नाथुला भन्ज्याङ

**नाथुला** हिमालय मा एक पर्वत भन्ज्याङ हो कि भारतीय राज्य सिक्किम र दक्षिण तिब्बत मा चुम्बी घाटी लाई जोड्दछ। यो १४ हजार २०० फिटको उचाइमा छ।  १९६२ को भारत र चीनको युद्ध पछि यसलाई बन्द गरिएको थियो। यो जुलाई ५, २००६ मा व्यापार को लागि फिर्ता खोलिएको छ। बीसौं शताब्दीको शुरुमा भारत र चीन बिच ८० प्रतिशत व्यापार नाथु ला भन्ज्याङ को माध्यम बाट भएको थियो। यो भन्ज्याङ पनि प्राचीन रेसम मार्ग को एक शाखा को हिस्सा भएको छ। तिब्बती भाषामा 'ला' को अर्थ 'भन्ज्याङ' हो।

भारतीय पक्ष बाट, यो भन्ज्याङ सिक्किम को राजधानी गान्तोक शहर बाट  पूर्व मा अवस्थित छ। केवल भारतीय नागरिकहरू यहाँ जान सक्छन् र यसको लागि उनीहरू गान्तोक बाट बनेको पासपोर्ट (पास) पाउनु पर्छ।

नाथु ला भन्ज्याङ चीन र भारत को बीच पारस्परिक सम्झौता द्वारा स्थापित तीन खुला व्यापार चौकीहरू मध्ये एक हो, जबकि अन्य दुई हिमाचल प्रदेश मा शिप्की ला र उत्तराखण्ड मा लिपु लेख हो। १९६२ को भारत-चीन युद्ध पछि बन्द भएपछि नाथु ला २००६ मा धेरै द्विपक्षीय व्यापार सम्झौता पछि खोलिएको थियो। भन्ज्याङ को उद्घाटन हिन्दु र बौद्ध तीर्थयात्रीहरू को लागि महत्वपूर्ण छ किनकि यो क्षेत्र मा धेरै तीर्थ स्थलहरू को दूरी कम गर्दछ, र भारत-चीन द्विपक्षीय व्यापार को वृद्धि को कारण यस क्षेत्र को अर्थव्यवस्था लाई बढावा दिन को लागि आशा गरिन्छ। तर, व्यापार सीमित छ केही वस्तुहरू र हप्ता को दिन जस मा यो मार्ग व्यापार को लागि खोलिएको छ।
thumb| भुटान को टाढाको पहाडहरू भारतीय पक्ष बाट नाथु ला बाट देखीएको छ, तिब्बत पक्ष को एक हिस्सा, अन्तर्राष्ट्रिय सीमा बाड़
यो भारत र चिनियाँ सेनाहरू बीच पारस्परिक सम्झौता द्वारा स्थापित चार स्थलहरू मध्ये एक हो जहाँ दुबै सेनाका मानिसहरू आआफ्ना विवाद सुल्झाउन भेट्न सक्छन्। यी चार सीमा बिन्दुहरू हुन्: चुशुल (लद्दाख), नाथु ला, बम ला भन्ज्याङ (तवांग जिल्ला, अरुणाचल प्रदेश) र लिपुलेख भन्ज्याङ (उत्तराखण्ड)।

## अर्थव्यवस्था 
thumb| नाथुला मा भारतीय र चिनियाँ अधिकारीहरू
१९६२ सम्म, भन्ज्याङ बन्द हुनु भन्दा पहिले, कलम, घडी, अनाज, कपासको कपडा, खाद्य तेल, साबुन, निर्माण सामाग्री, र स्कूटर जस्ता सामानहरू को एक किसिम को डिसेम्बल र पछि जम्मा गर्न को लागि थियो। यो भन्ज्याङ को माध्यम बाट खच्चर को पीठ र तिब्बत पठाइयो। दुई सय खच्चर, लगभग  गान्तोक बाट ल्हासा को लागि लोड गरीएको थियो र यो लगभग २०–२५ दिन लाग्यो। फिर्ता जाँदा, रेशम, ऊन, कस्तुरी, औषधीय बिरुवाहरू, स्थानीय वाइन, बहुमूल्य पत्थर, सुन र चाँदी बाट बनेको सामान भारत मा आयात गरीएको थियो। त्यतिबेला अधिकांश व्यापार मारवाड़ी समुदाय द्वारा संचालित थियो जसको स्वामित्व २०० फर्महरू मध्ये ९५% थियो। व्यापारीहरूलाई प्रतिबन्ध लगाइएको छ र केवल उनीहरूलाई अनुमति प्राप्त छ जो १९७५ मा भारत संग विलय हुनु भन्दा पहिले सिक्किम का नागरिक थियो।
[thumb| नाथु ला-तिब्बत अभियान को दौरान १९३८ मा फुलेको [गुराँस को फूलहरू को बीच मा]]
भारतीय व्यापारीहरू लाई डर थियो कि भारतीय सामान तिब्बत मा एक सीमित बजार पाउनेछन् जबकि चीन सिक्किम र पश्चिम बङ्गाल मा पहिले देखि अवस्थित बजार मा पहुँच हुनेछ। यो पास को पुन: खोल्न को लागि क्षेत्र को अर्थव्यवस्था लाई बढावा दिने र भारत-चीन सम्बन्ध सुदृढ गर्ने अपेक्षा गरिएको थियो, यद्यपि यो भएन। तिब्बत स्वायत्त क्षेत्रीय ब्यूरो अफ कमर्सको तथ्या्कले देखाउँछ कि २००६  मा ५१ व्यापारिक दिनहरूमा मात्र १८६,२५०  अमेरिकी डलर बराबरको सामान नाथुलाले व्यापार गरेको थियो।
thumb| तिब्बती तीर्थयात्रीहरू बौद्ध धर्म को पवित्र मठहरू मध्ये एक रुमटेक मठ को यात्रा गर्न को लागि यो पास बाट आउन सक्छन्।
भारतीय पक्ष बाट, केवल भारतीय नागरिकहरू बुधबार, बिहिबार, शनिबार, र आइतबार  भन्ज्याङ विशेष गरी तिब्बती तीर्थयात्रीहरू को लागि महत्वपूर्ण छ जो रुमटेक मठ, प्रसिद्ध र पवित्र बौद्ध मठहरू मध्ये एक को यात्रा गर्न चाहान्छन्। हिन्दुहरूको लागि, यो भन्ज्याङ ले मानसरोवर ताल को यात्रा समय पन्ध्र दिन बाट दुई दिन सम्म घटाउँछ।

भारत सरकार को एक प्रमुख चिन्ता वन्यजीव उत्पादनहरू मा अवैध व्यापार हो, जस्तै सिंह र चितुवा को छाला, हड्डीहरू, भालु गाला को मूत्राशय, बीवर फर र चेस्टनट ऊन, र यी सामानहरू नाथुला हुँदै भारतीय बजार मा प्रवेश हुनेछन्। भारत सरकार यस व्यापार को लागि प्रहरी र कानून प्रवर्तन एजेन्सीहरू लाई संवेदनशील बनाउन को लागि एक कार्यक्रम चलाइरहेको छ। वर्तमान मा, यस प्रकार को अवैध व्यापार को अधिकांश नेपाल को माध्यम बाट हुन्छ।

### यातायात 
तिब्बत तर्फ दुई राजमार्गहरू - कांगमार देखि याडोंग र याडोंग बाट नाथु ला - २००६ निर्माण योजनाहरू मा प्रस्तावित थिए। अर्को दसकमा किंगहाई-तिब्बत रेलमार्गलाई याडोंग सम्म विस्तार गर्ने काम पनि प्रगतिमा छ।

हाल निकटतम रेलवे स्टेशनहरू भारतीय पक्ष मा नयाँ जलपाईगुड़ी र तिब्बत तिर जियांगज़ी मा छन्।

चिनियाँ सरकार याडोंग मा रेलमार्ग ल्याउन चाहन्छ जो नाथु ला बाट केही किलोमिटर (माईल) मात्र छ। यसको अतिरिक्त, भारत सरकार दार्जीलि जिल्लाको सेवोक बाट सिक्किम को राजधानी गान्तोक सम्म रेल मार्ग विस्तार गर्न चाहन्छ, गान्तोक को दूरी  छ।

## यो पनि हेर्नुहोस् 
* चुम्बी उपत्यका
* Shigatse विभाग

## सन्दर्भ 
## थप पढ्नुहोस् 
*  
* क्यारिंग्टन, माइकल, "अधिकारी सज्जनहरू र चोरहरू: १ 3 ०३/४ युवा पति मिशन तिब्बत को दौरान मठहरू को लूट", आधुनिक एसियाई अध्ययन ३,, १ (२००३), pp।&nbsp;–१-१०।
* फोर्ब्स, एन्ड्रयू ; हेन्ले, डेभिड (२०११)। *चीन को प्राचीन चिया घोडा रोड*। चियांग माई: Cognoscenti किताबहरू। ASIN: B005DQV7Q2
* हैरिस, टीना (२०१३)। *भौगोलिक विचलन: तिब्बती व्यापार, वैश्विक लेनदेन*। जर्जिया प्रेस विश्वविद्यालय, संयुक्त राज्य अमेरिका। ISBN 0820345733। pp&nbsp;२०8।
*  

## बाह्य लि्क 
* चार दसकपछि नाथु ला पास खुल्यो
* 'नाथुला' भारत-चीन मैत्री मार्ग मा एक नयाँ गन्तव्य बन्छ
* नाथु ला (अङ्ग्रेजी)
* सिक्किम को माउन्टेन पास (अङ्ग्रेजी)
* पर्यटकहरू र ट्रेकर्स को लागि रुचि को स्थानहरू (अङ्ग्रेजी)
श्रेणी:पुनरावलोकन नगरिएको अनुवादहरू रहेको पृष्ठ
श्रेणी:गान्तोक जिल्ला