गोमा

**गोमा**को जन्म संवत् १९८२ साल जेठ १५ गते पर्वतको राम्जामणि चौरमा भएको थियो । लक्ष्मीकान्त उपाध्याय र नन्दकुमारी उपाध्यायकी उनी प्रथम सन्तान थिइन् । एउटा सिङ्गो इतिहास बोकेकी शारदाकालीन कवयित्री दुःख, आँशु, व्यथा र जलनकी कवयित्री भएर पनि समाजलाई दिशा-निर्देशन प्रदान गर्ने एक सशक्त नारी हस्ताक्षरको रूपमा सुप्रसिद्ध र प्रतिष्ठित बहुमुखी प्रतिभाकी धनी गोमा नेपाली साहित्यको इतिहासकी कहिले नमेटिने पाना हुन् ।

## जीवनी
### बाल्यकाल
जन्मिएको तीन महिनामा नै मातृत्वविहीन भएकी गोमा हजुरबुबाको लालनपालतमा हुर्किइन् । काव्य सिर्जनाप्रति सिद्धिचरणको प्रोत्साहन र प्रेरणा तथा प्रकाशनार्थको प्रेमराजको सक्रियताले गोमालाई नेपाली सिहत्यले एउटा सफल कवयित्रीका रूपमा पाउन सकेको प्रतीत हुन्छ । नेपाली साहित्यको आधुनिक कालको प्रारम्भसँगै वि.सं. १९९४ सालमा ‘जलन’ कविताबाट आफ्नो काव्यक यात्रा शुरु गरेकी गोमा जीवनका आखिरी समयसम्म सक्रियतापूर्वक साहित्य-साधनामा समर्पित भई जीवनमुखी साहित्य-सिर्जना गरिराखिन् र साहित्य सेवाको क्षेत्रमा अत्यन्त उल्लेखनीय योगदान प्रदान गरिराखिन् । वि.सं. २०३७ मा उनको ‘जलन’ शीर्षक एउटा कविता सङ्ग्रह नै प्रकाशित भएको देखिन्छ । यस सङ्ग्रहका यी जनलहरु कवयित्रीका हृदयका जलन् हुन् जुन सम्पूर्ण नेपालीहरुका हृदयका जनल र तापको रूपमा प्रस्फुटित भएका छन् । ‘शारदा’ पत्रिकामा ‘जलन’ प्रकाशित भएपछि उनका अन्य कविताहरु प्रकाशित हुन थाले । यसप्रकार ‘शारदा’ ले नै उनका काव्य यात्रालाई गतिशीलता र उन्नति प्रदान गर्योि । तत्पश्चात ‘उद्योग’, ‘साहित्य-स्रोत’हरू पत्रिकामा उनका केही कविताहरु प्रकाशित हुन थाल्यो । ‘रत्श्री’ पत्रिकाले उनका काव्य यात्रामा उच्चता प्रदान गर्दै अत्यधिक अग्रसरता प्रदान गर्योल र उनलाई उत्थानतर्फ उन्मुख गरायो । त्यस्तै ‘गोरखापत्र’, ‘माधुरी’, ‘कविता’, ‘मधुपर्क’ आदि पत्रिकाहरूले र ‘रेडियो नेपाल’का साहित्यक कार्यक्रमहरूले उनलाई धेरै प्रोत्साहित गर्योप । त्यसपछि गद्य र पद्य दुवै विधामा उनको कलम सुचारुरपमा चल्न थाल्यो । उल्लेखनीय कुरो यो छ कि उनले एस.एल.सी. परीक्षा दिनु अघि नै उनको कविता प्रवीणता प्रमाणपत्र तहको पाठ्यक्रममा समावेश भएको थियो ।

### लेखन शैली
गोमाबारे राष्ट्रकवि माधव घिमिरे भन्छन् “गोमाका संवेदनाका तीन धाराहरु विरह, वेदना र करुणा र भक्तिभावना । किशोर र यौवन कालमा उनले रुमानी शैलीका फुटकर कविताद्वारा विरह वेदना प्रवाहित गरिन् र कविहरुबीच चर्चित रहिन् । प्रौढवयमा उनले दुःखित, उपेक्षित नारी विषयक खण्डकाव्यद्वारा करुणा प्रवाहित गरिन् । उत्तरवयमा उनले भजन गीत र महाकाव्य (गीति रामायण)“ द्वारा भक्ति भावना प्रवाहित गरिन् ।

### मृत्यु
अनेकौ पुरस्कार र सम्मानद्वारा सम्मानित नेपाली वाङ्मयकी अग्रणी साहित्यकार गोमाको हृदयाघातबाट आक्रान्त भई मिति २०५९ साल साउन १४ मा स्वर्गारोहण भएको हो ।

## लेखन एवम मुख्य कृतिहरू
### काव्य
#### कवितासङ्ग्रह
* जलन (२०३७)
* बाँच्ने रहर (२०३९)
* मातृ-व्यथा (२०४१)
* मानव धर्म र आस्था (२०५०)

#### खण्डकाव्य
* इन्दु (२०४२ )
* तिरस्कृत आत्मा (२०४३)
* अञ्जु (सामाजिक खण्डकाव्य २०४६)

### निबन्धसङ्ग्रह
* कार्यशील महिलाको भूमिका (२०३९)
* नेपाल भारतका केही नारी प्रतिभा (२०४४)
* पौराणिक नारी परिचय (२०४६)

### समालोचना
* साहित्यिक फूलबारीका फूलहरु (२०३७)
* चार नारी हस्ताक्षर (२०४१)
* कवि म.वी.वी. शाहका काव्य प्रवृत्तिहरु (२०४२)
* चाँदनी शाहको काव्यसंसार (२०५१)

### अन्य
* नेपाल-भारतका केही नारी प्रतिभा (नारी परिचय-२०४४)
* केही अनुसन्धनात्मक अभिव्यक्ति (सह-लेखन-२०४६)
* पौराणिक नारी परिचय(नारी परिचय-२०४८)

### केही प्रकाशोन्मुख कृतिहरु
* नेपाली गीति रामायण (महाकाव्य)
* प्रज्ज्वला (खण्डकाव्य)
* मोतीलाल (खण्डकाव्य) 
* केही संस्मरणहरु
* भजन सङ्ग्रह
* पौराणिक नारी परिचय, दोस्रो भाग
* पौराणिक पुरुष परिचय
* कथा सङ्ग्रह

## पुरस्कार/मान-सम्मान/पदक
### पुरस्कार तथा सम्मान
* लोकप्रिया पुरस्कार - २०४९
* मैना पुरस्कार - २०५०
* सिपाही २०५० को द्वीतीय पुरस्कार
* प्रहरी २०५४ र २०५५ मा प्रथम पुरस्कार 
* गोपाल पाण्डे असिम पुरस्कार - २०५४
* सरस्वती सम्मान - २०५६ 
* युगकवि सिद्धिचरण पुरस्कार - २०५८ 
* वडाकाजी पुष्पराज सम्मान - २०५८
* प्रतिभा समूह सम्मान - २०५५
* नारी स्वावलम्वी समाज बृद्धवर्ष सम्मान - २०५६

### पदक
* रत्नश्री स्वर्ण पदक - २०२४
* दीर्घ सेवा पदक – २०३६

## साहित्यक संलग्नता
* नेपाल महिला साहित्यकार सङ्घ - अध्यक्ष
* नारी साहित्य सेवा केन्द्र – संस्थापक तथा आजीवन अध्यक्ष
* नेपाली साहित्य मन्दिर – संस्थापक तथा आजीवन अध्यक्ष
* बुद्ध गान्धी प्रतिष्ठान – कार्यकारी सदस्य
* डिल्लीरमण कल्याणी अन्रर्राष्ट्रिय ट्रष्ट – कार्यकारी सदस्य
* खिल शर्मा राजीवलोचन जोशी प्रतिषठान - सदस्य
* युगकवि सिद्धिचरण प्रतिष्ठान - सदस्य
* बालकृष्ण सम फाउण्डेसन - सदस्य
* श्री लूनकरण दास गङ्गादेवी चौधरी साहित्य कला मन्दिर - सल्लाहकार

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## यी पनि हेर्नुहोस्
*गोमा रचनासूची

## बाह्य कडीहरू
श्रेणी:साहित्यकार
श्रेणी:नेपाली साहित्यकारहरू