open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
नरसंहार बलात्कार

जब कुनै समूहले नरसंहार अभियान अन्तर्गत भइरहेको युद्धका दौरान दुश्मनका विरूद्ध व्यापक रूपमा बलात्कार र सामूहिक बलात्कार गर्छ, त्यसलाई नै ***नरसंहार बलात्कार*** भनिन्छ। यस्तो नरसंहारका केही उदाहरणहरूमा अर्मेनियाली नरसंहार, ग्रीक नरसंहार, सेफो (असिरीयन नरसंहार), नानजिङ नरसंहार, बङ्गलादेश नरसंहार, बोस्निया युद्ध, कोसोभो युद्ध, रुवान्डा नरसंहार, तमिल नरसंहार, सर्कासियन नरसंहार, कङ्गो द्वन्द्व, दक्षिण सुडान जनयुद्ध, याजिदी नरसंहार, रोहिन्जा नरसंहार आदि पर्दछन्। यी सामूहिक बलात्कारहरूले विश्वव्यापी रूपमा नरसंहार बलात्कारलाई उजागर गरे। युद्धमा बलात्कारका घटनाहरू इतिहासदेखि नै भईआएका छन् तर पनि युद्धका क्रममा हुने बलात्कारलाई अक्सर सैन्य रणनीतिको हिस्साको रूपमा नभएर द्वन्द्व र शक्ति सङ्घर्षको दुष्परिणामको रूपमा हेर्ने गरिन्छ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य लिङ्कहरू
श्रेणी:विकी विमिन एडिटाथन २०२५ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू
आप्पा

**अप्पा** नेपाली भाषाको चलचित्र हो जुन अनमोल गुरुङद्वारा लिखित र निर्देशित र रुदेन सदा लेप्चाद्वारा निर्मित छ। यस चलचित्रमा दयाहाङ राई, सिद्धान्त राज तामाङ र अल्लोना काबो लेप्चाको अभिनय छ। यो चलचित्र नेपालमा जुन २८, २०१९ मा र भारतमा जुलाई ५, २०१९ मा देखाइएको थियो।

फिल्मको छायाङ्कन २५ अप्रिल २०१८ मा दार्जिलिङको ऐतिहासिक घुम रेलवे स्टेसनमा सुरु भएको थियो भने फिल्मका केही भागहरू सन्दकपुर र कालिम्पोङ जस्ता ठाउँहरूमा छायाङ्कन गरिएको थियो।

## कलाकार 
* दयाहाङ राई: बिर्खे/आप्पा
* सिद्धान्तराज तामाङ: सिद
* अल्लोना काबो लेप्चा: काव्या

## सङ्गीत 
## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
## बाह्य कडीहरू
* 

श्रेणी:सन् २०१९ का चलचित्रहरू
श्रेणी:नेपाली नाटक चलचित्रहरू
श्रेणी:नेपाली भाषाका चलचित्रहरू
श्रेणी:नेपाली प्रेमप्रसङ्गयुक्त नाटक चलचित्रहरू
श्रेणी:नेपाली चलचित्रहरू
श्रेणी:२०२० को दशकका नेपाली भाषाका चलचित्रहरू
भारतीय न्याय संहिता, २०२३

*भारत न्याय संहिता* (BNS) २०२३ (IAST: BHARATIIA NYA SAMITAHA  'भारतीय न्याय संहिता २०२३') भारतको आधिकारिक अपराध संहिता हो। डिसेम्बर २०२३ मा संसदले पारित गरेपछि भारतीय दण्ड संहिता (आइपिसि) लाई प्रतिस्थापन गर्दै यो १ जुलाई-२०२४ मा लागु भयो।

## पृष्ठभूमि र समयरेखा 
* ११ अगस्ट २०२३ मा गृहमन्त्री अमित शाह भारतीय न्याय संहिता विधेयक, २०२३ लोकसभा पेस गरे।
* १२ डिसेम्बर-२०२३ मा, भारतीय न्याय संहिता विधेयक, २०२३ फिर्ता लिइएको थियो।
* १२ डिसेम्बर २०२३ मा, भारतीय न्याय (दोस्रो संहिता विधेयक, २०२३) लोकसभामा पेस गरियो।
* २० डिसेम्बर २०२३ मा, भारतीय न्याय (दोस्रो संहिता विधेयक, २०२३) लोकसभामा पारित भयो।
* २१ डिसेम्बर-२०२३ मा भारतीय न्याय (दोस्रो संहिता विधेयक, २०२३) राज्यसभा पारित भयो।
* २५ डिसेम्बर-२०२३ मा, भारतीय न्याय (दोस्रो संहिता विधेयक, २०२३) ले भारतको राष्ट्रपतिको स्वीकृति प्राप्त गऱ्यो।

## परिवर्तनहरू 
बिएनएसमा २० वटा नयाँ अपराधहरू थपिए र खारेज गरिएको आइपिसिका १९ वटा प्रावधानहरू हटाइएको छ। ३३ वटा अपराधका लागि जेल सजाय र ८३ वटा अपराधका निम्ति जरिवाना वृद्धि गरिएको छ। २३ वटा अपराधका लागि अनिवार्य न्यूनतम सजाय लागु गरिएको छ। छवटा अपराधका लागि सामुदायिक सेवाको सजाय सुरु गरिएको छ।

* शरीर विरुद्धको अपराधः बिएनएसले हत्या, आत्महत्याको लागि उक्साउने, आक्रमण र गम्भीर चोट पुऱ्याउने सम्बन्धमा आइपीसीका प्रावधानहरू कायम राख्छ। यसले सङ्गठित अपराध, आतङ्कवाद, र हत्या वा केही आधारहरूमा समूहद्वारा गम्भीर चोटपटक जस्ता नयाँ अपराधहरू थप्दछ।
* महिला विरुद्धको यौन अपराधः बीएनएसले बलात्कार, दृश्यवाद, पछ्याउने र महिलाको विनयको अपमान गर्ने आईपीसीका प्रावधानहरू कायम राख्छ। यसले सामूहिक बलात्कारको मामलामा पीडितलाई वयस्कको रूपमा वर्गीकृत गर्ने सीमा १६ बाट बढाएर १८ वर्ष पुऱ्याउँछ।
* सम्पत्ति विरुद्धको अपराधः बिएनएसले चोरी, डकैती, चोरी र ठगीमा आइपीसीका प्रावधानहरू राख्छ। यसले साइबर अपराध र वित्तीय धोखाधडी जस्ता नयाँ अपराधहरू थप्छ।
* राज्य विरुद्धको अपराधः बिएनएसले राजद्रोहलाई अपराधको रूपमा हटाउँछ। बरु, भारतको सार्वभौमिकता, एकता र अखण्डतालाई खतरामा पार्ने कार्यहरूका लागि नयाँ अपराध छ।
* जनता विरुद्धको अपराधः बीएनएसले वातावरणीय प्रदूषण र मानव बेचबिखन जस्ता नयाँ अपराधहरू थप्दछ।

## आलोचना 
भारतीय दण्ड संहिता जस्तै, बिएनएसले वैवाहिक बलात्कार अपवाद कायम राखेको छ। यसले लैङ्गिक-तटस्थ शब्द 'यौन आक्रमण' को साथ प्रतिस्थापन गर्नुको सट्टा 'महिलाको नम्रतामा आक्रोश' भन्ने मूल्यले भरिएको वाक्यांशलाई कायम राख्छ। यसले गैर-सहमति अन्तरंग इमेजरीका पीडितहरूलाई अपर्याप्त सुरक्षा प्रदान गर्दछ। यसले पुरुष वा ट्रान्सजेन्डर व्यक्तिहरूको बलात्कार समावेश गर्ने अपराधहरूका लागि कुनै प्रावधान समावेश गर्दैन।

'भारतको सार्वभौमिकता वा एकता र अखण्डता' लाई खतरामा पार्ने कार्यहरूका लागि अपराधको प्रावधान अस्पष्ट छ, अभिव्यक्ति स्वतन्त्रतामा कटौती गर्ने वा असहमतिलाई दबाउने सम्भावनाको साथ।

पश्चिम बङ्गाल नेसनल युनिभर्सिटी अफ जुडिडिकल साइन्सेजका सहायक प्राध्यापक फैसल फासिहले भने कि सजाय उन्मुख नभई न्याय उन्मुख प्रणाली स्थापना गर्ने उद्देश्य परिवर्तनको वास्तविकताको रूपमा हेरिएको छैन।

## संरचना 
बिएनएसमा २० वटा अध्याय र ३५८ वटा खण्डहरू छन्। यसको संरचना आईपीसी जस्तै छ। संहिताको रूपरेखा यसप्रकार छः 

## पनि हेर्नुहोस् 
* भारतीय नागरिक सुरक्षा संहिता
* भारतीय साक्षी अधिनियम, २०२३

## सन्दर्भहरू 
## बाह्य लिङ्कहरू 
* गृह मन्त्रालय भारतीय न्याय संहिता
फर्की फर्की

**फर्की फर्की** २०२४ मा निर्मित सुयोग गुरुङद्वारा लिखित र निर्देशित नेपाली विज्ञान कथा चलचित्र हो। यो चलचित्र रोहित अधिकारी र ओमप्रकाश अग्रवालद्वारा निर्मित छ जसमा अनमोल केसी, जसिता गुरुङ, रवि काफ्ले र समृद्धि अर्यालले अभिनय गरेका छन्।

यो चलचित्र मे २३, २०२४ मा नेपाल र जापान लगायत धेरै अन्य देशहरूमा देखाइएको थियो। यो चलचित्र पुजार सार्कीसँगै एकैसाथ प्रकाशित भएको थियो; यद्यपि, दुवैले बक्स अफिसमा राम्रो व्यापार गरे - नेपाली चलचित्र उद्योगमा यो दुर्लभ घटना हो।

चलचित्रको बारेमा समीक्षकहरूको विचार धेरै हदसम्म विभाजित थियो। धेरैजसोले यो चलचित्र उद्योगमा नयाँ प्रयास भए पनि, यो उनीहरूको अपेक्षा पूरा नभएको दाबी गरे।

## कलाकार 
* अनमोल केसी: माधवसिंह बस्नेत
* जसिता गुरुङ: सायरा
* रवि काफ्ले: सुवास
* समृद्धि अर्याल

## सङ्गीत 
## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
* 

श्रेणी:सन् २०२४ का चलचित्रहरू
श्रेणी:नेपाली नाटक चलचित्रहरू
श्रेणी:नेपाली भाषाका चलचित्रहरू
श्रेणी:नेपाली प्रेमप्रसङ्गयुक्त नाटक चलचित्रहरू
श्रेणी:नेपाली चलचित्रहरू
श्रेणी:२०२० को दशकका नेपाली भाषाका चलचित्रहरू
थाइल्यान्डको प्रधानमन्त्री

**थाइल्यान्डको प्रधानमन्त्री** (थाई: นายกรัฐมนตรี), (उच्चारण: नायोक रत्थामोन्त्री), (शाब्दिक रूपमा 'राज्यको मुख्यमन्त्री') थाइल्यान्डको सरकार प्रमुख हो। प्रधानमन्त्री थाइल्यान्डको मन्त्रिपरिषद्को अध्यक्ष पनि हो। यो पद सन् १९३२ को सियामी क्रान्तिसँगै देश संवैधानिक राजतन्त्र बने देखिनै अस्तित्वमा रहेको छ। सन् २०१४ को कू भन्दा पहिले, प्रधानमन्त्रीलाई थाई प्रतिनिधि सभामा साधारण बहुमतले मतदानद्वारा मनोनित गरिएको थियो, र त्यसपछि थाइल्यान्डका राजाद्वारा नियुक्त र शपथ ग्रहण गराइन्थ्यो। सामान्यतया प्रधानमन्त्री तल्लो सदनको सबैभन्दा ठुलो राजनीतिक दलको नेता वा दलहरूको सबैभन्दा ठुलो गठबन्धनको नेता भएमा प्रधानमन्त्रीमा नियुक्त हुन्छन्। सन् २०१७ को संविधान अनुसार, प्रधानमन्त्रीले लगातार आठ वर्षभन्दा बढी समयसम्म पद धारण गर्न पाउँदैनन्, चाहे त्यो लगातार होस् वा नहोस्। अयोग्य मन्त्री फिचित चुएनबानको गैरकानूनी नियुक्तिको कारणले गर्दा स्रेथा थाभिसिनको प्रधानमन्त्री पद समाप्त गर्ने संवैधानिक अदालतको फैसलापछि १६ अगस्ट २०२४ मा पेटोङटार्न सिनावात्रा थाइल्यान्डको प्रधानमन्त्री नियुक्त भएकी थिइन्। जुलाई २०२५ मा, सीमा बन्द गर्ने सम्बन्धमा कम्बोडियाली प्रधानमन्त्री हुन सेनसँगको उनको कुराकानीको अडियो रेकर्डिङ चुहिएपछि उनको आफ्नै प्रधानमन्त्री पदलाई चुनौती दिइएको थियो, जसले गर्दा संवैधानिक अदालतमा निवेदन दिइएको थियो। १ जुलाई २०२५ मा, अदालतले उनलाई निर्णय नभएसम्म उनको पद निलम्बन गर्न आदेश दिएको थियो। पहिलो श्रेणीका उपप्रधानमन्त्री फुम्थम वेचायचाईले औपचारिक शाही समर्थन प्राप्त नगरेका कारण अन्तरिम समयमा अर्का उपप्रधानमन्त्री सुरिया जङ्ग्राउनग्रेङकिटले कार्यवाहक प्रधानमन्त्रीको रूपमा काम गरेका थिए। ३ जुलाई २०२५ मा शपथ ग्रहण गर्दा, फुम्थमले कार्यवाहक प्रधानमन्त्रीको भूमिका ग्रहण गरेका थिए।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
## बाह्य कडीहरू 
* आधिकारिक वेबसाइट, शाही थाई सरकारको वेबसाइट
* थाई प्रधानमन्त्रीहरूको इतिहास, प्रधानमन्त्रीहरूको विस्तृत सूची

श्रेणी:थाइल्यान्डका प्रधानमन्त्रीहरू
श्रेणी:थाइल्यान्ड सरकार
सांसद

**सांसद** भनेको संसदमा आफ्नो निर्वाचन क्षेत्रका जनतालाई प्रतिनिधित्व गर्ने व्यक्तिलाई भनिन्छ। सांसदहरूले प्रायः एउटै राजनीतिक दलका सदस्यहरूसँग मिलेर संसदीय दल गठन गर्छन्। धेरैजसो द्विसदनीय संसद भएका देशहरूमा "सांसद" भन्ने शब्द विशेष रूपमा तल्लो सदन (Lower House) का सदस्यहरूका लागि प्रयोग गरिन्छ, किनकि माथिल्लो सदन (Upper House) का सदस्यहरूलाई प्रायः फरक उपाधि दिइने गरिन्छ।

## वेस्टमिन्स्टर संसदीय शासन प्रणाली 
## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
संसदीय दल

**संसदीय दल** भन्नाले संसदमा प्रतिनिधित्व गर्ने एउटै राजनीतिक दलका सदस्यहरूको समूह हुन्। यी सदस्यहरूले समान राजनीतिक विचार, नीति र कार्यक्रमको आधारमा काम गर्छन् र संसदभित्र आफ्नो दलको नीतिलाई अघि बढाउने जिम्मेवारी लिन्छन्।
## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
संसदीय समिति

संसदीय समिति संसदभित्र गठन गरिएका सदस्यहरूको साना समूहहरू हुन्, जसको मुख्य काम विशेष विषय, नीति वा सरकारी कार्यक्रमको अध्ययन, अनुगमन र समीक्षा गर्नु हो। यी समितिहरूले संसदको कामलाई प्रभावकारी र व्यवस्थित बनाउन सहयोग पुर्‍याउँछन्।
## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
छायाँनाथ राष्ट्रिय निकुञ्ज

**छायाँनाथ राष्ट्रिय निकुञ्ज** मुगु जिल्लाको मुगुम कर्मारोङ गाउँपालिकामा स्थापित नेपालको १३औँ राष्ट्रिय निकुञ्ज हो। २०८२ भदौ १३ गते बसेको मन्त्रिपरिषद् बैठकले वन तथा वातावरण मन्त्रालयको प्रस्तावलाई स्वीकृति दिँदै सो निर्णय गरेको थियो। से–फोक्सुण्डो राष्ट्रिय निकुञ्जमा समेटिएको मुगु जिल्लाको, मुगुम कार्मारोङ गाउँपालिकाको डोल्फु क्षेत्रको भूभागलाई छुट्टाएर अलग्गै राष्ट्रिय निकुञ्ज बनाइएको हो।  यसको क्षेत्रफल ‘कोर एरिया’(निकुञ्ज क्षेत्र)मा ८४३ वर्गकिलोमिटर र मध्यवर्ती क्षेत्रमा १७७ वर्गकिलोमिटर कायम भएको छ। छायाँनाथ क्षेत्रमा हिउँ चितुवा, तिब्बती खरायो, नाउर, नीलो भेडा, कस्तुरी, मृग, जङ्गली याक, ब्बासो, तिब्बती गधा, चिरुजस्ता वन्यजन्तु र डाँफे, मुनाल, कालिजजस्ता दुर्लभ पन्छी पाइन्छन्।

निकुञ्ज कार्मारोङ गाउँपालिका–१ मा पर्छ। यसअघि विसं २०३२ सालमा मुगुमा रारा राष्ट्रिय निकुञ्ज स्थापना भएको थियो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
श्रेणी:नेपालका राष्ट्रिय निकुञ्जहरू
श्रेणी:पर्यटकीय स्थलहरू
संसदीय पदाधिकारी

**संसदीय पदाधिकारी** भन्नाले संसद सञ्चालन र व्यवस्थापनमा जिम्मेवार रहेका प्रमुख व्यक्तिहरू वा नेतृत्व तहका पदहरूलाई जनाउँछ। यी पदाधिकारीहरूले संसदको नियमित बैठक सञ्चालन, निर्णयहरूको व्यवस्थापन, नियमावलीको पालन, र सदस्यहरूको गतिविधि समन्वय गर्ने जिम्मेवारी सम्हाल्छन्।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
जैसलमेर

**जैसलमेर**, उत्तर-पश्चिमी भारतीय राज्य राजस्थानमा अवस्थित एउटा सहर हो, जुन राज्यको राजधानी जयपुरबाट ५७५ किलोमिटर (३५७ माइल) पश्चिममा थार मरुभूमिको मुटुमा अवस्थित छ। यसले जैसलमेर जिल्लाको प्रशासनिक मुख्यालयको रूपमा काम गर्छ। 

यो पूर्व मध्ययुगीन व्यापारिक केन्द्र र राजपूतहरूको भाटी कुलका रावल जैसलले सन् ११५६ मा स्थापना गरेको जैसलमेर राज्यको ऐतिहासिक राजधानी हो। जैसलमेर पहेँलो बलौटे ढुङ्गाको धारमा उभिएको छ र विश्व सम्पदा स्थल, जैसलमेर किल्ला, ९९ बुर्जहरूले समर्थित विशाल पहाडी किल्लाले मुकुट लगाएको छ। यस किल्लामा शाही दरबार र धेरै अलंकृत जैन मन्दिरहरू छन्। किल्ला र तलको सहर  दुवैका धेरै घरहरू र मन्दिरहरू राम्ररी मूर्तिकला गरिएको पहेँलो बलौटे ढुङ्गाले बनेका छन्।

## नामकरण 
जैसलमेर सहरको स्थापना महाराजा रावल जैसलले सन् ११५६ मा गरेका थिए। 

यस सहरको नाम यसको इनै महाराजाको नामबाट राखिएको हो, जसमा "**जैसल**" ले राजाको नामलाई प्रतिनिधित्व गर्दछ र "**मेर**" वा "**मेरु**" शब्द संस्कृत मूलको हो, जसले पहाड वा उच्च, प्रमुख स्थानलाई जनाउँछ।

## भूगोल 
जैसलमेरमा तातो शुष्क हावापानी छ, र त्यसैले तापक्रमको चरम वृद्धि हुने सम्भावना हुन्छ। गर्मी र जाडो दुवैमा दिनदेखि रातसम्म तापक्रम धेरै फरक हुन्छ।

गर्मीको अधिकतम तापक्रम ४० डिग्री सेल्सियस (१०४ डिग्री फारेनहाइट) वरिपरि हुन्छ जबकि न्युनतम २५ डिग्री सेल्सियस (७७ डिग्री फारेनहाइट) हुन्छ। जाडोको अधिकतम तापक्रम सामान्यतया २३.६ डिग्री सेल्सियस (७४.५ डिग्री फारेनहाइट) र न्युनतम −५ डिग्री सेल्सियस (२३ डिग्री फारेनहाइट) हो।

अहिलेसम्म अभिलेख गरिएको उच्चतम तापमान ५० डिग्री सेल्सियस (१२२ डिग्री फारेनहाइट) थियो; अहिलेसम्म अभिलेख गरिएको सबैभन्दा कम तापक्रम -५.९ डिग्री सेल्सियस (२१.४ डिग्री फारेनहाइट) हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
* 
* 
* 

श्रेणी:भारतका पूर्व राजधानी सहरहरू
श्रेणी:राजस्थानका सहरहरू
कार्टेलिङ्

**कार्टेलिङ्** वा **कार्टेल** भन्नाले स्वतन्त्र बजारका सहभागीहरूले आपसमा समझदारी गर्दै एक अर्कासँग प्रतिस्पर्धा नगर्ने सहमति गर्छन् ताकि आफ्नो नाफा बढाउन र बजारमा प्रभुत्व जमाउन सकून्। यसमा उत्पादनकर्ताहरूले प्रतिस्पर्धालाई सीमित गर्न र मूल्य बढाउन कम उत्पादन भएको भनी, आपूर्ति सीमित गरेर, भण्डारण र विपणन कोटा जस्ता उपायहरूले कृत्रिम अभाव सिर्जना गर्दछन्। कानूनी मान्यतामा कार्टेललाई प्रतिस्पर्धा विरुद्धको व्यवहार मान्दछन् र यसरी गरिने अभ्यासलाई गैरकानूनी मानिन्छ। कार्टेल स्वभावत: अस्थिर हुन्छ, किनभने सदस्यहरूले व्यक्तिगत नाफा बढाउन आपसमा छल गर्न वा सम्झौता भंग गर्न पनि सक्दछन्, जसले सबै सदस्यका लागि मूल्य घट्ने अवस्था सिर्जना गर्न सक्छ। अर्थशास्त्रमा कार्टेलको विश्लेषण गर्ने सिद्धान्तलाई कार्टेल सिद्धान्त (Cartel Theory) भनिन्छ। कार्टेललाई अन्य प्रकारको मिलावट वा प्रतिस्पर्धाविरुद्धको संगठन जस्तै कर्पोरेट मर्जर (corporate mergers) बाट छुट्याएर हेर्ने गरिन्छ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
सङ्गठित अपराध

**सङ्गठित अपराध** भन्नाले अन्तर्राष्ट्रिय, राष्ट्रिय वा स्थानीय स्तरका केन्द्रीकृत समूहहरूद्वारा नाफा कमाउने उद्देश्यले सञ्चालित गैरकानूनी गतिविधिहरू हुन्। सामान्यतया यसलाई गैरकानूनी व्यवहारका रूपमा लिइन्छ; कतिपय आपराधिक संगठनहरू — जस्तै आतंकवादी समूह, विद्रोही समूह र पृथकतावादी — राजनीतिक उद्देश्यका कारण पनि यसमा सक्रिय हुन्छन्। धेरै आपराधिक संगठनहरूले आफ्ना लक्ष्य हासिल गर्न र आन्तरिक नियन्त्रण कायम गर्न डर वा आतङ्कको पनि फैलाउने गर्छन्। यी समूहहरूले प्रायः सत्तावादी शासनहरूले झैँ सत्ता कायम राख्न रणनीति र शैलीहरू पनि अंगाल्छन्। कतिपय सङ्गठित अपराधहरू राज्यले प्रतिबन्ध लगाएका वस्तु वा सेवाहरू (जस्तै अवैध लागूपदार्थ वा हतियार) को माग पूरा गर्न वा तिनको व्यापार सहज बनाउन मात्र अस्तित्वमा आएका हुन्छन्। अन्य अवस्थामा, आपराधिक संगठनहरूले जबर्जस्ती मानिसहरूलाई आफ्नो व्यवसायमा संलग्न गराउँछन्, जस्तै — स्थानीय व्यापारी वा पसलेहरूलाई “सुरक्षा शुल्क” असुल्ने। यसैगरी, सडक गिरोहहरूलाई पनि फराकिलो परिभाषामा सङ्गठित अपराध समूहका रूपमा वर्गीकृत गर्न सकिन्छ, वा सङ्गठित अपराधिक समूह ठहरिन सक्छन्।

## ऐतिहासिक उद्गम 
## सङ्गठित अपराधका मोडेलहरू 
## प्रतिनिधी गतिविधिहरू 
## कानूनी संरचना र नियन्त्रणका उपायहरू 
### अन्तराष्ट्रिय स्तरमा 
### नेपाल 
### अन्य मुलुक 
## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
पाकिस्तानको प्रथम महिला वा प्रथम पुरुषहरू

**पाकिस्तानका प्रथम महिला वा प्रथम पुरुषहरू** (उर्दु: خاتون اول یا مرد اول پاکستان) एक अनौपचारिक उपाधि हो जुन परम्परागत रूपमा पाकिस्तानको राष्ट्रपति र प्रधानमन्त्रीको पत्नी वा पतिलाई दिइन्छ र प्रायः यसलाई आदानप्रदान गर्न मिल्छ। पाकिस्तानको वर्तमान प्रथम महिला पदमा पूर्व प्रधानमन्त्री बेनजीर भुट्टो र वर्तमान राष्ट्रपति आसिफ अली जरदारीको छोरी आसिफा भुट्टो जरदारी हुन्। उनीहरूको जीवनसाथी र बच्चाहरूसँगै, प्रथम महिला पुरुष पाकिस्तानको प्रथम परिवारको सदस्य हुन्।

## श्रीमतीहरू, प्रथम महिला र प्रथम पुरुषहरू 
### प्रथम महिलाहरूको सूची (पाकिस्तानको राजाशाही – सन् १९५६ मा पद खारेज) 
### प्रथम महिलाहरूको सूची (पाकिस्तानको सेना प्रमुख – सन् १९५६ मा पद खारेज) 
### पाकिस्तानको प्रथम महिला र पुरुषहरूको सूची (राज्य प्रमुख – पाकिस्तानको राष्ट्रपति) 
### पाकिस्तानका प्रधामन्त्रीहरूको जीवनसाथी 
## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
श्रेणी:विकी विमिन एडिटाथन २०२५ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू
रआना लियाकत अली खान

बेगम **रआना लियाकत अली खान** (उर्दु: رعنا لیاقت على خان; १३ फेब्रुअरी १९०५ - १३ जुन १९९०) सन् १९४७ देखि १९५१ सम्म पाकिस्तानको प्रथम महिला थिइन्। उनी पाकिस्तानको पहिलो प्रधानमन्त्रीको रूपमा सेवा गर्ने लियाकत अली खानकी पत्नी थिइन्। उनी सिन्धको सेवा गर्ने पाकिस्तानकी पहिलो महिला प्रदेश प्रमुख पनि थिइन्। उनी पाकिस्तान आन्दोलनकी अग्रणी महिला व्यक्तित्वहरू मध्ये एक थिइन्, र शीतयुद्धको सुरुवातदेखि शीतयुद्धको अन्त्यसम्म एक कार्यकाल अर्थशास्त्री र प्रमुख राजनीतिज्ञ थिइन्।

उनी अग्रणी महिला राजनीतिज्ञहरू मध्ये एक थिइन् र राष्ट्रव्यापी रूपमा सम्मानित महिला व्यक्तित्वहरूले पाकिस्तानमा प्रमुख प्रमुख घटनाहरूमा संलग्न थिए।  उनी मोहम्मद अली जिनाहको नेतृत्वमा काम गर्ने पाकिस्तान आन्दोलन समितिको कार्यकारी सदस्यको रूपमा सेवा गरेको थिइन्। उनले जिनाहको पाकिस्तान आन्दोलन समितिको आर्थिक सल्लाहकारको रूपमा पनि काम गरेकी थिइन्  र पछि उनका पति लियाकत खान अली पाकिस्तानको पहिलो प्रधानमन्त्री बनेपछि पाकिस्तानकी प्रथम महिला बनेकी थिइन्।  पाकिस्तानको प्रथम महिलाको रूपमा, उनले नवस्थापित देशमा महिला विकासका लागि कार्यक्रमहरू सुरु गरेकी थिइन्। पछि, उनले एक दशकसम्म प्रमुख राजनीतिज्ञको रूपमा सेवा गरेकी थिइन्। 

सन् १९७० को दशकमा, उनले जुल्फिकार अली भुट्टोको राजनीतिक आन्दोलनसँग हात मिलाएकी थिइन् र त्यसबेला निर्वाचित प्रधानमन्त्री जुल्फिकार अली भुट्टोको समाजवादी सरकारमा सामेल भएकी थिइन्। उनी भुट्टो र उनको सरकारको सबैभन्दा विश्वसनीय र नजिकको सरकारी र आर्थिक सल्लाहकारहरू मध्ये एक थिइन्, र जुल्फिकार अली भुट्टोले लिएका धेरै प्रमुख आर्थिक निर्णयहरूमा प्रभावशाली भूमिका खेलेकी थिइन्।  जुल्फिकार अली भुट्टोले सिन्ध प्रदेशको प्रदेश प्रमुखको रूपमा उनलाई नियुक्त गरेका थिए र उनले १५ फेब्रुअरी १९७३ मा शपथ ग्रहण गरेकी थिइन्। रआना सिन्धकी पहिलो महिला प्रदेश प्रमुख साथै कराची विश्वविद्यालयकी पहिलो कुलपति थिइन्। सन् १९७७ मा, उनले भुट्टो र उनको पार्टीसँग मिलेर सन् १९७७ को संसदीय चुनाव जितेकी थिइन्, तर पाकिस्तान सेनाका सेना प्रमुख जनरल जिया उल हकले लगाएको सैन्य कानुनका कारण उनले राज्यपालको पद ग्रहण गरिनन्। उनले सन् १९९० मा आफ्नो मृत्यु नभइन्जेलसम्म पाकिस्तानका महिलाहरूको सामाजिक र आर्थिक हितका काम गरेकी थिइन्। उनको सन् १९९० मा हृदयघातका कारण मृत्यु भएको थियो र उनलाई कराचीमा गाडिएको थियो।  उनको अन्त्येष्टिमा पूर्ण राज्य र सैन्य सम्मानका साथ गरिएको थियो। चिकित्सा र महिला विकास र महिला सशक्तिकरणका लागि उनको सेवा र प्रयासका कारण, उनलाई सामान्यतया "मादरे पाकिस्तान" (नेपाली अनुवाद: पाकिस्तानकी आमा) भनेर चिनिन्छ।

## जीवनी 
## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
## बाह्य कडीहरू 
*अमेरिका भ्रमणमा रहेको बेलाको रआनाको तस्वीर 
*एक संक्षिप्त जीवनी
*रआना लियाकत अली खानको प्रोफाइल

श्रेणी:सन १९०५ मा जन्म
श्रेणी:सन् १९९० मा मृत्यु
श्रेणी:पाकिस्तानी महिला अर्थशास्त्रीहरू
श्रेणी:पाकिस्तान आन्दोलनका नेताहरू
श्रेणी:सिन्धका प्रदेश प्रमुखहरू
श्रेणी:अखिल भारतीय मुस्लिम लिगका राजनीतिज्ञहरू
श्रेणी:कराचीका राजनीतिज्ञहरू
श्रेणी:विकी विमिन एडिटाथन २०२५ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू
कर्मचारीतन्त्र

**कर्मचारीतन्त्र** वा **ब्यूरोक्रेसी** भन्नाले त्यस्तो संगठन प्रणाली हो जसमा गैर-निर्वाचित अधिकारीहरू वा कर्मचारीहरू बाट कानून वा नियामक अधिकारहरू कार्यान्वयन र पालना गरिन्छ। साधरणतया, कर्मचारीतन्त्रले सरकारी प्रशासनको लाई बुझाउँछ, जसले विभिन्न विभागहरू सञ्चालन गर्छन् र उक्त विभागहरूमा निश्चित प्रणालीबाट नियुक्त भएका व्यक्तिहरू कार्यरत हुन्छन्। कर्मचारीतन्त्रको परिभाषाले सार्वजनिक वा निजी क्षेत्रको कुनै ठूला संस्था वा संगठनको प्रशासनिक प्रणाली पनि समेट्दछ तर विशेष रुपमा, धेरै देशहरूमा सार्वजनिक प्रशासनका अधिकांश काम कर्मचारीतन्त्र मार्फत सञ्चालन गरिने भएकाले कर्मचारीतन्त्र लाई सार्वजनिक प्रशासन सँग बढी सम्बन्धित रहेको पाइन्छ। साथै निगम, सामाजिक संस्था, गैर-नाफामूलक संगठन, र क्लब जस्ता केन्द्रीकृत पदानुक्रम भएका संरचनाहरू पनि कर्मचारीतन्त्रको भुमिका रहन्छ।

कर्मचारीतन्त्रमा दुई मुख्य समस्याहरू छन्। पहिलो समस्याः सम्बन्धित कर्मचारीहरूले कति स्वायत्तता राख्ने र कति प्रत्यक्ष रूपमा आफ्नो राजनीतिक अधिपति वा सरकारप्रति जिम्मेवार हुने र दोस्रो समस्याः सम्बन्धित कर्मचारीहरूले पूर्वनिर्धारित नियमहरू कति पालना गर्ने र अप्रत्याशित परिस्थितिहरूमा उपयुक्त समाधान तय गर्न कति स्वतन्त्रता राख्ने।

धेरै विश्लेषकहरूले आधुनिक समाजमा कर्मचारीतन्त्रको आवश्यकता औँल्याएका छन्। जर्मन समाजशास्त्री म्याक्स वेबरका अनुसार, कर्मचारीतन्त्र मानव क्रियाकलापलाई व्यवस्थित गर्ने सबैभन्दा कुशल र तर्कसंगत  तरिका हो। व्यवस्था कायम रहन, कार्यक्षमता अधिकतम बनाउन, र पक्षपात कम होस् भन्नका निम्ति प्रणालीगत प्रक्रिया र संगठनात्मक पदानुक्रम आवश्यक पर्दछन्। तर, वेबरले कर्मचारीतन्त्रको अत्यधिक वा अनियन्त्रित रूपलाई पनि व्यक्तिगत स्वतन्त्रताका लागि खतरा मानेका छन्। यस्तो अवस्थामा व्यक्ति नियम-आधारित, तर्क संगत नियन्त्रणको “फलामको पिंजरा” भित्र फस्न सक्ने सम्भावना रहने विश्लेषण गरिएको छ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
एकल कोष खाता प्रणाली

**एकल कोष खाता प्रणाली** सरकारी वित्तीय नीति हो, जसअन्तर्गत सबै सरकारी निकायबाट आउने सबै कोष प्रवाहलाई एउटै बैंक खातामा प्रयोग गरिन्छ। यो नीति विश्वका धेरै देशहरूमा लागू गरिएको छ। यस्तो एकीकृत संरचना IMF द्वारा सिफारिस गरिएको हो, किनकि यसअन्तर्गत सबै सरकारी कोष एउटै खातामा जम्मा हुन्छ, जसले ऋण लागत घटाउन, क्रेडिट विस्तार गर्न र अन्य लाभहरू सहित सरकारको वित्तीय नीतिमा सुधार ल्याउन सहयोग पुर्‍याउन सक्छ। IMF ले यसको मजबुती र स्थायित्व सुनिश्चित गर्न कानुनी आधारको स्थापना गर्न पनि सिफारिस गरेको छ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
आतङ्कवाद

**आतङ्कवाद** (Terrorism) आमजनता वा सर्वसाधारणमा विरुद्ध डर-त्रास फैलाई वा हिंसा प्रयोग गरेर राजनीतिक वा वैचारिक लक्ष्य हासिल गर्ने प्रक्रिया हो। यस शब्दको प्रयोग विशेष गरी शान्तिकालमा वा युद्धको सन्दर्भमा गैर-लडाकूहरू ("प्रत्यक्ष रूपमा भाग नलिएका नागरिहरू) मा जानाजानी हिंसा गर्नलाई जनाउन प्रयोग हुन्छ। आतङ्कवादको विभिन्न परिभाषा रहेका छन्; विभिन्न परिभाषाहरूले यसका विशेषताहरूमा जोड दिन्छन्, जस्तै: यसको अपूर्वानुमेयता (randomness), डर सिर्जना गर्ने उद्देश्य, र यसको प्रभावको विस्तार, जुन केवल प्रत्यक्ष पीडितहरूमा सीमित हुँदैन। आधुनिक आतङ्कवादमा, पुराना रूपहरूबाट विकसित हुँदै, राजनीतिक लक्ष्य हासिल गर्न विभिन्न रणनीति अपनाइएका पाइन्छन्। आतंकवादीहरूले डरलाई रणनीतिक उपकरणको रूपमा प्रयोग गरी निर्णयकर्ताहरूलाई प्रभावित पार्ने प्रयास गर्छन्। उनीहरूले सार्वजनिक भीड भएका क्षेत्रहरू जस्तै *यातायात केन्द्र, विमानस्थल, किनमेल केन्द्र, पर्यटक स्थल, र रात्री जीवनका स्थलहरू* लक्षित गरेर व्यापक असुरक्षा सिर्जना गर्न खोज्छन्। यसले मानसिक दबाब मार्फत नीति परिवर्तन गराउने प्रयास गर्दछ र सुरक्षा उपायहरूमा जनविश्वास कमजोर पार्ने गर्दछ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
खाद्य सम्प्रभुता

**खाद्य सार्वभौमिकता** वा **सम्प्रभुता** भन्नाले त्यस्तो खाद्य प्रणालीलाई जनाउँछ जसमा खाद्य उत्पादन गर्ने, वितरण गर्ने र उपभोग गर्ने व्यक्तिहरूकै नियन्त्रणमा उत्पादन तथा वितरणका संयन्त्र र नीतिहरू रहन्छन्। यो प्रणाली वर्तमानमा विद्यमान *कर्पोरेट खाद्य व्यवस्था* सँग पूर्णतया विपरीत रहेको हुन्छ, जसमा बहुराष्ट्रिय कम्पनीहरू र संस्थाहरूले विश्व खाद्य प्रणालीलाई नियन्त्रण गर्छन्। खाद्य सार्वभौमिकताले स्थानीय खाद्य अर्थतन्त्र, दिगो खाद्य उपलब्धता, सांस्कृतिक रूपमा उपयुक्त खानेकुरा र अभ्यासलाई प्राथमिकता दिन्छ। जलवायु परिवर्तन र अव्यवस्थित खाद्य प्रणालीहरूले आदिवासी समुदायहरूलाई असमान रूपमा प्रभावित गर्दछ, जसबाट उनीहरूको परम्परागत खाद्य स्रोतमा पहुँच घटाइ रोगहरूको दर बढाउने जोखिम पैदा गर्छ; यही कारणले खाद्य सार्वभौमिकताले आदिवासी जनतामाथि विशेष जोड दिन्छ। पछिल्ला वर्षहरूमा संयुक्त राष्ट्रसंघसहितका अन्तर्राष्ट्रिय संस्थाहरूले यी आवश्यकताहरू सम्बोधन गर्ने प्रयास गरेका छन्, साथै कतिपय देशहरूले खाद्य सार्वभौमिकता सम्बन्धी नीतिलाई कानूनीरूपमा स्वीकृति दिएका छन्। तर, खाद्य सार्वभौमिकता अभियन्ताहरूका आलोचकहरूले यो प्रणाली गलत आधारभूत धारणामा टेकेको, लक्षित समस्याहरूको वास्तविक कारणलाई बेवास्ता गरेको, र प्रस्तावित समाधानबारे एकमत नपाइएको तर्कहरू गर्ने गरेका छन्।

## आधारभूत आवश्यकता 
खाद्य सम्प्रभुता मा क्षमता अभिबृधी, कृषि पर्यटन, खाद्य बैंक लगायतका महत्वपूर्ण भुमिका रहन्छ तेसैले नेपालका सरोकारवालाहरुले तेस्तोमा काम गर्दै गरेको पनि पाईन्छ । नेपाल सार्वभौम रास्त्र हो भन्नका लागि हामिले पहिला त खाद्य सम्प्रभुता मा काम गर्न पर्छ र गरेकाहरुलाई पनो जोगाउनु र सुरक्षात्मक नीति बनाउनुपर्छ । 
## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
खाता सूची

**खाता सूची** वित्तीय खाताहरू र ती खाताहरूका सन्दर्भ नम्बरहरूको सूची हो, जुन विभिन्न वर्गहरूमा समूहबद्ध गरिएका हुन्छन् जस्तै: सम्पत्ति, दायित्व, इक्विटी, आम्दानी र खर्च, र संगठनको खाता किताबमा लेनदेनको अभिलेख राख्न प्रयोग गरिन्छ। खाताहरूमा पहिचान नम्बर र शीर्षक हुन सक्छन् र खाता प्रकार अनुसार कोड दिइन्छ। कम्प्युटराइज्ड लेखा प्रणालीहरूमा, जहाँ मात्रात्मक लेखा प्रयोग हुन्छ, खातामा मात्रा मापनको परिभाषा राख्न सकिन्छ। खाता नम्बरहरू संख्यात्मक, वर्णात्मक वा वर्ण-संख्यात्मक हुन सक्छन्, यद्यपि धेरै कम्प्युटराइज्ड प्रणालीहरू, जस्तै SIE संरचनामा, केवल संख्यात्मक नम्बर मात्र अनुमति दिइन्छ। खाताहरूको संरचना र शीर्षकहरूले लेनदेनको सुसंगत पोस्टिंगमा मद्दत पुर्‍याउँछन्। प्रत्येक नाम मात्रको लेजर खाता अद्वितीय हुन्छ, जसले यसको लेजर सजिलै फेला पार्न सहयोग गर्छ। खाताहरू प्रायः वित्तीय विवरणमा परम्परागत रूपमा देखिने क्रममा राखिन्छन्: पहिलोमा बैलेंस शीटका खाता र त्यसपछि नाफा/घाटा खाता

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
सार्वजनिक सम्पत्ति

**सार्वजनिक सम्पत्ति** सरकार (केन्द्रीय, प्रादेशिक वा स्थानीय) ले जनताको हितका लागि स्वामित्वमा राखी व्यवस्थापन गर्ने सम्पत्ति, स्रोत वा पूर्वाधार हुन्। यसमा दृश्य सम्पत्ति (जस्तै सडक, विद्यालय, अस्पताल, पार्क) र अदृश्य सम्पत्ति (जस्तै प्रतिलिपि अधिकार, पेटेन्ट, वा सरकारको स्वामित्वमा रहेको सफ्टवेयर) दुवै पर्छन्। यी सम्पत्तिहरू सार्वजनिक कोष (कर, शुल्क, ऋण) बाट वित्त पोषित हुन्छन् र जनसाधारणको प्रयोग, कल्याण र आर्थिक विकासका लागि प्रयोग गरिन्छन्, व्यक्तिगत नाफा कमाउनका लागि होइन।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
लभ अनट्याङ्गल्ड

***लभ अनट्याङ्गल्ड*** () २०२५ मा रिलिज भएको दक्षिण कोरियाली प्रेमप्रसङ्गयुक्त हास्य चलचित्र हो जसलाई नामकुङ सनले निर्देशन गरेका थिए र जी चुन-ही र वाङ डू-रीले लेखेका थिए। बम्बारम फिल्म अन्तर्गत निर्मित, यसमा गोङ म्युङ, शिन यून-सू, चा वू-मिन, युन साङ-ह्योन र काङ मी-नाले अभिनय गरेका छन्। यो चलचित्र अगस्ट २९, २०२५ मा नेटफ्लिक्समा प्रिमियर भएको थियो।

## कथानक आधार 
१९९८ मा, उन्नाइस वर्षीया पार्क सेरीले आफ्नो जीवनको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण स्वीकारोक्ति दिन लागेकी छिन्। आफ्नो जीवनभरको जटिलता, आफ्नो अत्यन्तै घुमाउरो कपाललाई सिधा बनाउने योजना बनाउँदै गर्दा, उनी हान युन-सेओक नामक एक स्थानान्तरण विद्यार्थीसँग अल्झिन्छिन्, जसले गर्दा उनको युवावस्थामा प्रेम सम्बन्ध स्थापित हुन्छ।

## कलाकारहरू 
* गोङ म्युङ हान युन-सिओकको रूपमा
* शिन यून-सू पार्क से-रीको रूपमा
* चा वू-मिन किम ह्योनको रूपमा
* युन साङ-ह्योन बाएक सियोङ-रेको रूपमा
* काङ मी-ना गो इन-जियोङको रूपमा

## उत्पादन 
### विकास 
यो चलचित्रलाई आधिकारिक रूपमा नेटफ्लिक्सले कमिसन गरेको थियो, जसमा नामकुङ सुन निर्देशकको रूपमा कार्यरत थिए र पटकथा जी चुन-ही र वाङ डू-रीले लेखेका थिए, जबकि बम्बारम फिल्मले निर्माणको व्यवस्थापन गरेको थियो।

### कास्टिङ 
जुन २०२४ मा, गोङ म्युङ चलचित्रमा अभिनय गर्ने समाचार सार्वजनिक भएको थियो। सेप्टेम्बर २०२४ मा, चोई ग्यु-री कलाकारहरूको सूचीमा सामेल भइन्।

उक्त महिनामै, गोङ म्युङ, शिन यून-सू, चा वू-मिन, युन साङ-ह्योन र काङ मी-ना अभिनय गर्ने कलाकारहरूका रूपमा पुष्टि भए।

### छायाङ्कन 
चलचित्रको प्रमुख छायाङ्कन सेप्टेम्बर २०२४ मा सुरु भएको थियो। छायाङ्कन बुसानमा भएको थियो।

## प्रदर्शन 
चलचित्रको ट्रेलर ३१ जुलाई २०२५ मा सार्वजनिक गरिएको थियो। चलचित्र २९ अगस्ट २०२५ मा नेटफ्लिक्समार्फत मात्र स्ट्रिमिङका लागि उपलब्ध गराइयो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
* 
* 
* 

श्रेणी:सन् २०२५ का चलचित्रहरू
श्रेणी:दक्षिण कोरियाली चलचित्रहरू
श्रेणी:नेटफ्लिक्स मूल चलचित्रहरू
कानुनका स्रोतहरू

**कानुनका स्रोतहरू** कुनै राज्यले आफ्नो क्षेत्राधिकारमा कानून बनाउने, लागू गर्ने, वा परिवर्तन गर्ने अधिकार प्राप्त गर्ने आधारहरू हुन्। कानुनका स्रोतहरूले राज्यलाई आफ्नो क्षेत्रमै शासन गर्न सक्षम बनाउँछन् र प्राविधिक रूपमा, थप अधिकार वा कानून सिर्जना, परिवर्तन वा रद्द गर्न सक्षम पनि बनाउँदछ। “कानुनको स्रोत” भन्ने शब्द कहिलेकाहीँ सर्वोच्च सत्ता वा शक्ति केन्द्रलाई जनाउन पनि प्रयोग हुन सक्छ, जसबाट कानूनको वैधता प्राप्त हुन्छ। कानुनी सिद्धान्तले प्रायः यसलाई औपचारिक र भौतिक स्रोतहरूमा वर्गीकरण गर्दछ, यद्यपि यो वर्गीकरण सधैं समान रूपमा प्रयोग हुँदैन। सामान्यतया, औपचारिक स्रोतहरू कानून सिर्जना गर्ने तत्वहरूसँग सम्बन्धित हुन्छन्: कानुनपत्र (statutes), अदालतको निर्णय (case law), सम्झौता (contracts) यसका उदाहरण हुन्। यसको विपरित, भौतिक स्रोतहरूले विधायिका बाट प्रकाशित आधिकारिक प्रकाशनपत्र वा सरकारी गेजेट लाई मानिन्छ। यो अवधारणा रोममा सिसेरोले प्रयोग गरेका थिए जसले कानूनको “स्रोत” (“fons” ल्याटिनमा) लाई रूपकको रूपमा जनाएका थिए।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
लोकतान्त्रिक मूल्यहरू

**लोकतान्त्रिक मुल्यहरू** वा **आदर्शहरू** भनेका व्यक्तिगत गुणहरू वा सरकारको व्यवहारका ती मानकहरूलाई जनाउन प्रयोग गरिने शब्द हो, जसलाई लोकतान्त्रिक नीतिको निरन्तरताका लागि अपरिहार्य मानिन्छन्। २०औं शताब्दीमा, टि. एच. मार्चसलले आफ्नो महत्वपूर्ण निबन्ध *“Citizenship”* मा प्रमुख लोकतान्त्रिक आदर्शहरूको चर्चा गरेका थिए। उनले तीन प्रकारका अधिकारहरूलाई आधारभूत ठानेका छन्: नागरिक अधिकार   जसले व्यक्तिगत स्वतन्त्रताको आधार निर्माण गर्छ; राजनीतिक अधिकार , जसले नागरिकलाई राजनीतिक शक्ति प्रयोग गर्न भाग लिन पाउने अधिकार दिन्छ; र सामाजिक अधिकार   जसमा आधारभूत आर्थिक कल्याण र सुरक्षा प्राप्त गर्ने अधिकार पर्दछन्।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
निरपेक्षता

**निरपेक्षता** (Neutrality) भन्नाले कुनै विवादमा पक्ष नलिने प्रवृत्तिलाई जनाउँछ। निरपेक्ष पक्षहरूले कुनै पनि धारणा राख्दैनन् वा उनीहरू आफैं कुनै पक्ष हुँदैनन् भन्ने होइन बरु पक्षपातरहित वा कुनै एक पक्ष तर्फ झुकाव वा विशेष समर्थन नगर्ने र त्यसलाई व्यवहारमा उतार्ने प्रवृत्ति देखाउँछन् भन्ने हो। निरपेक्षता घृणा, उदासीनता, अज्ञान, उपेक्षा, दोहोरो सोच, समानता, सहमति, र वस्तुनिष्ठता जस्ता कुराहरूभन्दा भिन्न हुन्छ।
## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
ढुवानी (वाणिज्य)

दायाँ|अङ्गुठाकार|कोकाकोला ट्रकद्वारा हुदै एउटा ढुवानी।
**ढुवानी** भनेको स्रोत स्थानबाट गन्तव्यमा सामानहरू पुर्‍याई गरिने प्रक्रिया हो। केही प्रकारका सामानहरू विशेष सन्जाल मार्फत पुर्‍याउन सकिन्छ, जस्तै तरल सामानहरूका लागि नालि, ढल, र ढुङ्ग्रो, विद्युतीय उर्जाका लागि तार र कम्प्युटर नेटवर्कहरू जस्तै इन्टरनेट वा इलेक्ट्रोनिक जानकारीका लागि प्रसारण नेटवर्कहरू।
सार्वजनिक नीति

**सार्वजनिक नीति** संस्थागत रुपमा प्रस्तावीत उद्देश्य, लक्ष्य, रणनीतिक वा निश्चित निर्णय गरिएको तत्त्वहरूको समूहहरू हुन्। नीति - कानून, नियमावली, मार्गनिर्देशन र कार्यहरू बाट प्रस्तुत हुन सक्दछन् जसको उद्देश्य समाजमा विद्यमान चुनौतीपूर्ण वा समस्याजन्य सामाजिक मुद्दाहरू समाधान गर्नु वा सम्बोधन गर्नु हो। सार्वजनिक नीति प्रायः कुनै अवधारणा वा दर्शनले निर्देशित हुन्छन् र कार्यान्वयन प्रायः कार्यक्रम मार्फत गरिन्छ। यसले शिक्षा, स्वास्थ्य सेवा, रोजगारी, वित्त, अर्थतन्त्र, यातायात तथा समाजका अन्य सबै पक्षहरूलाई समेट्छ। सार्वजनिक नीतिको कार्यान्वयनलाई सार्वजनिक प्रशासन भनिन्छ। यस दृष्टिले सार्वजनिक नीतिलाई सरकारका प्रत्यक्ष वा अप्रत्यक्ष गतिविधिहरूको योगफलका रूपमा पनि बुझ्न सकिन्छ। यसलाई विभिन्न विद्वानहरूले विभिन्न तरिकाले अवधारणा गरेका छन्, तर यसको मूल उद्देश्य राज्य र समाजबीचको सम्बन्धलाई व्यवस्थित गर्दै सार्वजनिक हित र सामूहिक विकास सुनिश्चित गर्नु हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
अन्तर्राष्ट्रिय सार्वजनिक क्षेत्रीय लेखा मापदण्ड

**अन्तर्राष्ट्रिय सार्वजनिक क्षेत्रीय लेखा मापदण्ड** (**IPSAS**) भन्नाले सार्वजनिक क्षेत्रका संस्थाहरूले वित्तीय विवरण तयार गर्न प्रयोग गरिने, IPSAS बोर्डद्वारा जारी गरिएका लेखा मापदण्डहरूको समुहलाई जनाउँछ। यी मापदण्डहरू अन्तर्राष्ट्रिय वित्तीय प्रतिवेदन मापदण्ड (IFRS) मा आधारित छन्, जुन अन्तर्राष्ट्रिय लेखा मापदण्ड बोर्ड (IASB) ले जारी गरेको हो।

## उद्देश्य  
IPSAS को उद्देश्य सार्वजनिक क्षेत्रका संस्थाहरूको साधारण प्रयोजनका वित्तीय प्रतिवेदनको गुणस्तर सुधार गर्नु हो, जसले सरकारद्वारा गरिएका स्रोत विनियोजन निर्णयहरूको राम्रो मूल्याङ्कन गर्न सहयोग पुर्‍याउँछ, र पारदर्शिता र जवाफदेहितामा वृद्धि गर्न मदत गर्दछ। यो उद्देश्य पुरा गर्नका लागि IPSAS र अन्य वित्तीय प्रतिवेदन सम्बन्धी मार्गदर्शनहरू विकासमा निरन्तरता दिनु, साथै सार्वजनिक क्षेत्रमा प्रोदभावी लेखा प्रणाली सम्बन्धी चेतना तथा प्रयोग बढाउनु पर्ने हुन्छ।

## विभिन्न देशहरूमा अंगीकरण 
### नेपालमा 
### अन्य मुलुकमा 
## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
नागरिक बडापत्र

**नागरिक बडापत्र** बेलायती राजनीतिक पहल हो, जुन तत्कालीन प्रधानमन्त्री जोन मेजरले आफ्नो प्रधानमन्त्रि कालमा करिब एक वर्ष नपुग्दै २२ जुलाई १९९१ मा सुरु गरेका थिए। यसको उद्देश्य सरकारी सेवाहरूलाई अधिक पारदर्शी, जवाफदेही र नागरिकमैत्री बनाउनु हो।
## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
योजना निर्माण

**योजना निर्माण** (Planning) कुनै इच्छित लक्ष्य प्राप्त गर्न आवश्यक गतिविधिहरूको बारेमा सोच्ने प्रक्रियालाई हो। योजना बनाउने कार्य पूर्वानुमानमा आधारित हुन्छ, जुन मानसिक रुपमा भविष्यका निम्ति कल्पना गर्ने प्रक्रिया हो। केही अनुसन्धानकर्ताहरूले मान्छेको समग्र विकासमा पूर्वविचार गर्ने क्षमता वा भविष्य सोच्ने क्षमता लाई मुख्य प्रेरक शक्तिको रूपमा मान्ने गरेका छन्।
## सन्दर्भ सामग्रीहरू
सरकारी लेखा

**सरकारी लेखा**  वा **सार्वजनिक क्षेत्रको लेखा** भन्नाले सरकारद्वारा हुने सबै वित्तीय कारोबारहरूको आय र खर्चको लेखांकन र व्यवस्थापन गर्ने प्रक्रियाहरू हुन्।  यो सरकारी निकायहरू र सार्वजनिक रूपमा वित्त पोषित संस्थाहरूको वित्तीय व्यवस्थापनमा केन्द्रित हुन्छ। यसको मुख्य उद्देश्य नाफा कमाउनु नभइ व्यवसायमा जस्तै पारदर्शिता, जवाफदेहिता, र सार्वजनिक स्रोतहरूको संरक्षण  सुनिश्चित गर्नु हो। यसले करदाताहरूको रकम प्रभावकारी र कानुनी तरिकाले प्रयोग भइरहेको छ कि छैन भन्ने सुनिश्चित गर्छ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
सरकारी लेखापरिक्षण

सरकारी लेखापरीक्षण सरकारले कार्यक्रम र सेवाहरू कसरी प्रदान गर्दैछ भन्ने सुधारमा केन्द्रित लेखापरीक्षण हुन्।
हालसम्म यसको लागि कुनै एक सार्वभौमिक परिभाषा छैन, तर केहि प्रमुख परिभाषाहरूले सरकारी कार्यसम्पादन लेखा परीक्षाको दायरा र उद्देश्यलाई स्पष्ट रूपमा समेट्ने गर्दछ।
## सन्दर्भ सामग्रीहरू
वित्तीय व्यवस्थापन

वित्तीय व्यवस्थापन नाफा, खर्च, नगद प्रवाह (cash) र ऋण (credit) सँग सम्बन्धित व्यवसायिक कार्यहरूलाई हुन्। यी सबै कार्यहरू प्रायः स्टकधनी का लागि संस्थाको मूल्य अधिकतम बनाउने उद्देश्य अन्तर्गत समेटिन्छन्। वित्तीय व्यवस्थापन छोटो र लामो अवधिका वित्तीय स्रोतहरूको प्रभावकारी अधिग्रहण र प्रयोग सुनिश्चित गरेर व्यवसायका लक्ष्यहरू प्राप्त गर्न केन्द्रित हुन्छ।
## सन्दर्भ सामग्रीहरू
गैरसरकारी संस्था

**गैरसरकारी संस्था** (NGO) भन्नाले सरकारको संरचनाभित्र नपर्ने कुनै संस्था वा निकायलाई जनाउँछ। यसमा गैर-नाफामुखी र नाफामुखी दुवै प्रकारका संस्था पर्न सक्छन्। कुनै NGO ले आफ्नो खर्चको ठूलो अंश वा सम्पूर्ण रकमसम्म पनि सरकारकै स्रोतबाट पाउन सक्छ। सामान्यतया, NGO लाई आंशिक रूपमा सरकारी नियन्त्रणबाट स्वतन्त्र रहँदै सञ्चालन हुने गैर-नाफामुखी संस्था भनेर बुझिन्छ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
अनपेक्षित गर्भधारण

**अनपेक्षित** वा **अनिच्छित गर्भावस्था** भन्नाले त्यस्तो गर्भावस्था बुझिन्छ जुन अनचाहिँदो हुन्छ वा चाहिँदो भए पनि गलत समयमा हुन्छ। यसलाई प्रायः अयोजित गर्भावस्था पनि भनिन्छ। यस्तो अवस्था प्रायः प्रभावकारी गर्भनिरोधक प्रयोग नगरी वा जबर्जस्ती वा अविचारित यौन क्रियाकलापका कारण हुन्छ। विश्वव्यापी तथ्याङ्कअनुसार करिब ४५% गर्भावस्था अनिच्छित हुने गरेका छन्, जसको संख्या वार्षिक करिब **१२ करोड** पुग्छ। भौगोलिक क्षेत्र र विभिन्न सामाजिक–आर्थिक समूहअनुसार यो दर फरक–फरक हुन्छ। अनिच्छित गर्भावस्था प्रायः गर्भपतन को प्रमुख कारण हो, तर यसले जीवित शिशु जन्म वा गर्भपतन जस्ता अन्य परिणामहरू पनि दिन सक्छ। अनुसन्धानहरूले अनिच्छित गर्भावस्थाले आमा र बच्चा दुवैको स्वास्थ्यमा नकारात्मक असर पुर्‍याउने सम्भावना बढी हुने देखाएको छ। त्यसैले यस्तो अवस्थालाई घटाउने प्रयासहरूः प्रभावकारी गर्भनिरोधक सहज पहुँच, परामर्श सेवामा सुधार, तथा गर्भनिरोधक प्रयोगमा अवरोध हटाउनेतर्फ केन्द्रित हुनु जरुरी हुन्छ।

## परिभाषा 
अनियोजित गर्भावस्था सम्बन्धी अनुसन्धान जटिल विषय रहेको छ, किनभने कुन गर्भावस्थालाई "इच्छित" वा "अनिच्छित" भनेर वर्गीकरण गर्दा महिलाको वा दम्पतीको गर्भावस्था प्रतिको वास्तविक भावना वा उनीहरूको प्रजनन सम्बन्धी दीर्घकालीन योजनाको सम्पूर्ण जटिलता समेटिँदैन। तथापि, तथ्याङ्क संकलनका लागि प्रचलित परिभाषाअनुसार, “अनियोजित गर्भावस्था” भन्नाले यस्तो गर्भावस्था जनाइन्छ, जुन महिलाले भविष्यमा चाहेको तर सो समयमै चाहेको वा नभएको अवस्थामा भएको वा कहिल्यै गर्भावस्था नचाहेको अवस्थामा भएको गर्भावस्था हो। विपरीत, “इच्छित गर्भावस्था” भन्नाले गर्भाधान हुने समयमै वा त्यसअघि नै सजग रूपमा चाहिएको गर्भावस्था लाई जनाइन्छ। अनुसन्धानका लागि प्रायः सबै गर्भावस्था, जुन स्पष्ट रूपमा “अनियोजित” वर्गमा पर्दैनन्, एउटै समूहमा राखिन्छन्—यसमा त्यस्ता गर्भावस्था पनि पर्छन् जसबारे महिलाहरू अनिश्चित वा मिश्रित भावना राख्छन्।

धेरैजसो स्रोतहरूले गर्भावस्था अनियोजित हो वा होइन भन्ने कुरा परिभाषित गर्दा महिला उद्देश्यलाई मात्र आधार बनाउँछन्, तर केही स्रोतहरूले पुरुष साझेदारको इच्छालाई पनि विचारमा लिने गरेका छन्। "अनियोजित गर्भावस्था" भन्ने शब्दले गर्भावस्था स्वागतयोग्य छ वा छैन भन्ने कुरा, वा त्यस गर्भावस्थाको अन्तिम परिणाम (गर्भपतन, गर्भपात वा जन्म) के हुन्छ भन्ने कुरा भने जनाउँदैन।

## अनिच्छित गर्भावस्थासँग सम्बन्धित कारकहरू 
अनिच्छित गर्भावस्था सामान्यतया यौन क्रियाकलाप पछि गर्भनिरोधक प्रयोग नगरी वा गलत रूपमा प्रयोग गर्दा हुने गर्दछ। गर्भनिरोधक सही रूपमा प्रयोग गर्दा पनि गर्भावस्था हुने सम्भावना रहन्छ, तर त्यस्ता अवस्था दुर्लभ हुन्छन्। उदाहरणका लागि, संयुक्त राज्य अमेरिकामा २००८ मा भएका सबै अनिच्छित गर्भावस्थाहरू मध्ये, आधुनिक गर्भनिरोधक नियमित प्रयोग गर्ने महिलाहरूको हिस्सा केवल ५% थियो, जबकि गर्भनिरोधक असंगत रूपमा प्रयोग गर्ने वा प्रयोग नै नगर्ने महिलाहरूले क्रमशः ४१% र ५४% अनिच्छित गर्भावस्थामा योगदान गरेका थिए।

गर्भनिरोधक नियमित प्रयोगमा व्यक्ति वा दम्पतीलाई प्रभावित गर्ने धेरै कारकहरू हुन्छन्। कुनै महिलाले आफूमा अनिच्छित गर्भावस्था हुने जोखिम बुझ्न नसक्ने वा गर्भावस्था रोक्न प्रभावकारी गर्भनिरोधक साधनमा पहुँच नपाउने अवस्था हुन सक्छ। त्यसैगरी, उनीले यौन क्रियाकलाप कहिले/कसरी गर्ने भन्नेमा पनि नियन्त्रण नपाउने अवस्था हुन सक्छ। यसरी, तलका विभिन्न कारकहरू अनिच्छित गर्भावस्था हुने सम्भावनासँग जोडिएका पाइएका छन्।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
श्रेणी:विकी विमिन एडिटाथन २०२५ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू
विकेन्द्रीकरण

**विकेन्द्रीकरण** भन्नाले कुनै संगठनका गतिविधिहरू, विशेषगरी योजना निर्माण र निर्णय लिने प्रक्रियासँग सम्बन्धित कार्यहरू, मुख्य वा केन्द्रिय अधिकार भएका स्थान वा समूहबाट अलग गरी संगठन भित्रका साना इकाइहरू वा स्तरहरूमा हस्तान्तरण वा सुम्पिने प्रक्रिया हो।
## सरकारी नीति 
### राजनैतिक 
राजनीतिक विकेन्द्रीकरणले नीति निर्माणमा केन्द्रिय सरकारको अधिकारमा कटौतीलाई जनाउँछ।

### प्रशासनिक
### वितीय
### बजार
### वातावरणीय
## सन्दर्भ सामग्रीहरू
सार्वजनिक व्यय

**सार्वजनिक व्यय** वा **सरकारी** **खर्च** भन्नाले सरकारद्वारा गरिने सम्पूर्ण उपभोग, लगानी, र स्थानान्तरण भुक्तानीहरू हुन्। राष्ट्रिय आय लेखा अनुसार, सरकारद्वारा व्यक्तिगत वा सामूहिक आवश्यकताहरू पूरा गर्नका लागि प्रत्यक्ष रूपमा उपभोग हुने वस्तु तथा सेवा खरिदलाई सरकारी अन्तिम उपभोग व्यय भनिन्छ। त्यस्तै, दीर्घकालीन फाइदा दिने खालका खर्च, जस्तै पूर्वाधार विकास, शिक्षा वा अनुसन्धानमा गरिएको खर्चलाई सरकारी लगानी भनिन्छ। यी दुवै प्रकारका खर्चहरू — अन्तिम उपभोग व्यय र कुल स्थिर पुँजी निर्माण — मिलेर सकल घरेलु उत्पादन (GDP) को मुख्य घटक बनेको हुन्छ। यसरी हेर्दा, सरकारी खर्च केवल तत्कालीन उपभोगका लागि मात्र नभई भविष्यका लागि दीर्घकालीन उत्पादन क्षमतामा समेत योगदान पुर्‍याउने महत्त्वपूर्ण साधन हो।
## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
स्वशासन

**स्वशासन** कुनै व्यक्ति वा समूहलाई बाह्य सत्ता वा अधिकारीको हस्तक्षेप बिना आफ्ना नियमनात्मक कार्यहरू सञ्चालन गर्ने क्षमता जनाउँछ।
## सन्दर्भ सामग्रीहरू
प्राकृतिक संरक्षण

**प्राकृतिक संरक्षण** भनेको एउटा नैतिक दर्शन र संरक्षण आन्दोलन हो, जसको मुख्य उद्देश्य प्रजातिहरूलाई विलुप्त हुनबाट जोगाउनु, प्राकृतिक आवासहरू कायम राख्नु र आवश्यक परे पुनर्स्थापना गर्नु, पारिस्थितिक प्रणालीका सेवाहरू सुदृढ गर्नु र जैविक विविधता सुरक्षित राख्नु हो। यसले मानव र वातावरणबीच सन्तुलन कायम राख्दै पृथ्वीमा जीवनका विविध रूपहरू—जन्तु, वनस्पति र सूक्ष्मजीव—को संरक्षणमा जोड दिन्छ। मुख्यतः प्राकृतिक संरक्षण भनेको वातावरणीय प्रणालीहरूलाई दीर्घकालीन रूपमा सुरक्षित राख्दै जीवन र प्रकृतिसँग मेल राखेर टिकाउ विकास सुनिश्चित गर्नु हो।
## सन्दर्भ सामग्रीहरू
वातावरणीय ह्रास

**वातावरणीय ह्रास** वा **पर्यावरणीय क्षय** वातावरणको बिग्रँदै गएको अवस्था हो, जसमा हावा, पानी र माटोको गुणस्तरमा ह्रास, प्राकृतिक प्रणालीको विनाश, वन्यजन्तुको आवासमा असर, वन्यजन्तुहरूको विलुप्ति, र प्रदूषण जस्ता समस्याहरू पर्दछन्।यसलाई वातावरणमा हुने कुनै पनि नकारात्मक परिवर्तन वा अव्यवस्थित अवस्था भनेर पनि परिभाषित गर्न सकिन्छ, जसले मानव र जैविक जीवनको स्वास्थ्य र दीर्घकालीन सन्तुलनमा प्रतिकूल असर पुर्‍याउँछ।
## सन्दर्भ सामग्रीहरू
वन विनाश

**वन विनाश** भन्नाले कुनै जमिनबाट जंगल वा रूखहरूको फडाँनी गर्दै उक्त स्थानको प्रयोग अन्य प्रयोजनको लागि प्रयोग गरिनु कार्य हो।
## सन्दर्भ सामग्रीहरू
आपत्कालीन व्यवस्थापन

**आपत्कालीन व्यवस्थापन** मानव समुदायहरूलाई संकट वा जोखिमहरूबाट हुने क्षतिबाट बच्ने र प्रकोपसँग सामना गर्ने आधार तयार पार्न विज्ञान हो।
## सन्दर्भ सामग्रीहरू
कार्बन उत्सर्जन व्यापार

**कार्बन उत्सर्जन व्यापार** कार्बन डाइअक्साइड (CO₂) र अन्य हरितगृह ग्यासको उत्सर्जन नियन्त्रण गर्न बनाइएको व्यापार प्रणाली हो। कार्बन उत्सर्जन व्यापार कार्बन मूल्य निर्धारणको रूप हो, जसको उद्देश्य सीमित उत्सर्जन अनुमतिहरूको बजार सिर्जना गरेर जलवायु परिवर्तनलाई नियन्त्रण गर्नु हो। यस प्रणालीमार्फत उद्योग र संस्थाहरूलाई उत्सर्जन सीमित गर्ने प्रोत्साहन गरिन्छ। यो विधि विश्वका विभिन्न देशहरूले पेरिस सम्झौता अन्तर्गत गरेका आफ्नो उत्सर्जन कटौतीका प्रतिबद्धताहरू पूरा गर्न प्रयोग गर्छन्। हाल चीन, युरोपेली संघ र अन्य केही देशहरूमा यस्तो उत्सर्जन व्यापार प्रणाली सञ्चालनमा छ।
## सन्दर्भ सामग्रीहरू
प्रोल्लास सिन्धुलीय

२०३२ वैशाख ७ गते रामनवमीका दिन सिन्धुली, गैयाँटारमा जन्मिएका साहित्यकार प्रोल्लास सिन्धुलीय मूलतः कवि हुन् । पिता सुप्रसिद्ध महाकाव्यकार उमानाथ शास्त्री सिन्धुलीय र लालित्यदेवी दाहालका कान्छो सुपुत्र उनले नेपाली साहित्यमा कविबाहेक कथाकार, उपन्यासकार, निबन्धकार, गीतकार, जीवनीकार र बालसाहित्यका सर्जकसमेतको परिचय बनाएका छन् । उनका हालसम्म विविध विधाका डेढ दर्जन जति कृति प्रकाशित भएका छन् । 

प्रोल्लासका प्रकाशित पुस्तक यसप्रकार छन्ः

कवितासङ्ग्रहः

बाहिर एकमुठी तुसारो छ (२०५३)

शब्दहरूको नेपथ्य (संयुक्त, २०५६) 

चुपचापको अन्त्य (२०६१)

झन्डालाई डिभी प¥यो भने के हुन्छ ? (२०६९)

जन्मजात बाहुनको विज्ञप्ति (२०७४)

यतै कतै (संयुक्त, २०७८)

बालचित्रकथा–सङ्ग्रहः

चुइँके जुत्ता र भुक्के चप्पल (२०६१) 

चाँदीको तारा (२०६३) 

पँधेरोको अँध्यारो (२०६३)

भोकको ओखती (२०६३)

हिस्स बूढी खिस्स दाँत (२०६३) 

कथासङ्ग्रहः

बागबजार बोल्दैन (२०८१)

अन्य कृतिः

आँखाभरि भुइँकुहिरो (गजलसङ्ग्रह, २०५९)

हिँड्दै थिएँ उकालीमा (गीतसङ्ग्रह, ०६९)

कल्पना पाण्डेः दूध हालेको चिया खान्छे (यात्रा–निबन्धसङ्ग्रह, २०७१)

टाउको नभएको तस्वीर (लघुकथासङ्ग्रह, ०७३)

शून्य डिग्री (उपन्यास, २०७३)

सिन्धुलीका प्रथम शहीद बाबुराम बराल (जीवनी, २०७५)

भग्न दैनिकी (दैनिकी, २०७५)

पेशाले उनी अब्बल सम्पादक हुन् । उनले नेपाली साहित्यका दर्जनौँ कृति सम्पादन गरेका छन् । यसका साथै ‘कथालिका’ (आख्यान पत्रिका), ‘सेतो कागज’ (पृथक् काव्यपत्रिका), ‘सानुमान्छे’ (बालपत्रिका) इत्यादिको सम्पादक पनि हुन् उनी । दुई दर्जन जति अखबारी र साहित्यिक पत्रिकाको सम्पादन गरिसकेका उनी ‘नयाँ पत्रिका दैनिक’का पूर्व उपसम्पादक पनि हुन् । 

अचेल गुह्येश्वरी, काठमाडौँमा स्थायी बसोबास गर्दै आएका उनीसित मोबाइल नम्बरः ९८५१०११३७९, इमेलः poetprollas@gmail.com मार्फत सम्पर्क गर्न सकिन्छ । 

उनी शून्य डिग्री (२०७३) उपन्यासबाट जीवनीपरक उपन्यास लेखनमा दत्तचित्तले लागिपरेका हुन् । उनको पछिल्लो उपन्यास भग्न भैरव (२०७९) त्यही तपस्याको अर्को उपज हो । 

प्रोल्लास अचेल पृथ्वीनारायण शाहकालीन सिन्धुलीगढी युद्धकथा ‘फिरङ्गी’ र सिन्धुलीगढीकै अदभुत प्रेमकथा ‘सुन्तलीमाई’को आख्यानीकरणमा सबै कामकुरा छाडेर भिडिरहेका छन् ।
अजमोदा

**अजमोदा** वा **जङ्गली ज्वानो** एपियासी परिवारमा फूल फुल्ने वनस्पतिको एउटा प्रजाति हो। अजमोदालाई मध्य पूर्व, युरोप र अमेरिकामा  खानामा प्रयोग गरिन्छ। यो ग्रीस, मोरोक्को र पूर्व युगोस्लाभियाको रैथाने वनस्पति हो। यो युरोप र विश्वका अन्य ठाउँमा जडिबुटी र तरकारी रूपमा व्यापक रूपमा खेती गरिन्छ। अजमोदाको पात हेर्दा धनियाँ जस्तो रहेता पनि यसको फूल धनियाँभन्दा हलुको हुन्छ। 

## प्रकार
## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:औषधि
सामाजिक समानता

सामाजिक समानता भन्नाले समाजका सबै व्यक्तिहरू समान अधिकार, स्वतन्त्रता र प्रतिष्ठा प्राप्त गर्ने अवस्था हो। यसमा नागरिक अधिकार, अभिव्यक्ति स्वतन्त्रता, आत्मनिर्णयको अधिकार, साथै निश्चित सार्वजनिक वस्तु तथा सामाजिक सेवाहरूमा समान पहुँच जस्ता पक्षहरू समेत समावेश हुन सक्छन्।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
सामाजिक रुपान्तरण

**सामाजिक रुपान्तरण** भन्नाले कुनै व्यक्तिले आफ्ना प्रयासबाट सामाजिक रूपमा हासिल गरिएको दर्जा मा रुपान्तरण प्रक्रियालाई जनाउँछ भने़ ठूलो स्तरको सामाजिक परिवर्तन, जस्तै सांस्कृतिक सुधार वा रुपान्तरणलाई पनि यसले जनाउँछ। व्यक्तिगत स्तरमा घटित हुने र सामाजिक प्रणाली स्तरमा देखिन्छ सकारात्मक परिवर्तन नै सामाजिक रुपान्तरण हो।
## सन्दर्भ सामग्रीहरू
सामाजिक द्वन्द्व

**सामाजिक द्वन्द्व** भन्नाले समाजमा अधिकार वा शक्तिको संघर्षलाई जनाउँछ। सामाजिक द्वन्द्व दुई वा दुईभन्दा बढी व्यक्ति सामाजिक अन्तरक्रियामा एक-अर्का विरुद्ध उभिँदा र आ–आफ्ना असंगत लक्ष्य हासिल गर्ने प्रयत्नमा परस्पर सामाजिक शक्ति प्रयोग गर्दा उत्पन्न हुन्छ; साथै अर्कोलाई आफ्नै लक्ष्य हासिल गर्न नदिदाँ सामाजिक द्वन्द्व सिर्जित हुन्छ। यसलाई यस्तो सामाजिक सम्बन्धका रूपमा बुझिन्छ जसमा कुनै व्यक्तिको कार्य अरूको प्रतिरोध हुँदाहुँदै पनि आफ्नै इच्छाशक्ति पूरा गर्ने उद्देश्यले उन्मुख हुन्छ।

## संघर्ष सिद्धान्त 
संघर्ष सिद्धान्तले समाजमा विद्यमान मूल्य र मान्यता भन्दा बढी हित वा इच्छा लाई केन्द्रमा राख्छ। यसका अनुसार हितको खोजीले विभिन्न प्रकारका संघर्षहरू उत्पन्न गर्छ, त्यसैले संघर्षलाई असामान्य होइन, बरु सामाजिक जीवनको सामान्य पक्ष मानिन्छ। प्रायः स्रोतका लागि हुने प्रतिस्पर्धा नै संघर्षको मुख्य कारण हो। समाज वास्तवमा विभिन्न समूहहरूबाट बनेको हुन्छ, जसले आपसमा स्रोतका लागि प्रतिस्पर्धा गर्छन्। यद्यपि समाजले सतहमा सहकार्य देखाए पनि त्यसको गहिराइमा सामाजिक समूहहरूबीच आफ्ना हितको लागि निरन्तर सत्ता संघर्ष चलिरहेको हुन्छ। केही समूहहरूले स्रोत र उत्पादनका साधनलाई नियन्त्रण गर्छन् र आफ्ना लक्ष्य पूरा गर्न तिनै स्रोतहरूलाई आफ्नो फाइदामा प्रयोग गर्छन्। यस क्रममा स्रोत विहीन वा कमजोर समूहहरूलाई शोषण गरिन्छ। यस्तो अवस्थाले वर्चस्वहीन समूहहरूलाई स्रोत र शक्ति प्राप्त गर्न अन्य समूहसँग संघर्ष गर्न बाध्य बनाउँछ। तर अधिकांश अवस्थामा जसको हातमा बढी स्रोत हुन्छ, उसले नै शक्ति कायम राख्छ वा अझै बढाउँछ। यही धारणा “Matthew Effect” भनिन्छ, जसले सत्तामा रहेका समूहहरूको नियन्त्रण अझै बलियो हुने प्रवृत्तिलाई व्याख्या गर्छ।

### मार्क्स र संघर्ष सिद्धान्त 
जर्मन क्रान्तिकारी कार्ल मार्क्सले उत्पादनका साधन र स्वामित्व बारे आफ्नो भौतिकवादी दृष्टिकोणलाई जोड दिए। उनका अनुसार मूल्यवान् कुरा मानव श्रमको परिणाम हो। उनले आफ्ना विचारहरू पूँजीवादी समाजमा आधारित बनाए, जहाँ सम्पत्तिको ठूलो हिस्सा थोरै मानिसहरूको हातमा मात्र केन्द्रित हुन्छ। यसले उद्योगपति र मजदुर वर्गबीच स्पष्ट विभाजन ल्याउँछ। उद्योगपतिहरूले उत्पादनका साधनलाई नियन्त्रण गर्छन् भने मजदुरहरूले आफ्नो श्रम बेचेर ज्याला कमाउँछन्। तर समस्या तब देखा पर्छ जब उद्योगपतिहरूले कम खर्चमा बढी उत्पादन गर्न खोज्छन्। यसरी “अतिरिक्त मूल्य” सिर्जना हुन्छ, जसमा मजदुरहरूले आवश्यकभन्दा बढी उत्पादन गरेपछि त्यो अतिरिक्त नाफा उद्योगपतिहरूले आफ्नो हातमा राख्छन्। यससँगै शोषण पनि हुन्छ, जसमा मजदुरहरूले आफ्नो श्रमको वास्तविक मूल्यभन्दा कम ज्याला पाउँछन्। मार्क्सका अनुसार समयसँगै यो वर्गीय अन्तर अझ बढ्दै जान्छ—उद्योगपति वर्ग अझ धनी बन्दै जान्छन् भने मजदुर वर्ग अझ गरिब हुँदै जान्छ। संघर्ष सिद्धान्तलाई केवल आर्थिक सम्बन्धमै सीमित नगरी अन्य सामाजिक सम्बन्ध र अन्तरक्रियामा पनि देख्न सकिन्छ, जस्तै जातीय सम्बन्ध, लिङ्गीय सम्बन्ध र धार्मिक सम्बन्धहरूमा यो प्रष्टिने गर्छ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
आर्थिक वृद्धि

अर्थशास्त्रमा, **आर्थिक वृद्धि** भन्नाले कुनै समाजले उत्पादन गर्ने आर्थिक वस्तुहरू र सेवाहरूको मात्रा र गुणस्तरमा भएको वृद्धिलाई जनाउँछ। यसलाई प्रायः कुनै निश्चित वर्ष वा निश्चित अवधिमा अर्थतन्त्रले उत्पादन गर्ने वस्तु तथा सेवाहरूको मुद्रास्फीति–समायोजित उत्पादनको वृद्धिका रूपमा नापिन्छ। आर्थिक वृद्धिको मापन प्रायः राष्ट्रीय आय लेखा प्रणाली मार्फत गरिन्छ। 

आर्थिक वृद्धिको दर सामान्यतया वास्तविक कुल ग्राहस्थ उत्पादन (Real GDP) को वृद्धिदर, वास्तविक प्रतिव्यक्ति GDP वृद्धिदर वा प्रतिव्यक्ति GNI (Gross National Income) वृद्धिदरका आधारमा गणना गरिन्छ। "आर्थिक वृद्धिको दर" भन्नाले निश्चित अवधिमा पहिलो वर्षदेखि अन्तिम वर्षसम्मको GDP वा प्रतिव्यक्ति GDP को वार्षिक ज्यामितीय वृद्धिदर लाई जनाउँछ। यसले सो अवधिभरको औसत GDP स्तरको प्रवृत्तिलाई देखाउँछ, तर उक्त प्रवृत्तिको वरिपरि हुने अल्पकालीन उतार–चढावलाई भने बेवास्ता गर्दछ। वृद्धि प्रायः "वास्तविक" मूल्यमा (inflation-adjusted) गणना गरिन्छ, जसले मुद्रास्फीति कारण वस्तुहरूको मूल्यमा आउने विकृत प्रभावलाई हटाइदिन्छ। वास्तविक प्रतिव्यक्ति GDP भन्नाले सम्पूर्ण देशको GDP लाई त्यहाँको कुल जनसंख्याद्वारा भाग गरेर प्राप्त गरिएको सूचक हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
सार्वजनिक–निजी साझेदारी

**सार्वजनिक–निजी साझेदारी** भन्नाले सरकार र निजी क्षेत्रका संस्थाहरूबीच हुने दीर्घकालीन व्यवस्था वा समझदारीलाई जनाउँछ। सामान्यतया, यसमा निजी क्षेत्रले सरकारी परियोजना र सेवाहरूलाई प्रारम्भमै पूँजी उपलब्ध गराउने गर्दछ, र त्यसपछि PPP सम्झौताका अवधिभर करदाताहरू वा सेवाग्राहीहरूबाट राजस्व संकलन गरेर नाफा आर्जन गर्ने प्रावधान हुन्छ। सार्वजनिक–निजी साझेदारी विश्वका विभिन्न देशहरूमा प्रयोगमा ल्याइएको छ र मुख्यतया पूर्वाधार विकासका परियोजनाहरूमा केन्द्रित हुन्छ। PPP मोडलमार्फत विद्यालय, अस्पताल, यातायात प्रणाली, खानेपानी तथा ढल व्यवस्थापन प्रणाली जस्ता संरचनाहरूको निर्माण, उपकरण व्यवस्थापन, सञ्चालन तथा मर्मत–सम्भारसमेत गरिँदै आएको छ।
## सन्दर्भ सामग्रीहरू
आर्थिक उदारीकरण

**आर्थिक उदारीकरण** भन्नाले कुनै देशको अर्थतन्त्रमा सरकारद्वारा लगाइएका नियमकानून र नियन्त्रणहरूलाई कम गर्दै निजी क्षेत्रको बढी सहभागितालाई प्रोत्साहन गर्ने प्रक्रियालाई जनाउँछ। राजनीतिमा यस धारणा शास्त्रीय उदारवाद र नव–उदारवाद सँग सम्बन्धित छ।
## सन्दर्भ सामग्रीहरू
पारदर्शीता

**पारदर्शिता**, नीतिशास्त्र र शासकीय प्रणालीमा, सरकारी निकाय, कार्यालय वा सार्वजनिक संस्थानहरूले आफ्नो काम, निर्णय र प्रक्रिया खुला, स्पष्ट र सर्वसाधारणको पहुँचमा राख्ने अभ्यास हो। यसले नागरिकहरूलाई सरकारको कामप्रति जानकारी प्राप्त गर्न, निगरानी गर्न र जवाफदेही बनाउन सक्षम बनाउँछ। पारदर्शिता लोकतान्त्रिक शासन प्रणालीको प्रमुख आधार हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
विदेशी प्रत्यक्ष लगानी

**विदेशी प्रत्यक्ष लगानी** (Foreign Direct Investment, FDI) भन्नाले कुनै कम्पनीमा विदेशी लगानीकर्ता, कम्पनी वा अर्को देशको सरकारले गर्ने स्वामित्व शेयर वा हिस्सेदारीलाई जनाउँछ। विशेष गरी, यसले एउटा देशमा रहेको सम्पत्ति वा व्यवसायमा अर्को देशमा आधारित संस्थाद्वारा हुने नियन्त्रणयोग्य स्वामित्वलाई जनाउँछ। यस अन्तर्गत लगानीकर्ताले लक्ष्य देशमा रहेका उद्योग वा कम्पनीहरूमा आफ्नो व्यवसाय विस्तार गर्ने वा त्यहाँको कुनै कम्पनी खरिद गर्ने कार्य गर्दछन्। यस प्रकारको लगानीले विदेशी लगानीकर्तालाई सो देशको कम्पनीमा नियन्त्रण र स्वामित्व अधिकार प्रदान गर्छ, जसले दीर्घकालीन आर्थिक सम्बन्ध र प्रविधि, सीप तथा पूँजीको आदान–प्रदानलाई प्रोत्साहन गर्छ।
## सन्दर्भ सामग्रीहरू
प्रविधि हस्तान्तरण

**प्रविधि हस्तान्तरण** वा **प्रविधिको स्थानान्तरण** भन्नाले कुनै प्रविधि वा विज्ञानसँग सम्बन्धित नतिजा वा आविष्कारलाई त्यसको स्वामी व्यक्ति वा संस्थाबाट अर्को व्यक्ति वा संस्थामा सार्ने (वितरण गर्ने) प्रक्रिया लाई जनाउँछ, जसले नयाँ उत्पादन वा सेवाहरू सिर्जना गरेर समाजलाई लाभ पुर्‍याउने लक्ष्य राख्छ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
व्यवसाय

**व्यवसाय** भन्नाले आफ्नो जीविकोपार्जन वा नाफा कमाउने उद्देश्यले वस्तु वा सेवा उत्पादन गर्ने, किन्न–बेच्ने अभ्यास हो।
## सन्दर्भ सामग्रीहरू
तिमल्सिना

**तिमल्सिना** नेपालमा बसोवास गर्ने बाम्हमण जाति हो। तिमल्सिनाहरूको गोत्र मौद्गल्य हो। वि.स‌ं. ४१० तिर यस थरका ब्राम्हमणहरू पश्चिम नेपालबाट नेपालको भूभागमा प्रवेश गरी नेपालका विभिन्न भूभागमा वसोवास गरेको पाइन्छ। वि.सं‍ ६०८ तिर सिञ्जापति नरेश मयुरभञ्जनपालबाट लालुभट्टका तीन छोरा ईला भट्ट, विशा भट्ट, वासु भट्टले अछाम जिल्लाको तिमैल्सैन गाउँ विर्ता पाएका थिए। यही तिमैल्सैन गाउँ नै यस थरको उत्पति स्थलको रूपमा मानिन्छ। यही स्थानमा आई वसोवाश गरेका कारण ईला भट्ट, विशा भट्ट, वासु भट्टका सन्तानहरू तिमल्सिना थरले कहलाए। विभिन्न भूगोल अनुसारको उच्चारणको आधारमा तिमल्सिनाहरू अन्य विभिन्न थर लेख्ने र वोल्ने चलन पनि हुन गयो। यस अनुसार तिम्सिना, तिमल्सिना, तिमल्सेना, तिमिल्सिना, तिमसिना, तिम्सैना आदि लेख्ने प्रचलन रहेको छ। तिमल्सिनाहरू देशको ७७ जिल्लामा वसोवास रहेको पाइन्छ। तिमल्सिनाहरु काठमाडौको धर्मस्थलीमा स्थाइ रुपमा बसोबास गरेको पनि पाइन्छ। काठमाडौको धर्मस्थलि बाट नजिकका विभिन्न ठाउहरुमा बसाइ सरेर गएको पनि पाइन्छ। जस्तै नुवाकोटको गेर्खु, गोर्खा आदिमा धर्मस्थली तिर बाट गएकाहुन पनि भनिन्छ।
## सन्दर्भ सामग्रीहरू