open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
युधिष्ठिर

**युधिष्ठिर** प्राचीन हिन्दु महाकाव्य *महाभारत*का मुख्य पात्रहरूमध्ये एक र पाँच पाण्डवहरूमध्ये ज्येष्ठ दाजु हुन्। उनी इन्द्रप्रस्थकी रानी कुन्ती र मृत्यु तथा न्यायका देवता यमराजका पुत्र थिए। उनी सुरुमा इन्द्रप्रस्थ र पछि कुरु राज्यका राजा बनेका थिए। उनका भाइहरू क्रमश: कर्ण, भीमसेन, अर्जुन, नकुल र सहदेव थिए। 

राजा पाण्डुलाई लागेको श्रापका कारण सन्तान हुन नसकेपछि, उनकी जेठी पत्नी कुन्तीले धर्मदेव (यमराज) को आह्वान गरी युधिष्ठिरलाई जन्म दिएकी थिइन्। युधिष्ठिरको *धर्म* (नैतिकता र सद्गुण) मा अटुट विश्वास थियो, त्यसैले उनलाई कुरु वंशको युवराज छानिएको थियो। तर, लाक्षागृहको घटनापछि उनलाई मृत मानिँदै र उनका भाइ दुर्योधनलाई नयाँ उत्तराधिकारी नियुक्त गरिएको थियो। पछि उत्तराधिकारको विवादका कारण राज्य दुई भागमा बाँडिएको थियो। युधिष्ठिरले मरुभूमि जस्तो बाँझो भाग प्राप्त गरेका थिए जसलाई उनले पछि भव्य इन्द्रप्रस्थ सहरमा रूपान्तरण गरेका थिए।

पाण्डवहरूले पाञ्चालकी राजकुमारी द्रौपदीसँग बहुपति विवाह गरेका थिए, जो पछि इन्द्रप्रस्थकी साम्राज्ञी बनेकी थिइन्। युधिष्ठिरले राजसूय यज्ञ सम्पन्न गरेपछि, उनका ईर्ष्यालु भाइ दुर्योधन र मामा शकुनीले उनलाई पासा खेल्न निमन्त्रणा दिएका थिए। खेलका सिपालु शकुनीले युधिष्ठिरलाई छलपूर्वक उनको राज्य, धन-सम्पत्ति, भाइहरूको स्वतन्त्रता, द्रौपदी र स्वयं आफैँलाई पनि दाउमा थाप्न लगाएर हराउन सफल भएका थिए। खेलपछि, पाण्डव र द्रौपदीलाई १३ वर्षको वनवास पठाइएको थियो, जसमा अन्तिम एक वर्ष 'अज्ञातवास' बस्नुपर्ने सर्त थियो। वनवासको क्रममा युधिष्ठिरको परीक्षा उनका दैवी पिता यमराजले (यक्षका रूपमा) लिएका थिए। अज्ञातवासको समयमा, युधिष्ठिरले 'कङ्क' नामक ब्राह्मणको भेष धारण गरी विराट राजाको दरबारमा सेवा गरेका थिए।

युधिष्ठिर कुरुक्षेत्र युद्धमा विजयी पाण्डव पक्षका नेता थिए र उनले शल्य जस्ता प्रतिष्ठित योद्धाहरूलाई पराजित गरेका थिए। उनले ३६ वर्षसम्म कुरु राज्यमा शासन गर्दै त्यसपछि सन्न्यासको घोषणा गरेका थिए। महाकाव्यको अन्त्यमा, उनी आफ्ना भाइहरूमध्ये एकमात्र यस्ता व्यक्ति थिए जो आफ्नो मर्त्य शरीरसहित जीवितै स्वर्ग प्रस्थान गरेका थिए।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
## बाह्य कडीहरू 
*
* *महाभारत* का व्यक्ति र कथाहरू

श्रेणी:महाभारतका पात्रहरू
श्रेणी:पाण्डवहरू
गान्धारी

**गान्धारी** प्राचीन हिन्दू महाकाव्य महाभारतकी एक महत्त्वपूर्ण नारी पात्र हुन्। उनलाई मुख्यतः धृतराष्ट्रकि पत्नी तथा दुर्योधनकी आमाको रुपमा चिनिन्छ। उनलाई गान्धार राज्यकी राजकुमारी र राजा सुबलकी पुत्रीका रूपमा परिचय गराइएको छ र पछि कुरु राज्यकी रानी बन्छिन्। गान्धारीको विवाह कुरुका दृष्टिविहीन राजा धृतराष्ट्रसँग भएको थियो। आफ्ना पतिप्रति ऐक्यबद्धता जनाउन उनले स्वेच्छाले जीवनभर आँखामा पट्टी बाँध्ने निर्णय गरिन्। दिव्य ऋषि व्यासको चमत्कारिक वरदानबाट उनी १०० छोराहरूकी आमा बनिन्, जो 'कौरव'का रूपमा चिनिन्छन्। तीमध्ये सबैभन्दा जेठा छोरा दुर्योधन महाकाव्यका मुख्य प्रतिनायक हुन्।

आफ्ना सय छोराहरूका अतिरिक्त गान्धारीकी दुशला नामकी एक छोरी पनि थिइन्। उनका भाइ शकुनीले पाण्डवहरूविरुद्ध दुर्योधनका षड्यन्त्रहरूमा मुख्य भूमिका खेलेका थिए। भगवान शिवकी परम भक्त गान्धारीलाई महान सद्गुण र नैतिक शक्तिकी महिलाका रूपमा चित्रण गरिएको छ, जसले आफ्ना छोराहरूलाई विनाशकारी मार्गबाट रोक्न निरन्तर प्रयास गरिरहिन्। उनले द्रौपदीको अपमान र कुरुक्षेत्र युद्धअघिको शान्ति वार्ता जस्ता महत्त्वपूर्ण क्षणहरूमा दृढताका साथ आफ्नो आवाज उठाएकी थिइन्।

दुर्योधनका कार्यहरूको निन्दा गरे तापनि कौरव र पाण्डवहरूबीचको लामो दुश्मनीले अन्ततः विनाशकारी कुरुक्षेत्र युद्ध निम्त्यायो, जहाँ गान्धारीका सबै छोराहरू मारिए। युद्धपछि, उनी युद्धको विभीषिकाबाट पीडित महिलाहरूको आवाज बनिन्। पाण्डवहरूको विजय धर्मसम्मत भएको स्वीकार गर्दै उनले उनीहरूलाई श्राप दिइनन्। तर, आफ्नो अथाह पीडाका कारण उनले भगवान कृष्णलाई श्राप दिइन्। कृष्णसँग युद्ध रोक्न सक्ने ईश्वरीय शक्ति हुँदाहुँदै पनि उनले युद्ध हुन दिएको भन्दै गान्धारीले उनलाई दोषी ठहऱ्याइन् र यादव वंशको पतन हुने भविष्यवाणी गरिन्। युद्धको केही समयपछि गान्धारी अन्य कुरु वृद्धहरू—धृतराष्ट्र, विदुर र कुन्तीसँगै वनप्रस्थान गरिन्। उनले आफ्ना अन्तिम दिनहरू कठोर तपस्यामा बिताइन् र अन्ततः डढेलोमा परेर उनको मृत्यु भयो।

गान्धारीलाई हिन्दू परम्परामा पतिव्रता नारीको आदर्श मानिन्छ। उनको घोर तपस्याले उनलाई महान आध्यात्मिक शक्ति प्रदान गरेको विश्वास गरिन्छ। सुरुमा एक शान्त पात्रका रूपमा देखिएकी गान्धारी पछि युद्धको समयमा महिलाहरूले भोग्नुपर्ने पीडाको शक्तिशाली प्रतीकका रूपमा परिणत भइन्। गान्धारीले प्रदर्शन गरेको मौन शक्ति र उनको नैतिक दृढताले अहिंसात्मक वा निष्कृय प्रतिरोधले कसरी व्यापक प्रभाव पार्न सक्छ भन्ने कुरालाई दर्साएको पाइन्छ। उनको विरासत मातृप्रेम, दाम्पत्य निष्ठा र निःस्वार्थ त्यागको प्रमाणका रूपमा आज पनि जीवित छ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
श्रेणी:महाभारतका पात्रहरू
श्रेणी:धार्मिक
श्रेणी:अफगानिस्तानमा हिन्दु धर्म
शकुनी

**शकुनी** हिन्दु महाकाव्य महाभारतका प्रमुख खलपात्रहरू मध्ये एक हुन्। उनी गान्धार राज्यका राजकुमार थिए र आफ्ना पिता सुबलको मृत्युपछि त्यहाँका राजा बनेका थिए। उनी गान्धारीका भाइ र कौरवहरूका मामा थिए।

चतुर र धूर्त पात्रका रूपमा चित्रण गरिएका शकुनीले आफ्ना भतिजाहरू, विशेष गरी ज्येष्ठ भतिजा दुर्योधनलाई आफ्ना दाजुभाइ—पाण्डवहरू—विरुद्ध षड्यन्त्र रच्न निरन्तर सहयोग गर्दथे। शकुनीले नै युधिष्ठिरसँग पासाको खेल खेलेका थिए, जुन महाकाव्यको एक अत्यन्तै महत्वपूर्ण र प्रभावकारी घटना मानिन्छ। आफ्नो छलकपट गर्ने कलाको प्रयोग गरी उनले दुई पटक खेल जित्छन् जसले गर्दा पाण्डवहरू वनवास जान बाध्य हुन्छन् र कौरवहरूको सत्ता सुदृढ हुन पुग्दछ। कौरव र पाण्डवहरूबीच भएको कुरुक्षेत्र युद्धका क्रममा, शकुनीलाई सबैभन्दा कान्छा पाण्डव सहदेवले वध गर्छन्।

## नामोत्पत्ति र उपनामहरू 
संस्कृत शब्द *शकुनि*को अर्थ 'ठूलो पन्छी' हुन्छ, जुन प्रायः गिद्धलाई बुझाउन प्रयोग गरिन्छ। यही नाम भएका अन्य पात्रहरूमा एक नाग, एक ऋषि, राजा इक्ष्वाकुका छोरा, र हिरण्याक्षका छोरा एक असुर (जो वृकासुरका पिता थिए) पर्दछन्। उनका पितृनाम (बाबुको नामबाट बनेका) उपनामहरूमा *सौबल, सौबलक, सौबलेय, सुबलज* र *सुबलपुत्र* पर्दछन्। गान्धार क्षेत्रका भएका हुनाले उनलाई *गान्धारपति, गान्धारराज, गान्धारराजपुत्र* र *गान्धारराजसुत* पनि भनिन्थ्यो। यसका साथै शकुनीका अन्य प्रमुख उपनामहरूमा *पर्वतीय* (पहाडबाट आएका) र *कितव* (जुवाडे) पर्दछन्। उलूक उनका छोरा थिए, जसले कुरुक्षेत्र युद्धका क्रममा सन्देशवाहकको रूपमा काम गरेका थिए। महाकाव्यको *अश्वमेधिक पर्व* मा शकुनीका अर्का छोराको पनि उल्लेख छ, जो कुरुक्षेत्रको युद्धमा जीवितै रहँदै पछि गान्धारका राजा बन्छन्। अर्जुनको अश्वमेध सैन्य अभियानका क्रममा ती छोराले अर्जुनसँग युद्ध गर्छन् र पराजित हुन्छन् तर शकुनीकी विधवा रानीले आग्रह गरेपछि अर्जुनले उनलाई मृत्युदण्डबाट बचाएका थिए। शकुनी आफ्नी दिदीसँगै कुरुको राजधानी हस्तिनापुर आएका थिए। विवाह सम्पन्न भएपछि शकुनी गान्धार फर्किए।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
श्रेणी:महाभारतका पात्रहरू
दुर्योधन

**दुर्योधन**, जसलाई **सुयोधन** पनि भनिन्छ, हिन्दु महाकाव्य *महाभारत*का मुख्य खलपात्र हुन्। उनी कुरु वंशका राजा धृतराष्ट्र र रानी गान्धारीका सय छोराहरू अर्थात् कौरवहरूमध्येका जेठा छोरा हुन्। उनको जन्म एक चमत्कारिक तरिकाले भएको थियो र उनको जन्मको समयमा अशुभ लक्षणहरू देखिएका थिए। दुर्योधन हस्तिनापुरमा हुर्किएका थिए र पछि त्यहाँका युवराज बनेका थिए। आफ्ना दाजुभाइ—पाँच पाण्डवहरू—प्रतिको जन्मजात स्वार्थ, डाह र शत्रुताका कारण दुर्योधनले उनीहरू विरुद्ध बारम्बार षड्यन्त्र गर्दछन्। यसमा उनलाई उनका मामा शकुनी, वफादार मित्र कर्ण, भाइ दुःशासन र अन्धा तथा मोहग्रस्त पिता धृतराष्ट्रले साथ दिएका थिए।

दुर्योधनको ईर्ष्या कुख्यात जुवाको खेल (पासा खेल) मा चरमोत्कर्षमा पुग्छ, जहाँ उनले पाण्डवकी रानी द्रौपदीको अपमान गर्छन्। यस घटनाले दोस्रो पाण्डव भीमलाई एक दिन दुर्योधनको तिघ्रा फुटाउने प्रतिज्ञा गर्न बाध्य तुल्याउँछ। पछि, शकुनीको सहयोगमा दुर्योधनले पाण्डवहरूलाई छल गरेर उनीहरूको राज्य त्याग्न र निर्वासनमा जान बाध्य पार्छन्। पाण्डवहरूले तेह्र वर्षको वनवास पूरा गरेपछि पनि उनले उनीहरूको राज्य फिर्ता दिन अस्वीकार गरर्छन्, जसले प्रत्यक्ष रूपमा कुरुक्षेत्र युद्ध निम्त्याउँछ।

युद्धको समयमा दुर्योधनलाई भीष्म, द्रोण, कर्ण र शल्य जस्ता प्रख्यात योद्धाहरूले समर्थन गरेका थिए। जब सङ्घर्ष चरमोत्कर्षमा पुग्यो र उनका धेरैजसो मुख्य समर्थकहरू मारिन्छन्। दुर्योधन युद्धको मैदानबाट भाग्छन् र एक जादुई शक्तिले सुरक्षित तालभित्र लुकन बाध्य हुन्छन्। पाण्डवहरूले उनलाई फेला पार्छन् र उनी अन्तिम द्वन्द्वका लागि सहमत हुन्छन्। यसरी उनले आफ्ना मुख्य प्रतिद्वन्द्वी भीमलाई रोज्छन्। दुर्योधनसँग उत्कृष्ट युद्ध कौशल भए तापनि भीमले नियम विपरीत उनको तिघ्रामा प्रहार गरेपछि उनी अन्ततः पराजित हुन्छन्। गम्भीर रूपमा घाइते र अपमानित भए पनि दुर्योधन अन्त्यसम्म विचलित नभई आफ्ना मित्र अश्वत्थामालाई बाँकी कौरव सेनाको सेनापति नियुक्त गर्छन्। अश्वत्थामाद्वारा गरिएको अन्तिम प्रतिशोध पछि दुर्योधनको चोटका कारण मृत्यु हुन्छ।

दुर्योधनलाई कलियुगको दानवी स्वरूप कलिको अवतार मानिन्छ (जो देवी काली भन्दा भिन्न हुन्)। उनी आफ्नो वीरता, महत्वाकांक्षा, युद्ध कौशल र *क्षत्रिय धर्म* (योद्धाको आचारसंहिता) को पालनका लागि परिचित छन्; यद्यपि, महाकाव्यमा उनलाई एक अहङ्कारी, ईर्ष्यालु र कमजोर निर्णय क्षमता भएको व्यक्तिको रूपमा चित्रण गरिएको छ, जसले कृष्णको ईश्वरीय स्वरूपलाई अस्वीकार गर्दछ। दुर्योधनलाई *उरुभङ्ग* र 'वेणीसंहार' जस्ता धेरै कृतिहरूमा प्रमुखताका साथ प्रस्तुत गरिएको छ, जहाँ उनको चरित्रलाई कारुणिक र त्रासदीपूर्ण तत्वहरूका साथ विस्तार गरिएको छ। 

## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
## बाह्य कडीहरू 
* महान व्यक्तित्वका रूपमा कर्ण
* आधुनिक भारतीय समाजमा कर्ण र दुर्योधनको मित्रताको सान्दर्भिकता
* दुर्योधनको दृष्टिकोणबाट

श्रेणी:महाभारतका पात्रहरू
श्रेणी:कौरवहरू
मैनबत्ती

**मैनबत्ति** मैनमा धागो राखेर बनाईएको बत्ति हो ।

श्रेणी:प्रकाशका साधन
लालटेन

thumb|लालटेन

**लालटेन** मटितेल हालेर बालिने, चिम र उझिन्डो (झुन्ड्याउने) भएको एक प्रकारको बत्ती हो। लालटेन शब्द अङ्ग्रेजी शब्द 'ल्यान्ट्रिन'बाट आएको हो। फ्रान्सेली शब्द 'ल्याटिन'बाट अङ्ग्रेजी शब्द 'ल्यान्ट्रिन' आएको हो जसको अर्थ 'दीप वा मशाल' हुन्छ। यो ल्याटिन शब्दपनि सम्भवत ग्रीक भाषाबाट आएको हुनुपर्दछ। यो शब्दको वैकल्पिक उत्पत्ति प्रसङ्ग भने 'ल्यान्थर्न' शब्दसँग सम्बन्धित मानिएको छ र यो शब्दको अर्थ प्राचीन कालमा सिङले बनाइएका झ्यालहरू भन्ने बुझिन्छ।

## इतिहास
लालटेनको इतिहास पन्ध्रौँ शताब्दी ताकादेखि सुरु भएको मानिन्छ। तत्कालीन समाजमा रातभर हुने अशान्तिबाट समाजलाई जोगाउन रातीराती पालोपहरा दिन खटिएका व्यक्तिले उज्यालोका लागि जोगाएर मैनबत्ती बाली बोकेर हिड्न यसको विकास गरिएको थियो। त्यसपछि यसको प्रयोग जहाजलाई सङ्केत दिन र उज्यालोको काम लिन हुन थालेको थियो। सुरुवाती समयमा कागजबाट लालटेन बनाइन्थे तर पछि धातु र सिसाको प्रयोग हुन थालेको हो। मैनबत्ती सँगसँगै मटितेल समेत हालेर बाल्न मिल्ने लालटेन बनाउन सुरु गरिएको थियो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
श्रेणी:प्रकाशका साधन
समाजवाद

**समाजवाद** एक राजनीतिक र आर्थिक प्रणाली हो जहाँ उत्पादन, वितरण र विनिमयका साधनहरूको स्वामित्व वा नियमन सामूहिक रूपमा गरिन्छ, सामान्यतया राज्य वा जनताद्वारा। समाजवादको लक्ष्य भनेको सामाजिक समानतालाई बढावा दिनु, वर्गभेदलाई कम गर्नु र सम्पत्ति र स्रोतहरूलाई जनसंख्यामा समान रूपमा वितरण गर्नु हो। यस प्रणालीले प्रायः अर्थव्यवस्थाको सहकारी व्यवस्थापन र निजी लाभभन्दा सार्वजनिक स्वामित्वलाई जोड दिन्छ, जसको उद्देश्य व्यापक समुदायको कल्याणलाई प्राथमिकता दिनु हो।

## परिचय 
"समाजवाद" एउटा यस्तो आर्थिक ब्यवस्था हो जहाँ देशको संपुर्ण अर्थतन्त्रको स्वामित्व पुर्णतया सरकारमा निहित हुन्छ जसलाई सामाजिक स्वामित्व पनि भनिन्छ। यस्तो आर्थिक राजनीतिक ब्यबस्था अंगिकार गर्ने राष्ट्रलाई समाजवादी राष्ट्र भनिन्छ। स्वामित्व भन्नाले बस्तुको उत्पादन, नियन्त्रण र व्यवस्थापन आदि पर्छन्। सामाजिक स्वामित्वका पनि विभिन्न प्रकारहरू हुन्छन् जस्तै:-साझा स्वामित्व, सहकारी संस्थान, प्रत्यक्ष सार्बजनिक स्वामित्व र राज्यद्वारा संचालित स्वतन्त्र संस्थान आदि जनाउँछ। तर समाजवादको निश्चित परिभाषा यिनै स्वामित्वका प्रकारहरूमा फरक फरक हुनसक्छ।

## हाल विश्वमा समाजवादी ब्यबस्था भएका देशहरू 
यी राष्ट्रहरूलाई कम्युनिस्ट राज्यहरू पनि भनिन्छ जहाँ कम्युनिस्ट पार्टीहरूको एकदलीय शासन छ। उनिहरूले मार्क्सवाद-लेनिनवाद मान्छन र आफैलाई समाजवादी घोषणा गरेका छन्। चिन पुंजीबादमा फर्केकोछ । अहिले ठ्यक्कै समाजबादी मुलुक भन्न  गाह्रो छ ।
#चीन
#क्युवा
#लाओस
#भियतनाम 
#उत्तर कोरिया

श्रेणी:राजनितिक
श्रेणी:आर्थिक
श्रेणी:सामाजिक
श्रेणी:दर्शन
श्रेणी:वामपन्थी विचारधाराहरू

समाजवाद एउटा विचारधारा हो र यो व्यक्तिवादको विरुद्धमा उभिएको छ । व्यक्तिवाद राज्यको कार्य क्षेत्रलाई एकदम सीमित पार्न चाहन्छ भने समाजवाद व्यापक पार्न चाहन्छ ।
रात्रीगाउन

**रात्रीगाउन** विशेषत महिलाले लगाउने खुकुलो खालको रात्रीपहिरन हो । यो सामान्यतया कटन, रेशम, सुती तथा नाइलनको कपडाले छाति र बाहुलाको भागमा विभिन्न बुट्टा तथा लेसले सजाएर बनाइएको हुन्छ । 

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
कुन्ती

**कुन्ती** जसलाई **पृथा** पनि भनिन्छ, प्राचीन संस्कृत महाकाव्य महाभारतकी एक प्रमुख पात्र हुन्। यादव वंशकी राजकुमारी उनी कुरु राज्यका राजा पाण्डुकी पत्नी र पाँच पाण्डवहरूकी आमाका रूपमा चिनिन्छिन् जसमा उनले तीन जेठा छोराहरू, युधिष्ठिर, भीम, र अर्जुनलाई जन्म दिएकी थिइन् र आफ्ना सौतेनी छोराहरू नकुल र सहदेवलाई आफ्नै सन्तान सरह पालनपोषण गरेकी थिइन्।

कुन्ती महाकाव्यका ती थोरै महिला पात्रहरूमध्ये एक हुन् जसको प्रारम्भिक जीवनको विस्तृत वर्णन गरिएको छ। शूरसेनकी छोरीका रूपमा जन्मेकी उनलाई उनका निसन्तान ठूलोबुबा कुन्तिभोजले धर्मपुत्रीका रूपमा ग्रहण गरेका थिए। आफ्नो किशोरावस्थामा उनले ऋषि दुर्वासाको सेवा गरेबापत एउटा दिव्य मन्त्र प्राप्त गरेकी थिइन्, जसको माध्यमबाट उनले कुनै पनि देवतालाई आह्वान गरी उनीहरूबाट सन्तान प्राप्त गर्न सक्थिन्। कौतुहलतावश उनले सूर्य देवलाई आह्वान गर्दा उनको पहिलो छोरा कर्णको जन्म भएको थियो। विवाहपूर्व सन्तान जन्माउँदा समाजमा हुने बदनामीको डरले उनले कर्णलाई जन्मनेबित्तिकै त्यागिदिएकी थिइन्।

कुन्तीले कुरु वंशमा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेकी छन्। पाण्डुसँग विवाह गरेपछि, जसलाई संभोग गर्दा मृत्यु हुने श्राप थियो, कुन्तीले पाण्डुकै आग्रहमा नियोग प्रथा अनुसार धर्मराज, वायु र इन्द्रलाई आह्वान गरेर युधिष्ठिर, भीम र अर्जुनलाई जन्म दिएकी थिइन्। पछि उनले यो मन्त्र आफ्नी सौता माद्रीलाई पनि सिकाएकी थिइन्, जसबाट नकुल र सहदेवको जन्म भएको थियो। पाण्डुको मृत्यु र माद्रीको सती पछि, कुन्तीले पाँचै छोराहरूको जिम्मेवारी सम्हाल्दै उनीहरूलाई कुरु साम्राज्यको राजधानी हस्तिनापुरमा हुर्काएकी थिइन्।

कुन्तीको एउटा भनाइको गलत बुझाइका कारण पाञ्चालकी राजकुमारी द्रौपदीको विवाह पाँचै पाण्डव भाइसँग हुन पुगेको थियो। पाण्डवहरू निर्वासनमा जानुअघि उनी इन्द्रप्रस्थको राजमाताको रूपमा रहेकी थिइन्। कुरुक्षेत्रको युद्ध भन्दा अगाडि कुन्तीले कर्णलाई भेटेर उनको वास्तविक जन्मको रहस्य उजागर गर्दै उनलाई पाण्डव पक्षमा आउन आग्रह गरेकी थिइन्। कर्णले पक्ष परिवर्तन गर्न अस्वीकार गरे तापनि अर्जुनबाहेक अन्य छोराहरूलाई नमार्ने वचन दिएका थिए। युद्धमा पाण्डवहरूको विजयपछि, कुन्तीले कर्णको वास्तविक पहिचान आफ्ना छोराहरूलाई बताएकी थिइन्। अन्त्यमा उनी कुरु वंशका अन्य वृद्ध सदस्यहरूसँगै वनवास गएकी थिइन् जहाँ वनमा लागेको डढेलोमा परी उनको मृत्यु भएको थियो।

हिन्दु परम्परामा कुन्तीलाई 'पञ्चकन्या मध्ये एक मानिन्छ, जसले नारी पवित्रताको आदर्शलाई प्रतिनिधित्व गर्छिन्। उनको नाम स्मरण गर्दा पाप नाश हुने विश्वास गरिन्छ। कुन्तीलाई उनको बुद्धि, सुन्दरता, दूरदर्शिता र राजनीतिक कौशलका लागि एक कर्तव्यनिष्ठ महिलाको रूपमा प्रशंसा गरिन्छ।

## जीवनी 
### प्रारम्भिक जीवन 
कुन्तीको जन्म यादव वंशमा भएको थियो र उनको वास्तविक नाम पृथा थियो। उनी यादव प्रमुख शूरसेनकी जेठी सन्तान थिइन्। शूरसेनका अन्य धेरै सन्तानहरू थिए, जसमा कृष्णका पिता वसुदेव सबैभन्दा प्रसिद्ध छन्। शूरसेनले आफ्नो पहिलो सन्तान आफ्ना निसन्तान भाइ तथा नजिकका मित्र कुन्तिभोजलाई दिने वचन दिएका थिए। फलस्वरूप, शूरसेनले पृथालाई कुन्तिभोजलाई धर्मपुत्रीको रूपमा सुम्पिएका थिए। धर्मपुत्री बनेपछि पृथा 'कुन्ती' नामले चिनिन थाल्छिन्। उनलाई कुन्तिभोजको राजकीय दरबारमा हुर्काइन्छ, जहाँ उनले मातृस्नेह बिना नै राजकीय कर्तव्य र विभिन्न विषयको शिक्षा प्राप्त गर्छिन्। पछिल्लो जीवनमा कुन्तीले यो धर्मपुत्री बनाइने कार्यप्रति असन्तुष्टि व्यक्त गरेकी छिन्।

## टिप्पणीहरू 
## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
## बाह्य कडीहरू 
श्रेणी:महाभारतका पात्रहरू
श्रेणी:पञ्चकन्याहरू
श्रेणी:महिला सम्पादनथन २०१५ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू
भीम

**भीम**, जसलाई **भीमसेन** पनि भनिन्छ, हिन्दु महाकाव्य **महाभारत**का एक नायक र सबैभन्दा प्रमुख पात्रहरूमध्ये एक हुन्। पाँच पाण्डवहरूमध्ये दोस्रो भाइका रूपमा भीमको जन्म राजा पाण्डुकी पत्नी कुन्ती र वायुका देवता वायुबाट भएको थियो, जसका कारण उनले जन्मदेखि नै अलौकिक शक्ति प्राप्त गरेका थिए। कौरवहरू, विशेष गरी दुर्योधनसँगको उनको शत्रुताले उनको जीवनको धेरै भाग परिभाषित गरेको छ। यो तनाव अन्ततः कुरुक्षेत्र युद्धमा परिणत हुन्छ, जहाँ भीमले सबै सय कौरव भाइहरूको वध गर्छन्।

भीमको जीवन असाधारण घटनाहरूले भरिएको थियो जसले उनको शक्ति र बहादुरी प्रदर्शन गर्दथ्यो। बाल्यकालमा विष दिइएको घटनादेखि लिएर बकासुर, हिडिम्ब, र जरासन्ध जस्ता शक्तिशाली शत्रुहरूमाथिको विजयसम्म भीमका साहसिक कार्यहरू महाभारतको कथावस्तुका अभिन्न अङ्ग हुन्। उनको स्वभाव उग्र र धरातलीय थियो, जुन उनका शत्रुहरूको क्रूर वध, उनको ठूलो आहार (भोक) र एक राक्षसी हिडिम्बासँगको उनको विवाहमा झल्किन्छ। हिडिम्बाबाट उनका छोरा घटोत्कच जन्मिएका थिए, जो एक शक्तिशाली योद्धा थिए र जसले पछि कुरुक्षेत्र युद्धमा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेका थिए।

*महाभारत*का पाण्डुलिपिहरू धेरै संस्करणहरूमा उपलब्ध छन्, जसमा मुख्य पात्रहरू र घटनाहरूको विवरणहरूमा कहिलेकाहीँ ठूलो भिन्नता पाइन्छ। अनेकौँ पाण्डुलिपिहरूमा निकै समानता रहेको **श्रीमद्भगवद गीता**का खण्डहरू बाहेक, महाकाव्यको बाँकी भाग धेरै संस्करणहरूमा अस्तित्वमा छ। विशेष गरी उत्तरी र दक्षिणी संस्करणहरू बीचको भिन्नता महत्त्वपूर्ण छ, जहाँ दक्षिणी पाण्डुलिपिहरू बढी विस्तृत र लामा छन्। विद्वानहरूले मुख्यतया बम्बई (बम्बे), पुणे (पुना), कलकत्ता र दक्षिण भारतीय पाण्डुलिपिहरूको अध्ययनका आधारमा एक 'समीक्षात्मक संस्करण' तयार गर्ने प्रयास गरेका छन्। 

भीम पछि लेखिएका केही पौराणिक शास्त्रहरूमा पनि देखा पर्छन्, जसमध्ये श्रीकृष्णसँग सम्बन्धित भागवत पुराण सबैभन्दा प्रमुख छ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
श्रेणी:महाभारतका पात्रहरू
श्रेणी:पाण्डवहरू
मालविकाग्निमित्रम्

**मालविकाग्निमित्रम्** संस्कृत भाषाका महाकवि कालिदासद्वारा रचित पहिलो नाटक हो। यो संस्कृत भाषामा लेखिएको छ। यो पुष्यमित्र शुंगाको शासनकालका केहि घटनाहरूमा आधारित छ। नाटकमा विदिशाको शुंगा सम्राट अग्निमित्रको प्रेमको कथा छ।  सम्राट अग्निमित्र मल्भिका नामकी निर्वासित केटीको चित्रको प्रेममा पर्दछन्। सम्राटले आफ्नो साथी तथा विधुषको मद्दत लिन्छन्। जब रानीले त्यस केटीको लागि आफ्नो पतिको अनुराग देख्छिन्, उनी रिसाउँछिन् र मलाविकालाई जेलमा हाल्दिन्छिन् तर अन्तमा उनी राजकुलीन भएको लाग्छ र उनिलाई एक रानीको रूपमा स्वीकार गरिन्छ।

## यो पनि हेर्नुहोस्
## सन्दर्भ सामग्री
चट्याङ मास्टर

**कृष्ण मुरारी गौतम** वा **चट्याङ मास्टर**का नामले परिचित व्यक्ति नेपालका एक लेखक, कवि, हास्यव्यंग्य कलाकार र सामाजिक कार्यकर्ता हुन्।
*चट्याङ गीता

## बुढेसकालका लागि समर्पित कामहरू
*सन् २०२० मा जब उनका बुबा अल्जाइमरले देहान्त भयो, तब उनले *एजिङ नेपाल* नामको गैरसरकारी संस्थाको स्थापना गर्न प्रेरित भएका थिए। सो संस्थाले सन् २०१६ देखि ‘ज्येष्ठ नागरिक आधार भूत शिक्षा कार्यक्रम’ सञ्चालन गर्दै आएको छ ।
*ऋषि—लिला स्मृति पत्रकारिता पुरस्कार

## थप सामाग्री
* अन्तर्वार्ता 
* वेबसाईट

## सन्दर्भ सामग्री
श्रेणी:नेपाली साहित्यकारहरू
कुमारसम्भवम्

**कुमारसम्भवम्** संस्कृत भाषाका महाकवि कालिदास द्वारा रचित काव्य हो। यो संस्कृत भाषामा लेखिएको छ।
महाकवि कालिदासद्वारा रचित कुमारसम्भव महाकाव्य कार्तिकेयको जन्मसँग सम्बन्धित छ । यो संस्कृतका पाँच महत्त्वपूर्ण महाकाव्यमध्ये एक हो । प्रस्तुत महाकाव्यमा यत्रतत्र स्मरणीय, रमणीय एवं मनोरम वर्णन पाइन्छ । यस महाकाव्यका अन्तर्वस्तुका रूपमा रहेको हिमालयको वर्णन, पार्वतीद्वारा गरिएको तपस्याको वर्णन, ब्रह्मचारीद्वारा गरिएको शिवनिन्दाको वर्णन, वसनत आगमन, पार्वती विवाह तथा रतिक्रिया वर्णनले पाठकमा अद्भुत अनुभूति उत्पन्न गराउँछ । कालिदासले यहाँ नारीका विविध रूपको वर्णन गरेको पाइन्छ । यस महाकाव्यमा सत्र सर्ग रहेका छन् । 
## यो पनि हेर्नुहोस्
## सन्दर्भ सामग्री
## बाह्य कडीहरू
* सम्पूर्ण कुमारसम्भवम् देवनागरी लिपिमा 
* सबै अक्षरहरु रोमनमा
* युध्दको देवताको जन्म
* कुमारसम्भवम्को अनुसारण

श्रेणी:महाकवि कालीदासका कृतिहरू
श्रेणी:संस्कृत साहित्य
पाण्डु

**पाण्डु** प्राचीन हिन्दु महाकाव्य *महाभारत*का एक पात्र हुन्। उनी हस्तिनापुर राजधानी भएको कुरु राज्यका राजा थिए। उनलाई पाँच पाण्डवका पिताको रूपमा चिनिन्छ, जो यस महाकाव्यका केन्द्रीय पात्र हुन्।

पाण्डुको जन्म विचित्रवीर्यकी दोस्रो पत्नी अम्बालिकाबाट भएको थियो र जन्मिँदा उनी फुस्रो (पाण्डु) रङ्गका थिए। पाण्डुले कुन्ती र माद्रीसँग विवाह गरेका थिए। ऋषि किन्दमको श्रापका कारण पाण्डु सन्तान उत्पादन गर्न असमर्थ भएपछि, विभिन्न देवताहरूबाट प्राप्त वरदानको सहयोगमा कुन्ती र माद्रीले पाण्डवहरूलाई जन्म दिएका थिए।

## जन्म 
जब विचित्रवीर्यको रोगका कारण मृत्यु हुन्छ, भीष्मले आफ्नो प्रतिज्ञाका कारण सिंहासनमा बस्न अस्वीकार गर्दै वाहलिकको वंश पनि वाहलिक राज्य छोड्न इच्छुक थिएनन्। यसले गर्दा हस्तिनापुरमा उत्तराधिकारको सङ्कट उत्पन्न हुन्छ। त्यसपछि सत्यवतीले आफ्ना छोरा व्यासलाई नियोग प्रथा अन्तर्गत रानीहरू अम्बिका र अम्बालिकालाई गर्भधारण गराउन निमन्त्रणा गर्छिन्। जब व्यास अम्बालिकाको नजिक जान्छन्, उनी उनको डरलाग्दो रूप देखेर डराउँछिन् र घृणाले गर्दा उनको शरीर पहेँलो (फुस्रो) हुन्छ; त्यसैले उनका छोरा फुस्रो रङ्गका जन्मिन्छन्। यसरी, पाण्डुको नामको अर्थ 'फुस्रो' वा 'पहेँलो' हुन गएको हो।

## प्रारम्भिक जीवन 
पाण्डु र उनका जेठा सौतेनी दाजु धृतराष्ट्रलाई भीष्म र कृपाचार्यले युद्धकलाको प्रशिक्षण दिएका थिए। भीष्मले पाण्डुलाई धनुर्विद्या, राजनीति, प्रशासन र धर्मका क्षेत्रमा पनि शिक्षा दिएका थिए। उनी एक उत्कृष्ट धनुर्धर र महारथी (योद्धा) थिए।

## शासन 
जब उत्तराधिकारी मनोनयन गर्ने समय आउँछ, विदुरले धृतराष्ट्र जस्तो अन्धो नभएकाले पाण्डु नै उपयुक्त पात्र हुने सुझाव दिन्छन्। यसरी पाण्डु आफ्नो राज्यको उत्तराधिकारी बन्छन् र हस्तिनापुर राजधानी भएको कुरु राज्यको राजाका रूपमा उनको राज्याभिषेक हुन्छ। पाण्डुले सिन्धु राज्य, काशी, अङ्ग, त्रिगर्त राज्य, कलिङ्ग, मगध आदि क्षेत्रहरू विजय गर्दै यसरी सबै राजाहरूमाथि आफ्नो सर्वोच्चता पुन: स्थापित गर्दै आफ्नो साम्राज्यको विस्तार गर्छन्।

## विवाह 
पाण्डुको विवाह कुन्तीसँग भएको थियो, जो कुन्तीभोजकी धर्मपुत्री र शूरसेन (वसुदेवका पिता र कृष्णका हजुरबुबा) की छोरी थिइन्। उनकी दोस्रो पत्नी मद्र राज्यकी राजकुमारी माद्री थिइन्। यो विवाहको प्रस्ताव भीष्मले राखेका थिए।

## मृत्यु 
एक दिन, पाण्डुले आफूलाई लागेको श्राप बिर्सिँदै उनी अचानक माद्रीप्रति कामवासनाले भरिन्छन्। माद्रीको अनुनय-विनयका बाबजुद उनी उनीसँग संसर्गमा लिप्त हुन्छन्। उक्त कार्यपछि, श्रापको प्रभावले उनको मृत्यु हुन्छ। उनको शवलाई वनमै दाहसंस्कार गरिन्छ। आफ्ना श्रीमानको मृत्युको कारण आफैँलाई मानेर पश्चात्तापमा डुबेकी माद्रीले आफ्ना सन्तानहरू कुन्तीलाई सुम्पेर आत्मदाह गर्छिन्।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
## बाह्य कडीहरू 
श्रेणी:महाभारतका पात्रहरू
रेसम

**रेसम** प्राकृतिक प्रोटिन फाइबर हो जस मध्य केही कपडा बनाउनको लागि प्रयोग गरिन्छ। रेसमका फाइबरहरु फाइब्रोइन नामक प्रोटिन तत्वबाट बनेका हुन्छन्। उक्त प्रोटिन तत्व केही किराले लार्भा अवस्थामा कोकुन बनाउँदा प्रयोग गर्दछन्। उच्च कोटिका रेसम, बम्बेक्स मोरी नामका रेसम किराका प्रजातिले बनाउँछन्; यसलाई पाल्ने प्रकृियालाई सेरीकल्चर भनिन्छ। रेसमका फाइबरका सुक्ष्म बनोटमा प्रिजम आकार हुने हुँदा यसले आएका प्रकाश लाई विभिन्न कोणमा फेलाउन जाँदा, अद्भुत रङ बन्दछन्। 

किरा वर्गमा अन्य किराहरुले पनि रेसम बनाउन सक्ने क्षमता राख्ने भएता पनि मथ (रात्री पुतली) को लार्भा बाट निर्मित रेसम लाई नै बढी प्रयोग गरिएका छन्। अन्य प्रकारका रेसममा पनि अध्ययन अनुसन्धान भने भएका छन्। लार्भा अवस्था पार गरी अर्को अवस्थामा पूर्ण रुपमा विकसित हुदाँ, लार्भाहरुले रेसम निर्माण गरेता पनि, केही किरा जस्तै वेभ-स्पिनर, रेस्पी क्रिकेट जसता किराले भने जीवन अवधी भर नै रेसम तयार गर्दछन्। रेसम बनाउने प्रकृिया अन्य किराहरुमा हिम्नोप्ट्रा (समुहमा पर्ने मौरी, बारुला, कमिला), लेसविङ्स्, मिजेस जस्ता किराहरुमा पनि देखिएका छन्। माकुरामा पनि रेसम बनाउने प्रकृया देखिन्छन्।

## इतिहास 
विभिन्न प्रकारका जङ्गली रेसम, किम्बु रेसम किरा भन्दा अन्य, चिन, दक्षिण एसिया र युरोपमा पुराना समयमा उत्पादन भएका छन्। त्यस किसिमका उत्पादन कम मात्रामा मात्र हुने र घरेेलु उत्पादन जस्ता नहुने हुन्छन्। प्राकृतिक रेसम बनोट लाई पनि प्रयोगमा ल्याइएका छन्; जस्तै ग्रिस र रोममा माकुराका जालोलाई घाउमा पट्टीका लागि, चित्रकलाका लागि प्रयोग गरिन्थ्यो।

व्यापारिक रेसम पालिएका रेसम किराका प्युपाबाट तयार परिन्छन्। यसलाई प्रजनन गराई रेसमका धागो उत्पादनका लागि तयार पारिएका हुन्छन्। वयस्क निस्कनु पुर्व नै तातो पानीमा डुबाई वा सियोले प्युपालाई घोंची मारिन्छन्। यसो गरे सम्पुर्ण रेसम लाई एउटै धागोका रुपमा तयार गर्न सकिन्छन्। जङ्गली रेसमलाई, घरेलु अवस्था बाट तयार पारेका रेसम भन्दा, विभिन्न रङमा तयार गर्न पनि अफ्ठ्यारा हुने गर्दछन्। 

‍‍रेसमका सुरुवातमा प्रयोग गर्ने देश चिन हो। ८,५०० वर्ष अगाडिका चियानबाट पाइएका अवशेष बाट सो कुरा पुष्टि भएका छन् जहाँ माटोमा रेसमका प्रोटिन अवशेषहरु पाइएका थिए। सियानयाङ, हेनानमा सानो बच्चामा रेसमले बेरेको अवशेष रेहेको थियो।

### चिन‍
चिनियाँ सभ्यतामा राज परिवारमा मात्र रेसमको प्रयोग भए पनि, सो प्रयोग सबै तिर विस्तार भएका हुन्। रेसम उत्पादनको श्रेयका विषयमा भने चिनियाँ रानी लेजु लाई दिइने गरिन्छ। रेसमको माग बढ्दै गयो, र विश्वको औधोगिक काल भन्दा पहिल व्यापारमा सर्वाधिक प्रयोग हुन थालेको थियो।

## उत्पादन प्रकृिया 
## रेसमका गुण 
## प्रयोग 
## नेपालमा रेसम खेती
## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:रेसम
जीवन काँडा कि फूल

**जीवन काँडा कि फूल** झमक घिमिरेद्वारा लिखित आत्मकथा हो। यो पुस्तकमा झमकले आफूले भोगेको पीडा र सङ्घर्षको गाथा ब्यक्त गरेकी छिन्। २०६८ सालमा उनले यो पुस्तकबाट मदन पुरस्कार पाएकी थिइन्।

## क्षेत्र 
## लेखकका बारे 
झमकको जन्म विसं २०३७ असार २१ गते धनकुटा जिल्लाको कचिंडे गाउँमा भएको हो। पिता श्रीकृष्णबहादुर र माता आशादेवी घिमिरेको प्रथम सन्तानका रूपमा उनले जन्म लिएकी हुन्। जन्मदा उनी अन्य शिशु झै देखिन्थिन् तर उनलाई मस्तिष्कको पक्षाघात जस्तो गम्भीर रोग लागेको रहेछ। यसकै असरले अरू शिशु सरह उनका हातगोडा सक्रिय हुन सकेनन्। उनको बोली पनि आएन र उनी बहु अपाङ्गताको अवस्थामा रहन पुगिन्। यस्तो अवस्थाकी शिशु झमकलाई उनकी हजुरआमाले बडो लेह र ममतासाथै हुर्काउँदै थिइन्। तिनै हजुरआमा एक दिन घर मा झमक मात्र भएको अवस्थामा अचानक परलोक भइन्। आफै हिँडडुल दिसा पिसाब गर्न र खान समेत नसक्ने झमकलाई सबै कुरामा अरूको सहयोग चाहिन्थ्यो। यी सबै काम गरेर हुर्काउने स्नेहमयी हजुरआमाको निधनपछि झमकको जीवन झन् कष्टकर बन्यो।

## यो पनि हेर्नुहोस् 
## स्रोत
श्रेणी :मदन पुरस्कार प्राप्त कृतिहरू
श्रेणी:झमक घिमिरेका कृतिहरू
नाइलन

**नाइलन** पोलिमाइडको रूपमा चिनिने सिन्थेटिक पोलिमरको एक प्रकार हो । सन १९३५ फेब्रुअरी २८ मा वाल्लास क्यारोथरले ड्युपोन्ट एक्सपेरिमेन्ट स्टेशनमा ड्युपोन्ट अनुसन्धानको क्रममा पहिलो पटक नाइलन उत्पादन गरेका थिए । यो सबैभन्दा बढि प्रयोग हुने पोलिमर मध्य एक हो ।
स्वामी प्रपन्नाचार्य

**डा स्वामी प्रपन्नाचार्य** हिन्दु धर्मका एक महान् सन्त थिए। वि.सं.  १९८० मा नेपालको पाँचथर जिल्लामा जन्म लि ३० वर्ष सम्म काले राई नाम जानिएक उनी विद्याका लागि बनारस गएर वेदान्त विषयबाट विद्यावारिधि प्राप्त गरेका थिए।

## जीवनी
पाँचथर जिल्लाको लालीखर्क वरडाँडामा वि.सं. १९८० मा जन्मिएका प्रपन्नाचार्य सुरुमा **काले राई** नामले चिनिन्थे। ३० वर्षका छँदा उनी अध्ययनका लागि भारतको बनारस गएका थिए। बनारस संस्कृत विश्वविद्यालयबाट वेदान्त शास्त्र विषयमा आचार्य र विद्यावारिधि गरेका उनी सन्यास ग्रहण गरी स्वामी प्रपन्नाचार्य भएका हुन्। उनका प्रकाशित पुस्तक यसप्रकार छन् :

## निधन
डा स्वामी प्रपन्नाचार्यको ९२ वर्षको उमेरमा २०७२ भदौ ४ गते बिहान पशुपतिको मृगस्थलीमा निधन भएको थियो।

## पुस्तकहरू
:१.सम्मार्ग दर्शन (०३३)
:२.प्रचीन हिन्दुविज्ञान (२०३६)
:३.वेदमा के छ ?(२०३७)
:४.पद्मस्मृति ग्रन्थ (सं.२०४०)
:५.किराँतहरू मङ्गोलियाबाट आएका शरणार्थी होइनन् (२०४७)
:६.भावामृत व्याख्या (सं.२०४९)
:७.काले राईका क्वाँटी कविता (२०५०)
:८.प्राचीन किराँत इतिहास (२०५१)
:९.मानव अधिकार हनन के हो ? (२०५१)
:१०.कार्तविर्योदय महाकाव्य (सुकृतिदत्तकृत सं. २०५१)
:११.योगी नरहरिनाथ अभिनन्दन ग्रन्थ (सं.२०५४)
:१२.महागुरु फागुनन्द सरस्वती सत्यहाङ्माको जीवनी (२०५४)
:१३.संक्षेपमा मेरो जीवनयात्रा (२०५९)
### विद्याक्षेत्र
खोज, अनुसन्धान र विवेचनामा रुचि राख्ने विद्वान् प्रपन्नाचार्यले नेपाली जनजीवनमा प्रचीन आर्यदर्शन प्रस्तुत गर्ने कार्यमा निकै ठुलो योगदान गरेका छन्। संस्कृत, नेपाली र हिन्दी तिनै भाषामा उनका गहन ग्रन्थहरू छन्। 
गुणराज, पाणिनी, आदि शंकराचार्य, ज्ञानविज्ञान आदि पुरस्कारद्वारा पुरस्कृत तथा सम्मानित प्रपन्नाचार्य हाम्रो हिन्दु धर्म र संस्कृति आधुनिक विज्ञानसँग समन्वित छ भन्ने विचार व्यक्त गर्दछन्। 
उमेरमै घर छाडेर तपस्वी जीवन बिताउने प्रपन्नाचार्यले वेदमा विद्यावारिधि गरेर ब्राह्मणले मात्र वेद पढ्नुहुन्छ भन्ने कुरालाई असत्य प्रमाणित गरिदिएका छन्। यसरी हेर्दा उनी ब्राह्मणका पनि ब्राह्मण हुन्।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाहिरी लिङ्कहरू
* सं. स्वामी प्रपन्नाचार्यद्वारा लेखिएका पुस्तकहरू
* स्वामी प्रपन्नाचार्य थलिए 

श्रेणी:नेपालका आध्यात्मिक व्यक्तिहरू
एडलाइन

**एडलाईन**(Eng:ADALINE((Adaptive Linear Neuron or later Adaptive Linear Element))एउटा एक्लो न्यूरल सञ्जाल(नेटवर्क)हो।यस्को विकास प्रध्यापक ब्रनाड विडरो तथा उनका बिद्यार्थि टेड हफले स्टानफोड विश्वविद्यालयमा सन् १९६० गरेका थिए।यो म्यक्लच-पिट्स न्युरोनमा आधारित छ। यसमा वएट,बायस र समेसन अर्थात जोड फङसन हुन्छ।

एडलाईन र प्रसेप्ट्रोनमा के भिनन्ता छ  भने लर्निङ अबस्था(फेज)मा इनपुटको(द नेट) वेटेट सम अनुसार वएट परिवर्तन(adjust)गर्न सकिन्छ एडलाईनमा ।तर  प्रसेप्ट्रोनमा,द नेट एक्टिभेसन फङसनमा पठाइन्छ र  फङसनको नतिजाले नै  वएट परिवर्तन(adjust ) गर्न प्रयोग गरिन्छ।

## परिभाषा
एडलाईन  एक्लो लेयरको न्यूरल सञ्जाल(नेटवर्क) जसमा बहु नोडहरु रहेका छन र प्रत्येक नोडहरूले बहु  इनपुट लिने काम गर्छ भने एउटै नतिजा दिने गर्छ।यसका भ्यारियवलहरु तल दिएका छन।

*x इनपुट भेक्टर 
*w वएट   भेक्टर  
*n जम्मा  इनपुट
*θ कुनै कन्सटान्ट
*y नतिजा
नतिजा तल दिएको सुत्र  प्रयोग गरी निकालिन्छ:
y=\sum_{j=1}^{n} x_j w_j + \theta

मानौ तल दिएको अझै 

* xn + १ = १
* wn + १ = θ

त्यसैले नतिजा चाहि घटेर डट प्रोडक्ट मा  हुने गर्छ x र y को  y=x_j \cdot w_j
## लर्निङ अलगोरिदम
मानौ:
* \eta लर्निङ रेट (some constant)(eta)
* d : आवश्यक नतिजा
* o :बास्तविक नतिजा

त्यसपछि वएटहरु यसरि अपडेट गरिन्छ w \leftarrow w + \eta(d-o)x । एडलाईनले लिस्ट इस्क्वाएर एरर(Least squares error)लाई एकत्रित पार्दछ र त्यो हो E=(d-o)^2.

## सन्दर्भ
## बाहर्य लिङक
*
भीमपलासी

**भीमपलासी** भारतीय शास्त्रीय सङ्गीतको एक राग हो। यो रागलाई दिउँसोको प्रारम्भिक प्रहरमा गाइने गरिन्छ।यो राग पर्याप्त ठाटदेखि निस्कन्छ।

## विशेषता
* थाट- काफी
* जाति- औडव-सम्पूर्ण 
* वादी स्वर -मध्यम 
* संवादी -षडज 
* गायन समयः दिउँसोको पहिलो प्रहर
* आरोह- सा ग म प नि सा 
* अवरोह- सा नि ध प म ग रे सा
* पकड -   नि सा म, म ग प म, ग म ग रे सा

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## यो पनि हेर्नुहोस्
श्रेणी:हिन्दुस्तानी रागहरू
किलिमन्जारो हिमाल

**किलिमन्जारो हिमाल** तान्जानियामा अबस्थित अफ्रिका माहादेशकै सबैभन्दा अग्लो हिमशिखर हो । यसको उचाई समुन्द्री सतहबाट ५,८९५ मिटर अर्थात १९,३४१ फिट रहेको छ । यो हिमाल किलिमन्जारो राष्ट्रिय निकुञ्जमा रहेको किबो, मावेन्जी र शिरा नामका त्रिकोणाकार ज्वालामुखी पहाडहरूको बिचमा रहेको छ ।

## नामाकरण
किलिमन्जारोको वास्तविक अर्थ तथा उत्पत्ति अज्ञात नै रहेको छ | स्वाहिली शब्द किलिमा (अर्थ "पहाड़") तथा किचागा शब्द जारो, जसको अनुवाद "सेतो" हुन्छ यो यसको संयोजन मनिन्छ, जसले व्हाईट माउंटेन नामको उत्पत्ति भयो | एक अर्को मान्यता यो छ कि, चागा/किचागा मा "जारो" को अर्थ हो 'हम्रो' तथा इसकारण किलिमन्जारो को अर्थ हुन्छ 'हाम्रो पहाड' यो चागा बासिसँग लिएको धारणा हो जो यो हिमालको तटीय क्षेत्रमा बस्छन |
## भूविज्ञान
thumb|500px|मोशी शहर, किलिमन्जारो क्षेत्रबाट देखिएको किलिमन्जारोहिमाल

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
श्रेणी:अफ्रिका
श्रेणी:हिमाल
श्रेणी:पर्वत
थ्री जी

**अन्तराष्ट्रिय मोबाइल दूरसञ्चार- २००० (International Mobile Telecommunications) (IMT-२०००)** ,को **३जी** अर्थात **तेस्रो पीढी**को रूपमा चिनिने गरिएको छ। यसलाई अन्तर्राष्ट्रिय दूरसञ्चार सङ्घ (International Telecommunication Union) द्वारा मोबाइल दूरसञ्चारको लागि मानक वर्गको रूपमा परिभाषित गरेको छ।  जिसयम GSM EDGE, UMTS, तथा CDMA2000, साथै DECT तथा WiMAXको पनि सामेल छन। यसका सेवाहरूमा मोबाइल पर्यावरणमा व्यापक क्षेत्र वायरलेस भ्वाइस टेलीफोन, भिडियो कल्स, तथा वायरलेस डेटा समाबेस छन।

2G तथा 2.5G सेवाहरूको तुलनामा , ३G उच्च डेटा दरका साथ (HSPA+ का साथ डाउनलिंक पर १४.० Mbit/s सम्म तथा अपलिंकमा ५.८ Mbit/s सम्म) स्पीच तथा डेटा सेवाहरूको स्वतः उपयोगमा मद्दत गर्दछ।यस प्रकार ३ G नेटवर्कको मद्दतले , नेटवर्क अपरेटर, उपयोगकर्ताको लागि, आधुनिक स्पेक्ट्रल कुशलता (improved spectral efficiency)को माध्यमबाट अधिक नेटवर्क क्षमता प्राप्त गरी आधुनिक सेवाहरूको व्यापक रेन्ज स्पिडमा पाउन सक्छन। अन्तरराष्ट्रिय दूरसञ्चार सङ्घ (International Telecommunication Union) (ITU)ले विकासको बढवा दिने, ब्यान्डविथको बढाउने, तथा अधिक विविध अनुप्रयोगोंको समर्थन दिनको लागि मोबाइल टेलीफोनी मानकों – IMT-२००० -को तीस्रो पीढी (३G)को परिभाषित गरिएको हो।
 
उदाहरणको लागि, GSM (वर्तमानमा सबै भन्दा लोकप्रिय सेलुलर फोन मानक) केवल आवाज (voice)को डिलीवरी मात्र होइन कर यसले साथसाथै १४.४ kbps सम्मको डाउनलोड दरको साथ सर्किट-स्विच डेटाको पनि डिलीवरी गर्दछ।
 
तर मोबाइल मल्टीमीडिया अनुप्रयोगोंको समर्थन गर्नको लागि, ३Gको अधिक बैंडविड्थको लागी, राम्रो स्पेक्ट्रल कुशलता सहितको पैकेट-स्विच डेटाको पनि डिलीवरी गर्न पर्छ।
## नेपालमा ३ जी 
नेपाल दक्षिण एसियामा ३ जी सेवा प्रदान गर्ने पहिलो मुलुक हो।नेपाल दुरसञ्चार संस्थान (नेपाल टेलिकम)तथा एनसेलले ३जी सेवा प्रदान गर्दै आएका छन। एनसेलले विश्वको सबै भन्दा अग्लो स्थान सगरमाथा बेसक्याम्पबाट आफ्नो ३ जी सेवा सुरु गरेको थियो।

## सन्दर्भ 
श्रेणी:सञ्चार
ओम अस्पताल

thumb|right|300px|ओम अस्पताल तथा अनुसन्धान केन्द्रको भवन
**ओम अस्पताल तथा अनुसन्धान केन्द्र** काठमाडौँमा अवस्थित एक अस्पताल हो। यो नेपालका प्रमूख अस्पताल मध्य एक हो। स्त्री तथा प्रशुती रोगको उपचारमा निकै ख्याती कमाएको यो अस्पतालले टेष्ट ट्युब बच्चा को सेवा सुरू गरेपछि झन् बढी चर्चित बनेको हो। यो नेपालमा पहिलो टेष्ट ट्युब बच्चा सफल रूपमा जन्माउने अस्पताल हो। नेपालको पहिलो सफल टेष्ट ट्युब बच्चा ओम मणि (अस्पतालकै नामबाट नामाकरण भएको) को जन्म मार्च ३, २००५ मा इन भिट्रो फर्टिलाईजेशन (IVF) प्रविधिबाट भएको थियो।

ओम अस्पतालको स्थापना ८ बेड तथा ३ जना डाक्टरका साथ विसं २०४७ मा *ओम नर्सिङ होम*को नामले भएको थियो। विसं २०५२मा काठमाडौँको कमलपोखरीमा ओम अस्पताल तथा अनुसन्धान केन्द्र प्रा लिको नामले दर्ता गराईयो। हाल यो अस्पताल काठमाडौँको चावहिलमा अवस्थित छ ।

## सन्दर्भहरू 
## बाह्य कडीहरू
श्रेणी:काठमाडौँका अस्पतालहरू
श्रेणी:नेपालका प्रमूख अस्पतालहरू
श्रेणी:नेपालका अस्पतालहरू
आम सञ्चार

सञ्चार भन्नाले निश्चित स्रोतबाट सृजित सूचना वा सन्देश कुनै माध्यमबाट प्रापकसम्म पुर्‍याउने प्रक्रिया हो। निश्चित अर्थपूर्ण सूचना तथा सञ्चार निश्चित समाचार माध्यमबाट आम जनसमुदायमा पुर्‍याउने प्रक्रियालाई **आमसञ्चार** भनिन्छ। अर्थात् आमसञ्चार, सञ्चारको व्यापक रूप हो। पत्रपत्रिका, रेडियो, टेलिभिजन, चलचित्र, पुस्तक, इन्टरनेट, अनलाइन आदि आम सञ्चारका लोकप्रिय माध्यम हुन्।

## शब्दोपति
नेपाली शब्द “सञ्चार” अङ्ग्रेजी शब्द को अनुवादको रूपमा प्रयोग हुँदै आएको छ। हुनत नेपाली शब्द सञ्चार संस्कृत भाषाबाट आएको हो जसको अर्थ ‘सूचना दिने काम वा सूचनाको आदान प्रदान’ भन्ने हुन्छ। सञ्चार विज्ञहरूलाई मान्दा अङ्ग्रेजी शब्द कम्युनिकेसन ल्याटिन भाषाको शब्द 'कम्युनिस' र 'कम्युनिकेर'बाट जसको अर्थ कुनै कुराको साझेदारी, आदान प्रदान गर्नु, साझा वा समान गर्नु हुन्छ। यसबाट सञ्चार भन्नाले एक अर्काबीच सूचना, विचार, धारणाहरू, जानकारीहरू साटासाट गर्ने प्रक्रिया वा साझेदारी कायम गर्ने प्रक्रियालाई बुझ्न सकिन्छ। कतिपय विद्धानहरूले अग्रेजी भाषा कै 'कम्युनिटी' (समाज) शब्दबाट 'कम्युनिकेसन' बनेको दाबी गरेका छन्। समाजका सदस्यहरूले आफ्ना भावना वा आफूलाई प्राप्त सूचना कुनै अर्को सदस्यलाई दिने भएकोले पनि त्यस्तो अर्थ लगाउन सम्भव भएको हो। किनकी व्यक्तिको सामाजीकरण नै सञ्चारले सम्भव तुल्याएको हो। 

## प्रक्रिया
सञ्चार लिखित, मौखिक, श्रव्यदृश्य वा साङ्केतिक आदि हुन्छ। सञ्चार प्रक्रियामा दुई पक्ष सहभागी हुन्छन्। एउटा सूचना दिने पक्ष र अर्को सूचना पाउने पक्ष, यी दुई पक्षबीच जति नै मात्रामा अन्तरक्रिया हुन्छ अर्थात सञ्चारको साधनबाट पठाइएका सन्देश प्रापकले बुझ्न सक्छ तब सञ्चार प्रक्रिया सफल भएको मानिन्छ। सञ्चार प्रक्रियामा मानिसका ५ वटा ज्ञानेन्द्रिय सहभागी हुन्छ जस्तै कानले सुनेर, आँखाले देखेर, जिब्रोले चाखेर, नाकले सुँघेर र छालाले महसुस गरेर सहभागिता जनाएका हुन्छन्। 

## सन्दर्भ सामग्री
## बाह्य कडीहरू
श्रेणी:पत्रकार
श्रेणी:पत्रकारिता
श्रेणी:आम सञ्चार
श्रेणी:सञ्चार
अकिहितो

हालका तथा पारम्परिक क्रम अनुसार जापानका १२४ औँ सम्राट हुन । (1989-2019). 

श्रेणी:जापान
श्रेणी:जापानका सम्राटहरू
श्रेणी:सन् १९३३ मा जन्म
श्रेणी:जीवित मानिसहरू
ह्यामबर्गर

**ह्यामबर्गर** पाउरोटीको बीचमा गाईको मासु राखेर बनाईने खाद्यपदार्थ हो ।

श्रेणी:खाद्यपदार्थहरू
मिगमी

**मिग्मी** मोबाइल सामाजिक सञ्जाल हो । यो जाभाको J2ME, वेब, WAP र एन्ड्रोइडको २.१ भर्सन भन्दा माथि चल्दछ। यसको कार्यालय सिङगापुरमा रहेको छ। मिग३३ को स्थापना सन २००६ मा स्टेप्भेन गो ले गरेका हुन् । यसको मूख्य प्रयोगकर्ता दक्षिण पूर्वी एसियाली तथा अफ्रिकीहरू छ्न् भने अहिले धेरै नेपाली तथा भारतीयहरू मिगमीका प्रयोगकर्ता रहेका छन् । सन् २०१४  जून १० मा मिग३३ लाई मिगमी लिमिटेड नामाङ्कण गरिएको थियो ।
यस मिगमीमा स्टिकर, गिफ्ट, च्याट, माइक्रो-ब्लग, गेम, फोटो-च्याट रहेका छन् जसले प्रयोगकर्तालाई निकै मनोरञ्जन प्रदान गर्दछन् ।

## बाह्य कडीहरू
*http://www.mig.me/downloads 

## यो पनि हेर्नुहोस्
## सन्दर्भ सामग्री
श्रेणी:सामाजिक सञ्जाल
पिठो

**पिठो**, अन्नका दानालाई पीसेर प्राप्त गरिने एक पाउडर वा चुर्ण हो । यो रोटी बनाउने काममा आउँछ, राटी धेरै सभ्यताहरूमा एक मुख्य भोजन हो । इतिहासमा विभिन्न समयमा पिठोलाई पर्याप्त आपूर्ति एक प्रमुख आर्थिक र राजनीतिक मुद्दा रहेको छ । गहुँको पिठो उत्तर भारत, यूरोप र उत्तर अमेरिकाको संस्कृतिमा सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण खाद्य पदार्थहरूमध्येको एक हो । पिठो धेरै प्रकारका रोटी, डबल रोटी (ब्रेड) र अधिकांश यूरोपीय शैलिहरूका ब्रेड र पेस्ट्री बनाउने प्रमुख संघटक हो । मकैको पीठो प्राचीन कालदेखि ल्याटिन अमेरिकी भोजनको एक मुख्य अङ्ग हो।

पिठोमा ठूलो अनुपातमा मण्ड उपस्थित हुन्छ जो कि एक जटिल कार्बोहाइड्रेट हो र जसलाई पोलीसैक्राइड पनि भन्दछन्। 
	
पिठोला बनाउनको लागि अन्नलाई जाँतामा पिंधिन्छ। यो जाँतो सामान्य घरेलू ढुङ्गाको जाँतोदेखि लिएर हावाको जाँतो, पानीको जाँतो (घट्ट) वा बिजलीको चक्की पनि हुन सक्छ । पिठोलाई प्रयोग गर्न अघि चाल्नाले चालिन्छ, जसद्वारा यसमा उपस्थित भूस वा किर्कौंला यसबाट अलग हुन्छन् । 

## प्रकार
* गहूँको पिठो
* मकैको पिठो
* चामलको पिठो

श्रेणी:खाद्य पदार्थ
ट्विटर

**एक्स** , पहिले **ट्विटर**को रूपमा परिचित एक अनलाइन सामाजिक सञ्जाल तथा सामाजिक सञ्जाल सेवा हो जुन अमेरिकी कम्पनी एक्स निगमद्वारा सञ्चालित छ, जुन ट्विटर, निगमको उत्तराधिकारी हो। एक्समा, दर्ता गरिएका प्रयोगकर्ताहरूले पाठ, तस्वीर र भिडियोहरू सार्वजनिक गर्न सक्दछन्। प्रयोगकर्ताहरूले "मनपराउन", पुन:प्रकाशन गर्न, उद्धरण पुन:प्रकाशन गर्न, सार्वजनिक सामग्रीहरूमा टिप्पणी गर्न, प्रत्यक्ष सन्देश गर्न, भिडियो र अडियो कल गर्न, बुकमार्क, सूची र समुदायहरूमा सामेल हुन र अन्य दर्ता गरिएका प्रयोगकर्ताहरूसँग सार्वजनिक स्थानहरूमा सामेल हुन पनि सक्दछन्। अनुमोदित योगदानकर्ताहरूले अन्य दर्ता भएका प्रयोगकर्ताहरू द्वारा प्रकाशित सामग्रीहरूमा सन्दर्भ थप्न सामुदायिक टिप्पणीहरू पनि छोड्न सक्दछन्। यस वेबसाइटमा जानकारी सार्वजनिक गर्दा प्राय: ट्विटिङ, रिट्विट र उद्धरण ट्विटिङको रूपमा उल्लेख गरिएको छ। यद्यपि सेवाको नाम "एक्स" मा परिवर्तन गरिएको थियो, यसको प्राथमिक वेबसाइट ठेगाना नोभेम्बर २०२३ सम्म ट्विटर डटकम रहेको छ र एक्स डटकम डोमेन नाम त्यस ठेगानामा पुनर्निर्देशित गरिएको छ।

ट्विटरको स्थापना मार्च २००६ मा ज्याक डोर्सी, नोआ ग्लास, बिज स्टोन र इभान विलियम्सले गरेका थिए। यसलाई सोही वर्षको जुलाईमा सार्वजनिक गरिएको थियो। यसको मूल कम्पनी, ट्विटर, निगम, क्यालिफोर्नियाको सान फ्रान्सिस्कोमा आधारित थियो र विश्वभर २५ भन्दा बढी कार्यालयहरू थिए। सन् २०१२ सम्ममा, १० करोड भन्दा बढी प्रयोगकर्ताहरूले एक दिनमा ३४ करोड ट्वीटहरू उत्पादन गरेका थिए, र सेवाले प्रति दिन औसत १.६ अर्ब खोजीहरूलाई सम्हालेको थियो। सन् २०१३ मा, यो विश्वको सबैभन्दा धेरै हेरिने १० वेबसाइटहरू मध्ये एक थियो। व्यवहारमा, अधिकांश ट्विटहरू अल्पसङ्ख्यक प्रयोगकर्ताहरूद्वारा उत्पादन गरिन्छ। सन् २०२० मा, लगभग ४.८ करोड खाताहरू (सबै खाताहरूको १५%) वास्तविक व्यक्तिहरूको खाता नभएको अनुमान गरिएको थियो। सिमिलर वेबद्वारा प्रदान गरिएको तथ्याङ्क अनुसार
यसको ट्राफिकको २३.६% संयुक्त राज्य अमेरिकाबाट आउँदछ, त्यसपछि जापानबाट १५.९४% र संयुक्त अधिराज्यबाट ५.५७% प्राप्त हुन्छ।

अक्टोबर २०२२ मा, अर्बपति एलन मस्कले ४४ अर्ब अमेरिकी डलरमा ट्विटरलाई प्राप्त गरेका थिए र उनी कम्पनीको कार्यकारी अधिकृत बनेका थिए। अधिग्रहण पछि, यसलाई गलत तथा मिथ्यासूचना सूचनाको प्रसारको लागि आलोचना गरिएको छ। घृणास्पद भाषणको वृद्धिलाई सुविधाजनक बनाएको, विरोधी षडयन्त्र सिद्धान्त र पारद्वेषितालाई बढावा दिएको भनेर आलोचना गरिएको थियो। 

लिन्डा याकारिनोले ५ जुन २०२३ मा मस्कको उत्तराधिकारी बन्दै कार्यकारीको रूपमा काम गरेकी थिइन्। जुलाई २०२३ मा, मस्कले ट्विटरलाई एक्समा पुन: ब्रान्डिङ गरिने र चराको लोगोलाई सेवानिवृत्त गरिने घोषणा गरेका थिए। अक्टोबर २०२३ मा, कम्पनीले यसको मूल्य लगभग १९ अर्ब अमेरिकी डलर रहेको अनुमान गरेको थियो, जुन एक वर्ष पहिलेको खरीद मूल्यको तुलनामा लगभग ५५% कम हो।  फिडेलिटी नामक कम्पनीले लगभग एकै समयमा यसको मूल्य यसको खरीद मूल्यबाट ६५% कम हुने अनुमान गरेको थियो।

## टिप्पणी 
## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
## बाह्य कडीहरू 
* 
* 
*

ट्विटर
श्रेणी:अमेरिकी सामाजिक सञ्जाल सेवाहरू
श्रेणी:एन्ड्रोइड (सञ्चालन प्रणाली) सफ्टवेयर
श्रेणी:आइओएस सफ्टवेयर
श्रेणी:बहुभाषिक वेबसाइटहरू
श्रेणी:एलन मस्क
हिरोहितो

(२९ अप्रिल १९०१ – ७ जनवरी १९८९) पारम्परिक क्रम अनुसार जापानका १२४ औँ सम्राट हुन । उनलाई मरणोपरान्त **सम्राट शोवा** वा  भनियो । उनले जापानमा २५ डिसेम्बर १९२६ देखि मृत्यु (१९८९ ) सम्म राज्य गरे । हाल उनलाई जापान बाहिर विश्वमा उनको वास्तविक नाम हिरोहितोबाट चिनिने भए पनि जापानमा उनलाई मरणोपरान्त नाम सम्राट शोवा भनेर चिनिन्छ । *शोवा* शब्द सम्राट हिरोहितो शासनकालको युगको नाम हो जुनबाट उनको मृत्यू पश्चात उनैको नामाकरण गरियो ।

उनको शासनकालको शुरूवातमा नै जापान विश्वका शक्तिशाली राष्ट्र मध्य एक थियो । यस समयमा जापान इटाली पछिको नवौ ठुलो अर्थतन्त्र र विश्वको तेस्रो ठुलो नौसेना भएको राष्ट्र तथा लिग अफ नेशनको परिषदका पाँच स्थायी सदस्यहरू मध्य एक थियो । हिरोहितो जापानको शाही बिस्तार, सैन्यिकरण र दोस्रो विश्वयुद्धमा सहभागिताको बेलामा जापानको संविधानको सिमा मातहत राष्ट्र प्रमूख थिए । विश्वयुद्ध पछि अरु राष्ट्रका नेतृत्व गर्ने व्यक्तिहरूलाई झै युद्ध अपराधको आरोप लागेन । युद्ध पश्चातको समयको क्रममा उनी नयाँ राज्यको प्रतिकको रूपमा चिनिए ।

## बाल्यकाल 
## विबाह र सन्तान 
## सन्दर्भ सूची 
श्रेणी:जापानका सम्राटहरू
श्रेणी:सन् १९०१ मा जन्म
सम्पर्क भाषा

[thumb|[संस्कृतले ऐतिहासिक रूपमा भारत र बृहत्तर भारतको सम्पर्क भाषाको रूपमा सेवा गरेको थियो।]]

**सम्पर्क भाषा** एक भाषा हो जुन व्यवस्थित रूपमा स्थानीय भाषा वा बोली साझा नगर्ने मानिसहरूका समूहहरू बीच सञ्चार सम्भव बनाउन प्रयोग गरिन्छ, विशेष गरी जब यो तेस्रो भाषा हो जुन दुबै वक्ताहरूको मातृभाषाहरू भन्दा फरक छ। सम्पर्क भाषा मानव इतिहास भर संसारभर विकसित भएको छ, कहिले काँही व्यापारिक कारणहरू को लागि, तर सांस्कृतिक, धार्मिक, कूटनीतिक र प्रशासनिक सुविधा को लागि, र वैज्ञानिकहरू र विभिन्न राष्ट्रियताहरू को अन्य विद्वानहरू बीच जानकारी को आदान प्रदान को माध्यम को रूप मा।

## विशेषताहरू 
मातृभाषा नआदान प्रदान गर्ने व्यक्तिहरू बीचको सञ्चारको लागि नियमित रूपमा प्रयोग हुने कुनै पनि भाषालाई सम्पर्क भाषा भनिन्छ। सम्पर्क भाषा एक कार्यात्मक शब्द हो, कुनै पनि भाषिक इतिहास वा भाषा संरचनाबाट स्वतन्त्र हुन्छ। 

सम्पर्क भाषा प्रायः मातृभाषीहरूसँग पूर्व-अवस्थित भाषाहरू हुन्, तर तिनीहरू त्यो विशिष्ट क्षेत्र वा सन्दर्भको लागि विकसित गरिएका पिजिन वा क्रियोल भाषाहरू पनि हुन सक्छन्। पिजिन भाषाहरू द्रुत रूपमा विकसित हुन्छन् र दुई वा बढी स्थापित भाषाहरूको संयोजन सरलीकृत हुन्छन्, जबकि क्रियोलहरूलाई सामान्यतया पिजिनहरूको रूपमा हेरिन्छ जुन पछिल्ला पुस्ताहरूद्वारा अनुकूलनको क्रममा पूर्ण रूपमा जटिल भाषाहरूमा विकसित भएको छ। संस्कृत भाषाको ऐतिहासिक उपस्थिति दक्षिण एसियाभन्दा बाहिरको व्यापक भूगोलमा प्रमाणित छ। शिलालेख र साहित्यिक प्रमाणहरूले सङ्केत गर्दछ कि संस्कृत भाषा पहिले नै दक्षिणपूर्व एसिया र मध्य एसियामा पहिलो सहस्राब्दीमा भिक्षुहरू, धार्मिक तीर्थयात्रीहरू र व्यापारीहरू मार्फत ग्रहण गरिएको थियो।

पुरानो तमिल कुनै समय पुरातन तमिलकाम र श्रीलङ्काका धेरैजसो भाषाको भाषा थियो। भारतबाट प्रारम्भिक समुद्री व्यापारीहरूको लागि तमिल भाषा पनि थियो।

### आधुनिक 
अङ्गुठाकार|upright=2|center|अङ्ग्रेजी भाषा वितरण

अङ्ग्रेजी प्रायः गैर-स्थानीय अङ्ग्रेजी वक्ताहरू द्वारा प्रयोग गरिन्छ जसको एकअर्कासँग कुराकानी गर्न विभिन्न मातृभाषाहरू छन्। युरोपेली सङ्घमा, अङ्ग्रेजीलाई भाषाको रूपमा प्रयोग गर्दा अन्वेषकहरूलाई अङ्ग्रेजीको नयाँ बोली (युरो अङ्ग्रेजी) उभिएको छ कि छैन भनेर अनुसन्धान गर्न प्रेरित गरेको छ।

जब संयुक्त अधिराज्य एक औपनिवेशिक शक्ति भयो, अङ्ग्रेजीले ब्रिटिस साम्राज्यको उपनिवेशहरूको भाषा सम्पर्कको रूपमा सेवा गर्यो। उत्तर-औपनिवेशिक अवधिमा, धेरै स्वदेशी भाषाहरू भएका केही नवनिर्मित राष्ट्रहरूले अङ्ग्रेजीलाई उनीहरूको आधिकारिक भाषाको रूपमा प्रयोग गर्न जारी राख्न रोजे। यी राष्ट्रहरूको उदाहरणहरू घाना र दक्षिण अफ्रिका समावेश छन्।

## यो पनि हेर्नुहोस् 
* विश्व भाषा

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:सम्पर्क भाषाहरू
मोटोपन

**मोटोपन** (अङ्ग्रेजी: *obesity*) त्यो स्थिति हो, जब अत्यधिक शारीरिक बोसो शरीरमा त्यो सीमासम्म एकत्रित हुन जान्छ जसले स्वास्थ्यमा हानिकारक प्रभाव पार्न थाल्दछ। यो आयु सम्भावनालाई पनि घटाउन सक्छ।  शरीर भार सूचकांक (बी.एम.आई), मानव भार र लंबाईको अनुपात हुन्छ, जब २५&nbsp;कि.ग्रा./मी.२ र ३०&nbsp;कि.ग्रा/मी२का बीच हुन्छ, तब मोटोपन-पूर्व स्थिति; र मोटोपन जब यी ३०&nbsp;कि.ग्रा/मी.२ भन्दा अधिक छ।

मोटोपन धेरै रोगहरूसित जोडिएको छ, जस्तै हृदय रोग, मधुमेह, निद्रा कालीन श्वास समस्या, धेरै प्रकारका क्यान्सर र अस्टेयोआर्थ्राइटिस 

### मोटापा घटाउनेका उपाय 
* तेलमा पकाइएको खाना कम खानुहोस्
* धेरै भन्दा धेरै फल र सब्जी खानुहोस्
* रेशायुक्त खाद्य पदार्थको सेवन अधिकभन्दा अधिक गर्नुहोस् जस्तै अन्न, चना र अंकुरित चना।
* शरीरका वजनलाई संतुलित राख्नका लागि प्रतिदिन कसरत गर्नुहोस्।
* बिस्तारै, परन्तु लगातार वजनलाई कम गर्नुहोस्।
* धेरै उपवास बसे शारीरिक नोकसान हुन सक्छ।
* शारीरिक क्षमतालाई संतुलित राख्नका लागि विभिन्न प्रकारका खाद्य पदार्थहरूको सेवन गर्नु पर्नेछ।
* केही अन्तरालमा थोरै-थोरै खाना खानुहोस्।
* भोजनमा चीनी, चर्बीयुक्त मल्य पदार्थ र अल्कोहल कम लिनुहोस्।
* कम चर्बी भएका दूधको सेवन गर्नुहोस्।
* ब्रिटेनमा भएको एक शोधमा दावा गरिएकोछ कि रातो खोर्सानी शरीरमा व्याप्त अवांछित कैलोरी जलाउने एवं मोटोपन घटाउनमा मददगार साबित हुन सक्छ। शोधको नेतृत्व गर्ने पड्र्यू यूनिवर्सिटीका प्रोफेसर रिचर्ड मैट्सले बताएका छन् खोर्सानीमा उपस्थित कैप्सेसिन तत्व, जो खोर्सानीलाई गर्मी दिन्छ, भोक कम गर्न सक्छ र कैलोरीलाई जलाउँदै ऊर्जाको खपत बढाउन सक्छ। शोधमा रातो खोर्सानीका मसालाको मात्राको पनि चर्चा गरिएको छ। यसका अनुसार एक ग्राम वा आधा चम्मच रातो खोर्सानीको पाउडर धेरै मानिसका लागि स्वीकार्य छ। शोधमा सामान्यत: सूकेको रातो खोर्सानीलाई सामेल गरिएको छ। 

## यी पनि हेर्नुहोस् 
* योग र मोटोपन
* रक्तचाप
* वोसो

## सन्दर्भ 
## बाह्य सूत्र 
* गूगलमा मोटापाका परिणाम

श्रेणी:मानव शरीर
श्रेणी:रोग

श्रेणी:पोषण
जगतप्रकाश मल्ल

**जगतप्रकाश मल्ल** नेपालको इतिहासमा मल्लकालका प्रसिद्ध राजा हुन्।

## सन्दर्भ सामग्री
श्रेणी:नेपालको इतिहास
श्रेणी:नेपालका ऐतिहासिक व्यक्तित्व
श्रेणी:नेपाली राजाहरू
श्रेणी:मल्ल राजाहरू
श्रेणी:भक्तपुरका मल्ल राजाहरू
श्रेणी:भक्तपुरका मानिसहरू
दुर्गानाथ शर्मा

**दुर्गानाथ शर्मा** नेपाली पत्रकार हुन्। उनी अग्रणी नेपाली पत्रकारहरूमध्ये गनिन्छन्। नेपाल टेलिभिजनको महाप्रबन्धक भैसकेका शर्मा हाल एक निजी टेलिभिजन कम्पनीको संस्थापक पनि हुन्। नेपाल टेलिभिजनमा विश्व घटना नामक कार्यक्रम उनैले शुरू गरेका हुन्। 
शर्माको  जन्म इलाम जिल्लाको फिक्कलमा भएको थियो। 

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:नेपाली पत्रकारहरू
श्रेणी:टेलिभिजन कार्यक्रम प्रस्तोताहरू
लक्ष्मीनरसिंह मल्ल

**लक्ष्मीनरसिंह मल्ल** नेपालको इतिहासमा मल्लकालका प्रसिद्ध राजा हुन्। उनी राजा शिवसिंह मल्लको जेठा नाति तथा हरिहरसिंहको जेठा पुत्र थिए । उनका भाइ सिद्धिनरसिंह मल्ललाई राजा शिवसिंहले पाटनको राजा बनाएका थिए।
## काष्ठमण्डप को निर्माण 
काष्ठमण्डपकै निर्माणपछि त्यतिबेला कान्तिपुर भनिने काठमाडौंले नयाँ नाम पाएको थियो।

## भीम मल्लको हत्या 
राजा लक्ष्मीनरसिंह मल्लको समयमा काजी **भीम मल्ल** काठमाडौंका प्रसिद्ध व्यापारी थिए। नाताले भीम मल्ल राजा लक्ष्मीनरसिंह मल्लका बहिनी ज्वाइँ थिए। तिनै भीम मल्लको ख्याति चौतर्फी भएपछि शत्रुहरूले भीम मल्लविरुद्ध राजा लक्ष्मीनरसिंह मल्लको कान फुके। ती षड्यन्त्रकारीहरूको कुरामा विश्वास गर्दै राजा लक्ष्मीनरसिंह मल्लले काजी भीम मल्ललाई आफ्नो गाथगद्दी ताकेको आरोपमा मृत्युदण्ड दिए। 

### सतीको श्राप
आफ्ना पतिले मृत्युदण्ड पाएपछि राजा लक्ष्मीनरसिंह मल्लकी बहिनी तथा भीम मल्लकी श्रीमतीले 'नेपाल दरबारको भलो चाहनेको यस्तै गति होस्, दरबारमा कसैको पनि विवेक नरहोस्' भनेर श्राप दिएका कारण अहिले पनि नेपाललाई सतिले सरापेको देश भनिन्छ।  भीम मल्लकी पत्नी सती जाँदा श्राप दिएकी हुँदा "सतीको श्राप पाएको नेपाल" भन्ने लोककथन बनेको छ । 

## मानसिक असन्तुलन
ज्वाइँ भीम मल्लले मृत्युवरण गरेको केही समयपछि राजा लक्ष्मीनरसिंह मल्लले सत्य कुरा थाहा पाए। त्यसपछि आफ्नो कुकर्मका कारण पश्चातापमा परेका राजा लक्ष्मीनरसिंह मल्लले मानसिक सन्तुलन गुमाए। यसरी राजाले मानसिक सन्तुलन गुमाएपछि उनका युवराज प्रताप मल्लले विक्रम संवत् १६९६ मा उनलाई गद्दीबाट हटाएर आफैं राजा भए। गद्दीबाट हटाइएको १८ वर्षपछि विक्रम संवत् १७१४ मा राजा लक्ष्मीनरसिंह मल्लको पागलपनकै अवस्थामा निधन भएको थियो।

## पुत्र प्रताप मल्लद्वारा कैद
प्रताप मल्लले आफ्ना बाबु लक्ष्मीनरसिंहलाई बन्दी बनाई आफू राजा भए।

## मृत्यु
१६ वर्ष पछि लक्ष्मीनरसिंहको बन्दी अवस्थामा मृत्यु भयो ।

## सन्दर्भ सामग्री
प्रताप मल्ल

**प्रताप मल्ल** मल्ल वंशको सबैभन्दा शक्तिशाली राजा हुन् । यिनको शासनकाल वि.स.१६९८ देखि १७३१ सम्म (३३ वर्ष) रह्यो । आफ्नो नामको अगाडि कविन्द्र लेख्ने राजा प्रताप मल्ल हुन् । कान्तिपुरका राजा लक्ष्मीनरसिंह मल्लका माहिला छोरा प्रताप मल्ल ई. १६२३ मा जन्मेका हुन् । ई. १६३७ तिर चौध वर्षको हुँदा नहुँदा उनको राजनैतिक महत्व बढ्दै जान थालेको थियो । अनि १८-१९ वर्षको उमेरमा ई. १६४१ मा उनले शासन गर्न थालेका थिए । उनले ई १६७४ सम्म जम्मा ३३ वर्ष शासन चलाएका थिए । मध्य र मल्लकालीन नेपाली इतिहासमा यति लामो अवधिसम्म शासन गर्ने राजा भएका थिएनन् । प्रताप मल्लको शासन-कालको अर्को महत्वपूर्ण कुरा त्यस अवधिभरि काठमाडौं उपत्यकाभरि ( र अरू ठाउँमा पनि) राजनैतिक र सांस्कृतिक जगजगी बढिरहेको देखिन्छ। भीम मल्लकी पत्नी सती जाँदा श्राप दिएकी हुँदा "सतीको श्राप पाएको नेपाल" भन्ने लोककथन बनेको छ ।
### कुटनीती
राजा प्रताप मल्लले पाटनमा गृहयुद्ध गराई त्यहाँका राजा श्रीनिवास मल्लको सहयोगमा भक्तपुर माथि आक्रमण गराए। त्यसबाट उपत्यका भित्रका राजाहरूले एकाआपसमा शङ्का गरी षड्यन्त्रपूर्ण कर्यहरूको आरम्भ गरे। १७२८ मा भक्तपुरको नाला भन्ने ठाउँ विजय गरे । भक्तपुरले पाटनको सहयोग लिई पुनः त्यहाँ कब्जा गर्यो। त्यसबाट उपत्यकाका राजाहरूमा एकता भएन।

उपत्यकाभित्रका राजासँग प्रताप मल्लको सम्बन्ध राम्रो नभए पनि अन्य छिमेकी राजाहरूसंग राम्रो थियो । उनको मकवानपुर , पाल्पा, गोरखाजस्ता राज्यसँग मित्रता थियो। उनको सम्बन्ध सात समुद्रपारबाट उपत्यका भित्र पसेका पादरी ग्रोबरसँग पनि राम्रो थियो। त्यसैले ती पादरीले प्रताप मल्ललाई एउटा दूरबिन उपहार दिएका थिए ।

## विरासत 
प्रताप मल्लको शासन-कालको अर्को महत्वपूर्ण कुरा त्यस अवधिभरि काठमाडौं उपत्यकाभरि ( र अरू ठाउँमा पनि) राजनैतिक र सांस्कृतिक जगजगी बढिरहेको देखिन्छ । यस कुराको अर्थ यस तथ्यबाट पनि प्रस्टिन्छ कि उनका आफ्नै र उनका पालाका गरी असीभन्दा बढी शिलालेख आजसम्म भनेक रूपमा थाहा पाइएका छन् र प्रकाशित भएका छन् ।

## मृत्यु 
वि.स. १७३१ मा हरिसिद्धिको नाच हेर्दा हेर्दै उनको मृत्यु भयो। उनको मृत्यु भएपछी कान्तिपुर राज्यमा अस्थिरता फैलियो। उनका चार जना छोरा थिए। र चारै जना पालैपालो राजा हुने, मारिने क्रम चल्यो।

प्रताप मल्लको मृत्यु हुँदा कान्तिपुरको गद्दीमा को बस्ने भन्ने कुराको केही खलबली उठ्यो। त्यस बेला प्रताप मल्ल का नृपेन्द्र मल्ल, पार्थिवेन्द्र मल्ल र महीपतेंद्र मल्ल समेत तीन छोरा थिए। प्रताप मल्लले कान्छा छोरा महीपतेन्द्र मल्ललाई मा पछि कान्तिपुरको गद्दीमा राख्नु भन्ने व्यवस्था बाँधेर गएका थिए। यसबाट आफ्नो अधिकार खोसिएको हुनाले नृपेन्द्र मल्ल प्रसन्न थिएनन्। चिकुटी, प्रताप मल्लका एक प्रभावशाली भारदार जसलाई प्रताप मल्लले पहिले कैद र पछि देश निकाला गरेका थिए, ले नृपेन्द्र मल्लको पक्ष लिए। पाटनका राजा श्रीनिवास मल्ल र भक्तपुरका राजा लाई पनि नृपेन्द्र मल्लको पक्षमा ल्याए। पछि श्रीनिवास मल्ल अघि सरी दाजु छदै भाइलाई राजा बनाउनु न्यायसंगत कुरा होइन भनी आफैले तिलक लाइदिई नृपेन्द्र मल्ललाई गद्दीमा राखिदिए। यस अवसरमा भक्तपुरका राजा जितामित्र मल्लले पनि उपस्थित भई यस कुराको अनुमोदन गरे। चौतारा (तात्कालिक प्रधानमन्त्री पद) पद चाँही चिकुटीले पाए।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:मल्ल वंश
श्रेणी:नेपाली हिन्दुहरू
बडा

**बडा** मोबाइल अपरेटिङ सिस्टम हो।यो ट्याब्लेट तथा स्माटफोनहरूमा प्रयोग हुन्छ।बडा सामसुङ कम्पनीले  विकसित गरेको हो।यस्को नाम   "바다 (bada)"बाट निकालिएको हो जस्तो अर्थ हुन्छ 'समुन्द्र' अथवा 'सागर' कोरियन भाषामा।

श्रेणी:अपरेटिङ सिस्टम