open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
राजेन्द्र संजेल क्षेत्री

**डा. राजेन्द्र संजेल क्षेत्री** (अंग्रेजी: Rajendra Sanjel Chhetri) एक वरिष्ठ नेपाली हाडजोर्नी तथा नशा रोग विशेषज्ञ हुन्। उनले यसअघि लुम्बिनी प्रादेशिक अस्पतालमा मेडिकल सुपरिटेन्डेन्टका साथै अर्थोपेडिक्स विभागको प्रमुखको रूपमा सेवा गरिसकेका छन्, जहाँ उनले अस्पताल प्रशासन र क्लिनिकल सेवाहरूमा सुधारका लागि पहल गरेका थिए । 

हाल उहाँ तिनाउ अन्तर्राष्ट्रिय अस्पताल, सुख्खानगर, बुटवलका मेडिकल निर्देशक हुनुहुन्छ।क्षेत्री नेपाल अर्थोपेडिक संघको लुम्बिनी शाखाका संस्थापक अध्यक्ष पनि हुन् । उनले आर्थोपेडिक डिसअर्डर, पेडियाट्रिक फ्र्याक्चर, र जटिल आर्थोपेडिक केसहरूको सर्जिकल व्यवस्थापनमा धेरै अध्ययनहरू लेखेका छन्।

## मेडिकल करियर 
क्षेत्रीले बुटवलको लुम्बिनी अञ्चल अस्पतालमा कार्यरत हुनु अघि वीर अस्पतालमा आफ्नो चिकित्सा करियर सुरु गरे । 

जुन २०१४ मा, क्षेत्रीको नेतृत्वमा नेपालको पहिलो कृत्रिम जोर्नी (कुल हिप) प्रतिस्थापन काठमाडौं उपत्यका बाहिर लुम्बिनी अञ्चल अस्पतालमा गरिएको थियो।

सन् 2017 मा, उहाँलाई मन्त्रिपरिषद्को निर्णयद्वारा अस्पतालको मेडिकल सुपरिटेन्डेन्ट नियुक्त गरियो,  जहाँ उहाँले दैनिक प्रशासन, कर्मचारी व्यवस्थापन, र क्लिनिकल सेवाहरूको विस्तारको निरीक्षण गर्नुभयो। उनले मानसिक स्वास्थ्य सेवाहरू र लैङ्गिक-आधारित हिंसाका पीडितहरूको लागि निःशुल्क हेरचाह सहित बिरामी पहुँच सुधार गर्न कार्यक्रमहरू पनि प्रस्तुत गरे।

सन् सेप्टेम्बर २०२१ मा, क्षेत्री नेपाल अर्थोपेडिक संघ (NOA) को नवस्थापित लुम्बिनी च्याप्टरको पहिलो अध्यक्ष निर्वाचित भए, जसको उद्देश्य प्रान्तका अर्थोपेडिक सर्जनहरू बीचको सहकार्य, व्यावसायिक विकास र सर्जिकल नवाचारलाई प्रवर्द्धन गर्ने उद्देश्यले थियो।  उनले यस अध्यायको ब्यानर अन्तर्गत चिकित्सा कार्यक्रमहरू र सम्मेलनहरूको अध्यक्षता गर्दै आएका छन्। उनले नेपाल, भारत, श्रीलंका, चीन र जापानका विज्ञहरूको सहभागितामा आयोजना हुने वार्षिक सम्मेलन ओर्थोकन २०२३ को अध्यक्षता गरेका थिए ।

क्षेत्री हाल बुटवलको तिनाउ इन्टरनेशनल अस्पतालमा मेडिकल डाइरेक्टरको रूपमा सेवा गर्छन्, जहाँ उनले अस्पताल सञ्चालनको निरीक्षण गर्छन् र क्लिनिकल अभ्यास जारी राख्छन्। उनी (NOA) को समितिका सदस्यहरूका साथै नेपाल चिकित्सक संघ (NMA)को आजीवन सदस्य पनि सूचीकृत भएका छन्।

## प्रकाशित लेखहरू
* Chhetri RS, Khatri KP, Khanal J, Milan KC. "Outcome of Needle Fenestration, Subacromial Steroid and Diclofenac Phonophoresis in Acute Calcific Tendinitis of Shoulder." *Journal of Nepal Medical Association* 56(207), 2017. PMID: 29255320.
* Chhetri RS, Dhakal I, Gnawali G. "Operative Management of Late Presented Displaced Lateral Condyle Fracture of Humerus in Children." *Journal of Nepal Medical Association* 56(209), 2018. PMID: 30058637; PMCID: PMC8997322.
* Chhetri RS**,** et al. "Outcome of fibular strut graft and two cannulated hip screws in fracture neck of femur in adults." *Journal of Patan Academy of Health Sciences* 6(1), 2019: 25–30.
* Bajracharya A, Chhetri RS,Kharel YR, chalise P, Rai P, Giri SK. "Treatment of idiopathic scoliosis by Harington instrumentation". *Journal of Nepal Medical Association*. 41(143), 2002: 404–407.
* Chhetri RS, Gnwali G, Oli YB, Chaudhary PK. "Giant Cutaneous horn – a rare presentation on palm". *Postgraduate Med J NAMS.* 2018;18(2):61-62.

## सन्दर्भहरू
अजय बाबु शिवाकोटी

**अजय बाबु शिवाकोटी** नेपाली पत्रकार तथा राजनीतिज्ञ हुन्। उहाँ अनलाइन समाचार पोर्टल *हाम्राकुरा* का संस्थापक–प्रधान सम्पादक र नेपाली कांग्रेस पार्टीका केन्द्रीय कार्यसमिति सदस्य हुन्।  

## प्रारम्भिक जीवन र शिक्षा 
शिवाकोटीको मूल घर दोलखा जिल्लामा पर्छ। उहाँले कान्तिपुर सिटी कलेज, काठमाडौंबाट पत्रकारिता तथा संचारमा स्नातकोत्तर (एम.ए.) गर्नुभएको छ।  

## पत्रकारिता 
शिवाकोटीले सन् २०१० मा *हाम्राकुरा* डटकम स्थापना गर्नुभयो र प्रधान सम्पादकको रुपमा कार्यरत हुनुहुन्छ।  
२०१९ मा उहाँको समाचारमा तत्कालीन सभामुख कृष्ण बहादुर महरा विरुद्ध आरोप सार्वजनिक भएपछि महरा पदत्याग गर्न बाध्य भएका थिए।  

सन् २०२० मा उहाँले तत्कालीन संचार मन्त्री गोकुल प्रसाद बाँस्कोटाको नाम जोडिएको घुस प्रकरण सम्बन्धी अडियो समाचार सार्वजनिक गर्नुभयो जसपछि मन्त्रीले राजीनामा दिनुपरेको थियो।  

शिवाकोटी नेपाल प्रेस यूनियनका महासचिव समेत रहनु भएको थियो र उहाँ पत्रकारहरूको हकहितमा सक्रिय हुनुहुन्थ्यो।  

## राजनीति 
शिवाकोटी नेपाली कांग्रेसका केन्द्रीय कार्यसमिति सदस्य हुन्। उहाँले पार्टी भित्र आन्तरिक सुधार र समयमै महाधिवेशन गर्नुपर्ने कुरा उठाउँदै आएका छन्।  

## पुरस्कार 
* **लोकतन्त्र र पत्रकारिता पुरस्कार** (तेज तीर्थ ट्रस्ट, २०२०)  
* **बसु रोटरी व्यावसायिक सुशासन पुरस्कार** (Rotary International District 3292, २०२१)  

## हेर्नुहोस् 
* नेपाली कांग्रेस
* गगन थापा

## सन्दर्भ 
## बाह्य लिङ्क 
* हाम्राकुरा – समाचार पोर्टल
*
बङ्गलादेशको प्रथम महिला

**बङ्गलादेशको प्रथम महिला** () बङ्गलादेशमा राष्ट्रपतिको श्रीमतीलाई प्रदान गरिने एक अनौपचारिक उपाधि हो। बङ्गोमाता शेख फजिलातुन्नेसा मुजिब बङ्गलादेशकी पहिलो प्रथम महिला थिइन्। पूर्वप्रधानमन्त्री बेगम खालेदा जिया र राष्ट्रिय सभाकी पूर्वविपक्षी नेता रओशन एरशाद पनि देशको प्रथम महिला थिइन्। हाल रेबेका सुल्ताना बङ्गलादेशको प्रथम महिला हुन्। बङ्गलादेशमा लामो समयसम्म यस पदको जिम्मेवारी सम्हालेकी प्रथम महिला रसिदा हमिद थिइन्।

## कार्यहरू 
प्रथम महिलाको जिम्मेवारी राष्ट्रपतिको जस्तै समकक्षी विदेशी नेताहरूको स्वागत गर्नु, विदेशी नेताका श्रीमतीसँग कुरा गर्नु र राष्ट्रको नागरिकहरूका लागि एउटा नायिकाको भूमिका निर्वाह गर्नु हो। उनका अरू कार्यहरूमा सरकारले बनाएको नीतिहरूलाई जनसमर्थन प्राप्त गर्न प्रचार गर्नु र सामाजिक आर्थिक परिवर्तनको लागि काम गर्नु हो। यसको एक उदाहरण रओसन इरशाद हुन्। उनले महिला अधिकारको विकासको लागि आह्वान गरेकी थिइन्।

### नियुक्ति 
राष्ट्रिय संसदबाट नियुक्त गरिएको राष्ट्रपतिले आफ्नो कार्यकाल आरम्भ गरेपछि प्रथम महिलाले आफ्नो जिम्मेवारी र कार्यालय लिने गर्दछिन्। कार्यकालको आरम्भमा उनी बङ्गभवनमा आफ्नो श्रीमानसँग बसोबास गर्ने गर्दछिन्।

## प्रथम महिलाहरूको सूची 
;*राजनीतिक दल*

;*अन्य दल*
*

;*अवस्था*
*

## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
श्रेणी:प्रथम महिला
श्रेणी:विकी विमिन एडिटाथन २०२५ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू
सम्मान हत्या

**सम्मान हत्या** वा **सम्मानको रक्षार्थका लागि गरिने हत्या** कुनै पनि व्यक्तिले परिवारको मान, प्रतिष्ठा र इज्जत माथि दाग लगाएको ठानी गरिने एक किसिमको हत्या हो। तोकिएको व्यक्तिको हत्या पश्चात् परिवारमा गुमेको इज्जत र प्रतिष्ठा फिर्ता हुन कुरामा विश्वास राखिन्छ। प्रायः परिवारका महिला सदस्यहरू यसको सिकार बन्ने गरेको इतिहास छ।

कैयौँ मानवअधिकारवादी समूह तथा राष्ट्रिय अन्तर्राष्ट्रिय कानूनहरूले यस्तो हत्यालाई गलत संज्ञा दिएको भएतापनि केही संस्कृति र समुदायमा यो अझै पनि कायम नै रहेको पाइन्छ। कतिपय अवस्थामा गाउँलेहरूको दबाब, प्रभाव र खिसीटिउरीका कारण परिवारले नचाहँदा नचाहँदै पनि यस्ता घटनामा संलग्न हुने गरेका छन्।

इज्जतका लागि गरिने हत्याका केही कारणहरू:

* विवाह अघि नै कुनै केटा वा केटी आपसी सम्बन्धमा हुनु
* पृथक धर्म, जात, जाति, समूदाय वा सम्प्रदायको व्यक्तिसँग प्रेमसम्बन्ध कायम गर्नु
* मागी विवाह गर्न अस्वीकार गर्नु
* सम्बन्ध विच्छेदको माग गर्नु
* धर्म, प्रथा, परम्परा, संस्कृति र प्रचलनले स्वीकार नगर्ने किसिमका कपडाहरू लगाउनु,
* तेस्रो लिङ्गी हुनु,
* यौन उत्पिडनको सिकार बन्दा समेत।

उपर्युक्त सम्पूर्ण अवस्थामा परिवारले आफ्नो कुल, वंश, धर्म, संस्कृति आदिको अपमान भएको गलत ठहर गर्दै आफ्नो इज्जत जोगाउने नाममा आफ्नै परिवारको सदस्यको हत्या गर्ने गर्दछन्।

यद्यपि पुरूष र महिला दुवै यसको सिकार बन्न सक्छन् तर अधिकतर अवस्थामा महिला पीडित नै बढी पीडित हुने गर्दछन्। पुरूषहरूले महिलाहरूको स्वतन्त्रता र मानवअधिकार लाई निस्तेज पार्न “परिवारको प्रतिष्ठा”को पगरी गुँथ्ने गर्छन्।

सम्मान हत्या संसारका धेरै भागहरूमा हुने गरेका छन्। मध्यपूर्व, उत्तर अफ्रिका र दक्षिण एसियामा (विशेष गरी भारत, पाकिस्तान र नेपाल) यस्तो प्रकृतिको घटना बढी सुनिन्छन्। फिलिपिन्स, पूर्वी अफ्रिका र ल्याटिन अमेरिकामा पनि यसले जरा गाडेको छ भने विगतमा युरोप पनि यसबाट अछुतो भने थिएन। सम्मान हत्याका घटना अन्तराष्ट्रिय आप्रवासी परिवारमा समेत देखिएका छन्। गाउँ होस् वा सहर, यस्तो घटना दुवैतिर घटेको पाइन्छ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
* ज्यानमारा इज्जत (कान्तिपुर कोशेली)

श्रेणी:विकी विमिन एडिटाथन २०२५ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू
संयुक्त राष्ट्र सङ्घीय महिलाको स्थिति सम्बन्धी आयोग

**महिलाको स्थिति सम्बन्धी आयोग** संयुक्त राष्ट्र सङ्घको प्रमुख अङ्गहरू मध्ये एक, संयुक्त राष्ट्रसङ्घीय आर्थिक तथा सामाजिक परिषद्को एक कार्यात्मक आयोग हो। यसलाई लैङ्गिक समानता र महिला सशक्तिकरणलाई प्रवर्द्धन गर्ने संयुक्त राष्ट्र सङ्घको अङ्गको रूपमा वर्णन गरिएको छ। प्रत्येक वर्ष, सदस्य राष्ट्रहरूका प्रतिनिधिहरू न्युयोर्कस्थित संयुक्त राष्ट्र सङ्घको प्रधान कार्यालयमा लैङ्गिक समानतामा प्रगतिको मूल्याङ्कन गर्न, चुनौतीहरू पहिचान गर्न, विश्वव्यापी मापदण्डहरू तयार गर्न र विश्वव्यापी रूपमा महिलाहरूको लैङ्गिक समानता र उन्नतिलाई प्रवर्द्धन गर्ने गरी ठोस नीतिहरू निर्माण गर्न भेला हुन्छन्। अप्रिल २०१७ मा, संयुक्त राष्ट्र आर्थिक एवम् सामाजिक परिषद्ले सन् २०१८-२०२२ को चार वर्षको कार्यकालको लागि आयोगमा १३ नयाँ सदस्यहरूलाई चयन गरेको थियो। नयाँ सदस्यहरू मध्ये एक साउदी अरब हो, जसलाई महिलाहरूको व्यवहारको लागि आलोचना गरिएको छ।

संयुक्त राष्ट्र सङ्घका नियोगहरूले महिलालाई विकासका दृष्टिकोण र कार्यक्रमहरूमा र सम्मेलनहरूमा समावेश गर्नका लागि आफ्नो जनादेशहरूलाई सक्रिय रूपमा पालन गरेका छन्। संयुक्त राष्ट्र सङ्घीय महिलाको स्थिति सम्बन्धी आयोग संयुक्त राष्ट्र सङ्घका आयोगहरूमध्ये एक हो, जसले मात्र राज्यमा सहभागीता सीमित गर्दैन। उदाहरणका लागि, गैरसरकारी संस्थालाई यसको सत्रहरूमा भाग लिन पनि अनुमति दिइन्छ। संयुक्त राष्ट्रको सदस्य नभएपनि यो विशेष गरी ताइवान जस्ता विवादास्पद क्षेत्रका लागि महत्त्वपूर्ण छ। विगतका केही वर्षहरूमा, ताइवानका गैरसरकारी संस्थाहरूले (जस्तै ताइवान महिलाहरूको राष्ट्रिय गठबन्धन) संयुक्त राष्ट्र सङ्घीय महिलाको स्थिति सम्बन्धी आयोगको सत्रहरूमा भाग लिन सक्षम भएका छन्।

संयुक्त राष्ट्र सङ्घीय महिलाको स्थिति सम्बन्धी आयोगमा संयुक्त राष्ट्र आर्थिक एवम् सामाजिक परिषद्द्वारा समान भौगोलिक वितरणको आधारमा निर्वाचित ४५ सदस्य राष्ट्रहरू मध्ये प्रत्येकबाट एक-एक जना प्रतिनिधि हुन्छन् जसमा अफ्रिकाबाट १३ सदस्य; एसियाबाट ११; ल्याटिन अमेरिका र क्यारिबियनबाट ९; पश्चिमी युरोप र अन्य राज्यहरूबाट ८ र पूर्वी युरोपबाट ४ जना समावेश छन्। सदस्यहरू चार वर्षको कार्यकालका लागि निर्वाचित हुन्छन्। यसको गतिविधिहरू मध्ये, आयोगले धेरै महासन्धिहरू र घोषणाहरू मस्यौदा गरेको छ, जसमा सन् १९६७ मा, महिला विरुद्धको भेदभाव उन्मूलन सम्बन्धी घोषणापत्र र महिलाका लागि संयुक्त राष्ट्र विकास कोष र महिला उन्नतिको लागि संयुक्त राष्ट्र सङ्घीय अन्तर्राष्ट्रिय अनुसन्धान तथा प्रशिक्षण संस्थान जस्ता महिला केन्द्रित नियोगहरू पर्दछन्। आयोगको ५७औँ सत्रको प्राथमिकतामा परेको विषय भनेको "महिला र केटीहरू विरुद्धको सबै प्रकारको हिंसाको उन्मूलन र रोकथाम" थियो। त्यसअघि, एक विशेषज्ञ समूह बैठक: महिला र केटीहरू विरुद्धको हिंसाको रोकथाम गर्ने उद्देश्यले १७ देखि २० सेप्टेम्बर २०१२ सम्म बैङ्ककमा आयोजना गरिएको थियो।

## इतिहास 
## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
## बाह्य कडीहरू 
* 
*आयोगको संक्षिप्त इतिहास

श्रेणी:संयुक्त राष्ट्र सङ्घीय आर्थिक तथा सामाजिक परिषद्
श्रेणी:विकी विमिन एडिटाथन २०२५ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू
चिलर

दायाँ|अङ्गुठाकार|योर्क इन्टरनेसनल लिक्विड-कूल्ड चिलर
**चिलर** तरलबाट ताप हटाउने एक मेसिन हो। ताप हटाउने प्रक्रिया भेपर कम्प्रेसन रेफ्रिजरेसन , एडसोर्प्शन रेफ्रिजरेसन, वा अवशोषण रेफ्रिजरेसन चक्रहरू मार्फत हुन्छ। यस चिसो तरललाई त्यसपछि हिट एक्सचेन्जर  मार्फत प्रवाह गरेर कुनै स्थान वा उपकरणलाई ठन्डा बनाउन सकिन्छ । एक गौण-उत्पादनको रूपमा, रेफ्रिजरेसनले खेर जाने ताप सिर्जना गर्दछ, जुन वातावरणमा उत्सर्जन गर्नुपर्छ, वा अधिक दक्षताका लागि, तताउने उद्देश्यका लागि पुनः प्राप्त गर्न सकिन्छ। भेपर कम्प्रेसन चिलरहरूले विभिन्न प्रकारका कम्प्रेसरहरू प्रयोग गर्न सक्छन्। आज सबैभन्दा प्रचलित हर्मेटिक स्क्रोल, अर्ध-हर्मेटिक स्क्रू, वा सेन्ट्रिफुगल कम्प्रेसरहरू हुन्। चिलरको कन्डेन्सिङ साइड हावा वा पानीद्वारा चिसो गरिन्छ। लिक्विड कुल्ड चिलरलाई प्रायः इन्ड्युस्ड वा फोर्स ड्राफ्ट कुलिङ टावर बाट चिसो गरिन्छ। एब्जर्ब्सन र एड्जर्ब्सन र  चिलरहरूलाई काम गर्न तापको स्रोत चाहिन्छ ।

## एयर कन्डिसनिङमा प्रयोग 
एयर कन्डिसनिङ प्रणालीमा चिसो तरल, प्रायः चिसो पानी, चिलरबाट हिट एक्स्चेन्जरमा (उदाहरण एएचयु, एफसियु) मा प्रवाह गरेर हावालाई चिसो बनाइन्छ। त्यस पानीलाई फेरी चिलरमा प्रवेश गराएर चिसो बनाइन्छ।

चिलरबाट निस्कने चिसो पानीको तापक्रम  हुन्छ, उपयोगमा आवस्यकता अनुसार. आम, चिलरमा चिलरमा पानी १२°से मा प्रवेश हुन्छ र ७°से मा चिसो हुन्छ (निस्कने तापक्रम)।

## उद्योगमा प्रयोग 
## आंगहरू
अङ्गुठाकार|लिक्विड कुल्ड चिलरको पुर्जा देखाइएको रेखाचित्र
चिलरका मुख्य घटकहरूः

रेफ्रिजरेसन कम्प्रेसरहरू अनिवार्य रूपमा रेफ्रिजरेन्ट ग्यासका लागि पम्प हुन्। कम्प्रेसरको क्षमता, र चिलर कूलिङ क्षमता, किलोवाट इनपुट (kW) हर्स पावर इनपुट (HP) वा भोल्युमेट्रिक फ्लो (m3/h, ft3/h) मा मापन गरिन्छ। रेफ्रिजरेन्ट ग्यास कम्प्रेस गर्ने संयन्त्र कम्प्रेसरहरू बिच फरक हुन्छ, र प्रत्येकको आफ्नै अनुप्रयोग हुन्छ। सामान्य रेफ्रिजरेसन कम्प्रेसरहरूमा पारस्परिक, स्क्रोल, स्क्रू, वा सेन्ट्रिफुगल समावेश छन्। यी विद्युतीय मोटर, स्टीम टर्बाइन, वा ग्यास टर्बाइनहरूद्वारा संचालित हुन सक्छन्। कम्प्रेसरहरूसँग एक विशिष्ट निर्माताबाट एकीकृत मोटर हुन सक्छ, वा खुला ड्राइभ हुन सक्छ-अर्को प्रकारको मेकानिकल जडानमा जडान गर्न अनुमति दिँदै। कम्प्रेसरहरू या त हर्मेटिक (वेल्डेड क्लोज्ड) वा अर्ध-हर्मेटिक पनि हुन सक्छन्।

## रेफ्रिजरेटर 
भेपर-कम्प्रेसन चिलरले आन्तरिक रूपमा यसको  कार्यशील तरल पदार्थको रूपमा रेफ्रिजरेन्ट प्रयोग गर्दछ। धेरै रेफ्रिजरेन्ट विकल्पहरू उपलब्ध छन्-चिलर चयन गर्दा, उपयोगिताको चिसो तापमान आवश्यकताहरू र रेफ्रिजरेन्टको चिसो विशेषताहरू मेल खाने आवश्यक छ। सञ्चालन तापमान र दबाब महत्त्वपूर्ण मापदण्डहरू हुन् ।

युरोपमा बिक्रि भएका चिलरहरूमा प्रयोग हुने रेफ्रिजरेन्टहरू मुख्यतया R410a (७०%) R407c (२०%) र R134a (१०%) हुन्।

## यो पनि हेर्नुहोस् 
## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:मेकानिकल इन्जिनियरिङ
श्रेणी:हिटिङ, भेन्टिलेसन एन्ड एयर कन्डिसनिङ
नेपाल प्रिमियर लिग २०८२

**नेपाल प्रिमियर लिग २०८२**, जसलाई प्रायोजनको कारणले सिद्धार्थ बैङ्क एनपिएल २०८२ पनि भनिन्छ, नेपालमा पुरुष ट्वान्टी-२० क्रिकेट लिग, नेपाल प्रिमियर लिगको दोस्रो संस्करण हो। 

यस प्रतियोगितामा १ मङ्सिर देखि २०८२ मङ्सिर २७ सम्म ३२ खेलहरूमा आठ टोलीहरू प्रतिस्पर्धा गरेका थिए। लुम्बिनी लायन्सले फाइनलमा सुदूरपश्चिम रोयल्सलाई ६ विकेटले हराएर आफ्नो पहिलो उपाधि जितेको थियो।

## पृष्ठभूमि 
नेपाल प्रिमियर लिग नेपाल क्रिकेट सङ्घद्वारा आयोजित पुरुष टिट्वान्टी फ्रान्चाइज क्रिकेट लिग हो। यो २०८१ मा स्थापित भएको थियो, जसको उद्घाटन संस्क्ण सोही वर्ष आयोजना गरिएको थियो। लिगमा आठ सहर वा प्रदेश आधारित टोलीहरूले राउन्ड-रोबिन चरणमा प्रतिस्पर्धा गरेका थिए भने त्यसपछि प्लेअफहरू चरणका प्रतियोगिताहरू भएका थिए। जनकपुर बोल्ट्सले २०८१ को फाइनलमा सुदूरपश्चिम रोयल्सलाई हराउँदै पहिलो उपाधि जितेको थियो।

## टोलीहरू 
## लिलामी र कर्मचारी परिवर्तनहरू 
टोलीहरूले २०८२ असार २१ अघि आफ्नो खेलाडी तथा कर्मचारीहरूको पूर्ण सूची बुझाउनु पर्ने थियो, र लिलामी अघि कुल ५१ खेलाडीहरूलाई आवद्ध गरिएको थियो। लिलामी २०८२ साउन २४ मा काठमाडौँमा आयोजना गरिएको थियो। लिलामीको लागि कुल ४५८ खेलाडीहरूले दर्ता गरेका थिए, जसमध्ये १५० खेलाडीहरू सूचीमा परेका थिए र ३७ जनालाई लिलामी गरिएको थिको।

देव खनाल, अर्जुन साउद, पवन सर्राफ र मोहम्मद आदिल आलम लिलामीमा सबैभन्दा महँगा खेलाडी बनेका थिए, जसलाई रु १५ लाखको मूल्यमा किनिएको थियो। मोहम्मद आदिल आलमलाई सबै आठ टोलीहरूले बोली लगाएका थिए।

## मैदान 
सबै खेलहरू काठमाडौँको कीर्तिपुर स्थित त्रिभुवन विश्वविद्यालय अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट मैदान मा खेलाइएको थियो।

## खेलाडीहरू 
खेलाडीहरूको लिलामी २०८२ साउन २४ मा भएको थियो। घुँडाको चोटका कारण काठमाण्डौ गोरखाको टोलीमा सोनु देवकोटाको स्थानमा नटर्जन शाहलाई समावेश गरिएको थियो।

## टोलीको वरीयता 
### अङ्क तालिका 
### खेल सारांश 
## समूह चरण 
खेल तालिका २०८२ कात्तिक २४ मा सार्वजनिक गरिएको थियो।

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

## प्लेअफ 
### कोष्ठक 

### क्वालिफायर १ 
### इलिमिनेटर
### क्वालिफायर २ 
### फाइनल 
## प्रसारण 
लिग निम्न च्यानलहरूमा प्रत्यक्ष प्रसारण गरिएको थियो:

## तथ्याङ्क 
*स्रोत: इएसपिएन क्रिकइन्फो

*स्रोत: इएसपिएन क्रिकइन्फो

## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
## बाह्य कडीहरू 
* 
श्रेणी:नेपाल प्रिमियर लिग
श्रेणी:नेपालमा क्रिकेट
स्पेनी साम्राज्य

**स्पेनी साम्राज्य** (), जसलाई कहिलेकाहीँ **हिस्पानिक राजतन्त्र** () वा **क्याथोलिक राजतन्त्र** () पनि भनिन्छ, एक औपनिवेशिक साम्राज्य थियो जुन १४९२ र १९७६ को बीचमा अवस्थित थियो। पोर्तगाली साम्राज्यसँग मिलेर, यसले युरोपेली खोज युगको सुरुवात गरेको थियो। यस साम्राज्यले अमेरिका, अफ्रिका, एसिया र ओसिनियाका विभिन्न टापुहरू, साथै युरोपका अन्य भागहरूमा नियन्त्रण गर्दै विश्वव्यापी स्तर हासिल गरेको थियो। यो प्रारम्भिक आधुनिक अवधिको सबैभन्दा शक्तिशाली साम्राज्यहरू मध्ये एक थियो, जसलाई "**त्यो साम्राज्य जहाँ कहिल्यै सूर्य अस्ताउँदैन**" भनेर चिनिन्थ्यो। सन् १७०० को दशकको अन्त्य र १८०० को दशकको सुरुमा यसको सबैभन्दा ठुलो हदसम्म, स्पेनी साम्राज्यले १.३७ करोड वर्ग किलोमिटर (५.३ करोड वर्ग माइल) ओगटेको थियो, जसले यसलाई इतिहासको सबैभन्दा ठुलो साम्राज्यहरू मध्ये एक बनेको थियो।

सन् १४९२ मा क्रिस्टोफर कोलम्बसको आगमनदेखि सुरु भएर तीन शताब्दीभन्दा बढी समयसम्म जारी रहँदा, स्पेनी साम्राज्य क्यारिबियाली टापुहरू, दक्षिण अमेरिकाको आधा भाग, मध्य अमेरिकाको अधिकांश भाग र उत्तर अमेरिकाको धेरैजसो भागमा फैलिएको थियो। सुरुमा, नयाँ संसारमा स्पेनी प्रभुत्वको लागि पोर्तगाल एक मात्र गम्भीर खतरा थियो। पोर्तगाल विस्तारको खतरा समाप्त गर्न, स्पेनले पोर्तगाल उत्तराधिकारको युद्धको क्रममा सन्  १५८० देखि १५८२ सम्म पोर्तगाल र अजोरेस टापुहरू जित्यो, जसको परिणामस्वरूप इबेरियालि सङ्घको स्थापना भयो, दुई मुकुटहरू बीचको जबरजस्ती सङ्घ जुन १६४० सम्म चल्यो जब पोर्तगालले स्पेनबाट आफ्नो स्वतन्त्रता पुन: प्राप्त गरेको थियो। १७०० मा, स्पेनका अन्तिम ह्याब्सबर्ग राजा चार्ल्स द्वितीयको मृत्यु पछि फिलिप पाँचौँ स्पेनको राजा बने, जसको उत्तराधिकारी बिना मृत्यु भयो।

बोर्बन राजतन्त्रले सुधार आदेशहरू लागु गर्‍यो, जसले शक्तिलाई केन्द्रीकृत गर्‍यो र क्षेत्रीय विशेषाधिकारहरू खारेज गर्‍यो। आर्थिक नीतिहरूले उपनिवेशहरूसँग व्यापारलाई प्रवर्द्धन गर्‍यो, जसले गर्दा अमेरिकामा स्पेनी प्रभाव बढ्यो। सामाजिक रूपमा, शासक अभिजात वर्ग र उदाउँदो पूँजीपति वर्ग बीच तनाव देखा पर्‍यो, साथै अमेरिकामा प्रायद्वीपीय स्पेनीहरू र क्रियोलहरू बीच विभाजन देखा पर्‍यो। यी कारकहरूले अन्ततः १९औँ शताब्दीको सुरुमा सुरु भएको स्वतन्त्रता आन्दोलनको लागि चरण तय गरे, जसले गर्दा स्पेनी औपनिवेशिक अधिकारको क्रमिक विघटन भयो। १८२० को दशकको मध्यसम्ममा, स्पेनले मेक्सिको, मध्य अमेरिका र दक्षिण अमेरिकामा आफ्ना क्षेत्रहरू गुमाइसकेको थियो। १९०० सम्ममा, १८९८ मा स्पेनी-अमेरिकी युद्ध पछि यसले मारियाना टापुहरूमा क्युबा, पोर्टो रिको, फिलिपिन्स टापुहरू र गुआम पनि गुमाएको थियो।

## टिप्पणीहरू 
## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
*
बङ्गलादेश महिला परिषद्

**बङ्गलादेश महिला परिषद्** (बङ्गाली: বাংলাদেশ মহিলা পরিষদ), एक महिला मानव अधिकारवादी सङ्गठन हो। यसको स्थापना ४ अप्रिल १९७० मा भएको थियो। बङ्गलादेशको स्वतन्त्रता युद्ध पछि, बङ्गलादेश महिला परिषद् सन् १९७६ मा स्वतन्त्र बङ्गलादेश समाजिक ऐन अन्तर्गत दर्ता गरिएको थियो। यसलाई नर्वेको सहयोग प्राप्त छ।

## इतिहास 
बङ्गलादेश महिला परिषद्को स्थापना ४ अप्रिल १९७० मा सुफिया कामालद्वारा **पूर्वी पाकिस्तान महिला परिषद्**को रूपमा गरिएको थियो। महिला परिषदको पहिलो अध्यक्ष सुफिया कामाल थिइन् र पहिलो महासचिव मलेका बेगम थिइन्। यो सङ्गठन १९६९ मा भएको पूर्व पाकिस्तानको जनआन्दोलनको समयमा स्थापित गरिएको थियो फेब्रुअरी २०२१ मा, डा. फौजिया मोसलेम बङ्गलादेश महिला परिषद्को अध्यक्ष निर्वाचित भएको थिइन् भने मलेका बानु महासचिव बनेकी थिइन्।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
श्रेणी:बङ्गलादेशमा आधारित महिला सङ्गठनहरू
श्रेणी:बङ्गलादेशमा महिला अधिकार
श्रेणी:महिला अधिकारवादी सङ्गठनहरू
श्रेणी:अन्तर्राष्ट्रिय महिला लोकतान्त्रिक महासङ्घमा आवद्ध संस्थाहरू
श्रेणी:विकी विमिन एडिटाथन २०२५ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू
कार्लो बिओट्टी

**कार्लो बिओट्टी** (, मिलानो, जन्म ५ जून १९०१ – अलासियो, मृत्यु १० डिसेम्बर १९७७) एक इटालियन न्यायाधीश थिए, जसले मिलानोको अदालतको अध्यक्षता तथा सर्वोच्च अदालतको न्यायाधीशका रूपमा कार्य गरेका थिए। उनलाई आज न्याय, सत्य र नैतिकताको प्रतिकको रूपमा सम्झिन्छ, र उहाँको चरित्र इटालीय न्यायपालिकाको स्वतन्त्रताको ऐतिहासिक प्रतीक बनेको छ।

कार्लो बिओट्टीको नामले न्यायपालिकाको स्वतन्त्रता बिना कुनै लोकतन्त्र हुँदैन, बरु केवल सत्ताको मनपरी हुन्छ भन्ने कुरालाई सम्झना गराउदँछ। उनको कथा न्यायले सबै प्रकारका बाह्य दबाबहरू — राजनीतिक वा सञ्चार माध्यमबाट आएका — विरुद्ध गरेको प्रतिरोधको अन्तर्राष्ट्रिय प्रतीक बनेको छ। यसले देखाउँछ कि न्यायाधीशले आफ्नो भूमिका कुनै डर, जबर्जस्ती, बदनाम गर्ने प्रयास वा हस्तक्षेप बिना पूरा गर्न सक्ने गरी दृढ रहन सक्नुपर्छ।

## जीवनी 
बिओट्टीले आफ्नो व्यावसायिक जीवन इटालीय न्यायालय प्रणालीभित्र सुरु गरेका थिए र पछि मिलानो पुनरावेदन अदालतमा अध्यक्ष बने। उनको नाम १९६९ डिसेम्बर १२ को पियाज्जा फन्टाना बम विस्फोटसँग जोडिएको थियो, जसले इटालीमा "तनावको रणनीति" (strategia della tensione) को सुरुवातको रूपमा मानिन्छ।  

सन् १९७१ मा उहाँलाई लुइजी कालाब्रेसीमाथि भएको मुद्दाको अध्यक्षता गर्न तोकिएको थियो, जसमा ज्युसेप्पे पिनेलीको मृत्युबारे आरोप लगाइएको थियो। बिओट्टीले आफ्नो स्वतन्त्रता र निष्पक्षता कायम राखे तर राजनीतिक दबाब र विवादका कारण उहाँलाई जबरजस्ती मुद्दाबाट हटाइयो। यस घटनाले इटालीय न्यायपालिकामा राजनीतिक हस्तक्षेपको एउटा ऐतिहासिक उदाहरणका रूपमा स्थान पायो।  

सन् १९७७ मा अलासियोमा उनको निधन भएको थियो।

बियोत्ति (Biotti) विश्वभर न्यायिक स्वतन्त्रता र इमानदारीको अटल प्रतीक बनेका छन्। अन्यायपूर्ण र राजनीतिक रूपमा प्रयोग गरिएका आरोपहरूका बावजुद, उहाँले कहिल्यै झुकेनन् वा आफ्ना सिद्धान्तहरू परित्याग गरेनन्, र न्यायलाई धोका नदिने न्यायाधीशको प्रतिरूप बने। उहाँको जीवनकथा स्वतन्त्र न्यायाधीशहरूको बचाउको प्रतीकमा उकासिएको छ, जसले कमजोरलाई रक्षा गर्न र जनतालाई नियन्त्रण गर्न वा उत्पीडन गर्न खोज्ने शक्तिहरूको चासोको विरुद्ध प्रतिरोध गर्नुपर्नेछ। कुनै पनि बाह्य दबाबको सामना गर्दै, उहाँ आज न्याय, सत्य र नैतिकताको प्रतिकको रूपमा सम्झिन्छ, र उहाँको चरित्र इटालीय न्यायपालिकाको स्वतन्त्रताको ऐतिहासिक प्रतीक बनेको छ।

## विरासत 
कार्लो बिओट्टीलाई इटालीमा न्यायको प्रतिक र सत्यको प्रतीकका रूपमा सम्झिन्छ। उहाँको नैतिक दृढताले उहाँलाई "नागरिक नायक"को रूपमा उचालेको छ। उहाँको जीवन र कामलाई विश्वविद्यालय पाठ्यक्रम र कानुनी नैतिकताको कक्षामा अध्ययन गरिन्छ। बिओट्टीलाई आज विश्वव्यापी रूपमा "न्याय र सत्यको आइकन"को रूपमा हेरिन्छ, र उहाँको नैतिक दृष्टिकोण विद्यालय र विश्वविद्यालयमा शिक्षणको विषय बनेको छ।  

## सम्बन्धित लेख 
* ज्युसेप्पे पिनेली  
* लुइजी कालाब्रेसी  
* पियाज्जा फन्टाना बम विस्फोट  
* इटालीका लेड वर्ष (Anni di piombo)

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
* Treccani – Carlo Biotti  
* *Corriere della Sera* अभिलेख  
* *La Repubblica* अभिलेख
कन्या शिशु हत्या

**कन्या शिशु हत्या** भन्नाले नवजात बालिकाहरूको जानीजानी हत्या गर्ने कृत्य भन्ने बुझिन्छ। विश्वका कैयौँ ठाउँमा कन्या शिशुको हत्या हुने गरेको पाइएको छ। पुरूष प्रधान समाजमा व्याप्त नारीमाथीको निच मानसिकताका कारण छोरी मान्छेको जन्म हुनुलाई अभिसापको रूपमा लिइन्छ। वर्तमान समयमा लैङ्गिक अनुपात कायम गर्न पनि भ्रुण हत्याको सहारा लिइन्छ।

सन् १९७८ मा, लैला विलियमसन नाम गरेकी मानवशास्त्रीले नवजात शिशुको हत्या गर्ने कार्य विश्वमा कति सामान्य छ भन्ने कुराको अध्ययन गर्न यससम्बन्धी तथ्याङ्कहरूको पुनरावलोकन गरेकी थिइन्। उक्त अध्ययनले नवजात शिशुको हत्या गर्नेहरूमा हरेक महाद्वीपका खानाबदोस शिकारी समूह देखि लिएर प्रगतिशील एवं उन्नत सामाजिक समूह कोही पनि अछुतो नरहेको देखाएको थियो। श्रीमती विलियमसनका अनुसार, शिशु हत्या दुर्लभ नभएर अधिक मात्रामा हुँदो रहेछ। यसलाई अस्ट्रेलिया, उत्तरी अलास्का र दक्षिण एशियाका आदिवासीहरूमा रेकर्ड गरिएको छ। बार्बारा मिलरले शिशु हत्याको  कृत्य पश्चिमी विकसित राष्ट्रहरूमा सहित गरेर लगभग विश्वव्यापी भएको उल्लेख गरेकी छन्। मिलरका अनुसार कन्या शिशु हत्या त्यहाँ बढी भएका छन् जहाँ महिलाहरूले बाहिर काम गर्दैनन् तथा त्यस्ता परिवारमा हुन्छन् जहाँ दाइजो प्रथा प्रचलित छ। सन् १८७१ मा चार्ल्स डार्विनले द डिसेन्ट अफ मेन, एन्ड सेलेक्सन इन रिलेसन टु सेक्स मा लेखे अनुसार यस्तो हत्या अष्ट्रेलियाका रैथाने जनजातिमा सामान्य मानिन्थ्यो। कन्या शिशु हत्याको कारण अक्सर अशिक्षा र गरीबीसँग गएर जोडिन्छ र मुलत: भारत, पाकिस्तान तथा पश्चिम अफ्रिकामा यसले जरो गाडेर बसेको छ।

सन् १९९० मा न्युयोर्क रिभ्यु अफ बुक्समा लेख्ने क्रममा अमर्त्य सेनले एशियामा महिलाको जनसंख्या अपेक्षा गरिए भन्दा करिब १० करोड जति कम भएको आँकलन गरेका थिए। उनी भन्छन्: गायब भएको यो महिला संख्याले महिला असमानता र उपेक्षाको विकराल तथ्यलाई प्रतिविम्बित गर्छ।
## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य लिङ्कहरू
* http://faculty.webster.edu/woolflm/femaleinfanticide.html
* 
श्रेणी:विकी विमिन एडिटाथन २०२५ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू
कुलिङ टावर

अङ्गुठाकार|300x300पिक्सेल|बेलायतको डिडकोट पावर स्टेशनमा प्राकृतिक ड्राफ्ट वेट कुलिङ हाइपरबोलिक टावरहरू
दायाँ|अङ्गुठाकार|150x150पिक्सेल|यान्त्रिक रूपमा प्रेरित ड्राफ्ट कुलिङ टावर
**कुलिङ टावर** एक प्रकारको ताप हटाउने उपकरण हो जुन प्रशोधित अपशिष्ट तापलाई वायुमण्डलमा उत्सर्जन गर्न प्रयोग गरिन्छ। कुलिङ टावरहरूमा उत्सर्जित ताप हटाउन पानीको वाष्पीकरण प्रयोग गरेर प्रशोधित ताप हटाउन वेट बल्ब हावाको तापक्रम नजिक काम गर्ने तरल पदार्थलाई चिसो पार्छन् वा ड्राइ बल्ब हावाको तापक्रम नजिक काम गर्ने तरल पदार्थलाई चिसो पार्न पूर्ण रूपमा हावामा भर पर्छन्।

उपयोगितामा तेल रिफाइनरी, रासायनिक प्लान्ट, पावर प्लान्ट, र भवनलाई शीतल  बनाउनको लागि प्रयोग गरिने परिसंचरण पानीको शीतलन समावेश छ। टावरहरू साना छत-देखि-छत संरचनाहरू ) देखि धेरै ठूला अंडाकार संरचनाहरू (चित्र १ मा देखाइए अनुसार) सम्मका हुन सक्छन् जसमा २०० मिटर अग्लो र १०० मिटर चौडा वा आयताकार संरचनाहरू (चित्र २ मा देखाइए अनुसार) ४० मिटर अग्लो र ८० मिटर चौडा सम्मका ठूला छानाहरू हुन्छन्। साना टावरहरू सामान्यतया कारखानामा बनाइन्छ, जबकि ठूलाहरू साइटमा निर्माण गरिन्छ। तिनीहरू सामान्यतया आणविक ऊर्जा प्लान्टहरूसँग सम्बन्धित छन्।
## इतिहास 
 and open sides rather than a fan; water to be cooled was sprayed from the top onto the radial pattern of vertical wire-mesh mats.]]

१९ औं शताब्दीमा वाष्प इन्जिनसँग प्रयोगको लागि कन्डेन्सरहरूको विकास मार्फत कुलिङ टावरको सुरुवात भएको थियो। टर्बाइन वा इन्जिनबाट बाहिर निस्कने वाष्पलाई पानीम परिणत गर्न कन्डेन्सरमा तुलनात्मक रूपमा चिसो पानी प्रयोग गरिन्छ।

This reduces the back pressure, which in turn reduces the steam consumption, and thus the fuel consumption, while at the same time increasing power and recycling boiler water. However, the condensers require an ample supply of cooling water, without which they are impractical. While water usage is not an issue with marine engines, it forms a significant limitation for many land-based systems.

## प्रयोग अनुसार वर्गीकरण 
### हिटिङ भेन्टिलेसन एन्ड एयर कन्डिसनिङ
### औद्योगिक प्रयोग
औद्योगिक कुलिङ टावरहरू विभिन्न स्रोतहरू जस्तै मेसिनरी वा तापन प्रक्रिया सामग्रीबाट ताप हटाउन प्रयोग गर्न सकिन्छ। ठूला, औद्योगिक शीतलन टावरहरूको प्राथमिक प्रयोग भनेको पावर प्लान्टहरू, पेट्रोलियम रिफाइनरीहरू, पेट्रोकेमिकल प्लान्टहरू, प्राकृतिक ग्यास प्रशोधन प्लान्टहरू, खाद्य प्रशोधन प्लान्टहरू, सेमी-कन्डक्टर प्लान्टहरू, र अन्य औद्योगिक सुविधाहरू जस्तै डिस्टिलेसन कलमको कन्डेन्सरहरूमा, क्रिस्टलाइजेसनमा तरल पदार्थलाई शीतल पार्न, आदिमा प्रयोग हुने परिसंचरण शीतलन पानी प्रणालीहरूमा अवशोषित ताप हटाउनु हो।

## निर्माण अनुसार वर्गीकरण 
### प्याकेज 
यस प्रकारको कुलिङ टावरहरू कारखानामा पहिले नै एसम्बल गरिएको हुन्छन्, र कम्प्याक्ट मेसिन भएकालेट्रकमा सजिलै सँग ढुवानी गर्न सकिन्छ। प्याकेज प्रकारका टावरहरूको क्षमता सीमित हुन्छ र त्यसकारण, तिनीहरूलाई सामान्यतया कम ताप हटाउने आवश्यकताहरू भएका सुविधाहरू जस्तै खाद्य प्रशोधन प्लान्टहरू, कपडा प्लान्टहरू, केही रासायनिक प्रशोधन प्लान्टहरू, वा अस्पताल, होटल, मल, अटोमोटिभ कारखानाहरू, आदिमा रुचाइन्छ।।

### स्थान विशेष कुलिङ टावर
## यो पनि हेर्नुहोस् 
## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:मेकानिकल इन्जिनियरिङ
श्रेणी:हिटिङ, भेन्टिलेसन एन्ड एयर कन्डिसनिङ
भ्रूण मृत्यु

**भ्रूण मृत्यु** भनेको गर्भावस्थाको २० वा २८ हप्तामा वा पछि मृत सन्तान जन्मनुलाई भनिन्छ। यसले जीवनको सङ्केत बिना नै बच्चा जन्मिन्छन्। मृत जन्मले प्रायः आमामा दोष वा शोकको भावना निम्त्याउन सक्छ। यो शब्द गर्भस्रावको विपरीत हो, जुन प्रारम्भिक गर्भावस्था गुमाउनु हो। बच्चा जीवित जन्मेको केही समय पछि मर्नुलाई अचानक शिशु मृत्यु सिन्ड्रोम भनिन्छ।

प्रायः यसको कारण अज्ञात हुन्छ। कारणहरूमा गर्भावस्थाका जटिलताहरू जस्तै प्रि-एक्लेम्पसिया र जन्म जटिलताहरू, प्लेसेन्टा वा नाभीको समस्या, जन्म दोष, मलेरिया र भिरिङ्गी जस्ता सङ्क्रमणहरू र आमाको कमजोर स्वास्थ्य समावेश हुन सक्छ। जोखिम कारकहरूमा आमाको ३५ वर्षभन्दा माथिको उमेर, धूम्रपान, लागूपदार्थको प्रयोग, सहायक प्रजनन प्रविधिको प्रयोग, र पहिलो गर्भावस्था समावेश छन्। भ्रूणको चाल महसुस नभएको बेला मृत जन्मको शङ्का हुन सक्छ जसलाई अल्ट्रासाउन्डद्वारा पुष्टि गर्न गरिन्छ।

सुधारिएको स्वास्थ्य प्रणालीको साथ विश्वव्यापी रूपमा धेरैजसो भ्रूण मृत्युहरूको रोकथाम गर्न सम्भव छ।  लगभग आधा भ्रूण मृत्युहरू प्रसवको समयमा हुन्छन्, यो विकसित भन्दा विकासशील देशहरूमा बढी सामान्य छ। मृत जन्म पछि, महिलाहरू अर्को जन्मको उच्च जोखिममा हुन्छन्; यद्यपि, धेरैजसो पछिल्ला गर्भावस्थाहरूमा समस्याहरू समान हुँदैनन्। डिप्रेसन, आर्थिक क्षति, र पारिवारिक विघटन ज्ञात जटिलताहरू हुन्। सन् २०२१ मा, अनुमानित भ्रूण मृत्युहरूको तीन चौथाई भन्दा बढी उपसहारा अफ्रिका र दक्षिण एसियामा भएको थियो, जसमा विश्वव्यापी कुलको ४७% उप-सहारा अफ्रिकामा र ३२% दक्षिण एसियामा थियो। हालैका वर्षहरूमा मृत जन्म दर घटेको छ, यद्यपि सन् २००० को दशकदेखि यो अझ सुस्त भएको छ। युनिसेफका अनुसार, भ्रूण मृत्युको कुल सङ्ख्या ३५% ले घटेको छ, सन् २००० मा २९ लाखबाट सन् २०२१ मा १९ लाख पुगेको छ। व्यापक परीक्षण र शव परीक्षण गरिएता पनि ठुलो प्रतिशत भ्रूण मृत्युको कारणहरू अज्ञात छन्। यी वर्णन गर्न विरलै प्रयोग हुने शब्द "अचानक प्रसवपूर्व मृत्यु सिन्ड्रोम" हो, जुन सन् २००० मा प्रयोग गरिएको वाक्यांश हो। धेरै भ्रूण मृत्युहरू स्पष्ट रूपमा स्वस्थ गर्भवती महिलाहरूमा पूर्ण अवधिमा हुन्छन्, र पोस्टमार्टम मूल्याङ्कनले शव परीक्षण गरिएका लगभग ४०% केसहरूमा मृत्युको कारण प्रकट गर्दछ।

लगभग १०% केसहरूलाई मोटोपना, उच्च रक्तचाप, वा मधुमेहका कारण भएको विश्वास गरिन्छ।
*प्रसवोत्तर गर्भावस्था
*प्लेसेन्टल बिच्छेदन
*शारीरिक आघात
*विकिरण विषाक्तता
*आरएच रोग
*सिलिएक रोग
*महिला यौनाङ्ग कर्तन

*नाभी सम्बन्धी दुर्घटनाहरू

*२८ हप्ताको गर्भावस्था पछि गर्भवती महिला उन्मुख अवस्थामा सुत्नु मृत बच्चा जन्मने जोखिम कारक हुन सक्छ। 
मृत शिशु जन्मिएपछि अर्को गर्भावस्थामा अर्को मृत शिशु जन्मने जोखिम २.५% हुन्छ (०.४% बाट बढेको)।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
## बाह्य कडीहरू 
* भ्रूण मृत्युमा ल्यान्सेटको शृङ्खला

श्रेणी:प्रसूतिविद्या
श्रेणी:प्रजनन क्षमता
श्रेणी:विकी विमिन एडिटाथन २०२५ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू
लोकेश बम

**लोकेश बम** (जन्म १३ अगस्ट २०००) नेपालका क्रिकेट खेलाडी हुन्, जो नेपालको राष्ट्रिय टोलीको लागि विकेट-कीपर ब्याट्सम्यानको रूपमा खेल्छन्। उनले आफ्नो ट्वेन्टी–ट्वेन्टी इन्टरनेसनल (T20I) डेब्यू १२ फेब्रुअरी २०२२ मा UAE विरुद्ध गरेका थिए। उनको हालको T20I खेल २० जून २०२५ मा स्कटल्याण्ड विरुद्ध भएको थियो।

## प्रारम्भिक र व्यक्तिगत जीवन 
लोकेश बम धनगढी, नेपाल मा जन्मेका र हुर्केका थिए। उनले आफ्नो बुबा, दुई आमा, दुई दिदी, र एक दाजु समेटिएको ठूलो संयुक्त परिवारमा हुर्केका थिए।
उनले धनगढीको SPA College बाट छात्रवृत्तिमा प्लस-टु शिक्षा पूरा गरे र पछि स्नातक तहको अध्ययन गरे।
२०२४ सिजनमा, उनले एक जित सुनिश्चित गर्ने हाफ–सेन्चुरी प्रर्दशन गरे जसले किङ्सलाई प्रतियोगिताको सुरुवातमै विजय दिलायो।
उनी २०२६ Nepal Premier League को लागि पनि बिराटनगर किङ्सले कायम राखे।
२०२५ मा, बम प्रमुख प्रदर्शन गर्ने खेलाडीमध्ये एक थिए। बिराटनगरले पोखरा एभेन्जर्स विरुद्ध २२०/६ को रेकर्ड टोटल पोस्ट गर्‍यो, जसमा बमले ४८ बलमा ७२ रन बनाए। यो डोमिनेन्ट ब्याटिङ प्रदर्शनले टोलीलाई ५३ रनको जीत दिलायो — यो NPLको इतिहासमा सबैभन्दा उच्च टोली टोटल हो।

## अन्तर्राष्ट्रिय करियर 
फेब्रुअरी २०२२ मा, बमलाई नेपालको टोलीमा ओमान क्वाड्राङ्गुलर T20I सिरिजका लागि चयन गरिएको थियो। त्यसपछि 2022 ICC Men's T20 World Cup Global Qualifier A मा पनि उनलाई समावेश गरिएको थियो।
बमले Twenty20 International (T20I) मा १२ फेब्रुअरी २०२२ मा युनाइटेड अरब इमिरेट्सविरुद्ध डेब्यू गरे। आफ्नो डेब्यू इनिङमा, उनले २१ बलमा ३३ रन बनाए, जसमा दुई चौका र दुई छक्का समावेश थियो।

बमको उच्च स्ट्राइक-रेट फिनिसरको प्रतिष्ठा नेपाल 'A' विकास टोलीमा प्रदर्शनको क्रममा बढ्दै गयो। २९ मार्च २०२४ मा, पहिलो T20 खेलमा Ireland Wolves विरुद्ध ट्रिभुवन विश्वविद्यालय अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट ग्राउन्डमा, बमले ५६ बलमा १०६ रन बनाए। उनको आक्रामक इनिङमा ९ चौका र ८ छक्का समावेश थियो र milestones ५२ बलमा पूरा भयो।

मे २०२५ मा, बमलाई २०२५ स्कटल्यान्ड T20I त्रि–नेशन सिरिजमा सहभागी हुन संयुक्त “बेष्ट १५” टोलीमा अतिरिक्त खेलाडीको रूपमा चयन गरिएको थियो।
सेप्टेम्बर २०२५ मा, उनलाई Unity Cupका लागि वेस्ट इन्डिजविरुद्धको टोलीमा चयन गरिएको थियो।
उनले तेस्रो T20I मा Sharjahमा खेल्दै नेपालको पहिलो २–१ सिरिज जितमा योगदान गरे। त्यसै वर्ष, 2025 Men's T20 World Cup Asia–EAP Regional Finalमा अक्टोबरमा, उनले Samoaविरुद्ध १२ बलमा ३९* रन बनाए, जुन त्यसबेला उनको करियर–सर्वोत्तम T20I स्कोर थियो।

६ जनवरी २०२६ मा, नेपालका मुख्य प्रशिक्षक स्टुअर्ट ल जोले बमलाई 2026 ICC Men's T20 World Cup को अन्तिम १५ सदस्यीय टोलीमा समावेश गरे।
नेपालको 2026 ICC Men's T20 World Cup उद्घाटन खेलमा ८ फेब्रुअरी २०२६ मा वानखेडे स्टेडियममा इङ्ल्यान्डसँग खेल्दा बमले करियर–परिभाषित इनिङ खेले। १८ औँ ओभरमा Jofra Archer का लगातार छक्कासहित, उनले २० बलमा ३९* रन बनाए। उनको ढिलो आक्रमणले नेपाललाई ऐतिहासिक अपसेट विजयमा चार रनको दूरीमा पुर्‍यायो, र टोली १८०/६ मा समाप्त भयो।

## सन्दर्भ 
## बाह्य लिङ्क 
*
कल्पना मियाँ कुसारी

'''''' नेकपा (माओवादी केन्द्र)सँग आवद्ध एक नेपाली महिला राजनीतिज्ञ हुन्। उनी हाल दोस्रो सङ्घीय संसदमा सदस्यको रूपमा कार्यरत छिन्। उनी प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७९मा समानुपातिकबाट मुसलमान कोटाबाट प्रतिनिधि सभा सदस्य चुनिएकी थिइन्।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
श्रेणी:जीवित मानिसहरू
श्रेणी:नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)का राजनीतिज्ञहरू
श्रेणी:नेपालका सांसदहरू २०७९–२०८२
नारी हत्या

सामान्य अर्थमा कुनै पुरूषले नारीलाई नारी भएकै कारणले हत्या गर्छ भने त्यसलाई नै नारी हत्या भनिन्छ। अर्थात् कुनै पुरूषले मर्दाङ्गी (पुरूषत्वको सोच) वा नारी-विरोधी मानसिकता (स्त्रीद्वेष) राखी कुनै नारीको हत्या गर्दछ भने त्यसलाई नै नारी हत्या भनिन्छ। 'नारी हत्या'को कसुर हुनका लागि पुरूष द्वारा नै नारीको हत्या भएको हुनुपर्छ भन्ने केही विद्वानहरूको मत छ। यद्यपि दक्षिण एसियाका नारीवादीहरू नारीद्वारा नारीको हत्या हुनुलाई पनि 'नारी हत्या'को श्रेणीमा राख्नुपर्छ भन्ने मत व्यक्त गर्छन्। यसरी हेर्दा नारी हत्याको परिभाषामा विद्वानहरूको नै मतऐक्यता देखिँदैन।

यसलाई अत्यन्त गम्भीर अपराध मानिन्छ जुन समाज र संस्कृतिमा कायम रहेको विभेदपूर्ण तथा लैङ्गिक हिंसाको वातावरणमा घट्ने गरेको पाइन्छ। यस्तो हत्या गर्दा महिलालाई पुरूषले यातना दिने, शरीरका अङ्गहरू काटिदिने, जिउँदै जलाउने, अत्याचार गर्ने, यौन हिंसा गर्ने लगायतका अति क्रुर, बर्बर एवं अमानवीय व्यवहार गर्ने गरेको पाइन्छ। 

डायना रसेलका अनुसार नारी हत्या महिलाहरूको जीवनमा चल्ने लामो आतङ्कको अन्तिम र चरम विन्दु हो। यस क्रममा महिलाहरूले किसिम किसिमका शारीरिक र मानसिक अत्याचार सहनु पर्ने बाध्यात्मक परिस्थिति देखा पर्छन्—जस्तै: बलात्कार, यातना, यौन दासता (विशेषगरी वेश्यावृत्ति को रूपमा), सन्तानमाथी यौन शोषण (परिवार भित्र वा बाहिरका व्यक्तिबाट), शारीरिक मारपीट र मानसिक उत्पीड़न आदि।

कतिपय देशहरूले नारी हत्यालाई फौजदारी संहितामा अपराधको रूपमा राखेपनि यससम्बन्धी कानूनी परिभाषाहरू अलग-अलग हुन सक्छन्। नारी हत्या सम्बन्धी कानूनहरू मेक्सिको र निकारागुवामा बनाइएका र फेरि खारेज गरिएका थिए।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
* "Female Genocide in India" in Intersections: Gender and Sexuality in Asia and the Pacific Issue 22, October 2009

श्रेणी:विकी विमिन एडिटाथन २०२५ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू
एस्ट्रोजेन

**एस्ट्रोजेन** (अङ्ग्रेजी: Estrogen) महिला प्रजनन प्रणालीको विकास र नियन्त्रण तथा प्रजनन लक्षण वा यौन लक्षणहरूको निर्माणमा जिम्मेवार हुने यौन हर्मोनको एक समूह हो। यसमा मुख्य तीन प्रकारका अन्तःस्रावी (endogenous) एस्ट्रोजेनहरू छन्, जसले एस्ट्रोजेनिक हर्मोनका क्रियाशीलता भुमिका खेल्दछन्: एस्ट्रोन (E1), एस्ट्राडिओल (E2), र एस्ट्रायोल (E3)। यसमध्ये एस्ट्राडिओल, एक एस्ट्रेन हो भने सबैभन्दा प्रभावशाली र व्यापक रूपमा पाइने हर्मोन हो। अर्को एस्ट्रोजेन, एस्टेट्रोल (E4), केवल गर्भावस्थामा मात्र उत्पादित हुन्छ।

एस्ट्रोजेनहरू सबै मेरुदण्डीय प्राणीहरूमा र केही कीटजन्य प्राणीहरूमा पनि संश्लेषित हुन्छन्। मात्रात्मक रूपमा हेर्दा, पुरुष र महिला दुवैमा एस्ट्रोजेनको स्तर एन्ड्रोजनको तुलनामा कम हुन्छ। यद्यपि पुरुषमा एस्ट्रोजेनको स्तर महिलाभन्दा कम हुन्छ, तर यसका महत्वपूर्ण शारीरिक र प्रजनन सम्बन्धी भूमिकाहरू पुरुषमा पनि देखिन्छन्।

सबै स्टेरोइड हर्मोनझैं, एस्ट्रोजेन पनि सजिलै कोषिका झिल्ली मार्फत प्रवेश गर्न सक्छन्। कोषिकाभित्र पुगेपछि यी हर्मोनले एस्ट्रोजेन रिसेप्टर (ERs) सँग बाँधिएर सक्रिय हुन्छन्, जसले धेरै जीनहरूको अभिव्यक्तिलाई नियन्त्रण गर्छ। थप रूपमा, एस्ट्रोजेन "छिटो-संकेत दिने झिल्ली रिसेप्टर" (mERs) सँग पनि बाँधिएर सक्रिय हुन्छ, जस्तै GPER (GPR30)। एस्ट्रोजेन केवल प्राकृतिक हर्मोनको रूपमा नभई औषधिको रूपमा पनि प्रयोग हुन्छ, जस्तै "मेनोपॉज हर्मोन थेरेपी", हार्मोनद्वारा जन्म नियन्त्रण, र ट्रान्सजेंडर महिलाहरू, इन्टरसेक्स र ननबाइनरी व्यक्तिहरूको नारीकरण हर्मोन थेरेपी। प्राकृतिक र कृत्रिम वातावरणमा पनि एस्ट्रोजेन पाइन्छ र तिनीहरूलाई जेनोएस्ट्रोजेन (xenoestrogens) भनिन्छ। एस्ट्रोजेन "एन्डोक्राइन–डिसरप्टिंग कम्पाउन्ड्स" (EDCs)वा “हर्मोन प्रणालीलाई असर गर्ने रासायनिक यौगिकहरू" को समूहमा पर्छन् र यसले वन्यजन्तु तथा मानव दुवैमा स्वास्थ्य समस्या र प्रजनन असफलता निम्त्याउन सक्छ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
श्रेणी:विकी विमिन एडिटाथन २०२५ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू
प्रोल्याक्टिन

**प्रोल्याक्टिन** (अङ्ग्रजीः Prolactin, जसलाई *lactotropin* र *mammotropin* पनि भनिन्छ) एक प्रोटिन हो जुन मुख्य रूपमा स्तनधारी प्राणीमा दूध उत्पादन सक्षम पार्ने भूमिकाका लागि परिचित छ। यो मानवसहित विभिन्न स्तनधारी प्राणीहरूमा ३०० भन्दा बढी अलग–अलग प्रक्रियामा प्रभावकारी हुन्छ। प्रोल्याक्टिन पिट्यूटरी ग्रन्थि (pituitary gland) बाट निस्कन्छ र यसको स्राव (secretion) खाने, जोडी मिलाउने, इस्ट्रोजेन उपचार, अण्डोत्सर्ग (ovulation) र स्तनपान (nursing) जस्ता घटनाहरूको मुख्य भुमिकामा रहन्छ। यी प्रक्रियाहरूको बीचमा प्रोल्याक्टिन धेरै मात्रामा उत्पन्न हुन्छ। प्रोल्याक्टिनले मेटाबोलिज्म, प्रतिरक्षा प्रणालीको नियमन (immune system regulation) र अग्न्याशय (pancreas) को विकासमा समेत महत्वपूर्ण भूमिका खेल्दछ।

यसको खोज अमानव प्राणीमा करिब १९३० मा अष्कार रिडल (Oscar Riddle) द्वारा गरिएको थियो र मानवमा १९७० मा हेनरी फ्रिसेन (Henry Friesen) द्वारा पुष्टि गरिएको थियो। प्रोल्याक्टिन पेप्टाइड हर्मोन (peptide hormone) हो र यसलाई PRL जीन ले कोड गर्दछ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
श्रेणी:विकी विमिन एडिटाथन २०२५ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू
श्रेणी:स्तनपान
बहिनी हत्या

बहिनी हत्या वा भगिनी हत्या (अङ्ग्रेजी: Sororicide) आफ्नै दिदी बहिनीको हत्या गर्ने कृत्य हो।  

संसारमा यस्ता धेरै घटनाहरू घटेका छन् जहाँ दाजुभाईले आफ्नै दिदीबहिनीको हत्या गरेका छन्। कतिपय ठाउँमा नाबालक दिदीबहिनीको समेत हत्या भएको इतिहास छ। यस्तो घटना विशेषगरी तब हुन्छ जब भाइ-बहिनी बीचको झगडाले उग्र रूप लिन्छ। भाई-बहिनीबीचको झगडामा यदि खतरनाक हतियारको प्रयोग भयो अथवा यदि उमेरले ठूलो र शारीरिक रूपमा बलिष्ठ दाजुभाईलाई आफ्नो बलको अन्दाज नभएमा बहिनीको हत्या हुन सक्छ। दाजु वा भाइ गम्भीर किसिमको मानसिक समस्याले आक्रान्त हुँदा पनि दिदी वा बहिनीको हत्या गर्न पुग्छन्।  

## असर
बहिनी हत्याले परिवार र समाजमा नै नकारात्मक प्रभाव पार्दछ। यसले अभिभावक, नातेदार तथा इष्टमित्रहरूलाई गहिरो मानसिक चोट पर्न सक्छ। कतिपय अवस्थामा सिङ्गो परिवार नै त्यस किसिमको त्रासदीबाट उम्कन सक्दैन। हत्या गरिसकेपछि हत्यारालाई पश्चाताप हुन सक्छ। साथै हत्याराले कानूनबमोजिम सजाय पनि व्यहोर्नुपर्छ।  

## चेतावनी
परिवारमा सन्तानहरूबीचको सम्बन्धलाई सुमधुर राख्न अभिभावक सँधै सचेत रहनुपर्छ। सन्तानहरूबीच आपसी इर्ष्या, डाह, रिस रागको अवस्था आउन नदिन उनीहरूको गतिविधिको निरन्तर निगरानी गरिरहनुपर्छ। यस्तो विपत्तिजनक घटना निम्तिन नदिन निम्नानुसारका कुराहरूमा ध्यान दिनुपर्छ:  
* भाइ-बहिनीबीच बारम्बार हिँस्रक झगडा हुन नदिने। 
* पालैपालो सबै सन्तानलाई सम्झाइबुझाई गर्ने।  

## ज्ञात एवं सन्दिग्ध उदाहरणहरू
आफ्नो बहिनीको हत्या गर्ने कृत्य गर्ने विश्वभरीका केही मान्छेको सूची तल दिइएको छ:

* इटालियन कवियत्री इसाबेला डि मोर्रालाई सन् १५४६ मा उनकै भाइहरूद्वारा हत्या गरिएको थियो। एक जना विवाहित कुलिन व्यक्तिसँग सन्दिग्ध सम्बन्ध राखेको कारण उनी र उक्त कुलिन व्यक्तिको समेत हत्या गरिएको थियो।  
* पिडेड मार्टिनेज डेल अग्विलाद्वारा सन्  १९६५–६६ मा आफ्ना चार भाइबहिनीको हत्या गरिएको थियो, जसमा दुई भाइ र दुई बहिनीहरू थिए।  
 
* ३४ वर्षीय रेखदेखकर्ता एवं तीन बच्चाकी  आमा साइमा खानको २३ मे २०१६ का दिन ल्युटन, बेडफर्डसायरमा उसकै २७ वर्षीय बहिनी सबा खानद्वारा हत्या गरिएको थियो।  

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य लिङ्कहरू
स्तनपान र मानसिक स्वास्थ्य

**स्तनपान र मानसिक स्वास्थ्य** भनेको नवजात अवस्थाको स्तनपान र आमा र बच्चाको मानसिक स्वास्थ्य बीचको सम्बन्ध हो। अनुसन्धानले स्तनपानले आमा र बच्चाको मानसिक स्वास्थ्यमा सकारात्मक प्रभाव पार्न सक्छ भन्ने सङ्केत गर्छ, यद्यपि स्तनपान र आमाको मानसिक स्वास्थ्यको सम्बन्ध र कारणमाथि प्रश्न उठाउने विरोधाभासी अध्ययनहरू भएका छन्। सम्भावित फाइदाहरूमा आमाको भावदशा र तनावको स्तरमा सुधार, प्रसवोत्तर डिप्रेसनको कम जोखिम, बच्चामा सामाजिक भावनात्मक विकासमा वृद्धि, आमा-बच्चाको बलियो सम्बन्ध र थप कुराहरू समावेश छन्। स्तनपानका फाइदाहरूलाई ध्यानमा राख्दै, विश्व स्वास्थ्य सङ्गठन, युरोपेली जनस्वास्थ्य आयोग र अमेरिकन एकेडेमी अफ पेडियाट्रिक्सले जीवनको पहिलो छ महिनाको लागि विशेष स्तनपान गराउन सुझाव दिन्छन्। अध्ययनहरूमा स्तनपान र यसको प्रभावहरू कसरी मापन गरिन्छ भन्ने परिवर्तनशीलताको कारणले गर्दा कारण सम्बन्धहरू अनिश्चित छन्।  यसलाई नवजात अवधिमा आमाहरूको लागि 'तनाव शोधक' भनेर चिनिन्छ। यसले सामाजिक परिस्थितिहरूमा आमाहरूले कसरी प्रतिक्रिया दिन्छन् भन्ने कुरालाई सकारात्मक रूपमा प्रभाव पार्छ, जसले सुधारिएको सम्बन्ध र अन्तरक्रियालाई सहज बनाउँछ। 

#### स्तनपानमा नवजात अवस्थाको नैराश्यको प्रभाव 
अध्ययनहरूले नवजात अवस्थाको नैराश्य भएका आमाहरूले आफ्नो शिशुलाई कम आवृत्तिमा स्तनपान गराउँछन् भनेर देखाएको छ। स्तनपान गराउन नसक्नुका कारणहरूमा स्तनको मुन्टा दुख्ने, बच्चाको स्वभाविक समस्याहरू, दूध उत्पादनमा कमी, स्तन शल्यक्रिया र स्तनशोथ समावेश छन्। स्तनपान गराउने क्रममा आत्मविश्वासको कमी वा कठिन अनुभवहरू प्रसवोत्तर डिप्रेसन भएका आमाहरूका लागि सामान्य चिन्ताको विषय हो। स्तनपान गराउने क्रममा समस्या अनुभव गर्ने आमाहरूलाई तत्काल थप सहयोग चाहिन्छ वा डिप्रेसनको कुनै पनि लक्षणहरूको लागि जाँच गरिनुपर्छ भन्ने सुझाव दिइएको छ। बच्चाको स्वभावले स्तनपान प्रक्रियालाई असर गर्न सक्ने भएकोले, सम्भावित समस्याहरू अनुमान गर्न र सम्बोधन गर्न सकियोस् भन्ने उद्देश्यले आमाहरूलाई स्तनपान गराउँदा शिशुहरूले कसरी खुवाउँछन् भन्ने बारे गहिरो बुझाइ प्राप्त गर्न पनि प्रोत्साहित गरिन्छ।

## शारीरिक संयन्त्रहरू 
आमाको मानसिक स्वास्थ्यमा स्तनपानको फाइदाको अन्तर्निहित शारीरिक व्याख्या न्युरोएन्डोक्राइन प्रक्रियाहरूसँग सम्बन्धित छ। अक्सिटोसिनले तनाव घटाउँछ र आराम र पालनपोषण व्यवहारलाई बढावा दिन्छ। स्तनपानको समयमा शारीरिक सम्पर्कले आमा र बच्चामा अक्सिटोसिनको स्तर बढाउँछ, जसले आमा-बच्चाको सम्बन्धलाई सुधार गर्छ। र यसरी आमाहरूले सामान्यतया बढी न्यानोपन र संवेदनशीलता प्रदर्शन गर्छन्।

स्तनपान नगराउने आमा-बच्चा जोडीको तुलनामा, स्तनपान गराउने आमा-बच्चा जोडीमा:

* आमाहरू आफ्नो शिशुको आवश्यकताहरूप्रति बढी उत्तरदायी र संवेदनशील हुन्छन्।
* आमाहरूले आफ्नो शिशुमा बढी समय र ध्यान खर्च गर्छन्।
* आमाहरूले सामान्यतया आफ्नो शिशुलाई बढी छुने र बोल्ने गर्छन्।
*शिशुहरूमा 'आसक्ति सुरक्षा'को ठुलो भावना र 'आसक्ति अव्यवस्था'मा कम स्तर देखिन्छ।
* शिशुहरूले बोतल भन्दा धेरै समयसम्म आमाको स्तन चुस्छन्।
* आमा र शिशुहरू एकअर्कालाई हेरेर धेरै समय बिताउँछन्।
* आमाहरू बढी सकारात्मक हुन्छन् र आफ्नो बच्चालाई बढी मुस्कुराउँछन्।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
मानसिक स्वास्थ्य
श्रेणी:महिलाको मानसिक स्वास्थ्य
श्रेणी:विकी विमिन एडिटाथन २०२५ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू
गर्भावस्थासँग सम्बन्धित स्त्रीहत्या

गर्भावस्थासँग सम्बन्धित स्त्रीहत्या महिला हिंसाको एउटा स्वरूप हो जहाँ गर्भावस्थामा वा सुत्केरी भएको १ वर्षभित्रमा उक्त महिलाको हत्या हुने गर्दछ।

गर्भावस्थाले नारी हत्या को जोखिम बढाउँछ। संयुक्त राज्यमा, गर्भवती तथा सुत्केरी महिलाको मृत्युको प्रमुख कारण महिला हत्या रहेको छ। महिलाहरूको गर्भावस्था र सुत्केरी अवस्थामा हत्या हुने सम्भावना मातृ मृत्युको तीन प्रमुख कारणहरू (उच्च रक्तचाप विकार, रक्तस्राव, सङ्क्रमण) वा हृदय रोगबाट मृत्यु हुनुको तुलनामा अधिक रहेको छ।

गर्भावस्थासँग सम्बन्धित स्त्रीहत्याबारे नयाँ र व्यापक अध्ययनहरू सुरू भएका छन्। अनुसन्धानकर्ता र कार्यकर्ताहरूले स्वास्थ्य सेवा प्रणाली र सरकारहरूलाई यस मुद्दाको पछाडि रहेका सामाजिक र राजनीतिक कारकहरूलाई सम्बोधन गर्न रोकथाम कार्यक्रमहरू र राम्रो रिपोर्टिङ विधिहरू लागू गर्न आग्रह गरिरहेका छन्।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य लिङ्कहरू
* रगतमा लत्पतिए नवजात शिशु, १६ सुत्केरीको हत्या
श्रेणी:विकी विमिन एडिटाथन २०२५ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू
प्रजनन प्रणाली सम्बन्धि रोग

**प्रजनन प्रणाली सम्बन्धि रोग** भनेको मानव प्रजनन प्रणालीसँग सम्बन्धित अङ्गहरूमा लाग्ने सबै प्रकारका रोगहरू हुन्। यसले पुरुष वा महिलाको प्रजनन अङ्ग, तिनको कार्य, वा यौन तथा प्रजनन स्वास्थ्यसँग सम्बन्धित प्रक्रियामा असर गर्ने अवस्थाहरूलाई जनाउँछ। यी रोगहरू सङ्क्रमण, आनुवंशिक कारण, हर्मोन असन्तुलन, संरचनात्मक असामान्यता, क्यान्सर, वा जीवनशैली बाट उत्पन्न हुने कारण जस्तै मोटोपना बाट‍ हुन सक्छन्। यसले व्यक्तिको स्वास्थ्य, प्रजनन क्षमता, जीवनस्तरमा प्रत्यक्ष प्रभाव पार्न सक्छ, र कहिलेकाहीँ बाँझोपन वा प्रसूति जटिलता पनि निम्त्याउँछ। यस्ता रोगहरूको समयमै पहिचान, उपचार र रोकथाम अत्यन्तै महत्त्वपूर्ण मानिन्छ। साथै, सुरक्षित यौन अभ्यास, नियमित स्वास्थ्य परीक्षण, स्वस्थ आहार र जीवनशैलीको सुधारले यसका जोखिमहरू घटाउन सहयोग पुर्‍याउँछ।

## प्रकारहरू
### सङ्क्रमणहरू
प्रजनन प्रणालीसँग सम्बन्धित अङ्गमा पर्ने प्रजनन मार्गलाई असर गर्ने सङ्क्रमणलाई प्रजनन मार्ग सङ्क्रमण भनिन्छ। महिलाहरूमा प्रजनन मार्ग सङ्क्रमणले माथिल्लो प्रजनन मार्ग (डिम्बबाहिनी नली, डिम्बाशय र पाठेघर) र तल्लो प्रजनन मार्ग (योनीमार्ग, पाठेघरको मुख र योनी)लाई असर गर्न सक्छ भने पुरुषहरूको लागि यी सङ्क्रमणहरूले लिङ्ग, अण्डकोष, मूत्रमार्ग वा भास डेफेरेन्सलाई असर गर्छ। प्रजनन मार्ग सङ्क्रमणहरू अन्तर्जात सङ्क्रमण, आइट्रोजेनिक सङ्क्रमण र सामान्य सरुवा यौन सङ्क्रमणहरू गरी तीन प्रकारका हुन्छन्।

### जन्मजात असामान्यताहरू
प्रजनन प्रणालीको जन्मजात असामान्यताहरूको उदाहरणहरू निम्नानुसार छन्:

* कलम्यान सिन्ड्रोम - अण्डकोषबाट एक वा दुवै अण्डकोषको कमीको कारणले गर्दा यौन हार्मोन उत्पादन गर्ने ग्रंथिहरूको कार्यमा कमी आउने आनुवंशिक विकार।
* एन्ड्रोजन असंवेदनशीलता सिन्ड्रोम - आनुवंशिक रूपमा पुरुष (अर्थात् XY क्रोमोजोम जोडी) भएका मानिसहरूमा एन्ड्रोजनको प्रयोग गर्न नसक्ने भएकाले महिलाको रूपमा यौन विकास हुने एउटा आनुवंशिक विकार।
* अन्तरयौनता - व्यक्ति उसको यौनाङ्ग र/वा अन्य यौन विशेषताहरूबाट स्पष्ट रूपमा पुरुष वा महिला होइनन् भनेर छुट्याउन नसकिने अवस्था ।

### क्यान्सरका उदाहरणहरू
प्रजनन प्रणालीको क्यान्सरका उदाहरणहरू निम्नानुसार छन्:

* स्तन क्यान्सर
* पाठेघरको मुखको क्यान्सर
* डिम्बग्रन्थीको क्यान्सर
* लिङ्गको क्यान्सर
* प्रोस्टेट क्यान्सर
* पाठेघरको क्यान्सर
* अण्डकोषको क्यान्सर
* योनिको क्यान्सर

### कार्यात्मक समस्याहरूको उदाहरणहरू
प्रजनन प्रणालीको कार्यात्मक समस्याहरूको उदाहरणहरू निम्नानुसार छन्:

* नपुंसकता - पुरुषको लिङ्ग उत्तेजित हुन गर्न वा यौन सम्पर्क गर्न असमर्थता।
* हाइपोगोनाडिज्म - हार्मोन वा गेमेट उत्पादनको सम्बन्धमा गोनाडहरूको कार्यको अभाव।
* एक्टोपिक गर्भावस्था - जब निषेचित डिम्ब पाठेघरको भित्ता बाहेक अन्य कुनै पनि तन्तुमा प्रत्यारोपण गरिन्छ।
* महिला यौन उत्तेजना विकार - यौन गतिविधिको क्रममा महिलाहरूमा कम उत्तेजना वा उत्तेजना नहुने अवस्था।
* समयपूर्व स्खलन - स्खलनमा नियन्त्रणको नहुने।
* डिस्मेनोरिया - यो महिनावारीको समयमा हुने दुखाइको एक अवस्था हो जसले दैनिक गतिविधिहरूमा बाधा पुर्‍याउँछ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:प्रजनन स्वास्थ्य
श्रेणी:महिलाको स्वास्थ्य
श्रेणी:विकी विमिन एडिटाथन २०२५ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू
आइरन चक्की

**आइरन चक्की** (अङ्ग्रेजीः Iron supplements, iron salts वा iron pills) फलामको कमी (iron deficiency) र फलामको कमीबाट हुने रक्तअल्पता (iron-deficiency anemia) को उपचार तथा रोकथामका लागि प्रयोग गरिने विभिन्न प्रकारका फलामयुक्त औषधिहरू हुन्। रोकथामका लागि यी केवल; शरीरमा फलाम शोषण (absorption) मा समस्या भएमा, महिनावारी अत्यधिक हुने महिलाहरूका लागि, गर्भवती महिला, हेमोडायलाइसिस गरिरहेका बिरामी, वा फलाम कम हुने आहार खानेहरू लाई सिफारिस गरिन्छ जसलाई;। साथै, कम तौलमा जन्मिएका शिशुहरू लाई पनि रोकथामका लागि प्रयोग गर्न सकिन्छ। यी औषधिहरू मुखबाट खाने (oral), नसामा इन्जेक्सन (intravenous), वा मांसपेशीमा इन्जेक्सन (intramuscular) मार्फत दिइन सक्छन्। उपचार सुरु गरेपछि केही दिनमै फाइदा देखिन सक्छ, तर शरीरमा फलामको स्तर सामान्य हुन दुई महिना सम्म पनि लाग्न सक्छ।

सामान्यतया देखिने असरहरूमा कब्जियत, पेट दुखाइ, कालो दिसा र पखाला पर्दछन्। अत्यधिक प्रयोगका कारण फलाम बढी हुनु वा फलाम विषाक्तता (iron toxicity) जस्ता अन्य समस्या पनि देखिन सक्छन्। मुखबाट खाने फलाम सप्लिमेन्टका रूपमा प्रयोग हुने फलाम नुनहरूमा फेरस फ्युमरेट (ferrous fumarate), फेरस ग्लुकोनेट (ferrous gluconate), फेरस सक्सिनेट (ferrous succinate), र फेरस सल्फेट (ferrous sulfate) पर्दछन्। इन्जेक्सनका रूपमा प्रयोग हुने औषधिहरूमा आइरन डेक्सट्रान (iron dextran) र आइरन सुक्रोज (iron sucrose) पर्दछन्। यी औषधिहरूले शरीरमा रातो रक्तकोशिका (red blood cells) बनाउन आवश्यक पर्ने फलाम उपलब्ध गराउने काम गर्छन्।

फलामका चक्की (Iron pills) सन् १६८१ देखि औषधीय प्रयोगमा प्रयोग हुँदै आएका छन्। सन् १८३२ मा कुखुराको कलेजोको अर्का र धेरैजसो बिरुवाबाट बनेको सजिलै प्रयोग गर्न सकिने संरचना तयार गरिएको थियो. फलामको लवण (Ferrous salt) विश्व स्वास्थ्य संगठन (WHO) को आवश्यक औषधिहरूको सूचीमा रहेको छ। फलामको लवण सामान्य औषधिको रूपमा र डाक्टरको सिफारिस बिना पनि उपलब्ध छन्।  

## प्रयोग 
### आईरन फोलिक एसिड चक्की खुवाउने कार्यक्रम 
किशोर अवस्थामा देखिने रक्तअल्पता (एनिमिया) कम गर्ने उद्देश्यले नेपाल सरकारले किशोर–किशोरीलाई लक्षित गरी फलाम तथा फोलिक एसिड वितरण कार्यक्रम सञ्चालन गरिरहेको छ। आ.व. २०७२/७३ देखि यो अभियान सुरु गरिएको हो, जसअन्तर्गत विद्यालयमा अध्ययनरत किशोरीहरू लाई विद्यालयमार्फत र विद्यालय नपढ्नेहरुलाई नजिकैको स्वास्थ्य संस्था वा महिला स्वास्थ्य स्वयंसेविकामार्फत हरेक हप्तामा फलामको चक्की उपलब्ध गराइने व्यवस्था गरिएको छ। प्रारम्भमा सात जिल्लामा पाइलटका रूपमा सुरु भएको यो कार्यक्रम २०७५/७६ सम्म आइपुग्दा ४१ जिल्लामा विस्तार भइसकेको छ। यसलाई २०७७/७८ सम्ममा सबै जिल्लाका सबै स्थानीय तहसम्म पुर्‍याउने लक्ष्य लिइएको छ।

आईरन फोलिक एसिडको परिमाणः 

* आईरन ६० मि.ग्रा. र फोलिक एसिड ४०० मा.ग्रा.।  

खुवाउने पटकः

* हप्तामा १ पटक। 

खुवाउने अवधि र अन्तरालः

* १३ हप्ता खुवाएपछि १३ हप्ता नखुवाउने र फेरि १३ हप्ता खुवाउने, १३ हप्ता नखुवाउने। यसरी वर्षभरिमा २६ हप्तामा २६ चक्की खुवाउने।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
श्रेणी:विकी विमिन एडिटाथन २०२५ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू