धनुमती (धृष्टद्युम्नकी पत्नी)

**धनुमति** पंचाल साम्राज्यका राजकुमार धृष्टद्युम्न की पत्नी हुन्। धृष्टद्युम्न अग्नीबाट पैदा भएका थिए र राजा द्रुपदका पुत्र थिए। उनकी बहिनी, द्रौपदी धनुमती की मित्र थिइन्। वेद व्यास ले  उनलाई (धनुमति) बनाए र उनलाई महाभारत का पात्र बनाया। वह भानुमति से अलग है। साथ ही, उनकी शादी की कहानी सुभद्रा के प्रेम विवाह के साथ वर्णित या तुलना की जाती है। सुभद्रा महाभारत का एक पात्र है। मूल रूप से अनाम - महाकाव्य से परिचित। उसे बाद में महाभारत के विभिन्न संस्करणों में जोड़ा गया। धृष्टद्युम्न उसकी शादी के बाद उसे पांचाल ले गया या उसका अपहरण कर लिया गया। वह कौरवों के चंगुल से बच निकली और प्रिशती द्वारा वर्णित एक सुंदर युवती थी। इन्डोनेसियामा उनलाई धृष्टद्युम्नको पहिलो रानीको रूपमा उल्लेख गरिएको छ।

## किंवदन्ती
धनुमती राजा भगदत्तकी छोरी, नरकासुरका छोरा र भानुमतीकी बहिनी हुन्। उनी प्राग्ज्योतिष राज्यकी राजकुमारी थिइन्, जसको पञ्चाल राजकुमार धृष्टद्युम्नलाई ठ्याक्कै माया थियो। उनका बुबा, प्राग्ज्योतिषका भागदत्तले तिनलाई दुर्योधनसँग विवाह गरून् भन्ने चाहन्थे किनभने उहाँ उहाँलाई आफ्नो ज्वाईको रूपमा चाहनुहुन्थ्यो र उहाँसँग राम्रो सम्बन्ध थियो। तर, उनकी छोरी, राजकुमारी धनुमतीले दुर्योधनसँग विवाह गर्न अस्वीकार गरे र विवाह गर्न अस्वीकार गरे। भागदत्तकी छोरी भानुमतीलाई दुर्योधनद्वारा अपहरण गरिएको थियो तर सौभाग्यवश उनीसँग उनले मयुरी, त्रिलोकपुराकी राजकुमारीसँग विवाह गरे। महाभारतमा एउटा अध्याय छ जसलाई भन्न सकिन्छ 
 

कथा अनुसार धनुमती राजा धृष्टद्युम्नसँग विवाह गर्न चाहन्थिन् तर भागदत्तले दुर्योधनसँग विवाह गरेर उनको जीवनसाथी बन्न चाहेकाले उनलाई त्यो तरिका मन परेन, उनका पिताले उनीसँग व्यवहार गरिरहेकी थिइन् । त्यसैले, उनले आफ्नो प्रेमी धृष्टद्युम्नलाई अपहरण गरेर पञ्चालामा लैजान पत्र लेख्ने निर्णय गरे। भानुमती धनुमतीकी ठूली बहिनी थिइन् र उनी पनि इन्डोनेसियाको लोककथा अनुसार आफ्नी बहिनीले धृष्टद्युम्नसँग विवाह गरून् भन्ने चाहन्थिन् । 

## शाब्दिक स्रोत र विकास
*महाभारत* मा धनुमतीलाई प्रत्यक्ष रूपमा वर्णन गरिएको छैन। यो भन्न सकिन्छ कि धनुमतीलाई *देवि दानोवती* भनिन्छ र बनोती (भानुमती) उनकी बहिनी हुन्। धनुमती शान्त मन, शान्त र प्रसन्न थिइन् । धनुमती क्रूर महिला थिइनन् र आफ्नो पतिलाई माया गर्ने र दयालु थिइन्। धनुमती सबै भन्दा गोरी थियो र यो रंग भानुमती संग वर्णित छ। धनुमती आफ्नी बहिनी भानुमतीजस्तै गोरी रङकी कन्या थिइन् र दुर्योधनले दुई राजकुमारीलाई अपहरण गरेको खबर सुनेकी थिइन् । यो खबर सुनेर धनुमती एकदमै डराए र डराए र गेटमा पुगे र आफ्नो बुबा भगदत्त लाई खबर गरिन् तर उनी यस योजनामा संलग्न भए, धनुमती तनावमा आइन् र बहिनीको चिन्तामा थिइन्। उनले धृष्टद्युम्नलाई अपहरण गर्न हस्तलिखित पत्र लेखे, तर त्यो प्रेम विवाह थियो, वेद व्यास। 

### इन्डोनेसियाली महाभारत
#### दानोवती (दनुमती)
इन्डोनेसियाली भाषा महाभारत वायाङ कठपुतलीका लागि पनि चिनिन्छ, जुन कौरवहरू र पांडवहरूका पत्नीहरूका लागि पनि हो। इन्डोनेसिया मा राजा भगदत्त (क्रमशः बागडता पनि भनिन्छ), कामरूप (प्रागज्योतिष) का राजा थिए। यस कथामा उनका दुई छोरीहरू थिए, अङ्ग्रेजीमा बनोती (क्रमशः भानुमती भनिन्छ) र अङ्ग्रेजीमा दानोवती (क्रमशः धनुमती भनिन्छ) रङ्गका सबैभन्दा सुन्दर कन्याहरू थिए। राजा बगदता लोभी राजा थिए, र आफ्ना छोरीहरूलाई कौरवहरूसँग विवाह गर्न चाहन्थे। धनुमतीले आफ्नो बुबाको कुरा सुनिनन्, र उनले धृष्टद्युम्न, पाञ्चाल राजकुमार को बारेमा सुनेकी थिइन्। दुवै एकअर्काको प्रेममा परे। भोलिपल्ट तिनीहरू एक-अर्कासँग डान्डिया खेल्छन्, जसले भागदत्त र दुर्योधन रिसाउँछन्। तिनीहरूले धृष्टद्युम्नलाई मारेर धनुमतीलाई लैजाने निर्णय गर्छन्। धृष्टद्युम्न को मृत्युपछि, धृष्टद्युम्नकी चौथी पत्नी अर्थात् धनुमतीले आफ्नो पीडादायी मृत्युपछि कुनै पनि पुरुषसँग विवाह गरेनन्। 

## सन्दर्भहरू 
श्रेणी:महाभारतका पात्रहरू