गोपी

**गोपी** वा **गोपिका** शब्दले हिन्दु धर्ममा भारतको ब्रज क्षेत्रका गोपिनी वा गोठाल्नीहरूको समूहलाई बुझाउँछ। उनीहरूलाई हिन्दु धर्मावलम्बीहरूले कृष्णका प्रेमीका र भक्तका रूपमा मान्दछन्। *भागवत पुराण* र अन्य पौराणिक साहित्यहरूमा वर्णन गरिएअनुसार, कृष्णप्रतिको उनीहरूको नि:स्वार्थ प्रेम र भक्तिका लागि उनीहरू पूजनीय छन्। गोपिनीहरूलाई प्रायः कृष्णकी मुख्य रानी राधाकै विस्तार मानिन्छ। गोपिनीहरूको कृष्णसँगको रासलीलाले विभिन्न परम्परागत प्रदर्शन कला र साहित्यहरूलाई प्रेरित गरेको छ।

भारतीय मूलको पुरुष नामको रूपमा प्रयोग गरिँदा **गोपी** नाम **गोपाल कृष्ण**को सङ्क्षिप्त रूप हो जसको शाब्दिक अर्थ "गौ-पालक कृष्ण" वा "गोठाला कृष्ण" भन्ने हुन्छ। यो नाम परम्परागत रूपमा दुवै लिङ्गका लागि प्रयोग गरिए तापनि भारतीय प्रवासी र समुदायहरूमा यो प्रायः पुरुष नामको रूपमा बढी प्रचलित छ।

भारतीय दार्शनिक जीव गोस्वामीका अनुसार, गोपिनीहरूलाई कृष्णको आन्तरिक आध्यात्मिक शक्तिका शाश्वत प्रेमीका र अभिव्यक्तिका रूपमा मानिन्छ। गोपिनीहरूमध्ये राधा मुख्य गोपी हुन् र उनी कृष्णको आनन्द शक्ति *ह्लादिनी*को मूर्तरूप हुन्। उनले *महाभाव* वा कृष्णप्रतिको सर्वोच्च प्रेमको अवस्था प्रकट गर्दछिन् र धेरै धार्मिक परम्पराहरूमा उनलाई विशेष उच्च सम्मान र महत्त्वको स्थान दिइएको छ।

## व्युत्पत्ति 
**गोपी** संस्कृत शब्द 'गोप' बाट उत्पत्ति भएको शब्द हो। हिन्दु धर्ममा, विशेषगरी ब्रज क्षेत्रका गोपिनी वा ग्वालिनीहरूलाई बुझाउन *गोपिका* वा *गोपी* शब्दको प्रयोग गरिन्छ। बहुवचनमा 'गोपीहरू' भन्नाले कृष्णप्रति अनन्य भक्ति भाव राख्ने गोपिनीहरूको समूहलाई बुझाउँछ। जब यस शब्दलाई एकवचन ("गोपी") को रूपमा प्रयोग गरिन्छ तब यसले सामान्यतया राधालाई बुझाउँछ जो कृष्णकी सबैभन्दा प्रिय गोपी हुन्।

## प्रमुख गोपीहरू 
वृन्दावनका प्रमुख *गोपी*हरूको कुल सङ्ख्या १०८ छ। उनीहरू राधाकृष्णसँग शाश्वत र घनिष्ट मित्रताको सम्बन्ध राख्दछन्। दिव्य दम्पती (राधा-कृष्ण) प्रति उनीहरूले राख्ने प्रेमको तुलना कसैसँग हुन सक्दैन र कोही पनि त्यसभन्दा माथि छैन। यी १०८ गोपीहरूमध्ये, प्रमुख आठ गोपीहरूलाई राधारानी पछिको कृष्णको सर्वोच्च भक्त मानिन्छ जहाँ राधारानीलाई गोपीहरूको मुख्य मानिन्छ। प्रमुख गोपीहरूको नाम यस प्रकार छ:

*राधा (प्रमुख गोपिनी, कृष्णकी प्रिय)
*ललिता
*विशाखा
*चम्पकलता
*चित्रा
*तुङ्गविद्या
*इन्दुलेखा
*रङ्गदेवी
*सुदेवी

यी सबै आठ प्रमुख गोपीहरूलाई सामूहिक रूपमा राधा र कृष्णका **अष्टसखी** भनिन्छ।

## निस्वार्थ प्रेम 
]]

हिन्दु वैष्णव धर्मशास्त्रका अनुसार, गोपिनीहरूसँग सम्बन्धित कथाहरूलाई *शुद्ध-भक्ति* को उदाहरण मानिन्छ जसलाई 'भगवान (कृष्ण) प्रतिको निसर्त प्रेमको सर्वोच्च रूप' भनी वर्णन गरिएको छ। उनीहरूको सहज र अटल भक्तिको बारेमा भागवत पुराणका पछिल्ला अध्यायहरूमा, कृष्णका वृन्दावनका लीलाहरू र ऋषि उद्धवका कथाहरूमा विस्तृत रूपमा वर्णन गरिएको छ।

वैष्णव परम्पराहरूका लागि, कृष्णप्रतिको गोपिनीहरूको प्रेम र भक्तिको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण प्रतिनिधित्व भागवत पुराण (१०.२९-३३) को एक कथा हो जसलाई *रासलीला पञ्चाध्यायी* भनिन्छ। रासलीलाको अर्थ "रास नृत्यको कथाका पाँच अध्यायहरू" भन्ने हुन्छ। यस कथामा गोपिनीहरूले व्यक्त गरेको *भक्ति* लाई चैतन्य परम्पराले भक्तिको सर्वोच्च रूपको उदाहरण मान्दछ। कथामा, कृष्णको बाँसुरीको धुनले गोपिनीहरूको ध्यान आकर्षित गर्दछ जसले गर्दा उनीहरूले कृष्णको भक्तिमा रमाउनका लागि आफ्ना परिवार र घरहरू छाडेका हुन्छन्।

## चित्रदीर्घा 

File:The Gopis Plead with Krishna to Return Their Clothing Folio from a Bhagavata Purana (Ancient Stories of Lord Vishnu) series. 1610 Metmuseum.jpg|कृष्णले गोपिनीहरूको लुगा चोरेको १६१० को चित्र
File:Bodleian Library Indian paintings MS. Douce Or. a.3 fol31r.jpg|कृष्ण र गोपिनीहरू, १८औँ शताब्दीको जलरङ्ग चित्र, बोडलियन पुस्तकालय
File:India, Rajasthan, Jaipur, 19th century - Krishna and Gopis - 1946.359 - Cleveland Museum of Art.tif|कृष्ण र गोपिनीहरूलाई चित्रण गर्ने १९औँ शताब्दीको राजस्थान शैलीको चित्र
File:Radha and Krishna by DHURANDHAR MV.jpg|गोपिनी राधा र गोपाल कृष्ण, १९१५ को एक चित्र
File:Krishna dances in the Raslila with the Gopis.jpg|कृष्णको रासलीला, राधा र गोपिनीहरूका साथमा
File:Gopi Talab Dwarka during Dwaraka DWARASPDB 2015 (19).jpg|द्वारकामा गोपिनीहरूका लागि समर्पित गोपी ताल

## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
श्रेणी:कृष्णका पत्नीहरू
श्रेणी:हिन्दु देवीहरू