open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
मिथिला

**मिथिला** जसलाई **तिरहुत** वा **तिरभुक्ति** को नामले समेत चिन्ने गरिन्छ, भारतको बिहार र नेपालको दक्षिणपूर्वी भागमा अवस्थित एउटा भौगोलिक र सांस्कृतिक क्षेत्र हो। यो क्षेत्र पूर्वमा महानन्दा नदी, दक्षिणमा गङ्गा नदी, पश्चिममा गण्डकी नदी र उत्तरमा हिमालयको तल्लो भागद्वारा घेरिएको छ।

मिथिला क्षेत्रको प्रमुख भाषा मैथिली हो र यो भाषा बोल्ने मानिसहरूलाई मैथिल भन्ने गरिन्छ। हिन्दू धार्मिक ग्रन्थहरूमा सबैभन्दा पहिले यसको उल्लेख रामायणमा पाइन्छ। मिथिलाको उल्लेख महाभारत, रामायण, पुराण तथा जैन र बौद्ध ग्रन्थहरूमा समेत रहेको छ। वर्तमान समयमा मिथिला भारतको बिहार राज्यको पश्चिम चम्पारण, पूर्वी चम्पारण, शिवहर, सीतामढी, वैशाली, मुजफ्फरपुर, मधुबनी, दड़िभङ्गा, समस्तीपुर, बेगूसराय, मुङ्गेर, खगडिया, सहरसा,  मधेपुरा, सुपौल, पूर्णिया, अररिया, कटिहार, किशनगञ्ज, बाँका र भागलपुर जिल्ला रहेको छ भने झारखण्ड राज्यको गोड्डा, देवघर, दुमका, साहिबगञ्ज, जामताडा आ पाकुड जिल्ला रहेको छ। त्यस्तै नेपालको नयाँ प्रशासनिक विभाजन अनुसार मधेश प्रदेश अन्तर्गत रहेको सप्तरी, सिराहा, धनुषा, सर्लाही, रौतहट, बारा र पर्सा जिल्ला तथा कोशी प्रदेश अन्तर्गत रहेको मोरङ र सुनसरी जिल्ला मिथिला क्षेत्रभित्र पर्दछ।

## शब्दोत्पति
पौराणिक मान्यता अनुसार मिथिला नाम पौराणिक राजा 'मिथि' को नामले नामकरण गरिएको हो। उनी आफ्नो पिता राजा निमीको शरीरबाट बनाइएको मान्यता रहेको छ। किनभने उनको उत्पति आफ्नो पिताको शरीरको मन्थन उपरान्त भएको थियो, जस कारण उनको नाम मिथि भनिएको हो। पौराणिक परम्परामा राजाको शासकीय क्षेत्रको नाम राजाको नामबाट राख्ने गरिएको थियो। त्यसै कारण मिथिको नामबाट यो क्षेत्रको नाम मिथिला हुन गएको हो। मिथिला जनकपुरीको राजधानी थियो र राजा मिथि जनकबाट उत्पन्न भएकोले स्वयं मिथि र उनी लगायत भएका शासकहरू समेत जनक भनिए। यस पछि मिथिलाका राजाहरूलाई जनक भन्न सुरु गरिएको थियो। सीताको पिता सीरध्वज जनक हुन् जुन वाल्मीकि रामायणको हिसाबले जनकपुरीको २५औँ राजा भएका थिए। देवी भागवत अनुसार निमिको १९औँ पुस्तामा राजर्षि जनक सीरध्वज भएका थिए। उनको विद्वताको चर्चा देवी भागवत, श्रीमद्भगवद्गीता, विष्णु पुराण, वृहद् विष्णुपुराण र अन्य पौराणिक ग्रन्थहरूमा उल्लेख गरिएको छ।

यो क्षेत्रलाई 'तीरभुक्ति' नामले समेत चिन्ने गरिएको थियो। भारतीय लेखक तथा प्राध्यापक राधाकृष्ण चौधरीको 'मिथिलाक इतिहास' पुस्तकमा तीरभुक्ति नाम हुनका निम्नलिखित कारण बताइएको छ।
# कौशिकी, गङ्गा र गण्डकीसम्म यसको सीमा भएकोले यो क्षेत्रलाई तीरभुक्ति भनिएको हो।
# शाम्भकी, सुवर्ण र तपोवनद्वारा भुक्तमान भएको कारण यो क्षेत्रलाई तीरभुक्ति भनिएको हो।
# ऋक, यजु र साम तीनै वेदद्वारा आहुति दिने ब्राम्हणको निवास भएको कारण यो क्षेत्रलाई तीरभुक्ति भनिएको हो।

यो पछि आएर त्रि आहुतिको अर्थबाट **तिरहुत** रूपमा लोक प्रचारित भएको हो।

## इतिहास
## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
## यो पनि हेर्नुहोस्
* जनकपुर
* मैथिली भाषा

श्रेणी:मिथिला संस्कृति
श्रेणी:मिथिला
श्रेणी:मधेश प्रदेशको भूगोल
बेगूसराय जिल्ला

**बेगूसराय जिल्ला** भारतको बिहार प्रान्तको मुंगेर प्रमण्डल अंतर्गत एक शहर तथा जिल्ला हो।

श्रेणी:बिहारका जिल्लाहरू
श्रेणी:मुंगेर प्रमण्डल

## सन्दर्भ सामाग्री
मधेपुरा जिल्ला

**मधेपुरा जिल्ला** भारतको बिहार प्रान्तको कोसी प्रमण्डल अन्तर्गत एक सहर तथा जिल्ला हो ।
 

श्रेणी:बिहारका जिल्लाहरू
श्रेणी:कोसी प्रमण्डल
## सन्दर्भ सामाग्री
भागलपुर जिल्ला

**भागलपुर जिल्ला** भारतको बिहार राज्यको ३८ जिल्ला मध्ये एक हो र भागलपुर सहर यस जिल्लाको प्रशासनिक मुख्यालय हो। भागलपुर जिल्लाको अधिकांश भाग दक्षिण बिहारमा पर्छ।

## भूगोल
भागलपुर जिल्ला २,५६९ वर्ग किलोमीटर (९९२ वर्ग मील) को एक क्षेत्र ओगटेको छ।भागलपुर जिल्ला भागलपुर डिभिजनको एक भाग हो। गंगा नदी जिल्ला भएर बग्छ।

### राष्ट्रिय संरक्षित क्षेत्र
*विक्रमशिला गंगा डल्फिन अभयारण्य

## अर्थतन्त्र
2006 मा भारत सरकारले भागलपुरलाई देशको 250 श्रेणी 3 पिछडिएको जिल्ला (कुल 640 मध्ये) नामकरण गर्यो। यो हाल पिछडिएको क्षेत्र अनुदान कोष कार्यक्रम (BRGF) बाट कोष प्राप्त बिहार मा 38 जिल्ला मध्ये एक हो।

1320MW थर्मल पावर प्लान्ट NHPC, बिहार राज्य पावर उत्पादन कम्पनी (BSPGCL) र नालंदा पावर कम्पनी, RPG समूह को एक सहायक कम्पनी को J.V संग Pirapinti मा स्थापना गर्न गइरहेको छ।

भारतीय भूगर्भ सर्वेक्षणका अनुसार भागलपुर जिल्लाको श्रीनगर, लक्ष्मीपुर, मन्डर र पिरपेन्टी ब्लकमा १३६६ दशमलव ७५ मेट्रिक टन कोइलाको भण्डार फेला परेको छ । भारत कोकिंग कोल लिमिटेडले सेप्टेम्बर 2019 को रूपमा खानी सञ्चालन सुरु गर्ने छ।

## जनसाङ्ख्यिकी
२०११ को जनगणना अनुसार भागलपुर जिल्लाको जनसंख्या ३,०३७,७६६ छ। यसले यसलाई भारतमा १२० औं स्थान दिन्छ (कुल ६४० मध्ये)।  भागलपुरमा प्रत्येक १००० पुरुषको लागि ८८० महिलाको लिङ्ग अनुपात छ,

जिल्लामा प्रयोग हुने प्राथमिक भाषा अंगिका हो। अन्य मुख्य भाषाहरूमा हिन्दी, उर्दू र बंगाली भाषा समावेश छ। 

## References
श्रेणी:बिहारका जिल्लाहरू
श्रेणी:भागलपुर प्रमण्डल
## सन्दर्भ सामाग्री
मुङ्गेर जिल्ला

**मुंगेर जिल्ला** भारतको बिहार प्रान्तको मुंगेर प्रमण्डल अंतर्गत एक शहर तथा जिल्ला हो।

श्रेणी:बिहारका जिल्लाहरू
श्रेणी:मुंगेर प्रमण्डल
रोहतास जिल्ला

**रोहतास (सासाराम) जिल्ला** भारतको बिहार प्रान्तको पटना प्रमण्डल अंतर्गत एक सहर तथा जिल्ला हो।

## सन्दर्भ सामाग्री
श्रेणी:बिहारका जिल्लाहरू
श्रेणी:पटना प्रमण्डल
वैशाली जिल्ला

**बैशाली जिल्ला** भारतको बिहार प्रान्तको तिरहुत प्रमण्डल अंतर्गत एक सहर तथा जिल्ला हो।

श्रेणी:बिहारका जिल्लाहरू
श्रेणी:तिरहुत प्रमण्डल

## सन्दर्भ सामाग्री
समस्तीपुर जिल्ला

**समस्तीपुर जिल्ला** भारतको बिहार प्रान्तको दरभंगा प्रमण्डल अंतर्गत एक सहर तथा जिल्ला हो ।

श्रेणी:बिहारका जिल्लाहरू
श्रेणी:दरभंगा प्रमण्डल

## सन्दर्भ सामाग्री
सीतामढी जिल्ला

**सीतामढी**  भारतको बिहार राज्यको जिलाहरु मध्ये एक हो। सीतामढी शहर यस जिल्लाको प्रशासनिक मुख्यालय हो। जिल्ला तिरहुत डिवीजनको एक हिस्सा हो।

सीता जन्मेको ठाउँ जनकपुर नजिकै भएको हुनाले पवित्रताको प्रतिक यो ठाउँको नाउँ सीतामढी भएको हो सीता जो हिन्दु  महाकाव्य  रामायणको मुख्य चरित्र हुन। जिल्ला नेपालको सीमानामा स्थित छ।

१८७५ मा,  सीतामढी उपजिला मुजफ्फरपुर जिल्लाको भित्रर बनाईएको थियो।मुजफ्फरपुरबाट सीतामढी लाई अलग गरियो  र ११ डिसेम्बर, १९७२ मा एक अलग जिल्लाको रूपमा भयो।   यो बिहारको उत्तरी भागमा स्थित छ। जिला मुख्यालय Dumra सीतामढीको पांच किलोमीटर दक्षिणमा स्थित छ।

सीतामढी जिल्ला  पुर्ण स्तरको जिल्ला बन्यो जब यो मुजफ्फरपुर जिल्लाबाट १९७२ मा अलग भएको थियो।१९९४ सीतामढीबाट शिवहर जिल्लाको विभाजन देखीयो। 

जिल्ला वर्तमानमा रेड करिडोरको एक हिस्सा हो।

## भूगोल
सीतामढी जिल्लाले२,२९४ वर्ग किलोमीटर (८८६ वर्ग मील) को क्षेत्र ओगटेको छ, [६] [५] तुलनत्मक रूपमा ऑस्ट्रेलिया को Groote Eylandt को बराबर छ।

नदीहर: बागमती, Lakhandei

## अर्थव्यवस्था
२००६ मा पंचायती राज मन्त्रालयले देशको २५० सबभन्दा पिछडिएको जिलाहरूमा (बाहर के एक कुल ६४०) एक सीतामढी लाई उल्लेख गरेको छ। [७] यो एक बिहारमा ३६ जिलाहरूमा छ जसले वर्तमानमा पिछडिएको क्षेत्र अनुदान कोष कार्यक्रम (बीआरजीएफ)बाट रकम प्राप्त गरेको छ। [७]

## यातयात
राष्ट्रीय राजमार्ग ७७ ले मुजफ्फरपुर जिल्ला र पटना क्षेत्रलाई दक्षिणमा जोडदछ। राज्य राजमार्गले  जिलाहरूलाई मधुबनी (पूर्व) र शिवहर (पश्चिम)सँग जोडदछ। रेल लाईनहरूले सीतामढीबाट दरभंगा, सीतामढीबाट Runnisaidpur र सीतामढीबाट Bairgania (ब्रड गेज) जोडदछ र र्मुजफ्फरपुर, रक्सौल र Narkatiaganj मा मीटर गेजबाट ब्रड गेज काम भईरहेको छ।

## जनसाङ्ख्यिकी
२०११ को जनगणना के अनुसार सीतामढी जिल्लाको आबादी ३,४१९,६२२ छ, [८] मोटामोटी रूपमार पनामा राष्ट्रको बराबर [९] वा कनेक्टिकट, संयुक्त राज्य अमेरिका [१०] यसले भारतमा ९६ के एक रैंकिंग दिन्छ ( जम्मा ६४० को मध्येमा) [८] जिल्लाको  जन घनत्व १४९१ छ, निवासीहरु प्रति वर्ग किलोमीटर (३८६० / वर्ग मील) छ। [८] २००१-२०११ दशकको बिचमा जनसङ्ख्या वृद्धि दर २७.४७% थियो। [८] सीतामढीको सेक्स अनुपात हरेक १००० पुरुषको लागि ८९९ महिला, [८] के  र साक्षरता प्रतिशत ५३.५३%[८].

## संस्कृति
समारोह: दीपावली, ईद, छठ पूजा, दुर्गा पूजा, विश्वकर्मा पूजा, सरस्वती पूजा, महा शिवरात्रि, पवित्र कार्तिक पूर्णिमा  Baghmati पबित्र स्नान र अन्य चाडँ ठुलो उत्साहको साथ मनाईन्छ।
मेला: महाशिवरात्रि मेला, विवाह पंचमी मेला र रामनवमी मेला (गाई बस्तु, घोडा र हाथिको विशाल बाजार यि मेलाहरूको मुख्य विशेषता हो)
मस्जिद: हजरत Basharat करीम मस्जिद, Gorhaul शरीफ.
मन्दिर: मां जानकी मन्दिर, Vaisno देवी मन्दिर

## उल्लेखनीय ब्यक्ति
*ठाकुर जुगल किशोर सिन्हा [पूर्व सांसद र स्वतन्त्रता लडाकू ]
*राम दुलारी सिन्हा [पूर्व केन्द्रीय मन्त्री र राज्यपाल र स्वतंत्रता सेनानी]

## खेल
क्रिकेटको लागि हेमान ट्राफी सालाना गोयनका कलेज ग्राउंडमा आयोजित गरिन्छ।

## सन्दर्भ सामग्री
श्रेणी:बिहारका जिल्लाहरू
श्रेणी:तिरहुत प्रमण्डल
प्रविधि

thumb|right|२०औं शताव्दीको मध्यसम्ममा मानिसले प्रविधि अथवा प्रविधीको प्रयोगद्वारा नैं पृथिवीको वायुमण्डलदेखि बाहिर जान सिकिसकेको थियो।
**प्रविधि**लाई अर्को  तकनीति पनि भनिन्छ। प्रविधि व्यावहारिक तथा औद्योगिक कलाहरू र प्रयुक्त विज्ञानसित सम्बन्धित अध्ययन अथवा विज्ञानको समूह हो। धेरै मानिसहरू प्रविधि र अभियान्त्रिकी  शब्दहरूलाई पर्यायवाचीको रूपमा प्रयोग गर्दछन्। मानिसहरू जसले प्रविधिको तालीम प्राप्त गरेर यसलाई व्यवसायको रूपमा लिने व्यक्तिलाई अभियन्ता भनिन्छ। आदि कालदेखि नैं मानवले प्रविधिको प्रयोग गर्दै आएको हो। आधुनिक सभ्यतालाई विकास गरी आजको स्थितिमा ल्याउन प्रविधिको सबैभन्दा ठूलो योगदान छ। जो समाज अथवा राष्ट्र प्राविधिक रूपले शक्तिशाली छन् तिनीहरू नै सामरिक रूपमा शक्तिशाली हुन्छन् अनि आर्थिकले रूपमा अरु भन्दा सक्षम छन्।

## प्रविधि 
### सैनिक अभियान्त्रिकी 
### नागरिक अभियान्त्रिकी
### औद्योगिक क्रान्ति 
### यान्त्रिक प्राविधिक
### वैद्युत अभियान्त्रिकी 
## रासायनिक प्रविधि 
thumb|right|२०औं शताव्दीको मध्यसम्ममा मानिसले प्रौद्योगिक अथवा प्रविधीको प्रयोगद्वारा नैं पृथिवीको वायुमण्डलदेखि बाहिर जान सिकिसकेको थियो।
**प्राविधिक**लाई अर्को शव्दमा प्राविधिक पनि भनिन्छ। प्राविधिक व्यावहारिक तथा औद्योगिक कलाहरू र प्रयुक्त विज्ञानसित सम्बन्धित अध्ययन अथवा विज्ञानको समूह हो। धेरै मानिसहरू प्राविधिक र अभियान्त्रिकी शब्दहरूलाई पर्यायवाचीको रूपमा प्रयोग गर्दछन्। मानिसहरू जसले प्राविधिकको तालीम प्राप्त गरेर यसलाई व्यवसायको रूपमा लिन्छन् तनलाई अभियन्ता भनिन्छ। आदि कालदेखि नैं मानवले प्रविधीको प्रयोग गर्दै आएको हो। आधुनिक सभ्यतालाई विकास गरी आजको स्थितिमा ल्याउन प्राविधिक (प्राविधिक)को सबैभन्दा ठूलो योगदान छ। जो समाज अथवा राष्ट्र प्राविधिक रूपले शक्तिशाली छन् तिनीहरू नै सामरिक रूपमा शक्तिशाली हुन्छन् अनि आर्थिकले रूपमा अरु भन्दा सक्षम छन्। 
## प्राविधिक 
### सैनिक अभियान्त्रिकी 
### सिविल अभियान्त्रिकी
### औद्योगिक क्रान्ति 
### यान्त्रिक प्राविधिक
### वैद्युत अभियान्त्रिकी 
## रासायनिक प्राविधिक 
श्रेणी:विज्ञान
मौसम विज्ञान

मौसमको बारेमा अध्ययन गर्ने विज्ञानको एक शाखालाई मौसम विज्ञान भनिन्छ। जसले भविष्यमा हुने मौसमी परिवर्तनको पूर्वानुमानका साथै वर्तमान र पहिले भएको मौसमी फेर बदलको बारेमा लेखा जोखा तयार गर्न सहयोग पगाउँछ। हाम्रो देश नेपाल एकभगैलिक रूपमा फरक भएकोले 

श्रेणी:विज्ञान
दवाडी

**दुवाडी** आत्रेय गोत्रीय बाहुन जातीको एक थर हो। दुवाडी थरको उत्पत्तिको बारेमा उनीहरू दैलेखको दु वाडाबाट  क्षेत्रबाट उत्पत्ति भएको विश्वास गरिएको छ। वि.सं. १२४६ मा राजपाठ आफ्नी रानी (क्षेत्रीकी छोरी विदुला पट्टिबाट जन्मेका) छोरा कालू थापालाई दिई काशीबास गर्न जाने संयुक्त डोटी राज्यका राजा श्रीवत्सराज भट्टकी ब्राह्मणी पत्नी कान्तिमती पट्टिका नाति (श्रीदेव भट्टकी माहिली पत्नी नीलाम्बराका साहिँला छोरा) श्रीनाथ भट्ट वझाङ् पौडीको झोता दरबारमा जन्मी हाल दैलेख साविक जुम्ला राज्य भित्र पर्ने दुवाडाबाट मा बसाईं सरेकाले उनका सन्तानहरू दुवाडी थरले चिनिन पुगे |दुवाडीहरू हाल गोरखा , धादिङ् , चितवन आदि ठाउँमा फैलिएर रहेकाछन् |

श्रेणी:थरहरू
कुसापानी

'''''' नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, मध्यपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रको भेरी अञ्चल, दैलेख जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ५११७ रहेको थियो जसमध्ये २५९४ पुरुष र २५२३ महिला रहेका थिए भने यहाँ ९६८ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल भैरवी गाउँपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका १-४ वडाहरू भैरवी गाउँपालिकाको वडा नम्बर ६ हो भने ५-९ वडाहरू वडा नम्बर ७ हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:दैलेख जिल्लाका ठाउँहरू
खड्काबाडा

'''''' नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, मध्यपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रको भेरी अञ्चल, दैलेख जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ५०३९ रहेको थियो जसमध्ये २३८५ पुरुष र २६५४ महिला रहेका थिए भने यहाँ ९८७ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल गुराँस गाउँपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका ४,७,८,९ वडाहरू गुराँस गाउँपालिकाको वडा नम्बर १ हो भने १,२,३ वडाहरू वडा नम्बर २ र ५-६ वडाहरू वडा नम्बर ३ हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:दैलेख जिल्लाका ठाउँहरू
भीमराज नौलखा

**भीमराज नौलखा** प्रजातन्त्रका योद्धा हुनुहुन्छ। उहाँ विराटनगरमा रहेर राणा शासन फ्याँक्ने आन्दोलनमा लाग्नुभयो। भीमराज पूर्वप्रधानमन्त्री गिरिजा प्रसाद कोइरालाका बालसखा हुनुहुन्छ। उहाँको जन्म १९८५ साल असोज १३मा विराटनगर ९मा भएको हो। उहाँका पिता सुगनमल र माता मख्खुदेवी हुनुहुन्थ्यो। उहाँहरू छ छोरा र एक छोरी गरी सात सन्तान जन्मनुभएको हो। उहाँ ठूलो-कान्छो छोरा हो। उहाँले कोइराला-परिवारलाई हतियार लुकाउन, आर्थिक सङ्कलन गर्दै धेरै सहयोग गर्नुभयो।

श्रेणी:प्रजातन्त्रका योद्धा
तिलेपाटा

'''''' नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, मध्यपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रको भेरी अञ्चल, दैलेख जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ५५९४ रहेको थियो जसमध्ये २८५३ पुरुष र २७४१ महिला रहेका थिए भने यहाँ ९७१ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल आठबीस नगरपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका १,२,३,६ वडाहरू आठबीस नगरपालिकाको वडा नम्बर ७ हो भने ४,५,७,८,९ वडाहरू वडा नम्बर ८ हो।

## भूगोल
यो गा.वि.स.मा दैलेख जिल्लाको क्षेत्र नं. २ तथा ईलाका नं ११ मा अवस्थित रहेको छ। यो एक पहाडी भू-भाग स्थित गा.वि.स.हो। यहाँको भू-भाग औल, लेक र द्वयम गरी तिन भागमा विभाजित गरीएको छ। यो गा.वि.स.को सिमाना पूर्वमा सिँहासैन गा.वि.स. पश्चिममा सिँगौडी गा.वि.स. दक्षिणमा तोलीजैसी र उत्तरमा राकम कर्णाली गा.वि.स. सँग जोडिएको छ।

## इतिहास
यो गा.वि.स.को नामांकन गा.वि.स.कै वार्ड नं. ५ अन्तर्गत पर्ने "तिलेपाटा" भन्ने गाउँको नामबाट राखिएको हो। उक्त गाउँ उहिले देखि नै "चंदम" र "डुङ्स्या"दुई थरिका ठकुरीहरूको बसोवास रहेको छ। यिनिहरू उहिले देखिनै एक आपसमा लड्दै आएको कुरा थाहा हुन आएको छ। यो गा.वि.स. २००७ साल भन्दा पहिले पनि यस क्षत्रको तालुका रहेको थियो। यही गा.वि.स.का चंदम वंशी ठकुरीहरूले यहाँको बाहाली समालेका थिए। २०६० साल भदौ महिनामा ने.क.पा. माओवादी द्वारा मारिनु भएका नेपाली काँग्रसका नेता स्व. भद्र बहादुर शाही यसै चंदम ठकुरी वंशका हुन्। २०५९ सालको चैत्र महिनामा नेपाली शेना द्वारा मारिनु भएका शहिद दिपक बहादु शाही पनि यही वंशका हुन्।

## विकाश परियोजना
तिलेपाटा दैलेख जिल्लाको ईलाका नं ११ को सबै भन्दा विकसित गा.वि.स.हो । यहाँ २०३६ सालमा माध्यमिक विद्यालय स्थापना भएको थियो। गा.वि.स.मा खानेपानी, सिचाईँ, घोडेटो बाटो आदी विकाश कार्यहरू समयमा नै सम्पन्न भै सकेका छन्। यसका साथै यो गा.वि.स.लाई पश्चिम दैलेखको श्रोत केन्द्र राखिएको छ। हाल यो गाविस लगायत आसपासका गाविसहरूलाई जोडेर दैलेख जिल्लाको आठबिस नगरपालिका बनाइएको छ । नगर पालिकाको कार्यलय पनि यसै ठाउँमा राखिने योजना रहेको छ ।

संस्थागत पूर्वाधार
१. १ क्याम्पस (आठवीस शिक्षा क्याम्पस) १२ वटा विद्यालय
२. स्वास्थ्य चौकि
३. प्रहरी चौकि
४. अतिरिक्त हुलाक कार्यालय

सडक : दह तिलेपाटा तथा तिलेपाटा राकम सडक, तिलेपाटा भिउलेकोट-मडासैन सडक

## जनसङ्ख्या
यो गा.वि.स.को जनसङ्ख्या ४६५० रहेको छ। यि मध्य महिला ५०% र पुरुष ५०% रहेका छन्।

## संस्कृति
यो गा.वि.स.मा बाहुन, ठकुरी, क्षेत्री, र दलित जातीहरूको बसोवास रहेको छ। यहाँको प्रमुख भाषा खष भाषा हो। यहाँको प्रमुख धर्म हिन्दू धर्म नै हो।यहाँ हिन्दूहरूले मनाउने सबै चाड पर्वहरू मनाईन्छन्। यहाँ प्रत्यक वर्ष नयाँ वर्ष (वैसाख १ गते) र असोज १ गते स्थानिय "गाईजात्रा" भन्ने ठाउँमा क्रमश: गल्लौडी र गाईजात्रा नामक स्थानिय मेला लाग्दछ। यि लगायत "बेरु पाटा" गाउँको भुवा पर्व र  भैनी जात्रा जात्रा तर्कुको "गल्लौडी" जात्राहरू यहाँका मुख्य जात्राहरू हुन्। यहाँ "बुसाँकोट"को "अधिकारी" र "जगनाथ" देवताहरूको पूजामा पनि भव्य मेला लाग्दछ।

## गाउँहरू
तिलेपाटा गा.वि.स.मा निम्न गाउँहरू पर्दछन् :-
*बेरूपाटा
*मडासैन
*खँड्काबाडा
*भिउलेकोट
*नवदुन
*तिलेपाटा
*तर्कु
*लामिछानी
*ढलेबाँज
*बिसाला
*दह
*अमकाना

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:दैलेख जिल्लाका ठाउँहरू
कुम्भ मेला

**कुम्भ मेला** हिन्दु धर्मावलम्बीहरूको एक महान स्नान पर्व हो। यो मेला पृथ्वीमा जम्मा १२ स्थानमा लगाउन सकिने कुरा शास्त्रहरूले इङित गरेका भएपनि हाल सम्म जम्मा ५ वटा  स्थानमा मात्र  पत्ता  लागिसकेका छन । ती ५ स्थान मध्ये भारतका ४ ठाउँमा प्रत्येक ३-३ वर्षको अन्तरालमा लाग्दछ भने १ कुम्भ स्थल नेपालमा पर्दछ । ती स्थानहरू निम्न प्रकार रहेका छन्:-

इलाहावाद (उत्तर प्रदेश)
उज्जैन (मध्य प्रदेश)
नासीक (महाराष्ट्र)
हरिद्वार (उत्तराखण्ड)
चतराधाम (बराहक्षेत्र,सुनसरी नेपाल)

यो मेला एक स्थानमा प्रत्यक १२ वर्षमा लाग्ने गर्दछ । हिन्दू धर्मका सबै ग्रन्थहरूमा कुम्भ मेलाको बर्णन गरिएको पाइन्छ । धर्म ग्रन्थका अनुसार जो मानिस कुम्भमा स्नान गर्दछ त्यो मानिस सम्पूर्ण पापहरूबाट मुक्त भएर पुण्यको भागी बन्नेछ भन्ने मान्यता रहेको छ ।  कुम्भ मेलामा विश्वका करोडौँ हिन्दूहरू पुण्य प्राप्तिका लागि स्नानार्थ कुम्भ स्थानमा पुगी स्नान गर्दछन् ।

भारतका ४ कुम्भमेलाका सन्दर्भमा सूर्य, चन्द्र एकै राशिमा परेको, बृहस्पति वृष राशि तथा मौन अमावश्या र श्रीपञ्चमीको बीचमा कुम्भ सङ्क्रान्ति परेका अवस्थामा महाकुम्भ योग पर्छ र यसैलाई महाकुम्भ भनिन्छ । यो वि.स. २०६९ मा परेको थियो । यस भन्दा अघि, २५६ वर्ष पहिले यस्तै योग परेको थियो । आगामी १४४ वर्षमा यस्तै योग पर्ने छ ।

## किंबदन्ती 
कुम्भमेलाको आरम्भको कथा समुन्द्र मन्थन गर्दा उत्पन्न अमृतको घडा (कुम्भ)का लागि देवता र दानवहरूबीच युद्ध भएको पौराणिक प्रसङ्गसँग जोडिएको छ। अमृत पिएर अमर हुन पाउने लोभमा देवासुर सङ्ग्राम हुँदा उक्त कुभ्मबाट केही थोपा प्रयागराज, हरिद्वार, उज्जैन र नासिक गरी चार स्थानमा खसेको किंबदन्ती छ। उक्त युद्ध १२ देववर्षसम्म चलेको थियो र प्रत्येक देववर्षको अवधि पृथ्वीमा १२ वर्षसम्म हुने गर्छ। कुम्भमेला चार शहरहरूमा प्रत्येक १२ वर्षमा मनाइने गरिन्छ। दुईटा कुम्भमेलाको बीचमा अर्धकुम्भमेला पनि आयोजना गरिन्छ।

## इतिहास 
पहिलो कुम्भ मेला कार्यक्रम सन् १८७० मा बेलायती निरीक्षण अन्तर्गत आयोजना गरिएको थियो।  केही पर्यवेक्षकहरूले कुम्भ मेला र पहिलेका समयमा भएका अन्य कार्यक्रमहरू बीच समानताहरू फेला पारेका छन्।

## महत्त्व
कुम्भ मेला भारतको ३ ठाउँमा लाग्ने गरेको थियो तर बि.सं. २०५९ साल बैसाख १ गते देखि नेपालको सुनसरी जिल्ला स्थित चतराधाममा समेत लग्न थालेको छ ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## हेर्नुहोस्
श्रेणी:मेला
माई नदी

**माई नदी** इलाम जिल्लाको चार प्रमुख नदीमध्ये एक हो। यसको मुहान सिंगलिला पर्वत शृङ्खलाको माङमालुङ भन्ने ठाउँमा पर्दछ । इलाम जिल्लाको सुदुर उत्तरमा अवस्थित सुन्दर पर्यटकीय स्थल सन्दकपुर क्षेत्रलाई नै यस नदीको उद्गम स्थल मानिन्छ । यस नदीमा अन्य मुख्य तीन नदी जोगमाई नदी, पुवामाई नदी र देउमाई नदी मिसिएपछि यसलाई महामाई नदी भनिन्छ भने दोमुखाबाट झापा जिल्लातिर लागेपछि यसलाई कनकाई नदी भनिन्छ । कनक+माई = कनक माई अपभ्रंश भएर कनकाई भएको हो । **कनक** भनेको **सुन** र **माई** भनेकी **आमा** भन्ने अर्थ पुरातत्त्वविद् योगी नरहरिनाथले लगाएका छन् । यस नदीको बालुवामा सुनका कण पाइन्छ भन्ने कुरा खानी तथा भूगर्भविद्हरूबाट प्रमाणित भएको छ । यस नदीलाई यस क्षेत्रमा पवित्र नदीको रूपमा पूजा र सम्मान गरिन्छ।

श्रेणी:नेपालका नदीहरू
श्रेणी:भूगोल
कनकाई नदी

**कनकाई नदी** मेची अञ्चलको सबैभन्दा ठूलो नदी हो। यो इलामका प्रमुख चार नदी जोगमाई नदी, माई नदी, पुवामाई नदी र देउमाई नदी मिसिएर बनेको छ। यो नदी महाभारत पर्वत श्रृङ्खलाबाट उत्पत्ति भई झापा जिल्लाको दोमुखा क्षेत्रबाट तराइमा प्रवेश गर्दछ र कोशी नदीमा मिलेर बङ्गालको खाडीमा पुग्दछ। महेन्द्र राजमार्गको कनकाई नदी माथि बनेको ७०३ मीटर लामो पक्की पूल बर्दियाको कोठीयाघाट पुल पछिको नेपालको दोस्रो लामो पूल हो। सोही पूल भएको कोटीहोम क्षेत्रमा हरेक माघे संक्रान्तिमा मकरमेला अथवा माईमेला लाग्ने गर्दछ। यस नदीलाई पवित्र नदीको रूपमा पूजा र सम्मान गरिन्छ। यस नदीबाट कनकाई नहरको निर्माण गरी झापाका केही क्षेत्रमा सिंचाई सुविधा पुर्‍याइएको छ ।

## चित्र सङ्ग्रह

kankai_river.png| कन्काइ नदीले कटान गरेर जिर्ण बन्दै गरेको पुल र किनारको फोहोर
Image_of_kankai_river.JPG|कन्काइ नदी
Kankai_nadi_ko_ek_tasweer.jpg| कनकाई नदी पुलबाट
Inkai_pul_2.jpg |कनकाई नदीको पुल
Kankai_pul.jpg | कनकाई नदीको पुलमा सवारी साधन 
Kankai_nadima_baneko_pulko_bord.jpg | कनकाई नदीको पुलको विवरण एक बोर्डमा
Evening_view_of_Kankai_bridge_and_river.jpg |कनकाईको साझ पख  

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## यो पनि हेर्नुहोस
श्रेणी:नेपालका नदीहरू
श्रेणी:झापाका नदीहरू
श्रेणी:पर्यटकीय स्थलहरू
श्रेणी:खोला
श्रेणी:कोशी प्रदेशका नदीहरू
श्रेणी:बिहारका नदीहरू
इन्टरनेट एक्सप्लोरर

यो एक वेव ब्राउजर हो , जसको सहायताले इन्टरनेट सञ्जालमा रहेका सामग्रीहरू हेर्न र ब्यवस्थापन गर्न सकिन्छ। यसको निर्माण माइक्रो सफ्ट कर्परेशन इन्कर्पोरेटेड लिमिटेड , संयुक्तराज्य अमेरिकाले गरेको हो। यसको सुरुवाती डिजाइन मोजाइक वेब ब्राउजरबाट लिइएको हो।

श्रेणी:कम्प्युटर
श्रेणी:वेब ब्राउजरहरू
तातोपानी, सिन्धुपाल्चोक

**तातोपानी** नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्रको बागमती अञ्चल, सिन्धुपाल्चोक जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ६७७४ रहेको थियो जसमध्ये ३५१२ पुरुष र ३२६२ महिला रहेका थिए भने यहाँ १७३३ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल भोटेकोशी गाउँपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका १-४ वडाहरू भोटेकोशी गाउँपालिकाको वडा नम्बर २ भने ५-९ वडाहरू वडा नम्बर ३ हो।

प्राकृतिक रूपमा नै तातोपानीका धारा हुनाले यस ठाउँको नाम तातोपानी रहन गएको हो। जिल्ला सदरमुकामबाट १४ कोष दुरी टाढा पर्ने यस गाविसको कुल क्षेत्रफल ८९.९८ वर्ग किलोमिटर छ। तातोपानीको पूर्वमा तथा उत्तरमा तिब्बत पर्दछ भने पश्चिममा गुम्बा र दक्षिणमा लिस्तीकोट र फुल्पिङकट्टी गाविसहहरू पर्दछन्। यो गाविसमा चीनसँगको भन्सार नाका तातोपानी रहेको छ। 
लिस्ती थुम अन्तर्गत पर्ने यस गाविसमा वर्षको अधिकांश महिनामा चिसो हावापानी पाइन्छ। तातोपानीमा शेर्पा तथा तामाङ जातिको बाक्लो बसोबास छ। अन्य गाविसका मानिसहरू भन्दा यस गाविसका मानिसहरू नेपाल चीन आयातनिर्यात व्यापारमा नै व्यस्थ हुने गर्दछन्। तातोपानी गाविसको तातोपानी धारा र पोखरी स्नाका लागि निकै प्रसिद्ध छ।

यस गाविसमा धेरै अग्ला भीर तथा पहराहरू पाइन्छ। भोटेकोशी नदी यसै गाविस भएर बग्ने भएकाले विश्मा नै भोटेकोशी राफ्टीङका लागि यो क्षेत्र निकै प्रसिद्ध छ। नेपाल-तिब्बत युद्धको ऐतिहासिक दुगुनागढी युद्धकिल्ला यस गाविसमा पर्दछ। विसं २०५८ सालको जनगणना अनुसार तातोपानीमा ८८७ घरपरिवारमध्ये कुल जनगसंख्या ४४८७ छ। 

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:सिन्धुपाल्चोक जिल्लाका ठाउँहरू
विद्युत-‍चुम्बकिय

विद्युत-चुम्वकिय विकिरण तरङ्गहरू विद्युतिय तरङ्ग र चुम्वकिय तरङ्गहरू एक आपसमा लम्ब रहि समायोजन भएर बनेका हुन्छन।

श्रेणी:विज्ञान
डिग्री

कोण नाप्ने एक एकाई। कोण नाप्ने विभिन्न एकाईहरूमा :
***डिग्री**
*रेडियन
*ग्रेडियन पर्दछन्।
साथै ठोस कोण 
*स्टिरेडियनएकाईमा मापन गरिन्छ।

श्रेणी:विज्ञान
रेडियन

कोण नाप्ने एक एकाई। कोण नाप्ने विभिन्न एकाईहरूमा :
*डिग्री
***रेडियन**
*ग्रेडियन पर्दछन्।
साथै ठोस कोण 
*स्टिरेडियनएकाईमा मापन गरिन्छ।

श्रेणी:विज्ञान
मापन

संसारमा रेहका विभिन्न पदार्थ, शक्ति तथा क्रियाहरूको निश्चित मात्रा हुन्छ । ती वस्तु, क्रिया तथा शक्ति दृश्य वा अदृश्य नै किन नहोस, तिनीहरूको गुणले एउटा निश्चित मात्र बोकेको हुन्छ । हामी दैनिक जीवनमा तिनीहरूलाई धेरै व थोरै भनी व्यख्या गरिरहेको हुन्छौ । जस्तै : किताब कपि भन्दा मोटो छ । हरि भन्दा कृष्ण चलाख छ । हिजोको भन्दा आज चिसो छ इत्यादि । यी उदहारणबाट क प्रस्ट हुन्छ भने हामी दैनक जीवनमा विभिन्न भौतिक तथा  अभौतिक गुणहरूको परिमाणात्मक लेखाजोखा गरिराखेको हुन्छौ । यसरी निश्चित नियमहरूको प्रयोग गरी भौतिक तथा  अभौतिक बस्तुहरूको गुणहरूको परिमाण जनाउने कार्यलाई मापन भनिन्छ । 
विज्ञानमा मापनको अर्थ कुनै पनि वस्तुको थाह नभएको भौतिक आकार प्रकार तथा गुणहरूको मान कुनै पनि उस्तै बस्तुको थाह भएको आकार प्रकारसँग तुलना गरी उक्त बस्तुको भौतिक आकार प्रकार तथा गुणहरूको मान पत्ता लगाउने प्रक्रिया हो।

## मापनका  परिभाषाहरु 
#नियमका आधारमा अंक दिनेकार्य मापन हो । (Measurement is the assignment of numerals according to rules.) --Tyler
#गुणहारुलाई प्रतिनिधित्व गर्न अंक दिनेकार्य मापन हो । (Measurement is the assignment of numbers to represent properties) --Campbell

## मापनका प्रकार
*भौतिक मापन(Physical Measurement)
*शैक्षिक मापन(Educational Measurement)

## मापनका कार्यहरु
*पूर्वअनुमान तथा भविष्यवाणीसम्बन्धी कार्य (Prognosis Function)
*निदंनात्मक कार्य (Diagnosis Function)
*अनुसन्धानसम्बन्धि  कार्य (Research Function )

## मापनका स्केल  
*नामरुपी स्केल(Nominal Scale)
*क्रमागत स्केल (Ordinal Scale) 
*अन्तराल स्केल(Interval Scale )
* अनुपातिक स्केल(Ratio Scale )
   

## सन्दर्भ सूची
श्रेणी:विज्ञान श्रेणी:मूल्यांकन
वर्ग

कुनै पनि सं‍ख्याले सोही संख्यालाई गुणन  गर्दा आउने गुणनफललाई  वर्ग भनिन्छ ।
जस्तैः २ को वर्ग = २*२ =४ हुन्छ ।

श्रेणी:गणित
कोण

कुनै पनि एक रेखाले(छेदकले) अर्को रेखालाई छेदन गर्ने क्रममा निर्माण गर्ने आकृति।

श्रेणी:गणित
श्रेणी:ज्यामिती
गुरुत्व बल

न्युटनको ब्रह्माण्डिय गुरूत्वको नियम अनुसार कुनै पनि दुई पिण्डहरूको बीचमा पैदाहुने आकर्षण बल।
आइजक न्यूटनले आफ्नो खोजले पत्ता लगाए कि  सबै  ग्रह र ताराहरु मात्रै होइन,  प्रत्येक कणले एक अर्कालाई आफू तिर आकर्षित गर्छ । यो आकर्षणलाई नै गुरुत्वाकर्षण र त्यसले उत्पन्न हुने बल लाई गुरुत्वाकर्षणबल भनिन्छ । 
न्यूटन द्वारा प्रतिपादित गुरुत्वाकर्षण सम्बन्धी नियमलाई **न्यूटनको गुरुत्वाकर्षण सम्बन्धी विश्वव्यापी नियम** भनिन्छ । न्यूटनले गुरुत्व बल बस्तुको घनत्वोसँग सम्बन्ध रख्ने भन्ने कुरा पत्ता लगाएको थियो।

## न्यूटनको गुरुत्वाकर्षण सम्बन्धी विश्वव्यापी नियम
कुनै दुई बस्तुहरु बिच उत्पन्न हुने गुरुत्वाकर्षण बल ती बस्तुहरु बिचको गुणनफल संग समानुपातिक हुन्छ। भने ती दुई बस्तुहरु बिचको केन्द्रहरू बिचको दुरीको वर्गसँग व्युत्करमानुपातिक हुन्छमानौँ कुनै दुई वस्तुको  पिण्ड m१  र m२ छ । तिनीहरु बिचको दुरि r छ भने ति दुई बिचलाग्ने गुरुत्वाकर्षण बल (F): 
100px|right|framed|न्यूटनको गुरुत्वाकर्षणको नियम

१.ति दुई वस्तुको को पिण्डहरूको गुणनफल सगँ समानुपातिक हुन्छ ।

:F\propto m1*m2

२.ति दुई वस्तुको दुरिको वर्ग सगँ व्युतक्रमानुपातिक हुन्छ ।

:F\propto 1/r^2

अर्थात,

:F = G \frac{m_1 m_2}{r^2}\ ,

यहाँ G गुरुत्वाकर्षण स्थिर अङ्क हो । यसको मान यस प्रकार रहेको छ :
 G = 6.67×10^{-11} Nm^2/kg^2 

## यो पनि हेर्नुहोस्
विकिपीडियाका अग्रज लेखक श्रीराम खड्का द्वारा रचित यी पृष्ट अनि पढ्नुहोस्:
गुरुत्वाकर्षण बल र गुरुत्व बलबिच फरक

श्रेणी:विज्ञान
ज्यामिति

**परिचय**

ज्यामिति गणितको एउटा महत्त्वपूर्ण हाँगा मानिन्छ जसमा आकार, नाप तौल र वस्तुको स्थानको विृस्तित अध्ययन गरिन्छ । अर्को शब्दमा भन्नु पर्दा रेखाहरू,कोणहरू र तिनबाट निर्मित आकृतिहरूको अध्ययन गर्ने विज्ञान पनि ज्यामिति हो । 
केही सामान्य आकारहरू जस्तै वृत, चर्तुभुज र त्रिभुज ज्यामितिमा अध्ययन गरिने महत्त्वपूर्ण आकारहरू हुन् । घन, वेलना र गोला जस्ता केही जटिल आकारहरू पनि यसमा अध्ययन गरिन्छ । यसको मदतबाट विभिन्न आकारहरूको क्षेत्रफल र परिमिति निकाल्न सकिन्छ साथसाथै ठोस वस्तुहरू जस्तै घन, वेलना र गोलाहरूको पनि सतहको क्षेत्रफल र आयतन निकाल्न सकिन्छ । 

**उत्पति**

यसको उत्पतिको बारेमा कुरा गर्दा यो सामान्य जमीनको नाप गर्ने प्रवृतिबाट सुरुवात भएको मानिन्छ । जसको मदतले गर्दा सामान्य स्तरका जनताहरूले सजिलै जमीनको नापन गर्न सक्थे । सामान्य सुरुवात भएपनि अहिलेको वर्तमान परिस्थितिमा यसको उपयोगिता र बिषयको अध्ययन बढ्दो क्रममा छ । ग्रीकका महान गणीतिज्ञ युक्लिडद्वारा ज्यामितिको पहिलो किताब लेखिएको थियो ।

श्रेणी:गणित
बिन्दु

बिन्दु कुनै पनि मान नभएको सबैभन्दा सानो ज्यामितीय आकृती हो। बिन्दु भनेको त्यो हो, जसको नाप लम्बाइ, चौडाइ,मोटाइ, उचाइ, गहिराइ केही पनि हुँदैन। त्यसको एउटा मात्र स्थान हुन्छ, त्यसलाई बिन्दुभनिन्छ।

श्रेणी:गणित
श्रेणी:ज्यामिती
अम्बर गुरुङ

**अम्बर गुरुङ** (जन्म विसं १९९४-२०७३) नेपाली साङ्गीतिक फाँटका प्रसिद्ध व्यक्तित्व हुन्। उनले सयौं नेपाली गीतमा सङ्गीत भरेका छन्। उनी खास गरी नेपालको राष्ट्रिय गान सयौं थूंगा फूलकाको सङ्गीतकारको रूपमा परिचित छन्।

## बाल्यकाल 
अम्बर गुरुङको जन्म विसं १९९४ फागुन १४ गते बाबु उजीरसिंह गुरुङ र आमा रेणुका गुरुङका सुपुत्रका रूपमा भारतको दार्जिलिङको मिलिङ कमानमामा भएको थियो।उनका बुबामात्र होइन, हजुरबुबा देवराज गुरुङ पनि सेनामा जागीर खान्थे। अम्बर गुरुङको पुर्ख्यौली घर गोरखा जिल्लाको रिसिङ हो ।

## साङ्गीतिक जीवन 
तीन छोरा: किशोर, राजु तथा शरदमणि र एक छोरी अलकाका पिता गुरुङ हुन्। ०५२ सालमा नेपाल राजकीय प्रज्ञा प्रतिष्ठानको सङ्गीत निर्देशकसमेत रहेका गुरुङ काठमाडौँको महाराजगञ्ज चक्रपथ नजिकै बसोबास गरे।

गायन तथा सङ्गीत सुरुवात वि.सं. २०१६ माघ कलकत्ताबाट दुई गीत 'म अम्बर हुँ' र 'सम्हालेर राख'बाट गीतिलेखन प्रारम्भ गरेका हुन्। 
सङ्गीतकार गुरुङले कोलकातामा पहिलोपटक सन् १९६१मा अगमसिंह गिरीले रच्नुभएको गीत रेकर्ड गरेका थिए- 'नौ लाख तारा उदाए'। एक हप्तामै पाँच सय प्रति बिक्री भएको यो गीत भारतविरोधी भन्दै अल इन्डिया रेडियोमा प्रतिबन्धित भएको थियो। पछि यही गीत नेपालीले धेरै मन पराए।

राजा महेन्द्रले यही गीत मन पराएर अम्बरलाई उनको जन्मोत्सवको उपलक्ष्यमा नेपाल बोलाउँथे। उनी वि.सं. २०२५ सालमा नेपाल आए। वि.सं. २०२६ सालमा (दोस्रोपटक) नेपाल आएका बेला पनि राजा महेन्द्रले फेरि एकेडेमीमा बस्न प्रस्ताव दोहोर्‍याएपछि गुरुङ नेपाल आएर बसे।

वि.सं. २०२६ मा सङ्गीत विशेषज्ञका रूपमा नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठानमा प्रवेश भए। सङ्गीत प्रमुख, सङ्गीतसंयोजक र सङ्गीत निर्देशक भएर वि.सं. २०५४मा अवकाश पाए। उनले लक्ष्मीप्रसाद देवकोटाको गीतिनाटक कुन्जिनी, मुनामदनमा सँगीतांकन गरेका छन्। उनले सत्यमोहन जोशीका चार नाटकलगायत माधवप्रसाद घिमिरेको मालती मङ्गलेमा समेत सङ्गीत दिएका छन्। उनले चलचित्र मनको बाँध, जीवनरेखामा पृष्ठसङ्गीत र पार्श्व सङ्गीत दिएका छन्। त्यस्तै आदिकवि भानुभक्त वृतचित्र वृतचित्रमा पार्श्वसङ्गीत,स्वर दिएका छन्।

नेपालको वर्तमान राष्ट्रगान सयौं थुंगा फूलका हामी लाई अम्बर गुरुङले सङ्गीत दिएका हुन्।

## कृतिहरू
* अक्षरका आवाजहरू (गीतिसङ्ग्रह, २०६०/प्रकाशकः तलेजु धनकुमारी कोष)
* कहाँ गए ती दिनहरू (संस्मरण, निबन्ध, २०६३/रत्न पुस्तक भण्डार, सम्पादकः देवेन्द्र भट्टराई)
* कहिले लहर कहिले तरङ्ग (गीति क्यासेट)
* सम्हालेर राख (संयुक्त गीतिसङ्ग्रह, २०६९)

## पुरस्कार
१ जनवरी २०१४ हङकङमा हिमालयन् टोन्स म्युजिक एकेडेमीले आयोजना गरेको "अम्बर गुरुङ रात्री" मा आयोजकका तर्फबाट सङ्गीतकार गुरुङलाई अभिनन्दन गर्दै "महासङ्गीतकार" को घोषणा गरियो। विगत पाँच दशक यता सङ्गीत-साधनामा निरन्तर लगनशील रही सांगीतिक माध्यमद्वारा नेपाली कला र संस्कृतिको उत्थानका साथै नेपाली भाषा साहित्यको श्रीवृद्धि गर्न सशक्त योगदान गरेबापत विसं २०५४ सालको जगदम्बाश्री पुरस्कार पाए। 

उनले २०२८ सालमा गोरखा दक्षिण बाहु चौथो, सन् १९९४ मा गिरी पुरस्कार गुठी दार्जिलिङबाट रु. १ लाख नगद प्रमाणपत्र, विसं २०३८ सालमा इन्द्रराज्यलक्ष्मी पुरस्कार, २०४७ सालमा छिन्नलता गीत पुरस्कार पाए। 

## सन्दर्भ सामग्रीहरू:
## बाहिरी लिङ्कहरू
* मदन पुरस्कार गुठी

श्रेणी:कला
श्रेणी:जगदम्बाश्री पुरस्कार विजेताहरू
श्रेणी:सङ्गीतकारहरू
श्रेणी:गोरखा दक्षिण बाहु
नेपाली सङ्गीतकारहरू
श्रेणी:सन् २०१६ मा मृत्यु
श्रेणी:भारतका नेपाली भाषाका गायकहरू
श्रेणी:गोरखा जिल्लाका मानिसहरू
श्रेणी:काठमाडौँका मानिसहरू
विकिरण

भ्याकुम(शुन्य)मा कुनै पनि तरङ्गहरू प्रसारणहुने प्रकृया।अरु प्रसारणहुने प्रकृयामा 
***विकिरण**
*सञ्चालन
*सम्वातन

श्रेणी:विज्ञान

विकिरण एक घटना हो जुन ऊर्जाको अन्तरिक्षमा प्रचार हुन्छ, या त सबोटोमिक कणहरूमा वा इलेक्ट्रोमैग्नेटिक तरंगहरूमा। यो प्रसार दुवै एक वैक्यूम र एक विशिष्ट माध्यम मार्फत हुन सक्छ। शब्द ल्याटिनबाट आएको हो *रेडियटिओ* जसको अर्थ 'चमक "हो। कडा अर्थमा शब्दले "उर्जा दिनु" भन्ने अर्थ राख्छ।

को विद्युत चुम्बकीय तरंगहरू तिनीहरूले एक विस्तृत स्पेक्ट्रम कभर। ती मध्ये हामी यूवी किरणहरू, एक्स रे र गामा किरणहरू उल्लेख गर्न सक्छौं। बीचमा subatomic कणहरु हामी अन्य मध्ये α कणहरु, β कणहरु र न्युट्रनहरुको उल्लेख गर्न सक्छौं।
ताप सञ्चालन

ठोस पदार्थहरूमा अणु अणु बीच तरङ्ग प्रसारण हुने प्रकृया।

## ताप सञ्चालनको फुरियर नियम (Fourier's law)
[thumb|[ताप सञ्चालनको द्वितीय नियम अनुसार तापको प्रवाह केवल गरम वस्तुबाट चिसो वस्तुको तर्फ मात्र हुन सक्छ। फुरियर नियम (Fourier's law) अनुसार तापक्रम अन्तर, तापान्तर, दूरी तथा ताप प्रवाहको दर बीच सम्बन्ध स्थापित गर्छ ।]]

यदि तापको प्रवाह एउटा दिशामा भैरहेको छ भने, त्यो स्थायी अवस्था (स्टीडी स्टेट) मा, 

: \frac{Q}{\Delta t} =\frac{k A}{x}(T_1 - T_2)

जहाँ:
: \frac{Q}{\Delta t}\, ईकाई समयमा स्थानान्तरित तापको मात्रा,
: k\, (o \lambda) ताप चालकता,
:A\, क्षेत्रफल
: (T_1 - T_2)\, तापक्रम अन्तर
: x\, तातो र चिसो बीचको दूरी। 

### फुरियर नियमको डिफरेन्शियल रूप
फुरियर नियम अनुसार कुनै माध्यम मा, कुनै बिन्दु मा, कुनै दिशामा प्रवाह भएको ताप उक्त दिशाको ताप प्रवणता (थर्मल ग्रेडिएण्ट)सँग समानुपातिक हुन्छ अर्थात:

: \mathbf{q} = - k {\nabla} T

जहाँ:
:\mathbf{q}: ईकाई क्षेत्रफलबाट प्रवाह भएको ताप (W m-2).
:k:ताप चालकता । (W m-1 K-1).
:{\nabla} T: पदार्थ भित्र कुनै दुई बिन्दुको तापको प्रवणता (ग्रेडिएण्ट) (K m-1).

## केहि प्रचलित पदार्थहरुका ताप चालकता 
## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:विज्ञान
श्रेणी:तापको प्रसारण
देवी

लाई प्राचीन मिस्रकी जादुकी मातृदेवी इसिसले डोर्‍याउँदै गरेको दृश्य]]

**देवी** एक महिला देवता हुन्। केही धर्महरूमा, एक पवित्र महिला आकृतिले धार्मिक प्रार्थना र उपासनाको केन्द्रीय स्थान ओगटेको हुन्छ। उदाहरणका लागि, शाक्त सम्प्रदाय (हिन्दु धर्मका तीन प्रमुख सम्प्रदायहरू मध्ये एक) ले परम देवता, जो सम्पूर्ण वास्तविकताको स्रोत हो, सर्वोच्च देवी (महामाया) हुन् भन्ने मान्यता राख्दछ। त्यसैगरी तान्त्रिक शैव धर्मका केही स्वरूपहरूमा, शिव र शक्तिको जोडीलाई नै अन्तिम सिद्धान्त मानिन्छ (जसमा देवीले ईश्वरको सक्रिय र रचनात्मक शक्तिको प्रतिनिधित्व गर्दछिन्)। यसैबीच, वज्रयान बुद्ध धर्ममा, अन्तिम सत्यलाई प्राय: मिलनमा रहेका दुई देवताका रूपमा देखाइन्छ (याब-युम, "पिता-माता"), जसले पूर्ण ज्ञान (महिला) र कुशल करुणा (पुरुष) को अद्वैत सिद्धान्तलाई प्रतीक गर्दछ। एकेश्वरवादी धर्ममा एउटै मात्र स्त्री स्वरूप भएमा, लिङ्गको आधारमा भिन्नता देखाउनु नपर्ने भएकाले उनलाई सिधै **ईश्वर** भनेर पनि चिनिन सक्छ।

बहुदेववादी धर्महरूले धेरै देवी र देवताहरूको सम्मान गर्छन् र सामान्यतया उनीहरूलाई अलग-अलग अस्तित्वको रूपमा हेर्छन्। यी देवताहरू एउटा देवमण्डलको अंश हुन सक्छन्, वा विभिन्न क्षेत्रहरूमा आफ्नै कुल देवता वा संरक्षक देवताहरू हुन सक्छन्। धेरै संस्कृतिहरूमा, देवीहरूलाई प्राय: शाब्दिक वा लाक्षणिक गर्भावस्था वा महिला र बालिकाहरूले गर्ने व्यवहारको अपेक्षासँग जोडिएको पाइन्छ। यसमा सिलाइ-बुनाइ, सौन्दर्य, प्रेम, कामुकता, मातृत्व, घरायसी कार्य, सिर्जनशीलता र प्रजनन (जस्तै प्राचीन मातृदेवीको पूजा) जस्ता विषयहरू समावेश हुन्छन्। धेरै प्रमुख देवीहरू जादु, युद्ध, रणनीति, शिकार, कृषि, बुद्धि, भाग्य, पृथ्वी, आकाश, शक्ति, नियम, न्याय र अन्य धेरै कुराहरूसँग पनि जोडिएका छन्। कलह वा रोग जस्ता केही विषयहरू, जसलाई सांस्कृतिक सन्दर्भमा नकारात्मक मानिन्छ, ती पनि केही देवीहरूसँग सम्बन्धित पाइएका छन्। पुरुष, रूप परिवर्तन गर्ने, राक्षसी वा तटस्थ देवताहरू जस्तै विभिन्न रूपमा वर्णन गरिएका र बुझिएका देवीहरू पनि धेरै छन्।

## भारतीय धर्महरू 
भारतीय धर्महरूमा (मुख्यतः हिन्दू धर्म, बौद्ध धर्म र जैन धर्म), धेरै देवीहरूको व्यापक रूपमा उपासना गरिन्छ। यीमध्ये धेरै देवीहरूको सबैभन्दा पुरानो स्रोत वेदलाई मानिन्छ। यद्यपि, देवीहरू अझ प्राचीन सिन्धु घाटीको सभ्यताको कलामा पनि पाउन सकिन्छ।

### हिन्दु धर्म 
हरूको चित्रण गरिएको एक मूर्ति (बायाँबाट दायाँ): वैष्णवी, वाराही, इन्द्राणी, र चामुण्डा; भारतीय राष्ट्रिय सङ्ग्रहालय]]

हिन्दू धर्म धेरै विश्वास प्रणालीहरूको एक विविध समूह हो जसमा असंख्य देवी-देवताहरू समावेश छन्। प्रारम्भिक हिन्दू स्रोत, *ऋग्वेद*मा पृथ्वी, अदिति (ब्रह्माण्डीय नैतिक व्यवस्था), वाच् (ध्वनि), निरृति (विनाश) र सरस्वती जस्ता धेरै देवीहरूको उल्लेख छ। ऐतिहासिक वैदिक धर्ममा देवीको अवधारणाका लागि *देवीसूक्तम्* एक महत्त्वपूर्ण स्रोत हो। वर्तमान समयका महत्त्वपूर्ण हिन्दू देवीहरूमा लक्ष्मी, सरस्वती, दुर्गा, काली, त्रिपुरासुन्दरी, पार्वती, र राधा पर्दछन्।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
श्रेणी:देवी देवताहरू
लैनसिंह बाङ्देल

**लैनसिंह बाङ्गदेल** (वि.सं. १९८० - वि.सं. २०५९) नेपाली साहित्यकार तथा चित्रकार हुन्।

## जीवनी
लैनसिंहको जन्म सन् १९२४ डिसेम्बर २१ तारिख (वि.सं. १९८१ साल पुस ७ गते) दार्जीलिङमा भएको हो। बाङ्गदेल नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठानको कुलपति समेत बने। 
उनको वि.सं. २०१० साल वैशाख १९ गते पेरिसमा मानकुमारी क्षेत्रीसँग बिहे भयो। मानकुमारी लन्डनको रोयल फ्री अस्पतालमा स्टाफ नर्स थिइन्। बाङ्देलको उत्तराधिकारीका रूपमा डिना
बाङ्देल छिन्। उनको पुर्ख्यौली घर नेपालको खोटाङ्ग जिल्लामा पर्दछ। पछि उनी सानेपा, ललितपुरमा बसेका थिए।

उनको वि.सं. २०५९ साल असोज २९ गते निधन भयो ।

## कृति
उनको पहिलो रचना सन् १९३८मा 'अमावस्याको रात्री' शीर्षकको कथा प्रकाशित भएको थियो। उनका उपन्यास/यात्रा संस्मरण चर्चित छन्।
उनका प्रकाशित कृतिहरूः
* मुलुक बाहिर (उपन्यास, वि.सं. २००४) 
* माइतीघर (उपन्यास, वि. सं. २००५)
* लङ्गडाको साथी (उपन्यास)
* रेम्ब्रान्ट 
* स्पेनको सम्झना (यात्रा संस्मरण, वि.सं. २०२१)
* यूरोपको चिठ्ठी यात्रा (संस्मरण, सन् १९९५)
* विश्वका ६ महान् कलाकार (जीवनी)
* प्राचीन नेपाली चित्रकला 
* प्राचिन नेपाली चित्रकला मूर्तिकलाको इतिहास 
* नेपाल चराहरू

## सम्पादित, अनूदित र फुटकर कृति
* प्रभात (मासिक, सम्पादक)
* विश्व कथासङ्ग्रह (सन् १९४५, अनुवाद)
* विभिन्न पत्र -पत्रिकाहरूमा कथा ,कविता, लेख, निबन्ध आदि प्रकाशित

## पुरस्कार
* गोरखा दक्षिणबाहु
* पृथ्वी प्रज्ञा पुरस्कार
* भूपालमानसिंह पुरस्कार
* उत्तमशान्ति पुरस्कार
* सरस्वती पुरस्कार

## बाहिरी लिङ्कहरू
* लैनसिंह बाङदेलद्वारा लेखिएका पुस्तकहरू

श्रेणी:नेपाली साहित्यकारहरू
श्रेणी:नेपाली चित्रकारहरू
श्रेणी:कलकत्ता विश्वविद्यालयका पूर्व विद्यार्थीहरू
रुपनारायण सिंह

**रुपनारायण सिंह** भारतीय नेपाली साहित्यकार हुन्।

## मौलिक कृति
*भ्रमर- उपन्यास - वि. सं. १९९३
*नवरत्न - कथा सङ्ग्रह - वि.सं. २००७

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:नेपाली साहित्यकारहरू
बालचन्द्र शर्मा

**बालचन्द्र शर्मा** -  **क्रान्तिकारी, राजनीतिज्ञ, मन्त्री, प्राज्ञ, राजदूत, कवि, निबंधकार, उपन्यासकार, इतिहासकार, लेखक, आलोचक, शब्दकोशकार  र अनुवादक**

अखिलभारतीय नेपाली कांग्रेसका संस्थापक उपाध्यक्ष, नेपाली राष्ट्रिय कांग्रेसका संस्थापक महासचिव, नेपाल प्रजा परिषद्का अध्यक्ष, शिक्षामन्त्री , नेपाल राजकीय प्रज्ञा प्रतिष्ठानका संस्थापक उपकुलपति बालचन्द्र शर्माको जन्म:  इलाहबाद, भारतमा  वि स १९७६ भाद्र कृष्ण अष्टमी तद्अनुसार १९ अगस्त १९९६  भई  मृत्यु काठमान्डु, नेपाल २०३२ असार ७ तद्अनुसार जून २१, १९७५ भएको थियो। इतिहास, साहित्य, तथा राजनीति एवं अन्य विभिन्न विधाहरुमा उनले १६ वटा पुस्तक प्रकाशित गरे ।

**प्रारम्भिक जीवन र शिक्षा** 

सात बच्चाहरुको बालकालमै सात  मृत्यु पश्च्यात  कृष्णष्टमीको शुभ मितिमा जन्मिएका शर्माको नामकरण  भगवान कृष्णकै नाम मद्द्ये  एकबाट गरियो । उनको प्रारम्भिक शिक्षा घरमै आफ्नै  पिताले  अमरकोष, लाघु सिद्धान्त कौमुदी र रघुवंष  जस्ता  संस्कृतको शास्त्रीय कृतिका  साथ शुरू गरे । वि स १९८१ मा  परिवारको बसाई  बनारस सरेककोले  शर्माले माध्यमिक शिक्षा हरिहर हाईस्कूलबाट पुरागरी  वि स १९९८  बनारस ट्रेडिङ्  कलेजबाट हिन्दी साहित्य रत्न र वि स २००३ मा बनारस हिंदू विश्वविद्यालयबाट अंग्रेजी साहित्यमा स्नातकोत्तर गरे।  यसरी उनको‌ संस्कृत, हिन्दी र अङ्ग्रेजी भाषामा राम्रो पकड़ हुन पुग्यो।  

**युवावस्था र निजी जीवन**

१८ वर्षको कलिलो उमेरमै  शर्माले १० महिनाको अंतरालमा आफ्ना बुबाआमा दुवै गुमाए। एक वर्ष मात्र अगि वि.स. फाल्गुन २, १९९३ ( फेब्रुअरी १९३७) मा उनको विवाह कलैयाकी   कुसुम कुमारी शर्मा सँग भएको थियो र वि.स. २०००मा   पारिवारिक दवावमा उनले काठमाडौँकी सावित्री देवकोटासँग दोस्रो विवाह गरे । विवाहको डेढ वर्ष पछिनै सावित्री देवकोटाको क्षयरोगबाट मृत्यु भयो र  शर्माको वैवाहिक जीवन  कुसुम कुमारी शर्मासितै बित्यो र    वहाँहरुबाट  तीन सन्तान  कल्पना कौशिक शर्मा , सुह्रद कौशिक शर्मा र चेतना कौशिक शर्मा जन्मिए ।

नेपाल पुकार, नवनेपालजस्ता पत्रिकाको सम्पादन गर्दै युगवाणीबाट आफ्ना वाणी व्यक्त गर्ने शर्माले २००७ साल अगाडि नै भाषा सेवा र देश सेवको अभियान थालेका थिए । 

नेपालको इतिहास लेखन र नेपाली साहित्यका एेतिहासिक समग्रीको अन्वेषणमा संलग्न रहेका बालभन्द्र शर्माको अन्वेषणात्मक साहित्य लेखन र्इश्वर बरालको जस्तै छ । प्रारम्भमा साहित्य र राजनीतिको एेतिहासिक सामग्री अन्वेषण गर्ने केममा जुटेका शर्माको एेतिहासिक शोधखोज ग्रन्थको नाम हो **नेपालको एेतिहासिक विवेचना** (२००८) । प्रस्तुत कृतिको प्रकाशनबाट एेतिहासिक सामग्रका अध्येताका रूपमा प्रतिष्ठापित हुन पुगेका शर्मालाई नेलको इतिहासको आधिकारिक ज्ञाताका रूपमा लिने गरिन्छ । उनका साहित्यिक कृतिहरू पनि अन्वेषणमूलक र विवेचनात्मक रहेका छन् । उनका अन्वेषणात्मक कृतिमा **भानुभक्त** (२०१४) रहेको छ ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
## यो पनि हेर्नुहोस् 
श्रेणी:नेपालका इतिहासकारहरू
पदार्थ

शास्त्रीय भौतिकी र सामान्य रसायनशास्त्रमा, **पदार्थ** कुनै यस्तो चिज हो जसको पिण्ड/द्रव्यमान हुन्छ र जसले आयतन द्वारा ठाउँ ओगट्‍‍‍‍छ ।  सबै दैनिक वस्तुहरू जसलाई छोइन्छ अन्ततः परमाणुहरू मिलेर बनेका हुन्छन्, जुन अन्तर्क्रिया गरिरहेका उप-आणविक कणहरू मिलेर बनेका हुन्छन्। दैनिक रूपमा हेस् वा वैज्ञानिक प्रयोगमा, सामान्यतया 'पदार्थ' यी चिजहरूले बनेका हुन्छन्: परमाणुहरु र तिनीहरू जे ले बनेका छन् र अरु कुनै कणहरू (वा कणहरूको संयोजन), जसको दुबै पिण्ड र आयतन छ। यद्यपि यसले पिण्ड नभएका कणहरू जस्तै फोटोनहरू, वा अन्य उर्जाका घटनाहरू वा प्रकाश वा ध्वनि जस्ता तरङ्गहरूलाई समावेश गर्दैन।  पदार्थहरु विभिन्‍न रूपहरु(अवस्ताहरू)मा अवस्थित छन्। यसमा शास्त्रीय दैनिक अवस्ताहरू जस्तै ठोस, तरल, र ग्यास समावेश छन् – उदाहरणको लागि पानी बरफ, तरल पानी, र ग्यसियस् स्टीमको रूपमा अवस्थित छ – तर अन्य अवस्ताहरू पनि सम्भव छन्, यसमा सम्मिलित प्लाज्मा, बोस–आइन्स्टेन कंडेन्सेटस् , फर्मियोनिक कन्डेन्सेटहरू, र क्वार्क - ग्लून प्लाज्मा छन्। 

**पदार्थ** भन्नाले समस्त वस्तुहरूले जसले ब्रह्माण्ड बनेको छ,त्यसलाई बुझाउछ। पदार्थका निम्न गुणहरू हुन्छन।

*तौल
*आयतन

## प्रकार 
पदार्थ दूई प्रकारका हुन्छन। 

*तत्व
*यौगिक

## पदार्थको तीन मौलिक अवस्था 
पदार्धको मुख्य तीन स्थिति हुन्छन् । यी वाहेक, प्लाज्मा जस्ता अन्य विशेष अवस्था पनि भेटिएका छन् ।

*ठोस
*तरल
*वायु
*प्लाज्मा

## श्रोतहरु 
श्रेणी:विज्ञान
आयतन

**आयतन** पदार्थको यस्तो गुणहो जसको कारणले गर्दा पदार्थले कुनै स्थान ओगट्छ।

श्रेणी:विज्ञान
आकाश

right|thumb|300px|ऊंचाईबाट आकाशको दृष्य
कुनै पनि खगोलीय पिण्ड (जस्तै पृथ्वी)को वाह्य अन्तरिक्षको त्यो भाग जुन त्यस पिण्डको सतहबाट देखिन्छ, त्यही **आकाश** (गगन) हो। अनेकौँ कारणहरूले गर्दा यसलाई परिभाषित गर्न कठिन छ। दिनको उज्यालोमा पृथ्वीको आकाश गहिरो-नीलो रंगको सतह जस्तै प्रतीत हुन्छ जुन वायुको कणहरू द्वारा प्रकाशको प्रकीर्णनको परिणामस्वरूप घटित हुन्छ। जबकि रात्रिमा हामीलाई पृथ्वीबाट आकाश ताराहरूले भरियेको कालो रंगको सतह प्रतित हुन्छ।

श्रेणी:आकाश
श्रेणी:खगोल विज्ञान
क्षेत्रफल

कुनै तल (समतल वा वक्रतल)का द्वि-बीमीय (द्वि-आयामी) आकारका परिमाण (माप)लाई **क्षेत्रफल** भन्दछन्। जस क्षेत्रका क्षेत्रफलको कुरा गरिन्छ त्यो क्षेत्र प्रायः कुनै बन्द वक्र (closed curve)देखि घिरा हुन्छ। यसलाई प्राय: m२ (वर्ग मीटर)मा मापिन्छ।

## क्षेत्रफलको एकाई 
क्षेत्रफलका मापनका लागि प्रयुक्त केही प्रमुख एकाई यस प्रकार छन्:
: मेट्रिक
:: वर्ग मीटर (मी² वा m²) = SI व्युत्पन्न एकाई 
:: एयर (are) (a) = १०० वर्ग मीटर
:: हेक्टेयर (hectare वा ha) = १०,००० वर्ग मी
:: वर्ग किलोमीटर ( किमी² वा km²) = १,०००,००० वर्ग मी
:: वर्ग फुट (square foot) = १४४ वर्ग इन्च (square inches) = ०.०९२९०३०४ वर्ग मी
:: वर्ग गज (square yard) = ९ वर्ग फीट = ०.८३६१२७३६ वर्ग मीटर
:: वर्ग मील (square mile) = ६४० एकड (acres) = २.५८९९८८११०३ वर्ग किमी (km²)

## विभिन्न आकृतिहरूका क्षेत्रफलका सूत्र 
right|200px| केही समतल आकृतीहरू

विसम बहुभुजहरू (irregular polygons)को क्षेत्रफल **सर्वेयरका सूत्र**द्वारा निकाल्न सकिन्छ।

## यी पनि हेर्नुहोस् 
* समाकलन
* आयतन

## सन्दर्भ 
## वाह्य सूत्र 
* क्षेत्रफलका सूत्र

श्रेणी:ज्यामिति
भैरव अर्याल

**भैरव अर्याल** नेपाली साहित्यका लेखक थिए। उनका लेखन नेपाली जीवनशैलीका सामाजिक, राजनीतिक, धार्मिक र सांस्कृतिक पक्षहरूमा आधारित छन्, र उनका व्यङ्ग्यपूर्ण निबन्धहरूको सङ्कलन 'जय भुँडी' नेपाली साहित्यका सबैभन्दा लोकप्रिय कृतिहरूमध्ये एक हो। उनी नेपाली हास्यव्यङ्ग्य निबन्ध फाँटमा निकै चर्चित छन्।

## जीवन यात्रा
उनको जन्म वि. सं. १९९३ असोज ५ गते ललितपुरको कुपण्डोलमा  भएको हो। उनकी माताको नाम खेमकुमारी अर्याल र पिताको नाम होमनाथ अर्याल हो।

सुरुमा, आर्यालले २०१० देखि २०१४ सम्म पोखरा र काठमाडौँमा चार वर्षसम्म शिक्षकको रूपमा काम गरेका थिए। पछी घाँटीको रोगका कारण आवाज बिग्रन थाल्यो र यही कारणले उनलाई शिक्षण पेशा छोड्न बाध्य हुनुपर्यो।

नेपालीमा एम्ए, साहित्यरत्न र संस्कृतमा मध्यमा सम्मको अध्ययन गरेका अर्यालले पत्रकारिता पनि गरेका थिए। उनले ‘हालखबर’ दैनिकबाट पत्रकारिता सुरु गरेका थिए। उनी ‘हालखबर’ दैनिकका सम्पादक दाताराम शर्माले प्रोत्साहित गरेपछि २०१४ सालमा त्यहीँ पत्रकार नियुक्त भएका थिए र पछि गोरखापत्र को सम्पादन समूहमा रहेका थिए। ‘मधुपर्क’ लाई स्तरीय बनाउन काम गरेका उनले ‘रचना’ पत्रिका प्रकाशनमा पनि उनको भूमिका महत्त्वपूर्ण रहेको थियो।

नेपालका विभिन्न स्थान, भारत, जर्मनी, बङ्गलादेशको भ्रमण गरेका अर्याल नेपाली हास्यव्यङ्ग्य साहित्य आकाशका कहिल्यै ननिभ्ने तारा हुन्।

### निधन 
उनको निधन वि. सं. २०३३, असोज १९ मा, गोकर्ण काठमाडौँको गोकर्णमा आत्महत्याको कारण भएको थियो।

## साहित्यिक यात्रा
उनको पहिलो प्रकाशित कविता 'नव जीवन्' शीर्षकमा थियो, जुन २००८ मा प्रकाशन भएको प्रतिभा पत्रिकामा थियो। त्यसपछि उनले व्यङ्ग्यात्मक निबन्ध र कविताहरू पनि प्रकाशित गरेका थिए। उनको पहिलो प्रकाशित पुस्तक काव्य सङ्कलन 'उपवन' थियो। अर्को वर्ष उनले 'काउकुती' प्रकाशित गरेका थिए जसले उनको व्यङ्ग्यात्मक यात्रामा सार्वजनिक प्रवेशको सङ्केत दिएको थियो। २०२१ मा, उनको सबैभन्दा प्रशंसा प्राप्त साहित्यिक कृति 'जय भुँडी' प्रकाशित भएको थियो, जसले प्रसिद्ध व्यङ्ग्यात्मक निबन्धहरू 'जय भोली' र 'जय भुँडी' समावेश गरेको थियो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
## बाह्य कडीहरू
* भैरव अर्यालका रचनाहरू (नेपाली लेख डट कम)  
* भैरव अर्यालद्वारा लेखिएका पुस्तकहरू
* नेपाली लेखकहरूको वैयक्तिक विवरण पुस्तकालय
* भैरव अर्यालका निबन्धहरू
* सम्झनामा भैरव अर्याल 

श्रेणी:नेपाली लेखकहरू
श्रेणी:नेपाली साहित्यकारहरू
श्रेणी:ललितपुर जिल्लाका मानिसहरू
श्रेणी:खस जाति
त्रिभुज

तिन वटा सरल रेखाहरु मिलेर वनेको वन्द आकृतिलाई नै त्रिभुज भनिन्छ । यसका तीन वटा भित्री कोणहरू पनि हुन्छन् । त्रिभुज भुजाको नापको आधारमा तीन प्रकारका हुने गर्दछन्:

## भुजाको आधारमा
* **समबाहु त्रिभुज** - समान भुजा भएको त्रिभुजलाई सम्बाहु त्रिभुज भनिन्छ । यसको भित्री कोणको मान ६० डिग्री हुन्छ ।
* **समद्विबाहु त्रिभुज** - दुई ओटा भुजा बराबर भएको त्रिभुज समद्धिबाहु त्रिभुज हो। । यसको आधार रेखाबाट बनेको दुई ओटा भित्री कोणको मान बराबर डिग्रीको हुन्छ ।
*  **विषमबाहु त्रिभुज** - तिनै भुजाको लम्बाई असमान हुन्छ । यसको कोणको मान पनि असमान डिग्रीको  हुन्छ ।

## कोणको नापको आधारमा
त्यस्तै कोणको नापको आधारमा ३ प्रकारको हुने गर्दन् ।
* **न्यूनकोण त्रिभुज** 
* **अधिककोण त्रिभुज** 
* **समकोण त्रिभुज**

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## यो पनि हेर्नुहोस्
श्रेणी:गणित
श्रेणी:ज्यामिती
पञ्चभुज

पाँच वटा भुजा भएको बन्द ज्यामितिय आकृती। प्रत्यक कोण को मन १०८ डिग्री हुन्छ र भुजा को लम्बाई बराबर हुन्छ ।

## सन्दर्भ सामाग्री
श्रेणी:गणित
श्रेणी:ज्यामिती
त्रिकोणमिति

**त्रिकोणमिति** गणितको एक शाखा हो। त्रिकोणमितिले त्रिभुजको भुजा र कोणको सम्बन्ध अध्यान गर्दछ।  कुनै  विज्ञान र यसले व्यवहारिक जीवनमा त्रिकोणमितिय उपयोगिताको पनि अध्यान गर्दछ।

## त्रिकोणमिति अनुपात
त्रिकोणमितीय अनुपात एक समकोण त्रिभुजमा रहेको भुजाको अनुपात हो ।
 
## कोण स्थानान्तरण सुत्र 
:\sin (A \pm B) = \sin A \ \cos B \pm \cos A \ \sin B

:\cos (A \pm B) = \cos A \ \cos B \mp \sin A \ \sin B

:\tan (A \pm B) = \frac{ \tan A \pm \tan B }{ 1 \mp \tan A  \ \tan B}

:\cot (A \pm B) = \frac{ \cot A \ \cot B \mp 1}{ \cot B \pm \cot A } 

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
श्रेणी:गणित 
श्रेणी:ज्यामिति
समानान्तर चतुर्भुज

समानान्तर चतुर्भुज: जुन चतुर्भुजका सम्मुख भुजाहरू एकआपसमा समानान्तर हुन्छन्, त्यस्तो चतुर्भुजलाई नै समानान्तर चतुर्भुज भनिन्छ।

## समानान्तर चतुर्भुजका केहि सुत्रहरू यस्ता छन्: 
समानान्तर चतुर्भुजको क्षेत्रफल:आधार(b)×उचाइ(h)
समानान्तर चतुर्भुजको परिमिति:२(लम्बाई×उचाइ)

## यसका केहि साध्यहरू यस प्रकार छन्: 
साध्य १) समानान्तर चतुर्भुजका सम्मुख भुजाहरू र सम्मुख कोणहरू बराबर हुन्छन्।

साध्य २) सम्मुख भुजाहरू बराबर भएको चतुर्भुज समानान्तर चतुर्भुज हुन्छ।

साध्य ३) सम्मुख कोणहरू बराबर भएको चतुर्भुज समानान्तर चतुर्भुज हुन्छ।

साध्य ४) दुईओटा बराबर र समानान्तर रेखाखण्डका एकैतिरका छेउ छेउका बिन्दुहरू जोड्ने रेखाखण्डहरू पनि बराबर र समानान्तर नै हुन्छन्।

साध्य ५) बराबर र समानान्तर रेखाखण्डका विपरीततिरका छेउ छेउका बिन्दुहरू जोड्ने रेखाखण्डहरू आपसमा समद्धिभाजन हुन्छन्।

साध्य ६) समानान्तर चतुर्भुजका विकर्णहरू आपसमा समद्धिभाजन हुन्छन्।

साध्य ७) यदि कुनै चतुर्भुजका विकर्णहरू आपसमा समद्धिभाजन हुन्छन् भने उक्त चतुर्भुज समानान्तर चतुर्भुज हुन्छ।

## सन्दर्भ सामग्री
श्रेणी:गणित
परमाणु

link=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/2/23/Helium_atom_QM.svg|right|thumb|नाभिक (गुलाबी) र इलेक्ट्रोन क्लाउड वितरण (कालो) चित्रण गर्दै, हीलियम परमाणुको दृष्टान्त। हीलियम-४ मा रहेको नाभिक (माथिल्लो दायाँ) वास्तविकतामा गोलाकार सममित छ र इलेक्ट्रोन क्लाउडसँग मिल्दोजुल्दो छ, जबकि अधिक जटिल नाभिकहरूको लागि यो सधैं हुँदैन। कालो पट्टी एक आन्गस्ट्रोम (१०-१० मिटर वा १०० पिकोमिटर) हो।
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Bohr_atom_animation_2.gif|right|thumb|परमाणुको बोहर मोडल, चित्रमा एक इलेक्ट्रोनले तत्काल "क्वान्टम लीप" बनाउँछ र एक कक्षाबाट अर्कोमा जान्छ। यो मोडेल चलनबाट हराएको छ।
एक **परमाणु** साधारण पदार्थको सबैभन्दा सानो घटक एकाई हो जसमा रासायनिक तत्वको गुणहरू हुन्छ। प्रत्येक ठोस, तरल, ग्यास, र प्लाज्मा तटस्थ वा आयनित परमाणु मिलेर बनेको छ। परमाणु एकदम सानो हुन्छ; नमुना आकारहरू १०० पिकोमिटरको आसपास हुन्छन् (१ × १०-१० मिटर, एक मिलिमिटरको दस लाखौं भाग, वा १/२५,४०,००,००० इन्च)। तिनीहरू यति सानो छन् कि शास्त्रीय भौतिकविज्ञानको प्रयोग गरेर उनीहरूको व्यवहारको सही भविष्यवाणी गर्न सम्भव छैन (जस्तै यदि परमाणु गुच्चाहरु का आकारका भएका भए कस्तो चाल देखाउथे)। यो क्वान्टमको प्रभावहरुको कारणले हो। हालको आणविक मोडलहरूले यस ब्यवहारलाई राम्रोसँग व्याख्या गर्न र अनुमान गर्न क्वान्टम सिद्धान्तहरूको प्रयोग गर्दछन् । 
श्रेणी:विज्ञान
विनोद पहाडी

**विनोद पहाडी** पत्रकारिता र दलित आन्दोलनमा संलग्न राजनितिक नेता हुन। विसं २०४४ देखि अखिल छैठौंबाट राजनीतिमा लागेका पहाडी जनमोर्चा रूपन्देही सदस्य तथा उत्पीडित दलित जातीय मुक्ति समाजका महासचिव पनि भए।

उनी लुम्विनी दैनिकको हकरदेखि सम्पादक पनि बने। त्यसपछि उनी नयाँ चुनौती, नेपाली मञ्च र काठमाडौँ पत्रको सम्पादक बने। अभागी नामले चिनिने पहाडीले शिक्षाशास्त्रमा स्नातक गरेका छन्। पाल्पा भुवनपोखरी -९ गोखुङ्गामा जन्मिएका पहाडीको परिवारले बाजेको पालासम्म लुगा सिलाएर 'बाली घरे प्रथा' अन्तर्गत जीविकोपार्जन गरे पनि उनका बुबा नेपाली सेनामा थिए। 

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:नेपाली राजनीतिज्ञहरू
देवेन्द्रप्रसाद पटेल

**देवेन्द्रप्रसाद पटेल** नेपालका राजनितिक नेता हुन्। संविधान सभा निर्वाचनमा रौतहट ६ मा तत्कालीन माओवादीका सभासद् देवेन्द्रप्रसाद पटेलले नेकपा एमालेका माधव नेपाललाई पराजित गरेका थिएर माओवादीको विवादास्पद भातृ सङ्गठन यङ कम्युनिस्ट लिगका केन्द्रीय सदस्य पटेलको जन्म २०२८ साल मङ्सिर २२ गते रमौली बैरिया -७ बैराजपुरमा भएको हो। आमा फुलमादेवी र रामअवतारका छोरा पटेल सामान्य किसानमा परिवारमा हुर्किएका हुन्। 

सदरमुकाम गौरदेखि ३० किलोमिटर उत्तरमा रहेको गाउँमा जन्मिएका पटेलले २०५४ सालदेखि विद्यार्थी राजनीति सुरू गरेका थिए। पटेलले २०५८ सालदेखि माओवादीको सैन्य संरचना जनमुक्ति सेनामा रहेर काम गरेर सेक्सन कमाण्डरदेखि कम्पनी कमाण्डरसम्म भए।  पार्टी भित्र भुषण उपनामले चिनिने पटेल विसं २०७४ को निर्वाचनमा धनलाल ठोकरसँग पराजित भए।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:नेपाली राजनीतिज्ञहरू