मानिस

**मानिस** ( वर्गिकरणको सिद्धान्त अनुसार  ***होमो स्पाइन्स***(Homo sapiens) ल्याटिन: "बुद्धिमान प्राणी" वा "चेतनशिल प्राणी"), मनुष्य वर्गमा पर्ने एक मात्र प्रजाति हो । यो स्तनधारी समूहमा पर्ने दोपाया प्राणी हो । मानिसको उच्च विकसित मस्तिष्क हुन्छ जुन आमूर्त तर्क, भाषा, अन्तरावलोकन, र समस्या समाधानमा सक्षम हुन्छ ।

## व्युत्पत्ति 
## इतिहास 
### विकास 
 [thumb|right|upright|प्रागैतिहासिक मानव *[अस्ट्रालोपिथेकस*को काल्पनिक चित्र, यो मानवजातीको पूर्खाले पहिलो पटक २ खुट्टामा हिँडेको थियो। तर यसमा आधुनिक मानिसको जस्तो दिमाग थिएन]]
मानव विकासको वैज्ञानिक अध्ययनको सम्बन्ध मुख्य रूपमा होमो वर्गको विकाससँग गाँसिएको हुन्छ, भने अन्य होमिनिड र होमोनिन्स प्रजातिको अध्ययन अस्ट्रालोपिथेकससँग सम्बन्धित हुन्छ । *आधुनिक मानिस* लाई होमो स्पाइन्स वर्गको रूपमा चिनिन्छ, जसको वर्तमान एक मात्र उपवर्ग होमो स्पाइन्स स्पाइन्सको नामले चिनिन्छ । यसको अर्को परिचित उपवर्ग होमो स्पाइन्स आइडल्टु अहिले विलुप्त भैइसकेको छ । कहिले काहिँ लगभग ३०,००० वर्ष पहिला तिर विलुप्त भैसकेको "होमो नेन्दर्थालेन्सिस"'लाई पनि यसको उपवर्गको रूपमा लिईएको पाईन्छ, तर होमो नेन्दर्थालेन्सिसको आनुवांशिक अध्यनले आधुनिक मानिस र नेन्दर्थालेन्सिसको डिएनए ५०,००० वर्ष पहिला नै छुट्टिई सकेको बताउँछ । हालको केही वंशाणुगत अध्ययनले आधुनिक मानिस कम से कम प्राचिन मानवका दुई प्रजातिहरू: नेन्दर्थालेन्सिस र डेनिसोभान्ससँग मिल्दोजुल्दो रहेको बताउँछ ।  यसको अलावा केही होमो रोडेसिएन्सिस प्रजातिको नमूनाहरूको खोजले यसलाई पनि उपप्रजातिको रूपमा ब्याख्या गरेको छ तर यस बर्गिकरणलाई ब्यापक रूपमा स्वीकार गरिएको छैन ।

### प्यालियोलिथिक 
[thumb|[prehistoric art|Artistic expression appeared in the Upper Paleolithic: The Venus of Dolní Věstonice figurine, one of the earliest known depictions of the human body, dates to approximately २९,०००–२५,००० BP (Gravettian).]]

### सभ्यता तर्फ 
[thumb|250px|[कृषि र पशुपालनको विकासले मानिसलाई घुमन्ते जीवनबाट स्थायी बसोबास गर्न सिकायो।]]
thumb|right|250px|इतिहासको कालखण्डमा मानिसले पछ्याएको मार्ग

## बसोबास र जनसङ्ख्या 
प्रारम्भिक मानव बस्तीहरू पानीको निकटता र जीवन शैली तथा जीवन निर्वाहको लागि प्रयोग हुने अन्य प्राकृतीक श्रोतहरू: शिकारको लागि शिकार योग्य जनावर, उब्जाउको लागि खेतीयोग्य तथा घरपालुवा जनावरको लगि चरणयोग्य जमीन आदिको उपलब्धतामा निर्भर हुने गर्दथे । तर मानिसहरू प्राविधिक संसाधन, सिँचाईको माध्यम, शहरी योजना, निर्माण, यातायात, निर्माण सामग्रीहरू, वन फडाँनी र मरुस्थलीकरणको माध्यमबाट वासस्थान परिवर्तन गर्ने क्षमता राख्दछन ।

thumb|right|225px|मानिस सामान्यतया परिवारमा आधारित समाजमा बसदछ र आफ्नो बासस्थान आफैं बनाउँछ।

## मानव जीवन 
### शरीर 
250px|thumb|right|महिला र पुरूष शरीरका आधारभूत तत्त्वहरू। नोटः यी चित्रमा शरीरका रौंहरू हटाइएका छन् र पुरूषको कपाल छोटो पारिएको छ।

### मनोविज्ञान 
### Genetics 
### जीवनचक्र 
thumb|right|125px|पाँच हप्ताको मानव भ्रुण(10mm)

| केटी(यौवनावस्था भन्दा पहिले)
File:Punjabi woman smile.jpg|प्रजनन उमेरकी महिला
Image:HappyPensioneer.jpg|बृद्ध महिला (महिनावारी बन्द भएपछि)
File:Kirgisischer Junge.JPG|केटो(यौवनावस्था भन्दा पहिले)
चित्र:Nirmal.jpg|बयस्क युवक 
File:Old man from Tajikistan.jpg|प्रौढ

### खाना 
### निन्द्रा 
## मनोविज्ञान 
[thumb|right|[माइकल एन्जेलोको प्रोफाइलमा इम्पोज गरिएको मानव दिमागको चित्र]]

### Consciousness and thought 
### उत्प्रेरणा र आवेग 
### प्रेम र यौन 
प्रेम एउटा भावना हो भने यौवन उमेर बढदै जादा हुने शारीरिक एव‌ मानसिक रूपमा हुने परीवर्तन हो ।

## संस्कृति 
### भाषा 
### Spirituality and religion 
[thumb|right|150px|[साङ्घाई|शंघाईको चोङमिङ टापुमा अवस्थित कन्फुसियसको प्रतिमा ]]

### दर्शन 
### संगीत कला र साहित्य 
[thumb|150px|left|*संगीतको कथा* [Lorenzo Lippi (ca. १५९४),ले बनाएको एउटी महिलाले संगीत लिपी लेख्दैगरेको चित्रकारिता। ]]

### प्रविधि 
[thumb|right| An archaic [Acheulean ढुंगे औजार]]
ढु‌गाको औजार
### Gender roles 
लिंगको आधारमा कामको बाँडफाँड

### वर्ण र जातजाति 
### समाज, सरकार र राजनीति 
[thumb|right|[न्युयोर्क सहर|न्यु योर्क स्थित संयुक्त राष्ट्रसंघ भवन। यो विश्वका प्रमुख प्रशासकीय भवनहरू मध्ये एक हो।]]

### युद्ध 
[left|thumb|150px|[हिरोसिमा र नागासाकीमा खसालिएको अणुबम यसले तुरून्तै १ लाख २० हजार मानिसको ज्यान गयो।]]

### Trade and economics 
thumb|right|230px|मोल मोलाईः बजारमा मानिसहरू केराको दामकाम गर्दै।
## यो पनि हेर्नुहोस 
* मानव शरीर
* पुरुष
* स्त्री
## सन्दर्भ सूची