पी. वी. नरसिंह राव

**पामुलापति वेंकट  नरसिम्हा राव** (जन्म- २८ जून, १९२१, मृत्यु- २३ डिसेम्बर, २००४) भारतका पूर्व प्रधानमन्त्री थिए । उहाँ भारतको अर्थतन्त्रमा उदारवादी सुधारहरू परिचय गराउनका लागि परिचित हुनुहुन्छ। उनका बुबा सीताराम राव र आमा रुक्मा बाई कृषि परिवारका थिए। पछि, उनलाई पामुलापर्थी रंगा राव र रुक्मिनाम्माले धर्मपुत्री बनाएका थिए र उनी तीन वर्षको हुँदा वर्तमान तेलंगानाको हनमकोंडा जिल्लाको भीमदेवरपल्ले मण्डलको गाउँ वांगारामा ल्याइयो। उनले बम्बई विश्वविद्यालय (अहिले मुम्बई) को पुणेको फर्ग्युसन कलेज बाट कानून पूरा गरे। पी.वी. र सदाशिव रावले 'जय-विजया' उपनाम अन्तर्गत लेखहरू मा योगदान गरे।उनले सन् १९६८ देखि १९७४ सम्म आन्ध्र प्रदेशमा तेलुगु एकेडेमीको अध्यक्षको रूपमा सेवा गरे।उनी १७ वटा भाषा बोल्थे ।

रावको सन् २००४ मा हृदयघातका कारण नयाँ दिल्लीमा निधन भएको थियो । उनको हैदराबाद मा दाहसंस्कार गरिएको थियो। 

## प्रधानमन्त्री 
### उदारीकरण 
भारतमा चार दशकदेखि लाइसेन्स राज प्रणाली लागू थियो । प्रधानमन्त्री पीवी नरसिम्हा राव र वित्तमन्त्री मनमोहन सिंह लगायत कांग्रेसकाका धेरै सदस्यहरू उदारीकरणका बलियो समर्थक थिए र यी परिवर्तनहरू लागू गर्नमा प्रमुख भूमिका खेलेका थिए। १९९१ मा, प्रधानमन्त्री नरसिंह राव, जो उद्योग मन्त्री पनि थिए, भारतमा उदारीकरणको नीति सुरु गरे। यो नीतिले अर्थतन्त्रमा सरकारी हस्तक्षेप घटाउने र आर्थिक समस्याको बजारमा आधारित समाधानलाई प्रवर्द्धन गर्ने लक्ष्य राखेको थियो । 

सन् १९९१ पछि ल्याइएका सुधार नीतिहरूले धेरै आर्थिक प्रतिबन्धहरू हटाइए। मदिरा, सूर्तिजन्य पदार्थ, खतरनाक रसायन, औद्योगिक विस्फोटक पदार्थ, इलेक्ट्रोनिक्स, एयरोस्पेस र औषधि बाहेक लगभग सबै उत्पादन वर्गका लागि औद्योगिक इजाजतपत्र खारेज गरियो।

### भारतीय आणविक कार्यक्रम का पिता 
कलाम सम्झन्छन् कि "चुनावको नतिजा उनले सोचेको भन्दा धेरै फरक थियो" किनकि उनलाई परीक्षण नगर्न आदेश दिए। भाजपाका अटल बिहारी वाजपेयीले १६ मे १९९६ मा प्रधानमन्त्रीको पदभार ग्रहण गरे। नरसिंह राव, अब्दुल कलाम र आर चिदम्बरम नयाँ प्रधानमन्त्रीलाई भेट्न गएका थिए "ताकि" कलामको भनाइमा, "यस्तो धेरै महत्त्वपूर्ण कार्यक्रमको सहज अधिग्रहण हुन सक्छ"।

रावलाई थाहा थियो कि उनीसँग प्रतिबन्धहरू लाग्नु अघि परीक्षण गर्ने एउटा मात्र मौका थियो, अर्थात्, उनले डिसेम्बर 1995 मा परम्परागत आणविक बम र अप्रिल 1996 मा हाइड्रोजन बम छुट्टाछुट्टै परीक्षण गर्न सकेनन्। शेखर गुप्ता - जसको राव र आणविक टोलीमा अभूतपूर्व पहुँच थियो - अनुमान गर्दछन: "सन् १९९५ को उत्तरार्धमा, रावका वैज्ञानिकहरूले उनलाई थप ६ महिना लाग्ने बताए। उनीहरूले केही हतियार परीक्षण गर्न सक्छन् तर अरू... थर्मोन्यूक्लियर इत्यादि होइन। त्यसैले रावले परीक्षणको लागि प्रारम्भिक कदम चाल्न थाले, त्यसपछि परीक्षण गर्ने इरादा बिना।"

राष्ट्रिय चुनाव मे १९९६ मा हुने तय भएको थियो र रावले अर्को दुई महिना प्रचारप्रसारमा बिताए। ८ मे २१:०० मा अब्दुल कलामलाई तत्काल प्रधानमन्त्रीसँग भेट्न भनियो । रावले उनलाई भने, "कलाम, एन-टेस्टको लागि परमाणु ऊर्जा विभाग र तपाईंको टोलीसँग तयार रहनुहोस् र म तिरुपति जाँदैछु। तपाइँ परीक्षणको साथ अगाडि बढ्नको लागि मेरो प्राधिकरणको लागि पर्खनुहोस्। DRDO-DAE टोलीहरू कार्यको लागि तयार हुनुपर्छ।"
रावले राष्ट्रिय आणविक सुरक्षा र ब्यालिस्टिक मिसाइल कार्यक्रमलाई बलियो बनाउनुभयो। उनको प्रयासको फलस्वरूप सन् १९९८ को पोखरण आणविक परीक्षण भयो ।

राव भारतको आणविक कार्यक्रमका "सच्चा पिता" थिए। वाजपेयीले भनेका छन्, मे १९९६ मा, आफूले रावलाई प्रधानमन्त्री बनाएको केही दिनपछि, "रावले मलाई बम तयार भएको बताए। मैले विस्फोट मात्रै गराए।"

"सामग्री तयार हे," रावले भनेका थिए। ("सामग्रीहरू तयार छन्।") "तपाईं अगाडि बढ्न सक्नुहुन्छ।"
तत्कालीन प्रधानमन्त्री रावले डिसेम्बर १९९५ मा आणविक हतियार परीक्षण गर्न चाहेका थिए भन्ने परम्परागत कथा थियो । अमेरिकीहरूले समातेका थिए, र राव आफ्नो इच्छा अनुसार विचलित भएका थिए। तीन वर्षपछि, प्रधानमन्त्री अटल बिहारी वाजपेयीले राजस्थानको चम्किरहेको बालुवा मुनि पाँच आणविक परीक्षणको आदेश दिएर आफ्नो पार्टीको चुनावी वाचा पूरा गरे।रावलाई आधुनिक प्रविधि र स्रोतसाधन प्रयोग गरी पीडित जनतालाई राहत दिन र आर्थिक पुनर्निर्माणका योजनाहरू सञ्चालन गर्नका लागि ठूला राहत कार्यहरू आयोजना गरेकोमा धेरैले प्रशंसा गरेका थिए।

### पुरुलिया हतियार ड्रप केस
नरसिंह रावलाई 1995 पुरुलिया हतियार ड्रप केसका आरोपीहरूलाई सुरक्षित बाहिर निकाल्न सहयोग गरेको आरोप लगाइएको थियो। यद्यपि, यो कहिल्यै प्रमाणित भएन।

## व्यक्तिगत जीवन
सन् १९३१ मा, १० वर्षीय नरसिम्हा रावले आफ्नै समुदायको र समान पृष्ठभूमिको परिवारबाट आएकी आफ्नै उमेरकी केटी सत्यम्मासँग विवाह गरे। उनीहरुले जीवनभर विवाह गरेका थिए । श्रीमती सत्यम्मा १ जुलाई १९७० मा मृत्यु भयो।

दम्पतीका तीन छोरा र पाँच छोरी थिए। उनीहरुको जेठो छोरा पी.वी. रंगा राव, कोटला विजय भास्कर रेड्डीको मन्त्रिपरिषद्मा शिक्षा मन्त्री र वारंगल जिल्लाको हानामकोंडा विधानसभा निर्वाचन क्षेत्रबाट दुई कार्यकालका लागि विधान सभा सदस्य थिए। दोस्रो छोरा, पी.वी. राजेश्वर राव, सिकन्दराबाद (लोकसभा निर्वाचन क्षेत्र) बाट ११ औं लोकसभा (१५ मे १९९६ - ४ डिसेम्बर १९९७) का सांसद थिए। उनको तेस्रो छोरा P.V. प्रभाकर राव हुन ।

नरसिम्हा रावका पाँच छोरीहरू श्रीमती एन.शारदा देवी, श्री एन वेंकट कृष्ण रावकी पत्नी; श्रीमती के. सरस्वती देवी, के. सरथचन्द्र रावकी पत्नी; श्रीमती एस वाणी देवी, श्री एस दिवाकर रावकी पत्नी; श्रीमती विजया सोमयाजी, श्री रामकृष्ण सोमयाजीकी पत्नी; र श्रीमती के. जया देवी, श्री के. रेवती नन्दनकी पत्नी।

## मृत्यु 
रावलाई ९ डिसेम्बर २००४ मा हृदयघात भयो र उनलाई अखिल भारतीय चिकित्सा विज्ञान संस्थान लगियो जहाँ उनको १४ दिनपछि ८३ वर्षको उमेरमा मृत्यु भयो। उनको अन्त्येष्टिमा भारतका प्रधानमन्त्री मनमोहन सिंह, गृहमन्त्री शिवराज पाटिल, भारतीय जनता पार्टी (भाजपा)का अध्यक्ष लालकृष्ण आडवाणी, रक्षामन्त्री प्रणव मुखर्जी, वित्तमन्त्री पी. चिदम्बरम र अन्य धेरै गणमान्य व्यक्तिहरू अन्य अन्य धेरै गणमान्य व्यक्ति नेताहरू सहभागी भएका थिए।  राव लामो समयदेखि विधुर हुनुहुन्थ्यो, किनकि उनकी श्रीमतीको सन् १९७० मा मृत्यु भयो र उनी आफ्ना आठ छोराछोरीहरू बाँचेका थिए। सन् २००५ मा ज्ञानभूमि भनेर चिनिने जग्गामा  विकसित सञ्जिवैया पार्कको छेउमा रहेको पी.वी. नरसिम्हा रावको लागि एउटा स्मारक निर्माण गरिएको थियो।  तेलंगाना सरकारले २०१४ मा उनको जन्मदिनलाई तेलंगाना राज्य समारोहको रूपमा मनाउने घोषणा गरेको थियो। उनको निधनमा सात दिने राजकीय शोक घोषणा गरिएको छ ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## यी पनि हेर्नुहोस्
श्रेणी:भारतीय राजनीतिज्ञहरू
श्रेणी:भारतका प्रधानमन्त्रीहरू
श्रेणी:भारतीय नेताहरू
श्रेणी:सन् २००४ मा मृत्यु
श्रेणी:भारतीय हिन्दुहरू
श्रेणी:भारतीय पुरुष कविहरू