सम्यक दृष्टि

**सम्यक दृष्टि** (पालि भासय्: सम्मादिट्ठि) बुद्ध धर्मया आर्य अष्टांगिक मार्गया दकलय् न्हापांगु व मू ब्वः खः। थ्व धयागु खँयात सत्य व पाय्‌छि रुपं थुइकेगु खः। बुद्ध धर्मय् दुःख मुक्तिया निंतिं सम्यक दृष्टियात तसकं महत्व बियातःगु दु। थुकिया अर्थ भ्रम व अज्ञानतापाखें तापाक्क च्वनाः वस्तुया यथार्थ रुपयात सीकेगु खः।

बुद्धया उपदेश कथं, सम्यक दृष्टि मदयेकं मेमेगु न्ह्यागुं मार्ग नं पाय्‌छि जुइ मफु। थ्व छगू मिखा थें खः, गुकिं लँपु क्यनी। अष्टांगिक मार्गया मेमेगु अंगत गथेकि सम्यक संकल्प, सम्यक वचन, सम्यक कर्म, सम्यक आजीविका, सम्यक व्यायाम, सम्यक स्मृति व सम्यक समाधि सकलें सम्यक दृष्टिया हे लिधंसाय् न्ह्याइ। सम्यक दृष्टिं मनूयात ख्युंं पाखें जः पाखे यंकी।

त्रिपिटकया थीथी सूत्रय् सम्यक दृष्टियात गहन रुपं क्यनातःगु दु। विशेष यानाः मज्झिम निकायया सम्मादिट्ठि सुत्तय् थुकिया विस्तृत व्याख्या दु। थ्व सूत्रय् सारिपुत्रजुं सम्यक दृष्टिया झिखुगू (१६) मू खँ क्यनादीगु दु। थुकिलि अकुशल कर्म, कुशल कर्म, आहार, प्यंगू आर्य सत्य, व झिंनिगू निदान वा प्रतीत्यसमुत्पादयात थुइकेगु हे सम्यक दृष्टि खः धकाः धयातःगु दु।

त्रिपिटकया महाचत्तारिसक सुत्त (मज्झिम निकाय ११७) य् बुद्धं सम्यक दृष्टियात निगू भागय् बायादीगु दु: लौकिक (सास्रव) सम्यक दृष्टि व लोकोत्तर (अनास्रव) सम्यक दृष्टि। लौकिक सम्यक दृष्टिं पुण्य बी, तर थ्व संसारचक्रय् हे स्वानाच्वनी। थुकिलि दानया फल दु, कर्मया फल दु, थ्व लोक व परलोक दु धकाः माने यायेगु खँ लाः।

लोकोत्तर सम्यक दृष्टि धाःगु आर्य मार्गय् दुहां वनेधुंकूपिं व निर्वाणया लँपुइ वनाच्वंपिनिगु दृष्टि खः। थ्व प्रज्ञानाप स्वानाच्वनी। अविद्यायात पूर्ण रुपं नष्ट यानाः प्यंगू आर्य सत्ययात साक्षात् यायेगु ज्या लोकोत्तर सम्यक दृष्टिं याइ। थ्व हे दृष्टिं मनूयात संसारया बन्धनं मुक्त याइ।

प्यंगू आर्य सत्ययात थुइकेगु हे दकलय् तःधंगु सम्यक दृष्टि खः। बुद्धं धयादीगु दु— दुःख दु धकाः सीकेगु, दुःखया कारण (समुदय) दु धकाः सीकेगु, दुःखया अन्त्य (निरोध) दु धकाः सीकेगु, व दुःख मुक्तिया लँपु (मार्ग) दु धकाः सीकेगु हे सम्यक दृष्टि खः। थ्व प्यंगू खँ मथुइकं मनू अज्ञानताय् फसे जुइ।

प्रतीत्यसमुत्पादयात थुइकेगु नं सम्यक दृष्टिया हे छगू मू ब्व खः। भगवान बुद्धं धयादीगु दु, "सुं प्रतीत्यसमुत्पाद खनी, वं धर्म खनी; सुं धर्म खनी, वं प्रतीत्यसमुत्पाद खनी।" थ्व संसारय् छुं नं खँ थःगु हे जक अस्तित्वय् मदु, सकलें छगू मेगु खँय् निर्भर दु धकाः थुइकेगु हे सम्यक दृष्टि खः।

त्रिपिटकय् क्यनातःगु छगू मू सूत्र थ्व कथं दु: "दुक्खे ञाणं, दुक्खसमुदये ञाणं, दुक्खनिरोधे ञाणं, दुक्खनिरोधगामिनिया पटिपदाय ञाणं – अयं वुच्चति भिक्खवे सम्मादिट्ठि।" थुकिया अर्थ खः— हे भिक्षुत! दुःखया ज्ञान, दुःखया कारणया ज्ञान, दुःख अन्त्यया ज्ञान, व दुःख अन्त्य यायेगु मार्गया ज्ञान— थुकियात हे सम्यक दृष्टि धाइ।

कर्म व कर्म फलयात पाय्‌छि रुपं थुइकेगु (कम्मस्सकता सम्मादिट्ठि) नं थुकिया हे ब्वः खः। थःगु कर्म हे थःगु सम्पत्ति खः, कर्म हे थःगु जन्मदाता खः, कर्म हे थःगु बन्धु खः व कर्म हे थःगु शरण खः धकाः थुइकेमाः। बांलाःगु ज्यां बांलाःगु फल बी व मभिंगु ज्यां मभिंगु फल बी धकाः पाय्‌छि ज्ञान तयेगु सम्यक दृष्टि खः।

अन्त्यय्, सम्यक दृष्टिं मनूया विचाःयात शुद्ध याइ। गुगु मनूयाके सम्यक दृष्टि दु, वं लोभ, द्वेष व मोहयात म्हो याना यंकी। अले व बुद्धं क्यनादीगु लँपुइ न्ह्याः वनी। थ्व हे ज्ञानं दुःखया सुपाँय् चानाः अनित्य, दुःख व अनात्मया यथार्थयात खनेगु शक्ति बी।

## त्रिपिटक पाठ
### सम्मादिट्ठि सुत्त
मज्झिम निकायया सम्मादिट्ठि सुत्तय् सारिपुत्रजुं सम्यक दृष्टिया व्याख्या यानादीगु दु। थ्व सुत्तय् दुःख व प्यंगू आर्य सत्ययात थुइकेगु हे सम्यक दृष्टि खः धकाः न्ह्यथनातःगु दु।

पालि मूल खंत्वाः:


कतमा चावुसो, सम्मादिट्ठि? यं खो, आवुसो, दुक्खे ञाणं, दुक्खसमुदये ञाणं, दुक्खनिरोधे ञाणं, दुक्खनिरोधगामिनिया पटिपदाय ञाणं – अयं वुच्चतावुसो, सम्मादिट्ठि।


नेपालभासय् अर्थ:
सम्यक दृष्टि धयागु छु खः? दुःखया ज्ञान, दुःखया कारणया (समुदय) ज्ञान, दुःख अन्त्यया (निरोध) ज्ञान, व दुःख अन्त्य यायेगु लँपुया (मार्ग) ज्ञान – थुकियात हे सम्यक दृष्टि धाइ।

### धम्मपद
बुद्ध धर्मया मू सफू धम्मपदया यमक वग्गय् सत्य (सार) व असत्य (असार) यात पाय्‌छि कथं सीकेगु खँ थ्व चिनाखँय् बियातःगु दु। थ्व हे पाय्‌छि सीकेगु ज्ञान सम्यक दृष्टि खः।

#### सूत्र ल्याः ११
पालि मूल खंत्वाः:


असारे सारमतिनो, सारे चासारदस्सिनो।

ते सारं नाधिगच्छन्ति, मिच्छासङ्कप्पगोचरा॥


नेपालभासय् अर्थ:
गुपिंसं असत्य (असार) यात सत्य (सार) खः धकाः ताइ, व सत्ययात असत्य खः धकाः ताइ, उमिगु विचाः (सङ्कल्प) मिथ्या (पाय्‌छि मजूगु) जूगुलिं इपिं गबलें नं सत्यय् थ्यनी मखु।

#### सूत्र ल्याः १२
पालि मूल खंत्वाः:


सारञ्च सारतो ञत्वा, असारञ्च असारतो।

ते सारं अधिगच्छन्ति, सम्मासङ्कप्पगोचरा॥


नेपालभासय् अर्थ:
गुपिंसं सत्ययात सत्य हे धकाः सीकी, व असत्ययात असत्य हे धकाः सीकी, उमिगु विचाः (सङ्कल्प) सम्यक (पाय्‌छि) जूगुलिं इपिं सत्यय् थ्यनी।

## स्वयादिसँ

बुद्ध धर्म

आर्य अष्टांगिक मार्ग

प्रतीत्यसमुत्पाद

प्यंगू आर्य सत्य

## लिधंसा

* भिक्षु अमृतानन्द (१९९८), बुद्ध परियत्ति शिक्षा, काठमाडौं: आनन्दकुटी विहार।
* मज्झिम निकाय - सम्मादिट्ठि सुत्त (पालि त्रिपिटक)।
* धम्मपद - यमक वग्ग।

पुचः:बुद्ध धर्म