कृष्णप्रकाश श्रेष्ठ

**कृष्णप्रकाश श्रेष्ठ** नेपाली साहित्यिक श्रस्टा हुन् ।

## शिक्षा
बैतडी पाठशाला (वि.सं. २००० - २००४), श्री सरस्वती देवसिंह हाईस्कूल, पिथौरागढ, भारत (सन् २००५–२००८), शान्ति विद्या गृह, काठमाडौं (वि.सं. २००९–२०१०), विश्व निकेतन, काठमाडौं (वि.सं. २०११), प्रवेशिका परीक्षा (काठमाडौं, सन् १९५५), बी.ए. (पटना विश्वविद्यालय, भारत, सन् १९५९), एम.ए. (पत्रकारिता, मास्को राजकीय विश्व विद्यालय, रुस, सन् १९६६), नेपाली साहित्यालोचनात्मक चिन्तनको विषयमा विद्यावारिधिको लागि अनुसंधान कार्य  (सोभियत विज्ञान एकेडेमीअन्तर्गत  प्राच्यविद्या संस्थान, मास्को, रुस), नेपाली साहित्य र संस्कृतिको अनुसंधानमा संलग्न (भारतवर्ष अनुसन्धान केन्द्र, प्राच्यविद्या संस्थान, रूस विज्ञान प्रज्ञाप्रतिष्ठान, मास्को) । 

## प्रथम कृति
उषा–अनिरुद्ध मिलन (नाटक), मञ्चन (वि.सं. २०१३), नेवारीमा अनुवाद प्रकाशन (सन् २०१७)।
    
## पेशा
पत्रकार, अनुवादक, लेखक, शोधकर्ता ।

## संप्रति
रेडियो मास्कोको नेपाली सेवाको संचालक, उद्घोषक र अनुवादक (सन् १९६३ अक्टोवरदेखि सन् २००६ अक्टोबरसम्म), मास्कोका प्रगति प्रकाशन र रादुगा  प्रकाशनबाट नेपालीमा प्रकाशित कृतिहरुको अनुवादक (सन् १९८०—१९९०), नेपाली छात्रसंघ सोभियत संघको मुखपत्र ‘किरण’ पत्रिकाको संस्थापक–सम्पादक (सन् १९६१), रुस सीआईएस नेपाल उद्योगवाणिज्य संघको मुखपत्र ‘सार्थवाह’ को सम्पादक (ई.सं. १९९९), नेपाली नारी निकुञ्ज, रूसको मुखपत्र ‘नारीदृष्टि’ को सम्पादक (सन् २००३), हिमाल प्रकाशन गुठीको संस्थापक,  रूस नेपालविद्या केन्द्रको संयोजक, रसियाली विज्ञान प्रज्ञाप्रतिष्ठानको मातहतमा रहेको  प्राच्यविद्या  संस्थानअन्तर्गत भारतवर्ष अध्ययन केन्द्रमा वैज्ञानिक कार्यकर्ता (सन् १९९९ जूनदेखि) ।
## साहित्यिक गतिविधि
नेपाली छात्र संघ, सोभियत संघको मुखपत्र ‘किरण’ पत्रिकाको संस्थापक–सम्पादक (सन् १९६१–१९६६), विश्वसाहित्य अनुवाद संस्थान, मास्कोको संस्थापक र प्रधान सम्पादक (सन् १९६९–१९८०), हिमाल प्रकाशन गुठीको संस्थापक (सन् १९९३), रूस नेपालविद्या केन्द्रको संस्थापक (सन् २००३), अन्तर्राष्ट्रिय नेपाली साहित्य समाजको रुसको सदस्य (सन् २०१३), विश्व नेपाली साहित्य महासंघ, विश्व केन्द्रीय समितिको सदस्य (सन् २०१४ देखि), केन्द्रीय सल्लाहकार (सन् २०१६ देखि), रूस हिमालय तथा तिब्बत अनुसन्धाता संघको सदस्य (सन् २०१९ मा स्थापनाको मितिदेखि) ।
## अन्य गतिविधि
भविष्यसेवा मिडिल स्कूल, थानकोटमा अवैतनिक प्रधानाध्यापक (वि.सं. २०११—२०१३), रुस– नेपाल मैत्री एवं सहयोग समाजको उपाध्यक्ष (ई.सं. १९९९–२००१), प्रकाशन–प्रमुख (सन् २००१ देखि), रुस लेखक संघको सदस्य (सन् १९९९ देखि), गैरआवासीय नेपाली संघ रूसको सदस्य (सन् २००३ देखि), अन्तरराष्ट्रिय समन्वय परिषद्को  सल्लाहकार (सन्  २००९–२०११), संस्कृति सम्पदा उपसमितिको सल्लाहकार (सन् २०१९—२०२१) ।
## पुरस्कार
* जगदम्बा–श्री पुरस्कार(सन् २००३)
* नइ देरुनिख पुरस्कार(सन् २०११)
* अन्तर्राष्ट्रिय अनुवाद पुरस्कार (नेपाल प्रज्ञाप्रतिष्ठान) 
 
## लेखन जीवन  
नेपाली र रूसी भाषामा कृष्णप्रकाश श्रेष्ठका मौलिक र अनूदित ग्रन्थहरू
### नेपाली भाषामा प्रकाशित कृतिहरू
१. रूसमा नेपालको अध्ययन. नेपाल–सोभियत साँस्कृतिक संघ. काठमाडौं, सन् १९८० । 

३. नेपालभाषा साहित्य. हिमाल प्रकाशन गुठी, मास्को–काठमाडौं. वि.सं. २०५४ (सन् १९९७) ।

४. रूसमा नेपालको छवि. हिमाल प्रकाशन गुठी, काठमाडौं. वि.सं. २०५६ । 

६.नेपाली किम्बदन्तीमाला (छन्दोबद्ध). तन्नेरी प्रकाशन, काठमाडौं. वि.सं. २०६३ । 

३. मित्रता र सहयोगको गाँठो. गैरआवासीय नेपाली संघ, रूस राष्ट्रिय समन्वय परिषद्, मास्को, सन्  २००६।

४. रेलगाडीमा हिमालयतिर (नेपालविषयक लेख–संग्रह), प्रकाशक ः रूस लेखक संघ, मास्को, २००९ ।
 
५. ककेशिया चुलीदेखि हिमाली उच्चतातक (दागेस्तान र नेपालमा बीसौं–एक्काईसौं शताब्दीमा सामाजिक–आर्थिक तथा नृवांशिक–सांस्कृतिक परिवर्तन). (सेर्गेइ मुर्तुजालिएभसँग सहलेखन). रसियाली बौद्धिक इतिहास समाज, मास्को—काठमाडौं, सन् २०१२ ।
 
६. रूस—नेपालः व्यक्ति, घटनावली, दस्तावेज. रूस–नेपाल सहयोग तथा मैत्री समाज, मास्को, सन् २०१८ ।

७. नेपालका पुराकथा र किम्बदन्ती. प्राच्यविद्या संस्थान, रूस विज्ञान प्रज्ञाप्रतिष्ठान, मास्को, सन् २०१९ । 
 
#### रूसका प्राज्ञिक सङ्कलनमा प्रकाशित केही उल्लेख्य कृतिहरू
##### क) कार्यपत्रहरू 
* वर्तमान नेपालमा ईसाईधर्म (कार्यपत्र) ।।क्रिश्चियन जगत् ः धर्म, संस्कृति, नृवंश (वैज्ञानिक सम्मेलनका सामग्रीहरु), रूसको संस्कृति मन्त्रालय. राजकीय धार्मिक इतिहास संग्रहालय. रसियाली नृवंशविज्ञान संग्रहालय. सेन्टपीटर्सबुर्ग, सन् २००० । पृ. ७८–८४ ।

* नेपालका परम्परागत नगरहरूको धार्मिक अवस्थिति (कार्यपत्र). ।।संस्कृतिको धार्मिक क्षेत्र –अन्तरराष्ट्रिय सम्मेलनका सामग्रीहरू). सेन्ट–पिटर्सबुर्ग रजकीय विश्वविद्यालय, सेन्टपिटर्सबुर्ग, सन् २००१ । पृ. ९४–९७।

* किरात जातिको धर्म (कार्यपत्र) ।।सम्म्मेलनका सामग्रीहरु. रुस विज्ञान प्रज्ञाप्रतिष्ठान, प्राच्यविद्या संस्थान, मास्को, डिसम्बर २००२) ।
 
* हिन्दु अधिराज्य नेपालमा क्रिस्चियन र इस्लाम धर्म (कार्यपत्र) ।।दक्षिण एशियाः संघर्ष र सम्झौता (सम्म्मेलनका सामग्रीहरु). रुस विज्ञान प्रज्ञाप्रतिष्ठान, प्राच्यविद्या संस्थान, मास्को, सन् २००४.। पृ. ८४–१००।
 
* मुन्धुम – किरात जातिको धार्मिक र न्यायिक ग्रन्थ (कार्यपत्र) ।।सैंतिसौं अन्तरराष्ट्रिय प्राच्यविद्या सम्मेलनका सामग्री. सम्मेलन सचिवालय प्रकाशन. मास्को, सन् २००४ । पृ. ९५४–९५६।
   
##### ख. शोधपत्रहरू
* नेपालको साहित्य: परम्परा र आधुनिकता (शोधपत्र) ।।नेपालको संस्कृति परम्परा र आधुनिकता. राजकीय कलाअनुसन्धान संस्थान, मास्को, सन् २००१ ।
* इतिहासको परिप्रेक्ष्यमा नेपालका किम्बदन्ती र परम्परागत उत्सवपर्व (शोधपत्र) ।।प्रादेशिक विकासका विशेषताहरूः भारत, नेपाल, तिब्बत. प्राच्य संस्कृति – २. राजकीय कलाअनुसन्धान संस्थान, मास्को, सन् २००८ ।
* ‘नयाँ नेपाल’: अवधारणाको विकास (शोधपत्र) ।।राजनैतिक प्रतीक तथा दक्षिण एशियाको विकास. प्राच्यविद्या संस्थान रूस विज्ञान प्रज्ञाप्रतिष्ठान, मास्को, सन् २०१० । पृ. ३५६–३९८ ।
*नेपालको परम्परागत भोज (शोधपत्र). ।।पूर्वेली जनताहरूको आचार–व्यवहार (परम्परागत मर्यादा, रीतिथिति र कर्मकाण्ड). ‘प्राच्य सााहित्य’ प्रकाशन, मास्को, सन् २०११ । पृ. ४६९–४७७। 
*नेपालका परम्परागत किल्लाहरू : इतिहास र संस्कृतिको त्रिपाश्र्वबाट (शोधपत्र). ।। द्यगनिबचष्बल, इततयmबल बलम ऋबगअबकष्बल क्तगमष्भक। ‘:द्यब्’ प्रकाशन. मास्को, सन् २०१२।  पृ. ३९६–४१२।
*नेपालको राष्ट्रिय झण्डाका केही ऐतिहासिक तथा सांस्कृतिक पक्षहरू (शोधपत्र) ।।भारत–तिब्बतः संस्कृतिमा अभिलेख र अन्तरअभिलेख (रेरिख अध्ययन २००६–२०१०). प्राच्यविद्या संस्थान, रूस विज्ञान प्रज्ञाप्रतिष्ठान, मास्को, सन् २०१२ । पृ. २६३–२७१।
*बोल्ने ढुङ्गाको कथा (लेख) ।।रुकोपिस (साहित्यिक सङ्कलन), अङ्क १९, दोनवर्ती रोस्तोभ, सन् २०१३। पृ. ३–१६।    
*नेपालका किम्बदन्तीका पात्रको रूपमा नागहरूको भूमिका (शोधपत्र) ।।भारत–तिब्बतः संस्कृतिमा अभिलेख र अन्तरअभिलेख (रेरिख अध्ययन २०१२–२०१५). प्राच्यविद्या संस्थान, रूस विज्ञान प्रज्ञाप्रतिष्ठान, मास्को, सन् २०१७ । पृ. २५३–२६६।           
                
#### अनूदित साहित्यिक कृति
१. यमलोकमा जिउँदो मान्छे (नेपाली लोककथा संग्रह) (सहअनुवादिका ल्युदमिला आगानिना). ललित साहित्य प्रकाशन, मास्को, सन् १९७१ । 

२. लैनसिंह बांगदेल. लङ्गडाको साथी (लघुउपन्यास). (रूसी भाषाको शीर्षकः ‘एक मात्र मित्र’) ।।प्राच्य साहित्य  (वार्षिक संकलन), अंक १४, मास्को, सन् १९८६, पृ. १५८—१७७ । 

३. रमेश विकल. फुटपाथ मिनिस्टर्स (कथा). (रूसी भाषाको शीर्षकः ‘टुहुराहरुका राजा’) ।।प्राच्य साहित्य (वार्षिक सङ्कलन), अंक १४, मास्को, सन् १९८६, पृ. १७८–१८६ ।

४. कल्चौडी चरीको ठुंग र नङ्ग्रा पहेंला किन ? (बाल लोककथा संग्रह). (सहअनुवादिका ल्युदमिला आगानिना), बालसाहित्य प्रकाशनगृह, मास्को, सन् १९८९ ।   

५. स्वस्थानी  (नेपालका अनुश्रुति र किम्बदन्ती). नेपालमाला—४, मास्को, सन् १९९६ । 

६. ज्ञानकाजी मानन्धर. कुमारी चण्डेश्वरी (नेवारी नाटक). रूस लेखक संघ, मास्को, सन् २००५ । 

७. लक्ष्मीप्रसाद देवकोटा. सुनको विहान (बालकवितासङ्ग्रह). ((सहकाव्यानुवादिका ल्युदमिला साल्तिकोभा), रूस नेृवपालविद्या केन्द्र, ‘स्मार्त’ प्रकाशन, रियाजान, सन् १९८९ ।     

८. लक्ष्मीप्रसाद देवकोटा. मुनामदन (काव्य). (नेपाली लयमै इभान गोलुब्निचीसँग सहअनुवाद). ।।देवकोटा र पुश्किन. ‘मुनामदन र ‘जिप्सी’ (द्विभाषिक काव्यसङ्ग्रह). गैरआवासीय नेपाली संघ, रूस. मास्को, सन् २०११ । 
 
९. भानुभक्त आचार्य. लोक्को गरूँ हित् भनी (द्विभाषिक पुस्तक). (सहकाव्यानुवादिका ल्युदमिला साल्तिकोभा). विश्व नेपाली साहित्य महासंघ रूस शाखा. मास्को–काठमाडौँ, सन् २०७० (सन् २०१३) ।

१०. गोनु झा. कथाकुङ्ग्री (मैथिली लोकाख्यान). आदिकवि भानुभक्त आचार्य द्विशतवार्षिक समारोह समिति रूस महासंघ, मास्को–काठमाडौँ, वि.सं. २०७१ (सन् २०१४) ।

११. उत्तम कुँवर. स्रष्टा र साहित्य (अन्तरवार्ता–सङ्ग्रह). आदिकवि भानुभक्त आचार्य द्विशतवार्षिक समारोह समिति रूस महासंघ, मास्को–काठमाडौँ, वि.सं. २०७३ (सन् २०१६) ।

१२. विष्णुबहादुर सिंह. कविताको रङ (द्विभाषिक कविता–सङ्ग्रह). (सहकाव्यानुवादिका ताच्याना चेग्लोभा). रूस नेपालविद्या केन्द्र, मास्को–काठमाडौँ, वि.सं. २०७३ (सन् २०१६) ।

१३. नेपाली कविता कुञ्ज (कविता–सङ्ग्रह). विश्व नेपाली साहित्य महासंघ विश्व केन्द्रीय समिति, काठमाडौं, वि.सं. २०७४ (सन् २०१७) ।
 
१४. नेपाली साहित्य सङ्गम (आख्यान र कविता सङ्ग्रह).  भाषासाहित्य उपसमिति गैरआवासीय नेपाली संघ अन्तरराष्ट्रिय समन्वय परिषद्, मास्को–काठमाडौं, वि.सं. २०७६ (सन् २०१९) ।

#### साहित्येतर पुस्तकहरूको रूसी भाषामा अनुवाद
१. हिरण्यलाल श्रेष्ठ. नेपाल परिचय (गद्य). रूस लेखक संघ, मास्को, सन् २००६ ।

२. स्वामी आनन्द अरुण. सन्त–दर्शन (गद्य). रूस लेखक संघ, मास्को, सन् २००७ । (कृष्णप्रकाश श्रेष्ठको पादटिप्पणी सहित)

३. मणि–मन्त्र (अवलोकितेश्वरको मूलमन्त्र). तिब्बती लीपिमा स्तोत्रसहित नेपालीमा व्याख्याकार : लोपन टसी छिरिङ शेर्पा (होमबहादुर लामा). रूस नेपालविद्या केन्द्र, मास्को, सन् २००७ । (कृष्णप्रकाश श्रेष्ठको शब्दानुक्रमणिका सहित) । 
 
#### पुस्तक संयोजन–सम्पादन
१. लक्ष्मीप्रसाद देवकोटा. संकलित  रचना (गद्य र कविता), प्रकाशक ः रुस सीआईएस  नेपाल उद्योगवाणिज्य संघ, मास्को, सन् १९९९ ।

२. नेपाल सहस्त्राव्दीहरुको संघारमा (प्राज्ञिक लेखसङ्ग्रह), प्रकाशक ः प्राच्यविद्या संस्थान, रुस विज्ञान प्रज्ञाप्रतिष्ठान, मास्को, सन् २००२ ।
                
#### कोष सङ्कलन र सम्पादन
१. रूसी नेपाली शव्दकोष (करीव २५ हजार शव्द र वाक्यांशसहित), रुसी भाषा प्रकाशनगृह, मास्को, सन् १९७५।  

२. नेपाली–नेपालभाषा शव्दावली. विश्व साहित्यानुवाद संस्थान, मास्को–काठमाडौं, सन् १९७८ ।

३. संक्षिप्त अंग्रेजी–नेपाली पारिभाषिक शव्दकोष. विश्व साहित्यानुवाद संस्थान, मास्को–काठमाडौं, सन् १९८१।

## सन्दर्भहरू 
श्रेणी:साहित्यकार
श्रेणी:सन् २०२१ मा मृत्यु