प्रतिरक्षण (चिकित्सा)

**प्रतिरक्षा ** एक जैविक प्रक्रिया हो जुन सङ्क्रमण,बीमारी या अन्य अवांछित जैविक हमलावरोंको लागि पर्याप्त जैविक रोग प्रतिरोध हुने स्थितिको वर्णन गर्छ| रोगक्षमता दुईटै विशिष्ट र  गैर विशिष्ट घटकहरूलाई  शामिल गर्छ| गैर विशिष्ट घटक प्रतिजनी विशिष्टताको बावजूद व्यापक श्रेणीको रोगजनकोंको लागि बाधाहरु या eliminatorsको रूपमा कार्य गर्छन्| प्रतिरक्षा प्रणालीको अन्य घटक खुदको हरेक बीमारीको अनुकूल बना लिन्छन् र  रोगजन विशिष्ट रोगक्षमताको उत्पन्न गर्छन्|

**अनुकूली उन्मुक्ति** अक्सर दुई प्रमुख प्रकारहरूमा विभाजित गरिन्छ जुन उन्मुक्तिको प्रारंभमा निर्भर गर्छ| **स्वाभाविक रूप सँग अर्जित प्रतिरक्षा** रोग पैदा गर्ने वाला एजेंटको साथ संपर्कको माध्यमबाट हुन्छ जब संपर्क जानिजानि भएको थिएन, जबकि **कृत्रिम अर्जित रोगक्षमता ** टीकाकरण जस्तै जानिजानि गरिएको माध्यमसँग नै विकसित गर्छ| दुईटै स्वाभाविक रूपसँग र  कृत्रिम अर्जित रोगक्षमता, के उन्मुक्ति मेजबानमा प्रेरित हो या निष्क्रिय रूपसँग एक प्रतिरक्षा पाहुनासँग स्थानांतरित गरिएको छ, यस आधारमा बांटे जान सकिन्छ| **निष्क्रिय उन्मुक्ति** प्रतिरक्षी (एंटीबडी)को स्थानांतरण या रोगक्षम पोषदको क्रियात्मक टी कोशिकाहरूसँग अर्जित गरिन्छ जुन कम समयको लागि जीवित रहन्छन् - साधारण तरिकामा कुनै महिना - जबकि **सक्रिय रोगक्षमता** प्रतिजनद्वारा पोषदमा नै प्रेरित है, र  धेरै लामो समय सम्म रहन्छ, कहिलेकाँही जीवन भर| तल दिइएको चित्र उन्मुक्तिको विभाजनको सार है|

 

 

 
अनुकूली उन्मुक्तिको उपखण्ड शामिल कोशिकाओंको द्वारा विभाजित गरिन्छ, humoral प्रतिरक्षारोगक्षमताको पहलू हो जुन secreted प्रतिपक्षिहरूसँग मध्यस्थ है, जबकि कोशीय रोगक्षमता द्वारा प्रदानको सुरक्षामें टी lymphocytes अकेले शामिल हुन्छन्| Humoral उन्मुक्ति तब सक्रिय हुन्छ जब जीव आफ्नो एंटीबडी उत्पन्न गर्छ, र  निष्क्रिय जब एंटीबडी व्यक्तिहरु को बीच स्थानांतरित गर्छन्| इसी प्रकार, संगलद्वारा मध्यस्थ रोगक्षमता तब सक्रिय हुन्छ जब जीवोंको आफ्नो टी कोशिकाहरु उत्तेजित हुन्छं, र  निष्क्रिय हुन्छ जब टी कोशिकाहरु कुनै अन्य जीवसँग आउछन्|

 

## उन्मुक्तिको सिद्धांतको इतिहास
रोगक्षमताको अवधारणाले मानव जातिको हजारों वर्षों सम्म हैरान गरे है| प्रागैतिहासिक दृष्टिसँग यो माना जान्थ्यो कि रोग अलौकिक शक्तिहरु  द्वारा हुन्छ र  बीमारी एक प्रकारको theurgic  सजाय हो जुन बुरे कर्मों र  बुरे विचारैको कारण मिलती है, जब देवताहरु या हमारे दुश्मनोंको द्वारा हमारी आत्माको दौरा गरिन्छ| हिप्पोक्रेट्सको निर्धारित समयको बीच र  १९ वीं शताब्दी मा, जब वैज्ञानिक पद्धतिको नींव रखी थी, रोगोंको लागि चार humorsमा परिवर्तन या असंतुलनको जिम्मेदार ठहराया जान्थ्यो (खून, कफ,पीला पित्त,काला पित्त)|  र  यस समयको समयमा भाप सिद्धांतलोकप्रिय था, जुन कहता था कि हैजा या काले प्लेगजैसे रोग भापको कारण आयोजित हुन्छन्(हानिकारक रूपको बुरी हवा). शब्द "इम्मुनेस",महाकाव्य कविता Pharsaliaमा पनि पाया जान्छ जुन ६० ई.पूको आसपास माक्र्स Annaeus Lucanus कवि द्वारा एक उत्तरी अफ्रीकीको जनजातिको सांपको जहरको लागि प्रतिरोधको वर्णन करते भए लिखी गई थी|)मा है, जिसे इस्लामी चिकित्सक अल रजीले ९ वीं सदीमा लिखा था| . यस प्रकरणमा अल रजी चेचक र  खसरेको नैदानिक प्रदर्शन गर्छन् र  सङ्केत देते हुन्  कि यिनी विशिष्ट एगेंतोंको अनावरण स्थायी रोगक्षमता प्रदान गर्छ|(हालांकि त्यो यस शब्दको प्रयोग हैन करते)  सांपको जहरको लागि सक्रिय रोगक्षमताको प्रेरित गर्नेको लागि उन्होंने एक विधि कि सिफारिशको जुन आधुनिक toxoid serum चिकित्सा जैसा है, जिसमें उन पशुओंको रक्त पिया जान्छ जुन विषैले सांपहरूलाई  खाता थे|

१८८८मा Emile रक्स र  Alexandre Yersinले डिप्थेरिया,विषको अलग किया, र  १८९०मा Behring र  Kitasatoको द्वारा डिप्थीरिया र  धनुस्तंभको लागि आधारित प्रतिरक्षाको खोज पछि , त्यो विषनाशक आधुनिक चिकित्सीय प्रतिरक्षा विज्ञानको प्रमुख सफलता बन गई| 

निष्क्रिय रोगक्षमता तत्काल सुरक्षा प्रदान गर्छ, तर शरीर स्मृतिको विकास गर्दैन इसलागि विरामी जुन बादमा एकसँग रोगजनसँग सङ्क्रमण होनेको खतरा हुन्छ |

### स्वाभाविक रूपसँग निष्क्रिय रोगक्षमताको अधिग्रहण
मातृ निष्क्रिय रोगक्षमता एक प्रकारको स्वाभाविक अर्जित निष्क्रिय उन्मुक्ति हो , र  एंटीबडी मध्यस्थ प्रतिरक्षाको सूचित गर्छ जुन गर्भावस्थाको समय गर्भको माँ द्वारा अवगत गरिन्छ| माँसँग सम्बंधित एंटीबडी (MatAb) अपरासँग भ्रूणमा placental कोशिकाओंमा स्थित FcRn रिसेप्टरको माध्यमसँग पारित गरिन्छ| यो सगर्भताको तीसरे महिनाको आसपास हुन्छ  IgG नै केवल एंटीबडी isotype हो जुन प्लेसेंटाको माध्यमसँग पारित सकउछ|  यहधेरै प्रकारको तीव्र सङ्क्रमण र  विषाक्तताको इलाजमा पनि प्रयोग हुन्छ | बादमा टीकाकरणको अभ्यासको युद्धको फैलनेसँग वृद्धि हुई|

पारंपरिक सुइहरूको ये चार प्रकार हुन्छन् :

* निष्क्रिय सुइहरु सूक्ष्म जीवोंसँग बनते हुन्  जुन रसायनों र  / या गर्मीसँग मारे गए हुन्  र  अब संक्रामक हैन रहे | फ्लू,हैजा,बूबोनिक प्लेग र  हैपेटाइटिस ऐको बिरुद्धसुइहरु यसको उदाहरणछन्  | यस प्रकारको जयादातर टीकहरूमा बूस्टर शटको आवश्यकता हुन्छ|

* जीवित, क्षीण भए सुइहरु सूक्ष्म जीवोंसँग उत्पन्न हुन्छन्, जुन यस्तो स्तिथियहरूमा विकसित हुन्  जिसमें उनकी रोग प्रेरित गर्नेको क्षमता निष्क्रिय हुन्छ| ये प्रतिक्रियाहरु अधिक टिकाऊ हुन्छं र  साधारण तरिका यिनलाई  बूस्टर शट्सको आवश्यकता हुदैन| पहेलो ज्वरो,खसरा,रूबेला, र  कण्ठमालाको रोग यसको उदाहरणहरूमा शापाइन्छन््  |

* Toxoid सूक्ष्म जीवोंको निष्क्रिय विषाक्त यौगिक हुन्  जुन यिनी अवस्थाहरूमा जहाँ ये (बजाय खुद सूक्ष्म जीव के) बीमारी पैदा गर्छन्, सूक्ष्म जीवको विषसँग मुतभेडसँग पहले प्रयोग हुन्छन्| toxoid-आधारित टीकोंको उदाहरण डिप्थीरिया र  टेटनसको शामिल गर्छन्|

* सबयूनिट-टीके रोगजनक जीवोंको छोटे टुकडोंसँग बनतीछन्  | एक विशिष्ट उदाहरण हेपेटाइटिस बीवायरसको विरुद्ध सबयूनिट टीका है|

ज्यादातर सुइहरु छालाको तल इंजेक्शनद्वारा दिइन्छ जुन पेटको माध्यमसँग चिस्थायीता अवशोषित हुदैनन्| लाईव र  क्षीण गरिएको पोलियो र  कुनै टाइफाइड र  हैजा के सुइहरु आंत्रसँग सम्बंधित प्रतिरक्षाको उत्पादनको लागि मौखिक रूपसँग दिइन्छ|

## यिनलाई  पनि हेर्नुहोस
*एन्टीसीरम(Antiserum)

*एन्टीवेनीन(Antivenin)
*हास्कीनस(Hoskins) प्रभाव
*प्रतिरक्षा विज्ञान
*टीका

## सन्दर्भ 
श्रेणी:प्रतिरक्षा प्रणाली
श्रेणी:प्रतिरक्षा विज्ञान