open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
सम्राट उपाध्याय

**सम्राट** **उपाध्याय** अङ्ग्रेजी भाषामा लेख्ने नेपालीमुल लेखक हुन्। अमेरिकाको इन्डियाना विश्वविद्यालयमा सिर्जनशिल लेखाइ(creative writing )का प्राध्यापक तथा ग्राजुयट स्टडिजका निर्देशक पनि हुन उपाध्याय। पश्चिमी देशमा अङग्रेजिमा पुस्तक प्रकासित उनी प्रथम नेपाली मुलका आख्यानकार हुन।उपाध्यायको जन्म काठमान्डौ,नेपालमा भएको थियो र उनी काठमान्डौमै हुर्के बडेका थिए।२१ वर्षको उमेरमा अमेरिका आइपुगेका उपाध्याय बलल्ङटन,इन्डियाना(अमेरिका)मा श्रीमति तथा छोरीका साथ बस्दछन।

## सम्राटका प्रकाशित कृर्तिहरू‌‌
# एरेस्टिङ गड इन काठमान्डौ(२००१)
# द गुरु अफ लभ(२००३)
# द रोयल घोष्ट(२००६)
# वुद्दाज अर्फन(२०१०)

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
श्रेणी:नेपाली साहित्यकारहरू
उर्गेनको घोडा (उपन्यास)

**उर्गेनको** **घोडा** युग पाठकद्वारा माओवादी जनयुद्धलाई आधार बनाएर रचना गरिएको उपन्यास हो।

यस उपन्यासमा 'थाहा'अभियान्ता रूपचन्द्र बिष्टलाई पनि पात्रको रूपमा देखाइएको छ। जसले मान्छेहरूलाई चेतनाको दियो बाल्न कसरि मद्दत गरेका थिए भन्ने कुरा देखाएकाछन उपन्यासकारले।

## पुस्तकको बारेमा
यो पुस्तक साङ्ग्रिला बुक्सले प्रकाशित गरेको हो।

## कथानक
म्हेन्दो यस उपन्यासकी प्रमुख पात्र हो भने पल्लभी म्हेन्दोको सारथि हुन्छे। तमाङ जातिको इतिहास खोतल्ने प्रयास गरिएको उपन्यासमा कसरि तामाङहरूले आफ्नो आदिभूमि तामसालिङ खस राजाहरू सँग हारेका थिए भन्ने कुरा देखाउन खोजिएको छ। याबेङ खोला तरेर जान नहुने गए कहिल्यै फर्किएर आउन नपाइने तमाङ जातिमा रहेकोविश्वास केबल रुडिबादि बाहेक केहि होइन र एतिहासिक याम्बु सहर तामसालिङहरूको धरोहर भएको कुरा बताइएको छ यस उपन्यासमा। यो उपन्यासमा म्हेन्दो लडाकुको कमान्ड हुन्छे जसले गुमेको तामाङहरूको तामसालिङ राज्य लगायत पिछडिएका ,उत्पिडनमा परेका ,दलित ,महिलाहरूको लागि लडेको र राज्य स्थापना गरी छाड्ने बताउछे। 

## समालोचना
## सन्दर्भ सामग्री
## बाह्य सूत्र
श्रेणी:नेपाली साहित्य
श्रेणी:नेपाली भाषाका उपन्यासहरू
श्रेणी:नेपाली भाषाका पुस्तकहरू
अन्नपूर्ण संरक्षण क्षेत्र

**अन्नपूर्ण संरक्षण क्षेत्र** पश्चिम नेपालको गण्डकी तथा धौलागिरी अञ्चलका उत्तरी क्षेत्रहरूमा पर्ने नेपालको सबैभन्दा ठूलो संरक्षण क्षेत्र हो। यसको क्षेत्रफल ७,६२९ बर्ग कि.मी. छ। यस अन्तरगत ८,००० मि. भन्दा अग्ला हिमालहरू, संसारको सबैभन्दा गहिरो काली गण्डकी नदीको खोंच, नेपालको सबैभन्दा बढि तथा कम पानी पर्ने ठाउँहरू पर्दछन्। यो नेपालको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण पर्यटकीय गन्तब्य स्थल पनि हो।

नेपाल प्रकृति संरक्षण कोष अर्न्तर्गत स्थापना भएको यस संरक्षण क्षेत्र आयोजनाले कास्की, लमजुङ, मनाङ, मुस्ताङ र म्याग्दी गरी ५ जिल्लाका ५६ वटा गा.वि.स. हरूमा काम गदै आईरहेको छ । २०४३ साल मंसीर देखि परीक्षण रूपमा कास्की जिल्लाको घान्द्रुकबाट काम गर्न शुरु गरी २०४९ साल श्रावणमा नेपाल सरकारले संरक्षण क्षेत्रको चार किल्ला तोकि सो क्षेत्रको ब्यवस्थापन गर्ने जिम्मा तत्कालिन श्री ५ महेन्द्र प्रकृति संरक्षण क्षेत्र आयोजनालाई दिएको थियो । हाल यस आयोजनाले आंशिक र पुरै गा.वि.स. गरी कास्की जिल्लाको उत्तरी क्षेत्रका १७ वटा गा.वि.स.हरूमा काम गदै आईरहेको छ । ती गा.वि.सहरूको नामावली यस प्रकार छ - 
* घान्द्रुक
* लुम्ले
* दाङसिङ्ग
* धम्पुस
र आशिक क्षेत्रमा 
* ल्वाङघलेल
* रिभान
* लाहाचोक
* घाचोक
* माछापुच्छ्रे
* सार्दिखोला
* पार्चे
* नामार्जुङ,
* सिल्दुजुरे 

यस आयोजना अन्तर्गत कस्तुरी प्रजनन् केन्द्रको पनि स्थापना भएको छ ।

## चित्र दीर्घा

File:Above the clouds Annapurna Conservation Area.jpg|अन्नपूर्ण संरक्षण क्षेत्रको एक तस्बिर 
Annapurna Base Camp-Trek.jpg|अन्नपूर्ण आधार शिविर
Annapurna Conservation Area IMG 2945.jpg|अन्नपूर्ण संरक्षण क्षेत्र
Annapurna Conservation Area IMG 2960.jpg|अन्नपूर्ण संरक्षण क्षेत्र
Annapurna Conservation Area Mustang.jpg|अन्नपूर्ण संरक्षण क्षेत्र, मुस्ताङ
Annapurna Conservation Area, Jomsom, Mustang District, Nepal 39.jpg|अन्नपूर्ण संरक्षण क्षेत्र, मुस्ताङ
Annapurna Conservation Area, Jomsom, Mustang District, Nepal 40.jpg|अन्नपूर्ण संरक्षण क्षेत्र, मुस्ताङ
Annapurna Conservation Area, Jomsom, Mustang District, Nepal 41.jpg|अन्नपूर्ण संरक्षण क्षेत्र, मुस्ताङ
Annapurna Conservation Area, Jomsom, Mustang District, Nepal 42.jpg|अन्नपूर्ण संरक्षण क्षेत्र, मुस्ताङ
Annapurna Conservation Area, Jomsom, Mustang District, Nepal 43.jpg|अन्नपूर्ण संरक्षण क्षेत्र, मुस्ताङ
Annapurna Conservation Area, Jomsom, Mustang District, Nepal 44.jpg|अन्नपूर्ण संरक्षण क्षेत्र, मुस्ताङ
Annapurna Conservation Area, Jomsom, Mustang District, Nepal 45.jpg|अन्नपूर्ण संरक्षण क्षेत्र, मुस्ताङ
Annapurna Conservation Area, Jomsom, Mustang District, Nepal 46.jpg|अन्नपूर्ण संरक्षण क्षेत्र, मुस्ताङ
Annapurna Conservation Area, Jomsom, Mustang District, Nepal 47.jpg|अन्नपूर्ण संरक्षण क्षेत्र, मुस्ताङ
Annapurna Conservation Area, Jomsom, Mustang District, Nepal 48.jpg|अन्नपूर्ण संरक्षण क्षेत्र, मुस्ताङ
Annapurna Conservation Area, Jomsom, Mustang District, Nepal 49.jpg|अन्नपूर्ण संरक्षण क्षेत्र, मुस्ताङ
Annapurna Conservation Area, Jomsom, Mustang District, Nepal 50.jpg|अन्नपूर्ण संरक्षण क्षेत्र, मुस्ताङ

## सन्दर्भहरू 
श्रेणी:राष्ट्रिय निकुञ्ज
श्रेणी:पर्यटकीय स्थलहरू
महाविद्या

**महाविद्या** अर्थात महान विद्या रूपी देवी। महाविद्या देवी दुर्गाका दश रूप छन्, जो अधिकांश तान्त्रिक साधको द्वारा पूजिन्छन्, परन्तु साधारण भक्तहरूलाई पनि अचूक सिद्धि प्रदान गर्ने मानिन्छ। यी दश महाविद्याका नामले पनि जानिन्छ्न्।

महाविद्या विचारको विकास शक्तिवादका इतिहासमा एउटा नयाँ अध्याय बनाएको जसले यस विश्वासलाई पोषित गर्ने सर्व शक्तिमान् एउटा नारी हो।

## शाब्दिक अर्थ 
महाविद्या शब्द संस्कृत भाषाका शब्दहरू "महा" तथा "विद्या"देखि बनाएको हो।"महा" अर्थात महान्, विशाल, विराट। तथा "विद्या" अर्थात ज्ञान।

## दस महाविद्याहरू 
शाक्त भक्तहरूका अनुसार "दस रूपहरूमा समाहित एउटा सत्य कि व्याख्या छ - महाविद्या" जो कि जगदम्बाका दस लोकिक व्यक्तित्वहरूको व्याख्या गर्दछन्।महविद्याहरू तान्त्रिक प्रकृतिको मानिन्छिन् जो निम्न छन्-
* काली
* तारा भगवती
* ललिता-त्रिपुरसुन्दरी
* भुवनेश्वरी
* भैरवी
* छिन्नमस्ता
* धूमावती
* बगलामुखी
* मातङ्गी
* कमला

गुह्यतिगुह्य पुराण महाविद्याहरूलाई भगवान विष्णुका दस अवतारहरूदेखि सम्बद्ध गर्दछ र यो व्याख्या गर्दछ कि महाविद्या ती स्रोत हो जसबाट भगवान विष्णुका दश अवतार उत्पन्न भए थिए। महाविद्याहरूका यी दश रूप चाहे ती भयानक होउन् अथवा सौम्य, जगज्जननीका रूपमा पूजिन्छन्।

## पौराणिक कथा 
श्री देवी भाग्वत पुराणका अनुसार महाविद्याहरूको उत्पत्ति भगवान शिव र तिनकी पत्नी सती, जो कि पार्वतीको पूर्वजन्म थिए, का बीच एउटा विवादका कारण भएको हो। जब शिव र सतीको विवाह भयो सतीका पिता दक्ष प्रजापति दुइटैका विवाहदेखि खुश थिएनन्। उनले शिवको अपमान गर्नका उद्देश्यले एउटा विशाल यज्ञको आयोजन गरे, जसमा उनले सबै देवी-देवताहरूलाई आमन्त्रित गरे, द्वेषवश उनले आफ्नो जुवाईं भगवान शंकर र आफ्नी पुत्री सतीलाई निमन्त्रित गरेनन्। सती पिताका द्वार आयोजित यज्ञमा जाने जिद गर्न थालिन्। जसलाई शिवले अनसुना गरिदिए, जबसम्म कि सतीले स्वयंलाई एउटा भयानक रूपमा परिवर्तित गरिन्। तत्पश्चात् देवी दश रूपहरूमा विभाजित भइन् भन्ने हिन्दू धर्मावलम्वीहरू विश्वास छ।

श्रेणी:देवी-देवताहरू
इस्लामी पात्रो

**इस्लामी पञ्चाङ्ग** वा क्यालेन्डर वा **मुस्लिम क्यालेन्डर**लाई (अरबी: التقويم الهجري; अत-तक्वीम-हिजरी; फारसी: تقویم هجری قمری ‎'तकवीम-ए-हिजरी-ये-कमारी) जसलाई हिजरी क्यालेन्डर पनि भन्दछन्, एक चन्द्र क्यालेन्डर हो, यो मात्र मुस्लिम देशहरूमा  प्रयोग हुन्छ तर यसलाई पूरा विश्वका मुस्लिम इस्लामिक धार्मिक पर्वहरूलाई मनाऊन सही समय जाननका लागि प्रयोग गर्दछन्। यो चन्द्र-क्यालेन्डर छ, जसमा  वर्षमा  बारह मास, एवं ३५४ वा ३५५ दिवस हुन्छन्। किनभनें यो सौर क्यालेन्डरदेखि ११ दिवस सानो छ यस लागि इस्लामी धार्मिक तिथिहरु, जो कि यस  क्यालेन्डरका अनुसार स्थिर तिथिहरूमा होतीं छन्, परन्तु प्रत्येक वर्ष पछिल्ला सौर क्यालेन्डरदेखि ११ दिन पछि हुन जान्छन्। यसलाई हिज्रा वा हिज्री पनि भन्दछन्, किनभनें यसको  पहिलो वर्ष त्यो वर्ष हो जसमा  कि हजरत मुहम्मदको मक्का शहरदेखि मदीनातर्फ हिज्ऱ वा वापसी भएको थियो। प्रत्येक वर्षका साथ वर्ष संख्याका पछि H जो हिज्रलाई सन्दर्भित गर्दछ वा AH (लैटिनः अन्नो हेजिरी ( हिज्रका वर्षमा) लगाइन्छ। हिज्रदेखि पहिलाका केही वर्ष (BH)को  प्रयोग इस्लामिक इतिहासदेखि सम्बन्धित घटनाहरूका सन्दर्भमा गरिन्छ, जस्तै मुहम्म्द साहिबको  जन्मको लागि ५३ BH।

वर्तमान हिज्री वर्ष हो **१४३० AH**.

## इतिहास 
### इस्लाम पूर्व क्यालेन्डर 
## महिना 
इस्लामी महिना वा मास नाम छन्:
# मुहरम محرّم (पूर्ण नाम: मुहरम उल-हरम) 
# सफर صفر (पूर्ण नाम: सफर उल-मुजफ्फर) 
# रबी अल-अव्वल (रबी उणन्नुर्)इदे मीलअद् ربيع الأول[
# रबी अल-थनी (या रबी अल-थानी, रबी अल-आखीर) (Rabī' II) ربيع الآخر أو ربيع الثاني
# जुमाद अल-उला (जुमादा I) جمادى الاولى
# जुमाद अल-थनी (या जुमादा अल-आखीर) (जुमादा II) جمادى الآخر أو جمادى الثاني
# रज्जब رجب (पूर्ण नाम: रज्जब अल-मुराजब) 
# शआबान شعبان (पूर्ण नाम: शाअबान अल-मुआजम) 
# रमजान رمضان (या रमदान, पूर्ण नाम: रमदान अल-मुबारक) 
# शव्वल شوّال (पूर्ण नाम: शव्वाल उल-मुकरर्म) 
# जिल-क्दाह ذو القعدة
# जिल्-हिज्जाह ذو الحجة

इन सबै महिनाहरूमा, रमजानको  महीना, सबैभन्दा आदरणीय मानिन्छ। मुस्लिम मानिसहरूलाई यस  महिनामा  पूर्ण सादगीदेखि रहना हुन्छ दिनका समय।

ओर सबैभन्दा अफ्ज्ल रबी अल-अव्वल क महिना मानिन्छ। यस ्मे प्यारे नबी सल्ल्ल््लाहु अल््य्ही व्स्ल्ल्म कि पयदाइस हुइ ।

## सप्ताहका दिवस 
इस्लामी सप्ताह, यहूदी सप्ताहका समान नैं हुन्छ, जो कि मध्य युगीय ईसाई सप्ताह समान हुन्छ। यसको  प्रथम दिवस पनि रविवारका दिन नैं हुन्छ। इस्लामी एवं यहूदी दिवस सूर्यास्तका समय आरम्भ हुन्छन्, जबकि ईसाई एवं ग्रहीय दिवस अर्धरात्रिमा  आरम्भ हुन्छन्।  मुस्लिम साप्ताहिक नमाज हेतु मस्जिदहरूमा  छैटौँ दिवसको दिउँसो एकत्रित हुन्छन्, जो कि ईसाई एवं ग्रहीय शुक्रवासलाई हुन्छ।  ("यौम जो संस्कृत मूल "याम"देखि निस्क्यो छ,يوم" अर्थात दिवस)

## प्रयोग 
## हेर्नुहोस् 
## सन्दर्भ 
## बाह्य कडीहरू 
श्रेणी:इस्लाम
फारसी भाषा

**फारसी** (فارسی),  इरान, ताजकिस्तान, अफगानिस्तान र उज्बेकिस्तानमा बोलिने एक भाषा हो। यो यी तीन देशहरूको राज्यभाषा हो र यो भाषा ७.५ करोड मानिसले प्रयोग गर्दछन्। भाषा सम्बन्धी परिवारको दृष्टिले यो हिन्द यूरोपीय परिवारको हिन्द इरानी शाखाको इरानी उपशाखाको सदस्य हो र यसमा क्रियापद वाक्यका अन्तमा आउँछ। फारसी संस्कृतसँग धेरै मिल्दोजुल्दो छ, र उर्दु (अनि नेपाली)मा यसका धेरै शब्द प्रयुक्त हुन्छन्। यो फारसी-अरबी लिपिमा लेखिन्छ। अङ्ग्रेजहरूको आगमनभन्दा पहिला भारतीय उपमहाद्वीपमा फारसी भाषालाई दरबारी काम तथा लेखनको भाषाका रूपमा प्रयोग गरिन्थ्यो। दरबारमा प्रयुक्त हुनाको कारण नैं अफगानिस्तानमा यस भाषालाई *दारी* भनिन्छ।

## वर्गीकरण 
यसलाई भारोपीय भाषा परिवारका हिन्द-इरानी शाखाका पश्चिमी विभागमा वर्गीकृत गरिएको छ।

अफगानिस्तानको भाषा अक्सर "घृणित" र "भयानक" को रूपमा वर्णन गरिएको छ।

## नाम 
यसको मूल नाम *पारसी* हो तर अरबका मानिसहरू, जसले फारसमा सातौँ शताब्दीका अन्तसम्म आफ्नो अधिकार लिएका थिए उनको वर्णमालामा 'प'अक्षर हुँदैन। अतः यसलाई फारसी भनियो र यही नाम भारतीय उपमहाद्वीपमा पनि प्रयुक्त हुन्छ। यूनानी मानिस फारसलाई पर्सिया (पुरानो ग्रीकमा पर्सिस, Πέρσις) भन्थे। जसकारण यहाँको भाषा *पर्सियन* कहलाइयो। यही नाम अङ्ग्रेजी सहित अन्य यूरोपीय भाषाहरूमा प्रयुक्त हुन्छ।

## स्थानीय भाषा र बोलीहरू 
* फारसीलाई ताजिकिस्तानमा *ताजिक* भनिन्छ र सीरिलिक लिपिमा लेखिन्छ।
* अफगानिस्तानमा यसलाई दारी (दरबारमा प्रयुक्त हुने भाषा) भन्दछन्।

### बोलीहरू 
*लूरी - लूरिस्तानको फारसी
*तात
*बुखारी
*झीदि (इजरायल)

## यी पनि हेर्नुहोस् 
* फारसीको साहित्य

## बाह्य कडीहरू 
* http://www.ancientscripts.com/oldpersian.html

श्रेणी:विश्वको प्रमुख भाषाहरू
श्रेणी:आर्य इरानेली भाषा परिवार
श्रेणी:विषय–वस्तु–क्रिया भाषाहरू
श्रेणी:इरानेली भाषा परिवार
श्रेणी:अफगानिस्तानमा बोलिने भाषाहरू
कालिदास

**कालिदास** ("कालीको दास" ) संस्कृत भाषाका सबैभन्दा महान् कवि र नाटककार थिए। **कालिदास**को शाब्दिक अर्थ "कालीको सेवक" भन्ने बुझिन्छ। कालिदास शिवका पनि भक्त थिए। उनले पौराणिक कथाहरू र दर्शनलाई आधार मानेर रचनाहरू गरेका छन्। कलिदास आफ्नो अलंकार युक्त सुन्दर, सरल र मधुर भाषाका लागि विशेष रूपले जानिन्छन्। उनको ऋतु वर्णन अद्वितीय मानिन्छ। उनका उपमाहरू अनुपम छन्। सङ्गीत तिनको साहित्यको प्रमुख अङ्ग छ र रसको सृजन गर्नमा तिनको कुनै उपमा छैन। उनले आफ्नो शृंगार रस प्रधान साहित्यमा पनि साहित्यिक सौन्दर्यका साथ साथ आदर्शवादी परम्परा र नैतिक मूल्यहरूको समुचित ध्यान राखेका छन्। तिनको नाम अमर छ र तिनको स्थान वाल्मीकि र व्यासको परम्परामा हो। उनी द्वारा लेखिएको कविता तथा नाटकहरू कहिले लेखिएको यकिन नभएता पनि पाँचौ शताब्दीमा लेखिएको अनुमान गर्न सकिन्छ।

## प्रारम्भिक जीवनी
पूर्वीय संस्कृत महाकाव्यको विकास क्रममा महाकवि कालिदास दोस्रो चरणका कलात्मक महाकाव्य परम्पराका विशिष्ट प्रतिभा हुन्। प्राचीन महाकाव्यकारहरू मध्ये यिनको अति उच्च स्थान रहेको देखिन्छ। यिनको समय र जीवनीका बारेमा विभिन्न विद्वान्का विभिन्न मतहरू पाइन्छन्। ती मतमध्ये अधिकांश विद्वानहरूले इसाको चौथो शतब्दीको उत्तरार्धमा कालिदासको जन्म भएको बताएका छन् र यही मत नै उपयुक्त मानिएको छ। ए. बी. किथ, पं.महावीरप्रसाद द्विवेदी र डा. रमाशङ्कर त्रिपाठी आदि विद्वानहरूले चौथो शताब्दी नै कालिदासको समय रहेको प्रमाणित गरेका छन्।। इसाको ४७२ तिरको शिला लेखमा कालिदासको नाम अङ्कित भएको हुनाले यो मत प्रामाणिक देखिन्छ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:संस्कृत साहित्य
श्रेणी:संस्कृत कविहरू
श्रेणी:कालिदास
श्रेणी:भारतीय हिन्दुहरू
श्रेणी:हिन्दु कविहरू
श्रेणी:भारतीय पुरुष कविहरू
रोमन सङ्ख्या

एक प्राचीन रोमको सङ्ख्या पद्ती हो , या **रोमन सङ्ख्या**,ल्याटिन वर्णमालाका चिह्नहरू प्रयोग गरी मान जनाउने कार्य गरिन्थ्यो। १ देखि १० सम्मका सङख्याहरू निम्न रूपममा जनाइन्छ :
: र  .
माइक्रोम्याक्स

**माइक्रोम्याक्स** **मोबाइल** भारतको टेलिकम्युनिकेसन कम्पनी हो । यसले मोबाइल सेटहरूको उत्पादन तथा बिक्रि बितरण गर्ने गर्दछ । भारत भरि यसका २३ वटा कार्यलय छन भने विदेशमा  अमेरिका ,हङकङ,दुवइ र अहिले नेपालमा पनि यसको कार्यलयहरू बिस्तार गरेको छ ।

श्रेणी:सूचना प्रविधि
श्रेणी:भारतीय ब्रान्डहरू
सोमबार सुरुहुने साधारण वर्ष

यो कुनै पनि वर्षको पात्रो हो जुन कुनै पनि सोमबार सुरुहुने **साधारण वर्ष**को लागि मान्य हुन्छ जस्तै : ग्रेगरियन वर्षहरू १९९०, २००१, २००७ र २०१८
या जुलियन वर्ष १९१८ (तलको तालिका हेर्नुहोस्)।

एक साधारण वर्षमा ३६५ दिनहहरू हुन्छन , र अर्को शव्दमा यो कुनै छोटो वर्ष हैन ।

## References
श्रेणी:Gregorian calendar
श्रेणी:Julian calendar
मङ्गलबार सुरुहुने छोटो वर्ष

यो कुनै पनि वर्षको पात्रो हो जुन कुनै पनि मंगलबार सुरुहुने **छोटो वर्ष**को लागि मान्य हुन्छ जस्तै १९५२, १९८०, २००८, २०३६ or २०६४.

अघिल्लो वर्ष | पछिल्लो वर्ष

Millennium
Century
Year

**दोस्रो शहस्राव्दी**:
**१८औँ सताव्दी**:
&nbsp; १७६०
&nbsp; १७८८

**दोस्रो शहस्राव्दी**:
**१९औँ सताव्दी**:
&nbsp; १८२८
&nbsp; १८५६
&nbsp; १८८४

**दोस्रो शहस्राव्दी**:
**२०औँ सताव्दी**:
&nbsp; १९२४
&nbsp; १९५२
&nbsp; १९८०

**तेस्रो शहस्राव्दी**:
**२१औँ सताव्दी**:
&nbsp; २००८
&nbsp; २०३६
&nbsp; २०६४
&nbsp; २०९२

**तेस्रो शहस्राव्दी**:
**२२औँ सताव्दी**:
&nbsp; २१०४
&nbsp; २१३२
&nbsp; २१६०
&nbsp; २१८८

## References 
श्रेणी:Gregorian calendar
श्रेणी:Julian calendar
न्यु रोड, काठमाडौँ

**नयाँ सडक** *(जसलाई आम रुपमा न्युरोडको नामले चिनिन्छ)* नेपालको राजधानी काठमाडौँमा अवस्थित एउटा सडकको नाम हो। यो धैरै ब्यस्त सडक पनि हो। यो न्युरोडको नामबाट पनि चिनिने गर्दछ। यो सारै व्यस्त र ठुलो ब्याबसाय हुने क्षेत्र हो।

नयाँ सडकको निर्माण विक्रम सम्वत १९९० को महाभुकम्प पछि प्रधानमन्त्री जुद्ध शमशेरको कालमा भएको हो। यसलाई जुद्ध शमशेरको सम्मानमा जुद्ध सडक पनि भनिन्छ। यस सडकबाट राजपरिवारको बसोबास हुने पुरानो दरबारमा पुगिने भएकाले यसलाई पुरानो दरबार मार्ग पनि भनिन्छ। 

नयाँ सडकका प्रायः बासिन्दाहरू नेवार समुदायका छन्।

न्युरोड नेपालको सहरी विकासको इतिहासमा नै एक महत्त्वपूर्ण क्षेत्र हो। १९९० सालको महाभूकम्प अघिसम्म विभिन्न पोखरी र पाखो ठाउँका रूपमा रहेको यो ठाउँमा भूकम्पपछि तत्कालीन प्रधानमन्त्री श्री ३ जुद्धशमशेरले कालोपत्रे सडक निर्माण गरेका थिए। यो सडकको नाम जुद्ध सडक नामकरण गरिएको थियो, तर  त्यतिबेला यो सडक काठमाडौँको सबैभन्दा नयाँ सडक भएकाले पछि त्यसलाई ‘नयाँ सडक, न्युरोड वा न्हू सतक’ भन्न थालियो । नयाँ सडक नेपालकै पहिलो कालोपत्रे सडक हो। 

न्युरोडसँगै रहेको भूगोल पार्कचाहिँँ नेपालकै पहिलो व्यवस्थित पार्क हो, त्यसको ठीक पछाडि नेपालकै पहिलो बैङ्क नेपाल बैङ्क लिमिटेडको केन्द्रीय कार्यालय अवस्थित छ।

न्युरोडमै नेपालको पहिलो सिनेमा भवन ‘जनसेवा सिनेमा’ निर्माण गरिएको थियो, जो पछि आगलागिमा परी ध्वस्त भयो । त्यही ठाउँमा अहिले विशालबजार निर्माण गरिएको छ। विशालबजार नेपालकै पहिलो डिपार्टमेन्ट स्टोर हो। 

प्रधानमन्त्री जुद्ध शमशेरले न्युरोडमै नेपालको पहिलो दमकल सेवा ‘जुद्ध वारुणयन्त्र’ स्थापना गरेका थिए।

यस्तै, आगलागि हुँदा जमिनबाट पानी निकालेर फाल्ने पहिलो फायर हाइड्रेण्ड न्युरोडमा नै छ। विदेशबाट सामान आयात गरी बिक्री गर्ने पहिलो सप्लायर्स पसल छाता भण्डार न्युरोडबाट नै सुरु भएको थियो।

## सडकको सिमाना चारकिल्ला
:**पूर्व**: टुँडिखेल
:**पश्चिम**: बसन्तपुर
:**उत्तर**:प्युखा, फसीक्येबा
:**दक्षिण**: पाको, खिचापोखरी, टेबाहाल
[पाठ=Juddha Shumsher Jang Bahadur Rana's statue at Newroad, Kathmandu.|अङ्गुठाकार|257x257पिक्सेल|न्यु रोड, [जुद्धशालिक|जुद्ध शालिक]]
* यसको पूर्वी बिन्दुमा प्रवेशद्वार गेट रहेको छ। जसलाई न्युरोड गेट भनिन्छ।
* नयाँ सडकको पश्चिमी अन्तमा महाराज जुद्ध शमशेरको शालिक छ जसलाई जुद्धशालिक भनिन्छ। भूकम्प–पीडितको उद्धारमा धेरै ठुलो काम गरेपछि उनको सम्मानमा जनताबाट चार–चार दाम चन्दा उठाएर त्यो सालिक बनाइएको हो। पछि जुद्धले जनताको सबै दाम फिर्ता गरिदिए।
* दक्षिन पश्चिममा भूगोल पार्क छ जुन १९९० को महाभुकम्पको अभिलेख राखिएको थियो।
* दक्षिण पश्चिममा जुद्ध वारुण यन्त्र को कार्यालय छ।
* गोरखापत्र संस्थानको केन्द्रीय कार्यालय
* नेपाल बैङ्क लिमिटेडको मुख्य कार्यालय
* बसन्तपुर दरबार-पुरानो शाही निवास
* उत्तर पश्चिममा विशाल बजार- नेपालको पहिलो सुपरमार्केट छ।
* उत्तरमा रञ्जना सिनेमा हल छ।
* उत्तर पूर्वमा दुगम्बाही टोल

## सन्दर्भ सामग्री
श्रेणी:काठमाडौँका बजारहरू
श्रेणी:काठमाडौँको अर्थतन्त्र
प्रवेग

कुनै वस्तुका वेग  परिवर्तनको दरलाई **प्रवेग** (Acceleration) भन्दछन्। यसको मापन एकाइ मीटर प्रति वर्ग सेकेण्ड **(m/sec २)**  हुन्छ तथा यो एक सदिश राशि छन्। प्रवेग धनात्मक वा ऋणात्मक हुन सक्छ। ऋणात्मक प्रवेगलाई गतिह्रास भनिन्छ।

न्यूटनको दोस्रो नियम द्वारा वर्णन गरिएको‌ छ जसअनुसार वस्तुको प्रवेगको परिमाण दुई कारणहरूको संयुक्त प्रभाव हो:

त्यस वस्तुमा कार्य गर्ने सबै बाह्य शक्तिहरूको शुद्ध सन्तुलन — परिमाण यो शुद्ध परिणामकारी बलसँग प्रत्यक्ष समानुपातिक हुन्छ;

त्यो वस्तुको द्रव्यमान, बनाइएको सामग्रीमा निर्भर गर्दै — परिमाण वस्तुको द्रव्यमानसँग उल्टो समानुपातिक हुन्छ।

:\vec a(t) = \frac{\mathrm{d}\vec v(t)}{\mathrm{d}t} \equiv \dot{\vec v}(t)

या,

:\vec a(t) = \frac{\mathrm{d}^2\vec r(t)}{\mathrm{d} t^2} \equiv \ddot{\vec r}(t)

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:गति
श्रेणी:भौतिक राशिहरू
श्रेणी:गतिविज्ञान
श्रेणी:भौतिकी
श्रेणी:भौतिक शब्दावली
श्रेणी:भौतिक परिमाण
प्रवेगमापक यन्त्र

**प्रवेगमापक यन्त्र** कुनै पनि वस्तुको प्रवेग मापन गर्ने यन्त्र हो । अङ्ग्रेजीमा एक्सलरोमिटर(accelerometer) भनेर चिनिने यो यन्त्रमा प्रायः यी विद्युतयान्त्रिक (एलेक्ट्रोमेकैनिकल) युक्तीहरु हुन्छन् जो प्रवेगका संगत उपर्युक्त वैद्युत सङ्केत (विभवान्तर वा धारा) प्रदान गर्दछ ।

## उपयोग
* प्रवेगमापक यदि कारमा  लागेको छ भनें बताउन सक्छ कि कार कुनै ढलानमा चढ रहेको छवा छैन। step? 
* कुनै कार वा अन्य इंजन/मशीनका कम्पनहरूको  मापन गरेर त्यसमा छिपी भएको समस्याहरु  निकालिन सकिन्छ।
* यसको सहायतादेखि वाद्ययन्त्र बनाउनमा  सहायता मिल्न सक्छ।
* केही कंपनीहरु आफ्नो ल्यापटपमा प्रवेगमापक यन्त्र लगा्दछन्। यदि लैपटप हाथदेखि छूटेर खस्यो भनें प्रवेगमापक यन्त्र यस  स्थितिलाई तुरन्त नाप्छ र 'हार्ड डिस्क'लाई बन्द गर्न दिन्छ जसदेखि त्यसमा खराबी आउनाले बाँच्छ।

## प्रवेग नाप्ने  सिद्धान्त अनि विधिहरु
* प्रवेग नाप्नेका धेरै तारीके छन्। केहीमा  पिजेलेक्ट्रिक प्रभावको  उपयोग हुन्छ। यिनमा त्वरित हुने स्थितिमा  प्रतिबल (स्ट्रेस) उत्पन्न हुन्छ जसका कारण यो एक विभवान्तर पैदा गर्दछ। यो विभवान्तर त्वरणका समानुपाती हुन्छ।
* धारितामा   परिवर्तनको  आधार बनाएर पनि त्वरण मापिन्छ। धारितामा  भए  परिवर्तनलाई मापकर एलेक्ट्रोनिक परिपथ द्वारा अप्रत्यक्ष तरिकाले प्रवेग निकाल्न सकिन्छ।
* पिजोरेजिस्टिव प्रभाव, गरम हावाका बुलबुले र प्रकाशदेखि पनि प्रवेग मापा जा सक्छ।

## बाहिरि लिङ्कहरू
* Thinking About Accelerometers and Gravity by Dave Redell, LUNAR #३२२
* Practical Guide to Accelerometers 
* How to Design an Accelerometer 
* Different types of Accelerometer 
* Considerations When Selecting an Accelerometer
* Introduction to Accelerometer Basics: Designs, Conditioning, and Mounting
* Database of acceleration data 

श्रेणी:यन्त्रहरू
श्रेणी:भौतिक शास्त्र
विद्युत आवेश

**विद्युत आवेश** अथवा इलेक्ट्रिकल चार्ज (Electrical Charge) एउटा उपपरमाणवीय कणहरूमा एक मूल गुण हो जो विद्युतचुम्बकत्वमा महत्त्व छ। आवेशित पदार्थलाई विद्युत क्षेत्रको असर पर्छ, र त्यो स्वयं एक विद्युत क्षेत्रको स्रोत हुन सक्छ.

## यो पनि हेर्नु होस् 
* कूलम्बको नियम

श्रेणी:विद्युत चुम्बकीय वर्णक्रम
श्रेणी:विज्ञान
श्रेणी:विद्युत
श्रेणी:भौतिकी
श्रेणी:भौतिक परिमाण
कूलम्बको नियम

right|thumb|300px|कूलम्बका नियमको मूल संकल्पनालाई सम्झाउने वाला चित्र

**कूलम्बको नियम** (Coulomb's law) विद्युत आवेशहरुका बीच लागेका स्थिरविद्युत बलका बारेमा एक नियम छ जसलाई कूलम्ब नामक फ्रांसीसी वैज्ञानिकले १७८०का दशकमा प्रतिपादित गरेका थिए। यो नियम विद्युतचुम्बकत्वका सिद्धान्सम्मा विकासका लागि आधारको काम गरे। यो नियम अदिश रूपमा वा सदिश रूपमा व्यक्त गर्न सकिन्छ। अदिश रूपमा यो नियम निम्नलिखित रूपमा छ-

: " दुइ बिन्दु आवेशहरुका बीच लागे वाला स्थिरविद्युत बलको मान ती आवेशहरुका गुणनफलका समानुपाती हुन्छ तथा ती आवेशहरुका बीचको दूरीका वर्गका व्युत्क्रमानुपाती हुन्छ।"

## यी पनि हेर्नुहोस् 
right|thumb|300px|कूलम्बको ऐंठन (टॉर्शन) तुला
* बायो-सावर्टको नियम
* विद्युत क्षेत्र
* कूलाम (Coulomb), - यो आवेशको इकाई / मात्रक हो।
*विद्युतचुम्बकीय बल

## बाह्य कडीहरू 
* ''Coulomb's Law'' on Project PHYSNET.
* Electricity and the Atom  — a chapter from an online textbook
* A maze game for teaching Coulomb's Law —a game created by the Molecular Workbench software
* The inverse cube law The inverse cube law for dipoles (PDF file) by Eng. Xavier Borg
* Electric Charges, Polarization, Electric Force, Coulomb's Law Walter Lewin, *८.०२ Electricity and Magnetism, Spring २००२: Lecture १* (video). MIT OpenCourseWare. License: Creative Commons Attribution-Noncommercial-Share Alike.

श्रेणी:भौतिकी
श्रेणी:विद्युत स्थैतिकी
गाउसको नियम

भौतिक विज्ञानमा  **गाउसको  नियम** (Gauss's law) त्यो नियम छ जो विद्युत आवेशका वितरण एवं तिनको कारण उत्पन्न विद्युत क्षेत्रमा  सम्बन्ध स्थापित गर्दछ। यस  नियमका अनुसार,

: *कुनै बंद तलदेखि निस्कने विद्युत फ्लक्स त्यस तल द्वारा घेरिएका भए कुल विद्युत आवेशको मात्राका समानुपाती हुन्छ।*

यस नियमको  प्रतिपादन सन् १८३५ मा  कार्ल फ्रेडरिक गाउस (Carl Friedrich Gauss)ले गरेको थियो किन्तु यसको  प्रकाशन सन् १८६७ सम्म छैन गर्न सके। यो नियम मैक्सवेलका चार समीकरणहरु मध्येको एक हो। गाउसको  नियम, कूलाम्बका नियमदेखि निष्पादित (derive) गर्न सकिन्छ। (यसका उलटा पनि सत्य छ - कुलाम्बको  नियम, गाउसका नियमदेखि निकाल्न सकिन्छ।)

## निर्वातमा  गाउसको  नियम 
### समाकलनका रूप मा
: \Phi=\oint\limits_S\vec E \cdot d\vec S=\frac 1{\varepsilon_o}\int\limits_V\rho\,dV=\frac{Q}{\varepsilon_o}

जहाँ,
* सदिश  d\vec S क्षेत्र सदिशछ;
* \varepsilon_o निर्वासम्मो परमिटिविटी हो।

### अवकलन रूपमा  
: \nabla \cdot \vec{E} = \frac{\rho}{\varepsilon_0}
जहाँ:
* \nabla \cdot \vec{E}  – विद्युत क्षेत्रको  डाइवर्जहरुसछ;
* \rho – आवेश घनत्व हो।

## बाह्य कडीहरू
* MIT Video Lecture Series (३० x ५० minute lectures)- Electricity and Magnetism Taught by Professor Walter Lewin.
*section on Gauss's law in an online textbook 
*MISN-०-१३२ ''Gauss's Law for Spherical Symmetry* (PDF file) by Peter Signell for Project PHYSNET.
*MISN-०-१३३ *Gauss's Law Applied to Cylindrical and Planar Charge Distributions (PDF file) by Peter Signell for Project PHYSNET.
*The inverse cube law The inverse cube law for dipoles (PDF file) by Eng. Xavier Borg

श्रेणी:विद्युतस्थैतिकी
श्रेणी:सदिश कैलकुलस
श्रेणी:आरम्भिक भौतिकी
एम्पीयरको नियम

250px|right|thumb|विद्युत धारा, चुम्बकीय क्षेत्र पैदा गर्दछ। 
यस नियमको प्रतिपादन सन् १८२६ मा आन्द्रे मैरी एम्पीयर (André-Marie Ampère)ले गरेको थियो। यस नियममा कुनै बंद लूपमा समाकलित चुम्बकीय क्षेत्र एवं त्यस लूपदेखि भएर प्रवाहित हुँद रहेको कुल धाराका बीच गणितीय सम्बन्ध स्थापित गरिएको हो। जेम्स क्लार्क मैक्सवेलले सन् १८६१ मा यसलाई विद्युतगतिकीय सिद्धान्तदेखि सिद्ध गरे। वर्तमानमा यो नियम मैक्स्वेलका चार समीकरणहरु मध्येको एक हो।

## एम्पीयरको नियम (मूल रूपमा) 
### समाकलनका रूप मा 
:\oint_C \mathbf{B} \cdot \mathrm{d}\boldsymbol{\ell} = \mu_0 \iint_S \mathbf{J}_{\mathrm{f}} \cdot \mathrm{d}\mathbf{S}

यसलाई यस रूपमा पनि लेख्न सक्छौं-
:\oint_C \mathbf{B} \cdot \mathrm{d}\boldsymbol{\ell} = \mu_0 I_{\mathrm{enc}} 
जहाँ
:\textstyle \oint_C  बंद वक्र *C*का परितः रैखिक समाकलन (line integral)छ;
:**B** टेस्लामा चुम्बकीय क्षेत्रछ;
:· अदिश गुणनफल (डट प्रोडक्ट)छ;

### अवकलन रूप (डिफरहरुशियल फॉर्म) 
:\mathbf{\nabla} \times \mathbf{B} = \mu_0 \mathbf{J_f} 
जहाँ
:\mathbf{\nabla} \times \!\  - कर्ल आपरेटर हो।

## यी पनि हेर्नुहोस् 
* आन्द्रे मैरी एम्पीयर
* मैक्सवेलको समीकरण
* धाराको चुम्बकीय प्रभाव

## बाह्य कडीहरू 
* *Simple Nature* by Benjamin Crowell  Ampere's law from an online textbook
* MISN-०-१३८ ''Ampere's Law* (PDF file) by Kirby Morgan for Project PHYSNET.
* MISN-०-१४५ *The Ampere–Maxwell Equation; Displacement Current* (PDF file) by J.S. Kovacs for Project PHYSNET.
* *The Ampère's Law Song*  (PDF file) by Walter Fox Smith; Main page, with recordings of the song.
* *A Dynamical Theory of the Electromagnetic Field'' Maxwell's paper of १८६४

श्रेणी:भौतिकीका मूल सिद्धान्त
अँद्रे मारी एम्पियर

thumb|right|अँद्रे मारी एम्पियर
**अँद्रे मारी एम्पियर** (२० जनवरी १७७५ - १० जुन १८३६) एक फ्रान्सेली भौतिकशास्त्री थिए। उनले विद्युत चुम्बकत्वसॅंग सम्बन्धित एक महत्त्वपूर्ण नियमको प्रतिपादन गरे जसलाई 'एम्पीयरको नियम' भनिन्छ। विद्युत धाराको एकाई एम्पियर उनैको नाममा राखिएको थियो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
श्रेणी:भौतिकी
श्रेणी:वैज्ञानिकहरू
विद्युतवाहक बल

भौतिक शास्त्रमा  मोटो तौरमा **विद्युतवाहक बल** (electromotive force, वा emf) त्यो कारण छ जो विद्युत धारा (या एलेक्ट्रोन/ आयन)लाई परिपथमा  प्रवाहित गर्दछ।

किन्तु **विद्युतवाहक बल**को औपचारिक परिभाषा यस  प्रकार छ :

: कुनै परिपथका दुइ खोलेको सिरहरू (टर्मिनल्स)का बीच ईकाई आवेशलाई प्रवाहित गर्नमा  गरिए कार्यको मात्रालाई ती दुइ बिन्दुहरूका बीचको  विद्युतवाहकलाई बल भन्दछन्।

वोल्टीय सेल, विद्युतउष्मीय युक्तीहरू, सौर सेल, विद्युत जनित्र, वान डी ग्राफ आदि केही विद्युतवाहक बल उत्पन्न गर्ने सामान छन्। 

## बाह्य कडीहरू
* Electromotive Force in Inductors - Interactive Java Tutorial  National High Magnetic Field Laboratory
* 

श्रेणी:विद्युत
श्रेणी:विद्युतचुम्बकत्व
माक्सवेल समीकरण

thumb|right|जेम्स क्लर्क माक्सवेल

विद्युत्चुम्बकत्वका क्षेत्रमा ** माक्सवेल समीकरण** चार समीकरणहरूको एक समूह हो जो वैद्युत क्षेत्र, चुम्बकीय क्षेत्र, वैद्युत आवेश, एवं विद्युत धाराका अन्तर्सम्बधहरूको गणितीय व्याख्या गर्दछन्। यी समीकरण सन १८६१मा जेम्स क्लर्क माक्सवेलका शोधपत्रमा छपे थिए, जसको शीर्षक थियो - **अन फिजिकल लाईन्स अफ फोर्स** ।

मैक्सवेलको समीकरणहरूको आधुनिक स्वरूप निम्नवत छ :

माथिोक्त समीकरणहरूमा लारहरुज बलको नियम पनि सम्मिलित गर्न लिनमा शास्त्रीय विद्युतचुम्बकत्वको सम्पूर्ण व्याख्या हुन पाउँछ।

## यी पनि हेर्नुहोस् 
* विद्युतचुम्बकीय तरङ्गको समीकरण
* लरहरुज बल
* एम्पीयरको नियम
* वैद्युत जनित्र (Electrical generator)
* ट्रान्सफार्मर

## वाह्य सूत्र 
### आधुनिक 
* Electromagnetism , B. Crowell, Fullerton College
* Lecture series: Relativity and electromagnetism , R. Fitzpatrick, University of Texas at Austin
* ''Electromagnetic waves from Maxwell's equations'' on Project PHYSNET.
* MIT Video Lecture Series (३० x ५० minute lectures)- Electricity and Magnetism Taught by Professor Walter Lewin.

### ऐतिहासिक 
* A Treatise on Electricity And Magnetism - Volume १ - १८७३ - Posner Memorial Collection - Carnegie Mellon University
* A Treatise on Electricity And Magnetism - Volume २ - १८७३ - Posner Memorial Collection - Carnegie Mellon University
* Original Maxwell Equations - Maxwell's २० Equations in २० Unknowns - PDF
* On Faraday's Lines of Force - १८५५/५६ Maxwell's first paper (Part १ & २) - Compiled by Blaze Labs Research (PDF)
* On Physical Lines of Force - १८६१ Maxwell's १८६१ paper describing magnetic lines of Force - Predecessor to १८७३ Treatise
* A Dynamical Theory Of The Electromagnetic Field - १८६५ Maxwell's १८६५ paper describing his २० Equations in २० Unknowns - Predecessor to the १८७३ Treatise
* http://www.zpenergy.com/downloads/Maxwell_1864_1.pdf
* http://www.zpenergy.com/downloads/Maxwell_1864_2.pdf
* http://www.zpenergy.com/downloads/Maxwell_1864_3.pdf
* http://www.zpenergy.com/downloads/Maxwell_1864_4.pdf
* http://www.zpenergy.com/downloads/Maxwell_1864_5.pdf
* http://www.zpenergy.com/downloads/Maxwell_1864_6.pdf
* Catt, Walton and Davidson. "The History of Displacement Current". *Wireless World*, March १९७९. 

### फीनमान द्वारा मैक्सवेल समीकरणहरूको व्युत्पत्ति 
* Feynman's derivation of Maxwell equations and extra dimensions 

### अन्य 
Simple explanation of the equations and their physical implications - David Morgan-Mar - Irregular Webcomic!
* According to an article in Physicsweb, the Maxwell equations rate as "The greatest equations ever". 

श्रेणी:भौतिकी
विद्युतचुम्बकीय विकिरण

**विद्युत चुम्बकीय विकिरण** वा **विद्युत चुम्बकीय तरङ्ग** शून्य (स्पेस) एवं अन्य माध्यमहरूदेखि स्वयं-प्रसारित तरङ्ग हुन्छ। यसलाई **प्रकाश** पनि भनिन्छ किन्तु वास्तवमा प्रकाश, विद्युतचुम्बकीय विकिरणको एक सानो सा भाग हो। दृष्य प्रकाश, एक्स-किरण, गामा-किरण, रेडियो तरङ्गे आदि सबै विद्युतचुम्बकीय तरङ्गे छन्।

## विद्युतचुम्बकीय विकिरणको विशेषताहरू 
* यो एक अनुप्रस्थ (लांगीट्यूडनल) तरङ्ग हो। (जबकि ध्वनि एक अनुदैर्ध्य यान्त्रिक तरङ्ग हो।)

* यसको अस्तित्व विद्युत क्षेत्र एवं चुम्बकीय क्षेत्रका दोलनका कारण हुन्छ।

* यसका संचरणका लागि कुनै माध्यमको हुनु आवश्यक छैन। यो शून्य वा निर्वातमा पनि चल सक्छ। (जबकि ध्वनिका लागि माध्यम आवश्यक हुन्छ।)

* यसमा विद्युत क्षेत्र एवं चुम्बकीय क्षेत्र परस्पर लम्बवत दोलन गर्दछन्; तथा विद्युत चुम्बकीय तरङ्गका संचरणको दिशा विद्युत एवं चुम्बकीय क्षेत्रका लम्बवत हुन्छ।

* शून्य वा निर्वातमा प्रकाशको वेग लगभग ३ लाख किमी/से (२९९,८०० किमी/सेकेण्ड) हुन्छ जो एक नियतांक हो। कुनै पनि वस्तु यस भन्दा अधिक वेगदेखि गति गर्न सक्तैन।

* अन्य माध्यमहरूमा यसको चाल शून्यमा यसको चालदेखि कम हुन्छ।

* मानवको आँखाहरू, विद्युतचुम्बकीय विकिरणका जस भागका प्रति संवेदनशील हुन्छन् त्यसलाई **दृष्य प्रकाश** (visible light) भनिन्छ। दृष्य प्रकाशको तरङ्गदैर्ध्य (वेभलेन्थ) ४००० एंगस्ट्रामदेखि ८००० एंगस्ट्रामसम्म हुन्छ।

* विद्युत र चुम्बकत्व दुइटै नैं विद्युतचुम्बकीय प्रभाव छन्।

* विद्युतचुम्बकीय विकिरणमा ऊर्जा एवं संवेग (मोमेन्टम्) पनि हुन्छन्। जब यी तरङ्गे कुनै पदार्थदेखि अनुक्रिया (इन्टरैक्शन) गर्दछ त पदार्थका अणुहरू (परमाणुहरू वा एलेक्ट्रोन)लाई यो उर्जा र संवेग प्रदान गर्दछ।

* विद्युत्चुम्बकीय विकिरणका दृष्य प्रकाशका अतिरिक्त अन्य विकिरणहरूको उपयोग केही नैं दशकहरूदेखि आरम्भ भएको हो। मानव जब पनि कुनै नयाँ विकिरणको पत्ता लगाउँछ, सभ्यतामा एक क्रान्ति आउँछ।

## वर्गीकरण 
right|thumb|300px|विद्युतचुम्बकीय वर्णक्रम - यसमा दृष्य प्रकाशका भागलाई ठूलो गरेर देखिाइएको हो। 
विद्युतचुम्बकीय विकिरणको वर्गीकरण आवृत्तिका आधारमा हुन्छ ; किनभनें आवृतिका आधारमा यिनको केही गुण प्रभावित हुन्छन्। आवृतिका आधारमा निम्न प्रकारका वर्ग हुन्छन् :-

* रेडियो तरङ्ग
* अतिसूक्ष्म तरङ्ग
* टैरा हर्ट्ज विकिरण
* अधोरक्त विकिरण
* प्रत्यक्ष प्रकाश
* पराबैंगनी विकिरण
* एक्स किरण
* गामा किरण

श्रेणी:रेडियो
श्रेणी:वर्णक्रम
श्रेणी:विज्ञान
श्रेणी:विद्युत चुम्बकीय वर्णक्रम
श्रेणी:भौतिक विज्ञान
श्रेणी:भौतिक शास्त्र
बायो-सेवर्टको नियम

**बायो-सेवरको  नियम** (Biot–Savart law) विद्युतचुम्बकत्वका अन्तर्गत एक समीकरण हो जो कुनै विद्युतधारा द्वारा कुनै बिन्दुमा उत्पादित चुम्बकीय क्षेत्र **B**को मान बताउँछ। सदिश राशि **B** धाराका परिमाण, दिशा, लामोई, एवं बिन्दूदेखि दूरीमा निर्भर गर्दछ। यो नियम स्थिरचुम्बकीय स्थितिमा  नैं वैध छ र यसदेखि प्राप्त **B**को  मान एम्पीयरको नियम तथा गाउसको नियमसित प्राप्त चुम्बकीय क्षेत्रदेखि मेल खान्छन्। यो नियम सन १८२०मा  प्रतिपादित गरिएको थियो।

## परिचय
यस नियमको  उपयोग स्थिर विद्युत धारा ( परिवर्तनशील धारा होइन) द्वारा उत्पन्न चुम्बकीय क्षेत्रको गणना गर्ने काम आउँछ।

: \mathbf{B} = \int\frac{\mu_0}{4\pi} \frac{I d\mathbf{l} \times \mathbf{\hat r}}{|r|^2},

यसको निम्न रूपमा  पनि लेख्न सक्छौं-

: \mathbf{B} = \int\frac{\mu_0}{4\pi} \frac{I d\mathbf{l} \times \mathbf{r}}{|r|^3},

जहाँ
:**B** चुम्बकीय क्षेत्रको  मान
:*I*  विद्युत धाराको  परिमाण
:*d***l** is a vector, whose magnitude is the length of the differential element of the wire, and whose direction is the direction of conventional current,
:*μ*० is the magnetic constant,
:\scriptstyle{\hat{\mathbf{r}}} is the displacement unit vector in the direction pointing from the wire element towards the point at which the field is being computed, and
:\scriptstyle{\mathbf{r}=r\hat{\mathbf{r}}} is the full displacement vector from the wire element to the point at which the field is being computed.

मोटा अक्षरहरूमा  लेखियो सङ्केत सदिश राशिहरु निरूपित गर्दछन्।

## बाह्य कडीहरू
* Electromagnetism , B. Crowell, Fullerton College
* MISN-०-१२५ *The Ampère–Laplace–Biot–Savart Law * by Orilla McHarris and Peter Signell for Project PHYSNET.

श्रेणी:विद्युतचुम्बकत्व
इलेक्ट्रोन

**विद्युदणु** या **इलेक्ट्रोन** ऋणात्मक वैद्युत आवेश युक्त मौलिक उपपरमाणविक कण हो । जो परमाणुको नाभिक चारैतिर चक्कर लगाउँछ । जसको दर्व्यमान प्रोटोनको भन्दा १/१८३६  गुना हुन्छ । परम्परागत रूपदेखि यसका आवेशलाई ऋणात्मक मानिन्छ र यसमामान -१ परमाणु इकाई (e) निर्धारित गरिएको हो। अर्का परमाणुहरूका एलेक्ट्रोनहरूदेखि यिनको अन्तःक्रिया रासायनिक बंधनको मुख्य कारण हुन्छ। यसमा१.६E-१९ कूलाम्ब परिमाणको ऋण आवेश हुन्छ। यसको द्रव्यमान ९.११E−३१ किग्रा हुन्छ जो प्रोटोनका द्रव्यमानको लगभग १८३७ औँ भाग हो। कुनै उदासीन परमाणुमा विद्युदणुहरूको संख्या र प्रोटानहरूको संख्या समान हुन्छ।यिनको आन्तरिक संरचना ज्ञात छैन यसै कारण यसलाई प्राय:मूलभूत कण मानिन्छ। यिनको आन्तरिक कोणिय संवेग अर्थात स्पिन १/२ हुन्छ, अतः यो फर्मीअन हुन्छ।** विद्युदणु** का प्रतिकण पोजीट्रोन कहलाउँछ। द्रव्यमानका अतिरिक्त पोजीट्रोनका सबै गुण यथा आवेश, स्पिन इत्यादि **विद्युदणु**का बिलकुल विपरीत हुन्छन्। जब **विद्युदणु** र पोजीट्रोनको टक्कर हुन्छ तब दुबै  पूर्णतः नष्ट हुन जान्छन् एवं दुईगामा किरण (फोटोन) उत्पन्न हुन्छ। 

**विद्युदणु**, लेप्टोन परिवारका प्रथम पीढीको सदस्य हो, जो कि गुरूत्वाकर्षण,विद्युत चुम्बकत्व एवं दुर्बल प्रभाव सबैमा भूमिका निभाउँदछ। **विद्युदणु** कण एवं तरङ्ग दुबै  प्रकारका व्यवहार प्रदर्शीत गर्दछ। बिटा-क्षयका रूपमा यो तरङ्ग जस्तो व्यवहार गर्दछ,जबकि यसको संवेग जस्तो गुण यसको कणको प्रकृति दर्शाउँदछ। चूंकि यसको सांख्यिकीय व्यवहार फर्मिअन हुन्छ र यो पोली एक्सक्ल्युसन सिध्दाँतको पालन गर्दछ अतः सबै विद्युदणुओको क्वांटम अवस्था भिन्न हुन्छ।

आइरिस भौतिकविद जर्ज जनस्टोन स्टोनी ( George Johnstone Stoney )ले १८९४ मा electron नामको सुझाव दिईएको थियो, पछि यसलाई नेपालीमा विद्युदणु भन्न थालियो । **विद्युदणु**को कणका रूपमा पहचान १८९७मा जे जे थमसन ( J J Thomson ) र तिनको ब्रिटीश भौतिकविद दलले गरेका थिए ।

विभिन्न भौतिकीय घटनाहरू जस्तै-विध्युत ,चुम्बकत्व , उष्मा चालकता मा **विद्युदणु**को अहम  भूमिका हुन्छ। जब **विद्युदणु** त्वरित हुन्छ त यो फोटानका रूपमा ऊर्जाको अवशोषण वा उत्सर्जन गर्दछ।प्रोटोन अनि न्यूट्रोनका साथ मिलेर परमाणुको निर्माण गर्दछ ।परमाणुका कुल द्रव्यमान मा **विद्युदणु**को भाग कमभन्दा कम् ०.०६ प्रतिशत हुन्छ। **विद्युदणु** र प्रोटोनका बीच लाग्ने  कुलाम्ब बल ( coulomb force ) को  कारण **विद्युदणु** परमाणुदेखि बाँधिएको हुन्छ। दुई वा दुइभन्दा अधिक परमाणुहरूका विद्युदणुओका आपसी आदान-प्रदान वा साझेदारीका कारण रासायनिक बंध (Bond) बन्दछन्।

ब्रह्माण्डमा अधिकतर विद्युदणुओको निर्माण बिग-बैंगका बेला भएको मानिन्छ, यिनको निर्माण रेडियोधर्मी समस्थानिक ( radioactive isotope) देखि बीटा-क्षय र अन्तरिक्षीय किरणो (cosmic ray ) का वायुमण्डलमा प्रवेशका बेला उच्च ऊर्जा टक्करका कारण पनि हुन्छ।
## यो पनि हेर्नुहोस्
* रसायन शास्त्र
* परमाणु
* अणु

श्रेणी:रसायन शास्त्र
श्रेणी:भौतिकशास्त्र
श्रेणी:भौतिक शब्दावली
विद्युत चालकता

पदार्थों द्वारा विद्युत धारा संचालित गर्ने क्षमताका मापलाई **विद्युत चालकता** (Electrical conductivity) वा **विशिष्ट चालकता** (specific conductance) भन्दछन्।  जब कुनै पदार्थदेखि बनेका कुनै 'चालक'का दुइ सिरहरुका बीच विभवान्तर आरोपित गरिन्छ त यसमा  विद्यमान घुम्न सक्ने योग्य आवेश प्रवाहित हुन लाग्दछन् जसलाई विद्युत धारा भन्दछन्। आंकिक रूपले धारा घनत्व \mathbf{J}  तथा विद्युत क्षेत्रको तीव्रता  \mathbf{E} का अनुपातलाई चालकता (**σ**) भन्दछन्। अर्थात -

:\mathbf{J} = \sigma \mathbf{E}.

विद्युत चालकताका व्युत्क्रम (reciprocal) राशिलाई  **विद्युत प्रतिरोधकता** (**ρ**)  भन्दछन् जसको SI इकाई सिमेन्स प्रति मीटर (S·m-१) हुन्छ।

:\sigma = {1\over\rho}.

विद्युत चालकताका आधारमा पदार्थहरूलाई कुचालक, अर्धचालक, सुचालक तथा अतिचालक  आदि धेरै वर्गहरूमा  बांटिन्छ जसको अपना-अपना महत्त्व एवं उपयोगि्दछ।

## केही पदार्थहरूको विद्युत चालकता
## यी पनि हेर्नुहोस्
*विद्युत प्रतिरोध (Electrical resistance])
*विद्युत प्रतिरोधकता
*उष्मा चालकता (Thermal conductivity)

## बाह्य कडीहरू
*Measurement of the Electrical Conductivity of Glass Melts Measurement Techniques, Definitions, Electrical conductivity Calculation from the Glass Composition
*Periodic Table of Elements Sorted by Electrical Conductivity
*Guide to testing the Electrical Conductivity of soil water 

## सन्दर्भ 
श्रेणी:विद्युत
श्रेणी:विद्युत सम्बन्धी कांसेप्ट
आगराका दर्शनीय स्थलहरू

यमुना नदीका तटमा स्थित आगरा शहर ऐतिहासिक स्मारकहरुका लागि प्रसिद्ध छ। सन् 1506मा  सिकंदर लोधीले मुगलहरूको  राज्य स्थापित गरेको थियो। मुगलहरुका शासनका बेला खूबसूरत स्मारक स्थापित गरियो थिए जसलाई हेर्ने आज पनि पर्यटक आगरा आउँछन्।

आगरामा  हस्तशिल्प धेरै नैं प्रसिद्ध छ। यहाँ संगमरमरका पत्थरहरूमा सुन्दर आकृतीहरु उकेरी गई छन्। गहने, तोहफे एवं अन्य चीजहरूलाई सुरक्षित रखनका लागि केही विशेष प्रकारका बक्स बनाइन्छन्। जरदोजीदेखि बनाए गए कपडे पर्यटकहरुका मध्य धेरै नैं लोकप्रिय छन्। सदर बाजार, किनारी बाजार, राजा-की-मंडीमा  विभिन्न प्रकारको आकर्षक र मनोहारी चीजहरु देखी जा सक्छौं।

मिठाइहरूमा  आगराका पेठे एवं गजक धेरै नैं प्रसिद्ध छन्। तिल एवं गुडदेखि बनाए गई मिठाइयाँ धेरै नैं स्वादिष्ट हुन्छन्।

## **ताजमहल** 
विश्वका सात अजूबहरूमा  ताजमहल एक अनोखा स्थान राख्दछ। यो खूबसूरत महल प्यारको  प्रतीक मानिन्छ। ताजमहललाई दिल्लीका सम्राट शाहजहाँले महारानी मुमताज महलका लागि निर्मित गरेको थियो। प्रत्येक शुक्रवारलाई ताजमहललाई बन्द राखिन्छ।

## **फतेहपुर सीकरी** 
सम्राट अकबर चाहन्थे कि फतेहपुर सीकरी आगराको राजधानी कहलाई जाए। मान्य्दछ कि सूफी संत शेख सलीम चिश्तीको  घराना यहाँमा नैं थियो। दीवान-ए-सामान्य, दीवान-ए-खास एवं पचीसी दरबारका अद्भुत प्राचीन वास्तुशिल्पलाई हेर्ने हजारहरु पर्यटक आउँछन्। यिनको खूबसूरती ती दिनहरुका शिल्प कलाकारहरूको निपुणता र कुशलतालाई दर्शाउँदछ।

## आगरा किला 
विश्वका सांस्कृतिक धरोहर स्थल यो किला धेरै नैं मजबूत एवं खूबसूरत नजर आउँछ। यो यस्तो स्थल छ जहाँमा मुगल सामराज्यका मानिस रह्यो गरन्थे। यस  किल्लामा  शाह जहानका पुत्र अनिंगजेबले तिनलाई कैद गरेर राखिएको थियो।

## जामा मस्जिद 
सन् १६४८मा  शाहजहाँको बेटी जौहरा बेगमले प्रसिद्ध सूफी संत शेख सलीम चिश्तीको स्मृतिमा  जामा मस्जिदको  निर्माण गराए थियो।

## भोजनालय 
आगरामा  पारंपरिक भोजनका लागि अनेक भोजनालय स्थित छन्। स्थानीय निवासिहरु द्वारा बनाए गए स्वादिष्ट व्यंजन अनेक पर्यटकहरूलाई आकर्षित गर्दछन्।

## आवास
पर्यटकहरुका स्वागसम्मा लागि विभिन्न होटलहरु स्थित छन्। यिनमा लोक नृत्य, कठपु‍तलीको  खेल एवं परम्पराका अनुसार भोजन परोसिन्छ।

## आवागमन
;रेलमार्ग 
आगरा देशको  महत्त्वपूर्ण रेलौं स्टेशन छ। यहाँ दिल्ली, वाराणसी आदि शहरहरुदेखि सजिलैसित पुगा जा सक्छ।

;राजमार्ग 
यहाँदेखि राष्ट्रीय राजमार्ग क्रमांक ३ आगरा-बम्बाइ प्रारम्भ हुन्छ। दिल्ली, फतेहपुर सीकरी, जयपुर, मथुरादेखि सडक मार्गदेखि यहाँ पुग सक्छौं।

;वायुमार्ग
आगरादेखि ७ किलोमीटरको दूरीमा विमानस्थल स्थित छ। यो देशका अनेक प्रमुख शहरहरुदेखि जोडिएको छ।

श्रेणी:आगरा
कर्णाट वंश

वि. सं. ११५४ मा नेपालको दक्षिण-पूर्वी तराई खण्डमा डोय राज्य खडा भयो। दक्षिण भारत कर्नाटक देशबाट आएका नान्यदेवले सिम्रौनगढलाई राजधानी बनाई तिरहुत (डोय) राज्यको स्थापना गरे। सिम्रौनगढ पूर्वी तराईको बारा जिल्ला हालको कलैया भन्दा दक्षिणमा पर्छ। नान्यदेव दक्षिण भारतमा चालुक्य शासकको राज्यको सेनापति थिए र चालुक्यहरूले उत्तर भारततर्फ विजय अभियान चलाउदा नान्यदेव नेपाल पसेका थिए। नान्यदेवपछि गङ्गादेव, नरसिंहदेव, रामसिंहदेव, शक्तिसिंहदेव, भूपालसिंहदेव, हरिसिंहदेव राजाहरूले सवा दुईसय वर्षसम्म राज्य गरे। 

वि.सं. १३८१ मा दिल्लीका वादशाह गयाशुद्धिन तुगलकले डोयराज्यमा आक्रमण गरी डोय राज्य ध्वस्त पारेपछि सातौँ राजा हरिसिंहदेव राज्य छोडी भागे। हरिसिंहदेव भागेपछि तुगलकले कामेश्वर ठक्करलाई डोय राज्यको शासक नियुक्त गरे। डोय राज्यको आर्थिक स्थिती राम्रो थियो र यो शक्तिशाली राज्य थियो भन्ने कुरा उसले बेला बेलामा उपत्यकामा आक्रमण गरी कर असुली गरेर फर्किने गरेकोबाट पनि थाहा हुन्छ।

## राजाहरू
* नान्यदेव
*गङ्गादेव 
*नरसिंहदेव 
*रामसिंहदेव
* शक्तिसिंहदेव 
*भूपालसिंहदेव 
*हरिसिंहदेव

## ऐतिहासिक स्थल तथा दृष्टिकोण
## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:नेपालको इतिहास
श्रेणी:कर्नाट राज्यका राजाहरू
श्रेणी:तिरहुत राजाहरू
श्रेणी:प्राचीन नेपालका राज्यहरू
श्रेणी:बिहारको इतिहास
श्रेणी:नेपालका वंशहरू
श्रेणी:मध्यकालीन नेपाल
श्रेणी:भारतका वंशहरू
गुलाम वंश

**गुलाम वंश ** मध्यकालीन भारतको  एक राजवंश थियो । यस  वंशको  पहिलो शासक कुतुबुद्दीन ऐबक थियो जसलाई मोहम्मद गौरीले पृथ्वीराज चौहानलाई हराउनेका पछि नियुक्त गरेको थियो । यस  वंशले दिल्लीको सत्तामा १२०६ ~ १२९० ईस्वीसम्म राज गरे ।

यस वंशका शासक वा संस्थापक गुलाम (दास) थिए न कि राजा । यस कारण यसलाई राजवंशको बद्ला मात्र वंश भनिन्छ ।

## शासक सूची 
# कुतुबुद्दीन ऐबक
# आरामशाह
# इल्तुतमिश
# रूकुनुद्दीन फीरोजशाह
# रजिया सुल्तान
# मुईजुद्दीन बहरामशाह
# अलाऊद्दीन मसूदशाह
# नासिरूद्दीन महमूद
# गयासुद्दीन बलबन

इसने दिल्लीको सत्तामा गरीब ८४ वर्षहरूसम्म राज गरे तथा भारतमा  इस्लामी शासनको आरम्भ गरेको थियो । यसबाट पूर्व कुनै पनि मुस्लिम शासकले भारतमा  लामा समयसम्म प्रभुत्व कायम गरेनन्को थियो । यसै समय चंगेज खाँका नेतृत्वमा  भारतका उत्तर पश्चिमी क्षेत्रमा मंगोलहरूको  आक्रमण पनि भयो।

श्रेणी:गुलाम वंश
श्रेणी:भारतको इतिहास
आरामशाह

**आरामशाह** दिल्ली सल्तनतमा  गुलाम वंशको  शासक थियो र त्यो कुतुबुद्दीन ऐबकका पछि सत्तासीन भएको थियो । कुतुबुद्दीनको मृत्युका पछि लाहौरका अमीरहरूले ढिलाई नगरी  त्यसलाई दिल्लीको  शासक बनाई दिएकोमा त्यो अयोग्य निस्क्यो । यसका पछि इल्तुतमिश शासक बनाइयो।

श्रेणी: गुलाम वंश
इल्तुतमिश

**इल्तुतमिश ** दिल्ली सल्तनतमा  गुलाम वंशको  एक प्रमुख शासक थियो । वंशका संस्थापक ऐबकका पछि त्यो ती शासकुन्मा देखि थियो जसदेखि दिल्ली सल्तनतको आधार मजबूत भएको । त्यो ऐबकको  जुवाईं पनि थियो । त्यसले १२११ ईश्वीदेखि १२३६ ईश्वीसम्म शासन गरे । राज्याभिषेक समयदेखि नैं अनेक तुर्क अमीर त्यसका विरोध गर्दै थिए ।

## प्रतिद्वन्द्वी 
इल्तुतमिशका दुइ प्रमुख प्रतिद्वन्द्वी थिए - ताजु्ददीन यल्दौज तथा नासिरुद्दीन कुबाचा । यी दुइटै गौरीका दास थिए । यल्दौज दिल्लीका राज्यलाई गजनीको  अङ्ग भर मानिन्थ्यो र त्यसलाई गजनीमा  मिलाउने भरपूर कोशिश गर्दै रहन्थ्यो  जबकि ऐबक तथा त्यसको पछि इल्तुतमिश आफैंलाई स्वतन्त्र मान्थ्यो। यल्दौजका साथ तराइनका मैदानमा  युद्ध गरे जसमा  यल्दौज पराजित भयो । त्यसको हारका पछि गजनीका कुनै शासकले दिल्लीको सत्तामा आपना दावा पेश गरेनन् ।

कुबाचाले पञ्जाब तथा त्यसको आसनजिकका क्षेत्रहरूमा आफ्नो स्थिति मजबूत गरेको थियो । सन् १२१७ मा  त्यसले कुबाचाका विरूद्ध कूच गरे । कुबाचा बिना युद्ध गरे भाग्यो । इल्तुतमिश त्यसका पीछा गर्दै मंसूरा नामक जग्गामा पुग्यो जहाँ त्यसले कुबाचालाई पराजित गरे र लाहौरमा त्यसका कब्जा भयो । तर सिंध, मुल्तान, उच्छ तथा सिन्ध सागर दोआबमा कुबाचाको  नियन्त्रण बनी रह्यो  ।

यसै समय मंगोलहरुका आक्रमणका कारण इल्तुतमिशको  ध्यान कुबाचादेखि तत्काल हट्नुमा पछि कुबाचालाई एक युद्धमा  त्यसले परास्त गरेको थियो जसको फलस्वरूप कुबाचा सिंधु नदीमा  डुबेर मर्यो।
त्यो एक कुशल शासक हुनको अतिरिक्त कला तथा विद्याको  प्रेमी पनि थियो ।

श्रेणी:गुलाम वंश
जामा मस्जिद

**जामा मस्जिद**को  निर्माण सन् १६५६मा  सम्राट शाहजहाँले गरेको थियो। यो पुरानो दिल्लीमा  स्थित छ। यो मस्जिद रातो र संगमरमरका पत्थरहरूको  बनेकाको छ। रातो किल्लादेखि महज ५०० मी.को दूरीमा जामा मस्जिद स्थित छ जो भारसम्मो सबैभन्दा ठूलो मस्जिद छ। यस  मस्जिदको  निर्माण १६५०मा  शाहजहाँले शुरु गराए। यसलाई बन्नमा  ६ वर्षको  समय र १० लाख रु.लाग्थ्यो। बलुआ पत्थर र सेतो संगमरमरले निर्मित यस  मस्जिदमा  उत्तर र दक्षिण द्वारहरूदेखि प्रवेश गर्न सकिन्छ। पूर्वी द्वार केवल शुक्रवारलाई नैं खुल्दछ। यसका बारेमा  भनिन्छ कि सुल्तान यसै द्वारको  प्रयोग गरिन्थ्यो। यसको  प्रार्थना गृह धेरै नैं सुन्दर छ। यसमा  एघार मेहराब छन् जसमा  बीच वाला महराब अन्यदेखि केही ठूलो छ। यसका माथि बनेका गुंबदहरूलाई सेतो र कालो संगमरमरदेखि सजाइएको छ जो निजामुद्दीन दरगाहको याद दिलाउँछन्।

left|250px|thumb|जामा मस्जिद, दिल्ली, 1852.

thumb|left|275px|जामा मस्जिदको मीनारदेखि गुम्बदको दृश्य

## चित्र दीर्घा 

Image:JMasjid_01.jpg|Main entrance
File:Main entrance from inside, Jama Masjid, Delhi.jpg|Main entrance from inside
File:Iron door of the main entrance, Jama Masjid, Delhi.jpg|Iron door of the main entrance
Image:Jama Masjid, Domes, Delhi, India.jpg|Central dome
Image:JMasjid_03.jpg|Minaret detail
Image:JMasjid_04.jpg|Cusped arches, interior
File:Detail of the entrance, Jama Masjid, Delhi.jpg|Detail of the entrance 
Image:JMasjid_05.jpg|Main entrance from inside mosque
Image:JMasjid_06.jpg|Inlay detail, arches
File:Detail of the arches inside Jama Masjid, Delhi.jpg|Inlay detail of the interior arches
Image:JMasjid_07.jpg|Main arch
Image:Jama Masjid, Arcades, Delhi, India.jpg|Red Fort seen from mosque

## जामा मस्जिदका इमाम 
* शाह इस्माइल शहीद
* सैयद अब्दुल्लह बुखारी
* सैयद अहमद बुखारी
२०१०

## यी पनि हेर्नुहोस् 
* इस्लामी स्थापत्यकला
* इस्लामी कला
* सहन

## टिप्पणी 
## सन्दर्भ 
* Jama Masjid (Delhi)page  at India Image, the Government of India Information portal.
* Jama Masjid, Delhi page at India Profile, a travel information site.
* "Saudi offer to fix Delhi mosque" (BBC) accessed January 5
* http://news.google.com/newspapersid=u_MNAAAAIBAJ&sjid=RHkDAAAAIBAJ&pg=4765,1141957&dq=jama+masjid+largest+mosque

## बाह्य सूत्र 
* 
* Pictures of the Jama Masjid in Delhi 
* Jama Masjid 
* 
* Satellite picture by Google Maps

श्रेणी:दिल्लीका इमारतहरू
श्रेणी:भारतका मस्जिदहरू
श्रेणी:भारतमा धर्म
श्रेणी:दिल्लीका पर्यटकीय स्थलहरू
श्रेणी:सन् १६५६ स्थापना
श्रेणी:मुगल वास्तुकला
श्रेणी:दिल्लीका पुरातात्विक सम्पदाहरू
खिलजी वंश

**खिलजी वंश ** वा खलजी वंश मध्यकालीन भारतको  एक राजवंश थियो । यसले दिल्लीको सत्तामा १२९०-१३२० ईश्वीसम्म राज गरे ।

यस कुल तीन शासक भएका थिए  - 
#जलालुद्दीन खिलजी
#अल्लाहुद्दीन वा अलाउद्दीन खिलजी
#मुबारक खिलजी

अलाउद्दीन खिलजीले आफ्नो साम्राज्यलाई दक्षिणको दिशामा  बढाए । त्यसका साम्राज्य कावेरी नदीका दक्षिणसम्म फैलेको थियो । त्यसको शासनकालमा  मंगोल आक्रमण पनि भएका थिएमा त्यसले मंगोलहरूको अपेक्षाकृत कमजोर सेनाको  डटेर सामना गरे ।
यस पछि तुगलक वंशको  शासन आए

श्रेणी:भारतको इतिहास
तुगलक वंश

**तुगलक वंश** दिल्ली सल्तनतको  एक राजवंश थियो जसले सन् १३२०देखि लिएर सन् १४१४सम्म दिल्लीको सत्तामा राज गरे।

## शासक सूची 
# गयासुद्दीन तुगलक
# मुहम्मद बिन तुगलक
# फीरोजशाह तुगलक

तैमूरका आक्रमणदेखि तथा उत्तराधिकारीका अभावमा  यो वंश १४१४मा  समाप्त भयो जसका पछि सय्यद वंशको  शासन आयो।

श्रेणी:गुलाम वंश
श्रेणी:भारतको इतिहास
सय्यद वंश

सय्यद वंश दिल्ली सल्तनतको  एक शासक वंश  थियो । यो मात्र ३७ वर्षहरूसम्म सत्तामा  रहन सक्यो । यसका पछि लोदी वंश सत्तारूढ भयो ।

## शासक सूची
#खिज्र खाँ
#मुबारक शाह
#मुहम्मद शाह, सय्यद

श्रेणी: दिल्ली सल्तनत
सूर वंश

सूर वंश दिल्लीको  वंश थियो। यसका शासकहरूको सूची निम्न छ
* शेर शाह सूरी
* इब्राहिम शाह सूरी 
* इस्लाम शाह सूरी 
* फिरोज शाह सूरी 
* मुहम्मद शाह आदिल 
* सिकंदर शाह सूरी 
* आदिल शाह सूरी
इब्राहिम शाह सूरी

**इब्राहिम शाह सूरी** सूर वंशको  पाँचवा शासक थियो। यसको  उत्तराधिकारी थियो अहमद शाह, जसले सिकंदर शाह सूरीका नामले १५५५मा  शासन गरे।

श्रेणी:सूर वंश
श्रेणी:पश्तून मानिस
श्रेणी:१६ औँ शताब्दीका मानिस
श्रेणी:भारतीय मुसलमानहरू
गयासुद्दीन तुगलक

**गयासुद्दीन तुगलक** दिल्ली सल्तनतमा  तुगलक वंशको  शासक थियो ।

श्रेणी:तुगलक वंश
श्रेणी:दिल्लीको  इतिहास
गोलो जुका

**गोलो जुका** परजीवीको कारण हुने रोग हो। मानिसमा हुने परजीवी मध्येमा सबै भन्दा बढी यो नै हुन्छ। यो धरै जसो विकासोनमुक देशमा निम्नस्तरको सरसफाई र व्यक्तिगत जान चेतनाको कमिले हुनेगर्दछ। जुकाहरू सानो आन्द्रामा बस्छन। हेर्दा गँड्यौला जस्तै देखिने यो जुका जनावर तथा मानिसको पेटमा किटाणुहरू उत्पन्न भएर पेट भित्र नै यी किराहरू बढ्न थाल्छन्। यदी बेलैमा उपचार हुन सकेन भने यी जुकाहरूको संख्यामा पेट भित्र नै ठुला हुन्छन् र केटाकेटी र साथै जनावरको पेटमा धेरै मात्रामा फैलिएर बिरामी मर्न पनि सक्छ। 

### उपचार 
### औषधीहरू जुकाका लागि
* १ पिपराजिन:उल्टी हुने, दिसालाग्ने तथा टाउको दुखने हुन्छ। यो औषधि बेहोस हुने र कलेजोको बिरामीलाई दिनु हुन्न।
* २ पाईरेन्टल पामोएट: यो ११ मी.ग्रा प्रति केजीका दरले १ पटक मात्र दिएनछ। यो खान पछि लगतै दिनुपर्छ।
* ३ मेबेंन्डाजोल: गर्भवती र २ वर्ष भन्दा घतिकोलाई दिनु हुदैन।
* ४ लेभामाइसोल: यो २.५ मी.ग्रा प्रति केजीका दरले एक मात्रामा दिईछ।
### रोकथाम 
* केटाकेटीहरूलाई सफा रहने बानि बसाल्नु पर्छ।
* तरकारी वा सागहरू पखालेर खानु पर्छ।
* पिउने पानी सफा हुनु पर्छ।
* परिवारको कसैलाई जुका परेमा सबैले उपचार गर्नु पर्छ।

श्रेणी:परजीवी
रेडियो तरङ्ग

**रेडियो तरङ्ग** विद्युत चुम्बकीय वर्णक्रमका रेडियो आवृत्ति भागमा आउने विद्युत चुम्बकीय तरङ्ग हुन्। यिनको प्रयोग मुख्यतः बिना तारका, वातावरण वा बाह्य व्योमकाद्वारा सूचनाको आदान प्रदान वा परिवहनमा हुन्छ। यी अन्य विद्युत चुम्बकीय तरङ्गहरूदेखि यिनको तरङ्ग दैर्घ्य का अधारमा पृथक गरिन्छ जो अपेक्षाकृत अधिक लामो हुन्छ।
## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
## बाह्य कडीहरू 
श्रेणी:रेडियो
श्रेणी:वर्णक्रम
श्रेणी:विज्ञान
श्रेणी:विद्युत चुम्बकीय वर्णक्रम
अतिसूक्ष्म तरङ्ग

विद्युत चुम्बकीय तरङ्गहरू जसको तरङ्ग दैर्घ्य एक मीटरदेखि छोट्ट तथा एक मिलिमीटरभन्दा ठूलो हुन्छ, वा आवृत्ति ३०० मैगा हर्ट्जदेखि ३०० गीगा हर्ट्जका बीच हुन्छ, तिनलाई **अतिसूक्ष्म तरङ्ग** भन्दछन्। 

## यिनको गुणधर्म 
प्रकीर्णन, ध्रुवीकरण, विवर्तन, अपवर्तन, विलयन, समावेशन आदि, जो कि प्रायः प्रत्यक्ष प्रकाशका गुण हुन्छन्, यिनमा पनि मिल्दछन्। 

## फैलाव (रेन्ज) 
**अतिसूक्ष्म तरङ्ग**मा निम्न आउँछन् :-

[thumb|right|300px|Plot of the zenith atmospheric transmission on the summit of [Mauna Kea throughout the entire gigahertz range of the electromagnetic spectrum at a precipitable water vapor level of ०.००१&nbsp;mm. (simulated)]]
* परा उच्च आवृत्ति (UHF) (UHF) (०.३–३&nbsp;GHz),
* परम उच्चावृत्ति (SHF) (SHF) (३–३०&nbsp;GHz), and
* अत्यधिक उच्चावृत्ति (EHF) (EHF) (३०–३००&nbsp;GHz) सङ्केत
 
३००&nbsp;GHz,का माथि विद्युत चुम्बकीय विकिरणको विलयन, पृथ्वीका वातावरण द्वारा यति अधिक हुन्छ कि, यो प्रभावी रूपले एकदम ठोस जस्तो हुन जान्छ, अनि तिनलाई निस्कन दिंदैन , जबसम्म कि वापस पारदर्शी आउँदैन, अधोरक्त वा प्रत्यक्ष वर्णक्रमका लागि। 

## आवृत्ति रेन्ज 
तरङ्ग, अतिसूक्ष्म
तरङ्ग, अतिसूक्ष्म
तरङ्ग, अतिसूक्ष्म
अति उच्च आवृति

**अति उच्च आवृति (VHF)** ती रेडियो आवृत्ति हुन्छन्, जो ३० MHzदेखि ३०० MHzसम्म हुन्छन्। यसलाई मीट्आर ब्याण्ड वा तरङ्ग पनि भनिन्छ किनभनें यसको तरङ्ग दसदेखि एक मीटर लामो हुन्छ। यसका एकदम तलका आवृत्तिहरू उच्चावृत्ति कहलाउँछन्, अनि एकदम माथिका परा उच्च आवृति (UHF) कहलाउँछन्।

यस सामान्य प्रयोग छन् एफ एम रेडियो जो कि ८८–१०८&nbsp;MHz सम्म हुन्छ। दूरदर्शन प्रसारण (परा उच्च आवृतिका साथ)। पार्थिव नैविगेशन (VOR ) , सागरीय सञ्चार, एवं हवाई यातायात सञ्चार।

आवृति, अति उच्च
आवृति, अति उच्च
आवृति, अति उच्च
आवृति, अति उच्च
श्रेणी:टेलिभिजन शब्दावलीहरू
अत्यधिक उच्चावृत्ति

**अत्यधिक उच्चावृत्ति** रेडियो आवृत्ति पट्टीमा स्थित सर्वाधिक रेडियो आवृत्ति छ। यसको रेन्ज छ ३० to ३०० गीगा हर्ट्ज, जसका माथिका विद्युत चुम्बकीय विकिरणलाई अधोरक्त प्रकाश भनिन्छ, जसलाई टैरा हर्ट्ज विकिरण पनि भन्दछन्। यस पट्टीको तरङ्ग दैर्घ्य दसदेखि एक मिलिमीटर हुन्छ, न कि यसको मिलिमीटर ब्याण्ड नामकरण गर्दछ जसलाई लघु रूपमा **MMW** or mmW पनि भन्दछन्

उच्चावृत्ति, अत्यधिक
उच्चावृत्ति, अत्यधिक
उच्चावृत्ति, अत्यधिक
उच्चावृत्ति, अत्यधिक
श्रेणी:भारतीय आविष्कारहरू