open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
अरुण थापा

अरुण थापा 

अरुण थापा मगर (जनवरी १९५२ – २२ जुलाई १९९९) एक नेपाली गायक र गीतकार थिए। सन् २००३ मा, बीबीसीले गरेको अन्तर्राष्ट्रिय सर्वेक्षण अनुसार , १६५ देशका आधा लाखभन्दा बढी मानिसले उनको रचना ऋतु हरुमा तिमि हरियाली बसन्त हौ लाई मतदान गरे , उनको सबैभन्दा प्रसिद्ध रोमान्टिक गीत हो। विश्वको शीर्ष १० सबैभन्दा लोकप्रिय गीतहरूमा सातौंमा पर्न सफल रहेको थियो। 

व्यक्तिगत जीवन

अरुण थापाको जन्म सन् १९५२ मा कलकतामा भएको थियो । अरुण तीन महिनाको हुँदा उनका आमाबुबा नेपाल फर्किए । उनी काठमाडौं, नेपालमा पढे र हुर्केका थिए। उनले पहिले गणबहल टोलको विद्यालयमा पढे त्यसपछि क्षेत्रपाटीको जेपी विद्यालयमा पढेका थिए । पछि उनले दार्जिलिङको टर्नबुल हाई स्कूलमा पढे, सन् १९७१ मा आफ्नो विद्यालय छाड्ने प्रमाणपत्र (SLC) पूरा गर्न काठमाडौं फर्के। उनले पछि पृथ्वीनारायण क्याम्पस, पोखरामा कलामा इन्टरमिडिएटको लागि अध्ययन गरे, तर छिट्टै संगीतमा क्यारियर बनाउनको लागि आफ्नो पढाइ छोडे। 

क्यारियर

उनले पहिले आफ्नो कलेजमा गाउन थाले, जहाँ उनी एक केटीसँग प्रेममा परे। उनका धेरैजसो गीतहरू उनीहरूको सम्बन्धको सम्झनामा थिए। उनले धेरै गीत रेकर्ड गरे तर उनको करियर सुपरहिट गीत जती माया लाए पनि बाट सुरु भयो जहाँ उनले सार्वजनिक स्नेह प्राप्त गरे। लोकप्रिय गायक हुनुअघि उनी नेपाल बैंक लिमिटेडमा कार्यरत थिए । दीप श्रेष्ठ उनको मिल्ने साथी थिए । तिनीहरू सधैं सँगै बस्ने गर्थे। उनले पहिलो पटक सन् १९७१ मा रेडियो नेपालमा आफ्नो गीत गाएका थिए । 

मृत्यु

थापा लामो समयदेखि फोक्सो र कलेजोको रोगबाट पीडित थिए । उनको निधन २०५६ साउन ५ (१८१५ साल जुलाई २२) मा काठमाडौंमा भएको थियो । 

योगदान 

उनले अरुण र बेस्ट अफ अरुण : दुई संगीत एल्बमहरू जारी गरे । दुवै एल्बम नेपाली संगीत श्रोतामाझ निकै लोकप्रिय थिए । थापाले ३० वर्षसम्म आफ्नो गायन यात्रालाई निरन्तरता दिए ।

## गीतहरु
# जति माया लाए पनि
# साझको जुन सँग
# भुलु भुलु लाग्यो मलाई
# बितेका मेरा तिता मिठा
# ऋतुहरूमा तिमी
# दोष कसैलाई दिन चाहन्न 
# चोट के हो व्यथा के हो 
# अरु सँग नजोख मलाई
# जिन्दगी के छ र आखिर
# तिमी हेर्छौ भने 
# न पोखिने न जोखिने
# आँखाको निद खोशी लाने
# यो मनको के भर हुन्छ
# भुलेका कथा
# जिन्दगीका का यात्राहरु
# लाग्न थाल्यो जीवनमा
# नपोखिने नजोखिने
# यो मन को के भर हुन्छ

## यो पनि हेर्नुहोस्
* अरुण थापाको आँगन जहाँ उनी 'बाँचिरहेका' छन्-सेतोपाटी डटकम
* अरुण थापासँग जोगले भएको भेट-अनलाइनखवर डटकम
## सन्दर्भ सामग्रीहरू
* यूट्युबमा अरुण थापा

श्रेणी:गायक
श्रेणी:सँगीत
श्रेणी:नेपाली गायकहरू
श्रेणी:नेपाली भाषाका गायकहरू
श्रेणी:नेपाली सँगीत
श्रेणी:सन् १९९९ मा मृत्यु
श्रेणी:सन् १९५२ मा जन्म

श्रेणी:काठमाडौँका मानिसहरू
बज्जिका

**बज्जिका** पूर्वी भारत र नेपालमा बोलिने भाषा हो जसलाई एथ्नोलग लगायत केही स्रोतहरूले मैथिली भाषाको भाषिका मान्छन्। बज्जिका भारतको बिहारका उत्तर पश्चिम जिल्लाहरू र नजिकै रहेका नेपालका क्षेत्रहरूमा बोलिन्छ।

## भौगोलिक अवस्थिति र वक्ता
बज्जिका मुख्य गरी बिहार प्रान्तको समस्तीपुर, सीतामढी, मुजफ्फरपुर र वैशाली जिल्लाहरूका साथै केही हदसम्म पूर्वी चम्पारण, सारण र शिवहर जिल्लाहरूमा बोलिन्छ। मुजफ्फरपुर र समस्तीपुर जिल्लामा आसन्न दरभङ्गा जिल्लामा पनि बोलिन्छ। नेपालमा बज्जिका बागमती नदीको उत्तर किनार देखि नारायणी नदीको पश्चिम किनार सम्म बोलिन्छ। बज्जिका भाषा बोलिने क्षेत्रहरू तिरहुत प्रमण्डलसँग संयोग भएको पाइन्छ।

सन् २००१ को भारतीय जनगणनामा आधारित भई अन्वेषक अभिषेक कश्यपले सन् २०१३ मा बिहारमा १ करोड १६ लाख निरक्षर वक्ता लगायत २ करोड बज्जिका वक्ता छन् भन्ने अनुमान गरेका थिए। बज्जिकालाई मैथिलीको भाषिकाको रूपमा हेरिने हो कि होइन भन्न पनि बिहारमा बोलिने मैथिली भाषिकालाई हेर्ने हो कि सम्पूर्ण भाषिका समावेश गरिएको मैथिली भाषालाई हेर्ने भन्ने कुरा उठ्छ। २०औँ शताब्दीको प्रारम्भिक कालतिर बिहारका विद्यालयमा मैथिलीलाई प्रमुख भाषाको रूपमा पढाइने निर्णय गर्दा पनि बज्जिका र अङ्गिका बोल्ने व्यक्तिहरूले यसको विरोध गरी हिन्दीलाई प्रमुख भाषाको रूपमा पढाइनुपर्ने माग गरेका थिए। बज्जिका भाषाको आधिकारिक स्थिति सन् १९५० तिर छलफलको विषय बन्न थालेको थियो। यसपश्चात बज्जिकाञ्चलमा भाषिक सक्रियता देखियो र बज्जिकालाई आधिकारिक मान्यता प्रदान गर्न हेतु विभिन्न आन्दोलनको आयोजना गरियो। बज्जिका वक्ताहरूले असफल्तापूर्वक बिहारमा बज्जिकालाई आधिकारिक भाषा बनाउने माग गरेका थिए।

## बज्जिका चलचित्र
सन् २००९ मा सार्वजनिक गरिएको 'लक्ष्मी एलथिन हम्मर अङ्गना' प्रथम बज्जिका चलचित्र थियो। त्यसपछि 'साजन आइहा डोली' सार्वजनिक गरिएको थियो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:नेपालमा बोलिने भाषाहरू
श्रेणी:मधेश प्रदेशमा बोलिने भाषाहरू
श्रेणी:बिहारमा बोलिने भाषाहरू
श्रेणी:पूर्वी आर्य भाषा परिवार
पिलाडी

'''''' नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, मध्यपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रको भेरी अञ्चल, दैलेख जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ३११५ रहेको थियो जसमध्ये १५५२ पुरुष र १५६३ महिला रहेका थिए भने यहाँ ५०४ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल गुराँस गाउँपालिकामा पर्दछ।

यो वडाहरू गुराँस गाउँपालिकाको वडा नम्बर ६ हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:दैलेख जिल्लाका ठाउँहरू
बाँसी

'''''' नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, मध्यपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रको भेरी अञ्चल, दैलेख जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ४००५ रहेको थियो जसमध्ये १८१३ पुरुष र २१९२ महिला रहेका थिए भने यहाँ ७८५ घरधुरी रहेको थियो। यो गाविसलाई नेपालमा बसोवास गर्ने बस्याल थरको उद्गम स्थलका रूपमा चिनिन्छ। यो हाल महाबु गाउँपालिकामा पर्दछ।

यो महाबु गाउँपालिकाको वडा नम्बर ३ हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:दैलेख जिल्लाका ठाउँहरू
पादुका

'''''' नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, मध्यपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रको भेरी अञ्चल, दैलेख जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ५४१८ रहेको थियो जसमध्ये २५९१ पुरुष र २८२७ महिला रहेका थिए भने यहाँ १०६५ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल दुल्लु नगरपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकको ८,९ वडाहरू दुल्लु नगरपालिकाको वडा नम्बर ४ हो भने ६,७ वडाहरू वडा नम्बर ७ र ५ नम्बर वडा वडा नम्बर ८ र  १-४ वडाहरू वडाहरू वडा नम्बर ९ हो।

पश्चिम नेपालको प्रशिद्ध तिर्थस्थलको रूपमा चिनिने पञ्चकोशी क्षेत्रको पादुकास्थान मन्दिर यसै गाउँमा पर्छ। उक्त मन्दिरकै नामबाट नामकरण गरिएको यो गाउँलाई "पादुकास्थान" पनि भनिन्छ। विक्रम संवत २०७१ साल अघाडी यो गाउँको आसपासका गाउँहरूलाई जोडेर पादुका गा.वि.स. बनाइएको थियो भने २०७१ बैशाखदेखी यो गा.वि.स.लाई दुल्लु नगरपालिकामा जोडिएको थियो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:दैलेख जिल्लाका ठाउँहरू
लयाँटी बिन्द्रासैनी

'''''' नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, मध्यपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रको भेरी अञ्चल, दैलेख जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ७६४२ रहेको थियो जसमध्ये ३८६३ पुरुष र ३७७९ महिला रहेका थिए भने यहाँ १३७५ घरधुरी रहेको थियो। दैलेख जिल्लाको प्रख्यात बिन्द्रासैनी भगवतीको मन्दिरको नाम बाट यो गाविसको नामाङ्कन गरिएको थियो। यो हाल चामुण्डा बिन्द्रासैनी नगरपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका १,३,७ वडाहरू चामुण्डा बिन्द्रासैनी नगरपालिकाको वडा नम्बर ७ हो भने २,४,८ वडाहरू वडा नम्बर ८ र ५,६,९ वडाहरू वडा नम्बर ९ हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:दैलेख जिल्लाका ठाउँहरू
घोरल

**घोरल** उच्च पहाडी भेग तथा भित्री मधेशमा पाइने एक प्रकारको शाकाहारी तथा स्तनधारी जंगली जनावर हो। यसलाई कतै कतै "घोर", "घोड" आदी नाम दिएको पनि सुनिन्छ। हेर्दा बाख्रा जस्तै देखिने भाले घोरलको सिङ पनि हुन्छ तर पोथी घोरलको सिङ हुदैन। घोरल मानिस तथा अन्य पशुहरू जान नसक्ने भीरमा चर्छ। मासुको लागि शिकार र वासस्थानको कमीको कारण यो लोप हुने स्थितिमा पुगेको छ।

## सन्दर्भ सूची
## बाह्य कडीहरू
## यो पनि हेर्नुहोस्
श्रेणी:नेपालमा पाइने जनावरहरू
रतुवा

**रतुवा** उच्च पहाडी भेगदेखि भित्री मधेशमा पाइने एक प्रकारको स्तनधारी जंगली जनावर हो। हेर्दा घोरल जस्तै देखिने रतुवाको रंग रातो हुन्छ। यसको चरन आदी सबै घोरलसँग मेल खान्छ। यो बाख्रा जस्तै देखिने र अध्याँरोमा बढि सक्रिय हुने भएकाले  रतुवालाई कति ठाँउमा **राते** वा **राते बाख्री** र **वन बाख्रो** भन्ने गर्छन्। रतुवा अथवा रतुवा मृगको वैज्ञानिक नाम *Muntiacus* हो। यो सबैभन्दा सानो हरिण प्रजातिहरू मध्ये एक हो।

## वासस्थान 
रतुवा मृग दक्षिण र दक्षिणपूर्वी एशियाका प्राय मुलुकहरूमा पाइन्छ। यो बंगलादेश, दक्षिणी चीन, उत्तरपूर्वी भारत, श्रीलंका, नेपाल, पाकिस्तान, कम्बोडिया, भियतनाम, मलय प्रायद्वीपमा भेटिन्छ। यो पतझड वनदेखि शंकुधारी वन र उष्णकटिबन्धीय वनका साथै घाँसे मैदान र झाडी तथा बुट्यान भएका ठाँउहरूमा बस्छन्। नेपालमा पनि यो तराई तथा पहाडी भेगमा पाइन्छ। एकदमै ठाडो भीडमा पनि पुग्न सक्ने रतुवा ३००० मिटरको उचाइसम्म पाइन्छ।  यसलाई भारतमा काकड़ र बङ्गालीमा माया हरिण (মায়া হরিণ) भनेर चिनिन्छ।

## बानीव्यवहाेरा र परिस्थितिकी 
thumb|रतुवा मृगको आवाज
रतुवा मृग एक्लै बस्न रुचाउने  प्राणी हो तर कहिलेकाहि ४-५ जनाको समूहमा पनि भेट्टिन्छ। यो एकदमै लजालु स्वभावको र लुकेर बस्ने प्राणी हो । यी हरिणहरू एकदमै सचेत प्राणीहरू हुन् र कुनै सिकारी जनावरको उपस्थिति पत्ता लागे ठूलो स्वरमा "भुक्दछ"। रतुवाले धेरैजसो एउटै ठाँउमा दिशा गर्छन् तर डुल्दै गर्दा भने बाटामा नै दिशा गर्छन्।

## सन्दर्भ सूची
श्रेणी:नेपालमा पाइने जनावरहरू
श्रेणी:पर्यटकीय स्थलहरू
पाँचऔंले

**पाँचऔँले** उच्च पहाडी भेगमा पाइने एक प्रकारको वनौषधी हो। यसलाई कतै कतै "पाँच पाते" भनेको पनि सुनिन्छ । यसको पात हातको औँला जस्तै पाँच भागमा विभाजीत हुन्छ। यो एक लहरा प्रजातीको वनस्पति हो। विभिन्न प्रकारका रोगहरू निको पार्नको लागि यसको प्रयोग आयुर्वेदी औषधीको रूपमा गरिन्छ। यसलाई संस्कृतमा सालममिश्री भनिन्छ र हिन्दिमा सालमपन्जा भनिन्छ भने अङ्ग्रेजीमा Marsh orchids भनिन्छ ।

thumb|200px|पाँचऔँले प्रजातिको बोट र फुल

नेपालीमा यसलाई पाँचऔँले , हत्ताजडी , हाते, औँले, पनि भनिन्छ । यो करीब ३०–९० से.मी. सम्म अग्लो, एउटा मात्र डाँठ हुने गानायुक्त वनस्पति हो । यसको गाना पन्जा जस्तो आकारको पाँचवटा भागमा बाँडिएको हुन्छ । त्यसैले यसको नाम पाँचऔँले तथा सालमा पन्जा रहेको छ । यसका पातहरू पाँच देखि सातवटा सम्म हुन्छन् र डाँठको दायाँ बाँया एक एक वटा हुँदै फूलको डाँठसम्म ठूलोदेखि सानो हुँदै मिलेका हुन्छन् । यसमा जेठ असारमा फूलहरू लाग्दछन् । डाँठको माथिल्लो भागमा साना गुलाफी तथा प्याजी रंगका फूलहरू वरीपरी मिलेर फूल्दछन् । फुलहरूका झुप्पा १२ देखि २० से.मी सम्म लामा र घना हुन्छन् । यो पश्चिमी पाकिस्तान, हिमालय–गढवाल देखि भुटान र दक्षिण पूर्वी तिब्बत (२५०० – ५००० मिटर), सम्म फैलिएको छ । यो विरुवा नेपालको पश्चिम र मध्ये भागमा करिब २८०० – ४००० मिटर सम्मको उचाईमा पाइन्छ ।

यसको फुल मनमोहक हुन्छ तापनि यसको उपयोग गरिने अङ्ग जमीन मुनि रहने गानो हो, जुन पन्जा जस्तो आकारमा तिनदेखि पाँचवटा औँला भएको हुन्छ । यसको फैलावट प्राकृतिक अवस्थामा एकदमै कम छ । त्यसैले नेपाल सरकारले यसको सङ्कलन , प्रयोग , विक्री वितरण , ओसा्र पसार र निर्यातमा प्रतिबन्ध लगाएको छ । यो एक वलवर्धक जडिबुटी मानिन्छ र यसको सुकेको जराको धुलो दुध सँग खाने गरिन्छ । यसको सुकेको जरा घोटेर काटेको घाउमा लगाउँदा रगत रोकिन्छ र छिट्टै निको हुन्छ । शरद ऋतुमा यसका पातहरू पहेँला भई डाँठ सुक्न थालेपछि यसको सङ्कलन गाना निकालिन्छ । गानालाई चोट नलाग्ने गरी खन्नु पर्दछ । खनिसकेपछि गानालाई राम्ररी धोएर घाममा सुकाउनु पर्दछ ।

## पाँचऔँलेको औषधीय गुणहरू
यसको गानो अत्यन्तै पोषणयुक्त हुन्छ । मधुमेह, बीर्यमा शुक्राणुको संख्यामा कमी, आउँ परेको, खोकी, ज्वरो, पिसाव सम्बन्धी समस्या, शरीरको एक पाटोमा पक्षघात भएको, क्षयरोग,  नसा सम्बन्धी रोगमा, तीब्र किसिमले पेट दुखेमा, जीउ दुखेमा, तागत र यौन शक्ति वा उत्तेजना बढाउन, छालालाई मुलायम बनाउन र चिलाउने कम पार्न यसको गानोको सेवन गरिन्छ । स्थानीय रूपमा यसको जरा पिसेर काटेको र पोलेको ठाउँमा लेप बनाई लगाइन्छ । लेक लागेमा खाद्य कन्दमूलको रूपमा यसको गानोलाई पकाएर खाइन्छ ।  पाँचऔँलेको सेवनले स्मरण शक्तिपनि बढाउछ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## यो पनि हेर्नुहोस्
## बाह्य कडीहरू
श्रेणी:जडीबुटी
श्रेणी:औषधि
श्रेणी:नेपालमा पाइने वनस्पतिहरू
श्रेणी:पोथ्रा
श्रेणी:फूल फुल्ने वनस्पति
महात्मा गान्धी सेतु (पुल)

**महात्मा गाँधी सेतु पुल** भारत गणराज्यको बिहार प्रान्तमा गंगा नदीमाथि बनेको ५ किमी ५०० मी (साढे पाँच किलोमीटर) लामो एउटा पुल हो जुन उत्तर-पश्चिम बिहारलाई दक्षिण बिहारसंग जोडछ। यो पुलको एक तर्फ बिहारको वैशाली जिल्ला पर्छ भने अर्को तिर बिहारको राजधानी पटना छ।

श्रेणी:बिहार
सतुवा

**सतुवा** **(सतावर)** उच्च पहाडी भेगमा पाइने एक प्रकारको वनौषधी हो। यसको पात बाँकोको जस्तै हुन्छ। यसको जरा अदुवाको जस्तै हुन्छ। सतुवाको जरा धेरै बिमारीहरू निको पार्ने एक मुख्य औषधी हो। जस्तै:- पेट दुखेमा सतुवा खाएमा छिटै ठिक हुन्छ, पाकेको घाउमा सतुवाको जराको धुलो अथवा जरालाई अलिकती पानीको साथमा ढुङ्गामा घोटेर लगाए घाउ छिटै पुरिन्छ, बान्ता भएमा अथवा पखाला लागेमा सतुवा खाएमा छिटै ठिक हुन्छ, यस्तै धेरै किसिमका साना ठूला बिमारीको लागि सतुवा निकै उपयोगी जडीबुटी हो।

यो विरुवा नेपालका महाभारत तथा हिमाली क्षेत्रमा १८०० मिटर देखि ३००० मिटर सम्मको उचाईमा पाइन्छ। खसु्र र ठिंग्रे सल्लाको जंगल भएको भागमा यो विरुवा धेरै भेटाईन्छ। यो विशेष गरेर सेपिला भागमा फस्टाउँछ। 
यो विरुवा सामान्यतया आधा मिटर अग्लो हुन्छ। सबै पातहरू सुरिलो डाँठको माथिल्लो भागबाट पलाएका हुन्छन्। यस विरुवाका सबैजसो पातहरू एउटै आँख्लाबाट पलाएका हुन्छन्। प्रत्येक पात झन्डै भाला आकारको भई १५ सेन्टिमिटर लामो र ६ सेन्टिमिटर चौडा हुन्छन्। पातको टुप्पो चोसो परेको हुन्छ। विरुवाको टुप्पामा एउटै मात्र फूल फूलेको हुन्छ। फूलका तरेलीहरू हरियो र पहेंलो हुन्छ। एउटै फूलमा भाले तथा पोथी दुवै अङ्ग पाइन्छन्। 

यो विरुवाको जडिबुटीमा प्रयोग हुने भाग काण्ड हो। यो काण्ड जमीनमुनि रहने र अदुवा जस्तो हुन्छ। यसको रंग खैरो किसिमको हुन्छ। साधारण अदुवामा जस्तै धेरै हाँगा बिंगा हुदैन। यो काण्ड ६ देखि ९ सेन्टिमिटर सम्म लामो र २ देखि ४ सेन्टिमिटर सम्म चौडा हुन्छ। यो काण्डबाट लामा लामा जराहरू पनि निस्केका हुन्छन्।

बैज्ञानिक नाम (ल्याटिन नाम) : पेरिस पोलिफाईला (Paris polyphylla Sm.)

वनस्पति परिवार : लिलियसी (Liliaceae)

## यो पनि हेर्नुहोस्
## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य लिङ्कहनरू
श्रेणी:जडीबुटी
श्रेणी:औषधि
श्रेणी:एकदलीय वनस्पति
श्रेणी:नेपालमा पाइने वनस्पतिहरू
श्रेणी:फूल फुल्ने वनस्पति
थारल

**थारल** उच्च पहाडी भेगमा पाइने एक स्तन्धारी तथा साकाहारी जंगली जनावर हो। यसलाई कतै कतै "थार" भनेको पनि सुनिन्छ। हेर्दा भैँसीको पाडा जस्तो देखिने थारलको भालेको सिङ हुन्छ भने पोथी थारलको सिङ हुदैन। सिकारीहरूले बढी सिकार गरिने पशु भएका कारण यो जनावर अब लोप हुने स्थितिमा पुगेको छ।

## सन्दर्भ सूची
## बाह्य कडीहरू
## यो पनि हेर्नुहोस्
श्रेणी:नेपालमा पाइने जनावरहरू
श्रेणी:सिक्किममा पाइने वन्यजन्तुहरू
गुरुङ भाषा

**गुरुङ भाषा** (**तमु क्यी**;  वा **तमु भासा** पनि भनिन्छ) नेपालका गुरुङ जातिले बोल्ने एक भाषा हो। नेपालमा सन् १९९१ मा सबै गुरुङ वक्ताहरूको कुल सङ्ख्या २२७,९१८ र सन् २०११ मा ३२५,६२२ थियो। गुरुङ भाषा नेपालको प्रमुख भाषाहरू मध्ये एक हो, र भारत, भुटान र सिङ्गापुर र हङकङ जस्ता देशहरूमा गुरुङ समुदायहरूद्वारा पनि बोलिन्छ।

## भौगोलिक वितरण 
गुरुङ भाषा नेपाल र भारतका निम्न जिल्लाहरूमा बोलिन्छ।

* **गण्डकी प्रदेश**: कास्की जिल्ला, स्याङ्जा जिल्ला, लमजुङ जिल्ला, तनहुँ जिल्ला, गोरखा जिल्ला, मनाङ जिल्ला, पर्वत जिल्ला र मुस्ताङ जिल्ला
* **सिक्किम**: नाम्ची जिल्ला, पश्चिम सिक्किम, पूर्वी सिक्किम

## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
श्रेणी:नेपालमा बोलिने भाषाहरू
श्रेणी:भुटानमा बोलिने भाषाहरू
श्रेणी:सिक्किममा बोलिने भाषाहरू
श्रेणी:तामाङ भाषाहरू
श्रेणी:बागमती प्रदेशमा बोलिने भाषाहरू
श्रेणी:गण्डकी प्रदेशमा बोलिने भाषाहरू
श्रेणी:सम्भोट लिपिमा लेखिने भाषाहरू
श्रेणी:देवनागरी लिपिमा लेखिने भाषाहरू
दाङपा

'''''' नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्रको कोशी अञ्चल, तेह्रथुम जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या २५१२ रहेको थियो जसमध्ये १०८१ पुरुष र १४३१ महिला रहेका थिए भने यहाँ ४९५ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल लालीगुराँस नगरपालिकामा पर्दछ।

यो लालीगुराँस नगरपालिकाको वडा नम्बर ५ हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:तेह्रथुम जिल्लाका ठाउँहरू
भिरमौरी

**भिर मौरी** संसारको सबैभन्दा ठूलो मौरी हो; एकल वयस्कहरूले  लम्बाइ मापन गर्न सक्छन्। सन् १९८० भन्दा पहिले, भिरमौरीलाई व्यापक रूपमा फैलिएको खागो मौरीको उप-प्रजाति मानिन्थ्यो तर १९८० मा र त्यसपछि लगभग २० वर्षसम्म यसलाई छुट्टै प्रजातिको श्रेणीमा उचालियो।

## वितरण 
ठूलो मात्रामा हिमालयमा सीमित, यो सबैभन्दा ठूलो एपिस हो। यो भुटान, चीनको युनान प्रान्त, भारत, नेपाल, म्यानमार, लाओस र भियतनामको पहाडी क्षेत्रहरूमा पाइन्छ। यसले प्रायः को उचाइमा गुँडहरू बनाउँछ, ठाडो चट्टानहरूको दक्षिणपश्चिमी अनुहारहरूमा ओभरह्याङ्गहरू मुनि धेरै ठूला गुँडहरू बनाउँछ। एउटा गुँडमा  मह सम्म हुन सक्छ।

## सांस्कृतिक महत्व 
भिरमौरी मह तीनवटा प्रकारका हुन्छन्: वसन्त वा रातो मह जुन उच्च उचाइमा फूलबाट बनाइन्छ, मध्य र तल्लो उचाइमा फूलहरूबाट बनाइएको वसन्त मह, र शरद ऋतु मह जुनसुकै ठाउँबाट बनाइन्छ। रातो महमा मादक प्रभाव र विभिन्न आरामदायी गुणहरू छन् जुन भण्डारणमा कम हुन्छ।
## वर्गीकरण 
भर्खरैको अनुसन्धानले *लेबोरियोसा* लाई *ए* भित्र समावेशबाट हटाएको छ। dorsata'', एउटा छुट्टै प्रजातिको रूपमा, सहानुभूति को महत्त्वपूर्ण क्षेत्र सहित समर्थन प्रमाण सहित।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:मौरी पालन
इन्डोनेसियाको झण्डा

यो गणराज्य इन्डोनेसियाको अधिकारिक झण्डा हो। जुन दुई रङ्ग मास्तिर रातो र तलतिर सेतो रङ्गले बनेको हुन्छ।

श्रेणी:इन्डोनेसिया
श्रेणी:राष्ट्रिय झन्डाहरू
तेली

**तेली** हिन्दू धर्ममा एक व्यापार गर्ने जाति हो ।  । उनीहरू उत्तर भारत, पाकिस्तान तथा नेपालको तराईको छेउ छाउमा बसोबास गर्दछन् । यिनिहरूको थर साह वा साहु  हुन् ।

## धर्म
यिनिहरु हिन्दु, ईसाई तथा मुस्लिम धर्म मान्ने गर्दछन् ।

## उत्पत्तिको इतिहास
**तेली** शब्द *तेल*बाट आको छ। तेली नाम यस कारण पर्यो किनकी उनीहरू तेलको खाने तेलको धंधा गर्छन । प्राचीनकालमा यि जातिका ब्यक्तिहरूसित तेलको मील हुने गर्थ्यो जसलाई 'कोल्हु' भन्ने गरिन्थ्यो जुन गोरुहरू द्वारा तेलको बीउको पेलाई गरेर तेल निकाल्ने गरिन्थ्यो ।

## सन्दर्भ
श्रेणी:जनजातिहरू
श्रेणी:जाति
महर्षि

**महर्षि** शब्द संस्कृतको महा र ऋषि शब्दको संयोजनबाट बनेको हो। यसको शाब्दिक अर्थ महाऋषि भन्ने हुन्छ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
रत्नदास प्रकाश

नेपाली आधुनिक सङ्गीतको पहिलो चरण का प्रसिद्द् गायक(वि.सं.१९७०-२०४९) माष्टर रत्नदास प्रकाश |

उन का प्रसिद्दि का केही प्रसङ् हरू अहिले किंबदन्ती का रूपमा रहेका छन| उनले गाएको 'झमझम पानी पर्‍यो असारको रात', 'प्रेम पियारी तिमी छौ', 'छिटोछिटो जाऊ बादल', 'जोवन बित्यो आँसुले', 'व्यर्थै नरोऊ हे दिल', 'म आउने छु', 'न आयो नीँद आँखामा', 'डाक्छ मलाई पुकार्दै' आदि धेरै गीत अझै लोकप्रिय छ| 
*http://www.majheri.com/node/1765 नेपाली संङ्गीतको यस वर्ष

श्रेणी:गायक
श्रेणी:सङ्गीत
श्रेणी:नेपाली गायकहरू
श्रेणी:नेपाली भाषाका गायकहरू
श्रेणी:सङ्गीतकारहरू
श्रेणी:नेपाली सङ्गीत
मेलवादेवी

**मेलवादेवी गुरूङ** (वि.सं.१९५९-२०१२) नेपाली आधुनिक सङ्गीतको अभिलेखमा देखा पर्ने अर्थात् गीत-गायनको डिस्क रेकर्ड भर्ने प्रथम गायिका थिइन्। वि.सं १९५९ सालमा ओखलढुङ्गाको रुम्जाटारमा जन्मिएकी मेलवादेवीले चन्द्रशमशेरको दरबारमा गीत गाउने गर्दथिन्। उनको सुरिलो स्वर देखि आहरिस गर्नेहरूले उनलाई झुक्काएर पानमा सिन्दु‍र हालेर ख्वाएकोले उन्को आवाज बाक्लो भएको भनाई छ। दरबारीया दाउपेच देखि वाक्क भएर मेलवादेवी पछि काठमाडौँ छोडेर कलकत्तामा बस्ने गरेकी थिइन्। उनका साङ्गीतिक कृतिहरू क्रमशः 'आउन बसौँ पियारी मिर्मिरे झ्यालैमा', 'हाइ मेरो परदेशी प्रितम छोडेर जानु भो', 'यो जिन्दगीको के भरोसा', 'भूकम्प त्रास', 'माया मारी निष्ठुरीले छानी छानी रस लिएर', 'कैया फूलबारी', 'थापा न थली', साथै 'न घरलाई घर कहिन्छ' (रचना :शुक्रराज शास्त्री) आदि हुन्।औपचारिक रूपमा १९८५ तिर उनले केही गीतको रचना गरेकी थिइन्। तीमध्ये ‘थापाथली’ शीर्षकको गीतिकविता यौन, प्रेम र समर्पणमा आधारित छ। साथै ‘सवारी मेरो रेलैमा’ उनैको त्यस बेलाको जीवनमा आधारित गीत हो। 

वि.सं. २०१२ सालमा खाना पकाउँदापकाउँदै स्टोभ पड्केर भारतको कोलकातामा उनको मृत्यु भएको थियो। यिनका केही शब्दरचना ‘नेपाली सङ्गीतका शिखर’मा (२०५९) प्रकाशित छन्।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
*नेपाली सङ्गीतको यस वर्ष
*नेपालको सङ्गीत क्षेत्र र सिर्जन अविरलको पुस्तक

श्रेणी:गायक
श्रेणी:ओखलढुङ्गा जिल्लाका मानिसहरू
मोहडा

कुनै पनि बस्तुको मुख्य भाग

*घरको मोह्डा-मुख्य प्रवेश द्वार भएको भाग

*गीतको मुख बोली

नारायण गोपालले नातिकाजीको संगीतमा गाएको 'आजै र राती के देखेँ सपना, मैमरी गएको' गीतमा 'आजै र राती के देखेँ सपना, मैमरी गएको' मोहडा हो 

त्यस्तई अन्तरा हो:

वरि र परि घाम र छाया, माझैमा पियार

संसारमा जन्म दिएर ईश्वर बैँसैमा नमार...।

श्रेणी:सङ्गीत
श्रेणी:गीत
मोहोडालाई हामीले नयाँ शैली अनुसार प्रस्तुत पनि गर्न सक्छौं यो मानौकी साहित्य विधा गजल, कविता, मुक्तक इत्यादि अनुसार हामीले गीत संगीत अनुसार मोहोडाको शैली बदल्न सक्छौ जस्तै गीतकार डा कृष्णहरि बराल ज्यू ले लेख्नु भएको गीत

मर्ने कसैलाई रहर हुँदैन, तर न मरेको प्रहर हुँदैन

भागेर जाउँ कुन ठाउँ जाउँ मान्छे न मर्ने सहर हुँदैन

श्रोत: अबिरल क्षेत्री
सिलोक

**सिलोक** अथवा **श्लोक** पद्यात्मक शैलीमा लेखिएको लयात्मक रचना हो । यसलाई लोकपद्य पनि भनिन्छ । सिलोकहरू प्राय विवाहका बेलामा र अन्य उत्सवमा अनुभवी बुढापाकाहरूले गाउने प्रचलन छ । सिलोक विभिन्न प्रकारको हुन्छ । विवाहमा यज्ञमण्डपमा दुलहीतर्फका घरगाउँलेहरू र दुलाहातर्फका जन्तीहरूबीच प्रश्नोत्तरका रूपमा भनिने प्रतिस्पर्धात्मक सिलोकलाई जन्ते सिलोक भन्ने चलन छ । यसका अलावा गोठाला, खेताला, मेलापात, जाग्रामका बेलामा सहज रूपमा समय बिताउन सिलोक भट्याइन्छ ।

जन्ती र घरगाउँले (दुलहीपक्ष) बीच गरिने कबितात्मक सवाल जवाफ

**सिलोक**

विवाहमा गाइने सिलोकका केही नमुना यस्ता छन्-

सवाल- कहाँबाट आयौ तिमी जन्ती कहाँ बस्यौ बास ?

जन्तीका मुखमा फुरौला अड्के कहाँबाट फेर्छौ सास ?

जवाफ- घरबाट आयौँ हामी जन्ती यहीँ बस्यौँ बास

जन्तीका मुखमा फुरौला अड्के नाकबाट फेर्छौं सास।

सवाल- कति बाट्यौ दाम्लानाम्ला कति बाट्यौ कुचा ?

कति आयौ बूढापाका कति आयौ फुचा ?

जवाफ- चाहिँदो बाट्यौँ दाम्लानाम्ला चाहिँदो बाट्यौँ कुचा चाहिँदो आयौँ बूढापाका चाहिँदो आयौँ फुचा।

सवाल- कसकी छोरी श्रीसीता रानी कसका छोरा राम ?

कसका छोरा वीर हनुमान कसका छोरा जूनघाम ?

जवाफ -जनककी छोरी श्रीसीता रानी दशरथका छोरा राम पवन -वायु) का छोरा वीर हनुमान कश्यपका छोरा जूनघाम।

सवाल- कहाँ पलायो कर्कलो निगुरो कहाँ पलायो तामा कसका हौ तिमी नातिपनातिको हुन् तिम्रा मामा ?

जवाफ- खोलाखाली पलायो कर्कलो निगुरो बाँसमा पलायो तामा जिजुबाजेका हौँ नातिपनाति आमाका दाजुभाइ हुन मामा।

सवाल- तुलसीको लिङ्गो नौठाउँ बाङ्गो नवौँ ठाउँ लायो चरीले गुँड

ईन ईन चरीका के के नाम लाउँछौ अर्थ कि छोड्छौ ठाम ?

जवाफ- तुलसीको लिङ्गो नौठाउँ बाङ्गो नवौँ ठाउँ लायो चरीले गुँड ईन ईन चरीका हीरामोती नाम लायौँ अर्थ छोड्दैनौ ठाम।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## यो पनि हेर्नुहोस्
## बाह्य कडीहरू
श्रेणी:लोकसंस्कृति
श्रेणी:लोकसाहित्य
भालु

**भालु** **(रिक्ष)** अर्सिडि (Ursidae) परिवार अन्तर्गत पर्ने स्तनधारी जनावर हो। विश्वभरी भालुका आठ प्रजातीहरू मात्रै पाइने भएपनि यिनीहरू उत्तरी गोलर्द्धका प्राय सबै भूभागमा मात्र नभई दक्षिणी गोलर्द्धका केही भूभागमा समेत पाइन्छन्। भालुहरू उत्तरी अमेरिका, दक्षिणी अमेरिका, युरोप र एसियामा प्रसस्त पाइन्छन्।

## शारीरिक विशेषता
आधुनिक भालुको शरीर ठूलो र लामा लामा रौंहरूले ढाकेको हुन्छ। साधारणतया यसको लामो थुतुनो, रौंहरूले ढाकेको खुट्टाहरू, लामा र बलीया नङ्ग्रा भएका पन्जाहरू र छोटो खालको पुच्छ‍र हुन्छ। भालु एक हिँस्रक तथा खतरनाक पशु हो। 
## प्रजातिहरू
ध्रुबीय भालु पूर्णरूपमा मांशहारी हुन्छ भने यसकै अर्को प्रजाती ठूलो पाण्डा बाँसमात्र खाएर बाँच्नेगर्दछ। यी दुई प्रजाती बाहेकका अन्य छ प्रजातिका भालुहरू सर्वहारी हुनेगर्दछन् जसले वनस्पति तथा जनावर दुबैलाई आफ्नो आहार बनाउने गर्दछन्।

प्रणय समयमा र बच्चा हुर्काउने समय बाहेक भालुहरू एक्लै भेटिन्छन् साधारणतया भालुहरू एकान्तप्रिय जनावरहरू हुन्। भालुहरू दिनमा सक्रियहुने जनावर भएपनि मानव वस्ति नजिकबस्ने भालुहरू साझपख र राति पनि सक्रिय हुनेगर्दछन्। भालुको सुंघ्ने क्षमता अती तीक्ष्ण हुन्छ, भद्दा जीऊ भएपनि छिटोछिटो दौडिन, रुखमा चढ्न र पानीमा पौडन भालु निपुण हुन्छ। शरद ऋतुमा भालुहरूले पहिलादेखि जम्मागरेको खानेकुरा ठूलोमात्रामा खान्छन् जसले यिनीहरूको व्यबहारमा परिवर्तन ल्याउछ। भालुहरू जमीनमा परेका खाडलहरूमा, गुफाहरूमा बस्ने गर्दछन्।
## भालु र मानव
मानिसहरूले परापूर्वकाल देखि नै मासु, न्यानो भुत्ला र छालाको लागि भालुको शिकार गर्नेगरेको पाइन्छ। अझै सम्म पनि विभिन्न समुदायहरूको कला, धर्म र विभिन्न सांस्कृतिक सम्पदामा समेत यसले महत्त्वपूर्ण भुमिका बहन गर्दछ। मानिसको आधुनिक युगमा प्रबेशसंगै यसको वासस्थानमा भएको हस्तक्षेप र अवैद्य रूपमा गरिने यसको व्यापारले गर्दा अहिले भालु लोपहुने स्थितिमा पुगिसकेको छ। भालुको छाला, भुत्ला र औषधिय गुण भएको पित्त लगायत विभिन्न अंगहरूको समेत अवैद्य व्यापार हुनेगर्दछ।
## संरक्षण स्थिति
प्राकृतिक सम्पदा संरक्षण सम्बन्धि अन्तर्राष्ट्रिय संस्था **IUCN**ले भालुका छ प्रजातीहरूलाई अति संवेदनशिल र खतरामा परेको जनावरको रूपमा सुचिकृत गरेको छ। अवैद्य शिकारकै कारण खैरो भालु समेत केही देशहरूबाट लोपहुने स्थितिमा पुगेको छ। खतरामा परेको जनावरको रूपमा सुचिकृत जनावरको शिकार तथा व्यापारमा अन्तर्राष्ट्रिय रूपमा बन्देज लगाइएपनि चोरी शिकारी पूर्णरूपमा नियन्त्रण हुनसकेकोछैन।
## सन्दर्भ&nbsp;सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
## यो पनि हेर्नुहोस्
श्रेणी:जनावरहरू
श्रेणी:भालुहरू
रक्सौल

**रक्सौल** भारत गणराज्यको बिहार प्रान्तको पूर्वी चम्पारण जिल्लामा एउटा सहर हो जुन नेपालको वीरगञ्जदेखि ४ कि.मी. दक्षिणामा भारत-नेपाल सिमानामा स्थित छ।

श्रेणी:बिहार
श्रेणी:नेपाल–भारत सीमामा स्थित पारवहन र भन्सार चौकीहरू
आङदिम

'''''' नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्रको कोशी अञ्चल, तेह्रथुम जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या १९८६ रहेको थियो जसमध्ये ८९८ पुरुष र १०८८ महिला रहेका थिए भने यहाँ ४४३ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल छथर गाउँपालिकामा पर्दछ।

यो छथर गाउँपालिकाको वडा नम्बर १ हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:तेह्रथुम जिल्लाका ठाउँहरू
आधिकारिक भाषा

सरकारी अथवा कुनै पनि देशले सरकारी भाषाको रूपमा मान्यता दिएको भाषा| उदाहरण स्वरूपः- **नेपाली** नेपालको अधिकारिक भाषा हो भनें **हिन्दी** भारतको र **चिनियाँ भाषा** चीनको आधिकारिक भाषा हो|

श्रेणी:आधिकारिक भाषाहरू
आम्बुङ

'''''' नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्रको कोशी अञ्चल, तेह्रथुम जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ३६१३ रहेको थियो जसमध्ये १६८१ पुरुष र १९३२ महिला रहेका थिए भने यहाँ ७९० घरधुरी रहेको थियो। यो हाल म्याङलुङ नगरपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका १-४ नम्बर वडाहरू म्याङलुङ नगरपालिकाको वडा नम्बर ७ हो भने ५-९ नम्बर वडाहरू वडा नम्बर ८ हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:तेह्रथुम जिल्लाका ठाउँहरू
सोल्मा

'''''' नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्रको कोशी अञ्चल, तेह्रथुम जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ४०५४ रहेको थियो जसमध्ये १८४४ पुरुष र २२१० महिला रहेका थिए भने यहाँ ९०० घरधुरी रहेको थियो। यो हाल लालीगुराँस नगरपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका १,६-९ नम्बर वडाहरू लालीगुराँस नगरपालिकाको वडा नम्बर ८ हो भने २-५ नम्बर वडाहरू वडा नम्बर ९ हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:तेह्रथुम जिल्लाका ठाउँहरू
बाइचुङ भुटिया

**बाइचुङ भूटिया** (जन्म १५ डिसेम्बर १९७६) भारतको अन्तर्राष्ट्रिय फुटबल खेलाडी हुन। उनको जन्म १५ डिसेम्बर, १९७६ मा भारतीय सिक्किम राज्यमा भएको हो। उनले १६ वर्षको उमेरमा **सन्तोष ट्रफी**मा आफ्नो कौशल देखाएका थिए। यो देखेर **इस्ट बङ्गाल** टोलीले उनलाई आफ्नो टोलीमा शामेल गर्यो। सन् १९९९ मा बाइचुङले बेलायतको ब्यूरी क्लबमा एफसी (FC)को तर्फबाट खेल्ने मौका प्राप्त गरे। बाइचुङको कुसल नेतृत्वमा भारतको फुटबल टोलीले धेरै प्रगति गरेको छ। उनी कप्तान भएकै बेलामा १९ वर्ष पछि भारतको टोलीले २०११ को एसिया फुटबल कपमा भाग लिने अवसर प्राप्त गरेको थियो। नेहरू कप फुटबलमा भारतको जीतको बेला पनि उनी भारतीय टिममा थिए।

## सन्दर्भ सूची
श्रेणी:फुटबल
श्रेणी:भारतीय फुटबल खेलाडी
श्रेणी:नाम्ची जिल्लाका मानिसहरू
श्रेणी:सिक्किमका मानिसहरू
रुद्र खरेल

**रुद्र खरेल** (२००१–२०६५)
प्राध्यापन र लेखनमा जीवन बिताएका रुद्र खरेल प्रबल व्यङ्ग्यचेत भएका प्रमुख निबन्धकार हुन्। तपाईँको नाम के हो ? (२०४८), तोरीलाहुरे चोकमा एक छिन (२०५२), बिर्सिस्यो कि ? (२०५७), आषाढस्य प्रथम दिवसे (२०५९), तेस्रो आँखा (२०६१) र शब्दको भ्वाङ (२०६४) छ व्यङ्ग्यनिबन्धसङ्ग्रहका माध्यमबाट उनी यथार्थ र प्रगतिवादी चेत भएका चोटिलो व्यङ्ग्यनिबन्धकारको रूपमा स्थापित भएका छन् 

निबन्धकार खरेलका सबै निबन्ध हाम्रा सामाजिक–राजनीतिक परिदृश्यका विविध पाटा र मानवीय कमजोरीतर्फ केन्द्रित छन्। आफ्ना अनुभव र पर्यवेक्षणका माध्यमले उनले समसामयिक स्थितिप्रति तीव्र व्यङ्ग्य गर्दै समाज र राष्ट्रलाई एउटा उचित बाटोमा हिँड्नपर्ने निर्देश गरेको देखिन्छ। निबन्ध लेखनमा उनी आफ्ना पूर्वस्मृतिहरूको प्रयोग गर्दै समकालीन विद्रूप र विकृतिलाई चित्रण गर्छन्। समाजमा उभिएका भ्रमका पर्खालहरू भत्काउँदै उनी आफ्नै सांस्कृतिक चेतनाले युक्त आदर्श र सुसंस्कृत समाजको स्थापनामा निबन्धमार्फत जोड दिन्छन्।

"तपाईँको नाम के हो ?" निबन्धसङ्ग्रहमा भएका प्रारम्भकालीन निबन्धमा उनले समसामयिक यथार्थलाई अत्यन्त राम्ररी छर्लङ्ग्याउनुका अतिरिक्त विकृतिविरुद्ध कडा प्रहार गरेको पाइन्छ। त्यसपछि उनी क्रमशः अझ बढी सक्रियताका साथ सामाजिक बेथिति र अन्धविश्वास, राजनीतिक कुकर्म र चरित्रलगायतका विषयमा चर्को प्रहार गर्न संलग्न देखिन्छन्। तोरीलाहुरे चोकमा एक छिन र बिर्सिस्यो कि ?मा आईपुग्दा निबन्धकार खरेलको व्यङ्ग्यचेत अझ तीव्रतर हुँदै गएको पाइन्छ। उनी आफ्ना निबन्धमा एकातिर सामाजिक–राजनीतिक क्षेत्रमा विद्यमान बेथिति र विषमताहरूलाई चिरफार गर्छन् भने अर्कोतिर नारीप्रति कुदृष्टि राख्ने र विदेशी संस्कृतिप्रति बढी मोह राख्ने प्रवृत्तिविरुद्ध चर्को प्रहार गर्छन् तर उनको व्यङ्ग्य यत्तिमै सीमित छैन। 

आषाढस्य प्रथम दिवसेको पहिलो निबन्ध जुनसुकै कुरा लेखिए पनि ...मा उनले अदालतमा प्रयोग हुने भाषालाई विषय बनाएर तीव्र व्यङ्ग्य गरेका छन्। यस सङ्ग्रहमा रहेका आषाढस्य प्रथम दिवसे तुलनात्मक रूपमा सबैभन्दा प्रभावोत्पादक निबन्ध हो। यसमा द्वन्द्व र हिंसाले गाउँघरको जीवन, संस्कृति र परम्परामा पारेको घाउको मर्मस्पर्शी चित्रण गर्दै राष्ट्रिय चेतना, मानवीय भावना र सामाजिक संवेदनालाई अत्यन्त राम्ररी प्रस्तुत गरिएको छ। मेघलाई सम्बोधन गरेर लेखिएको यस निबन्धमा मेचीदेखि महाकालीसम्मको हाम्रो ग्रामीण परिवेश र भूबनोटको चित्रात्मक अभिव्यक्ति पनि पाइन्छ। व्यङ्ग्यकार खरेलको पाँचौँ व्यङ्ग्यकृति तेस्रो आँखामा रहेका निबन्धहरूले पनि सामाजिक कुप्रवृत्तिप्रति प्रहार गर्नुका अतिरिक्त मानव अधिकारका नाममा हाम्रो देशमा हुनेगरेका गलत कार्यहरूप्रति तीखो व्यङ्ग्य गरेका छन्। उनका निबन्धहरूले व्यक्तिलाई नभई प्रवृत्तिलाई कटाक्ष गर्दै त्यसका विरुद्ध मोर्चा तयार पार्नुपर्ने आवश्यकतालाई जोड दिएको पाइन्छ। उनको शब्दको भ्वाङ निबन्धसङ्ग्रहका निबन्धहरू पनि विशेषतः सामाजिक एवं राजनीतिक विषयमा केन्द्रित छन्। सामान्य विषयबाट उठान गरिएका उनका कतिपय निबन्धहरू अन्त्य हुँदा गम्भीर विषयको चिन्तनमा रूपान्तरण भएका भेटिन्छन्।

प्रगतिवादी चेतनाबाट अनुप्राणित कुशल निबन्धकार रुद्र खरेल निबन्धहरूमा कविता र गीतका अंशहरूको प्रयोगबाट निबन्धलाई प्रभावपूर्ण र रोचक बनाउँछन् भने भाषाको प्रयोगबाट भन्दा विषयको प्रतिपादनबाट नै व्यङ्ग्य गर्न रुचाउँछन्। 

*नेपाली हास्यव्यङ्ग्य
*http://www.majheri.com/node/2925 नेपाली हास्यव्यङ्ग्य निबन्ध र दिवङ्गत स्रष्टाहरू

श्रेणी:नेपाली साहित्यकारहरू
मालश्री (राग)

**मालश्री** भारतीय शास्त्रीय सङ्गीतको एक राग हो। यो रागलाई साँझ पख गाइने गरिन्छ।यो राग कल्याण ठाटदेखि निस्कन्छ। मुख्य रूपमा देवी बन्दनामा यो रागको प्रयोग गर्ने गरिएको छ। नेपाली समाजमा यो राग दशैंको समयमा गाइन्छ।

## परिचय
सङ्गीतकारहरूका अनुसार राग मालश्रीको उत्पत्ति कल्याण थाटबाट भएको हो। ऋषभ -'रे' र धैतत -'ध' यसका वर्जित स्वर हुन्।  नेपालमा मालश्रीको आफ्नै बेग्लै अस्तित्व रहेको छ। नेपालका कविकेशरी चित्तधर हृदय अनुसार नेपालमा चलेका मालश्री काफी थाट अन्तर्गत पर्दछ। यो थाटबाट उत्पन्न 'मालश्री'मा रागको सातै स्वर लाग्छ। 

दसैँको मालश्री धुन विभिन्न क्षेत्रमा विभिन्न किसिमले बजाउने गरेको पाइन्छ। राजधानी नजिकको छिमेकी जिल्ला धादिङको देवी मन्दिरमा बज्ने मालश्रीको आफ्नै किसिमको मौलिकता रहेको छ। यहाँ दसैँमा बज्ने मालश्री अन्यत्र बज्ने मालश्रीभन्दा फरक रहेको छ। यहाँको मालश्रीमा मुख्य तालबाजा ढोलकी बजाइँदैन। त्यसको सट्टा 'नगरा' दुन्दुभि बजाउने गरिएको छ। सुवि शाहद्वारा सङ्कलित धादिङको पञ्चैबाजाको धुन रेडियो नेपालबाट विजयदशमीभर बजाइन्थ्यो।

## विशेषता
*थाट-कल्याण
*गायन समय-साँझ पख
*जाति-ओडव-सम्पूर्ण (आरोहमा रे,ध स्वर वर्जित )
*आरोह- सा रे, ग प, ग प, नि सां
*अवरोह-सां नि प ग प ग सां

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## यो पनि हेर्नुहोस्
श्रेणी:हिन्दुस्तानी रागहरू
बहार (राग)

**बहार** भारतीय शास्त्रीय सङ्गीतको एक राग हो। यो रागलाई बसन्त ऋतुको जुनसुकै समय र सो बाहेक मध्य रातमा गाइने गरिन्छ।यो राग काफी ठाटदेखि निस्कन्छ। 

## परिचय
यो एक चञ्चल प्रकृतिको राग हो। प्राचीन ग्रन्थमा यो रागको उल्लेख भेटिदैन, तसर्थ यो राग बहारको रचना मध्य कालमा भएको मानिन्छ। सङ्गीत मर्मज्ञहरू यो राग बागेश्वरी, अडाना र मियाँ मल्हारको मिश्रणबाट रचना भएको विश्वास गर्दछन्। यो रागको चलन (अलङ्कार) सप्तकको उत्तर अङ्ग तथा तार सप्तकमा हुने कारण उत्तरासङ्ग प्रधान राग अन्तर्गत राखिएको छ। यो रागको गायन समय मध्य रात्रि हो यद्यपि बसन्त ॠतुमा यसलाई कुनै समयमा गाउने परम्परा छ।

## विशेषता
* थाट- काफी
* जाति- षाडव-षाडव
* स्वर- गन्धार कोमल, दुवई निषादको प्रयोग, आरोहमा रे, अवरोहमा ध स्वर निषेध
* वादी स्वर- म
* संवादी स्वर- सा
* गायन-वादन समय - मध्य रात्रि
* न्यासको स्वर- सा,म और प
* सम्प्रकृति राग-मियाँ मल्हार
* आरोह- 'न सा म, प ग म न ध न सा'
* अवरोह- सा' न प, म प ग म रे सा

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## यो पनि हेर्नुहोस्
श्रेणी:हिन्दुस्तानी रागहरू
बलिउड

**हिन्दी सिनेमा**, प्राय: **बलिउड** र पहिले 'बम्बई सिनेमा'को रूपमा पनि परिचित, मुम्बई (पहिले बम्बई) मा आधारित भारतीय हिन्दी भाषाको चलचित्र उद्योग हो। यो शब्द "बम्बई" र "हलिउड"को सम्मिश्रण हो। यो उद्योग दक्षिण भारतीय सिनेमा र अन्य भारतीय चलचित्र उद्योगसँग सम्बन्धित छ, जसले भारतीय सिनेमा बनाउँदछ, जुन कथानक चलचित्रहरूको संख्याले संसारको सबैभन्दा ठूलो हो।

सन् २०१७ मा, भारतीय सिनेमाले १,९८६ कथानक चलचित्रहरू उत्पादन गरेको थियो, जसमा बलिउड यसको सबैभन्दा ठूलो चलचित्र निर्माता थियो, जसले सोही वर्ष ३६४ हिन्दी चलचित्रहरू उत्पादन गरेको थियो। बलिउडले भारतीय नेट बक्स अफिस राजस्वको ४३ प्रतिशत प्रतिनिधित्व गर्दछ; जबकि तमिल र तेलुगु सिनेमाले ३६ प्रतिशत प्रतिनिधित्व गर्दछ भने बाँकी क्षेत्रीय सिनेमाले सन् २०१४ मा २१ प्रतिशत गठन गरेको थियो। सन् २००१ को टिकट बिक्रीमा, हलिउडको २.६ बिलियन टिकटहरू बेचिएको तुलनामा भारतीय सिनेमा (बलिउड सहित) ले विश्वव्यापी रूपमा ३.६ बिलियन टिकटहरू बिक्री गरेको बताइएको छ। बलिउड चलचित्रहरूमा स्थानीय हिन्दुस्तानीको प्रयोग गरिन्छ, जुन आफूलाई हिन्दी वा उर्दू बोल्ने भनेर चिनाउने व्यक्तिहरूले पारस्परिक रूपमा बुझ्न सक्दछन्, र आधुनिक बलिउड चलचित्रहरूमा हिङ्लिसका तत्वहरू बढ्दो रूपमा समावेश गरिन्छ। हलिउड विपरीत, बलिउड एक भौतिक स्थान हैन; यसको नाम केही चलचित्र पत्रकारहरू र आलोचकहरूद्वारा आलोचना गरिएको छ, जसले विश्वास गर्छन् कि उद्योग हलिउडको एक गरीब चचेरा भाई हो।

अक्सफोर्डडिक्सनेरी डट कमका अनुसार, "बलिउड" शब्द सन् १९७० को दशकमा सुरु भएको हो, जब भारतीय सिनेमाले चलचित्र निर्माणमा हलिउडलाई पछाडि पारेको थियो। शब्द बनाएकोमा अखबारहरूले धेरै पत्रकारहरूलाई श्रेय दिएका छन्। 'द हिन्दु'को सन् २००४ को लेख अनुसार, पत्रकार बेभिंडा कोल्कोले यो शब्द बनाएका थिए; अर्को वर्ष एक 'टेलिग्राफ' लेखले अमित खन्ना यसको निर्माता थिए भनेर रिपोर्ट गरेको थियो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
श्रेणी:बलिउड
श्रेणी:भारतीय सिनेमा
श्रेणी:मुम्बईको अर्थव्यवस्था
श्रेणी:हिन्दी
श्रेणी:हिन्दुस्तानी भाषा
श्रेणी:भारतीय संस्कृति
अमिक शेरचन

**अमिक शेरचन** नेपालको गण्डकी प्रदेशका प्रदेश प्रमुख हुन् । उनलाई यस पदमा नेपाल सरकार मन्त्रिपरिषदको सिफारिसमा राष्ट्रपति विद्यादेवी भण्डारीले २०७६ कात्तिक १८ गते नियुक्त गरेकी हुन् ।

गिरिजाप्रसाद कोइराला नेतृत्वको सरकारमा उपप्रधानमन्त्री बनेका उनी २०६४ सालमा एकीकृत नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (माओवादी)का तर्फबाट संविधान सभा सदस्य पनि भएका थिए ।
उनी देश र जनताका लागि आफनो प्राणको पनि बाजी लगाएर राष्ट्र निर्माणको खातिर सङ्घर्षरत व्यक्ति थिए।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:नेपाली संविधान सभा सदस्यहरू
श्रेणी:नेपाली राजनीतिज्ञहरू
श्रेणी:कम्युनिष्ट सभासद
श्रेणी:नेपालका प्रदेश प्रमुखहरू
श्रेणी:गण्डकी प्रदेशका प्रदेश प्रमुखहरू
श्रेणी:म्याग्दी जिल्लाका मानिसहरू
श्रेणी:सन् १९४९ मा जन्म
श्रेणी:जीवित मानिसहरू
श्रेणी:नेपालको पहिलो संविधान सभाका सदस्यहरू
श्रेणी:नेपालका सांसदहरू २०४८–२०५१
श्रेणी:चितवन जिल्लाका मानिसहरू
श्रेणी:लुम्बिनी प्रदेशका प्रदेश प्रमुखहरू
रोहिणी नक्षत्र

२७ नक्षत्र मध्ये एक।

श्रेणी:ज्योतिष
श्रेणी:विज्ञान
श्रेणी:खगोल विज्ञान
श्रेणी:नक्षत्र
मृगशिरा नक्षत्र

२७ नक्षत्र मध्ये एक।

## सन्दर्भ 
श्रेणी:ज्योतिष
श्रेणी:विज्ञान
श्रेणी:खगोल विज्ञान
थोक्लुङ

'''''' नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्रको कोशी अञ्चल, तेह्रथुम जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या २४६३ रहेको थियो जसमध्ये ११७२ पुरुष र १२९१ महिला रहेका थिए भने यहाँ ५०४ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल आठराई गाउँपालिकामा पर्दछ।

यो आठराई गाउँपालिकाको वडा नम्बर ७ हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:तेह्रथुम जिल्लाका ठाउँहरू
द्वितिया

चन्द्र क्यालेन्डर (Lunar Calendar) अनुसार एउटा पक्षको दोस्रो दिन।

श्रेणी:ज्योतिष
श्रेणी:खगोल विज्ञान
प्रतिपदा

चन्द्र क्यालेन्डर (Lunar Calendar) अनुसार एउटा पक्षको पहिलो तिथिलाई **प्रतिपदा** अथवा **परेवा** भनिन्छ । शुक्ल पक्षको प्रतिपदा तिथिलाई शुक्ल प्रतिपदा भनिन्छ भने कृष्ण पक्षको प्रतिपदा तिथिलाई कृष्ण प्रतिपदा भनिन्छ ।
## यो पनि हेर्नुहोस्
## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
श्रेणी:ज्योतिष
श्रेणी:खगोल विज्ञान
श्रेणी:तिथि
तृतिया

चन्द्र क्यालेन्डर (Lunar Calendar) अनुसार चन्द्रमासको एउटा पक्षको तेस्रो दिन।

श्रेणी:ज्योतिष
श्रेणी:खगोल विज्ञान
षष्ठी (तिथि)

**षष्ठी** चन्द्रमासिक सम्वत् अनुसार चन्द्रमासको एउटा पक्षको छैटौँ दिन हो।

श्रेणी:ज्योतिष
श्रेणी:खगोल विज्ञान
अश्लेशा नक्षत्र

**अश्लेशा**, तमिल भाषा र मलयालम भाषामा अयिलयमले चिनिने, हिन्दु ज्योतिषका अनुसार २७ वटा नक्षत्रहरुमध्ये नवौं नक्षत्र हो ।अश्लेशालाई क्लिनजीङ् स्टार वा नागा पनि भनिने गरिन्छ । यसलाई हाईड्राका रुपमा चिनिन्छ । यो १६:४० देखि ३०:०० कर्क सम्म विस्तार भएको हुन्छ ।अश्लेशाको शाब्दिक अर्थ आलिङ्गन हो । सूर्यको नजिक भएकोले यस नक्षत्रलाई प्रातः कालमा हेर्न सकिन्छ।

ग्रहका देवता मर्करी वा बुध हुन् । यसको पीठासीन देवी नागहरु हुन् ।नक्षत्रको प्रतीक चिन्ह कुण्डलित सर्प हुन् यो त्रिक्षणा वा तीखो नक्षत्र हो । यसको जनावरीय प्रतीक चिन्ह भाले बिरालो हो । हिन्दु देवता, भगवान श्रीरामका भाईहरु लक्ष्मण र शत्रुघ्न यस नक्षत्रको अन्तर्गत जन्मेका हुन् । र भनिन्छ कि जो मानिस यस नक्षत्रमा जन्मनछन् तिनीहरुको जीवनमा बुध वा चन्द्रको प्रभाव हुने गर्दछ। तिनीहरु भाग्यशाली हुने गर्दछन्। यिनीहरुको वाणी यस्तो हुन्छ कि यिनीहरुबाट अरु-अरु मानिसहरु छिट्टै मन्त्र-मुग्ध हुने गर्दछन्।  

भनिने गरिन्छ कि यस नक्षत्रको प्रतीक चिन्ह- नागा वा कुण्डलित सर्प जस्तै, यस नक्षत्रमा जन्मेका मानिसहरुमा भ्रमको र अन्तर्निहित असुरक्षाका भावना रहेको हुन्छ र तपाई जतिसुकै नजिक भएपनि यिनीहरु आफ्नो सुरक्षाका लागि निश्चित छ कि तपाईमाथि हमला गर्छ नै गर्छ । अर्को तर्फ, अश्लेशा मूल भएका बारेमा यो पनि भनिने गरिन्छ कि यिनीहरुमा एउटा असल नेतृत्व क्षमता जसले एउटा विशाल सेनाहरुको नेतृत्व गर्ने सक्दछन् र यिनीहरुको व्यवहार प्राकृतिक रुपले राजनयिक र सौहार्दपूर्ण पनि हुने गर्दछन् ।

महात्मा गान्धी र त्रावणकोरका अयिलम थिरुनलले यस नक्षत्रमा चन्द्रमा थिए, जबकि जवाहर लाल नेहरूले आफ्नो आरोह-अवरोहमा यस नक्षत्रको समयमा उदय भएका थिए ।
 

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
## यो पनि हेर्नुहोस्
* नक्षत्रहरुको सूची

श्रेणी:ज्योतिष
श्रेणी:विज्ञान
श्रेणी:खगोल विज्ञान
श्रेणी:नक्षत्र
दशमी

चन्द्र क्यालेन्डर (Lunar Calendar) अनुसार चन्द्रमासको एउटा पक्षको दशौँ दिन। प्रत्येक महिनामा दुई दशमी दिनहरू छन्, क्रमशः "उज्ज्वल" (शुक्ल) र "अन्धकार" (कृष्ण) पक्षको दशौं दिन।

## पर्व 
नवरात्रिको समयमा मनाइने विजयादशमीको हिन्दू पर्व दशमीमा पर्छ।

## यो पनि हेर्नुहोस्
## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:ज्योतिष
श्रेणी:खगोल विज्ञान
श्रेणी:हिन्दु पञ्चाङ्ग
स्वर

*आवाज , बोली

*राग गायन

पूवीय पद्धति स्वर-गायन एवं वादनमा सात स्वरको प्रयोग हुन्छ ,स रे ग म प ध नी । स्वर दुई प्रकारको हुन्छ -

*शुद्ध स्वर -त्यस्तो स्वर जो आफ्नो निश्चित स्थानमा गाईन्छ , बजाईन्छ।
*विकृत स्वर-त्यस्तो स्वर जो आफ्नो स्थानबाट केही माथि चढेर वा तल ओर्लेर प्रयोग गरिएको हुन्छ ।

विकृत स्वर पनि दुई प्रकारको हुन्छ|

*कोमल विकृत-जब कोई स्वर आफ्नो स्थानबाट तल प्रयोग गरिएको हुन्छ |यस्तो स्वरलाई नीच _प्रकार का चिन्ह लगाईन्छ| राग बागेश्वरीको आरोह मा-स नी_ ध नी_ स,म ग_ म ध नी सं । यहाँ निषाद तथ गंधार कोमल प्रयोग गरिएको छ ।
*तीव्र विकृत-जब कोई स्वर आफ्नो स्थानबाट केही माथि चढाई गाईन्छ वा बजाइन्छ तब त्यो तीव्र विकृत भनिन्छ|यस्तो स्वरलाई उचो \ चिन्ह लगाईन्छ| राग यमनमा "म" का प्रयोग -नि[मन्द्र}रे ग,मे प ध नी सां। (मको माथिको रेफले तीब्र जनाउछ|

सात मध्ये ४ स्वर-रे ग ध नी 'शुद्ध' का साथै 'कोमल' प्रयोग पनि हुन्छ, १ स्वर "म" 'शुद्ध' का साथ साथ 'तीव्र'प्रयोग पनि हुन्छ| परन्तु षडज तथा पंचम "सा" अनि "प" सदैव शुद्ध नै मात्र प्रयोग हुन्छ ।

श्रेणी:सङ्गीत
अलंकार

*आभुषण, गहना

*राग गायन /बजानमा प्रयोग हुने स्वरको विभिन्न संयोजन

शास्त्रीय गायन तथा वादन क्षेत्र मा विद्यार्थी हरूलाई सर्वप्रथम अलंकारको अभ्यास गराईन्छ। संगीत रत्नाकर का अनुसार-" विशिष्ट-वर्ण-सन्दर्भमलंकार प्रचक्षते" अर्थात, नियमित वर्ण समूहलाई अलंकार भनिन्छ । सरल शब्दमा भन्नु पर्दा, स्वरहरूको नियमानुसार 'चलन'लाई अलंकार भनिन्छ। अलंकारलाई कतै कतै " पलटा" पनि भनिन्छ । वाद्य बादन का विद्यार्थी हरूलाई अलंकार अभ्यासले वाद्य बादनमा पकड (विभिन्न प्रकारले औठा चलाउने योग्यता) विकास गर्छ भने गायन क्षेत्र कालाई नियमित अभ्यासले कण्ठ मार्जनमा विशेष सहायता पुर्याउछ।

अलंकारमा धे‍रै 'कडि' हुन्छ जुन एक आपसमा जोडिएका हुन्छन् । अलंकारको ‍रचना मा- प्रत्येक अलंकारमा मध्य सप्तकको { सा} देखि तार सप्तकको {सां } सम्म आरोही वर्ण हुन्छ- "सारेग,रेगम,गमप,मपध,पधनी,धनीसां" |अनि तार सप्तकको {सां} देखि मध्य सप्तकको { सा} सम्म अवरोह वर्ण हुन्छ- "सांनिध,निधप,धपम,पमग,मगरे,गरेसा" ।

चार स्वरको अलंकारमा आरोही व अवरोही वर्ण निम्नानुसार हुन्छ|

आरोह -सारेगम,रेगमप,गमपध,मपधनि,पधनिसां । 
अवरोह -सांनिधप,निधपम,धपमग,पमगरे,मगरेसा ।

श्रेणी:सङ्गीत
ललित (राग)

**ललित** भारतीय शास्त्रीय सङ्गीतको एक राग हो। यो राग निर्मल र भक्तिको रूपमा वर्णित भएकोले यसलाई एका बिहानै गाइने गरिन्छ।राग ललित सन्धिप्रकाश राग अन्तर्गत पर्छ। यो एक गम्भीर प्रकृतिको उत्तराङ प्रधान राग हो। यसलाई गाइने वा बजाइने समयमा यसको विस्तार मन्द्र र मध्य सप्तकहरूमा बढी हुने गर्छ। राग ललित शुद्ध धैवत र कोमल धैवत गरि दुई मत अनुसार गाइने गरिन्छ तर शु्द्ध धैवतको प्रयोग बढी गर्ने गरिएको छ।

## रागको सङ्क्षिप्त परिचय
ठाट- पूर्वी
स्वर- रिषभ कोमल, शुद्ध अनि तीव्र दुवै माध्यमको प्रयोग तर बाँकी सबै स्वर शुद्ध प्रयोग हुन्छ।
वर्जित स्वर - पंचम
जाति- षाडव-षाडव (६ आरोह,६ अवरोह)
वादी स्वर- मध्यम
संवादी स्वर- षडज
न्यासको स्वर- स,ग,म

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## यो पनि हेर्नुहोस्
श्रेणी:हिन्दुस्तानी रागहरू
तान सोन नात विमानस्थल

240px|right|thumb|Tan Son Nhat Airport
**तान सोन नात विमानस्थल** is the largest airport of Vietnam, in Ho Chi Minh City, Vietnam. The runways are ३०४८m, ३८०० m. The airport can serve २३,५००,००० passengers per year. नेपालको राजधानी काठमाडौँबाट १५० कि. मि. टाढा चितवन उपत्यकाको भरतपुर सहरमा रहेको छ। यो विमानस्थल सन १९६१ देखि शुरू भएको हो । हाल मध्य नेपालको प्रमुख यो विमानस्थल बेला बेलामा अन्तराष्ट्रिय विमानस्थल बनाउने भनेर चर्चा भइरहने विमानस्थल हो। नेपालको केन्द्र भागमा रहेको राजधानी काठमाण्डौबाट पनि नजिक रहेको र भौगोलिक रूपमा पनि अत्यान्त सुरक्षीत चितवन उपत्यका भित्र रहेकाले पनि यो विमानस्थललाई अन्तराष्ट्रीय विमानस्थल बनाउने चर्चा चल्ने गर्दछ । हाल भरतपुर सहरको केन्द्र भागमा रहेको भरतपुर विमानस्थल तथा चितवनको अर्को मेघौली विमानस्थलको जमिन बेची पूर्व पश्चिम रनवे बनाएर Ho Chi Minh City पारी वा वारीको क्षेत्रमा बनाउन सकिने सोचले चर्चा पाई रहेको छ । पूर्व पश्चिम रनवे बनाउदा Vung Tau का जनवारलाई ध्वनी प्रदुषण पनि नहुने राय विज्ञहरूले दिइ सकेका छन । हाल यो विमानस्थलबाट दैनिक एघार वटासम्म उडान हुने गरेको छ । हाल भरतपुर विमानस्थलमा नेपालकै पहिलो निजी पाइलट तालिम स्कूल संचालित छ ।

श्रेणी:विमानस्थलहरू
श्रेणी:भियतनाम
अश्लील शब्दहरू

नेपाली भाषामा केही यस्ता शब्दहरू प्रयोग हुन्छन् जुन सामान्य प्रयोगमा अश्लील मानिन्छन्। अश्लील शब्द संस्कृत, हिन्दी शब्दकोसबाट प्रयोजन गरिकेको हो यस शब्दलाई नेपाली भाषा मा पनि प्रयोक गरेका पाइन्छन यसलाई यौन दुराचारी पनि भन्छन  या त गाली गलौजमा प्रयोग हुन्छन् या त तल्लो स्तरको भाषा प्रयोग गर्दा प्रयोग हुन्छन्। कहिलेकाँही एकै काँठका साथीभाईहरूमा पनि यी शब्दहरूको प्रयोग हुने गरेको छ। आफन्त वा आफूभन्दा ठूलाठालूका अगाडि प्रायः अश्लील शब्दहरू प्रयोग गरिँदैनन्।

केही नेपाली अश्लील शब्दहरूको अर्थ हुन्छ भनें केहीको अर्थ हाँसउठ्दो पनि हुन्छ। जस्तो कि गालीमा प्रयोग हुने जाँठा, मूजी ,लाँडै सिती, घन्टा जस्तो, मा-चिक्नीजस्तै अश्लील शब्दको अर्थ हाँसो उठ्दो हुने गर्दछ।

## अश्लील शब्दहरू
* गुला - पुरूषको अण्डकोष,
* चिक्नु - यौन सम्पर्क राख्नु,
* पुती- महिला जनेन्द्रीय वा योनी, 
* मुत्नु- पिसाब फेर्नु,
* लाँडो- पुरूष जनेन्द्रीय वा लिङ्ग,
* हग्नु- दिसा गर्नु,
* कन्डो- चाक
* भुत्रो
* बजिया- कानको रौं
* नाथे- नाकको रौं

## अश्लील गालीहरू
* चिक्ने- यौन सम्पर्क राख्ने,
* जाँठा- पुरूषको जनेन्द्रीय वरिपरिको रौं,
* जाँठी- महिलाको जनेन्द्रीय वरिपरिको रौं ,
* मुजी-महिला जनेन्द्रीय वा योनी, वा त्यसको वरिपरिको रौं,
* लाँडो खा - लिङ्गलाई खानको लागि आग्रह गर्नु,
* मुत्ने-पिसाव फेर्ने,
* पूती- महिला जनेन्द्रीय वा योनी,
* लाँडो-पुरूष जनेन्द्रीय वा लिङ्ग,
* हग्ने-  दिसा गर्ने,
*रण्डी - वेश्या
*बुरचोदी - योनि चिक्नु- यो शब्द नेपाली शब्द हैन ।
*हान्नु- शारिरिक सम्पर्क गर्नु।
*मा चिक्ने
*बान्चोद
*हगुवा-

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:अभद्र शब्द
श्रेणी:गाली गलौज
अग्नि एयर

**अग्नि एयर प्रा ली** एक नेपाली विमानसेवा (हवाई सेवा) कम्पनी हो जुन नेपालमा आधारित सेवा दिन्छ मार्च २००६ देखि संचालनमा आयो । यसको आफ्नो केन्द्रीय कार्यालय काठमाण्डौमा छ । 
## इतिहास 
अग्नि एयरले सेवा उडान सञ्चालन १६ मार्च २००६मा लुक्ला र तुम्लिङ्गटारबाट डोर्नियर २८ विमानहरू संगै शुरु गर्‍यो र अघिलो दिनदेखि विराटनगरको लागि उडान भर्न थाल्यो। 

## लक्ष्यहरू 
नेपाल नागरिक उड्डयन प्राधिकरण (Civil Aviation Authority of Nepal ) (CAAN)ले अग्नि एयरलाईनलाई संचालक प्रमाणपत्र हस्तांतरण गरेको छ, र निर्धारित उडानको लागि अनुमति प्रदान गरेको छ र यथासम्भव हिमाली उडानको लागि अनुमति दिएको छ। अग्नि एयरको निर्धारित उडान सुविधा निम्न क्षेत्रहरूमा उपलब्ध छन्: (जुन २०१० अनुसार):

## विमानहरू 
अग्नि एयरसंग निम्न विमानहरू छन 

## बाह्य कडीहरू 
## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
## यो पनि हेर्नुहोस 
श्रेणी:नेपाली विमानसेवा कम्पनी
श्रेणी:आन्तरिक उडान
इतिहाद वायुसेवा

**इतिहाद** वायुसेवा संयुक्त अरब इमिरेट्सको दोश्रो ठूलो एयरलायन्स हो । यसको मुख्य कार्यालय अबु धाबीको खलिफा शहरमा आबु धाबी अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलको नजिक रहेको छ । इतिहादले सेवा सञ्चालन सन् २००३ नोभेम्बर देखि गरेको थियो । 

यस एयरलायन्सले १२० गन्तव्यहरूमा प्रत्येक हप्ता  १,००० हवाई सेवा सञ्चालन गर्ने गर्दछ ।  यसको सन् २०१८ फेब्रुअरीमा ११७ एयरबस तथा बोइङ्हरू विमान थियो । 

त्रिभुवन विमानस्थलबाट सेवा पुर्‍याउने एक विमान कम्पनी। यो संयुक्त अरब इमिरेट्स को राष्ट्रिय ध्वजबाहक वायुसेवा संस्था हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
श्रेणी:विमानसेवा कम्पनी
श्रेणी:बाह्य उडान
एअर अरेबिया

त्रिभुवन विमानस्थलबाट सेवा पुर्‍याउने एक विमान कम्पनी।

श्रेणी:विमानसेवा कम्पनी
श्रेणी:बाह्य उडान
एयर चाइना

thumb|एयर चाइनाको मुख्यालय

**एयर चाइना लिमिटेड** ( बोलचालमा 国航/國航 भनेर चिनिने)  चीनको ध्वज वाहक र प्रमुख हवाई सेवा हो । यसको मुख्यालय जनगणतन्त्र चीनको सुनवी जिल्ला , बेइजिङमा रहेको छ ।

**एयर चाइना**को उडान सञ्चालन बेइजिङ राजधानी अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल बाहिर आधारित छन्।

श्रेणी:विमानसेवा कम्पनी
श्रेणी:बाह्य उडान
कतार एयरवेज

**कतार एयरवेज कम्पनी क्यु.सि.एस.सि.** (, *al-Qaṭariya*) जुन संस्था **कतार एयरवेज** ()को नामबाट प्रख्यात छ। कतार एयरवेज कतारको राष्ट्रियध्वजा बाहक विमान कम्पनी हो। यस संस्थाको केन्द्रीय कार्यालय कतारको दोहामा रहेको छ भने यसले अफ्रिका, मध्ये एसिया, युरोप, सुदुर पूर्व, दक्षिण एसिया, मध्य पूर्वी, उत्तरी अमेरिका, दक्षिण अमेरिका तथा ओशियाना लगायत १५० अन्तर्राष्ट्रिय गन्तव्यमा सेवा पुर्‍याइरहेको छ । यस विमानसेवा कम्पनीले २०० विमानहरू मार्फत सेवा पुर्‍याइरहेको छ । यस संस्थामा ४३,००० जना कर्मचारीहरू रहेको छन् ।  

त्रिभुवन विमानस्थलबाट सेवा पुर्‍याउने एक विमान कम्पनी।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
श्रेणी:विमानसेवा कम्पनी
श्रेणी:बाह्य उडान
थाइ एयरवेज

थाइ एयरवेज थाइल्याण्डको राष्ट्रियध्वजा धारण वायु सेवा कम्पनी हो। यस कम्पनीको संसारको विभिन्न स्थानहरू मार्फत हवाई सेवा प्रदान गर्ने गरेको छ। साथ यस कम्पनीले त्रिभुवन विमानस्थलबाट समेत सेवा पुर्‍याइ रहेको छ।  
## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:विमानसेवा कम्पनी
श्रेणी:बाह्य उडान
अस्ट्रियन एयरलाइन्स

अस्ट्रियन एयरलायन्स एजि (), अस्ट्रियनको नामबाट समेत परिचित अस्ट्रियाको राष्ट्रियध्वजा बाहक विमान हो भने यो लुफ्थान्सा समुहको सहायक संस्था हो। यस एयरलाइन्सको मुख्य कार्यालय स्वेचाटको भियना अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलमा रहेको छ । यो एयरलायन्स स्टार अलायन्सको सदस्य पनि हो । यसको स्थापना ३० सेप्टेम्बर १९५७ मा भएको हो । 
त्रिभुवन विमानस्थलबाट सेवा पुर्‍याउने एक विमान कम्पनी।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
श्रेणी:विमानसेवा कम्पनी
श्रेणी:बाह्य उडान
श्रेणी:स्टार अलायन्स
मस्को

350px|thumb
thumb|240px|right|मस्को स्थित रेड स्केव्यरको एक दृश्य

**मस्को**(;  रूसको राजधानी शहर हो र सबैभन्दा धेरै जनसङ्ख्या भएको शहर हो । यसको शहरी सीमा भित्र १३.२ मिलियन र शहरी क्षेत्र भित्र १७ मिलियन मानिसहरु बसोबासको गर्छन् । मस्को रूसको दुई सङ्घीय शहरहरु मध्ये एक हो । जब जारतन्त्र रूसी साम्राज्यमा परिणत भयो, तब राजधानी मस्कोबाट सेन्ट पिटर्सबर्ग सारिएको थियो। त्यसले गर्दा यो सहरको प्रभावमा ह्रास आएको थियो। रुसी क्रान्ति पछि यो सहरलाई पुनः सोभियत सङ्घको राजनैतिक केन्द्रको रूपमा स्थापित गरियो। जब सोभियत संघको विघटन भयो मस्को नव-निर्मित रुसी महासङ्घको राजधानी कायम रह्यो।

## बाहिरी कडी
* 
* आधिकारिक वेबसाइट
* आधिकारिक मस्को गाइड
* मस्कोको आधिकारिक प्रसासनिक पृष्ठ

## सन्दर्भ सामग्री
श्रेणी:राजधानी सहरहरू
आम्स्टर्डम

नेदरल्याण्ड्सको राजधानी सहर।

श्रेणी:राजधानी सहरहरू
श्रेणी:नेदरल्याण्ड्स
सहिद गङ्गालाल राष्ट्रिय ह्रदयरोग केन्द्र

**सहिद गङ्गालाल राष्ट्रिय हृदयरोग केन्द्र** नेपालको एकमात्र सरकारी मुटुरोग अस्पताल हो। यसले छोटै अवधीमा प्रशिद्धी कमाएको छ।
बाँसवारी छाला जुत्ता कारखाना रहेको स्थानमा सो कारखानाको निजीकरण पछि गङ्गालाल राष्ट्रिय हृदय रोग केन्द्र बनाइएको थियो यो अस्पताल सस्तो उपचारका लागि चर्चित हुनुका साथै नेपालका साथै थोरै स्वनिर्भर सरकारी अस्पताल मध्य एक भएको छ। यसको नाम नेपालका सहिद गङ्गालाल श्रेष्ठको नामबाट राखिएको थियो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:नेपालका अस्पतालहरू
श्रेणी:काठमाडौँका अस्पतालहरू
श्रेणी:नेपालका केन्द्रीय अस्पतालहरू
एअर इन्डिया

**एअर इन्डिया**  भारतको ध्वजावाहक विमानसेवा हो जसको प्रधान कार्यालय नयाँ दिल्लीमा रहेको छ। भारत सरकारको लगानी र स्वामित्व रहेको एअर इन्डिया लिमिटेडद्वारा सञ्चालित यस विमानसेवाले एअरबस र बोइङ विमानहरूद्वारा १०२ आन्तरिक र बाह्य गन्तव्यमा उडान भर्दै आएको छ। यो विमानसेवाको केन्द्रीय विमानस्थल इन्दिरा गान्धी अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल रहेको छ भने यसले भारतको विभिन्न सहरहरूमा केन्द्रित रहेर सेवा दिने गरेको छ। एअर इन्डिया १८.६% बजार हिस्सेदारीका साथ भारतबाहिर सबैभन्दा ठूलो अन्तर्राष्ट्रिय विमान सेवा हो। चारवटा महादेशको ६० भन्दा बढी अन्तर्राष्ट्रिय गन्तव्यमा यो विमानसेवा कम्पनीले सेवा दिइरहेको छ। सन् २०१४ जुलाई ११ मा यो विमानसेवा स्टार अलायन्सको २७औँ सदस्य बनेको थियो।

## इतिहास
## गन्तव्यहरू
## विमान
## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
## यो पनि हेर्नुहोस्
श्रेणी:भारतका विमानसेवा कम्पनीहरू
श्रेणी:भारतीय ब्रान्डहरू
शुक्रराज ट्रपिकल तथा सरूवा रोग अस्पताल

**शुक्रराज ट्रपिकल तथा सरूवा रोग अस्पताल** काठमाडौँमा अवस्थित एक अस्पताल हो। यस अस्पतालमा हाल रूघाखोकी, पखाला, हैजा देखि रेबिज सम्मका विभिन्न सरुवा रोगको उपचार हुने गर्दछ।

यस अस्पतालमा जनरल मेडिसिन, रेबिज क्लिनिक, आर्ट क्लिनिक, प्याथोलोजी ल्याब, क्षयरोग तथा डट्स क्लिनिक, महामारी सेवा, टीकाकरण, इपीएस र अन्य सेवाहरू समेत उपलब्ध छन्।

शुक्रराज अस्पतालको स्थापना कोलेरा अस्पतालको नाममा वि सं १९९० सालमा भएको थियो। यसैलाई विक्रम सम्वत् २०३४ सालमा सरुवा रोग अस्पताल नामाकरण गरियो। त्यसपछि विक्रम सम्वत् २०५३ जेठमा टेकु अस्पताल र विक्रम सम्वत् २०५३ माघदेखि शुक्रराज ट्रपिकल तथा सरुवा रोग अस्पताल नामाकरण भएको हो ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:काठमाडौँका अस्पतालहरू
श्रेणी:नेपालका अस्पतालहरू
श्रेणी:काठमाडौँका भवन र संरचनाहरू
त्रिवि शिक्षण अस्पताल

**त्रिभुवन विश्वविद्यालय शिक्षण अस्पताल** नेपालको प्रसिद्ध सार्वजनिक अस्पताल हो। यसको स्थापना वि.सं २०३८ मा भएको थियो।  सुरुमा यस अस्पतालमा ३०० शय्याको सुविधा थियो जसलाई अहिले बढाइएको छ र अहिले यसमा ७०० शय्याको सुविधा रहेको छ। यो अस्पताल चिकित्साशास्त्र अध्ययन संस्थानका लागि त्रिभुवन विश्वविद्यालय अन्तर्गतको शिक्षण तथा अनुसन्धान गतिविधिको स्थल हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
श्रेणी:काठमाडौँका अस्पतालहरू
श्रेणी:नेपालका अस्पतालहरू
आयुर्वेद चिकित्सालय, नरदेवी

**नरदेवी आयुर्वेद चिकित्सालय** काठमाडौँमा अवस्थित एक आयुर्वेदिक अस्पताल हो। विसं १९७४ वैशाख शुक्ल अक्षय तृतीयाका दिन नरदेवी आयुर्वेद अस्पतालको स्थापना भएको थियो। नेपालकै पहिलो प्राविधिक शिक्षाका रुपमा रहेको आयुर्वेदको औपचारिक शिक्षा पनि १० वर्षपछि यसको परिधिमा सुरु भएको थियो। १९८५ मा नरदेवीलाई हस्तान्तरण गरी नरदेवी आयुर्वेदिक अस्पताल नामकरण गरिएको थियो। अहिले यस अस्पताल ११८ शय्याको सुविधा सम्पन्न छ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
श्रेणी:काठमाडौँका अस्पतालहरू
श्रेणी:नेपालका अस्पतालहरू
श्रेणी:आयुर्वेद