open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
नेपाल राष्ट्रिय विकास परिषद

**नेपाल राष्ट्रिय विकास परिषद (>)** नेपाल सरकारको विकास योजनाको लागि एउटा महत्त्वपूर्ण अङ्ग हो। प्रधानमन्त्रिको सभापतित्वमा गठित यस परिषदमा सबै क्याबिनेट मन्त्रिहरू लगायत सबै संबैधानिक अंगका प्रमुखहरू पदेन सदस्य हुन्छन्। यसमा बुद्धिजिवी र वाणिज्य समुदायबाट ५ जना मनोनित विशिष्ठ सदस्य पनि हुन्छन्। यस परिषदले 'राष्ट्रिय योजना' लाई आर्थिक नीति तय गर्न र राष्ट्रको सिघ्र सन्तुलित विकास पक्का गर्न दिशानिर्देश गर्दछ।  योजना आयोग नेपाल यसको कार्यकारिणी समिति हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:नेपाल सरकार
हिम

**बरफ** पानीको ठोस रुपान्तरण हो । यो सामान्यतया पारदर्शि वा सेतो रंगको हुन्छ ।

## सन्दर्भ सूची
श्रेणी:ठोस पदार्थ
श्रेणी:पानीका रूपहरू
तोपचरा

**तोपचरा** भँगेरा वर्गका चराहरू हुन। यसलाई  कतै कतै 'सुजेरो', 'बकेचो' पनि भनिन्छ । धादिङ जिल्लातिर भने 'तोलायँ' भनेर पनि चिनिन्छ । पूर्वी तराइतिर 'चोंची'पनि भनिन्छ । समूहमा बस्न रुचाउँछन् । त्यसैले कोटेरोका गुँड एकै ठाउँमा यसरी भेटिने गरेका हुन् ।

नेपालमा खासगरी हिउँद याममा मंसिर लागेपछि  उच्च पहाडी भागबाट पोथीहरूभन्दा केही दिन अगाडि नै भालेहरू तराईतिर लाग्छन| मध्य नेपाल को उच्च पहाडबाट भने केही काठमाडौँ उपत्यकातिरै पनि बस्छन्जा। अनि उपयुक्त ठाउँमा गुँड बनाउन अडिन्छन् । यस्तै तराईमा पाइने तोप चराहरू जेठ लागेपछि पुन उकालो लाग्छन| तोप चराको मुख्य आहार धान र गेडागुडी हो । बालीनाली र पानी भएका पोखरीको छेउछाउमा बस्न रुचाउने तोप चराले कहिल्यै पनि कीरा फट्याङ्ग्रा खाँदैनन् । यी चरामा भालेहरूको टाउको र घाँटी वरिपरि पहेंलो हुन्छ । पोथी फुस्रा हुन्छन् । प्रजननकालमा भालेहरूको पहेंलो भाग टल्किएर आउँछ । यसको कारण भालेहरू प्रजननका लागि तयार छन् भन्ने सङ्केत हो । यस्ता रङ्गले भालेहरूको स्वास्थ्यको सङ्केत गर्ने तथ्य वैज्ञानिकहरूले औँल्याउने गरेका छन् ।

काठमाडौँ उपत्यका आएपछि यिनीहरूको भाले चराको पहिलो र प्रमुख काम भनेको गुँड बनाउने हो । हरियो घाँस जम्मा पारेर यिनीहरूले चुच्चोको सहाराले कलात्मक पाराले गुँड बनाउने गर्छन् । झट्ट हेर्दा गुँड मानिसले सिलाएर बनाएको जस्तै आकर्षक देखिन्छ । भालेले बनाएको गुँड नसकेसम्म पोथीले हेरिरहन्छ । गुँड मन परेन भने पोथी गुँडभित्रै पस्दैन । भालेले पुनः पोथीलाई मन पर्ने गुँड बनाउनुपर्छ । पोथीलाई खुसी बनाउनका लागि पनि भालेले राम्रो र कलात्मक पाराको गुँड बनाउने गर्छन् । यी चराको हूलमा भालेभालेबीच कसले राम्रो गुँड बनाउने भन्नेसमेत होडबाजी नै चल्छ । 'फिस्टे चरा' वा 'सोली फिस्टो' -अङ्ग्रेजी भाषामा "टेलर बर्ड" र 'कोटेरो' को वर्ग एकै भए पनि सोली 'फिस्टो' ले सकेसम्म आˆनो गुँड लुकाएर बनाउँछ । 'कोटेरो' ले भने सबैले देख्ने गरी बनाउँछ । यिनीहरूलाई खराब मौसम र शत्रुबाट आˆना गुँड बचाउन पाए पुग्छ । गुँडलाई हावामा तुर्लुङ्ग तुर्लुङ्ग हल्लिने बनाउँछन्, जसले गर्दा शत्रु हत्तपत्त पस्न सक्दैन । हाँगामा तुर्लुङ्ग झुण्डिने र हल्लिरहने हुनाले सर्प पनि हत्तपत्त पस्न सक्दैन । गुँड पनि अर्को हाँगाबाट सहजै नभेटिने गरी बनाउँछन् । एकदमै सुरक्षित छ भन्ने लागेमा र गुँड बनाउने उपयुक्त ठाउँ अलि सीमित लागेमा गुजुप्प पारेर थुप्रै गुँड पनि बनाउने गर्छन् । जमिनबाट नभेटियोस् भनेर कम्तीमा १५ फिट उचाइमा मात्रै बनाउँछन| ।अधिकांश चराहरूमा भालेले सामान ओसारिदिने, मिलाईदिने गरेर सहयोग गरिदिने र पोथीले गुँड बनाउने  देखिए पनि   कोटेरोको गुँडको अधिकांश भाग भालेहरूले बनाउने गर्छन् । गुँड बनाएपछि जब पोथीहरू आइपुग्छन् तब भालेहरू आफूले बनाएको गुँडमा बसेर पोथीलाई बोलाउँछन् । केही दिनपछि पोथीहरू आएर भालेले बनाएका गुँड निरीक्षण गर्छन् फुल पार्ने कोठा कत्रो र कस्तो छ ? भित्र पस्ने ढोका कस्तो छ ? गुँडको बाहिरी आवरण कसरी बुनेको छ ? कस्तो र कति सुरक्षित हाँगामा बनाएको छ ? पोथीले सबै कुराको निरीक्षण गर्दछ । जुन भालेका गुँड सुन्दर छन्, पोथीले तिनै भाले ओगट्छन् । गुँड बनाउन बाँकी रहेको काममा फत्ते पार्न पोथीहरूले साथ दिन्छन् । सुन्दर गुँड बनाउन नसक्ने कतिपय भाले त पोथी नपाएर जिल्लिने पनि हुन्छन् ।

## प्रजातिहरू
### नेपालमा पाइने प्रजातिहरू
* छातीकाले तोपचरा
* धर्के तोपचरा
* बया तोपचरा
* सुनौलो तोपचरा

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
लामो यात्रा

गुँड नबनाउने कालिगढ पोथी नपाएर जिल्लाराम

श्रेणी:चराहरू
छिन्नलता गीत पुरस्कार

**छिन्नलता गीत पुरस्कार** गीत सङ्गीत क्षेत्रमा प्रदान गरिने पुरस्कार हो। यसकाे स्थापना वि.स. २०३९ सालमा भएकाे हाे । याे पुरस्कारकाे राशि गीत रचना, सङ्गीत र गायन तर्फ २० हजार रहेकाे छ भने नवप्रतिभालाइ रू १० हजार प्रदान गरिन्छ। पछि यसको राशि बृद्धि गरी गुठीले रचना, सङ्गीत र गायनतर्फ ५० हजार र नवप्रतिभालाई ३५ हजार पुरस्कार राशि बनाएको हो ।

## प्रापकहरू 
* नीर शाह
*किरण खरेल
* अम्बर गुरुङ
* नारायणगोपाल गुरूवाचार्य
* नातिकाजी

* दिनेश अधिकारी
* क्षेत्रप्रताप अधिकारी
* तारादेवी
* कोइलीदेवी
* ज्ञानु राणा
* कुन्ती मोक्तान
* पशुपति शर्मा
* राजेश पायल राई
* रामकृष्ण ढकाल
* भीम विराग
* ताहिरा निगत नैयर
* दैवज्ञराज न्यौपाने
* गणेशप्रसाद श्रेष्ठ
* भक्तराज आचार्य
* राममान तृषित
* भैरवनाथ रिमाल 'कदम'
*पशुपति शर्मा
*सीता केसी
*प्रकाश सपुत
*शान्तिश्री परियार
*मनिला सोताङ
*शिव परियार
*मेनुका पौडेल
*भूपू पाण्डे

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:पुरस्कारहरू
नक्सलवादी आन्दोलन

१९६७ मा भाकपा (मार्क्सवादी)बाट विभाजित चारु मजुमदार, कानु सन्याल र जंगल सन्थालले नक्सलबाडीमा 'सिलिगुडी किसान सभा' गठन गरेपछि नक्सलवादी आन्दोलन शुरू भएको थियो।

शुरूमा शान्तिपूर्ण रहेको त्यो आन्दोलन एक वर्षपछि 'वर्ग शत्रु खत्तम' को नाममा हिंसात्मक बन्यो। हिंसाकै बीच नेताहरूबीचको विवाद तीव्र बनेपछि १९७० मा आन्दोलनका प्रमुख विचारक मजुमदारलाई छाडेर सन्याल, सन्थाल, सत्यनारायण लगायतका नेता अलग भए भने मजुमदारसँग रहेकाहरूले उनलाई वैचारिक र सांगठनिक प्राधिकार मान्दै हिंसात्मक आन्दोलन चलाईरहे। कलकत्तासहित ठूला शहर र पश्चिम बङ्गालका गाउँसम्म पुगेको त्यो आन्दोलन विभाजन, हिंसात्मक गतिविधि र सरकारी दमनका कारण कमजोर बन्दै गयो। १९७२ मा पक्राउ परेको केही महीनापछि जेलमै मजुमदारको हत्या भएपछि नक्सलवादी आन्दोलन छिन्नभिन्न भयो।

१९६२ मा भारतीय कम्युनिष्ट पार्टीसँग अलग भएको भाकपा (मार्क्सवादी) लाई १९६५ मा फुटाएर 'माओइस्ट कम्युनिष्ट सेन्टर' बनाएका असित सेन नक्सलवादी आन्दोलनमा समाहित भएका थिए। मजुमदारसँग उनीहरूको विवाद शुरू हुँदै गर्दा १९६९ मा बेइजिङ गएका सुरेन बोसले चिनियाँ कम्युनिष्ट पार्टीबाट ल्याएको ९ बुँदे सुझाव नक्सलवादी आन्दोलनको इतिहासमा उल्लेखनीय छ। चिनियाँहरूले त्यसबेला 'व्यक्तिहत्याबाट क्रान्ति नहुने, आफ्नो देशको परिस्थिति अनुसार क्रान्ति अघि बढाउनुपर्ने' लगायत सुझाव दिएका थिए, जसलाई बोस, सेन, सन्याल र सन्थालहरूले स्वीकारे भने मजुमदार समूहले अस्वीकार गरेर हिंसात्मक गतिविधि चलाईरह्यो।

मजुमदारको मृत्युपछि नक्सलवादी आन्दोलनको विरासत बोकेका कम्युनिष्टहरू दर्जनौं टुक्रा बने। त्यसमध्येकै एउटा समूहले आन्ध्रप्रदेशमा 'पिपुल्स वार ग्रुप' (पीडब्लूजी) बनायो भने अर्काले बिहारमा 'माओइस्ट कम्युनिष्ट सेन्टर' (एमसीसी) पुनर्निर्माण गर्‍यो। 

मजुमदारपछि त्यो समूहको नेतृत्व लिएका सुब्रत दत (जौहर) त्यसको एक वर्षमै प्रहरीसँगको भिडन्तमा मारिए। त्यसपछि १९९३ मा मृत्यु नभएसम्म विनोद मिश्रले त्यो समूहलाई नेतृत्व दिए। १९९० मा खुला राजनीतिमा आएको जौहर समूहलाई अहिले भाकपा (माले) लिवरेशनको नामले चिनिन्छ। अहिले यसका महासचिव दिपांकर भट्टचार्य छन्।

भारतलाई भारी
आँपको अचार

**आँपको अचार** नेपाल, भारत लगायतका दक्षिण एसियाली राष्ट्रहरूमा बनाइने प्रशिद्ध अचार हो । यो नपाकेको हरियो र अमीलो आँपबाट तयार पारिन्छ । आजभोलि बजारमा आँपको अचार व्यवसायिक रूपमा पनि पाइन्छ ।

## आवश्यक सामग्री
̩̩*काचो आम (काटेको)१ kg
*तोरी को तेल २५० litre
*बेसर  ५०gm
*हरियो खुर्सनी २५०gm
*नुन स्वाद अनुसार

## बनाउने तरीका
#काँचो जालो (कोया) नपसेको आँप छान्ने र सफा पानीले पखाल्ने ।
#पखालेको आन्प्लाई सफसंगा एकनासको हुनेगरी टुक्रयाउने ।
#आँपको भित्रि गुदी फल्ने तर बिहिरी बोक्रा न फल्ने ।
#आँपको टुक्रालाई बेसार नुन र मसला रेखेरा राम्रोसंग मोली ५-७ घण्टा सम्म छोपेर राख्ने ।
#तेलमा हिंग फुराएर रेखने ।
#सिसि र बिर्कोलाई घाममा सुख्खा हुनेगरी सुकाउने ।
#अचारलाई सिसीमा हावा नछिर्ने गरी खदने  ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाहिरी सूत्र
श्रेणी:अचार
श्रेणी:परिकारहरू
बेतलौरी

**बेतलौरी** औषधीय गुण भएको पोथ्रा वर्गमा पर्ने वनस्पति हो । २००० मिटरको उचाइसम्ममा पाइने यो वनस्पति ३ देखि ५ फिट अग्लो हुन्छ । साउन महिना तिर यसको टुप्पोमा सेतोमा रातो मिसिएको फूल लाग्ने गर्दछ । यसको जरा औषधिको रूपमा प्रयोग गरिन्छ । तितो स्वाद हुने यसको जरा चपाउँदा चिप्लो हुन्छ । शरीर दुखेको, चोटपटक लागेको र कमलपित्तको उपचारमा बेतलौरीको जराको रस सेवन गरिन्छ । हाड फुटेको ठाउँमा यसको लेप लगाएर काम्रो बाँध्ने गरिन्छ । यसको प्रयोग विभिन्न किसिमको बाथ तथा पक्षघातको उपचारका लागि पनि गरिन्छ ।

## चित्र दिर्घा

File:Costus speciosus (1).jpg
File:Costus speciosus (4).jpg
File:Costus speciosus (7).jpg 
File:Costus speciosus (9).jpg 
Image:Flower I IMG 9605.jpg
Image:Flower & leaves I IMG 9608.jpg
Image:Costus_speciosus_Guadeloupe.JPG
Image:Starr_030807-0069_Costus_speciosus.jpg

## यो पनि हेर्नुहोस्
## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
श्रेणी:पोथ्रा
श्रेणी:जडीबुटी
श्रेणी:नेपालमा पाइने वनस्पतिहरू
श्रेणी:फूल फुल्ने वनस्पति
समावेशीकरण

पछाडी पारिएका वर्ग, समुदाय, क्षेत्र र लिङ्गका मानिसहरूलाई मूलधारमा ल्याउन उदेश्य वा नाम मा सरकारी संस्था , सरकार को अनुदान मा आश्रित संस्था र  गैरसरकारी संस्थाहरूमा  आरक्षण,अग्रअधिकार र सकारात्मक विभेद को प्रयोग गरी समावेश गरिने प्रक्रिया लाई समावेशीकरण भनिन्छ । 
Rightful sharing of power, resources and opportunities (PRO) समावेशीकरणको मूल मर्म हो ।

 समावेशीकरणले लोकतन्त्रलाई पक्षपोषण गर्दछ । यसले सबैको पहिचान भेटिने तर कसैको अस्थित्व नमेटिने मार्ग प्रदान गर्दछ ।

समावेशीकरण गराउने तरीकाहरू

→ आरक्षण      
  सङ्घीयता, विकेन्द्रीकरण , स्वायत्तता                   
→ सकारात्मक विभेद                   
→ सशक्तिकरण गरेर
→ लक्षित कार्यक्रम गरेर
→ समानुपातिक प्रतिनिधीत्व गराएर
→ मानव विकास र गरीबी निवारणको क्षेत्रमा लगानी गरेर
→ जनचेतनामुलक कार्यक्रम सञ्चालन गरेर
एभरेस्ट म्याराथन

**एभरेष्ट म्याराथन** एक वार्षिक म्याराथन प्रतियोगिता हो जसको आयोजना मे महिनामा नेपालको सगरमाथा वरिपरि क्षेत्र वा सोलुखुम्बु जिल्लामा हहुने गर्दछ। सगरमाथाको आधार शिविरको ५ हजार ३ सय मिटरबाट सुरु भई झन्डै ४३ किलोमिटरपछि ३ हजार ४ सय ५० मिटरको नाम्चेमा पुगेर टुङ्गिने यो म्याराथन विश्वकै सर्वाधिक जोखिमपूर्ण एवम् सुन्दर म्याराथन मानिन्छ। धावकहरूले म्याराथनका क्रममा  गोरकसेप, लोबुचे, थुक्ला, बिब्रे, प्याङबोचे, त्याङबोचे, लोबिसासा, काङजुमा र छोर्तेनजस्ता स्थानहरु पार गरी ४३ किलोमिटरको दूरी पार गर्नु पर्दछ।

यो प्रतियोगितालाई नेपाल सरकारले आधिकारिक रूपमा अनुमोदन गरेको थियो। यसले नेपाल सरकारबाट वार्षिक पर्यटनको एक भागको रूपमा मान्यता प्राप्त गरेको थियो। २९ मे १९५३ मा स्वर्गीय तेन्जिङ नोर्गे शेर्पा र सर एडमन्ड हिलारीको जोडीले संसारको सबैभन्दा अग्लो शिखर सगरमाथाको पहिलो पटक सफल आरोहण गरेको सम्मानमा यस कार्यक्रमलाई आधिकारिक रूपमा तेन्जिङ हिलारी एभरेष्ट म्याराथनको नाम दिइएको थियो।

म्याराथनमा तीन विभिन्न श्रेणीहरूमा वर्गीकृत छन् जसमा ६० किलोमिटर चरम कठिन म्याराथन दौड, ४२ किलोमिटर किमि पूर्ण म्याराथन दौड र २१ किलोमिटर आधा म्याराथन दौड समावेश छ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
श्रेणी:नेपालमा म्याराथन
खराउ

**खराउ** प्राचिन कालमा प्रयोग गरिने काठबाट निर्मित पाउपोश हो । हिन्दु धर्मका ग्रन्थहरूमा पौराणिक कालमा पनि खराउको प्रयोग गरिएको कुरा उल्लेख गरिएको छ। 

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:पाउपोश
पाउपोश

**पाउपोश** शब्दले फेसन, श्रृंगार अथवा सुरक्षाको लागि खुट्टामा लगाउने सम्पुर्ण पहिरन वा बस्तुलाई जनाउँछ ।

श्रेणी:पाउपोश
इस्लिङ्टन कलेज

**इस्लिङ्टन कलेज** काठमाडौँको कमलपोखरीमा अवस्थित निजी क्याम्पस हो। यसको स्थापना सन् १९९७ मा भएको हो । यो लन्डन मेट्रोपोलिटन युनिभर्सिटीसँग सम्बन्धन प्राप्त कलेज हो । यस कलेजमा सूचना प्रविधि अन्तरगत कम्प्युटर विज्ञान, मल्टिमिडिया र व्यवस्थापन अन्तरगत बीबीए विषयहरू अध्यापन हुन्छ ।
## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाहिरी लिङ्कहरू
*
*
*
## यी पनि हेर्नुहोस्
श्रेणी:विकिपिडिया शिक्षा कार्यक्रम १
श्रेणी:नेपालका क्याम्पसहरू
वर पिपल

**वर पिपल** हिन्दुहरूले पूजा गर्ने पवित्र रुखको जोडी हो ।

## औषधोपचार
*बालतोड् घाऊ भएमा
:पिपलको कोपिला र तुलसीको पात पानीमा पिनेर बिहान/बेलुका लेप गर्नाले बालतोड् घाऊ ठिक हुन्छ ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## यो पनि हेर्नुहोस
*मरिच
*नीम
*दही
*सखर
*मह
*दूध
*घ्यू
*तोरी
*ज्वानो

## बाह्य कडीहरू
श्रेणी:औषधोपचार
अलेक्जान्डर पुस्किन

६ जुन १७९९ मा रुसको मस्कोमा  सम्भ्रान्त परिवारमा जन्मिएका पुस्किनलाई रुसी साहित्यका आदिकवि पनि भनिन्छ। साहित्यका विभिन्न विधाहरूमा उत्तिकै कलम चलाएका पुस्किनलाई रुस बाहिर भने विशेषत उनका प्रेम गीत (कविता)हरूका कारण चिनिन्छ। त्यसमाथि उनको जीवनी पढ्ने जो कोहि पनि उनीसँग प्रभावित नभइ रहन सक्दैन। ३७ वर्ष को कलिलो उमेरमा (१० फेब्रुवरी १८३७) मृत भएका घटनालाई रुसीहरू समान रूपमा रुसी साहित्य माथिको वज्रपातको रूपमा लिन्छन्। कवि, नाटककार, उपन्यासकार तथा कथाकार पुस्किनले आधुनिक रुसी साहित्यको जग बसाले। 'इभगेनी आनेगिन', 'जिप्सी', 'द क्याप्टेन्स डटर', 'बोरिस गुडुनभ' 'रूस्लान एन्ड लुदमिला' उनका चर्चित कृति हुन्। पुस्किनले आफ्नो छोटो समयमा २९ वटा द्वन्द युद्ध लडेका थिए।

उनले शाही परिवारका छोरा-छोरीले मात्रै अध्ययन गर्ने पिटर्सवर्गको महँगो विद्यालय पढे। पछि तत्कालीन जार शासकका परराष्ट्र मन्त्रालयमा जागिरे पनि भए। तर १४ वर्षको उमेरमा समालोचकहरूलाई चकित तुल्याउने गरी कविता लेख्ने यिनी प्रजातन्त्रको पक्षमा होमिए। उनका थुप्रै कविता साइबेरियामा निर्वासित प्रजातन्त्रवादीप्रति समर्पित छन्। तत्कालीन रुसी निरङ्कुश सत्ताविरोधी साहित्य लेख्ने क्रान्तिकारी कविका रूपमा प्रख्यात उनलाई  प्रजातन्त्रवादीको आरोपमा साइबेरियामा निर्वासित पनि गरिएको थियो । जारले त उनलाई शाही दरबारमा तल्लो दर्जाको उपाधि दिएर अपमानजनक व्यवहार नै गरेका थिए। ३० वर्षको उमेरमा पुस्किनले छोटो परिचय पछि नै गान्छारुभा (Nataliya Nikolaevna Pushkina-Lanskaya) सँग मोहित भइ विवाह गरे। गान्छारुभा यति सुन्दरी थिइन् कि दरबारका सैन्य अधिकृतहरू उनलाई पाउने षड्यन्त्रमा जुटे।  सुन्दरीमाथि जो कोहीले पनि 'द्वन्द्व-युद्ध' मा दाबी गरेर जित्न पाइने जारकालीन त्यो समयमा संवेदनशील पुस्किन पत्नीकै अघिल्तिर  'द्वन्द्व-युद्ध' मा ढले, जतिबेला उनी ३७ वर्ष मात्रका थिए र यो उनको २९ औँ 'द्वन्द्व-युद्ध' थियो। पुस्किन ढलेकै स्थानबाट अर्का कवि लेमेन्तोभले विद्रोही कविता लेखे। 'कविको मृत्युमा' शिर्षकको उक्त कविता लेखेवापत उनी पनि निर्वासित भए र २८ वर्षको कलिलो उमेरमा उनी समेत सुन्दरी पत्नीकै अघिल्तिर 'द्वन्द्व-युद्ध' मा मारिए । 

मृत्यु को समय मा उनी यति प्रख्यात र लोकप्रिय थिए कि उनको शवयात्रालाई प्रशासनले अघोषित रुपमा प्रतिबन्ध लगाई नातेदार र मित्रहरू बाहेक अरू सहभागि नै हुन नपाउने गरी व्यवस्था गर्न वाध्य पार्यो।

File:Pushkin 04.jpg
File:Pushkin Alexander, self portret, 1820s.jpg
File:Kiprensky Pushkin.jpg
File:Pushkin alexander .jpg
File:Pushkin 1839.jpg
File:Duel_of_Pushkin_and_d'Anthes_(19th_century).jpg

कविता भिक्टोरियाको गीत

श्रेणी:व्यक्तित्व
गढवाली भाषा

**गढवाली** () एक आर्य भाषा हो जुन मुख्य रूपमा उत्तरी भारतमा बोल्ने गरिन्छ। यो मुख्यतया भारतीय हिमालयमा रहेको उत्तरी भारतीय राज्य उत्तराखण्डको गढवाल क्षेत्रमा २५ लाखभन्दा बढी गढवाली मानिसहरूले बोल्ने गर्छन। गढवालीमा धेरै क्षेत्रीय बोलीहरू छन्। यो लोपोन्मुख भाषा होइन, यद्यपि यसलाई युनेस्कोको *एटलस अफ द वर्ल्ड्स ल्याङ्ग्वेज इन डेन्जर*मा "असुरक्षित भाषा" को रूपमा वर्गीकृत गरेको छ, जसले भाषालाई निरन्तर संरक्षण प्रयासहरू आवश्यक रहेको सङ्केत गर्दछ।

## नामकरण 
गढवालीलाई गढवाली, गढवाला, गडवाही, गशवाली, गिरवाली, गोदौली, गोरवाली, गुरवाली, र पहारी गढवाली जस्ता चिनिन्छ। भाषाका यी वैकल्पिक नामहरू तिनीहरूको भाषाको लागि एक भन्दा बढी नामहरू भएका वक्ताहरूबाट आएको हुन सक्छ।

## इतिहास 
ऐतिहासिक रूपमा, मध्य आर्य भाषा कालमा प्राकृत भनिने विभिन्न भाषाहरू थिए। तीमध्ये खस प्राकृतलाई गढवालीको स्रोत मानिन्छ। गढवालीको प्रारम्भिक रूप १०औँ शताब्दीमा पत्ता लगाउन सकिन्छ, अङ्कशास्त्र, शाही छापहरू, तामाका प्लेटहरूमा शिलालेख र शाही आदेशहरू र अनुदानहरू समावेश भएका मन्दिरका ढुङ्गाहरूमा पाइन्छ। एउटा उदाहरण सन् १३३५ मा देव प्रयागमा राजा जगतपालको मन्दिर अनुदान शिलालेख हो।

अधिकांश गढवाली साहित्य मौखिक रूपमा हस्तान्तरण गरिएको, लोक रूप मा संरक्षित छ। यद्यपि, १८औँ शताब्दीदेखि, गढवालीले साहित्यिक परम्पराको विकास गरेको छ। १७औँ शताब्दी सम्म, गढवाल सधैँ गढवाली राजाहरूको अधीनमा एक सार्वभौम राष्ट्र थियो। स्वाभाविक रूपमा, गढवाली गढवाल राज्यको आधिकारिक भाषा थियो।

## भौगोलिक वितरण 
गढवाली मुख्यतया उत्तराखण्ड राज्यको गढवाल मण्डलको टिहिरी गढवाल, पौडी गढवाल, उत्तरकाशी, चमौली, रुद्रप्रयाग र देहरादुन जिल्लाहरूमा मानिसहरूले बोल्छन्। गढवाली हिमाचल प्रदेश, दिल्ली, हरियाणा, पन्जाब, उत्तर प्रदेश लगायत भारतका अन्य भागहरूमा गढवाली प्रवासीहरूद्वारा पनि बोलिन्छ। विभिन्न अनुमानका अनुसार दिल्ली र राष्ट्रिय राजधानी क्षेत्रमा कम्तीमा ३.५ मिलियन गढवाली आप्रवासीहरू बसोबास गरिरहेका छन्।

गढवाली वक्ताहरूको सही सङ्ख्या अनुमान गर्न गाह्रो छ, किनकि विभिन्न निकायहरूले यस सङ्ख्याको फरक-फरक विवरणहरू दिन्छन्। भारतमा सन् २००१ भाषाहरूको जनगणना अनुसार, त्यहाँ २,२६७,३१४ गढवाली भाषा बोल्नेहरू थिए। भारतमा भाषाहरूको पछिल्लो २०११ जनगणना अनुसार, त्यहाँ अनुमानित २,४८२,०८९ वक्ताहरू छन्।

## आधिकारिक स्थिति 
सन् २००० मा उत्तराखण्डको गठन भएदेखि, लगातार राज्य सरकारहरूले उत्तराखण्डको क्षेत्रीय भाषाहरूको प्रवर्द्धन र विकासमा सुस्त गतिमा काम गरिरहेका छन्। उत्तराखण्ड, गढवालीका अन्य भाषाहरू जस्तै, सबैभन्दा धेरै बोलिने भाषालाई आधिकारिक मान्यता दिइएको छैन। सन् २०१० मा, हिन्दीलाई आधिकारिक भाषा र संस्कृतलाई उत्तराखण्डको दोस्रो आधिकारिक भाषा बनाइएको थियो। राष्ट्रिय स्तरमा गढवालीलाई भारतको अनुसूचित भाषा बनाउनका लागि भारतीय संविधानको आठौँ अनुसूचीमा समावेश गर्न निरन्तर माग हुँदै आएको छ।

## शब्दावली 
## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:भारतमा बोलिने भाषाहरू
श्रेणी:सुदूरपश्चिम प्रदेशमा बोलिने भाषाहरू
श्रेणी:उत्तराखण्डमा बोलिने भाषाहरू
श्रेणी:उत्तरी आर्य भाषा परिवार
श्रेणी:देवनागरी लिपिमा लेखिने भाषाहरू
श्रेणी:भारतका लोपोन्मुख भाषाहरू
जादुमन्त्र

ले १८८६ मा बनाएको जादुमन्त्र दर्साएको एक चित्र]]
**जादुमन्त्र** सामान्यतया धार्मिक, भविष्यबाणी तथा औषधोपचारको लागि गरिने जादुको सीप हो । यस बारेमा विभिन्न संस्कृति तथा धर्म अनुसार फरक-फरक तरिकाको विस्वास गरिएको पाइन्छ ।

श्रेणी:धार्मिक कृयाकलाप
पार्किन्सन

**पार्किन्सन रोग** (पीडी), वा केवल **पार्किन्सन**, केन्द्रीय स्नायु प्रणालीको एक दीर्घकालीन अपक्षयी विकार हो जसले मोटर प्रणाली र गैर-मोटर प्रणाली दुवैलाई असर गर्छ।  लक्षणहरू सामान्यतया बिस्तारै देखा पर्छन्, र रोग बढ्दै जाँदा, गैर-मोटर लक्षणहरू अधिक सामान्य हुन्छन्।  प्रारम्भिक लक्षणहरू कम्पन, कठोरता, गति सुस्त, र हिँड्न कठिनाई हुन्।  संज्ञानात्मक, व्यवहार, निद्रा र संवेदी प्रणालीमा पनि समस्याहरू उत्पन्न हुन सक्छन् ।  पार्किन्सन रोगको डिमेन्शिया उन्नत चरणमा सामान्य हुन्छ । 

## लक्षण 
गिदीको दुवै भाग, जहाँ सब्स्टेनसिया निग्रा भन्ने ठाउँमा न्युरोन्सलाई गिदीले डोपामिन आपूर्ति गर्न नसक्दा यो रोग लाग्ने गर्दछ। सब्स्टेनसिया निग्रा भन्ने गिदीको त्यो क्षेत्र हो, जहाँबाट कोषिकाहरूले डोपामिन स्वतः उत्पादन गर्छ। तर पार्किनसन भएको मानिसको गिदीले डोपामिन बनाउन छाडेपछि यो रोग अग्रगामी दिशातिर बढछ। यो रोग ६० वर्ष पुगेका मानिसलाई लाग्ने बताइन्छ तर ३०–४० वर्षमै पनि लाग्न सक्छ|

पार्किनसनका चार लक्षण हुन्छन्, जसलाई मोटर लक्षण भनिन्छ :  
*१) कम्पन
*२) ढिलो चालढाल, 
*३) अलचिलो शरीरका अंग र 
*४) खराब(असन्तुलित) आसन। 

उपरोक्त चार लक्षणमध्ये तीनवटा लक्षण मिल्न गएमा पार्किनसन भएको डाक्टरले प्रमाणित गरिदिन्छ।तर दुई लक्षण मिलेमा नै पनि पार्किन्सन को रोगी मा बर्गिकरण गर्ने गरिन्छ| यसको प्रयोगशाला जाँच गर्ने विधि छैन। 

पार्किनसनको गैरमोटर लक्षण निम्न छन् : 
*१) पीडा, 
*२) शरीर लाटो हुने, 
*३) चिन्ता तथा दिक्कदारी, 
*४) ढिलो प्रतिक्रिया, 
*५) रयाल आउने, 
*६) पसिना आउने, 
*७) घरीघरी पिशाव आउने, 
*८) रिंगटा लाग्ने, 
*९) वान्ता लाग्ने तथा वाकवाकी लाग्ने, 
*१०) खाना रुचि नलाग्ने, 
*११) रक्तचाप घट्ने, 
*१२) भ्रम हुने र 
*१३) कब्जियत हुने।

यी लक्षणमध्ये सबै पार्किनसन पीडितलाई सबै लक्षणले छोएको हुँदैन। 

सव्सटानसिया नाइग्रांले डोपामिन आपूर्ति गर्न नसक्दा न्युरोट्रान्समिटरले सिग्नल नपठाउँदा शरीरको मोटर प्रणाली अवरुद्ध पार्छ। तसर्थ सर्वप्रथम डोपामिन नै पार्किनसनको मुख्य औषधी हो। शारीरिक व्यायाम जो कसैको स्वस्थ जीवनका लागि एकदमै महत्त्वपूर्ण अभ्यास हो। तर पार्किन्सनका लागि त यो अति नै आवश्यक र स्वस्थजन्य उपाय हो। शारीरिक अभ्यास सन्तुलित हिडाईं र दैनिक क्रियाकलापको विचलनका लागि अति नै आवश्यक कुरा हो। 

पार्किनसन लाई वंशाणुगत रोग मानिन्छ तापनि विषादियुक्त वातावरण र मष्तिष्क मा हुने चोट लाई पनि प्रमुख कारक मानिएको छ| लक्षणहरूको पूर्ण र गहिराई पहिचान गरेपछि उपचार योजना बनाउनुपर्छ। जसमा औषधी उपचारका साथै तालिम, दैनिक विशेष प्रकारका व्यायाम, खानपिनको छनौट, मित्रवत् ओछ्यान तथा तकिया, शारीरिक अभ्यास गर्ने ठाउँको व्यवस्था, पार्किनसनपीडितका लागि बाथरुममा विशेष व्यवस्था आसनको राम्रो व्यवस्था र हिँड्ने ठाउँमा ठोकिन सक्ने चिजहरु हटाउनु, नृत्य गर्न र ताई ची जस्तो अभ्यास गर्न कोठाको व्यवस्था गर्नु हो।  
## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:रोग
डुम्रे

'''''' नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्रको सगरमाथा अञ्चल, उदयपुर जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या २३५७ रहेको थियो जसमध्ये १०८५ पुरुष र १२७२ महिला रहेका थिए भने यहाँ ४७१ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल उदयपुरगढी गाउँपालिकामा पर्दछ।

यो उदयपुरगढी गाउँपालिकाको वडा नम्बर ४ हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:उदयपुर जिल्लाका ठाउँहरू
मैनामैनी

'''''' नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्रको सगरमाथा अञ्चल, उदयपुर जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ५१६३ रहेको थियो जसमध्ये २३९९ पुरुष र २७६४ महिला रहेका थिए भने यहाँ ९७१ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल बेलका नगरपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका १-८ वडाहरू बेलका नगरपालिकाको वडा नम्बर ७ हो भने ९ नम्बर वडा वडा नम्बर ८ हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:उदयपुर जिल्लाका ठाउँहरू
सोरुङ छबिसे

'''''' नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्रको सगरमाथा अञ्चल, उदयपुर जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ३७५५ रहेको थियो जसमध्ये १८४७ पुरुष र १९०८ महिला रहेका थिए भने यहाँ ७१८ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल कटारी नगरपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका १-६,८,९ वडाहरू कटारी नगरपालिकाको वडा नम्बर १० हो भने ७ नम्बर वडा वडा नम्बर ११ हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:उदयपुर जिल्लाका ठाउँहरू
दक्षिणी गोलार्ध

thumb|"उशुआइया, संसारको अन्त्य" लिजेन्डका साथ पोस्टर। अर्जेन्टिनामा उशुआइया विश्वको दक्षिणी भागको शहर हो।
thumb|left|पहेंलोमा देखिने दक्षिण गोलार्द्ध
[thumb|left|दक्षिणी गोलार्द्ध [दक्षिणी ध्रुवको माथी ]]

**दक्षिणी गोलार्द्ध** कुनै पनि ग्रहको आधा भाग हुने गर्दछ, जो उसको विषुवत रेखा भन्दा तल (दक्षिण तिर) हुन्छ। गोलार्द्ध भन्नाले आधा गोलाइ भन्ने बुझिन्छ। पृथ्वी दुई भागमा बाँडिएको छ, जसलाई उत्तरी गोलार्द्ध र दक्षिणी गोलार्द्ध भनिन्छ। उत्तरी गोलार्द्धको उत्तरी ‌भाग तथा दक्षिणी गोलार्द्धको दक्षिणी ‌भाग धेरै चिसो स्थान भएकोले त्यहाँ सधैंभरी हिउँले भरिएको हुन्छ। दक्षिणी गोलार्द्धको दक्षिणी ध्रुवमा त हिउँले बनेको विशाल महाद्वीप नै छ। यसको तुलनामा उत्तरी गोलार्द्धको उत्तरी ‌भाग पुरै हिसाबले ठोस छैन, तर यहाँ समुद्रका बीच ठाउँ-ठाउँमा विशाल हिमखन्डहरू भेटिन्छन्। दक्षिणी गोलार्द्धमा अस्ट्रेलिया, दक्षिण अमेरिका, न्यूजीलेन्ड तथा अफ्रिका महाद्वीपहरूको दक्षिणी भाग पर्दछन्।

## सन्दर्भ सामग्री 
श्रेणी:दक्षिणी गोलार्ध
श्रेणी:पृथ्वीका गोलार्धहरू
अर्कपुष्पी

**अर्कपुष्पी** अथवा **अर्कपत्थरी** पोथ्रा वर्गमा पर्ने लहरायुक्त वनस्पति हो । यो औषधीय गुणले भरिपूर्ण यो वनस्पति उष्णक्षेत्रमा पाइने गर्दछ । अर्कपुष्पीको लहराको पात ७ देखि १० सेमि लामो हुन्छ । यसको फूल प्याजी रंगमा बाहिर सेतोले घेरिएको तथा वासनादार हुन्छ भने ६ देखि ८ सेमि लामो आयताकार फल हुन्छ ।
## यो पनि हेर्नुहोस्
## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
श्रेणी:जडीबुटी
श्रेणी:फूल फुल्ने वनस्पति
श्रेणी:नेपालमा पाइने वनस्पतिहरू
श्रेणी:लहरा
पेन्गुइन

thumb|right|पेन्गुइन
**पेन्गुइन** मुख्यतया अन्टार्टिकामा पाइने उड्न नसक्ने चरा हो । यो चरा विशेष रूपमा अन्र्टाटिका क्षेत्रमा पाइन्छ । यो चरा जल तथा जमिन दुवै स्थानमा बस्न सक्ने यसको विशेष क्षमता रहेको छ भने यसको रंग सेता र कालो दुइ रंगको मिश्रण रहेको हुन्छ । यसले आफ्नो आहाराको लागि पानी मुनि गएर स–साना माछाहरु तथा अन्य पानीमा पाइने जीवहरूको शिकार गर्छन । यस चराको आधा जीवन समुद्रमा र आधा जमिनमा बसेर बिट्छ ।

## तस्विर सङ्ग्रह

Schwimmender-Pinguin.jpg
Tux.svg
Penguinu.jpg
Magellanic-penguin02.jpg
AntarcticaSummer.jpg
Antarctic adelie penguins (js) 21.jpg

## सन्दर्भ
## बाह्य कडीहरू
श्रेणी:चराहरू
श्रेणी:जलचर
श्रेणी:जलचर जनावर
फेन्टम

चित्रकथा का अदभुत नायक *फेन्टम* अमेरिकी कार्टूनिस्ट ली फाक का सृजाना हुन|  दैनिक अखबारका कमिक स्टि्रपको रूपमा फेन्टम शृङ्खला सन् १९३६ फेब्रुअरी १७ मा सुरू भएको हो । सन् १९३९ मे २८ देखि 'सन्डे स्टि्रप' को रूपमा रङ्गीन स्टि्रप सुरू भएको हो । यी दुवै शृङ्खला अझै पनि विभिन्न अखबारहरूमा जारी नै छन् । ७५ वर्ष सम्म (वि सं २०७० मा) लगातार प्रकाशन भई रहेको यो सृखला प्रकाशन को छोटो समयमा नै विश्वमा निकै मन पराइयो । कुनै बेला यो विश्वमा नै सर्वाधिक मन पराइने कमिक पात्रको रूपमा पनि रहृयो । विश्वका विभिन्न देशमा फेन्टमका कमिकहरू प्रकाशित गरिदा फेन्टम लाई आ-आफ्नो देश अनुकूल नाम दिने काम भने भयो ।भारतबाट प्रकाशित हुने इन्द्रजाल कमिक्सले नेपाली पाठकलाई फेन्टमलाई 'बेताल' का रूपमा राम्ररी नै चिनाइदिएका छन् ।

thumb

चित्रकथा का यी नायक सधैं मकुन्डो लगाएर हिँड्छन् । आँखामा सधैं कालो चश्मा हुन्छ । शरीर सधैं रङ्गीन कपडाबाट ढाकिएको हुन्छ । उनी मान्छेको खप्परको आकारको गुफामा रहन्छन् । घोडा र बाज उनका बफादार साथी हुन् । एउटा भनाइ छ, फेन्टमको मुख देख्ने मानिस यस संसारमा जीवित रहँदैनन् । उनी आˆना मित्रका लागि एक प्रकारको चिहृन प्रयोग गर्दछन् र आपत्बिपत्मा सहयोग गर्न आइपुग्छन् । शत्रुका लागि खप्परको चिहृन प्रयोग गर्दछन् । उनी 'हिँडडुल गर्ने भूत' वा 'वाकर' आदि नामबाट पनि परिचित छन् । लामो समयसम्म फेन्टमले युवालाई खराबी, अन्याय-अत्याचार विरुद्ध सङ्घर्ष गर्न प्रेरित गरेको भनाइ पनि छ ।

फेन्टमको जन्मको कहानी पनि रमाइलो छ । त्यसबेला ली फाक अखबारहरूका लागि 'जादुगर मैन्ड्रेक' का कमिक स्टि्रप बनाउँथे । 'मैन्ड्रेक' ले राम्रो बजार लियो । त्यसबाट आकषिर्त भएर अमेरिकाको एउटा फिचर एजेन्सी 'किङ् फिचर्स' ले ली फाकसमक्ष कमिक्सको नयाँ पात्र सिर्जना गर्ने हो भने विभिन्न अखबारहरूमा सुरू गर्ने प्रस्ताव राख्यो । ली फाकले प्रस्ताव स्वीकार गरे । त्यसबेला अमेरिका ठूलो मन्दीको मारमा थियो । ली फाकले आˆनो कमिकका नायकमा त्यस्ता पात्रको सिर्जना गरे, जुन आममानिस जस्ता उच्च आदर्शयुक्त थिए । उनी समाजलाई अपराध र अपराधीबाट मुक्त राख्न चाहन्थे । मित्रहरूको रक्षाका लागि सधैं तत्पर रहन्थे । मन्दीको मार झेलिरहेको अमेरिकीहरूले फेन्टममा उनीहरूको रक्षा गर्नसक्ने, मुक्ति दिलाउनसक्ने एक महानायकको छवि देखे । उनी त्यस्ता पात्र थिए, जुन अमानवीय थिएनन् । उनी एक सामान्य मानिस थिए, जसले बुद्धि विवेक प्रयोग गरेर यस्ता यस्ता काम गर्दथे । भनिन्छ, मन्दीको समयमा अमेरिकी किशोरहरूमा आत्मविश्वासजगाउन र भविष्यप्रति आशावादी बन्न फेन्टमले निकै ठूलो सहयोग गरेको थियो ।

सन १९४०को दशकमा फेन्टमका कहानीमा आधारित उपान्यास नै पनि धेरै लोकप्रिय थिए । टेलिभिजन तथा चलचित्रहरूमा फेन्टम शृङ्खला धेरै मन पराइन्थे । फेन्टमलाई लिएर भिडियो गेमहरू पनि बनेका छन्। इन्टननेट सुरूआत भएपछि केही उत्साहीहरूले फेन्टमका कथाहरूलाई अनलाईन उपलब्ध गराउन पनि थाले ।सन् १९९९ मा निधन हुनुअघिसम्म ली फाकले फेन्टमका एक्काइसौं अवतारका कहानीहरू आˆना पाठकसमक्ष अटुट रूपमा प्रस्तुत गरिरहे । ली फकको निधनपछि भने लेखक टोनी डेपल र कलाकार पाउल रायनले फेन्टम तयार गर्दै आएका छन् ।

/महानायक फेन्टम
लरवान

**लरवान** नेपालमा पाइने एक प्रकारको चराको नाम हो । यसलाई अङ्ग्रेजीमा स्नो पार्ट्रिज (Snow Partridge) भनिन्छ ।

## यो पनि हेर्नुहोस्
## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
श्रेणी:नेपालमा पाइने चराहरू
बी बोइङ

**बी बोइङ** ब्रेक नृत्यमा पर्ने एउटा बिधी हो । बीबोइंग नृत्य एउटा "फ्री स्टायल" अथवा एरोबिक तरिकाले नाच्ने नृत्य हो । नेपालमा सर्वप्रथम बीबोइंग भित्राउने "अनुप प्रकाश" हुनुहुन्छ । उहाँ नेपाल हिपहप फाउनडेसन को प्रोप्रिएटर पनि हुनुहुन्छ । बिबोइंग  गर्ने पुरुष हरूलाई "बिबोयज " भनिन्छ भने स्त्रीहरूलाई "बिगल्ज" भनिन्छ ।  

श्रेणी:नृत्य
श्रेणी:विकिपिडिया शिक्षा कार्यक्रम १
धिमेल्वह

## धिमेल्वह
**धिमेल्वह** एक ऐतिहासिक  स्थल हो जुन स्वयम्भु चैत्यबाट करिब २०० मि. को दुरीमा अवस्थित छ । यो ठाँउको नाम धिमेल्वह कसरी रहन गयो भने यस ठाउँमा एउटा धिमे आकारको ढुङ्गा रहेको हुनाले यो ठाउँको नाम धिमेल्वह रहन गएको हो । यो ठाँउको अरको एक विषेशता भनेको, स्वयम्भु चैत्य जाने एउटा ऐतिहासिक तथा पुरानो बाटोको रूपमा पनि परिचित रहेको छ ।

श्रेणी:काठमाडौंमा भएका ठाउँहरू
श्रेणी:विकिपिडिया शिक्षा कार्यक्रम १
चिकनगुन्या

चिकिनगुनिया अफ्रिकी शब्द हो, जसको शाब्दिक अर्थ 'मोडिदिनु' हुन्छ ।

विश्व स्वास्थ्य सङ्गठन (डब्लूएचओ) का अनुसार चिकनगुनिया भाइरसबाट हुने संक्रमण हो । यो लामखुट्टेको सहयोगले सर्छ । यो संक्रमण एडिस एजिप्टी र एडिस एल्वोपिक्टस जातको संक्रमित लामखुट्टेले टोक्दा सर्छ । यी लामखुट्टले डेंगी भाइरससमेत सार्छन् । दिनको उज्यालोमा टोक्ने यी लामखुट्टे बिहान र अपराह्नपछि बढी सक्रिय हुन्छन् । एडिस एजिप्टीले घरभित्रसमेत टोक्ने गरेको छ । यो संक्रमण प्रत्यक्ष रूपमा नसर्ने डब्लूएचओले जनाएको छ । सन् १९५२ मा तन्जानियामा पहिलो पटक देखिएको चिकनगुनिया विस्तारै पश्चिम, मध्य र दक्षिण अफ्रिकी क्षेत्र हुँदै एसियामा आएको हो । भारतको हरेक क्षेत्रमा यो रोग देखिएको छ ।यो संक्रमण हुँदा उच्च ज्वरो आउूछ र हाडजोर्नी दुख्छ । मांसपेशीको दुखाइ, टाउको दुख्नु, वाकवाकी लाग्नु, थकान र बिमिरा निस्कनु यसका अन्य लक्षण हुन् । यो रोगको कुनै निदान छैन । यसको उपचार लक्षणका आधारमा गरिन्छ । संक्रमित लामखुट्टेले टोकेको चारदेखि आठ दिनपछि सामान्य व्यक्ति बिरामी पर्न सक्छ । यो अवधि दुईदेखि १२ दिनसम्मसमेत हुन सक्छ ।

नेपालमा पनि चिकनगुनिया देखियो 

श्रेणी:रोग
च्याखुरा

**च्याखुरा**, **चाखुरो**, **चकोर** वा **चुकर** नेपालमा पाइने एक प्रकारको चराको नाम हो । यसलाई अङ्ग्रेजीमा पनि चुकर पार्ट्रिज (Chukar Partridge) भनिन्छ ।

## चित्र दिर्घा

File:Chukarhuhn Weltvogelpark Walsrode 2010.jpg|Chukar at Weltvogelpark Walsrode, Germany
File:Alectoris chukar MHNT.ZOO.2010.11.6.11.jpg|Eggs
File:Chukar chick-HVC parking lot HNP (9285063049).jpg|Juvenile
File:Datia State CoA.png|Chukar in Indian heraldry
File:Alectoris chukar (AM LB4107-2).jpg|Taxidermy

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाहिरी कडीहरू
श्रेणी:नेपालमा पाइने चराहरू
चीर

**चीर** (वैज्ञानिक नाम:  *Catreus wallichii*) *फिजान्ट* परिवारको संवेदनशील अवस्थामा प्रजाति हो। यो चरा *क्याट्रेअस* वर्गमा पर्ने एक मात्र प्रजाति हो। यसलाई अङ्ग्रेजीमा *चिर फिजान्ट* (Cheer Pheasant) भनिन्छ।

## शारीरिक विबरण
चीरको लामो, चौडा तेर्सो धर्सा भएको पुच्छर, स्पष्ट कल्की र अनुहारको छाला रातो हुन्छ। भाले पोथी भन्दा बढी सफा र स्पष्ट रूपले अङ्कित, साथै पिठ्युँमा राम्ररी चिनिने तेर्सा धर्साहरु, चिन्ह रहित गर्दन र पुच्छर वारपार र बढी चौडा तेर्सो धर्सो हुन्छ। यसको वयस्क भालेको नाप ९० देखी ११८ से.मी. र पोथीको नाप ७६ से.मी. हुन्छ।

## भौगोलिक वितरण
चिर नेपाल लगायत भारत (कश्मिर) र पाकिस्तानको हिमाली क्षेत्रहरूमा पाइने गर्छ। उत्तर पाकिस्तानको पश्चिमी हिमालयबाट भारत हुदै मध्य नेपालसम्मका क्षेत्रमा यसको अवस्थिति छ। यो चरा जाडोमा १८०० मिटर देखि ३०५० मिटर (६००० फिट देखि १०००० फिट) सम्मको  उचाँइ सम्म पाइने गर्छ। यो चराको प्रजाति नेपालमा अन्नपूर्ण संरक्षण क्षेत्र, ढोरपाटन शिकार आरक्ष र रारा राष्ट्रिय निकुञ्जमा पाइने गर्छ।

## वासस्थान
चीरको लागि उपयुक्त वासस्थान झाडीयुक्त डाँडा र भिरहरु हुन् । कोणधारी तथा चौडापाते जङ्गलका घाँसे पाखाहरूमा यसको अभिलेख भएको छ । विशेष गरी घाँस काटिएको वा आगो लागेर नयाँ बिरुवाहरु उम्रिएको स्थान चीरको प्राथमिकतामा पर्दछ ।

## खतरा तथा संरक्षण अवस्था
अवैध शिकार र वासस्थानको विनाशका कारण यस प्रजातिहरू आइयुसिएनको रातो सूची संवेदनशील अवस्थामा सूचिकृत छ। नेपालको सन्दर्भमा यसको प्रजातिलाइ यो सङ्टापन्न अवस्थामा राखिएको छ। यो चरा मानवबस्ती र खेतबारी छेउछाऊ बस्न रूचाउने हुनाले शिकारको जोखिममा पर्न गएको छ।

## तस्विर सङ्ग्रह

Catreus wallichii -Kyoto Zoo-Japan-8a.jpg
Catreus wallichi.jpg
Catreus wallichii by OpenCage cropped.jpg
Catreus_wallichii_by_OpenCage_cropped.jpg
Catreus_wallichii_-Kyoto_Zoo-Japan-8a.jpg
Catreus_wallichi_distribution.PNG

## यो पनि हेर्नुहोस्
## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
श्रेणी:नेपालमा पाइने चराहरू
श्रेणी:विकी लभ्स बर्ड्स परियोजना अन्तर्गत बनाइएका वा सुधार गरिएका लेखहरू
मगर लिपि

नेपालमा प्राय सबै  जात जातिहरूको आ-आफ्नै लिपीहरू छन् । यसैगरी मगर जातिको पनि आफ्नै लिपी छ । प्रत्येक लिपीहरूको संरक्षण हुनु अत्यन्त आवश्यक भएकोले विशेष पहल चाल्नु जरुरी छ । **मगर लिपी**लाई  लोप हुनुबाट जोगाउन विभिन्न स्वदेशी तथा विदेशी मगर संघ-संस्थाहरूले अनेकौं प्रयासका कदमहरू चालिसकेका छन् ।  

श्रेणी:मगर जाति
श्रेणी:भाषाविज्ञान
श्रेणी:विकिपिडिया शिक्षा कार्यक्रम १

## बाह्य कडीहरू
*प्राचिन मगर र अक्खा लिपि 
*मगर अक्खा लिपि 
*मगर भाषा 
*मगर भाषा सिक्नुहोस 
*magar true type font
भूम्या

**भूम्या** पाङ मगर बोल्ने मगर समुदायको प्रमुख पर्व हो । भूम्यामा मगरहरू भूमि देवताको पूजा गर्छन् । वैशाख देखी भदौको हरेक संक्रान्तिमा भूम्या मनाउने गरिए पनि  असार १ गते प्रमुख अवसर हो । प्राकृतिक विपत्तिबाट जोगिने विश्वासका साथ मनाइने यो पर्वमा पूजापाठसँगै २२ चाल नाचिन्छ । आफ्नो भूमि र भूमि देवप्रतिको श्रद्धा यसको उद्देश्य हो । यो अवसरमा गाउँका भद्रभलाद्मी बसेर 'जनप्रतिनिधि' छान्ने परम्परा पनि छ ।
## मनाउने तरिका
भूम्या नाच्ने ठाउँलाई नागोपो भनिन्छ । नागोपोमा समूह बनाएर नाच्ने परम्परागत भेषभुषाका युवक–युवती बुकी फूल टिप्न अग्ला पहाड–हिमालमा जान्छन्, जसलाई 'नोगोपो जाने' भनिन्छ । अर्नीपानी सगुन बोकेर 'नोगोपो जाने'हरूले ल्याएको रंगीविरंगी फूल सबैलाई शिरमा लगाइदिएर अग्रजको आशीर्वाद थाप्छन् । उनीहरूको शरीरमा आएको भूतप्रेतलाई बूढापाकाले फुकफाक गरेर झारिदिन्छन् । उनीहरूले ल्याएको बुकी फूल गाउँको सबै घरमा पुर्‍याइन्छ । भूम्या नाच १ असार बिहानको पूजापछि शुरू हुन्छ । पुजारीले पूजा विधि सकेपछि मार (भेडा, बोका, कुखुरा, सुँगुर) लाई दौडाएर गाउँ निकाला गरिन्छ । त्यसलगत्तै महिलाहरूले ध्वाँसो, खरानी, दशैंमा ढोकामा राखिएको टीका–जमरा घरबाहिर फाल्छन् । यसो गर्दा वर्षभरिको ग्रहदशा र विपत्ति भूम्याले लैजाने विश्वास छ । गाउँ निकाला गरिएको मारलाई भूम्या थानमा काटिन्छ । गाउँ निकाला गर्दा केटाहरूले पल्टाउँदै तल खोलामा लुकाएको मारलाई बूढापाकाहरूले खोजेर भेट्टाउनुपर्छ । भेट्टाएपछि त्यही खोलामा अर्को बोकाको बलि दिइन्छ । माओवादी विद्रोहका कारण केही वर्ष बन्द भएको भूम्या नाचको २२ चाल १७ मा खुम्चिएको छ।
## यो पनि हेर्नुहोस्
## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
श्रेणी:परम्परा
श्रेणी:चाडपर्वहरू
श्रेणी:मगर जाति
नेपालमा रहेका विभिन्न देशका दूतावासहरू

नेपालमा विश्वका विभिन्न देशका दूतावासहरू रहेका छन्।  ती दूतावासहरूले आ-आफ्ना देशको कूटनीतिक प्रतिनिधित्व गर्दछन्।

दूतावासमा कन्सुलर शाखाहरू रहेका हुन्छन् जसले प्रवेशाज्ञा (Visa) उपलब्ध गराउने कार्य गर्दछन्।

## दूतावासहरू
* बेलायती दूतावास, काठमाडौँ
* फ्रान्सको दूतावास लाजिम्पाट
* जापानी दूतावास पानी पोखरीमा रहेको छ ।
* श्रीलङ्काको दुतावास बालुवाटार
* बङ्गलादेशको दुतावास महाराजगञ्ज
* म्यान्मारको दूतावास चाकुपाट ललितपुर
* अमेरिकी दुतावास महाराजगञ्ज
* पाकिस्तानी दुतावास लैनचौर
* भारतीय दुताबास रानीबारी लैनचौर
* चिनियाँ दुतावास हात्तीसार
* जर्मन दुतावास सानो गौचर

## कन्सुलर अफिसहरू
## वाणिज्य दूतावासहरू
## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
श्रेणी:कूटनीति
काँगियो (वनस्पति)

**काँगियो** रूख वर्गमा पर्ने वनस्पति हो । यसमा लाग्ने पहेँलो फूलमा गुलियो रस लाग्ने भएकोले मौरीको लागि यो वनस्पति अत्यन्तै लाभदायक हुन्छ ।

## चित्र दिर्घा

  Image:Silveroak.jpg |silky oaks planted in a tea garden
  Image:Grevillea robusta trunk bark 01.jpg|trunk bark
  Image:Grevillea robusta leaf 01.jpg|leaf
  Image:Grevillea robusta_flowering_05.jpg|flowering branches
  Image:Grevillea robusta_flowers_01.jpg|flowers
  Image:Grevillea robusta_unripe_seed_pods_01.jpg|unripe seed pods
  Image:Grevillea robusta leaves and dry seed pods.jpg|leaves and dry seed pods
  Image:Grevillea robusta dry seed pod.jpg|dry seed pod
  Image:Grevillea robusta_seeds_01.JPG|seed pod and seeds
  Image:Grevillea_Robusta.jpg|Flowering branches
  Image:Grevillearobusta40181608300 6dbb4fe9b0 o.jpg|seed pods
  Image:Flowers, robusta.jpg|branch end with inflorescence
  Image:Grevillea robusta at Chikhaldara, Maharashtra01.jpg|thumb|*Grevillea robusta* at Chikhaldara

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:रूख
श्रेणी:फूल फुल्ने वनस्पति
श्रेणी:नेपालमा पाइने वनस्पतिहरू
ब्राड पिट

**ब्राड पिट** (जन्म डिसेम्बर १८, १९६३) एक बहुचर्चित अमेरिकी अभिनेता र चलचित्र निर्माता हुन्। उनको पुरा नाम 'विलियम ब्राडली पिट' हो। पिट हालसम्म चार एकेडेमी अवार्ड र पाँच गोल्डेन ग्लोब अवार्ड मनोनयनमा परेका छन् जसमध्ये उनले एक गोल्डेन ग्लोब जितेका छन्। पिटलाई विश्वकै सबैभन्दा आकर्षक पुरुष भन्ने गरिन्छ जसका कारण उनी सधैँ मिडियामा छाइरहन्छन्।
पिटले सुरुका दिनमा अभिनय गरेका ठूलो बजेटका चलचित्रहरू  *अ रिभर रन थ्रु इट* (१९९२), *इन्टरभ्यु विद द भ्याम्पायर* (१९९४), र *लिजेन्ड्स अफ द फल* (१९९४)हुन्। सन् १९९५मा उनले "टुवेल्भ मङ्किज" भन्ने चलचित्रबाट उत्कर्ष्ट सहाअभिनेताका लागि एउटा गोल्डेन ग्लोब अवार्ड हात पारे। पिटले आफ्नो निर्माण कम्पनी प्लान बी ईन्टरटेनमेन्ट मार्फत चलचित्र निर्माण गर्छन्। ।
## बाल्यकाल 
## चलचित्र शुरुवात
## अभिनेताको रूपमा 
## निर्माताको रूपमा
## व्यक्तिगत जीवन 
### बिबाह 
## प्रसिद्धि 
## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## यी पनि हेर्नुहोस्
*ब्रूस ली
*ज्याकि च्यान
*टम क्रूज
*भेन डिजेल
*जेट ली
*जेसन स्टेथम

श्रेणी:अमेरिकी चलचित्र निर्माताहरू
श्रेणी:विकिपिडिया शिक्षा कार्यक्रम १
श्रेणी:अमेरिकी चलचित्र अभिनेताहरू
श्रेणी:विकिथन-४ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू
श्रेणी:प्राइमटाइम एमी पुरस्कार विजेताहरू
हिमाली हिउँकुखुरा

**हिमाली हिउँकुखुरा** नेपालमा पाइने एक प्रकारको चराको नाम हो। यसलाई अङ्ग्रेजीमा *हिमालयन स्नोकक*  (Himalayan snowcock) भनिन्छ।

## यो पनि हेर्नुहोस्
## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:नेपालमा पाइने चराहरू
कनिकेफूल

**कनिकेफूल** 

**कनिके फूल अथवा जालीफूल बुट्यान वर्गमा पर्ने वनस्पति हो। यो उत्तर अमेरिकी प्रजाति हो। १०-१५ फिटसम्म अग्लो हुने यो वनस्पतिको मसिना सेता कनिका जस्तै फूल लाग्ने भएकोले यसलाई कनिकेफूल भनिएको हो । कनिकेफूलको फूलको थुङ्गामा नै बीज लाग्ने गर्दछ ।** 

**विवरण** 

**यो ६ मिटर (२० फिट) अग्लो हुने पातलो झाङ्गिने झाडी हो ।पाँच देखि नौ पातहरू सहितको पक्षवत् पातहरू विपरीत जोडीमा व्यवस्थित हुन्छन् ,पातहरू लगभग १० सेन्टिमिटर (४ इन्च) लामो र ५ सेन्टिमिटर चौडा हुन्छन्। गर्मीमा, यसले पातहरू माथि ठूला (२०-३० सेन्टिमिटर वा ८-१२ व्यास) सेतो फूलहरूको झुप्पा फलाउँछ , व्यक्तिगत फूलहरू ५-६ मिलिमिटर ( ३⁄ १६ – १⁄ ४  इन्च) व्यासका हुन्छन्, पाँच पातहरू सहित ।** 

**फल (जसलाई एल्डरबेरी भनिन्छ) गाढा बैजनी देखि कालो बेरी रंगको ३-५ मिमी व्यासको हुन्छ, जुन शरद ऋतुमा झुकेका झुप्पाहरूमा उत्पादन हुन्छ।** 

**वर्गीकरण** 

**यो युरोपेली साम्बुकस निग्रासँग नजिकको सम्बन्ध राख्छ। केही लेखकहरूले यसलाई साम्बुकस निग्रा सबस्पेस क्यानाडेन्सिस नामले विशिष्ट मान्छन् ।** 

**वितरण र बासस्थान** 

**यो प्रजाति उत्तर अमेरिकाको रकी पर्वतको पूर्वमा , बोलिभियाको दक्षिणमा रहेको ठूलो क्षेत्रको मूल निवासी हो । यो विभिन्न परिस्थितिहरूमा बढ्छ जसमा भिजेको र सुख्खा माटो दुवै समावेश छ, मुख्यतया घमाइलो स्थानहरूमा।** 

**विषाक्तता** 

**साइनोजेनिक ग्लाइकोसाइड र एल्कालोइडको उपस्थितिको कारणले गर्दा बिरुवाको अखाद्य भागहरू, जस्तै पात, डाँठ, जरा, बीउ र कच्चा फलहरू विषाक्त हुन सक्छन् एल्डरबेरी सेवन गर्ने परम्परागत विधिहरूमा जाम, जेली र सिरप समावेश छन्, जुन सबै फल पकाएर बीउ निकाल्छन् ।** 

**अप्रकाशित अनुसन्धानले देखाउन सक्छ कि कनिके फूल (अमेरिकी एल्डरबेरी) मा स्याउको जुस भन्दा कम साइनाइड स्तर हुन्छ र यसको फलमा त्यो जैव रासायनिक मार्ग भित्र साइनाइड सिर्जना गर्न पर्याप्त बीटा-ग्लुकोसिडेज (जसले ग्लुकोसाइडहरूलाई साइनाइडमा रूपान्तरण गर्दछ) हुँदैन। तुलनाको लागि, एस. निग्रामा बेरीको तौलको २५ माइक्रोग्राम साइनोजेनिक ग्लाइकोसाइड/मिलिग्राम भन्दा बढीको स्तर छैन भनी मान्दा सबै ग्लाइकोसाइडहरू साइनाइडमा रूपान्तरण भएको मान्दा र ५० किलोग्राम कशेरुकाको लागि ५० मिलीग्रामको विषाक्तता मान्दा घातक विषाक्तताको तल्लो सीमा (१ मिलीग्राम साइनाइड/किग्रा तौल) पुग्न एकै सिटमा २ किलोग्राम (~४.४ पाउन्ड) जामुन खानु पर्ने हुन्छ। माथिल्लो सीमा (३ मिलीग्राम/किग्रा) को लागि, ६ किलोग्राम वा ~१३ पाउन्ड खानु पर्ने हुन्छ।** 

**प्रयोगहरू** 

**कनिके फूल खान योग्य छ, जस्तै पाकेको जामुन पनि, यद्यपि सम्भावित विषाक्ततासँग सम्बन्धित ग्लाइकोसाइडहरूको सेवनलाई रोक्न पकाउनुलाई प्राथमिकता दिन सकिन्छ। फूलको टाउकोलाई आठ घण्टासम्म पानीमा भिजाएर पेय पदार्थ बनाउन सकिन्छ। फलको अन्य प्रयोगहरूमा वाइन, जेली र रङ समावेश छन्। पात र भित्री बोक्रालाई कीटनाशक र रङको रूपमा प्रयोग गर्न सकिन्छ।** 

**कनिके फूलको उमालेको भित्री बोक्रालाई उत्तरी अमेरिकाका इरोक्वाइसहरूले दाँत दुखाइमा दुखाइ कम गर्ने औषधिको रूपमा प्रयोग गर्थे , जुन गालाको छेउमा लगाइन्थ्यो जुन सबैभन्दा विषाक्त थियो।** 

**यसको फूल चिसो ज्वरो, घाँटी दुखेको तथा बाथरोगमा लाभदायक मानिन्छ । यसको बोक्राले मूर्च्छा पर्ने, छारेरोग तथा मिर्गीरोग निको पार्छ । यसको सबै भागको भष्म तथा खोटोले छालाको रोग निको पार्छ ।** ।
## चित्र दिर्घा

File:Sambucus canadensis W IMG 3149.jpg|Foliage
File:Sambucus canadensis 004.JPG|Fruits

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## यो पनि हेर्नुहोस्
## बाह्य कडीहरू
श्रेणी:बुट्यान
श्रेणी:जडीबुटी
श्रेणी:नेपालमा पाइने वनस्पतिहरू
श्रेणी:फूल फुल्ने वनस्पति
सिम तित्रा

**सिम तित्रा** नेपालमा पाइने एक प्रकारको चराको प्रजाति हो। विश्वमा दुर्लभ मानिने यो चरा संरक्षणको हिसाबले संबेदनसिल अवस्थामा छ। गाईवस्तु चरण, अवैध शिकार तथा वासस्थानको (सिमसार) अभावको कारण यसको प्रजाति सङ्कटमा परेको छ।

## शारीरिक विवरण
सिम तित्राको कैलो सुन्तले कण्ठ, मसिनो तेर्सो धर्सा भएको माथिल्लो भाग र तल्लो भागमा मोटा सेता ठाडा धर्साहरू हुन्छन। यसको भाले र पोथीको रङ्ग मिल्दोजुल्दो हुन्छ। यसको लम्बाई करिब ३७ सेमी हुन्छ।

## भौगोलिक अवस्थिति
सिम तित्राका प्रजातिहरू नेपाल, बङ्गलादेश र भारतमा पाइने गर्छन । यो प्रजाति समुन्द्र सतहबाट ७५ मिटर देखि २५० मिटर सम्मको उचाईमा पाइने गर्छ । नेपालको सन्दर्भमा यो चरा विशेषत शुक्लाफाँट वन्यजन्तु आरक्ष र कोशी टप्पु वन्यजन्तु आरक्षमा पाइने गर्छन ।

## प्रमुख वासस्थान
सिम तित्रा धेरै जसो ओसिलो घाँसेमैदानमा पाइने गर्छन । अग्ला जलासिंचित घाँसेमैदान र सिमसार क्षेत्रहरू यस प्रजातिको उपयुक्त वासस्थान हुन् । यसको प्रमुख आहार फलफूलका बीउहरू तथा किराफट्याङ्ग्राहरू हुन् ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
* प्रजातिको तथ्य पुस्तक: *सिम तित्रा*

श्रेणी:नेपालमा पाइने चराहरू
श्रेणी:विकी लभ्स बर्ड्स परियोजना अन्तर्गत बनाइएका वा सुधार गरिएका लेखहरू
हिमाली पिउरा

**हिमाली पिउरा** नेपालमा पाइने एक प्रकारको चराको नाम हो । यसलाई अङ्ग्रेजीमा टिबेटान पार्ट्रिज (Tibetan Partridge) भनिन्छ ।

## यो पनि हेर्नुहोस्
## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
श्रेणी:नेपालमा पाइने चराहरू
कानेउन्यु

**कानेउन्यु**, **हंसपादी** अथवा **हंसराजबुटी** रानीसिन्का जस्तै ओसिलो चट्टान तथा पर्खालहरूमा उम्रने वनस्पति हो । यसको पात हाँसको खुट्टा जस्तै दुईतिर फैलिएको १ देखि २ सेमि लामो अगाडिको किनारा घुमेको हुन्छ । यो फूल नफुल्ने वनस्पति हो जसको पुनरूत्पादन बीजाणु (स्पोर)को माध्यमबाट हुन्छ । यसको पातको किनारामा  बीजाणु  कोषहरू हुन्छन् । यसको बोटलाई सुकाएर पिसेर बनाइएको धुलो वा पकाएको काँढापानीले ज्वरो, रुघाखोकी, पेटसम्बन्धी विभिन्न रोगहरूमा लाभ पुर्याउँछ । एक चम्चा धुलो मनतातो पानीसँग खाँदा कफ र छातीको रोगबाट मुक्ति पाउन सकिन्छ । महिलाहरूको मासिकधर्ममा गडबडी हुने तथा तल्लो पेट दुख्ने समस्यामा पनि यो वनस्पतिको प्रयोग गरिन्छ । यसको प्रयोग रक्त विकार, बिषविकार तथा घाँटीको समस्यामा पनि गरिन्छ । यसलाई गुर्जोको साथमा मिसाएर खाँदा लाभदायक हुन्छ । 

## यो पनि हेर्नुहोस्
## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
श्रेणी:पोथ्रा
श्रेणी:जडीबुटी
श्रेणी:नेपालमा पाइने वनस्पतिहरू
चिलिमे (चरा)

**चिलिमे** कालिज परिवारको एक प्रजाति हो। यो एक अपेक्षाकृत सानो, छोटो पुच्छर भएको चरा हो जुन व्यापक रूपमा पूर्वी हिमालयका भारत, नेपाल, भुटान, चीन र उत्तरी म्यानमारमा पाइन्छ। यसको जनसङ्ख्याको प्रवृत्ति बिस्तारै घट्दै गएको देखिन्छ, त्यसैले सन् २००९ मा अन्तर्राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण सङ्घको रातो सूचीमा यस प्रजातिलाई कम चासोको रूपमा मूल्याङ्कन गरिएको छ।

## विवरण 
मा]]
चिलिमेको आकार सानो हुन्छ। यसको लम्बाई लगभग १७ इन्च (४३ सेन्टिमिटर) हुन्छ। यो छोटो, बलियो कालो ठुँड, आँखाको बीचमा प्वाँख, र विभिन्न रङको प्वाँखको सानो शिखा हुन्छ। सेतो धर्साको साथ माथिको प्वाँखको रङ गाढा खरानी हुन्छ। पखेटाका आवरणहरू हरियो रङ सहित विभिन्न रङ्गका हुन्छन्। भाले र पोथी दुवैको खुट्टा रातो हुन्छ र आँखाको वरिपरि नाङ्गो छालाको छुट्टै रिङ हुन्छ जुन सामान्यतया रातो रङको हुन्छ, तर केही उपप्रजातिहरूमा सुन्त रङको हुन्छ। पोथीहरू अधिक समान रूपमा रङ्गीन हुन्छन्।

## वितरण र वासस्थान 
नेपाल, सिक्किम, उत्तरी म्यानमार, तिब्बत र मध्य र दक्षिण-मध्य चीनका पहाडहरूमा यसको उल्लेख्य बसोबास रहेको पाइन्छ जहाँ यस प्रजाति कोणधारी वा मिश्रित जङ्गल र हिमरेखा नजिकका क्षेत्रहरू रूचाउँछन्। तिनीहरू मौसमको आधारमा आफ्नो दायरा सार्छन्, र गर्मीको समयमा उच्च उचाइमा पाइन्छन्। शरद ऋतु र जाडो याममा हिउँ पर्ने क्रम बढेसँगै यिनीहरू तल्लो उचाईमा सर्छन्।

## संरक्षण 
यस प्रजातिलाई हाल सङ्घले रातो सूचीमा कम चासोको रूपमा वर्गीकृत गरिएको छ।  यद्यपि, आधाभन्दा बढी जनसङ्ख्या बासस्थानको क्षति र विखण्डन, अवैध शिकार र मानव अशान्तिको कारण खतरामा रहेको मानिन्छ।  दक्षिण पश्चिम चीनमा यसको अधिकांश वितरण दायरा पान्डाको वासस्थानसँग जोडिएको छ। यसले भुइँमा गुँड बनाउने र अपेक्षाकृत लामो प्रजनन अवधिले गर्दा यसलाई विशेष गरी जनावरहरूद्वारा कुल्चने र वासस्थानको ह्रासको लागि असुरक्षित बनाउँदछ।

## तस्विर सङ्ग्रह

Image:Ensangrentado 2.jpg
Image:Ithaginis cruentus.JPG
Image:Ma - Ithaginis cruentus.jpg
Image:Ithaginis cruentus 1838.jpg
Image:IthaginisGronvold.jpg
Image:Blood Pheasant.jpg
Image:Kuser's Blood Partridge by Lodge and Thorburn.png|Kuser's Blood Partridge
Image:Northern Blood Partridge by George Edward Lodge.png|Northern Blood Partridge 
Image:Sikhim Himalayan Blood Partridge by George Edward Lodge.png|Sikhim Himalayan Blood Partridge
Image:Himalayan Blood Partridge by Henrik Grönvold.png|हिमालय चिलिमे

## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
## बाह्य कडीहरू
श्रेणी:नेपालमा पाइने चराहरू
श्रेणी:सिक्किमका राष्ट्रिय प्रतीकहरू
श्रेणी:विकी लभ्स बर्ड्स भाग २ अन्तर्गत बनाइएका वा सुधार गरिएका लेखहरू
हरिहाँस

**हरिहाँस** एक सानो हाँस हो जुन दक्षिण-पूर्व एसिया र पूर्वमा क्विन्सल्यान्डसम्म पाइन्छ। यस प्रजातिको हाँस संसारको सबैभन्दा सानो जलपन्छीहरूमध्ये एक हो जुन राम्रो जलीय वनस्पतिभएका सानादेखि ठूला जलाशयहरूमा पाइन्छन्। यो प्राय: जोडी वा जोडाहरूको ठूलो समूहमा देखा पर्दछ भने यसले पानी नजिकैका रूखहरूमा बास बस्छ र गुँड बनाउँदछन्। यो मुख्यतया तराई क्षेत्रमा पाइन्छन् र बसाइँसराइको मौसममा नेपालको सबैभन्दा ठूलो ताल रारा तालवरपर कहिलेकाहीँ देखिने गरेका छन्।

## विवरण 
यस प्रजातिका साना हाँस पृथ्वीको सबैभन्दा सानो जलपन्छी हुन्, जसको तौल १६० ग्राम र २६ सेन्टिमिटर (१० इन्च) हुन्छ। अन्य हाँसको जस्तै यसको ठुँड छोटो र गहिरो हुन्छ। भालेको निधार र प्वाँख गाढा खैरो हुन्छ र घाँटीको फेदमा कालो हरियो र चौडा हुन्छ। टाउको र घाँटीको छेउ सेतो हुन्छ। पछाडि, पखेटा आवरण र काँध हरियो र बैजनी चमकको साथ गाढा खैरो हुन्छन्। 

## वितरण र बासस्थान 
यो प्रजाति एसियाभरि व्यापक रूपमा फाइन्छ। यसको वितरण अस्ट्रेलियासम्म फैलिएको छ। वर्षा र पानीको उपलब्धताको प्रतिक्रियामा यसले बसाइँसराइ गर्दछ। केही जनसङ्ख्या गर्मीमा अझ बढी छरपस्ट हुन्छन् (उदाहरणका लागि अफगानिस्तानमा मौसमी रूपमा मात्र पाइन्छन्)। यसको शीतकालीन बसाइँसराइ पनि व्यापक हुन्छ। यो पश्चिममा साउदी अरब , र जोर्डनसम्म पाइन्छ भने नियमित रूपमा माल्दिभ्स र अण्डमानजस्ता क्षेत्रका टापुहरूमा पनि पाउन सकिन्छ। यस प्रजाथि उब्जने वनस्पतिहरू भएको क्षेत्र वा विशेष गरी ताल र पोखरीहरूमा पाइन्छन्। यो दक्षिण एसियाका स-साना गाउँका पोखरीहरूमा पनि पाइन्छन्।  अस्ट्रेलियामा यिनीहरू मुख्यतया तालहरूमा पाइन्छन्। हरिहाँस रूखहरूमा पनि बास गर्दछन्।

## यो पनि हेर्नुहोस्
## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
श्रेणी:नेपालमा पाइने चराहरू
श्रेणी:विकी लभ्स बर्ड्स भाग २ अन्तर्गत बनाइएका वा सुधार गरिएका लेखहरू
सिपराजा बुङ्गेचरा

**सिपराजा बुङ्गेचरा** नेपालमा पाइने बुङ्गेचराको एक प्रजाति हो। यो चरा आफ्नो साना पंखेटाको मद्द्दतले छिटो र सिधा उड्ने गर्छ। यसलाई अङ्ग्रेजीमा *क्रिम्सन सनबर्ड* (Crimson Sunbird) भनिन्छ ।

सिपराजा बुङ्गेचरा सिंगापुरको अनाधिकारिक राष्ट्रिय चरा हो।
## विबरण
सिपराजा बुङ्गेचराको लम्बाई ११ सेन्टिमिटर हुन्छ। वयस्क भालेको क्रिमसन रङ्गको छाती र पछाडी मरून रङ्गको हुन्छ। यसको चाक पहेंलो र पेट जैतून रङ्गको हुन्छ। पोथी सिपराजा बुङ्गेचराको ढाड जैतून-हरियो रङ्गको, छाती पहेंलो र प्वाँखहरूमा सेतो छिर्का हुन्छ। अधिकतम स्थानहरूमा भाले सिपराजा बुङ्गेचराको पुच्छर लामो र हरियो-निलो मिश्रीत रङ्गको हुन्छ।

## वितरण तथा वासस्थान
सिपराजा बुङ्गेचरा नेपाल लगायत दक्षिण तथा दक्षिणपूर्वी एसियामा भारत, बङ्गलादेश, म्यानमार देखि इन्डोनेसियासम्म पाइने गर्छ। यसले रूखम बनाएको गुँडमा दुई देखि तिनवटा अण्डा पार्ने गर्छ। यो चरा सामान्य जङ्गल तथा खेतीयोग्य क्षेत्रहरूको नजिकमा बस्ने गर्छ।

## तस्वीर सङ्ग्रह

File:Aethopyga siparaja seheriae Panchkhal Valley 01.jpg‎
File:Aethopyga siparaja seheriae Panchkhal Valley 02.jpg‎
Image:Aethopyga siparaja.jpg
Image:Aethopyga_vigorsii_1.jpg
Image:Aethopyga_vigorsii_2.jpg
File:Aethopyga siparaja seheriae Panchkhal Valley 03.jpg‎
File:Aethopyga siparaja seheriae Panchkhal Valley 04.jpg‎

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
श्रेणी:नेपालमा पाइने चराहरू
श्रेणी:बुङ्गेचराहरू
श्रेणी:विकी लभ्स बर्ड्स परियोजना अन्तर्गत बनाइएका वा सुधार गरिएका लेखहरू
कालीकण्ठ बुङ्गेचरा

**कालीकण्ठ बुङ्गेचरा** (*Aethopyga saturata*) नेक्टरिनिडे परिवारको चराको एक प्रजाति हो। यो चरा नेपाल, बङ्गलादेश, भुटान, कम्बोडिया, चीन, भारत, लाओस, मलेसिया, म्यानमार, थाइल्याण्ड र भियतनाम लगायतका भारतीय उपमहाद्वीप र दक्षिणपूर्व एसियाको छेउछाउका क्षेत्रहरूमा पाइन्छ।

यसको प्राकृतिक बासस्थान तराईको उपोष्णकटिबन्ध वा उष्णकटिबन्ध आर्द्र जङ्गल र उपोष्णकटिबन्ध वा उष्णकटिबन्ध आर्द्र पर्वतीय जङ्गल हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
श्रेणी:नेपालमा पाइने चराहरू
श्रेणी:बुङ्गेचराहरू
श्रेणी:विकी लभ्स बर्ड्स भाग २ अन्तर्गत बनाइएका वा सुधार गरिएका लेखहरू
जुँगे भारद्वाज

**जुँगे भारद्वाज** (*Eremophila alpestris*) नेपालमा पाइने एक प्रकारको चराको नाम हो। यसलाई अङ्ग्रेजीमा *हर्न्ड लार्क* (Horned Lark) भनिन्छ।

## तस्विर सङ्ग्रह

Eremophila alpestris3.jpg
Shore Lark.jpg
Shorelarkbw1.jpg
Eremophila alpestris.jpg
Horned Lark at Carrizo Plains.jpg
Eremophila_alpestris2.jpg
Eremophila alpestris flava MHNT.ZOO.2010.11.165.67.jpg |*Eremophila alpestris flava* 

## यो पनि हेर्नुहोस्
## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
श्रेणी:नेपालमा पाइने चराहरू
श्रेणी:भारद्वाज चराहरू