धीरेन्द्र प्रेमर्षि

**धीरेन्द्र प्रेमर्षि**  (अङ्ग्रेजी: Dhirendra Premarshi) एक नेपाली गीतकार, गजलकार, पत्रकार र संस्कृतविद् हुन्  । नेपाली भाषाका साथै विशेषगरी मैथिली भाषा, साहित्य र संस्कृतिमाथि कार्य गरिरहेका प्रेमर्षिलाई । मैथिली साहित्य, सङ्गीत र पत्रकारितामा उनले दिएको प्रमुख योगदानहरूका लागि सन् २०१९ मा भारतीय रक्षामन्त्री राजनाथ सिंहद्वारा नयाँ दिल्ली, भारतमा अटल मिथिला सम्मान-२०१९ ले सम्मान गरिएको थियो ।

## प्रारम्भिक जीवन 
वि.सं. २०२३ साल भाद्र १८ गते सिराहा जिल्लाको गोविन्दपुर-१, बस्तीपुर गाउँमा जन्मिएका प्रेमर्षिको पूर्ण नाम धीरेन्द्र झा हो । रेडियो कान्तिपुरबाट प्रशारण हुने कार्यक्रम हेल्लो मिथिला कार्यक्रमको प्रस्तुतकर्ता जोडी रूपा-धीरेन्द्रको आवाज मिथिला क्षेत्रको गाउँघरका बच्चा-बच्चा समेत चिन्ने गर्दछन्। “पल्लव” मैथिली साहित्यिक पत्रिका र “समाज” मैथिली सामाजिक पत्रिकाका सम्पादक एवम् मैथिली भाषालाई सरकारी किताबमा लिएर आउनुमा उनकोको  महत्त्वपूर्ण योगदान रहेको छ । उनले मैथिली गीति एल्बम चेतना, प्रियतम हमर कमौवा र डेग जस्ता चर्चित गीतका रचना गरेका छन । उनको गजल त्रि.वि. शिक्षाशास्त्र र मानविकी सङ्कायको चार वर्षे स्नातक तह प्रथम वर्षको अनिवार्य नेपाली पाठ्यक्रममा समाबेश गरिएको छ । प्रेमर्षि २०७५ देखि नेपाल संगीत तथा नाट्य प्रज्ञा-प्रतिष्ठानको प्राज्ञ परिषद सदस्य एवं परम्परागत तथा शास्त्रीय संगीत विभागमा कार्यरत छन् ।

## साहित्यिक कृतिहरू 
* समयलाई सलाम (नेपाली गजल-सङ्ग्रह), प्रकाशकः खेमलाल-हरिकला समाज कल्याण प्रतिष्ठान, चितवन- २०६६

* कोन सुर सजाबी ? (मैथिली गीत-सङ्ग्रह), प्रकाशकः नेपाल राजकीय प्रज्ञा-प्रतिष्ठान, काठमाडौँ, नेपाल-२०६१

* मैथिली कविता-सङ्ग्रह, सं. (आठौँ शताब्दीदेखिका प्रतिनिधि कविहरूको कविताको सँगालो), प्रकाशकः नेपाल राजकीय प्रज्ञा-प्रतिष्ठान-२०५१

* कर्मयोद्धा योगेन्द्र नेपाली (सम्पादित कृति), प्रकाशकः मिथिला नाट्यकला परिषद्‌, जनकपुरधाम, नेपाल-२०६५

* मिथिला मन्थन (सीके लालका मैथिलीमा अभिव्यक्त विचारोद्वार सङ्कलनको अनुवाद तथा सम्पादन), प्रकाशकः नेपाल मधेश फाउण्डेशन, काठमाडौः २०७०

## अनुवाद कृतिहरू 
* वसन्त (कवि वसन्त चौधरीको नेपाली कवितासङ्ग्रहको मैथिली अनुवाद), प्रकाशकः लुनकरणदास-गङ्गादेवी साहित्य-कला मन्दिर, काठमाडौः २०७४
* मिथिला मन्थन (सीके लालका मैथिलीमा अभिव्यक्त विचारोद्वार सङ्कलनको नेपाली अनुवाद), प्रकाशकः नेपाल मधेश फाउण्डेशन, काठमाडौः २०७०
* श्यामप्रसादक श्वेत आखर (श्यामप्रसादका निबन्धहरूको मैथिली अनुवाद), प्रकाशकः नेपाल प्रज्ञा-प्रतिष्ठान, काठमाडौः २०६९
* मलङ्गियाका मैथिली एकाङ्की (नेपालीमा अनुवाद), प्रकाशकः साझा प्रकाशन, काठमाडौँ, नेपालः २०६५,
* भगता बेङक देश-श्रमण (कनकमणि दीक्षितको चर्चित पुस्तकको रूपा झाका साथ मैथिलीमा सहअनुवाद), प्रकाशकः रातो बङ्गला किताब, पाटनढोका, ललितपुरः २०५९
* स्वप्नकथा चलि रहल अछि (नेपालीबाट मैथिलीमा अनूदित कविता-सङ्ग्रह), प्रकाशकः मैथिली विकास मञ्च, काठमाण्डू: २०५०
* फुटकर रूपमा १०० भन्दा बढी कविता ५० वटाजति कथा १ दर्जनजति निबन्ध आदिको नेपाली, मैथिली, हिन्दी, भोजपुरी आदि भाषाबीच अनुवाद गर्नुका साथै मैथिलीको चर्चित हास्यव्यङ्ग्य सङ्ग्रह खट्टट काकाक तरङ्गका एक दर्जनभन्दा बढी विनोद-वार्ता नेपालीमा अनुवाद ।

## साङ्‍गीतिक (रचना, सङ्गीत र गायन) कृतिहरू 
* हम सीया छी (दहेज निर्मूलीकरण तथा महिला सबलीकरणसम्बन्धी मैथिली गीतहरूको सँगालो), प्रकाशकः ओरेक नेपाल, काठमाण्डू, २०७३ मंसिर
* डेग (युवा जागरण तथा सशक्तिकरणसम्बन्धी मैथिली गीतहरूको सँगालो), प्रकाशकः संस्कार मिथिला, सिरहा, २०६६ बैशाख
* भोर र नेहक बएन (शान्ति-सद्भाव सम्बर्द्धनसम्बन्धी मैथिली गीतहरूको सँगालो), प्रकाशकः सम्झौता नेपाल, २०६५ जेठ र २०६४ कार्तिक
* चेतना (सामाजिक रूपान्तरणका लागि परिवर्तनकामी साहित्यिक मैथिली गीतहरूको सँगालो), प्रकाशकः संस्कार मिथिला, सिरहा, २०६० माघ
* 5018 गाडा - प्रियतम हमर कमौआ (सार्थक गीति क्यासेट तथा पहिलो मैथिली सीडी), प्रकाशकः म्यूजिक नेपाल / म्यूजिक मिथिलाः २०५८
* प्रेम भेल तरघुस्कीमे (विविध मनोरञ्जक मैथिली गीतहरूको सँगालो - क्यासेट तथा सीडी), प्रकाशकः मास्टर क्यासेट / म्यूजिक मिथिलाः २०५८
* सिस्नुपानी र सिस्नु 2000.00॥४ (गाईजात्रे क्यासेट), प्रकाशकः सिस्नुपानी नेपाल र रीमा क्यासेट: २०५६ र २०५७
* सिस्नुपानीले (उद्देश्यमूलक 'हास्यव्यङ्ग्यात्मक नेपाली गीतहरूको सँगालो), प्रकाशकः सिस्नुपानी नेपाल, हास्यव्यङ्ग्य सदनः २०५५
* सुरक्षित मातृत्व गीतमाला (सन्देशमूलक नेपाली, मैथिली, भोजपुरी गीतहरूको सँगालो), प्रकाशकः सुरक्षित मातृत्व नेटवर्क, नेपालः २०५५

* सुखक सनेस (बालस्वास्थ्य तथा परिवार कल्याणसम्बन्धी मैथिली गीतहरूको सँगालो), प्रकाशकः सेभ द चिल्ड्रेन, युएसए, काठमाडौँ, नेपालः २०५४
* कलियुगी दुनिया (नेपालबाट निस्केको मैथिलीको पहिलो गीति क्यासेट), प्रकाशकः सिम्फनिक रेकर्डिङ प्रा.लि., काठमाडौँ, नेपालः २०४७
* गाना-बजाना (विविध मनोरञ्जनात्मक मैथिली गीतहरूको श्रव्यसँगालो), प्रकाशकः गङ्गा क्यासेट, नयादिल्ली, भारतः २०६३
* भजन दिव्यानन्द (चट्याङ मास्टरद्वारा रचित नेपाली भक्तिरचनाहरूको रूका श्रव्यसँगालो), प्रकाशकः कान्ता गौतम, काठमाडौँ, नेपालः २०६१
* वन-गीत (संरक्षणसम्बन्धी चेतनामूलक मैथिली गीतहरूको श्रव्यसँगालो), प्रकाशकः बाइसेप एसटी, काठमाडौँ, नेपालः २०६१

## शैक्षिक कृतिहरू 
* खिस्सा-पिहानी (मैथिली लोककथाहरू सङ्गृहीत बालसन्दर्भ पुस्तक), प्रकाशकः पाठ्यक्रम विकास केन्द्र, सानोठिमी, भक्तपुरः २०६३
* हमर मिथिला (मैथिली संस्कृतिसम्बन्धी लेखहरू सङ्गृहीत बालसन्दर्भ पुस्तक), प्रकाशकः पाठ्यक्रम विकास केन्द्र, सानोठिमी, भक्तपुरः २०६३
* मैथिल विभूतिसभ (मैथिल विभूतिहरूको जीवनी सङ्गृहीत बालसन्दर्भ पुस्तक), प्रकाशकः पाठ्यक्रम विकास केन्द्र, सानोठिमी, भक्तपुरः २०६३
* हमर मैथिली पोथी (कक्षा १, २, ३, ४ र ५ को ऐच्छिक मैथिली विषयक पाठ्यपुस्तक), प्रकाशकः पाठ्यक्रम विकास केन्द्र, सानोठिमी, भक्तपुरः २०५४ देखि २०५८ सम्म
* मैथिली (कक्षा ९ र १० को ऐच्छिक मैथिली विषयक पाठ्यपुस्तक), प्रकाशकः पाठ्यक्रम विकास केन्द्र, सानोठिमी, भक्तपुरः २०५७ र २०५८
* हिन्दी (कक्षा १० को ऐच्छिक हिन्दी विषयक पाठ्यपुस्तक),प्रकाशकः पाठ्यक्रम विकास केन्द्र, सानोठिमी, भक्तपुरः २०५८

## चलचित्र कृतिहरू 
* निर्देशन तथा लेखन (टावरवाली भौजी), लेखन (अन्हरजाली, आशीर्वाद र दुमहला)
* अभिनय (मिथिलाक व्यथा, महाकवि विद्यापति, फिटकिरी, आचार्य, आमा, महनबहादुर-हरिबहादुर, गाउँकी तारा)
* गीत लेखन” सङ्गीत (संरक्षण, दुलही, , आगन्तुक, कालाजार, सङोर, चमेली, गोनू झा, छ्टत नहि प्रेमक रङ्ग)

## पुरस्कार तथा सम्मान 
* अटल मिथिला सम्मान- २०१९ (हिन्द पोष्ट मिडिया, नयाँ दिल्ली, भारत)
* 'लाइफटाइम अचिभमेन्ट अवार्ड- २०७५ (मैथिल समाज नेपाल, बुटवल)
* शुक्ला पुरस्कार- २०७५ (शुक्ला साहित्य सङ्गम, तनहुँ)
* सर्वोत्कृष्ट गीतकार सम्मान- २०७५ (कामना अवार्ड, डी सिने अवार्ड र पावरन्यूज म्यूजिक अवार्ड, काठमाडौँ)
* जनअभिनन्दन- २०१८ (नेपालमा लायन्स क्लव स्थापनाको सयौँ वर्षमा सम्मानित देशभरिका सयजनामध्ये, पोखरा)
* दलित चेतना सम्मान- २०७४ (सबरी सङ्कल्प समाज, गोलबजार, सिरहा)
* यात्री-नागार्जुन सम्मान- २०१७ (मिथिला विकास परिषद, कोलकाता, भारत)
* लैङ्गिक समानता पत्रकारिता पुरस्कार- २०७३ (नेपाल पत्रकार महासङ्घ र अमेरिकी संस्था- मदरल्याण्ड नेपाल)
* नइ खरा गौरव पुरस्कार- २०७३ (नइ प्रकाशन, काठमाडौँ, नेपाल)
* नेपाली गीत-सङ्गीत एवं कला-संस्कृति सम्मान- २०७३ (प्रस्तोता समाज नेपाल)
* सरस्वती- रस्वती-राजनारायण कला पुरस्कार: गर- २०७२. ( (सरस्वती- रस्वती-राजनारायण प्रतिष्ठान / रामानन्द युवा क्लव, जनकपुरधाम पुरधाम)
* नेपाल विद्यापति मैथिली अनुवाद पुरस्कार- २०७१ (विद्यापति पुरस्कार कोष)
* बबरसिंह थापा स्मृति पुरस्कार- २०७१ (बबरसिंह थापा सेवा गुठी, विराटनगर)
* महेन्द्र सम्मान- २०१५ (मैथिल समाज, रहिका, मधुबनी, मिथिला, भारत)
* साहित्यिक सम्मान- २०१५ (मैथिली साहित्यक सांस्कृतिक समिति, मधुबनी, मिथिला, भारत)
* भैरव प्रतिभा पुरस्कार- २०७० (भैरव पुरस्कार गुठी)
* व्यथित काव्य सम्मान- २०६९ (साहित्यिक पत्रकार सङ्घ)
* राष्ट्रिय प्रतिभा पुरस्कार, पूर्वाञ्चल- २०६८ (नेपाल सरकार, संस्कृति मन्त्रालय)
* राष्ट्रिय स्रष्टा सम्मान- २०६८ (प्रगतिशील तथा देशभक्त सांस्कृतिक मञ्च )
* सशक्त सञ्चारकर्मी पत्रकारिता पुरस्कार- २०६८ (प्रेस काउन्सिल नेपाल )
* जन-अभिनन्दन- २०६८ (सिरहा समाज सेवा, काठमाडौँ)
* मिथिला-दूत सम्मान- २०६७ (विराटनगरस्थित मिथिला-मैथिलीसम्बन्धी सङ्घसंस्थाहरू)
* मोतीराम भद्ट-तन्नेरी गजल पुरस्कार- २०६६ (तन्नेरी त्रैमासिक पत्रिका)
* मधुरिमा-फूलकुमारी महतो सांस्कृतिक सम्मान- २०६५ (मधुरिमा कला केन्द्र, काठमाडौँ)
* लोकतान्त्रिक स्रष्टा सम्मान- २०६४ (अविरल साहित्य समाज, सिन्धुपाल्चोक)
* मैथिल सङ्घर्षशील व्यक्तित्व सम्मान- २०६३ (मैथिली साहित्य परिषद्‌, लहान)
* साहित्य भास्कर- ई. २००६ (अखिल भारतीय भाषा-साहित्य सम्मेलन, भोपाल, म.प्र.)
* उत्कृष्ट सङ्गीतकार सम्मान- ई. २००६ (संस्कृति मिथिला, सहरसा, बिहार)
* जनअभिनन्दन- २०६२ (मैथिली सेवा समितिलगायतका सङ्घ-संस्था, विराटनगर)
* वागेश्वरी सम्मान - २०६२ (वागेश्वरी सेवा समिति, राजविराज)
* मिथिला-रत्न सम्मान- ई. २००५ (अन्तर्राष्ट्रिय मैथिली सम्मेलन, नयादिल्ली)
* सलहेस सम्मान- २०६१ (सलहेस संरक्षण प्रतिष्ठान, सिरहा)
* “माटी की गंध” कथा पुरस्कार- ई. २००३ (अभिव्यक्ति प्रकाशन, शारजाह, यूएई)
* नवरङ्ग सम्मान- २०५७ (नवरङ्ग साहित्य प्रतिष्ठान, धरमपुर, झापा)
* भानु पदक- २०५४ (भानु कला केन्द्र, विराटनगर)

## कार्य अनुभव तथा संलग्नताः 
* *नेपाल प्रज्ञा-प्रतिष्ठान, प्रज्ञासभा  सदस्य ,* अवधिः वि.सं. २०७१ असोजदेखि हालसम्म
* *संस्कृति मन्त्रालय*, विज्ञ सदस्य (अभौतिक  सांस्कृतिक सम्पदा परिषद्), अवधिः वि.सं. २०६८ फागुनदेखि हालसम्म 

* *रेडियो नेपाल*, समाचार-वाचक तथा सम्पादक (मैथिली, नेपाली र हिन्दी समाचार), अवधिः वि.सं. २०४९ पुसदेखि २०६१ चैत मसान्तसम्म 

* *कान्तिपुर एफ.एम.*, मैथिली कार्यक्रम ‘हेल्लो मिथिला’ र ३ अन्य, परिकल्पना तथा प्रस्तुति, अवधिः वि.सं. २०५८ फागुनदेखि हालसम्म 

* *नेपाल टेलिभिजन*, मैथिली कार्यक्रम चौबटिया, निर्माण तथा निर्देशन, अवधिः वि.सं. २०६८ साउनदेखि हालसम्म

* *नेपाल एफ.एम.*, समावेशी  लोकतन्त्रसम्बन्धी कार्यक्रम ‘आवाज’, परिकल्पना, संयोजन र निर्देशन, अवधिः वि.सं. २०६३ असारदेखि २०६५ फागुनसम्म 
* *नेपाल 1 टेलिभिजन,* साहित्यिक कार्यक्रम ‘राम्रो कस्तो राम्रो’ को प्रस्तुति, अवधिः वि.सं. २०६४ श्रावणदेखि हालसम्म

* *गोरखापत्र दैनिक,* ‘नयाँ नेपाल’ परिशिष्टअन्तर्गत मैथिली खण्डको संस्थापक संयोजक, अवधिः वि.सं. २०६४ असोजदेखि फागुनसम्म

* *पल्लव*, मैथिली साहित्यिक मासिक पत्रिका, सम्पादक तथा प्रकाशक, अवधिः वि.सं. २०५० असारदेखि हालसम्म

* *कामना*, नेपाली सिनेमासिक पत्रिका, सम्पादक, अवधिः वि.सं. २०५३ चैत्रदेखि २०५५ माघसम्म

## संस्थागत आबद्धता 
* अध्यक्ष, कला-संस्कृति-सञ्चार संस्थाः संस्कार मिथिला
* संस्थापक एवं उपाध्यक्ष, सिस्नुपानी नेपाल, हास्यव्यङ्ग्य सदन
* सदस्य-सचिव, फूलकुमारी महतो मैथिली सम्मान समिति, काठमाडौँ
* केन्द्रीय सदस्य, साहित्यिक पत्रकार सङ्घ
* संस्थापक अध्यक्ष तथा संरक्षक, मैथिली विकास मञ्च
* सदस्य-सचिव, वैद्यनाथ-सियादेवी मैथिली पुरस्कार प्रतिष्ठान, काठमाडौँ
* केन्द्रीय सदस्य, भाषिक अधिकार संयुक्त सङ्घर्ष समिति

## बिदेश-भ्रमण 
* अमेरिका, भारत, चीन (तिब्बत), कतार, यूएई, मलेशिया, सिंगापुर, फिलिपिन्स ।

## बाह्य कडीहरू
धिरेन्द्र प्रेमर्षिः व्यक्तिगत विवरण/ 

## यो पनि हेर्नुहोस्
* नागार्जुन
* विद्यापति

श्रेणी:मैथिली लेखक
श्रेणी:मिथिलावासी
श्रेणी:जीवित मानिस
श्रेणी:मैथिली साहित्यकार
श्रेणी:कामना फिल्म अवार्ड विजेता
श्रेणी:सिराहा जिल्लाका मानिसहरू