open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
राष्ट्रिय पञ्चायत

**राष्ट्रिय पञ्चायत** वि.सं २०१७ देखि २०४६ सम्मको पञ्चायत युगको अवधिमा नेपाल अधिराज्यको व्यवस्थापिका थियो। राजा महेन्द्रले वि.सं २०१७ पुस १ गते पञ्चायती व्यवस्था लागू गरेका थिए, नेपालको संविधान २०१९ लागू भएपछि राष्ट्रिय पञ्चायतलाई नेपालको संसदको सट्टा देशको सर्वोच्च व्यवस्थापिका निकाय बनाइएको थियो।

नेपालको संविधान २०१९ अन्तर्गत, राष्ट्रिय पञ्चायतको अप्रत्यक्ष चुनाव भएको थियो। जनमत सङ्ग्रह, २०३७ले सुधारिएको राष्ट्रिय पञ्चायतको पक्षमा मतदान गरेको थियो र फलस्वरूप, सदस्यहरू प्रत्यक्ष रूपमा निर्वाचित भएका थिए।

२०४६ सालको जनआन्दोलन पछि नेपाल अधिराज्यको संविधान, २०४७ लागू भएपछि राष्ट्रिय पञ्चायतको अस्तित्व समाप्त भएको थियो।

## जिम्मेवारीहरू 
राष्ट्रिय पञ्चायतको जिम्मेवारीलाई शाही परिषद् र संसदको बीचमा रहन्थ्यो। परिषद्लाई राजतन्त्रको आचरण, सर्वोच्च अदालतका न्यायाधीशहरूको कार्य र कुनै पनि बाँकी रहेका कानुनी मुद्दाहरू बाहेक कुनै पनि विषयमा छलफल गर्ने अधिकार थियो। राष्ट्रिय पञ्चायतसँग विधायिकी शक्ति थियो तर पञ्चायत प्रणाली अन्तर्गत राजासँग अपरिवर्तनीय भिटो अधिकार थियो। राजाको स्वीकृति बिना शाही नेपाली सेनासँग सम्बन्धित कुनै पनि कानून ल्याउने अधिकार पनि यसमा थिएन। प्रधानमन्त्री र मन्त्रिपरिषद् पनि राष्ट्रिय पञ्चायतका सदस्यहरू मध्येबाट राजाद्वारा नियुक्त गरिन्थ्यो।

## निर्वाचन प्रणाली 
नेपालको संविधान, २०१९ ले चार-स्तरीय पञ्चायत प्रणाली सिर्जना गरेको थियो। संविधानले सङ्गठित राजनीतिलाई गैरकानूनी घोषित गर्दै सबै राजनीतिक दलहरूलाई प्रतिबन्ध लगाएको थियो। फलस्वरूप, सभाको चुनावले गैर-दलीय लोकतान्त्रिक सिद्धान्तहरू पालना गरेको थियो।

## अध्यक्षहरू 
अङ्गुठाकार|ग्यालरी बैठक, राष्ट्रिय पञ्चायतको बैठक स्थल
राष्ट्रिय पञ्चायतको अध्यक्ष र उपाध्यक्षलाई राजाले राष्ट्रिय पञ्चायतको सिफारिसमा यसका सदस्यहरू मध्येबाट दुई वर्षको कार्यकालको लागि नियुक्त गर्ने गर्दथे।

अध्यक्ष र उपाध्यक्षलाई २१ सदस्यीय सञ्चालन समितिले समर्थन गरेको थियो जसले राष्ट्रिय पञ्चायतसँग सम्बन्धित व्यवसायको उचित सञ्चालन र अन्य मामिलाहरूको बारेमा सल्लाह दिने गर्दथ्यो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
श्रेणी:नेपालको संसद
मुल्तानी माटो

**मुल्तानी माटो**  (Fuller's earth) एक प्रकार को माटो हो। यसको उपयोग पुरानो समय देखि कपाल धुने आदि को लागि गरिदै आएको छ।  आधुनिक काल मा पनि यसलाई स्नान गर्न, फेस प्याक आदि को लागि प्रयोग गर्छन्। यो चर्मरोगहरूलाई समाप्त गर्न एवं छालालाई मुलायम राख्न मा धेरै सहायक छ।  ब्रिटेन मा यसलाई ऊन उद्धोग मा प्रयोग गरिन्थयो।

## यिनलाई पनि हेर्नुहोस
*मृदा चिकित्सा
*औषधीय माटो

## बाह्य कडीहरू
*माटो : विभिन्न रोगहरु मा सहायक
*माटो को प्रकार

श्रेणी:खनिज
श्रेणी:औषधीय माटो
श्रेणी:माटो को प्रकार
शिव परियार

**शिव परियार** सर्लाहीमा जन्मेका नेपाली गायक हुन। करिब एक दसक देखि शास्त्रीय संगीत सिकेर, संगीत प्रशिक्षण र व्यावसायिक गायनमा लागेका परियारका 'कादम्बिनी', 'क्या दामी' लगायत पाँच एल्बम बजारमा आइसकेका छन्। उनी अहिलेका चलेका नेपली गायक हुन्। यसबाहेक उनी नेपाली चलचित्रहरूका लागि पनि गीत गाउने गर्छन्. 

उनी अहिले पुरानै गीतहरूकाे परिमार्जनमा जुटेका छन्।
 ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
श्रेणी:नेपाली लोक गायकहरू
श्रेणी:नेपाली भाषाका गायकहरू
श्रेणी:सङ्गीतकारहरू
श्रेणी:खस जाति
श्रेणी:सर्लाही जिल्लाका मानिसहरू
सोराभाग

'''''' नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्रको कोशी अञ्चल, मोरङ जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या १२०५८ रहेको थियो जसमध्ये ५८७७ पुरुष र ६१८१ महिला रहेका थिए भने यहाँ २४७४ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल धनपालथान गाउँपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकको ६-९ वडाहरू धनपालथान गाउँपालिकाको वडा नम्बर ३ हो भने १-५ वडाहरू वडा नम्बर ४ हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:मोरङ जिल्लाका ठाउँहरू
जयकुमारनाथ शाह

जयकुमार नाथ शाह नेपाली खेलकुद विेशषगरी नेपाली क्रिकेटका त्यस्ता व्यक्तित्व हुनुहुन्छ जो एक्लैसँग नेपाली क्रिकेटको समग्र इतिहास जोडिएर आउँछ। विक्रम सम्वत १९९३ मा नेपालको सिंहदरबारमा शाह र राजा खानदानका राजा महाराजाबीच भएको क्रिकेट खेल देख्नुभएको थियो शाहले। अध्ययनको क्रममा भारतको राँची पुग्नुभएपछि क्रिकेटबारे जानकार हुनुभएको थियो शाह। भारतमै क्रिकेटसँग साइनो गाँसेर नेपाल फर्कनुभएपछि ४० वर्षसम्म शाहले नेपाली क्रिकेटको लागि मरिहत्ते गर्नुभयो र नेपाली क्रिकेटलाई आजको सम्मानजनक अवस्थासम्म ल्याइपुर् याउने सारथीको भूमिका खेल्नुभयो। राजकीय पालन पोषणमा हुर्किनुभएका शाहको बाल्यकाल नेपालमा भन्दा भारतको राँची र पटनामा वित्यो। दरवारीया परम्परा अनुसार सातकक्षासम्म गृहशिक्षा लिनुभएका शाह थप अध्ययनको लागि मामा धीरविक्रम शाहसँगै भारत जानुभयो। शाहले आठ वर्षको उमेरमा सिंहदरवारमा आयोजित क्रिकेट खेलको अवलोकन गर्नुभएको थियो। सो खेल हेरेपछि अचम्ममा पर्नुभएका शाहले यो खेल किन यसरी खेलेका होलान् भनेर सोचमग्न हुनुभएको थियो रे 
शाहले १५ वर्षको उमेरमा पहिलोपटक खेल मैदानमा ओर्लनुभयो तर क्रिकेटमा होइन फुटबलमा। 
खेल्न त शाहले फुटबल टेबुलटेनिस देखि हाइजम्प समेतमा आफनो बलियो उपस्थिति देखाउनुभयो नेपाली खेलकुदमा। तर पहिलो पटक राँचीमा खेलेको पहिलो क्रिकेट खेल अझै पनि राम्रोसँग स्मरण छ। त्यो प्रतियोगितापछि शाहको क्रिकेट मोह बढ्दैगयो। बीएसम्मको अध्ययन सकी १९५३ सालमा नेपाल आउनुभएपछि शाहलाई नेपाली क्रिकेटमै केही गर्नुपर्दछ भन्ने लाग्यो र नेपाली क्रिकेटको संस्थागत शृङ्खला शाह क्रिकेटमा लागेको केही वर्षमा नै क्रिकेट टोलीको कप्तान हुनुभयो। त्यो बेला क्रिकेटमा नामी हस्तीका रूपमा कहलिएका स्व. डा. कल्याणमणि दिक्षीत, माधवकुमार रिमाल, शक्ति राना, शंकर पन्त, स्व. पृथ्वी ब. िसंहसँगको सम्वन्ध अझैपनि शाहको दिमागमा झल्किरहन्छ।
शाहले सन् १९५५ सालमा क्रिकेट खेलबाट सन्यास लिनुभयो। नेपाललाई एसियाली क्रिकेट हुदै अन्तराष्ट्रिय क्रिकेट काउन्सिलसम्म पुर्याउन शाहले निकै पापड पेल्नुपरेको त्यो सम्झना अहिले पनि शाहको मस्तिष्कमा खेलिरहन्छ।
पहिलो पटक सन् १९६५ सालमा नेपाली क्रिकेट संघका अध्यक्षका रूपमा नेपाली क्रिकेटमा छाउनु भएका शाहले ४० वर्षसम्म यो पदको कार्यभार सम्हाल्नु भएपनि त्यसको अन्त्य भने दुखद रहेको उहाँको धारणा छ नेपाली क्रिकेटको विकाशमा शाहले गरेको पहल र मेहेनतले क्रिकेट क्षेत्रलाई मात्र होइन ब्यक्तिगत जीवनमा पनि फाइदा पुगेको उहाँको भनाई छ।

## सन्दर्भ सामग्री
*सिंह रोशनबहादुर, जयकुमारनाथ शाह जीवनी, स्पोर्टस राउन्ड अप, हिमालय टेलिभिजन

श्रेणी:खेलकुद
श्रेणी:नेपाली खेलाडीहरू
गिनिज वर्ल्ड रेकर्ड्स

**गिनिज वर्ल्ड रेकर्ड्स** (अङ्ग्रेजी: Guinness World Records; नेपाली अनुवाद: गिनिज विश्व कीर्तिमान), प्रत्येक वर्ष प्रकाशित हुने एउटा सन्दर्भ पुस्तक हो जसमा विश्व कीर्तिमानहरूको सङ्कलन हुने गर्छ। सन् २००० सम्म यसलाई '**गिनिज बुक अफ रेकर्ड्स**' (अमेरिकामा **गिनिज बुक अफ वर्ल्ड रेकर्ड्स**)को नामले जान्ने गरिन्थ्यो। यो पुस्तक सर्वाधिक बिक्री भएको प्रतिलिपि अधिकार पुस्तकको रूपमा स्वयं एक कीर्तिमानधारी पुस्तक हो।  यो पुस्तक अमेरिकाको सार्वजनिक पुस्तकालयहरूबाट सर्वाधिक चोरी गरिएको पुस्तक पनि हो।

## इतिहास
## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
श्रेणी:वार्षिक प्रकाशनहरू
श्रेणी:विश्व कीर्तिमान तथ्याङ्क दस्तावेजहरू
हृदयेश त्रिपाठी

**हृदयेश त्रिपाठी** हृदयश त्रिपाठीको जन्म सन् १९५९ मा नवलपरासीमा भएको हो । उनी ३० वर्षदेखि नेपालको राजनीतिमा सक्रिय छन् । तराइ मधेश लोकतान्त्रिक पार्टीका संविधान सभासद तथा विभिन्न समयमा विभिन्न पार्टीहरूसित सम्बद्द भएका नेता हुन् । हाल उनी नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी(नेकपा) मा छन् । उनी बर्तमान सरकार (२०७७ पुष १० गते) गठित मन्त्रिपरिषद्मा स्वास्थ्य तथा जनसंख्यामन्त्री भएका छन् । यस अघि उनी संघीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्री थिए ।

## राजनीति प्रवेश 
## प्रतिनिधि सभा २०७९
प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७९मा जनता प्रगतिशिल पार्टी, नेपालका उम्मेदवार **हृदयेश त्रिपाठी**ले नवलपरासी पश्चिम प्रतिनिधि सभा सदस्य निर्वाचन क्षेत्र नं १ २२३०८मत प्राप्त गरी नेपाली कांग्रेसका उम्मेदवार विनोदकुमार चौधरीसँग पराजित भए।

## वैवाहिक जीवन 
## सन्दर्भ
http://www.abhiyan.com.np/new/Articles/view/18098

श्रेणी:संविधान सभा सदस्य
श्रेणी:नेपाली राजनीतिज्ञहरू
श्रेणी:नेपाल सरकारका पूर्व मन्त्रीहरू
श्रेणी:विकिथन-४ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू
श्रेणी:नेपालका सांसदहरू २०७४–२०७९
श्रेणी:नेपाल सद्भावना पार्टीका राजनीतिज्ञहरू
श्रेणी:नवलपरासी जिल्लाका मानिसहरू
आरुबोटे

'''''' नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्रको मेची अञ्चल, पाँचथर जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ३६७२ रहेको थियो जसमध्ये १६८८ पुरुष र १९८४ महिला रहेका थिए भने यहाँ ७९० घरधुरी रहेको थियो। यो हाल मिक्लाजुङ गाउँपालिकामा पर्दछ।

यो मिक्लाजुङ गाउँपालिकाको वडा नम्बर ३ हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:पाँचथर जिल्लाका ठाउँहरू
भोगटेनी

'''''' नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्रको कोशी अञ्चल, मोरङ जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ५३५५ रहेको थियो जसमध्ये २४६७ पुरुष र २८८८ महिला रहेका थिए भने यहाँ १११३ घरधुरी रहेको थियो। यसको साविकका १-३ वडाहरू केराबारी गाउँपालिकामा पर्दछ भने ४-९ वडाहरू लेटाङ नगरपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका १-३ वडाहरू केराबारी गाउँपालिकाको वडा नम्बर ३ हो भने ४-९ वडाहरू लेटाङ नगरपालिकाको वडा नम्बर १ हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:मोरङ जिल्लाका ठाउँहरू
गोविन्दबहादुर मल्ल

**गोविन्द बहादुर मल्ल “गोठाले”** (वि. सं. १९७९ - वि.सं. २०६७) नेपाली भाषाका चर्चित साहित्यकार हुन्। ऋद्धिबहादुर मल्ल र आनन्दमायाबाट काठमाडौँको पुरानो भन्सारमा जन्मिएका जयबहादुर मल्लको साहित्यिक नाम गोविन्दबहादुर मल्ल गोठाले हो । उनले सिद्धिचरणबाट लेख्ने, रिमालबाट आधुनिक बन्ने र देवकोटाबाट लगनशील बन्ने प्रेरणा पाएका हुन् । उनले कथा, उपन्यास र नाटकका क्षेत्रमा ख्याति प्राप्त गरेका छन् ।

## जीवनी
गोठालेको जन्म वि. सं. १९७९ असार २९ गते ओमबहाल, काठमाडौँमा भएको थियो। उनका बाबु सुब्बा ऋद्धिबहादुर मल्ल र आमा आनन्दमाया हुन्। 
शारदाका प्रकाशक/सम्पादक उनका पिता ऋद्धिबहादुर भाषासेवी थिए भने दाजु विजय मल्ल ठूला साहित्यकार थिए। उनले आई.एस्सी. सम्म पढे। नीजि व्यवसायमा संलग्न रहे।

कवि सिद्धिचरण श्रेष्ठ, गोपालप्रसाद रिमाल, लक्ष्मीप्रसाद देवकोटा लगायतसँग उठ्बस गर्न भ्याएका गोठाले नाटक, कथा र उपन्यास गरी तीन विधाका पहिलो आधुनिक प्रयोक्ता थिए। गोठालेले साहित्यिक पत्रिका शारदाको सम्पादक भएर समेत काम गरे ।

उनी शारदाका सम्पादक र जोरगणेश प्रेसका निर्देशक रहे। यसका साथै विभिन्न कालमा नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठानका सदस्य, प्रेस काउन्सिलका सदस्य, निर्वाचन आयोगका सदस्य, नेपाल लेखक सङ्घका अध्यक्ष भए। आफू सम्पादक हुँदा शारदालाई उनले नेपाल बाहिरका नेपाली भाषी माझ समेत पुर्‍याएका थिए। गोठाले नेपालको पहिलो दैनिक अखबार आवाजको प्रधान सम्पादकसमेत भएका थिए।

## कृतिहरू 
उनले वि. सं. १९९२ तिरै लेखेको 'ममता' शीर्षकको कविता उनका पहिलो रचना हो। गोठालेद्वारा वि. सं. २०१६ सालमा लेखिएको पल्लो घरको झ्याल उपन्यासले अत्यधिक लोकप्रियता पाएको थियो। कथा, उपन्यास, नाटक आदिमा कलम चलाएका मल्लका कृतिहरू यस प्रकारका छन्:

## पुरस्कार
नेपाली भाषा-साहित्यका विविध विधामा खास गरी कथा, नाटक र उपन्यासमा पाँच दशकभन्दा बढी समयदेखि उच्च दर्जाका कृतिहरूको सिर्जना गरी नेपाली वाङ्मयको श्रीवृद्धिका लागि उल्लेखनीय योगदान गरेबापत उनले २०५५ सालको जगदम्बाश्री पुरस्कार पाएका उनका अन्य सम्मानहरू निम्नानुसार छन्:-
* नेपाल राजकीय प्रज्ञा–प्रतिष्ठानको मानार्थ आजीवन सदस्य (२०३३)
* गोरखा दक्षिण बाहु दोस्रा (२०३६)
* त्रिभुवन प्रज्ञा पुरस्कार (२०४२)
* भवानी साहित्यिक पत्रकारिता पुरस्कार (२०४५)
* वेदनिधि पुरस्कार (२०४८)
* सर्वश्रेष्ठ रचना पुरस्कार (२०५०)
* पहलमानसिंह स्वाँर पुरस्कार (२०५२)
* सर्वश्रेष्ठ पाण्डुलिपि पुरस्कार (२०५३)

## भ्रमण
नेपालका विभिन्न ठाउँ, भारत, लेबनान, फ्रान्स, जर्मनी, इटली, चीन, थाइल्यान्ड, बेलायत, हल्याण्ड, सिरिया, बेल्जियम आदि देशको भ्रमण गरेका मल्ल नेपाली साहित्य आकाशका कहिल्यै ननिभ्ने तारा हुन् ।

## निधन
उनको वि.सं. २०६७ मंसिर २७ गते (सन् २०१० डिसेम्बर १३) का दिन ८९ वर्षको उमेरमा निधन भयो।

## सन्दर्भ सामग्री
## बाह्य कडीहरू
* मदन पुरस्कार गुठी
* गोविन्द गोठालेद्वारा लेखिएका पुस्तकहरू
* नेपालीका विशिष्ट नाटक/एकाङ्कीकार गोविन्दबहादुर मल्ल गोठाले

श्रेणी:नेपाली साहित्यकारहरू
श्रेणी:सन् १९७९ मा जन्म
नागी, पाँचथर

**नागी** नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्रको मेची अञ्चल, पाँचथर जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ४,१४१ रहेको थियो जसमध्ये १,९५३ पुरुष र २,१८८ महिला रहेका थिए भने यहाँ ८६३ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल याङवरक गाउँपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका १-२ नम्बर वडाहरू याङवरक गाउँपालिकाको वडा नम्बर ५ हो भने ३-९ नम्बर वडाहरू वडा नम्बर ६ हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:पाँचथर जिल्लाका ठाउँहरू
नाङ्गिन

'''''' नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्रको मेची अञ्चल, पाँचथर जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ६७१२ रहेको थियो जसमध्ये ३११४ पुरुष र ३५९८ महिला रहेका थिए भने यहाँ १३८८ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल फिदिम नगरपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका १-५ नम्बर वडाहरू फिदिम नगरपालिकाको वडा नम्बर ११ हो भने ६-९ नम्बर वडाहरू वडा नम्बर १२ हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:पाँचथर जिल्लाका ठाउँहरू
मौवा (स्पष्टता)

मौवा शब्दले २ वटा कुरा जनाउँछ।

# मौवा नामको रूख।

# पाँचथर जिल्लामा पर्ने एक गाविस मौवा(पाँचथर)
टेबुल टेनिस

**टेबुलटेनिस** वा ** पिङ-पोङ** दुई वा चार जना खेलाडीहरूले टेबुलटेनिस र्‍याकेटको अगाडि र पछाडिको भागले सानो हलुका बललाई हानेर खेलिने खेल हो । यो खेल एउटा नेटले बीचबाट दुई भागमा छुट्याएको कडा सतह भएको टेबुलमा खेलिन्छ । टेबुल टेनिस १९२६ मा स्थापित विश्वव्यापी सङ्गठन अन्तर्राष्ट्रिय टेबुल टेनिस सङ्घ (आईटीटीटीएफ) द्वारा संचालित छ। अन्तर्राष्ट्रिय टेबुल टेनिस सङ्घमा हाल विश्वका २२६ राष्ट्रहरूले सदस्यता लिएका छन् ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
श्रेणी:खेलकुद
श्रेणी:नेपाली खेलहरू
किपट

सामन्य भाषामा विर्ता भनेजस्तै पूर्बी नेपालको अधिकांश भुमि किराँतहरूको एकलौटी स्वामित्व भएको क्षेत्र अथवा **किपट** थियो. परापुर्ब कालमा विभिन्न ठाउमा किपट बनाइ किराँतहरूले धेरै पुस्तासम्म राज्य गरी बसे। कोशी र मेची अञ्चलका पहाडी जिल्लाहरू इलाम, पान्थर, ताप्लेजुङ, तेह्रथुम, संखुवासभा र धनकुटामा विभाजन गरिनु अघि पल्लो किराँत लिम्बुवान भनिन्थ्यो । नेपाल एकीकरणका बेला समेत लिम्बुवान क्षेत्रलाई किपट प्रणाली अन्तर्गत राखिने सम्झौता भएको थियो । जसमा लिम्बुवान भूमिमाथि लिम्बु जातिको मात्र अधिकार रहेको थियो । उनीहरूले दक्षिणपूर्वी र पूर्वी भागबाट हुने आक्रमणको प्रतिरोध गर्नुपर्ने शर्तमा लिम्बुवान गाभिएको थियो । न्यूनरूपमा कर शाहवंशी राजालाई बुझाउनु पर्दथ्यो । जसमा ६० मुरी फल्ने जग्गा रैकर गराएपछि सुब्बा नियुक्त गरिन्थ्यो, र सुब्बाहरूले आफ्नो रैती राखी तिरो कर उठाउने प्रचलन सुरुवात भयो ।

वि.सं. २०२१ सालमा लिम्बुहरूको पूर्ण अधिकार भएको किपट व्यवस्थामाथि भूमिसुधार ऐन लागू गरियो । पछि सरकारले नापी गरी मालपोत लागू गरेपछि किपटको अस्तित्व सकियो । 

### सन्दर्भ सामग्रीहरू 
श्रेणी:भूमि व्यवस्था
मयुर नृत्य

मा प्रदर्शन गरिएको मयुर नृत्य]]
मयुरको प्वाँख लगाएर गरिने नृत्य । साथै पुर्वि नेपाल तिर बिशेष गरि धामि धमिनीहरुले शिरपोषमा मयुरका प्वाँखहरु कुँदेर मुन्दुमानुसार नाच्ने नृत्य !
रेसम किरा

**रेशम किरा** एक प्रकारको पुतली *बम्बिक्स मोरी* को लार्भा अवस्था हो। यसले रेशम उत्पादन गर्ने गर्छ।

 
Silkworms found in Nepal  1.Seri Silkworm 2.Eri Silkworm

## सन्दर्भ सूची
## बाह्य कडीहरू
श्रेणी:रेशम किरा
श्रेणी:किराहरू
श्रेणी:घरपालुवा किराहरू
नीर बिरालो

**नीर बिरालो** स्तनपायि वर्गमा पर्ने जनावर हो, जुन प्रायजसो अफ्रिका तथा दक्षिणएसिया क्षेत्रमा पाइन्छ । नेपालमा ठाउँ ठाउँमा यसलाई 'सिल' 'सिरु' र 'औलेकस्तुरी' पनि भन्ने गरेको पाइन्छ । नीर बिरालोको शारीरिक बनावट बिरालोको जस्तै भएतापनि यसको थुतुनो ओदको जस्तै हुन्छ। सामान्यतया यिनीहरूको लम्बाई लगभग १७ देखि २८ से‌ मि र तौल लगभग ३ देखि १० के जि सम्म हुन्छ ।

## आहार तथा वासस्थान
नेपालमा नीर बिरालो तराईका मैदान देखि पहाडमा ७००० फिट उचाईमा पाईने गर्छ। यिनीहरू झुण्डमा आ-आफ्नो समुह बनाई बस्ने गर्छन । यिनिहरू दिनभरी झाडि, बुट्यान, पोथ्राहरू तथा रुखका टोड्का र कापमा गुँडुल्किएर आराम गर्छन र रातमा सक्रिय हुने गर्छन । नीर बिरालोले प्राय: फलफुल मात्र खान्छन, त्यसबाहेक मुसा, चरा तथा घरपालुवा पंक्षीहरूको शिकार गर्छन । कहीलेकाहीं यिनिहरूले स-साना किरा फटेङ्ग्रा, भ्यागुता र सर्प पनि खाने गर्छ ।

## लोप हुने सम्भावना
नीर बिरालोले एक कस्तूरी पैदा गर्छ (जसलाई सीविट पनि भनिन्छ) जुन अत्यधिक सुगन्धित हुन्छ र स्थिर तथा वासनायुक्त अत्तर बनाउनको लागि पनि बहुमूल्य मानिन्छ। दुवै भाले र पोथी नीर बिरालोहरू कडा गन्ध युक्त स्राव निर्माण गर्छन् , जुन सीविट Perineal ग्रन्थिहरू द्धारा उत्पादन हुन्छ। यही कस्तुरीको मद्दतबाट यिनीहरूले आफ्नो क्षेत्र छुट्याउने गर्दछन। नीर बिरालोले आफ्नो अगाडि शत्रु आएको खण्डमा शत्रुको आँखामा यो कस्तुरी पुर्याई आफू भाग्न सफल हुन्छ । यो या त पशु मारेर निकालिन्छ वा ज्युँदै पनि ग्रन्थिहरूबाट काटेर निकालिन्छ, अहिले सबैभन्दा बढी दोस्रो तरिकाको प्रयोग गरीएको पाइन्छ ।
## संरक्षण
पशुको संरक्षणको लागि विश्व सोसायटीले "कस्तूरी निकाल्ने कार्य जनावरको लागि क्रुरता हो" भन्ने कुरामा चासो ब्यक्त गरेको छ । यि चिंताहरूको नैतिक र सिंथेटिक विकल्पको उपलब्धताको बीच, बिश्वमा कस्तूरीको लागि नीर बिरालोको संख्या बढाउने अभ्यास अहिले कम भइरहेको छ ।
## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
## यो पनि हेर्नुहोस्
श्रेणी:जङ्गली जनावरहरू
आँखोप

'''''' नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्रको मेची अञ्चल, ताप्लेजुङ जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या २३४६ रहेको थियो जसमध्ये ११२२ पुरुष र १२२४ महिला रहेका थिए भने यहाँ ४५१ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल सिदिङ्वा गाउँपालिकामा पर्दछ।

यो सिदिङ्वा गाउँपालिकाको वडा नम्बर ३ हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:ताप्लेजुङ जिल्लाका ठाउँहरू
फुरुम्बु

'''''' नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्रको मेची अञ्चल, ताप्लेजुङ जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या २४१३ रहेको थियो जसमध्ये ११४५ पुरुष र १२६८ महिला रहेका थिए भने यहाँ ४९३ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल फुङलिङ नगरपालिकामा पर्दछ।

यो फुङलिङ नगरपालिकाको वडा नम्बर १० हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:ताप्लेजुङ जिल्लाका ठाउँहरू
सुभाङ

'''''' नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्रको मेची अञ्चल, पाँचथर जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ४७९९ रहेको थियो जसमध्ये २२९० पुरुष र २५०९ महिला रहेका थिए भने यहाँ ९८८ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल हिलिहाङ गाउँपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका ३-९ नम्बर वडाहरू हिलिहाङ गाउँपालिकाको वडा नम्बर ५ हो भने १-२ नम्बर वडाहरू वडा नम्बर ७ हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:पाँचथर जिल्लाका ठाउँहरू
डोको नृत्य

**डोको नृत्य**  नेपालको एक सांस्कृतिक लोक नृत्य हो। यो नृत्य विशेष रूपमा याक्खा जातिको महिलाहरूद्वारा तिहार पर्वको समयमा प्रदर्शन गरिन्छ। यो नृत्य देवी लक्ष्मीप्रति भक्ति अर्पण गर्न तथा आफ्नो परिवार, बालबच्चा र समाजलाई धनजनको क्षतिबाट बचाउनको लागि गरिन्छ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:नेपाली लोक नृत्यहरू
प्युपा

पुतलीको लार्भा (झुसिल किरा) अवस्था पछि आउने निष्कृय अवस्था।

श्रेणी:जीव विज्ञान
पाथीभरा (स्पष्टता)

**पाथीभरा** शब्दले निम्न कुराहरू बुझिन्छ।
* ताप्लेजुङ जिल्लाको पाथीभरा देवी

* सङ्खुवासभा जिल्लाको पाथीभरा गाविस

* धनकुटा जिल्लाको पाथीभरा देवी मन्दिर

* इलाम जिल्लाको पाथीभरा देवी मन्दिर (इलाम)
मकालु (स्पष्टता)

**मकालु** शब्दले निम्न कुराहरू बुझिन्छ।
# मकालु हिमाल

# संखुवासभा जिल्लाको मकालु गाविस
किमाथान्का

'''''' नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्रको कोशी अञ्चल, सङ्खुवासभा जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ३६८ रहेको थियो जसमध्ये १८३ पुरुष र १८५ महिला रहेका थिए भने यहाँ ७२ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल भोटखोला गाउँपालिकामा पर्दछ।

यो भोटखोला गाउँपालिकाको वडा नम्बर १ हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:सङ्खुवासभा जिल्लाका ठाउँहरू
आँखिभुई

'''''' नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्रको कोशी अञ्चल, सङ्खुवासभा जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ७३२३ रहेको थियो जसमध्ये ३३४० पुरुष र ३९८३ महिला रहेका थिए भने यहाँ १५५१ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल धर्मदेवी नगरपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका १-२ वडाहरू धर्मदेवी नगरपालिकाको वडा नम्बर ६ हो भने ३-४ वडाहरू वडा नम्बर ७ र ५-७ वडाहरू वडा नम्बर ८ र ८-९ वडाहरू वडा नम्बर ९ हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:सङ्खुवासभा जिल्लाका ठाउँहरू
कौडा नृत्य

**चुड्का/कौडा नृत्य** नेपाल मा गुरुङ,मगर र दुरा,दरै समुदाय को पपम्परा अनुसारको लोकप्रिय नाच हो । यो नाच तनहुँ, लमजुङ, गोर्खा, कास्की, स्याङ्जा, पाल्पा, चितवन , नवलपरासी आदि जिल्लाहरूका गुरुङ,मगर र दुरा,दरै समुदायमा माघे सक्रान्तीदेखी बैशाख पुर्णिमा सम्म नचाउने गर्दछ । यो नाचमा केटाहरूले गित गाएर खैजडि,मुजुरा बजाएर केटीहरूलाई नचाउने गर्दछन् । गुरुङ,मगर र दुरा,दरै समुदाय मा प्रचलित प्रमुख लोकनाच मध्य चुड्का/कौडा पर्दछ। 

कौडा नाचमा पहिले श्री कृष्णचरित्र र रामायणका गीतहरू गाइन्थियो भने हाल ति श्रीकृष्ण र रामायाणका कथा सम्बन्धी धार्मिक गीतहरू प्राय: लोपन्मुख हुँदै गएको पाइन्छ। तापनी कौडा नाचको बन्धन लिदा आकाश पातलदेखीका सम्पूर्ण देबी देवताहरूको नाममा बन्धन गीत गाइन्छ। बन्धन गीत गाइसकेपछि माया पिरतीका गीतहरू गाउने प्रचलन छ। यो कौडा नाच धार्मिक र सामाजिक लोकनाच हो।

श्रेणी:नेपाली लोक नृत्यहरू

## यि पनि हेर्नुहोस् 
श्रेणी:गण्डकी प्रदेशको संस्कृति
लिङ्गतेप

'''''' नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्रको मेची अञ्चल, ताप्लेजुङ जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या १६१६ रहेको थियो जसमध्ये ७४७ पुरुष र ८६९ महिला रहेका थिए भने यहाँ ३३२ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल मेरिङदेन गाउँपालिकामा पर्दछ।

यो मेरिङदेन गाउँपालिकाको वडा नम्बर ४ हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:ताप्लेजुङ जिल्लाका ठाउँहरू
जलजला

'''''' गाविस नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्रको कोशी अञ्चल, सङ्खुवासभा जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ५८८४ रहेको थियो जसमध्ये २७१० पुरुष र ३१७४ महिला रहेका थिए भने यहाँ ११७५ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल पाँचखपन नगरपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका ७-९ वडाहरू पाँचखपन नगरपालिकाको वडा नम्बर ७ हो भने ४-६ वडाहरू वडा नम्बर ८ र १-३ वडाहरू वडा नम्बर ९ हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:सङ्खुवासभा जिल्लाका ठाउँहरू
खराङ

'''''' नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्रको कोशी अञ्चल, सङ्खुवासभा जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ५६९७ रहेको थियो जसमध्ये २५८८ पुरुष र ३१०९ महिला रहेका थिए भने यहाँ १२३९ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल चैनपुर नगरपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका १-४ वडाहरू चैनपुर नगरपालिकाको वडा नम्बर १० हो भने ५-९ वडाहरू वडा नम्बर ११ हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:सङ्खुवासभा जिल्लाका ठाउँहरू
याफु

'''''' नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्रको कोशी अञ्चल, सङ्खुवासभा जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या २३९१ रहेको थियो जसमध्ये ३११४३ ३४० पुरुष र १२४८ महिला रहेका थिए भने यहाँ ५१९ घरधुरी रहेको थियो। यसको साविकको (१-४,९) वडाहरू हाल सिलीचोङ गाउँपालिकामा पर्दछ भने (५,६,७,८) वडाहरू मकालु गाउँपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका ५-८ वडाहरू मकालु गाउँपालिकाको वडा नम्बर ६ हो भने १-४,९ वडाहरू सिलीचोङ गाउँपालिकाको वडा नम्बर ५ हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:सङ्खुवासभा जिल्लाका ठाउँहरू
मादीरामबेनी

'''''' नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्रको कोशी अञ्चल, सङ्खुवासभा जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ५३४७ रहेको थियो जसमध्ये २४७० पुरुष र २८७७ महिला रहेका थिए भने यहाँ ११९६ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल मादी नगरपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका ५,७,९ वडाहरू मादी नगरपालिकाको वडा नम्बर ४ हो भने र २,३,४,६ वडाहरू वडा नम्बर ५ र १,८ वडाहरू वडा नम्बर ६ हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:सङ्खुवासभा जिल्लाका ठाउँहरू
छिन्नमस्ता, सप्तरी

**छिन्नमस्ता** नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्रको सगरमाथा अञ्चल, सप्तरी जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या १०१३६ रहेको थियो जसमध्ये ५११८ पुरुष र ५०१८ महिला रहेका थिए भने यहाँ १९१६ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल छिन्नमस्ता गाउँपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका ६-९ नम्बर वडाहरू छिन्नमस्ता गाउँपालिकाको वडा नम्बर २ हो भने १-५ नम्बर वडाहरू वडा नम्बर ३ हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:सप्तरी जिल्लाका ठाउँहरू
रिक्सा

### परिभाषा 
जापानी भाषाको शब्द जिनरिकिशाबाट यो शब्द नेपाली भाषामा आएको हो । मानिसले पाउदान चलाएर वा त्यसै तान्ने एक प्रकारको तीनपाङ्ग्रे सवारी साधनलाई रिक्सा भनिन्छ ।

मानिसले चलाएर सामान तथा यात्रुहरू ओसार पसार गरिने सवारीसाधन।
बानेश्वर (स्पष्टता)

**बानेश्वर** शब्दले निम्न कुराहरू बुझिन्छ।
*बानेश्वर, काठमाडौँ; काठमाडौँ महानगरको क्षेत्र, विशेषतः निवास क्षेत्र जसमा नयाँ बानेश्वर, पुरानो बानेश्वर, मध्य बानेश्वर पर्दछ
*बानेश्वर(संखुवासभा), संखुवासभा जिल्लाको बानेश्वर गाविस
जगतपुर, सप्तरी

'''''' नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्रको सगरमाथा अञ्चल, सप्तरी जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ४६४९ रहेको थियो जसमध्ये २१७० पुरुष र २४७९ महिला रहेका थिए भने यहाँ ८८० घरधुरी रहेको थियो। यो हाल कञ्चनरूप नगरपालिकामा पर्दछ।

यो कञ्चनरूप नगरपालिकाको वडा नम्बर ४ हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:सप्तरी जिल्लाका ठाउँहरू
तान

**तान** एक कपडा, गलैंचा आदि बुन्न प्रयोग गरिने यन्त्र हो। यो यन्त्र विश्वभर निकै प्रयोग हुने गतिन्छ । नेपालको सन्दर्भमा प्राय नेपाली समुदायका महिलाहरू तापको प्रयोग गर्दै ऊनबाट राडीपाखी, बख्खु, पटुका, कोटलगायत सामग्रीहरु विगत देखि वर्तमानसम्म उत्पादन गर्दै आएका छन् । 

## चित्र दिर्घा
## सन्दर्भमा सामाग्रीहरू
श्रेणी:यन्त्र
इटहरी विष्णुपुर

'''''' नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्रको सगरमाथा अञ्चल, सप्तरी जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ६३३५ रहेको थियो जसमध्ये ३२१२ पुरुष र ३१२३ महिला रहेका थिए भने यहाँ १२६९ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल विष्णुपुर गाउँपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका ७-९ नम्बर वडाहरू विष्णुपुर गाउँपालिकाको वडा नम्बर ६ हो भने १-५ नम्बर वडाहरू वडा नम्बर ७ हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:सप्तरी जिल्लाका ठाउँहरू
कोचाबखारी

'''''' नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्रको सगरमाथा अञ्चल, सप्तरी जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ६२४१ रहेको थियो जसमध्ये ३१७२ पुरुष र ३०६९ महिला रहेका थिए भने यहाँ १३३४ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल छिन्नमस्ता गाउँपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका १-६ नम्बर वडाहरू छिन्नमस्ता गाउँपालिकाको वडा नम्बर ५ हो भने ७-९ नम्बर वडाहरू वडा नम्बर ६ हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:सप्तरी जिल्लाका ठाउँहरू
कञ्चनरूप नगरपालिका

'''''' सप्तरी जिल्लाको ९ नगरपालिकाहरू मध्येको एक हो। कञ्चनरूपलाई नगरपालिका घोषित गर्दा सप्तरीका बरमझीया, बदगामा, ठेलिया, जगतपुर, कञ्चनपुर, पिप्रापूर्व, रुपनगर, धरमपुर र धोधनपुर गाविसलाई समेटेको छ । भने २७ फागुन २०७३ मा क्षेत्र विस्तार गर्दा भैरवा गाविसलाई पनि यसमा गाभिएको थियो।

## जनसङ्ख्या
राष्ट्रिय जनगणना २०७८को जनगणना अनुसार को कुल जनसङ्ख्या ५८,४६६ रहेको छ भने यहाँ १२,५३५ घरधुरी रहेका छन्।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
*जिल्ला विकास समितिको कार्यालय, सप्तरी

श्रेणी:सप्तरी जिल्लाका नगरपालिकाहरू
श्रेणी:मधेश प्रदेशका नगरपालिकाहरू
श्रेणी:वि.सं. २०७१ मा घोषित नगरपालिकाहरू
खोक्सरप्रवाहा

'''''' नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्रको सगरमाथा अञ्चल, सप्तरी जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ४५७६ रहेको थियो जसमध्ये २२५४ पुरुष र २३२२ महिला रहेका थिए भने यहाँ ८९७ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल शम्भुनाथ नगरपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका १-५ नम्बर वडाहरू शम्भुनाथ नगरपालिकाको १ हो भने ६-९ नम्बर वडाहरू नम्बर २ हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:सप्तरी जिल्लाका ठाउँहरू
खोजपुर

'''''' नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्रको सगरमाथा अञ्चल, सप्तरी जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ५०६३ रहेको थियो जसमध्ये २४०९ पुरुष र २६५४ महिला रहेका थिए भने यहाँ ९७८ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल खडक नगरपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका १-४,६-९ नम्बर वडाहरू खडक नगरपालिकाको ५ हो भने ५ नम्बर वडा नम्बर ८ हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:सप्तरी जिल्लाका ठाउँहरू
इनर्वा फुलवरीया

'''''' नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्रको सगरमाथा अञ्चल, सप्तरी जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ५४०३ रहेको थियो जसमध्ये २४५५ पुरुष र २९४८ महिला रहेका थिए भने यहाँ १०२७ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल खडक नगरपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका ९ नम्बर वडा खडक नगरपालिकाको ९ हो भने १-८ नम्बर वडाहरू नम्बर १० हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:सप्तरी जिल्लाका ठाउँहरू
हटिया, सङ्खुवासभा

'''''' नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्रको कोशी अञ्चल, सङ्खुवासभा जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ३०७३ रहेको थियो जसमध्ये १४७७ पुरुष र १५९६ महिला रहेका थिए भने यहाँ ६६१ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल भोटखोला गाउँपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका १-४ वडाहरू भोटखोला गाउँपालिकाको वडा नम्बर ३ हो भने ५-९ वडाहरू वडा नम्बर ४ हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:सङ्खुवासभा जिल्लाका ठाउँहरू
इनर्वा, सप्तरी

'''''' नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्रको सगरमाथा अञ्चल, सप्तरी जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ३९१८ रहेको थियो जसमध्ये १९४२ पुरुष र १९७६ महिला रहेका थिए भने यहाँ ६४७ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल हनुमाननगर कङ्कालिनी नगरपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका ६-९ नम्बर वडाहरू हनुमाननगर कङ्कालिनी नगरपालिकाको १० हो भने १-५ वडाहरू वडा नम्बर ११ हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:सप्तरी जिल्लाका ठाउँहरू
जण्डौल

'''''' नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्रको सगरमाथा अञ्चल, सप्तरी जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ४३६० रहेको थियो जसमध्ये २००१ पुरुष र २३५९ महिला रहेका थिए भने यहाँ ८७० घरधुरी रहेको थियो। यो हाल अग्नीसाइर कृष्णासवरन गाउँपालिकामा पर्दछ।

यो अग्नीसाइर कृष्णासवरन गाउँपालिकाको वडा नम्बर १ हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:सप्तरी जिल्लाका ठाउँहरू
ठेलिया

'''''' नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्रको सगरमाथा अञ्चल, सप्तरी जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ६३१४ रहेको थियो जसमध्ये २९९६ पुरुष र ३३१८ महिला रहेका थिए भने यहाँ १२०२ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल कञ्चनरूप नगरपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकको ७ नम्बर वडा कञ्चनरूप नगरपालिकाको वडा नम्बर ३ हो भने १-६,८-९ नम्बर वडाहरू वडा नम्बर ११ हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:सप्तरी जिल्लाका ठाउँहरू
देउरी भरुवा

'''''' नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्रको सगरमाथा अञ्चल, सप्तरी जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ३३३१ रहेको थियो जसमध्ये १६७६ पुरुष र १६५५ महिला रहेका थिए भने यहाँ ५४२ घरधुरी रहेको थियो।हाल आएर यो स्थान राजविराज नगरपालिकाको वडा नम्बर १५ भित्र पर्दछ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:सप्तरी जिल्लाका ठाउँहरू
ओद्राहा

'''''' नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्रको सगरमाथा अञ्चल, सप्तरी जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ४४९४ रहेको थियो जसमध्ये २११५ पुरुष र २३७९ महिला रहेका थिए भने यहाँ ९७७ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल सप्तकोशी नगरपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका १-४ नम्बर वडाहरू सप्तकोशी नगरपालिकाको वडा नम्बर ६ हो भने ५,४ नम्बर वडाहरू वडा नम्बर ७ र ७-९ नम्बर वडाहरू वडा नम्बर ८ हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:सप्तरी जिल्लाका ठाउँहरू
पटेर्वा, बारा

'''''' नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्रको नारायणी अञ्चल, बारा जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ३९९९ रहेको थियो जसमध्ये २०६२ पुरुष र १९३७ महिला रहेका थिए भने यहाँ ६१७ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल आदर्श कोतवाल गाउँपालिकामा पर्दछ।

यो आदर्श कोतवाल गाउँपालिकाको वडा नम्बर ६ हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:बारा जिल्लाका ठाउँहरू
बथनाहा

'''''' नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्रको सगरमाथा अञ्चल, सप्तरी जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ५०११ रहेको थियो जसमध्ये २४८६ पुरुष र २५२५ महिला रहेका थिए भने यहाँ ११८० घरधुरी रहेको थियो। यो हाल महादेवा गाउँपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका १-३ नम्बर वडाहरू महादेवा गाउँपालिकाको वडा नम्बर ३ हो भने ४-९ नम्बर वडाहरू वडा नम्बर ६ हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:सप्तरी जिल्लाका ठाउँहरू
बमनगामाकट्टी

'''''' नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्रको सगरमाथा अञ्चल, सप्तरी जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ८०६८ रहेको थियो जसमध्ये ४१५ पुरुष र ३९०३ महिला रहेका थिए भने यहाँ १३३१ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल तिलाठी कोईलाडी गाउँपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका ५-९ नम्बर वडाहरू तिलाठी कोईलाडी गाउँपालिकाको वडा नम्बर ७ हो भने १-४ नम्बर वडाहरू वडा नम्बर ८ हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:सप्तरी जिल्लाका ठाउँहरू
बसबलपुर

'''''' नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्रको सगरमाथा अञ्चल, सप्तरी जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ३१५१ रहेको थियो जसमध्ये १४२० पुरुष र १७३१ महिला रहेका थिए भने यहाँ ६१५ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल शम्भुनाथ नगरपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका ७-९ नम्बर वडाहरू शम्भुनाथ नगरपालिकाको ८ हो भने १-६ नम्बर वडाहरू नम्बर ९ हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:सप्तरी जिल्लाका ठाउँहरू
बोरिया

'''''' नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्रको सगरमाथा अञ्चल, सप्तरी जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ४८४९ रहेको थियो जसमध्ये २४७५ पुरुष र २३७४ महिला रहेका थिए भने यहाँ ९०६ घरधुरी रहेको थियो। यसको साविकका (३-७) वडाहरू हाल राजविराज नगरपालिकामा पर्दछ भने (१,२,८,९) वडाहरू विष्णुपुर गाउँपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका ३,४,५,६,७ नम्बर वडाहरू राजविराज नगरपालिकाको १६ हो भने १,२,८,९ नम्बर वडाहरू विष्णुपुर गाउँपालिकाको नम्बर ५ हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:सप्तरी जिल्लाका ठाउँहरू
मधुवापुर

'''''' नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्रको सगरमाथा अञ्चल, सप्तरी जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ५७३०  रहेको थियो जसमध्ये २७९६ पुरुष र २९३४ महिला रहेका थिए भने यहाँ १२५२ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल हनुमाननगर कङ्कालिनी नगरपालिकामा पर्दछ।

यो हनुमाननगर कङ्कालिनी नगरपालिकाको वडा नम्बर ४ हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:सप्तरी जिल्लाका ठाउँहरू
मल्हनिया

'''''' नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्रको सगरमाथा अञ्चल, सप्तरी जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ७८२० रहेको थियो जसमध्ये ३७७० पुरुष र ४०५० महिला रहेका थिए भने यहाँ १५५८ घरधुरी रहेको थियो। यसको साविकका (५,६) वडाहरू हाल सुरुङ्गा नगरपालिकामा पर्दछ भने (१-४,७,८,९) वडाहरू वलान-विहुल गाउँपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका ५-६ नम्बर वडाहरू सुरुङ्गा नगरपालिकाको वडा नम्बर ११ हो भने १-४ नम्बर वडाहरू वलान-विहुल गाउँपालिकाको वडा नम्बर १ र ७-९ वडाहरू वडा नम्बर २ हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:सप्तरी जिल्लाका ठाउँहरू
मलेकपुर

'''''' नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्रको सगरमाथा अञ्चल, सप्तरी जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ६६०१ रहेको थियो जसमध्ये ३१३८ पुरुष र ३४६३ महिला रहेका थिए भने यहाँ १२५८ घरधुरी रहेको थियो। यसको साविकका (१-४) वडाहरू हाल राजगढ गाउँपालिकामा पर्दछ भने (५-९) वडाहरू विष्णुपुर गाउँपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका १-४ नम्बर वडाहरू राजगढ गाउँपालिकाको वडा नम्बर ५ हो भने ५-९ नम्बर वडाहरू विष्णुपुर  गाउँपालिकाको वडा नम्बर १ हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:सप्तरी जिल्लाका ठाउँहरू
रुपनगर

'''''' नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्रको सगरमाथा अञ्चल, सप्तरी जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ५१६२ रहेको थियो जसमध्ये २४३७ पुरुष र २७२५ महिला रहेका थिए भने यहाँ १०६३ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल कञ्चनरूप नगरपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका ५,६,८,९ नम्बर वडा कञ्चनरूप नगरपालिकाको वडा नम्बर ९ हो भने १-४,७ नम्बर वडाहरू वडा नम्बर १२ हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:सप्तरी जिल्लाका ठाउँहरू
नकटी रायपुर

'''''' नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्रको सगरमाथा अञ्चल, सप्तरी जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या १०२१४ रहेको थियो जसमध्ये ५०८६ पुरुष र ५१२८ महिला रहेका थिए भने यहाँ १८९६ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल रुपनी गाउँपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका ६-९ नम्बर वडाहरू रुपनी गाउँपालिकाको वडा नम्बर १ हो भने १-५ नम्बर वडाहरू वडा नम्बर २ हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:सप्तरी जिल्लाका ठाउँहरू
शम्भुनाथ नगरपालिका

'''''' सप्तरी जिल्लाको ९ नगरपालिकाहरू मध्येको एक हो। शम्भुनाथलाई नगरपालिका घोषित गर्दा सप्तरीका खोक्सरप्रवाहा, मोहनपुर, शम्भुनाथ, भङ्गाहा, बसबलपुर र रामपुर जमुवा गाविसलाई समेटिएको थियो। भने २७ फागुन २०७३ मा क्षेत्र विस्तार गर्दा अर्नाहा गाविसलाई पनि यसमा गाभिएको थियो।

## जनसङ्ख्या
राष्ट्रिय जनगणना २०७८को जनगणना अनुसार को कुल जनसङ्ख्या ३९,६३४ रहेको छ भने यहाँ ८,६७९ घरधुरी रहेका छन्।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
*जिल्ला विकास समितिको कार्यालय, सप्तरी

श्रेणी:सप्तरी जिल्लाका नगरपालिकाहरू
श्रेणी:मधेश प्रदेशका नगरपालिकाहरू
श्रेणी:वि.सं. २०७१ मा घोषित नगरपालिकाहरू
सकरपुरा

'''''' नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्रको सगरमाथा अञ्चल, सप्तरी जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ४३७९ रहेको थियो जसमध्ये २२४४ पुरुष र २३५५ महिला रहेका थिए भने यहाँ ७८५ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल तिलाठी कोईलाडी गाउँपालिकामा पर्दछ।

यो तिलाठी कोईलाडी गाउँपालिकाको वडा नम्बर ३ हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:सप्तरी जिल्लाका ठाउँहरू
हरिहरपुर, सप्तरी

**हरिहरपुर** नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्रको सगरमाथा अञ्चल, सप्तरी जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ४६३२ रहेको थियो जसमध्ये २२५४ पुरुष र २३७८ महिला रहेका थिए भने यहाँ ९३४ घरधुरी रहेको थियो। यसको साविकका ६ नम्बर वडा हाल राजविराज नगरपालिकामा पर्दछ भने (१-५,७-९) वडाहरू अग्नीसाइर कृष्णासवरन गाउँपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकको ६ नम्बर वडा राजविराज नगरपालिकाको १० हो भने १-५,७-९ नम्बर वडाहरू अग्नीसाइर कृष्णासवरन गाउँपालिकाको नम्बर ३ हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:सप्तरी जिल्लाका ठाउँहरू
कुसुन्डा जाति

ले सन् २०१९ को वृत्तचित्र *ज्ञानी मैया* मा कुसुन्डा समुदायको पूर्व घुमन्ते जीवनको बारेमा बताएकी छिन्।]]
आदिवासी कुसुन्डा जाति घुमन्ते लोपोन्मुख जाति हो। यस जातिको बाजा इर्लुङ पिपिरी मात्र भएको मानिन्छ। राष्ट्रिय जनगणना २०७८ बमोजिम नेपालमा कुल २५३ जना कुसुण्डा जातिका मानिसहरू बसोवास गर्दछन्।

## सन्दर्भ सामग्री
## यो पनि हेर्नुहोस
श्रेणी:नेपालका जनजातिहरू
दुरा जाति

दुरा जातिले मादल, खैँजडी, बाँसुरी, मुरली, झ्याली आदि बाजाहरूको प्रयोग गर्छन ।।

यो जातिको मुख्य वासस्थान लमजुङ जिल्लामा हो ।
## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## यो पनि हेर्नुहोस्
हायु जाति

राष्ट्रिय २०६८ को जनगणना अनुसार नेपालभरिमा यो जातिको संख्या २ हजार ९ सय २५ जना रहेको छ । जसमध्ये हायु भाषा बोल्नेको संख्या १ हजार ५ सय २० रहेको छ । हायु किरात समुदाय भित्र पर्दछ । हायुहरुको सबभन्दा ठुलो र शक्तिशाली देवी ईश्वरीय आस्थाका केन्द्र उप्क्षिमी रानी हो । जुन देवीको थान रामेछाप नगरपालीका वडा नं. ७ मुडाजोरको पालीगाउँ स्थित पर्दछ । यो देवीको थान विशाल रुख काभ्राको फेदमा रहेको छ । जसलाई अरु समुदायले महाकाली देवी भनि नामाकण गरेका छन् । हरेकवर्ष फागु पुर्णिमाको दिन देखी १० दिन सम्म पुजा हुन्छ र हरेक वर्ष श्री स्वस्थानी  पुर्णिमाको दिन देखी १० दिन सम्म पुजा हुन्छ । जसलाई हायुहरु आफ्नो मुख्य चाड दशैँको रुपमा मनाउने गर्दछन् । पुजा अनुष्ठान गर्ने बेलामा सबै जिल्लाबाट हायुहरु भेला हुने गर्दछ । यो जाती जनकपुर अंचलको सिन्धुली, रामेछाप जिल्लाहरू सुनकोशी नदीको आशपास क्षेत्रमा  बसोबास गर्ने लोपोन्मुख आदिवासी जाति हो । यिनिहरूको पुर्खेउली उखान अनुसार सुरेल, सुनुवार, राई, लिम्बू र हायू एउटै परिवारबाट नि: स्रुत भएका छ्न् यसरी ५ भाईमध्ये कान्छोको सन्तान हायू हो । 
हायू जातिले दोम्की-ढोल, ज्याम्की-झ्याम्टा, घण्टा आदि लोकबाजाहरू प्रयोग गर्दछन्।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## यो पनि हेर्नुहोस्
श्रेणी:नेपालका जनजातिहरू
गन्गाई जाति

**गन्गाई** जातिको बाजाहरू मृदङ, नगडा, ढोल, झाल, खोल, मुर्छल, झालर, रण्टी, घडिघण्टा आदि हुन् ।।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## यो पनि हेर्नुहोस्
छन्त्याल जाति

छन्त्याल जातिले माउरी बाजा, पिउरा, मादल, मुरली, खैँजडी आदि बाजा यसजातिले प्रयोग गर्दछन् ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## यो पनि हेर्नुहोस्
* धाँगड जाति
* पुनेल जाति
* सुनुवार जाति
* मगर जाति
* थकाली जाति
* राउटे जाति
सिसवा बेल्ही

'''''' नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्रको सगरमाथा अञ्चल, सप्तरी जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ६२८६ रहेको थियो जसमध्ये ३०७० पुरुष र ३२१६ महिला रहेका थिए भने यहाँ ११४१ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल खडक नगरपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका १-५ नम्बर वडाहरू खडक नगरपालिकाको १ हो भने ६-९ नम्बर वडाहरू नम्बर २ हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:सप्तरी जिल्लाका ठाउँहरू
डोल्पो जाति

डोल्पो जातिले धमङे, ङहा, भुक्स्याल, सेङगेन, राक्तुङ, टिङस्याग, ध्यालिङ, दारू, डिल्बू, धाउङ, हाडेमुरली बाजाको प्रयोग गर्दछन्।
।

## सन्दर्भ सामग्री
## यो पनि हेर्नुहोस
जिरेल जाति

## यो पनि हेर्नुहोस्
* पुनेल जाति
* सुनुवार जाति
* मगर जाति
* थकाली जाति
* राउटे जाति

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:नेपालका जनजातिहरू
श्रेणी:विकिथन-५ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू
श्रेणी:जिरेल जाति
बोटे जाति

**बोटे जाति** नेपालका भित्री मधेश क्षेत्रका आदिवासी समूह हुन्।  उनीहरू बोटे भाषा बोल्छन्। बोटे मानिसहरू नदीहरूमा यात्रुहरूलाई डुङ्गाको प्रयोग गरि यातायात गराउनका लागि प्रसिद्ध छन्, जुन प्रायः रूखबाट तयार गर्ने गरिन्छ। उनीहरू नेपालका कालीगण्डकी, नारायणी र राप्ती नदीका किनारामा फैलिएका रहेका छन्। बोटे र मझी जातिहरूलाई 'पानीका राजा' भनेर चिनिन्छ। उनीहरूको पुर्ख्यौली पेशा माछा मार्ने, डुङ्गा चलाउने र नदीमा सुनको खोजी गर्ने हो। बोटेहरू बोलचल र संस्कृति धेरै हिसाबले दानुवर, दराई, थारु र मझीसँग मिल्दोजुल्दो रहेको पाइन्छ।

## उत्पत्ति 
बोटे मानिसहरूको उत्पत्ति बारे दुई सिद्धान्तहरू छन्। यो समुदायले मानिसहरूको यात्रा गर्नका लागि नदीमा बनाइएका अस्थायी पुलहरूका लागि रुखहरू वा डालीहरू राख्नेमा प्रसिद्ध थियो। 'बोट'को अर्थ रुख हो, र सम्भवत: नेपाली बोल्नेहरूले तिनलाई बोटे भनेर भन्न थालेका हुन्। अर्को सिद्धान्तले उनीहरूको जमीन वा घर थिएन, र तिनीहरूले पानीको किनारमा रुखहरूको छायामा बसेका थिए, यसैले तिनीहरू बोटे भनेर चिनिएको भनेर प्रस्ताव गर्दछ, किनभने तिनको अस्तित्व नदी वरिपरि घुमिरहेको थियो।  उनीहरू पाखा बोटे र पानी बोटे गरी दुई समूहमा विभाजित छन्। पाखा बोटे पहाड वा खेतीयोग्य जमिनमा बस्छन् र पानी बोटे नदीका किनारमा बस्दथे।  उनीहरूको प्राथमिक आर्थिक आधार पर्यटन हो। नेपालका विभिन्न स्थानमा बसोबास गर्नेमै पनि बोटे वा माझी जनताको रीतिरिवाज र पेशामा समानता छ। उनीहरूको पोशाक मगर र गुरुङको पोशाकसँग समान हुन्छ तर उनीहरूको भाषाले भने अरूसँग भिन्नता बनाउँछ। नदीको किनारमा बस्नु, माछा मार्नु, डुङ्गा चलाउनु, सुनको खोजी गर्नु, खेती गर्नु र जनावर पाल्नु यिनीहरूको मुख्य पेशाहरू हुन्।

## भाषा 
बोटे जाति बोटे भाषा बोल्दछन् जुन दनुवार र थारू भाषासँग मिल्दोजुल्दो छ। यो गुल्मी, नवलपरासी, चितवन, र तनहुँ जिल्लाहरूमा बोलिन्छ। २०६८ को जनगणना अनुसार, बोटे लाई आफ्नो मातृभाषा मान्ने ७,६८७ जना थिए। बोटेहरूले चाँदी पूजा, कल्याण पूजा, बायू पूजा, संसारि माई पूजा, बाजे बजै पूजा, जल पूजा, डुङ्गा पूजा र न्हवगी खाने पूजा जस्ता चाडपर्वहरू मनाउँछन्।
## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
श्रेणी:नेपालका जनजातिहरू
हरिपुर, सप्तरी

'''''' नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्रको सगरमाथा अञ्चल, सप्तरी जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ५४०६ रहेको थियो जसमध्ये २५८९ पुरुष र २८१७ महिला रहेका थिए भने यहाँ ९७९ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल सुरुङ्गा नगरपालिकामा पर्दछ।

यो सुरुङ्गा नगरपालिकाको वडा नम्बर ७ हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:सप्तरी जिल्लाका ठाउँहरू
बराम जाति

**बराम जाति** नेपालमा बसोबास गर्ने एक जाति हो। नेपाल सरकारद्वारा सूचीकृत ५९ आदिवासी जनजातिहरूमध्ये अतिसीमान्तकृत समूहमा पर्ने यो जाति नेपालको गोरखा जिल्लाको मूल आदिवासी हुन्। यिनीहरूको आफ्नै जीवन पद्धति, रहनसहन, भाषा, संस्कृति र सामाजिक मूल्य तथा मान्यताहरू रहेको छ।

बराम जातिलाई सूचकको रूपमा बराम र बरामु शब्दको प्रयोग गरिएको पाइन्छ। यो जाति नेपालको गोरखा जिल्ला, धादिङ जिल्ला, तनहुँ जिल्ला, मकवानपुर जिल्ला, चितवन जिल्ला, नुवाकोट जिल्ला, ललितपुर जिल्ला, नवलपरासी जिल्ला, बारा जिल्ला र सर्लाही जिल्लामा बसोबास रहेको छ। यिनीहरूको मूलथलो गोरखा रहेपनि  बसाइँसराइको क्रममा यो जातिका मानिसहरू नेपालको अन्य जिल्लाहरू पुगेका हुन्। बरामहरूको कुलदेवता चण्डी, भूमे, वनदेवता लगायतका देवीदेवताको पूजा अर्चना गर्छन्।  बराम जातिले मादल, खैँजडी, मुरली, झुरूम्मा, ढ्याङग्रो प्रयोग गर्दछन् । 

## सन्दर्भ सामग्री
## यो पनि हेर्नुहोस
* लोवा जाति
* गाइने जाति
* सुरेल जाति
* मगर जाति
* जिरेल जाति

श्रेणी: नेपालका जनजातिहरू
मेचे जाति

**मेचे जाति**लाई बोडो जातिको नामले पनि चिनिन्छ, पूर्वी तराईको झापा जिल्लाका आदिवासीमध्ये एक हुन्। परापूर्वकालमा मेची खोला र कन्काई नदीका बीचमा बस्ने भएकाले यिनीहरूलाई मेचे भनिएको हो। झापाको कप्तानबारी, आयाबारी, जलथल, शनिश्चरे, धुलाबारी, अनारमनी बेलडाँगी, धाइजन आदि क्षेत्रमा यिनीहरूको बसोबास छ। यिनीहरू साहू महाजनहरूबाट असाध्यै शोषित-पीडित छन्। मेचेहरूको आफ्नै भाषा भए पनि त्यो पूर्णतः लोप हुने अवस्थामा छ। भारतको आसाम राज्यमा यिनीहरूको भाषा र गीतसमेत रहे पनि धेरै पुस्ता फरक पर्नाले त्यो नबुझनिने भइसकेको छ।

मेचेहरू मुख्य रूपमा अर्काको खेती कमाउने, रक्सी बनाएर बेच्ने, दाउरा बेच्ने र मजदुरी गर्ने गर्छन्। मेचेहरूको ४/५ घरमध्ये एक मूलहरू हुने गर्छ, जुन दक्षिण फर्केको हुन्छ। मूलहरूको आँगनमा बाठो देव (शिव) स्थापना गरिएको हुन्छ। तुलसीको मठ जस्तो देखिने बाठोमा सिउँडीको बोट पनि लगाइएको हुन्छ। सिउँडीको बोटलाई मेचे जातिले कुलदेवताका रूपमा पूजा गर्छन्। दसैँ, तिहार र फागुपूणिर्मा यिनीहरूका खास पर्वहरू हुन्। तर दसैँ, तिहार टीका लगाएर होइन, रक्सी-मासु खाएर रमाइलो गरी मनाइन्छ।

बालक जन्मँदा उत्सव हुदैन। नाम राख्न पनि कुनै खास विधि चाहिँदैन। जन्मेको तिथि र बारबाट नाम रहन्छ। गर्भे कपाल भएको बालक जन्मेमा हजामले नै केश काट्नु पर्ने चलन छ। विवाहमा दुलाहाले दुलही किन्नैपर्ने बाध्यता छ। तर रकमको कुनै सीमा छैन, जति रूपैयाँमा पनि किन्न सकिन्छ। केटी मनपर्ने केटाले रूपैयाँ पठाउनुपर्छ। त्यो रूपैयाँ फिर्ता नआएमा केटाको प्रस्ताव केटी पक्षले स्वीकार गरेको भनिन्छ। विधवा विवाह यस जातिमा स्वीकार्य छ, विधवालाई किन्नु नपर्ने हुँदा विधवाहरूको विवाह सजिलै हुन्छ। बाबु-आमा मरेमा सबै छोरा क्रियामा बस्नु पर्दैन, एउटा छोरा मात्र बसे पुग्छ। सुरूमा लास गाड्ने चलन भए पनि हाल जलाईन्छ। लास जलेपछि मुटु बाँकी रहन्छ भन्ने यिनीहरूमा विश्वास पाइन्छ। तर जे बाँकी रहे पनि त्यसलाई मैखुम (अस्तु) मानी उठाएर धोई पखाली तेल घस्छन्। सबै मलामीले खाल्डो खनी पुर्छन्। खाल्डोमा पैसा पनि हाल्छन्। जुठो चोखिने दिन मैखुम गाडेको ठाउँमा रक्सी चढाउँछन्। 

## सन्दर्भ सामग्री
## यो पनि हेर्नुहोस
श्रेणी:नेपालका जनजातिहरू
छैरोतन जाति

आदिवासी छैरोतन जातिको ढ्वाङग्रे ढोल, टुङना र मुरली यसजातिले प्रयोग गर्ने बाजाहरू हुन्।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## यो पनि हेर्नुहोस्
श्रेणी:नेपालका जनजातिहरू
कुशवाडिया जाति

लोपोन्मुख कुशबाडिया जातिका मुरली, झाल, घुँगुरू, ढोल, ढोलक आदि बाजाहरू प्रयोग गरेको देखिन्छ ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## यो पनि हेर्नुहोस्
ताङबे जाति

**ताङबे जाति**ले धुम्च्याङ, धन्याम्, घोम्प्याङ आदि बाजा गर्दछन्। ताङ्बे जाती मुस्ताङ मा बस्दछन । 
यो जाती हिमालि क्षेत्र को सुबिधा बन्चित आदिबासी  जनजाती हो ।
यो जाती को मुख्य धर्म बौद्ध धर्म हो । 

## सन्दर्भ सामग्री
## यो पनि हेर्नुहोस
श्रेणी:नेपालका जनजातिहरू
धानुक जाति

धानुक जाति हिन्दू धर्म मान्छन । यस जातिले ढोल, बोसली, झाइल, पिपिही, डम्फा, मृदङ, खोजरी, बेन्जो, हरमुनियाँ आदि बाजाहरू प्रयोग गर्छन् ।  धानुक जाती विशेष गरी नेपालको साबिक पुर्वाञ्चल बिकास क्षेत्र र हालको कोशी प्रदेश,झापा, सुनसरी, मोरङ, ईटहरी, सुदुर पश्चिम क्षेत्रको डोटी,बैतडी तथा दार्चुला मा बसोबास गर्दछन तर हालको दिनमा यिनीहरु तराईका जिल्लाहरु कैलाली र कञ्चनपुर,सप्तरी तथा अन्य ठाउँमा पनि बसोबास गर्ने गर्छन । 

## सन्दर्भ सामग्री
elibrary.tucl.edu.np
https://elibrary.tucl.edu.np › ...PDF

|title=

## यो पनि हेर्नुहोस
श्रेणी:नेपालका जनजातिहरू
किसान जाति

नेपालका अल्पसंख्यक जातिहरू मध्ये किसान जातिलाई पनि एक मानिन्छ। नेपाल अधिराज्यमा मात्र नभएर विश्वमै लोपोन्मुख किसान जाति मेचिनगर नगरपालिका क्षेत्रमा मात्र पाइन्छ । लोपोन्मुख किसान जाति ढाँक, मादर, ढोलकी फौइज, धुधर नगेरा, बस्री, डाँफला, समाई आदि लोक बाजाहरू प्रयोग गर्दछन्।।

## सन्दर्भ सामग्री
## यो पनि हेर्नुहोस
श्रेणी:नेपालका जनजातिहरू
पूजा, प्युठान

'''''' नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, मध्यपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रको राप्ती अञ्चल, प्युठान जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ५१३५ रहेको थियो जसमध्ये २२९३ पुरुष र २८४२ महिला रहेका थिए भने यहाँ १०८७ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल गौमुखी गाउँपालिकामा पर्दछ।

यो गौमुखी गाउँपालिकाको वडा नम्बर ४ हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:प्युठान जिल्लाका ठाउँहरू
भैरवा

'''''' नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्रको सगरमाथा अञ्चल, सप्तरी जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ४५९७ रहेको थियो जसमध्ये २३१५ पुरुष र २२८२ महिला रहेका थिए भने यहाँ ७६२ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल कञ्चनरूप नगरपालिकामा पर्दछ।

यो कञ्चनरूप नगरपालिकाको वडा नम्बर १ हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:सप्तरी जिल्लाका ठाउँहरू
शीतलहर

तराईका विभिन्न भागमा विशेष गरी पुस र माघ महिनामा आकाशलाई दिनभरि नै कुहिरोले ढाक्ने र घाम नलाग्ने हुँदा आकाशबाट अत्यन्त चिसो शीत खस्छ। यसरी चिसो बतास (हावा) चल्ने अवस्थालाई शीतलहरको प्राकृतिक प्रकोप भनिन्छ। प्रभावित क्षेत्रमा बिहानदेखि बेलुकीसम्म हप्तौं वायुमण्डलको तल्लो सतहलाई बाक्लो हुस्सुले ढाक्नाले घाम नलाग्ने हुँदा तापक्रम ह्वात्तै तल र्झने हुनाले चिसो बढी हुन्छ।

श्रेणी:विज्ञान
श्रेणी:मौसम
फिफा वर्षको सर्वोत्कृष्ट खेलाडी

**फिफा वर्षको सर्वोत्कृष्ट खेलाडि** विश्वभरीका महिला तथा पुरुष खेलाडीहरू मध्यबाट अन्तराष्ट्रिय टीमहरूका कप्तान र प्रशिक्षकहरूको मतदानबाट चुनेर दिईने पुरस्कार हो। मतदान प्रकृया पोजिसनल मतदान प्रकृयाबाट हुने गर्छ। यसमा प्रत्येक कप्तान र प्रशिक्षकहरूले पाँच अंक, तीन अङ्क र एक अङ्क गरी तीन पटक मतदान गर्न पाउँछन र यही अंकको आधारमा विजेता घोषणा गरिन्छ। सन् २०१० देखि **फिफा वर्षको सर्वोत्कृष्ट खेलाडि** र फ्रान्सको फुटबल बेलोन डी'ओर आपसमा मिलेर वर्षको सर्वोत्कृष्ट पुरुष खेलाडीलाई फिफा बेलोन डी' ओर प्रत्येक वर्ष दिने निर्णय गर्यो ।

## विजेताहरू
### विजेता पुरुष खेलाडीहरू
### विजेता महिला खेलाडीहरू
श्रेणी:फुटबल
श्रेणी:पुरस्कारहरू
वनकरिया जाति

**वनकरिया जाति** मकवानपुर जिल्लामा बसोबास गर्ने लोपोन्मुख जाति हो । झट्ट हेर्दा चेपाङ जस्ता होचा‚ रुपरंग‚ शैली र रितीरिवाज समेत उस्तै भएका उनीहरू मकवानपुर जिल्लाको हाँडिखोला गा.वि.स. को ट्वाङ्ग्रा भन्ने स्थानमा घरबार बनाई बसोबास गर्दछन् । नेपाल चेपाङ संघले वनकरिया जाति छुट्टै जाति नभएर चेपाङ नै भएको भन्छ भने केही वर्ष अघिदेखि मात्रै वन छोडेर समाजमा आई बस्न थालेका उनीहरू आफूलाई चेपाङ नभई छुट्टै वनकरिया जाति भएको बताउँछन् । गाउँमा बस्नुअघि उनीहरू चुरेघाँचमा बस्दथे भने उनीहरूलाई वनकरियाको नाममा नागरिकता प्रदान गरिएको छ । गणतन्त्र स्थापना भएपछि नेपाल सरकारले वनकरिया सहित १० लोपोन्मुख जातिलाई मासिक रु. ५००।- भत्ता उपलब्ध गराउँदै आएको छ । वनकरिया जातिका अगुवा पुरुष गोपाल वनकरिया हुन् । उनीहरू हाल १३ घरधुरीमा ७० जनाको संख्यामा बसोबास गर्दछन् । हाँडिखोलाका वनकरियामध्ये ४ जनाले वनकरिया भाषा बोलेको भाषा विग्यानका प्राध्यापक दानराज रेग्मीले प्रकाशमा ल्याएपछि सो कुरा नेपाल राजपत्रको बुलेटिनमा २००८ नोभेम्बर ८ मा प्रकाशन भएको थियो । 

आदिवासी बनकरिया जातिले मादल, मुरली, ढ्याङग्रो, ढोलको लामो समयदेखि आफ्नो संस्कृतिका रूपमा अवलम्बन गर्दै आएका छन्।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## यो पनि हेर्नुहोस्
श्रेणी:नेपालका जनजातिहरू