चन्द्र कान्त शर्मा

**चन्द्र कान्त शर्मा** (२९ फाल्गुन १९९२ BS – २४ पौष २०५४ BS; १३ मार्च १९३६ – ८ जनवरी १९९८ AD), सामान्यतया **सी. के. शर्मा** भनेर चिनिन्छन्, एक नेपाली भूविज्ञानी तथा जलविज्ञानी थिए। उनी नेपालको भूगर्भ, भूजल स्रोत तथा नदी प्रणालीहरूको अनुसन्धानका लागि परिचित छन्। उनका पुस्तकहरू तथा वैज्ञानिक अध्ययनहरूले नेपालको भूगर्भ तथा प्राकृतिक स्रोतहरूको प्रारम्भिक व्यवस्थित दस्तावेजीकरणमा महत्वपूर्ण योगदान दिए।

## प्रारम्भिक जीवन तथा शिक्षा 
शर्मा २९ फाल्गुन १९९२ BS (१३ मार्च १९३६ AD) मा नेपालमा जन्मिएका थिए। उनले भारतको धनबादस्थित **इन्डियन स्कूल अफ माइन्स, धनबाद** मा खानी इन्जिनियरिङ अध्ययन गरे। पछि उनले **अलीगढ मुस्लिम युनिभर्सिटी** बाट एम.एस्सी. तथा पीएचडी पूरा गरे, जसमा भूगर्भ तथा पृथ्वी विज्ञानमा विशेषज्ञता प्राप्त गरे।

## व्यावसायिक जीवन 
शर्मा १९५९ मा नेपाल सरकारको खानी तथा भूगर्भ विभागमा भूविज्ञानीको रूपमा कार्य शुरू गरे र १९६९ सम्म त्यहाँ कार्यरत रहे। त्यसपछि सिँचाइ विभागमा प्रवेश गरी १९६९ देखि १९८० सम्म भूजल बोर्डका प्रमुख तथा प्रमुख भूविज्ञानीको रूपमा काम गरे। यस अवधिमा तराई क्षेत्रमा भूजल अन्वेषण तथा सिँचाइ विकास परियोजनाहरू (जस्तै ट्युबवेल कार्यक्रमहरू) मा सक्रिय संलग्नता जनाए।

१९८१ मा उनी जल तथा ऊर्जा आयोग सचिवालय (WECS) मा प्रवेश गरे। १९८१–१९८८ सम्म निर्देशक तथा १९८८ देखि १९९२ सम्म कार्यकारी सचिवको रूपमा सेवानिवृत्त भए। उनी त्रिभुवन विश्वविद्यालयको केन्द्रीय भूगर्भ विभागमा भ्रमण प्राध्यापक थिए तथा रोयल नेपाल विज्ञान तथा प्रविधि प्रज्ञा प्रतिष्ठान (RONAST, हाल नेपाल विज्ञान तथा प्रविधि प्रज्ञा प्रतिष्ठान - NAST) को प्राज्ञ (Academician) निर्वाचित भएका थिए।

## वैज्ञानिक योगदान 
शर्मा नेपालका प्रारम्भिक वैज्ञानिकहरू मध्ये एक थिए जसले देशको भौगोलिक संरचना, भूजल स्रोत तथा प्राकृतिक स्रोतहरूको व्यवस्थित दस्तावेजीकरण गरे। उनको अनुसन्धान हिमाली भूगर्भ, खनिज स्रोत, भूजल एक्विफर, नदी प्रणाली, भूस्खलन तथा वातावरणीय क्षयमा केन्द्रित थियो। उनका अध्ययनहरूले नेपालको भूगर्भ तथा प्राकृतिक प्रकोपहरूबारे आधारभूत जानकारी प्रदान गरे र तराई क्षेत्रको भूजल प्रणालीको समझमा योगदान दिए।

## प्रकाशनहरू 
शर्माले भूगर्भ तथा जल स्रोतसम्बन्धी धेरै पुस्तक तथा प्राविधिक पत्रहरू लेखेका थिए। यी सबै अंग्रेजी भाषामा प्रकाशित छन् तर यहाँ अंग्रेजी शीर्षकहरूलाई देवनागरीमा ट्रान्सलिटरेशन गरिएको छ। केही प्रमुख प्रकाशनहरू:
* *जियोलोजी अफ नेपाल* (१९७३)
* *ग्राउन्ड वाटर रिसोर्सेस अफ नेपाल* (१९७४)
* *न्याचुरल रिसोर्सेस अफ पोखरा भ्याली* (१९७५)
* *ल्याण्डस्लाइड्स एन्ड सइल इरोजन इन नेपाल* (१९७६)
* *रिभर सिस्टम्स अफ नेपाल* (१९७७)
* *न्याचुरल रिसोर्सेस अफ नेपाल* (१९७८)
* *नेपाल एन्ड नेपालीज* (१९७९)
* *वाटर एन्ड इनर्जी रिसोर्सेस अफ हिमालयन ब्लक* (१९८४)
* *न्याचुरल ह्याजर्ड्स एन्ड म्यान-मेड इम्प्याक्ट्स इन नेपाल हिमालयास* (१९८८)
* *जियोलोजी अफ नेपाल हिमालय एन्ड एडजेसन्ट कन्ट्रीज* (१९९०)
* *इन्जिनियरिङ च्यालेन्जेस इन नेपाल हिमालयास* (१९९१)
* *फ्रियाटिक (शेलो) एक्विफर्स अफ नेपाल* (१९९५)
* *मिनरल रिसोर्सेस अफ नेपाल* (१९९५)
* *सम सिम्प्टम्स अफ इन्भाइरोन्मेन्टल डिग्रेडेसन इन नेपाल* (१९९५)
* *ए ट्रीटाइज अन वाटर रिसोर्सेस अफ नेपाल* (१९९७)

यी कार्यहरू नेपालको भूगर्भ तथा जलविज्ञान अध्ययन गर्ने विद्यार्थी तथा अनुसन्धानकर्ताहरूका लागि महत्वपूर्ण सन्दर्भ सामग्री बनेका छन्। उनले नेपाल भूगर्भ समाजको जर्नलमा पनि प्राविधिक लेखहरू प्रकाशित गरेका थिए।

## पुरस्कार तथा सम्मान 
शर्माले आफ्नो शैक्षिक तथा वैज्ञानिक योगदानका लागि विभिन्न राष्ट्रिय सम्मान प्राप्त गरे:
* महेन्द्र विद्या भूषण (१९६२)
* गोरखा दक्षिण बहु (प्रथम श्रेणी) (१९७८)

## विरासत 
शर्माको कार्यले नेपालको भूगर्भ, भूजल स्रोत तथा प्राकृतिक प्रकोपहरूको वैज्ञानिक समझमा दीर्घकालीन योगदान दियो। उनका प्रकाशनहरू हिमाली भूगर्भ तथा नेपालको जल स्रोत व्यवस्थापन सम्बन्धी आधुनिक अनुसन्धानमा अझै उद्धृत हुन्छन्।

## बाह्य कडीहरू 
* नेपाल भूगर्भ समाज (आधिकारिक साइट; शर्माले यसको जर्नलमा प्रकाशन गरेका थिए)
* "Geotectonics of the Kathmandu Block" द्वारा सी.के. शर्मा, *नेपाल भूगर्भ समाजको जर्नल*, १९८१
* अन्तर्राष्ट्रिय एकीकृत पर्वतीय विकास केन्द्र (ICIMOD) – WECS को कार्यकारी निर्देशकको रूपमा उल्लेख तथा हिमाली हिमनदी तथा जल स्रोतमा कार्य उद्धृत
* नेपाल विज्ञान तथा प्रविधि प्रज्ञा प्रतिष्ठान (NAST) (प्राज्ञ निर्वाचित)
* NAST पुस्तकालयमा सूचीकृत सी.के. शर्मा प्रकाशनहरू

श्रेणी:नेपाली भूविज्ञानीहरू
श्रेणी:नेपाली जलविज्ञानीहरू
श्रेणी:१९३६ जन्मिएका
श्रेणी:१९९८ मृत्यु भएका