open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
आइएसबिएन

250px|right|आईएसबीएन
कुनै पनि पुस्तकको पछाडिको आवरण पृष्ठमा धर्सैधर्साको सानो बक्सामा राखिएका १० वा १३ वटा अङ्क नै **आईएसबीएन** हो । संसारमा मानिसका नामहरू बेग्लाबेग्लै हुन्छन, दुनियामा कसैको टेलिफोन नम्बर कसैसँग मिल्दैन, त्यसैगरी किताबै पिच्छे आईएसबीएन नम्बर पनि फरक फरक हुन्छन । विकशित देशहरूमा यही नम्बरका आधारमा इन्टरनेटबाट पुस्तक सम्बन्धी जानकारी प्राप्त गरिन्छ । 

संसारमा पहिलो पटक यस्तो नम्बर राख्ने चलन सन १९६६ मा बेलायतबाट सुरू भएको हो । त्यहाका ठूला पुस्तक प्रकाशक मध्येमा गनिने आरआर बुकरका प्रमुख विलियम हेनरी स्मिथले देशभित्रका प्रकाशकहरूको एउटा सम्मेलन आयोजना गरेर पुस्तकै पिच्छे बेग्लाबेग्लै नम्बर राख्ने चलन सुरूवात गर्नु भएको थियो । सन १९७२ देखि जर्मनीको राजधानी बर्लिनमा रहेको राष्ट्रिय पुस्तकालयलाई आईएसबीएनको मुख्य कार्यालय बनाइयो । संसारका विभिन्न देशका पुस्तकालयहरूलाई आईएसबीएन वितरणका लागि अधिकार दिन थालियो । युनेस्को लगायतका अन्तर्राष्ट्रियस्तरका शैक्षिक संस्थाहरू आईएसबीएनको सल्लाहकार समितिमा सदस्य छन । 

नेपालमा यसको सुरुवात सन २००० को जनवरी २६ तारिख देखि मात्र भएको हो । आईएसबीएन लिने नेपाल १५७ औ राष्ट्र हो । अहिले यो सङ्ख्या १६३ पुगिसकेको छ। त्रिभुवन विश्वविद्यालय केन्द्रीय पुस्तकालयको आईएसबीएन शाखामा रू. २५ तिरेर एउटा फारम भरेपछि तुरुन्तै नम्बर पाइन्छ । आईएसबीएन शाखाकी सुशीला प्रधानका अनुसार गत वैशाख १८ गतेसम्ममा १३ हजार ८३० वटा नम्बर वितरण भइसकेका छन । 

सन २०००मा आईएसबीएन मुख्यालयले त्रिवि पुस्तकालयलाई नम्बर वितरणको अनुमति दिदा सन! २००५ सम्ममा १० हजार वटा पुस्तक प्रकाशित हुने अनुमान गरेर सबैभन्दा सानो कोटा दिएको थियो। त्यतिखेर हाम्रो देशको नम्बर ९९९३३ थियो। चार वर्ष नबित्दै पाच हजारभन्दा बढी पुस्तक दर्ता भए। त्यसपछि सन! २००४मा एक लाख पुस्तकलाई नम्बर वितरण गर्ने गरी पाचवटा अङ्क भएको 'कन्ट्री नं.' ९९९४६ दियो। त्यसबेलासम्म आईएसबीएनको अङ्क १० वटा हुन्थ्यो। सन! २००७मा अन्तर्राष्ट्रिय स्तरका अन्य वस्तुहरूको नम्बर १३ वटा हुने भएकोले एउटै स्तरको बनाउनका लागि १३ वटा अङ्क कायम गरियो। त्यसपछि भने हाम्रो नं. ९९३७ भयो। सुरुको ९९३७ पछि आउने अङ्क प्रकाशकको नम्बर हो र त्यसपछिको अङ्क पुस्तकको क्रमाङ्क हो। 

पुस्तकालय प्रमुख भण्डारीका अनुसार आईएसबीएन नियमित रूपमा निस्कने पत्रिकाबाहेक पुस्तक, सिडी, प्रतिवेदन, इलेक्ट्रोनिक पब्लिकेशन आदिलाई दिने गरिएको छ। एउटै नाममा नियमित रूपमा प्रकाशित भइरहने पत्रिका, जर्नलहरूले आईएसएस नम्बर लिनुपर्दछ। नेपालमा भने अहिलेसम्म त्यसको शाखा स्थापना भएको छैन। यद्यपि करिब २५ वटा पत्रिका-जर्नलहरूले फ्रान्सस्थित आईएसएसएनको मुख्य कार्यालयमा इमेल पत्राचार गरी यस्तो नम्बर भने लिएका छन!।

श्रेणी:विज्ञान
कोर्फबल

कर्फबल/कर्फबल (Korfball) नेदरल्याण्डको राष्ट्रिय खेल पनि हो ।

कर्फबललाई सन् १९२८को ओलम्पिकमा पहिलोपटक प्रदर्शन खेलका रूपमा समावेश गरिएको थियो । यो खेलले युरोप, अमेरिका हुादै एसियामा पनि छाप जमाउन थालिसकेको छ । नेपाल भित्रिएको छोटो समयमा नै यो खेलप्रति युवाको आकर्षण बढ्न थालेको छ । 
बास्केटबलसँग तुलनात्मक रूपमा समानता देखिने यो खेलमा महिला र पुरुष खेलाडीको समान सहभागिता हुने भएकोले पनि यसप्रति युवाको आकर्षण बढ्दै गएको छ। कर्फबलको एउटा टिममा चार महिला र चार पुरुष खेलाडी हुन्छन् । कर्फबलमा खेलको अन्तर्राष्ट्रिय मान्यता अनुरूप महिला खेलाडीले घुडाभन्दा माथिको स्कर्ट प्रयोग गरिन्छ ।

thumbnail
बास्केटबलका बास्केटबलमा स्कोर हुन्छ भने कर्फबलमा गोल गरिन्छ । बास्केटबलमा जस्तै कर्फबलमा ११.६ फिट अग्लो पोलमा गोल गर्नुपर्छ । कर्फबल खेलाडीका लागि उचाइ लाभदायी पक्ष हो । युरोपेली खेलाडीहरू प्रायः अग्ला हुने भएकाले उनीहरूका लागि यो खेल तुलनात्मक रूपमा सहज हुने गर्दछ ।

छिमेकी देश भारतमा कर्फबल ३४ वर्ष अघि भित्रिएको थियो तर नेपालमा यो खेल भित्रिएको भर्खरै एक वर्ष भए पनि यो खेलप्रति रुचि राख्नेको सङ्ख्या भने बढ्दैछ । काठमाडौका विभिन्न स्कूल र कलेजहरूले आफ्ना वाषिर्क खेलकुद क्यालेन्डरमा कर्फबललाई पनि समावेश गर्न थालिसकेका छन् । काठमाडौाका रिब्स, लोयल्टी, आइडियल, गि्रनल्यान्ड, भेनस, पब्लिक माउण्ट ग्लोरी, जगत् मन्दिर, ह्वाइटफिल्डलगायत स्कूलहरूले कर्फबल प्रशिक्षण सुरु गरिसकेका छन् । 

नेपाल भित्रिएको छोटो समयमा नै कर्फबलले एसियन कर्फबल प्रतियोगितामा समेत सहभागिता जनाइसकेको छ । नेपाली खेलाडीले भारतीय प्रशिक्षक सचिन्दर कुमारको प्रशिक्षणमा छ महिनाको अभ्यासपछि एसियन कर्फबल प्रतियोगितामा सहभागिता जनाएको थियो । एसियन कर्फबल प्रतियोगितामा नेपाललगायत भारत, कोरिया, चीन, ताइपेई, हङकङ, पाकिस्तानका खेलाडीहरूको सहभागिता रहेको थियो । प्रतियोगितामा नेपाली र पाकिस्तानी महिला खेलाडीहरूले कर्फबलको पोशाक प्रयोग गर्न हिच्किचाहट प्रकट गरेका थिए । दोस्रो एसियन कर्फबलमा नेपाल र पाकिस्तानको यो पहिलो सहभागिता थियो । पाकिस्तानकी एक महिला खेलाडीले आफूलाई कर्फबल रमाइलो लागेको भए पनि यसमा प्रयोग हुने पोशाक भने केही असहज भएको बताएकी थिइन् । कर्फबलमा बास्केटबल जस्तै दौडनु, उफ्रनु र बल खोस्नुपर्ने हुनाले एसियाका केही देशका महिला खेलाडीलाई शुरुमा स्कर्ट प्रयोग असहज हुने गरेको छ ।

अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा कर्फबलका वाषिर्क ३१ वटा प्रतियोगिता हुने गरेको छ | २००८मा भारतको जयपुरमा असारको पहिलो हप्ता भएको दोस्रो एसियाली कर्फबल प्रतियोगितामा नेपालले सातौ स्थान हासिल गरेको थियो । पहिलो पटक कर्फबलको अन्तर्राष्ट्रिय खेलमा सहभागिता जनाएको नेपाली टिमले भारत, हङकङ, दक्षिण कोरियाजस्ता सशक्त टिमको सामना गर्नुपरेको थियो । एक महिनाको अभ्यासपछि सोझै एसियाली खेलमा सहभागिता जनाएको नेपालले भारत, हङकङ, दक्षिण कोरिया र पाकिस्तानसाग पराजय भोग्नुपरेको थियो । अन्य देशका अग्ला र अनुभवी खेलाडीका अगाडि नेपालका खेलाडीको जमात केही होचा र थोरै अनुभवी रहे पनि नेपालको प्रदर्शन प्रशंसित नै रहेको थियो । एसियाली प्रतियोगितामा नेपाललाई भारतले १६-१३ गोलले, दक्षिण कोरियाले १५-७ गोलले, हङकङले ३५-७ गोलले र पाकिस्तानले नेपाललाई १६-१३ गोलले हराएको थियो । 

एसियाली खेलमा नेपालकी खेलाडी भावना लामा सबैभन्दा कम उमेरकी खेलाडी बनेकी थिइन् । 

## विश्व प्रतियोगिता
सन १९७८ देखि हरेक ४ वर्षमा आयोजना हुन थालेको अन्तर राष्ट्रिय प्रतियोगिता का विजेता हरू देहाय वमोजिम छन|

श्रेणी:खेलकुद
श्रेणी:राष्ट्रिय खेलहरू
एफएम

250px|thumb|आवृत्ति मोड्युलेसन
250px|thumb|फ्रिक्वेन्सी मोड्युलेसन

अत्यधिक स्पष्ट रूपमा प्रसारण गर्न सकिने **एफएम** अर्थात् फ्रिक्वेन्सी मोड्युलेसन (FM) आवाजको आविष्कार एड्विन हावार्ड आर्मस्ट्रङ्गले गर्नुभएको हो। यो प्रविधि रेडियोका सर्टवेभ र मिडियम वेभ जस्तो प्राचीन नभए पनि दोस्रो विश्वयुद्धताका अमेरिकामा प्रयोगमा आइसकेको थियो। ध्वनी तरङ्गको फ्रिक्वेन्सी मोड्युलेट गर्ने हुनाले यसलाई फ्रिक्वेन्सी मोड्युलेसन भनिएको हो। मोडुलेसन अर्थात् फ्रिक्वेन्सीको कम्पन दरलाई स्पष्ट रूपमा सुन्ने बनाउनका लागि आवश्यकता अनुरूप बदल्न सकिन्छ। एफएम रेडियो भिएचएफ अर्थात् भेरि हाई फ्रिक्वेन्सी (उच्चतम ध्वनी तरङमा प्रसारण गरिन्छ। भिएचएफको रेडियो तरङ्गलाई प्रकाशसाग तुलना गर्न सकिन्छ। जस्तोसुकै सतहमा पनि सिधा रेखामा यात्रा गर्ने हुनाले सामान्यतया एफएमको प्रसारण च्यानल सीमित तर स्पष्ट हुन्छ। यसलाई परीवर्तन गरेर लामो दूरीमा यसको प्रसारण सुन्न पनि सकिन्छ। 

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:विज्ञान
अष्टिम्की चित्र

पश्चिममा थारू लोककला अन्तर्गत अष्टिम्की अर्थात् कृष्ण जन्माष्टमी चाडका अवसरमा बनाइने चित्र लाई अष्टिम्की चित्र भनिन्छ।

**अष्टिम्की चित्र** घरको पिढीको भित्तामा बनाइन्छ। थारू लोककला अध्ययन गरिरहनुभएका देवेन्द्र थुम्केलीले पौराणिक, सृष्टि तथा वर्तमान थारू चलनका चित्र गरी अष्टिम्की चित्रलाई तीन भागमा बाड्नुभएको छ। चतुर्भुज आकारमा बनाइने यस चित्रको किनारा अत्यन्त कलात्मक हुन्छ। चित्रको शीर्ष भागमा यस पर्वका नायक श्रीकृष्णको चित्र हुन्छ। त्यसको तल दायातर्फ सूर्य र बायातर्फ चन्द्रमाको चित्र हुन्छ। सोही लहरमा हातमा छाता लिएका पाच पुरुषको चित्र हुन्छ। यसलाई पाच पाण्डवको प्रतीक मानिन्छ। बनवासका क्रममा उहाहरू विभिन्न देश घुम्न जानुभएको झलक प्रस्तुत गर्दै उक्त चित्रमा उहाहरूले घाम पानीबाट जोगिन छाता लिनुभएको देखाइन्छ। दोस्रो लहरमा काधमा बन्दुक भिरेका सात जनाको चित्र हुन्छ। यसले सय भाइ कौरवको प्रतिनिधित्व गर्छ। कौरवहरू लडाइामा रुचि राख्ने भएकाले उक्त प्रतीक राखिएको हुनसक्ने विचार थारू संस्कृतिमा रुचि राख्नुहुने सिसहनिया-१, दाङ, देउखुरीका कामताप्रसाद चौधरीको छ। यही लहरमा कतै कतै सात महिलाको चित्र पनि बनाउने गरिएको र त्यसले द्रौपदीको प्रतिनिधित्व गर्ने गरेको जानकारी आफूले पाएको देवेन्द्र थुम्केलीले काठमाडौा विश्वविद्यालयका लागि २०६५ सालमा गर्नुभएको 'थारू लोककला' शीर्षकको अध्ययनमा उल्लेख गर्नुभएको छ। यसरी चित्र बनाउने व्यक्ति अनुसार चित्र फरक पर्न गएको पनि देखिन्छ। 

अष्टिम्की चित्रमा महाभारतसागै रामायणको कथा पनि समावेश गर्ने गरिएको देखिन्छ। बाह्र टाउका भएको 'बरमुरवा' अर्थात् रावणलाई चित्रको मध्य भागमा स्थान दिइएको हुन्छ तर उनले खराब पात्रको प्रतिनिधित्व गर्ने भएकाले त्यहा सिन्दूर टीका लगाइादैन। कसैले झुक्किएर त्यस चित्रको पूजा गरेमा उनका केटाकेटी खराब चरित्रका, रुन्चे आदि हुने विश्वास गरिन्छ। यसमा बिहेको डोली, डोलाको चित्र पनि हुन्छ। यसलाई राम र सीताको विवाहको प्रतीकको रूपमा लिइन्छ। बीच बीचमा मादले, नर्तकीहरूका चित्रले पनि ठाउ पाएका हुन्छन्। यसवाहेक हात्ती, घोडा, उाट, कुखुरा, वनजङ्गल, माछा, मयुर आदिको चित्रले पनि अष्टिम्कीमा ठाउा पाएका हुन्छन्। 

हिन्दू परम्परामा व्रहृमालाई सृष्टिकर्ता मानिए जस्तै थारू लोकोक्तिमा 'गुर्बाबा'लाई सृष्टिकर्ता मानिन्छ। सोही सृष्टिकथा पनि अष्टिम्की चित्रमा चित्रण गरिएको पाइन्छ। पृथ्वीमा जलैजलले भरिएको बेला गुर्बाबाले गाड्यौलालाई पातालमा माटो लिन पठाई पृथ्वीलाई थलमा परिणत गरेको कथा 'गुर्बाबाक् जल्मौटी' कथामा उल्लेख छ। सोही अनुसार गाड्यौला, कछुवा, गागटा, गोही, माछा, सर्प जस्ता प्राणीको चित्रले त्यस बेलाको सृष्टिको कथा बोक्छ। पृथ्वीलोकमा प्रलय हुादा गुर्बाबाले वेदलाई डुङ्गामा चढाई जोगाएको कथा अनुसार अष्टिम्कीको चित्रमा डुागाले पनि अनिवार्य स्थान पाएको हुन्छ। 

अष्टिम्की चित्र बनाउने चित्रकार दिनभरि निराहार बस्नुपर्ने चलन यस परम्पराको एउटा महत्त्वपूर्ण पाटो हो। यसलाई बिटुलो पार्न पाइदैन। यसले चित्रको धार्मिक महत्त्वमाथि थप प्रकाश पार्छ। निराहार नबस्नेले साझ यसको पूजा गर्छन्। केटाकेटीका लागि चित्र कोर्न छेउमा खाली ठाउ छुट्याइएको हुन्छ। यसले गर्दा केटाकेटीमा सानैदेखि चित्र कोर्ने अभ्यास बसाल्छ। यस किसिमको चित्र कोर्ने परम्परा पश्चिमी थारूहरूको अन्य चाडपर्वमा पाइदैन।

*साभारः http://www.gorkhapatra.org.np/mag/yubamanch.detail.php?article_id=77&cat_id=1  : अष्टिम्की चित्रमा थारू लोककला

श्रेणी:थारू संस्कृति
थामी जाति

**थामी** नेपालमा बसोबास गर्ने एक किरात जाति हो। थामी समुदायका मानिसहरूले आफूलाई "थाङ्‍मी" भन्न रुचाउँछन् । यो जातिका मानिसहरूले प्राकृत धर्म अङ्गालेको पाइन्छ जसलाई उनीहरू वोन या किराँत भन्ने गर्छन्।  थामी समुदायका मानिसहरू आफ्नै भाषा **थाङ्‍मी खाम** बोल्ने गर्दछन् । यो भोटबर्मेली परिवारमा पर्दछ ।

थामी जातिको बसोबास धेरैजसो दोलखा र सिन्धुपाल्चोक जिल्लामा रहेको पाइन्छ। तर छिटपुट रूपमा नेपालको ७३ जिल्लामा थामीहरू रहेका छन् भन्ने तथ्याङ्क छ। थामी जाति एउटा अलग प्रकारको रितिरिवाज र स‌ंस्कार बोकेको जाति हो। आफ्नै अलग धर्म भएका थामी जातिले कुलदेवताको रूपमा भुमे(भुम्या )को पूजा गर्दछन् र सबै कर्मकान्ड संस्कारहरू आफ्नै थामी गुरुद्वारा मौखिकरूपमा गर्ने गर्दछन्। यिनीहरूको मुख्य पेसा कृषि हो भने केहि थामीहरू काठसम्बन्धी (सिकर्मी), ढुङ्गासम्बन्धी (डकर्मी) र बाँस/चोयाका सामानहरू बनाउने कार्यमा पनि लागेको पाइन्छ । 
दोलखाका सुस्पा क्षमावती, सुन्द्रावती, सुनखानी, लापिलाङ, लामिडाँडा, कालिञ्चोक, बाबरे, आलम्पु, बिगु, खोपाचागु, लाकुरी डाँडा, आदि गाविसमा थामीहरूको अधिक जनघनत्व रहेको छ । 

सिन्धुपाल्चोकमा चोकटी , घोर्थली , धुस्कुन , पिस्कर, तौथली , राम्चे , कर्थली , गाउँ विकाश समितिहरूमा आत्यधिक बसोबास रहेको पाइन्छ। सिन्धुपाल्चोकमा रहने थामीहरूको रहनसहन परम्परा रितिरिवाज थर, गोत्र र केही भाषाका लवज दोलखका भन्दा केही फरक रहेको पाइन्छ। 

रामेछापका डढुवा, बेताली, प्रिती आदि गाविस र इलाम जिल्लाका गोरखे, नयाँवजार र जोगमाइ गाविसमा पनि थोरै सङ्ख्यामा  थामीहरूको बसोबास रहेको छ।

अरु जातिको तुलनामा थामी जातिको संस्कृति परम्परा धेरै भिन्न छ। जस्तो बाबुको विवाह नभैकन अथवा भागी विवाहबाट सन्तान भएमा सन्तानको विवाहको आघिल्लो दिन बाबुको विवाह गर्नुपर्ने। विवाह नभै मृत्यु भएमा किरिया (घेवा ) गर्दा पञ्चेबजा लगाएर विवाह फुकाउनु पर्ने। यस्ता लाखौं बाहिर नआएका संस्कारहरू छन् थामी जाति भित्र। तर पनि आजसम्म न सरकारले यसलाई संरक्षण गर्ने गमर्को गर्‍यो। न त हामी आफैँले प्रयास गर्न सकियो। आज रोजिरोटीको लागि सबै युवा शहरमा  छन्। गाउँघर प्राय शुन्य छ। आफ्नो भाषा बोल्ने क्रम घट्दैछ। 

अति सीमान्तकृत थामी जातिका थुप्रै बाजाहरूमध्ये मेर्कोङ-बाघको हाड बारादेवा पूजाका बेला बजाइने सुरबाजा हो। यसबाहेक पिचालिङ, टाके, थात्रा, ठेङका, बाखाराटाके, डम्फू, मुरली, मुर्चुङगा, बिनायो आदि हुन्।

## सन्दर्भ सामग्री
*थामी जातिबारे जानौं: सपना थामी

## यो पनि हेर्नुहोस
श्रेणी:नेपालका जनजातिहरू
श्रेणी:थरहरूथामी
बकुल

**बकुल** खुर्सानीका जस्ता साना, सेता र सुगन्धी फूल फुल्ने वनस्पति हो । यो सुन्तला रङका लाम्चा र साना फल फल्ने एक जातको रूख वा त्यसैको फूल भनेर चिनिन्छ । यसलाई मौलसिरी वा वकुल लेखेको पाइन्छ ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:एसियामा उत्पत्ति भएका फलफूलहरू
पाथी

**पाथी** आठ माना अटाउने भर्ने भाँडो हो । यो आयतन मापन गर्ने नेपाली परम्परागत नापका इकाई हो।
मुरीको बीसौँ अंश पनि पाथी हो ।
* १० मुठी = १ माना
* ८ माना = १ पाथी (४.५४५९६ लिटर) 
* २० पाथी = १ मुरी
## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## यो पनि हेर्नुहोस्
माना

**माना** दश मुठी बराबरको अनाज आदि भर्ने भाँडो हो । बोलीचालीमा यसलाई मानु पनि भनिन्छ ।
* १० मुठी = १ माना
* ८ माना = १ पाथी (४.५४५९६ लिटर) 
* २० पाथी = १ मुरी
## यो पनि हेर्नुहोस्
## सन्दर्भ सामग्रीहरू
तरबार

**तरबार** काट्ने काममा उपयोग हुने लामो, पातलो र धारिलो फलामे हतियार हो । यसलाई असि; खड्ग; तलवार पनि भनिन्छ ।
=तस्वीर=
धिमाल जाति

**धिमाल जाति** नेपालका आदिवासी जनजातिहरू हुन् । धिमाल जातिले उर्नी, तुन्जाई, ढोल, चाप्टा, गुमाना, बासुली, घुघुरूङ आदि प्रयोग गर्दछन् उर्नी तथा तुन्जाई यसजातिको लोपोन्मुख बाजा हो । तिनीहरू पूर्वी तराईको एक चीन-तिब्बती भाषिक जातीय समूह हो। तिनीहरू मुख्यतया नेपालको मोरङ र झापा जिल्ला र पश्चिम बङ्गालको दार्जिलिङ जिल्लामा बस्छन्। उनीहरूलाई दमक नगरपालिकाको "पहिलो नागरिक" को रूपमा सम्मान गरिन्छ।

## जातीयता र भाषा 
धिमल नेपालको एक आदिवासी समूह हो र चीन-तिब्बती समूहको हो। उनीहरूको अनुहारको विशेषता, भाषा र धार्मिक प्रचलनहरू लिम्बु जनता र तराईको कोच र उत्तरी पहाडी इलाकाको नजिक छन्। ती लिम्बू, कोच राजवंशी, थारू र किराती व्यक्तिहरूको चरित्रवान बानी, द्रुत स्वभाव र आक्रामकता पनि देखाउँदछन्। यद्यपि तिनीहरूको आफ्नै भाषा, संस्कृति र चलन छ।

धिमाल आफूलाई किराती वंशको मान्दछन्। ती पहाडका लिम्बू, राई, मेच र कोच मान्छेलाई आफ्ना भाइहरू मान्दछन्।

हजसन म्याचका अनुसार बोडो, कोच र धिमल जनजाति एकै जातका छन्; यद्यपि भाषाको तुलनाले त्यति नजिकको जडानलाई समर्थन गर्दैन, उनले थपे। उनले भनेका थिए कि "... तर बोडो र धुमल भाषा आदिम बाहेक मान्नु गाह्रो छ"।उनले यो पनि भने कि धिम्लाहरू “… जंगलीका घुमन्ते खेतीवालाहरू हुन्। युगौंसम्म स्मरणशक्ति वा परम्परालाई पार गर्दै तिनीहरू जंगली वा शिकारीको राज्य र गोठालोको राज्य भन्दा परिसकेका छन् र सामाजिक प्रगतिको तेस्रो वा कृषि तहसम्म पुगेका छन्। , तर त्यसो गर्न चीजहरूको पूर्व शर्तको साथ पूर्ण रूपमा टुक्रिएको जडानलाई संकेत गर्नका लागि…उनीहरूले दोस्रो बर्ष भन्दा बाहिर उही खेतमा कहिल्यै खेती गर्दैनन, वा चार छ वर्ष पछाडि उही गाउँमा रहदैनन "। उनले फेरि बार्टर प्रणालीलाई पहिचान गरे जुन उनीहरूलाई चाहिन्छ र आफैले उत्पादन गर्दैनन्।

धिमाल भाषा चीन-तिब्बती परिवारको एक हिस्सा हो। यो हिमालयको अर्को आदिवासी भाषा, टोटोको नजिकबाट सम्बन्धित छ।

## धर्म र संस्कृति 
तिनीहरूको प्रकृति धर्म किरात धर्मको धेरै नजिक छ। तिनीहरू प्रकृति र अरू घरका देवताहरूको पूजा गर्छन्। हडसनले उनीहरूको धर्मलाई प्रकृतिको धर्म भनेर चिनाए, वा मानिसहरुका प्राकृतिक धर्मको न मन्दिर न त मूर्ति नै छ; तिनीहरूको खेती परिवर्तन खेती को रूप मा; र "यस जातिले उनलाई आश्वासन दिन्छ कि उनीहरू एक पटक प्रमुखहरू थिए जब तिनीहरू मोरंगमा एकजुट भएर बसेका थिए"।

हडसनले चिनाएको यो धर्म हिन्दू धर्मभन्दा धेरै फरक छ किनकि उनीहरूको न त मन्दिर छ न मूर्ति नै। "समग्र, तिनीहरूको धर्म उस्तै आदिका युगको हो किनकि उनीहरुको बानी र बेहोरा"।

## धिमल जनसंख्या 
२०११ को जनगणना अनुसार नेपालमा झिम्ल जनसंख्या करीव १२ हजार थियो। भारतमा तिनीहरू पश्चिम बंगालको दार्जिलिंग जिल्लाको नक्सलबारी र हातिगीशाको सोह्र गाउँमा बस्छन्।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## यो पनि हेर्नुहोस्
श्रेणी:नेपालका जनजातिहरू
श्रेणी:जाति
तोप्केगोला जाति

तोक्पेगोला अर्थात् ढोक्प्या जाति नेपालको सुदुरपूर्वी हिमाली जिल्ला ताप्लेजुङ्को पापुङ भन्ने ठाउँमा बसोबास गर्ने तिब्बती जनजातिय समूह अन्तर्गत पर्ने जाति हो । तिब्बती भाषामा 'ढोक' भन्नाले गोठ र 'पा' भन्नाले'बस्ने' भन्ने हुन्छ। यस जातिका मानिसहरु परापूर्व कालमा चौँरी 
पाल्ने र प्राय गोठमा नै बस्ने भएकाले 'ढोक्प्या' अर्था गोठालो भन्ने अर्थमा 'ढोक्प्या' जातिको नामाकरण भएको पाइन्छ । यस जातिका मानिसहरु बीसौं शताब्दी तिर बसाईँ सरि हालको ठाउँमा आई बसोबास गरेको पाइन्छ । यो जातिले ढम्ङे, हृयाजिङ, लिङबू, काङकाङ, ङा, रादुङ, बुक्च्याल आदि लोक बाजाहरूको प्रयोग गरेको पाइएको छ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## यो पनि हेर्नुहोस्
श्रेणी:नेपालका जनजातिहरू
तुलसी दिवस

**तुलसी दिवस** (वास्तविक नाम **तुलसीप्रसाद जोशी**) नेपाली साहित्यकार तथा संस्कृतिविद् हुन्। यिनी सबैभन्दा सानो उमेरमा नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठानको प्राज्ञ बन्ने व्यक्ति हुन्।

तुलसी दिवसको जन्म सन् १९४१ जुलाईमा धनकुटामा महाप्रसाद जोशी र चण्डिकादेवी जोशीको जेठो छोराको रूपमा भएको हो। उनले माध्यमिक शिक्षा धनकुटाकै गोकुण्डेश्वर हाइस्कूलमा पढे र धनकुटा डिग्री कलेजबाट नेपाली साहित्यमा एम ए गरे।
त्यसपछि अमेरिका, जापान लगायतका विभिन्न विश्वविद्यालयबाट भाषा, संस्कृति र लोकवार्ता विषयमा विशेषज्ञता हासिल गरे।
यिनले नेपालमा विभिन्न समयमा प्राध्यापन गरेका छन् भने विदेशमा पनि विभिन्न पदमा रही भाषा र संस्कृति विषयमा काम गरेका छन्। 

कवितालाई अभिव्यक्तिको माध्यमद्वारा पनि बुझाउन सकिन्छ भन्ने मतको हिमायती तुलसी दिवस कवितालाई सुन्दर र सरल भाषामा, राम्रो र मिठो शैलीमा साथै कवितात्मक हाउभाउका साथ स्पष्टरूपमा अभिव्यक्त गर्ने विशिष्ट खुबी भएका कवि हुन्। तुलसी दिवसले नेपाली साहित्यको भाषालाई लोक भाषासँग सम्बन्ध गराउन धेरै महत्त्वपूर्ण योगदान दिए। यसका साथै लोकसंस्कृतिलाई आम जनजीवनसँग सम्बन्ध गराउनको लागि अथक र निरन्तर प्रयासरत् छन्। 

तुलसी दिवसले नेपाली साहित्यमा गीत, कविता, कथा लेखेका छन्। त्यसैगरी संस्कृति र लोक संगीत विषयमा दर्जनजति पुस्तक लेखेका छन्।
यिनले सङ्कलन गरेका कान्छी मट्याङ्ट्याङ लगायतका लोक गीतहरू एक समय निकै चर्चित थिए।

नेपाली लोककथा, नेपाली लोकबाजाहरू, अङ्रेजी र नेपाली, तुलसी दिवसका कविता, फोकटेल फ्रम नेपाल, तुलसी दिवसकी कविताएँ आदि यिनले लेखेका केही पुस्तकहरू हुन्। 
यिनले साहित्य, संस्कृति र संगीतको क्षेत्रका विभिन्न पुरस्कार पाएका छन्। सुप्रवल गोर्खाबाहू, एकेडेमी अवार्ड, इन्टरनेशनल इमिनेन्ट पोएट एवार्ड, दिनकर अन्तर्राष्ट्रिय साहित्य पुरस्कार लगायतका पुरस्कार यिनले पाएका छन्। 

उनले त्रिचन्द्र क्याम्पस र पद्मकन्या क्याम्पसमा लामो समय नेपाली भाषा प्राध्यापन पनि गरेका छन्। हाल उनी नेपाली लोकवार्ता तथा संस्कृति समाजको अध्यक्षको रूपमा कार्यरत् रहेका छन्। तुलसी दिवसलाई लीलध्वज थापा साहित्य प्रतिष्ठानले यस वर्षको साहित्य सम्मान प्रदान गरेको छ। नेपाली साहित्यको उत्थानमा उल्लेखनीय योगदान पुर्‍याएबापत् उनले यो सम्मान प्राप्त गरेका हुन्।
## शिक्षा
तुलसी दिवसले सन् १९७० मा त्रिभुवन बिश्व बिद्यालयबाट एम. ए. गरेका हुन्। सन् १९७४ र १९७८ मा लोकसंस्कृति बिषयमा अमेरिकाको इष्ट वेस्ट सेन्टर, हवाई राज्यबाट र सन् १९७६/१९७७ र १९९६ मा जापानको टोकियो बिश्व विद्यालयबाट लोक साहित्य र संस्कृति सम्बन्धमा उच्च क्षिक्षा हासिल गरेका हुन्| त्यसरी नै उनले गाकुसुमन बिश्व बिद्यालय टोकियो जापानबाट लोक बार्ता शास्त्रमा पोष्ट ग्राजुएट डिप्लोमाको शिक्षा पनि हासिल गरेका छन्।

## कार्य जीवन
तुलसी दिवस २१ वर्षको उमेरमा धनकुटा सांस्कृतिक प्रतिष्ठानको स्थापना गरी संस्थापक अध्यक्ष बनेका थिए भने चौबिस वर्षको उमेरदेखि नै धनकुटा कलेज, त्रिचन्द्र कलेज, पद्मकन्या कलेज र त्रिभुवन विश्व विद्यालयमा लोकसाहित्य सम्बन्धि प्राध्यापन शुरु गरिसकेका थिए। 

## प्रकाशित कृतिहरू‍‍
* नेपाली लोक कथा (सन् १९७५)
* नेपाली लोककथा केही अध्ययन (सन् १९७६)
* धिमाल प्रदर्शनकारी लोक संस्कृति (सन् १९७८)
* धिमाल लोकधर्म र संस्कृति (सन् १९८३)
* तुलसी दिवसका कविता (नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठान, सन् १९८४)
* Folk tales from Nepal (भारत, सन् १९९२)
* तुलसी दिवसकि कबिताएँ (न्यू दिल्ली, सन् १९९७)

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
*तुलसी दिवसको फेसबुक पेज

## यी पनि हेर्नुहोस्
* नेपाली साहित्य
* तुलसी दिवस रचनासूची

श्रेणी:धनकुटा जिल्लाका मानिसहरू
लेप्चा जाति

**लेप्चा मानिस** (; भारतको सिक्किम र नेपालको पूर्वी भागमा बसोबास गर्ने एक लोपोन्मुख आदिवासी समुदाय हो। धेरै लेप्चा पश्चिमी र दक्षिणपश्चिम भुटान, तिब्बत, दार्जिलिङ, पूर्वी नेपालको कोशी प्रदेश र पश्चिम बङ्गालका पहाडहरूमा पनि पाइन्छ। लेप्चा मानिसहरू चार मुख्य फरक समुदायहरू मिलेर बनेका छन्: सिक्किमको रेन्जोङ्मु; कालेबुङ, खरसाङ, र मिरिकको दमसाङ्मु; इलाम जिल्ला, नेपालको इलाम्मु; र दक्षिणपश्चिम भुटानमा सम्त्से र चुखाको प्रोमो।

## उत्पत्ति 
लेप्चा शब्द नेपाली शब्द लेप्चे को एक संस्करण मानिन्छ जसको अर्थ "नीच वक्ता" वा "अस्पष्ट बोली" हो। यो सुरुमा अपमानजनक उपनाम थियो तर अब नकारात्मक रूपमा देखिँदैन। लेप्चाको उत्पत्ति अज्ञात छ। तिनीहरू म्यानमार वा तिब्बतमा उत्पत्ति भएको हुन सक्छ तर लेप्चाहरू आफैं दृढतापूर्वक विश्वास गर्छन् कि तिनीहरू हालको स्थानमा कतैबाट बसाइँ सरेका छैनन् र यस क्षेत्रका आदिवासी हुन्।

## भाषा 
लेप्चाको आफ्नै भाषा छ, जसलाई लेप्चा पनि भनिन्छ। यो भोट-बर्मेली भाषा परिवारको बोडिश-हिमाली समूहसँग सम्बन्धित छ। लेप्चाहरूले आफ्नो भाषा आफ्नै लिपिमा लेख्छन्, जसलाई रोङ वा लेप्चा लिपि भनिन्छ, जुन तिब्बती लिपिबाट आएको हो।

## यो पनि हेर्नुहोस् 
* नेपालका जातिहरू
* लेप्चा भाषा

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:नेपालका जनजातिहरू
श्रेणी:भारतका जनजातिहरू
श्रेणी:हिमाली मानिसहरू
श्रेणी:सिक्किम
ल्होपा जाति

**ल्होपा** जाति नेपालको एक लोपोन्मुख आदिवासी समुदाय हो। ल्होपा जातिका मानिसहरू परम्परागत रूपमा टुङना, झ्याम्टा, ङहा आदि लोकबाजाहरूको प्रयोग गर्दछन्।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## यो पनि हेर्नुहोस्
श्रेणी:नेपालका जनजातिहरू
भोटे जाति

नेपालको उत्तरी हिमाली भेकको अग्ला अग्ला पाखामा वा हिमाली भेकमा पूर्व देखि पश्चिमसम्म फैलिएर बस्ने यस जातिलाई [तिब्बती जनजाति भनिन्छ । यिनिहरूको अधिकांश परम्परा, संस्कृति, चालचलन, धर्म तथा व्यवहार [तिब्बती भाषा|तिब्बत भोटिया सरह नै हुन्छ । जाडोबाट जोगिन दोचा तथा लामो पाखी घुँडा मुनि झर्ने लवेदा झैं कोट लगाउंछ्न् । यिनिहरूको मुख्य पेशा व्यापार हो साथै पशुपालन पनि गर्दछ्न् । यिनीहरु तिब्बत र नेपाल बीच व्यापार गर्दछ्न् । आफ्नो देशमा च्याङ्रा, भेडा, बोका, पाखी, कस्तुरी, गलैंचा, राडी, जिम्पु तथा अनेकौँ जडिबुटीहरूको व्यापार गर्दछ्न् ।

हिमाली क्षेत्रका तिब्बती जनजातिहरूले डम्‍ङेन्, ङाक्, धङ, बुक्स्याल, दरू, काङलिङ आदि लोक बाजाहरूको प्रयोग गर्दछन् ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## यो पनि हेर्नुहोस्
लिटो

लिटो/लीटो

गहुँ, मकै, भटमास र गेडागुडीलाई भुटेर बनाइएको पीठोबाट विषेशतः बाल बच्चालाई खुवाउन तयार गरिने हलुवा जस्तै लेदो परिकार |पीठोमा पानी अथवा दुध हालेर पकाए पछि लिटो तयार हुन्छ|

श्रेणी:परिकार
पसिना

**पसिना** छालाको भित्री पत्रमा रहेको ग्रन्थिबाट बन्छ। यो ग्रन्धिको काम शरीरको तापमानलाई नियन्त्रण गर्नु हो। छालाको माथिल्लो सतहमा नुनमुक्त पानी उत्पन्न हुन्छ र यही नै हो पसिना। सामान्यतया महिलाको दाजोमा पुरुष हरूमा धेरै पसिना आउछ |

**कसरी आउँछ पसिना **

पसिना आउनुका विभिन्न कारण छन्। खास गरेर छालाको श्वत ग्रन्थीहरू शरीरको भित्री भागमा, हत्केलामा र खुट्टाको पैतालामुनीतिर बढी मात्रामा हुन्छन्। ती श्वत ग्रन्थिहरू सक्रिय भएपछि बढी पसिना निस्कन्छ। यसरी निस्केको पसिना वाष्पीकरण भएर जान नसकेमा गन्ध आउन थाल्छ र विभिन्न समस्या देखा पर्दछन्। 

be-x-old:Пот

zh-yue:汗
सेभेन-ए-साइड

फुटबल खेलका लागि सामान्यतः एकातिर ११ जना र अर्कोतिर पनि ११ जना खेलाडी चाहिन्छ। अचेल भने फुटबल खेल्न कम खेलाडी भए पुग्ने भएको छ। अहिले विश्वमा चलेका कम खेलाडी पुग्ने फुटबल खेलहरूमा 'सेभेन-ए-साइड' र 'फाइभ-ए-साइड' छन्। 'सेभेन-ए-साइड'मा एउटा टोलीमा सातजना र अर्को टोलीमा पनि सातजना खेलाडी नै हुन्छन्। यसैगरी 'फाइभ-ए-साइड' भने एउटा टोलीमा पाँचजना र अर्को टोलीमा पनि पाँचैजना खेलाडी हुन्छन्। 

'सेभेन-ए-साइड' फुटबल खेलाउन सानो मैदान भए पुग्छ। यसको गोलपोष्ट पनि सानै हुन्छ। मैदानको लम्बाई ७५ मिटर र चौडाई ५५ मिटरको हुन्छ। गोलपोष्टको आकार पाँच मिटर चौडा र दुई मिटर अग्लो हुन्छ। 'जुनियर' र 'सब जुनियर' का लागि त खेल मैदान अझ साना हुन्छन्। सात-सातजनाले मैदानमा खेल्ने भए पनि प्रत्येक फुटबल टोलीमा दशजना खेलाडी हुनसक्छन्। एकजना प्रशिक्षक र एकजना प्रबन्धक रहन्छन्। यो खेल जम्मा ५० मिनेटको हुन्छ। ५० मिनेटमा खेल बराबरीमा सकिएमा पाँच-पाँच मिनेटको समय थपिन्छ। थपिएको समयमा पनि खेल बराबरी भएमा 'पेनाल्टी' हानेर जितहारको निर्णय गरिन्छ। यो फुटबल खेल्दा खेलाडी फेर्न पर्‍यो भने एउटा टिमले तीनजना खेलाडीसम्म फेर्न पाउँछन्। एकपटक फेरिएको खेडाली फेरि मैदानमा जान पाउँदैन। यो खेलमा अफसाइड पनि हुँदैन।

नेपालमा सबैभन्दा बढि प्रचलित "सेभेन-ए- साइड"  फुटबल नै हो। नेपालमा धेरैजसो ठाउँ भिरालो भएकाले यहाँ  ठुल्ठुला खेल मैदानको अभाव रहेको छ। यस्तो अवस्थामा धेरैजसो नेपालको पहाडि  भेगमा  यस्ता खेल खेल्ने र खेलाउदै आइरहिएको छ। यति मात्र नभएर सन् २००२मा नै नेपाल सेभेन-ए-साइड फुटबल महासंघको स्थापना पनि भइसकेको छ। यो महासंघले 'एसियन सेभेन-ए-साइड फुटबल महासङ्घ र विश्व फुटबल महासङ्घ, बेलायतबाट मान्यता पनि प्राप्त गरिसकेको छ। वि.सं. २०६५ साल चैत महिनामा काठमाडौंको दशरथ रङ्गशालामा सेभेन-ए-साइड फुटबलको अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगिता भएको थियो।

श्रेणी:फुटबल
कागज

**कागज** काठ, कपडा जन्य, घाँस वा अन्य तरकारी जन्य स्रोतहरूबाट निकालिएको सेलुलोज फाइबरलाई मेकानिकल वा रासायनिक रूपमा पानीमा प्रसोधन गरेर निकाली थिचेर सुकाइ तयार गरिने एक पातलो सामग्री हो। 

## इतिहास
कागजको आविष्कार हुनुअघि मानिसहरू ठूलठूला ढुंगा, शीला,भोजपत्र, छाला आदिमा कोरेर आफ्नो सामाजिक जीवन र रहनसहनसम्बन्धी चित्रण गर्ने गर्दथे। विस्तारै-विस्तारै मानव सभ्यताको विकास हुँदै गएपछि मानिसहरूलाई आफ्नो भाषा लेख्ने आवश्यकता महसूस हुन थाल्यो। र, यसैको परिणामस्वरूप कागजको आविष्कार हुन गएको हो। तर त्यतिखेर उत्पादन हुने कागज अहिलेको भन्दा बिल्कुलै भिन्न किसिमको हुने गर्दथ्यो। आधुनिक युगमा हामी जुन किसिमको कागज प्रयोग गर्दछौँ, त्यसको आविष्कार चाहीं चीनका बासिन्दाहरूले गरेका हुन्। रुखको बोक्रा र बाँसका मसिना चीराहरू प्रयोग गरेर उनीहरू सो कागज निर्माण गर्ने गर्दथे। पछि अरेवियनहरूले कागज बनाउने केही चिनियाँहरूलाई अपहरण गरेर लगी आफ्नै ठाउँमा कागज बनाउन लगाए। फलस्वरूप नवौँ शताब्दीतिर कागजको उत्पादन त्यहाँ पनि हुन थाल्यो। त्यसपछि १२ औँ शताव्दीतिर आएर कागजको उत्पादन युरोपियन मुलुकहरूमा पनि हुन थाल्यो। 

व्यापारिकरूपमा कागज उत्पादनको थालनी चाहीँ इटालीको 'फेबि्रयानो' भन्ने ठाउँमा सन् १७२६बाट भएको हो। तथापि विश्वमा अहिले सबैभन्दा बढी कागजको व्यापारिक उत्पादन फीनल्याण्डमा हुने गर्दछ।सन् १४५०मा आएर प्रेस तथा छापाखानाको आविष्कार भएपछि कागज उत्पादन र उपभोगको क्षेत्रमा पनि निरन्तर वृद्धि भइरहेको छ |

## यो पनि हेर्नुहोस्
* नेपाली कागज

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:कागज
सप्तर्षि

सप्तऋषि शब्द सप्त र ऋषि मिलेर बनेको शब्द हो । जसको अर्थ सात जना ऋषि भन्ने लाग्छ । ऋषिपञ्चमी को दिन अरुन्धती सहित सप्तऋषि को पूजा गरिन्छ  । 
## सप्तऋषि समूह
#कश्यप
#अत्रि
#भारद्वाज
#गौतम
#जमदग्नि
#वशिष्ठ 
#विश्वामित्र

श्रेणी:सप्तऋषि
रासायनिक सूत्र

**रासायनिक सूत्र** (chemical formula) या **अणुसूत्र** (molecular formula) कुनै रासायनिक यौगिक को यस प्रकार निरूपित गरिन्छ जसबाट थाहा हुन्छ कि त्यो यौगिक कुन-कुन तत्वहरु को कति-कति परमाणुहरु द्धारा मिलेर बनेको छ ।

उदाहरणको लागि मिथेन को सूत्र **CH४** हो जसले इंगित गर्छ कि मिथेन को अणु कार्बन एवं हाइड्रोजन को परमाणुहरूसँग मिलएर बनएको छ तथा मिथेनको एक अणु मा कार्बनको एक परमाणु तथा हाइड्रोजन का चार परमाणु हुन्छन्। तर यस सूत्रले यो थाहा हुँदैन कि कार्बनको एक परमाणु तथा हाइड्रोजन का यि चार परमाणु कुन प्रकारले र कसरि व्यवस्थित छन्। अर्थात यिनीहरु एक नै समतलमा छन् कि त्रिबिममा हुन्; यिनिहरु बिचमा भएका बन्धनहरु को बीचमा कति कोण छ; बन्धनहरु को लम्बाई कति छ? आदि को अणुसूत्रले कुनै पनि कुराको ज्ञान हुदैन।

## यिनलाई पनि हेर्नुहोस 
* संरचना सूत्र
* प्रयोगाधारित सूत्र या आनुभविक सूत्र (emperical formula)
* रासायनिक समीकरण
* रासायनिक प्रतीक (chemical symbols)
* चुनपानी

## बाह्य कडीहरू 
श्रेणी:रासायनिक सूत्र
श्रेणी:निरूपण
सामजिक न्याय तथा मानव अधिकार

**अधिकार फर सोसल जस्टिस एन्ड ह्युमन राइट्स** अमेरिकामा कार्यरत नेपालीहरूको गैह्रसरकारी संस्था हो । 
यसलाई अधिकार मात्र भनेर चिनिन्छ ।
 
अधिकार सन् २००५ जुलाईमा स्थापना भएको हो । 
अधिकारले वर्षेनि ५०० भन्दा धेरै नेपालीभाषीलाई स्वास्थ्य सेवाका अलावा निःशुल्क ट्याक्स, इमिग्रेशन, श्रम अधिकार, दोभाषे लगायतका कार्यशाला गोष्ठी र तालिम दिंदै आएको छ । 
यसको कार्यालय न्यूयोर्कमा छ।

श्रेणी:संघसंस्था
थ्याङ्कसगिभिङ् डे

**थ्याङ्कसगिभिङ् डे** इसाईहरूको एउटा प्रमुख चाड हो ।

यो अमेरिका र क्यानडामा मनाइन्छ । अमेरिकामा यो नोभेम्बरको चौथो बिहिबार र क्यानडामा दोस्रो सोमबार पर्छ । त्यसदिन सबै सरकारी कार्यालयहरु बिदा हुन्छन् । धेरैजसो कामदारले बिदा पाउँछन् ।  
### पृष्ठभूमी 
यो दिवस फसल (बाली) फलेको खुसीयालीमा मनाइने हो। यो भगवानलाई धन्यवाद दिन मनाउने थालिएको चाड हो । 

अमेरिकामा थ्याङ्कसगिभिङ् डेको भोलिपल्ट शुक्रबार पर्छ । उक्त शुक्रबारलाई ब्ल्याक फ्राइडे भनिन्छ। उक्त दिन धेरै पसलहरूले सामान निकै सस्तोमा बेच्छन् । यो अमेरिकामा सबैभन्दा बिक्रि हुने दिन हो ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:पर्व
श्रेणी:इसाई धर्म
हनुका

अङ्गुठाकार|हनुका
**हनुका** यहुदीको पर्व हो । यो पर्व ८ दिन लामो हुन्छ । यो पर्व डिसेम्बर १ साँझ शुरु भएर डिसेम्बर ९ साँझ सकिन्छ । 
तिहार जस्तो बत्ती बाल्ने यो पर्वमा प्रत्येक दिन साँझ मैनबत्ती बालिन्छ ।
अन्तर्राष्ट्रिय आप्रवास दिवस

**अन्तर्राष्ट्रिय आप्रवास दिवस** हरेक वर्ष डिसेम्बर महिनाको १८ तारिखका दिन मनाइन्छ । 
कामका लागि परदेश जाने र उनका परिवारको अधिकारका लागि यो दिवस मनाउन थालिएको हो।
## यो पनि हेर्नुहोस्
## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
श्रेणी:दिवसहरू
श्रेणी:संयुक्त राष्ट्र सङ्घका दिवसहरू
फ्री जाति

नेपालको एक आदिवासी समुदाय हो। 
फ्री जातिहरू मकवानपुर जिल्लाको फापरबारी, बेतिनी, ललितपुर जिल्लाको गोदावरी, चापागाउँ, लेले र काभ्रेपलाञ्चोक जिल्लाको धर्तिछाप, खनालथोक तथा सिन्धुपाल्चोक जिल्लाको केही स्थानमा न्यून संख्यामा बसोबास गर्दछन् ।
उपत्यकाको विभाजनअघि भक्तपुरका राजाका दरबारमा भान्छेका रूपमा काम गर्ने यो जातिलाई रातमा फिरी/फेरी लगाएर हिँड्ने भनी चिनिन्छ । आफूलाई क्षेत्री भन्न रुचाउने भए पनि यिनीहरूलाई नेपाल सरकारद्वारा सूचिकृत ५९ वटा आदिवासी/जनजातिको सूचीमा सूचिकृत गरिएको छ ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:जाति
हलोविन

**हलोविन** वा **ह्यालविन** (अल ह्यालज् इभिनिङको छोटकरी) विश्वका धेरै देशहरूमा प्रत्येक वर्ष अक्टोबर ३१ मा मनाइने पर्व हो। हलोविन इसाईहरूको चाड हो। हलोविन अक्टोबर महिनाको अन्तिम दिन मनाइन्छ। यो चाड इसाई धर्ममा प्रचलित छ। गर्मीको बिदाई गर्न यो चाड मनाइन्छ। यो चाड पश्चिमा देशहरूः संयुक्त राज्य अमेरिका, क्यानडा, स्कटल्यान्ड, आयरल्यान्ड, संयुक्त अधिराज्य, जर्मनी जस्ता देशमा बढी मात्रामा मनाइन्छ। यीबाहेक अरु देशमा पनि मनाइन्छ । यो चाड मनाउने देशको संख्या बढ्दो छ। 
आइरिस् (आयरल्यान्डका बासिन्दा) र स्कटिस् (स्कटल्यान्डका बासिन्दा)ले यो चाड उत्तर अमेरिका ल्याएका हुन्।
## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:चाडपर्वहरू
वालुङ जाति

ताप्लेजुङ जिल्लामा तमोर नदीको उदगम भाग सिरानमा रहेको शेर्पा  समुदायललाई र ओलाङचुङगोला **वालुङ जाति**को गढ मानिन्छ। पाँचओटा मुख्य वस्तीहरू ओलाङचुङगोला, यान्मा, घुन्सा, लेलेप आसपासका बस्ति हरू,याम्फुदिन र अन्य छ-सात स-साना वस्तीहरू मिलेर बनेको ओलाङचुङगोला क्षेत्रलाई स्थानीय भाषामा वालुङ पनि भनिन्छ। यी समुदायहरू 7 औं सताब्दीदेखि यस्वारपरा बसोबास गर्ने एक रैथाने शेर्पा जाती हो .. केही ले शेर्पा अलग भने पनि यी समुदाय शेर्पा समुदाय भित्र पर्ने समुह हो ... नेपाल मा वालुङलाई छुट्टै जाती नाम रआखे ता पनि यी समुदाय शेर्पा/भोटे समुदाय भित्र पर्ने जाती हो ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## यो पनि हेर्नुहोस्
श्रेणी:नेपालका जनजातिहरू
सहनाई

पञ्चै बाजाको मुख्य भुमिकामा रहेको **सहनाई** एक प्रकारको विशेष बाजा हो। यसलाई सनही, सनै, सनई, सहनाई वा सनाई पनि भनिएको पाइन्छ । मुरलीमा झैँ हरका आठवटा प्वालहरूमा औँला चाल्दै फुक्दै बजाइने यो बाजा निकै परिश्रमी लोक कलाकारहरूले मात्र बजाउन सक्छन्। विशेष गरी सिल्वर र पित्तलबाट निर्मित सनईले आठवटा प्वालको भाखा निर्माणबाट छत्तीस राग रागीनीयुक्त धूनहरू प्रस्फुटन गर्दछ।

सहनाई अर्थात् सनई नौमती बाजाको प्रमुख आकर्षण हो, जो जोडीमा हुन्छ र एकै बनावटमा हुन्छ। एउटा सनई औँला चाल्दै बजाउँदा अर्काले फुकेर सूर मात्र दिइरहन्छ । त्यसैले सूर दिने सनईलाई भाले सनई र औँला चाल्दै भाखा हालेर बजाइने सनईलाई पोथी सनई पनि भनिन्छ। ताडको पातबाट बनाएको नलले यसलाई बजाउन सहयोग गर्छ।

## यो पनि हेर्नुहोस् 
* नौमती बाजा

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
*केही सांस्कृतिक चिन्हारी

श्रेणी:बाजा
श्रेणी:नेपालका परम्परागत बाजाहरू
श्रेणी:बाजाहरू
श्रेणी:लोकसंस्कृति
अग्रवाल

**अग्रवाल** वा **अगरवाल** भारत र दक्षिण एसियामा ठूलो र प्रभावशाली समुदाय मध्ये एक हो। मुलत: उत्तर तथा पश्चिम भारतमा व्यापारी समुदाय भएपनि हालका दिनमा अग्रवालहरूले विभिन्न पेशा अङ्गालेका छन्। यो समुदायका व्यक्तिहरू प्राय: सफल उद्यमी हुने गरेका छन् र यिनीहरूको भारत, नेपाल र अन्य राष्ट्रको आर्थिक विकासमा ठूलो योगदान रहेको छ। 

विभिन्न ग्रन्थ र किंवदन्तीहरू पहिल्याउँदै जाँदा अग्रवालहरूको उत्पति सूर्यवंशी क्षत्रिय राजा अग्रसेनबाट भएको पाइन्छ। महाराजा अग्रसेनले आफ्ना प्रजाको हितमा वानिक धर्म अङ्गालेका थिए। अग्रवालको शाब्दिक अर्थ अग्रोहाबासी हो। अग्रोहा भारतको हरियाणा प्रदेशको हिसार नजिकै पर्ने शहर हो जुन एक किव्दन्ती अनुसार महाराजा अग्रसेनले बसाएका थिए। मुख्यत: अग्रवालहरू हिन्दू धर्मको वैष्णव पन्थका अनुयायी भएपनि १४% जतिले जैन धर्म अनुसरण गरेका छन्।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
श्रेणी:थरहरू
निरुपमा राव

**निरूपमा मेनन राव** (जन्म ६ डिसेम्बर १९५०) भारतीय विदेश सेवाकी एक सेवानिवृत्त अधिकारी हुन्, जसले ३१ जुलाई २००९ देखि ३१ जुलाई २०११ सम्म विदेश मन्त्रालयमा भारतीय विदेश सचिवको रूपमा कार्य गरी सकेकी छन्। उनी भारतीय विदेश सेवाको यस सर्वोच्च पदमा पुग्ने चोकिला अय्यर पछिकी दोस्री महिला हुन्। उनी १ अगस्त २०११ देखि ५ नोभेम्बर २०१३ सम्म संयुक्त राज्य अमेरिकामा भारतकी राजदूत रही सकेकी छन्।

आफ्नो जीवनकालमा उनले कैयौँ पदहरूमा रहेर काम गरिसकेकी छन्, जसमा - वासिङ्गटनमा प्रेस मामला मन्त्री, मास्कोमा मिशनकी उप-प्रमुख, विदेश मन्त्रालयमा संयुक्त सचिव (पूर्व एसिया), (बाहिरी प्रचार) जसमा उनलाई विदेश मन्त्रालयकी पहिलो महिला प्रवक्ता बनाइयो, कार्मिक प्रमुख, पेरू र चीनकी राजदूत र श्रीलङ्काकी उच्चायुक्त।

## प्रारंभिक जीवन 
निरूपमा रावको जन्म मलप्पुरम, केरलामा मीमपाट थरवाड़मा भएको थियो। उनका बुवा सेनामा थिए। उनले आफ्नो पढाइ बेगलोर, पुणे, लखनऊ, कून्नूर जस्ता विभिन्न सहरहरूबाट गरिन्। उनले बेङ्गलोरको माउण्ट कारमेल कलेजबाट सन् १९७० मा बीए (अङ्ग्रेजी) अनर्सबाट गरेकि थिइन्; त्यतिबेला यो कलेज मैसूर विश्वविद्यालयसँग सम्बद्ध थियो। पछि उनले महाराष्ट्रमा त्यो बेला मराठवाडा विश्वविद्यालयबाट चिनिने विश्वविद्यालयबाट अङ्ग्रेजी साहित्यमा परास्नातक डिग्री प्राप्त गरिन्। उनले सन् १९७३ मा अखिल भारतीय नागरिक सेवा परीक्षामा सर्वोच्च स्थान प्राप्त गरिन र भारतीय विदेश सेवासँग जोडिइन। 

### लेखन 
उनले 'रेन राइजिङ' नामक एक कविता सङ्ग्रह लेखेकी छन्। उनका कविताहरूलाई चीनियाँ र रूसी भाषामा अनुवाद गरिएको छ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
## बाह्य कडीहरू 
* प्रोफाइल विदेश मंत्री (भारत) वेबसाइट
* निरूपमा रावले विदेश सचिवको रूपमा पदभार ग्रहण गरिन् (अङ्ग्रेजीमा)

श्रेणी:भारतीय राजनीतिज्ञहरू
श्रेणी:सन् १९५० मा जन्मेका मानिसहरू
श्रेणी:केरलका मानिस
श्रेणी:महिला राजनीनिज्ञ
श्रेणी:चीनमा भारतका राजदूत
श्रेणी:भारतका विदेश सचिव
श्रेणी:भारतीय हिन्दू
श्रेणी:श्रीलंकामा भारतका उच्चायुक्त
श्रेणी:महिला राजदूत
कोट

*शरीरको माथिल्लो भागमा लगाईने बाक्लो कपडाको लुगा

*सामरिक प्रयोजन (सुरक्षा) निमित्त बनाइएको किला वा दुर्ग

संस्कृत शब्द 'कोट' का धेरै अर्थ बुझिन्छन्। तीमध्ये चुचुरोलाई बुझाउने 'कूट' शब्दबाट प्राकृत हुँदै 'कोट' शब्द आएको कुरा प्रा. बालकृष्ण पोखरेलबाट बताइएको छ। 'कोट' मूलतः राज्यको सीमा-सुरक्षानिमित्त बनाइएको किला वा दुर्ग हो। यसबाहेक उच्च चुचुरोमा रहेको स्थलविशेष पनि हो। जस्तो कि नेपालीमा कोटकी कालिका, कोटकी देवी-द्यौराली इत्यादि भन्ने चलन छदँैछ। त्यस्तै, राष्ट्रको सुरक्षाका लागि निर्मित किल्ला वा कोट अत्यावश्यक उपकरण हो। जसलाई 'दुर्ग' पनि भनिन्छ। 'दुर्ग' का किसिम वा प्रकार धेरै बताइएका छन्। विविध दुर्गहरूको चर्चा कौटलीय अर्थशास्त्र तथा मनुस्मृति आदिमा पाइन्छ। यहाँ वनदुर्ग, गिरिदुर्ग, मट्टीदुर्ग आदि मजबुत बनाइ राष्ट्रको सुरक्षा गर्नु, सहर बसाउनु इत्यादि भनिएको छ। साथै यिनमा गिरिदुर्ग, वनदुर्गको विशेष महत्त्व मानिएको पनि बुझिन्छ। राष्ट्रको सवलता र व्यवस्थित सुरक्षाको निम्ति लिच्छविकालमा कोट्ट -कोट)को रूपमा विभिन्न दुर्गस्थलहरू बनाइएको बुझिन्छन्। जसको व्यवस्थापन एवं संरक्षणनिम्ति 'कोट्टनायक' पद निर्धारण गरिएको पनि बुझिन्छ। लिच्छविकालिक अभिलेख प्राप्त कोट्ट -कोट)को अध्ययनबाट थाहा हुन्छ-त्यतिखेरका कतिपय कोटहरूको सीमा ठूलो बुझिन्थ्यो र त्यसको परिपालन, नीतिनियम निश्चित थियो। विस्तृत एरिया -क्षेत्र) लिएका ती कोटभित्र निर्धारित बस्ती बसाइएको पाइनुका साथै त्यहाँ खेतीपातीसमेत गरिन्थ्यो। अनि स्थिति बन्देजको मर्यादा कायम गर्न, व्यवस्थित नियम अपनाउन र नियम-व्यवहारमा ल्याउन 'कोट्टमर्यादा' कायम गरिएको बुझिन्थ्यो भन्ने कुरा धनबज्र बज्राचार्यले 'लिच्छविकालका अभिलेख' पुस्तकमा उल्लेख गरेका छन्।

यसरी नेपाली जनजीवनमा 'कोट' -कोट्ट)को ऐतिहासिकता पुरानो देखा परे पनि यहाँ 'कोट'को विशेष चलन वा व्यवहारिक विकास बाइसे-चौबीसे राज्यकाल (१५ औँ शताब्दीतिर)बाट हुन पुगेको देखिन्छ। यस समयमा तत्कालीन भुरे टाकुरे राजाहरू बैरीबाट संरक्षित हुन आफ्नो मूलथलो -राजधानी) का पहाडको समुचित टाकुरो छानी त्यहीं ठाउँ 'कोट'मा राजदरबार-गढी बनाउने परम्परा निकै चलेको, लोकपि्रय बनेको बुझिन्छ। फेरि कतैकतै मौसम अनुकूल वर्षे र हिउँदे अर्थात् गर्मी र जाडो समय मिलाई कोट र बेँसीमा राजदरबार पनि बन्न पुगे। यसप्रकार 'कोट' शब्दार्थको व्यवहारिकता विस्तारित हुँदै गयो र 'कोट' डाँडो वा पर्वतको चुचुरो भन्ने अर्थमा मात्र सीमित नभई नेपालका महत्त्वपूर्ण बस्तीहरूमा समेत जोडिन पुग्यो। -जस्तै : गल्कोट, चरिकोट, भीरकोट इत्यादि)। यसरी हेर्दा 'कोट' शब्द नेपाली लोकजीवनमा निकै जनपि्रय बनी प्रचलित हुनपुगेको यथार्थ अनुभूत हुन्छ।

श्रेणी:भूगोल
०

**०** देवनागरी लिपि मा प्रयुक्त हुने एक सङ्ख्या हो।  यसलाई शुन्य भन्छन्. अङ्ग्रेजी भाषा मा यसलाई जीरो (Zero) या 0 लेखछन.

एक गणित उदहारणको रूपमा ०लाई ०बाट घटाउँदा ० हुन्छ। **० - ० = ०**
रियाद

**रियाद** साउदी अरबको सबै भन्दा ठूलो सहर र यस मुलूकको राजधानी हो।

श्रेणी:सहरहरू
श्रेणी:साउदी अरब
श्रेणी:एसियाका सहरहरू
श्रेणी:राजधानी
डोरबहादुर विष्ट

नेपालका बहुप्रशंसित नृवंश र समाज-मानवशास्त्री हुन । 

ललितपुर जिल्लाको झरुवारासीमा जन्मेका उनले आफ्नो विषयमा मौलिक र प्रस्ट दिशानिर्देश गर्नसक्ने धेरै पुस्तकको रचनाकार पनि हुन। अङ्ग्रेजीमा प्रकाशित उनको "Fatalism and Development: Nepal's Struggle for Modernization" वहु चर्चित कृति मानिन्छ। विष्टको त्यही फ्याटालिज्म एन्ड डेभलपमेन्ट नामक किताब पढेरै नेपालका आदिवासी जनजाति, मधेसी, दलित, महिला, मुस्लिम, पिछडिएको र उत्पीडित क्षेत्रका अगुवाहरु नेपालमा रहेको जातीय, भाषिक, क्षेत्रीय, लिंगीय, धार्मिक, वर्गीय आदि विभेदविरुद्ध बुलन्द आवाज उठाउन थाले । वि.सं २०४८ सालमा जुम्ला पुगेका विष्टले चौधबीस क्षेत्रको विकास र सामाजिक रूपान्तरणमा निकै काम गरे ।  डिल्लीचौर गाविसको लासीमा कर्णाली इन्स्टिच्युट स्थापना गरे । विष्ट ०५२ पुस २५ गते सन १९९५ देखि घर (काठमाडौँ) जान्छु भनेर गाउँबाट हिँडेका उनको स्थिति अज्ञात रहेको छ ।

## प्रकाशित पुस्तक 
* फ्याटालिज्म एन्ड डेभलपमेन्ट
* पिपुल अफ नेपाल (सन् १९६७)
* हामी किराती-राई

## कहाँ हराए ? 
डोरबहादुर विष्टले कर्णाली इन्स्टिच्युटका सचिव पूर्णबहादुर बोहोरालाई संस्था जिम्मा लगाई २०५२ पुस २५ मा चौधबीस छोडेका थिए । त्यसको दुई दिनपछि पुस २७ गते नेपाल वायु सेवा निगमको जहाजबाट नेपालगन्ज पुगे तर घर नगई बर्दिया हुँदै कैलाली चिसापानी गएको अनुमान गरिएको छ । त्यहाँबाट उनी कता गए, त्यसयता अत्तोपत्तो छैन । । बेपत्ता भएपछि उनले बनाएका संरचना टुहुराजस्तै भए ।

## सन्दर्भ सामाग्रीहरू 
## बाह्य कडी 
* जीर्ण बन्दै डोरबहादुर सम्झाउने संरचना 
* बेपत्ता डोरबहादुर विष्ट र नेपालका बुद्धिजीवी
*कहाँ बिलाए विष्ट ?

*म अलप हुन चाहन्छु भन्ने डोरबहादुर कहाँ छन् ? 

श्रेणी:नेपालका समाजशास्त्रीहरू
श्रेणी:ललितपुर जिल्लाका मानिसहरू
खर

**खर** नेपालको पहाडमा पाइने एक प्रकारको पोथ्रा वनस्पती हो। यसलाई किसानहरूले घाँसको रूपमा पनि प्रयोग गर्दछन। खरलाई सुकाएर घरको छाना छाउन पनि प्रयोग गरिन्छ।

श्रेणी:नेपालमा पाइने वनस्पतिहरू
श्रेणी:पोथ्रा
श्रेणी:फूल फुल्ने वनस्पति
छाना

200px|thumb|right| खरले छाएको छाना
[thumb|230px|[टोकियो|टोक्योको घरका छतहरू]]
घरलाई हावा, पानी तथा घामबाट बचाउन बनाइने संरचनालाई छाना भनिन्छ । छानालाई भित्तामा अडिएको हुन्छ भने पिल्लरहरूले छतलाई सामान्यतया थाम्ने गर्दछन् । छाना भन्ने शब्दले अग्लो वा माथि भएको स्थानहरूलाई समेत जनाउँदछ ।

## परिचय 
भवनको सबैभन्दा माथिल्लो भागलाई छाना भनिन्छ । यसलाई मौसमको प्रभावबाट बच्नको लागि बनाइने गरिन्छ ।

## छानाको प्रकार 
मुख्यतयाः छाना तीन प्रकारको हुने गर्दछ । 
* सादा
* ढलान
* गोलो

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
श्रेणी:घरका विभिन्न भाग
प्रकाश

**प्रकाश** एकप्रकारको शक्ति हो।विकिरणको आखाले देख्न सकिने प्रभागलाई प्रकाश भनिन्छ|

१९ औँ शताब्दीको सुरुसम्म प्रकाश एक रहस्य नै थियो। प्रकाशले गर्दा उज्यालो हुन्छ भनी सबैले बुझेका त थिए तर त्यसको गुण थाहा थिएन। प्रकाशको भेद खोल्न कयौँ परीक्षण गरियो। एक महत्त्वपूर्ण परीक्षण थोमस यङको थियो। यङले परीक्षणपछि भने- प्रकाशले कण सरह नभई तरङ सरह व्यवहार गर्छ तर तबसम्म पनि प्रकाशको गति पत्ता लागेको थिएन। सन् १८७८मा भौतिकशास्त्री ए.ए. मिचेलसनले प्रकाशको गति मापन र प्रकाशको गति असीमित नभएको प्रमाणित गर्न एक परीक्षण गरे। उनी प्रकाशको गति मापन गर्न सकिने मान्यतामा थिए।

thumb

जसका लागि उनले क्याम्पस नजिकपर्खालमा दुई वटा ऐनालाई केही दूरीमा एक अर्काको आमुन्नेसमुन्ने पर्ने गरी राखे। एक ऐनामा परेको प्रकाश परावर्तित भई अर्को ऐनामा पर्ने गरी सन्तुलन मिलाईएको थियो। दुबै ऐनाबीचको दूरी ६०५.४०२९ मिटर थियो। त्यसपछि मिचेल्सनले एक मेसिनद्वारा पहिलो ऐनालाई प्रतिसेकेन्ड २५६ पटकको दरले घुमाउन सुरु गरे भने अर्को ऐनालाई पहिले कै अवस्थामा स्थिर राखे।

अब उनले एक लेन्सद्वारा स्थिर रहेको ऐनामा प्रकाश फोकस गरे र त्यहाँबाट परावर्तित भई प्रकाश घुमिरहेको ऐनामा ठोक्कियो। पहिलो ऐना जोरसँग घुमिरहेकोले थोरै मात्र प्रकाश परावर्तित भइरहेको थियो। मिचेल्सनले घुमिरहेको ऐनाले परावर्तित गरिरहेको प्रकाश मापन गर्दा ५.२३६ इन्च मात्र पाए। त्यसपछि उनले त्यस तथ्याङ्कको प्रयोग गरी प्रकाशको गति हिसाब गरे। मिचेल्सनले प्रकाशको गति एक लाख ८६ हजार ३८० माइल प्रतिसेकेन्ड हुन्छ भनेका थिए।

आधुनिक उपकरणले प्रकाशको गति एक लाख ८६ हजार २८७.३९७ माइल प्रतिसकेन्ड मापन गरेको छ। यसरी हेर्दा मिचेल्सनको गणना लगभग सही थियो।
## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
श्रेणी:विज्ञान
पोथ्रा

thumb|पोथ्रा
**पोथ्रा** नरम काण्ड भएका साना वनस्पतिहरू हुन्। यिनीहरूको कुनै पनि जमिनमाथिको भाग काठ जस्तो हुँदैन। पोथ्राहरू एक वर्षीय, दुई वर्षीय वा वहु वर्षीय हुन सक्छन्।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
विमानस्थल

, फिनल्यान्ड मा ताम्पेरे एयरपोर्ट]]
**विमानस्थल** हवाइजहाज अवतरण गर्न तथा उडान भर्नको लागि तयार परिएको संरचना हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
श्रेणी:सार्वजनिक पूर्वाधारहरू
श्रेणी:भौतिक संरचना
आमा दब्लम हिमाल

**आमा दब्लम** नेपालको उत्तर-पूर्वमा अवस्थित खुम्बु हिमशृङ्खलामा रहेको एक सुन्दर हिमाल हो ।

## चित्र दीर्घा

File:Amadblam (3).JPG|**आमा दब्लम**को मनोरम दृश्य
File:Nepal - Island Peak - 020 - Ama Dablam (499173450).jpg|**आमा दब्लम**को मनोरम दृश्य
File:Amadblam (1).JPG|**आमा दब्लम**को मनोरम दृश्य
File:Aamadablam.jpg|आमा दब्लम हिमाल
File:Amadablam and stupa.jpg|आमा दब्लम हिमाल र स्तुप

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:नेपालका अग्ला हिमालहरू
श्रेणी:कोशी प्रदेशका हिमालहरू
नाम्चे बजार

**नाम्चे बजार** नेपालको कोशी प्रदेशको सोलुखुम्बु जिल्लाको खुम्बु पासाङल्हामु गाउँपालिकामा अवस्थित एक गाउँ हो। यस पूर्व गाविसको क्षेत्रफल ४३१.३१ वर्ग किलोमिटर रहेको छ। यो खुम्बु क्षेत्रभित्र ३,४४० मिटर (११,२८६ फिट) को उचाइमा अवस्थित छ र पहाडको छेउछाउमा बसोबास गर्दछ। पर्यटन व्यवसायमा संलग्न अधिकांश शेर्पा नाम्चे क्षेत्रका हुन्। नाम्चे खुम्बु क्षेत्रको मुख्य व्यापारिक केन्द्र हो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या १५४० रहेको थियो जसमध्ये ८०७ पुरुष र ७३३ महिला रहेका थिए भने यहाँ ४८० घरधुरी रहेको थियो। नाम्चेका ६७ प्रतिशत जनता पर्यटन व्यवसाय, १३ प्रतिशत वैदेशिक रोजगारी, ८ प्रतिशत सेवा र ९ प्रतिशत विदेशी कृषिमा संलग्न छन्। यसको क्षेत्रफल ४३१.३१ वर्ग किलोमिटर रहेको छ।

यो खुम्बु पासाङल्हामु गाउँपालिकाको वडा नम्बर ५ हो।

## भूगोल 
नाम्चेको ठीक पश्चिममा ६,१८७ मिटर (२०,२९९ फिट) उचाइमा कोङ्दे रि र पूर्वमा ६,६२३ मिटर (२१,७२९ फिट) मा थम्सेर्कु छ।

## यातायात 
नाम्चे बजारलाई नियाल्ने डाँडामा स्याङबोचे विमानस्थल (३,७५० मिटर/१२,३०३ फिट) छ। यो अब यात्री उडानहरूको लागि प्रयोग गरिँदैन, यद्यपि रुसी हेलिकप्टरहरूले कहिलेकाँही कार्गो उडानहरू गर्छन्। निकटतम खुला विमानस्थल तेन्जिङ-हिलारी विमानस्थल हो, जुन गाउँबाट १३ किलोमिटर दक्षिणमा अवस्थित छ।

## पर्यटन 
शनिबार बिहान गाउँको बीचमा साप्ताहिक बजार हुन्छ। तिब्बतको दैनिक बजार पनि हुन सक्छ जहाँ लुगाफाटा र सस्तो चिनियाँ उपभोग्य वस्तुहरू बिक्रीका लागि मुख्य वस्तुहरू हुन्छन्।

नाम्चेमा सन् १९९५ अक्टोबरमा थामे नजिकै खोलिएको नजिकैको थामे–नाम्चे जलविद्युत् आयोजना (६०० किलोवाट) बाट विद्युत् उत्पादन भइरहेको छ।

## चित्र दीर्घा

Namche Bazaar-18-Gebetsfahnen-2007-gje.jpg
Namche Bazaar-40-2007-gje.jpg
Namche Bazaar-56-Waschplatz-2007-gje.jpg
Namche Bazaar-Gompa-18-innen-Moench-2007-gje.jpg
Namche Bazaar, Buddhist monk, Buddhist monastery, Nepal.jpg
Namche Bazaar-Tibetermarkt-18-2007-gje.jpg
Namche Bazaar, Terraces, Nepal.jpg

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
श्रेणी:नेपालका प्रमुख पर्यटकीय स्थलहरू
श्रेणी:सोलुखुम्बु जिल्लाका ठाउँहरू
रेडियो एन्टेना

ले तरङ्ग सम्प्रेषणका लागि प्रयोग गरेको एन्टेना ]]
**रेडियो एन्टेना** विद्युतचुम्बकीय तरङ्गहरूलाई प्रेषण तथा प्राप्तगर्न प्रयोगगरिने उपकरण हो।
बगलिस

जुत्ता लगाउदा खुट्टाको कुरृकुच्चा जुत्ताको भित्र पसाउन प्रयोग गरिने प्लास्टिक, धातु वा काठबाट बनेको पातलो तर च्याप्टो सामान

thumb
thumb|right
हीरादेवी वाइबा

thumb|**हीरादेवी वाइबा**
**हीरादेवी वाइबा** सन् १९७०को दशककी चर्चित पूर्वेली ठेट लोकगायिका हुन्। उनी दार्जिलिङकी हुन्। खर्साङको अम्बोटियाको संगीतकार परिवारकी सदस्य उनले भारतमा नेपाली गीतमा उचाइ हासिल गरेकी थिइन। उनले ४० वर्षको गायन अवधिमा करिब ३ सय गीत गाएकी थिइन। 
## गायन 
उनको गायनको सुरुवात खर्साङमा सन् १९६६मा रेडियो नेपालका लागि दुई गीत गाएर भएको थियो। खर्साङस्थित अल इन्डिया रेडियोमा उनले सन् १९६३ देखि सन् १९६५ सम्म उद्घोषकका रूपमा काम गरेकी थिइन। 
'फरिया ल्याइदेछन् त्यही पनि राता .....' बोलको गीत उनको निकै चर्चित छ। उनले दर्जनौं गीत रेकर्ड गराएकी छन्। त्यसबाहेक दर्जनौं तामाङ सेलो गीत पनि उनका परिचयका रूपमा लोकप्रिय छन्। रेडियो नेपालमा पनि उनले धेरै गीत गाएकी छन्।

उनी अल इन्डिया रेडियोकी एक मात्र पहिलो ग्रेडकी नेपाली गायिका भएकी थिइन।
 
उनको तस्बिर अङ्कित दुई गीति एल्बम भारतको विख्यात कम्पनी एचएमभी, कोलकाताबाट सन् १९७४ र सन् १९७८मा निस्केका थिए।

## पुरस्कार 
गायनकै लागि उनी भारत र नेपालका विभिन्न पुरस्कारबाट पुरस्कृत भएकी थिइन। उनले नेपाली एकेडेमी, दार्जिलिङबाट सन् १९८६मा मित्रसेन पुरस्कार, गोर्खा शहिद सेवा समिति लाई फटाइम एचिभमेन्ट अवार्ड, सिक्किम सरकारबाट सन् १९९६मा मित्रसेन स्मृति पुरस्कार पाएकी थिइन।

उनले 'वर दौडी जाँदा, पर दौडी जाँदा केको रङ्ग लाग्यो मलाई ....' लोकगितका लागि सन् २००१को दार्जिलिङ गोरखा पार्वत्य परिषद् (दागोपाप)बाट अगमसिंह पुरस्कार पाएकी थिइन्। यी दुवै गीत सन् १९६६ तिरका हुन्।

उनलाई २०६६ सालमा ५१ हजार नेपाली रूपैयाँको मधुरिमा फूलकुमारी महतो सम्मान, नेपालबाट सम्मानित गरिएको थियो। उनले नेपालकै साधना सम्मान पनि पाएकी थिइन।

## बसोबास 
दशक अघिदेखि उनी भारतको दार्जिलिङ छोडेर सिलगुढीनजिककदमतालास्थित भानु नगरमा बस्दै आएकी थिइन्।
 
सन् २००८मा उनले आफ्नै घरमा पिताका नाममा एसएस वाइबा इन्टरनेसनल म्युजिक एन्ड डान्स एकेडेमी खोलेकी थिइन। 
उनका एक छोरा र एक छोरी छन्। 
## निधन 
सन् २०११ जनवरी १८ बिहान आगो ताप्ने क्रममा शरीरमा आगो सल्किएपछि उनी घाइते भइन। दार्जिलिङमा हिउँ परेका कारण सिलगुढीमा शीतलहर भएर जाडो बढेको थियो। उनी घरमा एक्लै थिइन। आगोबाट उनी गम्भीर घाइते भइन। उनको घुँडामाथिको आधाभन्दा बढी भाग जलेको थियो। स्थानीयवासीको सहयोगमा तत्काल नजीकैको उत्तर बङ्गाल मेडिकल कलेज पुर्‍याइएको थियो। उनको अस्पतालमै जनवरी १९ बिहान निधन भयो। उनी ७१ वर्षकी थिइन।

### सन्दर्भ सामग्रीहरू:
## बाहिरी लिङ्कहरू
* शान्ति र हीरादेवी रहेनन्

श्रेणी:गायिका
श्रेणी:कलाकार
श्रेणी:विकी विमिन एडिटाथन २०१८ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू
श्रेणी:दार्जिलिङ जिल्लाका मानिसहरू
अशोक स्तम्भ, दिल्ली

अशोक स्तंभ मौर्यवंशी चक्रवर्ती सम्राट **अशोक महान**ले ३ शताव्दी ईपूमा बनाएका थिए । यो दिल्लीको महरौली क्षेत्रमा, कुतुब मीनार नजिक स्थित छ । किम्बदन्ती यो छ कि, कुतुब मीनारको तल्ला पनि सम्राट अशोकले नैं बनाएका थिए, पछि कुतुबुद्दीन ऐबकले यसमा अरबीमा आयतहरू अनि नक्काशी गराएका थिए। महरौलीमा सम्राट चन्द्रगुप्त मौर्यले महान भारतीय वैज्ञानिक अनि गणितज्ञ वाराहमिहिरले अनुसन्धानको लागि प्रयोगशाला बनाएका थिए, जसको नामाकरण उनको नाममा मिहिरावली गरियो जो कि समयको साथ महरौली भयो।

श्रेणी:दिल्ली
इन्डिया गेट

**इन्डिया गेट** (भारत द्वार) नयाँ दिल्लीको राजपथमा स्थित ४३ मीटर अग्लो द्वार हो। यस द्वारको निर्माण प्रथम विश्वयुद्ध र अफगान युद्धमा शहीद भएका सैनिकहरूको स्मृतिमा गरिएको थियो। सैनिकहरूको स्मृतिमा यहाँ एउटा राइफलमाथि सैनिकको टोपी लगाइएको छ जसको चारै कुनामा सदैव अमर जवान ज्योति प्रज्वलित रहन्छ।

## शिलालेखहरू
 यसका भित्ताहरूमा हजारौँ शहीद सैनिकहरूका नामहरू खोपिएका छन्। यसको सबभन्दा माथि अङ्ग्रेजीमा लेखिएको छ।

## बाहिरी सूत्रहरू 
* गूगलको जालस्थलमा सेटेलाईट चित्र
* रातमा इण्डिया गेट 
* Delhi Travel Guide 

## यो पनि हेर्नुहोस्
श्रेणी:स्थापत्य
श्रेणी:दिल्ली
किराँत काल

**किराँत काल** नेपालको इतिहासको एक काल खण्ड हो, जुन समयमा नेपालमा किराँतीहरूले शासन गर्दथे। प्रथम किराँती राजा यलम्बरले **किराँत अधिराज्य**को स्थापना गरेका थिए। काठमाडौँ उपत्यकामा पाइएका नि‍योलि‍थि‍क उपकरणहरूबाट यो थाहा पाइन्‍छ कि‍ नेपालमा मानि‍सको बसोबास कम्‍ति‍मा पनि‍ ९ हजार वर्ष पहि‍लादेखि‍ हुँदै आएको छ| यसले देखाएको छ कि मानिसहरू जुन शायद किराँत जातिका थिए लगभग २५०० वर्ष अगाडि यहाँ बसोबास गर्दथे। पुर्खाको कथन अनुसार हामी नौलाख किराँती जंगली र पहाडीहरूको एक भुमिपुत्र मुलबासी हो, जुन मध्य एसिया, भारत र हिमालयबाट आएर बस्न थाले। नेपालमा २७  देखि ३२ किराँत राजाहरूले करिब ८०० वर्ष शासन  गरे भन्ने कुरा विभिन्न  ऐतिहासिक  स्रोतहरूमा उल्लेख गरिएको छ ।  ति किराँत राजा का सन्तानहरू मध्ये मा सुनुवार,  राई, लिम्बु, याक्खा,  आदि इत्यादी जो नेपालमा मूल बासिको रुप मा चिनिन्छ। किराँतहरूको सम्पूर्ण दाजु, भाईहरु राजा हुने चलन चल्ती लाई किराँत शासन भनिन्छ: सबै ३२ किराँत राजा को एक सूची तल दिइएको छ ।
# राजा श्री यलम्बर - ९० वर्ष, 
# राजा श्री पेलं - ८१ वर्ष, 
# राजा श्री मेलं - ८९ वर्ष, 
# राजा श्री चंमिं - ४२ वर्ष, 
# राजा श्री धस्कं - ३७ वर्ष, 
# राजा श्री वलंच - ३१ वर्ष ६ महिना, 
# राजा श्री हुतिं - ४० वर्ष ८ महिना, 
# राजा श्री हुरमा - ५० वर्ष, 
# राजा श्री तुस्के - ४१ वर्ष ८ महिना, 
# राजा श्री प्रसफुं - ३८ वर्ष ६ महिना, 
# राजा श्री पवः - ४६ वर्ष, 
# राजा श्री दास्ती - ४० वर्ष, 
# राजा श्री चम्ब - ७१ वर्ष, 
# राजा श्री कंकं - ५४ वर्ष, 
# राजा श्री स्वनन्द - ४० वर्ष ६ महिना, 
# राजा श्री फुकों - ५८ वर्ष, 
# राजा श्री शिंघु - ४९ वर्ष ६ महिना, 
# राजा श्री जुलम् - ७३ वर्ष ३ महिना, 
# राजा श्री लुकं - ४० वर्ष, 
# राजा श्री थोरम् - ७१ वर्ष, 
# राजा श्री थुको - ८३ वर्ष, 
# राजा श्री वर्म्म - ७३ वर्ष ६ महिना, 
# राजा श्री गुंजं ७२ वर्ष ७ महिना, 
# राजा श्री पुस्क - ८१ वर्ष, 
# राजा श्री त्यपमि - ५४ वर्ष, 
# राजा श्री मुगमम् - ५८ वर्ष, 
# राजा श्री शसरू - ६३ वर्ष, 
# राजा श्री गंणं - ७४ वर्ष, 
# राजा श्री खिम्बुं - ७६ वर्ष, 
# राजा श्री गिरीजं - ८१ वर्ष, 
# राजा श्री खुरांज - ७८ वर्ष, 
# राजा श्री जितेगस्ती - ८५ वर्ष
काठमाडौँ पछि बनेपा, धुलिखेल, पाँचखाल केहि वर्ष राज्य गरेको प्रमाण भेटिन्छ त्यस पछि वल्लो किरात कोईच सुनुवारहरूले भोटेकोशी देखि दुधकोशी सम्म राज्य गरेको थिए सन् १७६८ पछि पृथ्वीनारायण शाहले वल्लो किराँत का कोइच राजासँग लडाई नगरी मुखिया पद दिने संझौता गरे पछि वल्लो किराँत सबै नेपाल राज्यमा गाभिएको थियो
माझ किराँत खम्बुवानका खम्बुहाङहरू लाई पनि राइ पद दिएर खम्बुवानलाई पनि नेपाल राज्यमा 
गाभे भने पल्लो किरात    का  लिम्बुहरू पृथ्वीनारायण शाह सग   धेरै समय सम्म  लडाई गर्दा पनि हारजित नभए  पछि लिम्बु हाङ (राजा) र पृथ्वीनारायण शाह बिच नुनपानी  सन्धि गरि लिम्बु  हाङ्हरु लाइ  सुब्बा पद दिई संझौता गरी पल्लो किराँत  लिम्बुवानलाई पनि नेपाल राज्यसँग गाभे ।

## सन्दर्भ सूची
श्रेणी:नेपालको इतिहास
श्रेणी:महाभारतका राज्यहरू