बाबु, आमा र छोरा

**बाबु, आमा र छोरा** नेपाली सुप्रसिद्ध फ्रायडवादी मनोवैज्ञानिक साहित्यकार विश्वेश्वरप्रसाद कोइरालाद्वारा लेखिएको उपन्यास हो । नेपाली भाषाको यो उपन्यास साझा प्रकाशनले बजारमा ल्याएको हो।  साहित्यकार बिपी कोइरालाले यस उपन्यास मार्फत व्यक्तिका दमित इच्छा, भावना एवं मनाद्वेगहरूलाई स्वतन्त्र आत्म निर्णय गर्न दिइनुपर्छ भन्ने सन्देश दिएका छन् ।

## कथा सारांश
यस उपन्यासको कथावस्तुलाई वृत्ताकारीय रूपमा विन्यास गरिएको छ । कान्छी पत्नी उमासँगको विवाह पछिका सन्दर्भहरूबाट कथालाई सुरूवात गरिएको भएपनि वास्तवमा सरल रूपमा हेर्दा कथा बाबुपात्रको प्रथम विवाहबाट सुरू भएको छ । काठमाडौंका वासिन्दा बाबुपात्र एक धनाड्य पारिवारिक पृष्ठभुमीका मानिस हुन् । उनको विवाह पश्चिम पहाडकी एक अनपढ तर गृहकार्य र कुराकानी गर्न सिपालु युवतीसँग हुन्छ । अत्यन्त मायालु पति र पतिलाई देवतासमान मान्ने पत्नी भएका कारण उनीहरूको वैवाहिक जीवन अत्यन्तै सुमधुर बितेको हुन्छ । विवाह भएको एक वर्षमै छोरा पनि जन्मिएपछि उनीहरूको जीवन झनै उत्साहपूर्ण बितेको हुन्छ । उनीहरूको जीवनमा कुनै कुराको अभाव थिएन । सबैले उनीहरूलाई भाग्यमानी दम्पतीको संज्ञा दिएका थिए । उनीहरूले छोरा शिवप्रसादलाई आफ्नो प्रेमको स्मारकको रपमा मानेका हुन्छन् । तर समय सधैं अनुकुल रहँदैन, अर्को सन्तानको रूपमा जन्मिएकी छोरी हुर्कन नपाउँदै मर्छिन् । छोरीको मृत्युको पीडा र प्रशव पीडाबाट जेठी मुक्तहुन सक्दिनन् र जीर्ण रोगी हुन पुग्छिन् । अझ लगातार अरू तीन सन्तान पनि नबाँचे पछि जेठी श्रीमती बिछ्यौनामा पर्छिन् । उनी दीर्घ रोगी भएपछि बाबुपात्र पनि श्रीमतीकै स्याहार सुसार गरी बस्छन् तर जेठी श्रीमती यस्तो चाहँदिनन् । उनी आफ्नो श्रीमान बाहिरी संसारमा रमाओस भन्ने चाहन्छिन् । पछि जेठी श्रीमतीले बाबुपात्रलाई विवाह गर्न आग्रह पनि गर्न थाल्छिन् । यस्तैमा उनीहरूको छोरा पढ्नको लागि वनारस जान्छ । छोरा वनारस गएको केही समयपछि जेठीको मृत्यु हुन्छ । वनारसबाट आमाको काजक्रिया गर्न आएको छोराले पनि बाबुलाई विवाह गर्न आग्रह गर्छ । आमाको काजक्रिया सकेर छोरा फेरि वनारस नै फर्किन्छ ।

वनारस हिन्दू विश्वविद्यालयमा अध्ययनरत रहँदा शिवप्रसादको सोही विश्वविद्यालयमा अध्ययनरत धरान घर भएकी एक नेपाली केटीसँग परिचय हुन्छ । शिवप्रसादले प्रथम भेटमै उनीसँग प्रेम प्रस्ताव त राख्छ तर भोलिपल्ट जवाफ दिन आएकी ती केटीलाई उसले बेवास्ता गर्नाले त्यो त्यतिकै सेलाउँछ । तर समयसँगै विस्तारै उनीहरूको मित्रता प्रेममा परिणत हुन्छ । एकदिन उनीहरूले गन्धर्व विवाह पनि गर्छन । विवाहको भोलिपल्ट आफ्नी श्रीमतीलाई फुपुको घरमा छोडेर शिवप्रसाद बाबुको विवाहका लागि सामान खरीदगर्न कलकत्ता जान्छ । यता त्यही दिन त्यस केटीको दाजु उसलाई लिन आउँछन् र फकाएर नेपाल लिएर जान्छन् ।

केटी नेपाल आएपछि उसको कुरा कसैले सुन्दैनन् । केटीका बाबुले यो विवाहलाई गुमेको खान्दानी शान पुन फिर्तागर्ने अवसरको रूपमा लिएका हुन्छन् । हुन त केटीले सबैलाई आफ्नो स्वयम्वर भइसकेको र आमालाई आफू गर्ववतीसमेत भएको कुरा बताउँछिन तर उनको कुरा कसैले सुन्दैनन् । केटीले घरभेटीको छोरालाई वनारस पठाएर शिवप्रसादलाई बोलाउन पठाउँछे तर उ पनि भेटिँदैन । आफ्नी प्रेमीकालाई नपाएर उ विरक्तिएर हिँडिसकेको हुन्छ । हरेक प्रयत्न गर्दा पनि असफल भएपछि केटी बाबुले खोजेको मानिससँग विवाह गर्न बाध्य हुन्छिन् ।

हुन त छोराले नै आग्रह गरेर बाबुलाई विवाह गर्न तयार बनाउँछ । दुलही आमाका लागि चाहिने सम्पूर्ण सामग्रीहरूसमेत छोराले नै भारतबाट पठाइदिन्छ तर बाबुको विवाह पश्चात छोरा एकाएक गायब हुन्छ । उसले त्यसपछि न त कुनै सन्देश पठायो न त बाबुको चिठीको उत्तर नै दियो । यता बाबु र नयाँ दुलहीको जीवन बिस्तारै अघि बढ्न थाल्छ । नयाँ दुलही मनमनै बाबुपात्रलाई अत्यन्तै घृणा गर्छिन तर पेटमा भएको बच्चाको लागि उनले सम्झौता गरेको मानेर पतिको सम्मान गरेको नाटक गर्छिन् । बाबुपात्रले आफू बाबु हुने भएको थाह त पाउँछन् तर त्यो बच्चा आफ्नो होइन भन्ने उनलाई थाह हुँदैन । समय भएपछि छोरा जन्मीन्छ । छोरा जन्मिने समयसम्म उनीहरूबिचको सम्बन्ध पनि केही सुमधुर भइसकेको हुन्छ । अर्को छोराको जन्मसँगै जेठो छोराको अभावमा उनीहरूको घरमा छाएको शुन्यता हटेको महशुस गर्छन् । तर यतिकैमा उनीहरूको जेठो छोरा पनि फिर्ता आउँछ । बाबुपात्र अत्यन्तै खुसी हुन्छन् । शिवप्रसादले आफू बेखबर भएकोमा बाबुसँग माफी माग्छ । उसलाई नयाँ आमा भेट्ने हतारो भएकोले कुद्दै आमाको कोठातिर जान्छ । आमाको रूपमा आफ्नी प्रेमीका उमालाई पाउँछ ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
श्रेणी:नेपाली साहित्य
श्रेणी:नेपाली भाषाका उपन्यासहरू
श्रेणी:नेपाली भाषाका पुस्तकहरू
श्रेणी:बिपी कोइरालाका कृतिहरू
श्रेणी:पुस्तकहरू