open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
तित्रा

**तित्रा** *फासिएनिडा* परिवारमा पर्ने चराको एक प्रजाति हो । छिरबिरे रातो रङको यो चरा सानो हुन्छ। तित्राको मुखै वैरी भन्ने उखान प्रसिद्ध छ। यसको बोली 'तीनतारा चित्रिक' जस्तो सुनिन्छ। यसले १ पटक मा २४ वटासम्म फुल पार्छ । यसले खरमा मात्र गुँड बनाउँछ ।

## यो पनि हेर्नुहोस्
## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाहिरी कडीहरू
श्रेणी:नेपालमा पाइने चराहरू
चील

**चिल ** एक किसिमको मांसाहारी चरा हो। यसले सानासाना जनावरहरूको शिकार गर्ने गर्दछ।

## बाह्य कडीहरू
श्रेणी:नेपालमा पाइने चराहरू
बाज

**बाज** एक किसिमको शिकारी चरो हो। यसले सानासाना जनावरहरू तथा पंक्षीहरूको शिकार गर्ने गर्दछ।

श्रेणी:नेपालमा पाइने चराहरू
गिद्ध

सामान्यतया गिद्धलाई हिंसक, फोहोरी र घिनलाग्दो चराको रूपमा हेर्ने गरिन्छ। तर सिनोमा गिद्ध लुछाचुँडी गरिरहेको गिद्धको चर्तिकला, आकासमा कावा खाँदै उडिरहेका बथान र पर्यावरणिय महत्त्वलाई हेर्यौभने त्यस्तो कदापि लाग्दैन। शिकारी चरा भएपनि गिद्ध आफैले शिकार नगरी केवल मरेका जनावरका मासु अर्थात सिनो मात्र खान्छन त्यसैले गिद्धहरु कसिमा अहिंसाका पुजारी हुन्। सिनो खाई हाम्रो वातावरण प्रदुषित, दुर्गन्धित र रोगमुक्त बनाउन मद्दत गर्ने गिद्धलाई 'प्रकृतिको कुचिकार' भनिन्छ पर्यावरणिय चक्र सनातन, खाद्यसृङ्खलाको सन्तुलन र गतिशीलताको संवाहक पनि हो। सिनोको कुशलतापुर्वक छोटो समयमै दोहन गर्ने गिद्धको अभावमा सिनोमा भुस्याहा कुकुर, स्याल, मुसा र जिल्लाको संख्यामा बृद्धि हुन्छ। फलस्वरुप मानिसमा रेलिजन, प्लेन, हैजा , आउँ, झाडापखाला र पशुचौपायाहरूमा एन्थ्रेक्स, ब्रुसेलोसिस् र क्षयरोग जस्ता रोगहरूको संक्रमणले महामारीको रूप लिनसक्छ। एक अध्ययन अनुसार एउटा गिद्धले करीब ११ हजार अमेरिकी डलर बराबर सिनो सफाइमा योगदान पुर्याउँछ। गिद्ध पर्यावरणीय चक्र र सनातन खाद्धसृङ्खला सन्तुलन र गतिशीलताको संवाहकका साथै पारिस्थितिकीय स्वस्थताको सूचक पनि हो। धार्मिक र सांस्कृतिक आस्थासँग पनि जोडिने गिद्धलाई शनि देवताको वाहनको रूपमा पुजिन्छ। रामायणमा  रावणले सीतालाई हरण गरी लङ्का लैजाँदा सीतालाई जोगाउँन गिद्ध अन्तिम श्वास रहुन्जेल लडेको उल्लेख छ। नेपालमा माथिल्लो हिमाली क्षेत्रमा बस्ने तिब्बतीय मूलका लामा समुदाय मृत आफन्तको शव गिद्धलाई सुनाउँछन् र गिद्धलाई मृतकको आत्मालाई स्वर्ग पुर्याउने दूतका रूपमा पुज्ने गर्छन्। विश्वमा २३ प्रजाति र नेपाल लगायत दक्षिण एसियामा ९ प्रजातिका गिद्धहरु पाइन्छन्।

‍‍

## गिद्ध प्रजनन् केन्द्र
नेपाल पन्छी सघं,प्राकृतिक संरक्षण कोष, चिनारीको प्राविधिक पक्ष र दातृ निकायको सहयोगमा सन्चालित गिद्ध प्रजनन केन्द्र चितवनको कसरा स्थापित छ। दुर्लभ भएको गिद्ध रक्षाका लागि वि.स. २०६५ सालमा गिद्ध प्रजनन केन्द्रको स्थापना गरिएको हो। सन् २००८ मा १४ वटा डंगर गिद्ध कास्कीको हेम्जाबाट ल्याइएको थियो। दोस्रो चरणमा रूपन्देही,कपिलवस्तु,र दाङबाट ३०,र तेस्रोचरणमा २० वटा गिद्धको बच्चा पालिएको छ। हाल यो प्रजनन केन्द्रमा ५७ वटा गिद्ध छन्।
## यो पनि हेर्नुहोस्
## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाहिरी लिङ्कहरू
श्रेणी:चराहरू
श्रेणी:नेपालमा पाइने चराहरू
मैनाचरी

**मैनाचरी** नेपालमा पाइने एक किसिमको पंक्षी हो । नेपालको केहि स्थानहरुमा मैना**चरी** लाइ रुपी र केहि स्थानमा डाङग्रे भनेर चिनिन्छ यसलाई सानैदेखि पालेर बोल्न सिकाएमा केही शब्द नक्कल गरी बोल्न सक्दछ । मानिसको झैँ बोली निकाल्न सक्ने पहेलो चुच्चो र खुट्टा भएको कालो रङको यो चरा सानो हुन्छ । मधुर बोली भएको हुनाले मैनालाई मानिसले पालेका हुन्छन् ।

## यो पनि हेर्नुहोस्
## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
श्रेणी:चराहरू
श्रेणी:नेपालमा पाइने चराहरू
बकुल्लो

thumb|left|100px|बकुल्लो

**बकुल्लो** एक किसिमको चरो हो। यस चराले नदीमा पानीका माछाहरू निकालेर खाने गर्दछ
## यो पनि हेर्नुहोस्
## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
श्रेणी:नेपालमा पाइने चराहरू
घरपालुवा हाँस

**घरपालुवा हाँस** अण्डा, मासु तथा प्वाँखको लागि पालन गरिने हाँसको प्रजाति हो। कतिपय अवस्थामा यसलाई सोख तथा साज-सजावटको लागि पनि पाल्ने गरिन्छ।

## यो पनि हेर्नुहोस्
## सन्दर्भ सूची
## बाह्य कडीहरू
श्रेणी:चराहरू
श्रेणी:नेपालमा पाइने चराहरू
पुल

300px|thumb|प्राकृतिक पुल
**पुल** एक प्रकारको ढाँचा हो जसको माध्यमबाट दुई किनारालाई जोडेर एक किनाराबाट अर्को किनारा पुग्न मद्दत पुर्याउछ। पुलहरू नदी, खोला, नाला, नहर, दुई पहाड मध्य, खाल्टा अथवा ब्यस्त शहरहरूमाथि बनाईन्छ। नदी नालामाथि पुल एक किनाराबाट अर्को किनारासम्म पुग्नलाई बनाईन्छ तर सडक माथी वैकल्पिक मार्गको रूपमा अथवा सडक पार गर्नको लागि बनाइएको पुललाई आकासे पुल भनिन्छ ।

## इतिहास 
सर्वप्रथम पुल प्रकृतिमा आफै बनेको हो। नदी अथवा खोलाको किनारमा भएको रुख ढलेर एक किनारबाट अर्को किनारलाई छुने घटना धेरै पहिलानै घटेको होला अत: त्यही पुल सर्वप्रथम पुल मानिन्छ। नदी अथवा खोलाको बीच बीचमा भयेको ठुल ठुला ढुंगापनि प्राकृतिक पुलका उदाहरण हुन।

मानव द्वारा निर्मित सर्वप्रथम पुल शायद काठ अथवा बाँसका थिए। केही प्राचीन अमेरिकीहरूले शुरुमा काठ र बाँसको प्रयोगले नै साना साना पुलहरू बनाएर साना साना खाल्टा खुल्टो वा नदी पार गर्ने गर्थे।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
श्रेणी:पुलहरू
श्रेणी:भौतिक संरचना
श्रेणी:सार्वजनिक पूर्वाधारहरू
मुनाल

**मुनाल** नेपालमा पाइने एक किसिमको चरा हो। यसलाई अङ्ग्रेजीमा *क्रिम्सन हर्न्ड फिजान्ट* (Crimson Horned Pheasant) भनिन्छ। यसको वैज्ञानिक नाम *(Tragopan satyra)* हो। मुनाल डाँफेसङ्ग मिल्दोजुल्दो चरा हो र डाफेँ पाईने जङ्गलहरूमा बस्छन्। मुनाल पनि डाँफे जस्तै सुन्दर र रङ्गीगन हुन्छ। यो चरा नेपाल लगायत ,भुटान, भारतको उत्तराखण्ड र चीनको दक्षिणी तथा दक्षिणपूर्व तीब्बतको हिमाली क्षेत्रहरूमा पनि पाइन्छ। वसन्त,वर्षा र ग्रीष्म ऋतुमा मुनाल २४००-४२०० मि को उचाइमा बस्छन् भने जाडो कालमा १८००मि को उचाइसम्म झर्छन्। चीनमा मुनाललाई  红胸角雉 (Hóng xiōng jiǎo zhì) (अनुवाद: रातो छाती र सिङ्ग भएको चरो) भनेर चिनिन्छ र भारतको उत्तराखण्डमा लूंगी भनिन्छ।

## सङ्क्षिप्त विवरण 
thumb|पोथी मुनाल
thumb|भाले मुनाल
अरू थुप्रै चरा झैँ भाले मुनाल पोथी भन्दा रङ्गीगन हुन्छ। पोथी मुनालको शरीर खैँराे हुन्छ जसमा सेता थोप्लाहरू हुन्छन्। भालेहरूका टाउका नीला र शरीर राता हुन्छन्। भालेको जीऊमा पनि सेता थोप्लाहरू प्रश्सत मात्रामा पाइन्छन्।प्रजनन् समयमा भालेको टाउको टुप्पो बाट नीलो सुली उम्रन्छ। यस समयमा भाले मुनालले पोथीको अगाडि नाच्ने गर्छ। नाच सकेपछि आफूलाई ठूलो बनाएर भालेले आफ्नो सबै आभूषण देखाउँछ।  यसको प्रजनन् समय बैशाख देखि असारसम्म र कहिलेकाँहि साउनसम्म पनि हुन सक्छ भनी विश्वास गरिएको छ। यसले जमिन वा रुखको हाँगामा गुँड बनाँउछ र एकपटकमा २–३ वटासम्म फुल पार्छ तर घरपालुवा मुनालले ४–६ वटासम्म फुल पारेको पनि पाइएको छ। मुनाल लज्जालु स्वभावको हुन्छ र यो एक्लै अथवा जोडीमा बस्छ। यसले गुराँस तथा चुत्रोको फल तथा फुलहरू, कलिला पात तथा खान योग्य मुना तथा जराहरू खान्छ। यसको अलावा झ्याउ, घाँस, किराफट्यांग्रा, लाइकेन तथा चट्टानको मसिना टुक्राहरू पनि खाने गर्छ। नेपालमा अति बिरल आबासिय यो चराका गुँड एकदम अग्ला रुखहरूमा पनि पाइएको छ। यसका फुललाई हाब्रे र मलसाँप्राले आहारा बनाउने गर्छन्।

## बासस्थान 
मुनाल भूईमा प्रशस्त बुट्यान सहितको बाँझ/कटुस र गुराँसको आद्र सदावहार वन, मिश्रित वन, बाक्लो बुट्यान, निगालोको घारीहरू, चौडापाते तथा सल्लाको जङ्गल आदि बासस्थानमा आवासीय चरा हो। यो भिरालो पहाड, समथर भु भाग वा साँघुरा खोंचहरूमा बस्न मन पराउँछ। नेपालमा यो चरा खासगरि उच्च पहाडी भेगमा बस्छन्। मुनाल खप्तड, शे फोक्सुण्डो, लाङटाङ, सगरमाथा र मकालुबरुण राष्ट्रिय निकुञ्जहरू ढोरपाटन शिकार आरक्ष तथा अपि नाम्पा, अन्नपूर्ण, मनास्लु, गौरीशंकर र  कञ्चनजंघा संरक्षण क्षेत्रहरूमा अभिलेख गरिएका छ।

## यो पनि हेर्नुहोस् 
स्थानीय रूपमा शिकार खेलिनाले र व्यापारको लागि पक्रनाले पनि यस चराको अस्तित्व सङ्कटमा पर्दै गएको छ। जङ्गलमाथि मानिसको चाप पर्नाले जङ्गलमा अत्यधिक काठ काट्ने, अत्यधिक घाँस दाउरा सङ्कलन गर्ने र अत्यधिक मात्रामा चरिचरण गराउनाले बासस्थान मासिदै एवं टुक्रिदै गएको छ। प्रशस्तमात्रामा निगालोको सङ्कलन गरिनाले पनि यसको बासस्थानमा समस्या देखिएको छ।  विश्वमा यस चराको सङ्ख्या बीसहजार भन्दा कम अनुमान गरिएको छ। नेपालमा यसको सङ्ख्या एकहजार भन्दा कम अनुमान गरिएको छ। विश्वब्यापी रूपमा आइयुसीएनले यस चरालाइ खतराको सूचीको नजिक पुगेको जनाएको तर क्षेत्रगत रूपमा यसको सङ्ख्या घट्दै गएको देखिएकोले नेपालमा यसलाई खतराको सूचीको वर्गमा राखिएको छ। नेपालको राष्ट्रिय निकुञ्ज तथा वन्यजन्तु संरक्षण ऐन २०२९ द्वारा अनुसूची १ मा राखी मुनाललाई संरक्षण गरिएको छ।

## तस्विर सङ्ग्रह

चित्र:Stragopan.jpg
चित्र:SatyrTragopan.jpg
चित्र:SatyrTragopanLyd4.png
चित्र:Satyr Tragopan (female).JPG
चित्र:SatyrTragopanGrowth.jpg
Tragopan satyra MHNT.ZOO.2010.11.10.6.jpg 

## निर्देशिका 
श्रेणी:चराहरू
श्रेणी:नेपालमा पाइने चराहरू
मकालु हिमाल

**मकालु** हिमाल संसारको पाचौँ अग्लो र नेपालको चौथो अग्लो हिमाल हो । यसको उचाई  ८,४६३ मिटर छ । यो नेपालको सङ्खुवासभा जिल्लामा अवस्थित छ । यो हिमाल महालङ्गुर हिमशृङ्खला अन्तर्गत नेपाल-चीन सीमामा पर्दछ। 

## चित्रदीर्घा

File:Makalu 10039.JPG|मकालु हिमाल 
File:Makalu and Chamlang.jpg|मकालु हिमाल 
File:Makalu 9982.JPG|मकालु हिमाल 

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## यो पनि हेर्नुहोस
* बृहत हिमालय पदमार्ग

## बाह्य कडीहरू
श्रेणी:पर्यटकीय स्थलहरू
श्रेणी:नेपालका हिमालहरू
मनास्लु हिमाल

**मनास्लु** अथवा **मनासलु** (अङ्ग्रेजीमा: Manaslu), जसलाई **कुताङ्ग** भनेर पनि भनिन्छ) यो संसारको आठौँ अग्लो हिमाल हो, र यो मानसिरी पर्वतशृङ्खलामा रहेको छ, यो नेपाली हिमालय शृङ्खलाको एक भाग हो, यसको अवस्थिति नेपालको सुदुर पश्चिम भागमा रहेको छ। यसको नामले "उत्साहको पर्वत" भन्ने अर्थ राख्दछ , संस्कृत भाषाको शव्द *मानस*, जसले "वुद्धि" या "आत्मा" भन्ने जनाउँछ । यसको आरोहण सर्वप्रथम ९, १९५६मा जापानी आरोहण टोलीका सदस्यहरू तासिओ इमानिसीले र ग्याल्जेन नोर्बुद्वारा भएको थियो । भनिन्छ नेपालमा रहेको सगरमाथालाई बेलायतीहरूले आफ्नो माने जस्तै मनासलुलाई जापानी पर्वतको रूपमा लिइन्छ । यो हिमाल संसारको आठौँ अग्लो र नेपालको सातौँ अग्लो हिमाल हो । यसको उचाई ८,१५६ मिटर छ । माउन्ट मनास्लुको संरक्षण र दिगो व्यवस्थापनको लागि, मनास्लु संरक्षण क्षेत्र परियोजना (MCAP) १९९७ मा स्थापना भएको थियो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## यो पनि हेर्नुहोस
* बृहत हिमालय पदमार्ग

श्रेणी:नेपालका हिमालहरू
श्रेणी:नेपालको भूगोल
श्रेणी:नेपालका अग्ला हिमालहरू
श्रेणी:पर्यटकीय स्थलहरू
श्रेणी:गण्डकी प्रदेशका हिमालहरू
श्रेणी:नेपालका हिमशृङ्खलाहरू
ल्होत्से हिमाल

**लहोत्से** (तिब्बतीमा *ल्होर्चे*; चीनी भाषामा: 洛子峰, पिनयिनमा: *Luòzǐ Fēng*) विश्वको चौथो सबैभन्दा अग्लो हिमाल हो । यो भन्दा अग्लो सगरमाथा, के२ र कञ्चनजङ्घा रहेको छ । यो हिमाल सगरमाथासँग जोडिएको छ ।
समुद्र सतहदेखि ८,५१६ मिटरको उँचाईको अतिरिक्त मुख्य शिखरमा, ल्होत्से मध्य (पूर्व)मा ८,४१४ मिटर र ल्होत्से ८,३८३ मिटर रहेको छ । यो नेपाल-तिब्बतको सिमानाको मध्यमा स्थित छ । चीन र नेपालको खुम्बु क्षेत्रको बीचमा यो हिमाल अवस्थित छ ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## यी पनि हेर्नुहोस
* बृहत हिमालय पदमार्ग

## बाह्य कडीहरू
श्रेणी:नेपालका हिमालहरू
श्रेणी:नेपालको भूगोल
श्रेणी:नेपालका अग्ला हिमालहरू
श्रेणी:पर्यटकीय स्थलहरू
फूलबारी

फूल रोपिएको बगैंचालाई फूलबारी भनिन्छ। प्रायः सबै घरमा अलिकति ठाउँ फूलबारीका लागि छुट्याइएको हुन्छ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:बगैचाका प्रकारहरू
बकाइनो

**बकाइनो** मध्य पहाडी भेकमा पाइने चाँडो बढ्ने एक प्रकारको पतझड समुहको रूख हो।
* eating *Melia azedarach'' fruit at Roorkee in  Haridwar District of Uttarakhand, India.]]

## औषधोपचार
*वाथ भएमा
:बकाइनोको गेडा रायो सस्र्युमा पिनेर लेप गर्नाले वाथ भएको बिस्तारै ठिक हुँदै जान्छ ।
*रगत जमेर गाँठो भएमा
:बकाइनोको पात पिनेर लेप बनाएर बाँध्नाले छिट्टै घाउ निको हुन्छ ।
*चिलाउने रोगमा
:बकाइनोको फूल पिनेर घाउ, खटिरा, चिलाउने ठाउँमा लगाउनाले ठीक हुन्छ ।
*सेतो दूबीमा
:१० पात निम, १० पात बकाइनो पिनेर लेदो बनाएर लगाएमा केही समयमा नै ठीक हुन्छ ।
*दाद रोगमा
:पाकेको बकाइनोको गेडाको धूलो कागतीमा फिटेर लगाउनाले दाद रोग निको हुन्छ ।
*पत्थरी रोगमा
:बकाईनोको  १ चम्चा पातको रसमा आधा चम्चा जवाखार मिसाएर बिहान/बेलुका खाने गरेमा पित्त एंव मूत्राशयको पत्थर जान्छ ।
*जुका परेमा
:बकाइनोको ५० ग्राम बोक्रा ३०० ग्राम  पानीमा उमाल्नुहोस् र चौथाइ भाग बाँकी भएपछि शिशीमा राख्नुहोस् र चिया चम्चाले १/१ बिहान/बेलुका खाने गरेमा केटा–केटी, बुढा बुढी जसको पेटमा जुका परेको छ भने पनि २/४ दिनमै ठीक हुन्छ ।
*स्त्रीको मासिक धर्म बढी भएमा
:बकाइनोको पातको रस एक चम्चा बिहान/बेलुका खाने गरेका रगत बढी हुने रोग ठीक हुन्छ ।
*स्त्रीको मासिक धर्म रोकिएमा
:बकाइनोको फूलको रस आधा चम्चामा मह आधा चम्चा मिसाएर बिहान/बेलुका खाने गरेका धर्म रोकिएको खुल्छ र नियमित हुन्छ ।
*गर्भाशय शुद्धिका लागि
:बकाइनोको पातको रस नित्य १/१ चम्चा बिहान/बेलुका दिने गरेमा गर्भाशय शुद्धि हुनेछ ।

## चित्र दिर्घा

Image:Chinaberry1216.JPG
Image:Chinaberries1.jpg
File:Starr 070302-4984 Melia azedarach.jpg|Melia azedarach (leaves and fruit). Location: Maui, Pukalani
File:Melia azederach0.jpg
File:Chinaberry (1).jpg
File:Starr 070302-4988 Melia azedarach.jpg
File:Melia candollei Blanco2.420-cropped.jpg
File:Melia azedarach 'Floribunda' (Scott Zona) 001.jpg
File:Melia azederach4.jpg
File:Melia azederach2.jpg 
File:Bakain (Melia Azadirachta) trunk at Kolkata I IMG 8041.jpg|
File:Chinaberry at fall bearing fruit with no leaves.jpg|
File:Melia azedarach trunk bark01.jpg|Melia azedarach in Kolkata, West Bengal, India.
File:Melia azedarack 01.JPG|
File:Melia azedarach fruits.JPG|
File:Melia azedarach MHNT.BOT.2007.40.34.jpg|Melia azedarach - Museum specimen

## यो पनि हेर्नुहोस
*मरिच
*नीम
*दही
*हिङ
*आँप

## यो पनि हेर्नुहोस्
## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
श्रेणी:जडीबुटी
श्रेणी:नेपालमा पाइने वनस्पतिहरू
श्रेणी:रूख
श्रेणी:फूल फुल्ने वनस्पति
श्रेणी:डालेघाँस
श्रेणी:औषधोपचार
बर

**बर** मध्य पहाडी भेकमा पाइने ठूलठूला हाँगा हुने एक प्रकारको पतझड समुहको रूख हो। हिन्दू धर्ममा बरलाई विष्णुको अवतार मानिने भएको हुनाले यसलाई पवित्र रूखको रूपमा पूजा गर्ने गर्दछन्।

श्रेणी:रूख
श्रेणी:फूल फुल्ने वनस्पति
श्रेणी:नेपालमा पाइने वनस्पतिहरू
टुनी

**टुनी** अथवा **टुना** मध्य पहाडी भेकमा पाइने एक प्रकारको पतझड समुहको रूख हो।

श्रेणी:नेपालमा पाइने वनस्पतिहरू
श्रेणी:रूख
श्रेणी:फूल फुल्ने वनस्पति
साज

**साज** मध्य पहाडी भेकमा पाइने ठूलठूला पात हुने एक प्रकारको पतझड समुहको रूख हो।

श्रेणी:रूख
श्रेणी:नेपालमा पाइने वनस्पतिहरू
श्रेणी:फूल फुल्ने वनस्पति
धुपी

**धुपी** मध्य तथा उच्च पहाडी भेकमा पाइने एक प्रकारको कोंणधारी समुहको रूख हो। यसको पात मगमग बासना आउने भएको हुँदा यसलाई धूपको रूपमा पनि प्रयोग गरिन्छ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाहिरी कडीहरू
श्रेणी:नेपालमा पाइने वनस्पतिहरू
श्रेणी:रूख
केरा

**केरा** विश्वको प्राय सबै ठाउँमा पाइने फल हो। साधारणतया केरा भनेर म्युजा *Musa* परिवारमा पर्ने पोथ्रा वनस्पती र यसको फललाई चिनिन्छ। केराको फल विभिन्न आकार र रंगहरूमा पाइन्छ। साधरणतया सुरूमा हरियो भएपनि पाकेपछि पहेंलो, वैजनी र रातो रंगको हुनेगर्दछ।
केराको प्राकृतिक रूपमा पाइने दुई जङ्गली जातिहरू *Musa acuminata* र *Musa balbisiana*बाट आएका विभिन्न प्रजातिका फलहरू मानिसहरूले खाद्यपदार्थको रूपमा उपयोग गर्दछन्। यिनीहरूमा पाइने जीनको आधारमा केराको वैज्ञानिक नामहरू राखिएको छ। जसअनुसार *Musa acuminata*, *Musa balbisiana* र यिनीहरूको वर्णसंकर हाइब्रिड *Musa acuminata × balbisiana* केराका वैज्ञानिक नामहरू हुन। कुनै समय *Musa sapientum* र *Musa paradisiaca* नामहरू प्रयोग गरिएपनि हाल यी नामहरू प्रयोगमा छैनन्।

## इतिहास 
## फलको बयान
केराको फलको रङ भर्खर घरीबाट निस्केको बेलामा हरियो रङको हुन्छ र यसको स्वाद त्यस बेलामा टर्रो हुन्छ र पाकेपछि यसको रङमा बदलाब आउँछ र यसको स्वाद गलियो हुन्छ ।

## खेती
### आधुनिक खेती
thumb|right|केराको घारी

## रोग र कीट
यसको मुख्य रोग गबरा हो ।

## पौष्टिक तत्व
केरा (केरा) डाइटरी फाइबर, भिटामिन र मिनरल्समा धनी हुन्छ र यसमा एन्थोसायनिन्स, क्यारोटीनोइड्स, ट्रिप्टोफान र डेल्फिनिडिन जस्ता विभिन्न फाइटोकेमिकल्स पनि पाइन्छ।  केराका पोषक तत्वहरूलाई तलको तालिकामा उल्लेख गरिएको छ।[7]

पोषण मूल्य प्रति 100 ग्राम कार्बोहाइड्रेट 22.84 ग्राम, चिनी 12.23 ग्राम, आहार फाइबर 2.6 ग्राम, प्रोटीन 1.09 ग्राम, फ्याट 0.3 ग्राम, पोटासियम 358.0 ग्राम,म्याग्नेसियम 27.0 ग्राम, फोस्फोरस 27.0 ग्राम, नियासिन ०.६ मिलिग्राम।

हिन्दु धर्मालम्वीहरूको सामाजिक पूजा आजा कार्यक्रमका प्रसा द नैवेदको रूपमा प्रयोग हुन्छ ।

## चित्र दीर्धा

File:Banana (78471).jpg|केराको फूल
File:Banana tree 09 160225.jpg|केराको फल र फूल
File:Banana Tree (83651).jpg|केराको बोट
File:Chhahara, Nepal-WLV-0346.jpg|बिक्रिको लागि राकेको पाकेको केरा
File:Malbo Kera.jpg|thumb|काँचो मालभोग केरा
File:Ghiu Kera.jpg|thumb|पाकेको धिउँ केरा
File:Banana(Chini Champa).jpg|thumb|पाकेको चिनी चम्पा केरा
File:Chhat puja in Lalitpur. (58169).jpg|छठ पूजामा राखेको केरा

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य सुत्र
श्रेणी:फलफूल
श्रेणी:नेपालमा पाइने वनस्पतिहरू
श्रेणी:फूल फुल्ने वनस्पति
श्रेणी:पोथ्रा
श्रेणी:कृषि
काँस (वनस्पति)

**काँस** (वैज्ञानिक नाम: *Saccharum spontaneum*) नेपालमा पाइने एक किसिमको घाँस हो। यो घर छाउने खरको रूपमा पनि प्रयोग हुन्छ।

## तस्विर सङ्ग्रह

Kash phul11.jpg
Saccharum spontaneum at the bank of rever Ganges 07102013 01.jpg
Sacchar sponta 140531-0532 tdp.JPG
Sacchar sponta 140531-0587 tdp.JPG
Sacchar sponta 140531-0600 tdp.JPG
Saccharum_spontaneum_at_the_bank_of_rever_Ganges_07102013_01.jpg

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:घाँसहरू
श्रेणी:फूल फुल्ने वनस्पति
श्रेणी:नेपालमा पाइने वनस्पतिहरू
सिमल

**सिमल** मध्य पहाडी भेकमा पाइने चाँडो बढ्ने एक प्रकारको पतझड समुहको रूख हो ।सिमललाई ‘बम्बाक्स सेइबा’ पनि भनिन्छ । यो वैज्ञानिक नाम हो । सन् १७५३ मा प्रकाशित स्पेसिस प्लान्टारम् पुस्तकमा उल्लेख भएअनुसार स्वीडेनका वनस्पतिविद् एवं जीवशास्त्री कार्ल लिन्नियसले यो नाम जुराएका थिए ।

   

औषधिजन्य वनस्पतिबारे लेखिएका पुस्तक तथा लेखअनुसार सिमलका विविध भाग विभिन्न शारीरिक समस्यामा लाभदायक हुन्छन् । यसको पात निचोरेर काटेको ठाउँमा दल्दा चाँडै निको हुन्छ । यस्तै टाउको दुख्दा यसको पातको रस एक/दुई चम्चा पिउँदा आराम मिल्छ । सन् २००२ मा प्रकाशित ‘प्लान्ट्स एण्ड पीपल अफ नेपाल’ पुस्तकमा नारायणप्रसाद मानन्धरले सिमलको बोक्रा पिसेर छानिएको झोल खोकी र अपचको समस्यामा उपयोगी हुने उल्लेख गरेका थिए ।    

   

सिमलको जरा गुलियो हुन्छ । कलिलो जरा पिसेर बनाएको रसले बन्द पिसाब खुलाउँछ । ज्वरोमा पनि जराको रस सेवन गराइन्छ । अनुसन्धानात्मक लेखअनुसार सिमलको बोक्रा तथा काण्डको पाउडरलाई दमको उपचारमा पनि प्रयोग गर्ने गरिएको छ ।    

   

आयुर्वेदिक चिकित्सक डा जीवन शर्मा आचार्यका अनुसार महिनावारी गडबडी भएका महिलालाई सिमलको बोक्रा र फूलको मुख्य भाग मिसाएर सेवन गराउँदा फाइदा हुन्छ । धेरैजसो अनुसन्धानात्मक लेखमा सिमललाई यौनसम्पर्कबाट सर्ने केही समस्या नियन्त्रण गर्न प्रयोग गरिने उल्लेख छ । यसलाई विशेषतः योनीबाट बग्ने सेतो चिपचिपे पदार्थ रोक्न प्रयोग गरिएको बताइन्छ ।  

वन तथा वनस्पति विज्ञ नरहरि आचार्य र राजेश तामाङद्वारा लिखित ‘इथ्नोबोटानी अन चेपाङ कम्युनिटी इन नेपाल’ (सन् २०१७) शीर्षकको पुस्तकअनुसार चेपाङ समुदाय पेट दुख्ने र आउँको समस्यामा सिमलको फूल र खोटो प्रयोग गर्छन् ।

   

सिमलको विभिन्न भागलाई यो समुदायले औषधिका रूपमा प्रयोग गर्छ । उल्लेखित अध्ययन र उदाहरणले सिमल औषधिजन्य जडीबुटी रहेको देखाए पनि वनस्पति र जडीबुटी अनुसन्धानकर्ताले अक्सर फलानो समुदायले फलानो वनस्पति फलानो समस्या हटाउन प्रयोग गर्छन् भन्ने मात्र लेख्दै आएका छन् ।    

    

## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
श्रेणी:फूल फुल्ने वनस्पति
श्रेणी:रूख
श्रेणी:नेपालमा पाइने वनस्पतिहरू
पाङ्ग्रा

**पाङ्‍ग्रा** शब्दले २ वटा अर्थ लाग्दछ।

१. नेपालमा पाइने लहरामा फल्ने एक किसिमको फल हो। यो औषधिको रूपमा प्रयोग हुन्छ।

२. कुनै मेशीन वा यन्त्रको बाटुलो आकारको चक्कालाई पनि पाङ्‍ग्रा भनिन्छ।
उन्यू

**उन्यू** अर्थात् अङ्ग्रेजीमा फर्न (Fern) एक किसिमको झार हो। विश्वमा उन्यूका सयौं प्रजाति रहेका छन्।नेपालमा ५३४ प्रजातिका उन्यु पाइन्छ्न् ।
यसको वशं "Dryopteris" हो ।

## चित्र दिर्घा

File:Adiantum lunulatum W IMG_2336.jpg|*Adiantum lunulatum*
Image:Fern.jpg|Fern leaf, probably *Blechnum nudum*
Image:Tree Fern.jpg|A tree fern unrolling a new frond
Image:Fern02.jpg|Tree fern, probably *Dicksonia antarctica*
Image:Ferns.jpg|Tree ferns, probably *Dicksonia antarctica*
Image:Haeckel Filicinae 92.jpg|"Filicinae" from Ernst Haeckel's *Kunstformen der Natur*, 1904
Image:Oaxaca fern.jpg|Unidentified tree fern in Oaxaca
Image:Tree Fern Spores.jpg|Tree Fern Spores San Diego, CA
Image:Fern-leaf-oliv.jpg|Leaf of fern
Image:Fern leaves.jpg|Unidentified fern with spores showing in Rotorua, NZ.
Image:CowellFerns.JPG|Ferns in one of many natural Coast Redwood undergrowth settings Santa Cruz, CA.
Image:Asplenium_marinum_Moore38.png|Nature prints in The Ferns of Great Britain and Ireland used fronds to produce the plates
Image:Spiraled fern.JPG|A young, newly formed fern frond
File:FernBedInForest.jpg|Fern bed under a forest canopy in woods near Franklin, Virginia
File:Pyrrosia piloselloides duit-duit.jpg|*Pyrrosia piloselloides*, Dragon's Scale, in Malaysia
File:Samambaia_fern.jpg|Fern growing on a wall
File:Fern Spores.jpg|Spores of Dryopteris filix-mas

श्रेणी:नेपालमा पाइने वनस्पतिहरू
आकाशबेली

**आकाशबेली**

आकाशबेली/पहेँले लहरा 

आकाशबेली नेपालमा पाइने एक किसिमको लहरा हो। जरा नहुने भएकाले यसलाई बिनाजरी वा आकाशबेली भन्ने गरिन्छ। यो औषधिको रूपमा प्रयोग हुन्छ। बिहानको महिमा परिवार ( कन्भोल्भुलेसी ) को कुस्कुटा जातको लगभग २२० प्रजातिहरू मध्ये एक हो । यो भारतीय उपमहाद्वीप र ग्रेटर हिमालय र मलेसिया र इन्डोनेसियासम्म दक्षिणमा पाइन्छ । यो परजीवी बिरुवा प्रजाति पातविहीन झ्याल भएर फैलिएको पातलो लहरा हो जुन ठूला रूखहरू सहित पोथ्रा बिरुवामाथि बढ्छ। यसले रूखको क्यानोपीबाट १० मिटर (३३ फिट) सम्म लामो माला बनाउँछ। फूलहरू साना, घण्टी आकारका र पहेंलो फिलामेन्टहरू सहित सेतो हुन्छन्। फूलबाट फल र बीउ उत्पादन हुन्छ। 

औषधीय गुण र महत्त्वहरू

कपाल सम्बन्धि समस्याहरूबाट छुटकारा पाउन यसको प्रयोग गर्ने गरिन्छ | साथै यसको प्रयोग पायल्स को उपचारमा पनि प्रयोग आयुर्वेद गर्ने गरिन्छ। जन्डिसको उपचारका लागि पनि यो औषधिको रूपमा प्रयोग गरिन्छ।

## नि हेर्नुहोस्
श्रेणी:जडीबुटी
श्रेणी:नेपालमा पाइने वनस्पतिहरू
बिरी

**बिरी** नेपालमा पाइने एक किसिमको लहरा हो। यसलाई छुँदा वा चलाउँदा मानिसको दिसा जस्तो नमीठो गन्ध चल्छ।
## यो पनि हेर्नुहोस्
## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
श्रेणी:जडीबुटी
श्रेणी:नेपालमा पाइने वनस्पतिहरू
श्रेणी:लहरा
श्रेणी:पोथ्रा
हलेसो

**हलेसो** नेपालमा पाइने एक किसिमको पंक्षी हो। यसलाई अङ्ग्रेजी भाषामा *येल्लो-फुटेड ग्रिन पिजन* (Yellow-footed Green Pigeon) भनिन्छ ।

पहेँलो खुट्टे हलेसो 

पहेँलो खुट्टे हलेसो ( ट्रेरोन फोनिकोप्टेरस ), जसलाई पहेँलो खुट्टा भएको हरियो परेवा पनि भनिन्छ । भारतीय उपमहाद्वीप र दक्षिणपूर्वी एसियाका केही भागहरूमा पाइने हलेसोको एक सामान्य प्रजाति हो । यो महाराष्ट्रको राज्य चरा हो । मराठीमा , यसलाई हरोली वा हरियाल भनिन्छ । यसलाई माथिल्लो आसाममा हैथा र तल्लो आसाममा हैटोल भनेर चिनिन्छ । यो प्रजातिले फलफूल खान्छ , जसमा पिपलका धेरै प्रजातिहरू समावेश छन् । तिनीहरू बथानमा चारो खान्छन्। तिनीहरूको बासस्थान सामान्यवादी हुन्। बिहान सबेरै, तिनीहरू प्रायः घना जंगल क्षेत्रहरूमा, विशेष गरी बरका रूखहरूमा देखा पर्ने रूखहरूको टुप्पोमा घाम ताप्दै गरेको देखिन्छन्। तर तिनीहरू शहरी क्षेत्रहरूमा प्राकृतिक अवशेषहरूमा पनि देखिएका छन् ।  तिनीहरूको जनसंख्या हाल बढ्दै गएको छ।

## यो पनि हेर्नुहोस्
## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
श्रेणी:नेपालमा पाइने चराहरू
श्रेणी:हलेसाहरू
बल्ड्याङ्ग्रा

बल्ढ्याङ्ग्रा 

बल्ढ्याङ्ग्रा (Guilandina bonduc-गुइल्यान्डिना बोन्डुक) जसलाई सामान्यतया(**grey nicker-**ग्रे निकर),(nicker bean-निकर बीन), (fever nut-फिभर नट) वा ( nicker nut-निकर नट)भनेर चिनिन्छ, सेन्ना (Senna) जनजाति, केसलपिनिया (Caesalpinieae) मा फूल फुल्ने बिरुवाको एक प्रजाति होजसको प्यान्ट्रोपिकल(pantropical) वितरण हुन्छ। 

विवरण 

यो ६ मिटर (२० फिट) वा सोभन्दा बढी लम्बाइको लहरा (लियाना‌ - liana) हो र अन्य वनस्पतिमाथि झर्छ। डाँठहरू घुमाउरो काँडाले ढाकिएका हुन्छन्। 

बल्ढ्याङ्ग्रा पर्वतारोहीका रूपमा ८ मिटर (३० फिट) सम्म लामो वा ठूलो फराकिलो झाडी वा सानो झाडीदार रूखको रूपमा बढ्छ। डाँठहरू अनियमित रूपमा घुमाउरो काँडाले ढाकिएका हुन्छन्। पातहरू ठूला र दुई-पक्षिय हुन्छन्, ४० सेन्टिमिटर (१६ इन्च) सम्म लामो हुन्छन् र डाँठहरु र पातको धारहरूमा छरिएका काँडाहरू हुन्छन्। चार देखि एघार जोडी पक्षवत हुन्छन्, ५ देखि २० सेन्टिमिटर (२ देखि ८ इन्च) लामो र पाँच देखि दस जोडी पक्षवतहरू हुन्छन्। पक्षवतहरू १५ देखि ४० मिमी (०.६ देखि १.६ इन्च) लामो, अण्डाकार, आयताकार वा अण्डाकार हुन्छन् जसमा तीखो टुप्पो र सम्पूर्ण किनारहरू हुन्छन्। 

पुष्पक्रम एक अक्षीय गुच्छा हो, प्रायः हाँगा भएको छोटो रौंले ढाकिएको र १५ सेन्टिमिटर (६ इन्च) सम्म लामो जोडिएको डण्डिहरू ६ मिमी (०.२ इन्च) सम्म लामो हुन्छन्। बाह्यदल लगभग १० मिमी (०.४ इन्च) लामो पंखुडीहरू भन्दा छोटो हुन्छन्, पंखुडीहरू पहेंलो हुन्छन्, कहिलेकाहीं उल्टोको आधार नजिकै सुन्तला रंगको धब्बा हुन्छ। एकलिङ्गी फूलहरू पछि ठूला, समतल, काँटेदार हरियो कोसाहरू हुन्छन् जुन पछि खैरो हुन्छन्, लगभग ९/४ सेमी (४/२ इन्च) जसमा एक वा सामान्यतया दुई, चमकदार, गोलाकार, खैरो बीउहरू हुन्छन्। 

यसको २ सेन्टिमिटर (०.८ इन्च) खैरो बीउ, जसलाई हिलिने बदाम भनिन्छ,उफ्रिने र समुद्री धाराहरूद्वारा फैलिन सक्ने गरी टिकाउ हुन्छन् । 

वितरण र बासस्थान 

बल्ढ्याङ्ग्राको उष्णकटिबंधीय वितरण हुन्छ । यो सामान्यतया तट नजिक, झाडीमा, बालुवाको ढिस्कोमा र माथिल्लो किनारमा बढ्छ।यो भित्री भागमा, तल्लो भूभागको माध्यमिक वन र गाउँहरू नजिकैको अशान्त क्षेत्रहरूमा पनि पाइन्छ, यो चिकित्सा उद्देश्यका लागि वा बोर्ड खेलहरूमा काउन्टरको रूपमा प्रयोगको लागि ढुवानी गरिसकेपछि बीउ गल्तिले खसालिएको परिणाम हुन सक्छ। बीउहरू उफ्रिन्छन् र ताजा र समुद्री पानी दुवैमा तिनीहरूको जीवन्तता कायम राख्छन्, जसले गर्दा तिनीहरूलाई नयाँ तटीय स्थानहरूमा फैलिन सक्षम बनाउँछ। किनारमा धोएपछि, तिनीहरूलाई कतैकतै समुद्री मोती भनेर चिनिन्छ। 

प्रयोगहरू

बिरुवाको जरामा रहेका गाँठाहरूमा नाइट्रोजन फिक्स (मिलाउने ) गर्ने सहजीवी ब्याक्टेरिया हुन्छ। यसलाई लहराले पोषक तत्वको रूपमा प्रयोग गर्छ र नजिकै हुर्कने अन्य बिरुवाहरूलाई पनि फाइदा पुर्‍याउँछ। यो मलेसियाको एक लोकप्रिय स्थानीय सजावटी बोट हो। 

यो बिरुवा परम्परागत औषधिमा प्रयोग हुँदै आएको छ । यसको बीउमा टनिक र एन्टिपाइरेटिक गुणहरू छन् र बोक्रा र पातहरू पनि त्यस्तै प्रयोग गरिएको छ। यसको जरालाई किराको टोकाइ निको पार्न पिट्न सकिन्छ, यसलाई उमालेर महिनावारी नियमित गर्न यसको रस पिउन सकिन्छ । बीउबाट निकालिएको तेल सौन्दर्य प्रसाधनहरूमा र कानबाट निस्कने स्रावको उपचारको लागि प्रयोग गरिएको छ। 

टोङ्गा जातिका मानिसहरूले कडा बीउ ( तालाताला 'अमोआ ) लाई माला बनाउँछन् वा गुच्चा जस्तै खेल्छन्, यसको काँडेदार पात र डाँठहरू फलफूलको रुखमा चमेरोको पासो बनाउन प्रयोग गरिन्छ । 

## यो पनि हेर्नुहोस्
## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
श्रेणी:जडीबुटी
श्रेणी:नेपालमा पाइने वनस्पतिहरू
श्रेणी:फूल फुल्ने वनस्पति
श्रेणी:बुट्यान
काँडे भ्याकुर

**काँडे भ्याकुर** () नेपालमा मात्र पाइने पंक्षी हो । विश्वमा अन्त कतै नपाइने काडे भ्याकुर काठमाडौँ, ललितपुरमा पाइन्छ । नेपालमा मात्र पाइने दुर्लभ चरा काँडे भ्याकुर चितवन र तनहुँमा पनि फेला परेको छ । काँडे भ्याकुर विशेष गरी काठमाडौँको गोदावरी र धादिङको उत्तरी भेगमा पाइने गर्दछ । काँडे भ्याकुर समुद्र सतहबाट १२ सय मिटरभन्दा माथि रहेका पश्चिम नेपालको डोटी र राराताल वरपर पनि न्युन संख्यामा पाइने गरेको छ । काँडे भ्याकुर धादिङको शिद्धलेक गाँउपालीका स्थित नलाङ्गको ढेवा लेकमा अत्याधिक भेटिएको छ । यो नलाङ्गकै  फाकफुक भन्ने ठाँउको जंगलमा पनि भेटिएको छ । शिद्धलेक गाँउपालीका यो चराको संरक्षणमा जुटेको छ । 

## परिचय
नेपालमा मात्र पाइने काँडे भ्याकुर एक दुर्लभ चरा हो। मुख्य गरी यो चरा ललितपुर तथा मकवानपुरका केही जंगलहरूमा मात्र पाइने गर्दछ। यो ढुकुरभन्दा केही सानो र खरानी रंगको हुन्छ। काँडे भ्याकुर १२ सय मिटरभन्दा माथिको भूभागमा बस्न रुचाउँछ। यो चरा करिब २६ सेन्टिमिटर लामो हुन्छ। यसले ओसिलो क्षेत्रमा आहारा खोज्छ। यसले एकपटकमा दुईवटासम्म अण्डा कोरल्छ। काँडे भ्याकुर प्रायः समूहमा बस्न रुचाउँछ। लजालु स्वाभावको यो चरालाई सजिलैसँग फेला पार्न सकिँदैन।

## यो पनि हेर्नुहोस्
## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
* 

श्रेणी:विकी लभ्स बर्ड्स परियोजना अन्तर्गत बनाइएका वा सुधार गरिएका लेखहरू
श्रेणी:नेपालमा पाइने चराहरू
कोकले

**कोकले** (वैज्ञानिक नाम: *Dendrocitta vagabunda*) नेपालमा पाइने एक प्रकारको चरा कोकले ( डेन्ड्रोसिटा भेगाबुन्डा ) नेपाल, भारत लगायतका दक्षिणपूर्व एशियाको छेउछाउका भागहरूमा पाइने चरा हो। यो काग परिवारको सदस्य हो । यो लामो पुच्छर भएको र ठूलो आवाजमा संगीतमय आवाज निकाल्ने भएकोले यसलाई धेरै स्पष्ट कराउने चरा मानिन्छ। यो सामान्यतया खुला झाडी, कृषि क्षेत्र, वन र शहरी बगैंचामा पाइन्छ। अन्य कागहरू जस्तै यो धेरै अनुकूलनीय, सर्वभक्षी र खानामा अवसरवादी छ।

विवरण

लिङ्ग उस्तै हुन्छ र शरीरको मुख्य रंग दालचिनी हो जसको टाउको कालो हुन्छ र लामो स्नातक पुच्छर नीलो खैरो र कालो रंगको टुप्पो हुन्छ। पखेटामा सेतो दाग हुन्छ। एक मात्र भ्रमित प्रजाति खैरो कोकले हो जसमा चम्किलो खैरो आवरणको अभाव हुन्छ। चुच्चोको टुप्पो हुक गरिएको हुन्छ। मुनिको भाग र तल्लो ढाड सेतो पखेटाको आवरण र कालो प्राथमीकता सहित न्यानो खैरो-खैरो देखि सुन्तला-खैरो रंगको हुन्छ। चुच्चो र खुट्टा काला हुन्छन्। 

व्यापक जनसंख्यामा भिन्नताहरू देखिन्छन् र धेरै उप-प्रजातिहरू पहिचान गरिएका छन्। नामाङ्कित उप-प्रजातिहरू दक्षिणमा हैदराबादसम्म प्रायद्वीपीय भारतको उत्तरपूर्वी भागमा पाइन्छ। मरुभूमिको रूप फिक्का छ र यसलाई पलिडा भनिन्छ , पूर्वी घाटको वर्नयी उज्यालो छ भने पश्चिमी घाटको पार्भुला आकारमा सानो छ। अफगानिस्तान र पाकिस्तानमा यसको रूप ब्रिस्टोली छ भने दक्षिणी थाइल्याण्डमा यसको रूप संतृप्त छ । ईसी स्टुअर्ट बेकरले माथिल्लो चिन्डविनदेखि चिन पहाडसम्मको स्क्लेटेरी र दक्षिणी म्यानमार र उत्तरपश्चिम थाइल्याण्डबाट किन्नेरीको वर्णन गर्छन् । पूर्वी थाइल्याण्डमा इन्डोचाइनाको जनसंख्या साकेराटेन्सिस हो । 

वितरण र बासस्थान 

कोकलेको दायरा धेरै ठूलो छ, जसले नेपाल, पाकिस्तान , भारत र बंगलादेश , म्यानमार , लाओस र थाइल्याण्डलाई ढाक्छ । यो झाडी, वृक्षारोपण र बगैंचा मिलेर बनेको खुला जंगलमा बसोबास गर्छ। गढवाल हिमालयमा यो मौसमी रूपमा विभिन्न उचाइहरू बीच बसाइँ सर्छ। 

व्यवहार र पारिस्थितिकी

रुफस ट्रीपी मुख्यतया फलफूल, अमृत ( सिमलको ) बीउ,अपृष्ठवंशी, साना सरीसृप र चराहरूको अण्डा र बच्चाहरू खाने एक सर्वभक्षी हो। यसले भर्खरै मरेका जनावरको मासु लिन पनि जान्दन्छ। यो एक फुर्तिलो शिकारी हो, हाँगाहरूमा टाँसिन्छ र चढ्छ र कहिलेकाहीँ चिबे र फिस्टे जस्ता प्रजातिहरूसँग मिश्रित शिकार दलहरूमा सामेल हुन्छ । तिनीहरू मृगको सफाई प्रतीकको रूपमा चिनिन्छन्, यिनिहरु मृगको बाहिरी परजिवी(किर्ना, जुम्रा) हरू खान्छन् जसले तिनीहरूलाई बस्न मृगले अनुमति दिन्छ। धेरै अन्य कागहरू जस्तै यसले पनि खाना सञ्चय गर्दछ। विनाशकारी विभिल***राइन्कोफोरस फेरुजिनियस*** किराहरूमा चर्ने भएकोले यसलाई दक्षिणी भारतमा ताडको खेतीको लागि लाभदायक मानिन्छ। यसले स्तनधारी जनावरहरूको लागि विषाक्त ईन्द्रेणीको फलहरू खान्छ। 

नेपालमा प्रजनन मौसम फाल्गुन देखी जेष्ठ सम्म हुन्छ।‌ भारतमा फाल्गुन देखि असार,बंगालमा फाल्गुन देखी बैशाख महिनामा पाइनल ग्रन्थीको गतिविधि र सेरोटोनिन उत्पादनको उच्च स्तरको साथ शिखर हुन्छ। यसले रूख र झाडीहरूमा आफ्नो उथले गुँड बनाउँछ र सामान्यतया ३-५ अण्डा दिन्छ। 

कोकलेमा विभिन्न प्रकारका आवाजहरू हुन्छन्, तर बब-ओ-लिङ्क वा को-ट्री कल सबैभन्दा सामान्य हुन्छ। भारतमा यस चराको स्थानीय नाम कोत्री विशिष्ट कलबाट आएको हो जबकि अन्य नामहरूमा हान्डी चान्चा र टाका चोर (="सिक्का चोर") समावेश छन्।
## तस्बिर सङ्ग्रह

Dendrocitta vagabunda -Kerala, India-8a.jpg
Rufous-Treepie.JPG
Rufous Treepie.jpg
DendrocittaVagabundaGould.jpg
Rufous Treepie (Shankar).jpg
Rufous Treepies bathing I IMG 9012.jpg

## यो पनि हेर्नुहोस्
## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
श्रेणी:नेपालमा पाइने चराहरू
आहाले

'''''' नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्रको कोशी अञ्चल, धनकुटा जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ४०५० रहेको थियो जसमध्ये १९४८ पुरुष र २१०२ महिला रहेका थिए भने यहाँ ८८७ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल साँगुरीगढी गाउँपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका ३,५-८ नम्बर वडाहरू साँगुरीगढी गाउँपालिकाको वडा नम्बर ९ हो भने १,२,४,९ नम्बर वडाहरू वडा नम्बर १० हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:धनकुटा जिल्लाका ठाउँहरू
टिमुर

**टिमुर** नेपालमा पाइने एक किसिमको फल हो। मीठो स्वाद र बासना हुने टिमुर लोकप्रिय नेपाली मसलाको रूपमा परिचित छ।
 

## परिचय 
यो काँढै काँढा भएको बोट नेपालको महाभारत पर्वत श्रृंखलाको १२०० देखि २,५०० मि. सम्मको उचाईका खुला पाखोमा पाइन्छ।

अण्डवृत्त आकार भएका स–साना २ देखि ६ जोडीसम्म ( टुप्पोको पालबाहेक ) पातहरू एउटै डाँठमा दुवैतिर पल्हाएका हुन्छन्। पातहरूमा टुप्पा तिखा हुन्छन्। यसको बोटमा हरिया र केही पहेंला स–साना फूलहरू हुन्छन्। प्राय ःएक विरुवामा भाले तथा पोथी दुवै फुल पाईदैन। झुप्पाका फूलहरू फूलको मुख्य हाँगा छोडी अर्को हाँगामा निस्केका हुन्छन्।

यसका फलहरू स–साना , राता , ४ देखि ५ मिलिमिटर व्यासका हुन्छन्। फलको स्वाद तीतो , पिरो र जिब्रो पर्पराउने हुन्छ। यी फलहरूबाट वासना पनि आउँदछ। बीउ गोलो र सानो हुन्छ।

## खेती 
टिमुरको विरुवा बीउबाट उमारिन्छ। बोट ठूलो नै हुने भएकाले करीब १ देखि ३ मिटरको दुरीमा ठाउँ अनुसार लाईन मिलाएर ३० सेन्टिमिटरको खाल्डोमा गाई वस्तुको मल हाली यसलाई रोपिन्छ।

## सङ्कलन 
यसको गेडा अर्थात् फलहरू पाक्ने समयभन्दा केही अघि नै बोटबाट सङ्कलन गरिन्छ।

## सुकाउने र संरक्षण 
सङ्कलन गरिएका गेडाहरूलाई राम्ररी सुकाई बोरामा कसेर ओवानो गोदाममा राखिन्छ।

## उपयोगिता 
आयुर्वेदिक प्रणाली अनुसार यो वायुशमन गर्ने , दाँत दुखेको निको गर्ने , तागत दिने , जरो निको गर्ने , अजिर्ण र हैजा इत्यादि रोगहरूमा प्रयोग गरिन्छ। यो माछाको विषमा पनि प्रयोग गरिन्छ।
## यो पनि हेर्नुहोस्
## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
श्रेणी:जडीबुटी
श्रेणी:मसलाहरू
श्रेणी:औषधि
श्रेणी:नेपालमा पाइने वनस्पतिहरू
श्रेणी:बुट्यान
चोयाबाँस

**चोयाबाँस** नेपालमा पाइने एक किसिमको वनस्पति हो ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:नेपालमा पाइने वनस्पतिहरू
श्रेणी:फूल फुल्ने वनस्पति
श्रेणी:पोथ्रा
गोगन

**गोगन** नेपालमा पाइने एक प्रकारको रूख हो। यो पतझड वर्गको वनस्पति हो। यसलाई डालेघाँसको रूपमा प्रयोग गरिन्छ।

श्रेणी:नेपालमा पाइने वनस्पतिहरू
श्रेणी:फूल फुल्ने वनस्पति
सिलटिमुर

**सिलटिमुर** नेपालमा पाइने एक प्रकारको रूख हो। यो पतझडवर्गको वनस्पति हो। यसलाई डालेघाँसको रूपमा पनि प्रयोग गरिन्छ।

## यो पनि हेर्नुहोस्
## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
श्रेणी:जडीबुटी
श्रेणी:नेपालमा पाइने वनस्पतिहरू
श्रेणी:रूख
श्रेणी:डालेघाँस
मयू खोला

**मयू खोला** इलाम जिल्लामा पर्दछ यो जोगमाई नदीको मुख्य सहायक नदी हो। यसको मुहान नेपाल भारत सीमाको मानेभञ्ज्याङ भन्ने ठाउँमा पर्दछ।

श्रेणी:इलाम जिल्ला
सागपात

तरकारीको रूपमा खाने कृषि उत्पादनलाई **सागसब्जी** भनिन्छ।

श्रेणी:Vegetables
कनासे

**कनासे** नेपालमा पाइने एक किसिमको लहरा हो। यो प्रायः रूखहरूमा जेलिएर रहन्छ। यसको फल चराको टाउको जस्तो हुन्छ।
## यो पनि हेर्नुहोस्
श्रेणी:जडीबुटी
श्रेणी:नेपालमा पाइने वनस्पतिहरू
श्रेणी:पोथ्रा
पाञ्चायन देवता

**पाञ्चायन देवता** हिन्दूहरूले पूजा गर्ने मुख्य पाँच देवता हुन् । पाञ्चायनको पूजा वैदिक सनातन धर्मावलम्बीहरूले गर्दछन् । पाञ्चायनलाई पञ्चायतन पनि भनिन्छ । पञ्चायतनमा पाँच देवता हुन्छन्, जस्तै - गणेश, विष्णु, सूर्य, दुर्गा र शिव । यी पाँच देवतामा गणेशलाई मुख्य देवता मानेर पूजा गर्नेले गणेश पाञ्चायन पूजा गर्दछन् । गणेश पाञ्चायनको पूजा गर्दा बिचमा **गणेश**, उत्तर-पश्चिममा **विष्णु**, उत्तर-पूर्वमा **शिव**, पूर्व-दक्षिणमा **सूर्य** र दक्षिण-पश्चिममा **दुर्गा**को स्थापना गरिन्छ । त्यस्तै अन्य पाञ्चायनमा निम्नानुसार स्थपना गरी पूजा गरिन्छ :
नेपाल देशको मुक्तिनाथ हुदै बग्ने कालिगण्डकी नदिमा पाइने सालिकग्रामलाई ५ देवता मानी दैनिक घर घरमा  पुजा गर्ने प्रचलन हिन्दु संस्कारमा छ ।  
                                                  
:विष्णु पाञ्चायन -   विष्णु (मध्य), शिव (उत्तर-पश्चिम), गणेश (उत्तर-पूर्व), सूर्य (पूर्व-दक्षिण), दुर्गा (दक्षिण-पश्चिम) ।
:सूर्य पाञ्चायन      सूर्य  (मध्य)   शिव (उत्तर-पश्चिम), गणेश (उत्तर-पूर्व),  विष्णु(पूर्व-दक्षिण), दुर्गा (दक्षिण-पश्चिम) ।
:दुर्गा पाञ्चायन      दुर्गा  (मध्य)   विष्णु (उत्तर-पश्चिम), शिव (उत्तर-पूर्व),  गणेश (पूर्व-दक्षिण), सूर्य (दक्षिण-पश्चिम) ।   
:शिव पाञ्चायन      शिव  (मध्य)   विष्णु (उत्तर-पश्चिम), सूर्य (उत्तर-पूर्व),  गणेश (पूर्व-दक्षिण),  दुर्गा (दक्षिण-पश्चिम) ।
प्रणामी

**प्रणामी** एक सम्प्रदाय हो जसले भगवान, श्रीकृष्णको पुजा नगरेर केवल वचनको मात्र पूजा गर्दछन्, जुन महामति प्राणनाथजी र सतगुरु श्री देवचन्द्रजीद्वारा उनीहरूको पवित्र ग्रन्थ, श्री तारतम सागरको रूपमा दिइएको थियो।

## इतिहास 
१७औँ शताब्दीमा पश्चिम भारतमा प्रणामी सम्प्रदायको उदय भक्ति सन्तहरू, श्री देवचन्द्रजी महाराज र उनका प्रमुख शिष्य श्री मेहराज ठाकुर (जसलाई महामति प्राणनाथजी वा प्राणनाथजी पनि भनिन्छ, जसले यस परम्परालाई नाम दिएका थिशग)को शिक्षामा आधारित थियो। 

## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
## बाह्य कडीहरू 
* 
* 
* 

श्रेणी:हिन्दु सम्प्रदाय
श्रेणी:भक्ति आन्दोलन
श्रेणी:शाकाहारको आवश्यकता पर्ने धर्महरू
घोडाघोडी ताल

**घोडाघोडी ताल** सुदूरपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रको कैलाली जिल्ला अन्तर्गत पर्ने एक रमणीय ताल हो । यो स्थल कैलाली जिल्लाको "पहलमानपुर" र "सुखड"को विचमा पर्ने जंगलमा पर्दछ । पूर्व पश्चिम राजमार्गको छेउमै अवस्थीत यो ताललाई पर्यटकीय तथा पौराणिक दृष्टीकोणबाट नेपालको एक प्रसिद्ध स्थलको रूपमा लिईएको छ । योगी नरहरिनाथले यो तालबाट पौराणिक काललाई स्मरण गराउने केही चिन्हहरू पत्ता लगाएर यो ताल महाभारत काल भन्दा पनि पहिलेबाट नै एक पवित्र तिर्थस्थल थियो भन्ने सावित गरेका थिए ।
यो तालको इतिहास थारु जातिसँग गाँसिएको छ । स्थानीय किम्बदन्ती अनुसार यो ताल सातवटा थारू जातिको बसोबास रहेको गाउँ डुबेर बनेको मानिन्छ र यस तालको आकार मानिसको हात जस्तै छ ।

## नामाकरण
किम्बदन्ती अनुसार प्राचिनकालमा यो स्थानमा एउटा सुन्दर गाँउ थियो । तर पछि एक रातभर परेको पानीले उक्त स्थानलाई तालमा परिणत गरायो । त्यसपछि त्यहाँका राजाले पहिला भाले र केही समय पछि पोथी घोडालाई त्यस क्षेत्रको अनुगमन गर्न पठाएछन् । तर दुबै घोडाहरू गन्तव्यमा नपुगि मरेछन । त्यसपछी ती राजाले उक्त स्थानमा कुनै दैवीशक्ति भएको विचार गरी त्यस स्थानमा मन्दिर निर्माण गर्न लगाए । तिनै मृत घोडाघोडी सम्झनामा त्यो मन्दिर र ताललाई घोडाघोडी भन्न थालियो ।

## भौगोलिक अवस्था
पूर्व-पश्चिम राजमार्गमा पर्ने धनगढी बजारबाट करिब ५३ किलोमिटर पूर्वमा पर्ने यो ताल कैलाली जिल्लाका दरख, रामशिखरझाला र साँडेपानी गाविसहरूको सिमानामा अवस्थित छ । २८°४१'०३ उत्तरी अक्षांस र ८०°५६'४५ पूर्वी देसान्तरमा पर्ने यो ताल समुन्द्री सतह देखि २०५ मिटर उचाइमा रहेको छ । करिब ४ मिटर औसत गहिराइ भएको घोडाघोडी तालको क्षेत्रफल करिब १३८ हेक्टर छ । यो ताल १९ वटा औंला भएको हत्केला आकारको छ । यस आसपासमा रहेक अन्य १३ वटा ससाना तालहरू समेत गरेर उक्त सिमसार क्षेत्रमा तालैतालले ओगटेको क्षेत्रफल मात्र दुइसय ४८ हेक्टर रहेको छ । सालका प्रजातिमा निकै बहुमूल्य मानिने र औषधिका रूपमा पनि प्रयोगमा आउने सतिसाल, साज, खयरको घना जङ्गल यहाँको विशेषता हुन । ताल क्षेत्रमा पाइने जङ्गली धानको संरक्षणका लागि अध्ययन, अनुसन्धान र वीऊ जोगाऊ कार्यक्रम सञ्चालन गरिएको छ ।

घोडाघोडी तालको छेउमा भगवान शिवको मन्दिरका कारणले यो क्षेत्र धार्मिक दृष्टिले समेत आस्थाको केन्द्रका रूपमा रहेको छ । माघे सङ्क्रान्ति, शिवरात्री, मङ्सिर पञ्चमीका दिनमा यो क्षेत्रमा ठूला धार्मिक मेला समेत यहाँ धार्मिक पर्यटनको महत्त्व बढ्नु स्वभाविक हो । धार्मिक अनुष्ठानमा प्रयोगमा आउने रातो कलमको बासस्थानको संरक्षणका लागि स्थानीय बासिन्दासँग मिलेर ताल सरसफाई कार्यक्रम नियमित रूपमा हुँदै गरेको छ ।

## चित्र दिर्घा

Image:GHODAGHODI 01.jpg|घोडाघोडी तालमा डुङ्गा सयरगर्दै स्थानीय बासिन्दा
Image:Ghodaghodi Lake1.JPG|घोडाघोडी ताल (दक्षिणबाट हेर्दा)
Image:Ghodaghodi Lake2.JPG|घोडाघोडी ताल
Image:Ghodaghodi Lake.JPG|नेपालमा रहेको घोडाघोडी ताल
File:Ghodaghodi Lake19.jpg|thumb|घोडाघोडी तालको दृश्य
File:Ghodaghodi Lake11.jpg|thumb|घोडाघोडी तालमा घोडा घोडीको मुर्ति
File:Ghodaghodi Lake15.jpg|thumb|घोडाघोडी कमलको फूल
File:Ghodaghodi Tal,.jpg|thumb|घोडाघोडी ताल

## सन्दर्भ सामग्री
श्रेणी:तालहरू
श्रेणी:नेपालका तालहरू
श्रेणी:पर्यटकीय स्थलहरू
चुलेत्रो

**चुलेत्रो** नेपाल, भारत तथा यस क्षेत्रका पहाडी भेकमा पाइने एक प्रकारको बुट्यान वर्गमा पर्ने वनस्पति हो । यो पतझड वर्गको वनस्पति हो। यसलाई डालेघाँसको रूपमा प्रयोग गरिन्छ।

श्रेणी:बुट्यान
श्रेणी:फूल फुल्ने वनस्पति
श्रेणी:डालेघाँस
श्रेणी:नेपालमा पाइने वनस्पतिहरू
तामाङ भाषा

**तामाङ भाषा** भनेको मुख्यतया नेपाल, सिक्किम, पश्चिम बङ्गाल (दार्जिलिङ) र उत्तर-पूर्वी भारतमा बोलिने बोली समूहलाई सामूहिक रूपमा बुझाउन प्रयोग गरिने शब्द हो। जसमा, उत्तरपश्चिम तामाङ, दक्षिण पश्चिम तामाङ, पूर्वी तामाङ र पश्चिम तामाङ रहेका छन्। पूर्वी तामाङ (जसलाई सबैभन्दा प्रख्यात मानिन्छ) र अन्य तामाङ भाषाहरू बीचको लेक्सिकल समानता ८१% देखि ६३% सम्म फरक हुन्छ।

## भौगोलिक वितरण 
**पूर्वी तामाङ**

* **बागमती प्रदेश**: भक्तपुर जिल्ला, चितवन जिल्ला, दोलखा जिल्ला, काठमाडौँ जिल्ला, काभ्रेपलाञ्चोक जिल्ला, ललितपुर जिल्ला, मकवानपुर जिल्ला, पूर्वी नुवाकोट जिल्ला, रामेछाप जिल्ला, सिन्धुली जिल्ला र पश्चिमी सिन्धुपाल्चोक जिल्ला
***कोशी प्रदेश**: ओखलढुङ्गा जिल्ला, पश्चिमी खोटाङ जिल्ला, र उदयपुर जिल्ला
**दक्षिण पश्चिम तामाङ**

* **बागमती प्रदेश**: चितवन जिल्ला, दक्षिणी धादिङ जिल्ला, पश्चिमी र उत्तरपश्चिम काठमाडौँ जिल्ला क्षेत्र र उत्तरपश्चिम मकवानपुर जिल्ला
* **मधेश प्रदेश**: बारा जिल्ला, पर्सा जिल्ला र रौतहट जिल्ला

**पश्चिमी तामाङ**

* **बागमती प्रदेश**: पश्चिमी नुवाकोट जिल्ला, रसुवा जिल्ला, र धादिङ जिल्ला
* नुवाकोट जिल्लाको मध्य पहाडी क्षेत्र (*उत्तरपश्चिम तामाङ*)
* उत्तरपूर्वी सिन्धुपाल्चोक जिल्ला: भोटे नम्लान, र भोटे चौर, त्रिशूली नदीको पश्चिम किनारमा बुढीगण्डकी नदीतर्फ
* उत्तरपश्चिमी मकवानपुर जिल्ला: फाकेल, चाखेल, खुलेखानी, मर्खु, तिस्तुङ र पालुङ
* उत्तरी काठमाडौँ जिल्ला: ढोर, ठोका र गगल फेदी

**पूर्वी तामाङ**

* जगतको दक्षिण र पूर्व, उत्तरी गोरखा जिल्ला, गण्डकी प्रदेश

## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
श्रेणी:सिक्किममा बोलिने भाषाहरू
श्रेणी:भुटानमा बोलिने भाषाहरू
श्रेणी:तामाङ भाषाहरू
श्रेणी:बागमती प्रदेशमा बोलिने भाषाहरू
श्रेणी:गण्डकी प्रदेशमा बोलिने भाषाहरू
श्रेणी:कोशी प्रदेशमा बोलिने भाषाहरू
श्रेणी:मधेश प्रदेशमा बोलिने भाषाहरू
श्रेणी:विषय–वस्तु–क्रिया भाषाहरू
श्रेणी:सम्भोट लिपिमा लेखिने भाषाहरू
श्रेणी:नेपालमा बोलिने भाषाहरू
श्रेणी:देवनागरी लिपिमा लेखिने भाषाहरू
माया

**माया** शाब्दिक रूपमा "भ्रम" वा "जादु" को सन्दर्भमा आधारित भारतीय दर्शनमा धेरै अर्थहरू छन्। पछिको वैदिक ग्रन्थहरूमा, मायाले "जादुई शो, एक भ्रम जहाँ चीजहरू उपस्थित देखिन्छन् तर तिनीहरू जस्तो देखिँदैनन्" लाई बुझाउँछ; सिद्धान्त जसले "विशेषतारहित निरपेक्ष" लाई "विशेषताहरू" भएको देखाउँछ। मायाले "निरन्तर परिवर्तन भइरहेको र यसरी आध्यात्मिक रूपमा अवास्तविक" (अपरिवर्तनीय परम, वा ब्रह्मको विरोधमा) लाई पनि बुझाउँछ, र त्यसैले "आध्यात्मिक वास्तविकताको वास्तविक चरित्र लुकाउँछ"।

माया हिन्दु देवी लक्ष्मी, विष्णुकी पत्नी, जसलाई कहिलेकाहीँ पूर्णको अवतारको रूपमा सम्मान गरिन्छ, को एक उपाधी, वा एक अभिव्यक्ति हो। गौतम बुद्धकी आमाको नाम पनि माया थियो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:हिन्दु दार्शनिक अवधारणाहरू
श्रेणी:दानव
चखेवा

को पश्चिम बङ्गालमा पाइएको चखेवा]]

**चखेवाचखेवी** (वैज्ञानिक नाम: *Tadorna ferruginea*) नेपालमा पाइने एक प्रकारको चराको नाम हो । यसलाई अङ्ग्रेजीमा *रडी सेल्डक* (Ruddy Shelduck) भनिन्छ ।
## तस्विर सङ्ग्रह

Hunawihr-ruddy-shelduck.jpg
Ruddy.shelduck.arp.2.750pix.jpg
Ruddy Shelduck 489.jpg
Ruddy Shelduck (Tadorna ferruginea)- Female at Bharatpur I.jpg
Ruddy Shelduck (Tadorna ferruginea)- Female at Bharatpur I IMG 5344.jpg
Ruddy Shelduck (Tadorna ferruginea)- Female at Bharatpur I IMG 5336.jpg
Tadorna ferruginea MHNT.ZOO.2010.11.21.1.jpg |Museum specimen 

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाहिरी लिङ्कहरू
श्रेणी:नेपालमा पाइने चराहरू
माया (स्पष्टता)

**माया** सँग सम्बन्धित लेखहरू:
*माया चेपाङ
*माया पौडेल
*माया (पत्रिका)
*माया सुब्बा
भावना

कुनै ब्यक्तिले जब आफू भित्र केही प्रतिक्रिया थापाँउछ, महसूस गर्छ र भाव ब्यक्त गर्छ त्यही भाव **भावना** हो। ब्यक्तिको भावहरू अनुहार माथि ब्यक्त हुन्छन्। भावना शरीर भित्रको रसायनिक प्रतिक्रिया हो। यो प्रतिक्रिया गर्न दिमागले सूचना पठाउँछ।
रुन, हाँसनु, दु:खी हुनु, एक्लोपन, खुशी हुनु आदी भावनाका उदाहरण हुन।
## हेर्नुहोस
*भावचित्र (Emoticon)

श्रेणी:भावना
जङ्गल

alt=जंगल|thumb|जंगल
**जंगल** भनेको  भू-भागको एउटा ठूलो हिस्सा जसमा विभिन्न जातका हरियो वृक्षहरू पाइन्छन्। **जंगल**लाई वनको नामले पनि चिनिन्छ । कुनै पनि स्थलको प्राकृतिक भू–वनोटको आधारमा यसलाई विभिन्न प्रकारमा विभाजन गरिएको छ । नेपालको लगभग ४० प्रतिशत भू–भाग वनले ओगटेको छ । जंगललाई विभिन्न वन्यजन्तु तथा चराचुरुङ्गीको वासस्थलको रूपमा पनि लिईन्छ । जंगलले वातावरणमा स्वच्छ हावा पानी समेत प्रदान गर्दछ । 

वनको प्रकारःमुख्य ६ प्रकार
*  उष्ण वन:  मुख्य प्रजातिहरूः साल, अस्ना, कर्मा, खयर, सिसौं, सिमल आदि ।
*  उपोष्ण वन: मुख्य प्रजातिहरूः खोटे सल्ला, चिलाउने, कटुस, उत्तिस, टुनी, सिरिस आदि ।
*  समशितोष: मुख्य प्रजातिहरूः सानो फलांट, ठूलो फलाँट, बांझ, गोब्रे सल्ला आदि ।
*  शितोष्ण वन: मुख्य प्रजातिहरूः बांझ, गुरास, गोब्रे सल्ला, ठिंग्रे सल्ला, देवदार आदि ।
*  सब अल्पाइनवन: मुख्य प्रजातिहरूः बुंगे सल्ला, गोब्रे सल्ला, भोजपत्र, गुराँस, धुपि आदि ।
* अल्पाइन: मुख्य प्रजातिहरूः झाडीदार धुपी रगुराँसहरु ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
*वन पैदावार

श्रेणी:भूगोल
अङ्क गणित

thumb|right|पुणेमा राखिएको आर्यभटको प्रतिमा ४७६-५५०
**अङ्क गणित** (अङ्ग्रेजीमा Arithmetic) गणित का तीन ठूला शाखाहरू मध्य एउटा हो। अङ्कहरू तथा सङ्ख्याहरूको गणनासित सम्बन्धित गणितको शाखालाई अङ्कगणित भनिन्छ। यो गणितको मौलिक शाखा हो तथा यसैबाट गणितको प्रारम्भिक शिक्षा सुरु हुन्छ। प्रत्येक मनुष्यले आफ्नो दैनिक जीवनमा प्रायः अङ्कगणितको उपयोग गर्दछ। अङ्कगणित अन्तर्गत जोड, घटाउ, गुणा, भाग, भिन्न, दशमलव आदि प्रक्रियाहरू आउँछन्।

## इतिहास 
मनुष्य आरम्भ कालदेखि नै सामाजिक प्राणीको रूपमा रहि आएकोले र आफ्नो प्रारम्भिक कालमा कबीला बनाएर बस्दै आएको हो। जब कबीलाका सद्स्यहरूमा वृद्धि हुँदा उनीहरूको गन्ती गर्न अङ्कहरूको आवश्यकत पर्‍यो। अङ्क बनाउन मनुष्यका औंलाहरूलाई आधार बनाइयो। अङ्कहरूको इतिहासको विषयमा धेरै नै कम जानकारी प्राप्त छ। भनिन्छ कि कि ईसा पूर्व १८५०मा बेबीलोनका निवासी गणितको प्रारम्भिक प्रक्रियाहरूसित राम्रोसित परिचित थिए। भारतमा अङ्कगणितको ज्ञान अत्यन्त प्राचीनकालदेखि नै रही आएको हो तथा वेदहरूमा गणितीय प्रक्रियाहरू उल्लेख छ। शून्य पनि भारतको नै देन हो।

## अङ्क 
शून्यदेखि लिएर बनेका नौसम्मलाई बुझाउने चिह्न(सङ्केत)लाई अङ्क भनिन्छ। अङ्क नै गणितको मूल हो। दैनिक जीवनका अधिकांश कार्यहरूमा अङ्कहरूको प्रयोग हुन्छ।

## सङ्ख्या 
एकभन्दा अधिक अङ्कहरूलाई एउटाको छेउमा अर्को राख्दा सङ्ख्या बन्छ। अङ्क केवल दसवटा हुछन् तर सङ्ख्याहरू अनन्त बन्छ।

## अङ्कगणितका मूल प्रक्रियाहरू 
अङ्कगणितका मुख्य चार मूल प्रक्रियाहरू हुन्छन् 	

* जोड (योग) चिह्न (+)
* घटाउ (ऋण) चिह्न (-)
* गुणा चिह्न (×)
* भाग चिह्न (÷)

### जोड 
जब कुनै सङ्ख्या या अङ्कमा एक वा एकभन्दा बडि सङ्ख्या वा अङ्कलाई मिलाईन्छ भने त्यसलाई जोड (योग) (Addition) भनिन्छ। जोडलाई + चिह्नले प्रदर्शित गरिन्छ। 

उदाहरणः
१४ + ६ = २०

### घटाउ 
जोडने प्रक्रियाको विरुद्ध प्रक्रियालाई घटाउ वा घटाउने (Subtraction) भनिन्छ। जब कुनै सङ्ख्या या अङ्कबाट एक वा एकभन्दा बडि सङ्ख्या वा अङ्कलाई घटाइन्छ भने त्यसलाई घटाउ (ऋण) भनिन्छ। घटाउने - चिह्नले प्रदर्शित गरिन्छ। 

उदाहरणः
१४ - ६ = ८

### गुणा 
जब कुनै सङ्ख्या या अङ्कमा एक वा एकभन्दा बडि सङ्ख्या वा अङ्कलाई एक अथवा धेरै पल्ट जोडिन्छ त्यसलाई गुणा (Multiplication) भनिन्छ। गुणालाई x चिह्नले प्रदर्शित गरिन्छ। 

उदाहरणः
२ x ४ = ८

### भाग 
गुणा गर्ने प्रक्रियाको विरुद्ध प्रक्रियालाई भाग (Division) भनिन्छ। जब कुनै सङ्ख्या या अङ्कबाट एक वा एकभन्दा बडि सङ्ख्या वा अङ्कलाई एक अथवा धेरै पल्ट घटाइन्छ त्यसलाई भाग भनिन्छ। भागलाई ÷ चिह्नले प्रदर्शित गरिन्छ। 

उदाहरणः
४ / २ = २

## यो पनि हेर्नुहोस् 
* बीजगणित
* ज्यामिति
* त्रिकोणमिति
* कैलकुलस

* फिबोन्नाची अनुक्रम

श्रेणी:अङ्क गणित
लिपि

कुनै पनि भाषालाई लेख्य माध्यमबाट प्रस्तुत गर्ने अङ्क, अक्षर, चित्र आदिलाई लिपी भनिन्छ। अङ्रेजी भाषाको लिपी रोमन लिपी हो। त्यसैगरी नेपाली, हिन्दी, संस्कृत आदि भाषाहरू देवनागरी लिपीमा लेख्ने गरिन्छ।

*खारोष्टी लिपि
*ब्राहृमी लिपि
*देवनागरी लिपि
*किराँत लिपि
*लिच्छबिकालीन लिपि
*कुटिला लिपि                            

*लिम्बू लिपि
*रञ्जना लिपि

श्रेणी:लेखन
शान्ति

कसैलाई कुनै काम विना अवरोध स्वतन्त्र रूपमा गर्न पाउने वातावरण शान्ति हो। होहल्लाऽ कोलाहल आदि रहित अवस्थालाई शान्तिको अवस्था मान्न सकिन्छ।
कूटनीति

कुनै पनि कार्य वा समस्यालाई नराम्रो शब्द वा व्यवहार प्रयोग नगरी सम्पादन गर्ने तरीकालाई कूटनीति भनिन्छ। कूटनीति भनेको देश, शहर, वा अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्ध सँग जोडिने गर्दछ। यसको उद्देश्य एक अर्काको आवश्यकताहरू पूरा गर्ने सम्बन्ध स्थापना गर्नु हो। जस्तै राजदूत, वार्ता र वार्तालाप। सामान्यतया भन्नुपर्दा कूटनीति भनेको एक प्रक्रिया हो जसमा शान्ति, संस्कृति, अर्थव्यवस्था, व्यापार वा युद्ध जस्ता मुद्दाहरूमा कूटनीतिज्ञहरु मार्फत कुराकानी हुन्छ। सामान्यतया भन्ने हो भने, अन्तर्राष्ट्रिय सन्धिहरू पहिले कूटनीतिज्ञहरूद्वारा छलफल हुन्छन्, र त्यसपछि हस्ताक्षर हुन्छन् र राष्ट्रिय राजनीतिज्ञद्वारा लागू हुन्छन्
मानवता

(मानव सभ्यता )    मानव सभ्यता शब्द सुन्दा सामान्य सुनिए ता पनि एस भित्र धेरै कुराहरु पाईन्छ । आज समय कलि युग छोडेर ढुंगे युगमा आइसकेको छ र समय सङै मानव सभ्यता पनि पछाडी छोडेर मानिस हरु अगाडी बढीरहेका छन् । आजका मानिस हरु मा येति सम्म विवेक छैन कि जुन हामिले पशु मा सजिलै पाउने गर्छौ। ठिक बेठिक छुट्टाउन सक्ने क्षमता भएकाले सर्वश्रेष्ठ प्राणि मानिएका हरु आज पशु भन्दा गिरेका छन् ।  मानव सभ्यताकै इतिहासको उत्खनन गरेर  विष्लेशन  गर्ने हो भने इतिहासकै अन्त्य निश्चिति देखिन्छ। मानव सभ्यताको इतिहास वर्ग संघर्षको इतिहास थियो । पहिले सरलबाट जटिल त    अहिले जटिलबाट झनै जटिल तिर यो इतिहास  मोडिदै   आएको छ  , मानिसले आज मानिस चिन्दैनन, मानिस मा जुन डर र त्रास हुनेगर्थ्यो आज त्यो गाएब छ । स्वार्थ पूरा गर्न मानिसले मानिस को टाउको छिनाउन त्यो हात काम्दैन । कलम चलाउने हातहरु आज हातियार मा भर पर्दै छन। रगतले रगतको नाता बिर्सिसकेका छन, जति समय परिवर्तन हुदै छ मानिस त्येती नै अफुलाइ गिराउदै छ्न , पैसा सर्वस ठान्दै छन्  पैसाले आफन्त किन्न खोज्दै छन् । एउटि नारी माथी अन्याय हुन्छ अत्याचार हुन्छ अनि त्यो नारीले तब सम्म न्याय पाउदिन जब सम्म त्यो नारीको पहुच माथी सम्म हुँदैन । नारी को मात्र होइन यहाँ हरेक ले न्याय पाउन ठुलै पहुच हुनु पर्छ अनि यहाँ  कानुन तेतिबेला लागू हुन्छ जब कोहि ठुलै को आफन्त या आफ्नो लाई केही हुन्छ , अनि साधरन मान्छे त बिचरा जिउदै    लास सरि बाचेको हुन्छ ।
यन्त्र

thumb|right|250px|साधारण यन्त्र
मानिसले गर्ने कामहरू सरल रूपले गर्नका लागि तयार पारिएको औजारलाई यन्त्र भनिन्छ।
## यन्त्रको फाइदा
यन्त्रबाट येस किसिमका फाइदाहरु हुन्छन-
*यन्त्रको प्रयोगले काम छिटो हुन्छ।
*यन्त्रको प्रयोगले धेरै बल पर्ने काम थोरै बलले हुन्छ।
*यन्त्रको प्रयोगले असुरक्षित काम सुरक्षित हुन्छ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
श्रेणी:विज्ञान
श्रेणी:हिन्दु प्रतीकहरू
तिते

**तीते** नेपालको बनजङ्गल रहेका ठाउँमा पाइने एक प्रकारको झाडी प्रजातिको वनस्पति हो। 

## पाइने स्थान
नेपालमा यो महाभारत तथा चुरे भेकमा पाइन्छ। 

## प्रयोग
कोदालोको बींड बनाउन यसको मुख्य रूपमा प्रयोग हुन्छ।

## स्रोत
*विभिन्न पत्रपत्रिकामा प्रकाशित वातावरण सम्बन्धी लेखहरू

श्रेणी:नेपालमा पाइने वनस्पतिहरू
श्रेणी:बुट्यान
श्रेणी:फूल फुल्ने वनस्पति
कबाई

**कवाई** नेपालको वनजङ्गल रहेका ठाउँमा पाइने एक प्रकारको वनस्पति हो। यसलाई भुटका, रसायनवरा वा मकोय भनेर पनि चिनिन्छ । 

## कबाईको औषधीय गुणहरू
अनिद्रामा यसको जराको रसमा सख्खर मिसाएर खाइन्छ । मुखभित्र र जिब्रेमा घाउ आएमा यसको पात चपाइन्छ । यसको हांगा, पात र फलको रस बराबर मात्रामा मिसाएर खाँदा मुटु रोगलाई फाइदा गर्दछ । कलेजो र फियो बढेको तथा जण्डीसमा यसको सेवन गरिन्छ । सुन्निएकोमा यसको फलको रसलाई मनतातो पारी दलिन्छ भने कुष्ठरोगमा यसको पातको रस दलिन्छ । यसको पाकेको फल खान योग्य हुन्छ यो नेपालको काभ्रेपलाञ्चोक जिल्लामा बढी पाइने मध्यको एक हो। ।

## चित्र दिर्घा

File:Solanum_nigrum_leafs_flowers_fruits.jpg
File:Makoi or Solanum nigrum berries.jpg
File:Solanum Nigrum Berries.jpg

## यो पनि हेर्नुहोस्
## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
श्रेणी:जडीबुटी
श्रेणी:पोथ्रा
श्रेणी:फूल फुल्ने वनस्पति
श्रेणी:नेपालमा पाइने वनस्पतिहरू
भोर्ला

**भोर्ला** अथवा **भोर्लो** नेपालको बनजङ्गल रहेका ठाउँमा पाइने एक प्रकारको लहरा प्रजातिको वनस्पति हो। 
## भोर्लाको औषधीय गुणहरू
यौन शक्ति बढाउन र टनिकको रूपमा यसको बीउको सेवन गरिन्छ । छाला फुटेकोमा यसको पातको रस दलिन्छ । यसको डाँठ/लहरालाई डोरीको रूपमा प्रयोग गरिन्छ । पातबाट दुना टपरी बनाइन्छ । भोर्लाका दुना टपरी ठूलो परिमाणमा भारत निकासी भइरहेकोले यो विदेशी मुद्रा आर्जन र गरिव मानिसको लागि जिविकोपार्जनको एउटा माध्यम बनेको छ । 
## पाइने स्थान
नेपालमा यो महाभारत तथा चुरे भेकमा पाइन्छ।

## प्रयोग
यसको पात बाटुलो, ठूलो र लामो समय टिक्ने भएकाले घुम छाप्न यसको प्रयोग हुन्छ।
## यो पनि हेर्नुहोस्
## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
श्रेणी:लहरा
श्रेणी:फूल फुल्ने वनस्पति
श्रेणी:जडीबुटी
श्रेणी:नेपालमा पाइने वनस्पतिहरू
बिलाउनी

**बिलाउनी** नेपालमा पाइने  वनस्पति हो। यो एउटा फूल फुल्ने वनस्पति हो । पहाडी भूभागमा पाइने यो वनस्पति डालेघाँसको रूपमा प्रयोग गरिन्छ ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:नेपालमा पाइने वनस्पतिहरू
लामा

खास गरेर बौद्ध धर्मका धर्मगुरूलाई **लामा** भनिन्छ। तर लामा एक बौद्धीष्ट जाती पनि हो। धेरै जानकारीकोलागी बौद्ध धर्म हेर्नुहोस्।

श्रेणी:बौद्ध धर्म