open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
उत्पीडन विरुद्धया दिवस

**उत्पीडन विरुद्धया दिवस** दँय् दँय्  मर्च २१या दिनय् हनेगु याः। सन् १९६० मार्च २१य् उत्तर अफ्रिकाया शार्पेभिल धाःगु थासे जूगु शान्तिपूर्ण प्रदर्शनय् पुलिसतयेसं मिँ तयाः ६९म्ह मनूत स्यानांबिल। थ्व हे दिंयातः आधार कयाः उत्पीडायागु हरेक लुवं मुक्त यायेगु थ्व दिवसया घोषणा संयुक्त राष्ट्र महासभा पाखें याःगु खः।  

## उत्तर अफ्रिकायागु मानव अधिकार दिवस
उत्तर अफ्रिकाय् थ्व दिंयातः मानव अधिकार दिवसया रूपय् कायेगु याः।
हलिं नागरिक

छगू भूगोलिक थाय्‌या जक्क मखुसे थ्व हलिंया हे नागरिक धकाः धाइपिं **हलिं नागरिक**त खः। मनूत धयागु निश्चित थाय्‌या जक्क मखु व थ्व हलिमय् हलिं बन्धुत्व दयेमागु धकाः धाइ।
राजनांदगांव जिल्ला

**राजनांदगांव जिल्ला** भारतया छत्तीसगढ राज्यया छगू जिल्ला ख। 

## मण्डल
थ्व जिल्लाया मण्डल थ्व कथं दु-
* छुईखदान मण्डल
* खैरागढ मण्डल
* डोंगरगढ मण्डल
* राजनांदगांव मण्डल
* डोंगरगांव मण्डल
* चौकी तहसील
* मोहला तहसील
* मानपुर तहसील

## मू नगर
थ्व जिल्लाया मू नगर थ्व कथं दु-
* अम्बागढ चौकी
* छुईखदान
* डोंगरगांव
* डोंग्रागढ
* गंदै
* कैरागढ

## जनसंख्या
सन् २०११स जूगु जनगणना कथं थ्व जिल्लाया उपजिल्ला (तहसील) व ग्रामीण जनसंख्या थ्व कथं दु-

## स्वयादिसँ
* छत्तीसगढ

पुचः:छत्तीसगढ
अरेञ्ज काउन्ति, क्यालिफोर्निया

**अरेञ्ज काउन्ति** संयुक्त राज्य अमेरिकाया क्यालिफोर्निया राज्यया छगू काउन्ति ख। सन् २०१०या जनगणना कथं थ्व काउन्ति लस एञ्जिलस व सान दिएगो काउन्ति धुंका क्यालिफोर्नियाया दकलय् अप्व जनगणना दूगु काउन्ति ख। 

## इन्कर्पोरेतेद (अधिग्रहित) नगर
सन् २००६या अगस्त कथं थ्व काउन्तिइ ३४ इन्कर्पोरेतेद नगर दु-

## स्वयादिसँ
* क्यालिफोर्निया

पुचः:क्यालिफोर्निया
पुरोला तहसील

**पुरोला तहसील**  भारतया उत्तराखण्ड राज्यया गढवाल मण्डलया उत्तरकाशी जनपदया छगू तहसील ख। 

## गां
* अगोडा, पुरोला तहसील
* कण्डियाल गाँव, पुरोला तहसील
* कन्ताडी, पुरोला तहसील
* कुफारा, पुरोला तहसील
* कुमार कोट, पुरोला तहसील
* कुमोला, पुरोला तहसील
* करडा, पुरोला तहसील
* कुरडा, पुरोला तहसील
* कसलौं, पुरोला तहसील
* कामरा, पुरोला तहसील
* किमडार, पुरोला तहसील
* कोटी, पुरोला तहसील
* कोरना, पुरोला तहसील
* खडकिया सेम, पुरोला तहसील
* खलाडी, पुरोला तहसील
* खाबलीसेरा, पुरोला तहसील
* गैण्ड, पुरोला तहसील
* गुंदियाट गाँव, पुरोला तहसील
* गौल, पुरोला तहसील
* घुण्डाडा, पुरोला तहसील
* चंदेली, पुरोला तहसील
* चपटाडी, पुरोला तहसील
* छमरोटा, पुरोला तहसील
* छाडा, पुरोला तहसील
* छानिगांव, पुरोला तहसील
* छिबाला, पुरोला तहसील
* ठढुंग, पुरोला तहसील
* डिगाडी, पुरोला तहसील
* डोखरियाणी, पुरोला तहसील
* डोखरी, पुरोला तहसील
* ढुंकरा, पुरोला तहसील
* ढकराडी, पुरोला तहसील
* ढकाडा, पुरोला तहसील
* ढिकालगाँव, पुरोला तहसील
* थली, पुरोला तहसील
* दणमाणा, पुरोला तहसील
* देवढुंग, पुरोला तहसील
* ध्यौरा लग्गा सुनाली, पुरोला तहसील
* ध्यौरालगाखडकियासेम, पुरोला तहसील
* धामपुर, पुरोला तहसील
* नेत्री, पुरोला तहसील
* नैलाडी, पुरोला तहसील
* नागझाला, पुरोला तहसील
* नौरी, पुरोला तहसील
* पुजेली(खलाडी), पुरोला तहसील
* पुजेली(ब्राह्मणोंकी), पुरोला तहसील
* पुरोला, पुरोला तहसील
* पुषेली, पुरोला तहसील
* पाणीगांव, पुरोला तहसील
* पोरा, पुरोला तहसील
* पौंटी, पुरोला तहसील
* बिंणगधेरा पल्ला, पुरोला तहसील
* बिंणगधेरा वल्ला, पुरोला तहसील
* बिणाई, पुरोला तहसील
* भकोली, पुरोला तहसील
* भद्राली, पुरोला तहसील
* मखना, पुरोला तहसील
* मठ, पुरोला तहसील
* मैरियाणा, पुरोला तहसील
* महर गाँव, पुरोला तहसील
* मोलकट, पुरोला तहसील
* मोल्टाडी, पुरोला तहसील
* मोलटाडी राजपूतों, पुरोला तहसील
* रतेडी, पुरोला तहसील
* रामागांव, पुरोला तहसील
* रौन, पुरोला तहसील
* लमकोटी, पुरोला तहसील
* लेवटाडी, पुरोला तहसील
* वेस्टी पल्ली, पुरोला तहसील
* वेस्टी वल्ली, पुरोला तहसील
* श्रीकोट, पुरोला तहसील
* सुकडाला, पुरोला तहसील
* सुनाली, पुरोला तहसील
* स्यालुका, पुरोला तहसील
* सर गाँव, पुरोला तहसील
* सुराणू की सेरी, पुरोला तहसील
* स्वील, पुरोला तहसील
* सांखाल, पुरोला तहसील
* सिकारू, पुरोला तहसील
* सौंन्दाडी, पुरोला तहसील
* हुडोली, पुरोला तहसील

## स्वयादिसँ
* उत्तराखण्ड

## पिनेया स्वापू
* देवभूमि (उत्तराखण्ड भू-अभिलेख)
 

पुचः:उत्तराखण्डया तहसील
डुण्डा तहसील

**डुण्डा तहसील**  भारतया उत्तराखण्ड राज्यया गढवाल मण्डलया उत्तरकाशी जनपदया छगू तहसील ख। 

## गां
* अस्तल, डुण्डा तहसील
* ईड, डुण्डा तहसील
* उडरी, डुण्डा तहसील
* उपरीकोट, डुण्डा तहसील
* ओल्या, डुण्डा तहसील
* कुन्सी, डुण्डा तहसील
* कमद, डुण्डा तहसील
* कुमराडा, डुण्डा तहसील
* कुमारकोट, डुण्डा तहसील
* कुलेथ, डुण्डा तहसील
* कल्याणी, डुण्डा तहसील
* कलीगाँव, डुण्डा तहसील
* कंवा, डुण्डा तहसील
* किरूण गाँव, डुण्डा तहसील
* कोटी भाटगाँव, डुण्डा तहसील
* कौडाफेडी, डुण्डा तहसील
* खुरकोट, डुण्डा तहसील
* खुरमोला, डुण्डा तहसील
* खरवाँ, डुण्डा तहसील
* गढ बरसाली, डुण्डा तहसील
* गढथाती, डुण्डा तहसील
* ग्योंणेटी, डुण्डा तहसील
* गेंवला, डुण्डा तहसील
* गेंवला बरसाली, डुण्डा तहसील
* गवाणा, डुण्डा तहसील
* गाण्डावाण्डा, डुण्डा तहसील
* गोरसाडा, डुण्डा तहसील
* चकोन, डुण्डा तहसील
* चिणाखोली, डुण्डा तहसील
* चिनाण गाँव, डुण्डा तहसील
* चौंदियाटगाँव, डुण्डा तहसील
* छमरौली, डुण्डा तहसील
* जखारी, डुण्डा तहसील
* जुगुल्डी, डुण्डा तहसील
* जुणगा, डुण्डा तहसील
* जेमर, डुण्डा तहसील
* जसपुर, डुण्डा तहसील
* जालँग, डुण्डा तहसील
* जिनेथ, डुण्डा तहसील
* ठाण्डी, डुण्डा तहसील
* डुण्डा, डुण्डा तहसील
* डांग, डुण्डा तहसील
* डाँडागाँव, डुण्डा तहसील
* ढुगालगाँव, डुण्डा तहसील
* ढुँगालधार, डुण्डा तहसील
* ढुंगी, डुण्डा तहसील
* थाती धनारी, डुण्डा तहसील
* दडमाली, डुण्डा तहसील
* देवली, डुण्डा तहसील
* दिक उर्फ बिजपुर, डुण्डा तहसील
* दिकथोल, डुण्डा तहसील
* दिखोली, डुण्डा तहसील
* धणेटी, डुण्डा तहसील
* धारकोट, डुण्डा तहसील
* नगल, डुण्डा तहसील
* नैपड, डुण्डा तहसील
* न्यूगाँव, डुण्डा तहसील
* नाग गाँव, डुण्डा तहसील
* पंचाणगाँव, डुण्डा तहसील
* पंज्याला, डुण्डा तहसील
* पुजारगाँव, डुण्डा तहसील
* पुजारगाँव(जिनेथ), डुण्डा तहसील
* पटुडी, डुण्डा तहसील
* पटारा, डुण्डा तहसील
* पैणी भवान, डुण्डा तहसील
* पैन्थर, डुण्डा तहसील
* पनोथ, डुण्डा तहसील
* पाव, डुण्डा तहसील
* पिपली राजक, डुण्डा तहसील
* पोखरियालगाँव, डुण्डा तहसील
* फोल्ड, डुण्डा तहसील
* बग्यालगाँव, डुण्डा तहसील
* बगसारी, डुण्डा तहसील
* बडेथ, डुण्डा तहसील
* बडेथ गाजणा, डुण्डा तहसील
* बडेथी, डुण्डा तहसील
* बुधाण गाँव, डुण्डा तहसील
* बरसाली, डुण्डा तहसील
* बागी, डुण्डा तहसील
* बान्दू, डुण्डा तहसील
* बीरपुर, डुण्डा तहसील
* बौन, डुण्डा तहसील
* भटवाडी धनारी, डुण्डा तहसील
* भेटियारा, डुण्डा तहसील
* भडकोट, डुण्डा तहसील
* भद्राली, डुण्डा तहसील
* भैन्त, डुण्डा तहसील
* भराणगाँव, डुण्डा तहसील
* भाटूसेरा, डुण्डा तहसील
* मंजगाँव, डुण्डा तहसील
* मट्टीगाँव, डुण्डा तहसील
* मैनोल, डुण्डा तहसील
* मुसडगाँव, डुण्डा तहसील
* मसोन, डुण्डा तहसील
* माँगलीसेरा, डुण्डा तहसील
* माजफ, डुण्डा तहसील
* माँडियासारी, डुण्डा तहसील
* मातली, डुण्डा तहसील
* मालना, डुण्डा तहसील
* रतूडीसेरा, डुण्डा तहसील
* रनाडी, डुण्डा तहसील
* रेशगी, डुण्डा तहसील
* राँगडीसेरा, डुण्डा तहसील
* लोदाडा, डुण्डा तहसील
* लोलदू, डुण्डा तहसील
* वाण, डुण्डा तहसील
* सरतली, डुण्डा तहसील
* साँगोसेरा, डुण्डा तहसील
* सिंगुणी, डुण्डा तहसील
* सिंगोट, डुण्डा तहसील
* सिंगोटी, डुण्डा तहसील
* सिरी, डुण्डा तहसील
* सोमन, डुण्डा तहसील
* सौड, डुण्डा तहसील
* सौंन्दगाँव, डुण्डा तहसील
* सौंन्दगांव(खुरमोला), डुण्डा तहसील
* हरेती, डुण्डा तहसील
* हुल्डियाणा, डुण्डा तहसील
* हिटाणूमय भालसी, डुण्डा तहसील
## स्वयादिसँ
* उत्तराखण्ड

## पिनेया स्वापू
* देवभूमि (उत्तराखण्ड भू-अभिलेख)
 

पुचः:उत्तराखण्डया तहसील
भटवाडी तहसील

**भटवाडी तहसील** भारतया उत्तराखण्ड राज्यया उत्तरकाशी जिल्लाया छगू तहसील ख। 

## इतिहास
अगस्त ५, २०२५स थ्व तहसीलया धराली धाःगु थासय् सुपाँय् मुयाः थन तःधंगु खुसिबाहा व बँ-सनाः (पहिरो) वल गुकिलिं धनजनया क्षति जुल।

## नां-जाःगु थाय्
हर्षिल:  हर्षिल छगू लोकंह्वाःगु पर्यटकीय गन्तव्य ख व अन भारतीय सेनाया तःधंगु ज्याकुथि नं दु। उगु क्षेत्रया लिक्क अर्धसैनिक भारत–तिब्बती सीमा प्रहरी (आइटीबीपी)या छगू शिविर नं दु।

## गां

* अगोडा, भटवाडी तहसील
* अठाली, भटवाडी तहसील
* अलेथ, भटवाडी तहसील
* उत्तरों, भटवाडी तहसील
* ओंगी, भटवाडी तहसील
* कँकराडी, भटवाडी तहसील
* कुंजन, भटवाडी तहसील
* कनेथ, भटवाडी तहसील
* कन्सेण, भटवाडी तहसील
* कुमालटी, भटवाडी तहसील
* क्यार्क, भटवाडी तहसील
* कुरोली, भटवाडी तहसील
* कामर, भटवाडी तहसील
* किशनपुर, भटवाडी तहसील
* कोटियाल गाँव, भटवाडी तहसील
* गंगोत्री, भटवाडी तहसील
* गंगोरीसेरा, भटवाडी तहसील
* गजोली, भटवाडी तहसील
* गमदीड गाँव, भटवाडी तहसील
* ग्यान्सू, भटवाडी तहसील
* गवाणा, भटवाडी तहसील
* गोरसाली, भटवाडी तहसील
* चामकोट, भटवाडी तहसील
* जखोल, भटवाडी तहसील
* ज्ञाणजा, भटवाडी तहसील
* जसपुर, भटवाडी तहसील
* जादुंग, भटवाडी तहसील
* जामक, भटवाडी तहसील
* जोडाव, भटवाडी तहसील
* जोन्काणी, भटवाडी तहसील
* जोशियाडा, भटवाडी तहसील
* झाला, भटवाडी तहसील
* डांग, भटवाडी तहसील
* डाँसडा, भटवाडी तहसील
* डिडसारी, भटवाडी तहसील
* तिलोथ, भटवाडी तहसील
* तिहार, भटवाडी तहसील
* थलन, भटवाडी तहसील
* दन्दालका, भटवाडी तहसील
* द्वारी, भटवाडी तहसील
* दिलसॉड, भटवाडी तहसील
* दोवाह, भटवाडी तहसील
* धनपुर, भटवाडी तहसील
* धराली, भटवाडी तहसील
* नटीण, भटवाडी तहसील
* नेताला, भटवाडी तहसील
* नेलंग, भटवाडी तहसील
* नाल्ड उर्फ बोधार, भटवाडी तहसील
* निराकोट, भटवाडी तहसील
* निसमोर, भटवाडी तहसील
* नौगाँव, भटवाडी तहसील
* पुराली, भटवाडी तहसील
* पाटा, भटवाडी तहसील
* पाला मराडी, भटवाडी तहसील
* पाही, भटवाडी तहसील
* पिलंग, भटवाडी तहसील
* पोखरी, भटवाडी तहसील
* बग्याल गाँव, भटवाडी तहसील
* बगोरी, भटवाडी तहसील
* बन्द्राणी, भटवाडी तहसील
* बयाणा, भटवाडी तहसील
* बसुंगा, भटवाडी तहसील
* बाडाहाट, भटवाडी तहसील
* बार्सू, भटवाडी तहसील
* बोंगा, भटवाडी तहसील
* बोंगाडी, भटवाडी तहसील
* भुक्की, भटवाडी तहसील
* भंकोली, भटवाडी तहसील
* भंगेली, भटवाडी तहसील
* भटवाडी, भटवाडी तहसील
* भैलुडा, भटवाडी तहसील
* भेला टिपरी, भटवाडी तहसील
* मुखवा, भटवाडी तहसील
* मनेरी, भटवाडी तहसील
* मल्ला, भटवाडी तहसील
* मस्ताडी, भटवाडी तहसील
* माँडो, भटवाडी तहसील
* मानपुर, भटवाडी तहसील
* रैथल, भटवाडी तहसील
* लदाडी, भटवाडी तहसील
* लाटा, भटवाडी तहसील
* सेकू, भटवाडी तहसील
* सुक्की, भटवाडी तहसील
* संग्राली, भटवाडी तहसील
* सॅज, भटवाडी तहसील
* सुनगर, भटवाडी तहसील
* स्यावा, भटवाडी तहसील
* साडग, भटवाडी तहसील
* साडा, भटवाडी तहसील
* सारी, भटवाडी तहसील
* सालू, भटवाडी तहसील
* सालँग, भटवाडी तहसील
* साल्ड उर्फ माजा, भटवाडी तहसील
* सिरोर, भटवाडी तहसील
* सिल्याण, भटवाडी तहसील
* सिला, भटवाडी तहसील
* सौरा, भटवाडी तहसील
* हुर्री, भटवाडी तहसील
* हर्षिल, भटवाडी तहसील
* हिना, भटवाडी तहसील

## स्वयादिसँ
* उत्तराखण्ड

## पिनेया स्वापू
* देवभूमि (उत्तराखण्ड भू-अभिलेख)
 

## लिधंसा

पुचः:उत्तराखण्डया तहसील
मोरी तहसील

## गां
* अडासू, मोरी तहसील
* आराकोट, मोरी तहसील
* ओडाटा, मोरी तहसील
* ओसला, मोरी तहसील
* कुकरेडा, मोरी तहसील
* कुनारा, मोरी तहसील
* कलाप, मोरी तहसील
* कलीच, मोरी तहसील
* कामडा, मोरी तहसील
* कासला, मोरी तहसील
* किराणू, मोरी तहसील
* किरोली, मोरी तहसील
* कोटगांव, मोरी तहसील
* खेडमी, मोरी तहसील
* खन्ना, मोरी तहसील
* खन्यासणी, मोरी तहसील
* खरसाडी, मोरी तहसील
* गंगाड, मोरी तहसील
* गैच्वाणगांव, मोरी तहसील
* गमरी, मोरी तहसील
* गुराडी, मोरी तहसील
* ग्वालगांव, मोरी तहसील
* गोकुल, मोरी तहसील
* चिवां, मोरी तहसील
* जखोल, मोरी तहसील
* जेवाणू, मोरी तहसील
* जागटा, मोरी तहसील
* झोटाडी, मोरी तहसील
* डगोली, मोरी तहसील
* डाण्डागाँव, मोरी तहसील
* डामटी थुनारा, मोरी तहसील
* डोभालगांव, मोरी तहसील
* ढाटमीर, मोरी तहसील
* थली, मोरी तहसील
* थापली, मोरी तहसील
* दुचाणू, मोरी तहसील
* दणगाण गाँव, मोरी तहसील
* देवजानी, मोरी तहसील
* देवरा, मोरी तहसील
* देवती, मोरी तहसील
* देवल, मोरी तहसील
* दोणी, मोरी तहसील
* धारा, मोरी तहसील
* नैटवाड, मोरी तहसील
* नेत्रुसा, मोरी तहसील
* नूराणू, मोरी तहसील
* नानई, मोरी तहसील
* पुजेली, मोरी तहसील
* पेतडी, मोरी तहसील
* पैन्सर, मोरी तहसील
* पवाणी, मोरी तहसील
* पाँव तल्ला, मोरी तहसील
* पाँव मल्ला, मोरी तहसील
* पावली, मोरी तहसील
* पासा, मोरी तहसील
* पोखरी, मोरी तहसील
* फिताडी, मोरी तहसील
* बैनोल, मोरी तहसील
* बरनाली, मोरी तहसील
* बरी, मोरी तहसील
* बलावट, मोरी तहसील
* बामसू, मोरी तहसील
* भंकवाड, मोरी तहसील
* भूटाणू, मोरी तहसील
* भितरी, मोरी तहसील
* मैज्याणी, मोरी तहसील
* मसरी, मोरी तहसील
* माकुडी, मोरी तहसील
* मोताड, मोरी तहसील
* मौण्डा, मोरी तहसील
* रेगचा, मोरी तहसील
* रमालगांव, मोरी तहसील
* राला, मोरी तहसील
* लुदराला, मोरी तहसील
* लिवाडी, मोरी तहसील
* वेगल, मोरी तहसील
* विंगसारी, मोरी तहसील
* सट्टा, मोरी तहसील
* सटुडी, मोरी तहसील
* सुनकुण्डी, मोरी तहसील
* सरांश, मोरी तहसील
* सेवागांव, मोरी तहसील
* स्वींचाणगांव, मोरी तहसील
* सांकरी, मोरी तहसील
* सालरा, मोरी तहसील
* सिंदरी, मोरी तहसील
* सिरगा, मोरी तहसील
* सौंड, मोरी तहसील
* सौणी, मोरी तहसील
* हडवाडी, मोरी तहसील
* हल्टाडी, मोरी तहसील

## स्वयादिसँ
* उत्तराखण्ड

## पिनेया स्वापू
* देवभूमि (उत्तराखण्ड भू-अभिलेख)
 

पुचः:उत्तराखण्डया तहसील
चिन्यालीसौड तहसील

## गां
* अदनी, चिन्यालीसौड तहसील
* अनोल, चिन्यालीसौड तहसील
* इन्द्रा गाँव, चिन्यालीसौड तहसील
* उलण, चिन्यालीसौड तहसील
* ओडखोला, चिन्यालीसौड तहसील
* कटखाण, चिन्यालीसौड तहसील
* कुठाल्डी, चिन्यालीसौड तहसील
* कैंथोगी, चिन्यालीसौड तहसील
* कपराडा, चिन्यालीसौड तहसील
* कुमराडा, चिन्यालीसौड तहसील
* क्यारी, चिन्यालीसौड तहसील
* कवागढी, चिन्यालीसौड तहसील
* कवाटा, चिन्यालीसौड तहसील
* काण्डी, चिन्यालीसौड तहसील
* कान्दला, चिन्यालीसौड तहसील
* कामदा, चिन्यालीसौड तहसील
* काँसी, चिन्यालीसौड तहसील
* कोट, चिन्यालीसौड तहसील
* कोट (विष्ट), चिन्यालीसौड तहसील
* खदाडा, चिन्यालीसौड तहसील
* खाण्ड, चिन्यालीसौड तहसील
* खालसी, चिन्यालीसौड तहसील
* गडथ, चिन्यालीसौड तहसील
* गडोली, चिन्यालीसौड तहसील
* गढवालगाड, चिन्यालीसौड तहसील
* गमरी खास, चिन्यालीसौड तहसील
* गैलाडी, चिन्यालीसौड तहसील
* चमियारी, चिन्यालीसौड तहसील
* चाँदपुर, चिन्यालीसौड तहसील
* चिन्याली, चिन्यालीसौड तहसील
* चिलोठ, चिन्यालीसौड तहसील
* छैजुला, चिन्यालीसौड तहसील
* जगड गाँव, चिन्यालीसौड तहसील
* जेष्टवाडी, चिन्यालीसौड तहसील
* जसपुर, चिन्यालीसौड तहसील
* जिब्या, चिन्यालीसौड तहसील
* जोखणी, चिन्यालीसौड तहसील
* जोगत तल्ला, चिन्यालीसौड तहसील
* जोगत मल्ला, चिन्यालीसौड तहसील
* जोगत विचला, चिन्यालीसौड तहसील
* जोग्याडा, चिन्यालीसौड तहसील
* जोग्याडा(रमोली), चिन्यालीसौड तहसील
* टँडोला, चिन्यालीसौड तहसील
* टिपरा, चिन्यालीसौड तहसील
* टिपरी, चिन्यालीसौड तहसील
* टिपरी विष्ट, चिन्यालीसौड तहसील
* डाँडा गाँव, चिन्यालीसौड तहसील
* तराकोट, चिन्यालीसौड तहसील
* तुल्याडा, चिन्यालीसौड तहसील
* थाती दिचली, चिन्यालीसौड तहसील
* दारगढ, चिन्यालीसौड तहसील
* धनपुर, चिन्यालीसौड तहसील
* धरासू, चिन्यालीसौड तहसील
* धारकोट, चिन्यालीसौड तहसील
* नेरी, चिन्यालीसौड तहसील
* नागणी छोटी, चिन्यालीसौड तहसील
* नागणी बडी, चिन्यालीसौड तहसील
* पुज्यार गाँव, चिन्यालीसौड तहसील
* पुजार गाँव, चिन्यालीसौड तहसील
* पीपलखण्डा, चिन्यालीसौड तहसील
* बगोडी, चिन्यालीसौड तहसील
* बडेथी(विष्ट), चिन्यालीसौड तहसील
* बडली, चिन्यालीसौड तहसील
* बणगाँव, चिन्यालीसौड तहसील
* बदाल्डा, चिन्यालीसौड तहसील
* बधाण गाँव, चिन्यालीसौड तहसील
* बनकोट, चिन्यालीसौड तहसील
* बनाडी, चिन्यालीसौड तहसील
* बनोट पल्ला, चिन्यालीसौड तहसील
* बनोट वल्ला, चिन्यालीसौड तहसील
* बमणती, चिन्यालीसौड तहसील
* बरोल, चिन्यालीसौड तहसील
* बल्डोगी, चिन्यालीसौड तहसील
* बागी, चिन्यालीसौड तहसील
* बागी विष्ट, चिन्यालीसौड तहसील
* बादसी, चिन्यालीसौड तहसील
* भेगवाल गाँव, चिन्यालीसौड तहसील
* भडकोट, चिन्यालीसौड तहसील
* भुयारा, चिन्यालीसौड तहसील
* भल्ड गाँव, चिन्यालीसौड तहसील
* मगाण गाँव, चिन्यालीसौड तहसील
* मणी छोटी, चिन्यालीसौड तहसील
* मणी बडी, चिन्यालीसौड तहसील
* मथाली, चिन्यालीसौड तहसील
* मथोली, चिन्यालीसौड तहसील
* मरगाँव, चिन्यालीसौड तहसील
* मुरोगी, चिन्यालीसौड तहसील
* मल्ली, चिन्यालीसौड तहसील
* मोर्गी, चिन्यालीसौड तहसील
* मौघ, चिन्यालीसौड तहसील
* रमोली, चिन्यालीसौड तहसील
* रिखाण गाँव, चिन्यालीसौड तहसील
* रौंतल, चिन्यालीसौड तहसील
* वरेठ, चिन्यालीसौड तहसील
* श्रीकोट, चिन्यालीसौड तहसील
* सर्प, चिन्यालीसौड तहसील
* सूरी, चिन्यालीसौड तहसील
* सिंगाण गाँव, चिन्यालीसौड तहसील
* सीरा, चिन्यालीसौड तहसील
* हडियाडी, चिन्यालीसौड तहसील
* हिटारा, चिन्यालीसौड तहसील

## स्वयादिसँ
* उत्तराखण्ड

## पिनेया स्वापू
* देवभूमि (उत्तराखण्ड भू-अभिलेख)
 

पुचः:उत्तराखण्डया तहसील
स्वाने

जा पागु निता बंयात स्वाना पालूगु सतहय् मनु न्यासेवने छिंकः तकिं तया दयेकातःगु भःयात स्वाने धाइ। स्वानेय् तुति दिकेगु त्वाथःयात स्वानेपउ धाइ धाःसा ल्हा दिकेत वा ज्वनेत दयेकातःगु थाःचायात स्वानेबाः धाइ।  स्वानेयात ज्वनिगु थांयात गतां (Newel) धाइ। 

## थी-थी कथंया स्वाने
* कुताः स्वाने: ह्वः दूगु स्वाने (Ladder)
* कू स्वाने (कुचा स्वाने)

## लिधंसा

## स्वयादिसँ
* छेँ

पुचः:छेँ
गेलुगपा

**गेलुगपा** सँदेय्या प्यता बुद्ध संघय् दकलय् लिपांगु संघ ख। थ्व संघया पलिस्था सँदेय्‌या दार्शनिक व धर्मगुरु जे त्सोङ्खपां (1357–1419) यानादिगु ख। थ्व संघया न्हापांगु गोम्पा (बिहार) गान्देनय् पलिस्था जुल। गान्देनया गान्देन त्रिपा (भिक्षु वा लामा) थौं तक्क नं थ्व संघया दकलय् प्रभावशाली मनुय् छम्ह ख। थ्व संघया दकलय् प्रभावशाली मनु दलाई लामा ख। मंगोल जुजुतयेगु समर्थन कया थ्व संघ १६गु शताब्दी निसें सँदेय्‌या दकलय् प्रभावशाली संघया रुपय् दयाच्वंगु दु। 
 
## स्वयादिसँ
* बुद्ध धर्म
* संदेय्

पुचः:सँदेय्‌या बुद्ध धर्म
र्ञिङमपा

**र्ञिङमपा** वा **निङ्मपा** सँदेय्या प्यता मू बुद्ध संघय् छगू ख। र्ञिङमपा नापं गेलुगपा, काग्युपा व साक्यपा सँदेय्‌या मू प्यता संघ ख। र्ञिङमाया शाव्दिक अर्थ पुलांगु ख। थ्व संघ ८गु शताब्दीइ संस्कृत भासं सँदेय् भासय् दकलय् न्हापा भाय्‌हिला च्वगु ग्रन्थया आधारय् पलिस्था जूगु ख। बोद लिपि व बोद व्याकरण थ्व हे ग्रन्थ च्वयेत दयेकूगु ख। वर्तमानय् थ्व संघ आपालं पूर्वी सँदेय्‌या खामय् हनिगु या।

## स्वयादिसंं
* बुद्ध धर्म
* संदेय्

पुचः:बुद्ध धर्म
वि.एस.के.वलसै

**वि.एस.के.वलसै** (अंग्रेजी:V.S.K.Valasai),  भारतयागु तामिल नाडु राज्ययागु  दिन्दिगुल जिल्लायागु छगु पञ्चायत-शासित सहर खः।

## भूगोल
थ्व शहरयागु अक्षांश व देशान्तर खः  ।समुद्र सतह स्वया थ्व थाय ३२०&nbsp;मिटर (१०४९&nbsp;फुट) च्वे ला। 

## जनसंख्या
भारतयागु दं २००१ यागु जनगणना कथंवि.एस.के.वलसै शहरयागु जनसंख्या १७,८६५ खः। थुकिली मिजंत ५०%, व मिसात  ५०% दु।

थनयागु साक्षरता प्रतिशत ७१% दु, । मिजंतेगु साक्षरता ७६% दु,  व मिसातेगु साक्षरता ६६% दु। सकल भारतयागु साक्षरता प्रतिशत ५९.५%, स्वयावि.एस.के.वलसै यागु साक्षरता  अप्व दु।

थ्व शहरयगु जनसंख्याय् १२% ६ दं स्वया म्हो जु।

## लिधंसा
इन्दियानाया नगर क्षेत्रतेगु धलः

संयुक्त राज्य अमेरिकाया इन्दियाना राज्यया राजधानी इन्दियानापोलिस ख। थ्व नगरनापं थ्व राज्यय् दूगु मेमेगु नगर क्षेत्र (सिति) थ्व कथं दु-

## स्वयादिसँ
* इन्दियाना

पुचः:इन्दियाना
इन्दियानाया थाय्‌तेगु धलः

इन्दियानाया थाय् थ्व कथं दु-

## लिधंसा
* संयुक्त राज्य अमेरिकाया सेन्सस

पुचः:इन्दियाना
कर्नाटकया तालुकातेगु धलः

**कर्नाटकया तालुका** कर्नाटक राज्यय जिल्लाया विभाजित भाग ख। थ्व राज्यया ३० जिल्लाय् २२० तालूक दु। 

M.Corp= Municipal Corporation
C.M.C= City Municipal Corporation
T.M.C= Town Municipal Corporation
T.P= Town Panchayat

## ग्रामीण जनसंख्या
सन् २०११स जनगणना कथं कर्नाटकया जिल्लावर तालुका व ग्रामीण जनसंख्या थ्व कथं दु-

## स्वयादिसँ
* कर्नाटक

## लिधंसा
* भारतया जनगणना
* भुमि

पुचः:कर्नाटकया तालुका
पुणे जिल्ला

**पुणे जिल्ला** भारतया महाराष्ट्र राज्यया छगू जिल्ला ख। थ्व जिल्लाया मू नगर पुणे ख।

## भूगोल
पुणे जिल्लाया सीमा
* उत्तर व पूर्व: अहमदनगर जिल्ला, 
* आग्नेय: सोलापूर जिल्ला, 
* दक्षिण: सातारा जिल्ला, 
* पश्चिम: रायगड जिल्ला
* वायव्य: ठाणे जिल्ला

भीमा खुसि थ्व जिल्लाया दकलय् तःधंगु खुसि ख। भीमा खुसिया उद्गम भीमाशंकर धाःगु खेड तालुकाया थासं जु। थ्व खुसि धुंका मेमेगु खुसिइ मांडवी, कुकडी खुसि ,मीना ,घोड खुसि ,भामा ,इन्द्रायणी,पवना खुसि, मुळा खुसि, मुठा खुसि, कऱ्हा ,नीरा आदि ला। 

## विभाजन
* बारामती उपविभाग: बारामती तालुका, इंदापूर तालुका, दौंड तालुका
* भोर उपविभाग: वेल्हे तालुका, भोर तालुका, पुरंदर तालुका
* हवेली उपविभाग: पुणे शहर तालुका, हवेली तालुका, पुणे
* खेड उपविभाग: जुन्नर तालुका, आंबेगाव तालुका, खेड तालुका
* मावळ उपविभाग: शिरूर तालुका, मुळशी तालुका, मावळ तालुका

## चाःहिलिगु थाय्
thumb|200px|शनिवारवाडा
* हवेली तालुका - देहू(संत तुकाराम महाराज मंदिर), कसबा गणपती, चतु:शृंगी, सिंहगड किल्ला, खडकवासला धरण, पानशेत धरण, माळशेज घाट, भुलेश्वर, सारस बाग, ओशो पार्क
* खेड(राजगुरुनगर) तालुका - (आळंदी ज्ञानेश्वर समाधी), भीमाशंकर अभयारण्य, भीमाशंकर,चास कमान धरण,राजगुरुनगर भुईकोट किल्ला
* मावळ तालुका - लोणावळा, खंडाळा, राजमाची, कार्ला लेणी भाजे लेणी, भुशी डॅम
* बारामती तालुका - मोरगावचा मयूरेश्वर  
* पुरंदर तालुका - जेजुरी, नारायणगाव, सासवड, लोहगड
* शिरुर तालुका - वढू तुळापूर (संभाजी महाराजया समाधि)
* वेल्हे तालुका - राजगड, तोरणा किल्ला
* आंबेगाव तालुका - डिंभे धरण
* भोर तालुका - बनेश्वर
* दौंड तालुका - बहादुरगड, मालठण, कुरकुंभ
* जुन्नर तालुका - शिवनेरी (शिवाजी महाराजया जन्मस्थान), ओझर

## जनसंख्या
सन् २०११स जनगणना कथं थ्व जिल्लाया तालुका व ग्रामीण जनसंख्या थ्व कथं दु-

## स्वयादिसँ
*महाराष्ट्र

## लिधंसा

पुचः:भारतया जिल्ला
पुचः:महाराष्ट्र
सोलापुर जिल्ला

**सोलापुर जिल्ला** भारतया पश्चिमी राज्य महाराष्ट्रया छगू जिल्ला ख। थ्व जिल्ला महाराष्ट्रया दक्षिणय् ला। थ्व जिल्लाय् पंढरपूर (महाराष्ट्रया कुलदैवता व दक्षिण काशी नामं प्रसिद्ध) व अक्कलकोटसारया देगः ला। 

## विभाजन
right|thumb|300px
थ्व जिल्लायात प्यंगु उपविभागय् विभक्त यानातःगु दु। सोलापूर उपविभागय्	 उत्तर सोलापूर तहसील, दक्षिण सोलापूर तहसील, अक्कलकोट तहसील व बार्शी तहसील ला। पंढरपूर उपविभागय्	 मंगळवेढा तहसील, पंढरपूर तहसील व सांगोला तहसील ला। माढा(कुर्डुवाडी) उपविभागय्	 मोहोळ तहसील, मढा तहसील व करमाळा तहसील ला। माळशिरस उपविभागय्	 माळशिरस तहसील ला। थ्व जिल्लाया सकल तहसील थ्व कथं दु-
* अक्कलकोट तालुका
* बार्शी तालुका
* माढा तालुका
* माळशिरस तालुका
* मंगळवेढा तालुका
* मोहोळ तालुका
* उत्तर सोलापुर तालुका
* पंढरपुर तालुका
* सांगोला तालुका
* दक्षिण सोलापूर तालुका

## जनसंख्या
सन् २०११स जनगणना कथं थ्व जिल्लाया तालुका व ग्रामीण जनसंख्या थ्व कथं दु-

## स्वयादिसँ
*महाराष्ट्र

													
पुचः:भारतया जिल्ला
पुचः:महाराष्ट्र
खन्धक

**खन्धक** विनयपिटकया छगू खण्ड ख। थ्व भागयात महावग्ग व चूलवग्गय् बायातःगु दु।

## वग्ग

## स्वयादिसं
* तिपिटक

## पिनेया स्वापू
* पालिभासय् तिपिटक

पुचः:बुद्ध धर्म
सुत्तविभङ्ग

**सुत्तविभंग** बुद्ध धर्मया तिपिटक ग्रन्थया विनय पिटकया न्हापांगु भाग ख। थ्व खण्डय् निगु वग्ग पाराजिकपालि व पाचित्तियपालि दु। थ्व खण्डय् पतिमोक्ख वा भिक्षुतेगु अनुशासनया विषयय् खँ कनातःगु दु। बुद्ध धर्मया थीथी सम्प्रदायय् परिमोक्खयात छगू ब्यागलं खण्डया रुपय् तयेगु परम्परा दःसां पाली त्रिपिटकय् परिमोक्खयात सुत्त-विभङ्गय् तयातःगु दु। थुकिया उत्तरार्द्धय् क्रमशः भिक्षुतेत (भिक्खु-विभङ्ग, २२७ नियम) व भिक्षुणितेत (भिक्खुनी-विभङ्ग, ३११ नियम) नाप स्वापू दूगु निगु भागय् विभाजित दु।

## विभाजन

## स्वयादिसं
* तिपिटक

## पिनेया स्वापू
* पालिभासय् तिपिटक

पुचः:बुद्ध धर्म
ब्रह्मजालसुत्तं

**ब्रम्हजालसुत्त** दीघनिकायया न्हापांगु ३४पु सुत्तया पुचः वा वग्ग ख। थ्व वग्गया नां ब्रह्म (प्रज्ञा) व जाल (जाः) स्वाना बुयावःगु ख। थ्व सुत्तय् चूलशील, मध्यलशील व महाशीलया परिमार्जन व ६२पु दित्तिया बारेय् खँ कनातःगु दु। 

## शील
### चूळसीलं (चूलशील)
* प्राणीपिनित मस्यायेगु, ल्वाभः मछ्येलिगु 
* मब्युगु चीज मकायेगु
* सादा, इमानदार जीवन म्वायेगु 
* अनैतिक यौन स्वापू मतयेगु 
* मखुगु खँ मल्हायेगु 
* खःगु खँ जक्क ल्हायेगु 
* मभिंगु खँ मल्हायेगु
* मनुतयेगु ल्वाकिगु खँ मल्हायेगु व मनुपिंत भिंगु जुइगु खँ ल्हायेगु
* म्हुतु मल्हायेगु व कडा खँ मल्हायेगु
* मनुतयेगु नुगः लेताइगु खँ ल्हायेगु, चुक्लि मयायेगु
* ई स्वया धम्म व विनयया खँल्हाबल्हा यायेगु
* स्पष्ट, थुइगु व बांलागु भासं खँल्हायेगु

### मज्झिमसीलं (मज्झिमशील)

### महासीलं (महाशील)

## स्वयादिसँ
* बुद्ध धर्म

पुचः:बुद्ध धर्म
पुचः:तिपितकया सुत्त
क्लेश

क्लेश छगू संस्कृत खँग्वः ख। थ्व खँग्वःया निगु मू अर्थ दु-

* क्लेश (बुद्ध धर्म)
* क्लेश (हिन्दू धर्म)

पुचः:संस्कृत

## छ्येलेज्या
* दसु — जानपदो अभिजातः स्ववग्रहः कृत-शिल्पश्चक्षुष्मान्प्राज्ञो धारयिष्णुर्दक्षो वाग्मी प्रगल्भः प्रतिपत्तिमानुत्साह-प्रभाव-युक्तः **क्लेश**-सहः शुचिर्मैत्रो दृढ-भक्तिः शील-बल-आरोग्य-सत्त्व-युक्तः स्तम्भ-चापल-हीनः सम्प्रियो वैराणां अकर्ताइत्यमात्य-सम्पत्। 
* दसु — **अविद्यास्मितारागद्वेषाभिनिवेशाः पञ्च **क्लेश**ाः। 
* दसु — **भाषार्थ** **-** इसी प्रकार परमेश्वर की उपासना करके, अविद्या आदि **क्लेश** तथा अधर्म्माचरण आदि दुष्ट गुणों को निवारण करके, शुद्ध विज्ञान और धर्मादि शुभ गुणों के आचरण से आत्मा की उन्नति करके, जीव मुक्ति को प्राप्त हो जाता है। 
* दसु — पूर्व लिखी हुई चित्त की पांच वृत्तियों को यथावत् रोकने और मोक्ष के साधन में सब दिन प्रवृत्त रहने से, नीचे लिखे हुए पांच **क्लेश** नष्ट हो जाते हैं। 
* दसु — वे **क्लेश''' ये हैं-। 

## लिधंसा
देलावेरया थाय्‌तेगु धलः

संयुक्त राज्य अमेरिकाया देलावेर राज्यया थाय् थ्व कथं दु-
* आर्डेन, डेलावेर
* आर्डेनक्रफ्ट, डेलावेर
* आर्डेनटाउन, डेलावेर
* ब्यर, डेलावेर
* बेलेफन्टे, डेलावेर
* बेथ्यानी बीच, डेलावेर
* बेथेल, डेलावेर
* ब्लेड्स, डेलावेर
* बोअर्स, डेलावेर
* ब्रिजभिल, डेलावेर
* ब्रूकसाइड, डेलावेर
* क्याम्डेन, डेलावेर
* चेस्वल्ड, डेलावेर
* क्लेमोन्ट, डेलावेर
* क्लेटन, डेलावेर
* ड्याग्सबरो, डेलावेर
* डेलावेर सिटी, डेलावेर
* डेल्मार, डेलावेर
* डिवी बीच, डेलावेर
* दोभर, देलावेर
* डोभर बेस हाउसिंग, डेलावेर
* एज्मूर, डेलावेर
* एलेनडेल, डेलावेर
* एल्स्मेर, डेलावेर
* फार्मिंगटन, डेलावेर
* फेल्टन, डेलावेर
* फेनविक आइल्यान्ड, डेलावेर
* फ्र्यांकफर्ड, डेलावेर
* फ्रेड्रिका, डेलावेर
* जोर्जटाउन, डेलावेर
* ग्लासगो, डेलावेर
* ग्रीनभिल, डेलावेर
* ग्रीनवूड, डेलावेर
* ह्यारिंगटन, डेलावेर
* हार्ट्ली, डेलावेर
* हेन्लोपेन एकर्स, डेलावेर
* हाइल्यान्ड एकर्स, डेलावेर
* होकेसिन, डेलावेर
* हाउस्टन, डेलावेर
* केन्ट एकर्स, डेलावेर
* केनटन, डेलावेर
* लौरेल, डेलावेर
* लेइप्सिक, डेलावेर
* लीवीज, डेलावेर
* लिटल क्रीक, डेलावेर
* लङ्ग नेक, डेलावेर
* म्याग्नोलिया, डेलावेर
* मिडलटाउन, डेलावेर
* मिलफर्ड, डेलावेर
* मिलस्बरो, डेलावेर
* मिलभिल, डेलावेर
* मिलटन, डेलावेर
* न्युआर्क, डेलावेर
* न्यु क्यासल, डेलावेर
* न्युपोर्ट, डेलावेर
* नर्थ स्टार, डेलावेर
* ओसन भ्यू, डेलावेर
* ओडेसा, डेलावेर
* पाइक क्रीक, डेलावेर
* रेहोबोथ बीच, डेलावेर
* राइजिंग सनलेबानन्, डेलावेर
* रिभरभ्यू, डेलावेर
* रोड्नी भिलेज, डेलावेर
* सीफर्ड, डेलावेर
* सेल्बीभिल, डेलावेर
* स्लःटर बीच, डेलावेर
* स्मीर्ना, डेलावेर
* साउथ बेथ्यानी, डेलावेर
* टाउनसेन्ड, डेलावेर
* भ्वाला, डेलावेर
* विल्मिंगटन, डेलावेर
* विल्मिंगटन म्यानोर, डेलावेर
* वूड्साइड, डेलावेर
* वूड्साइड इस्ट, डेलावेर
* वायोमिंग, डेलावेर

## स्वयादिसँ
* देलावेर

पुचः:देलावेर
यमकवग्गो

**यमकवग्गो** बुद्ध धर्मया ग्रन्थ त्रिपिटकया सुत्तपिटकया खुद्दकनिकायया धम्मपदया छगू वग्गो (वर्ग) वा पुचः ख। बुद्ध धर्मया उपदेशया थ्व पुचलय् निता जोदा नःगु (यमक) उपदेशतेत नापं स्वाना तयातःगु दु। यमकवग्गोय् सकलय् २०पु उपदेश दु। 

## दसु
यमकवग्गोया रचना शैलीया छगू दसु थ्व कथं दु -

१.
मनोपुब्बङ्गमा धम्मा, मनोसेट्ठा मनोमया।
मनसा चे पदुट्ठेन, भासति वा करोति वा।
ततो नं दुक्खमन्वेति, चक्‍कंव वहतो पदं॥

२.
मनोपुब्बङ्गमा धम्मा, मनोसेट्ठा मनोमया।
मनसा चे पसन्‍नेन, भासति वा करोति वा।
ततो नं सुखमन्वेति, छायाव अनपायिनी॥

अर्थ :
१. मन धर्म स्वया पूर्व/न्ह्य वइ, मन हे मनोमय (प्रधान) ख। मनं मभिंकः ज्या वा खँ ल्हासा दुःखं मनुयात घःचालं बैलयात ल्यु थें हे लितुलि। 

२. मन धर्म स्वया पूर्व/न्ह्य वइ, मन हे मनोमय (प्रधान) ख। मनं भिंकः ज्या  वा खँ ल्हासा सुखं मनुयात किचलं ल्यु थें हे लि। 

## लिधंसा

पुचः:तिपितक
तातोपानी

तातोपानी धाःगु क्वय् बियातःगु थाय्‌त जुइफु-
* तातोपानी गाविस, सिन्धुपाल्चोक जिल्ला
* तातोपानी गाविस, सुर्खेत जिल्ला
* तातोपानी (भुरुङ)
* तातोपानी गाविस, जुम्ला जिल्ला
एककनिपात

**एककनिपात** त्रिपिटकया सुत्रपिटकया अङ्गुत्तरनिकायया छगू निपात ख। 

## वग्ग
थ्व निपातया वग्ग थ्व कथं दु -

* रूपादिवग्गो
* नीवरणप्पहानवग्गो
* अकम्मनियवग्गो
* अदन्तवग्गो
* पणिहितअच्छवग्गो
* अच्छरासङ्घातवग्गो
* वीरियारम्भादिवग्गो
* कल्याणमित्तादिवग्गो
* पमादादिवग्गो
* दुतियपमादादिवग्गो
* अधम्मवग्गो
* अनापत्तिवग्गो
* एकपुग्गलवग्गो
* एतदग्गवग्गो
* अट्ठानपाळि
* एकधम्मपाळि
* पसादकरधम्मवग्गो
* अपरअच्छरासङ्घातवग्गो
* कायगतासतिवग्गो
* अमतवग्गो

## लिधंसा

## स्वयादिसँ
* अङ्गुत्तरनिकाय

पुचः:तिपितक
हिफ्वः

**हिफ्वः** हि थें हे ह्याउंसे च्वंगु छता स्वां व थन्यागु स्वां ह्वइगु मांया नां ख।

## स्वयादिसँ
* स्वां

पुचः:स्वांमा
ग्वःपुसा

**ग्वःपुसा** वा **ग्वः** धाःगु बोतानीइ स्वामाय् नसा स्वथनेत थी-थी कथं परिमार्जित जूगु संरचना ख। स्वांमातेसं थन्यागु संरचनातयेत चिकुला वा सुक्खा लाय् म्वायेत, मेगु ऋतुइ ह्वयेत व अमैथुमिक कथं न्हुगु मां बुइकेत छ्यलि।  हि स्वांमाय् आपालं निथासय् दै- माया जराय् व स्तेम (कचा)।

## थीथी ग्वः

## लिधंसा

## स्वयादिसँ
* स्वांमा

पुचः:स्वांमा
जवाःज्या

**जवाःज्या** धाःगु पशुतयेत मनुया फाइदाया निंतिं लहिनिगु व पशुयागु विचा यायेगु ज्या ख। थुकियात सेलेक्तिभ ब्रिदिंग (selectively breeding) छ्येला पशुतयेगु ज्या वःगु गुणतयेत अप्वइकिगु, व बुंज्याय् छ्यलेज्युगु गुण भिंक कायेगु ज्या नं ख। साधारनकथं हलिमय् सा, मे, दुगु, फै, फा, खिचा, उंथ, सल, किसि, गरा आदिया जवाःज्या याइ। 

## लिधंसा

पुचः:बुंज्या
ह्यालोजेन

**ह्यालोजेन** (**halogens**) पिरियोदिक तेबलया छता ग्रुप ख। थ्व ग्रुपय् न्यागु रसायनिक रुपय् समानता दूगु तत्त्व ला। थ्व तत्त्वत फ्लोरिन (F), क्लोरिन (Cl), ब्रोमिन (Br), आयोदिन (I), व एस्तातिन (At) ख। मनुनं दयेकूगु तत्त्व ११७ (उनउनसेप्तियम) नं ह्यालोजेन जुइफु। आधुनिक आइयुपिएसि नामाकरण कथं थ्व ग्रुपया नां **ग्रुप १७** ख।

ह्यालोजेन पिरियोदिक तेबलया छगू जक्क थन्यागु ग्रुप ख गुकिया तत्त्वत, मानक क्वाजः व चापय्, पदार्थया स्वंगु हे अवस्थाय् (ठोस, तरल व वायु) दयाच्वनि। हाइद्रोजन नाप स्वाना सकल ह्यालोजेनतेसं एसिद दयेकि। आपालं ह्यालोजेनततयेगु शुद्ध रुप खानी वा लवणं पिकायेछिं। मध्य ह्यालोजेनत, अर्थात क्लोरिन, ब्रोमिन व आयोदिनयात दिस्‌इन्फेक्तेन्तया रुपय् छ्यलिगु या। सकल ह्यालोजेन तक्सिक (toxic) जु।

## स्वयादिसँ
* पिरियोदिक तेबल

पुचः:ह्यालोजेन
पुचः:तत्त्व
नोबल ग्यास

**नोबल ग्यास** (**noble gases**) धागु पिरियोदिक तेबलया छगू तत्त्व पुचः (ग्रुप) ख। मानक क्वाजः व चापय् थ्व तत्त्वपुचःया सकल तत्त्व रङ्गहीन, बासहीन, मोनोएतमिक रुपय् सिक्क हे म्हो रसायनिक प्रक्रियाय् ब्वति काइगु थ्व पुचःया पुचःगुण ख। प्राकृतिक रुपय् दयाच्वनिगु खुगु नोबल ग्यासत हिलियम (He), नियोन (Ne), आर्गन (Ar), क्रिप्टन (Kr), जेनन (Xe), व रेदियोएक्तिभ रेडन (Rn) ख।

पिरियोदिक तेबलया न्हापांगु खुगु पिरियदय् नोबल ग्यासत पाय्‌छिकथं **ग्रुप&nbsp;१८**य् ला। थ्व स्वया लिपाया पिरियदय् धाःसा विकिरणशीलताया कारणं ग्रुप १४या तत्त्व फ्लेरोभियमं ग्रुप १८या तत्त्व उनउनअक्टियमया थासय् नोबल ग्यासया छुं प्रकृति क्यनिगु या।   नोबल ग्यासतयेसं साधारण कथं सिक्क हे तच्वगु अवस्था मदइबिलय् तक्क मेगु तत्त्व नाप स्वापू तैमखु। थ्व कथं स्वापू मतइगु जूगुलिं थ्व ग्यासतयेत रसायनिक प्रकृया मजुइमाःगु थासय् छ्यलिगु या। दसु: आर्गनयात चिमय् तङ्ग्स्तेन बाला अक्सिकरण पनेत छ्यलि; नापं, हेलियमयात सिक्क गावंगु समुद्रय् वनिपिं दाइभरतयेगु सासः ल्हाइगु ग्यासय् अक्सिजन व नाइट्रोजन विशाक्तता म्हो यायेत छ्यलि।

नोबल ग्यासतेगु गुणतेत एतमिक संरचनाया आधुनिक विचाःतेसं बांलाक्क व्याख्या यागु दु: थुमिगु भ्यालेन्स इलेक्त्रोनया पिनेया शेल "पूर्ण" जूगुलिं थ्व तत्त्वपुचःया पुचःतेसं रसायनिक प्रक्रियाय् ब्वति मकाइगु या। थ्व सकल तत्त्वपुचः छ्यला छुं सलय् जक्क कम्पाउन्द दयेकेफूगु अवस्था दु। छुं नं नोबल ग्यासया नाइगु फुति व दाइगु फुति सिक्क नापं ला, थ्व फुतित  स्वया म्हों पा; अर्थात, थ्व तत्त्वपुचःया तत्त्वत सिक्क हे म्हो क्वाजलय् जक्क ति रुपय् दयाच्वनि। 

नियोन, आर्गन, क्रिप्टन, व जेननया शुद्ध रुप वायुमन्दलं वायु विभाजन इकाइय् वायु तरलीकरण व आंशिक आसवन प्रकृयां याइ। हिलियमयात धाःसा हिलियम अप्व दूगु प्राकृतिक ग्यास फिल्दय् क्रायोजेनिक वायु विभाजन प्रकृया छ्यला, व रेदनयात विकिरणशील रेदियम तत्त्वया विकिरणीय क्षयया लिच्वःया रुपय् दयेकिगु या। नोबल ग्यासतेत आपालं छ्यलिगु उद्योगय् चिम उद्योग, वेल्दिङ्ग, व अन्तरिक्ष अन्वेषण मू उद्योग ख। हिलियम-अक्सिजन श्वसन ग्यास प्रायः गा वंगु समुद्रय् क्वबाइपिंसं समुद्रय्  स्वया गावंगु थासय् क्वबायेत छ्यलि, थन्यागु गालय् अक्सिजन तक्सेमिया जुइगु, नाइत्रोजन नार्कोसिस जुइगु आदि जुइफु। 

## लिधंसा

पुचः:तत्त्व
येँया महाबिहार

येँदेसय् बुद्ध धर्मया ताःहाकःगु इतिहास दु। थ्व येँदेसय् बज्रयान बुद्ध धर्मया १८गु मू बहाः (महाबिहार) व थ्व मूबहाःत नाप स्वापू दूगु कचा बहाः व बहीत दु। येँदेसय् दयाच्वंगु बुद्ध धर्मया महाबिहार थ्व कथं दु -
## थःने
१) मैत्रीपुर महाबिहार (क्वाःबहाः), २) हेनाकर महाबिहार (ध्वाकाबहाः), ३) हेमवर्ण महाबिहार (गंबहाः), ४) रत्नकेतु महाबिहार (झ्वाः बहाः), ५) सुरतश्री महाबिहार (तक्षेबहाः), ६) कनकचैत्य महाबिहार (जनबहाः), ७) केशचन्द्र कृत पारावर्त महाबिहार (इतुंबहाः), ८) रत्नकीर्ति महाबिहार (मखंबहाः), ९) मुलश्री महाबिहार (मुबहाः), १०) मन्त्रसिध्दि महाबिहार (सवलबहाः), ११)राजकीर्ति महाबिहार (तेबहाः), १२) श्रीखण्ड तरमुल महाबिहार, 
## क्वःने
१३) ब्रह्मचक्र महाबिहार (ओमबहाः), १४) बज्रशील महाबिहार (इकुबहाः), १५) मुनिसंघ महाबिहार (मिखाबहाः), १६) कृति पुण्य महाबिहार (लगंबहाः), १७) मणिसिंह महाबिहार (मुसुंबहाः दुने च्वंगु) व १८) मणिसंघ महाबिहार (मुसुंबहाः पिने च्वंगु)। 

## इतिहास
ने.सं. ५१८स शाक्यभिक्षु उदय्ब्रम्हया नांम दयाच्वंगु ताडपत्र येँया महाबिहारतेगु बारेय् लूगु छगू मू दस्ताबेज ख। थ्व ताडपत्र कथं येँदेसया महाबिहारतेत थ्व कथं बायातःगु दु-
* थथुप्वीं (सुवर्णप्रणालि महानगर): मैत्रीपुर महाबिहार (क्वाःबहाः), रत्नकेतु महाबिहार (झ्वाःबहा), हेनाकर महाबिहार (ध्वाकाबहाः), हेमबर्ण महाबिहार (गंबहाः)। आचाःगु चिल्लाथ्व १२।
* दथुप्वीं (अशोकमण्डप महानगर): दथुत्वाःया सुरतश्री महाबिहार (तक्षे बहाः), कनकचैत्य महाबिहार (जनबहाः), केशचन्द्रकृत पारावर्त महाबिहार (इतुंबहाः), रत्नकिर्ति महाबिहार (मखंबहाः), मुलश्री महाबिहार (मुबहाः), मन्त्रसिद्धि महाबिहार (सवलबहाः), राजकीर्ति महाबिहार (तेबहाः)। संघ मुनिगु: चउलाथ्व १५।
* लायकूप्वीं (काष्ठमण्डप महानगर): श्रीखण्ड तरमुल महाबिहार (सिखोमुबहाः)। पोहेंलागा १: पोहेलापूजा भ्वय् व बछलागा १: गुथिया नामं निक्वः प्वीं आचाःगु न्यायेकेगु।
* क्वःनेप्वीं (मञ्जुपत्तन महानगर): ब्रम्हचक्र महाबिहार (ओमबहाः), बज्रशिल महाबिहार (इकुबहाः), मुनिसंघ महाबिहार (मिखाबहाः), कृतिपुण्य महाबिहार (लगं बहाः), मणिसिंह महाबिहार (दुनेया मुसुंबहाः), मणिसंघ महाबिहार (पिनेया मुसुंबहाः)।

## लिधंसा

## स्वयादिसँ
* बज्राचार्य
* यलया बिहार

पुचः:नेवाः
फिपू

**फिपू** (**mica**) सालुसे च्वंगु सिलिकेत फिया पूतेगु छगू पुचः ख। थ्व पुचलय् यक्व पूर्ण बेसल क्लिभेज दूगु खनिजत दु। थ्व पुचःया सकल फि मोनोक्लिनिक (monoclinic), दु व मित्थाषट्भुज (pseudohexagonal) क्रिस्तल दयेकिगु पाखे उन्मुख जु। नापं, थ्व पुचःया कम्पाउन्दतेगु रसायनिक संरचना ज्व। 

## संरचना
रसायनिक कथं फिपूतेगु संरचनायात थ्व मंका फर्मुलां प्रतिनिधित्त्व या
:*X*2*Y*४–६*Z*८O२०(OH,F)४
:गुकिलि *X* K, Na, वा Ca वा गब्लें-गब्लें Ba, Rb, वा Cs जुइफु;
:*Y* Al, Mg, वा Fe वा गब्लें-गब्लें Mn, Cr, Ti, Li, आदि जुइफु;
:*Z* प्रधानरुपय् Si वा Al, व म्हो थासय् Fe<sup>3+</sup> वा Ti जुइफु।
संरचनाकथं, फिपूतेत दाइअक्ताहेद्रल (*Y* = ४) व त्राइअक्ताहेद्रल (*Y* = ६)या रुपय् कायेछिं। यदि *X* आयोन K वा Na जुसा फिपूयात "साधारण" फिपू धाइ धाःसा *X* आयोन Ca जुसा फिपूयात "brittle" फिपू धाइ।

## लिधंसा

## स्वयादिसँ
* चा
* फि
* खनिज

पुचः:फि
पुचः:खनिज
बेंगलूरू ग्रामीण जिल्ला

**बेङ्गलूरु ग्रामांतर जिल्ला** कर्नाटकया छगू जिल्ला ख। थ्व जिल्ला सन् १९८६स बेंगलूरु जिल्लायात बॆंगळूरु नगर व बॆंगळूरु ग्रामांतरय् विभाजन यासें पलिस्था याःगु ख। बेंगळूरु ग्रामांतर जिल्लाय् ४ तालूका, ३५ होबलि, १,७१३ गां, ९ नगर व २२९ ग्राम पंचायत दु। 

## तालुका

M.Corp= Municipal Corporation
C.M.C= City Municipal Corporation
T.M.C= Town Municipal Corporation
T.P= Town Panchayat

## जनसंख्या
सन् २०११स जनगणना कथं थ्व जिल्लाया तालुका व ग्रामीण जनसंख्या थ्व कथं दु-

## स्वयादिसँ
* कर्नाटक

पुचः:कर्नाटकया जिल्ला
चिल्लाथ्व दुवादसि

**** नेपाल सम्बतया छन्हु ख। थ्व दिं खुनु जूगु घटना थ्व कथं दु-

## तजिलजि
* थथुप्वीं (सुवर्णप्रणालि महानगर)स दुथ्याःगु मैत्रीपुर महाबिहार (क्वाःबहाः), रत्नकेतु महाबिहार (झ्वाःबहा), हेनाकर महाबिहार (ध्वाकाबहाः), हेमबर्ण महाबिहार (गंबहाः)या आचाःगु।
 
## स्वयादिसँ
* नेपाल सम्बत

पुचः:दुवादसि
बछलागा पारु

**** नेपाल सम्बतया छन्हु ख। थ्व दिं खुनु जूगु घटना थ्व कथं दु-

## तजिलजि
* येँया श्रीखण्ड तरमुल महाबिहार (सिखोमुबहाः) गुथिया नामं निक्वः प्वीं आचाःगु न्यायेकेगु।

## स्वयादिसँ
* नेपाल सम्बत

पुचः:पारु
दक्षिण कन्नड जिल्ला

**दक्षिण कन्नड जिल्ला** भारतया कर्नाटक राज्यया छगू जिल्ला ख। थ्व तालुकाय् कर्नाटकया महत्त्वपूर्ण वाणिज्य केन्द्र मंगलूरु नगर ला। थ्व जिल्ला समुद्रतटय् लाःगु कर्नाटकया छगू जिल्ला ख। थ्व जिल्लाय् राज्य भाषा कन्नड नापं तुलु भाय् ल्हाइपिनिगु नं तःधंगु जनसंख्या दु। नापं, कोंकण भाय् ल्हाइपिं मनूतेगु नं यक्व जनसंख्या दु। थ्व जिल्ला स्वया दक्षिणय् केरला राज्य दूगुलिं थन मलयालम भाय् नं छ्यलातःगु खनेदु। दक्षिण कन्नड जिल्ला थःगु उर्वर बुंया कारणं स्थानीय रुपय् बुंज्याया केन्द्र जुयाच्वन। नापं, समुद्र तटय् लाःगुलिं थन समुद्रया बनय्‌ज्या नं यक्व जु। थ्व जिल्लाय् यक्व मेदिकल व इञ्जिनियरिङ कलेजत नं दु। थनया कलेजय् भारत नापं जःलाखःला देय्‌या ब्वमित नं ब्वनेत वैगु या।    

## तालुका
थ्व जिल्लाया तालुकात थ्व कथं दु-

M.Corp= Municipal Corporation
C.M.C= City Municipal Corporation
T.M.C= Town Municipal Corporation
T.P= Town Panchayat

## जनसंख्या
सन् २०११स जनगणना कथं थ्व जिल्लाया तालुका व ग्रामीण जनसंख्या थ्व कथं दु-

## ऐतिहासिक थाय्
right|thumb|200px|दक्षिण कन्नड जिल्ला

**[[धर्मस्थळ]]**: श्री मंजुनाथ स्वामि देवास्थान.

**[[कद्रि]]**: श्री मंजुनाथेश्वर देवस्थान.

**[[कटीलु]]**: श्री दुर्गापरमेश्वरि देवस्थान.

**[[नॆल्लितीर्थ]]**:श्री सोमनाथेश्वर गुहालय.

**[[कुक्कॆ सुब्रह्मण्य]]**: श्री सुब्रह्मण्य स्वामि देवस्थान कुक्कॆ.

**[[श्री सुब्रह्मण्य]]**: शांतिमॊगरु श्री सुब्रह्मण्य स्वामि देवस्थान .

**[[कार्कळ]]**: गॊम्मटेश्वर बॆट्ट, चतुर्मुख बसदि, अनंतशयन देवस्थान, कार्कळ पडुतिरुपति वॆंकटरमण देवस्थान.

**[[कार्कळ]]**: अत्तूरु सैंट् लारॆन्स् चर्च्.

**[[पुत्तिगॆ]]**: महातोभार श्री सोमनाथेश्वर देवस्थान.

**[[कॊड्यड्क]]**:श्री अन्नपूर्णेश्वरि देवस्थान.

**[[पॊळलि]]**: श्री  राजराजेश्वरि देवस्थान.

**[[बप्पनाडु]]**: श्री दुर्गापरमेश्वरि देवस्थान.

**[[सोमेश्वर]]**: श्री सोमनाथेश्वर देवस्थान.

**[[कृष्णापुर]]**:थ्व अष्टमठ पुचःया छगू कृष्णापुर मठया शाखा ख।

**[[उळ्ळाल]]**: दर्गा.

**[[पुत्तूरु]]**: श्री महालिंगेश्वर देवस्थान.

**[[मंगळूरु]]**:मस्जिद् तक्वा पंप्वॆल्.

**[[पुत्तूरु]]**: दर्गा शरीफ् माडन्नूर्.

**[[पुत्तूरु]]**: दर्गा शरीफ् बैतड्क.

**[[बॆळ्तंगडि]] **: दर्गा शरीफ् काजूर्.

सैंट् आलोशियस् चर्च मंगळूरु

विठल श्री सोमनाथेश्वर देवस्थान, दरॆगुड्डॆ.

श्री शंभुलिंगेश्वर देवस्थान, दरॆगुड्डॆ.

**[[कॊक्कड]] **:सौतड्क   श्री महागणपति देवस्थान

## स्वयादिसँ
* कर्नाटकया जिल्ला

पुचः:कर्नाटकया जिल्ला
धारवाड जिल्ला

right|thumb|300px|धारवाड जिल्ला
**धारवाड जिल्ला** भारतया कर्नाटक राज्यया छगू जिल्ला ख। थ्व जिल्लाया मू नगर थ्व कथं दु-
* अल्नभर
* अनिगेरी
* हुब्ली-धारवाद
* कल्घाटगी
* कुन्दगोल
* नवलगुण्ड

थ्व जिल्लाया तालुका थ्व कथं दु-

M.Corp= Municipal Corporation
C.M.C= City Municipal Corporation
T.M.C= Town Municipal Corporation
T.P= Town Panchayat

## जनसंख्या
सन् २०११या जनगणना कथं थ्व जिल्लाया मंका जनसंख्या १८,४७,०२३ दु, गुकिलि मिजं ९,३७,२०६ व मिसा ९,०९,८१७ दु। जिल्लाया विस्तार ४२६० कि.मी दु, धाःसा जनघनत्त्व ४३४ प्रति कि.मी दु। सन् २०११स जनगणना कथं थ्व जिल्लाया तालुका व **ग्रामीण जनसंख्या** थ्व कथं दु-

## मू मनू
थ्व जिल्लाय् थीथी विधाय् नांजाःपिं मनूत दु। 

### संगीत
हिन्दुस्तानी संगीत पद्धतिया थ्व थासय् यक्व प्रभाव दु। थ्व थाय्‌या नां जाःपिं संगीतज्ञ थ्व कथं दु-
*पण्डित् भीमसेन जोशी
*पण्डित् मल्लिकार्जुन मन्सूर्
*पण्डित् बसवराज राजगुरु
*गंगूबायि हानगल्
*कुमार गंधर्व
*संगीता कट्टि (सुगम संगीत)
* कैवल्य गुरव
* माधव गुडि
*फ्रवीण गॊडखिंडि(कॊळलु वादन)
*गीता जावडेकर

### साहित्य
कन्नड साहित्यय् धारवाड जिल्लाया योगदान दु। कन्नड साहित्यया अनेक दिग्गजतेगु कर्मभूमि धारवाड जूगु दु। धारवाड जिल्लाय् आधारित छुं साहित्यकार थ्व कथं दु:
*आनंदकंद(बॆटगेरि कृष्णशर्म)
*आर्.सि.हिरेमठ
*आर्य 
*आलूरु वॆंकटरायरु 
*उत्तंगि चन्नप्प 
*ऎं.ऎं.कलबुर्गि
*ऎं.जीवन
*ऎं.डि.गोगेरि 
*ऎन्.कॆ.कुलकर्णि 
*ऎस्.शॆट्टर् 
*ऎस्.सि.नंदीमठ 
*किट्टॆल्। रॆवॆरॆंड किट्टॆल्
*कीर्तिनाथ कुर्तकोटि 
*गदिगॆय्य हुच्चय्य हॊन्नापुरमठ
*गिरड्डि गोविंदराज
*गिरीश् कार्नाड्। गिरीश कार्नाड (ज्ञानपीठ सिरपां हनेधुंकूगु)  
*गीता कुलकर्णि
*चंद्रशेखर कंबार 
*चंद्रशेखर पाटील 
*चन्नवीर कणवि 
*चॆन्नक्का पावटॆ (ऎलिगार)
*ज.च.नि
*जि.ऎस्.आमूर
*जि.बि.जोशि(जडभरत)। जि.बि.जोशि
*जि.वि.कुलकर्णि
*द रा बेंद्रॆ। द.रा.बेंद्रॆ (ज्ञानपीठ सिरपां हनेधुंकूगु) 
*द.बा.कुलकर्णि 
*दमयंति नरेगल्
*धोंडॊ नरसिंह मुळबागल
*ना.श्री.राजपुरोहित
*पंचाक्षरि हिरेमठ
*पा.वॆं.आचार्य(लांगूलाचार्य) 
*पाटील पुट्टप्प
*पि.बि.कल्लापुर 
*पि.बि.देसायि
*बसवराज कट्टीमनि
*भालचंद्र घाणेकर
*मंदाकिनि पुरोहित 
*मनोहर भालचंद्र घाणेकर
*मातॆ महादेवि 
*मालति पट्टणशॆट्टि 
*मेवुंडि मल्लारि 
*मोहन नागम्मनवर 
*रंगनाथ दिवाकर 
*रा.ह.देशपांडॆ
*राघवेंद्र खासनीस 
*राजशेखर भूसनूरुमठ
*राजीव देशपांडॆ 
*रावबहाद्दूर(आर्.बि.कुलकर्णि)
*किट्टॆल्। रॆवॆरंड किट्टल्
*रॊद्द श्रीनिवासराव् 
*ललितांब वृषभेंद्रस्वामि 
*लोहित नाय्कर
*वरदराज हुयिलगोळ 
*विनायककृष्णगोकाक। वि.कृ.गोकाक (ज्ञानपीठ सिरपां हनेधुंकूगु)
*वि.सि.ऐरसंग
*विनीत रामचंद्ररायरु
*वीणा शांतेश्वर 
*व्यास देशपांडॆ 
*शं.बा.जोशि 
*ऎं.ऎल्. एणगि 
*शंकर मॊकाशि पुणेकर 
*शांतादेवि कणवि 
*शांतादेवि माळवाड 
*शुभदा अमिनभावि
*शैला छब्बि
*श्यामलादेवि बॆळगावि
*श्रीरंग 
*सं.शि.भूसनूरुमठ 
*सरोजिनि महिषि
*सालि रामचंद्ररायरु 
*सिद्धलिंग पट्टणशॆट्टि 
*सुकन्या मारुति 
*सुदर्शन देसायि 
*सुनंदा बॆळगांवकर
*सुमित्रा हलवायि
*सोमशेखर इम्रापूर 
*हनुमाक्षि गोगि
*हेमलता महिषि
*हेमा पट्टणशॆट्टि
*दुर्गादास् कॆ.आर्.
*डा. सिद्धराम कारणिक

### कलाकार
### रंगभूमि कलाकार
* ऎम्.ऎस्.कॊट्रेश् (कन्नड रंगभूमि)
* श्रीमति. नागरत्नम्म. हॊसमनि
* यशवंत सरदॆशपांडॆ
* मालति सरदॆशपांडॆ 
* श्रीकृष्ण संपगांवकर्
*  अविनाश् कामत् (मुंबै कन्नड रंगभूमिइ सक्रिय)
* बसवराज मनसूर 

### चित्र कलाविद
* ऎं आर् बाळिकायि
* सि डि जॆट्टॆण्णवर
* ऎं जॆ बंग्लेवाले
* शेखर बळ्ळारि.
* सतीश पूजारि
* शंकर् कॆ वि.
* विजयलक्श्मि यावगल्

## स्वयादिसँ
* कर्नाटकया जिल्ला

पुचः:कर्नाटकया जिल्ला
ईं

**ईं** धाःगु छकथंया ल्हा-ज्याभः ख। थ्व ज्याभःयात बुंज्याय् घाँय्, कि व स्वांमा चायेत छ्यलिगु या। साधारनकथं थ्व ज्याभः छगू चाकुलाःगु नःयात त्वाल्हाना पूमवंगु चाकुला दयेका दुनेया भाग पाचुसे च्वंक दयेकातइ। हलिमय् यक्व कथंया ईं छ्यलातःगु खनेदु। नः युग न्ह्यथंगु ई निसें थौंतक्कया ईलय् सच्छिक्व कथंया प्रादेशीक ईं नः छ्यला व लिपा स्तिल छ्यला दयेकूगु दु। 

## लिधंसा

पुचः:ज्याभः
पुचः:नेवाः ज्याभः
इसि

thumb| इसिया प्यंगू प्रजाति। घडीया दिशाय् च्वय् देपानिसें: बोल्डर रास्पबेरी, कोरियन रास्पबेरी, अष्ट्रेलियन नेतिभ रास्पबेरी, व मरिसस रास्पबेरी .

**इसि** धाःगु छजाति नेयेज्युगु सि ख। थ्व सि गुलाफ माचाछि (Rosaceae)या *[[रुबस]]* (Rubus) जेनसया Idaeobatus सबजेनजया थीथी माय् सयेगु या। इसि छगु बहुवर्षीय मा ख व थुकिया सिंदूगु दं दै। 

## संरचना
इसिया ब्व (Anatomy of Isi)या तेक्स्तकिपा

               (1) पु
              (Drupelets)
               _.._.._
             .' o   o '.
            :  o   o   o :  <-- म्हासुगु सि (Yellow Fruit)
             '._ o   o _.'
                '-...-'
                 \   /
             _____\ /_____  <-- (2) फिफः (Sepals)
            /      |      \
                   |
                   | <---- (3) दं(Stem)
              __   |   __
             /  \  |  /  \
            (    ) ^ (    ) <--- (5) हः (Leaf)
             \__/ / \ \__/
                 /
            (4) कं
             (Thorn)

१. पु (Drupelets): इसिया दुने दइगु चिचिधंगु रसं जाःगु पु, गुगु मुंकाः छगः हे सि जुइ। २. फिफः (Sepals/Calyx): सिया क्वय् च्वनीगु वांगु ब्व, गुकिं सियत ज्वना तइ। ३. दं (Stem): सिमाय् स्वानाच्वनीगु ब्व। ४. कं (Thorn): इसिया मा-य् दइगु कं। ५. हः (Leaf): मा-य् दइगु वांगु हः।

## प्रजाति
thumb| बैजनीसे च्वंगु रास्पबेरी हाइब्रिड
*रुबस* सबजेनस *आइडेओबेटसय्* दूगु इसिया प्रजातिया दसु:

* *रुबस क्रेटेजिफोलियस* (एसियाली रास्पबेरी)
* *रुबस गुनियानस* (तस्मानियाया अल्पाइन रास्पबेरी)
* *रुबस आइडेयस* (ह्याउँगु रास्पबेरी बाय् युरोपियन ह्याउँगु रास्पबेरी)
* *रुबस ल्यूकोडर्मिस* (तुयुगु सिमा रास्पबेरि बाय् पश्चिमी रास्पबेरि, वँचुगु रास्पबेरि, हाकुगु रास्पबेरि)
* *रुबस ओक्सिडेन्टलिस* (हाकुगु रास्पबेरि)
* *रुबस पार्भिफोलियस* (अष्ट्रेलियाया आदिवासी रास्पबेरी)
* *रुबस फोनिकोलासियस* (वाइन रास्पबेरी बाय् वाइनबेरि)
* *रुबस रोजिफोलियस* (मोरिसस रास्पबेरि)
* *रुबस स्ट्रिगोसस* (अमेरिकी ह्यांगु रास्पबेरी) (बाय् *आर।&nbsp;आइडियस* var. *स्ट्रिगोसस* )
* *रुबस एलिप्टिकस* (म्हासुगु हिमालयन रास्पबेरी):(Rubus ellipticus) थ्व नेपाःया पाखा व गुं लागाय् आकाझाकां बुइगु छता नांजाःगु सि खः। थ्व सिया माय् कँ दइ, अले थ्व म्हासुगु रङ्गया जुइ। थ्व सि नइबलय् तसकं रसं जाःगु, चाकु-पाउँगु सवाः वइ। विशेष यानाः चैत्र–बैशाखया ईलय् थ्व सि ह्वइ। गुंइ वा पाखाय् वनिपिं मनुतय्सं थ्व सि ययकां नइगु या। उसाँय्या ल्याखं नं थ्व सि तसकं बांलाः ।
* *रुबस फ्राक्सिनिफोलियस* (माउन्टेन रास्पबेरी, दक्षिणपूर्वी एसिया व प्रशान्त महासागरय्)

*रुबसया* यक्वं प्रजाति, गुकियात रास्पबेरि नं धाइ, मेगु उपजातिइ वर्गीकृत याइ, गुकी दुथ्याः:

* *रुबस डेलिसिओसस* (बोल्डर रास्पबेरी, सबजेनस *एनोप्लोबेटस* )
* *रुबस ओडोरेटस* (स्वां ह्वइगु रास्पबेरी, सबजेनस *एनोप्लोबेटस* )
* *रुबस निभालिस* (च्वापु रास्पबेरी, सबजेनस *चामेबेटस* )
* *रुबस आर्कटिकस* (आर्कटिक रास्पबेरी, सबजेनस *साइक्लाक्टिस* )
* *रुबस सिबोल्डि* (मोलुक्का रास्पबेरी, सबजेनस *मालाचोबेटस* )

## स्वयादिसँ
* सि

पुचः:सि
ग्वःफय्

**ग्वःफय्** (cyclone) धाःगु छगू चाकलाक्क सनिगु फय् ख। थ्व फय् पृथ्वीया दिशाय् बाहावना च्वनि।  थ्व फसय् साधारणकथं दुनेपाखे स्पाइरल कथं बाहावनाच्वंगु फय् दै। थ्व फय् उत्तरी गोलार्धय् एन्ति-क्लकवाइज व दक्षिणी गोलार्धय् क्लकवाइज कथं बाहा वै। आपालं तःधंगु ग्वःफय् म्हो वायुमण्डलीय चाप दूगु थासय् दयाच्वनि।  

## लिधंसा

पुचः:मौसम
खुं

**खुं** धाःगु पपु दूगु ब्वइपिं झंगः ख। यक्व कथंया खुंतयेत इमिगु थीथी गुणया आधारय् नां बियातःगु खनेदु। थुकिया छुं दसु थ्व कथं दु-
* इखुं
* बःखुं
* चखुं
* मिखुं
* लखुं (खुखुचा) (Quail) 

## लिधंसा

पुचः:झंगः
हा

हा खँग्वःयात क्वय् बियातःगु रुपय् थुइके छिं-
* हा (की): छजाति की
* हा (मा): स्वामां, सिमाया कुचा
* हा (लः) क्वाःगु लखं दयेकिगु खसु
हा (मा)

भास्कुलर माय्, साधारनकथं, हा धाःगु माया चाक्वसं दैगु कुचा ख। थ्व माया हः मदूगु दं मदूगु कुचा ख। थुकिया मू ज्या थ्व कथं दु-
* लः व इन्‌अर्ग्यानिक नसाः पदार्थ स्वसेयायेगु 
* मायात बुंइ पिना संरचनागत समर्थन यायेगु
* नसा स्वथनिगु 
* न्हुगु मा बुइकिगु

## स्वयादिसँ
* बोतानी

पुचः:बोतानी
चक्वाः

**चक्वाः** धाःगु छजाति झंगः ख। थ्व झंगः **Alaudidae** परिवारय् ला। थ्व परिवारया सकल प्रजाति पुलां हलिमय् व उत्तर व पूर्व अस्त्रेलियाय् ला धाःसा छप्रजाति हर्न्द लार्क जक्क उत्तर अमेरिकाय् ला। थ्व झंगः यक्व थासय् म्वायेफःसां आपालं सुक्खा थासय् म्वाइगु या। 

## लिधंसा

## स्वयादिसँ
* झंगः

पुचः:झंगः
माचाछि

**माचाछि**, **छेँजः**, **भ्वछि** बाय् **परिवार** धाःगु छगू सामाजिक इकाइ ख। थ्व इकाइय् मा, अबु, मचा आदि दुथ्या। 

## माचाछि व थःथिति
माचाछि व थःथितिइ क्वय् बियातःपिं मनुत दयेफु- 
* मा
* अबु
* काय्
* म्ह्याय्
* अजा
* अजी
* दाजु
* किजा
* तता
* केंय्
* तःमां
* तःबा
* चमां
* चबा
* कला
* भातः

## स्वयादिसँ
* समाज

पुचः:समाज
जीस्वां

**जीस्वाँ** छकथंया स्वाँ व थन्यागु स्वाँ बुइगु मा ख। वैज्ञानिक रुपय् थ्व(***Jasminum*** ) ओलिभ परिवार (Oleaceae)या छगू जिनस ख। थ्व जिनसय् करिब २०० प्रजातिया स्वाँमा ला। थ्व स्वांमात त्रपिकल व क्वागु तेम्परेत क्षेत्रय् युरोप, एसिया, व अफ्रिकाया आदिवासी स्वां ख। थ्व स्वांमायात थुकिया स्वांया नया निंतिं पिनेगु या। 

## हलिंइ वितरण व ह्वइगु थाय्
जीस्वां युरेसिया, अफ्रिका, ओसियानिया दुनेया अस्ट्रेलियाया उष्णकटिबंधीय व उपोष्णकटिबंधीय क्षेत्रया मूलवासी ख, यद्यपि २०० प्रजातिइ छगू जक्क युरोपया मूलवासी ख।    इमिगु विविधताया केन्द्र दक्षिण एसिया व दक्षिण पूर्व एसियाय् दु । 

भूमध्यसागरीय युरोपय् यक्वं जीस्वांया प्रजाति प्राकृतिककरण जूगु दु । दसुया निंतिं, तथाकथित स्पेनिश ज्यास्मिन ( *Jasminum grandiflorum* ) मूल रुपं पश्चिम एसिया, भारतीय उपमहाद्वीप, उत्तरपूर्वी अफ्रिका व पूर्वी अफ्रिकाया ख, व आः आइबेरियन प्रायद्वीपय् प्राकृतिकीकरण जुल।  

*[[:en:Jasminum_fluminense|Jasminum fluminense]]* (गुकियात गबलें गबलें पाय्छि मजुइकः "ब्राजिलियन ज्यास्मिन" नं धाइ) व *[[:en:Jasminum_dichotomum|Jasminum dichotomum]]* (गोल्ड कोस्ट ज्यास्मिन) हवाई व फ्लोरिडाय् अतिक्रमणकारी प्रजाति ख।   *[[:en:Jasminum_polyanthum|Jasminum polyanthum]] वा* गुलाबी जीस्वां अष्ट्रेलियाय् छगू अतिक्रमनकारी घाँय् ख। 

## लिधंसा

पुचः:स्वां
माकःफ्वंसि

**माकःफ्वंसि** वा ***Annona reticulata*** Annonaceae परिवारया छता देसिदुअस वा सेमि-एभरग्रिन सिमा ख। 
थ्व सिमा थुकिया सिया निंतिं नांजा। थ्व सि थ्व हे जेनसया मेगु प्रजातिइ नं सैगु या, दसु: *[[Annona cherimola|A. cherimola]]* व *[[Annona squamosa|A. squamosa]]*। थ्व सिया सवा चाकुसे च्वनि।

## लिधंसा

पुचः:सि
पुचः:सिमा
बमू

**बमू** धाःगु ला नया म्वाइगु प्राणी ख। सिंह, धुँ, ख्वाँयधुं, चिताधुँ वा तिँधुँ(leopard), माकःधुँ (bear), वँसिप्वलधुँ वा गुंखिचा (wolf) आदि थुकिया छुं दसु ख। छुं बमूतेसं लाजक्क नइ धाःसा माकधुँ थें न्याःगु बमूं ला व मा नितां न। 

## स्वयादिसँ
* प्राणी

पुचः:प्राणी
मंबू

**मंबू** वा **मंबूइगु** वा **edema** (ग्रीक भाषा —*oídēma*, "swelling") छता चिकित्साया लक्षण ख। थ्व अवस्था इन्तरस्तिसियमय्, छ्यंगु स्वया दुने वा म्हया क्याभितिइ असाधारण कथं ति जाया वया जुइ।

## लिधंसा

पुचः:चिकित्साया लक्षण
दबू प्याखं

*[[दबू प्याखं]]* धाःगु दबुलिइ क्यनिगु प्याखं ख। थ्व प्याखनय् प्याखंया बाखः दै व थी-थी भाग दयेफु। नापं, मनुतेसं नवाइगु नं याइ। कःतू प्याखं, गुंपुनीप्याखं, छधाःप्याखं, पूधाप्याखं, मेप्याखं, येन्याःप्याखं थुकिया छुं दसु ख।

## नेपाःया दबू प्याखं
* कातीप्याखं (यल)
* खःप्याखं
* ख्याःप्याखं
* गथुप्याखं

## दबू प्याखंया प्रकार
* मे प्याखं
** ओपेरा
** चिनिया दबू प्याखं

## लिधंसा

पुचः:प्याखं
ताप्लेजुङ नगरपालिका

**** नेपाःया छगू नगरपालिका ख। थ्व नगरपालिकाया पलिस्था सन् २०१४या मे (वि सं २०७१, वैशाख)स फुङलिङ व दोखु गाविस स्वाना जूगु ख। थ्व नगरपालिकाया केन्द्र ताप्लेजुङ बजाः ख। 

## स्वयादिसँ
* नेपाः

पुचः:नेपाःया नगरपालिका
अलःमा

**अलःमा** छजातिया सिमा ख। थ्व सिमां अलः पिकाइगु या। नापं थ्व माया चिकंयात अलःचिकंया कथं नं छ्यलिगु या। 

## स्वयादिसँ
* सिमा

पुचः:सिमा
छुसा

**छुसा** वा **मसला** धाःगु नसाय् सवाः भिंकेत म्हो मात्राय् तइगु तच्वःगु सवाः दूगु नेज्युगु चीज ख। 

## प्रकार
हलिमय् थी-थी कथंया मसलात छ्यलातःगु दु। छुं नां जाःगु मसला थ्व कथं दु-
* ईका (सर्स्यू)
* मल्ता
* एला
* चि (सिंचि Rocksalt, बेचि)
* धनिउ (धनिया, Coriander)
* पःका (रायो)
* पालु
* लवं (Clover)
* लवंत्वाच्चा (Cinnamon bark)
* लाभा Garlic (दसु:येय्‌भिलाभा)
* हलू
* हाम्वः (Sesame)
* हिं (Asafoetida)

## स्वयादिसँ
* नसा

पुचः:नसा
गा

**गा** खँग्वःया क्वय् बियातःगु अर्थ जुइफु-
* गा (भूगोल)
* गा (वसः)
गा (वसः)

**गा** धाःगु म्ह त्वपुइ कथं नेया जुइगु कापः ख।  थ्व कापःयात चिकुलाय् छ्यलिगु या। 

## थी-थी कथंया गा
* अल्मानगा (रेशमया गा)

## लिधंसा

पुचः:वसः
आइकर

**आइकर** धाःगु ह्वः खनेत छ्यलिगु छता ज्याभः ख। थ्व ज्याभः आवश्यकता कथं चिधंगु निसें तःधंगु तक्क दयेफु। थ्व ज्याभः आपालं सिंज्या यायेबिलय् छ्यलिगु या। 

## स्वयादिसँ
* ज्याभः

पुचः:ज्याभः
नेवाः इकाइ

छुं नं भौतिक वस्तु दायेत, लनेत, वा मेगु कथं वस्तुया परिमाण सीकेत हलिमय् थी-थी इकाइ छ्यलिगु या। नेवाः तजिलजिइ छ्यलातःगु छुं इकाइत थ्व कथं दु-

* अँय्‌ता/अँय्‌ताछि (करिब १२५ ग्रामया भार) 
* आना (प्यंगः पैसाया इकाइ, बुंया मापनय् नं छ्यलातःगु)
* कुरि (नीगः तपुलिया इकाइ)
* कुले (निमना दाय्‌गु थल, ४ कुले=फच्छि)
* क्वय् (निगु माइल)
* गज (ल्हातं निकुया दासु) 

## लिधंसा

पुचः:नेवाः तजिलजि