open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
पाटन दरवार

thumb|350px|पाटन दरवार

**पाटन दरवार** पाटन नगरपालिकामा रहेको नेपालको मल्ल कालिन एक दरवार हो। यहाँ रहेको कृष्ण मन्दिर जयस्थिति मल्ल्ले निर्माण गरेका हुन। काठमाडौँ उपत्यकाका प्रसिद्ध ३ शहरहरूमध्ये पाटन सबैभन्दा पुरानो शहर मानिन्छ। प्राचीनकालमा यसलाई युपग्राम, यल, मनिङ्ल, ललितपत्तन, ललितापुरी आदि नामले पुकारिन्थ्यो। पाटन शहर बरदेवले स्थापना गराएका हुन्। प्राचीन पाटनको बीचमा रहेको पाटन दरबारक्षेत्र एक प्राचीन स्मारकको धरोहरका रूपमा छ। सत्रौँ शताब्दीदेखिका कला र सांस्कृतिक सम्पदाले यो क्षेत्र सिँगारिएको छ। यो दरबारक्षेत्र केवल राजपरिवारको बासस्थानका रूपमा मात्र नरहेर तिनताकाको प्रशासनको मूलकेन्द्र पनि थियो। पाटन दरबारको जग यसैले हालेको भनी हालसम्म कसैले पनि ठोकुवा गर्न सकेको पाइँदैन। तथापि सन् १०२४-१०४० सम्मको अवधिमा लक्ष्मीकामदेवले गरेको भन्ने किंवदन्ती भने भेटिन्छ। वि. सं. १६७५ तिर पाटनका स्वतन्त्र राजा भएका सिद्धिनरसिंह मल्लले तत्कालीन मनिङ्गल राजप्रासादलाई विस्तार गर्नुका साथै कलाकृतिले सिँगारेका कुरा इतिहासले देखाउँछन्। उनले नै आफ्ना इष्टदेवता तलेजु भवानी (तुलजा भवानी)को सानो मन्दिर पनि त्यहाँ बनाए। साथै देगुतले मन्दिरको पनि निर्माण गराए। पाटन दरबारको महत्त्वपूर्ण अङ्ग सुन्दरीचोक पनि एक हो। यसको निर्माण पनि सिद्धिनरसिंह मल्लले नै गराएका थिए। सुन्दरीचोक नजीकैको तुसाहिटी धारा ज्यादै आकर्षक छ। सन् १६९३मा मुख्य दरबारको पश्चिमपट्ट निर्माण गरिएको शिखरशैलीको २१ गजुर भएको विशुद्व प्रस्तरजडित कृष्णमन्दिर यस क्षेत्रको आकर्षणको केन्द्रबिन्दुका रूपमा छ। कृष्णमन्दिरकै छेउमा रहेको नेपाली वास्तुकलाको उत्कृष्ट नमुनाका रूपमा रहेको भीमसेनको मन्दिर श्रीनिवास मल्लले बनाएका हुन्। यसै क्षेत्रमा रहेको प्रसिद्ध मणिमण्डपको निर्माण वि. सं. १७५८मा योगनरेन्द्र मल्लले गराएका थिए। यी राजालाई आजसम्म पनि जीवित राजाका रूपमा मानिन्छ। दरबारको उपल्लो तलाको पश्चिमपट्टीको एक कोठाको झ्याल खुला राखी उनका लागि एउटा शयनकक्ष अद्यापि तयार नै राखिएको छ। दरबार अगाडि रहेको आफ्नो शालिकको टाउकोमा एउटा चरा पनि छ। उनले आफू मर्ने बेलामा त्यो मानवनिर्मित चरा उडेर नगएसम्म आफूलाई ज्युँदै छ भन्ठान्नू भनेका थिए भन्ने भनाइ छ।

## चोकहरू
पाटन दरबारमा मुख्य ३ वटा चोकहरू छन्। ती हुन्- केशवनारायणचोक, मूलचोक र सुन्दरीचोक। केशवनारायणचोक सबैभन्दा पुरानो चोक हो। यसको निर्माण यसै व्यक्तिबाट भएको हो कतै किटान भएको पाइँदैन। तैपनि वि. सं. १७३१ तिर राजा श्रीनिवास मल्लको शासनकालमा यसको जीर्णोद्दार भएको पाइन्छ। पाटन दरबारमा मल्लकालमा विभिन्न ७ वटा चोकहरू (न्हुछे आगन, किसी, सहापु, न्हासल, दाफोस्वाँ र कुमारी) थिए।

## फोटो ग्यालरी
thumb|भण्डारखाल बगैँचा

श्रेणी:नेपालको इतिहास
श्रेणी:नेपालका भवनहरू
श्रेणी:नेपालका विश्व सम्पदा क्षेत्रहरू
सिद्ध पोखरी

**सिद्ध पोखरी** भक्तपुर सहरको पश्चिम दिशामा अवस्थित मानव निर्मित पोखरी हो।

## अवस्थिति 
यसको क्षेत्रफल ११ हजार ३ सय ७६ वर्गमिटर छ। यो पोखरीको पूर्वमा नवपोखरी, दक्षिणमा भाजु पुख पोखरी, पश्चिममा न्हु पुख पोखरी र उत्तरमा अचा पुख पोखरी छन्।

## निर्माण तथा ऐतिहासिक महत्त्व 
१ सय ५८ मिटर लम्बाइ, ७२ मिटर चौडाइ र ४ मिटर गहिराइ भएको यस पोखरीको वि.सं. २०५२ साल फागुनदेखि सुरू गरिएको मर्मत सुधार गर्ने काम २०५४ साल वैशाखमा सकिएको थियो। विक्रम संवत् १९३६ को शिलापत्र अनुसार उक्त पोखरी वि.सं. १८२१ मा भीमसेन थापाबाट जीर्णोद्वार गरिएको थियो भने वि. सं. १९३५  सालमा रणोद्दीप सिंहबाट उक्त तलाउको पर्खाल लगायत घाँसहरू सफा गरिएको उल्लेख छ।

## चित्र दिर्घा 

file:Siddha Pokhari.jpg|सिद्ध पोखरीको रमणीय दृष्य
|सिद्ध पोखरीको साँझको समयको रमणीय दृष्य

## लोकोक्तिहरू 
## ससमाजिक तथा पर्यावरणीय महत्त्व 
श्रेणी:नेवारी संस्कृति
श्रेणी:हिन्दु मन्दिरहरू
श्रेणी:ताल तथा पोखरीहरू
श्रेणी:नेपालका मन्दिरहरू
पाटन ढोका

**पाटन ढोका** ललितपुर उपमहानगरपालिकाको पुरानो बसाई क्षेत्र प्रवेश गर्ने द्वार हो।

श्रेणी:नेवारी संस्कृति
श्रेणी:ललितपुर जिल्लाका ठाउँहरू
घण्टाघर (काठमाडौँ)

**घण्टाघर** काठमाडौँ महानगरको मध्य भागमा अवस्थित घडी भएको भवन हो। यो राणा प्रधामन्त्री वीर सम्शेरले बनाउन लगाएका हुन्। हाल यो त्रिचन्द्र कलेजको परिसरमा पर्दछ। यद्यपि यो पुरातत्त्व विभाग अन्तरगत सञ्चालित छ।यस को स्थापना वि.सम्बत 1951 मा भएको हो। [thumb|[विसं १९९० को महाभूकम्प|विसं १९९० को महाभूकम्पभन्दा अघिको घण्टाघर ]]

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
श्रेणी:स्मारक
श्रेणी:नेपालका भवनहरू
विवाह मण्डप (जनकपुर)

को जानकी मन्दिर नजीकै रहेको विवाह मण्डप]]

**विवाह मण्डप** जनकपुरको जानकी मन्दिर नजीकै रहेको एक मण्डप हो जुन हिन्दू परम्परा अनुसार विवाह गर्नको लागि बनाईएको हो।

श्रेणी:हिन्दु मन्दिरहरू
श्रेणी:नेपालका मन्दिरहरू
श्रेणी:तराईका मन्दिरहरू
श्रेणी:मिथिला संस्कृति
पाकेटमार

अरूको खल्तीबाट पैसा चोर्ने व्यक्तिलाई पाकेटमार भनिन्छ।

## थप अध्ययन 
## बाह्य सूत्र
श्रेणी:अपराध
ढुङ्गेल

**ढुङ्गेल** नेपाल, भारत, भुटान तथा बर्मामा बसोबास गर्ने नेपाली बाहुन र क्षेत्रीहरूको एक थर हो। अगस्ती गोत्र अन्तर्गतको नेपालको एकमात्र थर ढुङ्गेल हो। मध्यपहाडका रामेछाप, सिन्धुली दोलखा, ओखलढुङ्गा हुँदै पूर्व र उपत्यकाको भक्तपुर र देशबाहिर सिक्किम, भुटानसम्म फैलिएका ब्राह्मणको एक थर ढुङ्गेल हो। ढुङ्गेलहरूको मुख्य वस्ती रामेछापको पकरवास, दोलखाको नाम्दु, काब्रे, भक्तपुरको कटुञ्जे र मध्य र पूर्वी नेपालमा छरिएर रहेका छन्।

## उल्लेखनीय ढुङ्गेल व्यक्तित्वहरू 
१. शम्भुप्रसाद ढुङ्गेल, आँसुकवि, नेपाली साहित्यकार

२. सूर्यप्रसाद उपाध्याय, गृहमन्त्री,नेता नेपाली काङ्ग्रेस, उपनाम नेपाली राजनीतिका चाणक्य

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
श्रेणी:खस जातिका थरहरू
भट्टराई

**भट्टराई** नेपालमा बसोबास गर्ने बाहुन तथा क्षेत्रीको एक थर हो। यो थर वशिष्ठ गोत्रको हुन्छ।भट्टराई खसजातिको थर हो । सिँजामा विक्रमको सातौँ आठौँ शताब्दीमा ऋषि भट्टबाट यो वंशले पहिचान बनाएको पाइन्छ । यिनका छैटौँ सन्तति गर्भू भट्टलाई तत्कालीन चल्ल राजाले न्यायको फाँट हेर्ने राजकीय काम जिम्मा दिएपछि भट्टराई भनिन थालिएको हो ।

भट्टराईका निम्न उप-समुदाय: *सिन्धुले भट्टराई*, *सालुखे भट्टराई*, *गाम्नाङ्गे भट्टराई*, *चिसुङ्खे भट्टराई* हुन्छ।

नेपालको इतिहासकालदेखि मानसम्मान पाउँदा आएका भट्टराई नेपालको एक बहुसङ्ख्यक थरीमा पर्छन् । प्रधानमन्त्री कृष्णप्रसाद भट्टराई नेपालकै सन्त राजनेता हुन्हुन्थियो । माओवादी नेता बाबुराम भट्टराई पनि प्रधानमन्त्री थिए । भट्टराईको बंशावलीपनि एउटा संग्रहणिय पुस्तक हो । 

## गाम्नाङ्गे भट्टराई
यिनीहरूको उत्पति ओखलढुङ्गा जिल्लाको गाम्नाङ्गटार भन्ने गाउँबाट भएको मानिन्छ । यिनीहरू १२ मष्टो मध्येको मण्डली मष्टो देवतालाई पुजेर देवाली पर्व (कुलपुजा) मनाउँछन्। देवालीमा "वशिष्ठ गोत्रको १८ भाइ मध्येको साँहिलो भैया हुँँ" भन्ने मूलधामीले दावा गर्छ।

नेपाली काङ्ग्रेसका पूर्वमन्त्री बलबहादुर केसी (भट्टराई क्षेत्री) गाम्नाङ्गे भट्टराई हुन् ।

## सिन्धुले भट्टराई
## सालुखे भट्टराई
## चिसुङ्खे भट्टराई
आदिम कालमा चल्ल राजा को पालामा एक जना भट्ट लाई कानुन बिभाग को रास्टृय योजना कार सल्लाहकार  (राय कार )को रूपमा राखिएको थियो। तिनै भट्टलाई राय जोडि भट्टराय साब भन्न  थालियो बिस्तारै भट्टराय अपभ्रम्स भइ भट्टराई हुन । गयो तत्पश्चात तिनै बाबै का पाँच सन्तान थिये ती मध्दधे काइला सन्तान जो ओखलढुंगा को चिसाङ्खु भन्ने ठाउ बसे पहिला पहिला आफ्नो ठाउँ लाई बिर्ता भन्ने गरिन्थियो तसर्थ तिनै काइला छोराका सन्तान हुन जो चिसाङ्खु बिर्ता वाला का सन्तान हुन।
#अन्य जानकारी कालागी भट्टराई कुलको वंशावली अध्ययन गर्न सक्नुहुन्छ।जय कुल देवता ।।

## नेपालमा भट्टराई थरसँग उल्लेखनीय मान्छेहरु
* कृष्ण प्रसाद भट्टराई, पूर्व प्रधानमन्त्री तथा राजनेता (नेपाली काङ्ग्रेस).
* बाबुराम भट्टराई, पूर्व प्रधानमन्त्री तथा राजनेता (माओवादी).
*विजयनाथ भट्टराई, नेपाल राष्ट्र बैङ्कका तेर्हौं गभर्नर
*बलबहादुर केसी, (भट्टराई क्षेत्री) सोलुखुम्बुका सभासद, भू.पू. मन्त्री
*शरद्चन्द्र शर्मा भट्टराई, २०५१ सालको मदन पुरस्कार विजेता साहित्यकार
*नविन के भट्टराई, चर्चित गायक
*कृष्ण धारावासी, (कृष्ण भट्टराई) "झोला" र "राधा"का लेखक, २०६३ मदन पुरस्कार विजेता
*सुबिन भट्टराई; "साया", "समरलभ" र "मनसुन"का लेखक *

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
## यो पनि हेर्नुहोला
*अधिकारी
*पौडेल

श्रेणी:खस जातिका थरहरू
न्यौपाने

**न्यौपाने**, **नेउपाने** वा हिन्दीमा **न्यूपाने** प्रमुख रूपमा नेपालमा र उल्लेखनीय रूपमा भारत र भुटानमा बसोबास गर्ने एक थर हो। यिनीहरू मुख्यतया नेपालको सबैजसो भूभागहरू र भारतको सिक्किम, दार्जिलिङ, वाराणसी, उत्तर प्रदेश, उत्तराखण्ड, आसाम र मेघालयमा बसोबास गर्ने ब्राह्मण (बाहुन) जातिको प्रतिनिधित्व गर्ने गर्छन्। यिनीहरू कौडिल्य/कौडिन्य गोत्र भएका कान्यकुब्ज ब्राह्मण परिवार अन्तर्गत पर्दछन्। न्यौपानेहरुले दाहालसँग बिहे गर्दा राम्रो हुने देखीन्छ ।

## उत्पत्ति
विशेषत न्यौपानेहरूको उत्पत्ती जुम्लाबाट भएको मान्यता छ। जुम्लाका राजा रणकेशरले गरेको राजसुय माहायज्ञमा दाजु सच्चिदानन्दले मन्त्रशक्तिबाट अग्नि उत्पन्न गरेका थिए भने भाइ सदानन्दले जमीनबाट नयाँ पवित्र जल निकालेर यज्ञमा अभिषेक गरेका थिए। तत् पश्चात् उनलाई नवपानीय भनिएको थियो। यही शब्द कालान्तरमा अपभ्रंश हुँदै 'न्यौपाने' भएको भन्ने किम्वदन्ति छ। यसै आधारमा न्यौपानेहरूका आदि पुरूष सदानन्द मानिन्छन्। उनका चार भाइ छोरा चन्द्र शर्मा,शिव शर्मा, हरि शर्मा, लक्ष्मिपति शर्मा हुन। चन्द्र शर्माका सन्तानहरू नै न्यौपानेहरू हुन्। शिव शर्माका सन्तानहरू सत्याल र हरि शर्माका सन्तानहरू पन्यारुहरू हुन। लक्ष्मिपतिले वैराग्य धारण गरेकाले उनी अबिवाहित नै थिए। हाल नेपालमा न्यौपानेहरू देशभरि नै छरिएर रहेका छन्।
न्यौपानेको गोत्र 'कौडिन्य' हो।

## उल्लेखनीय नेउपाने/न्यौपाने थर भएका व्यक्तिहरू
* दैवज्ञराज न्यौपाने, नेपाली लेखक
* अमर न्यौपाने, नेपाली लेखक
* केदारप्रसाद न्यौपाने, नेपाली राजनीतिज्ञ
* केदारनाथ न्यौपाने, नेपाली शिक्षाविद् र लेखक
* मुकुन्द न्यौपाने, नेपाली राजनीतिज्ञ
* योगमाया न्यौपाने, नेपाली महिला अधिकारकर्मी

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:खस जातिका थरहरू
दाहाल

**दाहाल** नेपालका ब्राह्मण हरू मध्यको एक थर हो। पश्चिम नेपालको दैलेखको दुल्लु दहगाउँ दाहालहरूको  उद्गम स्थल भएको कुरा दाहाल वंशावलीमा उल्लेख गरिएको छ। दाहालहरू नेपालको सबै तिर छरिएर रहेका छन। २५ पुस्ताको इतिहास फेला परेको दाहालहरू दासुभट्टका सन्तान हुन। दाहालहरुले घिमिरेसँग बिहे गर्दा राम्रो हुने बताइएको छ । 

## इतिहास
दाहालको मूल लता यस प्रकार रहेको छ। दासुभट्ट अहिले सम्मको अनुसन्धानबाट पत्ता लागेको दाहालको आधार पुस्ता हुन।

## गोत्र
यो थरको वत्स गोत्र हुन्छ। दाहालको सगोत्री थरहरू लम्साल, कुवर, राणा र रूपाखेती हुन। दाहाल प्रतिस्ठान मकवानपुरका अध्यक्ष कृष्ण प्रसाद दाहालका अनुसार लम्साल, रूपाखेती, कुवर, राणा सबै दाहाल नै हुन। विभिन्न काल खण्डमा आएर दाहालले दोलखामा रोपेको खेत बिर्ता पाएको भएर एकथरि दाहाल रूपाखेती भए, दाहाल भित्रैका लुम्साली बाजेका सन्तान अपभ्रम्स भै हाल लम्सालको रूपमा रहेका छन, दाहालकै एक सन्तानले मगर जातकी कन्यासँग बैबाहिक सम्बन्ध कायम गरेकाले तात्कालीन प्रचलन अनुसार अन्तर्जातीय बिबाह गर्ने वर सुवर नभई कुवर हुन्छ भनि कुवर भन्न थालियो र पछि कुवंर भन्न र लेख्न थालियो। तिनै कुवंर मध्यका बाल नरसिंह कुवंर का सन्तान जंग बहादुर कुवंरले कोतपर्ब पश्चात उपाधि स्वरूप राणा पदवी धारण गरेका हुन।

बत्स गोत्रीहरूको पञ्च प्रवरमा वत्स, और्ब, च्यवन, जमदग्नी र भार्गव भन्ने गरिन्छ । विभिन्न काल खण्डमा उनको बंशमा विभिन्न प्रभावशाली ऋषिहरु भए, ती मध्येका वत्स ऋषिको नामबाट उनका सन्ततिहरूको वत्सगोत्र भएको बुझिन्छ।

समयक्रम सँगै अहिले लम्साल, कुवर, र राणालाई छुट्टै थर मानिन्छ। दाहाललाई भने बुढा दाहाल र रूपाखेती दाहाल गरी दुई समूहमा विभाजन गरिएको छ। बुढा दाहालहरूले आफ्नो पूरा नाममा दाहाल थर लेख्छन भने रूपाखेती दाहालहरूले रूपाखेती लेख्ने गर्छन।

## विशिष्ट संस्कृति
बुढा दाहालहरूले पुर्णिमाको दिन दुध खादैनन् भने रुपाखेतीले चाँहि बार्ने गर्दैनन्। त्यस पछाडिको कारण के भन्ने गरिन्छ भने साँझ पख दुध दुहेर कुँडोमा बसाएर मामा घरभित्र पस्दा भान्जी त्यसै कुँडो डुबेर बितेकी थिइन् अरे। त्यस पश्चात जुन मामा खलकले (जो घरमा बसेका थिए)  त्यो घटना देखे सो ले दुध बारे र जो चाँहि खेती गर्न गए (जसले देखेनन्) सो ले दुध बारेनन्। बुडा दाहालहरूले बैशाख पुर्णिामाको दिन र मंसिरे पुर्णिामाको दिन आफ्नो घरको धुरिमा धजो राख्छन्। धजो राख्ने नराख्ने चाँहि किन भने रुपाखेतीहरु खेतीपाती गर्न बसाई सरेर गएकाले त्यति बेला सञ्चार माध्यमको पहुँच नभएकोले खबर नपाएर थाहा नपाएकोले नराखेको हुनसक्छ भनिन्छ। धजो किन राखेको बुडा दाहालले भने भान्जीको मृत्यु अकालमै सानो मै भएकोले उनी वायु भईन् त्यसकारण धजो राखेर जनाउँछन्।

## दाहाल प्रतिष्ठान
दाहालहरूको सामाजिक संस्था दाहाल प्रतिष्ठानको केन्द्रीय कार्यालय झापाको दमकमा रहेको छ।

लोकनाथ दाहाल उमेर १०३ वर्ष, तत्कालीन पथरिया गाबिस वार्ड न ३ साबिक कचनकवल गाउपालिका वर्ड न ३ झापा नेपाल

## बाह्य सूत्र
श्रेणी:खस जातिका थरहरू
खतिवडा

खतिवडा थर नेपालमा बसोबास गर्ने ब्राह्मणको एक थर हो । यो थरको गोत्र-अत्रि हो। खतिवडाहरू लाई अत्रि ऋषिका सन्तान भएको विश्वास गरिन्छ ।

यिनीहरूका सगोत्री भनेका चाँहि मिश्र, गौतम, ठाडाराई ,अधिकारी, चापागाँई, ओझा, ओस्ती, मल्ल हुन्। यिनीहरूको मुल खप्तडबाट आएकाले यिनीहरूलाई खतिवडा भनिएकाे हाे र नेपालकाे प्रायः सबै भुभागमा बसाेबास रहेकाे देखिन्छ । खतिवडाहरूमा (मज्वालि र कपिलास) दुई प्रकार हुनेगर्दछ तर यो केवल पूर्वजहरूको वसोवासको आधारमा भनिएको हो खतिवडा एकै गोत्रका हुन्छन् जो हो अत्रि । 

घेरा

श्रेणी:खस जातिका थरहरू
तिम्सिना

**तिमिल्सिना** नेपालमा बसोवास गर्ने ब्राह्मण तथा क्षेत्री को थर हो । तिमिल्सिना खस जाति को थर हो । तिमिल्सिनाहरूको गोत्र मौद्गल्य हुन्छ । वि.स‌ं. ४१० तिर यस थरका ब्राम्हमणहरू पश्चिम नेपालबाट नेपालको भूभागमा प्रवेश गरी नेपालका विभिन्न भूभागमा वसोवास गरेको पाइन्छ । वि.सं‍ ६०८ तिर सिञ्जापति नरेश मयुरभञ्जनपालबाट लालुभट्टका तीन छोरा ईला भट्ट, विशा भट्ट, वासु भट्टले 
अछाम जिल्ला को तिमैल्सैन गाउँ विर्ता पाएका थिए । यही तिमैल्सैन गाउँ नै यस थरको उत्पति स्थलको रूपमा मानिन्न । यही स्थानमा आई वसोवाश गरेका कारण ईला भट्ट, विशा भट्ट, वासु भट्टका सन्तानहरू तिमिल्सिना थरले कहलाए । विभिन्न भूगोल अनुसारको उच्चारणको आधारमा तिमिल्सिनाहरू अन्य विभिन्न थर लेख्ने र वोल्ने चलन पनि हुन गयो । यस अनुसार तिम्सिना, तिमल्सिना, तिमल्सेना, तिमिल्सिना, तिमसिना, तिम्सैना आदि लेख्ने प्रचलन रहेको छ। तिमिल्सिनाहरू देशको ७७ जिल्लामा वसोवास रहेको पाइन्छ । तिमिल्सिनाहरूले पछिल्लो समयमा आफ्ना बन्धुबान्धवहरू सङ्गठित हुने प्रयासमा रहेका छन् । जसको लागि तिमिल्सिना समाज नेपाल स्थापना भई हाल क्रियाशिल छ । यस संस्थाको केन्द्र, प्रदेश, जिल्ला, हुँदै गाउँ/नगरका वड समितिहरू समेत क्रियाशील रहेका छन् । 

## उल्लेखनीय तिमिल्सिनाहरु 
१.गणेशप्रसाद तिमिल्सिनाा, नेपाली राजनीतिज्ञ

२.देवप्रसाद तिमलसेना, नेपाली राजनीतिज्ञ

३.रामकृष्ण तिमिल्सिना, पुर्व रजिष्टार सर्वोच्च अदालत

४. जन्मजय तिमिल्सिना, नेपाली राजनीतिज्ञ

५. बुद्धि तिमल्सिना, कवि, कलाकार

६ . प्रलाद तिमल्सिना, पत्रकार

७ . प्रकाश तिमल्सिना, पत्रकार

## यो पनि हेर्नुहोला 
* खस राज्य
* खस जाति

श्रेणी:गोत्र

## सन्दर्भ सामग्री
## बाह्य सूत्र
श्रेणी:थरहरू
कृष्ण मन्दिर

**पाटनको कृष्ण मन्दिर** ललितपुर जिल्लाको पाटन दरवार क्षेत्रमा अवस्थित छ । यो मन्दिर सत्रौँ सताब्दीमा राजा सिद्धिनरसिंह मल्लले निर्माण गर्न लगाएका थिए । पाटनको कृष्ण मन्दिरलाई शिखर शैलीमा निर्माण गरिएको पहिलो मन्दिरको रूपमा चिनिन्छ । नेपालकै सबै भन्दा धेरै २१ वटा गजुर भएको यो मन्दिर ढुंगैढुंगाले बनेको छ ।

## निर्माण 
यो मन्दिर सत्रौँ सताब्दीमा सिद्धिनरसिंह मल्लले निर्माण गर्न लगाएका थिए । महादेवको मन्दिर बनाउन राखिएको जग्गामा राजा सिद्धिनरसिंहलाई सपनामा कृष्ण मन्दिर बनाउन भनेपछि राजाले खन्न लगाउँदा जमीनमुनि कृष्णको मुर्ति फेला परेको थियो । त्यसपछि तल कृष्ण र माथि शिव मन्दिर स्थापना गरिएको हो ।
## वास्तु कला
यो मन्दिर तीन तलाको रहेको छ। तीन तलामध्ये बीचको तलामा श्रीकृष्णको मूर्ति छ । श्रीकृष्णको मूर्तिको चारैतिर विष्णुका दश अवतारका मूर्ति पनि छन् ।

यसका बिमहरूमा महाभारत कथामा आधारित चित्रहरू कुँदिएका छन् ।

## २०७२ भुकम्प 
२०७२ को भुकम्पले यस मन्दिरमा आंशिक क्षती पुर्याएको थियो।
### जीर्णोद्धार
मन्दिरको जीर्णोद्धार गर्न तीन वर्ष लागेको काठमाडौँ उपत्यका संरक्षण कोषले जनाएको थियो। मन्दिरको पुनर्निर्माणको काम काठमाडौँ उपत्यका संरक्षण कोष (केभिपिटी) ले गरेको हो ।

पुननिर्माण प्राधिकरण मन्दिर आंशिक रूपमा मात्रै क्षतिग्रस्त भएकाले अलि चाँडो पुनर्निर्माणको काम सकिएको हो । मन्दिर करिब ५७ लाख रुपैयाँमा निर्माण सम्पन्न भएको थियो। पुननिर्माण सम्पन्न भएपछि मन्दिर सर्वसाधरणका लागि खुल्ला गरिएको थियो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:नेपालका मन्दिरहरू
कोइराला

नेपालमा बसोबास गर्ने बाहुन तथा बाहुनका ठिमा खच्चड जात खत्रीकाे एक थर हो । यो थरको गोत्र- कौसिक देवासिस हुन्छ। कोइराला खसबाट उत्पत्ति भएको समुह हो ।
वि.सं. ४१५ मा, हालको सूदूरपश्चिम प्रदेश, अछाम जिल्लाको बान्नीगढी–जयगढ गाउँपालिकाको जनाली भन्ने स्थानमा सविता भट्टका छोरा लम्बोदर भट्टको आगमन भएको थियो । कोइराला वंशलतामा मुद्गलदेखि ६५ औं पुस्तामा लम्बोदर भट्टलाई राखिएको छ । लम्बोदरका छोरा लालु र नातिहरू ईश्वरदेव, विश्वदेव र बासुदेवलाई मानिन्छ । यी नै मध्येका ईश्वर देव ले राणा सरकार बाट कोइराली माडी भन्ने गाउँ बिर्ता पाएर त्यहाँ बसोबास गर्न गएका थिए । त्यो बिर्ता पाएर गए देखि उनका सन्तान को थर कोइराला रहन गयो। त्यस बिर्तामा बसोबास गरि अन्यत्र पुगेका उन का सबै सन्तान कोइराला हुन् ।

## उल्लेखित कोइरालाहरू
*अनुराधा कोइराला
*कृष्णप्रसाद कोइराला
*गिरिजा प्रसाद कोइराला
*भारतदत्त कोइराला
*मनिषा कोइराला
*मातृका प्रसाद कोइराला
*मोहन कोइराला
*राजबल्लभ कोइराला
*विश्वेश्वर प्रसाद कोइराला
*सुजाता कोइराला
*सुशील कोइराला
*शशांक कोइराला
## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:थरहरू
आत्रेय ऋषि

सृष्टिकर्ता ब्रह्माका नेत्रबाट अत्रिऋषिको जन्म भयो |कर्दमपुत्री अनसूया र (राजर्षि कुशनाभ र घृताची नामकी स्वर्गकी अप्सराबाट जन्मेका १० ओटी छोरीहरू) अत्रिकी पत्नीहरू हुन् | ती मध्ये कुनै एकबाट आत्रेयऋषिको जन्म भयो |यिनी वैदिक तथा पौराणिक कालका प्रसिद्ध ऋषि  हुन्  | यिनी वैदिक कालका मन्त्रद्रष्टा ऋषि तथा आत्रेय गोत्र का प्रवर्तकका रूपमा पनि हुन्|

### यो पनि हेर्नुहोस्।
आत्रेय गोत्र

## सन्दर्भ सामग्री
## बाह्य सूत्र
श्रेणी:ऋषि
कर्णाली पुल

**कर्णाली पुल** नेपालको सबैभन्दा लामो पुल मध्येको एक हो जुन कर्णाली नदी माथि चिसापानी भन्ने स्थानमा छ। यो पूर्व-पश्चिम राजमार्ग (महेन्द्र राजमार्ग)को भाग हो जसले नेपालको सुदुर पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र लाई नेपालको अन्य भाग सँग जोड्ने गर्दछ। यसको निर्माण सन् १९९३ मा पूरा भएको हो। यो तार पुल (Cable-stayed bridge) हो जसको बिचमा ठूलो खम्बा (pylon) हुन्छ र त्यसमा स्टीलका तारहरू बाँधेर ट्रस (truss) लाई अड्याइएको हुन्छ। यो ५०० मिटर लामो तथा १० मिटर चौडा छ। बिचको खम्बाको एक भाग तिर ३२५ मिटर छ भने अर्को भाग तिर १७५ मिटर छ। यसको निर्माणमा ३,८७० टन स्टील प्रयोग गरिएको छ। यसको निर्माण जापानको कावासाकी हेवी इन्डस्ट्रिजले गरेको हो। 

## इतिहास
## सन्दर्भ सूची
## बाह्य कडीहरू
* कर्णाली पुल 

श्रेणी:नेपालका राजमार्गहरू
श्रेणी:नेपालका पुलहरू
कवि

सामान्य अर्थमा **कवि** त्यो व्यक्ति हो जसले कविता लेख्ने काम गर्दछ । कवि शब्दको प्रयोग प्रचलन र सामान्य एवं पारिभाषिक अर्थको विकास परम्परा भने निकै लामो र वैविध्यपूर्ण समेत रहेको छ । वैदिक संस्कृत भाषाको आदि ग्रन्थ ऋग्वेददेखि लौकिक संस्कृत - प्राकृत -अपभ्रंश भाषा हुँदै नेपाली भाषाका आधुनिक युगसम्म आइपुग्दा कम्तीमा साढे तिन सहस्राब्दीका प्रयोग क्रममा कवि शब्दले अर्थ परिवर्तनका अनेक खुड्किला बेहोर्दै पार गर्दै आएको छ । अहिले यस शब्दले छन्दोबद्ध वा छन्दमुक्तका कविताको रचना गर्ने व्यक्तिलाई बुझाउने गर्छ । 

श्रेणी:पेशा

## सन्दर्भ सामग्री
विवाह मण्डप

**विवाह मण्डप** हिन्दू धर्ममा विवाह गर्ने एक पबित्र स्थान हो। यो स्थानमा एक अग्निमण्डप, पुजारी, वर, वधु आदि बसेर विवाह कार्य सम्पन्न गरिन्छ।विवाह मण्डपलाई सृङ्गरेर बेहुली झै पारिन्छ। बिबाह मण्डमा बेहुलीलाई सिन्दर हाल्ने पबित्र स्थल पऩि हो।
देवी (हिन्दु धर्म)

**देवी** हिन्दू धर्ममा शक्तिकी स्वरूप हुन्।
हिन्दू धर्ममा नारी रूपकी जुनसुकै देवतालाई **देवी** भनिन्छ। देवी नै देवताको स्त्रीलिङ्गी शब्द हो। 
भगवती, दुर्गा, चामुण्डा, काली, महाकाली, महालक्ष्मी, महासरस्वती, गौरी, कालरात्री, कुष्माण्डा, बाराही, आदि देवीका रूप हुन्।
नवदुर्गा, सिंहवाहिनी, आदि रूपमा विभिन्न देवीहरू रहेका छन्। नेपाली गाउँघरमा विभिन्न देवीथान, देउराली, आदि रहेका छन्। 

इन्द्रायणी,
कुमारीस्थान थापाथली,
गढीमाई (बारा),
गुह्येश्वरी,
चण्डेश्वरी,
चामुण्डा,
छिन्नमस्ता (सप्तरी), 
जयवागेश्वरी,
जालपादेवी,
दक्षिणकाली (काठमाण्डौं)
दक्षिणकाली,
दन्तकाली (धरान), 
नक्साल भगवती,
नरदेवी,
पञ्चकन्या, सिंहवाहिनी, गजुरमुखी, (इलाम) 
पलाञ्चोक भगवती,
पाथीभरा(ताप्लेजुङ), 
बज्रबाराही,
बज्रयोगिनी,
भद्रकाली,
मैतीदेवी,
विन्द्यबासिनी,
शोभा भगवती,
श्वेत बाराही,
संकटा,
कमलामाइ मन्दिर

आदि देशका केही प्रमुख देवीथान हुन्।

## सन्दर्भ सामग्री
## थप पढ्नका लागि
* Aurobindo, Sri. *"The Mother"*. ISBN ०-९४१५२४-७९-५.
* Kinsley, David. *Hindu Goddesses: Vision of the Divine Feminine in the Hindu Religious Traditions*. Motilal Banarsidass, New Delhi, India. ISBN ८१-२०८-०३७९-५.
* Pattanaik, Devdutt. *The Mother Goddess: An Introduction*. ISBN ८१-८७१११-४५-३.
* Pintchman, Tracy (१९९४). *The Rise of the Goddess in the Hindu Tradition*. SUNY Press, New York, USA. ISBN ०-७९१४-२११२-०.
* Sen, Ramprasad (१७२०–१७८१). *Grace and Mercy in Her Wild Hair: Selected Poems to the Mother Goddess*. ISBN ०-९३४२५२-९४-७.
* Wangu, Madhu Bazaz (२००३). *Images of Indian Goddesses: Myths, Meanings, and Models*. Abhinav Publications, New Delhi, India. ISBN ८१-७०१७-४१६-३.

## बाह्य सूत्र
* Devi: The Great Goddess, An Exhibit  Smithsonian
* Hindu Goddess worship
* Shrimad Devi Bhagavatam  Translation by Swami Vijñanananda
* Devi, a Proto-Indo-European Goddess 
 
श्रेणी:देवीथान
श्रेणी:धार्मिक स्थलहरू
भण्डारी

नेपालमा कश्यप गोत्रका भण्डारीहरू पर्वत, बागलुङ र तनहुँ जिल्ला लगाएतका जिल्लामा पाईन्छन।

## वशिष्ठ गोत्रीय भण्डारीहरू
सीजापति भण्डारी(क्षेत्री) जुम्लाको सीजा र दैलेखमा धेरै बसोवास भइरहेको र हाल पछिल्लो पुस्ता सुर्खेत, बाँके र बर्दिया लगायत का जिल्लामा बसोवास गरिरहेका छन। धर्म हिन्दु,कुल देवता देवीमष्टा हो।

## वशिष्ठ गोत्रीय भण्डारीहरू
प्रदेश नम्बर ३ अन्तर्गत नुवाकोट जिल्लाको थानसिङ थातथलो भएका वशिष्ठ गोत्रीय भण्डारीहरू ब्राह्मण हुन् । हाल धादिङ, काठमाडौँ, रामेछाप, चितवनलगातका जिल्लामा समेत पुगेर बसोबास गर्ने वशिष्ठ गोत्रीय भण्डारीहरूलाई गोत्रावलीमा थानसिङे भण्डारी भनेर उल्लेख गरिएको छ ।
## गौतम गोत्रीय भण्डारीहरू
महाकाली अञ्चलको बैतडी जिल्लामा बसवास गर्ने क्षेत्रिय भण्डारीहरू गौतम गोत्रीय भण्डारीहरू हुन् । विभिन्न ऐतिहासिक प्रमाणहरूका अनुसार सबै भन्दा पहिले गौतम गोत्रिय भण्डारीहरू भारतको दुवा नगरबाट गौतम गोत्री बिष्ट, भट्टहरूसँग नेपाल प्रवेस गरेर बैतडी जिल्लाको पाटनमा आई बसेका थिए । त्यस पछि उनीहरू बैतडी जिल्लाको रोडीदेवल गाविसमा वसोवास गरेको देखिन्छ । उनीहरू त्यस समयमा दुवानगरका गौतम गोत्री राज परिवारको खटन पटनमा वर्तमान नेपालको बैतडी जिल्लामा आएको बताइन्छ । बैतडी जिल्लाको रोडीदेवलबाट मुस्या भण्डारी बैतडीको दशरथ चन्द नगरपालिकामा आई बसेका थिए । उनका सन्ततीहरू अहिले  बैतडीकै विभिन्न स्थानहरूमा वसोवास गरिरहेको देखिन्छ । अहिले गौतम गोत्री भण्डारीहरू शिलगढी, पाटन, मेलाउ, रोडी, रन्तोली, बड्तोली तथा काठमाडौँ, कञ्चनपुर र कैलाली जिल्लाका विभिन्न स्थानहरूमा वसोवास गरिरहेका छन् ।

## भण्डारीका अन्य गोत्रहरू
*कौशिक
*धनञ्जय
*भारद्वाज
*माण्डव्य
*वशिष्ठ

## उल्लेखनीय भण्डारीहरू
*विद्यादेवी भण्डारी
*मदन भण्डारी
*परथ भण्डारी,

## सन्दर्भ सामग्री
## बाह्य सूत्र
श्रेणी:खस जातिका थरहरू
गोर्खे

'''''' नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्रको मेची अञ्चल, इलाम जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ४८४१ रहेको थियो जसमध्ये २३९१ पुरुष र २४५० महिला रहेका थिए भने यहाँ ११२२ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल सूर्योदय नगरपालिकामा पर्दछ।

यो सूर्योदय नगरपालिकाको वडा नम्बर १ हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:इलाम जिल्लाका ठाउँहरू
सुनार

अङ्गुठाकार|काममा व्यस्त सुवर्णकार (१९अैां शताब्दी)

**सुवर्णकार** अर्थात बोलीचालीमा **सुनार**  एक शील्पी समुदाय हो जस्को विज्ञता स्वर्ण सामग्री उत्पादनमा रहन्छ । सुनलाइ कच्चा पदार्थको रुपमा प्रयोग गरेर उत्पादन गर्न माहिर भएकोले यो समुदायले सुवर्णकार वा स्वर्णकार उपाधि प्राप्त गरेको हो । सुनार शब्द बोलीचालीले छोट्टीएर बन्न गएको सुवर्णकारकै छोटकरी रुप हो । 

## प्राविधिक ज्ञान र शीप 
* सुन गाल्ने
* सुनको नाप,ताैल,गुणस्तर तथा श्रेणी-निर्घारण गर्ने
* सुनको नीर्मलीकरण वा प्रसोधन (खार्ने अर्थात कसी लगाउँने)
* सुनलाइ विभिन्न आकर्षक आकार,शैलीमा ढाल्ने तथा रत्न जोड्ने
* आभुषण विशेष धारण गर्न आवश्यक पर्दा ग्राहकका अंग वीशेष छेड्ने 

माथि उल्लेखीत र अन्य सम्बन्धीत सीपमा दक्षता प्राप्तलाइ मात्र सुवर्णकार उपाधि समाज स्वीकृत हुन्छ ।

## उत्पादन

SZ 深圳 Shenzhen 寶安 BaoAn 龍華大道 Longhua Blvd 購物城 CoCo City Shopping Mall shop goldsmith and jewellery May 2023 Px3 03.jpg|हार
 Pair of Bangles.JPG|बाला
Gold-hollow-rope-necklace-.webp |सिक्री

श्रेणी:थरहरू 
श्रेणी:शिल्पी
कौशिक गोत्र मा प्रद्छन,  सुनार,विस्वाकर्मा,बि.क
पत्रकारिता

**पत्रकारिता भन्नाले सत्य तथ्य घट्नाहरूमा आधारित रहि सञ्चार माध्यमबाट आम नागरिकलाई जानकारी गराउनु नै पत्रकारिता हो । आजको युग विज्ञानको युग हो । विश्वमा घटेका हरेक घट्नाको जानकारी र विवरण तुरुन्तै विश्वको सबै कुनामा पुगिन्छ । संसारको माध्यमबाट पत्रकारको जनाकारीले नै सबै सामु पुर्‍याउन सकिन्छ । पत्रकारिता राज्यको चाैथाे महत्त्वपुर्ण अङ्ग हो । यसलाई राज्यको चौथो अंगको रूपमा राखिएको छ । याे दुई धारकाे तरवार हाे ।**

## नेपालमा पत्रकारिता 
राष्ट्रको सञ्चार नीति र स्रोत बाँडफाँट योजनाको उचित संयन्त्रको अभावमा पत्रकारिता शिक्षा हासिल गरेको जनशक्तिलाई प्रयोग गर्न सकिएको छैन । सरकारले मन्त्रालयहरू, विभाग एवं अन्य कार्यालयमा प्रवक्ता र सूचना अधिकारी राख्ने परिपाटी सुरु गर्दा पत्रकारितामा उच्च शिक्षा हासिल गरेको धेरैले रोजगारी पाउन सक्छन् । सरकारले पत्रकारिता क्षेत्रमा प्रवेश गर्न चाहनेका लागि न्यूनतम योग्यता निर्धारण गरेर एवं प्रवेश परीक्षामा उत्तीर्ण हुने उम्मेदवारलाई मात्र यस क्षेत्रमा काम गर्ने व्यवस्था गर्न सकिन्छ । तल्लो स्तरदेखि उच्च शिक्षासम्म सैद्धान्तिक भाग र प्रयोगात्मक भागलाई बराबर बनाइनु पर्छ । हालसम्म नेपालको पत्रकारिता तथा आमसञ्चार विषयको पाठ्यक्रममा सैद्धान्तिक पक्षलाई बढी जोड दिइएको छ । सिद्धान्त र व्यावहारिक ज्ञानलाई सन्तुलित गर्नसक्ने व्यक्ति नै कुशल पत्रकार बन्न सक्छ ।

## नेपालमा पत्रकारिता शिक्षा 
विश्वविद्यालयको शिक्षा सकिनासाथ समाचार कक्षमा खरो उत्रनेसक्ने जनशक्तिको माग हाम्रा सञ्चार माध्यमहरूले गर्ने भएकाले विश्वविद्यालयले पनि त्यस्तो आवश्यकतालाई परिपूर्ति गर्नसक्ने जनशक्ति उत्पादन गर्नुपर्छ । भाषा अभिव्यक्तिको माध्यम हो । पत्रकारमा भाषा खेलाउने क्षमता चाहिन्छ । जसका लागि विश्वविद्यालयमा पत्रकारिता तथा आमसञ्चारका अतिरिक्त भाषा विषय अङ्ग्रेजी वा नेपाली एउटा अनिवार्य लिने व्यवस्था गर्न सकिन्छ । स्नातक तहमा पत्रकारिता पढ्न चाहनेलाई प्रवेश परीक्षा अनिवार्य गर्नुपर्छ । स्नातकोत्तर तहमा प्रवेश परीक्षाका साथै अनुभवीलाई मात्र विशेषज्ञ बन्न व्यवस्था गर्नुपर्छ । यदि पत्रकार, सञ्चारकर्मीमा कम्तीमा एउटा राष्ट्र भाषा, अर्को अन्तर्राष्ट्रिय भाषा र स्थानीय भाषाको ज्ञान भएमा उत्तम हुन्छ । नेपालका विश्वविद्यालयहरूमा अहिलेसम्म सञ्चारका प्रायः सबै विधाहरूमा सामान्य ज्ञान दिने हिसाबको पाठ्यक्रम छ । विशेषज्ञ बनाउने क्षेत्र निर्धारण गरिएको छैन । स्नातकोत्तर तहमा सञ्चारका विविध विषयमा जस्तै प्रसारण पत्रकारितामा स्नातकोत्तर, विकास सञ्चार, प्रेस कानुन, विज्ञापन, जनसम्पर्क, फोटोग्राफी, अनलाइन पत्रकारिता, छापा पत्रकारिता आदिमा विज्ञ बनाउने पाठ्यक्रम निर्माण गरी अध्ययन अध्यापनको सुरु गर्न सकिन्छ । अहिले स्कुल, उच्च माध्यमिक तह, स्नातक तह, स्नातकोत्तर तहका पाठ्यक्रमबीच समन्वय र सन्तुलनको अभाव छ यसतर्फ पाठ्यक्रम निर्माताहरूको ध्यान जान जरुरी छ । 

### सन्दर्भ सामग्री 
## लेख्ने तरिका 
## बाह्य सूत्र
श्रेणी:सञ्चार
श्रेणी:आम सञ्चार
श्रेणी:पत्रकार
गाउँ पञ्चायत (नेपाल)

पञ्चायती व्यवस्थाकोप्रशासनिक विभाजन अनुसार देशको सबैभन्दा तल्लो प्रशासनिक निकाय। सबैभन्दा तल गाउँ पञ्चायत वा नगर पञ्चायत त्यसभन्दा माथि जिल्ला पञ्चायत त्यस माथि अञ्चल पञ्चायत(यसको प्रयोग भएन) त्यसमाथि राष्ट्रिय पञ्चायत रहन्थ्यो। 
गाउँपञ्चायत वा नगरपञ्चायतको प्रमुखमा प्रधानपञ्च हुन्थ्यो भनें प्रत्येक गाउँपञ्चायत ९ वटा वडामा विभाजन हुन्थ्यो जसको प्रमुख वडाध्यक्ष तथा प्रत्येक वडाबाट ४-४ जना गाउँ सभा सदस्य अर्थात् (गा.स.स.) हुन्थ्यो। गा.स.स. देखि प्रधानपञ्चसम्मको प्रत्यक्ष मतदानबाट छनोट हुने व्यवस्था थियो।  
अझै हेर्नुस् जि.पं.स. रा.पं.स.
/राजा महेन्द्रले शुरु गरेको पन्चायत प्रणालीमा यी सबै कुराहरू हुन्थे |

श्रेणी:नेपालको राजनीतिक विभाजन
श्रेणी:नेपालको राजनीति
श्रेणी:नेपालको इतिहास
श्रेणी:पञ्चायती व्यवस्था
सिङ्गलिला हिमशृङ्खला

**सिंगलिला हिमश्रृङ्खला** हिमालय पर्वतश्रृंखला अन्तरगत नेपाल र भारतको सीमावर्ती क्षेत्रमा अवस्थित एउटा रमणीय पर्वतश्रेणी हो। यसमा कञ्चनजंघा लगायतका हिम चुचुराहरू अवस्थित रहेका छन्। इलामका जोगमाई, माईखोला तथा भारतका रंगीत बालासन जस्ता नदीहरू यसै श्रृंखलाबाट उत्पत्ति भएका छन्।

## श्रेणीका उच्च पर्वतहरू
#फालुट (३,६००&nbsp;m)
#सन्दकपुर (३,६३६&nbsp;m) &mdash; The highest point of West Bengal.
#तोङलु (३,०३६&nbsp;m)
#सबरग्राम (३,५४३&nbsp;m)

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
श्रेणी:नेपालको भूगोल
श्रेणी:हिमश्रृंखलाहरू
जात्रा (नेपाल)

नेपालमा मनाइने पर्व, मेला, उत्सव हरू।

रैन bdr

* लाखेजात्रा,
* रोपाईंजात्रा,
* इन्द्रजात्रा,
* मच्छेन्द्रनाथको भोटो देखाउने जात्रा,
* हाँडीगाउँको जात्रा, काठमाडौंको हाडिगाउँमा मनाइँदैछ
* बोडेको जात्रा,
* सापारु या गाइजात्रा,
* घोडेजात्रा,
* नालाको लोकेश्वरजात्रा
* जनदया जात्रा: मध्य काठमाडौंमा मनाइन्छ
*     येन्या (इन्द्रजात्रा) : काठमाडौंको मध्यभागमा मनाइन्छ
*      बुङड्या जात्रा : पाटनमा मनाइन्छ
*     बिशाख जात्रा: भक्तपुरका मुख्य भागमा मनाइन्छ
*     बिस्केट जात्रा : भक्तपुर, धापासी, मध्यपुरथिमि, टोखालगायत नेपालका अन्य ठाउँमा मनाइन्छ
*     भोटो जात्रा : पाटनमा मनाइन्छ
*     घोडे जात्रा : काठमाडौंको टुँडिखेलमा मनाइन्छ 
*     खामे जात्रा: दशैंको नवौं दिन भक्तपुरमा मनाइन्छ
*     शिकाली जात्रा : ललितपुरको खोकनामा मनाइन्छ
*     दोलखा जात्रा: दोलखामा मनाइन्छ
*     धर्मस्थली जात्रा: काठमाडौंको धर्मस्थलीमा मनाइन्छ
*     इन्द्रायणी जात्रा: काठमाडौंमा मनाइन्छ
*      नवदुर्गा जात्रा: ललितपुरमा मनाइन्छ
उतिस

**उत्तिस** उच्च पहाडी भेकमा पाइने चाँडो बढ्ने एक प्रकारको पतझड समुहको रूख हो। उत्तिस प्राय: पहाडको सबै ठाउँमा पाइन्छ। उत्तिसको वोटलाई नकाटेमा ५ वर्ष भित्रै ठूलो रुख हुन्छ। उत्तिसको काठ त्यति बलियो नभए पनि पानीले नभेट्ने ठाउँमा प्रयोग गर्दा केही टिकाउ हुन्छ। उत्तिस पहाड वासीहरूका लागि निकै उपयोगी वनस्पति हो। यसको पातहरूलाई सोतर (पशुहरूको ओछ्यान) बनाएर प्राङ्गारिक (गोबर) मल तयार गरिन्छ। यसको सुकेका हाँगाहरूलाई दाउरा बाल्नमा प्रयोग गरिन्छ। उत्तिसको दाउरा राम्रो र राफिलोसँग बल्ने हुनाले यसको काठलाई अरु काम काम भन्दा पनि बढी दाउराको प्रयोगमा ल्याइन्छ। उत्तिसहरू धेरै भएको जंगलमा पानीको मुहानहरू पनि सुक्दैन।

श्रेणी:नेपालमा पाइने वनस्पतिहरू
श्रेणी:फूल फुल्ने वनस्पति
श्रेणी:रूख
मलातो

**मलातो** पहाडी भेकमा पाइने चाँडो बढ्ने एक प्रकारको रूख हो। यसको पात पिपलको जस्तै आकारको हुने भएकाले कतै कतै यसलाई "खोली पिपल" (खोलामा हुने पिपल) भनेको पनि सुनिन्छ। यसको पातको आकार पिपलको पातको आकार जस्तो भए पनि साइज धेरै ठूलो हुन्छ। मलातो धेरै छिटो बढेर ठूलो हुन्छ तर यसको काठ कमजोर हुने भएकाले धेरै जसो दैनिक उपभोग्य वस्तुमा प्रयोग ल्याउँन भने सकिदैन। दाउरा बाल्ने काम बाहेक कतै कतै मादल बनाउने काममा मलातोको काठ प्रयोगमा ल्याएको पाइन्छ। यसको पात भने ठूलो हुने हुनाले दैनिक उपभोग्यको लागि प्रयोग गरिएको पाइन्छ।

श्रेणी:रूख
श्रेणी:नेपालमा पाइने वनस्पतिहरू
श्रेणी:फूल फुल्ने वनस्पति
मौवा

को एक सामुदायिक वनमा पाइएको मौवाको रूख]]
**मौवा**लाई अङ्ग्रेजीमा पनि महुवा (mahua) भनिन्छ । यो भारत तथा नेपालमा पाइने एक प्रकारको रूख ।

श्रेणी:रूख
श्रेणी:नेपालमा पाइने वनस्पतिहरू
श्रेणी:फूल फुल्ने वनस्पति
चिलाउने

नेपालमा पाइने चाँडो बढ्ने एक प्रकारको रूख।
## तस्बीर सङ्ग्रह 

Image:Popinjay (Stibochiona nicea) on Schima wallichii (Chiloni or Makri sal) at Samsing, Duars, WB W IMG 6332.jpg| Popinjay *Stibochiona nicea* on *Schima wallichii* (Chiloni or Makri sal)at Samsing in Darjeeling district of West Bengal, India. 
Image:Schima wallichii chois (Chilaune) bank and closeup.JPG|Bark of a Schima wallichii tree, known as chilaune in Nepal.
Image:Chialune trees in Kathmandu.JPG|Schima wallichii trees in Kathmandu
Image:Makrisal (Schima wallichii) leaves & fruit at Samsing, Duars, West Bengal W IMG 5964.jpg|leaves & fruit at Samsing in Darjeeling district of West Bengal, India.
Image:Makrisal (Schima wallichii) fruit at Samsing, Duars, West Bengal W IMG 5963.jpg|fruit at Samsing in Darjeeling district of West Bengal, India.
File:Schim_walli_101106-9001_H_lap.JPG|Habits; grow at *Imperata* grassland in West Kalimantan
File:Schim_walli_081205-4279_stgd.jpg|Leaves, young leaves, and flowers. Darmaga, Bogor
File:Schim_walli_081205-4283_F_stgd.jpg|Flowers close up. Darmaga.
File:Schim_walli_101104-8696_Bk_lap.jpg|Outer bark. Ketapang, West Kalimantan.
File:Schim_walli_101104-8699_Bk_lap.jpg|Another color of bark. Ketapang.
File:Schim_walli_101101-8254_W_lap.jpg|Reddish brown heartwood. Ketapang.
File:Schim_walli_101101-8255_W_lap.jpg|Heartwood, with black knot.

श्रेणी:रूख
श्रेणी:फूल फुल्ने वनस्पति
श्रेणी:नेपालमा पाइने वनस्पतिहरू
फलेदो

नेपालमा पाइने एक प्रकारको रूख। यो पतझड वा decidious वर्गको वनस्पति हो।

श्रेणी:नेपालमा पाइने वनस्पतिहरू
श्रेणी:रूख
कटुस

**कटुस** (प्रजाति: *Castanopsis*) खान योग्य फल लाग्ने  रूख वर्गमा पर्ने फ्याबेसी परिवारको वनस्पति हो । यसको फूल निकै वासनादार हुने हुनाले कटुस फुलेको समयमा यसको वरपरको वातावरण सुगन्धित हुने गर्दछ । विश्वभर विभिन्न जातको कटुस पाइन्छ । नेपालमा पाइने मध्ये मुसुरे कटुस, पातले कटुस, ढाल्ने कटुस आदि मुख्य हुन्  । यो नेपाल पहाडि भेेगमा प्रशस्त पाईन्छ । यसको फल नेपाली असोज,कातिक महिनामा टिप्न सकिन्छ । नेपालमा यसको प्रयोग र विकासको वातावरण बनाईएको खन्डमा विश्वका धनि देशहरुमा यस्को मुल्य उच्च मूल्य मा निर्यात गर्न सकेको खन्डमा नेपालको  आथििक विकासमा केही हद सम्म सहयोग हुने सम्भावना प्रवल छ । नेपाली खानामाा यस्को प्रयोग गर्न सकेको खन्डमा पनि केही हद सम्म नेपाली खानाकोो मौलिकतालाई दशाउन सकिने थियोो ।

## सांस्कृतिक प्रयोग 
### गाउँखाने कथा
* सानो-सानो ताउलीमा दुई कुड्की भात,बाहिरपट्टि बाक्ला काँडा घोच्ला तिम्रो हात, क्या हो ?
## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:नेपालमा पाइने वनस्पतिहरू
श्रेणी:रूख
श्रेणी:फूल फुल्ने वनस्पति
खनिउँ

उपत्यकामा फलेको खन्यू]]
**खनिउँ** (अन्य नाम: **खनायो**, **खनियो** वा **खन्यू**) नेपालमा पाइने एक प्रकारको रूख। यो पतझड वा decidious वर्गको वनस्पति हो। यसलाई डालेघाँसको रूपमा प्रयोग गरिन्छ। यसको लहरायुक्त काण्डमा लाग्ने खैरो वा फुस्रो रंगको फल गुलियो र खान योग्य हुन्छ ।

## सन्दर्भ सामग्री 
## बाह्य कडीहरू
*डाले घाँस खनियोको *Ficus semicordata* विरुवा उत्पादन तथा उपयोगिता

श्रेणी:डालेघाँस
श्रेणी:फूल फुल्ने वनस्पति
श्रेणी:फल
श्रेणी:नेपालमा पाइने वनस्पतिहरू
कोइरालो

**कोइरालो** (संस्कृत: कोविदार) फूल फुल्ने वर्गमा पर्ने एक वनस्पति हो। यो वनस्पति दक्षिणी चिनदेखि दक्षिण एसियाका राष्ट्रहरू पाकिस्तान, भारत तथा नेपालको रैथाने प्रजाति हो । यो पतझड वर्गको वनस्पति हो। यसलाई डालेघाँसको रूपमा प्रयोग गरिन्छ।

## तस्विर सङ्ग्रह

Image:Flower I IMG 3348.jpg|Flower at Botanical Gardens, Kolkata, West Bengal, India.
Image:Flowering Canopy I IMG 3359.jpg|Flowering Canopy at Botanical Gardens, Kolkata, West Bengal, India.
Image:Leaves I IMG 3354.jpg|Leaves at Botanical Gardens, Kolkata, West Bengal, India.
Image:Trunk I IMG 3346.jpg|Trunk at Botanical Gardens, Kolkata, West Bengal, India.
Image:Buds-B.variegata I IMG 3353.jpg|Buds at Botanical Gardens, Kolkata, West Bengal, India.
Image:Fruit I IMG 3350.jpg‎|Fruit at Botanical Gardens, Kolkata, West Bengal, India.
File:Bauhinia variegata MHNT.BOT.2011.3.22.jpg|Bauhinia variegata - Museum specimen

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:रूख
श्रेणी:नेपालमा पाइने वनस्पतिहरू
श्रेणी:फूल फुल्ने वनस्पति
सुन्तला

**सुन्तला** (*Citrus reticulata*) मध्य तथा उच्च पहाडी क्षेत्रमा पाइने सिट्रस प्रजातिको फल तथा वनस्पति हो। यसको बोट सम्म अग्लो हुन्छ। यो पतझड  वर्गको वनस्पति हो। यसको काण्ड तथा ठुला हाँगामा तीखा काँडाहरू हुने गर्दछन्। यसको पात साना तथा गाढा हरियो हुन्छ।

को पर्वत जिल्लामा गरिएको सुन्तला खेती ]]

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
श्रेणी:फलफूल
श्रेणी:कृषि
बाँस

**बाँस** घाँस कूलको एक फूल फुल्ने सदाबहार बहुवर्षीय एकदलीय वनस्पति हो। यस परिवारको अन्य महत्वपूर्ण सदस्य दूबो, गहूँ, मकै, जौ र धान हो। यो पृथ्वीमा रहेका सम्पूर्ण वनस्पतिहरू मध्ये सबैभन्दा तीव्र गतिले बढ्न सक्ने एक काष्ठीय विरुवा हो। यसका केही प्रजातिहरू एक दिन अर्थात २४ घण्टामा ९१० मिलिमिटर (३६ इन्च)सम्म बढ्ने गर्दछ। केही समयको लागि भएपनि केही प्रजातिका बाँसहरूको बढ्ने गति ४० मिलिमिटर (१.५ इन्च) प्रति घण्टासम्म पुग्ने गर्दछ। यसको काण्ड, लामो, प्रायः खोक्रो र हाँगायुक्त हुन्छ। बाँसको जरा विभिन्न स्थानमा फैलिएको र रेशादार हुन्छ। यसको पात सामन्य र शीर्ष भाग भाला जस्तै चुच्चो परेको हुन्छ। एउटा बाँसले आफ्नो जीवन कालमा एक पटक मात्रै फल दिने गर्दछ। यसको फूल सेतो हुन्छ।

पश्चिम एसिया तथा दक्षिण पश्चिम एसियामा बाँसलाई एउटा महत्वपूर्ण वनस्पति मानिन्छ। यसको आर्थिक र सांस्कृतिक महत्व रहेको छ। बाँसको प्रयोग गरेर घर, घरेलू समान त बनाइन्छ नै यो भोजनको समेत स्रोत हो। सय ग्राम बाँसको तामामा ६०.३६ ग्राम कार्बोहाइड्रेट र २६५.६ किलो क्यालोरी उर्जा हुने गर्दछ।११५ भन्दा बढी कूल भएको बाँसको १,४६२ भन्दा बढी प्रजातिहरू रहेका छन्।नेपालमा ५३ प्रजातिको बाँस पाइन्छ।

पूर्वी एसियामा, ५०० उत्तरी अक्षांशदेखि लिएर उत्तरी अस्ट्रेलिया तथा पश्चिममा, भारत, नेपाल तथा हिमालयको पहाडदेखि उष्ण कटिबन्धीय क्षेत्र, अफ्रिकाको उपसहारा क्षेत्र तथा अमेरिकामा दक्षिण-पूर्व अमेरिकादेखि लिएर अर्जेन्टिना र चिलीमा (४७० दक्षिण अक्षांश) सम्म बाँसको वन पाइने गरिन्छ। 

बाँसमाथि वर्षा र घामको असर त्यति धेरै नपर्ने भएकोले किसानहरूको लागि यसको खेती उपयोगी हुन्छ।

## परिचय
## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:नेपालमा पाइने वनस्पतिहरू
श्रेणी:पोथ्रा
श्रेणी:फूल फुल्ने वनस्पति
श्रेणी:निर्माण सामग्रीहरू
भक्मिलो

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
श्रेणी:फूल फुल्ने वनस्पति
श्रेणी:रूख
श्रेणी:नेपालमा पाइने वनस्पतिहरू
आरू

thumb|200px|आरुको फूल
**आरू** पहाडी भेगमा पाइने एक प्रकारको फल हो। यसको बोट ८ देखि १२ फीटसम्म अग्लो हुन्छ। यो पतझड() वर्गको वनस्पति हो। 
शिशिर याममा सबै रूखको पात झरेको बेला लटरम्मै फुल्ने यो फलले माघ महिनालाई सिँगार्दिने गर्दछ। आरू विभिन्न प्रजातिका हुन्छन् जसमध्ये कुनै जेठ महिनामा पाक्छ भने एक थरि श्रावण महिनामा खान मिल्छ। आरूको फलभित्रको दाना फुटाएमा त्यसभित्र अत्यन्तै मीठो बासनादार दिउल(बीउ) हुन्छ। झण्डै बदाम(Almond)को जस्तो स्वाद हुने आरूको बियाँ बासनाका लागि विश्वप्रसिद्ध मानिन्छ।
## चित्र दिर्घा

File:Peachblossoms3800ppx.JPG|A peach tree in blossom
File:Peach flowers.jpg|Peach blossoms
File:Pomological Watercolor POM00005183.jpg|Peach (cultivar 'Berry')&nbsp;– watercolour 1895
File:Claude Monet - Das Pfirsichglas.jpg|Claude Monet, *A jar of peaches*

श्रेणी:फलफूल
श्रेणी:नेपालमा पाइने वनस्पतिहरू
श्रेणी:चीनमा पाइने वनस्पतिहरू
सिक्किम अकादेमी

**सिक्किम अकादेमी** भारतको सिक्किम राज्यको सरकारद्वारा स्थापित प्रज्ञिक संस्था हो। यसको कार्यालय गान्तोकको सोनाम छिरिङ मार्गमा रहेको छ। यसका अध्यक्ष सानु लामा रहेका छन्। सन् १९७८-देखि नै सिक्किम अकादेमीको स्थापनाको प्रयास भए पनि सिक्किम सरकारले १९९८-मा आएर सिक्किम अकादेमीको स्थापना गऱ्यो। शुरुमा यस संस्थाको अध्यक्ष तुलसीराम कश्यप, महानन्द पौड्याल र सानु लामा लाई मनोनित गरिए पनि यसले सक्रियता देखाउन नसपछि सन् २००२, अप्रेल ११-मा सिक्किम सरकारबाट सिक्किम अकादेमी अधिसूचना जारी गरी सांस्कृतिक मामिला एवं धरोहर विभाग अन्तरगत यसको गठन भयो।

राज्यका मान्यता प्राप्त भाषा, साहित्य, कला, सङ्गीत, संस्कृति आदिको सम्बर्द्धन र संरक्षण गर्नु नै यसको मूल उद्देश्य रहेको छ। यस संस्थाले सन् २००३ देखि वार्षिक रूपमा अकादेमी जर्नल, खबर पत्रिका-को नियमित प्रकाशन गर्दै आएको छ। यसका साथै वार्षिक रूपमा चित्रकला र पुस्तक मेलाको आयोजना अनि समय-समयमा साहित्यिक, साङ्गीत, कला विषयक संगोष्ठी, सम्मेलन आदिको आयोजना यसले गरेको देखिन्छ। यसले हालसम्ममा सिक्किमका चाडपर्व जस्तै दशैं, माघे संक्रान्ति, पाङल्हाबसोल, टेण्डोङ लोरुम फात, लोसुङ आदिको वृत्तचित्र तयार गरेको छ। यसका अतिरिक्त हिमावर्त, कवि सन्धि, संगोष्ठी पत्र आदि प्रकाशित गरिसकेको छ। 

यसले औपचारिक मान्यता पाए पछि जयश्री प्रधान र सानु लामा अध्यक्ष बनिसकेका छन् भने सानु लामा र रुद्र पौड्याल सचिव, प्रवीण राई जुमेली साहित्य सचिव रहेका छन्। 
## स्रोतः
* टिस्टारङ्गीत
## बाह्य कडीहरू
* सिक्किम अकादेमी
बडहर

नेपालमा र विशेष गरी पहाडी स्थानहरूमा पाइने एक प्रकारको रूख। यो पतझड वा decidious वर्गको वनस्पति हो। यसलाई डालेघाँसको रूपमा प्रयोग गरिन्छ। यसलाइ दुधालु डालेघाँसको मानिन्छ । 

श्रेणी:नेपालमा पाइने वनस्पतिहरू
श्रेणी:फल
श्रेणी:फूल फुल्ने वनस्पति
श्रेणी:रूख
श्रेणी:डालेघाँस
पश्चिम सिक्किम साहित्य प्रकाशन

**पश्चिम सिक्किम साहित्य प्रकाशन** (Paschim Sikkim Sahitya Prakason)

२१ मे १९७५ मा भानु जयन्ती मनाउनका निम्ति गठन भएको पश्चिम सिक्किम साहित्य प्रकाशन आज पनि त्यत्तिकै सक्रिय छ। संस्थाको स्थापनापछि यसले प्रत्येक वर्ष भानु जन्यती, बुद्ध जयन्ती, सरस्वती पूजा लगायत साहित्यिक तथा सांस्कृति कार्यक्रमहरू आयोजना गर्दै आएको छ। जुलाई १९७८ मा सिक्किम सरकारबाट र १९८४ मा साहित्य अकादमी नयाँ दिल्लीबाट मान्यता ग्रहण गरेको यस संस्थाको स्थापनामा केदार गुरूङको भूमिका महत्त्वपूर्ण रहेको देखिन्छ। यस संस्थाले १९७८ देखि स्रष्टा द्वैमासिक साहित्यिक पत्रिकाको प्रकाशन शुरू गऱ्यो, जो आजसम्म निरन्तर प्रकाशन भइरहेको छ। विराट साहित्यिक गोष्ठीहरू, अभिनन्दन कार्यक्रमहरू लगायत रथ यात्रासम्म गराएर यस संस्थाले नेपाली साहित्यका महारथीहरू शिवकुमार राई, इन्द्रबहादुर राई आदिलाई सम्मान गरिसकेको छ। स्रष्टा पत्रिकामा प्रकाशित तीन सर्वोकृष्ट रचना (कथा, कविता र लेख निबन्ध) छनौट गरी प्रत्येक वर्ष यसले तीनजना साहित्यिकहरूलाई स्रष्टा पुरस्कार पनि प्रदान गर्ने कार्यक्रम गरेको छ। विशेष रूपमा स्रष्टा पत्रिकाको निरन्तरता नै यस संस्थाको मूल लक्ष्य रहेकाले नेपाली साहित्यमा यसले स्रष्टाका विभिन्न विशेषाङ्कहरू प्रस्तुत गरेको छ, जसमध्ये कथा विशेषाङ्क, सिक्किम वाङमय विशेषाङ्क, भारतीय नेपाली कथा विशेषाङ्क, डुवर्स विशेषाङ्क, पश्चिमाञ्चल विशेषाङ्क, पूर्वाञ्चल विशेषाङ्क, शहीद विशेषाङ्क, अन्तर्राष्ट्रिय कविता विशेषाङ्क, लीला लेखन विशेषाङ्क आदि यसका प्रमुख र महत्त्वपूर्ण विशेषाङ्कहरू हुन्। 

आधुनिक सिक्किममा यस संस्थाले नेपाली साहित्यको विकासमा महत्त्वपूर्ण योगदान पुऱ्याएको छ। यस संस्थाका अध्यक्षहरू यसप्रकार रहेका छन्- प्रेमलाल तिवारी, डी.पी. सिग्द्याल, एम.बी. गुरूङ, एल्डी. राई मिक्खोले, छिरिङ पाञ्जो शेर्पा, चन्द्रलाल गुरूङ र टेकनाथ तिवारी। 

गेजिङ बजारमा  भानुभक्त को शालिक स्थापना गर्न संस्था सफल बनेको छ। 
स्रोत- टिस्टारङ्गीत
इभाङ

'''''' नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्रको मेची अञ्चल, इलाम जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ५०९८ रहेको थियो जसमध्ये २४२२ पुरुष र २६७६ महिला रहेका थिए भने यहाँ १०६१ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल माङसेबुङ गाउँपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका १-५,९ नम्बर वडाहरू माङसेबुङ गाउँपालिकाको वडा नम्बर २ हो भने ६-८ वडाहरू वडा नम्बर ३ हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:इलाम जिल्लाका ठाउँहरू
आमचोक

'''''' नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्रको मेची अञ्चल, इलाम जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ४७३० रहेको थियो जसमध्ये २१८४ पुरुष र २५४६ महिला रहेका थिए भने यहाँ ९९१ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल फाकफोकथुम गाउँपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका १-४ नम्बर वडाहरू फाकफोकथुम गाउँपालिकाको वडा नम्बर १ हो भने ५-९ वडाहरू वडा नम्बर ३ हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:इलाम जिल्लाका ठाउँहरू
धुसेनी, इलाम

'''''' नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्रको मेची अञ्चल, इलाम जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ४२७२ रहेको थियो जसमध्ये २०२७ पुरुष र २२४५ महिला रहेका थिए भने यहाँ ९०८ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल देउमाई नगरपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका ३,४ नम्बर वडाहरू देउमाई नगरपालिकाको वडा नम्बर ४ हो भने १-२, ५-९ वडाहरू वडा नम्बर ५ हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:इलाम जिल्लाका ठाउँहरू
इरौँटार

'''''' नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्रको मेची अञ्चल, इलाम जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ४३३४ रहेको थियो जसमध्ये २११८ पुरुष र २२१६ महिला रहेका थिए भने यहाँ ९५६ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल रोङ गाउँपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका २,४ नम्बर वडाहरू रोङ गाउँपालिकाको वडा नम्बर ३ हो भने ३ नम्बर वडा वडा नम्बर ४ र १,५-९ वडाहरू वडा नम्बर ५ हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:इलाम जिल्लाका ठाउँहरू
कन्याम

'''''' नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्रको मेची अञ्चल, इलाम जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८ मा यहाँको जनसङ्ख्या ७२९० रहेको थियो जसमध्ये ३५९६ पुरुष र ३६९४ महिला रहेका थिए भने यहाँ १७१५ घरधुरी रहेको थियो।यो मनोरम पर्यटकीय केन्द्र समेत हो। यो इलाम जिल्लाको सूर्योदय नगरपालिकामा पर्दछ । मनोरम चियाबारी भएको यो पर्यटकीय स्थलमा आन्तरिक तथा बाह्य पर्यटकहरूको घुइँचो लाग्ने गर्दछ। यो पूर्वी नेपालको लोकप्रिय वनभोज स्थल पनि हो। झापा, मोरङ, सुनसरी लगायतका तराईका जिल्ला तथा छिमेकी देश भारतबाट समेत गर्मी छल्न ठूलो सङ्ख्यामा मानिसहरु यहाँ घुम्न र वनभोज गर्न आउँछन् । यसको क्षेत्रफल २९.७ वर्ग किलोमिटर रहेको छ।

यसको साविकका ३-६ नम्बर वडाहरू सूर्योदय नगरपालिकाको वडा नम्बर ६ हो भने ७-९ वडाहरू वडा नम्बर ७ र १-२ वडाहरू वडा नम्बर ८ हो।

पर्यटनकालागि कन्याममा वनभोज स्थल, दृष्यावलोकन, घोडचढी लगायतका सेवाहरू उपलब्ध रहेका छन्।

## दृष्यावलोकन
कन्यामबाट श्रीअन्तु, समालबुङ, पशुपतिनगरको हरियाली दृश्य देखिनुकासाथै सगरमाथा, कुम्भकर्ण जस्ता विश्वमै ख्याती प्राप्त हिमालको मनोरम दृश्य देख्न सकिन्छ ।

## वनभोज स्थल
यहाँ विभिन्न ठाँउबाट दैनिक जसो धेरै पर्यटकहरु वनभोजको मनोरन्जन लिन आउछन । त्यसका लागि वनभोज स्थलको समेत व्यवस्था रहेको छ ।

## घोडचढी
कन्याम घुम्न आउने मानिसहरूले घोडा चढेर मनोरञ्जन लिन सक्छन्। दिनहुँ आउने आन्तरिक पर्यटकले घोडा चढेर मनोरञ्जन लिन सक्छन् । कन्याममा वनभोज र शैक्षिक भ्रमणमा आउने आन्तरिक पर्यटकले घोडा चढ्ने गरेका छन् ।

## चित्र दीर्घा

चित्र:Tree at tea garden.jpg|चियाबारीमा रहेको रुख
चित्र:कन्याम, फिक्कल.JPG|कन्याम
चित्र:Kanyam heaven in earth.jpg|कन्यामको मनोरम दृश्य
चित्र:Kanyam ilam on street.jpg|कन्यामको बाटो
चित्र:School in Kanyam.jpg|कन्यामको विद्यालय
चित्र:Kanyam in Clouds.jpg|कन्याम

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:इलाम जिल्लाका ठाउँहरू
श्रेणी:पर्यटकीय स्थलहरू
चमैता

'''''' नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्रको मेची अञ्चल, इलाम जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ५८९१ रहेको थियो जसमध्ये २८३० पुरुष र ३०६१ महिला रहेका थिए भने यहाँ १२३० घरधुरी रहेको थियो। यसका साविकका (१-८) वडाहरू हाल देउमाई नगरपालिकामा पर्दछ भने (९) नम्बर वडा फाकफोकथुम गाउँपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका १-६ नम्बर वडाहरू देउमाई नगरपालिकाको वडा नम्बर १ हो भने ७-८ वडाहरू वडा नम्बर २ र ९ नम्बर वडा फाकफोकथुम गाउँपालिकाको वडा नम्बर ६ हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:इलाम जिल्लाका ठाउँहरू
जोगमाई

'''''' नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्रको मेची अञ्चल, इलाम जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ३४२२ रहेको थियो जसमध्ये १७५८ पुरुष र १६६४ महिला रहेका थिए भने यहाँ ७२६ घरधुरी रहेको थियो। यसको साविकका ८,९ वडाहरू हाल सूर्योदय नगरपालिकामा पर्दछ भने (१-७) वडाहरू माईजोगमाई गाउँपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका ८-९ नम्बर वडाहरू सूर्योदय नगरपालिकाको वडा नम्बर १ हो भने १-७ वडाहरू माईजोगमाई गाउँपालिकाको वडा नम्बर २ हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:इलाम जिल्लाका ठाउँहरू
फिक्कल बजार

**फिक्कल बजार** नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्रको मेची अञ्चल, इलाम जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ११२६४ रहेको थियो जसमध्ये ५५६८ पुरुष र ५६९८ महिला रहेका थिए भने यहाँ २६९१ घरधुरी रहेको थियो।

यसको साविकका १-२ नम्बर वडाहरू सूर्योदय नगरपालिकाको वडा नम्बर ८ हो भने ३-५ वडाहरू वडा नम्बर ९ र ६-९ वडाहरू वडा नम्बर १० हो।

फिक्कल इलाम जिल्लाको पूर्वी भेकमा अवस्थित एक व्यापारिक केन्द्र हो। यो सूर्योदय नगरपालिकामा पर्दछ। इलामको पूर्वी ब्यापारिक केन्द्र फिक्कल जिल्लाकै महत्त्वपूर्ण स्थान हो। जिल्लाका पूर्वी करिव दुई दर्जन गाउा विकास समितिका किसानले उत्पादन गरेको अलैँची, अदुवा, कुचो, दूध, मटर, सागसब्जी र अन्य नगदेबाली बिक्री गर्ने यो बजार पर्यटनका लागि पनि त्यत्तिकै महत्त्वपूर्ण छ। प्रायः गरी चिसो हावापानी भइरहने फिक्कल बजार भारतीय सीमावर्ती पशुपतिनगरबाट ११ किलोमिटरको दुरीमा पर्छ। सदरमुकामबाट करिब ४३ किमी टाढा रहेको यो बजारमा पर्यटकका लागि आवास र घुम्ने स्थानहरू पनि छन्।
  
दाजिलिङ्ग भएर नेपाल आउने भारतीय तथा तेस्रो मुलुकका पर्यटकका लागि फिक्कल आवासस्थल हो। नेपालबाट भारतको दार्जिलिङ्ग घुम्न जाने नेपालकै पश्चिमी जिल्लाका पर्यटकहरू पनि फिक्कल भएर जाने गरेका छन्। कन्याम आएका पर्यटकहरूको बस्ने ठाउा पनि फिक्कल नै हो। कन्याम पर्यटकीय भएपनि आवास सुविधा नभएको क्षेत्र हो। यहाा आउने पर्यटकहरू फिक्कलमा एक दुई–रात बस्न मन पराउाछन्। मारबाडीहरूको बसोबास रहेको यो बजारमा स्थानीय ब्यापारी पनि छन्। कपडा, भााडाकुाडा लगायतका सामग्रीको बिक्री हुने फिक्कलमा कृषिजन्य बस्तुको कारोबार नै सवैभन्दा बढी हुने गर्दछ। इलाम सदरमुकामबाट झापाको विर्तामोड, विराटनगर, धरान, काठमाडौँ, पोखरा लगायतका स्थानमा जाने सवारीका साधन फिक्कल भएरै जाने गर्दछन्। पर्यटक, ब्यापारी र यात्रु तथा सर्वसाधारणको सधैं चहलपहल भइरहने फिक्कल बजार सधै भीड भइरहने बजार हो।  विहीबार हाट लाग्ने यो बजारबाट भारतीय बजार नजीकै परेका कारण भारतीय रूपैयााको बढी कारोबार हुने गरेको छ। झापाको धुलाबारी, विर्तामोड, शनिश्चरे लगायतका बजारहरूबाट समेत हाटको दिन बिक्रीका लागि ब्यापारीहरू यहाँ आउने गर्छन्। पर्यटकहरूलाई बस्नका लागि सुविधासम्पन्न होटलहरू नभएपनि यहाँका केही राम्रा होटलहरूमा सधैं पर्यटककै चहलपहल हुने गर्छ। 

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:इलाम जिल्लाका ठाउँहरू
महमाई

'''''' नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्रको मेची अञ्चल, इलाम जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या १०४०४ रहेको थियो जसमध्ये ४८७४ पुरुष र ५५३० महिला रहेका थिए भने यहाँ २२०२ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल माई नगरपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका १-४ नम्बर वडाहरू माई नगरपालिकाको वडा नम्बर ६ हो भने ५-७ वडाहरू वडा नम्बर ७ र ८-९ वडाहरू वडा नम्बर ८ हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:इलाम जिल्लाका ठाउँहरू
श्रीअन्तु

'''''' नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्रको मेची अञ्चल, इलाम जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ४६२६ रहेको थियो जसमध्ये २२७६ पुरुष र २३५० महिला रहेका थिए भने यहाँ १०८६ घरधुरी रहेको थियो।
वर्तमान समयमा यो इलाम जिल्लाको सुदूरपूर्वी भेकमा अवस्थित सूर्योदय नगरपालिका अन्तर्गतको एक स्थान हो। अन्तुडाँडा पूर्वी नेपालको एक प्रसिद्ध पर्यटकीय क्षेत्र हो। यो समुद्री सतहबाट करिब २,३०० मिटर उचाइमा अवस्थित छ। अन्तु सुर्योदयको दृश्यावलोकनका लागि प्रसिद्ध छ। इलामको व्यवसायिक र नेपाल भारतको एक पूर्वी नाका रमणीय बजार पशुपतिनगरबाट र फिक्कलबाट एक घण्टाको पैदल दुरीमा पर्दछ। वि.सं. २०४३ मा यसलाई 'दिपेन्द्र शिखर' भनी नामाकरण गरिएको भए पनि पुरानै नाम श्री अन्तु वा अन्तु डाँडा नामबाट नै यो डाँडा प्रसिद्ध छ। देशका विभिन्न स्थानबाट महेन्द्र राजमार्ग झापा जिल्लाको चारआली हुँदै फिक्कल वा पशुपतिनगरबाट श्री अन्तु पुग्न सकिन्छ।

यो सूर्योदय नगरपालिकाको वडा नम्बर ४ हो।

## चित्र दीर्घा

File:Shree Antu12.jpg|thumb|अन्तु डाँडामा रहेको पोखरी
File:Shree Antu15.jpg|thumb|अन्तु डाँडामा रहेको चिया बगान
File:Shree Antu16.jpg|thumb|अन्तु डाँडामा रहेको चिया बगान
File:Shree Antu2.jpg|thumb|अन्तु डाँडामा रहेको चिया बगानको दृष्य
File:Shree Antu.jpg|thumb|अन्तु डाँडामा आन्तरिक प्रयटक

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:इलाम जिल्लाका ठाउँहरू
लक्ष्मीपुर, इलाम

**लक्ष्मीपुर** नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्रको मेची अञ्चल, इलाम जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ९२०३ रहेको थियो जसमध्ये ४४५५ पुरुष र ४७४८ महिला रहेका थिए भने यहाँ २०३५ घरधुरी रहेको थियो। यसका साविकका १-४,६-९ वडाहरू हाल सूर्योदय नगरपालिकामा पर्दछ भने यसको ५ नम्बर वडा हाल माई नगरपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका ५ नम्बर वडा माई नगरपालिकाको वडा नम्बर ५ हो भने ३,६,७,९ वडाहरू सूर्योदय नगरपालिकाको वडा नम्बर १३ र १,२,४,८ वडाहरू वडा नम्बर १४ हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:इलाम जिल्लाका ठाउँहरू
समालबुङ

'''''' नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्रको मेची अञ्चल, इलाम जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ४६५२ रहेको थियो जसमध्ये २३४१ पुरुष र २३११ महिला रहेका थिए भने यहाँ १०९९ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल सूर्योदय नगरपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकको ९ नम्बर वडा सूर्योदय नगरपालिकाको वडा नम्बर ४ हो भने १-८ वडाहरू वडा नम्बर ५ हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:इलाम जिल्लाका ठाउँहरू