open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
कुञ्जो

'''''' नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रको धवलागिरी अञ्चल, मुस्ताङ जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ७११ रहेको थियो जसमध्ये ३७४ पुरुष र ३३७ महिला रहेका थिए भने यहाँ १७४ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल थासाङ गाउँपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकको ९ नम्बर वडा वडाहरू थासाङ गाउँपालिकाको वडा नम्बर ४ हो भने १-८ वडाहरू वडा नम्बर ५ हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:मुस्ताङ जिल्लाका ठाउँहरू
घमी

'''''' नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रको धवलागिरी अञ्चल, मुस्ताङ जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। यो हाल लो-घेकर दामोदरकुण्ड गाउँपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका ५-९ वडाहरू लो-घेकर दामोदरकुण्ड गाउँपालिकाको वडा नम्बर २ हो भने १-४ वडाहरू वडा नम्बर ३ हो।

## जनसङ्ख्या
नेपालको राष्ट्रिय जनगणना २०६८ को तथ्याङ्क अनुसार घमी गाँउ विकास समितिको कूल जनसङ्ख्या ६११ मध्ये २८५ पुरुष र ३२६ महिलाहरू १६९ व्यक्तिगत घरधुरीमा बसोबास गर्दछन्।
## चित्र दीर्घा

Mustang-Ghami-04-Dorfplatz-Gebetsmuehlen-2015-gje.jpg
Mustang-Ghami-26-Gasse-alte Frau-2015-gje.jpg
Mustang-Ghami-34-Gebetsmuehle-2015-gje.jpg
Mustang-Ghami-36-Manisteine-2015-gje.jpg
Mustang-Ghami-46-Haus-2015-gje.jpg
Mustang-Ghami-62-Durchgang-2015-gje.jpg
Mustang-Ghami-76-Tuer-2015-gje.jpg
Mustang-Ghami-90-Pferde-2015-gje.jpg

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:मुस्ताङ जिल्लाका ठाउँहरू
चराङ

**चराङ** नेपालको पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रको धौलागिरी अञ्चल अन्तर्गतको मुस्ताङ जिल्लामा अवस्थित एक गाउँ विकास समिति थियो। यो हाल लो-घेकर दामोदरकुण्ड गाउँपालिकामा पर्दछ।

यो लो-घेकर दामोदरकुण्ड गाउँपालिकाको वडा नम्बर १ हो।

## चित्र दीर्घा

Mustang-Tsarang-01a-2015-gje.jpg
Mustang-Tsarang-81-Mayas Inn-Dach-zentraler Choerten-2015-gje.jpg
Mustang-Tsarang-83-zentraler Choerten-2015-gje.jpg
Mustang-Tsarang-94-Mayas Inn-Dach-2015-gje.jpg
Mustang-Tsarang-52-Gompa-Fenster-gje.jpg
Mustang-Tsarang-20d-suedlicher Torchoerten-Adler-2015-gje.jpg
Mustang-Tsarang-74-Choerten-Palast-2015-gje.jpg
Mustang-Tsarang-80-Spatzen-2015-gje.jpg

## जनसङ्ख्या
नेपालको राष्ट्रिय जनगणना २०६८ को तथ्याङ्क अनुसार चराङ गाउँ विकास समितिको कूल जनसङ्ख्या ४५२ मध्ये २१७ पुरुष र २३५ महिलाहरू १३२ व्यक्तिगत घरधुरीमा बसोबास गर्दछन्।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
*जिल्ला विकास समिति, मुस्ताङ
*मुस्ताङ जिल्लाका नगरपालिकाहरूको संयुक्त राष्ट्रसङ्घको नक्सा

श्रेणी:मुस्ताङ जिल्लाका ठाउँहरू
झोङ

'''''' नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रको धवलागिरी अञ्चल, मुस्ताङ जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या २५३ रहेको थियो जसमध्ये ११२ पुरुष र १४१ महिला रहेका थिए भने यहाँ ८५ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल वारागुङ मुक्तिक्षेत्र गाउँपालिकामा पर्दछ।

यो वारागुङ मुक्तिक्षेत्र गाउँपालिकाको वडा नम्बर २ हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:मुस्ताङ जिल्लाका ठाउँहरू
बौघागुम्बा

'''''' नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रको लुम्बिनी अञ्चल, पाल्पा जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या २१५५ रहेको थियो जसमध्ये ८५८ पुरुष र १२९७ महिला रहेका थिए भने यहाँ ५३१ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल तानसेन नगरपालिका पर्दछ।

यो तानसेन नगरपालिकाको वडा नम्बर १३ हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:पाल्पा जिल्लाका ठाउँहरू
टुकुचे

'''''' नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रको धवलागिरी अञ्चल, मुस्ताङ जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ७४३ रहेको थियो जसमध्ये ३६६ पुरुष र ३७७ महिला रहेका थिए भने यहाँ २०६ घरधुरी रहेको थियो। यसको साविकका (१-७) वडाहरू हाल थासाङ गाउँपालिकामा पर्दछ भने (८,९) वडाहरू घरपझोङ गाउँपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका ८-९ वडाहरू घरपझोङ गाउँपालिकाको वडा नम्बर १ हो भने १-७ वडाहरू थासाङ गाउँपालिकाको वडा नम्बर १ हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:मुस्ताङ जिल्लाका ठाउँहरू
मार्फा

**मार्फा** नेपालको पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रको धौलागिरी अञ्चल अन्तर्गतको मुस्ताङ जिल्लामा अवस्थित साविकको एक गाउँ विकास समिति थियो। यसको क्षेत्रफल १००.८ वर्ग किलोमिटर रहेको छ। यो हाल घरपझोङ गाउँपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकको १ नम्बर वडा वडाहरू घरपझोङ गाउँपालिकाको वडा नम्बर १ हो भने २-४ वडाहरू वडा नम्बर २ र ५-९ वडाहरू वडा नम्बर ३ हो।

## जनसङ्ख्या
नेपालको राष्ट्रिय जनगणना २०६८ को तथ्याङ्क अनुसार मार्फा गाउँ विकास समितिको कूल जनसङ्ख्या १,५५१ मध्ये ८३९ पुरुष र ७१२ महिलाहरू ४१४ व्यक्तिगत घरधुरीमा बसोबास गर्दछन्।
## चित्र दीर्घा

Mustang-Marpha-48-Gompa-Ausblick-2015-gje.jpg
Mustang-Marpha-14-Schranktransport-2015-gje.jpg
Mustang-Marpha-10-Schranktransport-2015-gje.jpg
Mustang-Marpha-26-Briefkasten-2015-gje.jpg
Mustang-Marpha-34-Hof-Waesche-2015-gje.jpg
Mustang-Marpha-36-Schals-2015-gje.jpg
Mustang-Marpha-Gompa-06-Aufgang-2015-gje.jpg
Mustang-Marpha-Gompa-34-Wandmalereien-2015-gje.jpg

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:मुस्ताङ जिल्लाका ठाउँहरू
सुर्खाङ

**सुर्खाङ** नेपालको पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रको धौलागिरी अञ्चल अन्तर्गतको मुस्ताङ जिल्लामा अवस्थित साविकको एक गाउँ विकास समिति थियो। यो हाल लो-घेकर दामोदरकुण्ड गाउँपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका १-६ वडाहरू लो-घेकर दामोदरकुण्ड गाउँपालिकाको वडा नम्बर ४ हो भने ७-९ वडाहरू वडा नम्बर ५ हो।

## जनसङ्ख्या
नेपालको राष्ट्रिय जनगणना २०६८ को तथ्याङ्क अनुसार सुर्खाङ गाउँ विकास समितिको कूल जनसङ्ख्या ३६० मध्ये १८० पुरुष र १८० महिलाहरू १०३ व्यक्तिगत घरधुरीमा बसोबास गर्दछन्।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
*जिल्ला विकास समिति, मुस्ताङ

## यो पनि हेर्नुहोस
श्रेणी:मुस्ताङ जिल्लाका ठाउँहरू
तिजी पर्व

**तिजी पर्व** अर्थात **(तेन्जी)** माथिल्लो मुस्ताङमा वसोवास गर्ने गुरुङ, विष्टहरूको मुख्य पर्व हो । सामान्यतया अन्य पर्वहरूमा जस्तै यस पर्वमा पनि मानिसहरू आफनो आर्थिक हैसियत अनुसार खानपान गर्ने, नयाँ लुगा गहना लगाउने, गुम्वा, छोर्तेनमा सामूहिक पूजा आजा र नाचगान गर्ने गर्दछन् ।
लोमान्थाङ लगायत उपल्लो मुस्ताङका छुसाङ,चराङ,घमी,सुर्खाङ र छोसेर गाविसका बासिन्दाको यो मुख्य पर्व हो। दोर्जी सुनुको पुनर्जन्मसँग सम्बन्धित छ। सुनुले पुनजन्म लिई पृथ्वीमा राक्षसको भय र हिंसा हटाएर शान्ति र सुव्यवस्था कायम गरेको विश्वासमा तिजी मनाउने गरिन्छ।
## यो पनि हेर्नुहोस्
## सन्दर्भ सामग्री
श्रेणी:नेपालका चाडपर्वहरू
श्रेणी:पर्व
कामिला भाहेखो

**क्यामिला अमारान्ता भ्यालेजो डलिन** चिलीकी विद्यार्थी नेतृ हुन । उनी अप्रिल २८ तारिखमा चिलीको स्यानटियगोमा जन्मेकी हुन । चिलीको फ्याकल्टी अफ आर्किटेक्चर एण्ड अर्बानिजमकी स्नातक तहकि विद्यार्थी क्यामिला सन् २०१०को नोभेम्बरमा विश्वविद्यालयको विद्यार्थी सङ्गठन *एफइसिएच* अध्यक्षको रूपमा निर्वाचित भएकी हुन । सन् १९९७मा निर्वाचित मारिसेलो प्राडो पछि दोस्रो महिला नेतृकोरूपमा निर्वाचित क्यामिला, सरकारी तथा सामाजिक परिवर्तन बढाउने बहानामा गरिएको शिक्षाको निजीकरणविरुद्ध सन् २०११को अप्रिलबाट सुरु भएको आन्दोलनको नेतृत्व गरिरहेको विद्यार्थी समुहकी प्रवक्ता हुन । यसको नेतृत्व पङ्क्तिमा रहेको भ्यालेजो एक सशक्त नेतृको रूपमा विश्वसामु चिनिएकी छिन । 

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:विश्वको राजनीति
श्रेणी:चिली
श्रेणी:सन् १९८८ मा जन्म
बेलकोट गढी

**बेलकोट गढी** नुवाकोट जिल्लाको बेलकोट गाविसमा अवस्थित ऐतिहासिक महत्त्वको स्थान हो । पृथ्वीनारायण शाहले नेपाल एकीकरण अभियानको शुरुवातमा नुवाकोट आक्रमणका लागि बेल्कोट गढी निर्माण गरेका थिए । समुन्द्र सतहबाट करिब दुईहजार दुईसय मिटरको उचाईमा निर्मित बेल्कोट गढीलाई रणनीतिक एवं सामरीक दृष्टिकोणबाट समेत महत्त्वपूर्ण मानिन्छ ।

पृथ्वीनारायण शाहले नेपाल एकीकरण गर्ने क्रममा बेल्कोट र नुवाकोट आक्रमण गर्नका लागि बेलकोट, जिलिङ, कुमारी र दुईपिपल गाउँ विकास समितिको सँगमस्थल चिम्टेश्वर महादेवस्थानसँगै गढी निर्माण गरेका थिए । यस गढीलाई एकीकरण अभियानमा निर्मित पहिलो गढीका रूपमा इतिहासमा उल्लेख गरिएको पाइन्छ । अग्लो डाडामा सैनिकहरू लुक्न बनाईएको सुरुङका अवशेषहरूले अझैपनि एकीकरण अभियानको स्मरण गराउँछ । पृथ्वीनारायण शाहले गढी निर्माण पछि चिम्टेश्वर महादेवको आराधना गरेपछि नुवाकोट विजय गरेको जनश्रुति समेत पाईन्छ । बेल्कोटगढीबाट लाङटाङ, गणेश, जुगल र मानापाथी हिमाल तथा तिब्बतको केरुङ, काठमाडौँ, मकवानपुर जिल्ला, गोरखा सम्मको दृश्यावलोकन गर्न सकिने भएका कारण यसलाई पर्यटकीय स्थलका रूपमा समेत विकसित गर्न सकिने सम्भावना रहेको छ ।

श्रेणी:नेपालको पर्यटकीयस्थल
श्रेणी:नुवाकोटको पर्यटकीयस्थल
श्रेणी:नेपालका गढीहरू
चिम्टेश्वर महादेवस्थान

**चिम्टेश्वर महादेवस्थान** नुवाकोट जिल्लाको बेलकोट, कुमारी, जिलिङ तथा दुईपिपल गाविसको सिमानामा पर्ने ऐतिहासिक, धार्मिक, पुरातात्त्विक एवं पर्यटकीय महत्त्वको क्षेत्र हो । जडिबुटी, लोपोन्मुख पशुपन्छी, चराचुरुङ्गी तथा पुतलीहरू पाइने उक्त स्थानबाट गणेश, लाङटाङ, जुगल, दोर्जेलाक्पा आदि हिमशृङ्खलाको दृश्यावलोकन गर्न सकिन्छ, त्यहाँबाट राजधानी उपत्यकाको तीनवटै सहर, काभ्रेपलञ्चोक, सिन्धुपाल्चोक, धादिङ, दोलखा, मकवानपुर, रसुवा, चितवन र गोर्खाको समेत दृश्यावलोकन गर्न सकिन्छ । 

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:नेपालको पर्यटकीयस्थल
श्रेणी:नुवाकोटको पर्यटकीयस्थल
पोलो

**पोलो** घोडा चढेर खेलिने एक प्रकारको सामुहिक खेल हो।

## यो पनि हेर्नुहोस्
* हात्ती पोलो

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:खेलकुद
श्रेणी:खेल
कार्की

**कार्की** पुरातन वर्गीकरण अनुसार क्षेत्री पहाडी राजपुत जातिमा पर्ने थर हो। प्राचीन खस राज्यमा कार्की थरको नामाङ्कन 'कर अधिकृत' भइ कर उठाउने व्यक्तिलाई कार्की भनिएको हो।

कुमाऊँको इतिहास अनुसार कार्की कोङ्कण राज्यका राजा थिए। बाह्रौँ शताब्दीतिर कार्कीहरू नेपाल प्रवेश गरेको हो। भारतको कुमाऊँमा कार्कीहरूको आदि पुरुषको रूपमा विर सङ्ग्राम सिंह कार्कीलाई चिनिन्छ। सन् २०१४ मा कार्की नेपालको छैठौँ ठूलो थर थियो। यस थरका व्यक्तिहरू नेपालभर बसोबास भएको हुनाले यिनीहरू एक सत्तारुढ जाति हुन्। कार्की थर भित्र पनि विभिन्न उपसमूहहरू रहेको पाइन्छ। 'रिखले कार्की', 'लामा कार्की', 'सुतार कार्की', 'मुडुला कार्की', 'खुलाल कार्की', 'खपतरी कार्की', रुमे कार्की, 'सिंजापति कार्की', 'गोदार कार्की', आदि कार्कीहरूको कुलघरान हुन्।

## मुडुला कार्की
मुडुला कार्कीहरू मौदगल्य गोत्रका हुन्।

## लामा कार्की
लामा कार्कीहरू पराशर गोत्रका हुन्। उनीहरू लुकुवा देवाली मनाउँछन्। उनीहरूको प्राचिन कथन अनुसार एकजना वृद्धा मोहीको ठेकीभित्र परी मृत्यु भएकोले उनीहरू लुकुवा देवाली मनाउँछन्।

## सुतार कार्की
सुतार कार्कीहरू घृतकौशिक गोत्रका हुन्।

## रिख्ले कार्की
'रिख्ले कार्की'हरू कश्यप गोत्रका हुन्।ऋखखाल (धेरै ऋषिहरू भएको स्थान)पछि अपभ्रंश हुँदै रिखाली नाम रहन गएको हो। यहाँ बसोवास गर्ने कार्कीहरूलाई रिखले कार्की भनिन थाल्यो।रिख्ले कार्कीको बर्मो(बंशबृतान्त सुनाईने गीत जुन औझीले कुल पुजाको दिन गाउँने गर्छन) अनुसार रिखाली गाउँ बडाबाग र उनका कान्छाभाइ गडदेउ  बसालेका थिए। पछि कान्छा भाइ गड्देउले न्वाली गएर बसेका थिए।रिख्ले कार्कीले 'दोगडाभौनेली'(भुमिराज) मसानेलाई आफ्नो कुल देवताको रुपमा मान्दै आएका छन।हाल रिख्ले कार्की बैतडी(सेरा,न्वाली) लगायत कंचनपुर,पिथोरागड,खटिमा(कुमाउ)मा बसाइँसराइ गरेर बसोबास गरिआएका छन।

## उल्लेखनीय कार्कीहरू
*काजी स्वरुप सिंह कार्की, पूर्वी तराई विजय गराउन पठाइएका प्रचलित सेना अधिकारी
*भूपालमान सिंह कार्की
*लोकमान सिंह कार्की
*सुशीला कार्की, प्रथम महिला न्यायधिश
*प्रियंका कार्की, नेपाली अभिनेत्री

## सन्दर्भ साम्रगी
## यो पनि हेर्नुहोस्
*खस
*बस्नेत
*कटुवाल

श्रेणी:नेपालका जातिहरू
श्रेणी:खस जातिका थरहरू
काहूँशिवपुर

'''''' नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रको गण्डकी अञ्चल, तनहुँ जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ७०९८ रहेको थियो जसमध्ये ३०७९ पुरुष र ४०१९ महिला रहेका थिए भने यहाँ १३५३ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल ऋषिङ गाउँपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका १-३,८ वडाहरू ऋषिङ गाउँपालिकाको वडा नम्बर १ हो भने ४-७,९ वडाहरू वडा नम्बर २ हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:तनहुँ जिल्लाका ठाउँहरू
राना (स्पष्टता)

राना जाती या थर जनाउने शव्द हो यसले निम्न जनाउन सक्दछ :

* राणा
* रानामगर
* राना थारू
बुढा (थर)

पश्चिम नेपालका पहाडी जिल्लामा बसोबास गर्ने मगर जाति भित्रको एउटा प्रमुख थर हो बुढा जसलाई बुढा मगर भनिन्नछ । यो बुढा मगर थर अठार मगरात क्षेत्रमा प्ररिचित मगर थर हो । यो थरका भएका र पूर्बी रुकुममा मुख्य बसोबास छ भने यि बाहेक अन्य जिल्लाहरुमा पनि वसाईसराई वा अन्य रुपले बसोबास गर्दै आएका छन् । रोल्पाको जेलवाङ, थबाङ, गाम, मिरुल र आसपासका ठाउँ र पूर्बी रुकुमका लुगुम, तकसेरा, मैकोट, रांशि, कोल र आसपासका क्षेत्रमा मुख्या बसोबास रहेको पाइन्छ । आदिमकालबाट बुढा मगरहरु खाम भाषा बोल्दै आएको र बुढा मगरहरु भएको ठाउँमा प्राय खाम भाषा नेै बोल्ने गर्दछन् । बुढा मगर प्रमुख मगर को थर भएता पनि यसभित्र बिभिन्न उपथर पनि रहेको छ । वुढा मगर परापूर्बकालदेखि नै कृषि तथा पशु पालनमा सक्रिय रहेतापनि अहिले भने नेपाल आर्मि बृटिश आर्मि र भारतिय सेनामा  पनि उतिकै रहेको छन् यी बाहेक देश तथा बिदेशमा समेत रोजगारी तथा पढाईको सिलसिलामा पुगेको पाईन्छ । बुढा मगरमा झाक्रि प्रथा हुने चलन सदियौं बर्षदेखि चलिआएको छ पुस्तान्तरण हुदै आफ्नेै खलकमा झाक्रि प्रथा हुने चलन अहिले सम्म चलिआएको छ । भुमे पर्ब, माघे संक्रान्ति र प्रकृति पुज्ने मुख्य चार्डपर्बको रुपमा रहेको छ भने बुढामगरले प्रकृति धर्मलाई मान्ने गरेको पाइन्छ । 

श्रेणी:खाम भाषा
बुढा मगर
बुढा मगर
बुढा मगर
श्रेणी:मगर खाम
देवकोटा

**देवकोटा** नेपाल वा नेपाल बाहीर रहने नेपाली समुदायमा प्रचलीत एक थर हो । देवकोटा थरीहरुको उद्गम थलो अछाम जिल्ला भएको मानिन्छ।
## यस थरबाट विशिष्ट व्यक्तित्वहरू
*लक्ष्मीप्रसाद देवकोटा

श्रेणी:खस जातिका थरहरू
श्रेणी: भारद्वाज गोत्र
सेन राज्य

नेपालभित्र विभिन्न समयमा राज्यहरूको विस्तार र घन्टा लामो     

क्रममा सेनवंशको अझ बढी उल्लेख आउँदछ। भारतका चितौर र सिसौदियाका राजपुतहरूको सन्तानको रूपमा चिनिएका यस् सेनवंशी राजाहरूले आफ्नो समयमा उत्कृष्ट पराक्रम राजनीति र कुटनीतिको परिचय दिएको पाईन्छ। अजिलसेनका सन्तान तुलासेनले मकवानपुर राज्य स्थापना गरेपछि उनका सन्तानहरूले राज्य गरेको पाईन्छ। मुकुन्द सेन प्रथमले पाल्पाको गद्दीमा आफू बसेपछि राज्य विस्तारको कार्य धेरै गरे इतिहासकारहरु।  पाल्पा को सेन राजवंश मगर राजाहरु द्वारा हस्तलिखित ग्रन्थ 'नारदस्मृति' र सिक्किम मा लिखित इतिहास पुस्तकहरु र  केसर लाइब्रेरी, १५१५ वी स (१५१०) मा राखिएको एउटा ताम्रपत्र को पांडुलिपिमा मुकुन्द सेनलाई पाल्पाका मगर राजा भनेर वर्णन गरिएको छ जसले १५८१ वी स (१५२४) मा काठमाडौं उपत्यकामा आक्रमण गरे।  यस प्रकार, १th औं शताब्दीमा, काठमाण्डौ उपत्यकाका मल्ल राजाहरु पाल्पाबाट मगरहरुको आक्रमणको विरुद्ध लड्न एकजुट भए ।  बाबुराम आचार्यले यिनको शासनकाल १५१८-१५५३ ई. तिर भएको उल्लेख गरेका छन्। मुकुन्द सेनका कान्छा छोरा लोहाङ सेनले सेन राज्यको विस्तार गरी कोशी नदीभन्दा पारी पुर्याएर विजयपुर पनि आफ्नो हातमा लिए। मुकुन्द सेनको पालामा सेन राज्यको ठूलो विस्तार भए पनि यिनले आफ्ना छोराहरूलाई राज्य बाँडिदिएर सेन राज्य विखण्डित भयो। यसै क्रममा आफुले जितेको राज्य विजयपुरमा लोहाङ सेन राजा भए। मकवानपुरमा मणिक सेनका छोरा हेमकर्ण सिंह राजा भएपछि राज्य टुकि्रने क्रममै सेन राज्यलाई टुक्र्याएर मणिक सेनका अर्का छोरा जगत सेन चौदण्डी माझ किरात का राजा भए। यी राजापछि पनि मकवानपुर चौदण्डी विजयपुरमा यिनीहरूकै सन्तानले क्रमैले शासन गदै गए तर पछि यी सेन वंशमा पनि धरै सन्तान भएकोले कचिङ्गल बढ्दै गयो र राज्य कमजोर हुदै गयो र वि.सं. १८१९ मा पृथ्वीनारायण शाहले मकवानपुरमा विजय प्राप्त गरे। यसको ११ वर्षपछि वि.सं. १८२९ मा गोर्खाली फौजले चौदण्डी राज्य पनि नेपालमा एकिकरण गरेपछि यसबेलाका चौदण्डीका राजा कर्णसेन विजयपुर पसे। यसबेला विजयपुरमा भने सेन बंशी अन्तिम राजा कामदत्त सेनको वि.सं.१८२४ मै हत्या गरेर बुद्धिकर्ण राय खेवाङ  बिजयपुरको राजा भै सकेको हुन्छ ।    

श्रेणी:प्राचीन नेपालका राज्यहरू
तत्व

**तत्व** शब्दले निम्न लिखित कुराहरू बुझ्न सकिन्छ :-

*तत्व (हिन्दू धर्म)

*रसायनिक तत्व
मल

[thumb|right|[घोडाको लादी (मल) र घोडा]]

**माटोको उर्बराशक्ति बढाउन प्रयोग गरिने पदार्थलाई मल भनिन्छ । सामान्यतया मल २ प्रकारका छन ।जैबिक र रासायनिक मल जनावरहरुले उत्सर्जन गरेको मलमुत्रका साथै जनावर एवं रुखविरुवाका विभिन्न भाग कुहिएर बन्ने मललाई जैविक मल भनिन्छ । जैविक मललाई कम्पोस्ट मल समेत भनिन्छ ।**सबै जीवहरूको पाचन प्रकृया समाप्त भए पछि मलद्वारबाट बाहिर निस्कने पदार्थ हो ।

## यी पनि हेर्नुहोस् 
* मानव मल (human faces)
* शौचालय (Toilet)
* शौचपत्र (Toilet paper)
* गोबर (Cow dung)
* खाद (Manure)

## बाहरी लिङ्कहरू 
* A FAQ site on feces
* Free reference linking feces and illness 
* Liver biochemistry 
* MedFriendly's Article on Feces
* 

श्रेणी:शरीरक्रिया विज्ञान
श्रेणी:मल
खड्का

**खड्का** वा **खँड्का** नेपालको विभिन्न स्थानहरूमा बसोबास गर्ने मस्टो तथा प्रकृती पूजक विशेषताका खस आर्य जातिकाे एक थर हाे। यिनीहरु हिन्दू धर्मावलम्बी नेपाली क्षेत्रीहरूको थर हो । उनीहरू केही  केही खस-ककेसियन  समुदायका हुन् । प्राय सतारुढ क्षेत्रीय वर्गका रूपमा     पञ्चभुत जस्ता अचम्मका पदस्थ पारिवारिक वर्ग हुन् । खड्काहरु ऐतिहासिक कालखण्डमा मुल चार काजी मध्यको एक काजी खलकका जाती पनि हुन । यिनीहरुकाे आर्य सभ्यता भन्दा भिन्न खस सभ्यता छ।

ऐतिहासिक कथन अनुसार खड्का गोरखा राज्यको राजाहरू भएको देखिन्छ ।  राजा द्रव्य शाहले खड्काहरूको राज्य स्थानियहरूको सहयोगले हड्पेका थिए । कालिकोटे खड्काहरू पनि कालिकोट राज्यका राजा भएको कालिकोटे खड्का वंसवालीमा उल्लेख गरिएको छ र उक्त राज्यबाट उनीहरूको नाम कालिकोटे निर्धारित भएको हो । शाह राजाहरुले राज्य हडपे पछी भविस्यमा हुने खतरालाई मध्यनजर गरि केहीलाई मरेको र अन्यलाई खेदाएको देखिन्छ | यसरि भाग्ने क्रममा जहाँ राम्रो ठाउ भेटिन्छ वा बिहेवारी हुन्छ त्यहि बस्न थाल्दछन | काठमाडौंमा खड्का गाउँ नै छ जहा धेरै खड्का हरु बिभिन्न राज्ज्यबाट भागेर बसेका थिए| केहि बाठा तथा स्थानीय मगरहरुसंग राम्रो सम्बन्ध भएका खड्का हरु गोरखा तिरै बसेको र सरकार (शाहहरु) को मान्छे आउदा मगर हरुले उनीहरु मगर नै हुन् भनेर राखेको र कालान्तरमा मगर खड्का भएको देखिन्छ |

खड्काहरू विभिन्न प्रकारका छन् । बाग्लुङगे कुँवर खड्का वत्स् गोत्रे खड्का *कालिकोटे खड्का*, *पुँवार खड्का*, *लकाई खड्का*, *खबतरी खड्का*, पराशर गोत्रीय वाँझफुलौटी रजवार खड्का*,खुलाल खड्का*, *महाराजी खड्का*, *बुढथापा खड्का*, *पाल्पाली खड्का*, *सुबेदी खड्का*, *आठभैया खड्का*, *महाराउत खड्का*, *लामिछाने खड्का*, *बरभैया खड्का*, प्याउली खड्का आदि प्रकारहरू हुन् ।
## महाराजी  खड्का 
महाराजी  खड्काहरू भारद्वाज गोत्रका हुन्।  उनीहरू  ऐतिहासिक राजा र सेना थिए। 

## कालिकोटे खड्का 
कालिकोटे खड्काहरू अन्य कालिकोटेझैं आत्रेय गोत्रका हुन् । उनीहरू ऐतिहासिक कालिकोट राज्यका राजा हुन् । उनीहरूमध्ये केहीले आफ्नो थर कालिकोटे मात्र लेख्छन् ।

## पुँवार खड्का
पुँवार खड्काहरू कपिल, भारद्वाज, कश्यप (काैशिल्या) गोत्रका हुन् ।

## उल्लेखनीय खड्काहरू
*गुरू भैैैरव प्रतापसिंह खड्का दार्शनिक   आचार्य, अध्यता, भैरवस्मृतिका रचयिता, २०औ शताब्दीका एक महान युगपुरुष
*पारस खड्का, नेपाल राष्ट्रिय क्रिकेट टिमका कप्तान
*सुरज खड्का, पत्रकार तथा बौद्ध धर्मका अनुयायी 
*हरि खड्का, नेपाल राष्ट्रिय फुटबल टिमका पूर्व कप्तान
*जनक खड्का, चलचित्र निर्देशक, लेखक, पत्रकार, वैदिक ज्योतिष विज्ञ 
*सुमी खड्का, मिस नेपाल विजेता
*डा.नारायण खड्का, भूपू मन्त्री
*स्वस्तिमा खड्का, नेपाली नायिका
*प्रदीप खड्का, नेपाली नायक
*पुष्प खड्का, नेपाली नायक
*दिपक खड्का https://www.facebook.com/share/1RLdoANVDP/
*टेकेन्द्र खड्का, नेपाली शिक्षक, सोसियल ईन्फ्लुएन्सर 
*[[जेष्ठ भ्रष्टाचार बिरोधी अभियानका अभियन्ता, राजनीतिक बिश्लेषक एबम गोगो फाउन्डेसनका कार्यकारी निर्देशक, एक आपस टेलिभिजन, नागरिक सुनुवाइ र असल शासन अभियानका अभियन्ता श्री केदार खड्का 
*, www.clickmandu.com मा ऊर्जा तथा पूर्वाधार विषयमा कलम चलाउँदै आएका आर्थिक पत्रकार, पूर्वाधार पत्रकार समाजका कोषाध्यक्ष
*बिकास लकाई खड्का (चिन्तक : NOTA - Right to Reject का अभियन्ता तथा रिट निवेदक, अपराध र आतंकवाद विरोधी अभियानका अभियन्ता)।

## सन्दर्भ साम्रगी
## बाह्य कडी
## यो पनि हेर्नुहोला
*खस
*कार्की
*बस्नेत

श्रेणी:खस जातिका थरहरू
उर्वरक

[thumb| [मल हाल्दै; मल एउटा जैविक उर्वरक हो।]]

**उर्वरक** (Fertilizers) यस्ता रसायन हुन्छन् जो रुख-बिरुवाहरु वृद्धिमा  सहायक हुन्छन्। पौधाहरूलाई उर्वरक दुइ प्रकारले दिइन्छ : जमीनमा  हालेर - यी तत्व पौधाहरूको जराहरु द्वारा अवशोषित हुन्छन् ; अथवा पातहरूमा छिडकाउ गर्नको लागि पातहरु द्वारा शोषित गर्न लाग्छन्। उर्वरक, पौधाहरुका लागि आवश्यक तत्वहरूको पूर्ति गर्दछन्। 

## उर्वरकको  वर्गीकरण 
* कार्बनिक/जैविक उर्वरक (कम्पोस्ट, यूरिया) वा अकार्बनिक उर्वरक (अमोनियम नाइट्रेट)
* प्राकृतिक ( पीट ) वा कृत्रिम उर्वरक (सुपर फॉस्फेट)sushil.pangali

## पौधाहरुका लागि आवश्यक पोषक तत्व 
### मुख्य तत्व 
पौधाहरुका लागि तीन प्रमुख पोषक तत्व छन्:
* नाइट्रोजन वा नत्रजन
* फस्फोरस
* पोटाशियम वा पोटाश

### द्वितीयक पोषक तत्व 
* कैल्शियम
* गंधक वा सल्फर
* मैग्नीशियम

### सूक्ष्म पोषक तत्व (माइक्रोन्युट्रिएन्ट्स) 
* बोरोन
* क्लोरिन
* म्यागनीज
* फलाम
* जस्ता (जिंक)
* तामा (कपर)
* मोलिब्लेडनम्
* सेलेनियम (केवल केही देशहरूमा)

## यी पनि हेर्नुहोस् 
* वर्मीकम्पोस्ट (Vermicompost)
* जैविक मल
* युरिया

## वाह्य सूत्र 
* The Texas Vegetable Growers' Handbook, Chapter ३  Soils and fertilizers in agriculture.
* The Fertilizer Institute  Basic information about fertilizers
* The International Fertilizer Industry Association
* European Fertiliser Manufacturers Association 
* How to read fertilizer tags article

श्रेणी:कृषि
रसायन

**रसायन**, आयुर्वेदका आठ भागहरू मध्येका एउटा विभाग को। आधुनिक रसायन शास्त्रमा उन सबै द्रव्यहरूलाई **रसायन**लाई भन्दछन् जो कुनै अभिक्रियामा भाग लिन्छन्।

;टिप्पणी
*द्रव्य अनि द्रव अलग-अलग हो। द्रव पदार्थको एउटा अवस्था हो, जबकि द्रव्य स्वयं पदार्थ।

;शब्दार्थ
* liquid = द्रव
* Matter = द्रव्य, पदार्थ
* Chemical = रसायन

## यी पनि हेर्नुहोस्
*सविद्या]]
*आयुर्वेद

## बाह्य कडीहरू
श्रेणी:चिकित्सा
श्रेणी:आयुर्वेद
रासायनिक परिवर्तन

**रासायनिक परिवर्तन** कुनै एक वस्तु दोस्रो वस्तुसँग मिलेर फरक रासायनिक गुण भएको अर्को वस्तुको निर्माण हुने अथवा एक वस्तु टुक्रिएर फरक रासायनिक गुण भएका दुई वा दुईभन्दा धेरै वस्तुहरूको निर्माण हुने प्रकृया हो।

श्रेणी:विज्ञान
श्रेणी:रसायन शास्त्र
द्रव्य

अवयवहरुका रूपमा  पाइने पदार्थहरूलाई प्रायः द्रव्य भनिन्छ। किन्तु रसायन शास्त्रको दृष्टिदेखि द्रव्य यस्ता पदार्थ छन् जसलाई पुनः अन्य पदार्थहरूमा  तोडनु कुनै पनि रासायनिक प्रक्रियादेखि सम्भव छैन।  उदजन वा हाइड्रोजन यस्तो एउटा द्रव्य हो। कार्बन, नाइट्रोजन, गन्धक सल्फर अन्य केही द्रव्य छन्। 

वास्तवमा रासायनिक द्रव्यहरूलाई आणविक प्रक्रिया द्वारा जरूर तोडन सकिन्छ।
पटेका

**पटेका** (firecracker or cracker) एउटा सानो खाले विस्फोटक  युक्ति हो जो मुख्यत: भारी आवाज वा शोर उत्पन्न गर्नका उद्देश्यले बनाइन्छ। पटेकाहरूको  आविष्कार चीनमा  भएको हो।

## बाह्य कडीहरू
* www.crackerpacks.com guide to collecting firecrackers
* The late Dennis Manochio Senior world's largest ४th of July Americana and fireworks collector! Historian for the American Pyrotechnics Association
*Severe firecracker injury to the hand (Warning: graphic photo) 

श्रेणी:पटेका
कोटदरबार

'''''' नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रको गण्डकी अञ्चल, तनहुँ जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ५५१२ रहेको थियो जसमध्ये २२८८ पुरुष र ३२२४ महिला रहेका थिए भने यहाँ १०९९ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल ऋषिङ गाउँपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका १,३,८,९ वडाहरू ऋषिङ गाउँपालिकाको वडा नम्बर ६ हो भने २,४-७ वडाहरू वडा नम्बर ७ हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:तनहुँ जिल्लाका ठाउँहरू
हिलियम

thumb|हीलियम लेजर
**हेलियम** सबैभन्दा हलुको ग्यस हो र यो सबैभन्दा कम आणविक संख्या भएको निस्क्रिय ग्यास पनि हो। येसलाई सङ्केत He ले जनाइन्छ।

## भौतिक गुणहरू
## सन्दर्भ सामग्री
## रसायनिक गुणहरू
## भौतिक गुणहरू
## यो पनि हेर्नुहोस्
## बाह्य कडीहरू
*रसायन शास्त्र
*भौतिक शास्त्र
*जीव शास्त्र

श्रेणी:रसायन शास्त्र
श्रेणी:तत्व
फ्लोरिन

**फ्लोरिन** पिरियोडिक टेबलमा समुह VII'A'को सबैभन्दा कम आणविक संख्या भएको तत्व हो। यस समुहलाई हेलोजन समुह पनि भनिन्छ।

## रसायनिक गुणहरू
## भौतिक गुणहरू
## सन्दर्भ 
## रसायनिक गुणहरू
## भौतिक गुणहरू
## यो पनि हेर्नुहोस्
* सम्पूर्ण तत्वहरू
*रसायन शास्त्र
*भौतिक शास्त्र
*जीव शास्त्र

श्रेणी:तत्व
एल्मुनियम

'**एल्युमिनियम**' (हलुङ्गो) एक हलुको र चम्किलो धातु हो। यसलाई Al ले जनाइन्छ। यसलाई विभिन्न भाडावर्तन र हवाईजहाज लगायतका सवारीसाधनका पाटपुर्जा निर्माण गर्न उपयोगमा ल्याइन्छ।

## रसानिक गुणहरू
## भौतिक गुणहरू
एल्युमिनियम धातुको रंग चाँदीको समान सेतो देखि हल्के खैरो सम्म हुन्छ। सबै धातु ऐनाहरूमा  मध्य एल्युमिनियम मिररहरू पराबैंगनी र टाढा इन्फ्रारेड प्रकाशको लागि सबैभन्दा प्रतिबिम्बित हुन्छन्।

### इलेक्ट्रोन शेल 
एल्युमिनियम एटममा 13 इलेक्ट्रोनहरू छन्,   को इलेक्ट्रोन कन्फिगरेसन मा तीनवटा इलेक्ट्रोनहरू स्थिर नोबल ग्याँस कन्फिगरेसनभन्दा बाहिर छन्। तदनुसार, एल्युमिनियमको संयुक्त पहिलो तीन आयनीकरण ऊर्जाहरू मात्र चौथो आयनीकरण ऊर्जा भन्दा धेरै कम छन्।

## प्राकृतिक उपलब्धता 
### अन्तरिक्ष 
### पृथ्वी 
समग्रमा, पृथ्वीको १.५९% द्रव्यमान एल्युमिनियमको छ। द्रव्यमानको हिसाबद्वारा प्रचुर मात्रामा सातौं हो।

## प्रयोग 
एल्युमिनियमको प्रमुख उपयोगहरू निम्न छन् :

* यातायात (अटोमोबाइल, विमान, ट्रक, रेल ,कार, समुद्री जहाज, साइकल, अन्तरिक्ष यान, आदि)। एल्युमिनियमको कम घनत्वको कारण प्रयोग गरिन्छ;
* प्याकेजिङ (क्यान, पन्नी, फ्रेम, आदि)। एल्युमिनियम प्रयोग गरिन्छ किनभने यो विषाक्त रहित  र स्प्लिन्टर-प्रूफ हुन्छ;
* भवन र निर्माण (झ्याल्, ढोका, साइडिंग, भवन तार, म्यान, छत, आदि)। स्टील भन्दा सस्तो भएकोले, हल्कापन, खिया प्रतिरोध, वा इन्जिनियरिङ कार्यहरूमा महत्त्वपूर्ण हुँदा एल्युमिनियम प्रयोग गरिन्छ;
* बिजुली-सम्बन्धित प्रयोग (कंडक्टर मिश्र धातु, मोटरहरू, र जेनेरेटरहरू, ट्रान्सफर्मरहरू, क्यापेसिटरहरू, आदि)। एल्युमिनियम प्रयोग गरिन्छ किनभने यो तुलनात्मक रूपमा सस्तो, अत्यधिक प्रवाहकीय, पर्याप्त मेकानिकल बल र कम घनत्व छ, र क्षरण प्रतिरोध गर्दछ;
* खाना पकाउने भाँडादेखि फर्निचरसम्मका घरायसी वस्तुहरू। कम घनत्व, राम्रो टिकाउ, निर्माण गर्न सजिलो, र स्थायित्व एल्युमिनियम उपयोगको मुख्य कारक हो;
* मेसिनरी र उपकरण (प्रशोधन उपकरण, पाइप, उपकरण)। एल्युमिनियमको खिया प्रतिरोध, गैर-पाइरोफोरिसिटी, र मेकानिकल बलको कारण प्रयोग गरिन्छ।

## सन्दर्भ 
## यो पनि हेर्नुहोस्
*रसायन शास्त्र
*भौतिक शास्त्र
*जीव शास्त्र
## Bibliography 
* 

श्रेणी:एल्मुनियम
श्रेणी:तत्व
श्रेणी:निर्माण सामग्रीहरू
फोस्फरस

**फोस्फरस** (मराठी: फॉस्फरस) एक रसायनिक तत्त्व हो जसको रसायनिक सङ्केत P हो। यसको आण्विक संख्या (यटोमिक नम्बर) १५ हो। यो मुख्यतया स्वेत फॉस्फरस र रक्त फॉस्फरसको रूपमा पउन सकिन्छ। यो अतिनै प्रतिक्रियाशील हुने भएकोले शुद्धरूपमा भेटाउन सकिन्न।

## रसायनिक गुणहरू
## भौतिक गुणहरू
## रसायनिक गुणहरू
## भौतिक गुणहरू
## यो पनि हेर्नुहोस्
*रसायन शास्त्र
*भौतिक शास्त्र
*जीव शास्त्र

श्रेणी:तत्व
आर्गन

thumb|ultrapure आर्गनको चमक शीशी
thumb|250px|आर्गनको वर्णक्रमीय लाईनहरु
**आर्गन** (मराठी: आर्गॉन) एक निष्क्रिय ग्यास  हो। यसको रसायनिक सङ्केत **Ar** हो र यसको आण्विक संख्या १८ हो।

यो कुनै पनि हालतमा रसायनिक प्रतिकृयामा भाग लिदैन त्यसैले यसलाई बिजुलीको चीममा भर्न उपयोगमा ल्याइन्छ।

#g7bijay

## रसायनिक गुणहरू
## भौतिक गुणहरू
## यो पनि हेर्नुहोस्
*रसायन शास्त्र
*भौतिक शास्त्र
*जीव शास्त्र

श्रेणी:रसायन शास्त्र
श्रेणी:तत्व
पोटासियम

**पोटासियम** एक क्षारिय धातु हो , यानेकी यस धातुले पानीसंग रसायनिक प्रतिक्रिया गरेर पोटॅशिअम हायड्रॉक्साईड नामक क्षारको निर्माण गर्दछ। यस तत्वको रसायनिक सङ्केत K (लॅटिनमा कॅलियम भनिने भएर) हो र यसको आण्विक संख्या १९ हो।

यसलाई बोटविरुवाको लागि पोटॅशियम युक्त पोषण तत्व भएको मल,सावुन उत्पादन लगायत विभिन्न कार्यको लागि उपयोगमा ल्याइन्छ।

## रसायनिक गुणहरू
## भौतिक गुणहरू
## यो पनि हेर्नुहोस्
*रसायन शास्त्र
*भौतिक शास्त्र
*जीव शास्त्र

श्रेणी:तत्व
जस्ता

**जस्ता** एक रसायनिक तत्व हो, जसको रसायनिक सङ्केत Zn हो र आणविक संख्या ३० हो । आवर्त सारणीको समूह १२ तत्वमा पहिलो तत्व हो । कुनै पक्षहरूमा जस्ता म्याग्नेसियम जस्तै छ: आयनको आकार लगभग एउटै छ र अक्सीकरण ‌‌‌‍‍‍+२ हो ।

## रसायनिक गुणहरू
## भौतिक गुणहरू
## यो पनि हेर्नुहोस्
*रसायन शास्त्र
*भौतिक शास्त्र
*जीव शास्त्र

श्रेणी:तत्व
परमाणु भट्टी

[frame|**परमाणु भट्टी**को योजनामूलक (स्कीमैटिक) चित्र1 — [नियन्त्रण छडहरु (कन्ट्रोल रड); २ — शिल्डिंग; ३ — उष्मा अवरोधक (इंसुलेटर); ४ — मंदक (मडरेटर); ५ — नाभिकीय ईंधन; ६ — शीतलक (कूलैंट)]]

**परमाणु भट्टी** वा 'न्यूक्लियर रिएक्टर' (nuclear reactor) त्यो युक्ति छ जसका भित्र नाभिकीय शृंखला अभिक्रियाहरु आरम्भ गरिन्छन् तथा तिनलाई नियन्त्रित गर्दै जारी रखिन्छ।

## नाभिकीय भट्टीका उपयोग 
* विद्युत उत्पादनको लागि
* केही जलयानहरुलाई चलाउनका लागि शक्ति प्रदान गर्नको लागि
* अनुसन्धानको लागि
* नाभिकीय पनडुब्बिहरुको लागि

## यी पनि हेर्नुहोस् 
* भारतमा परमाणु उर्जा
* न्यूक्लियर पावर कर्पोरेशन अफ इन्डिया लिमिटेड
* भाभा परमाणु अनुसन्धान केन्द्र
* भारतीय नाभिकीय विद्युत निगम लिमिटेड (भाविनि)
* भारतीय नाभिकीय उर्जा निगम लिमिटेड, भारत (NPCIL)
* नाभिकीय विखण्डन

## बाह्य कडीहरू 
* *Boiling Water Reactor Plant Technology Education* - Includes the PC-based BWR reactor simulation.
* World Nuclear Fuel Facilities
* How Nuclear Power Works - Howstuffworks.com
* The Pebble Bed Modular Reactor - Whyfiles.org - On a bed of pebbles 
* World Nuclear Association - How it Works 
* A Debate: Is Nuclear Power The Solution to Global Warming? 
* Union of Concerned Scientists, Concerns re: US nuclear reactor program 
* *The Canadian Nuclear FAQ* - a very information-rich resource about Canadian CANDU reactors.
* Annotated bibliography on Nuclear Reactors from the Alsos Digital Library for Nuclear Issues 
* Fixed Bed Nuclear Reactor 
* Freeview Video 'Nuclear Power Plants - What's the Problem' A Royal Institution Lecture by John Collier by the Vega Science Trust.
* U.S. plants and operators
* SCK.CEN Belgian Nuclear Research Centre in Mol.
* Glossary of Nuclear Terms 
* American Nuclear Society - Glossary of Terms
* An Interactive VR Panorama of the cooling towers at Temelin Nuclear Power Plant, Czech Republic 
* Nuclear Energy Institute – How it Works: Electric Power Generation 
* North Korea's nuclear facilities by Google Earth
* Annotated bibliography of nuclear reactor technology from the Alsos Digital Library 
* CAREM nuclear reactor 
* The Georeactor Hypothesis

श्रेणी:परमाणु भट्टी
श्रेणी:परमाणु उर्जा
श्रेणी:ऊर्जा रूपान्तरण
रासायनिक प्रतिक्रिया

thumb|right|दाउरा बल्नु एउटा रासायनिक प्रतिक्रिया हो।
[right|180px|thumb| एउटा बीकरमा [हाइड्रोजन क्लोराइडको वाष्पमा परखनलीदेखि अमोनियाको वाष्प मिलाउनाले एउटा नया पदार्थ अमोनियम क्लोराइड बन्दै]]
**रासायनिक प्रतिक्रिया**मा एउटा वा अधिक पदार्थ आपसमा अन्तर्क्रिया (इन्टरैक्शन) गरेर परिवर्तित हुन्छन् र एउटा वा अधिक भिन्न रासायनिक गुण भएका पदार्थ बन्दछन्। कुनै रासायनिक प्रतिक्रियामा भाग लिने भएका पदार्थहरूलाई अभिकारक (रिएक्टैन्ट्स) भन्दछन्। प्रतिक्रियाका फलस्वरूप उत्पन्न पदार्थहरूलाई उत्पाद (प्रोडक्ट्स) भन्दछन्। लैवासियेका समयदेखि नैं ज्ञात छ कि रासायनिक प्रतिक्रिया बिना कुनै मापने योग्य द्रव्यमान परिवर्तनका हुन्छ। (द्रव्यमान परिवर्तन अत्यन्त कम हुन्छ जसलाई मापना कठिन छ)। यसैलाई द्रव्यमान संरक्षणको नियम भन्दछन्। अर्थात कुनै रासायनिक प्रतिक्रियामा न त द्रव्यमान नष्ट हुन्छ न नैं बन्दछ; केवल पदार्थहरूको  परिवर्तन हुन्छ।

परम्परागत रूपदेखि ती प्रतिक्रियाहरूलाई नैं रासायनिक प्रतिक्रिया भन्दछन् जसमा रासायनिक बन्धोंलाई तोडने वा बनाउनेमा एलेक्ट्रानहरूको गति जिम्मेदार हुन्छ।

## रासायनिक प्रतिक्रियाहरूका केही उदाहरण 
left|thumb|200px| देवलमा लागेको झ्याउ

सामान्य जीवनमा दृष्टिगोचर हुने केही प्रमुख रासायनिक प्रतिक्रियाहरू यस प्रकार छ

* दाउरा बल्नु
* श्वसन
* दूधदेखि दही बन्नु
* फलाममा खिया लाग्नु
* खाना पकाउनु
* जल्नु
* प्रकाश संश्लेषण
* ब्याटरीहरू द्वारा विद्युत उर्जाको उत्पादन
* काँचो तेल (क्रूड आयल)देखि प्लास्टिकको निर्माण
* सिरका बनाउनु, रक्सी बनाउनु
* फोटो खिंच्नु ( डिजिटल क्यामराले होइन)

## भिन्न-भिन्न प्रकारको प्रतिक्रियाहरू 
* **संश्लेषण** (Direct combination / synthesis)
::N२ + ३ H२ → २ NH3

* **रासायनिक विघटन वा विश्लेषण** (Chemical decomposition or analysis)
::२ H2O → २ H२ + O२

* **एकल प्रतिस्थापन** (substitution)
::२ Na(s) + २ HCl(aq) → २ NaCl(aq) + H२(g)

* **दोहोरो प्रतिस्थापन** (Double displacement reaction)
::NaCl(aq) + AgNO3(aq) → NaNO3(aq) + AgCl(s)

* **अम्ल-क्षार प्रतिक्रिया** (Acid-base reactions)
::HA + BOH ---> H२O + BA

* **रेडक्स प्रतिक्रिया** (Redox reactions)
::२ S२O३२−(aq) + I२(aq) → S४O६२−(aq) + २ I−(aq)

* **ज्वलन** (Combustion)
::C१०H८+ १२ O२ → १० CO२ + ४ H२O
::CH२S + ६ F2 → CF4 + २ HF + SF6

## रासायनिक गतिकी 
कुनै प्रतिक्रियाको गतिको अर्थ यो हो कि त्यस प्रतिक्रियाका परिणामस्वरूप त्यसमा सम्मिलित पदार्थहरूको सान्द्रता वा दाब कुन गतिले बद्लिंदैछ। विभिन्न प्रतिक्रियाहरूको गतिमा धेरै अन्तर हेर्न सकिन्छ। केही प्रतिक्रियाहरू धेरै तीव्र गति्ले हुन्छन् जब कि केही प्रतिक्रियाहरू धेरै ढीलो गतिले हुन्छन्। प्रतिक्रियाहरूको गतिको अध्ययन धेरै नैं महत्त्वपूर्ण छ। रासायनिक प्रविधिको दृष्टि्ले क्रियाको गति अधिक भएमा कुनै उत्पाद कम समयमा बनाउन सकिन्छ।

रासायनिक प्रतिक्रियाहरूको गति मुख्यतः अभिकारकहरूको सान्द्रता , पृष्ठ क्षेत्रफल, दाब, ऐक्टिवेशन उर्जा, ताप एवं उत्प्रेरकको उपस्थिति/अनुपस्थिति आदिमा निर्भर गर्दछ।

## यी पनि हेर्नुहोस् 
•
चाप
उर्ध्वचाप

## बाह्य कडीहरू 
* Top १० Amazing Chemical Reactions

श्रेणी:रसायन शास्त्र
कन्नड (स्पष्टता)

*कन्नड क्षेत्र या करावली
*कन्नड भाषा
**कन्नड लिपि
*उत्तर कन्नड
*दक्षिण कन्नड
*कन्नड विकिपिडिया
*कन्नड खाना
*कन्नड साहित्य
ऐतरेय ब्राह्मण

**ऐतरेय ब्राह्मण** ऋग्वेदको एउटा शाखा छ जसको केवल "ब्राह्मण" नैं उपलब्ध छ, संहिता छैन। ऐतरेय ब्राह्मण ऋग्वेदीय ब्राह्मणहरूमा आफ्नो महत्ताका कारण प्रथम स्थान राख्दछ। यो "ब्राह्मण" हौत्रकर्मदेखि सम्बद्ध विषयहरूको ठूलो नैं पूर्ण परिचायक छ र यही यसको महत्त्व हुन्छ। यस "ब्राह्मण"का अन्य अंश पनि उपलब्ध हुन्छन् जो "ऐतरेय आरण्यक" तथा "ऐतरेय उपनिषद्" कहलाउँछन्। 

## अध्याय एवं सामग्री
ऐतरेय ब्राह्मणमा ४० अध्याय छन् जसमा प्रत्येक पाँच अध्याहरूलाई मिलाएर एउटा "पंचिका" भन्दछन् र प्रत्येक अध्यायका विभागलाई "कंडिका"। यस प्रकार पूरा ग्रन्थमा आठ पञ्चिका, ४० अध्याय, अथवा २८५ कण्डिकाहरू छन्। समस्त सोमयागहरूको प्रकृति हुनेका कारण "अग्निष्टोम"को प्रथमत: विस्तृत वर्णन गरिएको छ र अनंतर सवनहरूमा प्रयुक्त शास्त्रहरूको तथा अग्निष्टोमको विकृतिहरू–उक्थ्य, अतिरात्र तथा षोडशी याग–का उपादेय विवरण प्रस्तुत गरिएको हो। "राजसूय"को वर्णन, तदंतर्गत शुन: शेपको आख्यान तथा "ऐंद्र महाभिषेक"को विवरण ऐतिहासिक दृष्टिदेखि विशेष महत्त्वपूर्ण छन्। अष्टम पंचिकामा प्राचीन भारतका मूर्धाभिषिक्त सम्राटहरूको विशेष वर्णन गरिएको हो। जसमा यस विषयको प्राचीन गाथाहरू उधृत गरिएको छन्। गाथाहरू भाषा तथा इतिहास दुइटै दृष्टिहरूदेखि महत्त्व राख्दछन्।

## "ऐतरेय" शब्दको व्याख्या
"ऐतरेय" शब्दको व्याख्या एउटा प्राचीन टीकाकारलेको छ – **इतरा (शूद्रा)को पुत्र**, जसका कारण यस ब्राह्मणका मूल प्रवर्तकमा हीन जातिको हुने दोष लगाइन्छ, परन्तु वस्तुस्थिति यस्तो छैन। अवेस्ताको एउटा प्रख्यात शब्द छ – "एथ्रेय" जसको अर्थ छ ऋत्विज्, यज्ञ गराउने पुरोहित। विद्वानहरूको दृष्टिमा वैदिक "ऐतरेय"लाई यस "ऐतरेय"देखि सम्बद्ध मान्नु भाषाशास्त्रीय शैलीदेखि नितान्त उचित हो। फलत: "ऐतरेय"को पनि अर्थ हो "ऋत्विज"। यस ब्राह्मणमा प्रतिपाद्य विषयको आलोचना गर्नमा यस अर्थको यथार्थतामा संदेह रहँदैन। 

## बाह्य कडीहरू
*TITUS eText of Aitareya Brahman
*ऐतरेय ब्राह्मण डाउनलोड गर्नुहोस् (इन्टरनेट आर्काइव से)
*Aitareya Brahman of the Rigveda

श्रेणी:संस्कृत साहित्य
कन्नड लिपि

श्रेणी:लिपि
श्रेणी:भाषाविज्ञान
श्रेणी:ब्राह्मी लिपिहरू
श्रेणी:भारतका आधिकारिक लिपिहरू
कन्नड भाषा

**कन्नड** एक शास्त्रीय द्रविड भाषा हो जुन दक्षिण-पश्चिम भारतको कर्नाटकका मानिसहरूद्वारा बोलिने गरिन्छ, जहाँ सबै छिमेकी राज्यहरूमा अल्पसङ्ख्यकहरू छन्। यसमा लगभग ४.४ करोड देशी वक्ताहरू छन्, र कर्नाटकमा लगभग १.५ करोड गैर-देशी वक्ताहरूको लागि तेस्रो भाषा पनि हो। कर्नाटक राज्यको आधिकारिक र प्रशासनिक भाषा, यसलाई भारतमा पनि निर्धारित स्थिति छ र यसलाई देशको नामित शास्त्रीय भाषाहरूमा समावेश गरिएको छ।

कन्नड भाषा कन्नड लिपिको प्रयोग गरेर लेखिएको छ, जुन ५औँ शताब्दीको कदम्ब लिपिबाट विकसित भएको थियो। कन्नड लगभग डेढ सहस्राब्दीको लागि शिलालेख रूपमा प्रमाणित गरिएको छ र साहित्यिक पुरानो कन्नड ९औँ शताब्दीको राष्ट्रकूट साम्राज्यको समयमा फस्टाएको थियो। कन्नडको लगभग १२०० वर्षको अटुट साहित्यिक इतिहास छ। 

## भौगोलिक वितरण 
सन् २०११ को जनगणनाको समयमा भारतमा कन्नड भाषा बोल्नेहरूको सङ्ख्या ४ करोड ३७ लाख थियो। यो कर्नाटक राज्यको मुख्य भाषा हो, जहाँ यो ४०.६ मिलियन मानिसहरू, वा राज्यको जनसङ्ख्याको लगभग दुई तिहाई द्वारा मूल रूपमा बोलिने गरिन्छ। छिमेकी राज्यहरू तमिलनाडु (१,१४०,०), महाराष्ट्र (९,९३,०००), आन्ध्र प्रदेश र तेलङ्गाना (५,३३,०), केरल (७८,१००) र गोवा (६७,८००) मा स्थानीय कन्नड भाषीहरू छन्। यो कर्नाटकमा १.२ करोड भन्दा बढी गैर-देशी वक्ताहरूले दोस्रो र तेस्रो भाषाको रूपमा पनि बोल्छन्।

कन्नडिगाहरू तमिलनाडुको तेस्रो सबैभन्दा ठुलो भाषिक समूह हो; तिनीहरूको जनसङ्ख्या लगभग १.२३ मिलियन छ, जुन तमिलनाडुको कुल जनसङ्ख्याको २.२% हो।

## इतिहास 
प्रारम्भिक कन्नड शिलालेखहरू इस्वी संवत् ५औँ शताब्दीको मध्यबाट आएका हुन्, तर त्यहाँ धेरै पहिलेका ग्रन्थहरू छन् जुन पुरानो कन्नडको पूर्वज भाषाबाट प्रभावित हुन सक्छन्।

१५औँ र १८औँ शताब्दीको बीचमा, मध्य कन्नड भाषा र साहित्यमा हिन्दु धर्मको ठुलो प्रभाव थियो। कुमार व्यास, जसले कर्शा भारता काठामान्जारी लेखेका थिए, तर्कसंगत रूपमा यस अवधिका सबैभन्दा प्रभावशाली कन्नड लेखक थिए। पूर्णतया स्थानीय भामिनी शतपडीमा रचित उनको कृति महाभारतका प्रथम १० पुस्तकहरूको उदात्त रूपान्तरण हो। यस अवधिमा, संस्कृतप्रभाव अधिकांश अमूर्त, धार्मिक, वैज्ञानिक र अलंकारिक शब्दहरूमा अवस्थित छ। यस अवधिमा, धेरै हिन्दी र मराठी शब्दहरू कन्नडमा आए।

## नमुना पाठ 
कन्नड भाषामा मानव अधिकार सम्बन्धी विश्वव्यापी घोषणा पत्रको धारा १:

###### कन्नड 
ಎಲ್ಲಾ ಮಾನವರು ಸ್ವತಂತ್ರರಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ ಹಾಗೂ ಘನತೆ ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಾನರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ತಿಳಿವು ಮತ್ತು ಅಂತಃಸಾಕ್ಷಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದವರಾದ್ದರಿಂದ, ಅವರು ಒಬ್ಬರಿಗೊಬ್ಬರು ಸಹೋದರ ಭಾವದಿಂದ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು.

###### अनुवाद नेपालीमा 
सबै व्यक्तिहरू जन्मजात स्वतन्त्र हुन् ती सबैको समान अधिकार र महत्व छ। निजहरूमा विचार शक्ति र सद्विचार भएकोले निजहरूले आपसमा भातृत्वको भावनाबाट व्यवहार गर्नु पर्छ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:द्रविड भाषा परिवार
श्रेणी:नेपाली विकि डीवीडी परियोजना
श्रेणी:भारतको भाषाहरू
श्रेणी:भारतका आधिकारिक भाषाहरू
श्रेणी:साहित्य अकादमीले मान्यता दिएका भाषाहरू
श्रेणी:आधिकारिक रूपमा ब्राह्मी लिपिमा लेखिने भाषाहरू
श्रेणी:अद्वितीय लिपि भएका भाषाहरू
श्रेणी:आन्ध्र प्रदेशमा बोलिने भाषाहरू
श्रेणी:तमिलनाडुमा बोलिने भाषाहरू
श्रेणी:कर्नाटकमा बोलिने भाषाहरू
श्रेणी:केरलमा बोलिने भाषाहरू
श्रेणी:भारतका शास्त्रीय भाषाहरू
श्रेणी:तेलङ्गानामा बोलिने भाषाहरू
बङ्गाली लिपि

**बङ्गाली लिपि** () पूर्वी नागरी लिपिको एउटा परिमार्जित रूप हो जसलाई आसामी विष्णुप्रिया मणिपुरी र बङ्गाली भाषा लेख्नका लागि प्रयोग गरिन्छ। आधुनिक बङ्गाली लिपिलाई चार्ल्स विल्किन्स द्वारा सन् १७७८ मा आधार दिएका थिए।

## बङ्गाली संयुक्त अक्षर 
* স + ং + খ + ্ + য + া – সংখ্যা (सङ्ख्या)
* ক + ্ + ষ + ত + ্ + র + ি + য় – ক্ষত্রিয় (क्षत्रिय)
* ত + ৃ + ষ + ্ + ণ + া – তৃষ্ণা
* আ + শ + ্ + চ + র + ্ + য – আশ্চর্য  (आश्चर्य)
* ন + ি + ক + ু + ঞ + ্ + জ – নিকুঞ্জ
* জ + ্ + ঞ + া + ন – জ্ঞান (ज्ञान)
* ব + ি + দ + ্ + য + ু + ৎ – বিদ্যুৎ
* ত + ী + ক + ্ + ষ + ্ + ণ - তীক্ষ্ণ
* ব + ৃ + ষ + ্ + ট + ি - বৃষ্টি (बृष्टि)
* চ + ন + ্ + দ + ্ + র + ক + া + ন + ্ + ত – চন্দ্রকান্ত
* স + ঞ + ্ + চ + ি + ত – সঞ্চিত
* স + ু + স + ্ + থ - সুস্থ
* ব + ি + স + ্ + ম + ি + ত – বিস্মিত
* স + ঞ + ্ + জ + য় – সঞ্জয়
* উ + ত + ্ + থ + ্ + া + ন – উত্থান
* উ + ত + ্ + ত + র + া – উত্তরা
* স + ৌ + ম + ্ + য – সৌম্য
* প + ্ + র + শ + ্ + ন + চ + ি + হ + ্ + ন – প্রশ্নচিহ্ন
* অ + প + র + া + হ + ্ + ণ - অপরাহ্ণ
* জ + ্ + য + ৈ + ষ + ্ + ঠ – জ্যৈষ্ঠ
* আ + ম + ন + ্ + ত + ্ + র + ণ – আমন্ত্রণ
* ভ + ্ + র + ূ + ক + ু + ট + ি – ভ্রূকুটি
* প + দ + ্ + ধ + ত + ি – পদ্ধতি
* স + ্ + ম + ৃ + ত + ি - স্মৃতি

## यूनिकोडमा  बङ्गाली 
बङ्गाली का लागि यूनिकोडको  रहरुज U+०९८० देखि U+०९FF छ

## देवनागरी-बङ्गाली परिवर्तन सारणी 
### व्यञ्जन वर्ण 
### स्वर वर्ण 
## सन्दर्भ सूची
## बाह्य कडीहरू
* बङ्गाली लिपिका बारेमा जानकारी
* बङ्गली टङ्कणका लागि युनिकोड समर्थित एक स्वतन्त्र उपकरण

श्रेणी:लिपि
श्रेणी:भाषाविज्ञान
श्रेणी:बङ्गाली भाषा
श्रेणी:ब्राह्मी लिपिहरू
श्रेणी:भारतका आधिकारिक लिपिहरू
श्रेणी:बङ्गलादेशमा बोलिने भाषाहरू
शारदा लिपि

[250px|right|thumb|शारदा लिपिमा लेखिएको एउटा [पाण्डुलिपि]]
**शारदा लिपि**को  उपयोग भारतीय उपमहाद्वीपका उत्तरी-पश्चिमी भागमा  सीमित थियो। यो लिपि पश्चिमी ब्राह्मी लिपिदेखि नवौँ शताब्दीमा  उत्पन्न भएको हो। आज यसको  उपयोग धेरै नैं कम हुन्छ (केही पुरानो पण्डित यसको  उपयोग गर्ने गर्दछन्)। हिमाचल प्रदेशमा  यो लिपि तेरहौं शतीसम्म प्रयोगमा  आएको थियो र फले फुलेको थियो। अल बरुनीले आफ्नो भारत यात्रा वर्णनमा  यसलाई "सिद्ध मात्रिक" नामले उल्लेख गरेकोछ यसको  कारण यो हो कि शारदा वर्णमाला "ओम् स्वस्ति सिद्धम्"देखि आरम्भ गरिन्छ।

## बाह्य कडीहरू 
* The saga of Sarada Script 
* ancientscripts.com
* Prevalence of the Śāradā Script in Afghanistan 

श्रेणी:लिपि
श्रेणी:भाषाविज्ञान
श्रेणी:ब्राह्मी लिपिहरू
गुरुमुखी लिपि

**गुरूमुखी लिपि** पञ्जाबी भाषा लेख्नका लागि प्रयोग हुने लिपि हो।

गुरूमुखीको अर्थ छ गुरूहरूका मुखदेखि निस्केर भएको हो। अवश्य नैं यो शब्द ‘वाणी’को द्योतक रहेको थियो होला, किनभनें मुखदेखि लिपिको कुनै सम्बन्ध छैन। परन्तु वाणीदेखि चलेर त्यस वाणीका अक्षरहरूका लागि यो नाम रूढ भयो। यस प्रकार गुरूहरूले आफ्नो प्रभावदेखि पञ्जाबमा एउटा भारतीय लिपिलाई प्रचलित गरे। नत्र सिंधको जस्तो पञ्जाबमा पनि फारसी लिपिको प्रचलन हो रहने थियो र त्यही रहन सकथ्यो।

यस लिपिमा तीन स्वर र ३२ व्यंजन छन्। स्वरहरूका साथ मात्राहरू जो्डेर अन्य स्वर बनेको लाग्छ। यिनको नाम छन् उड्यो, आयो, इडयो, सासा, हाहा, कका, खखा इत्यादि। अंतिम अक्षर डाडा हो। छैटौँ अक्षरदेखि कवर्ग आरम्भ हुन्छ र शेष अक्षरहरूको (व)सम्म त्यही क्रम छ जो देवनागरी वर्णमालामा छ। मात्राहरूका रूप र नाम यस प्रकार छन्। टका साथ (मुक्ता), टा (कन्ना), टि (स्यारी), टी (बिहारी), ट (ऐंक डे), ट (दुलैंकडे), टे (लावाँ), टै (दोलावाँ), (होडा), (कनौडा), (टिप्पी), ट: (बिदै)। यस वर्णमालामा प्राय: संयुक्त अक्षर छैनन्। यद्यपि अनेक संयुक्त ध्वनिहरू विद्यमान छन्।

## गुरूमुखी वर्णमाला
गुरूमुखी लिपिमा ३५ वर्ण हुन्छन्। पहिला तीन वर्ण बिल्कुल खास छन् किनभनें ती स्वर वर्णहरूका आधार हुन्छन्। मात्र ऐरालाई छो्डेर बाकी पहिला तीन वर्ण एक्लै कहीं प्रयुक्त हुदैनन्। विस्तारदेखि सम्झनका लागि स्वर वर्णलाई हेर्नुहोस्।

## गुरूमुखी-देवनागरी तुल्यता चार्ट
## यूनिकोडमा गुरूमुखी 
गुरूमुखी लिपिको यूनिकोड रेञ्ज U+०A०० देखि U+०A७Fसम्म हो। गुरूमुखीका लागि यूनिकोडको प्रयोग शुरु भए अहिले धेरै दिन भएको छैन पञ्जाबीका धेर जसो जालघरहरूले अहिले यूनिकोड अपनाएका छैनन्।

## यो पनि हेर्नुहोस्
## बाह्य कडीहरू
*गुरूमुखी लिपिलाई देवनागरी लिपिमा  परिवर्तन गर्ने प्रोग्राम-०१ ( डाउनलोड गर्नुहोस् )
*गुरूमुखी लिपिलाई देवनागरी लिपिमा  परिवर्तन गर्ने प्रोग्राम-०२ ( डाउनलोड गर्नुहोस् )
*गुरमुखी लिपि  (संगत संसार)
*Comparative Study of Hindi and Punjabi Language Scripts 

श्रेणी:लिपि
श्रेणी:भाषाविज्ञान
श्रेणी:ब्राह्मी लिपिहरू
श्रेणी:भारतका आधिकारिक लिपिहरू
डोगरी भाषा

**डोगरी** भारतका जम्मू र कश्मीर प्रान्तमा  बोलिने एउटा भाषा हो। वर्ष २००४ मा यसलाई भारतीय संविधानको आठौँ अनुसूचीमा  सामेल गरिएको हो। पश्चिमी पहाडी बोलीहरूका परिवारमा, मध्यवर्ती पहाडी पट्टीको जनभाषाहरूमा, डोगरी, चंबयाली, मडवाली, मंडयाली, बिलासपुरी, बागडी आदि उल्लेखनीय छन्।

डेगरी यस  विशाल परिवारमा  धेरै कारणहरूदेखि विशिष्ट जनभाषा हो। यसको पहिलो विशेषता यो छ कि अर्को बोलीहरूको अपेक्षा यसका बोलनेवालहरूको सङ्ख्या विशेष रूपले अधिक हो। अर्को यो कि यस  परिवारमा केवल डोगरी नैं साहित्यिक रूपले गतिशील र सम्पन्न हो। डोगरीको तेस्रो विशिष्टता यो पनि छ कि एउटा समय यो भाषा रियासत कश्मीर तथा चंबा राज्यमा  राजकीय प्रशासनका भित्री व्यवहारको  माध्यम रहिसकेको छ। यसै भाषा क सम्बन्धदेखि यसका बोलने डोगरे कहलाउँछन् तथा डोगरीका भाषाई क्षेत्रलाई सामान्यतया "डुग्गर" भनिन्छ।

## डोगरीको  केन्द्र 
रियासत जम्मू कश्मीरको शरत्कालीन राजधानी जम्मू नामको  ऐतिहासिक नगर, डोगरीको साहित्यिक साधनाको  प्रमुख केन्द्र छ, जहाँ डोगरीका साहित्यिकहरूको  प्रतिनिधि सङ्गठन "डोगरी संस्था"का नाम से, यस  भाषाका साहित्यिक योगक्षेमका लागि गत लगभग ६० वर्षोदेखि प्रयत्नशील हो।

डोगरी पन्जाबीको उपबोली छ - यो **भ्रान्त धारणा** डा० ग्रियर्सनका भाषाई सर्वेक्षणका प्रशंसनीय कार्यमा  डोगरीका पन्जाबीको उपबोलीका रूपमा  उल्लेखदेखि फैली। यसमा  तिनको दोष छैन। त्यस समय तिनको यी सर्वेक्षणमा  प्रत्येक भाषा, बोलीको  स्वतन्त्र गंभीर अध्ययन सम्भव छैन थियो।

जन बीम्जले भारतीय भाषा विज्ञानको रूपरेखा सम्बन्धी आफ्नो पुस्तक (प्रकाशित १८६६ई०) मा  स्पष्ट रूपले उल्लेख गरेकोछ कि डोगरी न कश्मीरीको अङ्गभूत बोली छ, न पन्जाबी गरे उनले यसलाई भारतीय-जर्मन परिवारको आर्य शाखाको प्रमुख ११ भाषाहरूमा  गिछैन।

डा० सिद्धेश्वर वर्माले पनि डोगरीको गणना भारतको प्रमुख सात सीमान्त भाषाहरूमा को हो।

## लिपि 
डोगरीको आफ्नो एउटा लिपि छ जसलाई **टाएरी वा टक्करी लिपि** भन्दछन्। यो लिपि पर्याप्त पुरानो हो। गुरमुखी लिपिको  प्रादुर्भाव यसैदेखि मानिन्छ। कुल्लू तथा चंबाका केही प्राचीन ताम्रपट्टहरूदेखि ज्ञात हुन्छ कि यस  लिपिको  प्रारम्भिक रूपमा  विकास १०औँ- १११औँ शताब्दीमा  भएको थियो। त्यस्तो टाएरी वर्गका अन्तर्गत आउने धेरै लिपिहरू यस  विस्तृत प्रदेशमा  प्रचलित छन् जस्तै, लण्डे, किश्तवाडी, चंबयाली, मंडयाली, सिरमौरी र कुल्लूई आदि। डा० ग्रियर्सन शारदालाई र टाएरीलाई सहोदरा मान्दछन्। श्री व्हूलरको  मत छ कि टाएरी शारदाको आत्मजा हो।

टाएरी लिपि आज पनि डुग्गरका देहाती समाजमा  बहीखातहरूमा  प्रयुक्त हुन्छ। यसको  एउटा विकसित रूप पनि छ जसमा  धेरै ग्रंथहरूको  प्रकाशन भएको हो। कश्मीर नरेश महाराज रणवीर सिंह ने, आजभन्दा लगभग एउटा सौ वर्ष पूर्व, आफ्नो राज्यकालमा, डोगरी लिपिमा, नागरीका अनुरूप, सुधार गर्ने  प्रयत्न गरेको थियो। मात्रा, चिह्नहरूका प्रयोगलाई अपनाइएको तथा पहिलो पल्ट नयाँ टाएरी लिपिमा  डोगरी भाषाका गंथहरूका मुद्रणको समुचित व्यवस्थाका लागि जम्मूमा  शासनको तर्फदेखि रणवीर प्रेसको स्थापना गरिएको हो।

पुरान डोगरी वर्णमालाको  यो संशोधित रूप जनव्यवहारमा  लोकप्रिय हुन सकेन। 

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:भारतका आधिकारिक भाषाहरू
श्रेणी:साहित्य अकादमीले मान्यता दिएका भाषाहरू
श्रेणी:आधिकारिक रूपमा ब्राह्मी लिपिमा लेखिने भाषाहरू
श्रेणी:उत्तरी आर्य भाषा परिवार
श्रेणी:जम्मु र कश्मीरमा बोलिने भाषाहरू
श्रेणी:देवनागरी लिपिमा लेखिने भाषाहरू
श्रेणी:पन्जाब, पाकिस्तानमा बोलिने भाषाहरू
सिद्धम लिपि

**सिद्धम** लिपिको  प्रयोग पहिला (लगभग ६०० ई - १२०० ई) संस्कृत लेख्न हुन्थ्यो। यो लिपि, ब्राह्मीदेखि व्युत्पन्न हो।

श्रेणी:लिपि
श्रेणी:भाषाविज्ञान
श्रेणी:ब्राह्मी लिपिहरू
गुजराती लिपि

**गुजराती लिपि** वो लिपि हो जसमा गुजराती र काँचो भाषाहरू लेखिन्छ।

## स्वर 
## व्यंजन 
यहाँ प्रस्तुत छन् गुजराती लिपिका व्यञ्जन तिनको नेपाली-देवनागरी र आय पी ए बराबरीका साथ।

अहमदाबादको पढी लिखी बोलीहरूमा ફको उच्चार फ हुन्छ।
## सँदर्भ 
श्रेणी:लिपि
श्रेणी:भाषाविज्ञान
श्रेणी:ब्राह्मी लिपिहरू
श्रेणी:भारतका आधिकारिक लिपिहरू
असमिया लिपि

**असमिया लिपि** 'पूर्वी नागरी'को  एउटा रूप छ जो असमियाका साथ-साथ बङ्ला र विष्णुपुरिया मणिपुरीलाई लेख्न प्रयोग गरिन्छ। केवल तीन वर्णहरूलाई छो्डेर शेष सबै वर्ण बङ्लामा  पनि जस्ताको तस्तै प्रयुक्त हुन्छन्। यी तीन वर्ण छन्- **ৰ** (र), **ৱ** (व)  र **ক্ষ** (क्ष) ।

## बाह्य कडीहरू
*Assamese alphabet
*Madhava Kandali Ramayana 

लिपि, असमिया
लिपि, असमिया
श्रेणी:ब्राह्मी लिपिहरू
श्रेणी:असमिया भाषा
श्रेणी:भारतका आधिकारिक लिपिहरू
मलयालम लिपि

**मलयालम लिपि** (मलयालम्  लिपिमा  : മലയാളലിപി ] ब्राह्मी लिपिदेखि व्युत्पन्न लिपि हो। यसको  उपयोग मलयालम् भाषा सहित पनिय, बेट्ट कुरुम्ब, रवुला र कहिले-कहिले कोंकणी लेख्नमा  हुन्छ। 

## स्वर
## व्यञ्जन

## मऱ्ऱ् प्रतीक 
## मलयालम् अंक

श्रेणी:लिपि
श्रेणी:भाषाविज्ञान
श्रेणी:ब्राह्मी लिपिहरू
श्रेणी:भारतका आधिकारिक लिपिहरू
अगमसिंह गिरी

**आगम सिंह गिरी** (२७ डिसेम्बर १९२७ - ३१ जनवरी १९७१) भारतको दार्जिलिङका भारतीय नेपाली कवि र गीतकार थिए।

अगमसिंह गिरी एकजना साहित्यकार हुन्। उनले नेपाली साहित्यमा धेरै योगदान दिएका छन्। कवि अगमसिंह गिरीको जन्म सन् १९२७ को दिसमबर २७ तारिख दार्जीलिंगको चाँदमारिमा माता श्रीमती  विमलादेवी र पिता छविलाल गिरीको कोखमा भाको थियो । वहाँको प्रसिद्ध साहितिक क्रितिहरू मध्ये जीवन-गित (कविता संग्रह) आत्मव्यथा (खण्ड काव्य) आँसु; युद्ध योद्धा. (खण्डकाव्य) जलेका प्रतिबिम्ब; रोएको प्रतिध्वनि (कविता संग्रह) उनका याद (खण्डकाव्य) आदि  । वहाँको कविताहरूमा मानवविरहको औधि सुढंमा चित्रण गरिनुनै विशेषता हो, र उनै क्रममा वहाँले एक कविता  ‘क्रन्दन’  शार्दूलविक्रीडित छन्दमा  नेपालप्रति लेखेका छन्  । 

अगमसिंह गिरी पीडा र वेदनाका कवि हुन्। आफ्ना कविताहरूलाई समेत उनले पीडामय अभिव्यन्जना भनेका छन्। पहाडका उकाली-ओराली, चियाबारीलाई उनले अगाध माया गरेका छन्। नेपाली जातिको अतीतको गौरवमय इतिहास सम्झँदै वर्तमानमा त्यस जातिले भोगिरहेको दुःख-पिरप्रति गिरी मर्माहत बनेका छन् र त्यसप्रति आक्रोश पनि प्रकट गरेका छन्। दोस्रो विश्वयुद्ध साथै अनन्य युद्धमा लड्ने नेपाली बीरहरुले गरेको प्राणको विसर्जनलाई गिरीले व्याङ्ग गरेका छन् अनि आफ्नो जाती र समाजका निम्ति नै त्यस किसिमको बलिदान गर्नुपर्ने आवश्यकताबोध गराएका छन्।

गिरीले छन्दको प्रयोग गरेका भए तापनि उनको मुक्तछन्दका लयात्मक कविता लेखनको शैली नै धेर लोकप्रिय बनेको छ। गद्य कविताका क्षेत्रमा पनि उनी एकजना ससक्त व्यक्तित्व हुन्। कविता छोडेर उनले केही कथाहरू पनि लेखेको छन्। भारती,पूर्णिमा, कथाकुन्ज इत्यादि पत्रिकामा उनका कथाहरू प्रकाशित भएका थिए। भवानी भिक्षुको कथा त्यो फेरि फर्केला? - लाई नाटकमा रूपान्तर गरी दार्जिलङमा उनले त्यसको मञ्चन पनि गराएका थिए। नौलखे तारा उदाए....जस्ता गीतका रचायता गिरी एकजना सफल गीतकारका रूपमा पनि प्रसिद्ध छन् 

## सन्दर्भहरु
श्रेणी:सन् १९२७ मा जन्म
श्रेणी:खस जाति
श्रेणी:दार्जिलिङ जिल्लाका मानिसहरू
श्रेणी:भारतीय गोरखाहरू
ह्यासियम

**ह्यासियम** एक पेरियोडीक टेबलमा पर्ने रासायनिक तत्त्व हो।

## रसायनिक गुणहरू
## भौतिक गुणहरू
## यो पनि हेर्नुहोस्
*रसायन शास्त्र
*भौतिक शास्त्र
*जीव शास्त्र

श्रेणी:तत्व
शौनक

**शौनक** नेपाल, भारत तथा अन्य स्थानहरूमा बसोबास गर्ने हिन्दू धर्मावलम्बी विशेषतया नेपालीहरूको गोत्र हो | ऋषि शौनकको शिक्षा लिएकाहरु शौनक गोत्रीय बने | शौनक गोत्रीयहरु  आफूलाई शौनक ऋषिको सन्तान भन्ने गर्दछन | ऋषि शौनकका पूर्वज अयोध्यपति राजा दशरथका कुलगुरु बशिष्ठ हुन् | शौनक गोत्रका प्रवर  शौनक ,बशिष्ठ / परासर गरेर  तीन वटा हुन्छन यसैले यी तीन प्रवर शौनक ऋषिका पूर्वज र हाँगा हुन् | यसमा निम्न अनुसारका थर पर्दछन।   

१ पाल ,शाही ,शाह ,मल्ल,सिंह,बोगटी 

### पूर्वज
### संख्या
### शौनकले मान्ने विशेष पर्वहरू
श्रेणी:थरहरू
शाही

**शाही** नेपाल, भारत तथा अन्य स्थानहरूमा बसोबास गर्ने हिन्दू धर्मावलम्बी विशेषतया नेपालीहरूको थर हो । समाजमा रहेको मान्यता अनुसार मुगल (मुसलमान ) शासकहरूको निगाहाबाट मिलेको शाही पदवीमा रहने शासकहरूले शाही लेखे भन्ने छ । यस मान्यता अनुसार शाही र शाह मुगल शासक को निगाहा र अनुसरण अनुसार धारण गरेको पदबाट बनेको थर हो । मुगल शासकहरुका पनि शाह थर थिए र अहिले पनि छन् । नेपाली समाजका केही राजा रजौटाहरूले धारण गरेको शाह/शाही थर बि-स १५ औँ शताब्दी पहिले भेटिदैन  
। १५ औँ शताब्दी पहिले केही को खान ,केहीको चल्ल केही को थापा केहीको रावल केहीको ब्रह्म (बम) लेखेको भेटिन्छ र यिनका गोत्र देवता र बसोबास पनि भिन्न छन् । यी मध्ये केही लाई चल्ल केही लाई मगर केहीलाई मुसलमान केहीलाई थापा केहीलाई रावलबाट विकसित भएको भन्ने मान्यता पनि छ । जे जस्तो ब्याख्या भएपनि नेपाली समाजमा शाह र शाही लेख्ने केही कुल खानदान लाई राम्रै  ठकुरी मान्ने गरिन्छ । शाह र शाही लेख्ने सबैका कुलदेवता मष्टो गणका देबी देवता कुलदेवता छन् । भारतको उत्तराखण्ड राज्य बागेश्वर को कप्कोट क्षेत्रमा डोट्याल भनिनेहरू शाही थर लेख्छन ।
### शाह र शाही थर लेख्नेहरु भिन्न भिन्न पहिचानका
जानकारी अनुसार नेपाली समाजमा निम्न अनुसारको पहिचान भएका शाह र शाही भेटिन्छन ।

### पूर्वज
### संख्या
### शाहीले मान्ने विशेष पर्वहरू
श्रेणी:थरहरू
ओझा

**ओझा** नेपाल, भारत तथा अन्य स्थानहरूमा बसोबास गर्ने हिन्दू धर्मावलम्बी विशेषतया नेपालीहरूको थर हो। 
अत्रि ॠषिका सन्तान मानिने ओझाहरूका अत्रि र आत्रेय गोत्र छन। 
नेपालमा पुर्व मेची देखि महाकाली सम्म ओझाहरूको बसोबास रहेको भये पनि जनसंख्या यकिन भयेको छैन । 

वैदिक आर्य सम्प्रदायले मान्ने प्रायः सबै चाडपर्व हरूका साथै स्थान एवम् कुल परम्परा अनुसार स्थानीय चाडपर्वहरू फरक फरक मनाउछन। 

ओझा, अवस्थी,शाह ,मिश्र खतिवडा, पोखरेल, गौतमहरू सगोत्री हुन ।केही ठाउँमा अवस्थीहरूको वंशावली छुट्टै भये पनि बैतड़ी र डोटीमा एउटै पुर्वजका सन्तति ओझा र अवस्थी रहेका छन भने सबै ठाउँका ओझाहरूको गोत्र अत्रि वा आत्रेय एउटै भये पनि सुदूरपश्चिम डडेल्धुरा तिजाली गाउँमा परासर गोत्रिय ओझा परिवार पनि रहेको पाइन्छ। बैतडी र दार्चुलाका ओझाहरूका वंशज परिवार भारतको कुमाउँ तिर पनि प्रसारित भयेका पाइन्छन। 
नेपालकै मिथिला क्षेत्रमा बसोबास गर्ने मधेस मूलका ओझा र झा थरका पनि रहेका छन । कैयौ ठाउँमा ओझाहरूकै वंशजहरू जोशी थरका पनि छन। 

कसै कसैले स्थान विशेष संग जोडेर यो थर कायम भयेको भन्ने गरेका भये पनि विभिन्न विद्वानहरूले उपाध्याय शब्दको तदभव रूप ओझा हो भन्ने कुरा स्विकारेका छन। यो शब्दको निकटस्थ शब्द " ओजस्" पनि हो। 

श्रोत :जगदीश ओझा (जगन्नाथ आत्रेय)
कालिकोटे

**कालिकोटे** नेपाल, भारत तथा अन्य स्थानहरूमा बसोबास गर्ने हिन्दू धर्मावलम्बी विशेषतया नेपालीहरूको थर हो। 

उनीहरू खड्का र थापाको विभाजन हो । यिनीहरूको गोत्र आत्रेय गोत्र हुन्छ ।

### पूर्वज
### संख्या
### कालिकोटेले मान्ने विशेष पर्वहरू
श्रेणी:थरहरू