अजरबैजान

**अजरबैजान** (), आधिकारिक रूपमा **अजरबैजान गणतन्त्र** (), पूर्वी युरोप र पश्चिमी एसियाको सीमामा अवस्थित एक अन्तरमहाद्वीपीय देश हो। यो दक्षिण ककेसस क्षेत्रको एक भाग हो र पूर्वमा क्यास्पियन सागर, उत्तरमा रुस, उत्तरपश्चिममा जर्जिया, पश्चिममा आर्मेनिया र टर्की र दक्षिणमा इरानले घेरिएको छ। बाकु राजधानी र सबैभन्दा ठुलो सहर हो। अजरबैजान एक विकासोन्मुख देश हो र मानव विकास सूचकाङ्कमा ९१औँ स्थानमा छ। यसमा आर्थिक विकासको उच्च दर, साक्षरता, र बेरोजगारीको न्युन दर छ।

## नामकरण 
आधुनिक व्युत्पत्तिका अनुसार, अजरबैजान शब्द *एट्रोपेट्स*बाट आएको हो, अखामनी साम्राज्य अन्तर्गत पर्शियन क्षत्रप, जसलाई पछि अलेक्ज्याण्डर द ग्रेटको अधीनमा मिडियाको क्षत्रपको रूपमा पुनर्स्थापित गरियो। यस नामको मूल व्युत्पत्तिको जरा एक समयको प्रभावशाली पारसी धर्ममा रहेको मानिन्छ।

## इतिहास 
अजरबैजानको इलाकामा मानव बसोबासको प्रारम्भिक प्रमाण ढुङ्गा युगको अन्त्यतिरको हो र आजिख गुफाको गुरुछे संस्कृतिसँग सम्बन्धित छ। प्रारम्भिक बस्तीहरूमा ९औँ शताब्दी ईसा पूर्वमा सिथियनहरू समावेश थिए। सिथियनहरूलाई पछ्याउँदै, इरानी मेडीजहरू अरस नदीको दक्षिणी भागमा प्रभुत्व जमाउन आए।

७औँ शताब्दीको पहिलो आधामा, कोकेशियन अल्बानिया, ससानियनहरूको एक वासलको रूपमा, फारसमाथि मुस्लिम विजयको कारण नाममात्र मुस्लिम शासनमा आयो। उमय्याद खलीफाले दक्षिण काकेशसबाट ससानियन र बाइजान्टिन दुवैलाई भगायो र ६६७ मा राजा जाभानशिरको नेतृत्वमा क्रिश्चियन प्रतिरोधलाई दमन गरेपछि कोकेशियन अल्बानियालाई एक वासल राज्यमा परिणत गर्‍यो। पानीका मुख्य स्रोतहरू सतही पानी हुन्।

अजरबैजानमा जलवायुको निर्माण विशेष गरी स्क्यान्डिनेभियन एन्टिसाइकलोनको चिसो आर्कटिक हावा, साइबेरियन एन्टिसाइकलोनको समशीतोष्ण वायु जनसमूह र मध्य एसियाली एन्टिसाइक्लोनबाट प्रभावित छ। अजरबैजानको विविध परिदृश्यले देशमा वायु जनसमूह प्रवेश गर्ने तरिकालाई असर गर्छ। अजरबैजानमा १०६ प्रजातिका स्तनपायीहरू, ९७ प्रजातिका माछाहरू, ३६३ प्रजातिका चराहरू, १० प्रजातिका उभयचरहरू, र ५२ प्रजातिका सरीसृपहरू छन् जसलाई अजरबैजानमा रेकर्ड र वर्गीकृत गरिएको छ।

## राज्यनीति 
अजरबैजानको राजनीतिक प्रणालीको संरचनात्मक गठन १२ नोभेम्बर १९९५ मा नयाँ संविधान अपनाएर पूरा भएको थियो। संविधानको धारा २३ अनुसार, अजरबैजान गणतन्त्रको राज्य प्रतीकहरू झन्डा, हतियारको कोट र राष्ट्रिय गान हुन्।

## अर्थतन्त्र 
सन् १९९१ मा स्वतन्त्रता प्राप्त गरेपछि अजरबैजान अन्तर्राष्ट्रिय मुद्रा कोष, विश्व बैङ्क, पुनर्निर्माण र विकासका लागि युरोपेली बैङ्क, इस्लामिक विकास बैङ्क र एसियाली विकास बैङ्कको सदस्य बनेको थियो। खर्च र मागको बृद्धिले बढेको, २००७ Q1 मुद्रास्फीति दर १६.६% पुग्यो। नाममात्र आम्दानी र मासिक ज्याला यस आंकडाको तुलनामा क्रमशः २९% र २५% बढेको छ, तर गैर-तेल उद्योगमा मूल्य वृद्धिले मुद्रास्फीतिलाई प्रोत्साहित गरेको छ।

## जनसङ्ख्या 
मार्च २०२२ सम्म, अजरबैजानको कुल १०,१६४,४६४ जनसङ्ख्याको ५२.९% सहरी छ, बाँकी ४७.१% ग्रामीण छ। जनवरी २०१९ मा कुल जनसङ्ख्याको ५०.१% महिला थिए। सोही वर्ष लिङ्ग अनुपात प्रति महिला ०.९९ पुरुष थियो। २०११को जनसङ्ख्या वृद्धि-दर ०.८५% थियो, जुन विश्वव्यापी १.०९% को तुलनामा थियो।

### धर्म 
अजरबैजान सबैभन्दा धर्मनिरपेक्ष मुस्लिम बहुल देश मानिन्छ। जनसङ्ख्याको लगभग ९७% मुस्लिम छन्। लगभग ५५-६५% मुस्लिमहरू शिया भएको अनुमान गरिएको छ, जबकि ३५-४५% मुस्लिमहरू सुन्नीहरू छन्। अन्य धर्महरू देशका विभिन्न जातीय समूहहरूले अभ्यास गर्छन्। यसको संविधानको धारा ४८ अन्तर्गत, अजरबैजान एक धर्मनिरपेक्ष राज्य हो र धार्मिक स्वतन्त्रता सुनिश्चित गर्दछ। रूसी र आर्मेनियाली (केवल नागोर्नो-काराबाखमा) पनि बोलिन्छ, र प्रत्येक क्रमशः जनसङ्ख्याको लगभग १.५% को मातृभाषा हो।

## सन्दर्भ सूची 
श्रेणी:एसियाका देशहरू

श्रेणी:युरोपका देशहरू
श्रेणी:भूपरिवेष्ठित राष्ट्रहरू
श्रेणी:पश्चिम एसियाली देशहरू
श्रेणी:गणतन्त्रहरू
श्रेणी:पूर्वी युरोपेली देशहरू
श्रेणी:संयुक्त राष्ट्रसङ्घका सदस्य राष्ट्रहरू
श्रेणी:इस्लामी सहयोग सङ्गठनका सदस्य राष्ट्रहरू
श्रेणी:युरोप परिषद्का सदस्य राष्ट्रहरू