सापाहार उपजिल्ला

**सापाहार**   बङ्गलादेशको उत्तरी भागमा पर्ने जिल्ला नउगाँ जिल्लाको एक उपजिल्ला हो। यो उपजिल्ला राजशाही विभागमा अन्तर्गत पर्दछ।

## भूगोल 
सापाहार बङ्गलादेशको उत्तरी भागमा पर्छ भने यो उपजिल्ला २५°०१' देखि २५°१३' उत्तर अक्षांश र ८८°२६' देखि ८८°३८' पूर्वी देशान्तरणमा अवस्थित छ। सापाहार उपजिल्लाले बङ्गलादेशको कुल क्षेत्रफल मध्ये २४४.४९ वर्ग किलोमिटर ओगटेको। यस उपजिल्लालाई भारतको पश्चिम बङ्गाल राज्यले उत्तर, पोरशा उपजिल्लाले दक्षिण, पत्नीतला उपजिल्लाले पूर्व र भारतको पश्चिम बङ्गाल राज्यले पश्चिमबाट घेरेको छ। पुनर्भाबा नदि यस उपजिल्लाको प्रमुख नदि हो।

## इतिहास 
बङ्गलादेश मुक्ति अभियान सन् १९७१ अप्रिल ४ का दिनबाट देश व्यापी रूपमा शुरू भएको थियो भने तात्कालिक समयमा सापाहार क्षेत्र नम्बर ७ मा पर्थ्यो। अगष्ट १४ का दिन बङ्गलादेशको स्वतन्त्रका लागि लडिरहेका लडाकुहरूले पाकिस्तानी सेना सवार एक सवारीसाधनमा अचानक आक्रमण गर्दा ५ पाकिस्तानी सेनाको मृत्यु भएको थियो जसको फलस्वरूप पाकिस्तानी सेनाले हापनिया र वरिपरिका गाउँहरूका सर्वसाधारणहरूको सामूहिक हत्यम गरेका थिए भने थुप्रै घरटहराहरूमा आगजनी समेत गरेका थिए। पाकिस्तानी सेनाले पछि सापाहार मोहिला क्याम्पस र हातीडाङ्गा र अहई सङ्घ परिषद्का मानिसहरूको सामूहिक हत्यम गरेका थिए।

## जनशाङ्खिकि 
बङ्गलादेश राष्ट्रिय जनगणना अनुसार यस उपजिल्लाको कुल जनसङ्ख्या १४३८५३ रहेको  छ जसमध्ये पुरुषको जनसङ्ख्या ७३९७४ छ भने महिलाको जनसङ्ख्या ६९८७९ रहेको छ। धर्मका आधारमा यस जिल्लामा इस्लाम धर्मवलम्बीको जनसङ्ख्या १३३८९३  छ भने हिन्दु धर्मवलम्बीको जनसङ्ख्या ६७९६ रहेको छ। त्यस्तै गरी बौद्ध धर्मवलम्बीको जनसङ्ख्या १००७, इसाई धर्मवलम्बीको जनसङ्ख्या ३१ र अन्य धर्मका मानिसहरूको जनसङ्ख्या २१२६ रहेको छ। यस उपजिल्लामा सन्थल, उराँव र महाली जनजातिका मानिस बसोबास गर्छन्। यस उपजिल्लामा २२५ मस्जिद, २३ हिन्दु मन्दिर १ गिर्जाघरहरू रहेका छन्। तेलीना मस्जिद, अलिनगर जामे मस्जिद आदि यस उपजिल्लाका प्रमुख धार्मिक स्थलहरू हुन्।

## अर्थतन्त्र 
यस उपजिल्लाको अर्थतन्त्र मुख्यतया कृषिमा आधारित छ। यस उपजिल्लामा धान, गहुँ, आलु, प्याज, लसुन, तोरी आदि अन्न बालीहरू उत्पादन गरिन्छ। यस उपजिल्लामा मुख्यतया आँप, केरा, कटहर, मेवा र खरबुजा आदि उत्पादन हुँदै आएको छ। यस उपजिल्लामा  धान कुटानी केन्द्र, तेल उद्योग, बिस्कुट कारखाना, इट्टा उद्योग, बिँडी कारखाना, फलाम उद्योग तथा अन्य उद्योग कलकारखानाहरू पनि सञ्चालनमा रहेका छन्। यस उपजिल्लाले धान, गहुँ, तोरी, खरबुजा तथा मौसमी तरकारी तथा अन्य फलफूलहरू निर्यात गर्दै आएको छ। यस उपजिल्लामा लोपोन्मुख रहेका आलसको तेल र तिल पनि निम्न मात्रमा उत्पादन गरिन्छ। यस उपजिल्लामा २६ हाटबजार तथा मेलाहरू सञ्चालन रहेका छन्। यस उपजिल्लामा लोपोन्मुख ठेला, गोरू गाडा र रथहरू सामान ओसारपसार तथा यातायातका साधन बन्द‌ै आएका छन्। यस उपजिल्लामा ११ माछापालन केन्द्र, ८ दुग्ध सङ्कलन केन्द्र तथा ३२ कुखुरापालन केन्द्रहरू रहेका छन्।

यस उपजिल्लाको मुख्य आय श्रोतको बाटो भनेको कृषि र खेती हो जसमा जिल्लाकै ७९.०३% मानिसहरू संलग्न छन्। यस जिल्लाका मानिसहरू अन्य जस्तै २.२३% मजदुरी, वाणिज्यमा ७.४६%, सञ्चार र यातायातमा १.३२%, निर्माण क्षेत्रमा ०.३७%, सुविधा ३.७६%, धार्मिक सेवा ०.१०%, वैदेशिक रोजगारी ०.०७% र अन्य ५.६६% रहेका छन्।

## प्रशासन 
प्रशासकीय सापाहार थानाको स्थापना सन् १९७९ भएको थियो भने सन् १९८५ मार्च १ का दिन यसलाई उपजिल्लामा परिणत गरिएको थियोे। सापाहार उपजिल्ला सापाहार नगरपालिका सहित ६ सङ्घ परिषदमा विभाजन गरिएको छ जुन यस प्रकार छन्; अहई सङ्घ परिषद्, गोअला सङ्घ परिषद्, पथरी सङ्घ परिषद्, सापाहार सङ्घ परिषद्, साहिरान्ती सङ्घ परिषद् र लितना सङ्घ परिषद्। हाल सापहार उपजिल्लामा ६ सङ्घ परिषद्, १५२ मौजा/महल्ला र २२८ गाउँहरू रहेका छन्।

## शिक्षा 
यस उपजिल्लाको कुल साक्षरता दर ४०.४% रहेको छ जसमध्ये पुरुषको साक्षरता ४३.६% छ भने महिलाको साक्षरता दर ३७% रहेको छ। यस उपजिल्लामा ६ क्याम्पस, ३८ माध्यमिक विद्यालय, ११४ प्राथमिक विद्यालय, ३ बाल उद्दान केन्द्र, १ कम्प्युटर शिक्षण संस्था, ५१ मदरसाहरू रहेका छन्। यस उपजिल्लाका केही उत्कृष्ट शिक्षण संस्थाहरू यस प्रकार छन्; सापाहार सरकारी डिग्री क्याम्पस (सन् १९७३), सापाहार मोहिला क्याम्पस (सन् १९९५), कता पाडा एमएल उच्च विद्यालय (सन् १९२९), तघडिया उच्च विद्यालय (सन् १९५८), टिलना उच्च माध्यमिक विद्यालय (सन् १९५८), सापाहार पाइलट उच्च विद्यालय (सन् १९६२), मिलापाडा उच्च विद्यालय (सन् १९६४), कोचिकुरुलिया उच्च विद्यालय (सन् १९६४), चलक गोपाल उच्च विद्यालय (सन् १९६४), सापाहार सरकारी कन्या उच्च माध्यमिक विद्यालय (सन् १९७३), पथरिया फजिल मदरसा (सन् १९६१) आदि।

## सन्दर्भ सामग्री 
## बाह्य कडीहरू 
श्रेणी:बङ्गलादेशका उपजिल्लाहरू