open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
आफ्वः

**आफ्वः** वा ***Nymphaea nouchali*** Nymphaeaceae परिवारया *[[Nymphaea]]* जिनसया छजाति स्वांमा ख। थ्व स्वांमा श्रीलङ्का व बंगलादेशया देय्‌ स्वां ख। थ्व स्वांयात संस्कृतय् नीलकमल धाइ। थुकिया वैज्ञानिक नां Nymphaea caerulea (वा नेपाः व एसियाया सन्दर्भय् Nymphaea nouchali या प्रजाति) खः। वैज्ञानिकतय्सं थुकियात 'एक्वाटिक पेरिनियल' (Aquatic perennial) धकाः धाइ, छाय्धाःसा थुकिया हाः (Rhizome) लःया क्वय् चा-गालय् दयाच्वनी धाःसा थुकिया हः (Leaves) व स्वां लःया सतहय् थहां वइ। आफ्वःया स्वां सुथय् ह्वइगु (Day-blooming) स्वभावया जुइ। रसायनीक रुपं स्वयेगु खःसा, आफ्वःलय् 'एपोर्फिन' (Aporphine) व 'न्युसिफेरिन' (Nuciferine) नांयागु अल्कालोइड (Alkaloids) दइ, गुकिं मनूया स्नायु प्रणाली (Nervous system) यात शान्त यायेगु व म्हयात आराम बीगु ज्या याइ। अथेजुगुलिं, प्राचीन चिकित्सा विज्ञान व आयुर्वेदय् थुकियात मानसिक शान्ति व न्ह्यः समस्या समाधान यायेत छ्यलातःगु खने दु।

## संरचना

आफ्वःया ब्व (Blue Lotus Anatomy)या तेक्स्तकिपा

              (1) स्वां-हः
               (Petals)
               \   |   /
             ___\__|__/___
            / ........... \
           /  . (2) केसर . \  <-- (Center/Stamens)
          (................)
           \______________/
                  |
   ----------------------------------  <-- लः (Water Surface)
                  |
         _________|_________
        /         |         \
       |      (3) हः         |  <-- (Leaf/Pad)
       |        (Leaf)       |
        \___________________/
                  |
                  |  <-- (4) दँ (Stalk)
                  |
                __|__
               /     \
              | (5)   | <-- (5) हा (Rhizome/Root)
               \_____/      (Mud/Underground)

१. स्वां-हः (Petals): स्वांया रंगीन ब्व, गुगु आफ्वःया विशेष म्हसीका खः। २. केसर (Stamens/Center): स्वांया दथुइ दइगु म्हासुगु धाः थें च्वंगु ब्व (पराग दइगु थाय्)। ३. हः (Leaf/Pad): लःया सतहय् थहां वइगु वा दिकाच्वनीगु वांगु हः। ४. दँ (Stalk): स्वां व हःयात हा नाप स्वाइगु ताःहाकगु ब्व। ५. हाः (Rhizome/Root): लःया क्वय्, चा-गालय् (Mud) दइगु ब्वः।

## स्वयादिसँ
* स्वां
* स्वांमा

पुचः:स्वां
पुचः:स्वांमा
द्वहँ

**द्वहँ** धाःगु *Bos taurus* (चौपाया) प्रजातिया ल्ह्याम्हम मिजं पशु ख। थ्व पशु थ्व हे प्रजातिया मिसाम्ह (सा) स्वया सिक्क हे क्रोधी जुइ। थ्व पशुयात बुंज्याय् छ्यलि। हलिंया यक्व तजिलजिइ थ्व चौपायाया सांकेतिक अर्थ दु। नापं, हलिंया थाय्‌थासय् थ्व पशुया ला नं नइगु या। थ्व पशुं पिकाइगु सःयात आभ्वं धाइ। नापं, मचाम्ह द्वहँयात आभ्वंचा नं धाइगु या। 

## लिधंसा
 

## स्वयादिसँ
* चौपाया
* गृहस्थीकरण

पुचः:पेपांचू
सा (प्राणी)

**सा** धाःगु दुरु बिइगु छगू प्रकारया मनुं लहिनातःगु चौपाया ख। थ्व पशु Bovinae उपपरिवारया छगू पशु ख, नापं *[[Bos]]* जिनसया दकलय् साधारण कथं दयाच्वंगु प्राणी नं ख। थ्व जातियात मंका कथं ***Bos primigenius*** धाइगु या। थ्व जातिया मिजंयात बसा (व द्वहँ) धाइ धाःसा मिसायात मासा धाइ। बसायात बुंज्याय् बुं पालिगु वासा सालेत छ्यलि धाःसा मासायात दुरुया निंतिं लहिनि। हलिंया यक्व तजिलजिइ थ्व चौपायाया सांकेतिक अर्थ दु। नापं, हलिंया थाय्‌थासय् थ्व पशुया ला नं नइगु या। थ्व पशुं पिकाइगु सःयात आभ्वं धाइ। नापं, मचाम्ह सायात आभ्वंचा नं धाइगु या। नेवाः तजिलजिइ सा सिक्क हे नापंया प्राणी जूगुलिं सा थें हे न्यागु मेमेगु प्यपां चुइगु प्राणीतयेत नं थी-थी सा धका नां बियातःगु दु। दसुया निंतिं कस्तूसा, चुसा, च्वाम्वःसा, तेन्हुसा कायेछिं। सायात लहिनिपिं मनुतेत साजवाः (स्वयादिसँ:जवाः) धाइ धाःसा सा लहिनिगु थाय्‌यात सागः धाइ।  

## तजिलजि
* गुंलागा पारु खुन्हु नेपालय् नेवाः जातिया मनुतेसं सापारु नखः सायाः हया हनिगु या। 

## लिधंसा

पुचः:पशु
पुचः:लहिनातःगु पशु
कं (नसा)

थी-थी कं दूगु मायात तरकारीया रुपय् नयेछिं। थन्यागु नयेछिंगु तरकारीयात नं कं हे धाइगु या। कं तरकारीया दसुया कथं इकं, तुकं, दुकं, देकं, न्हाकं, फकं, बकं, म्हुकं(Mushroom), स्वकं आदि कायेछिं। 

## लिधंसा

पुचः:तरकारी
पुचः:कं
इखुं

**इखुं** धाःगु छजाति खुं झंगः ख। वैज्ञानिक कथं थ्व झंगः Passeriformes Cladeया **Hirundinidae** परिवारया झंगः ख। थ्व झंगलं ब्वयाच्वनेबिलय् हे नयेफु। थ्व झंग परिवारय् निता उपपरिवार दु: **Pseudochelidoninae** (जिनस *Pseudochelidon*) व **Hirundininae**। थ्व झंगः ताःला व चिकुलाय् बाय्‌हिला च्वनि। 

## स्वयादिसँ
* झंगः

पुचः:खुं
पुचः:झंगः
चिकंसि

**चिकंसि** वा **चिचा कँसि** वा **लुचि** छता चाकुगु सि दैगु सिमा व थ्व सिमाय् बुइगु सिया नां ख। थ्व माया वैज्ञानिक नां ***Litchi chinensis*** ख। थ्व मा *Litchi* जेनसया छता जक्क प्रजाति ख। थ्व मा वैज्ञानिक वर्गीकरणय् हथं परिवारया दुने ला। 

## प्रजाति
thumb| पियरे सोनेरेटया किपा''भोयेज अक्स इन्डेस् ओरिएन्टेल्स एट ला चाइन'' (१७८२)  स दूगु लिचिया किपा।

*लिची चिनेन्सिस* सोपबेरी परिवार वा सापिन्दासीइया *लिची* वंशया छगू जक दुजः ख। 

चिकंसिया वर्णन व नां फ्रान्सेली प्रकृतिविद् पियरे सोनेरेटं थःगु विवरणय् " *भोयज अक्स इन्डेस् ओरिएन्टेल्स एट ला चाइन, फैट डेपुइस १७७४ जुस्कु'अ १७८१* " (अनुवाद: "पूर्व भारत व चीनय् १७७४ व १७८१ दथुया यात्रा" स १७८२स प्रकाशित जुल।  चिकंसिया स्वंगु उपप्रजाति दु, गुकियात स्वांया व्यवस्था, कचाया ब्या, सिसा, व स्वांकुचा स्तेमेनया ल्याया आधारय् थथे बायातःगु दु

* *लिचि चिनेन्सिस* सबस्प. *चिनेन्सिस* छगू जक ब्यावसायिक लिची खः। थ्व दक्षिणी चीन, उत्तरी भियतनाम व कम्बोडियाय् जंगली रुपं बुयावइ। थुकी सालुगु कचा दु व स्वांयाके अप्वः धया थें खुगू स्तेमेन दइ। सिसा पिचुसे च्वनि बाय्  तक ग्वलाना पिहां वइ।
* *लिचि चिनेन्सिस* सबस्प. *फिलिपिन्सिस* (राडल्क.) लीन्ह. थ्व फिलिपिन्सया जंगलय् साधारण रुपय् खनेदु। थुकियात म्ह्व हे जक बुंइ मीत बुइकेगु जुइ। सिसाबुसा बुइधुंका मिखा थें खनेदइगुलिं स्थानिय रुपं *अलुपाग*, *माता-माता*, वा *मातामाता* धाइ, थुकिया कचा चिब्या जुइ, ६ निसें ७ पु स्तेमेन दइ, व ताःहाकःगु खेँ-ज्वगु सिसाबुसा  तकया कं दूगु ग्वःया कथं दइ। । 
* *लिचि चिनेन्सिस* सबस्प. *जेभेन्सिस* । थ्व बुँइ जक सयेकीगु प्रजाति ख व जंगलय् खनेमदु। मलेसिया व इन्डोनेसियाय् थ्व उपप्रजाति दइ। थुकी तब्याःगु कचा दु, स्वांय् न्हे निसें झिंछपु स्तेमेन पुचलय् दु,  तकया ग्वःलाःगु पेचूगु सिसाबुसा दु।

## चिकंसिया ब्वः
चिकंसिया ब्व (Anatomy of Lychee)

                  (1) दं (Stem)
                     |
                ___._|._.__
              .'           '.
            /                 \
           /     _________     \  <--- (2) ख्वाकःगु ख्वला 
          |    /           \    |      (Bumpy Skin / Pericarp)
          |   |    (4) पु   |   |
          |   |   (Seed)    |   | <--- (3) तुयुगु ला (Aril/Flesh)
          |    \___________/    |      (रसं जाःगु चाकुगु ब्व)
           \                   /
            \                 /
             '.             .'
               '-._______.-'

: लेबल (Labels):

: १. दं (Stem): सिमाय् स्वानाच्वनीगु ब्व।
: २. ख्वाकःगु ख्वला (Bumpy Skin / Pericarp): चिकंसिया पिनेया ह्याउँगु, भचा ख्वाकः-ख्वाकः च्वनीगु ख्वला।
: ३. तुयुगु ला (Aril / Flesh): ख्वलाया दुने दइगु, झीसं नइगु तुयुगु, व रसं जाःगु चाकुगु ब्व।
: ४. पु (Seed): 'ला' या दुने सुरक्षित जुयाः च्वनीगु भुयुगु रङ्गया पिचूगुगु मू पु।

## लिधंसा

पुचः:सि
काउले

**काउले** (**Testudinidae**) जमिनय् च्वनिम्ह छजाति रेप्ताइल परिवार ख। थ्व प्राणीत Testudines अर्दरय् ला। 

## लिधंसा

पुचः:प्राणी
घाँय्

thumb|घाँय्
**घाँय्** धाःगु धस्वेकः च्वने फैगु दं मदूगु छकथंया मा मा ख।

## दसु
* क्वखः घाँय् (Bermuda grass)
* ख्वकं (ख्वख्वचा) (Spear grass)
* ख्वल्चाघाँय् (*Eclipta prostrata*)
* गजि (*Cannabis sativa*)
* धनिउ वा धनियाँमा (Coriander)
* नवःघाँय् (Mint)
* लइँचा (Henna)
* सितु (गुतुसि घाँय्, ब्वखःघाँय्)

## स्वयादिसँ
* स्वांमा
* सिमा

पुचः:घाँय्
खा (झंगः)

**खा** छजाति लहिनातःगु झंगः ख। थ्व झंगःया ला व खें नयेगु या। खा थें न्याःगु मेमेगु झंगःतेगु नांया ल्युने नं "खा" खँग्वः तयेगु या। दसु-चिखा, न्हेखा (सुथे न्हापां हालिम्ह खा), भुलूखा, म्ह्य्‌खा, लिखा (सुथय् लिबाक्क हालिम्ह खा), स्वँखा आदि। खाया मिजंयात ग्वंगः धाइ धाःसा मिसायात माखा धाइ। मचाम्ह खायात खाचा वा मिखुँचा धाइ। खा लहिनिगु थाय्‌यात खागः धाइ। 

खा खँग्वःयात थीथी कथंया झंग थुइकेत नं छ्यलातःगु खनेदु। दसुया निंतिं: म्हय्​खा, क्वलखा, चिखा (मिझंगः), । 

## स्वयादिसँ
* झंगः

## पिनेया स्वापू
* नेपालभाषा खँग्वधूकुलि खाः

पुचः:झंगः
नेवाः तजिलजिया पात्र

नेवाः तजिलजिइ थी-थी दैवी, काल्पनिक, प्रामाणिक अतिरञ्जित, प्रमाण मलूगु आदि पात्रत दु। थ्व पात्रतेसं नेवाः तजिलजि व नेवाः मनस्थितिइ यक्व प्रभाव दयेकातःगु दु। थी-थी प्राकृतिक, अप्राकृतिक, काल्पनिक व जीवनोत्थाननाप स्वापू दूगु व प्रकृतिनाप नेवाःतेगु अन्तरक्रिया क्यनिगु थन्यागु पात्र नेवाः संस्कार, संस्कृति व सभ्यताया छगू अभिन्न अंग ख। नेवाः तजिलजिया थन्यागु छुं पात्र थ्व कथं दु-
## द्यः
* अजिमा
* कुमारी वा कौमारी
* भैराद्यः (पचलिभैराद्यः, कालभैरव, श्वेतभैरव, शान्तभैरव वा मजिपा लाखे, आकाशभैरव, पाताल भैरव, चन्द्र भैरव, हेगृब भैरब)
* ब्रम्हायणी
* महेश्वरी
* बाराही
* वैष्णवी
* इन्द्रायणी
* चामुण्डा
* महालक्ष्मी
* गनेद्यः
* सिम्बाः
* धुम्बाः
* चुन्ने माजु (तःकइया देवी, तःकइ लंकेत वसपोलयात पुजुयाइगु)
* भिंद्यः (बनेज्यामितेगु द्यः)

## मेमेपिं
* ख्याः (तुयुम्हख्याः, भकुंग्वाराख्याः, हाकुम्हख्याः)
* गुरुमापा
* घण्टाकर्ण
* सिंहसार्थ बाहु
* लाखे (मजिपा लाखे, गुंला लाखे)
* पुलुकिसि
* सवंभकु

## स्वयादिसँ
* नेवाः तजिलजि

पुचः:नेवा तजिलजि
मनुया बस्ती

मनु थी-थी कथंया बस्तीइ च्वनिगु या। थन्यागु बस्तीयात थ्व कथं बायेछिं-
* गांचा (Hamlet)
* गां (Village)
* गांपा (Suburb)
* क्वाः (Town)
* नगर वा देय्‌ (City)
* महानगर (Metropolis)

## स्वयादिसँ
* लहना

पुचः:मनु
खा

खा खँग्वःया अर्थ थ्व जुइफु-
* खा (वस्तु)
* खा (झंगः)
थी

**थी** धाःगु तिसाय् तयेगु बहुमुल्य ल्वहं ख।

## प्रकार
* हेरा
* भिम्पु
* मोति
* यू (Turquoise)
* मुगा (Coral)

## स्वयादिसँ
* तिसा
* नेवाः तिसा

पुचः:तिसा
पुचः:थी
न्हा

**न्हा** (झ्याउ, वाचि) छपुचः थी-थी कथंया युकेर्योतिक प्राणी ख। थ्व पुचलय् छ-कोषीय जेनेरा (क्लोरेला व दायातम) निसें बहुकोषीय प्राणी (दसु ५० मितर तक्क बुइफैगु *Macrocystis pyrifera*) ला। 

## लिधंसा

पुचः:प्राणी
बपः

**बपः** धाःगु थी-थी कारणया निंतिं लःया बाहा पनिगु वा नियन्त्रण यायेगु छगू पखाः ख। आधुनिक युगय् थुकियात लः विद्युत पिकायेत छ्यलिगु या। 

## स्वयादिसँ
* खुसि

पुचः:बपः
दससिक्खापदं

**दससिक्खापदं** बुद्ध धर्मया तिपिटकया सुत्तपिटकया खुद्दकनिकायया खुद्दकपाठया छगू सुत्त ख। दससिक्खापदं वा दससिक्खापदया अर्थ १०ता शिक्षा ख। थ्व बुद्ध धर्मया आधारभूत शिक्षाया रुपय् हलिंया सकल थें बुद्ध धर्म संघय् नालिगु या। थ्व सुत्तया न्हापांगु न्यापु उपदेशयात पञ्चशीलया रुपय् कायेगु या धाःसा दक्वं १०ता शिक्षायात श्राणमेर व श्राणमेरी दुथ्याइगु बिलय् शीलया रुपय् छ्यलिगु या। पञ्चशील व दससिक्खापदंय् ३गु शील धाःसा भतिचा पा। श्राणमेरतेत थुकिलि ब्रम्हचर्य पालन यायेगु शील बियातःगु दु धाःसा गृहस्थीपिन्त कामव्यभिचार मयायेगु शील बियातःगु दु।  

## सुत्त
थ्व सुत्तया पाठ थ्व कथं दु 

१. पाणातिपाता वेरमणीसिक्खापदं समादियामि।

२. अदिन्‍नादाना वेरमणी-सिक्खापदं समादियामि।

३. अब्रह्मचरिया वेरमणी-सिक्खापदं समादियामि।

४. मुसावादा वेरमणी-सिक्खापदं समादियामि।

५. सुरामेरयमज्‍जपमादट्ठाना वेरमणी-सिक्खापदं समादियामि ।

६. विकालभोजना वेरमणी-सिक्खापदं समादियामि।

७. नच्‍च-गीत-वादित-विसूकदस्सना वेरमणी-सिक्खापदं समादियामि।

८. माला-गन्ध-विलेपन-धारण-मण्डन-विभूसनट्ठाना वेरमणी-सिक्खापदं समादियामि।

९. उच्‍चासयन-महासयना वेरमणी-सिक्खापदं समादियामि।

१०. जातरूप-रजतपटिग्गहणा वेरमणी-सिक्खापदं समादियामि।

थ्व सुत्तया अर्थ थ्व कथं दु-

* १ जिं प्राणी हिंसा मयायेगु शील पालन याये।
* २ जिं मखुइगु शील पालन याये।
* ३ जिं व्यभिचार मयायेगु/अब्रम्हचर्य मयायेगु शील पालन याये।
* ४ जिं मखुगु खँ मल्हाइगु शील पालन याये।
* ५ जिं कायेगु चीज (नशालु पदार्थ) मकायेगु शील पालन याये।
* ६ जिं मखुगु ईलय् नयेगु ज्या यायेमखुगु शील पालन याये।
* ७ प्याखं-म्ये-बाजं आदि मयायेगु शील पालन याये।
* ८ क्वखा/माला, अतर व म्ह बुंसा ज्या मयायेगु शील पालन याये।
* ९ तःधंगु आसन, बांलाःगु थासय्, बांलाःगु खाताय् मच्वनिगु शील पालन याये।
* १० ध्येबा वा लुं मकायेगु शील पालन याये।

## लिधंसा

## स्वयादिसँ
* त्रिपिटक
* बुद्ध धर्म
* पञ्चशील

पुचः:खुद्दकपाठ
पुचः:खुद्दकनिकाय
पुचः:सुत्तनिकाय
पुचः:तिपिटक
पुचः:तिपिटकया सुत्त
खुद्दकपाठ

**खुद्दकपाठ** तिपिटकया सुत्तपिटकया खुद्दकनिकायया छगू वग्ग ख। 

## विभाजन
या विभाजन थ्व कथं दु 

## लिधंसा

## स्वयादिसँ
* तिपिटक

पुचः:खुद्दकनिकाय
पुचः:सुत्तपिटक
पुचः:तिपिटक
सरणत्तयं

**सरणत्तयं** तिपिटकया सुत्तपिटकया खुद्दकनिकायया खुद्दकपाठपालिया छपु सुत्त ख। थ्व सुत्तया पाठ बुद्ध धर्मय् दकलय् हे नांजाःगू पाठय् छगू ख। 

## सुत्त
थ्व सुत्तया पाठ थ्व कथं दु 

बुद्धं सरणं गच्छामि।
धम्मं सरणं गच्छामि।
सङ्घं सरणं गच्छामि॥

दुतियम्पि बुद्धं सरणं गच्छामि।
दुतियम्पि धम्मं सरणं गच्छामि।
दुतियम्पि सङ्घं सरणं गच्छामि॥

ततियम्पि बुद्धं सरणं गच्छामि।
ततियम्पि धम्मं सरणं गच्छामि।
ततियम्पि सङ्घं सरणं गच्छामि॥ 

थ्व सूत्तया अर्थ थ्व कथं दु-

जि बुद्धया शरणय् वया।
जि धर्मया शरणय् वया।
जि संघया शरणय् वया।

निकः जि बुद्धया शरणय् वया।
निकः जि धर्मया शरणय् वया।
निकः जि संघया शरणय् वया।

स्वकः जि बुद्धया शरणय् वया।
स्वकः जि धर्मया शरणय् वया।
स्वकः जि संघया शरणय् वया।

## लिधंसा

## स्वयादिसँ
* बुद्ध धर्म

पुचः:खुद्दकपाठ
पुचः:खुद्दकनिकाय
पुचः:सुत्तनिकाय
पुचः:तिपिटक
पुचः:तिपिटकया सुत्त
द्वत्तिंसाकारो

**द्वत्तिंसाकारो** तिपिटकया सूत्रपिटकया खुद्दकनिकायया खुद्दकपाठया सुत्त ख। थ्व सुत्तया शाब्दिक अर्थ म्हया ३२गु कुचा ख।

## सुत्त
या पाठ व अर्थ थ्व कथं दु 

**अत्थि इमस्मिं काये –**

(अर्थ: थ्व काय(म्ह)य् थ्व चीज दु -)

**केसा लोमा नखा दन्ता तचो,**

(अर्थ : केसा (छ्यंया सं), लोमा (म्हया सं), नखा (लुसि), दन्ता (वा), तचो (छ्यंगु)

**मंसं न्हारु अट्ठि अट्ठिमिञ्‍जं वक्‍कं,**

* अर्थ: मंसं (ला), न्हारु (सँय्?), अट्ठि (क्वंय्), अट्ठिमिञ्जं (स्यः) वक्कं (जलासें) 

**हदयं यकनं किलोमकं पिहकं पप्फासं,**

* अर्थ: हृदयं (नुगः), यकनं (सें), किलोमकं (प्लुरा वा सोंया भुना), पिहकं (अम्पि), पप्फासं (सों)

**अन्तं अन्तगुणं उदरियं करीसं मत्थलुङ्गं,**

* अर्थ: अन्तं (आन्द्रा), अन्तगुणं (मेसेन्तरी ?), उदरियं (पाचन जुयाच्वंगु नसा), करीसं (खि), मत्थलुङ्गं (?) 

**पित्तं सेम्हं पुब्बो लोहितं सेदो मेदो,**

* पित्तं (खाइप्वः), सेम्हं (कफ/खकार ?), पुब्बो (न्हि), लोहितं (हि), सेदो (चःति), मेदो (दा)

**अस्सु वसा खेळो सिङ्घाणिका लसिका मुत्तं,**

* अस्सु (ख्वबि), वसा (घृत, घ्यः थें न्यागु चीज), खेळो (ई), सिङ्घाणिका (न्हि), लसिका (स्यःया ति), मुत्तं (चो) 

**मत्थके मत्थलुङ्गन्ति॥**

* मत्थके (न्हेपु), मत्थलिङ्गन्ति (छ्यं)॥

## लिधंसा

## स्वयादिसँ
* बुद्ध धर्म

पुचः:खुद्दकपाठ
पुचः:खुद्दकनिकाय
पुचः:सुत्तनिकाय
पुचः:तिपिटक
पुचः:तिपिटकया सुत्त
कुमारपञ्हा

**कुमारपञ्हा** तिपिटकया सूत्रपिटकया खुद्दकनिकायया खुद्दकपाठया सुत्त ख। थ्व सुत्तया शाब्दिक अर्थ कुमार (मचा वा श्राणमेर)या न्ह्यसः ख।

## सुत्त
या पाठ व अर्थ थ्व कथं दु 

**१. ‘‘एकं नाम किं’’? ‘‘सब्बे सत्ता आहारट्ठितिका’’।**
:अर्थ: "छता नां छु ख?" "दक्वं प्राणीपिन्त आहार मा"।

**२. ‘‘द्वे नाम किं’’? ‘‘नामञ्‍च रूपञ्‍च’’।**
:अर्थ: "निता नां छु ख?" "नाम व रुप"।

**३. ‘‘तीणि नाम किं’’? ‘‘तिस्सो वेदना’’।**
:अर्थ: "स्वता नां छु ख?" "स्वंगु वेदना"।

**४. ‘‘चत्तारि नाम किं’’? ‘‘चत्तारि अरियसच्‍चानि’’।**
:अर्थ: "प्यता नां छु ख?" "४ता आर्य सत्य"।

**५. ‘‘पञ्‍च नाम किं’’? ‘‘पञ्‍चुपादानक्खन्धा’’।**
:अर्थ: "न्याता नां छु ख?" "न्याता ज्वना तइगु उपादान"।

**६. ‘‘छ नाम किं’’? ‘‘छ अज्झत्तिकानि आयतनानि’’।**
:अर्थ: "खुता नां छु ख?" "खुता दुखं सीकिगु आयतन/मन्दल"।

**७. ‘‘सत्त नाम किं’’? ‘‘सत्त बोज्झङ्गा’’।**
:अर्थ: "न्हेता नां छु ख?" "दनिगु न्हेगु खं"

**८. ‘‘अट्ठ नाम किं’’? ‘‘अरियो अट्ठङ्गिको मग्गो’’।**
:अर्थ: "च्याता नां छु ख?" "आर्य आष्टांगिक मार्ग"।

**९. ‘‘नव नाम किं’’? ‘‘नव सत्तावासा’’।**
:अर्थ: "गुंता नां छु ख?" "प्राणीतेगु गुंगु सत्ता"

**१०. ‘‘दस नाम किं’’? ‘‘दसहङ्गेहि समन्‍नागतो ‘अरहा’ति वुच्‍चती’’ति।**
:अर्थ: "झिता नां छु ख?" "झिता गुण दइबिलय् मनु 'अरहत' धका म्हसीकि"।

## लिधंसा

## स्वयादिसँ
* बुद्ध धर्म

पुचः:खुद्दकपाठ
पुचः:खुद्दकनिकाय
पुचः:सुत्तनिकाय
पुचः:तिपिटक
पुचः:तिपिटकया सुत्त
नेवाः तिसा

नेवाः तजिलजिइ छ्यलातइगु थी-थी तिसा थ्व कथं दु   -

* छ्यनय् तिइगु तिसा 
** सिन्चा
** शिरबन्दी
** बुलिं
** लुँस्वां
** लुंया स्वाँ- भौमचायात लसकुस याइबिले भौमचा व माजुया छ्यनय् तिइगु तिसा 
** मोतासा(सतफली)
** न्यापुसिखः: नवरत्न थिना तःगु न्याओउ सिख 
** सप्वःतिसा 
** सरिफल
* कपालय् तिइगु
** लुँसिन्हः 
** लुँचिं
** दृष्टि

*न्ह्याय्पनय् तिइगु
** न्हातिका 
** पँय्ति 
** मारवलिचा 
** पुनाय्चा
** माकःसि
** तुकि: न्ह्याय्पनय् झ्वलंक सुइगु तिसा 
** तायोतुकि
** मारचाः 
** न्हासिचाः
** पुनाय्चाः
** न्याचा
** विजकनि
** गसि सिखः
** टप
** धुंग्रि
** चा:चा
** यार्लिंग

*गःपतय् क्वखायेगु तिसा
** क्वखा (थी-थी नखः-चखलय् गःपतय् क्वखायेगु कापलं दयेकातःगु तिइगु वस्तु)
** सिखः
** कंथी 
** तायो
** तिख/तिक माः 
** चन्द्रहार
** तायोमाः
** भिम्पुमाः 
** नेकलेस
** तुसिपु सिखः
** जन्तर
** स्वफ्वः जन्तर माः
** सुता

*ल्हातय् न्ह्यायेगु तिसा
** चुरि वा चुरा (मिसातेसं ल्हातय् तिइगु खा, लुं आदिं दयेकातःगु तिसा)
** कल्या
** त्वः
** सिंहख्वाः चुल्या
** पञ्चरत्न चुल्या 
** बाइ 
** प्यूचा
** क्वँय् चुरा

*ल्हा: व तुतिया पतिंखय् तिइगु
** अंगू
*** प्याखं अंगू
*** हिना अंगू 
*** नां च्वयातःगु अंगू 
*** तुसिपु अंगू 
*** असरफी अंगू 
*** हिरा अंगू 
*** नवरत्न जडित अंगू
*** नागपाँय्

* तुतिइ न्ह्यायेगु तिसा
** पायो
** कल्लि (कलि)
*** त्याकं कल्लि
*** सिंहख्वाः कलि
*** जंगी सेलया कलि
** तुती बग्गी
** पाउजु

## लिधंसा

## स्वयादिसँ
* नेवाः
* तिसा
पुचः:समाज
पुचः:नेवाः तजिलजि
अमृतानन्द वन्द्य

**अमृतानन्द वन्द्य** (सन् १७७३-१८३३, नेसं ८९४-९५४ ) नेपालभाषाया पूर्व-आधुनिककालया छम्ह च्वमि व विद्वान ख। वय्‌कः बुद्ध धर्म, नेपालभाषा, संस्कृत आदि विषयया विज्ञ ख। वय्‌कःया थी-थी च्वसु नापं वय्‌कलं च्वयादिगु थी-थी १४पु दाफा म्ये थी-थी दाफाखलं लुयावःगु दु।  

## च्वसु
वय्‌कःया च्वसुत थ्व कथं दु  -

## लिधंसा

पुचः:नेपालभाषा
पुचः:बुद्ध धर्म
क्वाति

**क्वाति** धाःगु छता त्वँसा ख। क्वाति धाःगु खँग्वः क्वा व ति खँग्वः स्वाना दयावःगु ख गुकिया अर्थ क्वाःगु ति ख। थी-थी कथंया नसा तया थी-थी कथंया क्वाति दयेकेछिं। 
नेवाःतेगु तजिलजि कथं गुंलाथ्व पुन्हि खुनु क्वाति त्वनिगु दिं ख। थ्व दिं खुनु थी-थी बूबःतया दयेकूगु क्वाति त्वनिगु जुइ। थ्व क्वातिइ चिग्वः कय्गू, तग्वः कय्गू, भुति, तुयू मुस्या, चना, तुयू सिम्पु, माय्, मू व ह्याउँ भुति तयेगु या।  नापं, ग्वार्चा क्वाति, छाःक्वाति, छ्वगुलिक्वाति, लइँक्वाति, लाभाक्वाति आदि क्वाति नं सिक्क नां जा। 

## लिधंसा

## स्वयादिसँ
* त्वँसा

पुचः:त्वँसा
खुना

**खुना** धाःगु पाख वंक दयेकातःगु नसा ख। थन्यागु नसा दयेकिगु ज्यायात खुनेज्या वा खुने धाइ। सन्याखुना, न्याखुना, नँइँक्याखुना आदि छुं नांजाःगु खुना ख। नापं, पारम्परिक कथं खुनावासः धका उसाँय् मदुपिन्त थी-थी नसातया छता खुना दयेकिगु नं या।   

## लिधंसा

## स्वयादिसँ
* नसा

पुचः:नसात्वँसा
भुतू ज्वलं

– Pastry blender

भुतूलि छ्यलिगु ज्वलंतेत **भुतू ज्वलं** धाइ। हलिमय् थीथी थासय् थीथी कथंया भुतू ज्वलंत दु। थी-थी नसा दयेकेत थी-थी ज्वलं छ्यलिगु या। भुतू ज्वलंतेत इमिगु ज्या, आकार, दयेकातःगु वस्तु आदि थी-थी रुपय् बायेछिं। छुं भुतू ज्वलं थ्व कथं दु-
* आंख्वरा
* करुवा
* कुँइँ वा चुल्सि (Kitchen knife)
* कःसला (मरि पुइकिगु ज्वलं)
* ख्वला (अय्‌लाःख्वला, कँय्‌ख्वला, लीख्वला)
* चतां
* चुल्सा (चुलेगु भः)
* च्यापिं वा च्यागः वा च्याथल (Kettle)
* च्यासा 
* थल
* देमा
* पन्यु
* भुतू द्यां (छुसा थल)
* भुतूप्वाः
* भुतूथःमि

## स्वयादिसँ
* भुतू

पुचः:नसात्वँसा
सनलाइट इङ्लिस सेकेन्डरी स्कुल,वीरगञ्ज

सनलाइट इङ्लिस सेकेन्डरी स्कुल,वीरगञ्ज वीरगञ्ज ये छगु विद्यालय ख: ।
## स्रोत

## पिनेया स्वापू
द्यःवँय् पहः

द्यः धालकि छुं हे म्वाम्ह व द्यःया नामय् न्ह्यागु नं याइम्ह मनुयात द्यःवँय् धाइ। थन्यागु पहःयात द्यःवँय् पहः धाइ। 

## स्वयादिसँ
* धर्म

पुचः:धर्म
कुँ

मि च्याइबिलय् वइगु हायात कुँ धाइ। कुँ क्वथां पिथनेत दयेकातःगु ह्वःयात कुँगः धाइ।

## स्वयादिसँ
* मि

पुचः:मि
कुँगः

thumb|कुँगः
कुँयात छेँ नं पिहां छ्वयेत दयेकातःगु ह्वःयात कुँगः धाइ।

## स्वयादिसँ
* कुँ

पुचः:कुँ
भुयु

**भुयु** हाकु व तुयु दथुया छता रंग ख। 

## लिधंसा

## स्वयादिसँ
* रंग

पुचः:रंग
थां

**थां** धाःगु आर्कितेक्चर व स्त्रक्चरल इन्जिनियरिङ्गय् थन्यागु संरचनात्मक तत्त्व ख गुकिलि तेला च्वेया संरचनाया भार क्वेया संरचनाय् थ्यंकी। थ्व छता तेलेज्याया कुचा ख। 

## स्वयादिसँ
* छेँ

पुचः:छेँ
कुं

निता ध्वः नापलाना दयेकातःगु आकारयात **कुं** धाइ। नापं थथे नापलाना दयावःगु संरचनायात नं कुं धाइ। निहाकः ध्वलं दयेकीगु कुंया आकार कथं कुंयात थी-थी रुपय् बायेछिं। 

## थी=थी आकार
कुंया आधारय् नां बुयावःगु छुं आकार थ्व कथं दु-
* स्वकुं (Triangle)
* प्यकुं (Tetrahedral)
* न्याकुं (Pentagon)
* खुकुं (Hexagon)

## स्वयादिसँ
* आकार

पुचः:कुं
कापः

**कापः** धाःगु का थाना दयेकातःगु छता वस्तु ख। कापःया यक्व छ्यलाय् दकलय् साधारन छ्यला वसः देकेत ख। कापतं वसः देकिगु ज्यायात सुज्या(Tailoring) धाइ। 

## थी-थी कथंया कापः
### कापःया काया आधारय्
* खेस (क्वरा कापः)
* पाःकापः (रेशमया कां दयेकातःगु कापः)
* पश्मिना
* पोलिइस्तर
* चुसि
* भेला
* लेस

### कापःया छ्यलाया आधारय्
* सगंकापः (सगं प्वःचीगु कापः)
* वसःकापः (वसः देकिगु कापः)

## स्वयादिसँ
* कपाय्

पुचः:कापः
लँ

thumb|लँ
छगु थासं मेगु थासय् वनेत दयेकातःगु थाय्‌यात लँ धाइ। लँ थी-थी बँ, लः, सर्ग आदिइ दयाच्वनि। आकार, प्रकार, हाकः, ब्या आदिया आकारय् हलिमय् यक्व कथंया लँ दु। लँ खँग्वःयात साहित्यिक व वास्तविक रुपय् थ्व कथं छ्यलातःगु खनेदु-
* खुँलँ (खुँका वा सतीगु लँ)
* चलँ
* ल्यालँ
* तापाःलँ वा खेय्‌प लँ (Trade route)
* दथुलँ (बुद्ध धर्मय् अतिवाद मजुइक जुइगु पहः)
* दुसूलँ (Tunnel)
* बिलँ (मभिंगु लँ, Evil path)
* मूलँ (Main Road)
* यःबालँ येय्‌बालँ (Cul-de-sac) 
* रेल लँ (Rail road)
* लः लँ (Waterway)

## स्वयादिसँ
* यात्रा

पुचः:यात्रा
चलाचा

**चलाचा** छता गुंइ च्वनिम्ह, प्यपा तुति दुम्ह, घाँय् नइम्ह पशु ख। मिजंम्ह चलाचित बाचला(Stag) धाइ। 

## लिधंसा

## स्वयादिसँ
* पशु

पुचः:पशु
शूद्र

हिन्दू धर्म कथं प्यंगुगु वर्ण।

पुचः:हिन्दू धर्म

## शास्त्रय् दसु

**अग्निपुराणम् — अध्यायः १७०**
सम्यग्ज्ञातस्तु कालेन तस्य कुर्वीत शोधनं  ।१७०.०१७
चान्द्रायणं पराकं वा द्विजानान्तु विशोधनं  ॥१७०.०१७
प्राजापत्यन्तु शूद्राणां शेषन्तदनुसारतः  ।१७०.०१८
गुंडङ्कुसुम्भं लवणं तथा धान्यानि यानि च  ॥१७०.०१८
कृत्वा गृहे ततो द्वारि तेषान्दद्याद्धुताशनं  ।१७०.०१९

**अथर्ववेदः — काण्डं १९**
मुखं किमस्य किं बाहू किमूरू पादा उच्यते ॥५॥
ब्राह्मणोऽस्य मुखमासीद्बाहू राजन्योऽभवत्।
मध्यं तदस्य यद्वैश्यः पद्भ्यां शूद्रो अजायत ॥६॥
चन्द्रमा मनसो जातश्चक्षोः सूर्यो अजायत ।
मुखादिन्द्रश्चाग्निश्च प्राणाद्वायुरजायत ॥७॥

**अथर्ववेदः — काण्डं ४**
सा भूमिमा रुरोहिथ वह्यं श्रान्ता वधूरिव ॥३॥
तां मे सहस्राक्षो देवो दक्षिणे हस्त आ दधत्।
तयाहं सर्वं पश्यामि यश्च शूद्र उतार्यः ॥४॥
आविष्कृणुष्व रूपानि मात्मानमप गूहथाः ।
अथो सहस्रचक्षो त्वं प्रति पश्याः किमीदिनः ॥५॥

**ऋग्वेदः सूक्तं १०.९०**
मुखं किमस्य कौ बाहू का ऊरू पादा उच्येते ॥११॥
ब्राह्मणोऽस्य मुखमासीद्बाहू राजन्यः कृतः ।
ऊरू तदस्य यद्वैश्यः पद्भ्यां शूद्रो अजायत ॥१२॥
चन्द्रमा मनसो जातश्चक्षोः सूर्यो अजायत ।
मुखादिन्द्रश्चाग्निश्च प्राणाद्वायुरजायत ॥१३॥

## लिधंसा
सी

सी खँग्वःया यक्व अर्थ दु-
* सी (प्राणी) :मदया वनिगु
* सी (वस्तु)
थेंबा

निता ब्यागलं प्रजातिया प्राणीतेत थेमाज्या (Crossbreed) याना दयावःगु थेमा प्राणीयात **थेंबा** धाइ। 

## स्वयादिसँ
* पशु
* जीवशास्त्र

पुचः:जीवशास्त्र
आलुपहः

छुं वस्तुइ तिबः बिया वस्तुया भौतिक रुप न्हापा थें लिहां मवयेक पाइगु वस्तुया पहःयात आलुपहः धाइ। आलुपहः अप्व नःगु वस्तुयात आलु (Plastic) धाइ। 

## स्वयादिसँ
* भौतिकशास्त्र

पुचः:भौतिक शास्त्र
देवनहल्लि तालुका

**देवनहल्लि तालुका** बेङ्गलूरु ग्रामांतर जिल्लाया छगू तालुका ख। थ्व तालुकाया थाय्‌ थ्व कथं दु-

## कुंदाण होबलि

## कसबा होबलि

## विजयपुर होबलि

## चन्नरायपट्टण होबलि

## स्वयादिसँ
* कर्नाटक
* कर्नाटकया तालुकातेगु धलः

## पिनेया स्वापू
* भुमि

पुचः:कर्नाटकया तालुका
दोड्डबल्लापुर तालुका

**[[बेङ्गलूरु ग्रामांतर जिल्ला]]**या छगू तालुका।
## कसबा

## तूबगॆरॆ

## दॊड्डबॆळवंगल

## मदुरॆ

## सासलु

## स्वयादिसँ
* कर्नाटक
* कर्नाटकया तालुकातेगु धलः

## पिनेया स्वापू
* भुमि

पुचः:कर्नाटकया तालुका
चन्नपट्टण तालुका

## कसबा

## विरुपाक्षिपुर

## मळूरु

## स्वयादिसँ
* कर्नाटक
* कर्नाटकया तालुकातेगु धलः

पुचः:कर्नाटकया तालुका
कनकपुर तालुका

## उय्यंबळ्ळि

## कसबा

## कोडिहळ्ळि

## मरळवाडि

## हारोहळ्ळि

## सातनूरु

## स्वयादिसँ
* कर्नाटक
* कर्नाटकया तालुकातेगु धलः

पुचः:कर्नाटकया तालुका
मागडि तालुका

## कुदूरु

## कसबा

## तिप्पसंद्र

## माडबाळ्

## स्वयादिसँ
* कर्नाटक
* कर्नाटकया तालुकातेगु धलः

पुचः:कर्नाटकया तालुका

## सोलूरु
सावली तालुका

सावली तालुका धाःगु थ्व तालुकात जुइफु-
* सावली तालुका, चंद्रपूर जिल्ला
* सावली तालुका, वडोदरा जिल्ला

पुचः:गुजरात
जाफराबाद तालुका

* जाफराबाद तालुका, अमरेली जिल्ला
* जाफराबाद तालुका, जालना जिल्ला
नागपूर जिल्ला

**नागपुर जिल्ला** मध्य भारतया महाराष्ट्र राज्यया विदर्भ क्षेत्रया छगू जिल्ला ख। नागपुर शहर थ्व जिल्लाया प्रशासनिक केन्द्र ख। थ्व जिल्ला नागपुर विभागया छगू भाग ख। नागपुर जिल्लाया सीमाना पूर्वय् भण्डारा जिल्ला , दक्षिणपूर्वय् चन्द्रपुर जिल्ला , दक्षिण पश्चिमय् वर्धा जिल्ला , उत्तर पश्चिमय् अमरावती जिल्ला व उत्तरय् मध्यप्रदेश राज्यया छिन्दवाडा जिल्ला व सेओनी जिल्ला ला।

## इतिहास
सन् १८५३इ राघोजी तृतीयया मृत्यु धुंका नागपुरया राज्य अंग्रेजतेसं थःगु अधीनय् काल व वर्तमान जिल्लां कब्जा यानातःगु भूभाग तत्कालीन नागपुर प्रान्तया भाग जुल। सन् १८६१इ थ्व थाय् मध्य प्रान्तनाप विलय जुल। सन् १९०३इ थ्व थाय् मध्य प्रान्त व बेरारया भाग जुल। सन् १९५०इ नागपुर जिल्ला नवगठित मध्यप्रदेश राज्यया भाग दयेकल व नागपुर थुकिया राजधानी जुल। सन् १९५६इ भारतीय राज्यया पुनर्गठन धुंका नागपुर जिल्ला बम्बई राज्यय् दुथ्याकल। १९६० मे १ खुनु  थ्व थाय्‌ महाराष्ट्र राज्यया छगू जिल्ला जुवन।

## प्रशासन
नागपूर जिल्लाया तालुका थ्व कथं दु-
* नागपूर शहर तालुका
*नागपूर ग्रामीण तालुका
*सावनेर तालुका
*कळमेश्वर तालुका
*नरखेड तालुका
*काटोल तालुका
*पारशिवनी तालुका
*रामटेक तालुका
*हिंगणा तालुका
*मौदा तालुका
*कामठी तालुका
*उमरेड तालुका
*भिवापूर तालुका
*कुही तालुका

## जनसंख्या
सन् २०११स जनगणना कथं थ्व जिल्लाया तालुका व ग्रामीण जनसंख्या थ्व कथं दु-

## स्वयादिसँ
* महाराष्ट्र
* महाराष्ट्रया जिल्ला

पुचः:महाराष्ट्रया जिल्ला
पाटण तालुका

* पाटण तालुका, पाटण जिल्ला
* पाटण तालुका, सातारा जिल्ला
गोंदिया जिल्ला

गोंदिया जिल्लाया तालुका थ्व कथं दु-
* अर्जुनी/मोरगाव तालुका
*आमगाव तालुका
*सडक/अर्जुनी तालुका
*सालेकसा तालुका
*गोंदिया तालुका तालुका
*गोरेगाव तालुका तालुका
*तिरोडा तालुका
*देवरी तालुका

## जनसंख्या
सन् २०११स जनगणना कथं थ्व जिल्लाया तालुका व ग्रामीण जनसंख्या थ्व कथं दु-

## स्वयादिसँ
* महाराष्ट्र
* महाराष्ट्रया जिल्ला

पुचः:महाराष्ट्रया जिल्ला
चंद्रपूर जिल्ला

**चंद्रपूर जिल्ला**या तालुका थ्व कथं दु-
*चंद्रपूर तालुका
*वरोरा तालुका
*भद्रावती तालुका
*चिमूर तालुका
*नागभीड तालुका
*ब्रम्हपूरी तालुका
*सिंदेवाही तालुका
*मूल तालुका
*गोंडपिंपरी तालुका
*पोंभुर्णा तालुका
*सावली तालुका
*राजुरा तालुका
*कोरपना तालुका
*जिवती तालुका
*बल्लारपूर तालुका

## जनसंख्या
सन् २०११स जनगणना कथं थ्व जिल्लाया तालुका व ग्रामीण जनसंख्या थ्व कथं दु-

## स्वयादिसँ
* महाराष्ट्र
* महाराष्ट्रया जिल्ला

पुचः:महाराष्ट्रया जिल्ला
गडचिरोली जिल्ला

गडचिरोली जिल्लाया तालुका थ्व कथं दु-
* चामोर्शी तालुका
*अहेरी तालुका
*आरमोरी तालुका
*सिरोंचा तालुका
*एटापल्ली तालुका
*गडचिरोली तालुका
*कोरची तालुका
*कुरखेडा तालुका
*धानोरा तालुका
*देसाईगंज (वडसा) तालुका
*भामरागड तालुका
*मुलचेरा तालुका

## जनसंख्या
सन् २०११स जनगणना कथं थ्व जिल्लाया तालुका व ग्रामीण जनसंख्या थ्व कथं दु-

## स्वयादिसँ
* महाराष्ट्र
* महाराष्ट्रया जिल्ला

पुचः:महाराष्ट्रया जिल्ला
अकोला जिल्ला

भारतया महाराष्ट्र राज्यया छगू जिल्ला ख। 

## भूगोल
मू खुसि: अडोळ खुसि, आस खुसि, उत्तवली खुसि, उमा खुसि, काटेपूर्णा खुसि, कास खुसि, कुप्ती खुसि, गांधारी खुसि, गौतमी खुसि, चंद्रभागा खुसि, तापी खुसि, नागझरी खुसि, निर्गुणा खुसि, पठार खुसि, पूर्णा खुसि, पेढी खुसि, पैनगंगा खुसि, बोर्डी खुसि, भुईकंद खुसि, मन खुसि, मून खुसि, मोर्णा खुसि, म्हैस खुसि, वान खुसि, विद्रूपा खुसि, विश्वामित्री खुसि, शहानूर खुसि।

## विभाजन
अकोला जिल्लाया तालुका थ्व कथं दु-
* अकोट तालुका
*अकोला तालुका
*तेल्हारा तालुका
*पातूर तालुका
*बार्शीटाकळी तालुका
*बाळापूर तालुका
*मुर्तीजापूर तालुका

## जनसंख्या
सन् २०११स जनगणना कथं थ्व जिल्लाया तालुका व ग्रामीण जनसंख्या थ्व कथं दु-

## स्वयादिसँ
* महाराष्ट्र
* महाराष्ट्रया जिल्ला

पुचः:महाराष्ट्रया जिल्ला
नांदेड जिल्ला

नांदेड जिल्लाया तालुका थ्व कथं दु-
* अर्धापूर तालुका
*भोकर तालुका
*बिलोली तालुका
*देगलूर तालुका
*धर्माबाद तालुका
*हदगाव तालुका
*हिमायतनगर तालुका
*कंधार तालुका
*किनवट तालुका
*लोहा तालुका
*माहूर तालुका
*मुदखेड तालुका
*मुखेड तालुका
*नांदेड तालुका तालुका
*नायगाव तालुका
*उमरी तालुका

## जनसंख्या
सन् २०११स जनगणना कथं थ्व जिल्लाया तालुका व ग्रामीण जनसंख्या थ्व कथं दु-

## स्वयादिसँ
* महाराष्ट्र
* महाराष्ट्रया जिल्ला

पुचः:महाराष्ट्रया जिल्ला
यवतमाल जिल्ला

**यवतमाळ जिल्ला**या तालुका थ्व कथं दु-
* उमरखेड तालुका
*झरी जामणी तालुका
*घाटंजी तालुका
*आर्णी तालुका
*केळापूर तालुका
*कळंब तालुका, यवतमाळ जिल्ला
*दारव्हा तालुका
*दिग्रस तालुका
*नेर तालुका
*पुसद तालुका
*बाभुळगाव तालुका
*यवतमाळ तालुका तालुका
*महागांव तालुका
*मारेगांव तालुका
*राळेगांव तालुका
*वणी  तालुका, यवतमाळ जिल्ला

## सीमा
जिल्लाया 
* उत्तर दिशाय् - वर्धा जिल्ला व अमरावती जिल्ला, 
* पूर्व दिशाय् - चंद्रपूर जिल्ला, 
* दक्षिण दिशाय् - आंध्र प्रदेश राज्य व नांदेड जिल्ला 
* पश्चिम दिशाय् - हिंगोली जिल्ला व वाशीम जिल्ला दु।

## जनसंख्या
सन् २०११स जनगणना कथं थ्व जिल्लाया तालुका व ग्रामीण जनसंख्या थ्व कथं दु-

## स्वयादिसँ
* महाराष्ट्र
* महाराष्ट्रया जिल्ला

पुचः:महाराष्ट्रया जिल्ला
अमरावती जिल्ला

**** भारतया महाराष्ट्र राज्यया छगू जिल्ला ख। 

## भूगोल
मू खुसि: आरणा खुसि, उमा खुसि, काटेपूर्णा खुसि, कापरा खुसि (खापरा खुसि), गाडगा खुसि, खंडू खुसि, खोलाट खुसि, चंद्रभागा खुसि, चुडामण खुसि,  तापी खुसि, तिगरी खुसि, पूर्णा खुसि,  पेंढी खुसि, बुरशी खुसि, भावखुरी खुसि, भुलेश्वरी खुसि, वर्धा खुसि,  वान खुसि, शहानूर खुसि, सिपना खुसि,  सुरखी खुसि।

## विभाजन
अमरावती जिल्लाया तालुका थ्व कथं दु-
* चांदुर बाजार तालुका
*चांदुर रेल्वे तालुका
*चिखलदरा तालुका
*अचलपूर तालुका
*अंजनगाव सुर्जी तालुका
*अमरावती तालुका तालुका
*तिवसा तालुका
*धामणगांव रेल्वे तालुका
*धारणी तालुका
*दर्यापूर तालुका
*नांदगाव खंडेश्वर तालुका
*भातकुली तालुका
*मोर्शी तालुका
*वरुड तालुका

## जनसंख्या
सन् २०११स जनगणना कथं थ्व जिल्लाया तालुका व ग्रामीण जनसंख्या थ्व कथं दु-

## स्वयादिसँ
* महाराष्ट्र
* महाराष्ट्रया जिल्ला

पुचः:महाराष्ट्रया जिल्ला
रायगड जिल्ला

रायगड जिल्लाया तालुका थ्व कथं दु-
* पनवेल तालुका
*पेण तालुका
*कर्जत तालुका
*खालापूर तालुका
*उरण तालुका
*अलिबाग तालुका
*सुधागड तालुका
*माणगाव तालुका
*रोहा तालुका
*मुरूड तालुका
*श्रीवर्धन तालुका
*म्हसळा तालुका
*महाड तालुका
*पोलादपूर तालुका
*तळा तालुका

## जनसंख्या
सन् २०११स जनगणना कथं थ्व जिल्लाया तालुका व ग्रामीण जनसंख्या थ्व कथं दु-

## स्वयादिसँ
* महाराष्ट्र
* महाराष्ट्रया जिल्ला

पुचः:महाराष्ट्रया जिल्ला
रत्नागिरी जिल्ला

**रत्नागिरी जिल्ला** भारतया महाराष्ट्र राज्यया छगू जिल्ला ख। थ्व जिल्लाया तालुका थ्व कथं दु-
* मंडणगड तालुका
*दापोली तालुका
*खेड तालुका
*चिपळूण तालुका
*गुहागर तालुका
*संगमेश्वर तालुका
*रत्नागिरी तालुका
*लांजा तालुका
*राजापूर तालुका

थ्व जिल्लाया मू नगर थ्व कथं दु-
* चिप्लुन
* दपोली क्याम्प
* गुहागर
* जलगांव (महाराष्ट्र)
* खेद, रत्नगिरी जिल्ला
* खेर्दी
* लन्जा
* नचाने

## जनसंख्या
सन् २०११स जनगणना कथं थ्व जिल्लाया तालुका व ग्रामीण जनसंख्या थ्व कथं दु-

## स्वयादिसँ
* महाराष्ट्र
* महाराष्ट्रया जिल्ला

पुचः:महाराष्ट्रया जिल्ला
अहमदनगर जिल्ला

**अहमदनगर जिल्ला** भारतया महाराष्ट्र राज्यया छगू जिल्ला ख। थ्व जिल्लाया तालुका थ्व कथं दु-
* अकोले तालुका
*कर्जत तालुका
*कोपरगाव तालुका
*जामखेड तालुका
*नगर तालुका
*नेवासा तालुका
*पाथर्डी तालुका
*पारनेर तालुका
*राहाता तालुका
*राहुरी तालुका
*शेवगांव तालुका
*श्रीरामपूर तालुका
*संगमनेर तालुका

## भूगोल
थ्व जिल्लाया खुसि थ्व कथं दु-

## जनसंख्या
सन् २०११स जनगणना कथं थ्व जिल्लाया तालुका व ग्रामीण जनसंख्या थ्व कथं दु-

## List of talukas in Ahmednagar district by area
थ्व जिल्लाया १४गू तालुकाया विवरण थ्व कथं दु-

## स्वयादिसँ
* महाराष्ट्र
* महाराष्ट्रया जिल्ला

पुचः:महाराष्ट्रया जिल्ला
सांगली जिल्ला

## विभाजन
सांगली जिल्लाया तालुका थ्व कथं दु-

### मिरज उपविभाग
* मिरज तालुका
*तासगाव तालुका
*कवठेमहांकाळ तालुका
*जत तालुका

### विटा उपविभाग
* विटा तालुका
*आटपाडी तालुका
*पलुस तालुका
*कडेगांव तालुका

### वाळवा उपविभाग
* वाळवा तालुका
*शिराळा तालुका

## जनसंख्या
सन् २०११स जनगणना कथं थ्व जिल्लाया तालुका व ग्रामीण जनसंख्या थ्व कथं दु-

## स्वयादिसँ
* महाराष्ट्र
* महाराष्ट्रया जिल्ला

पुचः:महाराष्ट्रया जिल्ला
कोल्हापूर जिल्ला

कोल्हापूर जिल्लाया तालुका थ्व कथं दु-
* आजरा तालुका
*करवीर तालुका
*कागल तालुका
*गगनबावडा तालुका
*गडहिंग्लज तालुका
*चंदगड तालुका
*पन्हाळा तालुका
*भुदरगड तालुका
*राधानगरी तालुका
*शाहूवाडी तालुका
*शिरोळ तालुका
*हातकणंगले तालुका

## जनसंख्या
सन् २०११स जनगणना कथं थ्व जिल्लाया तालुका व ग्रामीण जनसंख्या थ्व कथं दु-

## स्वयादिसँ
* महाराष्ट्र
* महाराष्ट्रया जिल्ला

पुचः:महाराष्ट्रया जिल्ला
माढा तालुका

माढा तालुका भारतया महाराष्ट्र राज्यया सोलापुर जिल्लाया छगू तालुका ख। थ्व तालुकाया या गां थ्व कथं दु

## गां
* अंजनगांव (उमाटे), माढा तालुका
* अंजनगांव (खे), माढा तालुका
* अंबाड, माढा तालुका
* अकोले (खुर्द), माढा तालुका
* अकोले (बुद्रुक), माढा तालुका
* अकुंभे, माढा तालुका
* अकुलगांव, माढा तालुका
* अरण, माढा तालुका
* आढेगांव, माढा तालुका
* आलेगांव (खुर्द), माढा तालुका
* आलेगांव (बुद्रुक), माढा तालुका
* आहेरगांव, माढा तालुका
* उंदरगांव, माढा तालुका
* उजनी (टेंभुर्णी), माढा तालुका
* उजनी (माढा), माढा तालुका
* उपळवटे, माढा तालुका
* उपळाई (खुर्द), माढा तालुका
* उपळाई (बुद्रुक), माढा तालुका
* कन्हेरगांव, माढा तालुका
* केवड, माढा तालुका
* कव्हे, माढा तालुका
* कापसेवाडी, माढा तालुका
* कुंभेज, माढा तालुका
* कुर्डू, माढा तालुका
* कुर्डूवाडी, माढा तालुका
* खैरेवाडी, माढा तालुका
* खैराव, माढा तालुका
* गवळेवाडी, माढा तालुका
* गारअकोले, माढा तालुका
* घोटी, माढा तालुका
* घाटणे, माढा तालुका
* चोभेपिंपरी, माढा तालुका
* चव्हाणवाडी (टेंभुर्णी), माढा तालुका
* चव्हाणवाडी (दारफळ), माढा तालुका
* चिंचगांव, माढा तालुका
* चिंचोली, माढा तालुका
* चांदज, माढा तालुका
* जाखले, माढा तालुका
* जाधववाडी (मो), माढा तालुका
* जाधववाडी (मा), माढा तालुका
* जामगांव, माढा तालुका
* टेंभुर्णी, माढा तालुका
* टाकळी (टेंभुर्णी), माढा तालुका
* सोलंकरवाडी, माढा तालुका
* सापटणे (टेंभुर्णी), माढा तालुका
* सापटणे (भोसे), माढा तालुका
* सुर्ली, माढा तालुका
* सुलतानपूर, माढा तालुका
* तडवळे, माढा तालुका
* नगोर्ली, माढा तालुका
* नाडी, माढा तालुका
* निमगांव (टेंभुर्णी), माढा तालुका
* निमगांव (माढा), माढा तालुका
* ढवळस, माढा तालुका
* दहिवली, माढा तालुका
* तांदुळवाडी, माढा तालुका
* तांबवे, माढा तालुका
* धानोरे, माढा तालुका
* दारफळ, माढा तालुका
* तुळशी, माढा तालुका
* पडसाळी, माढा तालुका
* भेंड, माढा तालुका
* बेंबळे, माढा तालुका
* भोगेवाडी, माढा तालुका
* भोसरे, माढा तालुका
* बैरागवाडी, माढा तालुका
* परिते, माढा तालुका
* परितेवाडी, माढा तालुका
* पिंपळखुंटे, माढा तालुका
* पिंपळनेर, माढा तालुका
* पाच फुलवाडी, माढा तालुका
* बिटरगांव, माढा तालुका
* बादलेवाडी, माढा तालुका
* पापनस, माढा तालुका
* बारलोणी, माढा तालुका
* पालवण, माढा तालुका
* बावी, माढा तालुका
* भुईंजे, माढा तालुका
* फुटजवळगांव, माढा तालुका
* बुद्रुकवाडी, माढा तालुका
* भुताष्टे, माढा तालुका
* मोडनिंब, माढा तालुका
* रणदिवेवाडी, माढा तालुका
* रोपळे (कव्हे), माढा तालुका
* रोपळे (खुर्द), माढा तालुका
* म्हैसगांव, माढा तालुका
* महादेववाडी, माढा तालुका
* महातपूर, माढा तालुका
* रांझणी, माढा तालुका
* मिटकलवाडी, माढा तालुका
* रिधोरे, माढा तालुका
* मानेगांव, माढा तालुका
* माढा, माढा तालुका
* माळेगांव, माढा तालुका
* मुंगशी, माढा तालुका
* रुई, माढा तालुका
* लऊळ, माढा तालुका
* लोंढेवाडी, माढा तालुका
* लोणी, माढा तालुका
* लहू, माढा तालुका
* हटकरवाडी, माढा तालुका
* वडोली, माढा तालुका
* वडशिंगे, माढा तालुका
* वडाचीवाडी  (अ.उ.), माढा तालुका
* वडाचीवाडी (उ.बु.), माढा तालुका
* वडाचीवाडी (त.म.), माढा तालुका
* शेडशिंगे, माढा तालुका
* वेणेगांव, माढा तालुका
* वेताळवाडी, माढा तालुका
* होळे (खुर्द), माढा तालुका
* शेवरे, माढा तालुका
* वरवडे, माढा तालुका
* शिंगेवाडी, माढा तालुका
* शिंदेवाडी, माढा तालुका
* वाकाव, माढा तालुका
* विठ्ठलवाडी, माढा तालुका
* शिराळ (टेंभुर्णी), माढा तालुका
* शिराळ (माढा), माढा तालुका

## स्वयादिसँ
* महाराष्ट्र

पुचः:महाराष्ट्र
जलगाव जिल्ला

जळगाव जिल्लाया तालुका थ्व कथं दु-
* चाळीसगाव तालुकातळोदेप्र दे
*भडगांव तालुका
*पाचोरा तालुका
*जामनेर तालुका
*पारोळा तालुका
*एरंडोल तालुका
*धरणगाव तालुका
*जळगाव तालुका
*भुसावळ तालुका
*मुक्ताईनगर तालुका
*अमळनेर तालुका
*चोपडा तालुका
*यावल तालुका
*रावेर तालुका
*बोदवड तालुका

## जनसंख्या
सन् २०११स जनगणना कथं थ्व जिल्लाया तालुका व ग्रामीण जनसंख्या थ्व कथं दु-

## स्वयादिसँ
* महाराष्ट्र
* महाराष्ट्रया जिल्ला

पुचः:महाराष्ट्रया जिल्ला
जालना जिल्ला

जालना जिल्लाया तालुका थ्व कथं दु-
* जालना तालुका
*अंबड तालुका
*भोकरदन तालुका
*बदनापूर तालुका
*घणसवंगी तालुका
*परतूर तालुका
*मंठा तालुका
*जाफराबाद तालुका, जालना जिल्ला

## जनसंख्या
सन् २०११स जनगणना कथं थ्व जिल्लाया तालुका व ग्रामीण जनसंख्या थ्व कथं दु-

## स्वयादिसँ
* महाराष्ट्र
* महाराष्ट्रया जिल्ला

पुचः:महाराष्ट्रया जिल्ला
औरंगाबाद जिल्ला, महाराष्ट्र

## विभाजन
औरंगाबाद जिल्लाया तालुका थ्व कथं दु-
### औरंगाबाद उपविभाग
* औरंगाबाद तालुका
### सिल्लोड उपविभाग
* सिल्लोड तालुका
*सोयगांव तालुका
### वैजापूर उपविभाग
* वैजापूर तालुका
*गंगापूर तालुका
### पैठण उपविभाग
* फुलंब्री तालुका
*पैठण तालुका
### कन्नड उपविभाग
* कन्नड तालुका
*खुलताबाद तालुका

## भूगोल
थ्व जिल्लाया खुसि थ्व कथं दु-

## जनसंख्या
सन् २०११स जनगणना कथं थ्व जिल्लाया तालुका व ग्रामीण जनसंख्या थ्व कथं दु-

## स्वयादिसँ
* महाराष्ट्र
* महाराष्ट्रया जिल्ला

पुचः:महाराष्ट्रया जिल्ला
परभणी जिल्ला

परभणी जिल्लाया तालुका थ्व कथं दु-
* परभणी तालुका
*गंगाखेड तालुका
*सोनपेठ तालुका
*पाथरी तालुका
*मानवत तालुका
*सेलू तालुका
*पूर्णा तालुका
*पालम तालुका
*जिंतूर तालुका

## जनसंख्या
सन् २०११स जनगणना कथं थ्व जिल्लाया तालुका व ग्रामीण जनसंख्या थ्व कथं दु-

## स्वयादिसँ
* महाराष्ट्र
* महाराष्ट्रया जिल्ला

पुचः:महाराष्ट्रया जिल्ला
बीड जिल्ला

**बीड जिल्ला** महाराष्ट्रया छगू जिल्ला ख। 

## तालुका
बीड जिल्लाया तालुका थ्व कथं दु-
* बीड तालुका
*किल्ले धारूर तालुका
*अंबाजोगाई तालुका
*परळी-वैद्यनाथ तालुका
*केज तालुका
*आष्टी तालुका
*गेवराई तालुका
*माजलगाव तालुका
*पाटोदा तालुका
*शिरूर तालुका
*वडवणी तालुका

## नगर
* अम्बेजोगै
* बीड
* धारुर
* गीयोरइ
* मंजिलेगांव

## जनसंख्या
सन् २०११स जनगणना कथं थ्व जिल्लाया तालुका व ग्रामीण जनसंख्या थ्व कथं दु-

## स्वयादिसँ
* महाराष्ट्र
* महाराष्ट्रया जिल्ला

पुचः:महाराष्ट्रया जिल्ला
अम्बेदकरनगर जिल्ला

**** भारतया उत्तरप्रदेश राज्यया छगू जिल्ला ख।

## तहसील
थ्व जिल्लाया तहसील थ्व कथं दु-
* अकबरपुर तहसील
* आलापुर तहसील
* जलालपुर तहसील
* टाण्डा तहसील
* भीटी तहसील

## जनसंख्या
सन् २०११या जनगणना कथं थ्व जिल्लाया तहसीलवर ग्रामीण जनसंख्या थ्व कथं दु-

## स्वयादिसँ
* उत्तरप्रदेश
* उत्तर प्रदेशया जिल्ला
* उत्तरप्रदेशया तहसीलतेगु धलः

पुचः:उत्तरप्रदेश
पुचः:उत्तरप्रदेशया जिल्ला
लातूर जिल्ला

लातूर जिल्लाया तालुका थ्व कथं दु-
* लातूर शहर तालुका
*उदगीर तालुका
*अहमदपूर तालुका
*देवणी तालुका
*शिरूर (अनंतपाळ) तालुका
*औसा तालुका
*निलंगा तालुका
*रेणापूर तालुका
*चाकूर तालुका

## जनसंख्या
सन् २०११स जनगणना कथं थ्व जिल्लाया तालुका व ग्रामीण जनसंख्या थ्व कथं दु-

## स्वयादिसँ
* महाराष्ट्र
* महाराष्ट्रया जिल्ला

पुचः:महाराष्ट्रया जिल्ला
सोलापूर जिल्ला

## विभाजन
सोलापूर जिल्लाया तालुका थ्व कथं दु-
### सोलापूर उपविभाग
* उत्तर सोलापूर तालुका
*दक्षिण सोलापूर तालुका
*अक्कलकोट तालुका
*बार्शी तालुका
### पंढरपूर उपविभाग
* मंगळवेढा तालुका
*पंढरपूर तालुका
*सांगोला तालुका
### माढा(कुर्डुवाडी) उपविभाग
* मोहोळ तालुका
*माढा तालुका
*करमाळा तालुका

### माळशिरस उपविभाग
* माळशिरस तालुका

## स्वयादिसँ
* महाराष्ट्र
* महाराष्ट्रया जिल्ला

पुचः:महाराष्ट्रया जिल्ला
बठिंडा जिल्ला

**भटिण्डा जिल्ला** भारतया पञ्जाब राज्यया छगू जिल्ला ख। थ्व जिल्लाया तहसील थ्व कथं दु-
* संगत तालुका
* गुणिआना मंडी तालुका
* तलवंडी साबो तालुका
* नथाणा तालुका
* बठिंडा तालुका
* बालिआवाली तालुका
* भगता भाई का तालुका
* मौड तालुका
* रामपुरा फूल तालुका

## स्वयादिसँ
* भारत

## पिनेया स्वापू
* पञ्जाब ल्यान्द रेकर्द सोसाइति

पुचः:पञ्जाबया जिल्ला
ऐस. ए. ऐस. नगर जिल्ला

थ्व जिल्लाया तहसील थ्व कथं दु-
* खरड तहसील
* डेरा बंसी तहसील
* माजरी तहसील
* मोहाली तहसील

## पिनेया स्वापू
* पञ्जाब ल्यान्द रेकर्द सोसाइति

पुचः:पञ्जाबया जिल्ला
शहीद भगतसिंहनगर जिल्ला

**** भारतया पञ्जाब राज्यया छगू जिल्ला ख। थ्व जिल्लाया तहसील थ्व कथं दु-
* नवांशहिर तहसील
* बंगा तहसील
* बलाचौर तहसील

## स्वयादिसँ
* पञ्जाब

## पिनेया स्वापू
* पञ्जाब ल्यान्द रेकर्द सोसाइति

पुचः:पञ्जाबया जिल्ला
श्री मुकतसर साहिब जिल्ला

**** भारतया पञ्जाब राज्यया छगू जिल्ला ख। 

## प्रशासन
थ्व जिल्लाया तहसील थ्व कथं दु -
* गिद्दड़बाहा तालुका
* दोदा तालुका
* बरीवाला तालुका
* मलोट तालुका
* मुकत्तसर तालुका
* लक्खेवाली तालुका
* लंबी तालुका

थ्व जिल्लाय् ४गु ब्लक दु-
* गिद्दड़बाहा ब्लक
* लंबी ब्लक
* मलोट ब्लक
* मुकत्तसर ब्लक

## स्वयादिसँ
* पञ्जाब

## लिधंसा

पुचः:पञ्जाबया जिल्ला
संगरूर जिल्ला

**** भारतया पञ्जाब राज्यया छगू जिल्ला ख। 

## प्रशासनिक विभाजन
थ्व जिल्लाया प्रशासनिक विभाजन थ्व कथं दु -

पञ्जाब ल्यान्द रेकर्द सोसाइति अनुसार थ्व जिल्लाया तहसील थ्व कथं दु -
* अहिमदगढ तहसील
* अमरगढ तहसील
* संगरूर तहसील
* सुनाम तहसील
* शेरपुर तहसील
* खनौरी तहसील
* दिढबा तहसील
* धूरी तहसील
* भवानीगढ तहसील
* मलेर कोटला तहसील
* मुणक तहसील
* लहिरागागा तहसील
* लोगौंवाल तहसील

## स्वयादिसँ
* पञ्जाब

## लिधंसा

पुचः:पञ्जाबया जिल्ला
अमृतसर जिल्ला

**अमृतसर जिल्ला** भारतया पञ्जाब राज्यया छगू जिल्ला ख। थ्व जिल्लाया तालुका थ्व कथं दु-
* अजनाला तालुका
* अटारी तालुका
* अमृतसर-१ तालुका
* अमृतसर-२ तालुका
* तरसिंका तालुका
* बाबा बकाला साहिब तालुका
* मजीठा तालुका
* रमदास तालुका
* लोपोके तालुका

## भूगोल
* उत्तर- गुरदासपुर, पाकिस्तान
* पूर्व- कपुरथला
* पश्चिम- पाकिस्तान
* दक्षिण- फिरोजपुर

## स्वयादिसँ
* पञ्जाबया जिल्लातयेगु धलः

## पिनेया स्वापू
* पञ्जाब ल्यान्द रेकर्द सोसाइति

पुचः:पञ्जाबया जिल्ला
बरनाला जिल्ला

**** भारतया पञ्जाब राज्यया छगू जिल्ला ख।
## प्रशासन
थ्व जिल्लाया प्रशासन थ्व कथं दु 
* तहसील:	२ (बरनाला , तपा)
* उप-तहसील:	३ (भदौड़, धनौला ,महिल कलां)
* पिंड:	१३०(१२६+४ बेचिराग पिंड)
* ब्लक:	 ३ (बरनाला ब्लक, शहिणा ब्लक व महिल कलां ब्लक)
* नगर क्षेत्र:	५

पञ्जाब ल्यान्द रेकर्द सोसाइति अनुसार थ्व जिल्लाया तहसील थ्व कथं दु -
* तपा तालुका
* धनौला तालुका
* बरनाला तालुका
* भदौड़ तालुका
* महिलकलां तालुका

## स्वयादिसँ
* पञ्जाब

## लिधंसा

पुचः:पञ्जाबया जिल्ला
पटिआला जिल्ला

**** भारतया पञ्जाब राज्यया छगू जिल्ला ख। 

## प्रशासन
थ्व जिल्लाया प्रशासनिक विभाजन थ्व कथं दु-

पञ्जाब ल्यान्द रेकर्द सोसाइति कथं थ्व जिल्लाया तहसील थ्व कथं दु -
* समाणा तहसील
* घनौर तहसील
* दूधन साधां तहसील
* नाभा तहसील
* पटिआला तहसील
* पातड़ां तहसील
* भादसों तहसील
* राजपूरा तहसील

## स्वयादिसँ
* पञ्जाब

## लिधंसा

पुचः:पञ्जाबया जिल्ला
मानसा जिल्ला

**** भारतया पञ्जाब राज्यया छगू जिल्ला ख। थ्व जिल्लाया मू नगरय् बरेट्टा, भिखि, बुधलदा, मान्सा आदि ला।

## तहसील
पञ्जाब ल्यान्द रेकर्द सोसाइति कथं थ्व जिल्लाया तहसील थ्व कथं दु -
* सरदुलगड़ तहसील
* जोगा तहसील
* झुनीर तहसील
* बरेटा तहसील
* बुढलाडा तहसील
* भिखी तहसील
* मानसा तहसील

थ्व जिल्लाय् न्यागु विकास ब्लक दु-
* भिखी ब्लक,
* बुढलाडा ब्लक,
* मानसा ब्लक,
* झुनीर ब्लक, व
* सरदुलगढ ब्लक

## स्वयादिसँ
* पञ्जाब राज्य, भारत

## लिधंसा

पुचः:पञ्जाबया जिल्ला
रूपनगर जिल्ला

**** भारतया पञ्जाब राज्यया छगू जिल्ला ख। 

## प्रशासन
पञ्जाब ल्यान्द रेकर्द सोसाइति अनुसार थ्व जिल्लाया तहसील थ्व कथं दु -
* अनंदपुर साहिब तहसील
* चमकौर साहिब तहसील
* नंगल तहसील
* नुरपुरबेदी तहसील
* मोरिंडा तहसील
* रोपड़ तहसील

थ्व जिल्लाय् न्यागु ब्लक दु -

## स्वयादिसँ
* पञ्जाब

## लिधंसा

पुचः:पञ्जाबया जिल्ला
लुधिआणा जिल्ला

**** भारतया पञ्जाब राज्यया छगू जिल्ला ख। 

## प्रशासन
पञ्जाब ल्यान्द रेकर्द कथं थ्व जिल्लाया तहसील थ्व कथं दु-
* समराला तहसील
* साहनेवाल तहसील
* सिद्धवां बेट तहसील
* कूम कलां तहसील
* खंना तहसील
* जगराउ तहसील
* डेहलों तहसील
* पाइल तहसील
* मलौद तहसील
* माछीवाड़ा तहसील
* मुल्लापुर दाखा तहसील
* राएकोट तहसील
* लुधिआणा दक्खण तहसील
* लुधिआणा पच्छमी तहसील
* लुधिआणा पूरबी तहसील

लुधिआणाया आधिकारिक वेबथासय् थ्व जिल्लाया प्रशासनिक इकाइ थ्व कथं बायातःगु दु 

## स्वयादिसँ
* पञ्जाब

## लिधंसा
* पञ्जाब ल्यान्द रेकर्द सोसाइति

पुचः:पञ्जाबया जिल्ला
हुशिआरपुर जिल्ला

**** भारतया पञ्जाब राज्यया छगू जिल्ला ख। थ्व जिल्लाया तहसील थ्व कथं दु-
* हुशिआरपुर तालुका
* गड़शंकर तालुका
* गड़दीवाला तालुका
* टांडा तालुका
* तलवाड़ा तालुका
* दसुहा तालुका
* भुंगा तालुका
* माहिलपुर तालुका
* मुकेरीआं तालुका

## स्वयादिसँ
* पञ्जाब

## पिनेया स्वापू
* पञ्जाब ल्यान्द रेकर्द सोसाइति

पुचः:पञ्जाबया जिल्ला
उत्तर प्रदेशया जिल्ला

उत्तरप्रदेशया जिल्ला थ्व कथं दु-

## विभाग व जिल्ला

## स्वयादिसँ
* उत्तर प्रदेश
* उत्तर प्रदेशया विभाग
* उत्तरप्रदेशया तहसीलतेगु धलः

पुचः:उत्तरप्रदेशया जिल्ला
मुरैना जिल्ला

**** भारतया मध्यप्रदेश राज्यया छगू जिल्ला ख।

## तहसील
थ्व जिल्लाया तहसील थ्व कथं दु-
* अम्बाह तहसील
* मुरैना तहसील
* जौरा तहसील
* पोरसा तहसील
* सवलगढ तहसील
* कैलारस तहसील

## जनसंख्या
थ्व जिल्लाया तहसील व ग्रामीन जनसंख्या थ्व कथं दु-

## स्वयादिसँ
* मध्यप्रदेश
* मध्यप्रदेशया जिल्लातयेगु धलः
* मध्यप्रदेशया तहसीलतेगु धलः

पुचः:मध्यप्रदेश
पुचः:मध्यप्रदेशया जिल्ला
विलासपुर जिल्ला

**** भारतया छत्तीसगढ राज्यया छगू जिल्ला ख। थ्व जिल्लाया तहसील थ्व कथं दु-
* बिलासपुर तहसील
* मस्तूरी तहसील
* पेन्ड्रा रोड/मरवाही तहसील
* कोटा तहसील
* लोरमी तहसील
* बिल्हा तहसील
* मुगेली तहसील
* तखतपुर तहसील
* डभरा तहसील
* लोरमी तहसील

## जनसंख्या
सन् २०११स जूगु जनगणना कथं थ्व जिल्लाया उपजिल्ला (तहसील) व ग्रामीण जनसंख्या थ्व कथं दु-

## स्वयादिसँ
* छत्तीसगढ

पुचः:छत्तीसगढया जिल्ला
प्रयागराज जिल्ला

**** भारतया उत्तरप्रदेश राज्यया छगू जिल्ला ख।

## तहसील
थ्व जिल्लाया तहसील थ्व कथं दु-
* करछना तहसील
* कोरांव तहसील
* फूलपुर तहसील
* बारा तहसील
* मेजा तहसील
* हंडिया तहसील
* इलाहाबाद सदर तहसील
* सोरांव तहसील

## जनसंख्या
सन् २०११स जनगणना कथं थ्व जिल्लाया ग्रामीण जनसंख्या थ्व कथं दु-

## स्वयादिसँ
* उत्तरप्रदेश
* उत्तर प्रदेशया जिल्ला
* उत्तरप्रदेशया तहसीलतेगु धलः

पुचः:उत्तरप्रदेश
पुचः:उत्तरप्रदेशया जिल्ला
दुर्ग जिल्ला

**** भारतया छत्तीसगढ राज्यया छगू जिल्ला ख। थ्व जिल्लाया तहसील थ्व कथं दु-
* दुर्ग तहसील
* धमधा तहसील
* पाटन तहसील
* गुन्डरदेही तहसील
* बालोद तहसील
* गुरूर तहसील
* डौण्डीलोहारा तहसील
* नवागढ तहसील
* बेमेतरा तहसील
* साजा तहसील
* बेरला तहसील
* गुरूर तहसील

## जनसंख्या
सन् २०११स जूगु जनगणना कथं थ्व जिल्लाया उपजिल्ला (तहसील) व ग्रामीण जनसंख्या थ्व कथं दु-

## स्वयादिसँ
* छत्तीसगढ

पुचः:छत्तीसगढया जिल्ला
रायपुर जिल्ला

**** भारतया छत्तीसगढ राज्यया छगू जिल्ला ख। थ्व जिल्लाया तहसील थ्व कथं दु-
* सिमगा तहसील
* आरंग/भाटापारा तहसील
* बलौदा बाजार तहसील
* बिलाईगढ तहसील
* कसडोल तहसील
* रायपुर तहसील
* तिल्दा तहसील
* राजिम तहसील
* गरियाबंद तहसील
* देवभोग तहसील
* पलारी तहसील
* अभनपुर तहसील

## जनसंख्या
सन् २०११स जूगु जनगणना कथं थ्व जिल्लाया उपजिल्ला (तहसील) व ग्रामीण जनसंख्या थ्व कथं दु-

## स्वयादिसँ
* छत्तीसगढ

पुचः:छत्तीसगढया जिल्ला
राजपुर तहसील, सरजुगा जिल्ला

**राजपुर तहसील** सरजुगा जिल्लाया छगू तहसील ख। 

## गां
थ्व तहसीलया गां थ्व कथं दु-

* कोदौरा
* कोटडीह
* करमडीहा
* भेण्ड्री
* परसवार खुर
* पकराडी
* तोनी
* कुन्दीखुर्
* मुनुवा
* ठरकी
* सिंगचोरा
* बगाडी
* गोपालपुर
* मुरका
* करवां
* अलखडीहा
* कबडू
* माकड
* उफिया
* जिगडी
* बासेन
* उलिया
* महुडांड
* लदकुड
* परती
* बाडीचलगली
* कर्रा
* पतरातू
* झिंगो
* पहाडखडुवा
* कोटगहना
* सेवारी
* भदार
* पेण्डारी
* लाउ
* बैडी
* घोरघडी
* डांडखडुवा
* राजपुर
* सेमरा
* बकसपुर
* महुआपारा
* बूढाबगीचा
* लडुवा
* नावापारा
* चटकपुर
* नवकी
* परसागुडी
* करजी
* डिगनगर
* चन्द्रगढ
* खुमरी
* ओंकरा
* पतरापारा
* अमदरी
* कोरगी
* नरसिंहपुर
* जमुनिया
* चिलमाकला
* चाउरा
* दुप्पी
* मरकाडांड
* परसवारकला
* खोखनिया
* धंधापुर
* रेवतपुर
* शिवपुर
* कुन्दीकला
* खोंडरो
* बदोली
* सिधमा
* अखोराखुर्द
* बधिमा
* डकवा
* खुखरी
* चांची
* बांटीडांड
* बरियों
* भेलईखुर्द
* वादा
* भेसकी
* ककना
* मदनेश्वरपु
* आरा
* बलरामपुर
* अमडीपारा
* घटगांव

## स्वयादिसँ
* छत्तीसगढ

पुचः:छत्तीसगढया तहसील
ऊना जिल्ला

**ऊना जिल्ला** भारतया हिमाचल प्रदेशया छगू जिल्ला ख। थ्व जिल्लाया तहसील थ्व कथं दु-
* अम्ब तहसील
* उप तहसील भरवांई तहसील
* ऊना तहसील
* बंगाना तहसील
* हरोली तहसील

## जनसंख्या

## स्वयादिसँ
* हिमाचल प्रदेश

पुचः:हिमाचल प्रदेशया जिल्ला
पदार्थ

पदार्थ धाःगु हलिमय् दयाच्वंगु न्हागु नं वस्तु ख। पदार्थ ठोस पदार्थ, तरल पदार्थ, वायु पदार्थ व फेज पदार्थय् बायेछिं।

## स्वयादिसँ
* भौतिक शास्त्र

पुचः:भौतिक शास्त्र
यादगिरि जिल्ला

M.Corp= Municipal Corporation
C.M.C= City Municipal Corporation
T.M.C= Town Municipal Corporation
T.P= Town Panchayat

## जनसंख्या
सन् २०११स जनगणना कथं थ्व जिल्लाया तालुका व ग्रामीण जनसंख्या थ्व कथं दु-

## स्वयादिसँ
* कर्नाटक

पुचः:कर्नाटकया जिल्ला
चित्तापुर तालुका

## चित्तापूर

## शाहाबाद

## नालवार

## स्वयादिसँ
* कर्नाटक
* कर्नाटकया तालुकातेगु धलः

पुचः:कर्नाटकया तालुका
जेवर्गि तालुका

## होबळि

## आंदोल

## जेवर्गि

## नॆलोगि

## स्वयादिसँ
* कर्नाटक
* कर्नाटकया तालुकातेगु धलः

पुचः:कर्नाटकया तालुका
आनेकल् तालुका

## होबळि

### अत्तिबॆलॆ1

### अत्तिबॆलॆ2

### कसबा

### जिगणि

### सर्जापुर1

### सर्जापुर2

## स्वयादिसँ
* कर्नाटक
* कर्नाटकया तालुकातेगु धलः

## पिनेया स्वापू
* भुमि

पुचः:कर्नाटकया तालुका
यलहंक तालुका

## होबळि

### जाल1

### जाल2

### यलहंक1

### यलहंक2

### यलहंक3

### हॆसरुघट्ट1

### हॆसरुघट्ट2

## स्वयादिसँ
* कर्नाटक
* कर्नाटकया तालुकातेगु धलः

## पिनेया स्वापू
* भुमि

पुचः:कर्नाटकया तालुका
बेङ्गलूरु उत्तर तालुका

## होबळि

### कसबा1

### कसबा2

### यशवंतपुर1

### यशवंतपुर2

### दासनपुर1

### दासनपुर2

### दासनपुर3

## स्वयादिसँ
* कर्नाटक
* कर्नाटकया तालुकातेगु धलः

## पिनेया स्वापू
* भुमि

पुचः:कर्नाटकया तालुका
बेङ्गलूरु दक्षिण तालुका

## होबळि

### उत्तरहळ्ळि -1

### उत्तरहळ्ळि -2

### उत्तरहळ्ळि -3

### उत्तरहळ्ळि -4

### उत्तरहळ्ळि -5

कॆंगेरि - 1

### कॆंगेरि - 2

### कॆंगेरि - 3

### कॆंगेरि - 4

### तावरॆकॆरॆ - 1

### तावरॆकॆरॆ - 2

### तावरॆकॆरॆ - 3

### बेगूरु - 1

### बेगूरु - 2

### बेगूरु - 3

## स्वयादिसँ
* कर्नाटक
* कर्नाटकया तालुकातेगु धलः

## पिनेया स्वापू
* भुमि

पुचः:कर्नाटकया तालुका
बेङ्गलूरु पूर्व तालुका

## होबळि

### कॆ.आर्.पुर1

### कॆ.आर्.पुर2

### कॆ.आर्.पुर3

### बिदरहळ्ळि1

### बिदरहळ्ळि2

### वर्तूरु1

### वर्तूरु2

## स्वयादिसँ
* कर्नाटक
* कर्नाटकया तालुकातेगु धलः

## पिनेया स्वापू
* भुमि

पुचः:कर्नाटकया तालुका
चल्लकेरे तालुका

## होबळि

### कसबा

### तळकु

### नायकनहट्टि

### परशुरामपुर

## स्वयादिसँ
* कर्नाटक
* कर्नाटकया तालुकातेगु धलः

पुचः:कर्नाटकया तालुका
हिरियूरु तालुका

## होबळि

### ऐमंगल

### कसबा

### जॆ.जि.हळ्ळि

### धर्मपुर

## स्वयादिसँ
* कर्नाटक
* कर्नाटकया तालुकातेगु धलः

पुचः:कर्नाटकया तालुका
होसदुर्ग तालुका

## होबळि

### श्रीरांपुर

### कसब

### मत्तोडु

### माडदकॆरॆ

## स्वयादिसँ
* कर्नाटक
* कर्नाटकया तालुकातेगु धलः

पुचः:कर्नाटकया तालुका
मोलकाल्मूरु तालुका

## होबळि

### कसबा

### देवसमुद्र

## स्वयादिसँ
* कर्नाटक
* कर्नाटकया तालुकातेगु धलः

पुचः:कर्नाटकया तालुका
खैबर पख्तून्ख्वाया जिल्ला

पाकिस्तानया खैबर पख्तून्ख्वाया प्रान्तया जिल्ला थ्व कथं दु-

## स्वयादिसँ
* पाकिस्तान

पुचः:पाकिस्तान
सिन्धया तहसील

पाकिस्तानया सिन्ध प्रान्तया जिल्लावर तहसील थ्व कथं दु-
 

## स्वयादिसँ
* पाकिस्तान

पुचः:पाकिस्तान
पुचः:सिन्ध
पुचः:सिन्धया तहसील
पाकिस्तानया पञ्जाब प्रान्तया तहसीलतेगु धलः

पाकिस्तानया पञ्जाब प्रान्तया तहसील थ्व कथं दु-

## स्वयादिसँ
* पञ्जाब
* पाकिस्तान

पुचः:पाकिस्तानया तहसील
पुचः:पाकिस्तानी पञ्जाबया तहसील
बलोचिस्तानया तहसीलतेगु धलः

पाकिस्तानया बलोचिस्तान प्रान्तया जिल्लाकथंया तहसील थ्व कथं दु- 

## स्वयादिसँ
* बलोचिस्तान
* पाकिस्तान

पुचः:बलोचिस्तानया तहसील
पुचः:बलोचिस्तान