open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
गैर-काल्पनिक

**गैर-काल्पनिक** (अङ्ग्रेजी: Non-fiction) साहित्यया छगू अज्याःगु विधा खः, गुकिं काल्पनिक बाखंया पलेसा तथ्य, वास्तविकता, व वास्तविक घटनातय्त ब्वयेगु ज्या याइ।

"गैर-काल्पनिक" या अर्थ हे "काल्पनिक (Fiction) मखुगु" खः। काल्पनिक साहित्यय् च्वमिं थःगु कल्पना (Imagination) छ्यलाः पात्र व घटना दयेकी (दसु: उपन्यास, बाखं), तर गैर-काल्पनिक साहित्यय् च्वमिं सत्य खँ, जानकारी, व तर्कया आधारय् च्वइ। थ्व विधा दुने इतिहास, जीवनी, पत्रकारिता, विज्ञान, व दर्शन थें न्याःगु ख्यःत ला।

## परिभाषा
गैर-काल्पनिक साहित्यया मू आधार "सत्यता" (Truthfulness) खः। यदि छुं च्वसुइ च्वमिं "थ्व खँ सत्य खः" धकाः दाबी याःसा, व च्वसु गैर-काल्पनिक जुइ। यद्यपि, थुकिलि नं च्वमिं थःगु बिचाः (Opinion) व दृष्टिकोण तये फु, तर उकिया मू जग काल्पनिक जुइ मज्यु।

## मू ताजि
गैर-काल्पनिक साहित्ययात यक्व उप-विधाय् ब्वथले छिं:

### इतिहास
थुकिलि पुलांगु घटनातय्गु अभिलेख व विश्लेषण दइ।
* **दसु:** *[[द हिस्टोरिज]]* (हेरोडोटस), *नेपालया इतिहास*।

### जीवनी व आत्मवृत्तान्त
* **जीवनी:** मेम्ह मनूया जीवनया बारेय् च्वयातःगु सफू। (दसु: *[[स्टिभ जब्स]]* - वाल्टर आइसाकसन)।
* **आत्मवृत्तान्त (Autobiography):** च्वमिं थःगु हे जीवनया बारेय् च्वयातःगु सफू। (दसु: *द डायरी अफ अ यंग गर्ल* - एन फ्र्यांक, *माइ एक्सपेरिमेन्ट्स विथ ट्रुथ* - महात्मा गान्धी)।

### च्वखँ (Essay)
छुं निश्चित विषयय् च्वमिं थःगु तर्क, बिचाः, व विश्लेषण तयाः च्वइगु चिहाकःगु च्वसु। थ्व साहित्यया तसकं पुलांगु विधा खः।
* **दसु:** मोन्टेन (Montaigne) या च्वखँ।

### पत्रकारिता
वर्तमान घटना, बुखँ, व समसामयिक विषयय् च्वइगु च्वसु। थुकिलि बुखँपौ, म्यागजिन च्वसु, व फिचर (Feature) ला। सत्यतथ्य व निष्पक्षता थुकिया मू गुण खः।

### यात्रा संस्मरण (Travelogue)
च्वमिं थःगु यात्राया अनुभव, अनया थाय्, मनूत, व तजिलजिया बारेय् च्वइगु सफू।
* **दसु:** इब्न बतुताया यात्रा वर्णन।

### विज्ञान व प्राविधिक च्वसु
विज्ञान, प्रविधि, गणित, वा मेमेगु प्राविधिक विषयय् जानकारी बिइगु निंतिं च्वइगु सफू।
* **दसु:** *[[ब्रिफ हिस्ट्री अफ टाइम]]* (स्टिफन हकिङ)।

### दर्शन (Philosophy)
जीवन, अस्तित्व, नैतिकता, व ज्ञानया बारेय् तार्किक च्वसु।
* **दसु:** एरिस्टोटलया *एथिक्स*, प्लाटोया *रिपब्लिक*।

## गैर-काल्पनिक व काल्पनिक साहित्य दथुइ पाःगु खँ

## नेपाल भासय् गैर-काल्पनिक साहित्य
नेपाल भाषा साहित्यय् नं गैर-काल्पनिक विधाया तःधंगु परम्परा दु।
* **वंशावली (Chronicles):** मल्ल काल व उगु स्वया न्ह्यःया जुजुतय्गु इतिहास च्वयातःगु "गोपालराज वंशावली" गैर-काल्पनिक साहित्यया महत्त्वपूर्ण दसु खः।
* **जीवनी:** चित्तधर "हृदय", धर्मादित्य धर्माचार्य, व शुक्रराज शास्त्री थें न्याःपिं व्यक्तित्वतय्गु जीवनी च्वयेगु ज्या जूगु दु।
* **च्वखँ:** नेपाल भाषाया आधुनिक साहित्यय् च्वखँ विधा तसकं लोकंह्वाः। भाषा आन्दोलन व नेवाः तजिलजिया विषयय् यक्व निबन्धत च्वयातःगु दु।

## महत्त्व
गैर-काल्पनिक साहित्यया महत्त्व ज्ञान हस्तान्तरणया निंतिं अप्व दु।
* **शिक्षा:** ब्वनेकुथि व विश्वविद्यालयया सफूत (Textbooks) प्रायः गैर-काल्पनिक जुइ।
* **अभिलेख:** इतिहास व संस्कृतियात ल्यंका तयेत।
* **चेतना:** समाजया समस्या, राजनीति, व विज्ञानया बारेय् मनूतय्त सचेत यायेत।

## लिधंसा

पुचः:साहित्य
पाश्चात्य शैक्षिक कला

**पाश्चात्य शैक्षिक कला** (अङ्ग्रेजी: Academic art) धयागु युरोपया "कला एकेडेमी" (Art Academies) या प्रभावय् वःगु चित्रकला व मूर्तिकलाया शैली खः। विशेष यानाः, थ्व फ्रान्सया "एकेडेमी डे बक्स-आर्ट्स" (Académie des Beaux-Arts) या नियम व मापदण्डय् आधारित कला खः। थ्व कलाशैली १९गु शताब्दीइ युरोपय् तसकं लोकंह्वाःगु खः। शैक्षिक कलां "नवशास्त्रीयवाद" (Neoclassicism) व "स्वच्छन्दतावाद" (Romanticism) या गुणतय्त ल्वाकःछ्यानाः छगू व्यवस्थित शैली दयेकूगु खः। थ्व शैलीया कलाकारतय्सं कलाया परम्परागत नियमतय्त तसकं कडा रुपं नालाकाइगु याः। इमिगु विश्वास कथं कलां आदर्श सुन्दरता (Ideal beauty) यात क्यने माः। थ्व शैलीइ किपा दयेके बलय् प्राविधिक पूर्णता व "फिनिसिङ" (Finishing) य् तःधंगु ध्यान बिइगु खः, गन ब्रसया चिं (Brushstrokes) खने दये मज्यु।

शैक्षिक कलाय् आपालं ऐतिहासिक घटना, पौराणिक बाखं (Mythology), व धार्मिक विषयवस्तुइ किपा दयेकेगु या। थ्व कलाशैलीइ मनूया म्हयागु बनावट (Anatomy) व अनुपात (Proportion) यात तसकं महत्त्व बिइगु खः। न्हापाया ईलय् "सालोन" (Paris Salon) नांयागु प्रदर्शनीइ ब्वति कायेत एकेडेमीया नियम पालना याये अनिवार्य जुइगु खः। विलियम-एडोल्फ बुगुरो (William-Adolphe Bouguereau), अलेक्जेन्डर काबानेल, व जिन-लियोन जेरोम थ्व शैलीया नांजाःपिं कलाकार खः। थ्व कलाकारतय्सं यथार्थवाद व प्रभाववाद (Impressionism) थें न्याःगु न्हुगु कला आन्दोलनयात अस्वीकार याःगु खः। इपिं आधुनिक जीवनया पलेसा पुलांगु आदर्श हलिमयात क्यनेगु ययेकीगु खः। १९गु शताब्दीया अन्तय्, आधुनिक कलाकारतय्सं थ्व शैलीयात "रूढिवादी" धकाः आलोचना यात। तर, थ्व शैलीं युरोपया कला शिक्षण पद्धतिइ ताःई तक प्रभाव लाकल। थ्व शैलीयात "आर्ट पम्पियर" (L'art pompier) नं धायेगु या। आःया ईलय् कला इतिहासकारतय्सं थ्व शैलीया प्राविधिक गुणया पुनःमूल्यांकन यानाच्वंगु दु।

## स्वयादिसँ
* कला

## लिधंसा

पुचः:कला
प्राचीन ग्रीक कला

**प्राचीन ग्रीक कला** (अङ्ग्रेजी: Ancient Greek art) धयागु प्राचीन ग्रीसया सभ्यताय् विकास जूगु कला खः, गुकिं पाश्चात्य कलाया जग तःगु खः। थ्व कलाया मू उद्देश्य "आदर्श सुन्दरता" व "यथार्थवाद" (Realism) या दथुइ सन्तुलन मालेगु खः। ग्रीक कलाकारतय्सं मनूया म्हयात (Human body) दकलय् बांलाःगु व पूर्ण रुपय् क्यनेगु कुतः यात। थ्व कलायात मू कथं प्यंगू कालखण्डय् ब्वथले छिं: ज्यामितीय, पुरातन (Archaic), शास्त्रीय (Classical), व हेलेनिस्टिक (Hellenistic)।

ज्यामितीय ईलय्, चाया थलः (Pottery) ज्यामितीय आकारत छ्यलाः सजावटया निंतिं कला दयेकिगु खः। पुरातन ईलय्, इजिप्टया प्रभावय् "कोउरोस" (Kouros) थें न्याःगु मूर्तित दयेकल। शास्त्रीय ईलय् (५गु व ४गु शताब्दी ई.पू.) ग्रीक कला थःगु चरम उत्कर्षय् थ्यन। थ्व ईलय् फिडियास (Phidias) व पोलिक्लिटस थें न्याःपिं कलाकारतय्सं मनूया म्हयात तसकं स्वाभाविक व लचकदार मुद्रा (Contrapposto) य् क्यनेगु प्रविधि विकास यात। एथेन्सया "पार्थेनन" (Parthenon) देगः थ्व ईया वास्तुकलाया उत्कृष्ट दसु खः। ग्रीक स्वां-थलः (Vases) "हाकुगु आकृति" (Black-figure) व "ह्याउँगु आकृति" (Red-figure) शैलीइ किपा दयेकीगु या। ग्रीक कलाय् सन्तुलन, अनुपात, व लय (Rhythm) यात तसकं महत्त्व बियातःगु दु। इमिगु वास्तुकलाय् डोरिक, आयोनिक, व कोरिन्थियन "अर्डर" (Orders) या विकास जुल। ग्रीक मूर्तिकलाय् लाःगु कापः/वसः (Drapery) यात नं तसकं भिंकः क्यनेगु या। थ्व कलां लिपा रोमन कलायात प्रत्यक्ष प्रभाव लाकल। पुनर्जागरण (Renaissance) या ईलय् युरोपेली कलाकारतय्सं ग्रीक कलायात हे आदर्श माने यानाः अनुशरण यात।

## स्वयादिसँ
* कला

## लिधंसा

पुचः:कला
बारोक

**बारोक** (अङ्ग्रेजी: Baroque) १७गु शताब्दीया सुरुइ युरोपय् विकास जूगु छगू भव्य व नाटकीय कला शैली खः। थ्व शैली पुनर्जागरण (Renaissance) या सन्तुलन व शान्तिया ठीक अःखः, थुकिलि गति (Motion), तनाव (Tension), व नाटक (Drama) यात बः बिइगु खः। बारोक कलाया मू उद्देश्य दर्शकया मनय् तच्वःगु भावना (Emotion) व आश्चर्य (Awe) जगायेगु खः। थ्व शैली चित्रकला, मूर्तिकला, वास्तुकला, साहित्य, व संगीत सकल ख्यलय् खनेदत।

बारोक कलाया उदय "क्याथोलिक चर्च"या "काउन्टर-रिफर्मेसन" (Counter-Reformation) नाप स्वानाच्वंगु दु। प्रोटेस्टेन्ट धर्मया विस्तारयात पनेत क्याथोलिक चर्चं भव्य व भावनात्मक कला छ्यलाः जनतायात आकर्षित यायेगु नीति काल। थ्व शैलीया चित्रकलाय् "कियारोस्क्युरो" (Chiaroscuro) वा जः व ख्युँया तच्वःगु कन्ट्रास्ट (Contrast) छ्यलेगु या। इटालियन कलाकार काराभाजियो (Caravaggio) व बर्निनी (Bernini) थ्व शैलीया मू महारथी खः। बर्निनीया मूर्तिकलाय् ल्वहँयात नं कापः थें लचकदार व जीवन्त क्यनेगु क्षमता दुगु खः। फ्लेमिस कलाकार पिटर पल रुबेन्स (Peter Paul Rubens) व डच कलाकार रेम्ब्रान्ट (Rembrandt) नं थ्व हे युगया नांजाःपिं कलाकार खः। बारोक वास्तुकलाय् बेक्वःगु ध्वः (Curved lines), गुम्बज, व अत्यधिक सजावट छ्यलेगु या। फ्रान्सया "भर्साइ लाय्कू" (Palace of Versailles) बारोक वास्तुकलाया भव्य दसु खः। थ्व शैली इटाली निसें सुरु जुयाः फ्रान्स, स्पेन, नेदरल्याण्ड, व जर्मनी तक थ्यन। थ्व शैली १८गु शताब्दीया सुरुइ "रोकोको" (Rococo) शैलीइ हिलावन।

## स्वयादिसँ
* कला

## लिधंसा

पुचः:कला
क्लासिसिजम

**क्लासिसिजम बाय् पाश्चात्य शास्त्रीयवाद** (अङ्ग्रेजी: Classicism) कलाया छगू अज्याःगु शैली खः गुकिं प्राचीन ग्रीस व रोमया कला, साहित्य, व संस्कृतियात आदर्श मानय् याइ। थ्व शैलीं सन्तुलन (Balance), स्पष्टता (Clarity), अनुपात (Proportion), व संयम (Restraint) यात तसकं महत्त्व बिइगु खः। शास्त्रीयवादं भावनात्मकता व अतिशयोक्ति (Exaggeration) यात अस्वीकार याइ व तर्क व नियमयात नालाकाइ। थ्व शैली इतिहासय् थीथी ईलय् हानं हानं खने दयावःगु दु।

विशेष यानाः पुनर्जागरण (Renaissance) या ईलय् राफेल (Raphael) व माइकलएन्जेलो थें न्याःपिं कलाकारतय्सं शास्त्रीयवादयात पुनर्जीवित यात। १७गु शताब्दीइ फ्रान्सया निकोलस पुसिन (Nicolas Poussin) नं थ्व शैलीयात अझ व्यवस्थित यानादिल। १८गु शताब्दीइ "नवशास्त्रीयवाद" (Neoclassicism) या रुपय् थ्व हानं वल, गुकिं बारोक व रोकोको शैलीया विलासितायात विरोध यात। शास्त्रीयवादय् विषयवस्तु प्रायः इतिहास, पौराणिक बाखं, वा बाइबलया घटनात जुइ। वास्तुकलाय् थ्व शैलीं ग्रीक व रोमन थां (Columns) व ज्यामितीय आकारत छ्यली। संगीतय् मोजार्ट व बिथोभेनया सुरुवाती ईयात "शास्त्रीय काल" धाइ, गुगु थ्व हे सिद्धान्तय् आधारित दु। शास्त्रीयवादं अराजकताया पलेसा व्यवस्था (Order) व अव्यवस्थाया पलेसा संरचनायात प्राथमिकता बिइ। थ्व शैलीं पाश्चात्य एकेडेमीइ ताःई तक प्रभाव यात।

## स्वयादिसँ
* कला

## लिधंसा

पुचः:कला
डच स्वर्ण युगया चित्रकला

**डच स्वर्ण युगया चित्रकला** (अङ्ग्रेजी: Dutch Golden Age painting) १७गु शताब्दीइ नेदरल्याण्डया (Dutch Republic) समृद्धिया ईलय् विकास जूगु कला खः। स्पेनया शासनं मुक्त जुइवं, डच गणतन्त्र व्यापार, विज्ञान, व कलाया केन्द्र जुल। थ्व ईलय् युरोपया मेमेगु थासय् बारोक शैली लोकंह्वाःगु जुयाच्वंगु खःसां, डच कलाकारतय्सं थःगु हे ब्यागलं शैली विकास यात। थ्व शैलीया दकलय् तःधंगु विशेषता "यथार्थवाद" (Realism) व साधारण जीवनया चित्रण खः।

धार्मिक किपाया पलेसा, डच कलाकारतय्सं ब्यापारिक वर्ग व सामान्य जनताया निंतिं किपा दयेकेगु सुरु यात। थ्व ईलय् "ल्याण्डस्केप" (Landscapes), "स्टिल लाइफ" (Still life), "पोर्ट्रेट" (Portraits), व "जन्र पेन्टिङ" (Genre painting - न्हिथंया जीवनया दृश्य) तसकं लोकंह्वाःल। रेम्ब्रान्ट (Rembrandt) व जोहानेस भर्मिर (Johannes Vermeer) थ्व युगया दकलय् नांजाःपिं कलाकार खः। रेम्ब्रान्टं जः व ख्युँया प्रयोग यानाः मनूया भावनायात गहिराइ तक क्यनेगु ज्या यानादिल। भर्मिरं छेँया दुनेया शान्त वातावरण व जःया सूक्ष्म प्रभावयात क्यनेगु ज्या यानादिल। थ्व ईलय् नेदरल्याण्डय् कला बजार (Art market) तसकं भिनावन, व मध्यम वर्गीय परिवारं नं थःगु छेँय् किपा तयेगु यानाहल। डच कलाकारतय्सं स्वाँ, नसा-त्वँसा, व समुद्रया दृश्ययात तसकं विस्तृत रुपं चित्रण याःगु दु। थ्व युगया कलां लिपाया यथार्थवादी कलाकारतय्त प्रभावित यात।

## स्वयादिसँ
* कला

## लिधंसा

पुचः:कला
एम्पायर शैली

**एम्पायर शैली** (अङ्ग्रेजी: Empire style) १९गु शताब्दीया सुरुइ (करिब १८००–१८१५) फ्रान्सय् नेपोलियन बोनापार्टया शासनकालय् विकास जूगु डिजाइन व कला आन्दोलन खः। थ्व "नवशास्त्रीयवाद" (Neoclassicism) या हे निगूगु चरण खः, तर थ्व अझ अप्व भव्य व रोमन साम्राज्य पहः वःगु(Imperial) खः। नेपोलियनं थःगु शासनयात प्राचीन रोमया साम्राज्य नाप तुलना यायेत थ्व शैलीयात बढावा बियादिल। थ्व शैली वास्तुकला, च्वंसा, वसः, व सजावटय् अप्व खनेदत।

एम्पायर शैलीइ रोमन, ग्रीक, व इजिप्सियन मोटिफत (Motifs) छ्यलेगु या। फर्निचरय् तःधंगु, झ्यातुगु सिँ (Mahogany) छ्यलाः उकी लुँया जलप तःगु (Gilded) सजावट तयेगु या। थ्व शैलीइ इमा (Eagle), हा (Bee), व "N" (नेपोलियनया चिं) थें न्याःगु चिं यक्व छ्यलीगु खः। इजिप्टया अभियान (Egyptian Campaign) लिपा "स्फिंक्स" (Sphinx) व पाम (Palm) या आकृति नं लोकंह्वाःल। वास्तुकलाय् पेरिसया "आर्क द ट्रिओम्फ" (Arc de Triomphe) थ्व शैलीया उत्कृष्ट दसु खः। एम्पायर शैलीं फ्रान्स जक मखुसें युरोप, रसिया, व अमेरिकाया "फेडरल शैली" (Federal style) यात नं प्रभाव लाकल। थ्व शैलीं शक्ति, वैभव, व स्थायित्वयात क्यनेगु कुतः याःगु खः।

## स्वयादिसँ
* कला

## लिधंसा

पुचः:कला
गथिक कला

**गथिक कला** (अङ्ग्रेजी: Gothic art) मध्यकालीन युरोपया कला शैली खः, गुगु १२गु शताब्दीया मध्यय् फ्रान्सं सुरु जुयाः १६गु शताब्दी तक न्ह्याःगु खः। थ्व शैली "रोमानेस्क कला" (Romanesque art) लिपा वःगु खः। गथिक कलाया दकलय् तःधंगु व स्पष्ट रुप वास्तुकलाय् (Architecture) खनेदु, विशेष यानाः विशाल गिर्जाघर वा क्याथेड्रलतय् (Cathedrals)। "गथिक" खँग्वः पुनर्जागरण ईया कलाकारतय्सं थ्व शैलीयात "असभ्य" (Barbaric) धकाः होच्यायेत छ्यःगु खः, तर लिपा थ्व हे नां स्थापित जुल।

गथिक वास्तुकलाया मू विशेषता "प्वान्टेड आर्च" (Pointed arch), "रिब भल्ट" (Rib vault), व "फ्लाइङ बट्रेस" (Flying buttress) खः। थ्व प्रविधितय्सं यानाः वास्तुकलाविद्तय्सं त-तःजाःगु व जः ल्हुगु (Light) अंगः दुगु भवन दयेके फत। थ्व भवनतय्गु त-तःधंगु झ्यालय् रङ्गीचङ्गी "स्टेन्ड ग्लास" (Stained glass) तयेगु या, गुकिं दुने दिव्य (भव्य स्वया नं दिव्य) थें खनिगु जः दुहाँ वइ। मूर्तिकलाय्, गथिक शैलीं रोमानेस्कया कडापनयात त्वःताः अप्व प्राकृतिक व भावनात्मक शैली नालाकाल। धार्मिक किपा व पाण्डुलिपिइ (Manuscripts) नं थ्व शैलीया प्रभाव खनेदत। इटालीइ जियोट्टो (Giotto) थें न्याःपिं कलाकारतय्सं गथिक शैलीयात अझ यथार्थवादी दयेकाः पुनर्जागरणया लँपु चायेकादिल। नोत्रे दाम (Notre Dame) व चार्ट्रेस क्याथेड्रल (Chartres Cathedral) गोथिक कलाया उत्कृष्ट दसु खः।

## स्वयादिसँ
* कला

## लिधंसा

पुचः:कला
हेलेनिस्टिक कला

**हेलेनिस्टिक कला** (अङ्ग्रेजी: Hellenistic art) अलेक्जेन्डर द ग्रेट (Alexander the Great) या मृत्यु (३२३ ई.पू.) निसें रोमन साम्राज्यया उदय (३१ ई.पू.) तकया ग्रीक कलाया कालखण्ड खः। थ्व ईलय् ग्रीक तजिलजि ग्रीसया सिमाना पार यानाः इजिप्ट, पर्सिया, व भारत तक थ्यन। हेलेनिस्टिक कला शास्त्रीय (Classical) ग्रीक कला स्वया अप्व भावनात्मक, नाटकीय, व यथार्थवादी खः। शास्त्रीय कलाय् शान्ति व सन्तुलनयात महत्त्व बिइगु खःसा, हेलेनिस्टिक कलाय् गति (Movement) व अभिव्यक्ति (Expression) यात प्राथमिकता बिल।

थ्व ईलय् कलाकारतय्सं केवल आदर्श सुन्दरता जक मखुसें, बुराबुरि, ल्वय्, व पीडायात नं चित्रण यायेगु सुरु यात। "लाओकुन व वय्कःया काय्पिं" (Laocoön and His Sons) या मूर्ति थुकिया दकलय् बांलाःगु दसु खः, गन बि (नागं) हिनातःगु ईलय् इमिगु ख्वाःया स्याःचा व म्हया तनाव स्पष्ट खनेदु। "विंक्ड भिक्ट्री अफ सामोथ्रेस" (Winged Victory of Samothrace) मेगु नांजाःगु मूर्ति खः। हेलेनिस्टिक ईलय् "पर्गामोनया अल्तार" (Pergamon Altar) थें न्याःगु विशाल संरचनात दयेकल। थ्व कलाशैलीं साधारण मनूत (गथेकि "मार्केट वुमन") व मचातय्गु नं यथार्थवादी मूर्ति दयेकल। थ्व शैलीं लिपा रोमन कलायात तःधंगु प्रभाव लाकल।

## स्वयादिसँ
* कला

## लिधंसा

पुचः:कला
म्यानरिज्म

**म्यानरिज्म** (अङ्ग्रेजी: Mannerism) वा "लिपांगु पुनर्जागरण" (Late Renaissance) १६गु शताब्दीया (करिब १५२०–१५८०) युरोपेली कला शैली खः। थ्व शैली "हाई रेनेसाँ" (High Renaissance) या सन्तुलन, अनुपात, व प्राकृतिक सुन्दरताया प्रतिक्रियाया रुपय् दयावःगु खः। म्यानरिज्मया कलाकारतय्सं प्राकृतिकता स्वया "कृत्रिमता" (Artificiality) व "शैली" (Style/Maniera) यात अप्व महत्त्व बिल। इमिगु विश्वास कथं कलां प्रकृतियात जक नकल यायेगु मखु, बरु उकियात अझ बांलाकेगु वा थःगु कल्पना कथं हिलेगु माध्यम खः।

म्यानरिज्मया किपाय् मनूया म्हयात अस्वाभाविक रुपं ताःहाकः यानाः (Elongated figures) क्यनेगु या। कलाकारतय्सं "सर्पेन्टाइन" (Serpentine) वा बि थें हिनाच्वंगु मुद्राय् पात्रतय्त तयाः किपाया संरचनायात जटिल दयेकीगु खः। रङ्गया प्रयोग नं प्रायः अस्वाभाविक व तच्वःगु (Acidic colors) जुइगु खः। इटालीइ पोन्तोर्मो (Pontormo), पारमिजियानिनो (Parmigianino), व एल ग्रेको (El Greco) थ्व शैलीया मू कलाकार खः। एल ग्रेकोया किपाय् तसकं ताःहाकःगु म्ह व आध्यात्मिक तनाव खनेदु। थ्व शैलीं स्वकुमियात अलमलय् लाकेगु व आश्चर्यचकित यायेगु उद्देश्य दइ। म्यानरिज्म लिपा बारोक शैलीइ परिणत जुल।

## स्वयादिसँ
* कला

## लिधंसा

पुचः:कला
फ्रेन्चाइज किपात

**फ्रेन्चाइज किपात** लस एन्जलस, क्यालिफोर्नियाय् च्वंगु छगू अल्पकालीन अमेरिकी स्वतन्त्र मोशन पिक्चर स्टुडियो, निर्माण व वितरण कम्पनी खः, गुकियात सन् १९९७ य् एली समाहा, अशोक अमृतराज व एन्ड्रयू स्टीभन्सं पलिस्था याःगु खः । इपिं एक्सन संकिपा विधाय् थःगु निर्माणया निंतिं, व कलाकारतेगु जुनून परियोजना निर्माणया निंतिं नांजाःगु ख गुकियात प्रमुख स्टुडियोतेसं पास याःगु ख। कम्पनीया अल्पकालीन भिडियो गेमया शाखा फ्रेन्चाइज इन्टरएक्टिभ नं दुगु खः ।

सन् २००४ य् लस एन्जलसया संघीय अदालतय् निर्णायक मण्डलया न्ह्यःने सुनुवाई जूगु मुद्दा इन्टरटेनमेन्ट लाइसेन्सिङ जिएमबीएच बनाम फ्रेन्चाइज पिक्चर्स, एट अलय् न्यायाधीश स्टोटलरं फ्रेन्चाइज पिक्चर्स व एली समाहा विरुद्ध १२ करोड १७ लाख डलरया वादीया फैसला न्यंकूगु खः । समाहां अपिल यायेगु प्रतिज्ञा यात तर ठगीया फैसलां फ्रेन्चाइजया व्यवहार्यता स्यंकल; कम्पनि व थुकिया सहायक कम्पनितसें १८ अगस्ट २००४ खुन्हु च्याप्टर ११ दिवालियापन निवेदन दर्ता यात ।

सन् २०२१ तक्क थिंकफिल्मया नापं फ्रेन्चाइज पिक्चर्स लाइब्रेरीया बच्छि भाग आः ओरेन्ज होल्डिङ एलएलसीया स्वामित्वय् दु।[६] फ्रेन्चाइज पिक्चर्स लाइब्रेरीया मेगु बच्छि रिभोलुसन स्टुडियोया स्वामित्वय् दु (मोर्गन क्रीक इन्टरटेनमेन्ट मार्फत)।
## संकिपा
ल्वहँ कला

**ल्वहँ कला** (अङ्ग्रेजी: Rock art) धयागु प्राकृतिक ल्वहँया सतहय् दयेकातःगु छुं नं कथंया मानवनिर्मित चिं वा किपा खः। थ्व गुफा किपाज्या स्वया विस्तृत ख्यः खः, छाय्धाःसा थ्व गुफाय् जक मखुसें चकं थासय् च्वंगु ल्वहँय् नं खनेदु। ल्वहँ कलायात मू कथं निगु भागय् ब्वथले छिं: "पेट्रोग्लिफ" (Petroglyphs) व "पिक्टोग्राफ" (Pictographs)। पेट्रोग्लिफ धयागु ल्वहँयात तछ्यानाः वा ध्वः सालाः (Carving/Engraving) दयेकातःगु किपा खः। पिक्टोग्राफ धयागु ल्वहँया सतहय् रङ्ग छ्यलाः (Painting) दयेकातःगु किपा खः।

थ्व कला हलिमया लगभग सकल देशय् लुयावःगु दु। अफ्रिका, अष्ट्रेलिया, उत्तर अमेरिका, व एसियाय् द्वलंद्वः दँ पुलांगु ल्वहँ कला दु। अष्ट्रेलियाया आदिवासीतय्सं (Aboriginals) दयेकूगु ल्वहँ कला हलिमया दकलय् पुलांगु निरन्तर न्ह्यानाच्वंगु कला परम्परा खः। थ्व किपाय् शिकारया लू, धार्मिक अनुष्ठान, व ज्यामितीय चिं (Symbols) खनेदु। छुं ल्वहँ कलात खगोलशास्त्र (Astronomy) वा नक्सा (Maps) नाप नं स्वानाच्वंगु दु धकाः विश्वास याइ। थ्व कलां पुलांगु तजिलजिया सञ्चार माध्यमया ज्या याःगु खः।

## स्वयादिसँ
* कला

## लिधंसा

पुचः:कला
प्रागैतिहासिक कला

**प्रागैतिहासिक कला** (अङ्ग्रेजी: Prehistoric art) धयागु मानव इतिहासय् च्वयेगु विकास जुइ न्ह्यः (Pre-literate) सिर्जना जूगु कला खः। थ्व कलायात मू कथं स्वंगू ईलय् ब्वथले छिं: पुरापाषाण (Paleolithic), मध्यपाषाण (Mesolithic), व नवपाषाण (Neolithic)। थ्व कलाया दकलय् पुलांगु दसु ल्वहँया ज्याभः, अंगःया किपा (Cave paintings), व चि-चिधंगु मूर्तित खः। थ्व कलाया उद्देश्य सजावट जक मखुसें, धार्मिक, जादुई, वा शिकारी अनुष्ठान नाप स्वानाच्वंगु खः धकाः विश्वास याइ।

पुरापाषाण युगय् (करिब ४०,००० दँ न्ह्यः) मनूतय्सं ल्वहँ, क्वँय्, कथि छ्यलाः कला दयेकल। "भिनस अफ विलेनडोर्फ" (Venus of Willendorf) थें न्याःगु मिसाया मूर्तित थ्व ईया नांजाःगु दसु खः, गुकिं प्रजनन शक्ति (Fertility) यात क्यनी। गुफाय् च्वयातःगु किपा (Cave paintings) विशेष यानाः युरोपय् लुयावःगु दु। नवपाषाण युगय् वयाः, मनूतय्सं विशाल ल्वहँया संरचना (Megaliths) दयेकेगु सुरु यात। बेलायतया "स्टोनहेन्ज" (Stonehenge) थुकिया दकलय् नांजाःगु दसु खः। प्रागैतिहासिक कला हलिमया दक्वं महादेशय् थन्याःगु कला लुयावःगु दु। थ्व कलां आदिम मनूया बिचाः व जीवनशैली सीकेत ग्वाहालि याइ।

## स्वयादिसँ
* कला

## लिधंसा

पुचः:कला
पुनर्जागरण कला

**पुनर्जागरण कला** (अङ्ग्रेजी: Renaissance art) १४गु निसें १६गु शताब्दीया दथुइ युरोपय्, विशेष यानाः इटालीय्, विकास जूगु कला खः। "रेनेसाँ" (Renaissance) या अर्थ "पुनर्जन्म" खः। थ्व ईलय् प्राचीन ग्रीस व रोमया कला, दर्शन, व विज्ञानया पुनरुत्थान जुल। मध्यकालीन कलाया "प्रतीकात्मक" शैलीयात त्वःताः, पुनर्जागरणया कलाकारतय्सं "यथार्थवाद" (Realism) व "मानवतावाद" (Humanism) यात नालाकाल। थ्व कलाया मू विशेषता "पर्स्पेक्टिभ" (Perspective) वा परिप्रेक्ष्यया प्रयोग खः, गुकिं पेचूगु भःय् नं गाः (Depth) क्यने फत।

कलाकारतय्सं मनूया म्हयागु संरचना (Anatomy) सीकेत तःधंगु अध्ययन यात। लियोनार्डो दा भिन्सी, माइकलएन्जेलो, व राफेल थ्व युगया "हाई रेनेसाँ" (High Renaissance) या स्वम्ह महारथी खः। लियोनार्डोया "मोना लिसा" व "द लास्ट सपर", माइकलएन्जेलोया "डेभिड" व "सिस्टिन च्यापल"या सिलिङ, व राफेलया "एथेन्सया ब्वनेकुथि" थ्व युगया अजर अमर कृति खः। थ्व ईलय् चिकं किपा (Oil painting)या प्रयोग नं व्यापक जुल। पुनर्जागरण कला इटालीं सुरु जुयाः लिपा "नर्दन रेनेसाँ" (Northern Renaissance) या रुपय् युरोप न्यंकं थ्यन। थ्व कलां पाश्चात्य कलाया इतिहासय् दकलय् तःधंगु हिउपाः हल।

## स्वयादिसँ
* कला

## लिधंसा

पुचः:कला
रोमन कला

**रोमन कला** (अङ्ग्रेजी: Roman art) प्राचीन रोमया गणतन्त्र व साम्राज्यया ईलय् (करिब ५०० ई.पू. निसें ४७६ ई.सं.) विकास जूगु कला खः। रोमन कला ग्रीक कला पाखें तसकं प्रभावित खः, तर रोमनतय्सं थुकिलि थःगु हे व्यावहारिक व यथार्थवादी गुण तँसा यात। ग्रीक कलाकारतय्सं "आदर्श" (Ideal) सुन्दरता क्यनीगु खःसा, रोमन कलाकारतय्सं "यथार्थ" (Real) ख्वाः व व्यक्तिया पहिचान क्यनेगु ययेकीगु खः। विशेष यानाः रोमन "बस्ट" (Busts - छ्यँ व बच्छि म्ह मूर्ति) य् बुराबुरितेगु ख्वाध्वः दूगु छेंगू व दाग तकं स्पष्ट क्यनेगु या।

रोमन कलाया दकलय् तःधंगु योगदान वास्तुकलाय् (Architecture) दु। इमिसां "कंक्रिट" (Concrete), "आर्च" (Arch), व "डोम" (Dome) या आविष्कार व प्रयोग यानाः विशाल भवनत दयेकल। "कोलेजियम" (Colosseum) व "प्यान्थियन" (Pantheon) थुकिया उत्कृष्ट दसु खः। रोमनतय्सं ऐतिहासिक घटना व हताः त्याःगु क्यनेत "रिलीफ स्कल्पचर" (Relief sculpture) व "विजय थाः" (Trajan's Column) दयेकल। "पोम्पेई" (Pompeii) व "हर्कुलेनियम" शहरय् लुयावःगु अंगःया किपा (Frescoes) व मोजाइक (Mosaics) नं रोमन चित्रकलाया स्तर क्यनी। रोमन कलां राज्यया शक्ति व वैभव प्रदर्शन यायेगु माध्यमया रुपय् ज्या यात। थ्व कलां मध्यकालीन व पुनर्जागरण कलायात प्रभावित यात।

## स्वयादिसँ
* कला

## लिधंसा

पुचः:कला
रोकोको

**रोकोको** (अङ्ग्रेजी: Rococo) १८गु शताब्दीया सुरुइ (१७३०ति) फ्रान्सय् विकास जूगु कला व सजावटया शैली खः। थुकियात "लेट बारोक" (Late Baroque) नं धाइ, तर थ्व बारोक शैली स्वया अप्व याउंगु (Light), म्हिताः पहः (Playful), व सजावटी (Ornamental) खः। बारोक कलाया गम्भीरता व भव्यताया प्रतिक्रियाया रुपय् रोकोको शैली वःगु खः। "रोकोको" खँग्वः फ्रान्सेली खँग्वः "रोकाय" (Rocaille) पाखें वःगु खः, गुकिया अर्थ ल्वहँ व शंख (Shell) या सजावट खः।

रोकोको शैलीया किपाय् "पास्तेल रङ्ग" (Pastel colors) गथेकि लेमन, गुलाबी, व सर्गः वचु अप्व छ्यली। थुकिलि मतिना, लय्ता, प्रकृति, व अभिजात वर्गया (Aristocracy) विलासी जीवनया दृश्य क्यनेगु या। किपाय् "असममित" (Asymmetry) व बेक्वःगु ध्वः (Curves) या छ्यला अप्व दइ। एन्टोन वाटियाउ (Antoine Watteau) व ज्याँ-अनोर फ्रागोनार्ड (Jean-Honoré Fragonard) थ्व शैलीया नांजाःपिं कलाकार खः। फ्रागोनार्डया किपा "द स्विङ" (The Swing) रोकोको शैलीया दकलय् नांजाःगु दसु खः। थ्व शैली च्वंसा (फर्निचर), अंगःया सजावट, व चिनिया थल (Porcelain) नं तसकं लोकंह्वाःल। फ्रान्सेली क्रान्ति व नवशास्त्रीयवादया उदय नापं थ्व शैलीया अन्त्य जुल।

## स्वयादिसँ
* कला

## लिधंसा

पुचः:कला
रोमानेस्क कला

**रोमानेस्क कला** (अङ्ग्रेजी: Romanesque art) युरोपया मध्यकालीन कला शैली खः, गुगु १००० ई.सं. निसें १२गु शताब्दीइ गोथिक कला सुरु मजुइ तक न्ह्याःगु खः। थ्व शैलीया नां "रोमानेस्क" (Roman-like) तःगु कारण थ्व खः कि थुकिलि प्राचीन रोमन वास्तुकलाया छुं तत्वत, गथेकि "चाकलाःगु आर्च" (Round arches), हानं छ्यःगु खनेदु। थ्व शैली युरोप न्यंकं छथें खनेदुगु न्हापांगु मध्यकालीन शैली खः। रोमानेस्क कला मू कथं धार्मिक खः व थ्व ईलय् यक्व मोनास्तरी व चर्चत निर्माण जुल।

रोमानेस्क वास्तुकलाया विशेषता धयागु त-तःधंगु (Massive) भवन, तःफिगु अंगः (Thick walls), चि-चिधंगु झ्याः, व चाकलाःगु आर्च खः। थ्व भवनतय्सं "ब्यारल भल्ट" (Barrel vaults) छ्यलीगु खः। थ्व शैलीया भवनत तसकं बलाःगु व "क्वाः" (Fortress) थें खनेदइ। मूर्तिकलाय्, चर्चया लुखा (Portals) व पिलरय् बाइबलया बाखं व दैत्यतय्गु (Monsters) किपा दयेकीगु या। थ्व किपात प्रायः अस्वाभाविक व शैलीगत (Stylized) जुइगु या, गुकिं मनूतय्त पाप व नर्कया ग्याना क्यनेगु ज्या याइगु खः। अंगलय् च्वइगु किपा (Frescoes) व पाण्डुलिपि (Illuminated manuscripts) य् नं थ्व शैलीया गाढा रङ्ग व यचूगु ध्वः (Outlines) खनेदु। इटालीया "पिसा क्याथेड्रल" (Pisa Cathedral) थ्व शैलीया नांजाःगु दसु खः।

## स्वयादिसँ
* कला

## लिधंसा

पुचः:कला
गुफा किपाज्या

**गुफा किपाज्या** (अङ्ग्रेजी: Cave painting) वा "पराइटल आर्ट" (Parietal art) प्रागैतिहासिक कलाया छगू पहः खः, गुगु गुफा वा ल्वहँया अंगः वा सिलिङय् च्वयेगु या। थ्व किपात मू कथं "अप्पर प्यालियोलिथिक" (Upper Paleolithic) युगया (करिब ४०,००० निसें १०,००० दँ न्ह्यः) खः। फ्रान्सया "लास्को" (Lascaux) व स्पेनया "अल्टामिरा" (Altamira) गुफा थुकिया निंतिं हलिम न्यंकं नांजाः। थ्व किपाय् अप्व धया थें त-तःधंगु जनावरत, गथेकि बाइसन (Bison), सँ दुगु किसि (Mammoth), व सिं (Lion) या किपा दु।

प्रागैतिहासिक मनूतय्सं थ्व किपा दयेकेत प्राकृतिक रङ्ग (Pigments) गथेकि नःया चुं (Ochre),  ह्यंग्वाः (Charcoal) आदि छ्यलीगु खः। छुं विज्ञतेगु विश्वास कथं, थ्व किपा शिकार यायेत ग्वाहालि याइगु "जादू" (Sympathetic magic) या निंतिं वा धार्मिक अनुष्ठानया निंतिं दयेकूगु खः। आजूचाःगु खँ छु दु धाःसा, गुफाया दकलय् दुनेया व ख्युँगु थासय् थ्व किपात दयेकातःगु दु, गुकिं क्यनी कि थ्व सजावटया निंतिं मखुसें गुह्य पवित्र ज्याया निंतिं नं जुइफु। मनूया किपा धाःसा तसकं म्हो जक खनेदु, अले दःसां सांकेतिक रुपय् जक दइ। थ्व किपातय्सं उगु ईलय्‌या वातावरण व जीवजन्तुया बारेय् खँ कनि। यक्व गुफाहरू आः पर्यटकतय्गु निंतिं बन्द यानातःगु दु छाय्धाःसा मनूया सासः व जः (Light) नं किपा स्यंके फु।

## स्वयादिसँ
* कला

## लिधंसा

पुचः:कला
इसपया बाखंत

**इसपया बाखंत** (अङ्ग्रेजी: Aesop's Fables; वा Aesopica) प्राचीन ग्रीसया काल्पनीक बाखं कनामि **[[इसप]]** (Aesop)यात श्रेय बियातःगु बाखंतय्गु मुँज्या खः। थ्व बाखंत ई.पू. ६०० निसें ४०० या दथुइ मौखिक रुपं न्ह्याना वःगु विश्वास याइ। इसप छम्ह दास जुसां वय्कःया बाखं कनीगु कलां वय्कःयात स्वतन्त्रता व प्रसिद्धि ब्युगु खः। थ्व बाखंतय्गु मू विशेषता धयागु थुकिलि पशु-झंगः व मेमेगु निर्जीव बस्तुतय्त "मनू" (Anthropomorphic) थें न्ववाःगु व व्यवहार याःगु चित्रण खः। हरेक बाखंया अन्त्यय् छगू नैतिक शिक्षा (Moral lesson) वा व्यावहारिक ज्ञान बियातःगु दइ।

थ्व बाखंतय्सं जीवनया यथार्थ, मानव स्वभावया कमजोर पक्ष, व समाजया विसंगतियात क्यनेगु ज्या याइ। "कःलि व खराचा", "मचा व गुंखिचा" (The Boy Who Cried Wolf), "इमू व बुइंचा" (The Ant and the Grasshopper) थें न्याःगु बाखंत हलिम न्यंकं नांजाः। थ्व बाखंत न्हापां ग्रीक भाषाय् मौखिक रुपं प्रचलित जुयाच्वन, व लिपा ल्याटिन व मेमेगु भाषाय् अनुवाद जुल। ३गु शताब्दी ई.पू. य् डेमेट्रियस फालेरियस (Demetrius of Phalerum) नं थ्व बाखंतय्त न्हापांखुसी लिखित रुपं मुंकादीगु विश्वास याइ। रोमन चिनाखँमि फेड्रस (Phaedrus) व ग्रीक बाब्रियस (Babrius) नं थ्व बाखंतय्त पद्य (Verse) शैलीइ च्वयादिल। मध्यकालय् व पुनर्जागरण ईलय् थ्व बाखंत शिक्षाया मू साधन जुल। मचातय्त भाय् स्येनेत व नैतिकता स्येनेत "इसपया बाखंत" स्कूलय् ब्वंकेगु यानाहल। १७गु शताब्दीइ फ्रान्सेली च्वमि ला फोन्टेन (La Fontaine) नं इसपया बाखंतय्त आधारित यानाः थःगु हे शैलीइ बाखंत च्वयादिल, गुकिं थुकिया लोकप्रियता अझ अप्वकल। १९गु शताब्दीइ बेलायत व अमेरिकाय् थ्व बाखंतय्त किपा सहित (Illustrated) पिकायेगु ज्या जुल। थ्व बाखंतय्सं राजनीतिक व्यंग्यया रुपय् नं ज्या याःगु दु, गन कमजोरं बलवानयात बुकेगु वा मूर्खं थःगु हे नोक्सान याःगु खँ क्यनी। आजु नं हलिमया प्रायः सकल भाषाय् इसपया बाखंत अनुवाद जुइ धुंकूगु दु। नेपालभाषाय् नं थ्व बाखंत "नीति कथा" या रुपय् लोकंह्वाः। नापं, थ्व बाखँतेत जगतसुन्दर मल्लजुं नेपालभासय् पुनर्जागरण कालय् भाय्हिलादीगु ख। थ्व बाखंतय् दुगु सन्देशत "समय अतीत" (Timeless) जुयाच्वन, छाय्धाःसा मनूया स्वभाव गबलें हिली मखु। इसप ऐतिहासिक व्यक्ति खः कि मखु धयागु खँय् बहस दुसां, "इसप" नां आः "नैतिक बाखं" या पर्यायवाची जुइ धुंकूगु दु।

## स्वयादिसँ
* बाखं

## लिधंसा

पुचः:बाखं
द बाक्काई

**द बाक्काई** (अङ्ग्रेजी: The Bacchae; ग्रीक: Βάκχαι) प्राचीन ग्रीक नाटककार **[[युरिपिडिस]]** (Euripides) या दकलय् नांजाःगु व प्रभावशाली त्रासदी (Tragedy) नाटक खः। थ्व नाटक युरिपिडिसया मृत्यु लिपा ई.पू. ४०५ य् एथेन्सया "डायोनिसिया" (Dionysia) महोत्सवय् न्हापांखुसी क्यंगु खः। थ्व नाटकं उगु कासाय् न्हापांगु सिरपा (First Prize) त्याकूगु खः। नाटकया मू पात्र ग्रीक द्यः "डायोनिसस" (Dionysus) खः, सुं अय्ला, उल्लास, व धार्मिक उन्मादया द्यः खः।

नाटकया बाखं "थिब्स" (Thebes) शहरय् केन्द्रित दु, गन जुजु "पेन्थियस" (Pentheus) नं डायोनिससयात द्यःया रुपय् मानय् यायेत अस्वीकार याइ। डायोनिसस, सुं पेन्थियसया हे कजन (Cousin) खः, वं थःगु शक्ति क्यनेत व बदला कायेत थिब्सय् वइ। डायोनिससं थिब्सया मिसातय्त, गुमिपिंत "मिनाड्स" (Maenads) वा "बाक्काई" धाइ, इमिपिंत जंगलस वनाः धार्मिक उन्मादय् प्याखं हुइका तइ। जुजु पेन्थियस "तर्क" (Reason) व "व्यवस्था" (Order) या प्रतिनिधित्व याइ धाःसा डायोनिसस "भावना" (Emotion) व "अराजकता" (Chaos) या प्रतिनिधित्व याइ। नाटकय् पेन्थियस थः हे मिसाया भेष हिलाः जंगलस मिसातय्त स्वः वनी। अन वयागु हे मां "अगाभे" (Agave), डायोनिससया प्रभावय् लानाः, थः काय्‌यात "सिंह" (Lion) धकाः भ्रमय् लानाः स्याइ। थ्व नाटकं मनूया दुने दुगु "पाशविक" (Bestial) व "सभ्य" (Civilized) स्वभावया द्वन्द्वयात क्यनी। युरिपिडिसं थ्व नाटक मार्फत क्यनादिल कि यदि झीसं थःगु भावना व प्राकृतिक प्रवृति (Instincts) अति दमन यात धाःसा, उकिं विनाश हइ। थ्व नाटकयात प्राचीन ग्रीक साहित्यया दकलय् बांलाःगु रचना मध्ये छगू मानय् याइ। थुकिलि कोरस (Chorus)या म्ये व संवादत तसकं शक्तिशाली दु। थ्व नाटकया अन्त्य तसकं भयानक व कारुणिक (Tragic) दु, गन अगाभेयात होस वयेवं वं थःगु ल्हातं थः काय् स्यानागु सीकी। विद्वानतय्सं थ्व नाटकयात धर्म व नास्तिकता, वा विवेक व वंय् दथुइया सन्तुलनया रुपय् व्याख्या याःगु दु। थ्व नाटक यक्व भासय् अनुवाद व मञ्चन जूगु दु।

## स्वयादिसँ
* बाखं

## लिधंसा

पुचः:बाखं
लुंयाम्ह भुखाचा

**लुंयाम्ह भुखाचा** (अङ्ग्रेजी: The Golden Ass), गुकिया वास्तविक नां **मेटामोर्फोसेस** (Metamorphoses) खः, २गु शताब्दीया रोमन च्वमि **अपुलियस** (Apuleius) द्वारा च्वयातःगु ल्याटिन उपन्यास खः। थ्व प्राचीन रोमया इलं ल्यनाच्वंगु छगू जक "पूर्ण" (Complete) उपन्यास खः। थ्व सफू ११ गू खण्ड (Books) य् ब्वथलातःगु दु। सफूया मू पात्र "लुसियस" (Lucius) खः, सुं जादू (Magic) सीकेगु तसकं इच्छा तइ।

बाखं कथं, लुसियस गल्तीं जादूया प्रयोग यानाः "भुखाचा" (Donkey/Ass) य् हिली, तर वयागु दिमाग धाःसा मनूया हे जुया च्वनी। भुखाचा जुइ धुंकाः, लुसियसयात थीथी मालिकतय्सं न्याइ-मी व थीथी थासय् यंकी। वं भुखाचाया रुपय् च्वनाः समाजया क्वय् या तहया मनूत, दास, खुँ, व अनैतिक ज्यायात खनी। थ्व उपन्यासय् "क्युपिड व साइकी" (Cupid and Psyche) या तसकं नांजाःगु बाखं दु, गुगु छम्ह बुढी मिसां लुसियसयात कनी। थ्व बाखं उपन्यासया दथुइ छगू तःधंगु व स्वतन्त्र खण्डया रुपय् दु। लुसियसया यात्रा तसकं कष्टकर जुइ, गन वं मनूया क्रूरता व मूर्खता खनी। उपन्यासया अन्त्यय्, देवी "आइसिस" (Isis) लुसियसया प्रार्थना न्यनाः वयात हानं मनू दयेका बिइ। मनू जुइ धुंकाः लुसियस आइसिसया भक्त जुइ व धार्मिक जीवन म्वाय्गु सुरु याइ। थ्व उपन्यासयात "पिकारेस्क" (Picaresque) शैलीया न्हापांगु दसु मानय् याइ। थुकिलि ख्यालि (Humor), ध्याचू (Satire), व धार्मिक रहस्यवाद (Mysticism)या मिश्रण दु। अपुलियसं थ्व सफू मार्फत उगु ईलय्‌या अन्धविश्वास, जादू टोना, व रहस्यमय धर्मतय्गु (Mystery cults) चित्रण यानादीगु दु। थ्व सफुतिइ कामुकता व हिंसाया दृश्यत दुसां, थुकिया अन्तिम सन्देश आध्यात्मिक मुक्ति खः। थ्व सफू पुनर्जागरण कालया च्वमित (गथेकि बोकासियो, शेक्सपियर) या निंतिं तःधंगु प्रेरणाया स्रोत जुल।

## स्वयादिसँ
* बाखं

## लिधंसा

पुचः:बाखं
फेङशेन यान्यि

**फेङशेन यान्यि** (अङ्ग्रेजी: Investiture of the Gods; चिनियाँ: 封神演義 - Fengshen Yanyi) १६गु शताब्दीया चीनया मिङ राजवंश या ईलय् च्वयातःगु चिनियाँ पौराणिक उपन्यास (Shenmo) खः। थ्व सफूया च्वमि **सु जोङलिन** (Xu Zhonglin) खः धकाः विश्वास याइ, यद्यपि छुं विद्वानतय्सं थ्व लु जिजहोङ (Lu Xixing) या रचना खः धकाः नं धाइ। थ्व उपन्यास १०० अध्यायय् ब्वथलातःगु दु। थ्व सफुतिइ चिनियाँ इतिहास, दंतकथा, व ताओवाद या बाखं ल्वाकःज्यानाः च्वयातःगु दु।

बाखंया मू विषय "शाङ राजवंश" (Shang Dynasty) या पतन व "झोउ राजवंश" (Zhou Dynasty) या उदय खः। शाङया जुजु "झोउ" (King Zhou) न्हापा तसकं बांलाःम्ह शासक जुइ, तर वं देवी नुवा (Nüwa) यात अपमान यायेवं, देवी नुवां बदला कायेत स्वम्ह राक्षस (Spirits) छ्वइ। थ्व राक्षस मध्ये "दाजी" (Daji) नांयागु गुं-फ्याचा (Fox spirit) सुन्दरीया रुप कयाः जुजुया रखौटी जुइ। दाजीया मतिनाय् लाःम्ह जुजुं राज्य त्वःताः क्रूर व अत्याचारी जुइ। थ्व ईलय् "जियाङ जिया" (Jiang Ziya), छम्ह ताओवादी ऋषि, झोउ राजवंशया पलिस्था यायेत वइ। थ्व उपन्यासय् मनूत जक मखुसें द्यःत, राक्षस, व अमर आत्मातय्सं (Immortals) नं ल्वापुइ भाग काइ। नांजाःम्ह पात्र "ने झा" (Ne Zha), गुम्ह हलिम न्यंकं नांजाः, वयागु बाखं थ्व हे उपन्यासय् दु। उपन्यासया अन्त्यय्, ल्वापुइ सीपिं बीर व खलनायक तय्त जियाङ जियानं "द्यः" (Gods) या पदवी बिइ। थ्व सफूया नां "फेङशेन" (Fengshen) या अर्थ हे "द्यःतय्गु पदवी बिइगु" (Investiture) खः। थ्व सफुतिइ जादुई ल्वाभः, ब्वयेगु शक्ति, व तःधंगु सेनाया वर्णन दु। थ्व उपन्यासया कारणं चीनया लोक धर्मय् यक्व द्यःत स्थापित जुल। थ्व सफूया बाखंत चीन, जापान, व भियतनामया तजिलजिइ तसकं लोकंह्वाः। थ्व बाखंया आधारय् यक्व टिभी सिरिज, फिल्म, व भिडियो गेम दयेकातःगु दु।

## स्वयादिसँ
* उपन्यास
* चीन

## लिधंसा

पुचः:उपन्यास
पुचः:शेन्मो
शियोउजि

**शियोउजि** (अङ्ग्रेजी: Journey to the West; चिनियाँ: 西遊記 - Xiyouji) १६गु शताब्दीइ मिङ राजवंशया ईलय् प्रकाशित जूगु चिनियाँ उपन्यास खः। थ्व सफूया च्वमि **वु चेंग'एन** (Wu Cheng'en) खः धकाः मानय् याइ। थ्व चीनया "प्यंगू महान शास्त्रीय उपन्यास" (Four Great Classical Novels) मध्ये छगू खः। थ्व उपन्यास ७गु शताब्दीया बौद्ध भिक्षु **[[ह्वेनसाङ]]** (Xuanzang) नं भारतय् (गुकियात उपन्यासय् "पश्चिम" धाइ) बुद्ध धर्मय सूत्र काः वंगु ऐतिहासिक यात्राया आधारय् च्वयातःगु खः, तर थुकिलि यक्व काल्पनिक व पौराणिक बाखं तनेज्या यानातःगु दु।

बाखंया मू आकर्षण भिक्षु ताङ सानजाङ (Tang Sanzang) मखुसें वय्कःया शिष्या **सन वुकोङ** (Sun Wukong) वा "माकः जुजु" (Monkey King) खः। सन वुकोङ तसकं शक्तिशाली, चंख, व उपद्रवी पात्र खः, गुम्हेस्यां स्वर्गया द्यःतय्त नं बुका तःगु खः। वयात सजाय बियाः ५०० दँ तक गुंया क्वय् चिना तःगु खः, व लिपा भिक्षुया रक्षक जुइगु शर्तय् त्वःतल। मेपिं निम्ह शिष्यत "झु बाजी" (Zhu Bajie - फा थें न्याःम्ह) व "शा वुजिङ" (Sha Wujing) खः। प्यम्हं जानाः "पश्चिम" (भारत) पाखे वनेगु झ्वलय् ८१ गू थीथी सङ्कट (Trials) व राक्षसतय्गु सामना याइ। थ्व राक्षसतय्सं भिक्षुया ला नल धाःसा "अमर" (Immortal) जुइगु विश्वास याइ। सन वुकोङं थःगु जादुया कथि (Golden Cudgel) व ७२ प्रकारया रुप हिलेगु शक्ति छ्यलाः भिक्षुयात रक्षा याइ। थ्व उपन्यासय् बुद्ध धर्म, ताओवाद, व चिनियाँ लोकधर्मया मिश्रण दु। थ्व उपन्यास तसकं "हास्यप्रधान" (Humorous) व न्ह्यायेपुइकेगु पहःया दु। थुकिलि कर्मचारीतन्त्र (Bureaucracy) व मानव स्वभावया ध्याचू नं दु। सन वुकोङया पात्र "विद्रोह" व "निष्ठा" या प्रतीक खः। थ्व सफूया लोकप्रियता चीनय् जक मखुसें पूर्वी एसिया व हलिम न्यंकं दु। "ड्रागन बल" (Dragon Ball) थें न्याःगु आधुनिक एनिमे नं थ्व हे उपन्यासपाखें प्रभावित खः।

## स्वयादिसँ
* उपन्यास
* चीन

पुचः:चीन
कादम्बरी

**कादम्बरी** ७गु शताब्दीया पुर्वार्धय् संस्कृत साहित्यया महान गद्यकार **बाणभट्ट**द्वारा च्वयातःगु नांजाःगु संस्कृत उपन्यास खः। थ्व सफूयात हलिमया दकलय् न्हापांगु उपन्यास मध्ये छगू मानय् याइ। "कादम्बरी" खँग्वःया अर्थ "अय्ला" वा "सरस्वती" जुइ फु, तर थन थ्व नायिकाया नां खः। बाणभट्टं थ्व सफू च्व-च्वं हे मन्त, उकिं थ्व सफूया लिपाया भाग वय्कःया काय् "भूषणभट्ट" नं पूवंकादिल। बाणभट्टया च्वयेगु शैली तसकं अलंकृत, ताःहाकःगु वाक्य, व वर्णन प्रधान दु।

थ्व उपन्यासया बाखं तसकं जटिल दु व "बाखंया दुने बाखं"या शैलीइ न्ह्याः। मू बाखं चन्द्रपिड व कादम्बरीया मतिना खः। अथे हे, पुण्डरिक व महाश्वेता (Mahashweta) या उप-बाखं नं नापं न्ह्याः। उपन्यासया विशेषता धयागु थुकिलि पात्रतय्गु "पुनर्जन्म" जुइ। न्हापांगु जन्मय् वियोग जूगु मतिनामिपिं मेगु जन्मय् गथे नापलात धयागु खँ थुकिलि क्यनातःगु दु। बाणभट्टं प्रकृति, लाय्कू, व सिनागःया वर्णन तसकं विस्तृत रुपं यानादीगु दु। थ्व सफुतिइ "शुकनास" मन्त्रीं राजकुमारयात बिउगु उपदेश "शुकनासोपदेश" संस्कृत साहित्यय् तसकं नांजाः। कादम्बरीया भाषा तसकं "काव्यात्मक" दु, गन "श्लेष" (Double meaning) व उपमाया प्रयोग यक्व दु। थ्व उपन्यासया जटिलताया कारणं "कादम्बरी रसज्ञानाम् आहारोऽपि न रोचते" (कादम्बरीया स्वाद काइपिन्त नसा नं मयः) धयागु धापू नं लोकंह्वाः। थ्व सफूया नायिका "कादम्बरी" लज्याचाइम्ह व स्वाभिमानी स्वभावया खः। भूषणभट्टं च्वयादीगु "उत्तरभाग" बाणभट्टया "पूर्वभाग" स्वया भचा सरल दु। थ्व कृतिं भारतीय साहित्यय् रोमान्टिक आख्यानया परम्परा स्थापित यात।

## स्वयादिसँ
* उपन्यास

## लिधंसा

पुचः:उपन्यास
कथासरित्सागर

**कथासरित्सागर** ११गु शताब्दीइ काश्मिरी संस्कृत कवि **सोमदेव**द्वारा मुंकातःगु दंतकथा, लोकबाखं, व किम्बदन्तीतय्गु विशाल मुँज्या खः। थ्व सफूया नांया अर्थ "बाखं रुपी खुसितय्गु सागर" (कथा=बाखँ, सरिता=खुसि, सागर=समुद्र) खः। थ्व ग्रन्थ संस्कृत भाषाय् पद्य शैलीइ च्वयातःगु दु व थुकिलि करिब २२,००० श्लोक दु। सोमदेवं थ्व सफू काश्मीरया रानी "सूर्यमती"या मनोरन्जनया निंतिं च्वयादीगु खः धयागु भनाइ दु। थ्व सफू गुनाढ्यया तना वंगु कृति "बृहत्कथा"य् आधारित दु धकाः विश्वास याइ, गुगु "पैशाची" भाषाय् च्वयातःगु खः।

कथासरित्सागर १८ गू "लम्बक" (सफू) व १२४ "तरंग" (अध्याय)य् ब्वथलातःगु दु। थ्व सफूया मू बाखं "नरवाहनदत्त"या साहसिक यात्रा व वयागु इहिपाया बारेय् खः, तर थ्व बाखंया दुने सच्छियौं मेमेगु चि-चिधंगु बाखंत दु। थ्व शैलीयात "फ्रेम स्टोरी" (Frame story) धाइ। थुकिलि जुजु, राक्षस, परी, व्यापारी, खुँ, व साधारण मनूतय्गु बाखं दु। थ्व सफुतिइ "वेतालपञ्चविंशति" व "पञ्चतन्त्र" या छुं बाखंत नं दुथ्याः। हलिम नांजाःगु "अरेबियन नाइट्स"या छुं बाखंया मूल स्रोत नं थ्व हे सफू खः धयागु विद्वानतय्गु बिचाः दु। थ्व सफूया बाखंतय्सं उगु ईलय्‌या भारतीय समाज, व्यापार, धर्म, व जादू-टोनाया बारेय् जानकारी बिइ। सोमदेवया भाषा सरल, प्रवाहपूर्ण, व रसपूर्ण दु। थ्व ग्रन्थयात "भारतीय बाखंया विश्वकोश" (Encyclopedia of Indian Stories) धाये छिं। १९गु शताब्दीइ सी.एच. टनी (C.H. Tawney) नं थुकियात अङ्ग्रेजीइ "The Ocean of Story" नां बियाः १० गू भोल्युमय् अनुवाद यानादिल। थ्व सफू हलिम साहित्यया छगू अमूल्य निधि खः।

## स्वयादिसँ
* साहित्य

## लिधंसा

पुचः:कश्मीरया साहित्य
पुचः:बाखँ
पुचः:साहित्य
ओरेस्टिया

**ओरेस्टिया** (अङ्ग्रेजी: The Oresteia) प्राचीन ग्रीक नाटककार **एस्किलस** (Aeschylus) द्वारा च्वयातःगु स्वंगू नाटकतय्गु (Trilogy) पुचः खः। थ्व ई.पू. ४५८ य् च्वयातःगु खः व थ्व ग्रीक साहित्यया ल्यनाच्वंगु छगू जक पूर्ण "ट्रिलोजी" खः। थ्व स्वंगू नाटकत खः: **अग्मेम्नन** (Agamemnon), **द लिबेसन बियरर्स** (The Libation Bearers), व **द युमेनाइड्स** (The Eumenides)। थ्व नाटकया मू विषय "एट्रियसया छेँ" (House of Atreus) या सराः (Curse) व "बदला" (Vendetta) पाखें "न्याय" (Justice) तकया यात्रा खः।

न्हापांगु नाटक "आगामेम्नन" य्, ट्रोजन हताः (Trojan War) त्याकाः जुजु आगामेम्नन छेँय् लिहाँ वइ। वयागु कलाः "क्लाइमेनेस्ट्रा" (Clytemnestra) वं थःगु म्ह्याय् इफिजेनियायात बलि बिउगु कारणं तमकं च्यानाच्वंगु दइ। क्लाइमेनेस्ट्रां थः प्रेमी एजिसथस नाप जानाः आगामेम्ननयात बाथटबय् स्याइ। निगूगु नाटक "द लिबेसन बियरर्स" य्, आगामेम्ननया काय् **ओरेस्टेस** (Orestes) लिसें वयागु तता इलेक्ट्रां थः अबुया हत्यारा (थः मां) यात स्यानाः बदला काइ। थः मां स्याःगु "पाप" या कारणं ओरेस्टेसयात "फ्युरिज" (Furies - बदलाया देवीत) तय्सं दुःख बिइ। स्वंगूगु नाटक "द युमेनाइड्स" य्, ओरेस्टेस एथेन्सय् वनी व देवी "एथेना" (Athena) या शरणय् वनी। एथेनां ओरेस्टेसया मुद्दाया निंतिं छगू अदालत "एरियोपागस" (Areopagus) गठन याइ। अपोलो ओरेस्टेसया पक्षय् व फ्युरिज मांया पक्षय् बहस याइ। मत बराबर जुइवं एथेनां निर्णायक मत बियाः ओरेस्टेसयात निर्दोष सावित याइ। एथेनां "फ्युरिज" तयेत शान्त यानाः "युमेनाइड्स" (दयालु देवीत) य् हिला बिइ। थ्व नाटकं ग्रीक समाजय् "निजी बदला" (Personal vendetta) या पलेसा "कानुनी न्याय" (Legal justice) या पलिस्था गथे जुल धयागु क्यनी। एस्किलसया भाषा तसकं गम्भीर, काव्यात्मक, व बिम्ब (Imagery) पूर्ण दु। थ्व नाटकं लोकतन्त्र व अदालती व्यवस्थाया महत्त्वयात बः बिइ।

## स्वयादिसँ
* प्राचीन ग्रीस
* साहित्य

## लिधंसा

पुचःप्राचीन ग्रीस
पुचः:साहित्य
इडिपस रेक्स

**इडिपस रेक्स** (अङ्ग्रेजी: Oedipus Rex; ग्रीक: Οἰδίπους Τύραννος - Oedipus Tyrannus) प्राचीन ग्रीक नाटककार **[[सोफोक्लेस]]** (Sophocles) या दकलय् नांजाःगु त्रासदी (Tragedy) नाटक खः। थ्व नाटक ई.पू. ४२९ति एथेन्सय् मञ्चन जूगु खः। एरिस्टोटल नं थःगु सफू "पोएटिक्स" (Poetics) य् थ्व नाटकयात "त्रासदीया दकलय् बांलाःगु दसु" (Perfect Tragedy) धकाः वर्णन यानादीगु दु। नाटकया मू पात्र "इडिपस" (Oedipus) खः, सुं थिब्स (Thebes) या जुजु खः।

नाटक सुरु जुइ बलय् थिब्सय् "प्लेग" (Plague) ल्वय् ब्वलाच्वंगु दइ। इडिपसं थ्व ल्वय् लंकेतः "डेल्फीया ओरेकल" (Oracle of Delphi) यात न्यनी, व ओरेकलल धाइ कि "पुलांम्ह जुजु लायस (Laius) या हत्यारायात सजाय मबिइ बिले तक ल्वय् लनी मखु।" इडिपस, सुं तसकं बुद्धिमानी व प्रजाप्रेमी शासक खः, वं हत्यारा मालेगु प्रतिज्ञा याइ। अनुसन्धान यायेगु झ्वलय्, वं बिस्तारं भयानक सत्य सीकी। वं सीकी कि वं थः हे "अबु" (लायस) यात स्याःगु खः व थः हे "मां" (जोकास्टा) नाप इहिपा याःगु खः। थ्व फुक्क खँ वं मसीक हे याःगु खः, छाय्धाःसा व मचा बलय् हे वया भविष्यवाणी (Prophecy) सीकाः ग्याना वया मां-अबुं वयात वांछ्वःगु खः। इडिपस उगु हे मचा खः सुं "स्फिङ्क्स" (Sphinx) या रिडल (Riddle) हल यानाः थिब्सया जुजु जूगु खः। सत्य सीकेवं, वयागु मां/कलाः जोकास्टां आत्महत्या याइ। इडिपसं थःगु पाप खनाः थःगु हे मिखाय् मुलु (Brooch) तिना "कां" (Blind) जुइ। थ्व नाटकय् "नाटकीय विडम्बना" (Dramatic Irony) या उत्कृष्ट प्रयोग दु, छाय्धाःसा दर्शकतेसं न्हापां हे सत्य स्यु, तर पात्रं धाःसा मस्यु। नाटकं "भाग्य" (Fate) व "स्वतन्त्र इच्छा" (Free will) या दथुइ द्वन्द्व क्यनी। सिगमन्ड फ्रायड (Sigmund Freud) नं थ्व नाटकया आधारय् "इडिपस कम्प्लेक्स" (Oedipus Complex) या मनोवैज्ञानिक सिद्धान्त प्रतिपादन यानादिल। थ्व नाटकं क्यनी कि मनू गुलि हे शक्तिशाली जुसां, द्यःया इच्छा व भाग्य न्ह्यःने व लाचार जुइ।

## स्वयादिसँ
* प्राचीन ग्रीस

पुचः:प्राचीन ग्रीसया साहित्य
पुचः:प्राचीन ग्रीस
पुचः:साहित्य
लाइसिसट्राटा

**लाइसिसट्राटा** (अङ्ग्रेजी: Lysistrata; ग्रीक: Λυσιστράτη) प्राचीन ग्रीक नाटककार **एरिस्टोफेन्स** (Aristophanes) द्वारा च्वयातःगु नांजाःगु न्हिला नाटक (Comedy) खः। थ्व नाटक ई.पू. ४११ य् एथेन्सय् न्हापांखुसी मञ्चन जूगु खः। नाटकया शीर्षकया अर्थ "सैन्य विघटन याइम्ह" (Army Disbander) खः। थ्व नाटक "पेलोपोनेसियन हताः" (Peloponnesian War) या ईलय् च्वयातःगु खः, गबलय् एथेन्स व स्पार्टा दथुइ ताःई निसें ल्वापु जुयाच्वंगु खः। नाटकया मू पात्र "लाइसिसट्राटा" (Lysistrata) खः, छम्ह साधारण एथेनियन मिसा, गुम्हेस्यां हताः अन्त्य यायेगु निंतिं छगू क्रान्तिकारी योजना दयेकी।

लाइसिसट्राटां एथेन्स व स्पार्टाया सकल मिसातय्त मुंकाः "यौन हडताल" (Sex Strike) यायेगु प्रस्ताव तइ। वयागु योजना कथं, गबले तक मिजंतय्सं हताः त्वःताः शान्ति सम्झौता याइ मखु, उगु ई तक मिसातय्सं थः भातःत नाप शारीरिक सम्पर्क याइ मखु। न्हापां मिसातय्सं थ्व खँ मययेकी, तर लिपा लाइसिसट्राटाया तर्क न्यनाः सहमत जुइ। मिसातय्सं एथेन्सया "एक्रोपोलिस" (Akropolis), गन राज्यया खजाना (Treasury) दु, उकियात नं कब्जा याइ, ताकि मिजंतय्सं हताःया निंतिं ध्यबा खर्च याये मफयेमा। नाटकय् मिजंतय्सं मिसातय्त हतोत्साहित यायेत कुतः याइ, तर मिसातय्सं इमिगु प्रतिकार याइ। नाटकय् यक्व अश्लील व द्विअर्थी (Double entendre) संवादत दु, गुगु एरिस्टोफेंसया "पुलांगु कमेडी" (Old Comedy) शैलीया विशेषता खः। अन्त्यय्, यौन कुण्ठां पीडित जुयाः एथेन्स व स्पार्टाया मिजंत शान्ति सम्झौता यायेत बाध्य जुइ। थ्व नाटकं "मिसा शक्ति" (Girl Power) व शान्तिया सन्देश बिइ। थ्व नाटकयात आ नं हलिम न्यंकं "युद्ध विरोधी" (Anti-war) नाटकया रुपय् क्यनेगु या। थ्व नाटकं पितृसत्तात्मक समाजय् मिसातय्गु भूमिकायात ध्याचू नकातःगु दु। १९६० व ७० या दशकय् मिसावादी आन्दोलनया ईलय् थ्व नाटक हानं तसकं लोकंह्वाःल।

## स्वयादिसँ
* प्राचीन ग्रीस

## लिधंसा

पुचः:प्राचीन ग्रीस
पुचः:प्राचीन ग्रीसया साहित्य
मेडिया

**मेडिया** (अङ्ग्रेजी: Medea; ग्रीक: Μήδεια) प्राचीन ग्रीक नाटककार **[[युरिपिडिस]]** (Euripides) या दकलय् विवादित व प्रभावशाली त्रासदी (Tragedy) नाटक खः। थ्व नाटक ई.पू. ४३१ य् एथेन्सय् न्हापांखुसी क्यंगु खः। नाटकया बाखं ग्रीक पौराणीक पात्र "जेसन" (Jason) व "मेडिया" (Medea) या जीवनय् आधारित दु। मेडिया "कोल्चिस" (Colchis) देशया राजकुमारी खः, गुम्हेस्यां जेसनयात "लुँया ऊन" (Golden Fleece) कायेत थःगु परिवारयात धोका बियाः, थः किजायात स्यानाः, जेसन नाप एथेन्स (कोरिन्थ) बिसिउँ वःगु खः।

नाटक सुरु जुइ बलय्, जेसनं मेडियायात त्वःताः कोरिन्थया जुजु क्रियोन (Creon) या म्ह्याय् नाप इहिपा यायेगु निर्णय याइ। मेडिया, गुम्हेस्यां जेसनया निंतिं थःगु देश व परिवार त्याग याःगु खः, थ्व धोकां (Betrayal) तसकं क्रुद्ध जुइ। जुजु क्रियोन मेडियायात देश निकाला यायेगु आदेश बिइ। बदलाया मिं च्यानाच्वंम्ह मेडियानं छगू भयानक योजना दयेकी। वं जेसनया न्हुम्ह कलाःयात विषं जायाच्वंगु वसः व मुकुट छ्वया बिइ, गुगु पुनेवं वया कला व वयागु अबु (जुजु) मिं च्यानाः सी। तर मेडियाया बदला अन हे क्वचाइ मखु। जेसनयात दकलय् तःधंगु पीडा बिइत, मेडियां थःगु हे निम्ह मचातय्त (गुपिं जेसनया काय्पिं खः) स्यायेगु कठोर निर्णय याइ। नाटकया अन्त्यय्, मेडिया सूर्य द्यःया रथय् च्वनाः, मचातय्गु लास ज्वनाः, जेसनयात सराः बियाः वनी। थ्व नाटकं "मिसाया क्रोध" (Female Rage) व "अन्याय" या चित्रण याइ। युरिपिडिसं मेडियायात केवल "राक्षस" मखुसें छम्ह पीडित मिसाया रुपय् क्यनादीगु दु, गुम्हेसित विदेशी व मिसा जूगु कारणं हेपाहा याःगु खः। थ्व नाटक उगु ईलय् एथेन्सया जनतायात तसकं "भयानक" (Shocking) ताःगु खः। तर आः थुकियात ग्रीक ट्राजेडीया उत्कृष्ट नमूना मानय् याइ। २०गु शताब्दीया मिसावादी आन्दोलनय् थ्व नाटकया न्हुगु व्याख्या जुल।

## स्वयादिसँ
* नाटक

## लिधंसा

पुचः:प्राचीन ग्रीस
लेक अन्टारियो

**लेक अन्टारियो** (अङ्ग्रेजी: Lake Ontario) ग्रेट लेक्स मध्ये दकलय् पूर्वय् लाःगु व क्षेत्रफलया आधारय् दकलय् चिधंगु दह खः। "ओन्टारियो" खँग्वः ह्युरोन (Huron) भाय्‌या "ओन्टारिओ" (Ontarí'io) खँग्वः पाखें वःगु खः, गुकिया अर्थ "बांलाःगु दह" (Great/Sparkling Lake) खः। थ्व दहया उत्तर, पश्चिम, व दक्षिण-पश्चिमय् क्यानडाया ओन्टारियो प्रान्त ला धाःसा दक्षिण व पूर्वय् अमेरिकाया न्यूयोर्क (New York) राज्य ला। क्यानडाया दकलय् तःधंगु शहर टोरन्टो (Toronto) थ्व हे दहया सिथय् ला। थ्व दह ग्रेट लेक्सया लःया अन्तिम गन्तव्य खः, गुगु लिपा सेन्ट लरेन्स खुसि (Saint Lawrence River) जुयाः आन्ध्र महासागर (Atlantic Ocean) य् वनी।

लेक ओन्टारियोया क्षेत्रफल १८,९६० वर्ग किलोमिटर दु। क्षेत्रफल चिधं सां, थ्व दह लेक इरी (Lake Erie) स्वया तसकं तःगाः वं, गुकिं यानाः थुकिया लःया आयतन इरी स्वया अप्व दु। थ्व दहया औसत गाः ८६ मिटर व अधिकतम गाः २४४ मिटर दु। थ्व दहय् लःया मू श्रोत "नायाग्रा खुसि" (Niagara River) खः, गुगु लेक इरी पाखें वइ। नायाग्रा खुसिइ लाःगु नांजाःगु "नायाग्रा फल्स" (Niagara Falls) लेक ओन्टारियो व लेक इरीया दथुइ ला। थ्व दहया सिथय् ह्यामिल्टन (Hamilton) व रोचेस्टर (Rochester) थें न्याःगु औद्योगिक शहरत नं दु। लेक ओन्टारियोया लःया सतह समुद्र सतह स्वया ७४ मिटर च्वय् ला। थ्व दहया पूर्वी भागय् "द्वःछि द्वीप" (Thousand Islands) नांयागु द्वीपतय्गु पुचः दु, गुगु पर्यटकतय्गु निंतिं तसकं लोकंह्वाः। थ्व दहया लः चिकुलाय् पूर्ण रुपं ख्वांउयाः च्वापु जुइगु अवस्था म्हो जक जुइ, छाय्धाःसा थ्व तसकं गाः वं। थ्व दहया सिथय् सिसाबुसा बाला (Fruit belt) दु, गन स्याउ, चेरी, व अङ्गुरया बुँज्या जुइ। ऐतिहासिक रुपं, थ्व दह अमेरिका व क्यानडाया सिमानाया सामरिक (Strategic) महत्त्वया थाय् खः। सन् १८१२ या हताः (War of 1812) य् थ्व दहय् नौसैनिक ल्वापु जूगु खः। थ्व दहय् "लेक ट्राउट" (Lake trout) व "ह्वाइटफिश" (Whitefish) या बांलाःगु बसोबास दु। प्रदूषण नियन्त्रण व लःया गुणस्तर सुधार यायेत थ्व क्षेत्रय् यक्व कुतः जुयाच्वंगु दु।

## स्वयादिसँ
* पुखु

पुचः:पुखु
पुचः:भूगोल
लेक सुपेरियर

**लेक सुपेरियर** (अङ्ग्रेजी: Lake Superior) उत्तर अमेरिकाया ग्रेट लेक्स मध्ये दकलय् तःधंगु, दकलय् गाःवंगु, व दकलय् च्वय् लाःगु दह खः। सतहया क्षेत्रफलया आधारय् थ्व हलिमया दकलय् तःधंगु "फ्रेसवाटर" (Freshwater) दह खः। थ्व दहया उत्तरय् क्यानडाया अन्टारियो प्रान्त ला धाःसा पश्चिम व दक्षिणय् अमेरिकाया मिनेसोटा, विस्कन्सिन, व मिसिगन राज्य ला। "सुपेरियर" खँग्वःया अर्थ "च्वय् लाःगु" (Upper) खः, गुगु फ्रान्सेली खँग्वः "Lac Supérieur" पाखें वःगु खः। ओजिब्वे (Ojibwe) भासय् थुकियात "गिचिगामी" (Gichigami) धाइ, गुकिया अर्थ "तःधंगु लः" खः। थ्व दहया लः तसकं यचुगु (Clean) व ख्वांउगु (Cold) जुइ।

थ्व दहया क्षेत्रफल ८२,१०३ वर्ग किलोमिटर दु, गुगु अस्ट्रिया देय्या क्षेत्रफल बराबर खः। थुकिलि दुगु लःया मात्रा १२,१०० घन किलोमिटर दु। थ्व लःया मात्रा मेगु प्यंगू ग्रेट लेक्सया कुल लः स्वया नं अप्व खः। थ्व दहया अधिकतम गाः ४०६ मिटर (१,३३२ फिट) दु। थ्व दहय् २०० स्वया अप्व खुसित वइ, गुकिलि "निपिगन खुसि" (Nipigon River) व "सेन्ट लुइस खुसि" (St. Louis River) मू खः। थ्व दहया लः "सेन्ट मेरी खुसि" (St. Marys River) जुयाः लेक ह्युरोनय् वनी। लेक सुपरियरया मौसम तसकं अप्रत्याशित (Unpredictable) व तःफय् वइगु जुइफु। सन् १९७५ य् "एडमन्ड फिट्जगेराल्ड" (Edmund Fitzgerald) नांयागु जहाज थ्व हे दहय् क्वबाःगु खः, गुगु घटना तसकं नांजाः। थ्व दहया सिथय् "थन्डर बे" (Thunder Bay) व "डुलुथ" (Duluth) थें न्याःगु मू बन्दरगाह शहरत दु। थ्व क्षेत्र "नँ" (Iron ore) खानीया निंतिं नांजाः, व थ्व दहपाखें नँया ढुवानी जुइ। थ्व दहया "आइल रोयल" (Isle Royale) नांयागु द्वीपय् राष्ट्रिय निकुञ्ज दु, गन गुंखिचा (Wolves) व मूस (Moose) या अध्ययन जुइ। लेक सुपरियरया तटीय क्षेत्रय् घना सिनागः व गुं दु। थ्व दहया लःया तापक्रम औसतय् ४ डिग्री सेल्सियस जक जुइ। थ्व दहयात "इनल्याण्ड सी" (Inland Sea) वा दुनेया समुद्र नं धायेगु या।

## स्वयादिसँ
* पुखु

पुचः:पुखु
लेक ह्युरोन

**लेक ह्युरोन** (अङ्ग्रेजी: Lake Huron) उत्तर अमेरिकाया ग्रेट लेक्स (Great Lakes) वा न्यागू महान दहत मध्ये छगू खः। थ्व सतहया क्षेत्रफलया आधारय् ग्रेट लेक्स मध्ये निगूगु दकलय् तःधंगु दह खः। हलिम न्यंकंया "फ्रेसवाटर" (Freshwater) वा "साःगु लः" दुगु दहत मध्ये थ्व स्वंगूगु वा प्यंगूगु थासय् ला (क्यास्पियन सागरयात गथे काइगु आधारय्)। हाइड्रोलोजिकल (Hydrological) वा लःया विज्ञान कथं स्वयेगु खःसा, लेक ह्युरोन व लेक मिसिगन (Lake Michigan) छगू हे दह खः, छाय्धाःसा थ्व निगुलिं "म्याकिनाकया जलडमरू" (Straits of Mackinac) य् स्वानाच्वंगु दु। थ्व दहया पूर्व व दक्षिण पाखे क्यानडाया ओन्टारियो (Ontario) प्रान्त ला धाःसा पश्चिम पाखे अमेरिकाया मिसिगन (Michigan) राज्य ला। थ्व दहया नां फ्रान्सेली अन्वेषकतय्सं उगु क्षेत्रय् च्वंपिं "ह्युरोन" (Huron) आदिवासीतय्गु नामं तःगु खः।

लेक ह्युरोनया सतहया क्षेत्रफल ५९,६०० वर्ग किलोमिटर दु। थ्व दहया औसत गाः ५९ मिटर दुसा दकलय् गाःवंगु थासय् गाः २२९ मिटर दु। थ्व दहया लःया आयतन (Volume) करिब ३,५४० घन किलोमिटर दु। लेक ह्युरोनय् ३०,००० स्वया अप्व चि-चिधंगु द्वीप (Islands) दु। थुकिलि दुगु "म्यानिटोलिन द्वीप" (Manitoulin Island) हलिमया दकलय् तःधंगु फ्रेसवाटर द्वीप खः। थ्व दहया तटीय रेखा (Shoreline) ६,१८७ किलोमिटर ताःहाकः दु, गुकिलि द्वीपतय्गु तट नं दुथ्याः। थ्व दहया मू "इनलेट" (Inlet) वा लः वइगु श्रोत "सेन्ट मेरी खुसि" (St. Marys River) खः, गुगु लेक सुपरियर (Lake Superior) पाखें वइ। अथे हे, थ्व दहया लः "सेन्ट क्लेयर खुसि" (St. Clair River) जुयाः दक्षिण पाखे बाहा वनी। लेक ह्युरोनया "जर्जियन बे" (Georgian Bay) नांयागु तःधंगु खाडी (Bay) दु, गुकियात गबलें गबलें "खुगु ग्रेट लेक" नं धायेगु या। थ्व दह ऐतिहासिक रुपं तसकं महत्त्वपूर्ण दु, विशेष यानाः व्यापार व यातायातया निंतिं। थ्व दहय् यक्व "शिपव्रेक" (Shipwrecks) वा लःखः दुर्घटना जूगु इतिहास दु, गुकिं थुकियात दाइभर (Divers) निंतिं आकर्षक थाय् दयेकूगु दु। थ्व क्षेत्रय् सिँ (Lumber) व न्या (Fishing) उद्योगया तःधंगु इतिहास दु। थ्व दहया सिथय् यक्व पर्यटकीय थाय्त व निकुञ्ज (Parks) दु, गथेकि "ब्रस पेनिन्सुला" (Bruce Peninsula)। थ्व क्षेत्रय् "लेक ह्युरोन" या मौसम तसकं हिले फइगु व "लेक इफेक्ट स्नो" (Lake-effect snow) या निंतिं नांजाः। थ्व दहया लःया गुणस्तर बांलाः धाःसां, प्रदूषण व आक्रमणकारी प्रजाति (Invasive species) या चिन्ता धाःसा दु। ग्रेट लेक्सया लः प्रणालीइ थ्व दहया केन्द्रीय भूमिका दु, छाय्धाःसा थ्व सुपरियर व मिसिगन निगुलिंया लः मुनाः इरी (Erie) पाखे छ्वइ।

## स्वयादिसँ
* पुखू

पुचः:भूगोल