open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
अक्षरात्मक लिपि

[thumb|344x344px|[ब्राह्मी लिपिबाट उत्पन्न विभिन्न अक्षरात्मक लिपिहरूको तुलना। (*शिवो रक्षतु गीर्वणभाषारसास्वादतत्परान्*) अर्थ: देवताहरूको भाषामा प्रसन्न हुनेहरूको शिवले रक्षा गरून्। (कालिदास)]]
**अक्षरात्मक लिपि** एक खण्डीय लेखन प्रणाली हो जसमा व्यञ्जन-स्वर अनुक्रमहरू एकाइको रूपमा लेखिन्छन्; प्रत्येक एकाइ व्यञ्जन अक्षरमा आधारित हुन्छ, र स्वर सङ्केत माध्यमिक हुन्छ। अक्षरात्मक लिपिले तिब्बत, दक्षिण र दक्षिणपूर्व एसिया, सेमिटिक इथियोपिक लिपिहरू, र क्यानाडाली आदिवासी सिलेबिक्सको लिपिहरूको व्यापक ब्राह्मिक परिवार समावेश गर्दछ। जसरी पाठ्यक्रमको मामला हो, लेखन प्रणालीको एकाइहरूले अक्षर र व्यञ्जन दुवैको प्रतिनिधित्व समावेश गर्न सक्छ। ब्राह्मिक परिवारका लिपिहरूको लागि, अक्षर शब्द एकाइहरूको लागि प्रयोग गरिन्छ।

## विशेषताहरू 
ब्राह्मी लिपिहरू भारतबाट उत्पत्ति भई दक्षिणपूर्वी एसिया, बङ्गलादेश, श्रीलङ्का, नेपाल, भुटान, तिब्बत, मङ्गोलिया र रुस सम्म फैलिएका थिए। सबै जीवित भारतीय लिपिहरू ब्राह्मी वर्णमालाका वंशज हुन्। आज तिनीहरू दक्षिण एसियाका धेरैजसो भाषाहरूमा प्रयोग गरिन्छ यद्यपि उर्दु, कश्मीरी र पाकिस्तान र भारतका केही अन्य भाषाहरूमा फारसी वर्णमालाले प्रतिस्थापित गरेका छन्। मुख्यभूमि दक्षिणपूर्वी एसिया (म्यानमार, थाइल्यान्ड, लाओस, कम्बोडिया, र भियतनाम), तिब्बत (तिब्बती), इन्डोनेसियाली द्वीपसमूह (जाभानी, बालि, सुन्दानी, बटक, लोन्तारा, रेजाङ, रेन्कोङ, मकासर, आदि), फिलिपिन्स (बेबायिन, बुहिद, हनुनुओ, कुलितान, र अबोरलन तागबान्वा), मलेसियाका भाषाहरूमा प्रयोग पनि गरिन्छ।

सबैभन्दा व्यापक रूपमा प्रयोग हुने भारतीय लिपि देवनागरी हो, जसलाई हिन्दी, बिहारी, मराठी, कोङ्कणी, नेपाली, र प्रायः संस्कृतले साझा गरेको छ। हिन्दीमा *क* जस्ता आधारभूत अक्षरले पूर्वनिर्धारित स्वरसँगको अक्षरलाई प्रतिनिधित्व गर्छ, यस अवस्थामा *क*। हिन्दी सहित केही भाषाहरूमा, यो शब्दको अन्त्यमा अन्तिम समापन व्यञ्जन बन्छ, यस अवस्थामा *क*। अन्तर्निहित स्वरलाई स्वर चिह्न थपेर *कि की, कु कु, के के, को* को जस्ता अक्षरहरू उत्पादन गरेर परिवर्तन गर्न सकिन्छ।

## अक्षरात्मक लिपिहरूको सूची 
* सिलेटी नागरी
* ब्राह्मी लिपि
* बङ्गाली लिपि
* तमिल लिपि
* देवनागरी लिपि

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:अक्षरात्मक लिपिहरू
लिम्बू लिपि

**लिम्बू लिपि** (**सिरिजङ्गा लिपि**) लिम्बू भाषा लेख्न प्रयोग गरिन्छ। यो ब्राह्मी प्रकारको अक्षरात्मक लिपि हो।

परम्परागत इतिहासका अनुसार लिम्बू लिपि पहिलो पटक ९औँ शताब्दीको उत्तरार्धमा लिम्बू राजा सिरिजुङ्गा ह्याङले आविष्कार गरेका थिए र त्यसपछि प्रयोगमा छाडेका थिए, १८औँ शताब्दीमा लिम्बू विद्वान ते-ओङ्सी सिरिजुङ्गा सिन थेबेले त्यसलाई पुनः प्रयोगमा ल्याएका थिए। लिम्बूवान र सिक्किममा लिम्बू लिपि पढाउन निषेध गरिएको थियो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:ब्राह्मी लिपिहरू
हरिद्वार जिल्ला

**हरिद्वार जिल्ला** गढवालको एउटा जिल्ला हो जुन भारतको उत्तराखण्डको एक भाग हो। यस जिल्लाको सदरमुकाम हरिद्वारमा छ जुन यसको सबैभन्दा ठुलो सहर पनि हो। 

जिल्लालाई उत्तर र पूर्वमा देहरादून, पूर्वमा पौरी गढवाल र दक्षिणमा मुजफ्फरनगर र बिजनौरको उत्तर प्रदेश जिल्लाहरू र पश्चिममा सहारनपुर जिल्लाहरूले घेरेको छ। जिल्लाका महत्वपूर्ण सहरहरू हरिद्वार, भेल रानीपुर, रुर्की, मङ्गलौर, धन्देरा, झाब्रेरा, लक्सर, लन्दौरा र मोहनपुर मोहम्मदपुर हुन्।

## जनसाङ्ख्यिकी 
२०११ को जनगणना अनुसार हरिद्वार जिल्लाको जनसङ्ख्या १,८९०,४२२ छ, लगभग लेसोथो राष्ट्र वा संयुक्त राज्य अमेरिकाको वेस्ट भर्जिनिया राज्यको बराबर। यसले यसलाई भारतमा २४४औँ स्थान दिन्छ (कुल ६४० मध्ये)। जिल्लाको जनसङ्ख्या घनत्व  छ।

हरिद्वारको मुख्य भाषा हिन्दी (८७.३%), उर्दु ९.७% छ। पन्जाबी र गढवाली पनि साना अल्पसङ्ख्यकहरूले बोल्छन्।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:उत्तराखण्डका जिल्लाहरू
ब्राह्मी लिपिहरू

thumb|300x300px|ब्राह्मी लिपिहरू पहेँलो र सुन्तला रङमा

**ब्राह्मिक लिपिहरू** अक्षरात्मक लिपिहरूको परिवार हो। तिनीहरू भारतीय उपमहाद्वीप, दक्षिणपूर्व एसिया र पूर्वी एसियाका भागहरूमा प्रयोग गरिन्छ। तिनीहरू प्राचीन भारतको ब्राह्मी लिपिबाट आएका हुन्। 

सातौं वा आठौं शताब्दीमा विकसित भएका मध्ययुगीन लिपिहरूको उल्लेखनीय उदाहरणहरूमा नगरी, सिद्धम र शारदा समावेश छन्।

## लिपिहरू 
## सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:अक्षरात्मक लिपिहरू
मागधी प्राकृत

**मगधी प्राकृत** (मगधी) पाली र संस्कृतको पतन पछि प्राचीन भारतको लिखित भाषाहरू, तीन नाटकीय प्राकृत मध्ये एक हो। यो पहिलेको वैदिक संस्कृतलाई प्रतिस्थापन गर्दै एउटा स्थानीय भाषा मध्य हिन्द-आर्य भाषा थियो।

## इतिहास 
मगधी प्राकृत पूर्वी भारतीय उपमहाद्वीपमा बोलिन्थ्यो, जुन अहिले पूर्वी भारत, बङ्गलादेश र नेपाल। प्राचीन मगध महाजनपदसँग सम्बन्धित, यो वर्तमान असम, बङ्गाल, बिहार, झारखण्ड, ओडिशा र पूर्वी उत्तर प्रदेशमा विभिन्न अपभ्रंश बोलीहरूमा बोलिन्थ्यो।

मगधी प्राकृत पछि पूर्वी हिन्द-आर्य भाषाहरूमा विकसित भयो:

* बङ्गाली
* असमिया
* बिहारी भाषाहरू
* हल्बिक भाषा
* उडिया भाषा

## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
श्रेणी:आर्य भाषा परिवार
श्रेणी:प्राकृत भाषाहरू
श्रेणी:भारतीय धर्मग्रन्थहरूको लागि प्रयोग गरिने औपचारिक भाषाहरू
द्रविड भाषा परिवार

**द्रविड भाषा परिवार** मुख्यतया दक्षिणी भारत, उत्तर-पूर्वी श्रीलङ्का र दक्षिण-पश्चिम पाकिस्तानमा २५ करोड मानिसहरूले बोल्ने भाषा परिवार हो। औपनिवेशिक कालदेखि, मौरिसस, म्यानमार, सिङ्गापुर, मलेसिया, इन्डोनेसिया, फिलिपिन्स, संयुक्त अधिराज्य, अस्ट्रेलिया, फ्रान्स, क्यानडा, जर्मनी, दक्षिण अफ्रिका र संयुक्त राज्य अमेरिकामा ती भाषा बोल्नेहरूको सानो तर महत्त्वपूर्ण आप्रवासी समुदायहरू छन्।

## भाषाहरू 
* **उत्तर द्रविड**: ब्राहुई भाषा, कुरुख भाषा, मालटो भाषा
* **केन्द्रीय द्रविड**: कोलामी भाषा, दुरुवा भाषा, ओल्लारी भाषा, नेईकी भाषा
* **दक्षिण मध्य**: तेलगु भाषा, गोन्डी भाषा, कुई भाषा, कोया भाषा
* **दक्षिण द्रविड**: तमिल भाषा, कन्नड भाषा, मलयालम भाषा, तुलू भाषा

## वितरण 
सन् १९८१ देखि, भारतको जनगणनाले १७ द्रविड भाषाहरू सहित १०,००० भन्दा बढी बोल्ने भाषाहरू मात्र रिपोर्ट गरेको छ। सन् १९८१ मा, यो भारतको जनसङ्ख्याको लगभग २४% को लागि जिम्मेवार थियो। सन् २००१को जनगणनामा, तिनीहरूले २१४ मिलियन मानिसहरूलाई समावेश गरेका थिए, जुन भारतको कुल १.०२ बिलियन जनसङ्ख्याको लगभग २१% हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
श्रेणी:भाषा परिवार
हिन्दुकुश

**हिन्दुकुश** हिमालयको पश्चिममा मध्य र दक्षिण एसियामा रहेको  पर्वत शृङ्खला हो। यो मध्य र पश्चिमी अफगानिस्तानदेखि उत्तरपश्चिमी पाकिस्तान र सुदूर दक्षिणपूर्वी ताजिकिस्तानसम्म फैलिएको छ। यसले उत्तरमा अमु दर्या (प्राचीन ओक्सस) को उपत्यकालाई सिन्धु नदी उपत्यकाबाट दक्षिणमा विभाजित गर्दछ।

बामियान बुद्धजस्ता स्थलहरू भएको हिन्दुकुश दायरा क्षेत्र बौद्ध धर्मको ऐतिहासिक रूपमा महत्त्वपूर्ण केन्द्र थियो। यसमा बसोबास गर्ने दायरा र समुदायहरूले प्राचीन मठहरू, महत्त्वपूर्ण व्यापारिक नेटवर्कहरू र मध्य एसिया र दक्षिण एसिया बीचका यात्रुहरूको मेजबानी गर्थे। हिन्दुकुश दायरा भारतीय उपमहाद्वीपमा आक्रमणहरूको लागि मार्ग पनि भएको छ, र अफगानिस्तानमा समकालीन युद्धको लागि महत्त्वपूर्ण छ।

## नाम 
फारसी नाम हिन्दुकुशको सबैभन्दा प्रारम्भिक ज्ञात प्रयोग लगभग १००० ईस्वी प्रकाशित नक्सामा हुन्छ। कतिपय आधुनिक विद्वानहरूले उक्त ठाउँलाई हटाएर हिमाललाई हिन्दुकुश भनेर उल्लेख गरेका छन्। वैदिक संस्कृतमा, दायरालाई *उपरिश्येन* र अवेस्तानमा *उपरिसाईन* (प्रोटो-इरानीबाट *उपरिसाइना- 'हपुषाले ढाकिएको') भनेर चिनिन्थ्यो।

## शिखरहरू 
## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
श्रेणी:हिमालय
श्रेणी:हिमालयका हिमशृङ्खलाहरू
लुम्बिनीको अशोक स्तम्भ

**लुम्बिनी स्तम्भ शिलालेख**, जसलाई **पडेरिया शिलालेख** पनि भनिन्छ, पुरातन ब्राह्मी लिपिको शिलालेख हो, जुन डिसेम्बर १८९६ मा नेपाली सेनाका पूर्व प्रधानसेनापति खड्ग शमशेर जङ्गबहादुर राणाले लुम्बिनी, नेपालको अशोक स्तम्भमा फेला पारेका थिए। यो भूतकालमा र साधारण तेस्रो व्यक्ति (शाही तेस्रो व्यक्ति होइन) मा रहेको छ, यसले अशोक आफैँको घोषणा होइन, बरु यस क्षेत्रमा उनको भ्रमणको पछिको स्मरण हो।

## शिलालेख 
## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:लुम्बिनी प्रदेश
१८५७ सिपाही विद्रोह

**सिपाही विद्रोह** ब्रिटिस राजमुकुटको तर्फबाट एक सार्वभौम शक्ति को रूप मा काम गर्ने  इस्ट इन्डिया कम्पनीको शासन को विरुद्ध १८५७-५८ मा भारतमा एक प्रमुख विद्रोह थियो। विद्रोह १० मे १८५७ मा दिल्लीको  उत्तरपूर्वमा रहेको मेरठको ग्यारिसन सहरमा कम्पनीको सेनाका सिपाहीहरूको विद्रोहको रूपमा सुरु भयो। 

त्यसपछि यो अन्य विद्रोह र नागरिक विद्रोहहरूमा मुख्यतया माथिल्लो गङ्गाको मैदान र मध्य भारतमा फैलियो, यद्यपि विद्रोहका घटनाहरू उत्तर र पूर्वमा पनि भएका थिए।

## इस्ट इन्डिया कम्पनी 
यद्यपि ब्रिटिस ईस्ट इण्डिया कम्पनीले १६१२ सम्म भारतमा उपस्थिति स्थापित गरेको थियो, र पहिले व्यापारिक उद्देश्यका लागि स्थापित कारखाना क्षेत्रहरू प्रशासित गरेको थियो, १७५७ मा प्लासीको युद्धमा यसको विजयले पूर्वी भारतमा आफ्नो दृढताको सुरुवात गर्‍यो। नेपाल र ब्रिटिस भारत बीचको सीमा विवाद, जुन सन् १८०१ पछि तीव्र भयो, १८१४-१६ को नेपाल अङ्ग्रेज युद्धको कारण बन्यो र पराजित गोर्खाहरूलाई ब्रिटिस प्रभावमा इस्ट इन्डिया कम्पनीले ल्यायोको थियो।

## कारणहरू ‍‍‌‌
सामाजिक र धार्मिक कारणः
सामाजिक हस्तक्षेपः

## परिणामहरू 
दुवै पक्षले नागरिकमाथि अत्याचार गरेका थिए। अवधमा मात्रै, केही अनुमानहरूले जनयुद्धको क्रममा १५०,००० भारतीयहरू मारिएका थिए, जसमध्ये १००,००० नागरिकहरू थिए। बेलायती सेनाहरूले दिल्ली, इलाहाबाद, कानपुर र लखनऊ कब्जा गरेपछि सामान्य नरसंहार भयको थियो।

## पुरस्कारहरू 
विद्रोहको समयमा बेलायती सशस्त्र बल र बेलायती भारतीय सेनाका सदस्यहरूलाई पदकहरू प्रदान गरिएको थियो। १८२ ले भिक्टोरिया क्रस प्राप्त गरेका थिए। २९०,००० भारतीय विद्रोह पदकहरू प्रदान गरियो। दिल्लीको घेराबन्दी र लखनऊको घेराबन्दी र राहतका लागि क्ल्याप्स प्रदान गरिएको थियो। ब्रिटिस भारतको सैन्य र नागरिक सजावट, इन्डियन अर्डर अफ मेरिट पहिलो पटक सन् १८३७ मा इस्ट इन्डिया कम्पनी द्वारा पेश गरिएको थियो।

## यो पनि हेर्नुहोस्
* भारतीय सिपाही विद्रोहमा शाही नेपाली सेना

## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
श्रेणी:नेपाल सम्मिलित युद्धहरू
श्रेणी:भारत सम्मिलित युद्धहरू
श्रेणी:भारतको इतिहास
दक्षिणपूर्व एसिया

thumb|300x300px|दक्षिणपूर्व एसिया
**दक्षिणपूर्व एसिया** एसियाको भौगोलिक दक्षिण-पूर्वी क्षेत्र हो, जुन मुख्यभूमि चीनको दक्षिण भारतीय उपमहाद्वीपको पूर्व, र मुख्य भूमि अष्ट्रेलियाको उत्तर-पश्चिममा अवस्थित क्षेत्रहरू मिलेर बनेको छ। दक्षिणपूर्वी एसियाको उत्तरमा पूर्वी एसिया, पश्चिममा दक्षिण एसिया र बङ्गालको खाडी, पूर्वमा ओशिनिया र प्रशान्त महासागर र दक्षिणमा अष्ट्रेलिया र हिन्द महासागर पर्दछन्। मुख्य भूमि दक्षिणपूर्व एसिया पूर्ण रूपमा उत्तरी गोलार्धमा छ। पूर्वी टिमोर र इन्डोनेसियाको दक्षिणी भाग भूमध्य रेखाको दक्षिणी भागहरू मात्र हुन्।

## सार्वभौम राज्यहरू 
## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:दक्षिणपूर्व एसिया
श्रेणी:एसियाका क्षेत्रहरू
संस्कृत साहित्य

[thumb|[ऋग्वेदको भजन १०.८५, जसमा विवाह-सुक्त (माथि) समावेश छ। यसको पठन हिन्दु विवाह अनुष्ठानको एक हिस्सा हो।]]

**संस्कृत साहित्य**मा व्यापक रूपमा संस्कृत भाषाका सबै साहित्यहरू समावेश हुन्छन्। यसमा वैदिक संस्कृत भनेर चिनिने प्रोटो-हिन्द-आर्य भाषाको प्रारम्भिक प्रमाणित वंशजमा रचना गरिएका पाठहरू, शास्त्रीय संस्कृतका पाठहरू साथै संस्कृतका केही मिश्रित र गैर-मानक रूपहरू समावेश छन्। पुरानो भाषामा साहित्य लगभग १५०० र १००० ईसा पूर्वको बीचमा ऋग्वेदको रचनाबाट सुरु हुन्छ।

वैदिक संस्कृत वैदिक धर्मको व्यापक लिटर्जिकल कार्यहरूको भाषा हो, जबकि शास्त्रीय संस्कृत प्रमुख भारतीय धर्महरू, विशेष गरी हिन्दु धर्म, तर बौद्ध र जैन धर्मसँग सम्बन्धित धेरै प्रमुख ग्रन्थहरूको भाषा हो। संस्कृत साहित्यका प्रारम्भिक कार्यहरू पाण्डुलिपिको रूपमा लेख्नु अघि शताब्दीयौंसम्म मौखिक परम्पराको माध्यमबाट प्रसारित गरिएको थियो। पहिलो तीनलाई सामान्यतयासँगै समूहबद्ध गरिएको छ, जसमा चार वेदहरू समावेश भएका संहिताहरू: ऋग्वेद, अथर्ववेद, यजुर्वेद, सामवेद, जसले संस्कृतमा सबैभन्दा पुरानो ग्रन्थहरू र वैदिक धर्म दुवैको प्रामाणिक आधार, र पछिको धर्मलाई हिन्दु धर्म भनिन्छ।

# ऋग्वेदिक काल
# मन्त्र काल
# संहिता काल
# ब्राह्मणम् काल
# सूत्र काल

## सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:भारतीय साहित्य
श्रेणी:वेद
गुल्मी राज्य

**गुल्मी राज्य** चौबिसी राज्य भनेर चिनिने २४ राज्यहरूको सङ्घको एउटा सानो राज्य थियो। गुल्मी पाल्पा राज्यको हिस्सा थियो तर यो स्वतन्त्र भयो, र पछि यो राज्य वि.सं. १८४३ मा  नेपाल अधिराज्यको हिस्सा भयो।

## राजाहरू 
# वीर शाह
# रुद्र शाह
# कीर्ति शाह
# शाही शाही
# कीर्तिकल्याण शाह
# सत्यधन शाह
# शिवनारायण शाह
# महादत्त सेन
# पृथ्वीपाल सेन
# सिद्धिप्रताप शाह
# शक्तिप्रचण्ड शाह

## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
### सन्दर्भहरू
### उद्धरणहरू 
*  

श्रेणी:चौबिसी राज्यहरू
छोग्याल

**छोग्याल** (; धर्म राजा) नामग्याल वंशका पूर्व राज्य सिक्किमका राजाहरू थिए। छोग्याल १६४२ देखि सन् १९७३ सम्म सिक्किमको पूर्ण राजा थिए, र १९७३ देखि १९७५ सम्म संवैधानिक राजा थिए, जब राजतन्त्र समाप्त भयो र सिक्किमका जनताले सिक्किमलाई भारतको २२औँ राज्य बनाउन जनमत सङ्ग्रहमा मतदान गरे।

## सूची 
## राजकिय झन्डा

चित्र:Royal flag of Sikkim.svg|सिक्किमको शाही झन्डा सन् १८७७&ndash;१९७५

## सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:सिक्किम अधिराज्य
श्रेणी:सिक्किमको राजतन्त्र
सुनखरी

**सुनखरी** एक लोकप्रिय खेती गरिएको सजावटी घर बिरुवा भएको छ, किनभने यसले जाडो र वसन्तमा रङीन फूलहरू उत्पादन गर्दछ, जब अरू थोरै फूलमा हुन्छ। यो परम्परागत चिनियाँ औषधिमा प्रयोग हुने ५० आधारभूत जडीबुटीहरू मध्ये एक हो।

सुनखरी दक्षिणी चीन (तिब्बत सहित), हिमालय (भारत, बङ्गलादेश, असम, नेपाल, भुटान), र इन्डोचीना (म्यानमार, थाइल्याण्ड, लाओस, भियतनाम) मा रहेको एपिफाइटिक वा लिथोफाइटिक बोट हो। यो प्रजाति हवाईमा पनि प्राकृतिकीकृत भएको बताइएको छ। यो सिक्किमको राज्य फूल हो।

सुनखरीलाई युरोपेली सङ्घ उपन्यास खाद्य पदार्थमा थपिएको छ किनभने यो सुरक्षा मूल्याङ्कन बिना खाद्य पूरकहरूमा मानव उपभोगको लागि असुरक्षित मानिन्छ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
श्रेणी:सिक्किमका राष्ट्रिय प्रतीकहरू
श्रेणी:भारतका सुनगाभाहरू
श्रेणी:भारतीय उपमहाद्वीपका वनस्पति
सिक्किम अधिराज्यका सरकार प्रमुखहरूको सूची

[thumb|[सिक्किमको झण्डा]]
यस **सूचीले सन् १९४४ देखि १९७५ सम्म सिक्किम अधिराज्यका सरकार प्रमुखहरू**लाई सूचीबद्ध गर्दछ, जब सिक्किम जनमतसङ्ग्रह पछि भारतको २२ औं राज्य भयो।

## सूची 
## यो पनि हेर्नुहोस् 
* छोग्याल
* सिक्किम अधिराज्य
* सिक्किमको इतिहास

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:सिक्किम सरकार
श्रेणी:सिक्किमको इतिहास
श्रेणी:सिक्किम अधिराज्य
पाल्देन थोन्डुप नामग्याल

**पाल्देन थोन्डुप नामग्याल** (२३ मे १९२३ - २९ जनवरी १९८२) सिक्किम अधिराज्यका १२औँ र अन्तिम छोग्याल (राजा) थिए। नामग्यालले एक "नमूना एसियाली राज्य" को आकार दिए जहाँ साक्षरता दर र प्रतिव्यक्ति आय छिमेकी नेपाल, भुटान र भारत भन्दा दोब्बर उच्च थियो।

## जीवनी 
पाल्देन थोन्डुप नामग्यालको जन्म २३ मे १९२३ मा रोयल प्यालेस, पार्क रिज, गान्तोकमा भएको थियो। ६ वर्षको उमेरमा, उनी कालिम्पोङको सेन्ट जोसेफ कन्भेन्टमा विद्यार्थी भए, तर मलेरियाको आक्रमणका कारण उनको पढाइ बन्द गर्नुपर्‍यो। आठदेखि एघार वर्षको उमेरसम्म उनले आफ्ना काका रिम्पोचे ल्हात्सुनको अधीनमा बौद्ध भिक्षु नियुक्त हुनको लागि अध्ययन गरे; पछि उहाँलाई फोडोङ र रुम्टेक मठ दुवैको पुनर्जन्म नेताको रूपमा चिनियो।

नामग्यालको विवाहको केही समय पछि, उनको बुबाको मृत्यु भयो र उनलाई सन् १९६५ मा ज्योतिषशास्त्रीय अनुकूल मितिमा नयाँ छोग्यालको ताज पहिराइएको थियो। सन् १९७५ मा सिक्किमका प्रधानमन्त्रीले भारतीय संसदमा सिक्किमलाई भारतको राज्य बन्न अपील गरे।

## सम्मान 
* सिक्किम अधिराज्य:
** 50x50px सिक्किमको मुटुको बहुमूल्य गहनाको आदेश (संस्थापक), *सेप्टेम्बर १९७२*

* :
** 50x50px पद्म विभूषण, *२२ फेब्रुअरी १९५४*

* 
** 50x50px कालो ताराको अर्डर *सन् १९५६*

* 
** 50x50px राजा महेन्द्र इन्भेष्टिचर मेडल, *२ मे १९५६*
** 50x50px राजा वीरेन्द्र इन्भेष्टिचर मेडल, *२४ फेब्रुअरी १९७५*

* 
** 50x50px राजा जिग्मे सिङ्गे इन्भेस्टिचर मेडल, २ जुन १९७४

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:सिक्किमका राजाहरू
श्रेणी:सिक्किमका मानिसहरू
हिउँपाते गुराँस

**हिउँपाते गुराँस** उत्तरपूर्वी भारत (सिक्किम सहित), भुटान र चीनको दक्षिणी तिब्बतमा रहेको रोडोडेन्ड्रन प्रजाति हो, जहाँ यो को उचाइमा बढ्छ। जवान हुँदा पातहरू सेतो कपालमा ढाकिएको हुन्छ, जुन माथिल्लो सतहबाट खस्छ तर तलको भागमा रहन्छ।  हिउँपाते गुराँस भारतीय राज्य सिक्किमको राज्य रूख हो। 

## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
## बाह्य कडीहरू
* 

श्रेणी:गुराँस
श्रेणी:सिक्किमका राष्ट्रिय प्रतीकहरू
उत्तरी क्वोल

उत्तरी क्वोल (Dasyurus hallucatus), उत्तरी अष्ट्रेलियामा पाइने एक मांसाहारी मार्सुपियल हो। यो पहिलो पटक सन् १८४२ मा प्रकृतिवादी तथा लेखक जोन गोल्डले फेलापारेका थिए। उत्तरी क्वोल अन्तर्राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण सङ्घको रातो सूचीमा लोपोन्मुख प्रजातिहरूमा सूचिकृत छ।

## विबरण
उत्तरी क्वोल अष्ट्रेलियाका चार मार्सुपियल प्रजातिहरू मध्ये सबैभन्दा सानो प्रजाति हो। पोथी उत्तरी क्वोलहरू भालेहरू भन्दा सानो हुन्छन्, वयस्क पोथीहरूको तौल ३५० देखी ६९० ग्राम (१२ देखी २४ औंस) र वयस्क भालेहरू ५४० देखी १,१२० ग्राम (१९ देखी ४० औंस) बीचमा हुन्छ। वयस्क भालेहरूको टाउको र शरीरको लम्बाइ २७ देखी ३७ सेमी (११ देखी १५ इन्च) र वयस्क पोथीहरूको लम्बाइ २५ देखी ३१ सेमी (९.८ देखी १२.२ इन्च) सम्म हुन्छ। उत्तरी क्वोलको पुच्छरको लम्बाइ २० देखी ३५ सेमी (७.९ देखी १३.८ इन्च)सम्म हुन्छ।

## बितरण तथा वासस्थान
उत्तरी क्वोल पश्चिमी अष्ट्रेलियाको पिलबरा क्षेत्रबाट उत्तरी क्षेत्रको दक्षिणपूर्व क्विन्सल्याण्डसम्म पाइन्छ। पहिले यिनीहरू क्वीन्सल्याण्डदेखि पश्चिमी अष्ट्रेलियाको किम्बरलेसम्म पाइने गर्थ्यो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:क्वोल
सन् २०२३ टर्की-सिरिया भूकम्प

६ फेब्रुअरी २०२३ (वि.सं २३ माघ २०७९) मा टर्कीको दक्षिणी र मध्य तथा उत्तरी र पश्चिमी सिरियामा थुप्रै पराकम्पनसहितको भूकम्प गएको थियो। भूकम्प गाजियान्तेप सहरबाट ३४ किलोमिटर (२१ माइल) पश्चिममा बिहान ०४:१७ बजे स्थानीय समय (०१:१७ युटिसी) मा गएको थियो।  यसको अधिकतम मेर्साली तीव्रता ११ (चरम) थियो भने र यो कम्तिमा ७.८ म्याग्निच्युड परिमाण थियो। भूकम्पका कारण व्यापक क्षति र दशौँ हजारको मृत्यु भएको थियो। सन् १९३९ मा टर्कीमा गएको एर्जिङ्कान भूकम्पपछिको यो सबैभन्दा घातक र शक्तिशाली भूकम्प थियो  र यो सन् १६६८ को उत्तरी एनाटोलिया भूकम्पपछिको दोस्रो शक्तिशाली भूकम्प हो।  यो आधुनिक सिरियाको सबैभन्दा घातक भूकम्प पनि थियो, जुन सन् १८२२ को अलेप्पो भूकम्पपछिको सबैभन्दा घातक भूकम्प थियो। यो लेभान्टमा रेकर्ड गरिएको सबैभन्दा शक्तिशाली भूकम्प र सन् २०१० को हाइटी भूकम्पपछि विश्वव्यापी रूपमा सबैभन्दा घातक भूकम्प थियो। यसले इजरायल, लेबनान, साइप्रस र टर्कीको कृष्ण सागर तटसम्म संरचनात्मक क्षति पुर्‍याएको थियो।

मुख्य भूकम्प गएको ७.७ घण्टा पछि असामान्य रुपमा शक्तिशाली म्याग्निच्युड सहितका थुप्रै पराकम्पनहरू आएका थिए। टर्कीमा १८,९९१ र सिरियामा ३,८६८ गरि फेब्रुअरी १० सम्म, २२,८५९ भन्दा बढीको मृत्यु भएको थियो। एक ठूलो हिउँदे आँधीले उद्धार कार्यमा बाधा पुर्‍याएको थियो। यस क्षेत्रमा चिसो तापक्रमको कारण, बाँचेकाहरू, विशेष गरी भग्नावशेषमा फसेकाहरू हाइपोथर्मियाको ठूलो जोखिममा थिए।

## यो पनि हेर्नुहोस्
## सन्दर्भ सामग्रीहरू
छुदेन काविमो

**छुदेन काविमो** एक भारतीय नेपाली भाषी लेखक र पत्रकार हुन् । काविमोका हालसम्म दुईवटा पुस्तक किताब प्रकाशित भएका छन् । उनी उनको सन् २०१८ मा प्रकाशित उपन्यास *फातसुङ* का लागि जानिन्छन् । उनी भारतको पश्चिम बङ्गाल राज्यको कालिम्पोङ सहरमा बस्छन् ।

उनले उनको पहिलो पुस्तक, *१९८६* शीर्षकको कथाहरूको सङ्ग्रहको लागि सन् २०१८ मा प्रतिष्ठित युवा पुरस्कार प्राप्त गरेका थिए । उनको दोस्रो पुस्तक *फातसुङ* सन् २०१८ मा प्रकाशित भएको थियो र सोही वर्षको मदन पुरस्कारका लागि मनोनीत भएको थियो। *फातसुङ* लाई सन् २०२१ मा अजित बरालले *सङ अफ द सोइल* को शीर्षकमा अङ्ग्रेजीमा अनुवाद गरेका थिए र अनुवाद सन् २०२२ को जेसीबी पुरस्कारको लागि मनोनीत भएको थियो । *१९८६* र *फातसुङ* दुवै भारतको गोर्खाल्याण्ड आन्दोलनको वरिपरि केन्द्रित छन्।   

त्यस्तै उनको अर्को कृति उरमाल हो। यो कृति झर्रा नामक एउटा आदिवासी समुदायसँग सम्बन्धित कथा हो। यसमा चियाका बोटसँग जोडिएर पुस्तौँदेखि कठिन अवस्थामा काम गर्न बाध्य श्रमिकहरूको जीवन वर्णन गरिएको छ। विशेषगरी, धेरै सङ्घर्ष गर्नुपरे पनि जीवनमा शान्ति र सुख पाउन नसकेका कामदारहरूको अवस्था यसमा प्रस्तुत गरिएको छ। उनीहरूका धेरै सपना छन्, तर ती पूरा हुन सकेका छैनन्। यस कृति २०८१को मदन पुरस्कार जित्न सफल भएको छ। साथै यो कृति ६ दशक पछि मदन पुरस्कार भारत भित्र्याउने कृति बनेको छ।

## उल्लेखनीय कृतिहरू 
* *१९८६*,  कथासङ्ग्रह ।
* *फातसुङ*, उपन्यास, मूलतः नेपालीमा सन् २०१८ मा प्रकाशित ।
* उरमाल, उपन्यास, वि.सं. २०८१को मदन पुरस्कार जित्न सफल।

## पुरस्कारहरू 
* **विजेता** – नेपालीका लागि युवा पुरस्कार (सन् २०१८) *१९८६* को लागि ।
* **मनोनीत** - मदन पुरस्कार (सन् २०१८) *फातसुङ* को लागि ।
* **मनोनीत** - जेसीबी पुरस्कार (सन् २०२२) *सङ अफ द सोइल* को लागि ।
* **विजेता** – मदन पुरस्कार (वि.सं. २०८१) उरमाल कृतिको लागि।

## सन्दर्भहरू 

श्रेणी:जीवित मानिसहरू
श्रेणी:कालिम्पोङ जिल्लाका मानिसहरू
चितवन–२ उपनिर्वाचन, २०८०

वि.सं. २०८० वैशाख १० मा नेपालको **चितवन निर्वाचन क्षेत्र नं. २ मा उपनिर्वाचन** सम्पन्न भएको थियो। राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका सभापति रहेका रवि लामिछाने सांसद पद खारेज भएपछि उक्त रिक्त रहेको स्थानमा उप-निर्वाचन भएको थियो। यस उपनिर्वाचनमा रवि लामिछाने ५४,१७५ मत सहित पुन: निर्वाचित भएका थिए जहाँ उनका निकटतम प्रतिस्पर्धी नेपाली काङ्ग्रेस जीतनारायण श्रेष्ठले ११,११४ मत प्राप्त गरेका थिए भने नेकपा (एमाले)का उम्मेदवार रामप्रसाद न्यौपानेले १०,९३६ मत प्राप्त गरेका थिए।

## पृष्ठभूमि 
वि.सं. २०७९ मा पहिलो पटक निर्वाचित लामिछाने वि.सं. २०७९ पौष ११ देखि माघ १३ सम्म उपप्रधान तथा गृहमन्त्री थिए। त्यसपछि सर्वोच्च अदालतले लामिछानेले अमेरिकी नागरिकता त्यागेर  नेपाली नागरिकता पुन: प्राप्त गर्ने बेला उचित प्रक्रिया पालना नगरेकाले उनी कानुनी रूपमा नेपाली नागरिक नरहेको फैसला गरेपछि लामिछानेलाई सबै निर्वाचित पदबाट हटाइएको थियो। पुनः नेपाली नागरिकता लिएका उनले उपनिर्वाचनमा उम्मेदवारी दिएका थिए।

#### २०७९ चुनावी परिणाम 
## सन्दर्भ सामग्रीहरू  

श्रेणी:नेपालका उपनिर्वाचनहरू
पाकिस्तान पिपुल्स पार्टी

'***, (, ;  **पिपिपी*') पाकिस्तानको एक मध्य-वाम, सामाजिक-लोकतान्त्रिक राजनीतिक दल हो। यो हाल पाकिस्तानको राष्ट्रिय सभाको तेस्रो ठूलो र सिनेटको दोस्रो ठूलो राजनीतिक दल हो। यो पार्टीको स्थापना सन् १९६७ मा लाहोरमा भएको थियो, जब जुल्फिकार अली भुट्टोको नेतृत्वमा देशका धेरै प्रमुख वामपन्थी राजनीतिज्ञहरूले राष्ट्रपति अयूब खानको सैन्य तानाशाही विरुद्ध हात मिलाएका थिए। समाजवादी अन्तर्राष्ट्रियसँग सम्बद्ध, यस दलको विचारधारा पहिले समाजवादी थियो। , र यसको घोषित प्राथमिकताहरूमा पाकिस्तानलाई सामाजिक-लोकतान्त्रिक राज्यमा रूपान्तरण गर्ने, धर्मनिरपेक्षता र समतावादी मूल्यहरूलाई बढावा दिने, सामाजिक न्याय स्थापना गर्ने र बलियो सेना कायम राख्ने समावेश छ। पाकिस्तान मुस्लिम लिग (नवाज) र पाकिस्तान तहरिके इन्साफ सँगै यो पार्टी पाकिस्तानको तीन सबैभन्दा ठूलो राजनीतिक दलहरूमध्ये एक हो।

सन् १९६७ मा यसको स्थापना भएदेखि नै यो देशको एक प्रमुख वामपन्थी शक्तिको रूपमा रहेको छ। पार्टीको नेतृत्वमा भुट्टो परिवारका सदस्यहरूको प्रभुत्व रहेको छ।  यसको शक्तिको केन्द्र दक्षिणी प्रान्त सिन्धमा रहेको छ। पाकिस्तान पिपुल्स पार्टी पाँच अलग-अलग वर्षहरू (१९७०, १९७७, १९८८, १९९३ र २००८) मा सत्तामा आएको थियो जबकि ४ वर्षहरू (१९९०, १९९७, २००२ र २०१३) यो सबैभन्दा ठूलो विपक्षी दलको रूपमा रहेको थियो। पाकिस्तान पिपुल्स पार्टीबाट कुल चार जना प्रधानमन्त्री भएका छन्।

सन् १९७० को दशकमा पाकिस्तानको राजनीतिमा दलको वर्चस्व थियो र जिया उल हकको सैन्य तानाशाहीकालमा केही समयका लागि दल पतन भएको थियो। जियाको मृत्युपछि सन् १९८८ मा प्रजातन्त्रको पुनस्र्थापना पछि, पिपुल्स पार्टी र इस्लामी प्रजातान्त्रिक गठबन्धन मिलेर बनेको दुई दलीय प्रणाली विकसित भएको थियो, जुन पछि नवाज लिग यसको उत्तराधिकारी बनेको थियो। यो पार्टीले सन् १९९९ देखि २००८ सम्म परवेज मुशर्रफको नेतृत्वको सैन्य सरकारमा प्रमुख प्रतिपक्ष दलको रूपमा काम गरेको थियो।

सन् २०१३ को आम निर्वाचनमा पार्टीले पञ्जाबमा ठूलो सङ्ख्यामा समर्थन गुमाएको थियो, जहाँ यसको अधिकांश आधार उदीयमान पाकिस्तान तहरिके इन्साफसँग गुमेको थियो। यद्यपि यसले सिन्धमा आफ्नो प्रादेशिक सरकार कायम राखेको थियो। सन् २०१८ को आम निर्वाचनमा, इतिहासमा पहिलो पटक, पार्टी न त सरकार गठन गर्न सक्षम भएको थियो न त विपक्षमा सबैभन्दा ठूलो दलको रूपमा उदाएको थियो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
## बाह्य कडीहरू 
* आधिकारिक वेबसाइट]


श्रेणी:पाकिस्तानका राजनीतिक दलहरू
पाकिस्तान मुस्लिम लिग (नवाज)

'''''' उर्दू: () पाकिस्तानको एक मध्य-दक्षिणपन्थी र उदार रूढीवादी राजनीतिक दल हो।  पाकिस्तान तहरिके इन्साफ र पाकिस्तान पिपुल्स पार्टीसँगै यो देशको तीन प्रमुख राजनीतिक दलमध्ये एक हो। सन् १९९३ मा इस्लामी प्रजातान्त्रिक गठबन्धनको विघटनपछि पूर्व प्रधानमन्त्री नवाज शरिफले यो पार्टीको स्थापना गरेका थिए। पार्टीको विचारधारा सामान्यतया रूढीवादी रहेको छ, जसमा स्वतन्त्र बजारको समर्थन , विनियमन , कम कर र निजी स्वामित्व समावेश छ।  यद्यपि पार्टीले ऐतिहासिक रूपमा सामाजिक रूढिवादको समर्थन गरेको थियो। हालैका वर्षहरूमा, पार्टीको राजनीतिक विचारधारा सामाजिक र सांस्कृतिक मुद्दाहरूमा अधिक उदार भएको छ।

मूल मुस्लिम लिगका धेरै कार्यरत गुटहरू मध्ये एक, सन् १९८५ को निर्वाचनपछि पार्टीको बीउ रोपिएको थियो जब पाकिस्तानका प्रधानमन्त्री मोहम्मद खान जुनेजोले राष्ट्रपति जिया उल हकको तानाशाहीका समर्थकहरूलाई एउटै पार्टीमा सङ्गठित गरेका थिए, जसलाई पाकिस्तान मुस्लिम लिग भनिन्छ। सन् १९८८ मा राष्ट्रपति जियाको मृत्यु पछि फिदा मोहम्मद खानको नेतृत्वमा एउटा ठूलो गुट जुनेजो नेतृत्वको पाकिस्तान मुस्लिम लिगबाट अलग भएको थियो र विभिन्न दक्षिणपन्थी र इस्लामी राजनीतिक पार्टीहरूसँग रूढिवादी गठबन्धन बनाएको थियो जसलाई इस्लामी प्रजातान्त्रिक गठबन्धनको नामले चिनिन्थ्यो। गठबन्धनले सन् १९९० मा नवाज शरिफको नेतृत्वमा सरकार गठन गरेको थियो। सन् १९९३ मा, गठबन्धन भङ्ग भएको थियो र पार्टीले आफ्नो वर्तमान आकार ग्रहण गरेको थियो र आफूलाई "जुनेजो" गुटको विपरीत पाकिस्तान मुस्लिम लिगको "नवाज" गुटको रूपमा पुनर्गठित गरेको थियो।

यसको स्थापना पछि, पाकिस्तान मुस्लिम लिग-नवाज, पाकिस्तान पिपुल्स पार्टीसँगै, पाकिस्तानको दुई-दलीय राजनीतिक प्रणालीमा हावी भएको थियो।  तथापि, सन् १९९९ को 'कू' पछि, पार्टीलाई लगभग एक दशकसम्म परवेज मुशर्रफ समर्थित पाकिस्तान मुस्लिम लिग (कायद)द्वारा ग्रहण गरिएको थियो। दलले सन् २००८ को आम निर्वाचनमा लोकप्रियता हासिल गरेको थियो, जब यो प्रमुख विपक्षी दलको रूपमा निर्वाचित भएको थियो। सन् २०१३ को निर्वाचन पछि शरिफ तेस्रो कार्यकालका लागि पाकिस्तानको प्रधानमन्त्रीमा निर्वाचित भएपछि दल सत्तामा फर्किएको थियो। सन् २०१७ मा प्रधानमन्त्री नवाज शरिफलाई अयोग्य घोषित गरिएपछि पार्टीलाई ठूलो झट्का लागेको थियो। शरिफ र उनकी छोरी मरियमलाई भ्रष्टाचारको अभियोगमा जेल सजाय सुनाइएपछि स्थिति झनै बिग्रिएको थियो।

सन् २०१८ को निर्वाचनमा पार्टीले आफ्नो गढ पञ्जाबको केन्द्र र प्रान्तीय सरकार पाकिस्तान तहरिके इन्साफसँग गुमाएको थियो। सन् २०२२ सम्ममा शरिफका कान्छा भाइ शहबाज शरिफको नेतृत्वमा यो संसदको प्रमुख सत्तारुढ दल बनेको थियो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
## बाह्य कडीहरू 
* 

श्रेणी:पाकिस्तानका राजनीतिक दलहरू
विजया राजे सिन्धिया

thumb|vijaya raje scindia
विजया राजे सिन्धिया  (१२ अक्टोबर १९१९ – २५ जनवरी २००१), नेपालमा जन्मेकी लेखा दिव्येश्वरी देवी र भारतमा ग्वालियरकी राजमाता भनेर चिनिने, एक प्रमुख भारतीय राजनीतिक व्यक्तित्व थिईन। ब्रिटिस राजको समयमा, ग्वालियरका अन्तिम शासक महाराजा, जिवाजीराव सिन्धियाको पत्नीको रूपमा, उनी भूमिको सर्वोच्च शाही व्यक्तित्वहरूमा परिन्। पछिको जीवनमा, उनी पर्याप्त प्रभावको राजनीतिज्ञ बनिन् र भारतीय संसदको दुवै सदनमा बारम्बार निर्वाचित भइन्। उनी भारतीय जनता पार्टीकी सदस्य थिइन् ।

## प्रारम्भिक वर्षहरू
विजया राजे सिन्धियाको जन्म सन् १९१९ मा वर्तमान मधेश प्रदेशको सिम्रौगढमा भएको थियो, नेपालका सरकारी अधिकारी ठाकुर महेन्द्र सिंहको जेठो सन्तान उनकी दोस्रो पत्नी चुडा देवेश्वरी देवीबाट भएको थियो। जन्ममा उनको नाम लेखा दिव्येश्वरी देवी राखिएको थियो। उनका बुबा प्रान्तीय प्रशासनमा डेपुटी कलेक्टर थिए। उनकी आमा नेपाली सेनाका पूर्व कमाण्डर-इन-चीफ-जनरल राजा खड्ग शमशेर जंगबहादुर राणाकी छोरी थिइन्।  राजा खड्ग शमशेर जंगबहादुर राणा, नेपालको राणा वंशका संस्थापक जंगबहादुर कुँवर राणाका भतिजा थिए। विजया राजेको जन्ममा उनको मृत्यु भयो । उनका भाइ माया सिंहका पति ध्यानेन्द्र सिंह हुन्।

## व्यक्तिगत जीवन
फेब्रुअरी १९४१ मा २२ वर्षको उमेरमा, लेखाले भारतको सबैभन्दा ठूलो, धनी र उच्च श्रेणीको रियासतहरू मध्ये एक, ग्वालियरका महाराजा जिवाजीराव सिन्धियासँग विवाह गरे।

## राजनीति
विजयाराजेले १९५७ मा चुनावी राजनीतिमा प्रारम्भ गरे जब उनले कांग्रेसको टिकटमा मध्य प्रदेशको गुना लोकसभा सीटबाट चुनाव लडे र जितिन्। पाँच वर्षपछि उनले ग्वालियरबाट कांग्रेसको टिकटमा जितिन्। पछि, उनले कांग्रेस छोडे र स्वतन्त्र पार्टीको टिकटमा १९६७ मा गुना सिट जितिन्। उनी चाँडै भारतीय जनसंघमा सामेल भइन् र राज्यको राजनीतिमा भाग लिन लोकसभाबाट राजीनामा दिइन्। उनले १९६७ मा जनसंघको उम्मेद्वारको रूपमा मध्य प्रदेशको करेरा विधानसभा सीट जितिन् र राज्यको राजनीतिमा डुबिन्। जनसंघले 1971 को लोकसभा चुनावमा इन्दिरा-लहरलाई अस्वीकार गर्यो - ग्वालियर क्षेत्रमा 3 सीटहरू जित्यो - भिंडबाट विजय राजे सिन्धिया, ग्वालियरबाट वाजपेयी र गुनाबाट माधवराव सिन्धिया, यद्यपि उनले पछि पार्टी छोडे। विजयाराजे सिन्धियाले १९७७ र १९८४ मा लोकसभा चुनाव लडेकी थिइनन् र १९८० मा रायबरेलीमा इन्दिरा गान्धीसँग हारे। १९८९ मा, उनले गुनाबाट भारतीय जनता पार्टी (बीजेपी) को सदस्यको रूपमा जिते र १९९१, १९९६ र १९९८ मा सिट कायम राखिन्। उमेरका कारण उनले सन् १९९९ मा चुनाव लडेकी थिइनन् । उनलाई संकटकालको समयमा इन्दिरा गान्धीले जेल हालेका थिए, अन्तत: तिहार जेलमा साथी राजमाता र सांसद गायत्री देवीसँग सेल साझा गरेकी थिइन्। सन् १९७० को दशकमा विजयराजे र उनका छोरा माधवराव सम्पत्तिलाई लिएर सार्वजनिक विवादमा फसेका थिए। फरक राजनीतिक विचारधाराका कारण आपसी द्वन्द्व बढेको छ ।
विजयाराजे सन् १९८० मा बीजेपी नेतृत्वको अग्रपंक्तिमा आएकी थिइन्, जब उनी यसका उपाध्यक्ष बनाइएकी थिइन्। उनले पार्टीको रामजन्मभूमि आन्दोलनलाई लोकप्रिय बनाउन महत्वपूर्ण भूमिका खेलेकी थिइन् र कट्टरपन्थी मानिन्थे। डिसेम्बर १९९२ मा बाबरी मस्जिदको ध्वस्त पछि, उनले घोषणा गरेकी थिइन् कि "उनी अब कुनै पछुताउन बिना मर्न सक्छिन्, किनकि उनले आफ्नो सपना साकार भएको देखेकी थिइन्।" सन् १९९८ सम्म उनी भाजपाको उपाध्यक्ष भइन् जब उनले स्वास्थ्यको कारणले पद त्यागिन् र चुनावी राजनीति छोडिन्। जनवरी २००१ मा उनको मृत्यु भयो।

श्रेणी:भारतीय राजनीतिज्ञहरू
निलो गन्धे

**निलो गन्धे** वा **गन्धे झार** एक चिसो-मौसम वार्षिक बिरुवा हो जुन प्राय: बगैँचामा ओछ्यानको रूपमा उब्जिन्छ। नेपालमा यसलाई आक्रमणकारी वनस्पति मानिन्छ।

## विवरण 
यो जडिबुटी वार्षिक वा बौना झाडी  उचाइमा बढ्छ, अण्डाकार देखि त्रिकोणीय पातहरू  लामो, र नीलो फूलहेडहरू (कहिलेकाँही सेतो, गुलाबी , वा बैजनी)। फूलको टाउको बाक्लो कोरिम्बहरूमा जन्मिन्छ।

निलो गन्धे चर्ने जनावरहरूको लागि विषाक्त छ, जसले कलेजोमा घाउ निम्त्याउँछ।

## झारपातको जोखिम 
निलो गन्धेको प्राकृतिक दायरा भन्दा बाहिर हुर्काउँदा एक व्यापक वातावरणीय झार बन्ने खतरा हुन्छ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
* 

श्रेणी:वार्षिक बिरुवाहरू
पाकिस्तानको महासभा

**पाकिस्तानको महासभा** वा **ऐवाने बाला पाकिस्तान** (),  पाकिस्तानको द्विसदनीय संसदको माथिल्लो सदन हो। सन् २०२३ सम्म, यसमा कुल १०० सिटहरू छन्, जसमध्ये ९२ सिट अप्रत्यक्ष एकल सङ्क्रमणीय मतहरू प्रयोग गरेर पाकिस्तानका चार प्रदेशहरूको लागि २३ सिटहरूको समान प्रतिनिधित्वका साथ पाकिस्तानको प्रदेश सभाहरूद्वारा निर्वाचित हुन्छन्। यसमा बाँकी ४ सिटले सङ्घीय राजधानीको प्रतिनिधित्व गर्दछ भने बाँकी ४ ले सङ्घ शासित जनजातिय क्षेत्रको प्रतिनिधित्व गर्दछ। सन् २०२४ मा कार्यकाल समाप्त हुन्छ। प्रत्येक तीन वर्षमा सदनको आधा कार्यकालको लागि निर्वाचन हुन्छ। प्रत्येक सदस्यको कार्यकाल छ वर्षको हुन्छ। राष्ट्रिय सभाको विपरीत, व्यवस्थापिका एक निरन्तर सदन हो यसैले यो विघटन हुन सक्दैन।

सन् १९७३ मा पहिलो पटक बोलाइएको यस महासभाको संरचना र अधिकार पाकिस्तानको संविधानको धारा ५९ द्वारा स्थापित गरिएको छ। चार प्रदेशहरू मध्ये प्रत्येकमा जनसङ्ख्याको ख्याल नगरी २३ सदस्यहरूद्वारा प्रतिनिधित्व गरिएको छ। इस्लामाबाद राजधानी क्षेत्रमा चार सदस्यहरूको प्रतिनिधित्व रहेको छ जसमध्ये सबैले छ वर्षको कार्यकालको सेवा गर्दछन्। महासभा सचिवालय संसद भवनको पूर्वी भागमा अवस्थित छ। राष्ट्रिय सभाको बैठक सोही भवनको पश्चिम भागमा बस्ने गर्दछ।

महासभासँग राष्ट्रिय सभालाई प्रदान नगरिएका धेरै विशेष शक्तिहरू छन्, जसमा संसदीय विधेयकहरूलाई कानूनमा लागू गर्ने अधिकारहरू पनि समावेश छन्। महासभाको आधा कार्यकालको लागि हरेक तीन वर्षमा निर्वाचन हुन्छ र प्रत्येक सदस्यहरूको कार्यकाल छ वर्षको हुन्छ। संविधानले महासभा विघटनको अनुमति दिएको छैन।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
## बाह्य कडीहरू 
* आधिकारिक वेबसाइट


श्रेणी:पाकिस्तानको संसद
नेपालका प्रादेशिक सरकारहरू

सङ्घीय सरकार पछि नेपालको दोस्रो तहको सरकारका रूपमा नेपालका प्रदेशहरू प्रादेशिक सरकारद्वारा शासित छन्। नेपालको संविधानको  द्वारा प्रादेशिक सरकारहरू स्थापना भएका छन् र तिनीहरूको संरचना गरिएको छ।

## विधायिका 
प्रत्येक प्रदेशमा एक सदनात्मक प्रादेशिक विधायिका छन्, जुन प्रदेशको जनसङ्ख्या अनुसार आकारमा भिन्न छन्। छिट्टै विघटन भएमा बाहेक प्रदेशसभाका सदस्यहरू पाँच वर्षको अवधिको लागि प्रत्यक्ष र समानुपातिक प्रणाली मार्फत निर्वाचित हुन्छन्। पहिलो प्रादेशिक निर्वाचन वि.सं. २०७४ मा भएको थियो।

प्रदेश सभाहरूको अध्यक्षता सभाका सदस्यहरूमध्येबाट निर्वाचित हुने सभामुखले गर्छन जो सभाका बहसमा भाग लिंदैनन। सभामुखलाई उपसभामुखले सहयोग गर्छन् जो पनि सभाका सदस्यहरूबाट नै निर्वाचित हुन्छन्। सभामुख वा उपसभामुखमध्ये कम्तीमा एक जना महिला हुनुपर्नेछ र सभामा एउटै दलको प्रतिनिधित्व नभएसम्म एउटै दलको हुनुहुँदैन। वि.सं. २०७९ मा निर्वाचित भई हाल कर्णाली प्रदेशसभाका सभामुख नन्दा गुरुङ प्रदेशसभाका सभामुखमा निर्वाचित हुने पहिलो र एकमात्र महिला हुन्।

संविधानबमोजिम प्रदेशसभाको बैठक बोलाउने र निलम्बन गर्ने अधिकार प्रदेश प्रमुखलाई छ। सभाको लगातार दुई सत्रहरू बीचको अन्तराल छ महिना भन्दा बढी हुन सक्दैन। सभाको स्थगन वा बिदा अवधिमा सभाका कुल सदस्यहरूको एक चौथाइ सदस्यले निवेदन दिएमा प्रदेश प्रमुखले अधिवेशन वा बैठक बोलाउनु पर्नेछ।

## कार्यकारी 
अङ्गुठाकार|458x458पिक्सेल|वि.सं. २०८० वैशाख १४ यता प्रदेश अनुसार सत्तारुढ दल
प्रदेशको कार्यकारिणी अधिकार प्रदेश मन्त्रिपरिषद्मा निहित हुन्छ। मन्त्रिपरिषद् नरहेको अवस्थामा भने कार्यकारी अधिकार प्रदेश प्रमुखले प्रयोग गर्दछन्।

प्रदेश मन्त्रिपरिषद्को प्रमुख मुख्यमन्त्री हुन्। प्रदेशप्रमुखले प्रदेश सभामा एक्लै वा एक वा बढी दलको समर्थनमा बहुमत प्राप्त संसदीय दलको नेतालाई मुख्यमन्त्री नियुक्त गर्छन्। प्रदेशप्रमुखले मुख्यमन्त्रीको सिफारिसमा प्रदेश मन्त्रिपरिषद्का सदस्यहरू नियुक्त गर्छन्। प्रादेशिक मन्त्रिपरिषद्का सदस्यहरू प्रादेशिक प्रशासनका विभिन्न विभागहरूको लागि जिम्मेवार छन्। प्रादेशिक मन्त्रिपरिषद् प्रदेश सभाको कुल सदस्य सङ्ख्याको अधिकतम २० प्रतिशत मात्र हुन सक्छ। प्रदेश सभाको सदस्य नभएको व्यक्तिलाई मन्त्रिपरिषद्मा मन्त्री नियुक्त गर्न सकिनेछ तर निजले नियुक्त भएको ६ महिनाभित्र सभाको सदस्यता प्राप्त गरिसक्नु पर्नेछ।

सभाले अविश्वासको मत ल्याएर मुख्यमन्त्रीको राजीनामा बाध्य पार्न सक्छ।

### कोशी प्रदेश को मन्त्रिपरिषद् 
### मधेश प्रदेश को मन्त्रिपरिषद 
### बागमती प्रदेश को मन्त्रिपरिषद् 
### गण्डकी प्रदेश को मन्त्रिपरिषद् 
### लुम्बिनी प्रदेश को मन्त्रिपरिषद् 
### कर्णाली प्रदेश को मन्त्रिपरिषद् 
### सुदूरपश्चिम प्रदेश को मन्त्रिपरिषद् 
## न्यायपालिका 
पुरानो व्यवस्थाका पुनरावेदन अदालतहरू नयाँ संविधान जारी भएपछि उच्च अदालतमा परिणत भएका थिए।

**अतिरिक्त र विस्तारित इजलासहरू**

## यो पनि हेर्नुहोस् 
* नेपाल सरकार
* नेपाल मन्त्रिपरिषद्
* नेपालका प्रान्तहरू
* नेपालका वर्तमान प्रदेशप्रमुखहरूको सूची

## सन्दर्भहरू 
श्रेणी:नेपालको प्रादेशिक सरकार
श्रेणी:नेपालका प्रदेशहरू
श्रेणी:नेपाल सरकार
श्रेणी:नेपालका प्रदेशहरू सम्बन्धित सूचीहरू
झार

thumb|334x334px|सिँढीको दरारमा बढ्दै गरेको झारपात
**झार** वा **झारपात** एक बिरुवा हो जुन एक विशेष परिस्थितिमा अवांछनीय मानिन्छ, यो नचाहिने ठाउँमा बढ्छ। झारको अवधारणा कृषिमा विशेष रूपमा महत्त्वपूर्ण छ, जहाँ उद्देश्य भनेको एकल प्रजातिको बाली वा चरनहरू, वा केही वांछित प्रजातिहरूको मिश्रण हो।

खेतबारी, बगैँचा, पार्क, आवासीय र औद्योगिक क्षेत्रहरू जस्ता मानव-नियन्त्रित अवस्थाहरूमा नचाहिने बिरुवाहरू झारका उदाहरणहरू हुन्। कृषि र बागवानीमा झारपात नियन्त्रण महत्त्वपूर्ण छ।

* चौलाने झार
* दूबो
* बेथु
* सिरु

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:झारहरू
आक्रामक प्रजाति

[thumb|356x356px|नेपालमा [निलो गन्धेलाई आक्रमणकारी वनस्पति मानिन्छ]]
**आक्रामक प्रजाति** एक वातावरणको लागि एक परिचय प्रजाति हो जुन अत्यधिक जनसङ्ख्या हुन्छ र यसको नयाँ वातावरणलाई हानि पुर्‍याउँछ। आक्रामक प्रजातिहरूले बासस्थान र जैविक क्षेत्रहरूलाई प्रतिकूल रूपमा असर गर्छ, पारिस्थितिक, वातावरणीय, र/वा आर्थिक क्षति निम्त्याउँछ। जीवहरू द्वारा लामो-स्थापित पारिस्थितिकी तंत्रहरूमा आक्रमण एक प्राकृतिक घटना हो, तर मानव-सुविधायुक्त परिचयहरूले आक्रमणको दर, स्केल र भौगोलिक दायरालाई धेरै बढाएको छ।

केही लोकप्रिय सन्दर्भ स्रोतहरूले अब मानिसहरू, विशेष गरी आधुनिक युगका मानिसहरूलाई आक्रमणकारी प्रजातिको रूपमा नामाकरण गर्छन्, तर मानव सिक्ने क्षमता र तिनीहरूको व्यवहार क्षमता र प्लास्टिसिटीको व्यापक प्रशंसाले त्यस्तो कुनै निश्चित वर्गीकरणको विरुद्धमा तर्क गर्दछ।

## नियन्त्रण 
प्रजाति-वातावरण अन्तरक्रियाहरूमा मानव व्यवहार क्षमता र प्लास्टिसिटीले प्रजाति आक्रमणहरूको प्रतिकूल प्रभावहरू समाधान गर्न सम्भावनाहरू सिर्जना गर्दछ। जनता आक्रामक प्रजातिहरू बारे थप जान्न इच्छुक छन्, र तिनीहरूको स्थानीय क्षेत्र/समुदायलाई प्रभाव पार्ने आक्रमणकारी प्रजातिहरूबाट सबैभन्दा बढी उत्प्रेरित छ।

जलीय आक्रामक प्रजातिहरू स्थानान्तरणको जोखिमको कारण अग्निनियन्त्रकहरू तिनीहरूको आफ्नै उपकरण, सार्वजनिक पानी उपकरण, र निजी पानी उपकरणहरूको विशुद्धीकरणको लागि बढ्दो जिम्मेवार हुँदैछन्। गैर-नेटिभ प्रजातिहरू एक पारिस्थितिक ईन्जिनियरिङ् भूमिका भर्नको लागि पेश गर्न सकिन्छ जुन पहिले विलुप्त स्वदेशी प्रजातिहरूले प्रदर्शन गरेको थियो।

## प्रजातिहरूको भविष्यवाणी 
भविष्यको आक्रमणकारी प्रजातिहरूको भविष्यवाणी धेरै शोधकर्ताहरूको लागि प्राथमिकताको विषय हो। यो प्रवृत्ति चरम प्रतिकूल प्रभावहरू र आक्रमणकारी प्रजातिहरूको निरन्तर प्रकृतिबाट प्रेरित भएको हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:आक्रमणकारी प्रजातिहरू
लक्ष्मण आचार्य

**लक्ष्मणप्रसाद आचार्य** एक भारतीय राजनीतिज्ञ हुन् र जो हाल सिक्किमको राज्यपालको रूपमा सेवा गरिरहेका छन्। उनी भारतीय जनता पार्टीका सदस्य हुन्।

## प्रारम्भिक जीवन 
वाराणसीको रामनगर क्षेत्रमा जन्मेका आचार्य सानै उमेरमा राष्ट्रिय स्वयंसेवक सङ्घमा प्रवेश गरेका थिए। आचार्य अनुसूचित जनजाति खरवारका हुन। सन् १९७३ मा शिमला सम्झौताको विरोधमा भएको आन्दोलनमा उनलाई पक्राउ गरिएको थियो। पछि उनले विश्व हिन्दू परिषदको रामनगर इकाईको महासचिवको रूपमा काम गरे।

## राजनीतिक जीवन 
१६ फेब्रुअरी २०२३ मा, उनले सिक्किमको नयाँ राज्यपालको रूपमा सपथ लिए।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:सिक्किमका राज्यपालहरू
ईश्वरमुल

**ईश्वरमुले** वा **ईश्वरमुल** दक्षिणी भारत र श्रीलंकामा पाइने एक लता बोट हो। यसलाई श्रीलंकामा 'सप्सदा' भनेर चिनिन्छ र यो दक्षिणी चराचुरुङ्गी र साधारण चराचुरुङ्गीका साथै क्रिमसन र साधारण गुलाब पुतलीहरूको अस्तित्वको लागि महत्वपूर्ण छ। यो रूखहरूमा धेरै मिटरको उचाइमा पुग्छ र बाक्लो पातहरूले हाँगाहरू ढाक्छ। यो सामान्यतया जङ्गलको भुइँ, चट्टानी पहाडी ढलानहरूमा पाइन्छ। यो बीउ उत्पादन गर्न वर्षमा एक पटक फुल्छ।

## विषाक्तता 
यसको कार्सिनोजेनिसिटीको अतिरिक्त, एरिस्टोलोचिक एसिड पनि अत्यधिक नेफ्रोटोक्सिक हो र बाल्कन नेफ्रोपैथीमा एक कारक एजेन्ट हुन सक्छ। यद्यपि, यी राम्ररी दस्तावेज गरिएका खतराहरूको बावजुद, एरिस्टोलोचिक एसिड अझै पनि कहिलेकाहीँ जडिबुटी उपचारहरूमा (जस्तै तौल घटाउनको लागि) उपस्थित हुन्छ, मुख्यतया अरिस्टोलोचिया प्रजातिहरूको साथ निर्दोष जडिबुटीहरूको प्रतिस्थापनको कारणले। रक्सीको अर्क पानीको निकासी भन्दा बढी विषाक्त हुन्छ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:एरिस्टोलोचिया
कल्पनाथ

**कल्पनाथ** भारत र श्रीलंकाको वार्षिक जडिबुटी हो। यो दक्षिणी र दक्षिणपूर्वी एसियामा व्यापक रूपमा खेती गरिन्छ, जहाँ यो ब्याक्टेरिया संक्रमण र केही रोगहरूको उपचार हो भन्ने विश्वास गरिन्छ। प्रायः पात र जराहरू त्यस्ता उद्देश्यका लागि प्रयोग गरिएको छ; सम्पूर्ण बिरुवा पनि प्रयोग गरिन्छ, केही अवस्थामा।

## विवरण 
बिरुवा ओसिलो, छायादार ठाउँहरूमा को उचाइमा सीधा जडिबुटीको रूपमा बढ्छ। पातलो स्टेम गाढा हरियो हुन्छ, लम्बाइको फरोहरू र कोणहरूमा पखेटाहरू भएको क्रस-सेक्शनमा वर्गाकार हुन्छ। 

साना फूलहरू गुलाबी, एक्लो, ढिलो फैलाउने रेसमेस वा प्यानिकलहरूमा व्यवस्थित हुन्छन्। प्रजातिहरू उष्णकटिबंधीय एसियाई देशहरूमा वितरित गरिन्छ, प्रायः पृथक प्याचहरूमा। यसले क्यान्सरलाई रोक्न वा निको पार्न मद्दत गर्छ भन्ने कुनै प्रमाण छैन। भारतको परम्परागत चिकित्सामा, कल्पनाथलाई जन्डिसको उपचारको लागि पनि प्रयोग गरिएको छ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
श्रेणी:आयुर्वेदमा प्रयोग हुने बिरुवाहरू
खागो मौरी

**खागो मौरी** वा **सिङ्गुस**, दक्षिण र दक्षिणपूर्व एसियाको एक मौरी हो, मुख्यतया नेपालको तराई जस्ता जङ्गली क्षेत्रमा पाइन्छ। तिनीहरू सामान्यतया लगभग  लामो हुन्छन्। यी सामाजिक माहुरीहरू तिनीहरूको आक्रामक रक्षा रणनीतिहरू र विचलित हुँदा खराब व्यवहारको लागि परिचित छन्।

## विवरण 
खागो मौरी गुँड डिजाइनको सन्दर्भमा यसको जीनसमा अन्य मौरीहरू भन्दा फरक छ। प्रत्येक उपनिवेशमा माथिबाट निलम्बित कामदारहरूको मोमले बनेको एकल ठाडो कङ्‌घी हुन्छ, र कङ्‌घीलाई धेरै तहहरूमा माहुरीहरूको बाक्लो द्रव्यमानले ढाकिएको हुन्छ। गुँडहरू आकारमा भिन्न हुन्छन्, १ मिटरसम्म पुग्छन्। केही उपनिवेशहरूले नेस्ट पहिचानको ढाँचाहरू पनि प्रदर्शन गर्छन्, जसमा तिनीहरू माइग्रेसन पछि उही नेस्टिङ साइटहरूमा फर्कन्छन्।

## वितरण 
खागो मौरी भारतीय उपमहाद्वीपदेखि दक्षिणपूर्वी एसियामा पाइन्छ। खागो मौरीको सबैभन्दा ठूलो जनसङ्ख्या चीन, मलेसिया, इन्डोनेसिया, भारत, पाकिस्तान र श्रीलंकामा पाइन्छ। खागो मौरीको सबैभन्दा ठूलो जनसङ्ख्या भएको फिलिपिन्समा, वन फँडानी र माहुरीप्रति मानिसहरूको "मानसिकता" को कारणले गर्दा अहिले जनसङ्ख्या तुलनात्मक रूपमा दुर्लभ भएको छ।

## यो पनि हेर्नुहोस् 
* भिरमौरी

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:नेपालका कीराहरू
जलुका

**जलुका** वा **कालो पिडालु** रेमुसटिया जातमा ५० सेन्टिमिटरसम्म अग्लो हुने बारहमासी जडिबुटी हो। यो समशीतोष्ण हावापानीमा बढ्दै, विश्वभर फैलिएको छ।

## विवरण 
जलुका एक रूपिकोलस वा एपिफाइटिक जडीबुटी हो जुन ५० सेन्टीमिटर अग्लो हुन्छ, जुन २-४ सेन्टीमिटर व्यासमा भूमिगत ट्युबरबाट उत्पन्न हुन्छ र रङको ज्वलन्त रातो हुन्छ। यसको बल्बिलहरू पातलो र अण्डाकार हुन्छन्, करिब ५ मिलिमिटर लामो, तराजुहरू काँटेमा टुङ्गिएका हुन्छन्।

## वितरण 
जलुका मध्य र पश्चिमी अफ्रिका, तान्जानिया र इथियोपिया देखि सिएरा लियोनमा पाउन सकिन्छ; ओमान, यमन, ताइवान, तिब्बत, युनान, भारत, इन्डोचीना, जाभा र उत्तरी अस्ट्रेलिया। जलुका उपोष्णकटिबंधीय वनहरूमा, चट्टानहरूमा, समुद्र सतह माथि ७००-१९०० मिटर वरपर चट्टान किनारहरूमा फेला पार्न सकिन्छ। यो फिकस भास्टा जस्ता ठूला रूखहरूमा पात लिटर जालहरूमा एपिफाइटिक हुन्छ।

यो एसियामा विरलै फुल्छ, जबकि अफ्रिकामा यो कहिल्यै फुल्दैन र अरबमा रेमुसटिया भिभिपारा फूलको कुनै अवलोकन छैन। तर, बिरुवामा देखिने साना बल्बिलहरू सजिलै छुट्याइन्छ र चराहरूको प्वाँखमा टाँसिएर सयौं किलोमिटरसम्म लैजान सकिन्छ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:एरोइडिया
रातो चारपाते

**रातो चारपाते**, जडिबुटीको बोटको प्रजाति हो जुन पूर्वी एसियाको मूल निवासी हो र केही प्रशान्त महासागरका टापुहरूमा प्राकृतिक बनाइएको छ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:एनिसोमेल्स
कोरलिङ्ग

**कोरलिङ्ग**, पूर्वी हिमालयको मूल निवासी फूल फुल्ने बिरुवाको प्रजाति हो। यो ठूलो सदाबहार झुप्रो वा रूख हो, र कहिलेकाहीँ प्रमुख क्यानोपी रूख हो, जुन सामान्यतया  उचाइमा बढ्छ, छालाका पातहरू जुन आकारमा अण्डाकार र सामान्यतया लगभग  हुन्छ।

यो पूर्वी नेपालबाट सिक्किम र भुटान, साथै उत्तरपूर्वी भारत (अरुणाचल प्रदेश र पश्चिम बङ्गाल)को छेउछाउका क्षेत्रहरूमा हुन्छ। यो को उचाइमा बढ्छ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:गुराँस
कठ्यौरी मौरी

**कठ्यौरी मौरी** दक्षिणी र दक्षिणपूर्वी एसियाका साना, जङ्गली मह मौरीका दुई प्रजाति मध्ये एक हो। कठ्यौरी मौरी यसको मोर्फोलजी, चारा लगाउने व्यवहार र पाइपिङ शोर बनाउने जस्ता रक्षात्मक संयन्त्रका लागि अद्वितीय छ।

## विवरण 
कठ्यौरी मौरीलाई अन्य मौरीको तुलनामा यसको आकार सानो भएकोले बौना मौरी भनिन्छ। एक कामदारको शरीरको लम्बाइ सामान्यतया ७–१० मिलिमिटर हुन्छ र यसको समग्र रङ रातो-खैरो हुन्छ।

## वितरण 
कठ्यौरी मौरी एसिया र अफ्रिका महादेशहरूमा फैलिएको छ र प्रायः दक्षिणपूर्वी एसिया (थाइल्यान्ड), भारतको उत्तरपूर्वी भाग, चीन र मध्य पूर्वको वन क्षेत्रहरूमा देखिन्छ। कठ्यौरी मौरी दक्षिणपूर्वी एसियाली देशहरूमा, विशेष गरी थाइल्यान्ड, इरान, ओमान, संयुक्त अरब इमिरेट्स, भारत, म्यानमार र चीन, कम्बोडिया र भियतनामका केही भागहरूमा पाइन्छ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:दक्षिणपूर्वी एसियाका कीराहरू
मौरी घर

अङ्गुठाकार|300x300पिक्सेल|एक मौरी घर
**मौरी घर** एक बन्द संरचना हो जसमा सबजेनस घरपालुवा मौरीका केही मौरीका प्रजातिहरू बस्छन् र आफ्नो बच्चा हुर्काउँछन्। मौरी घर शब्द सामान्यतया कुनै पनि मौरीको उपनिवेशको गुँडलाई वर्णन गर्न प्रयोग गरिन्छ, वैज्ञानिक र व्यावसायिक साहित्यले गुँडलाई मौरी घरबाट अलग गर्दछ। मौरी घरहरूले धेरै उद्देश्यहरू पूरा गर्छन्: मह उत्पादन, नजिकैका बालीहरूको परागकण, एपिथेरापी उपचारको लागि आवास आपूर्ति मौरी, र कोलोनी पतन विकारको प्रभावलाई कम गर्ने प्रयास गर्न।

इजिप्ट र साइबेरियामा अझै पनि माटोको मौरी घर प्रयोग गरिन्छ। यी पकाएको माटो, पराल र गोबरको मिश्रणबाट बनेका लामो सिलिन्डर हुन्।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:मौरीहरू
लहरे चिमाल

**लहरे चिमाल** गुराँसको एक प्रजाति हो जुन पहिले पूर्वी हिमालयमा पहिचान गरिएको थियो जुन अहिले सिक्किम हो। यो एक एपिफाइट हो, सामान्यतया रूख, चट्टान र ढुङ्गाहरूमा पाइन्छ, हिमालयको तल्लो भागहरूमा ५,००० र ९,००० फीटको उचाइमा। लहरे चिमाल तिब्बत, भुटान, नेपाल र उत्तरपूर्वी भारतको दक्षिणी सिमानामा, विशेष गरी अरुणाचल प्रदेशमा पाइन्छ।

## विवरण 
वयस्क बिरुवाहरूमा, पातहरू ३ देखि ८ इन्च लम्बाइ र ३ इन्च चौडा हुन्छन्। जब फूल फुल्छ, यसले दुई देखि छवटा ठूला फूलहरू उत्पादन गर्दछ, सामान्यतया ४ इन्च लम्बाइमा। यी फूलहरूको रङ सेतो देखि क्रीम, फिक्का पहेँलो, वा पहेँलो गुलाबी सम्म फरक फरक हुन्छ। फूलहरूमा कागतीको सुगन्ध छ।

## पारिस्थितिकी 
प्लान्ट फिनोलोजी, पुनरावर्ती जैविक घटनाहरूको समयको अनुशासन, मौसमी वातावरणीय कारकहरू जस्तै तापमान र वर्षा स्तरहरूबाट महत्त्वपूर्ण रूपमा प्रभावित हुन्छ। लहरे चिमाल, मौसम-संवेदनशील प्रजातिको रूपमा, एक स्वस्थ वनको सूचक प्रजाति हो, र विश्वव्यापी जलवायु परिवर्तनको फिनोलोजिकल अनुगमनको लागि उम्मेद्वार पनि हुन सक्छ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:भुटानको वनस्पति
श्रेणी:नेपालको वनस्पति
रानुमौरी

अङ्गुठाकार|रानुमौरी (केन्द्र)
एक **रानीमौरी** वा **रानुमौरी** सामान्यतया एक वयस्क, संभोग महिला (जाइन) हो जो मह माहुरीको एक उपनिवेश वा घार मा बस्छ। पूर्ण रूपमा विकसित प्रजनन अङ्गहरूको साथमा, रानी सामान्यतया मौरीको छेउमा भएका मौरीहरूमध्ये सबै होइन भने अधिकांशको आमा हुन्।

## विकास 
वर्षको न्यानो भागहरूमा, महिला "कामदार" माहुरीहरू अमृत र परागकण सङ्कलन गर्न प्रत्येक दिन घार छोड्छन्। जबकि नर माहुरीहरूले कुनै वास्तुकला वा परागकण उद्देश्य पूरा गर्दैन, तिनीहरूको प्राथमिक कार्य (यदि तिनीहरू पर्याप्त स्वस्थ छन्) रानी माहुरीसँग मिलन गर्नु हो। यदि तिनीहरू सफल भए, तिनीहरू भुइँमा लड्छन् र सम्भोग पछि मर्छन्। कुनै पनि निषेचित अन्डामा रानी बन्ने क्षमता हुन्छ। पेन्टले सामान्यतया रानीलाई हानि गर्दैन र आवश्यक पर्दा खोज्न सजिलो बनाउँछ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:मौरीहरू
पुत्का मौरी

**पुत्का मौरी** माहुरीहरूको ठूलो समूह हो (लगभग ५५० वर्णित प्रजातिहरू)। पुत्का मौरीमा स्टिङरहरू हुन्छन्, तर तिनीहरू धेरै कम हुन्छन् र रक्षाको लागि प्रयोग गर्न सकिँदैन, यद्यपि यी माहुरीहरूले अन्य रक्षात्मक व्यवहार र संयन्त्रहरू प्रदर्शन गर्छन्।

## वितरण 
अष्ट्रेलिया, अफ्रिका, दक्षिणपूर्वी एसिया र उष्णकटिबंधीय अमेरिका जस्ता विश्वका धेरैजसो उष्णकटिबंधीय वा उपोष्णकटिबंधीय क्षेत्रहरूमा स्टिङलेस माहुरीहरू पाइन्छ। मध्य र दक्षिण अमेरिकाका स्वदेशी इसोसोशियल माहुरीहरूमध्ये धेरैजसो स्टिङलेस माहुरीहरू हुन्, यद्यपि तिनीहरूमध्ये थोरैले मात्र मानिसले खेती गर्ने स्तरमा मह उत्पादन गर्छन्। तिनीहरू मेडागास्कर सहित अफ्रिकामा पनि धेरै विविध छन्।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:मेलिपोनिनी
भाले मौरी

अङ्गुठाकार|भाले मौरी
**भाले मौरी** वा **ढोर मौरी** एक नर मौरी हो। कर्मी मौरीको विपरीत, भाले मौरीहरूमा स्टिङरहरू छैनन्। तिनीहरूले अमृत र परागहरू जम्मा गर्दैनन् र कामदार माहुरीहरूको सहयोग बिना खाना खान असमर्थ हुन्छन्। भाले मौरीको एकमात्र भूमिका विवाहको उडानमा एउटी केटी रानीसँग जोडी गर्नु हो।

## आनुवंशिकी 
भाले मौरीहरूले प्रत्येक क्रोमोसोमल स्थितिमा केवल एक प्रकारको एलिल बोक्छन्, किनभने तिनीहरू ह्याप्लोइड हुन्छन् (आमाबाट क्रोमोजोमहरूको मात्र एक सेट समावेश गर्दछ)। रानी भित्र अण्डाहरूको विकासको क्रममा, ३२ क्रोमोजोमहरू भएको डिप्लोइड सेलले 16 क्रोमोसोमहरू भएको ग्यामेट्स भनिने ह्याप्लोइड कोशिकाहरू उत्पन्न गर्न विभाजित हुन्छ।

## व्यवहार 
भाले मौरीहरूले अमृत र पराग भेला, नर्सिङ, वा घार निर्माण जस्ता विशिष्ट कार्यकर्ता माहुरी व्यवहारहरू प्रदर्शन गर्दैनन्। भाले मौरीहरू डंक गर्न असमर्थ हुँदा, यदि उठाइयो भने, तिनीहरूले डिस्टर्बरलाई डराउने प्रयासमा आफ्नो पुच्छरहरू घुमाउन सक्छन्। केही प्रजातिहरूमा, भाले मौरीहरू घुसपैठ गर्नेहरूको वरिपरि बज्छन् यदि गुँडमा बाधा पुगेको छ भने तिनीहरूलाई अलमल्ल पार्ने प्रयासमा।

## यो पनि हेर्नुहोस्
* रानु मौरी
* कर्मी मौरी

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:मौरीहरू
कर्मी मौरी

दायाँ|अङ्गुठाकार|280x280पिक्सेल|कर्मी मौरी (रानी संग)
**कार्यकर्ता मौरी** वा **कर्मी मौरी** कुनै पनि पोथी मौरी हो जसमा उपनिवेशको रानी मौरीको पूर्ण प्रजनन क्षमता हुँदैन; धेरै जसो परिस्थितिहरूमा, यो रानीको सापेक्ष केही गैर-प्रजनन गतिविधिहरूमा वृद्धिसँग सम्बन्धित छ।

## जीवन चक्र 
कामदार माहुरीको आयु भाले मौरीको भन्दा लामो भए तापनि यो सामान्यतया केही महिना मात्र हुन्छ र विरलै एक वर्ष बाँच्न सक्छ। जीवन अवधि गर्मीमा १-२ महिना हुन्छ र शरद ऋतु र जाडोमा ६-८ महिना सम्म हुन सक्छ। ग्रीष्मकालीन कामदार माहुरीहरूको आयु ६ महिनासम्म बढ्न सक्छ यदि रानी नभएको बस्तीमा राखियो।

## यो पनि हेर्नुहोस्
* रानु मौरी
* भाले मौरी

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:मौरीहरू
विकासे मौरी

**विकासे मौरी** विश्वभर पाइने ७-१२ प्रजातिहरूमध्ये सबैभन्दा सामान्य हो। सबै मह मौरीका प्रजातिहरू जस्तै, पश्चिमी मौरीहरू एकल प्रजनन महिला (वा "रानु मौरी"), धेरै सामान्य रूपमा गैर-प्रजनन महिला वा "कर्मी मौरी" र प्रजनन पुरुष वा "भाले मौरी" को एक सानो अनुपातको साथ उपनिवेशहरू सिर्जना गर्ने सामाजिक छ।

## वितरण 
विकासे मौरी अन्टार्कटिका बाहेक सबै महादेशमा पाइन्छ। प्रजातिहरू अफ्रिका वा एसियामा उत्पत्ति भएको मानिन्छ, र यो प्राकृतिक रूपमा अफ्रिका, मध्य पूर्व र युरोपमा फैलिएको छ। उत्तरी अमेरिका, दक्षिण अमेरिका, अष्ट्रेलिया, न्यूजील्याण्ड, र पूर्वी एसियामा युरोपेली उप-प्रजातिहरू परिचय गर्दै, यसको पर्याप्त अतिरिक्त दायराको लागि मानवहरू जिम्मेवार छन्।

## सामाजिक जात 
### रानु 
**रानी मौरी एक प्रजनन योग्य पोथी हो। कामदार मौरीहरू पनि पोथी भए तापनि रानी मौरीको जस्तो उनीहरूको प्रजनन प्रणाली पूर्ण विकसित हुँदैन। रानी मौरीको शरीर कामदारको तुलनामा ठूलो र पेट लामो तथा गोलाकार हुन्छ। एउटै पोथी अण्डाबाट रानी वा कामदारमध्ये कुनै पनि मौरी विकसित हुन सक्छ।**

### कर्मी 
कामदारहरू रानीद्वारा उत्पादित  **कामदार मौरीहरू** हुन् जुन निषेचित, डिप्लोइड अण्डाबाट विकास हुन्छ। सामाजिक संरचना र उचित उपनिवेश सञ्चालनका लागि  **कामदार मौरीहरू** आवश्यक छन्। तिनीहरूले उपनिवेशको मुख्य कार्यहरू पूरा गर्छन्, किनभने रानी मात्र पुन: उत्पादनमा व्यस्त हुन्छ। यी  **पोथी**हरूले आफ्ना  **कामदार मौरीहरू** र भावी रानीहरूलाई हुर्काउँछन् जसले अन्ततः आफ्नो उपनिवेश सुरु गर्न गुँड छोड्छन्।

### भाले 
भाले मौरीहरू उपनिवेशका भाले मौरीहरू हुन्। तिनीहरूसँग ओभिपोजिटरहरू नभएकोले, तिनीहरूसँग खिलहरू छैनन्। भाले मौरी महको लागि चर्दैनन्। भाले मौरीको मुख्य उद्देश्य नयाँ रानीलाई उर्वर गर्न हो। धेरै भाले मौरीहरू उडानमा दिइएको रानीसँग जोडी हुन्छन्; प्रत्येक संभोग पछि तुरुन्तै मर्छ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
श्रेणी:मौरी पालन
बितपाते मौरी

अङ्गुठाकार|300x300पिक्सेल|बितपाते मौरी
**बितपाते मौरी** वा **बतासे मौरी** भनेको कर्मी मौरी हो जसले सामान्यतया रानी मौरीको अनुपस्थितिमा निषेचित अण्डा दिन्छ। कर्मी मौरीको अण्डाबाट मात्र भाले मौरीहरू विकसित हुन्छन्। मौरी बस्ने कामदार मौरीले मात्र बाँच्न सक्दैन।

## प्रचलन 
सामान्य घाउमा पनि, लगभग १% कामदारहरूले अण्डाहरू राख्नको लागि पर्याप्त अंडाशयहरू विकास गरेका छन्। तर, अण्डा दिने सामान्य सङ्ख्या निकै कम हुन्छ। १०,६३४ कार्यकर्ता माहुरीको परिक्षण गर्दा आठ वटा अण्डा (सात मध्यम र एउटा पूर्ण विकसित) मात्र फेला परेको थियो।

## विकास 
स्वस्थ वयस्क रानीद्वारा उत्पादित खुल्ला ब्रुडको अभावमा बिछाउने कर्मी मौरीहरूको विकास हुन्छ। कोलोनीको रानी झुण्डमा हराएपछि वा असफल रानीको उपस्थितिमा बिछ्याउने कामदारहरूले विकास गर्न सक्छन् जुन अझै हट्न बाँकी छ।

## यो पनि हेर्नुहोस्
* रानु मौरी
* भाले मौरी
* कर्मी मौरी

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:मौरीहरू
श्रेणी:मौरी पालन
नरेन्द्रलक्ष्मी शाह

**नरेन्द्र राज्य लक्ष्मी देवी** (?–१८३१ माघ १) नेपाल अधिराज्यका राजा पृथ्वीनारायण शाहकी रानी थिइन्। उनी राजा प्रतापसिंह शाह र राजकुमार वेदुम शाह र बहादुर शाहकी आमा थिइन्। उनी वाराणसीका राजपूत प्रमुख अभिमान सिंहकी छोरी थिइन्।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:नेपाली हिन्दुहरू
श्रेणी:नेपालको महारानी
श्रेणी:नेपालको एकीकरणका मानिसहरू
सञ्जीव उप्रेती

**सञ्जीव उप्रेती** एक नेपाली लेखक तथा त्रिभुवन विश्वविद्यालयका एक प्राध्यापक हुन् । ''* उनले *घनचक्कर*, *सिद्धान्त कुरा*, *हंस* जस्ता पुस्तकहरू लेखेका छन्। **

## उल्लेखनीय कृतिहरू 
### उपन्यास 
* *घनचक्कर* (२००७)
* *हंस* (२०१९)

### खेल्नु 
* *मकैको अर्को खेती*

### गैर-कथा 
* *सिद्धान्तका कुरा'' (२०११)

## सन्दर्भहरू 
श्रेणी:नेपाली लेखकहरू
श्रेणी:नेपाली पत्रकारहरू
श्रेणी:जीवित मानिसहरू
दुमी भाषा

**दुमी भाषा** नेपालको उत्तरी खोटाङ जिल्लामा रहेको ताप र रावा नदीको वरपरको क्षेत्रमा बोलिने किराँती भाषा हो। यो माक्पा, खरबारी, बक्सिला, सप्तेश्वर, खर्मी लगायतका गाउँहरूमा बोलिन्छ।

## स्वरहरू 
## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
श्रेणी:चिनियाँ तिब्बती भाषा परिवार
श्रेणी:नेपालमा बोलिने भाषाहरू
श्रेणी:कोशी प्रदेशमा बोलिने भाषाहरू
थुलुङ भाषा

**थुलुङ भाषा** नेपाल र सिक्किमका केही भागमा बोलिने किराँती भाषा हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
## स्रोतहरू 
* 
* 

श्रेणी:चिनियाँ तिब्बती भाषा परिवार
श्रेणी:नेपालमा बोलिने भाषाहरू
श्रेणी:कोशी प्रदेशमा बोलिने भाषाहरू
श्रेणी:सिक्किममा बोलिने भाषाहरू
श्रेणी:देवनागरी लिपिमा लेखिने भाषाहरू