बन्दिपुरया नेपालभाषा (सफू)

**बन्दिपुरया नेपालभाषा** (Bandipur Dialect of Nepal Bhasa) छगू सफू खः । थ्व सफू भाजु दया शाक्य (दरशा नेवामि) नं च्वयादीगु खः । सफूया मू उद्देश्य बन्दिपुरय् ल्हाइगु नेपालभाषाया भाषिकाया अध्ययन यायेगु खः । च्वमिं बन्दिपुर भाषिकाय् यानादीगु अनुसन्धानया लिधंसाय् थ्व सफू पिथंगु खः। सफूया प्रकाशक कुतः पिकाक खः व थ्व न्हू विद्या प्रिन्टिङ प्रेसय् पिदंगु खः। सफूया मू २०० तका (US $ 9.95) क्वःछिनातःगु दु। थ्व सफुती बिमल ताम्राकार व मोहनबहादुर कायस्थजुं लुपाः व थःगु खँ तयादीगु दु। सफूया आइएसबिएन (ISBN) ल्याः 978-9937-750-17-2 खः।

बन्दिपुर छगू पुलांगु व ऐतिहासिक नेवाः बस्ती खः  । थनयापिं आपालं नेवाःत स्वनिगःया येँ, यल व ख्वप पाखें वनाः च्वनावंगु खः  । थ्व थासय् ल्हाइगु नेपालभाषायात बन्दिपुरया नेपालभाषा वा बन्दिपुर उपभाषा धाइ  । भाषाविद्तय्गु कथं थ्व उपभाषा ख्वप भाय्या छगू पुलांगु व मौलिक रूप (conservative form) खः  ।

## इतिहास व थाय्-बाय् हिलाः
पृथ्वीनारायण शाहं स्वनिगः त्याकेधुंकाः यक्व नेवाःत व्यापार यायेगु झ्वलय् बन्दिपुरय् थाय्-बाय् हिलाः वंगु खः  । ऐतिहासिक रूपं ख्वप पाखें वंपिं मनूतय्गु बाहुल्यता दुगुलिं थनया भाषाय् ख्वप भाय्या यक्व प्रभाव खनेदु  । वर्तमान इलय् बन्दिपुरया व्यापारिक स्थितिइ हिउपाः वयेधुंकाः थनयापिं यक्व छेँजः व मनूत डुम्रे, नारायणघाट, हेटौंडा व पोखरा थेंन्यागु थासय् थाय्-बाय् हिलाः वंगु दु  ।

## ध्वनि/सः विज्ञान
बन्दिपुरया नेपालभाषाय् यँ-यलय् थें हे मा आखः व बा आखःया व्यवस्था दु । तर थुकिया थःगु हे विशेषता नं दु । थ्व भाषिकाय् न्हासं थ्वइगु कथं पिज्वइगु ङ बा आखः तसकं सशक्त जुयाच्वंगु दु गुगु यँ-यलय् लोप जुयावने धुंकल । अ उच्चारण याइबलय् बच्छि जक म्हुतुसी ग्वलाकाः न्ववाइगु जुयाच्वन । अथे हे क्रियाया धातुनाप स्वानाच्वंगु बा आखः परभूतय् देतना वइगु विशेषता नं खनेदु ।

थनया भाषिकाय् छुं विशेष सः हिलीगु पहः दु:

'अ' सःयात 'आ' कथं उच्चारण यायेगु चलन दु  ।

'उ' सःयात 'इ' सः नाप हिलीगु (गथेकि: झीपुं या थासय् झीपिं) खनेदु  ।

क्रियाया रूप हिलीबलय् बा आखः देतना वइगु (Gemination) छगू मू विशेषता खः, दसु: च्वन या थासय् चुन्न व ग्यात या थासय् ग्यात्त  ।

## खँग्वः व व्याकरण
बन्दिपुरया नेपालभाषाय् खँय् भाय्या यक्व खँग्वः त्यासा कायेधुंकूगु खनेदु । गथेकि ला यात मैना, खुसि यात खोला धाइ । सर्वनाम खँग्वलय् बहुवचन दयेकेत पुं स्वाना वइगु खनेदु गथेकि जिपुं व छपुं । कारक व्यवस्थाय् बन्दिपुरया भाषाय् अधिकरण कारक -खे व -ए जुयाच्वंगु दु धाःसा अपादान कारक -लाङ जुयाच्वंगु दु ।

## रूप विज्ञान व ब्वथला ग्वः
थ्व उपभाषाय् खँग्वःधुकू (Lexicon) ख्वप भाय् नाप यक्व सत्ती, तर छुं पुलांगु खँग्वःत आः तकं छ्यलाबुलाय् दु  । दसु कथं लः यात नाः व मेगु यात मेता धाइ  । अथे हे खस-नेपाली भाय्या खँग्वःत नं यक्व छ्यलाच्वंगु खनेदु  ।
ल्याः आखः व नां नाप स्वाइगु ब्वथला ग्वः (Classifier) य् नं थुकिया थःगु हे पहः दु  । सजीव वस्तुया निंतिं /-म्ह/ या थासय् /-मा/ वा /-म/ छ्यलिगु याइ  । निर्जीव वस्तुया निंतिं /-गु/ या थासय् /-उ/ छ्यलिगु नं याः  । खस-नेपालीया वटा ब्वथला ग्वः नं थ्व भाषिकाय् दुहां वयेधुंकूगु दु  ।
+4

## यासु/क्रिया रूपायन
बन्दिपुरया नेपालभाषाय् क्रियायात मूल रूपं न्याथीलय् ब्वथले छिं  । थ्व भाषिकाय् कर्ताया आधारय् (थः व कतः) क्रियाया रूप हिलीगु व्यवस्था दु  । भूत व अभूत कालया व्यवस्था दु  । क्रियाया रूप हिलीबलय् बा आखः देतना वइगु (Gemination) विशेषतां थुकियात ख्वप व येँ-यलया भाय् स्वयाः पाः । सहायक क्रिया थ्व भाषिकाय् नं छ्यलाच्वंगु दु गथेकि अवस्थितिगत क्रिया "दः" व समिकरणात्मक क्रिया "खः" । प्रेरणार्थक क्रिया दयेकेत धातुइ -क व -ग लितंसा स्वाना वइ ।

## सफू दुनेया खँ

बन्दिपुर नेपालभाषाया छगू महत्वपूर्णगु उपभाषा खः  ।

थ्व ख्वप भाय्या पूर्वरूप व मौलिक उपभाषा खः  ।

पृथ्वीनारायण शाहया पाला धुंकाः नेवाःत थन थाय्-बाय् हिलाः वंगु खः  ।

स्वनिगलं पिने च्वंपिं नेवाःतय्गु भाषा अध्ययनया निंतिं थ्व सफू पिकाःगु खः  ।

बन्दिपुरया नेवाःत येँ, यल व विशेष ख्वप पाखें वंगु इतिहास दु  ।

थनया भाय् ल्हाइपिं मनूत आः डुम्रे, पोखरा, नारायणघाटय् तकं न्यंगु दु  ।

थ्व उपभाषाय् 'अ' मा आखः 'आ' जुयाः हिलीगु सः-विज्ञानया विशेषता दु  ।

क्रिया पदय् बा आखः देतना वइगु (Gemination) थुकिया थःगु हे पहः खः  ।

खस-नेपाली भाषां यक्व खँग्वः व क्रियात त्यासा कयाः छ्यलाच्वंगु दु  ।

ब्वथला ग्वः (Classifier) सजीवय् 'मा' व निर्जीवय् 'उ' छ्यलिगु चलन दु  ।

खस भाय्या 'वटा' ब्वथला ग्वः नं थनया भाषिकाय् वयेधुंकल  ।

सर्वनामय् बहुवचन क्यनेत '-पुं' स्वायेगु याइ  ।

अधिकरण कारक (Locative case) य् '-खे' व अपादानय् '-लाङ' छ्यलिगु याइ  ।

प्रेरणार्थक क्रिया (Causative) दयेकेत '-क' या नापं '-ग' नं छ्यलि  ।

वाक्यय् कर्ता, कर्म व क्रियाया पदक्रम हिउसां अर्थ मपाइगु नेपालभाषाया हे नियम थन नं लागू जुइ  ।

## च्वमिया खँ
थ्व सफूया च्वमि दया शाक्य छम्ह भाषाविद् खः। वय्कलं अमेरिकाया ओरेगन विश्वविद्यालयपाखें अध्ययन यानादीगु खः व नेपालभाषाया थीथी भाषिकातय्गु अनुसन्धान यानादीगु दु। वय्कलं 'दरशा नेवामि' धइगु च्वखि नां (Pen name) छ्येलाः नं सफू व च्वसुत च्वयादीगु दु। सन् १९९३ स नं वय्कलं थ्व हे भाषिकाय् आधारित छगू सफू पिकानादीगु खः गुकियात लिपा हानं कुतः पिकाकं न्हूगु संस्करणया रुपय् पिथंगु खः।

## स्वयादिसँ
* बन्दिपुर

## लिधंसा

पुचः:नेपालभाषा
पुचः:सफू