भैलो

समुहमा मिलेर केटीहरूले गाउने गीत **भैलो** हो जुन तिहारको बेला गाइन्छ । हिमाली देश नेपालको यो एउटा पुरानो संस्कृति पनि हो जसमा पुरुषहरू जम्मा भएर आफ्नो छिमेकीहरूको घर घरमा गएर गीत गाउँछन । यो गीत गाउँदा साधारणत: एक जना मुख्य हुन्छन् र समूहका अरू ब्यक्तिहरू मुख्य ब्यक्तिको भैलो भन्दै गीतको अन्त सम्म अनुसरण गर्छन । मुख्य ब्यक्तिले गीतको अन्तमा गएको घरका सबै जनालाई शुभकामना र आशिष दिन्छ र समुहका मान्छेहरू भैलो भन्दै गर्छन ।
## तिहार
कार्तिक कृष्णपक्ष द्वादशीबाट यमपञ्चक सुरुहुन्छ । यमपञ्चक सुरुभएपछि त्रियोदशीमा कागतिहार, चुर्तदशीमा कुकुरतिहार, औंसीमा लक्ष्मीपूजा, दिपावली र गाईतिहार, कार्तिक शुक्लपक्ष प्रतिपदाका दिन गोरुतिहार र यम द्वितीयाका दिन भाइटीका गरेर यो तिहार मनाउने गरिन्छ । यस तिहारमा फूलका माला र फुर्का बनाउने, माडा पकाउने अक्षेता पिठायो बनाएर कुकुर, गाई, गोरुलाई लगाई दिने माडा खुवाउने तथा खान दिने र कागलाई पनि एक टपरीमा गोबरको खातमा लगि खाना दिने गरिन्छ भने वृद्धहरु जुवातास पनि खेल्छन् । किशोर किशोरीहरु औंशीका दिनमा झुरो (दियालो) को उज्यालो बालेर मजुरा, ढोल, बाँसुरी बजाउदै स्वाँगे नचाउदै एक जनाले भैलो हाल्ने (भट्टयाउने) अनि सबैले साथ दिएर डोटेली भैली देउसी रमाई रमाई खेल्छन् । यस भैलोमा किशोरी र किशोरको लय भने केही फरक हुन्छ । किशोरीहरू सुमधुर स्वरमा भैलि..री भैली भन्छन् भने किशोरहरू अलि ठाडो स्वरमा भैईलो भन्ने गर्दछन् । कार्तिक शुक्लपक्ष यमद्वितीयाका दिन मोहन्याल देवताको ठूलोजाँत हुन्छ । यस जाँतमा मोहन्याल देउकालागि वृद्धपुरुषहरू बुढोभैईलो पनि खेल्नेगर्दछन् । यस बुढोभैईलोको दान दक्षिणा मोहन्यालको भँराडमा दिने चलन छ ।  
## दुतियामा खेलिने बुढो भैईलोको लय
*दुईकी दुद्याउ भाइ — भैई.......लो , 
*दईका त्यार — भैई.........लो , 
*सगरेकाद्वार —   भैई........लो , 
*सगरेकी खोली — भैई........लो ..........
यसपछि  भैलोको शव्दहरू जोडदै जानुपर्दछ ।

## (क) डोटेली किशोरीहरूले खेल्ने भैलोको लय
*औसी बार, गाईका त्यार— भैली..रि भैलि 
*त्यारैका बार , धर्मता वार — भैली..रि भैलि 
*धर्मकी खोली ,पैसाकी झोली— भैली..रि भैलि 
*तीनपैसी माझ, अरेनतरे — भैली..रि भैलि
*पिपल ढले,पिपल पाती— भैली..रि भैलि 
*रायाकी छाती ,रया जमानु — भैली..रि भैलि
*नन्नना घरको , चामले मानु — भैली..रि भैलि
*ठूलोघर मनानु ,रितजनानू — भैली..रि भैलि 
*यई ठूला घरको ,बाखरो खानू — भैली..रि भैलि
*छोहो वाखरी, छोटी न मोटी— भैली..रि भैलि 
*देउ सीय रोटी ,देउ सिय वार— भैली..रि भैलि
*खेलहो विचार , खेल्ला मल्ला— भैली..रि भैलि 
*उरेली खेल्ला , काँडैमा विज्यो — भैली..रि भैलि
*काँडो सुतल्ला , वारै पो लाग्यो — भैली..रि भैलि
*भई भरी बार, भैलाका त्यार— भैली..रि भैलि
*यही घरकी रानी,काँगैन पानी— भैली..रि भैलि
*न खोला खेत,न वन बेत— भैली..रि भैलि
*मागन हामी, आएका नईहुँ— भैली..रि भैलि   
*वर्ष दिनको ,रित जनाउन— भैली..रि भैलि
*सिद्धि सुनाउन, आएका हामी— भैली..रि भैलि
*जो देलो पैशा , उहीका वन भैसा— भैली..रि भैलि
*जो देलो नाली, जलपुत्र पाली— भैली..रि भैलि 
*जो देलो केला, उईका काखी चेला— भैली..रि भैलि 
*जो देलो मानु ,उईको सुनको छानु— भैली..रि भैलि
*दिन्छौ दिए,हमरोपैचो लिए — भैली..रि भैलि
*यही कुन्डाजान्छीन,पोईय सुदाउछीन—भैली..रि भैलि
*उई कुण्डाजान्छीन कतिदिउभन्छीन —भैली..रि भैलि 
*हमरो भाषा, हमरो धर्म— भैली..रि भैलि
*संधै गरया, निकै कर्म — भैली..रि भैलि
*चली जाओस, चौजुग नाँऊ— भैली..रि भैलि
*वढीलेखि ज्ञानी वन्या— भैली..रि भैलि
*अईतिरबडी ,नाम चलया— भैली..रि भैलि
*वरपिपल जसा गजाईब रह्या— भैली..रि भैलि
*दुवाकी चाखूरी जसा,पलाईब रह्या— भैली..रि भैलि
*केलाकाथूमली जसा, मौलाईब रह्या—भैली..रि भैलि
*हजारी फुल जसा , फुली रह्या— भैली..रि भैलि
*हमरा माईतका, सुन जमरा— भैली..रि भैलि
*पराय माईतका, जौका जमरा— भैली..रि भैलि
*हमरा माईत जी जसी रह्या, अजम्मरु भया— भैली..रि भैलि 
*भैलो भित्र पस्यो ............................
## (ख) डोटेली किशोरहरूले खेल्ने भैलोको लय
*औसी बार, गाईको त्यार— भैई..लो 
*त्यारैका बार , धर्मता वार — भैई..लो
*धर्मकी खोली , पैसाकी झोली— भैई..लोे 
*तीनपैसी माझ , अरेन तरे — भैई..लो
*पिपल ढले , पिपल पाती— भैई..लो 
*रायाकी छाती , रया जमानु — भैईलो 
*नन्ननना घरको , चामले मानु — भैईलो   
*ठूलोघर मनानु , रितजनानू— भैईलो
*यई ठूला घरको ,बाखरो खानू — भैईलो
*छोहो वाखरी , छोटी न मोटी — भैईलो 
*देउसीय रोटी, देउसिय वार — भैईलो
*खेलहो विचार , खेल्ला मल्ला— भैईलो
*उरेली खेल्ला , काँडैमा विज्यो — भैईलो  
*काँडो सुतल्ला , वारै पो लाग्यो — भैईलो 
*भई भरी बार , भैलाका त्यार — भैईलो 
*यही घरकी रानी , काँगैन पानी — भैईलो 
*न खोला खेत, न वन बेत — भैईलो 
*मागन हामी, आएका नईहुँ — भैईलो
*वर्ष दिनको , त्यार मनाउन — भैईलो
*रित जनाउन , सिद्धि सुनाउन— भैईलो 
*आएका हामी— भैईलोे
*हे जो देलो पैशा, उनका वन भैसा— भैईलो
*जो देलो नाली, जलपुत्र पाली— भैईलो
*जो देलो केला, उईका काखी चेला— भैईलो 
*जो देलो मानु , उईको सुनको छानु — भैईलो
*दिन्छौ दिए, हमरोपैचो लिए – भैईलो
*यही कुन्डा जान्छीन , पोईय सुदाउछीन— भैईलो
*उई कुण्डा जान्छीन , कति दिउ भन्छीन— भैईलो
*जो देलो मूठी उईको हात टूटी — भैईलोे
*जो देलो पाथी उईकी सुनकी छाती— भैईलो 
*पुणाईनीका, झाल जसा,मौलाईव रहया— भैईलो 
*दुवाकी चाखूरी जसा, पलाईब रह्या— भैईलो 
*केलाकी थूमेली जसा,गजाईव रह्या— भैईलो 
*हजारी फुल जसा , फुलीब रह्या— भैईलो 
*भैलो भित्र पस्यो 
## यो पनि हेर्नुहोस्
## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू