open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
दरबारी (राग)

**दरबारी कान्हडा** जसलाई मुख्यतया **राग दरबारी**को रूपमा समेत चिन्ने गरिएको छ, भारतीय शास्त्रीय सङ्गीतको एक राग हो। यो रागलाई मध्य रातमा गाइने गरिन्छ।यो राग आसावरी ठाटदेखि निस्कन्छ। प्राचीन सङ्गीत ग्रन्थमा राग दरबारीको लागि विभिन्न नामको उल्लेख गरिएको छ। कतै कतै यसलाई कणार्ट, कणार्टकी, कणार्ट गौड पनि भनिन्छ। वस्तुत: कन्हण शब्द कणार्ट शब्दकै अपभ्रंस रूप हो। कान्हडाको अगाडि दरबारी शब्दको प्रयोग मुगल शासनको समयदेखि प्रचलित भएको मानिन्छ। 

## परिचय
दरबारी कान्हडा एक गम्भीर प्रकृतिको राग हो। 

## विशेषता
यो राग आलापको योग्य छ। पूर्वांग-वादी राग भएको कारणले यसको विस्तार अधिकतर मध्य सप्तकमा हुन्छ। विलम्बित लयमा यसको गायन एकदम सुन्दर रहन्छ। 
* थाट-आसावरी 
* स्वर-गन्धार,निषाद र धैवत कोमल। शेष शुद्ध स्वरको प्रयोग। 
* जाति-सम्पूर्ण षाडव (आरोह-७, अवरोह-६)
* वादी स्वर-रिषभ(रे) 
* सम्वादी स्वर-पञ्चम(प) 
* समप्रकृति राग-अडाना 
* गायन समय-रात्रिको द्वितीय प्रहर 

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## यो पनि हेर्नुहोस्
श्रेणी:हिन्दुस्तानी रागहरू
हंसध्वनि

**हंसध्वनि** भारतीय शास्त्रीय सङ्गीतको एक राग हो। यो रागलाई रातको प्रथम प्रहारमा गाइने गरिन्छ।यो राग विलावल ठाटदेखि निस्कन्छ। यो कनार्टक पद्धतिको राग हो, तथापि आजभोली यसलाई उत्तर भारत लगायत अन्यत्र पनि धेरै लोकप्रिय छ। यसको ठाट सम्बन्धमा दुइ वटा मत छ। केही विद्वानहरू यो राग बिलावल ठाट त कोही कल्याण ठाटबाट जन्म भएको मान्दछ्न्। यो रागमा मध्यम तथा धैवत स्वर वर्जित छ, तसर्थ यसको जाति औडव-औडव (आरोह, अवरोह) मानिन्छ। सबै शुद्ध स्वरको प्रयोगको सँगसँगै पञ्चम रिषभ, रिषभ निषाद तथा षडज पञ्चम स्वर सङ्गति पटक पटक प्रयुक्त हुन्छ। यो रागको निकट रागमा राग-शङ्कराको नाम लिइन्छ।

## विशेषता
*थाट-विलावल
*गायन समय-रातको पहिलो प्रहर
*आरोह- सा रे,ग प नि सां 
*अवरोह- सां नि प ग रे, ग रे, नि (मन्द्र) प(मन्द्र) सा। 
*पकड-नि प ग रे,रे ग प रे सा 

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## यो पनि हेर्नुहोस्
श्रेणी:हिन्दुस्तानी रागहरू
बिहाग

बिहाग गम्भीर प्रकृतिको रागमा गनिन्छ। रागको चलन(अलंकार) मन्द्र,मध्य तथा तार ,तीनै सप्तकमा समान रूपले हुन्छ। यसको गायन समय-रात्रि का प्रथम प्रहर मानिएको छ|राग-यमन कल्याण यो रागसँग मिल्दो जुल्दो मानिन्छ|

थाट- बिलावल

जाति-औडव सम्पूर्ण ( आरोह :५ स्वर,अवरोह -७ स्वर )

वादी स्वर-गंधार

सम्वादी स्वर-निषाद

स्वर-सबै शुद्ध,आरोहमा रे,ध वर्ज्य |विवादी स्वर मानेर तीव्र मध्यमको अल्प प्रयोग गरिन्छ| तीव्र" म" का प्रयोग बिल्कुल नगरे यो रागलाई 'शुद्ध बिहाग' भनिन्छ।

न्यासको स्वर-सा,ग,प और नि

आरोह- नि(मन्द्र) सा ग,म प,नि सां।

अवरोह-सां नि,ध प,म(तीव्र) प ग म ग,रे सा।

पकड-नि(मन्द्र) सा ग म प,म(तीव्र) प ग म ग,रे सा।
## हेर्नुहोस्
*राग
*राग मालश्री
*राग ध्रूपद
*राग दिपक
*राग बहार
*राग बागेश्री
*राग मारू बिहाग
*राग देश
*राग हंसध्वनि
*राग ललित
*राग यमन
*राग दरबारी
*राग भैरव
*राग वृन्दावनी
*राग भीमपलासी
*राग मालकोश

*तानसेन
*सारेगम

श्रेणी:सङ्गीत
अश्विनी नक्षत्र

{| class="wikitable" align="center" cellspacing="2" cellpadding=""
|- bgcolor=#cccccc
! नाम !!सम्बन्धित तारा!!विवरण!! चित्र
|-
||**अश्विनी**"भगवानहरुका चिकित्सक"
||β र γ एरिटिस
||
**स्वामी*: केतु (दक्षिण लुनर नोड)
**प्रतीक* : घोडाको टाउको
**देवी* : अश्विन,घोडाको जस्तै दुइटा सिंहजस्तो टाउको भएकी देवी जो भगवानहरुका चिकित्सक हुन् ।
**भारतीय राशी*: ०° - १३°२०' मेष
**पश्चिमी राशी* २३°४६ मेष - ७°०६' वृष
||
|-

हिन्दु ज्योतिषका हिसाबले अश्विनी पहिलो नक्षत्र हो जो ०°-०'-०" देखि १३°-२०' सम्म विस्तार भएको हुन्छ जसमा बिटा र गामा ताराहरु समावेश भएको हुन्छ । यस नक्षत्रको नाम अश्विनी, छैटौं शताब्दीतिर वारहमिहिराद्वारा प्रयोग भएको पाइन्छ ।नक्षत्रको पुरानो नाम अथर्ववेदमा रहेको पाइन्छ । यो ३-३ ताराहरुको समूह हो, जो तारामण्डलमा जनवरीको प्रारम्भमा सूर्यास्तपछी टाउकोमा देखिने गर्दछ। वैदिक कालमा दुईटा अश्विनी कुमार थिए जसको नाममा नै यी तारा समूहको नामकरण गरिएको थियो। 'अश्विनी' को अर्थ 'अश्व जस्तो' हुने गर्दछ। धरतीमा यसमाथि ताराहरुको असर हुने गर्दछ। अमलाको वृक्षलाई यसको प्रतीक मानिन्छ। १२ वटा राशीहरुलाई १०८ चरणमा विभक्त गरिएको हुन्छ, यही 'नवांश' कहलिने गर्दछ तथा १०८ लाई संख्याको शुभत्वको आधार पनि यही 'नक्षत्र-चरण' विभाजन मानिन्छ।

अश्विनी, केतुको अवरोही चन्द्र नक्षत्रबाट शासित भएको हुन्छ। चुनावी ज्योतिषमा, अश्विनीलाई एउटा सानो नक्षत्रका रूपमा वर्गीकृत गरिएको हुन्छ, जसको अर्थ यो हो कि यो सटीक वा नाजुक प्रकृतिको कार्यहरुलाई शुरू गर्नका लागि लाभप्रद हुन्छ, जबकि चन्द्रमा अश्विनीमा रहेको हुन्छ।अश्विनीको शासन अश्विनहरुद्वारा गरिएको हुन्छ, स्वर्गीय जुम्ल्याहा जो चिकित्सकका रूपमा देवताहरुको सेवा गर्ने गर्थे। निजी स्तरमा, अश्विनीलाई अश्विनी कुमारहरुका पत्नी मानिन्छ। अश्विनीको प्रतिनिधित्व वा घोडाको टाउकोबाट हुने गर्छ, वा मह र मौरीको घारबाट।

पारम्परिक हिन्दू दिइएको नाम यो कुराबाट निर्धारण हुने गर्दछ कि जन्मको समय कुनै नक्षत्रको लगन (चौथ) कुन राशि / लगनमा थियो। अश्विनीका मामिलामा, दिइएको नाम निम्नलिखित सिलेबल्सका साथ शुरू हुने गर्दछ: चू, चे, चो, ला ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
## यो पनि हेर्नुहोस्
*नक्षत्रहरुको सूची

श्रेणी:ज्योतिष
श्रेणी:विज्ञान
श्रेणी:खगोल विज्ञान
श्रेणी:नक्षत्र
पूर्णिमा

चन्द्र पात्रो (Lunar Calendar) अनुसार चन्द्रमासको शुक्लपक्षको पन्ध्रौँ दिन। यस दिनलाई हिन्दू धर्ममा पवित्र दिन मानिन्छ|

## पूर्णिमा का पर्व हरू
*वैशाख पूर्णिमा :चण्डी पूर्णिमा/ बुद्ध जयन्ती (बुद्ध पूर्णिमा)
*ज्येष्ठ पूर्णिमा :वट सावित्री
*आषाढ पूर्णिमा :गुरू पूर्णिमा /व्यास जयन्ती/कबीर जयंती
*श्रावण पूर्णिमा :रक्षाबंधन
*भाद्रपद पूर्णिमा :उमामहेश्वर व्रत /वामन जयन्ती
*अश्विन पूर्णिमा :कोजाग्रत पूर्णिमा/शरद पूर्णिमा
*कार्तिक पूर्णिमा :त्रिपुरी पूर्णिमा/महाकार्तिकि/हरि बोधिनिको अन्तिम दिन/सत्यनारायण पुजन तिथि/ पुष्कर मेला /गुरूनानक जयंती
*मार्गशीर्ष पूर्णिमा:धान्य पूर्णिमा/श्री दत्तात्रेय जयंती
*पौष पूर्णिमा :शाकंभरी जयंती। जैन धर्म का अनुयायी पुष्यभिषेक यात्रा प्रारम्भ गर्छन। बनारसमा दशाश्वमेध तथा प्रयागमा त्रिवेणी संगममा गरिने स्नानलाई महत्त्वपूर्ण मानिन्छ।
*माघ पूर्णिमा :सन्त रविदास जयंती/ श्री ललित / श्री भैरव जयंती /माघी पूर्णिमाको दिन संगममा गरिने स्नानलाई महत्त्वपूर्ण मानिन्छ।
*फाल्गुन पूर्णिमा :होली पूर्णिमा
*चैत्र पूर्णिमा :हनुमान जयन्ती

## यो पनि हेर्नुहोस्
## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
श्रेणी:ज्योतिष
श्रेणी:खगोल विज्ञान
श्रेणी:तिथि
लुइस कोर्भलन

**लुइस कोर्भलन लेपे** (१९३६-२०१०) चिलेको एक साम्यभवादी राजनीतिज्ञ थिए। १९५८-१९८९ कोर्भलन चिली कम्युनिस्ट पार्टीको महासचिव थियो। राष्ट्रिय संसादको प्रतिनिधि थिए।

## स्रोतहरू 
श्रेणी:राजनीतिज्ञहरू
श्रेणी:सन् २०१० मा मृत्यु
तत्सम

संस्कृत भाषाबाट रूप र अर्थमा कुनै परिवर्तन नभई जस्ताको तस्तै (तत् समान) नेपालीमा प्रयोग गरिनु तत्सम हो। जस्तै: प्रज्ञा, ऋषि, अञ्जलि, कीर्ति, दर्शन, विद्वान्। नेपाली भाषाको जननी संस्कृत भाषा भएकाले संस्कृत भाषाको नेपाली भाषामा निकै ठूलो प्रभाव छ। नेपाली प्रयोगमा तत्सम नियमलाई पछ्याउँदै आइएको छ।

*तद्भव
*आगन्तुक

श्रेणी:व्याकरण
श्रेणी:संस्कृत शब्द र वाक्यांशहरू
अष्टमी

चन्द्र क्यालेन्डर (Lunar Calendar) अनुसार चन्द्रमासको एउटा पक्षको आठौँ दिन।

श्रेणी:ज्योतिष
श्रेणी:खगोल विज्ञान
श्रेणी:हिन्दु पञ्चाङ्ग

श्रेणी:तिथि
बागेश्री

**बागेश्री** भारतीय शास्त्रीय सङ्गीतको एक राग हो। यो मध्यरातको चर्चित राग हो। यो रागले प्रेमीसँग पुनर्मिलनको लागि पर्खिरहेकी एउटी महिलाको भावनालाई चित्रण गर्नको लागि प्रस्तुत गर्ने गरिन्छ। यो रागलाई पहिलो पटक १६औँ शताब्दीमा अकबरको दरबारी कवि मियाँ तानसेनले गाएको मान्यता रहि आएको छ।

२०औँ शताब्दीमा आएर यो राग कर्नाटकी सङ्गीतमा निक्कै प्रयोग गरिएको छ। यो रागमा 'सा म, ध म र ध ग' स्वर सङ्गीतको प्रचुरता रहन्छ। यसको गायन समय रात्रिको द्वितीय प्रहर मानिन्छ। यो रागको आरोहमा 'रे ,प' स्वर वर्जित छ र अवरोहमा सातै स्वरको प्रयोग गरिन्छ। यस कारण यो औडव-सम्पूर्ण जातिमा समाहित छ। यसमा वादी स्वर मध्यम र संवादी षडज हुन्छ्। 'सा, म' तथा 'ध' स्वर राग बागेश्रीमा न्यासको स्वर मानिएको छ। बागेश्रीको नजिकैको राग भीमपलासी मानिएको छ।

## विशेषता
* थाट- काफी
* जाति- औडव-सम्पूर्ण 
* वादी स्वर -मध्यम 
* संवादी -षडज 
* गायन समयः बिहानको दोस्रो प्रहर
* आरोह- सा ग म ध नि सा
* अवरोह- सा नि ध म ग रे सा
* पकड -  ध नि सा, म, म, प ध, म ग रे सा

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## यो पनि हेर्नुहोस्
श्रेणी:हिन्दुस्तानी रागहरू
त्रिचन्द्र सैनिक अस्पताल

**त्रिचन्द्र सैनिक अस्पताल**  काठमाडौँ महांकालमा रहेको चन्द्र शमशेर जङ्गबहादुर राणाद्वारा स्थापित  एक अस्पताल हो।
## इतिहास 
प्रथम विश्वयुद्धमा अंग्रेज सरकारको सहयोगमा नेपालबाट भारतमा खटिएका सैनिकलाई तलब नेपालले र लडाई भत्ता अंग्रेजले दिएको थियो। त्यस बखत उनीहरूको तलब भन्दा भत्ता धेरै हुन्थ्यो। अंग्रेजले भत्ता स्थान विशेषमै दिनको लागि नेपाल सरकारलाई पत्राचार गर्यो। तर श्री ३ चन्द्र शमशेरले चलाखी गरेर युद्धस्थलमा फौजले पैसा हराउँछन् तसर्थ नेपाल फर्के पछी बाँडिने भनी भत्ता एकमुष्ट रकम नेपाल पठाउन अनुरोध गरे। युद्ध समाप्त भएपछी फौज नेपाल फर्क्यो। तर फौजलाई भत्ता दिइएन। फौजलाई सामेल गरेर "तिमीहरूको पैसाले अस्पताल बनाइने छ भनि घोषणा गरे। कुल भत्ताको करिब १०% पनि खर्च नगरिकन राजा त्रिभुवन र चन्द्र शमशेरको नामबाट त्रि-चन्द्र मिलिटरी अस्पताल बन्यो। बाँकी पैसाको अभिलेख समेत रहेन। यो अस्पताल प्रथम विश्वयुद्धमा जाने फौजको व्यक्तिगत भत्ताबाट बनेको हो। नेपाल सरकारको पैसा परेको छैन। 

सुरुमा ६४ बेडबाट सुरु भएको यस अस्पतालको निर्माण मा रु। ३,०९,१४६ खर्च भएको थियो। यस अस्पतालको निर्माण कार्यमा इन्जिनियर चीफ कर्नेल किशोर नरसिंह राणा ले प्रमुख भूमिका खेलेका थिए.   

प्रथम विश्वयुद्ध विजेता बेलायतले ‘पोष्ट वार रि–कन्स्ट्रक्सन फण्ड’ अन्तर्गत युद्धको भरपर्दो सहयोगी नेपाललाई उपहारस्वरुप १९८२ सालमा ‘त्रिचन्द्र मिलिटरी हस्पिटल’ बनाइदिएको थियो। विश्वयुद्धमा भाग लिएका र ज्यान गुमाएका नेपाली सैनिकको सम्झनामा निर्मित यही अस्पताल थियो, जसले मुलुकमा पहिलो पटक फाइबर अप्टिक इन्डोस्कोपी प्रविधि भित्र्यायो।

नेपाली सेनाको इतिहाससँग जोडिएको मिलिटरी हस्पिटल वास्तुकलाको दृष्टिले पनि उत्कृष्ट मानिन्थ्यो। त्यो समयमा यत्तिको उत्कृष्ट ‘नियो–क्लासिकल’ वास्तुकला एसियामै नरहेको र इष्ट–इण्डिया कम्पनीको राजधानी कलकत्ताको कारिगरीले पनि काठमाडौँको यो भवनको ईष्र्या गरेको कुरा पर्सिभल ल्याण्डनले आफ्नो पुस्तक नेपाल (सन् १९२८) मा लेखेका छन्।
यस अस्पतालमा रहेको सैनिकको सालिक मूर्तिकार रत्नबहादुर तुलाधरले बनाएका हुन्।

[thumb|400x400px|टुँडिखेल पारिबाट देखिएको त्रिचन्द्र सैनिक अस्पताल (बाया पट्टि [वीर अस्पताल ट्रमा सेन्टर)|alt=]]

## नयाँ अस्पताल 
प्रधान सेनापति राजेन्द्र क्षत्रीले अस्पताल भवनको शुक्रबार उद्घाटन गर्दै अत्याधुनिक उक्त भवनबाट सैनिक र आश्रित परिवारका लागि स्वास्थ्य सेवा सञ्चालन सुरु भएको जनाएका हुन् । महाभूकम्पपछि उक्त भवनबाट प्रदान गरिंदै आएको स्वास्थ्य सेवा पूर्ण रूपमा बन्द भएको थियो ।

छाउनीस्थित वीरेन्द्र सैनिक अस्पतालको सेवा विस्तारका रूपमा नै यसलाई उपयोग गर्ने क्षत्रीले बताए । अस्पतालबाट हाल बहालवाला, भूपू सैनिक र तिनका आश्रित परिवारका लागि आकास्मिक सेवा र बहिरंग सेवा उपलब्ध हुने बताइएको छ । आरम्भमा दन्त चिकित्सा, बाल चिकित्सा, औषधि वितरण, प्रयोगशाला र फिजियोथेरापी सेवा उक्त भवनबाट उपलब्ध हुने जनाइएको छ ।

ऐतिहासिक सम्पदाका रूपमा रहेको उक्त अस्पतालको पुरानो स्वरूपमै अत्याधुनिक सुविधा सम्पन्न भवन निर्माण गरिएको बताउँदै क्षत्रीले भने, ‘छाउनी अस्पतालमा बिरामीको चापलाई यसले घटाउने छ ।’ उनले भविष्यमा सर्वसाधारण नागरिकलाई पनि स्वास्थ्यसेवा उपलब्ध गराउने योजना रहेको बताए । रुक्माङ्गद कटवाल प्रधान सेनापति हुँदैदेखि छलफलमा आएको भए पनि यसको निर्णय गौरवशमशेर राणाको पालमा भएको हो । भवन जमिनमाथि सात तला र अन्डरग्राउन्ड दुई तला पार्किङ गरी नौ तलामा समेटिएको छ ।’

## सन्दर्भ 
श्रेणी:काठमाडौँका अस्पतालहरू
श्रेणी:नेपालका अस्पतालहरू
श्रेणी:नेपाल-बेलायत सम्बन्ध
श्रेणी:सैनिक अस्पताल
श्रेणी:चन्द्र शमशेर
भरतमणि शर्मा

**भरतमणि शर्मा** नेपालका भुतपूर्व मन्त्री हुन्। उनी २००७ साल फागुन ७ गते (सन् १९५१ फेब्रुअरी १७ तारीख) गठित प्रधानमन्त्री मोहन शमशेर जबराको मन्त्रिमण्डलमा खाद्य र कृषि मन्त्री थिए। उक्त मन्त्रिमण्डल २००८ साल जेठ २७ मा पुनर्गठन भयो। पुनर्गठनमा शर्मा हटाइए।

## राजनीति प्रवेश 
## वैवाहिक जीवन 
श्रेणी:नेपाली राजनीतिज्ञहरू
श्रेणी:नेपाल सरकारका पूर्व मन्त्रीहरू
श्रेणी:विकिथन-४ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू
नृपजङ्ग राणा

**नृपजङ्ग राणा** २००७को क्रान्तिपछिको मन्त्रीमण्डलमा राणाका तर्फबाट मन्त्री बनेका थिए। उनको जन्म सन् १८९० फेब्रुअरी १५ मा भएको थियो ।  उनी जंगबहादुर राणाका दाइ जनरल भक्तवीर कुँवर राणाका नाति थिए । उनी राजा त्रिभुवनले बनाएको सल्लाहकार सभाको पनि सदस्य थिए । 

श्रेणी:राणा शासन

राजा त्रिभुवनको प्रजातन्त्रको घोषणाका साथै राणा र काँग्रेसको संयुक्त सरकार बन्ने निर्णय भयो । मोहन शमशेर प्रधानमन्त्री बन्ने भए । तर हिमालय शमशेरहरुले एउटा कुरोमा अत्तो थापे । उनीहरुले मोहन शमशेरमाथि सबै भाइ भारदारहरुको श्रद्धा नभएको भन्दै मोहन शमशेर प्रधानमन्त्री भएपनि मन्त्रीमण्डलमा भाइ भारदारहरुको प्रतिनिधित्व गर्ने विषय भने चुनावी प्रकृयाबाट हुनुपर्ने दवाव दिए । प्रधानमन्त्रीले मनोनयन गरेर मात्र हुँदैन भन्ने कुरोलाई अगाडि बढाए । यसका लागि हिमालय शमशेर र उनका सहयोगीहरुले रोलवाला, ए, बी र सी सबै क्लासका गरेर करिब १ सय २० जना राणाजीहरुको दस्तखत गराए । त्यो दस्तखत गरिएको कागज राजा त्रिभुवनका समक्ष पुर्‍याइयो । त्यसैको परिणाम, निर्वाचन प्रकृयाबाट नृपजङ्ग राणा र यज्ञबहादुर बस्नेतको मन्त्री पदमा नियुक्ति । मोहन शमशेरले बबर शमशेर, सिंह शमशेर र चुडाराज शमशेरलाई सरकारमा मनोनयन गरे ।
मानव शरीर

300px|thumb|right|महिला र पुरूष शरीरका आधारभूत तत्त्वहरू। नोटः यी चित्रमा शरीरका रौंहरू हटाइएका छन् र पुरूषको कपाल छोटो पारिएको छ।

**मानव शरीर** अन्य स्तनधारी जीवहरूको जस्तै पनि हात खुट्टा र अरू अङ्गहरू मिलेर बनेको हुन्छ। २ खुट्टाले टेकेर शीर सीधा आकाशतिर फर्काएर हिँड्ने मानिसको अन्य साधारण चारखुट्टे प्राणीको जस्तो पुच्छर हुँदैन र यसको टाउकोमा चेतना भएको सोच्न सक्ने मस्तिष्क अर्थात् दिमाग हुन्छ।

श्रेणी:मानिस
श्रेणी:मानव सभ्यता
जौनपुरी (राग)

**राग जौनपुरी** भारतीय शास्त्रीय सङ्गीतको एक राग हो। यो राग आसावरी ठाट अन्तर्गत पर्दछ। ओम्कारनाथ ठाकुर जस्ता केही सङ्गीतकारहरू यस रागलाई शुद्ध ऋषभ आसावरीसँग अविनाशी ठान्दछन्। राग जौनपुरीको आकर्षक स्वरको कारण यसलाई कर्नाटक क्षेत्रमा एक लोकप्रिय रागको रूपमा मान्ने गरिन्छ। दक्षिण भारतीय सङ्गीतको धेरै रचनाहरूमा जौनपुरी राग राख्ने गरिएको छ।

यो रागको नामबाट सम्भवतः गुजरातको सौराष्ट्र नजिकैको जवनपुर सहर र उत्तर प्रदेशको जौनपुर सहरको नाम राखिएको छ।यस रागमा 'ग , ध, नी' स्वर कोमल लाग्ने गर्दछ। आरोहमा 'ग' (गन्धार) निषेधित हुन्छ अर्थात गाउने बजाउने बेला आरोहमा 'ग' स्वरलाई छोड्नु पर्छ। अवरोहणको समयमा सातवटै स्वर प्रयोग गर्ने गरिन्छ। जौनपुरी रागको वादी स्वर 'ध' (धैवत) र संवादी स्वर 'ग' (गन्धार) हो।

## इतिहास
विद्वानहरूका अनुसार जौनपुरको सुल्तान हुसैन सार्कीद्वारा यो रागको रचना भएकोले वहाँकै राज्य गरेको स्थानको नाउँमा यो रागको नाम 'जौनपुरी' राखिएको हो। भारतका सङ्गीतकरहरूले यो तथ्यलाई पूर्ण रूपमा स्वीकार नगरे पनि सङ्गीतकारहरू यो रागको प्रसार प्रचारमा जौनपुरको सुल्तानको योगदान प्रति एक मत राखेका छन्। यो राग आसावरी ठाटबाट उत्पन्न भएको मानिछ। राग जौनपुरीमा गन्धार, धैवत र निषाद स्वर कोमल प्रयोग गरिन्छ। केही गायकहरू आरोहमा शुद्ध 'नि' को प्रयोग गर्ने गर्छन तर प्रचलित भने कोमल निषाद नै हो। यो उत्तराङ्गवादी राग हो। यसको गायन-वादनको समय दिनको दोस्रो प्रहर मानिन्छ। जौनपुरीको समप्रकृति राग आसावरी हो।

## विशेषता
*आरोह - सा रे म प ध नि सां।
*अवरोह - सां नि ध प, म ग रे सा।
*पकड़ - म प, नि ध प, ध म प ग, रे म प।
*मतभेद - यसको अरोहमा केही गायक शुद्ध 'नि' समेत प्रयोग गर्ने गरेका छन्।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## यो पनि हेर्नुहोस्
श्रेणी:हिन्दुस्तानी रागहरू
किराँती भाषा परिवार

**किराँती भाषा परिवार** नेपाल र भारत (विशेष गरी सिक्किम, दार्जिलिङ, कालिम्पोङ) र भुटानमा बोलिने चिनियाँ तिब्बती भाषा परिवारको एक प्रमुख शाका हो। यो भाषा परिवार अन्तर्गत लिम्बू भाषा,याख्खा भाषा, सुनुवार भाषा,देवान भाषा तथा राई भाषाहरू पर्दछन्। कोही-कोही विद्वानहरू यो परिवार भित्र नेवारी भाषालाई पनि राख्न रुचाउँछन्। दोलखा, रामेछाप र सिन्धुली वल्लो किराँतमा पर्छ भने सुनकोशी देखि अरुण नदीसम्मका भाग माँझ किराँत (खम्बुवान) मा पर्दछ। 

अरुण नदी   पूर्व    मेची नदी    सम्मको भूभाग     पल्लो किरात लिम्बुवान  भित्रपर्दछ। वेद, पुराण, रामायण, महाभारत आदिमा अनार्यहरू सवैलाई किराँती समुदायभित्र समेटेको देखिन्छ। यसरी हेर्दा चिनियाँ, तिव्वती र नेपालका गुरुड, तामाङ, थकाली, शेर्पा, मगर आदि सवै किराँती सम्प्रदायभित्र पर्दछन्। तर यी जातिहरूले आफूलाई किराँती जातिको रूपमा स्विकार गर्दैनन्। किराँती सम्प्रदायभित्र आफू परेको प्रष्टरूपमा स्वीकार गर्ने जातिहरू लिम्बू,    सुनुवार, याक्खा र राई हुन्।

## भाषाहरू 
### वर्गीकरण 
* लिम्बू
* पूर्वी किराँती
*** याक्खा भाषा
*** बेल्हारे   भाषा
*** आठपहरिया   भाषा
*** छिन्ताङ 
*** चुलुङ्ग 
** माथिल्लो अरुण नदी
*** याम्फु-लोहोरुङ 
**** याम्फु 
**** लोहोरुङ 
*** मेवाहाङ 
* केन्द्रीय
** खम्बु (राई)
*** कुलुङ भाषा
*** नाछिरिङ राई
*** साम्पाङ भाषा
*** साम राई
** दक्षिणी
*** बान्तवा भाषा
*** पुमा राई
*** चाम्लिङ भाषा
*** दुङ्माली भाषा
* पश्चिमी
** थुलुङ भाषा
** चौरसिया
*** वाम्बुले भाषा
*** जेरुङ राई
** माथिल्लो दुधकोसी नदी:
*** खालिङ भाषा
*** दुमी भाषा
*** कोयी राई
** उत्तरपश्चिम
*** बहिङ भाषा
*** सुनुवार भाषा
*** वायु भाषा

## सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:चिनियाँ तिब्बती भाषा परिवार
श्रेणी:कोशी प्रदेशमा बोलिने भाषाहरू
आगन्तुक शब्द

संस्कृत भाषाबाहेक अन्य भाषाबाट नेपाली भाषामा प्रयोग गरिनु आगन्तुक हो। आगन्तुक शब्दहरू नेपाली वर्ण विन्यासका नियमअनुसार लेखिन्छन्। आगन्तुक प्रयोगमा नेपालीमूलक नियमको पछ्याइ बढ्दो छ। जस्तै: स्कूल, महसुस, शहीद, बक्खु, तुम्बा, क्वाँटी, कच्चा आदि।

त्र बाट निर्माण भएर संख्या जनाउने शब्दलाई पनि आगन्तुक शब्द भनिन्छ। जस्तै:- यत्रो , कत्रो ,त्यत्रो ,भुत्रो ,त्रिचालीस, त्रियासी आदि ।
नव ग्रह

**नवग्रह** हिन्दू धर्म र हिन्दू पुराण अनुसार, नौ वटा आकाशीय पिण्ड तथा देवताहरू हुन्, जसले पृथ्वीमा मानव जीवनलाई प्रभाव पार्ने विश्वास गरिन्छ। "नवग्रह" शब्द संस्कृतका दुई शब्दहरूबाट बनेको हो: नव जसको अर्थ  नौ, र ग्रह जसको अर्थ कब्जा गर्ने, सम्हाल्ने वा प्रभाव पार्ने शक्ति। ९ वटा सौर्य पिण्ड वा नवग्रहरूः- सूर्य, चन्द्रमा, बुध, शुक्र, मंगल, बृहस्पति (गुरु), शनि, र चन्द्रमाका दुई बिन्दुहरू (राहु र केतु), को जन्म कुण्डलीमा वस्तु स्थितिबाट ज्योतिष शाश्त्रमा मानव जीवनका सम्पूर्ण पक्ष विश्लेषण गरिन्छन्। सामान्यतयाः शुभ ग्रहहरूमा चन्द्रमा, बुध, गुरू एंव शुक्र, अशुभ ग्रहमा सूर्य, मङ्गल, शनि, राहु र केतु लाई लिइन्छ। राहु र केतु दुई ग्रहको अन्य ग्रह झै वास्तविक रूप वा आकार हुँदैन र यी दुवै छाँया ग्रह हुन्। यी मध्ये राहु शीर हो भने केतु शरीर हो। शुभ र अशुभ केवल लाक्षणिक अर्थमा प्रयोग भएको शब्द्वावली हुन्। को चित्रकला]]
## सूची 
## सम्बंधित चरित्र 
## यो पनि हेर्नुहोस्
* नवरत्न
* नव दुर्गा
* नवदुर्गा
* नवरात्रि

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:ज्योतिष
श्रेणी:विज्ञान
काभ्रो

नेपालमा पाइने एक प्रकारको रूख। यो पतझड वा decidious वर्गको वनस्पति हो। यसलाई डालेघाँसको रूपमा प्रयोग गरिन्छ। यसको कलिलो मुनाको अचार पनि बनाउन सकिन्छ। जब बसन्त ऋतु सुरुहुन्छ यसको मुना पलाउन सुरु हुन्छ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:रूख
श्रेणी:नेपालमा पाइने वनस्पतिहरू
श्रेणी:फूल फुल्ने वनस्पति
अण्डकोष

**अण्डकोष** (अङ्ग्रेजी: **स्क्रौटम**) पुरूषको मुख्य प्रजनन् अङ्ग हो । लिङ्गको तल एक थैली हुन्छ; थैलीको छाला खुकुलो हुन्छ । त्यो छाला गर्मीयाममा धेरै बढेर झुण्डिन्छ भने जाडो याममा खुम्चिएर सानो हुन्छ । त्यो थैली भित्र अण्डकोष हुन्छन् । यीनको मुख्य कार्य शुक्राणु र पुरूष उत्तेजित द्रवलाई बनाउनु हो । 
   
अण्डकोषको लम्बाई ३.५ से.मी. र चौडाईं २.५ से.मी. हुन्छ । यसमा रक्त सञ्चार कार्य धेरै हुन्छ । दुवै तिरको अण्डकोष एक नलिद्वारा जोडिएका हुन्छन् । त्यो नलिलाई वास डिफेरेन्स भनिन्छ । अर्को तिर यो अन्य ग्रन्थिसँग जोडिएको हुन्छ । त्यो ग्रन्थीलाई सेमिनाल वेसाईकल भनिन्छ ।

## तस्वीर सङ्ग्रह 

Image:Hanging testicles.JPG| 
Image:Human_Scrotum.JPG| 
 Image:Testicle-cat.jpg|
 Image:Illu testis surface.jpg|
 Image:Illu testis cross section.jpg|
 Image:Gray1148.png|
 Image:Rabbitttestis100x2.jpg|
 Image:붕알.jpg|

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
श्रेणी:मानव शरिर
पदवियोग

नेपाली भाषाका प्रयोक्तालाई वर्ण विन्यासको प्रयोगमा समस्या छ। त्यसमा पनि पदयोग र पदवियोगमा अझ बढी समस्या देखिन्छ। कस्ता कस्ता र कति कति शब्दहरू जोडेर लेख्ने र नजोडी लेख्ने भन्ने कुरामा निकै द्विविधा छ। पदयोग र पदवियोगका सम्बन्धमा विज्ञहरूमा त एकरूपता पाइँदैन भने सामान्य प्रयोक्तामा समस्या पर्नु स्वाभाविकै हो। तसर्थ यिनै पक्षहरूलाई ध्यानमा राखी पदवियोगसम्बन्धी मान्यता र प्रचलनहरू तल उल्लेख गरिएको छः

निम्न शब्दहरूमा पद वियोग हुन्छ :

१. हरेक शब्दहरूमा : म चिया खान्छु।

२. विभक्तिपछिको विभक्तिमाः उसका लागि, रामका निम्ति, आफ्ना लागि।

३. विभक्तिपछिको नामयोगीमा : घरदेखि बाहिर, ऊभन्दा बाहेक, छानाको माथि, छोरालाई भन्दा।

४. द्वयक्षरी वा सोभन्दा भनाइ बढी व्यञ्जनान्त अक्षरका नामयोगीमाः भनाइ अनुसार, विकास सम्बन्धी, विकास लगायत, भाषण अनुरूप, योजना बमोजिम, तिमी बाहेक, खेल अन्तर्गत, राम लगायत।

५. निपातमा : आफू त, तिमी पो, घर नै, म मात्र।

६. संयोजकमा : राम र सीता, तिमी जे गर्छौ म त्यही गर्छु, तिमी पनि म पनि।

७. विशेषण र विशेष्य भई आउने शब्दमाः ठूलो छोरो, भित्ते पात्रो, शुभ यात्रा, उच्च शिक्षा, निम्न वर्ग, पढेको केटो।

८. केही संयुक्त क्रियामा/पक्षबोधक क्रियामा/कृदन्तीय क्रियाको अंशमा : बसेको छ, गएको थियो, खाँदै छ, जानु छ, सुत्ने छ, उठ्न सक्यो, फरफराइ रहेको छ, गइ दिनु हुनेछ, पढे हुन्छ, गर्नु थियो, बोलि दिनु होला, गर्न सक्छ।

९. जाति, वर्ग आदि जनाउँदा सो भन्दा पहिले आउने नाममा : गुरु वर्ग, शरद ऋतु, वर्षा याम, थारु जाति।

१०. दुईभन्दा बढी शब्दबाट बनेका समस्त शब्दमाः नुन चिनी पानी, शिक्षा सेवा आयोग, तन मन धन।

११. जतिसुकै अक्षर भएका शब्दसँग व्यञ्जनान्त द्वयक्षरी वा सोभन्दा बढीका अनेकाक्षरी शब्दहरू समास भएमाः घर पालुवा, वायु प्रदुषण, स्वास्थ्य सेवा, वन कार्यालय, संविधान सभा, ऊर्जा विभाग।

१२. व्यक्ति वाचक नामसँग आउने पदमाः लमजुङ जिल्ला, जुम्ला जिल्ला, हरिहर भवन, दशरथ चोक।

१३. दुई अक्षरबाट बनेका व्यञ्जनान्त शब्दमाः समाज सुधार, नाटक मञ्चन, नेपाल सरकार।

१४. कोटिकरमा : दुई जना, तीन ओटा, आठ कोसा।

१५. सार्थक पकृतिका द्वित्व शब्दमा : जो जो, जे जे, ठीक ठीक, बीच बीच।

१६. बीचमा अवधार- णाबोधक शब्द आएमा मिश्रति क्रिया तथा संयुक्त क्रियामा : खानु नै पर्छ, जाने नै छ।

१७. विभाजन जनाउने 'न' माः न आफू पढ्छ न अरूलाई पढ्न दिन्छ, न पढ्छ न लेख्छ, न छोरो न छोरी।

## सन्दर्भग्रन्थ सूची
**-अनिवार्य नेपाली शिक्षण निर्देशिका, त्रि.वि., पाठ्यक्रम विकास केन्द्र, अनिवार्य विषय स्थायी समिति, साझा प्रकाशन, २०६६।
**-अधिकारी, हेमाङ्गराज (२०६३), प्रयोगात्मक सरल नेपाली व्याकरण (दो.सं.), काठमाडौँ : विद्यार्थी पुस्तक भण्डार।
**-बन्धु चूडामणि (सातौँ सं. २०५३), भाषाविज्ञान, काठमाडौँ : साझा प्रकाशन।
**-शर्मा, मोहनराज र खगेन्द्रप्रसाद लुइटेल (२०६०), आधुनिक भाषाविज्ञान, काठमाडौँ : विद्यार्थी पुस्तक भण्डार।
**-सुवेदी, लालानाथ र हरिप्रसाद शर्मा (२०५१), नेपाली वर्ण विन्यास, काठमाडौँ : साझा प्रकाशन।
जोगमाई खोला जलविद्युत आयोजना

**जोगमाई खोला जलविद्युत आयोजना** इलाम जिल्लामा रहेको एक जलविद्युत आयोजना हो।  जोगमाई नदीको बहाव ७.६ मेगावाट बिजुली उत्पादन गर्न प्रयोग गरिन्छ। यस जलविद्युत आयोजना सान्भी इनर्जी प्रालिको स्वामित्वमा रहेको छ भने यसको विकास पनि सोही कम्पनीले गरेको थियो। आयोजनाले २०७४-०१-१८ बाट विद्युत उत्पादन सुरु गरेको थियो। उत्पादन अनुमतिपत्रको म्याद २१०४-१२-२८ मा समाप्त हुनेछ।  त्यसपछि यसलाई सरकारी बनाइनेछ। विद्युत् केन्द्र राष्ट्रिय प्रशासण लाइनमा जोडिन्छ र बिजुली नेपाल विद्युत् प्राधिकरणलाई बिक्री गरिन्छ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
श्रेणी:नेपालका विद्युत परियोजनाहरू
राघवध्वज पन्त

**डा. राघवध्वज पन्त** (सन् १९४४- सन् २०१०) नेपालका वरिष्ठ अर्थविद् थिए । उनी एक समय राष्ट्रिय योजना आयोगका उपाध्यक्ष पनि रहे। उनको जन्म काठमाडौंको डिल्लीबजारमा भएको थियो ।

## शिक्षा 
राघवले मौद्रीक अर्थशास्त्रमा विद्यावारिधि गरेका थिए । नेपाल राष्ट्र बैङ्कबाट जागीरे जीवन सुरु गरेका पन्तले एसियाको मुद्रास्फ्रीति विषयमा सन् १९७९मा कार्लसन युनिभर्सिटी, क्यानडाबाट विद्यावारिधि गरेका थिए । उनी प्राध्यापन, अनुसन्धान र लेखनमा लागेका थिए । पहिले सदस्य हुँदै उनी २०५४ सालमा योजना आयोगका उपाध्यक्ष बनेका थिए । पन्त पछिल्लो समयमा आर्थिक गतिविधिको अनुसन्धान र अध्ययनमा व्यस्त थिए । त्यहि गतिविधिका लागि उनी इन्स्टीच्युट फर डेभेलपमेन्ट स्टडिजका कार्यकारी निर्देशक थिए । 

## निधन र परिवार 
उनको निधन २०६७ साउन ३मा आफ्नो निवास डिल्लीबजारमा भयो । उनी एक महिनादेखि कलेजो र मिर्गौलासम्बन्धी रोगबाट ग्रसित थिए । पन्तका श्रीमती, एक छोरा र एक छोरी छन् ।

श्रेणी:राष्ट्रिय योजना आयोग
श्रेणी:अर्थविद्
रामदेव

**स्वामी रामदेव** एक विश्व प्रसिद्ध भारतीय योग गुरु हुन्। उनले योगासन र प्राणायामको सरल विधि सिकाएर यो क्षेत्रमा क्रान्ति ल्याएका छन्। स्वामी रामदेव ठाउँठाउँमा आयोजना हुने योग शिविरमा लाखौं लाख मानिसलाई योग सिकाउँछन्।

## जीवन चरित्र 
रामदेव जीको जन्म हरियाणाको महेन्द्रगढ जिल्लाको अलीपुर नामक स्थानमा भएको थियो। उनको बालक कालको नाम **रामकिशन यादव** थियो। उनले आठ औँ कक्षासम्मको शिक्षा गरेपछी खानपुर गाँउको एक गुरुकुलमा संस्कृत र योगको शिक्षा लिए। अगाडि गएर उनले संन्यास धारण गरे र **स्वामी रामदेव**को नामबाट प्रख्यात भए।

रामदेव जीले सन् १९९५ देखि योगलाई लोकप्रिय र सर्वसुलभ बनाउनको लागि अथक परिश्रम गर्न आरम्भ गरे। उनले आचार्य करमवीर सँग मिलकर दिव्य मन्दिर ट्रस्टको स्थापना गरे।

## स्वामी रामदेवका मुख्य कार्य 
स्वामी रामदेवले किशनगढ, घसेरा तथा महेन्द्रगढमा गुरुकुलहरूको स्थापना गरे। उनले पतंजलि योगपीठ ट्रस्टको स्थापना गरे। यी संस्थाहरूको माध्यमबाट उनी योग, प्राणायाम, अध्यात्म आदिको साथ-साथ आयुर्वेदको पनि प्रचार-प्रसार गरीरहेका छन्।

उनको प्रवचन विभिन्न टी वी चैनेल , जस्तो आस्था, जी-नेटवर्क, सहारा-वन तथा **इण्डिया टी वी**मा प्रसारित हुदछ।

=प्राणायाम=

स्वामी रामदेव प्रमुखतः निम्नलिखित पांच प्राणायाम सिकाउ छन-

* भस्त्रिका प्राणायाम
* कपाल भाति प्राणायाम
* अनुलोम-विलोम प्राणायाम
* भ्रामरी प्राणायाम
* उद्गीत प्राणायाम
* अग्निसार प्राणायाम

## यो पनि हेर्नुहोस्
*भारत स्वाभिमान (ट्रस्ट)

## बाह्य लिङ्क 
* दिव्य योग मन्दिर ट्रस्ट  - योग गुरु स्वामी रामदेव जी द्वारा स्थापित ट्रस्टको वेबसाईट (अङ्ग्रेजी)
* Baba Ramdev Facebook fan page
* Baba Ramdev Ji Yoga Videos on www.totalbhakti.com
* Swami Ramdev Yoga Camp in Houston, Texas 
* BBC Audio Interview with Swami Ramdev in Hindi
* The republic and the wayward rationalist  - Essay by P. Sainath
* Baba Swami Ramdev on the role of Women in Society - Audio Speech by Baba Ramdev,
* Baba Ramdev Yoga 
* BBC Interview with Swami Ramdev
* BBC News - Yogi cleared of animal parts row - March ८, २००६

श्रेणी:क्रान्तिकारी योद्धा सन्यासी
श्रेणी:व्यक्तिगत जीवन
श्रेणी:हिन्दू आध्यात्मिक नेता
श्रेणी:भारतीय हिन्दुहरू
दीपकुमार उपाध्याय

पूर्व मन्त्री दीपकुमार उपाध्याय लामिछाने कपिलवस्तु क्षेत्र नं. १बाट निर्वाचित नेपाली कांग्रेसका सभासद हुनुहुन्छ (हुनुहुन्थ्यो) । ५९ वर्षीय उपाध्याय २०४८ र २०४९ को संसदीय निर्वाचनमा कपिलवस्तु-२बाट विजयी हुनुहुन्थ्यो। उहाँ २०५६ को संसदीय निर्वाचनमा पनि नेपाली कांग्रेसका उम्मेदवार हुनुहुन्थ्यो। यस अघि २०३८ र २०४३ को राष्ट्रिय पञ्चायत निर्वाचनमा समेत उम्मेदवार रहेका उपाध्याय दुवै पटक ३२ हजारभन्दा वढी मत पाएर पनि पराजित हुनुभएको थियो। २०४६ सालमा नेपाली काङ्ग्रेस प्रवेश गरेका उपाध्यायले अर्थ राज्यमन्त्री र संस्कृति पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्रीको कार्यभार सम्हालिसक्नु भएको छ। हाल नेपाली कांग्रेसका केन्द्रीय सदस्य उपाध्याय काङ्ग्रेस विभाजित भएको वेला नेपाली काङ्ग्रेस (प्रजातान्त्रिक)मा हुनुहुन्थ्यो। राजनीतिक यात्रामा तीन पटक गरी उहाँले चार महीना जेल जीवन बिताउनुभएको छ।

त्रिभुवन विश्वविद्यालयबाट राजनीतिशास्त्रमा स्नातक उपाध्याय दुई छोरी र एक छोराका पिता हुनुहुन्छ। राजनीति बाहेक कृषि पेशामा संलग्न उहाँको रुचिको विषय धार्मिक साहित्यको अध्ययन र समाजसेवा हो। उहाँ रोटरी, रेडक्रस, रूपक स्मृति प्रतिष्ठान लगायत विभिन्न सामाजिक संस्थासँग आवद्ध हुनुहुन्छ। पत्र-पत्रिकामा उहाँका लेख रचना प्रकाशित हुँदै आएका छन्। आफ्नो क्षेत्रका मतदाताको अदम्य साहसका कारण नै आफू संविधानसभामा निर्वाचित हुन सकेको वताउने उपाध्यायले संविधानसभामा प्रमुखतासाथ उठाउने अठोट गरेका मुद्दा हुन्- 

क. संपूर्ण नेपालीले गौरवसाथ आफूलाई नेपाली भन्न सक्ने वातावरणको सृजना, 

ख. आर्थिक समृद्धितर्फ लाग्ने सुनिश्चित वातावरण।

## सन्दर्भ
श्रेणी:संविधान सभा सदस्य
श्रेणी:नेपाली राजनीतिज्ञहरू
श्रेणी:नेपाली काङ्ग्रेसका राजनीतिज्ञहरू
श्रेणी:नेपाल सरकारका पूर्व मन्त्रीहरू
श्रेणी:भारतको लागि नेपाली राजदुत
पदयोग

एक पदमा अर्का पद जोडिने प्रक्रियालाई **पदयोग** र एक पदमा अर्का पद नजोडिने प्रक्रियालाई पदवियोग भनिन्छ। पदयोगमा शब्दहरू जोडेर लेखिन्छ भने पदवियोगमा शब्दहरू छुट्याएर लेखिन्छ। सामान्यतः पदयोगमा एउटै डिकोमा र पदवियोगमा भिन्न डिकोमा लेख्ने गरिन्छ तर डिको नै पदयोग र पदवियोगको विभाजक होइन। नेपाल सरकार, सूचना तथा सञ्चार मन्त्रालयजस्ता शब्दहरू समस्त शब्द हुन् तर यी शब्दहरू छुट्टाछुट्टै लेखिन्छन्।

नेपाली भाषाका प्रयोक्तालाई वर्ण विन्यासको प्रयोगमा समस्या छ। त्यसमा पनि पदयोग र पदवियोगमा अझ बढी समस्या देखिन्छ। 

निम्न शब्दहरूमा पदयोग हुन्छः

१. सर्गमा (उपसर्ग र परसर्ग): उपयोग, अभियोग, नियोग, गैरजिम्मेवार, नेपाली, गोर्खाली, दुधालु, रसिलो...

२. विभक्तिमा :उसलाई, उनको, उसले, घरमा, चम्चाले..

३.बहुवचनमा :साथीहरू, फूलहरू, दिदीहरू...

४. छोटा नामयोगीमा :घरमाथि, त्यसपछि, उमेशसँग, उतातिर, भाइभन्दा, बाटामुनि।

५. समस्त शब्दमा : लोकतन्त्र, ऋणमुक्त, दोबाटो, चरीनङ्ग्रे, मृगनयनी, अघिपछि, छोराछोरी, राज्यमन्त्री।

६. द्वित्व शब्दमा : भातसात, सरसल्लाह, झैझगडा, कर्‍यामकुरुम।

७. केही अव्यय शब्दमा : किनभने, त्यसकारण, हुनत।

८. शब्दको पछाडि प्रत्यवत् भई आएका शब्दहरूमाः साहित्यकार, वस्तुपरक, शिक्षाविद्, कल्याणकारी, कष्टकार, वस्तुपरक, शिक्षाविद्, कल्याणकारी, कष्टप्रद, लाभदायक, गतिशील, तागाधारी।

९. सन्धि हुँदा पूर्वापर शब्दमा विकार भई आएका शब्दमा : चन्द्रोदय, मतैकता सान्नानी, वृद्धाश्रम।

१०. अकरण जनाउने 'न' चिन्हमा : नजाऊ, नखेल, नजानी, नराम्रो।

*सन्दर्भग्रन्थ सूची
**-अनिवार्य नेपाली शिक्षण निर्देशिका, त्रि.वि., पाठ्यक्रम विकास केन्द्र, अनिवार्य विषय स्थायी समिति, साझा प्रकाशन, २०६६।
**-अधिकारी, हेमाङ्गराज (२०६३), प्रयोगात्मक सरल नेपाली व्याकरण (दो.सं.), काठमाडौँ : विद्यार्थी पुस्तक भण्डार।
**-बन्धु चूडामणि (सातौँ सं. २०५३), भाषाविज्ञान, काठमाडौँ : साझा प्रकाशन।
**-शर्मा, मोहनराज र खगेन्द्रप्रसाद लुइटेल (२०६०), आधुनिक भाषाविज्ञान, काठमाडौँ : विद्यार्थी पुस्तक भण्डार।
**-सुवेदी, लालानाथ र हरिप्रसाद शर्मा (२०५१), नेपाली वर्ण विन्यास, काठमाडौँ : साझा प्रकाशन।
*http://www.majheri.com/node/3666 भाषा/साहित्य समीक्षा, बुद्ध खनिया, मधुपर्क २०६६ मंसिर

श्रेणी:व्याकरण
नागेश्वरप्रसाद सिंह

**नागेश्वरप्रसाद सिंह** (वि.सं. १९८३ - २०६७) नेपाली राजनीतिज्ञ तथा नेपाल सरकारका मन्त्री थिए। उनको जन्म सप्तरीको तत्कालीन कोइलाडी गाउँमा भएको थियो।

## राजनीतिक जीवन 
उनी वि.सं. २०१५ सालको आम निर्वाचनमा सप्तरी मध्य निर्वाचन क्षेत्रबाट प्रतिनिधि सभा सदस्यमा निर्वाचित भएका थिए। उनी नेपाली कांग्रेसको तर्फबाट प्रतिनिधि सभा सदस्य भएका थिए। उनी तुल्सी गिरीको मन्त्रीमण्डलमा १ पटक सहायक मन्त्री र २ पटक मन्त्री पद सम्हालेका थिए। पहिलोपटक सिंह २०१७ पुस १३मा गठित डा. गिरीको मन्त्रीमण्डलमा अर्थ सहायक मन्त्री बने। २०१९ असार १८मा बनेको गिरीको मन्त्रीमण्डलमा स्वास्थ्य, बिजुली र नहर मन्त्री रहे। २०२० चैत २७मा तेस्रोपटक गिरी मन्त्रीमण्डलमा निर्माण, सञ्चार तथा यातायात मन्त्री थिए। पूर्व-पश्चिम राजमार्ग बनाउने योजनाले तराई नभेट्टाएको भन्दै राजा महेन्द्रसँग विमति राखेर राजीनामा दिएका थिए।

## निधन र परिवार 
उनको निधन २०६७ साउन २ गते सोमबार दिउँसो राजविराज ४ स्थित उनकै निवासमा भयो। उनी ८५ वर्षका थिए। डा. सिंहका दुई छोरा छन्। जेठा गोविन्द सिंह राजनीतिमा आवद्ध छन् भने कान्छा डा. शंकर सिंह चिकित्सक हुन्।

## समाजसेवा 
राजनीति सँगसँगै सिंह सामाजिक संघसंस्थामा समेत निकै नै सक्रिय थिए। उनी नेपाल रेडक्रस सोसाईटीका संस्थापक समेत थिए। उनी नेपाल मेडिकल एशोसिएशन तथा क्षयरोग निवारण संस्थाका पनि संस्थापक हुन्। लाईन्स क्लब सप्तरीका संस्थापकसमेत रहेका डा. सिंह लाईन्स क्लबका डिस्ट्रीक गभर्नर ३२५ थिए।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:नेपाली राजनीतिज्ञहरू
श्रेणी:नेपाल सरकारका पूर्व मन्त्रीहरू
श्रेणी:पञ्चायती व्यवस्था
श्रेणी:पञ्चायतकालिन मन्त्री
मिनेन्द्रप्रसाद रिजाल

**मिनेन्द्र प्रसाद रिजाल** नेपाली काँग्रेसका सांसद हुन्। उनी संविधानसभामा सभासद पनि थिए। उनलाई नेपाली राजनीतिक क्षेत्रमै विद्वान नेताका रूपमा चिनिन्छ ।

मिनेन्द्र रिजाल माधव कुमार नेपालको मन्त्रीमण्डलमा संस्कृति मन्त्री समेत र सुशील कोइरालाको मन्त्रीपरिषद् मा सूचना तथा सञ्चारमन्त्री थिए।

उनी श्रीप्रसाद रिजाल र पुण्य कुमारी रिजालका पुत्र हुन्। उनले अमेरिकाको न्यु योर्क विश्वविद्यालयबाट व्यवस्थापन विषयमा विद्याबारिधी गरेका थिए। उनले अमेरिकाको न्यु योर्क विश्वविद्यालयमा तीन वर्ष पढाएका पनि थिए ।
## सन्दर्भ
श्रेणी:संविधान सभा सदस्य
श्रेणी:नेपाली राजनीतिज्ञहरू
श्रेणी:नेपाली काङ्ग्रेसका राजनीतिज्ञहरू
श्रेणी:नेपालका सूचना तथा सञ्चार मन्त्रीहरू
श्रेणी:नेपाल सरकारका पूर्व मन्त्रीहरू
श्रेणी:नेपालका सांसदहरू २०७४–२०७९
सूर्यमान गुरुङ

सूर्यमान गुरुङ

२०१४ सालको भद्र अवज्ञा आन्दोलनमा भाग लिएर राजनीतिक यात्रा शुरु गरेका ६४ वर्षीय सूर्यमान गुरुङ ताप्लेजुङ क्षेत्र नं. १बाट निर्वाचित नेपाली कांग्रेसका सभासद हुनुहुन्छ। उहाँले यस अघि २०५१ र २०५६ का संसदीय निर्वाचनहरूमा पनि सोही क्षेत्रबाट चुनाब लड्नुभएको थियो। हाल नेपाली काङ्ग्रेस, ताप्लेजुङ जिल्ला सभापति रहनुभएका गुरुङले पार्टी प्रशिक्षण विभाग सदस्य र आदिवासी-जनजाति संघको उपसभापतिको जिम्मेदारी सम्हालिसक्नुभएको छ। राजनीतिक संघर्षका क्रममा उहाँले पाँच वर्ष जेलमा र नौ वर्ष निर्वासनमा बिताउनुभएको छ। पूर्व राजा वीरेन्द्रको राज्याभिषेक ताका उहाँ अढाई वर्ष जेल पर्नुभएको थियो।
दार्जिलिङ, भारतबाट स्नातक तहसम्मको अध्ययन गरेका सभासद गुरुङ ३ छोरी र २ छोराका पिता हुनुहुन्छ। राजनीति बाहेक कृषि उहाँको पेशा हो भने अध्ययन रुचिको विषय। नेपाल रेडक्रस, नेपाल नेत्र-ज्योति सङ्घ लगायतका सामाजिक संघसंस्थामा आवद्ध गुरुङका लेखरचना पत्र‍-पत्रिकामा प्रकाशित हुँदै आएका छन्। आफ्नो राजनीतिक निष्ठा र आफूप्रति सबै जातको सदभावका कारणले आफू संविधानसभामा विजयी भएको बताउने गुरुङले राज्य पुनः संरचनामा सबै जातजातिको समावेशी प्रतिनिधित्व हुनुपर्ने र सङ्घीयताका बारेमा वैज्ञानिक विश्लेषण गरी आधारहरूको किटान हुनुपर्ने मुद्दा प्रमुखतासाथ उठाउने संकल्प गर्नुभएको छ। 

## सन्दर्भ
श्रेणी:संविधान सभा सदस्य
श्रेणी:नेपाली राजनीतिज्ञहरू
सीता गुरुङ

**सीता गुरुङ** संविधान सभामा नेपाली काँग्रेसको तर्फबाट पहाडी जनजाति महिलाको प्रतिनिधित्व गर्ने राजनितिज्ञ हुन्। १८ वर्षको उमेर देखि नै राजनीतिमा सक्रिय भएकी गुरुङले महिला शसक्तिकरण र महिलालाई संगठीत गरेका थिए। गुरुङ २०६२,६३को जनआन्दोलनमा १८ दिन हिरासतमा परेका थियो। नेपाली काँग्रेसको भातृ सङ्गठन नेपाल महिला संघकी जिल्ला सचिव गुरुङले उच्च माध्यमिक तहसम्मको अध्ययन गरेका छन्।
## यो पनि हेर्नुहोस्
*नेपालको दोस्रो सङ्घीय संसद
## सन्दर्भ
श्रेणी:संविधान सभा सदस्य
श्रेणी:नेपाली राजनीतिज्ञहरू
सरस्वती चौधरी

**सरस्वती चौधरी** जनकपुर निवासी समानुपातिकतर्फ नेपाली काङ्ग्रेसबाट प्रतिनिधित्व गर्नुहुन्छ। संविधानसभामा महिला र पिछडिएको वर्गको मुद्दा उठाउन कटिवद्ध चौधरी नेपाली काङ्ग्रेसका महाधिवेशन प्रतिनिधि हुनुहुन्छ। २०३० सालमा विद्यार्थी राजनीतिबाट आफ्नो राजनीतिक यात्रा प्रारम्भ गरेकी ४८ वर्षीया चौधरीले धनुषा महिला सङ्घको अध्यक्ष, तरुण दलको सदस्य तथा जनकपुर उद्योग वाणिज्य सङ्घको निर्वाचित सदस्यको जिम्मेदारी सम्हालिसक्नु भएको छ। प्रजातान्त्रिक आन्दोलनका क्रममा उहाँ पटक-पटक पकाउ पर्नुभएको छ।
तीन छोरा र एक छोरीकी आमा सरस्वती चौधरी राजनीति बाहेक पत्रकारितामा समेत संलग्न हुनुहुन्छ। उहाँ नेपाल पत्रकार महासङ्घको पार्षद रहिसक्नुभएको छ। अध्ययन र समाजसेवामा रुचि भएकी चौधरीका लेखरचना विभिन्न पत्रपत्रिकामा छापिदै आएका छन्। उहाँ नेपाल रेडक्रस,परिवार नियोजन सङ्घ र महिला सेवा आश्रम सँग समेत आवद्ध हुनुहुन्छ। सभासद चौधरीले धनुषामा स्थानीय स्कूलबाट माध्यमिक तहसम्मको शिक्षा हासिल गर्नुभएको छ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:नेपाली संविधान सभा सदस्यहरू
श्रेणी:नेपाली राजनीतिज्ञहरू
उमाकान्त चौधरी

**उमाकान्त चौधरी** एक नेपाली राजनीतिज्ञ र पूर्व खानेपानी मन्त्री हुन्। उनी प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७४मा, नेपाली काङ्ग्रेसको तर्फबाट बारा १बाट प्रतिनिधि सभा सदस्यमा निर्वाचित भएका थिए।

उनी २०६० सालमा कृषि तथा सहकारी राज्यमन्त्रीमा नियुक्त भएका थिए। वि.सं २०६५ मा उनी स्वास्थ्य मन्त्री बनेका थिए। उनी बारा १ बाट निर्वाचित भएका थिए।

## निर्वाचनको इतिहास 
### प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७४ 
### आम निर्वाचन २०५६ 
{| class="wikitable"
! colspan="4" |बारा १
|-
! colspan="2" |दल
!उम्मेदवार 
!मत
|-
| style="background-color:" |
|नेपाली काङ्ग्रेस
|उमाकान्त चौधरी 
|२३,६०१
|-
| style="background-color:" |
|नेकपा (एमाले)
|मुकुन्द न्यौपाने 
|२०,६४६
|-
| style="background-color:yellowgreen" |
|नेपाल सद्भावना पार्टी
|परमानन्दप्रसाद यादव
|४,८९०
|-
| style="background-color:indianred" |
|नेकपा (माले)
|छविलाल उप्रेती 
|२,३६३
|-
| style="background-color:gold" |
|राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी
|राजनारायण साह तेली
|२,१३६
|-
|
| colspan="2" |अन्य
|५५३
|-
| colspan="3" |अवैध मत
|१,३४०
|-
! colspan="2" |नतिजा 
! colspan="2" |नेपाली काङ्ग्रेस विजयी 
|-
| colspan="4" |स्रोत: निर्वाचन आयोग

## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
श्रेणी:नेपाली काङ्ग्रेसका राजनीतिज्ञहरू
श्रेणी:नेपालका स्वास्थ्य मन्त्रीहरू
श्रेणी:नेपालका खानेपानी मन्त्रीहरू
उमा अधिकारी

**उमा अधिकारी** नेपाली काग्रेसकी केन्द्रीय सदस्य  महिला कोटाबाट संविधान सभा सदस्यमा विजयी हुनुभएको हो। केराबारी गाविस गोरखामा जन्मिएकी ५४ वर्षीया अधिकारी आफुले विगतमा पार्टीमा गरेको योगदानको कदर गर्दै पार्टीले संविधान सभाषदमा विजयी गराएको बताउनुहुन्छ।

२०२५ सालमा नेपाली काग्रेसका संस्थापक नेता वि पी कोइरालाको व्यक्तित्वबाट प्रभावित भएर नेपाल विद्यार्थी संघको साधारण सदस्यता लिएर अधिकारी राजनीतिमा आउनुभएको हो। अधिकारी नेपाल विद्यार्थी संघको केन्द्रीय सदस्य र नेपाल महिला संघको निर्वाचित प्रथम अध्यक्ष पनि हुनुभयो।

आमा स्वर्गीय लक्ष्मी देवी रेग्मी र खडानन्द रेग्मीकी छोरी उमा शिक्षाशास्त्रमा स्नातकोत्तर उतिर्ण हुनुहुन्छ। महेन्द्र विद्या भुषण विजयी अधिकारीले ८ वर्ष प्राध्यापन पेशा अगाल्नुभएको थियो। पटक पटक गरी पचायतकालमा तीन वर्ष जेल जीवन विताएकी अधिकारीका श्रीमान् प्राध्यापक यज्ञ प्रसाद अधिकारी र एक छोरा छन्।

अन्तरिम व्यवस्थापिका संसदकी सदस्य अधिकारी २०४८ सालमा पर्वत क्षेत्र नम्बर दुईबाट नेपाली काँग्रेसको तर्फबाट प्रतिनिधि सभामा निर्वाचित हुनुभएको थियो भने २०५१ सालमा सोही क्षेत्रमा पराजित हुनुभयो। उहाँ महिला हक अधिकारको लागि विभिन्न पार्टी भित्र संघर्ष गर्ने महिलाहरू सम्मिलित अन्तरपार्टी महिला सञ्जालको अध्यक्ष पनि हुनुहुन्छ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:नेपाली संविधान सभा सदस्यहरू
श्रेणी:नेपाली राजनीतिज्ञहरू
आमोदप्रसाद उपाध्याय

मोरङ, आमगाछीका पुराना राजनीतिकर्मी आमोदप्रसाद उपाध्याय मोरङ क्षेत्र नं. १बाट निर्वाचित नेपाली कांग्रेसका सभासद हुनुहुन्छ। आधा शताब्दी अघि राजनीति शुरु गरेका ७४ वर्षीय उपाध्याय २०५६ सालको संसदीय निर्वाचनमा समेत सोही क्षेत्रबाट निर्वाचित हुनुभएको थियो। उहाँ पुनर्स्थापित व्यवस्थापिका-संसदमा समेत क्रियाशील हुनुहुन्थ्यो। २०५१ सालमा राष्‍ट्रिय सभा सदस्य भएका उपाध्याय २०५६ देदि २०५८ सालसम्म शिक्षा तथा खेलकूद मन्त्री रहनुभयो। राजनीतिक संघर्षका क्रममा पटक-पटक पक्राउ परी जेल जीवन बिताएका उपाध्यायले निर्वासित जीवन समेत बिताउनुभएको छ। हाल उहाँ नेपाली कांग्रेसका केन्द्रीय आमन्त्रित सदस्य हुनुहुन्छ।
भारतबाट राजनीतिशास्त्रका स्नातक उपाध्याय दुई छोरा, एक छोरीका पिता हुनुहुन्छ। समाजसेवा र अध्ययनमा विशेष रुचि राख्‍ने उहाँका लेख-रचना लामो समयदेखि विभिन्न पत्रपत्रिकामा प्रकाशित हुँदै आएका छन्। जनतासँगको निकट सम्बन्ध र नेपाली कांग्रेसको समाजवाद तथा बहुदलीय लोकतन्त्रप्रतिको प्रतिबद्धताले आफूलाई संविधानसभा निर्वाचनमा विजयी बनाएको उहाँको आकलन छ। सभासद उपाध्यायले संविधानसभामा प्रमुखतासाथ उठाउने अठोट गरेका प्रमुख दुई मुद्दा हुन् - क. सङ्घीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र संस्थागत गर्ने, ख. राज्यको पुनः संरचना गर्ने। 

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:नेपाली संविधान सभा सदस्यहरू
श्रेणी:नेपाली राजनीतिज्ञहरू
श्रेणी:नेपाली काङ्ग्रेसका राजनीतिज्ञहरू
श्रेणी:विराटनगरका मानिसहरू
श्रेणी:सन् १९३६ मा जन्म
श्रेणी:नेपाल सरकारका मन्त्रीहरू
श्रेणी:कोइराला परिवार
श्रेणी:जीवित मानिसहरू
श्रेणी:नेपालको पहिलो संविधान सभाका सदस्यहरू
श्रेणी:नेपालका सांसदहरू २०५६–२०५९
श्रेणी:नेपाली हिन्दुहरू
श्रेणी:नेपाली कार्यकर्ताहरू
ओम प्रकाश शर्मा

**ओम प्रकाश शर्मा** पर्सा, आदर्शनगरका ४१ वर्षीय समानुपातिकतर्फ नेपाली कांग्रेसका सभासद हुनुहुन्छ। २०३६ सालमा बाल काङ्ग्रेस खोलेर राजनीतिमा प्रवेश गरेका शर्मा यसबीच व्यापारमा पनि संलग्न रहेकाले राजनीतिमा कम सक्रिय रहनुभयो। हाल नेपाली काङ्ग्रेस, पर्साका आमन्त्रित सदस्य रहेका शर्मा नेपाल उद्योग वाणिज्य सङ्घ (पर्सा) का सचिव हुनुहुन्छ। उहाँ पर्सा तेक्वान्दो संघका अध्यक्ष र पर्सा भारोत्तोलन संघका कोषाध्यक्ष समेत हुनुहुन्छ। खेलकुदमा रुचि राख्‍ने सभासद ओम प्रकाश शर्मा तेक्वान्दो खेलाडी हुनुहुन्छ, २० वर्षदेखि निरन्तर तेक्वान्दो खेल्दै आउनुभएको छ। 
आइ.कम. सम्म अध्ययन गरेका शर्मा २ छोरी र १ छोराका पिता हुनुहुन्छ। उहाँ २ वटा कारखाना डी.बी.इन्डस्ट्रिज र पराग इन्डस्ट्रिजका मालिक समेत हुनुहुन्छ। सैद्धान्तिक आस्था, पार्टीको नीति, उद्योगी-व्यापारी वर्गसँगको निकटता तथा आफ्नो लगनशील स्वभावले आफूलाई संविधानसभामा पुर्‍याएको शर्माको आकलन छ। संविधानसभामा उहाँले प्रमुखतासाथ उठाउने अठोट गरेका प्रमुख दुई मुद्दा हुन्- क. उद्योग-व्यवसाय सञ्चालनको निम्ति राम्रो वातावरणको सृजना, शान्ति प्रक्रियालाई तार्किक निष्कर्षमा पुर्‍याउनु।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:नेपाली संविधान सभा सदस्यहरू
श्रेणी:नेपाली राजनीतिज्ञहरू
श्रेणी:मधेश प्रदेश सभाका सदस्यहरू
श्रेणी:वीरगन्जका मानिसहरू
कुमार राई

**कुमार राई**ले आफ्नो राजनीति कम्युनिस्ट पार्टीको सदस्य भएर सुरू गर्नु भएको हो। काठमाडौंंको सरस्वती क्याम्पसमा स्तवन्त विद्यार्थी युनियनको राजनीतिमा २०२६ सालमा लागेपछि राई राजनीतिसँग नजीकिएको हो।

उहाँ २०४२ सालमा नेपाली कांग्रेससँग नजिकहुनुभएको हो। कम्युनिस्ट पार्टीको भन्दा कांग्रेसको आर्थिक एजेन्डा राम्रो भएकाले आफू कांग्रेसमा लागेको राईले बताउनुभयो।

परिवारमा किराँत भाषा बोल्ने राईको भोजपुरमा सुन्तला खेति छ। २०४६ सालको राजनीतिक परिवर्तनका बेला राई तीन महिना भन्दा बढी जेल पर्नुभएको छ। त्यस अगाडि करिब दुई वर्ष जेल जीवन बिताएको राईले बताउनुभयो। २०५१ र २०५६ सालको प्रतिनिधि सभाको निर्वाचनमा पनि राईले भाग लिनुभएको थियो। उहाँ पहाडी जनजातिको तर्फबाट संविधानसभामा प्रतिनिधित्व गर्दै हुनहुन्छ। राजनीतिक पुस्तक पढ्ने र आफ्ना नेपालको पूर्वी पहाडी क्षेत्रमा विकास ल्याउने उहाँको योजना छ।

राजनीति र अर्थशास्त्रमा स्नातक राईका दुई श्रीमती हुनुहुन्छ। प्रजातन्त्रलाई संस्थागत रूपमा संविधानमा लेख्ने र शान्ति देशमा ल्याउने संविधान सभामा उहाँले उठाउने प्रमुख दुई एजेन्डा हुन्।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:नेपाली संविधान सभा सदस्यहरू
श्रेणी:नेपाली राजनीतिज्ञहरू
केशवकुमार बुढाथोकी

**केशव कुमार बुढाथोकी** झापा क्षेत्र नं.५बाट निर्वाचित नेपाली कांग्रेसका सभासदले आफ्नो राजनीतिक जीवन चार दशक भन्दा अघि, २०२४ सालमा, विद्यार्थी आन्दोलन मार्फत शुरु गर्नुभएको हो। विद्यार्थी आन्दोलनका क्रममा आफ्ना दाइ, मामाहरू निर्वासनमा गएपछि त्यसबाट प्रेरित भई प्रजातान्त्रिक आन्दोलनमा लागेको बताउने ६३ वर्षीय बुढाथोकीले यस क्रममा नौ महिना जेल जीवन बिताउनुभएको छ। पञ्चायतमा लागेर युवक सङ्गठनको झापा जिल्ला सभापति हुँदै राष्ट्रिय पञ्चायतमा समेत विजयी बुढाथोकीलाई बहुदलको वकालत गरेको कारण राजा वीरेन्द्रले राष्ट्रिय पञ्चायत सदस्यबाट निष्कासित गरेका थिए। २०५१को संसदीय निर्वाचनमा झापा क्षेत्र नं. ७बाट नेपाली कांग्रेसका उम्मेदवार बुढाथोकी हाल सो पार्टीको झापा जिल्ला सह-सभापति हुनुहुन्छ।
भारत, दार्जीलिङबाट अङ्ग्रेजीमा स्नातक केशवकुमार बुढाथोकीका दुई छोरा र दुई छोरी छन्। राजनीति बाहेक अर्को पेशा नभएका उहँको अध्ययन र समाजसेवामा विशेष रुचि छ। अनवरत जनता सँग रहेर उनीहरूको सुखदुःखमा सहभागी भएकाले जनताले आफूलाई संविधानसभामा पुर्‍याएको बताउने बुढाथोकीले सङ्घीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र संस्थागत गर्ने र समावेशी राज्य निर्माण गर्ने मुद्दालाई संविधानसभामा प्रमुखतासाथ उठाउने अठोट गर्नुभएको छ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:नेपाली संविधान सभा सदस्यहरू
श्रेणी:नेपाली राजनीतिज्ञहरू
गोपालमान श्रेष्ठ

नेपाली कांग्रेसका उपसभापति गोपालमान श्रेष्ठ स्याङजा क्षेत्र नं.१बाट विजयी सभासद हुनुहुन्छ। ३ छोरा र ६ छोरी सहित नौ जना सन्तानका पिता श्रेष्ठ २०४८ र २०५६ को संसदीय निर्वाचनमा पनि सोही क्षेत्रबाट विजयी हुनुभएको थियो। उहाँले भौतिक योजना तथा निर्माण मन्त्री, वन तथा भूसंरक्षण मन्त्री र उद्योग मन्त्रीको जिम्मेदारी सम्हालिसक्नुभएको छ। काङ्ग्रेस संसदीय दलको प्रमुख सचेतक समेत रहिसकेका श्रेष्ठ नेपाली काङ्ग्रेस(प्रजातान्त्रिक) का कार्यवाहक सभापति हुनुहुन्थ्यो। 

२०१७ सालदेखि, विद्यार्थी अवस्थाबाटै प्रजातान्त्रिक आन्दोलनमा क्रियाशील श्रेष्ठ २०३६ को जनमतसंग्रह,२०४२ को सत्याग्रह,२०४६ को जनआन्दोलन र २०६२-६३ को दोस्रो जनआन्दोलनका सक्रिय सहमागी हुनुहुन्थ्यो। लोकतन्त्र स्थापनाको आन्दोलन र शान्ति प्रक्रिया अघि बढाउने कार्यमा उहाँले अग्रपंक्तिमा रहेर काम गर्नुभएको छ।
अर्थशास्त्रका स्नातक गोपालमान श्रेष्ठको राजनीति वाहेकको पेशा व्यापार हो र उहाँ रेडक्रसका आजीवन सदस्य समेत हुनुहुन्छ। राजनीतिक यात्राका क्रममा साढे पाँच वर्ष जेलमा विताएका श्रेष्ठको रुचि समाजसेवामा पनि छ। प्रजातन्त्रका लागि निरन्तर गरेको संघर्षले आफूलाई संविधानसभामा पुर्‍याएको ठान्ने श्रेष्ठ सङ्घीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र संस्थागत गर्ने र आदिवासी, जनजाति, महिला लगायत सबै पिछडिएका वर्गको उत्थानका लागि जोडदार आवाज उठाउने कुरामा प्रतिवद्ध हुनुहुन्छ। 

## सन्दर्भ
श्रेणी:संविधान सभा सदस्य
श्रेणी:नेपाली राजनीतिज्ञहरू
श्रेणी:नेपाली काङ्ग्रेसका राजनीतिज्ञहरू
श्रेणी:नेपाल सरकारका पूर्व मन्त्रीहरू
श्रेणी:गण्डकी प्रदेशका नेपाली कांग्रेस राजनीतिज्ञहरू
कुलबहादुर गुरुङ

**कुलबहादुर गुरुङ** (प्रचलित नाम केबी गुरुङ) नेपाली राजनीतिज्ञ तथा प्रजातन्त्र सेनानी हुन्। अहिले उनी नेपाली कांग्रेसको केन्द्रीय समिति सदस्य छन्। यस अघि उनी कांग्रेसको महामन्त्री थिए। गुरुङ २००७ सालदेखि राजनीतिमा संलग्न रहँदै आएका छन्।
पहिलो संविधानसभा निर्वाचन २०६४ मा उनी इलाम क्षेत्र नं. ३बाट नेपाली कांग्रेसका तर्फबाट सभासद्‍मा प्रत्यक्ष निर्वाचित भएका थिए। संविधानसभामा अध्यक्षको विधिवत् निर्वाचन हुनु अघिसम्म ज्येष्ठत सदस्यको रूपमा संविधान सभाको अध्यक्षता गरेका थिए। उनकै अध्यक्षतामा बसेको संविधान सभाको पहिलो निर्वाचनले नेपालमा राजतन्त्रको विधिवत अन्त्य गर्दै गणतन्त्र घोषणा गरेको थियो। 

दोश्रो संविधानसभामा गुरुङ समानुपातिक तर्फबाट सभासद् निर्वाचित भएका हुन्।

गुरुङ वि.सं. १९९२ मंसीर ८ गते बाबु पहलबहादुर गुरुङ र आमा पूर्णकुमारी गुरुङको पुत्रको रूपमा इलाममा जन्मेका थिए। उनी २००५ सालदेखि राणा शासन विरूद्धको संघर्षमा सहभागी भएका थिए।

त्रिभुवन विश्वविद्यालयबाट बी.एड. सम्मको अध्ययन गरेका गुरुङले २०१८ सालदेखि आदर्श पब्लिक हाई स्कूलमा उप प्रधान अध्यापकका रूपमा लामो समय अध्यापन गरेका छन्। उनले सुवास नेम्वाङ, झलनाथ खनाल समेतलाई अध्यापन गरेका थिए। पञ्चायत विरोधी गतिविधिमा संलग्न रहेको आरोपमा २०२९ सालमा पक्राऊ गर्ने आदेश भएपछि उनी भारत निर्वासित भएका थिए। यस क्रममा राष्ट्रिय मेलमिलापको नीति लिएर बी.पी. कोइराला भारतको निर्वासनबाट स्वदेश फर्कदा उनी पनि त्रिभुवन विमानस्थलमा पक्राउ परेका थिए।

गुरुङ राणा शासन विरोधी, पञ्चायत विरोधी र पूर्व राजा ज्ञानेन्द्रको निरंकुश शासन विरोधी सबै आन्दोलनहरूमा प्रजातन्त्रको पक्षमा सक्रिय रहेका थिए। शुरुदेखि नै नेपाली कांग्रेसमा आबद्ध गुरुङ झण्डै छ दशक लामो राजनीतिक जीवनमा पार्टीका विभिन्न तह, पद र जिम्मेदारी पूरा गर्दै हाल केन्द्रीय सदस्य हुन्। यसअघि उनी नेपाली कांग्रेसको इलाम जिल्ला सभापति, केन्द्रीय सदस्य हुँदै केन्द्रीय महामन्त्री बनिसकेका छन्। विभिन्न समयमा गरी कुल तीन वर्ष जेल जीवन बिताएका गुरुङले कैयौँ वर्ष निर्वासित जीवन बिताएका छन्। 

गुरुङ २०५१ सालमा इलाम क्षेत्र नं. २बाट संसदमा निर्वाचित भएपछि २०५४मा उनी शिक्षामन्त्री बनेका थिए। उनी २०४८ र २०५६ मा पनि संसदीय निर्वाचनमा सहभागी थिए।

नेपाली कांग्रेसले २०७२को राष्ट्रपति निर्वाचनमा कुलबहादुर गुरुङलाई उम्मेदवार बनाएको छ। 

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:नेपाली संविधान सभा सदस्यहरू
श्रेणी:नेपाली राजनीतिज्ञहरू
श्रेणी:नेपाली काङ्ग्रेसका राजनीतिज्ञहरू
श्रेणी:नेपाल सरकारका पूर्व मन्त्रीहरू
श्रेणी:सन् १९३५ मा जन्म
श्रेणी:नेपालका राष्ट्रपतिको उम्मेदवारहरू
नारायण खड्का

डा. **नारायण खड्का** भूतपूर्व सहरी विकास मन्त्री हुन् । उदयपुर क्षेत्र नं. १ बाट संविधानसभामा निर्वाचित नेपाली कांग्रेसका महाधिवेशन प्रतिनिधि हुनुहुन्छ। उहाँले पूर्व प्रधानमन्त्री कृष्णप्रसाद भट्टराईको सल्लाहकार तथा सहयोगी र राष्ट्रिय योजना आयोगका उपाध्यक्षको जिम्मेदारी सम्हालिसक्नुभएको छ। भोजपुरमा जन्मेका डा.खड्काले विद्यार्थी राजनीति मार्फत २०२३ सालमा राजनीतिक यात्रा शुरु गर्नुभएको हो। यस क्रममा विराटनगर र काठमाडौंमा उहाँ पटक पटक पक्राउ पर्नुभएको छ।

पुना, भारतबाट अर्थशास्त्रमा पी-एच्. डी. गर्नुभएका डा. खड्काको विशेष रुचि अध्ययन र समाजसेवामा छ। पत्रपत्रिकामा उहाँका राजनीति र अर्थनीति सँग सम्बद्ध विश्लेषणात्मका लेखहरू प्रकाशित हुँदैआएका छन्। जनता सँगको निकट सम्बन्धले आफूलाई संविधानसभामा विजयी बनाएको बताउने डा. खड्का संविधानसभामा देशको आर्थिक विकास, बेरोजगारी उन्मूलन तथा सङ्घिय लोकतान्त्रिक गणतन्त्रलाई संस्थागत गर्ने मुद्दा प्रमुखतासाथ उठाउने बताउनुहुन्छ।

## प्रतिनिधि सभा २०७९
प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७९मा नेपाली काँग्रेसका उमेरद्वर उदयपुर प्रतिनिधि सभा सदस्य निर्वाचन क्षेत्र नं १ बाट ३१,२७० मत प्राप्त गरि प्रतिनिधि सभा सदस्यमा विजयी भएका छन् । उनका निकटतम प्रतिद्वन्द्वी नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (एमाले)का उम्मेदवार [[मन्जु कुमारी चौधरी]ले २८,८९१ मत प्राप्त गरेका थिए।
## सन्दर्भ
श्रेणी:संविधान सभा सदस्य
श्रेणी:नेपाली राजनीतिज्ञहरू
श्रेणी:नेपाली काङ्ग्रेसका राजनीतिज्ञहरू
श्रेणी:नेपालका सांसदहरू २०७४–२०७९
श्रेणी:नेपालका सांसदहरू २०७९–२०८२
श्रेणी:भोजपुर जिल्लाका मानिसहरू
अजयकुमार चौरसिया

**अजय कुमार चौरासिय** पर्सा क्षेत्र नं. ३बाट निर्वाचत नेपाली कांग्रेसका सभासद हुन्। विद्यार्थी अवस्थादेखि नै राजनीतिमा संलग्न चौरसिया २०४६ सालदेखि पार्टीगत रूपमा सक्रिय हुनुभएको हो। २०४८ सालको आम निर्वाचनमा नेपाली काङग्रेसले टिकट नदिएपछि सद्भावना पार्टी प्रवेश गरी सोही पार्टीको टिकटमा उनीले चुनाव लड्नुभएको थियो। निर्वाचनमा पराजित भएपछि नेपाली कांग्रेसमै फर्कनुभयो र काङ्ग्रेस उम्मेदवारका रूपमा २०५६ को आम चुनावमा पर्सा क्षेत्र नं. २बाट निर्वाचित हुनुभयो। पुनर्स्थापित संसदमा पनि उनी सक्रिय थिए। राजनीतिक यात्रामा दुई पटक गरेर तीन महीना जेल जीवन बिताएका चौरसिया २०५१ साल देखि नेपाली काङ्ग्रेस, पर्सा जिल्ला कार्यसमिति सदस्य रहँदै आउनुभएको छ।
त्रिभुवन बिश्वविद्यालयबाट राजनीतिशास्त्रमा स्नातक चौरसियाका १ छोरा र २ छोरी छन्। समाजसेवामा उनीको रुचि छ र विभिन्न सामाजिक क्रियाकलापमा सक्रिय रहँदै आउनुभएको छ। उनीका लेख-रचना विभिन्न पत्र-पत्रिकामा प्रकाशित हुँदै आएका छन्। यस अघि जनप्रतिनिधि भएर गरेको योगदानको कारणले यसपटक जनताले आफूलाई सभासदमा विजयी बनाएको उनीको ठहर छ। चौरसियाले संविधानसभामा गणतन्त्र संस्थागत गर्ने र समावेशी चरित्रको संविधान निर्माण गर्ने मुद्दा प्रमुखतासाथ उठाउने अठोट गर्नुभएको छ।
## प्रारम्भिक जीवन 
उहाँ पर्साको अमरपट्टीमा जन्मनुभयो र हुर्कनुभयो र आफ्नो प्राथमिक र माध्यमिक र उच्च शिक्षा मोतिहारी, बिहारमा पूरा गर्नुभयो।
## क्यारियर 
उहाँ तराई क्षेत्रका राजनीतिज्ञ हुनुहुन्छ। उहाँ प्रतिनिधि सभा को नेपाली कांग्रेस तर्फबाट नेपाली व्यवस्थापिकामा प्रतिनिधि हुनुहुन्छ।

उहाँ सन् १९९९, २००६ र २००७ मा नेपाली कांग्रेस बाट संसद हुनुहुन्थ्यो। उहाँले पर्सा जिल्ला, निर्वाचन क्षेत्र 2, वीरगन्ज नेपाल को प्रतिनिधित्व गर्नुहुन्छ।
2001 मा, उहाँ सहायकको रूपमा नियुक्त हुनुभयो। शेरबहादुर देउवा को मन्त्रिपरिषद्मा नेपालको संघीय मामिला तथा स्थानीय विकासमन्त्री। उनले जनआन्दोलन (जनदोलन २) मा भाग लिए र कयौं पटक गिरफ्तार भए, ४ महिनाभन्दा बढी जेल बसे । चौरसिया पर्सा जिल्लाको पर्सा ३ र पर्सा २ बाट दुई पटक संविधानसभा सदस्यमा निर्वाचित भएका थिए ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:नेपाली संविधान सभा सदस्यहरू
श्रेणी:नेपाली राजनीतिज्ञहरू
श्रेणी:नेपालका सांसदहरू २०७९–२०८२
श्रेणी:सन् १९६५ मा जन्म
श्रेणी:जीवित मानिसहरू
श्रेणी:नेपालको पहिलो संविधान सभाका सदस्यहरू
श्रेणी:नेपालका सांसदहरू २०५६–२०५९
मीना पाण्डे

मीना पाण्डे

संविधानसभामा समानुपातिक तर्फबाट प्रतिनिधित्व गर्ने नेपाली कांग्रेसकी सभासद‍ मिना पाण्डे महिलाको प्रतिनिधित्व गर्नुहुन्छ। जनमत संग्रहका बेला २०३५ सालमा नेपाली कांग्रेसको भातृ सङ्गठन नेपाल विद्यार्थी संघबाट उहाँले राजनीति सुरू गर्नुभएको हो।

जनमत सङ्ग्रह पछि उहाँ एक वर्ष जेल पर्नुभएको थियो।

प्रजातन्त्र पुनस्थापना पछि भएका २०४८ र २०५१ सालको संसदीय निर्वाचनमा उहाँ विजयी हुनुभएको थियो। उतिबेला उहाँ महिला, बालबालिका तथा समाजकल्याण मन्त्री पनि बनन्भयो।

देबकुमारी खड्का र भक्तबहादुर खड्काकी छोरी पाण्डेका श्रीमान यज्ञबहादुर पाण्डेको निधन भइसकेको छ। २०५६ सालको संसदीय निर्वाचनमा पराजित हुनुभएकी उहाँ स्थायी रूपमा राजधानीमा बस्दै आउनुभएको छ।

राजा ज्ञानेन्द्रको सक्रिय शासनका बेला ६ महिना जेल पर्नुभएकी पाण्डे आफ्नो निरन्तरको संघर्षले नै संविधानसभामा पुर्‍याएको बताउनुहुन्छ। उहाँको नेपालमा प्रजातन्त्रको स्थायित्व गराउने र महिला हक अधिकारलाई संविधानमा नै निश्चित गराउने लक्ष्य छ।

## सन्दर्भ
श्रेणी:संविधान सभा सदस्य
श्रेणी:नेपाली राजनीतिज्ञहरू
श्रेणी:रामेछाप जिल्लाका मानिसहरू