय् मिजं मनुया टेस्टेस थःगु एक्सिसय् चाहिला आपालं स्याइगु व हि नली अवरुद्ध जुइ। थ्व अवस्थाया आंकलन जुइधुंका अपरेसन याना अवस्था सुथां लाकी।
## स्वयादिसँ
*चिकित्सा
ट्रियाज

**ट्रियाज** (अङ्ग्रेजी: Triage; फ्रान्सेली: *trier* अर्थात "ब्वथलेगु" वा "ल्ययेगु") चिकित्सा विज्ञान व आकस्मिक सेवाय् छ्यलीगु छगू प्रक्रिया खः, गुकिलि ल्वमि वा ल्वगियात वय्कःया अवस्थाया गम्भीरताया आधारय् प्राथमिकता (Priority) बियाः वासः यायेगु झ्वः दयेकी।

साधारणतया, अस्पतालय् "न्हापा वःम्ह ल्वमियात न्हापा वासः यायेगु" नियम दइ। तर, तःधंगु दुर्घटना, हताः, वा महामारीया ईलय्, गन ल्वमि तसकं अप्व दइ व स्रोत-साधन (डाक्टर, वासः, बेड) म्हो दइ, अन "ट्रियाज" प्रणाली छ्यली। थुकिया मू सिद्धान्त "सीमित स्रोतयात छ्यलाः दकलय् अप्व मनूतय्त भिंकेगु" खः।

## इतिहास
ट्रियाजया अवधारणा आधुनिक हताः चिकित्सा (Battlefield medicine) पाखें वःगु खः। नेपोलियनया हताःया ईलय्, फ्रान्सेली सर्जन **डोमिनिक जीन ल्यारी** (Dominique Jean Larrey) नं दकलय् न्हापां घाःपा जूपिं सैनिकतय्त इमिगु पदया (Rank) आधारय् मखुसें इमिगु घाःया गम्भीरताया आधारय् वासः यायेगु व्यवस्था यानादिल। थ्व हे विधियात लिपा "ट्रियाज" धकाः नां बिल।

## ट्रियाजया रङ्ग संकेत (Color Coding)
आकस्मिक अवस्थाय् वा "मास क्याजुअल्टी" (Mass Casualty) जुइ बलय्, बिरामीया अवस्था म्हसीके अःपुइमा धकाः ४ गू रङ्गया ट्याग (Tag) वा रिबन छ्यली:

### ह्याउँगु (Red - Immediate)
* **अर्थ:** "तत्काल वासः/चिकित्सा माःपिं" (Immediate)।
* **अवस्था:** ल्वमिया अवस्था तसकं गम्भीर दु व तत्काल वासः मयाःसा सी फइ। तर, यदि याकनं वासः यात धाःसा म्वाये फइ।
* **दसु:** तच्वःगु हि बाहा वनाच्वंगु (Severe bleeding), सासः ल्हायेत थाकुयाच्वंगु, वा नुगःपाय् घाःपा लाःगु।

### म्हासुगु (Yellow - Delayed)
* **अर्थ:** "छुं ई पिया च्वने फइपिं" (Delayed)।
* **अवस्था:** ल्वमिया अवस्था गम्भीर ला दु, तर तत्काल हे सीगु खतरा मदु। इमित छुं घौ (Hours) लिपा वासः याःसां ज्यु।
* **दसु:** क्वँय् तज्याःपिं (Broken bones), तःधंगु घाः, तर हि बाहा वनेगु दिइ धुंकूगु।

### वाउँगु (Green - Minimal)
* **अर्थ:** "सामान्य घाःपा" (Minor)।
* **अवस्था:** थः हे न्यासि वने फइपिं घाःपा जुपिं (Walking wounded)। इमित वासः याये माः, तर मेपिं गम्भीर ल्वमि स्वया लिपा पाः बियाः वासः याःसां ज्यु।
* **दसु:** चि-चिधंगु घाः, वा सामान्य ल्वय्।

### हाकुगु (Black - Expectant/Deceased)
* **अर्थ:** "सी धुंकूपिं" वा "म्वाके मफइपिं" (Deceased/Unsalvageable)।
* **अवस्था:** ल्वमिया मृत्यु जुइ धुंकूगु दु वा घाःपा थुलि तच्वः कि आःया स्रोत-साधनं म्वाके फइगु सम्भावना मदु। इमित स्याइगु म्हो यायेगु वासः (Palliative care) बियाः त्वःता तइ, ताकि मेपिं म्वाये फइपिं ल्वमितय्त ग्वहालि याये फयेमा।
* **दसु:** थीथी कुतः धुंका नं नुगः ज्या मयाःपिं (Cardiac arrest), छ्यनय् तच्वःगु घाःपा लाःपिं।

## छ्येलेज्या
ट्रियाजयात मू कथं स्वंगू थासय् छ्यली:
# **हताःया ख्यलय् (Battlefield):** घाःपा जुपिं सैनिकतय्त अस्पताल छ्वये न्ह्यः प्राथमिकता दयेकेत।
# **विपद् व्यवस्थापन (Disaster Management):** भुखाय्, खुसिबाः, रेल दुर्घटना, वा बम विष्फोट थें न्याःगु घटनाय्।
# **अस्पतालया इमर्जेन्सी रुम (ER):** न्हिथं अस्पतालय् वइपिं बिरामी मध्ये सुयात न्हापां डाक्टरं स्वयेगु धकाः निर्णय यायेत। (दसु: नुगःपा स्याःम्ह मनूयात न्हापां स्वइ, म्हो जक तुति स्याःम्ह मनूयात लिपा स्वइ)।

## नैतिक पक्ष
ट्रियाज तसकं भावनात्मक व नैतिक रुपं थाकूगु ज्या खः। विशेष यानाः "हाकुगु" (Black) क्याटागोरीइ मनूयात तये बलय्, डाक्टरतय्सं "थ्व मनूयात म्वाके फइ मखु" धयागु कठोर निर्णय काये माः। थ्व प्रक्रियाया उद्देश्य क्रूरता मखुसें, उपलब्ध स्रोतं "दकलय् अप्व जीवन रक्षा" (Maximize survival) यायेगु खः।

## लिधंसा
भेन्त्रिकुलर फिब्रिलेसन

**भेन्त्रिकुलर फिब्रिलेसन** छगू चिकिक्सा शास्त्रया अवस्था ख। थ्व छगू कथंया अरिदमिया ख। थ्व अवस्थाय् नुगःया भेन्त्रिकलया सेंया धड्कन अव्यवस्थित जुइ। अतः, भेन्त्रिकलया नुगःसें संकुचन जुइगु थासय् थ्वइ व हिया संचालन बांलाक्क जुइ फैमखु। थ्व अवस्थाय् नुगःया धड्कन दयाच्वंसां साधारण मनुतयेसं क्यारोतिद व फेमोरल थें न्याःगु मू हि धमनीइ नादी लुइकेफैमखु। थन्याःगु अरिदमिया इसिजिं सीकेफै। भेन्त्रिकुलर अरिदमिया छगू चैकित्सिक आकस्मिक अवस्था ख। थ्व अवस्थाय् आधारभूत जीवन सहायता (Basic Life Support)या ग्वहालि मालि छाय् धाःसा अरिदमिया छुं सेकेन्द स्वया अप्व जुवंसा अवस्था स्यना असिस्तोल (साधारण भाषाय् इसिजिया फ्ल्यातलाइन)य् परिणत जुइफु। थ्व अवस्थां छुं सेकेन्द वा मिनेतया अन्तरालय् कार्दियोजेनिक शक, प्रभावशाली हि परिचालनया अवरोध, व सदेन कार्दियाक देथ जुइफु। थ्व अवस्था छुं मिनेत तक्क (करिब ५ मिनेत) सेरेब्रल हाइपोक्सिया याःसा ल्वचं काम्ह मनुयागु न्ह्यपुइ अपरिवर्तनीय क्षति जुइफु। आपालं, थ्व अवस्था न्ह्यथंगु ९० सेनेन्दय् नुगःसेंया संकुचनयात साइनस रिदमय् परिणत यायेमफुसा ल्वमि मदयेफु। 

## लिधंसा

पुचः:मेडिकल ईमर्जेन्सी
घा

म्हया छुं नं अंगय् भौतिक वा रसायनिक कथं क्षतबिक्षत जुसाः थ्व अवस्थायात घा धाइ। 

पुचः:मेडिकल ईमर्जेन्सी
प्रजातान्त्रिक गणतन्त्र कङ्गो

**प्रजातान्त्रिक गणतन्त्र कङ्गो** छगू अफ्रिकी देय्‌ ख।

पुचः:देय्‌
पुचः:देय्
घाना

**घाना** छगू पश्चिम अफ्रिकी देय् ख। 

## लिधंसा

## स्वयादिसँ
* अफ्रिका

पुचः:देय्
माइक्रोनेसियाया संघीय राज्य

**माइक्रोनेसियाया संघीय राज्य** माइक्रोनेसियाया छगूटापु देय् ख। माइक्रोनेसिया ओशिनियाया छगू उपक्षेत्र ख। थ्व संघया दुने प्यंगु राज्य ला—पश्चिमं पूर्वय् याप,चुक,पोहनपेइ व कोस्राए ख। थ्व राज्य पश्चिमी प्रशान्त महासागरय् ला। थ्व राज्यय् सकल ६०७ टापु दु गुकिया क्षेत्रफल ७०२ किमि२ वा २७१ वर्ग माइल दु। 
थ्व टापूतेगु भूभाग भूमध्य रेखाया उत्तरय् करिब २,७०० किमि (१,७०० माइल)या हाकलय् दयाच्वंगु दु। इन्डोनेसिया व पपुवा न्युगिनीया उत्तरपूर्वय् ग्वाम व मारियाना टापूया दक्षिणय्, नाउरु व मार्शल टापुया पश्चिमय् पलाउ व फिलिपिन्सया पूर्वय्, पूर्वी अष्ट्रेलिया स्वया २९०० किमि उत्तरय् व जापान स्वया ३४०० किमि दक्षिणपूर्वय्, व हवाई टापु स्वया ४००० किमि दक्षिणपश्चिमय् थ्व देय् ला।

थ्व देय्या कुल भूभाग अपेक्षाकृत म्हो जूसां थ्व देय्या लखं प्रशान्त महासागरया थ्यंमथ्यं ३० लख किमि २ (१२ लख वर्ग माइल) कब्जा यानातःगु दु, गुकिलिं थ्व देय्यात हलिमय् १४गु दकलय् तःधंगु विशेष आर्थिक क्षेत्रया रुपय् स्थापित यानातःगु दु। सार्वभौम टापु राष्ट्रया राजधानी पोह्नपेइ टापुइ लाःगु पालिकिर ख धाःसा दकलय् तःधंगु नगर वेनो ख, गुगु चुक लगुनय् ला।

थनया सकल प्यंगू राज्य छगू वा यक्व मू ज्वालामुखी टापुइ केन्द्रित दु, व कोसरे (Kosrae) त्वता फुक्क राज्यय् यक्व पिनेया एटोल दु। थ्व देय्या छुं भूभाग क्यारोलिन टापुय् नं दयाच्वंगु दु, गुकिलि यक्व देय् दथुइ विभाजित द्वलंद्वः चिधंगु टापुत दु। माइक्रोनेसिया खँग्वःया छ्येला संघीय राज्य वा समग्र क्षेत्रयात थुइकेफु।

थ्व देय् न्हापा अमेरिकी प्रशासनय् दूगु संयुक्त राष्ट्र संघया ट्रष्ट टेरिटरी अफ द प्यासिफिक आइल्याण्ड्स (टिटिपिआइ) या छगू भाग ख। लिपा, सन् १९७९ मे १० खुनु थःगु हे संवैधानिक सरकार दयेकल, सन् १९८६ नोभेम्बर ३ खुनु संयुक्त राज्य अमेरिकानापया स्वतन्त्र संघया सम्झौताया अन्तर्गत स्वतन्त्रता प्राप्त जुइधुंका सार्वभौम राज्य जुल । मेमेगु जःलाखःला टापु संस्थात, व टिटिपिआइया पूर्व दुजःतयेसं थःगु हे संवैधानिक सरकार दयेकल व गणतन्त्र मार्शल टापु (आरएमआई) व गणतन्त्र पलाउ (आरओपी) जुल। एफएसएमया संयुक्त राष्ट्र संघय् छगू सिट दु अले १९८३ निसें प्रशान्त समुदायया दुजः जुयाच्वंगु दु ।

## भूगोल

**माइक्रोनेसियाया संघीय राज्य** ओसेनियाया माइक्रोनेसिया लागाय् दूगु छगू टापू देय् ख। थ्व संघीय देसय् प्यंगू राज्य दु। थ्व तापूतेगु नां पश्चिम निसें पूर्वतक याप, चुक, पोनेपि व कोस्रे ख। ओसेनियाया माइक्रोनेसिया लागाय् दूगु मार्शल तापू, गुआम, उत्तर मेरियाना तापूपुचः धाःसा थ्व संघय् मलाः। 

## स्वयादिसँ
* प्रशान्त महासागर

## लिधंसा
भाय परिवार

## भाय परिवारत

*भारोपेली भाय परिवार
*चिनी संदे भाय परिवार
*द्रविडिय भाय परिवार  
*अष्ट्रो-एसियाली भाय परिवार 
*अफृकाली भाय परिवार 
*अमेरिकी भाय परिवार
चिनी संदे भाय परिवार

**चिनि-संदे भाय परिवार** छगु भाय परिवार ख:| भारोपेली परिवार धुंका दक्ले अप्व मनु तेसं छ्येलिगु भायपरिवार थ्व हे ख:| 

## बायेज्या

थ्व भाय परिवारयात चिनिया भाय परिवार व संदे-बर्मेली भाय परिवारले बाये छिं| चिनिया धागु छगु टोनल भाय ख:| 

## भाय

थ्व: भाय जहानले लाईगु भायत: थ्व कथं दु:

*मन्दारिन

*क्यान्टोनिज

*सें भाय

*बर्मेली भाय

*नेपाल भाषा

*मंगोल भाय

*गुरुङ भाय

*तामाङ भाय

*मगर भाय

*किरांत भायत
अष्ट्रो-एसियाली भाय परिवार

**अष्ट्रो-एसियाली भाय परिवार** छगु भाय परिवार ख:| हलिमे येक्व मनु तेसं छ्येलिगु भाय थ्व  भाय परिवारये दु| 

## बायेज्या

थ्व भाय परिवारयात मोन-खमेरी भाय परिवार व मुन्डा भाय परिवारले बाये छिं| 

## भाय

थ्व: भाय परिवारले लाईगु भायत: थ्व कथं दु:

#खमेर भाय

#मोन भाय

#सन्तली भाय

#भियतनामी भाय
माया भाषात

**माया भाषा**त भाषाया छगु पुचः ख। थ्व भाय्‌पुचः अमेरिकाय् नेटिभ अमेरिकनतेसं ल्हाइ।
इस्किमो-अलियुट भाषातः

thumb|उत्तर अमेरिकाय् इस्किमो-अलियुट भाषातः
**इस्किमो-अलियुट भाषातः** वा **इस्किमो-अलियुट भाषापरिवार** उत्तरी क्यानाडा, ग्रीनल्यान्ड, साइबेरिया, अलास्काय् ल्हाइगु भाषातेगु पुच खः। 

## बायेज्या
**इस्किमो-अलियुट**
:**अल्युट**
::अल्युट भाषा 
:::पश्चिम-मध्य भाषिका: Atkan, Attuan, Unangan, Bering (६०-८० छ्येलेमि)
:::पूर्वी भाषिका: Unalaskan, Pribilof (४०० छ्येलेमि)
:**इस्किमो** (Yup'ik, Yuit, व इन्युइट)
::Central Alaskan Yup'ik (१०,००० छ्येलेमि)
::Alutiiq वा प्रशान्त खाडी Yup'ik (४०० छ्येलेमि)
::युइट वा मध्य साइबेरियन युपिक (Chaplinon व सन्त लरेन्स टापू, १४०० छ्येलेमि)
::Naukan (७० छ्येलेमि)
::इन्युइट भाषा वा Inupik (७५,००० छ्येलेमि)
:::Iñupiaq (उत्तरी अलास्का, ३,५०० छ्येलेमि) 
:::Inuvialuktun or Inuktun (पश्चिमी क्यानाडा; ७६५ छ्येलेमि)
:::Inuktitut (पूर्वी क्यानाडा; Inuktun नापं व Inuinnaqtun, ३०,००० छ्येलेमि)
:::Kalaallisut (ग्रीनल्यान्ड, ४७,००० छ्येलेमि)
:**[[Sirenik]]** (लोप)

पुचः:भाषा
फ्रेञ्च भाषा

**फांसे** छगु रोमान्स भाय् खः। थ्व भाय् युरोपय् विषेश कथं फ्रान्सय्, क्यानाडा व अफ्रिकाय् अप्व याना छ्येली। अंग्रेजी स्वया न्ह्य हलिमयागु मध्यस्तकर्ता भाय् यागु रुपे थ्व हे भाय् यागु छ्येलेज्या जु। थ्व भाय् संयुक्त राष्ट्र संघयागु आधिकारिक भाय् य् छगु खः। 

## उदाहरणतः

## श्रोत
* Walter, Henriette and Gérard, *Dictionnaire des mots d'origine étrangère,* 1998.


पुचः:भाषा
स्पेनी भाषा

**ईस्पान्योल** छगु आइबेरियन रोमान्स भाषा खः। थ्व भाय् हलिमयागु छगु मू भाय् खः। थ्व भाय् यात स्पेन व ल्याटिन अमेरिकाय् अप्व छ्येलि। थ्व भाय् लातिन लिपि छ्यला च्वयेगु या। थ्व भासय् च्वयेत लातिन लिपिइ छुं आखलय् चिं तनिगु या, दसु-ã(आन्)।  

## भाय्‌या संरचना
थ्व भासय् मेमेगु भासय् थें हे थी-थी कथंया खँग्वःत दु। 
### यासु
थ्व भासय् मेमेगु भासय् थें हे सकर्मक व अकर्मक, नियमित व अनियमित यासु दै। थ्व भासय् यासुत (-er), (-ir) व (-ar)य् क्वचाइगु स्वता रुप दै। 
## छुं खंग्वतः
भोजपुरी भाषा

**भोजपुरी भाषा** छगु भारोपेली भाषा खः।

## पिनेयागु स्वापूत

* BLA/BIHARI properly Bih iri .html Bihari
* ChauriChaura.Com:: Bhojpuri- visit for Bhojpuri songs and news
* Bhojpuri.org :: Bhojpuri Sansaar - A Global Network of Bhojpuri Professional
* Bhojpuria: Portal for Bhojpuri Speaking people
* A Global Database of Bhojpuri Professional
* Bhojpuriduniya.com A superhit website in Bhojpuri 
* Articles: Bhojpuri CinemaIs Bhojpuri cinema heading the Bollywood way? 
* Ethnologue report for Bhojpuri
* Translation of useful phrases in Bhojpuri
* Bhojpuri at Yahoo! Groups
* Bhojpuri USA at Yahoo! Groups
* Bhojpuri Singapore at Yahoo! Groups
* Bhojpuri UK at Yahoo! Groups
* Bhojpuri at the Rosetta Project
* Bhojpuri Association of North America - BANA 
* Bhojpuri Poems - Blog

पुचः:भाषा
चिनिया भाय परिवार

जेम्स म्याटिसफयागु बायेज्या थ्व कथं दु: 

***[[चिनिया भाषा]]**
**मन्दारिन
***स्ट्यान्डर्ड मन्दारिन
***जिन
**वु
***शांघाइनीय
***हुइ
**क्यान्टोनिज
***पिंघुवा
**मिन
***ताइवानी
**जियांग
**हक्का
**गान
संदे-बर्मेली भाय परिवार

एथ्नोलग कथं थ्व परिवारय् क्वे बियातगु भाषातः ला

१. *[[बाइ भाषा]]*

२. *हिमाली*
: क. महाकिरांती
:: i. खाम-मगर-चेपांग-सुनुवारी
::: a.चेपांग
::: b. खाम
::: c. मगर
::: d. सुनुवारी
:: ii. किरांती
::: a. तोमयांग
::: b. पूर्वी
::: c. पश्चिमी
:: iii. नेवार (नेपाल भाषा)
: ख. संदे-कनौरी
:: i. जालाखा
:: ii. लेप्चा
:: iii. पश्चिम हिमाली
:: iv. संदे
::: a. शांग्ला
::: b. धिमाल
::: c. तामांग
::: d. सें भाषा
: ग. बाइमा'

३. *जिंगफो-कोन्याक-बोडो*
: क.जिंगफो-लुइश
: ख. कोन्याक-बोडो-गारो

४. *करेन*
: क. पा'ओ
: ख. जायीन
: ग. प्वो
: घ. स्ग्व-ब्घै
:: i. ब्घै
:: ii. ब्रेक
:: iii. कायाह
:: iv. स्ग्वा
: ङ. जायेन करेन'

५. *कुकि-चिन-नागा*
: क. कुकि-चिन
:: i. दथु
:: ii. उत्तरी
:: iii. दक्षिणी
: ख. नागा
:: i. अंगामि-पोचुरी
:: ii. आओ
:: iii. तांगखुल
:: iv. नागा
:: v. जेमे

६. *लोलो-बर्मेली*
: क. बर्मेली
:: i. उत्तरी
:: ii. दक्षिणी
:: iii. बर्मेली (मबागु)
: ख. लोलोइश
:: i. उत्तरी  
::: a. लिसु
::: b. समेइ
::: c. यि
:: i. दक्षिणी
:: ii. मबागु लोलोइश
: ग. नाक्षि
: घ. फुला '

७. *[[मेइटेइ]]*

८. *मिकिर*

९. *उत्तर आसाम*
: क. डेंग
: ख. तानि

१०. *नुन्गिश*

११. *तन्गुत्-क्वियान्ग*
: क. क्वियांग
: ख. ग्यारोंग

१२. *[[तुजिया]]*

१३. *मबागु संदे-बर्मेली*

१४. *पश्चिम बोडिश*

१५. *म्रु*
मन्दारिन भाषा

**मन्दारिन भाषा** वा म्यान्दारिन भाषा चिनिया भाषाया छगू कचाभाषा ख। थ्व भाषा हलिंया दकलय् आपा मनूतेगु मांभाय् ख। चीनय् थ्व भाषायात उत्तरी भाषा धका नं म्हसीकिगु या। थ्व भाषा आपालं उत्तर व दक्षिण-पश्चिमी चीनया अधिकांश क्षेत्रय् विस्तारित दु। राजनैतिक रुपं थ्व भाषायात चिनिया भाषाया छगू भाषिकाया रुपय् नं परिभाषित यानातःगु दु। सकल चिनिया भाषायात छगू भाषा धकाः काःसा मन्दारिन चिनिया भाषाया छगू भाषिका जुइ। थ्व भाषिकाया दुने नं उत्तरी मन्दारिन, दथु ख्यः मंदारिन व दक्षिणी मन्दारिन उपभाषिका दु। यदि चिनिया भाषापुचःयत "चिनिया भाषा परिवार"या रुपय् काःसा मन्दारिन छगू स्वतन्त्र जुइ गुकिया अधीनय् अन्य भाषिका लाइ। 

मन्दारिन चिनिया भासय् दकलय् व्यापक रूपं वितरित भाषा ख। उत्तरी चीन नापं, मन्दारिन दक्षिणी चीनया अधिकांश क्षेत्रय् विस्तारित जूगु दु। दसु: अधिकांश जियांग्सू, मध्य व उत्तर अनहुई , अधिकांश सिचुआन, चोंगकिंग, युनान, गुइझोउ , अधिकांश हुबेई, उत्तरी गुआंग्शी , पश्चिमी व उत्तरी हुनान व जियांग्शीइ यांग्त्सी खुसिया सिथय् थ्व भासं मू भाय्या रुप काःगु दु। थ्व नापं मन्दारिन वानपिंग टाउन, वुजियांग जिला, सूजउ शहर, जिआंगसु प्रान्त , यानपिंग जिल्ला, नानपिंग शहर, फुजियान प्रान्त व किनजियांग मांचू गां, ह्यांगचेंग स्ट्रीट, चांगले, फुजौ आदि थासय् नं थ्व भाय् ल्हाइगु या। 

चीनय् वर्तमान मन्दारिनयात उत्तरी चीन मन्दारिन , उत्तर-पश्चिम मन्दारिन , दक्षिण-पश्चिम मब्दारिन व जियानघुई मन्दारिनय् विभाजित यानातःगु दु, गुकिया मानक प्रतिनिधित्व क्रमशः बीपिंग मन्दारिन , शीआन मन्दारिन, चेंगदू मन्दारिन व नानजिंग मन्दारिन बोलिं याइ। नापं उत्तरी मन्दारिनय् निता भाषिका, व दक्षिणी मन्दारिनय् निता भाषिका दु। मन्दारिनया व्यापक वितरण क्षेत्रया कारणं, मन्दारिनया दुने यक्व भिन्नता दु। छुं अवस्थाय् मन्दारिनया छगू भाषिका ल्हाइपिंसं मेगु भाषिकाया भाय् मथुइगु नं खनेदु। दक्षिणी मन्दारिनया भाषिकायात अलग भाषाया रुपय् कायेमाःगु नं छुं विज्ञया विचार दु। 

मन्दारिन वर्तमान इलय् चीनया मुख्य भाषाया रुपय् स्थापित दु। आधुनिक मानक चिनिया भाषा (मुख्यभूमि चीनया मंदारिन , ताइवानया मंदारिन , सिंगापुर व मलेशियाया म चिनिया) उत्तरी मन्दारिनय् आधारित छगू मानकीकृत भाषा ख। 

मन्दारिन अन्य चिनिया भाषात थें हे छगू तोनल भाषा ख। 

## स्वयादिसँ
* चीन

पुचः:भाषा
क्यान्टोनिज भाषा

**क्यान्टोनिज** छगु मू चिनिया भाषा ख। थ्व भाषा चिनिया संदेय् भाय् परिवारया दुने चिनिया भाय् परिवारय् ला। थ्व भाय् ७१ मिलियन मनुतेसं ल्हा। http://www.nvtc.gov/lotw/months/may/SinoTibetanLanguageFamily.htm थ्व भाय् ल्हाइगु मू थाय् चीनयु गुवाङडोङ व गुवाङझि प्रान्त, हङ कङ, मकाउ आदि ख। थ्व भाषा परम्परागत युए चिनियाँ भाषाया उन्नत भाषा ख। थ्व भाषाया उत्पत्ति ग्वान्जाउ (ऐतिहासिक रुपं क्यान्टनया रुपय् म्हसीकिगु) नगर व थुकिया नापंया पर्ल रिभर डेल्टाय् जूगु खः।

थ्व भाषायात दक्षिणपूर्वी चीन, हङकङ व मकाउया तःधंगु ख्यलय् नापं प्रवासी चिनिया समुदायय् सांस्कृतिक पहिचानया छगू महत्वपूर्ण व अविभाज्य ब्वया रुपय् कायेगु याइ। मूल-भूभाग चीनय् थ्व भाषा ग्वाङडोङ प्रान्त (पर्ल रिभर डेल्टाया बाहुल्य भाषा) व ग्वाङसी थें न्याःगु जःलाखःला क्षेत्रया स्वापू भाषा ख। थ्व भाय् हङकङ व मकाउया प्रमुख व सह-सरकारी भाय् नं ख। दक्षिण पूर्व एसियाय् (भियतनाम, मलेशिया, सिंगापोर व कम्बोडिया) व पश्चिमी हलिमय् प्रवासी चिनियाँतय् दथुइ थ्व भाय् म्वानाच्वंगु दु। 

क्यान्टोनिज व म्यान्दारिन चिनियाँ परिवारया भाषा जुसां थ्व निता भासय् यक्व भिन्नता दु। थ्व भाय्तेगु दथुइ व्याकरण, खँग्वः, खँपुया संरचना, विशेष यानाः यासुया थाय् आदि पाः। 

## नां
थ्व भाय्‌यु नाम् गुवाङडोङयु पाश्चात्य नां क्यान्टोनं वगु ख।
बर्मेली भाषा

**बर्मेली भाषा** वा **बर्मी भाषा** वा **म्यानमार भाषा** म्यान्मारया देय्‌ भाषा ख। थ्व छगू मोनख्न्मेर भाषा ख। थ्व भाषा बर्मन जाति व बर्मन जनजातित (धनु जाति, अंसा वा इन्ता जाति, ताउंयो जति व यो जाति)या मूल भाषा खः। बर्मी सँदेय्-बर्मन भाषा परिवारया दकले अप्व मनूतेसं ल्हाइगु भाषा खः। ३८ मिलियन स्वया अप्व मनूतेसं बर्मी भाषायात थःगु मातृभाषाया रूपं ल्हाइ। नापं, म्यानमारया यक्व मनूतेसं थ्व भाय्यात थःगु द्वितीय भाषाया रूपं छ्येलि।

बर्मी भाषा दूगु सँदेय्-बर्मी भाषा पुचः (गुकिलि नेपालभाषा नं लाः) चीन-सँदेय् भाषा परिवारया छगू कचा खः। यक्व मेमेगु सँदेय्-बर्मी भाषा थें हे बर्मी भाषा छगू तोनल भाषा ख। थ्व भासय् अनेकन एकाक्षरी खँग्वः दु। थ्व भाषा कर्ता-कर्म-किया झ्वलय् ल्हाइगु व च्वइगु या। बर्मी आखः ब्राह्मी लिपिं बुयावःगु लिपि खः।

इरावदी खुसि सिथय् च्वनिपिं वाले बर्मी भाषितेगु शब्दावलीइ यक्व मपाः। मानक बर्मी भाषा स्वया थीथी भाषिका ल्हाइपिं अल्पसंख्यक मनूत म्यान्मारया दुर्गम क्षेत्रय् च्वनी। थ्व भाषाया मू भाषिका थ्व कथं दु:
* तन्निथारी क्षेत्रया भाषिका
* मागवे क्षेत्रया भाषिका  
* शान राज्यया भाषिका 
राखीन राज्यय् ल्हाइगु राखीन व बांग्लादेशय् ल्हाइगु मारामायात बर्मी भाषाया भाषिका वा पृथक भाषा नितांया रुपय् म्हसीकिगु या। अराकानी भाषा व प्राचीन बर्मी भाषाय् समानता दु। प्राचीन बर्मी भाषाय् छ्यलीगु व वर्तमान बर्मीइ मदयावंगु "ल" सः अराकानी भाषाय् ल्यनाच्वंगु दु। तन्न्तिथारी भाषिकाय् व्यक्तिविशेष खँग्वःया सः तच्वः जुइ। तन्निथारीया दावेई कचाय् प्राचीन बर्मी लिपिया मध्य "ल" आःतकः छ्येलीगु या। ल्हाइगु भासय् भिन्नता दःसां बर्मी भाषाया भाषिकात परस्परय् थुइगु या। ४ उच्च व निम्न सः, समान बाःआखः सः व च्वेतः बर्मी लिपिया छ्येला सकल बर्मी भाषिकाय् समान दु।

## लिधंसा

पुचः:भाषा
किरांत भाषातः

करिब २५०,००० छ्येलेम्हि दुगु लिम्बू भाषा थ्व भाषा-परिवारयागु दक्ले तधंगु भाषा खः। 
* पश्चिमी किरांती
** थुलुंग 
** बाहिंग
** सुनुवार
** खलिंग
** वाम्बुले
** जेरो
** दुमी
** हायु
* मध्य किरांती
** नाछिरिङ
** बान्तवा
** पुमा
** चाम्लिंग
** डुंगमली
** कुलुंग
** खोटांग
* पूर्वी किरांती
** आठपरे
** बेलहारे
** छिंतांग
** यम्फू
** मेवाहांग
** लिम्बू 

## पिनेयागु स्वापू
*The Kirat Rai Association's Web Portal
तामाङ भाषा

**तामाङ भाषा** नेपाःयागु छगु चिनी-संदेय् भाय्‌य् छगु भाय् खः। थ्व भाय्‌यागु छ्येलेज्या बागमती अञ्चलयागु पहाडय् येक्व जु।
मगः भाषा

**मगः भाषा** नेपायागु छगु मू भाषा खः। थ्व भाषा छगु संदे-बर्मेली भाषा खः।

## लिधंसा
गुरुङ भाषा

**गुरुङ भाषा** नेपाःया छगू साइनो-तिब्बती भाषा ख। थ्व भाषा गुरुङ समुदायं अप्व छ्येलिगु या।
दबु:जीवनी/म्हसीका

**जीवनी** मनुयागु बारेले च्वयातगु खंयागु आधारे देकिगु लेख, संकिपा व मेमेगु कथंयागु मिडियायागु छगु विधा ख:| जीवनी धातेंयापिं मनुतेगु व काल्पनिकमनुतेगु जुइ फु तर अप्वकथलं थुकित धाथेंयापिं मनुतेगु जीवयागु लेखयागु रुपे काइ|
सुत्तपिटक

**सुत्तपिटक** बौद्ध ग्रन्थ तिपितकया छगु भाग ख:। थुकिलि सुत्त वा सुत्रत मुंकातःगु दु। सुत्तपिटकयात ५गु निकायय् बायातःगु दु। थ्व निकायत दीघनिकाय, मज्झिमनिकाय, संयुत्तनिकाय, अङ्गुत्तरनिकाय व खुद्दकनिकाय ख। दीघनिकाय धाःगु ताःहाकःगू सुत्ततेगु निकाय ख धाःसा मज्झिमनिकाय मध्यम व खुद्दक निकाय चिहाकःगु सुत्ततेगु निकाय ख। अङ्गुत्तरनिकायय् ल्या कथंया सुत्त दु। संयुत्तनिकायय् छगू हे विषयय् थी-थी उपदेश दूगु "संयुक्त" सुत्तत दु।  

## विभाजन

सुत्तपिटकया विभाजन थ्व कथं दु 

## लिधंसा

## स्वयादिसँ
* तिपिटक

पुचः:बुद्ध धर्म
एबोरिजिनल रक

**एबोरिजिनल रक** रक संगीतयात जातीय संगीतनाप स्वाना देकूगु छगू प्रकारया संगीत ख। थ्व संगीत अस्ट्रेलियाय् व क्यानाडाय् आपालं खने दु। 
थ्व विधा अस्ट्रेलियाया आदिवासी मनूतय्गु लोक सङ्गीतया तत्त्वत तसकं म्हसीका वइगु रक विधा खः। थ्व म्येय् परम्परागत बाजं व भाषा छ्यलाः आदिवासी मनूतय्गु अनुभव, राजनैतिक संघर्ष व सांस्कृतिक म्हसीकायात शक्तिशाली रक सः लिसें पिथनिगु या। थ्व विधां आदिवासी मनूतय्गु खँ व भावनायात तःधंगु ज्याझ्वःलय् थ्यंकेत तःधंगु ग्वाहालि याःगु दु।

## स्वयादिसँ
* रक संगीत
रक संगीतया विधा

रक संगीतया यक्व विधा दु। थन्यागु विधा संगीतया प्रकार, संगीत दयेकिगु थाय्, संगीत वःगु युग आदि थी-थीया आधारय् दयावःगु ख। छुं मू विधा थ्व कथं दु-
* एबोरिजिनल रक: अस्त्रेलियाया अबोरिजिनल संगीतनाप स्वापू दूगु रक 
* अल्टर्नेटिभ रक: सन् १९९० व २०००या दशकय् वःगु रक विधा
* एनाटोलियन रक: तर्किया एनातोलियाया नामं वःगु विधा, तर्किया संगीतया प्रभाव व तर्किश भाय्‌या रक (स्थानीय प्रभाव जक्क दूगु) 
* एरिना रक 
* आर्ट रक: रकयात कला वा शास्त्रीयताय् आधारित याःगु विधा 
* ब्लुज-रक: ब्लुज् संगीतया प्रभाव दूगु रक। अथे ला रक संगीत हे ब्लुज व मेमेगु विधा ल्वाकजाना बुयावःगु संगीत ख। अथे जुसां थ्व विधाय् ब्लुजया "स्त्रक्चर्द" रुप दइ।  
* बूग्यालू  
* ब्रिटिश इन्भेजन: बेलायती ब्यान्दतेसं हलिमया रक संगीतय् नेतृत्त्व काःगु ईयात ब्रितिश इन्भेजन धाइ। थुकिया दकलय् बांलाःगु दसु बितल्सया काल ख। 
* सिकानो रक वा चिकानो रक: चिकानो लातिन अमेरिकी मूल संस्कृतिनाप स्वापू दूगु खँग्वः ख। थ्व हे संस्कृतिया सांगीतिक प्रभाव दूगु रक 
* कृस्चियन रक: ख्रिस्ति धर्म प्रचार यायेत छ्यतातःगु रक 
* कन्ट्री रक: संरा अमेरिकाया कन्त्रि संगीतं प्रभावित रक विधा 
* डेट्रोइट रक: दित्रोइत संरा अमेरिकाया छगू औद्योगिक नगर ख। थ्व नगरं छगू ईलय् हलिमय् दकलय् नांजाःगु रक ब्यान्दत पिकाल। दित्रोइतय् आधारित ब्यान्द व अन्यागु ब्यान्द पहःया रकयात दित्रोइत रक धाइ।  
* फल्क रक: फल्क संगीतया प्रभाव दूगु रक विधा 
* गराज/ग्यारेज रक: अमेरिका व बेलायतया उदयोन्मुख कलाकारतेसं थःगु छेँया गराजय् हे थःगु संगीत न्ह्यथना लिपा हलिमया रकय् प्रभाव यायेफत। थन्यागु ब्यान्दतेत गराज रक धाइ। दसुया रुपय् द हाइभ्सयात कायेछिं
* ग्ल्याम रक: रक संगीतय् यक्व समाः याना समाः ज्वलं यक्व छ्यला संगीत प्रदर्शन याइगु विधा। थ्व विधा ८०या दशकय् अप्व खनेदत व थ्व विधाय् किबोर्दया छ्यला नं यक्व याइगु या। दसु: देफ लेपर्द, किस, एरोस्मिथ। 
* हार्ड रक: निता वा अप्व गितार छकलं छ्यला तःसलं थाइगु विधा। थ्व विधा व हेभी मेतल विधाय् यक्व समानता दु। दसु-दिप पर्पल, आइरन मेदन,   

- हार्टल्यान्ड रक - हेभी मेटल संगीत - इन्स्ट्रुमेन्टल रक - ज्याम ब्यान्ड - ज्याङ्गल पप - क्रौटरक - ल्याटिनो रक - मर्से साउन्ड - नेवा रक - पियानो रक - पोस्ट-रक - पावर पप - प्रोग्रेसिभ रक - साइकेडेलिक रक - पब रक (औस्त्रलिअ) - पब रक (उक्) - पंक रक - पुन्टा रक - राग रक - रकयाबिल्ली - रक एन्ड रोल - साम्बा-रक - सफ्ट रक - साउथर्न रक - स्टोनर रक - सर्फ रक - सुफी रक - स्वाम्प रक - सिम्फोनिक रक
अल्टर्नेटिभ रक

**** रक संगीतया छगू विधा ख। थ्व विधा सन् १९७०या दशकया इन्दिपेन्देन्त म्युजिक कालय् अन्दरग्राउन्द रुपं विकास जुल। अल्टर्नेटिभ रकं सन् १९९०या दशकय् क्रमशः संयुक्त राज्य अमेरिका व बेलायतय् ग्रन्ज, शुगेज, व ब्रिटपप उपविधा थेंज्याःगु रुपय् मूलधारया सफलता प्राप्त यात। थ्व ईले, यक्व रेकर्ड लेबलतयेसं "विकल्प" वा "अल्तर्नेत" मालाच्वंगु जुल। यक्व कर्पोरेट रक, हार्ड रक, व सन् १९८०या दशकया ग्ल्याम मेटल संगीत उद्योगय् छुं न्हूगु हिउपा मवःगुलिं थथे जूगु ख धैगु विश्वास दु। सन् १९९०या दशकय् तजिलजिया शक्तिया रुपय् जेनेरेसन एक्सया उदय नं अल्टर्नेटिभ रकया उदयय् तःधंगु योगदान बिल।

## स्वयादिसँ
*रक संगीत

## लिधंसा
एनाटोलियन रक

**** रक संगीतया छगू विधा ख। एनाटोलियन रक टर्कीया लोक सङ्गीत व रक म्येया मिश्रण खः। थ्व विधा १९६० दशकय् टर्कीइ विकास जूगु खः, गुकी पूर्वीय मेलोडी, ताल व परम्परागत बाजा दसु साज (Saz)यात पश्चिमी रक बाजं गिटार, बेस व ड्रम्स लिसें ल्वाकछ्याइगु या। थ्व म्ये शैलीं परम्परागत संगीतयात न्हूगु रुप बियाः टर्कीया युवा पुस्तायात आकर्षक याःगु दु।

## स्वयादिसँ
*रक संगीत
रक संगीत

**रक संगीत** पाश्चात्य प्रख्यात संगीतया छगू विधा ख। थ्व संगीत मेनस्ट्रिमय् सन् १९६०या दशकय् थ्यंगु ख। थ्व संगीतया मूल सन् १९४० व सन् १९५०या दशकया रक एण्ड रोल, रिदम एण्ड ब्लुज्, कण्ट्री संगीत व छुं मात्राय् पाश्चात्य लोक संगीत, ज्याज व पाश्चात्य शास्त्रीय संगीत ख। 

रकया सः आपालं गिटार, ड्रमसेट व किबोर्डय् आधारित जुइ। ब्याक बिट रिदम गिटार, ब्यास गिटार, ड्रम व किबोर्डं पिकाइ। गिटार व किबोर्ड नापं स्याक्सोफोन व हार्मोनिकाया छ्येला नं जुइ। थुकिया दक्ले शुद्ध रुपय् थ्व संगीतय् "स्वंगु कर्ड, छगू बल्लागु, इन्सिस्टेन्ट ब्याक बिट व छगू क्याची मेलोडी" दै। 

## लिधंसा

पुचः:रक
पुचः:संस्कृति
एरिना रक

**** रक संगीतया छगू विधा ख। एरिना रकयात स्टेडियम रक (Stadium Rock) नं धाइगु या, थ्व १९७० दशकया मध्यय् शुरु जूगु छगू रक विधा खः। थ्व विधाया विशेषता धाःसा तसकं झःझः धाःगु तःधंगु उत्पादन (massive productions), अःपूगु व लुमंकेफूगु कोरसत (memorable choruses) व लाइभ पर्फमेन्स खः, गुकिं ततःधंगु हल व रंगशाला(arenas and stadiums)य् स्वकुमि व न्यनामितेगु पुचः जायेकी। जर्नी (Journey), स्तिक्स (Styx) व फरेनर (Foreigner) थ्व विधाया दसु खः, गुकिं व्यावसायिक कथं तःधंगु सफलता प्राप्त यात।

## स्वयादिसँ
*रक संगीत
आर्ट रक

**** रक संगीतया छगू विधा ख। आर्ट रक प्रगतिशील रक (Progressive Rock) लिसें कलात्मक व साहित्यिक (artistic and literary) विचारत दुथ्याकेगु छगू रक विधा खः। थ्व म्येय् रकया सामान्य सीमा त्वःताः असामान्य लय (unusual rhythms), ज्याज् (Jazz) वा शास्त्रीय संगीत (Classical Music) म्येया तत्त्वत दुथ्याकी। थ्व विधाया म्येच्वयेगु ज्याझ्वः तसकं जटिल (complex) जुइगु व छगू विषयवस्तु वा अवधारणा (concept)य् केन्द्रित याइगु या।

## स्वयादिसँ
*रक संगीत

## लिधंसा
बूग्यालू

**** रक संगीतया छगू विधा ख। बूग्यालू १९६० दशकया मध्यय् न्युयर्क सिटीइ शुरु जूगु छगू ल्याटिन संगीत शैली खः। थ्व विधां क्युबाया माम्बो (Mambo) व सोन मन्तुनो (Son Montuno)यात आर एण्ड बी (R&B) व सोल संगीत (Soul Music) लिसें ल्वाकछ्यानाः छगू उत्साहित व ज्याझ्वः यायेबलय् न्ह्यइपुइगु शैलीया संगीत दयेकल। थ्व म्ये ताजिइ साधारण कथं अंग्रेजी खँग्वः दुथ्यानाः ल्याटिन अमेरिका व अमेरिकाया मनूतय् दथुइ छगू तां (bridge) कथं ज्या याःगु दु।

## स्वयादिसँ
*रक संगीत
चिकानो रक

**चिकानो रक** धागु लातिनो अमेरिकी समुदायतेगु रक संगीत ख। ल्याटिन अमेरिकनतेत चिकानो धका धाइ। अथे जुगुलिं इमिगु संस्कृतिया प्रभाव दुगु रकयात चिकानो रक धागु ख। सिकानो रकय् अमेरिकाया मेक्सिकन-अमेरिकी मनूतय्गु (Chicano) अनुभव, इतिहास व संस्कृतियात पिथनिगु खँ रक संगीतया माध्यमं पिदनि। थ्व विधां रक एन्ड रोलयात ल्याटिन ताल, स्पेनिश भाषाया म्ये खँग्वः व ब्लुज लिसें ल्वाकछ्याइ। थ्व म्ये विधा म्यें सीमापारया (border-crossing) व राजनेतिक म्हसीका (political identity)या खँयात पिथनेगु ज्या याः।

## स्वयादिसँ
* रक संगीत