open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
एमिटर

विद्युत परिपथमा बिधुत वा करेन्ट प्रवाहको मात्रा मापन गर्ने बिधुतिय उपकरणलाई एमिटर भनिन्छ । यसलाई विद्युत परिपथमा श्रेणिक्रममा जडान गरिन्व्ह्ह । यसले बिधुतको मात्रालाई एम्पियर एकाइमा देखाउँछ ।
श्रेणी:विज्ञान
सुषुम्ना

**सुषुम्ना** ढाडभित्रबाट गएको एउटा लामो स्नायु तन्तु हो । यो मेडुला ओब्लङ्गेटाको अन्तिम भागदेखी सुरु भएर ढाडको अन्तिम भागसम्म जान्छ । यो स्नायु फुस्रो खरानी र सेता वस्तुले बनेको हुन्छ । कुनैपनी कारणले सुषुम्नामा चोट पर्न गयो भने बिरामिले चोट लागेको भागगदेखी मुनिको भाग हलचल समेत गराउन सक्तैन ।सुषुम्नामा असर पर्दा मस्तिष्कसम्मको सञ्चार विच्चेद हुन्छ ।

श्रेणी:मानव शरीर
फ्युज

कम तापक्रममा पग्लने मसिनो तारको टुक्रालाई फ्युज भनिन्छ । यो विद्युत परिपथ तथा विभिन्न बिधुतिय उपकरणहरूमा प्रयोग गरिन्छ । फ्युज टिन र सिसा धातुबाट निर्माण गरिन्छ । यसले बिधुतिय झट्का लाग्नबाट तथा बिधुतिय उपकरण जल्नबाट पनि बचाउँछ ।
## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:विज्ञान
प्रेम विवाह

दुई जना (प्रायः केटी र केटा) बिच प्रेमसम्बन्ध हुन्छ र पछि ति दुवैले आपसमा बिहे गर्छन् त त्यो प्रेम विवाह कहलिन्छ | यसमा अभिभावक भन्दा पनि प्रेमी जोडीको सहमति हुन्छ | वर्तमान युवाहरूले रोजेको र धेरै चल्तिमा रहेको विहे प्रणाली हो यो | युवाहरूको विश्वास हुन्छ कि प्रेम विवाह उत्तम विवाह हो किनकि आफ्नो जिवनसाथीलाई राम्ररी बुझ्न सकिएको हुन्छ यसरी...

श्रेणी:विवाहका प्रकारहरू
अभिनय

**अभिनय** चलचित्र, रङ्गमञ्च, टेलिभिजन,
वा रेडियोमा अभिनेता तथा अभिनेत्रीद्वारा कथा अभिव्यक्तिको निम्ति कुनै पात्रको भुमिका निभाउन हाउभाउ सहितको प्रदर्शन हो । अभिनयका निम्ति पर्याप्त मात्रामा कलाकारको परिकल्पना, नाटकीय भावनाको भरपुर प्रयोग, बोली वा लबजको बनोटको आवश्यकता पर्दछ ।

## अभिनय : प्रकार
## पाश्चतय देशमा अभिनयको इतिहास
## सन्दर्भ 
श्रेणी:कला
विद्युत परिपथ

विद्युत स्रोत, विद्युत लोड, सुचालक तार, स्विच,फ्युज आदि जडान गरी विद्युत निरन्तर बहन सक्ने गरी तयार पारिएको पथलाई विद्युत परिपथ भनिन्छ ।
thumb|left|250px|
श्रेणी:विज्ञान
श्रेणी:भौतिक विज्ञान
विद्युत विच्छेदन

विद्युतको प्रयोग गरी यौगिकमा भएका आयोनहरू विच्छेदन गर्ने क्रियालाई विद्युत विच्छेदन भनिन्छ। यो एउटा रासायनिक परिवर्तन हो। विद्युत विच्छेदनलाई विद्युतको रासायनिक असर भनिन्छ ।
## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:भौतिक विज्ञान
रासायनिक यौगिक

**यौगिक** दुई वा सो भन्दा बढी तत्वहरुबिच रासायनिक प्रतिक्रिया भई बनेका नयाँ पदार्थहरु हुन् । पानी एउटा यौगिक हो किनभने यो हाइड्रोजन र अक्सिजन तत्वहरुबिच रासायनिक प्रतिक्रिया भई बनेको पदार्थ हो ।
## बाह्य लिङकहरू
श्रेणी:विज्ञान रासायनिक बन्ड कसरी बन्छ?
विद्युतीयघण्टी

**विधुतघन्टी**एउटा चुम्बकको प्रयोगबाट सञ्चालन गरिने सरल उपकण हो । विधुत घन्टिमा रहेको अस्थायी विधुत चुम्बकले आर्मेचरलाई आकर्षण गर्दा घन्टी बच्छ ।
श्रेणी:विज्ञान
विद्युत लेपन

विद्युत विच्छेदन क्रियाद्वारा एउटा धातुको जलप अर्को धातुमा लगाउन सकिन्छ । यस प्रक्रियालाई विद्युतलेपन क्रिया भनिन्छ ।
यस प्रक्रियाद्वारा तामाको जलप फलाममा लगाउन सकिन्छ ।

श्रेणी:भौतिक विज्ञान
सुजी नाकामुरा

जापानी अमेरिकी वैज्ञानिक र नोबेल पुरस्कार विजेता हुन् । सन् २०१४ मा उनलाई उनको खोज "रातो र हरियो एलईडी लाईट्ससँग नीलोको संयोजन" गरी सेतो बत्ती बनाएको हुँदा जापानकै अन्य दुई बैज्ञानिक इसामु आकासाकी र हिरोसी अमानोसँग भौतिक शास्त्रमा नोबेल पुरस्कार पुरस्कार प्रदान गरिएको हो ।

## प्रारम्भिक जीवन
## सन्दर्भ सूची
## बाह्य कडीहरू
श्रेणी:भौतिक शास्त्रमा नोबेल पुरस्कार विजेता
श्रेणी:नोबेल पुरस्कार विजेता
नोबेल शान्ति पुरस्कार

**शान्तिमा नोबेल पुरस्कार** (नर्वेजियन तथा स्वीडिश: *)* वार्षिक रूपमा विश्वमा शान्ति क्षेत्रमा उल्लेखनीय योगदान गर्ने व्यक्तिहरूलाई नर्वेजियन नोबेल समितिले प्रदान गर्दछ । यो ५ नोबेल पुरस्कार रसायन विज्ञान, भौतिक शास्त्र, साहित्य, **शान्ति** र क्रिया विज्ञान तथा चिकित्सा मध्ये एक हो जसलाई सन् १८९५ मा उद्योगपति, आविष्कारक, र शस्त्रहरूको निर्माता अल्फ्रेड नोबेलले स्थापना गरेका थिए । यो त्यस्ता व्यक्तिहरूलाई प्रदान गरिन्छ जसले "सीमामा खटिएका सेनालाई हटाउने वा घटाउनका लागि र शान्ति कांग्रेसको आयोजन र प्रबर्द्धनका लागि, राष्ट्रका बीच बिरादरी बढाउनका लागि सबैभन्दा वा सबभन्दा राम्रो काम" गर्नेहरूलाई (केही अपवाद सँग) वर्षेनी सम्मानित गर्ने गरिन्छ । यो पुरस्कार नर्वेजियन नोबेल समितिद्वारा प्रशासित र संसदद्वारा निर्वाचित पाँच सदस्य हुन्छन् जो शान्तिका लागि नोर्वेको संसदको प्रस्तावमा सम्मानित गर्ने गरिन्छ । यो पुरस्कार प्रत्येक वर्ष डिसेम्बर १० मा नोबेलको मृत्युको वार्षिकोत्सवमा एक वार्षिक समारोहमा ओस्लो सिटी हलमा प्रस्तुत गर्ने गरिन्छ । यो पुरस्कार पहिले ओस्लोको कानुन संकाय (१९४७-१९८९), नार्वे नोबेल संस्थानको विश्वविद्यालयको एट्रियम (१९०५-४६), र संसद (१९०१-०४) मा सम्मानित गरिएको थियो । 
आफ्नो राजनीतिक प्रकृतिको कारण नोबेल शान्ति पुरस्कार विवादको विषय भएको इतिहास रहेको छ । शान्तिको पहिलो नोबेल पुरस्कार सन् १९०१ मा रेडक्रसका संस्थापक ज्यां हेनरी ड्युना र फ्रेंच पीस सोसाइटीका संस्थापक अध्यक्ष फ्रेडरिक पैसीलाई संयुक्त रूपमा प्रदान गरिएको थियो ।

## पृष्ठभूमि
## पुरस्कार
नर्वेजियन नोबेल समितिको अध्यक्ष प्रत्येक वर्ष १० डिसेम्बरको दिन (नोबेल मृत्युको वार्षिकोत्सव)मा नर्वेको राजाको उपस्थितिमा नोबेल शान्ति पुरस्कार प्रस्तुत गर्दछ । यो एउटा मात्रै पुरस्कार हो जुन स्टकहोममा प्रदान गरिदैन । शान्तिमा नोबेल पुरस्कार विजेताले स्वर्ण पदक, एउटा वृत्तान्त दिने डिप्लोमा, र मुद्रा सहितको राशि पाउने गर्दछ । २०१३ मा यस पुरस्कारको राशी १० मिलियन स्वीडिश क्रोनर (अमेरिकी $ १.५ मिलियन) रहेको थियो । सन् १९९० को दशकदेखि नोबेल शान्ति पुरस्कार समारोह ओस्लो सिटी हलमा हुने गर्दछ ।

### नोबेल पुरस्कार मेडल 
### नोबेल पुरस्कार डिप्लोमा
### पुरस्कार राशी
## बिजेताहरू
## सन्दर्भ सामग्री
## बाह्य कडीहरू
* "नोबेल शान्ति पुरस्कार"&nbsp;– आधिकारिक वेबसाइट नर्वेजियन नोबेल समिति
* "नोबेल शान्ति पुरस्कार" नोबेल पुरस्कारको आधिकारिक वेबसाइटमा 
* "नोबेल शान्ति पुरस्कार पाएका सबै धारकहरू"

श्रेणी:नोबेल पुरस्कार
श्रेणी:नोबेल शान्ति पुरस्कार सम्मानितहरू
विधुत मोटर

विधुत शक्तिलाई गति शक्तिमा रुपान्तर गर्ने विधुतिय उपकरणलाई विधुत मोटर भनिन्छ । चुम्बकीय क्षेत्रमा रहेको सुचालक तारबाट विधुत बहँदा चाल उत्पन्न हुन्छ । यसलाई मोटर असरको शिद्धान्त भनिन्छ । यसै सिद्धान्तको आधारमा विधुत मोटर निर्माण गरिन्छ ।
श्रेणी:विज्ञान
श्रेणी:उपकरण
अम्ल

साधारणतया अमिलो स्वाद हुने र पानीमा घुल्दा H+ आयोन दिने पदार्थहरूलाई अम्ल भनिन्छ।
अम्ल दुई प्राकार हुन्छन् ती हुन्ः  प्राङ्गारिक र  अप्राङ्गारिक। टार्टारिक, साइट्रिक, एसिटिक आदि प्राङ्गारिकका उदाहरण हुन् 
भने हाइड्रोक्लोरिक, सल्फ्युरिक, नाइट्रिक जस्ता अम्लहरू अप्राङ्गारिकका उदाहरण हुन्।
## गुण 
* प्रायः अम्लहरु अमिला हुन्छन्। तर अमिला हुन्छन् भन्दैमा यिनीहरुलाइ चाख्नु हुँदैन। 
* अम्लहरूले नीलो लिट्मसको रङलाई रातो बनाउँछ।

श्रेणी:विज्ञान
कछला

कछला नेपाल सम्वतको पहिलो महिनाको नाम हो | यसलाई करुणामयला पनि भनिन्छ। कार्तिक शुक्ल पक्ष प्रतिपदा सुर्योदय बेला भएको दिनलाई न्हुदँ अथवा नयाँ वर्ष भनिने हुदा अथवा नयाँ वर्ष भनिछ ।

श्रेणी:समय
श्रेणी:परम्परा
विद्युत जेनरेटर

यान्त्रिक शक्तिलाई विधुतिय शक्तिमा रुपान्तरण गर्ने विधुतिय उपकरणलाई जेनेरेटर भनिन्छ । जेनेरेटरमा अस्थायी चुम्बकको प्रयोग गरिएको हुन्छ । यसले माइकल फाराडेको विधुत चुम्बकीय उपपादनको नियममा आधारित रहेर कार्य गर्दछ । यान्त्रिक ऊर्जाका स्रोतहरू बाफ, ग्याँस, पानी, हुनसक्छन । 
## प्रकार
### सिग्नल जेनेरेटर
दोहोरिने वा नदोहोरिने इलेक्ट्रोनिक सिग्नलहरू उत्पन्न गर्ने इलेक्ट्रोनिक उपकरणहरू
### विद्युत जेनेरेटर
यान्त्रिक ऊर्जालाई विद्युतीय ऊर्जामा रूपान्तरण गर्ने उपकरण।
### टाइडल स्ट्रिम जेनेरेटर
पानीको गतिशील द्रव्यमानबाट ऊर्जा निकाल्ने मेसिन
### जेनेरेटर (सर्किट सिद्धान्त)
बिजुलीको स्रोत प्रदान गर्ने अमूर्त सर्किटमा रहेको तत्व
### इन्जिन-जेनेरेटर
आफ्नै इन्जिन भएको विद्युतीय जेनेरेटर 
### पहिरन मिल्ने जेनेरेटर
मानव शरीरमा लगाउन सकिने काल्पनिक जेनेरेटर
### ग्यास जेनेरेटर
एक उपकरण, प्रायः ठोस रकेट वा तरल रकेट जस्तै हुन्छ जसले जलेर ठूलो मात्रामा अपेक्षाकृत चिसो ग्यास उत्पादन गर्छ
### मोटर-जेनेरेटर
विद्युत शक्तिलाई अर्को रूपमा रूपान्तरण गर्ने उपकरण वायुमण्डलीय पानी जेनेरेटर, हावाबाट पानी निकाल्न सक्षम उपकरण

श्रेणी:विज्ञान

## सन्दर्भ 
श्रेणी:मेकानिकल इन्जिनियरिङ
स्टिफन हेल

**स्टिफन वाल्टर हेल** (जन्म २३ दिसम्बर १९६२) रोमानियामा जन्मेका जर्मन भौतिक वैज्ञानिक र जर्मनीको गोट्टिङ्गेनमा स्थित म्याक्स प्लाङ्क इन्स्टिच्युट फर बायोफीजिकल क्यामेष्ट्रीका निर्देशकहरू मध्ये एक हुन्। उनलाई २०१४ मा "नानोस्केल सुक्ष्मदर्शक यन्त्र अर्थात् नानोस्कोप" विकाश कार्यको लागि  उनलाई एरिक बेजिग र विलियम मर्नर संगै रसायन शास्त्रमा नोबेल पुरस्कार ले सम्मानित गरिएको हो ।

## प्रारम्भिक जीवनी
## सन्दर्भ सामग्री
## बाह्य कडीहरू
श्रेणी:नोबेल पुरस्कार विजेता
श्रेणी:रसायन शास्त्रमा नोबेल पुरस्कार विजेता
श्रेणी:सन् १९६२ मा जन्म
क्षार

**क्षार**हरु धातुका अक्साइड हुन् जसले अम्लसँग प्रतिक्रिया गरी लवण र पानी बनाउँछ्न् । केही   क्षारहरु पानीमा घुल्छ्न् र अल्काली बनाउँछ्न् । पानीमा अल्कालीले OH- आयोन दिन्छ्न् ।
श्रेणी:विज्ञान
अनिल कुम्बले

**अनिल कुम्बले** (; जन्म १७ अक्टोबर १९७०) भारतका क्रिकेट खेलाडी हुन् । उनी जिम लेकरपछि विश्वको पहिलो यस्तो खेलाडी हुन् जसले टेस्ट क्रिकेटको एक पारीमा १० विकेट लिएका छन् । अनिल कर्नाटक प्रदेशको बेङ्गलोर नगरको निवासी हुन् । उनको सम्मानमा यस नगरको एउटा सबैभन्दा मुख्य चोकलाई **अनिल कुम्बले चौक** को नाम दिइएको छ । भारतको तर्फबाट खेल्दै टेस्ट क्रिकेटमा ५०० विकेट लिने उनी पहिलो भारतीय हुन् ।

## प्रारम्भिक जीवन 
## कप्तान रेकर्ड
## सन्दर्भ सामग्री 
## बाह्य कडीहरू 
* 

श्रेणी:भारतीय क्रिकेट खेलाडीहरू
श्रेणी:विकिथन-४ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू
श्रेणी:सन् १९७० मा जन्म
श्रेणी:जीवित मानिसहरू
श्रेणी:भारतीय क्रिकेट प्रशिक्षकहरू
श्रेणी:कन्नड मानिसहरू
इनर्सिया

कुनै पनि वस्तुको यथास्थितिमा रहन सक्ने गुणलाई नै त्यस वस्तुको इनर्सिया भनिन्छ । अर्थात कुनैपनि पदार्थले आफू जुन अवस्थामा छ त्यही अवस्थामा रहिरहन खोज्ने गुणलाई त्यस पदार्थको इनर्सिया भनिन्छ ।

इनर्सियाले सङ्केत गर्ने कुरा के हो भने - "कुनै पनि वस्तुमा बाह्य बल प्रयोग नभएसम्म यदि वस्तु स्थिर अवस्थामा छ भने स्थिर अवस्थामै रहन्छ र चाल अवस्थामा भए सरलरेखामा समान गतिले गइरहन्छ ।"

इनर्सियाको सिद्धान्त भौतिकविज्ञानको एउटा आधारभूत सिद्धान्त हो र यो सिद्धान्त आज पनि कुनै वस्तु वा पदार्थको चाल वर्णन गर्न र चाललाई बाह्य बलले कसरी असर गर्छ भनेर बयान गर्न प्रयोग हुन्छ ।

इनर्सिया शब्द लेटिन शब्द ''इनर्स (iners)"बाट आएको हो जसको अर्थ सुस्त, आलस्य, जुम्सोपना हो । इनर्सिया भौतिक प्रणालीको पिण्डको आधारभूत अभिव्यक्ति हो । आइज्याक न्युटनलेको चालसम्बन्धी पहिलो नियमले इनर्सियाको परिभाषा दिन्छ ।

सामान्यतया, "इनर्सिया" ले वस्तुको गति परिवर्तनमा आउने अवरोध अथवा मोमेन्टम मा आउने अवरोध लाई जनाउँदछ ।

पृथ्वीको सतहमा इनर्सियालाई मुख्यतया: घर्षण, हावाको अवरोध जस्ता कुराहरूले प्रभाव पार्दछन् । यिनै घर्षण र हवाइ अवरोधका कारण स्वतन्त्रतापुर्वक हिँडिरहेको वस्तुको वेग घट्ने अथवा गुरूत्व बल घट्ने गर्छ ।

श्रेणी:विज्ञान
जूल

भौतिक परिमाणहरु जस्तै ताप, कार्य, शक्ति आदिको एकाइ नै जुल हो । कुनै पनि बस्तुलाई १ न्युटन बल प्रयोग गरी उक्त वस्तुलाई १ मिटर दुरि पार गराउँन १ जुल शक्ति आवश्यक पर्दछ ।

जुल एक एकाइ हो । यस विश्वका सबै वस्तुका मोलिकुल वा एटमहरू कुनै न कुनै रेटमा कम्पन गरिरहेका हुनछन् त्यही नाप्ने एकाइ जुल हो । यो एकाइको अंग्रेज भौतिक बैज्ञानिक जेम्स प्रेस्कट जुलको नाम मा नामांकन गरिएको हो ।

अन्य एस आई इकाइहरूको सन्दर्भ मा:
:\rm 1~J = 1~N \cdot m = 1~\frac{kg \cdot m}{s^2} \cdot m ={} \rm 1~\frac{kg \cdot m^2}{s^2} ={} \rm 1~Pa \cdot m^3={} \rm 1~W \cdot s
जहाँ N न्यूटन, m मिटर, kg किलोग्राम, s सेकेण्ड, Pa पास्कल तथा W वाट हो ।

## यो पनि हेर्नुहोस्
किलोवाट-घण्टा

## सन्दर्भ
## बाह्य कडीहरू
श्रेणी:विज्ञान
सेल ब्याट्री

साधारणतया सेल भन्नाले रासायनिक पदार्थ प्रयोग गरी बनाइएको विधुतको एक किसिमको स्रोत हो । सेलभित्र रासायनिक प्रतिक्रिया हुँदा विधुत शक्ति उत्पादन हुन्छ । सेलले रासायनिक शक्तिलाई विधुत शक्तिमा रूपान्तर गर्दछ ।
साधारणतया सेल निम्न प्रकारका हुन्छ्न् :
# साधारण सेल
# शुष्क सेल
# फोटो सेल
Drycell|thumb|left|250px|सेलको बनावट
श्रेणी:विज्ञान
प्लास्टिक

कार्बनयुक्त मनोमरहरूको पोलिमराइजेसन प्रक्रियाद्वारा निर्माण गरिएको कृत्रिम पदार्थहरूलाई प्लास्टिक भनिन्छ ।
श्रेणी:विज्ञान
प्रकाश आवर्तन

प्रकाश एउटा मात्रै माध्यममा जहिले पनि सिधा मात्र जान्छ । जब यो एक माधयमबाट अर्को माध्यममा जान्छ तब यो बाँगिन पुग्छ । माध्यम भन्नाले विरल माध्यम र सघन माध्यम हुन् । विरल माध्यम हावा हो भने सघन माध्यममा पानी, सिसा, प्लास्टिक आदि पर्दछ्न् ।
यसरी प्रकाश एक माध्यमबाट अर्को माध्यममा जाँदा बाँगिने क्रियालाई प्रकाश आवर्तन क्रिया भनिन्छ ।
प्रकाश आवर्तनसँग सम्बन्धित २ वटा नियमहरु छ्न् :
१. आपतित किरण, नर्मल र परावर्तित किरण सतहको एउटै बिन्दुमा पर्दछ्न् ।
२. कुनै दुई वटा माध्यमका लागि आपतित कोणको मान Sin i र आवर्तित कोणको मान Sin r स्थिर हुन्छ जसलाई नै स्नेलको नियम भनिन्छ ।
श्रेणी:विज्ञान
ताप

**ताप** एक प्रकारको शक्ति हो । तापलाई हामि अनुभव गर्छौं । तापले पदार्थका अणुहरूमा क्म्पन उत्पन्न गराउँछ । कुनै वस्तुमा ताप बदाउँदै गइयो भने अणुहरूको कम्पन्नमा पनि वृद्धि हुन्छ । कम्पन भएका अणुहरूमा गतिशक्ति हुन्छ र तापशक्ति पनि बढ्छ । वस्तुमा भएका अणुहरूको गतिशक्तिको समष्टी (योग) लाई नै त्यस वस्तुमा भएको ताप वा तापशक्ति भनिन्छ ।गतिशक्ति(K.E.)=\frac{1}{2}m_iv_i^2
तापशक्ति(E) = \sum_{i}\frac{1}{2}m_i{v_i}^2वस्तुमा भएको तापको परिमाण पदार्थमा रहेको अणुहरूको संङ्ख्या अर्थात् पदार्थको पिण्ड र अणुहरूको औसत गतिशक्तिमा निर्भर रहन्छ । सीजीएस प्रणालीमा तापशक्तिलाई क्यालोरी एकाइमा नापिन्छ  भने एसआई प्रणालीमा तापशक्तिलाई जुल एकाइमा नापिन्छ । तापशक्ती नाप्ने उपकरणलाई क्यालोरी मिटर भनिन्छ ।

## तापको असर
तापको कारणले निम्नानुसारको असर पर्दछ।

# तापक्रमको बृद्धी
# अवस्थामा परिवर्तन (ठोस,तरल,ग्यास)
# वस्तुको प्रसार (आयतनमा वृद्धि,4^oC को पानी बाहेक)
# वस्तुको घुलनशीलतामा परिवर्तन
# रासायनिक परिवर्तन
#भौतिक परिवर्तन (रङ्ग,चुम्बकिय गुण,सुचालकपन आदि)
## ताप समीकरण(Heat Equation)
कुनै पनि वस्तुको विशिष्ट ताप धारण क्षमता, पिण्ड,     तापक्रम परिवर्तन र ताप परिमाणहरु बिचको अन्तरसम्बन्ध लाई देखाउने समिकरणलाई ताप समीकरण भनिन्छ। कुनै वस्तुले ग्रहण गरेको वा गुमाएको तापशक्ति(Q) उक्त वस्तुको पिण्ड(m) सँग समानुपातिक सम्बन्ध हुन्छ।अर्थात, Q \propto{m}  ----------------1 कुनै बस्तुले ग्रहण गरेको गुमाएको तापशक्ति(Q) उक्त वस्तुमा परिवर्तन हुने तापक्रम सँग समानुपातिक हुन्छ। अर्थात, Q \propto{dt}--------------2 समीकरण 1 र 2 बाट,Q \propto{m}{dt}अथवा,Q =msdt--------3,\quad dt=t_2-t_1जहाँ,s- एउटा अचार राशि हो। जसलाई विशिष्ट ताप धारण क्षमता भनिन्छ। समीकरण (3) लाई ताप समीकरण भनिन्छ।

## यो पनि हेर्नुहोस 
* विशिष्ट तापधारण क्षमता
* ताप सञ्चालन
*कर्तव्य (कथा)
*नामाडी
*थर्मोडायनामिक्स
*ताप
*क्यालोरी मिटर
*गति

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाहिरी कडीहरू
श्रेणी:विज्ञान
श्रेणी:उष्मागतिकी
झउलेक

बैतडी जिल्लाको गुरुखोला गाबिस वडा नं. ८ मा रहेको एक सुन्दर तथा सानदार मैदान हो झौलेक | पश्चिमीहरूको भव्य पर्व द्वितिया यसै मैदानमा हुने गर्छ | भनिन्छ धेरै वर्ष पहिले अठौती र खोपरे नामका दुई खतरनाक दानवहरू थिए जो मानवहरूलाई निकै कष्ट दिने गर्दथे | अनि दानव र देवता बिच युद्ध भएको थियो जसमा दानवहरूको हार भएथ्यो, त्यो युद्ध यसै मैदानमा भएको थियो |
## इतिहास 
## सन्दर्भ सामग्री 
## बाहिरी कडिहरु
श्रेणी:बैतडी जिल्ला
श्रेणी:बैतडी जिल्लाका ठाउँहरू
एरिक बेजिग

**रोबर्ट एरिक बेजिग** (जन्म १३ जनवरी १९६०) अमेरिकी भौतिक वैज्ञानिक हुन् र अमेरिकाको भर्जिनिया स्थित जेनेलिया फार्म रिसर्च क्याम्पसमा कार्यरत छन् । उनलाई २०१४ मा "नानोस्केल सुक्ष्मदर्शक यन्त्र अर्थात् नानोस्कोप" विकाश कार्यको लागि  उनलाई स्टिफन हेल र विलियम मर्नर संगै रसायन शास्त्रमा नोबेल पुरस्कार ले सम्मानित गरिएको हो ।

## प्रारम्भिक जीवनी
## सन्दर्भ सामग्री
## बाह्य कडीहरू
श्रेणी:नोबेल पुरस्कार विजेता
श्रेणी:रसायन शास्त्रमा नोबेल पुरस्कार विजेता
श्रेणी:सन् १९६० मा जन्म
हाते लेन्स

*हाते लेन्स* एक प्रकारको अप्प्टिकल उपकरण हो । यसलाई सूक्ष्मदर्शक यन्त्र पनि भन्न सकिन्छ । किनभने यसले सानो वस्तुलाई ठूलो पारी देखाउँछ । हाते लेन्स भनेको ह्याण्डलसहितको एउटा कन्भेक्स लेन्स हो ।हाते लेन्सलाई आइग्लास(eye glass) पनि भन्ने चलन छ । आँखामा लगाई हेरिने भएकाले यसलाई आइग्लास भनिन्छ । 
यो फूलका भाग, किराका अङ्ग आदि वस्तुहरु हेर्न प्रयोग गरिन्छ । यसलाई जीव विज्ञान प्रयोगशालामा एउटा मात्र कन्भेक्स लेन्स भएको सरल सूक्ष्मदर्शक यन्त्रको रूपमा पनि प्रयोद गरिन्छ ।
श्रेणी:विज्ञान
श्रेणी:प्रकाश विज्ञान
ट्रान्सफर्मर

**ट्रान्सफर्मर** एक किसिमको पावर सिस्टममा प्रयोग गरिने बिद्युतिय उपकरण हो जसले अल्टरनेटिङ इलेक्ट्रोमोटिभ फोर्स/एसी विद्युत अर्थात भोल्टेजको मात्रालाई फ्रिक्वेन्सि परिवर्तन नगराई बढाउन वा घटाउन प्रयोग गरिने विधुतिय उपकरणलाई ट्रान्सफर्मर भनिन्छ । 
## कार्यसिद्धान्त
ट्रान्सफर्मर एक बिद्युतचुम्बकिय उपपादनको सिद्धान्तको आधारमा काम गर्ने उपकरण हो । समयानुरूप परिवर्तन हुने करेण्ट जब ट्रान्सफर्मरको प्राईमरी वाईन्डिङ्गमा प्रदान गरिन्छ, तब फराडेको बिद्युतचुम्बकिय उपपादनको असरबाट ट्रान्सफर्मर सेकेन्डरीमा समयानुरूप परिवर्तन हुने करेण्ट उत्पादन हुन्छ ।
## प्रकार
ट्रान्सफर्मर कार्यसम्पादनको आधारमा विशेषतः दुई प्रकारको हुन्छ :
१. स्टेपअप ट्रान्सफर्मर 
२. स्टेपडाउन ट्रान्सफर्मर 

### स्टेप अप ट्रान्सफर्मर
यो एक यस्तो किसिमको ट्रान्सफर्मर हो जसमा भित्रने एसि भोल्टेज भन्दा बाहिरिने एसि भोल्टेज बढि हुन्छ । पावर सिस्टममा भोल्टेज बढाउनका लागि यस किसिमको ट्रान्सफर्मरको प्रयोग गरिन्छ ।

### स्टेप डाउन ट्रान्सफर्मर 
यो एक यस्तो ट्रान्सफर्मर हो जसमा भित्रने एसि भोल्टेज भन्दा बाहिरिने एसि भोल्टेज कम हुन्छ । पावर सिस्टममा भोल्टेज घटाउनका लागि यस किसिमको ट्रान्सफर्मरको प्रयोग गरिन्छ ।

## इतिहास 
### उपपादनको खोज 
विद्युत चुम्बकीय उपपादन, ट्रान्सफर्मरको सञ्चालनको सिद्धान्त हो, यसको खोज माइकल फाराडेले १८३१ मा र जोसेफ हेनरी १८३२ मा स्वतन्त्र रूपमा पत्ता लगाएका थिए। 

### इन्डक्सन कोइल 
**इन्डक्सन कोइल**  व्यापक प्रयोग भएको पहिलो प्रकारको ट्रान्सफर्मर थियो, जसको आविष्कार मेनुथ कलेज, आयरल्यान्डका आयरिश-क्याथोलिक रेभ. निकोलस क्यालनले १८३६ मा गरेका थिए। प्राथमिक विन्डिङ भन्दा जतिधेरै सेकेन्डरी वाइन्डिङ हुन्छ्, त्यती नै धेरै सेकन्डरी भोल्टेज उत्पन्न हुन्न्छ भन्ने कुरा महसुस गर्ने उनी पहिलो शोधकर्ताहरू मध्ये एक थिए। ब्याट्रीबाट उच्च भोल्टेजहरू प्राप्त गर्न वैज्ञानिकहरू र आविष्कारकहरूको प्रयासबाट **इन्डक्सन कोइल**हरू विकसित भए।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:विज्ञान
श्रेणी:इलेक्ट्रिकल इन्जिनियरिङ
मूर्तिकला

नेपाली मूर्तिकलाको प्रमाणिक समय इस्वी संवतको पहिलो सताब्दी वा सो भन्दा अगाडिलाई मान्न सकिन्छ । 

श्रेणी:ललितकला
टेलिस्कोप

आकाशमा भएका खगोलिय पिण्डहरु जस्तै तारा, ग्रह, उपग्रहहरु आदि अवलोकन गर्न प्रयोग गरिने उपकरणलाई टेलिस्कोप (अङ्ग्रेजी: Telescope) भनिन्छ । नाङ्गो आँखाले नदेखिने ताराहरुपनि टेलिस्कोपको मदतले राम्ररी देखिन्छ । 
टेलिस्कोपबाट टाढाका वस्तुहरु हेर्दा स्पष्ट तर उल्टो देखिन्छ्न् । यसले छरिएका प्रकाशका किरणहरूलाई एकत्रित गर्छ । 

टेलिस्कोपबाट सूर्यको अवलोकन गर्नुहुँदैन । यसो गर्दा आँखाको रेटिना क्षतिग्रस्त भई  अन्धो हुने हुन्छ । टेलिस्कोपलाई साधारणतया दूरबिन भन्ने गरिन्छ । 
टेलिस्कोपमा दुईवटा कन्भेक्स लेन्सहरूको प्रयोग गरिएको हुन्छ । अब्जेटिभ लेन्स र आइलेन्स । यिनिहरूको दूरी घटबढ गर्न मिल्नेगरी राखिएको हुन्छ ।
अहिले सम्मकै सबैभन्दा ठूलो टेलिस्कोप हब्बल टेलिस्कोप हो । टेलिस्कोपको आविष्कार बैज्ञानिक ग्यालिलिई ग्यालिलियोले गरेका हुन् । 
श्रेणी:विज्ञान
श्रेणी:प्रकाश विज्ञान

 at Mount Wilson Observatory near Los Angeles, USA.]]
वालश्रम

वालबालिकाको प्रयोग गरी उत्पादन, मजदुरि, कलकारखानामा, घरायसी काममा प्रयोग हुने कार्य नै वालश्रम  हो  ।
## नेपालमा वालश्रम प्रयोग हुने क्षेत्र 
*कृषि क्षेत्र 
*निर्माण कार्य 
*घरेलु कमदार 
* रेस्टुरेन्ट, चिया पसल , होटेल तथा बारहरु  
*सामग्री विक्रिविताणका सेन्टरहरु 
* कल-कारखाना तथा अन्य उत्पादनका क्षेत्रहरुम 
*पर्यटन तथा यात्रामा 
*सेवा क्षेत्र 
## नेपालमा वालश्रमका कारणहरु 
*आर्थिक कारण 
*समाजिक र संस्कृतिक कारणहरु 
*पारिवारिक कारण 
*कानुनको आभाव 
*शैक्षिक अवसर र सुविधाको कमि 
*राजनीतिक कारण 
*धार्मिक कारण
*नियम, प्रचलन एवम मूल्य-मान्यताहरु 
* राजनीतिक प्रतिवद्धताको कमि 

श्रेणी:मानब अधिकार
## सन्दर्भ सामग्रीहरू
नोबेल साहित्य पुरस्कार

thumb|right|250px|सन् १९०१ मा फ्रान्सेली कवि तथा निबन्धकार सुली प्रुधोम साहित्यमा नोबेल पुरस्कार प्राप्त गर्ने प्रथम व्यक्ति थिए ।
**साहित्यमा नोबेल पुरस्कार** () वार्षिक रूपमा साहित्यमा उल्लेखनीय योगदान गर्ने साहित्यकारहरूलाई स्वीडीश एकेडमीले प्रदान गर्दछ । यो ५ नोबेल पुरस्कार **साहित्य**, रसायन विज्ञान, भौतिक शास्त्र, शान्ति र क्रिया विज्ञान तथा चिकित्सा मध्ये एक हो जसलाई सन् १८९५ मा अल्फ्रेड नोबेलको इच्छा अनुसार स्थापना गरिएको थियो । यो पुरस्कार नोबेल फाउन्डेसन द्वारा प्रशासित र एकेडमी द्वारा निर्वाचित पाँच सदस्य हुन्छन् जो साहित्यका लागि नोबेल समितिको प्रस्तावमा स्वीडीश एकेडमीद्वारा सम्मानित गर्ने गरिन्छ । यो पुरस्कार प्रत्येक वर्ष डिसेम्बर १० मा नोबेलको मृत्युको वार्षिकोत्सवमा एक वार्षिक समारोहमा स्टकहोममा प्रस्तुत गर्ने गरिन्छ । साहित्यको पहिलो नोबेल पुरस्कार सन् १९०१ मा फ्रान्सेली कवि तथा निबन्धकार सुली प्रुधोम साहित्यमा नोबेल पुरस्कार प्रदान गरिएको थियो ।
स्टकहोममा नोबेल पुरस्कार सम्मान समारोहको मुख्य आर्कषण त्यस बेला हुन्छ जब नोबेल पुरस्कार विजेतालाई महामहिम स्विडेनको राजाको हाथबाट पुरस्कार प्राप्त गर्ने गरिन्छ । स्वीडिश एकेडमीले हालको वर्षहरूमा केही महत्त्वपूर्ण आलोचनाहरूलाई आकर्षित गरेको छ । केही आलोचकहरूको यो तर्क छ कि केही प्रसिद्ध लेखकहरूलाई यो पुरस्कार दिईएन र अन्य व्यक्तिहरूको यो कथन छ कि यस पुरस्कारलाई ग्रहण केहि प्रसिद्ध लेखक यस पुरस्कारको योग्य छदै थिएनन् । यस कुरालाई लिएर बेलाबेलामा विवाद हुने गरेको छ कि यस पुरस्कारको मनोनयनमा तथा हालमा साहित्यिक विजेताहरूको अन्तिम चयनमा  राजनीतिक हित लुकेको हुन्छ।

## पृष्ठभूमि
## पुरस्कार
साहित्यमा नोबेल पुरस्कार विजेताले स्वर्ण पदक, एउटा वृत्तान्त दिने डिप्लोमा, र मुद्रा सहितको राशि पाउने गर्दछ ।

### नोबेल पुरस्कार मेडल 
### नोबेल पुरस्कार डिप्लोमा
### पुरस्कार राशी
## बिजेताहरू
## सन्दर्भ सामग्री
## बाह्य कडीहरू
श्रेणी:नोबेल पुरस्कार
कन्भेक्स लेन्स

किनाराको भाग पातलो र बीचको भाग बाक्लो भएको लेन्सलाई कन्भेक्स लेन्स भनिन्छ । यो लेन्सले समानान्तर प्रकाशका किरणहरूलाई एउटै बिन्दुमा केन्द्रित गर्दछ । त्यै भएर कन्भेक्स लेन्सलाई कन्भर्जिङ लेन्स वा केन्दिकरण लेन्स पनि भन्ने गरिन्छ । 

श्रेणी:विज्ञान
श्रेणी:प्रकाश विज्ञान
कन्केभ लेन्स

किनाराको भाग बाक्लो र बीचको भाग पातलो भएको लेन्सलाई कन्केभ लेन्स भनिन्छ । यस्तो प्रकारको लेन्सले समानान्तर प्रकाशका किरणहरूलाई विकेन्दृत गर्दछ । त्यै भएर कन्केभ लेन्सलाई विकेन्द्रीकरण लेन्स वा डाइभर्जिङ लेन्स पनि भनिन्छ ।
श्रेणी:विज्ञान
श्रेणी:प्रकाश विज्ञान
लेन्स

लेन्स ज्यादै उपयोगी उपकरण हो । क्यामेरा, सूक्ष्मदर्शक यन्त्र,   टेलिस्कोप आदि विभिन्न प्रकारका उपकरणहरूमा यसको प्रयोग हुन्छ । मानिसको आँखामा पनि लेन्स हुन्छ । उक्त लेन्सले वस्तुबाट आएको प्रकाशलाई आवर्तन गर्दछ । आवर्तित किरणहरु आँखाको रेटिनामा केन्द्रित भई एअस्तुको आकृति बनाउँदछ ।
प्रकाशको किरणलाई आवर्तन गरी वस्तुको आकृतिलाई घटबढ गर्न सकिने पार्दर्शी काँचबाट बनाइएको वक्रसतहको खण्डलाई लेन्स भनिन्छ । 
लेन्स मुख्यत २ प्रकारका हुन्छ्न् :
१. कन्भेक्स लेन्स
२. कन्केभ लेन्स
श्रेणी:विज्ञान
श्रेणी:प्रकाश विज्ञान
अवधी दिवस

**अवधी भाषा दिवस** प्रत्येक वर्ष , रामचरितमानसको  रचयिता गोस्वामी तुलसीदास जयंती मा मनाइन्छ। अवध को संस्कृति, भाषा, साहित्य, लोककला, नृत्य-संगीत र परम्परा लाई फेरी देखी प्रतिष्ठा दिने उद्देश्यले श्रीरामचरितमानस को रचयिता महाकवि तुलसीदास को जयन्ती प्रत्येक वर्ष ‘अवधी दिवस’ को रूपमा मनाईन्छ। भक्तिकाव्यमा तुलसीदासको रामचरितमानस (संवत १६३१) अवधी साहित्यको प्रमुख कृति हो।

## यो पनि हेर्नुहोस
*अवधी
*अवधी साहित्य
## सन्दर्भहरू 
श्रेणी:दिवसहरू
श्रेणी:अवधी
दूर दृष्टि

**दूर दृष्टि** नजिकको वस्तु स्पष्ट नदेख्ने आँखाको कमजोरी हो । यस्तो आँखामा आकृति रेटिनाभन्दा पर (आँखाको पछाडी) बन्छ । यस्तो आँखाको लेन्स पातलो हुन्छ । 
दूर दृष्टि भएको आँखाको कमजोरी हटाउन कन्भेक्स लेन्स प्रयोग गरिएको चस्माको प्रयोग गर्नुपर्दछ ।
## बाह्य कडीहरू
श्रेणी:विज्ञान
श्रेणी:प्रकाश विज्ञान
फोटो सेल

प्रकाश शक्तिलाई विद्युत शक्तिमा रुपान्तरण गर्ने उपकरणलाई फोटो सेल भनिन्छ । सोलार फोटोसेलको एउटा उदाहरण हो । दुर्गम तथा जल विद्युत नपुगेको ठाउँमा सोलारको प्रयोग गर्न सकिन्छ । सोलारले सौर्य शक्तिलाई विद्युत शक्तिमा रुपान्तर गर्छ । फोटो सेलले डीसी विद्युत उत्पादन गर्दछ ।
श्रेणी:विज्ञान
अवधी साहित्य

भारतको अवध क्षेत्र र नेपालको केही तराईको जिल्लाको भाषा अवधी हो, जुन भारतको राष्ट्रभाषा हिन्दी को एउटा उपभाषा हो।  अवधी को प्राचीन साहित्य धेरै संपन्न छ। यसमा भक्ति काव्य र प्रेमाख्यान काव्य दुईटैको विकास भयो।

## इतिहास 
भक्तिकाव्य र प्रेमाख्यान काव्य, प्राचीन अवधी साहित्य को दुईवटा शाखा हो। 
### भक्तिकाव्य 
]]
भक्तिकाव्य को शिरोमणि ग्रन्थ गोस्वामी तुलसीदास कृत ‘रामचरितमानस’ हो। भक्तिकाव्य मा गोस्वामी तुलसीदास को रामचरितमानस (संवत १६३१) अवधी साहित्यको प्रमुख कृति हो। यसको भाषा संस्कृत शब्दावलीले भरीएको छ। रामचरितमानस को अतिरिक्त तुलसीदास ले अन्य ग्रन्थहरु पनि अवधीम लेख्नुभयको छ। यही भक्ति साहित्यको अंतर्गत लालदासको "अवधबिलास" आउछ । यसको रचना संवत् १७०० मा भयो। उहा बाहेक अरुपनि भक्त कविहरु ने रामभक्ति विषयको ग्रन्थहरु लेखे।

संत कविमा बाबा मलूकदासको रचना पनि अवधी मा छ। उहाको शिष्य बाबा मथुरादासको र बाबा धरनीदासको  बानी पनि धेरैजसो अवधीमा छ। अन्य संत कविहरु पनि आफ्नो उपदेशको लागि अवधीलाई रोज्नु भयो।

यहा ध्यान दिन योग्य यो छ कि सूरजदास को ‘रामजन्म’ (गोस्वामी तुलसीदास को पहिला जन्मिनु भएका सूरजदास), ईश्वरदास को सत्यवती, कुतुबत को मिरगावत, लालचदास को हरिचरित, संवत १५५८ मा पुरुषोत्तम दास रचित जैमिनी पुराण, मंझनको  मधुमालती, अमीर खुसरो अथवा अब्दुलरहीम खानखाना को रचनाले अवधीलाई पूर्वमा जुन प्रतिष्ठा प्राप्त भयो, त्यो आज रचनाशीलता को माध्यमले संरक्षित गर्नुको आवश्य्कता छ। 

नरोत्तमदासको संवत १६०५ मा रचित सुदामा चरित काव्य-ग्रन्थ अवधी मा छ।

### प्रेमाख्यान काव्य 
प्रेमाख्यान काव्यमा सर्वप्रसिद्ध ग्रन्थ मलिक मुहम्मद जायसी रचित "पद्मावत" हो, 

प्राचीन अवधी साहित्यमा धेरैजसो रचना देश प्रेम, समाजसुधार आदि विषयमा र मुख्य रूपले व्यंग्यात्मक छ। कविमा प्रतापनारायण मिश्र, बलभद्र दीक्षित "पढीस", वंशीधर शुक्ल, रमई काका र शारदाप्रसाद "भुशुंडि" विशेष उल्लेखनीय हुनुहुन्छ।

प्रबंधको परम्परामा "रामचरितमानस"को ढंगको एक महत्त्वपूर्ण आधुनिक ग्रन्थ द्वारिकाप्रसाद मिश्रको "कृष्णायन" हो। यसको भाषा र शैली "मानस"को जस्तै छ र ग्रन्थकारले कृष्णचरित प्राय: त्यही तन्मयता र विस्तारले लेखिएको छ जसमा तन्मयता र विस्तार ले तुलसीदासले रामचरितमा अंकित गर्नुभयको छ। द्वारिकाप्रसाद मिश्रले यस ग्रन्थको रचना द्वारा यो सिद्ध गर्नुभयो  कि प्रबंध को लिए अवधी को प्रकृति आज पनि त्यस्तै  उपादेय छ जस्तो तुलसीदासको समयमा थियो।

### वर्तमानमा अवधी साहित्य 
पढीस, मृगेश, वंशीधर शुक्ल, रमई काका, पं.द्वारिका प्रसाद मिश्र, विश्वनाथ पाठक, त्रिलोचन शास्त्री, डॉ॰ श्यामसुंदर मधुप, बेकल उत्साही, पारस भ्रमर, विकल गोंडवी, जुमई खां आजाद, आद्या प्रसाद उन्मत, निर्झर प्रतापगढी, असविंद द्विवेदी, जगदीश पीयूष, विक्रम मणि त्रिपाठी जस्ता अनेक रचनाकार छन, जसको अवधी साहित्यमा अमूल्य योगदान रहेको छ।

## सन्दर्भ सुची
## बाहिरी सुत्रहरु
* अवधी भाषा
* अवधीलाई बिर्सियो अवध, तर नेपालमा जिवित
* अवधी ग्रन्थावली (गूगल पुस्तक)
* अवधी ग्रन्थावली, भाग - २  (गूगल पुस्तक ; लेखक - जगदीश पीयूष)

श्रेणी:अवधी
अदूर दृष्टि

**अदूर दृष्टि** भनेको आँखा सम्बन्धी एउटा सामान्य दृष्टि दोष हो, जसलाई चिकित्सा भाषामा **मायोपिया** भनिन्छ। यसमा व्यक्तिले नजिकका वस्तुहरू प्रस्ट रूपमा देख्न सक्छ, तर टाढाका वस्तुहरू धमिलो देखिन्छन्यो र यो समस्या प्रायः आँखाको गोलो आकार लामो हुनु, लेन्सको अति फोकस हुनु, वा प्रकाश आँखा भित्र ठीक स्थानमा नपुग्नुका कारणले हुन्छ। बालबालिकामा यो समस्या बढी देखिन्छ र समयसँगै गम्भीर हुन सक्छ। अदूर दृष्टि प्रायः वंशानुगत हुन्छ र लामो समयसम्म स्क्रिन हेर्ने वा नजिकबाट पढ्ने बानीले यसलाई झन् बढाउन सक्छ। यो समस्याको समाधानका लागि चस्मा, सम्पर्क लेन्स, वा लेजर सर्जरीको प्रयोग गरिन्छ। नियमित आँखा जाँच, स्वस्थ दृष्टि बानी, र आँखाको हेरचाहले यो समस्या नियन्त्रण गर्न सकिन्छ।
मायोपिया सबैभन्दा सामान्य आँखा समस्या हो र १.५ अर्ब मानिसहरू (विश्व जनसंख्याको २२%) लाई प्रभावित गर्ने अनुमान गरिएको छ।  विश्वका विभिन्न क्षेत्रहरूमा तथ्याङ्कहरू महत्त्वपूर्ण रूपमा भिन्न हुन्छन्। बालबालिकाहरूमा, यसले ग्रामीण नेपालका १%, दक्षिण अफ्रिकाका ४%, अमेरिकाका १२% मानिसहरू र केही ठूला चिनियाँ सहरहरूमा ३७% लाई असर गरेको छ।  १९५० को दशक पछि दरहरु बढेको छ। 

## उपचार 
### चश्मा र कन्ट्याक्ट लेन्स 
सामान्यतया अदूर दृष्टि (मायोपिया) को उपचार गर्न चश्मा प्रयोग गरिन्छ।

### शल्यक्रिया 
### अर्थोकेराटोलोजी 
### इन्ट्रास्ट्रोमल कोर्नियल रिङ सेग्मेन्ट 
### वैकल्पिक चिकित्सा 
## महामारी विज्ञान 
विश्वव्यापी रुपमा दृष्टि दोष (Refractive errors)बाट ८० करोड देखी २.३० अर्ब मानिशहरु प्रभावित रहेको अनुमान गरिन्छ ।  मायोपिया को घटनाहरु अक्सर उमेर, देश, लिङ्ग, जाति, पेशा, वातावरण, र अन्य कारकहरु अनुसार भिन्न भिन्न हुन्छ।  परीक्षण र डेटा सङ्कलन विधिहरूमा विविधताले व्यापकताको तुलना गर्न गाह्रो बनाउँछ। 

मायोपियाको प्रकोप केही एसियाली देशहरूमा ७०-९०%, युरोप र संयुक्त राज्य अमेरिकामा ३०-४०% र अफ्रिकामा १०-२०% रहेको रिपोर्ट गरिएको छ।  अफ्रिकी मानिसहरू र सम्बद्ध डायस्पोरामा मायोपिया कम पाइन्छ।

***ब्रिटिस जर्नल अफ ओफ्थाल्मोलोजी***मा प्रकाशित नयाँ २०२४ को अध्ययनले २०२३ मा विश्वभरका एक तिहाइभन्दा बढी बालबालिकाहरू मायोपियाबाट प्रभावित रहेको देखाएको छ, यो संख्या २०५० सम्ममा ४०% सम्म पुग्ने अनुमान गरिएको छ।  बालबालिका र किशोरकिशोरीहरूमा मायोपियाको प्रभाव विगत ३० वर्षमा उल्लेख्य रूपमा बढेको छ, सन् १९९० मा २४% बाट २०२३ मा झण्डै ३६% मा बढेको छ। शोधकर्ताहरू अनुसार कोभिड-१९ महामारी पश्चात मामलामा तीव्र वृद्धि देखियो र अदुर दृष्टि दरमा क्षेत्रीय भिन्नताहरूमा प्रकाश गरे। 

### एसिया 
अङ्गुठाकार|Estimated myopia rate in 20-year-olds in Asia
एशियाका केही भागहरूमा मायोपिया धेरै आम भएको छ। 

* सिंगापुरमा विश्वमा मायोपियाको उच्च प्रभावित रहेको मानिन्छ; त्यहाँ ८०% मानिसहरू मायोपिया छन्, तर सही आंकडा अज्ञात छ। 
* चीनको मायोपिया दर ३१% छ: यसको १.३ **अर्ब** मानिसहरू मध्ये ४० करोड मायोपिक छन्। चीनमा हाई स्कूलमा मायोपियाको प्रचलन ७७% छ, र कलेजमा ८०% भन्दा बढी छ । 
* चीन र मलेसिया जस्ता केही क्षेत्रहरूमा, वयस्क जनसंख्याको ४१% सम्म १ ।०० मायोपिक छ। 

## यो पनि हेर्नुहोस्
* मोतिबिन्दु

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:विज्ञान
श्रेणी:प्रकाश विज्ञान
फिलामेन्ट चिम

यस प्रकारको बिजुलीको चिम भित्र मसिनो तारबाट बनाइएको क्वाइल प्रयोग गरिएको हुन्छ । यसलाई फिलामेन्ट भनिन्छ । फिलामेन्टबाट विद्युत बहँदा अत्यन्त तातो हुन्छ । अत्यधिक तापक्रमले गर्दा उज्यालो भई प्रकाश दिन्छ । फिलामेन्ट प्राय टङस्टेनTungsten धातुबाट बनाइन्छ । 
अत्यन्त तातो अवस्थामा अक्सिजन ग्यास सम्पर्कमा आएमा उक्त फिलामेन्ट अक्सिकरण हुन्छ र फिलामेन्ट नष्ट हुन्छ । त्यसैले चिमभित्र निष्क्रिय ग्यासहरु  नाइट्रोजन, आर्गन, नियन भरिएको हुन्छ । अथवा चिमलाई हावा शून्य बनाइएको हुन्छ ।

यस्तो बत्तीमा प्रकाश भन्दापनि ताप बढी निस्कन्छ । यस्तो बत्तीमा १०% विद्युत प्रकाश शक्तिमा र बाँकी ९०% विद्युत तापशक्तिमा परिणत हुन्छ ।

## संरचना 
श्रेणी:विज्ञान
फ्लोरेसेन्ट बत्ती

फ्लोरेसेन्ट बत्तीमा प्रकाश उत्पत्ति हुने प्रक्रिया फिलामेन्ट बत्तीमा भन्दा फरक हुन्छ । फ्लोरेसेन्ट बत्तीको भित्री सतहमा फ्लोरेसेन्ट पाउडरको लेप लगाइएको हुन्छ । चिमभित्र पारोको बाफ भरिएको हुन्छ । बत्तीको दुई छेउमा इलेक्ट्रोडहरु हुन्छ्न् । एउटा इलेक्ट्रोडबाट अर्कोतिर पारोको बाफ भई इलेक्ट्रोन बहन्छ । पारोको बाफबाट इलेक्ट्रोन सर्दा अल्ट्राभ्वाइलेट किरण उत्पन्न गएदछ । सो किरणले फ्लोरेसेन्ट पाउडर प्रज्वलित भई प्रकाश
दिन्छ । 

पारोको बाफ प्रयोग हुने भएकाले यसलाई मर्करी चिम पनि भनिन्छ । यस्तो प्रकारको चिमले विद्युत सक्तिको धेरै भाग प्रकाश र थोरै भाग ताप सक्तिमा रुपान्तरण गर्दछ । यस्तो चिमको आयु लामो हुन्छ । साधारण सि एफ एल(Compact Fluorescent Lamp) चिम यै प्रकारको चिम हो ।
श्रेणी:विज्ञान
डाइनामो

डाइनामो एक विद्युत उत्पादन गर्ने विद्युतीय उपकरण हो  । डाइनामोले एसी विद्युत उत्पादन गर्दछ । डाइनामोभित्र स्थायी चुम्बक र इनामेल कोट गरिएको तारको क्वाइल राखिएको हुन्छ । डाइनामो वा जेनेरेटरले माइकल फराडेको विद्युत चुम्बकीय उपपादनको नियममा विद्युत उत्पादन गर्दछ्न् ।

डाईनोमोमा तार र चुम्बकीय क्षेत्रहरू घुमाउने कुण्डलहरूको प्रयोग गरिन्छ। डायनामोको स्थिर संरचनालाई स्टेटर भनिन्छ, जसले स्थिर चुम्बकीय क्षेत्र प्रदान गर्दछ, र घुमाउने वाइन्डिंग्सको सेटलाई आर्मेचर भनिन्छ। जब चुम्बकीय क्षेत्र भित्र तार घुम्छ, इलेक्ट्रोमोटिभ शक्ति सिर्जना भइ तारमा विद्युत् प्रवाहको सृजना हुन्छ। 
## इतिहास
### स्थायी चुम्बक र डाइनामो
विद्युत चुम्बकीय जेनेरेटरहरूको सञ्चालन सिद्धान्त १८३१-१८३२ मा माइकल फ्याराडेले पत्ता लगाएका थिए। सिद्धान्त, जसलाई पछि फ्याराडेको नियम भनिन्छ, यो हो कि विद्युतीय चालकमा इलेक्ट्रोमोटिभ बल उत्पन्न हुन्छ जसले फरक चुम्बकीय प्रवाहलाई घेर्छ।

## पहिलो डायनामो
पहिलो कम्युटेटेड डायनामो १८३२ मा फ्रान्सेली उपकरण निर्माता हिप्पोलाइट पिक्सीले बनाएका थिए। यसमा स्थायी चुम्बक प्रयोग गरिएको थियो जुन क्र्याङ्कद्वारा घुमाइन्थ्यो। घुम्ने चुम्बकलाई यसरी राखिएको थियो कि यसको उत्तर र दक्षिण ध्रुवहरू इन्सुलेटेड तारले बेरिएको फलामको टुक्राबाट ।

श्रेणी:इलेक्ट्रिकल इन्जिनियरिङ
श्रेणी:विज्ञान

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## यो पनि हेर्नुहोस्
पीएच मान

कुनैपनी वस्तुमा अम्लिय र क्षारिय गुणको अवस्था के कस्तो छ भनेर नाप्ने मिटर स्केललाई पीएच मिटर वा पीएच स्केल भनिन्छ । उक्त स्केलले देखाउने अम्लिय र क्षारिय गुणको मान नै पीएच मान हो । यस स्केलमा १ देखी १४ सम्म संख्याहरु हुन्छ्न् । 
अति कडा अम्ललाई यस स्केलमा १,२ अङ्कले जनाईन्छ भने अति कडा क्षारलाई १३, १४ अंकले जनाईन्छ । तटस्थ पदार्थको पीएच अङ्क ७ हुन्छ । जस्तै पानीको पीएच मान ७ हुन्छ ।

श्रेणी:रसायन शास्त्र
लवण

सामान्यतया लवण एउटा तटस्थ यौगिक हो । यसमा अम्लमा भएको हाइड्रोजनलाई धातुले पूर्ण या आंशिक रूपमा विस्थापित गरेको हुन्छ
NaOH + HCl → NaCl + H२O
CuO + H२SO४ → CuSO४ + H२O
यहाँ माथिको समीकरणमा NaCl र CuSO४ लवण हुन् ।
### लवणका गुणहरु 
# धेरैजसो लवणहरूको स्वाद तीतो हुन्छ भने केहि लवणहरु नुनिलो हुन्छन् ।
# सूचक पदार्थहरुप्रती कुनै लवण (जस्तै NaCl) तटस्थ हुन्छ्न् भने कुनै अम्लिय (जस्तै CuSO४) र कुनै क्षारिय (जस्तै Na२CO३) हुन्छन् ।
# धेरैजसो लवणहरु पानीमा घुलनसिल हुन्छ्न् ।
# लवणहरूको पग्लने र उम्लने बिन्दु प्रायः उच्च हुन्छ ।
### लवण बन्ने प्रक्रिया 
# तत्वहरूको प्रत्यक्ष मिलनद्वारा :
२Fe + ३Cl२ → २ FeCl३
२Na + Cl२ → २NaCl
# केहि धातुहरु (जस्तै: जस्ता/जिङ्क, म्याग्नेसियम, सोडियम) जस्ता धातुहरूले अम्लसँग प्रतिक्रिया गरी लवण बनाउँदछ्न् ।
# धातुका अक्साइडहरूले( जस्तै: MgO, FeO) अम्लसँग प्रतिक्रिया गरी लवण बनाउँदछ्न् ।
# अम्ल र क्षार बिच रासायनिक प्रतिक्रिया हुँदा लवण बन्छ ।
# अम्ललाई कार्बोनेट र बाइकार्बोनेटसँग प्रतिक्रिया गराएर पनि लवण बनाउन सकिन्छ ।
### लवणको प्रयोग 
# खाने नुन लवण हो जुन खान प्रयोग गरिन्छ ।
# साबुन, ग्लास तथा डिटरजेन्ट बनाउन ।
# चक तथा Plaster of Paris बनाउन ।
# रासायनिक मल बनाउन ।
# सेल ब्याट्रीहरूमा इलेक्ट्रोलाईटका रूपमा ।
श्रेणी:विज्ञान
सूचक पदार्थ

कुनैपनि बस्तु अम्ल, क्षार र लवण हो या होइन भनेर छुट्याउन प्रयोग गरिने रासायनिक पदार्थहरूलाई सूचक पदार्थ भनिन्छ ।
लिट्मस कागज, फेनोल्फथालिन, मिथाइल अरेन्ज आदि सूचक पदार्थका केहि उदाहरण हुन् ।
श्रेणी:विज्ञान
उत्तोलक

निश्चित बिन्दु (फलक्रम) मा आड लिएर दायाँ-बायाँ वा तलमाथि चल्न सक्ने लाम्चो आकारका सरल यन्त्रहरूलाई उत्तोलक भनिन्छ । उत्तोलकहरूले काम छिटो, छरितो, सजिलो तथा सुविधायुक्त तरिकाले सम्पन्न गर्न मद्दत गर्दछ्न् । दैनिक जिवनमा प्रयोग गरिने यन्त्र उपकरणहरू जस्तै : ढिकी, तराजु, कैंची, चिम्टा, ठेलागाडा आदि केहि उत्तोलकका उदाहरण हुन् ।
Simple lever forces|thumb|center|250px|
उत्तोलक साधरणतया ३ दर्जाका हुन्छ्न् :
# पहिलो दर्जाको उत्तोलक - ढिकी, कैंची, तराजु
# दोश्रो दर्जाको उत्तोलक - सरौतो, एक पांग्रे ठेलागाडा
# तेस्रो दर्जाको उत्तोलक - चिम्टा,

श्रेणी:विज्ञान
श्रेणी:भौतिक विज्ञान
सरल यन्त्र

दैनिक जीवनमा आइपर्ने कामहरूलाई छिटोछरितो,सुविधायुक्त  र सजिलो तरिकाले सम्पन्न गर्न मद्दत गर्ने ज्यावल तथा उपकरणहरूलाई सरल यन्त्र भनिन्छ ।

### सरल यन्त्रका फाईदाहरु 
# सरल यन्त्रको मद्दतले काम छिटोछरितो, सजिलो तरिकाले तथा सुविधायुक्त तरिकाले सम्पन्न गर्न सकिन्छ ।
# सरल यन्त्रको मद्दतले आफ्नो अनुकुल बल लगाउन सकिन्छ ।
# सरल यन्त्रले उर्जा खपतमा कमि ल्याउँछ 

### सरल यन्त्रका प्रकार 
# उत्तोलक
# घिर्नी
# पाङ्ग्रा र बिँड
# छ्ड्के सतह
# पेच
# फेसो

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
श्रेणी:भौतिक विज्ञान
श्रेणी:विज्ञान
रेडिकल

चार्जयुक्त परमाणु वा परमाणुहरूको समूहलाई रेडिकल भनिन्छ । चार्जयुक्त परमाणुहरूको समूहले पनि तत्वको परमाणुले जस्तै संयोजन क्षमता देखाउँछ । 
रेडिकलहरूको आयु छोटो हुन्छ । यिनिहरु रासायनिक प्रतिक्रिया हुँदा उत्पति हुन्छ्न् र प्रक्रिया पछि समाप्त भएर जान्छ्न् ।

**रेडिकल**हरु दुई प्रकारका हुन्छ्न् :
# क्षारिय रेडिकल/बेसिक रेडिकल : धन विधुतिय चार्ज भएका परमाणु वा परमाणुहरूको समूहलाई बेसिक रेडिकल अथवा इलेक्ट्रोपोजिटिभ रेडिकल भनिन्छ । जस्तै: सोडियम (Na+) ।
# अम्लिय रेडिकल/एसिड रेडिकल: ऋण विधुतिय चार्ज भएका परमाणु वा परमाणुहरूको समूहलाई एसिड रेडिकल अथवा इलेक्ट्रोनेगेटिभ रेडिकल भनिन्छ । जस्तै: नाइट्रेट (NO३-) 
साधारणतया एउटामात्र परमाणुले बनेको रेडिकललाई साधारण रेडिकल भनिन्छ । जस्तै: क्लोराइड (Cl-), हाइड्रोजन (H+) आदि ।
दुई वा बढी परमाणुले बनेको रेडिकललाई जटिल रेडिकल भनिन्छ । जस्तै: एमोनियम (NH४+), हाइक्रोमेट(Cr२O७++) आदि ।
श्रेणी:विज्ञान
मणिभ

निश्चित ज्यामितीय आकार भएका पदार्थहरूलाई मणिभ भनिन्छ । 
प्राय लवणहरूको मणिभ बनाउन सकिन्छ । मणिभ संतृप्त घोललाई चिस्याएर बनाईन्छ । 
मणिभ बन्ने र नबन्ने आधारमा कुनैपनि वस्तुहरूलाई २ प्रकारमा बाँड्न सकिन्छ :
# क्रिस्टलाईन : निश्चित ज्यामितिय आकार भएका र मणिभ बन्ने वस्तुहरु क्रिस्टलाईन हुन् । जस्तै : चिनी, नुन, निलोतुथो, फिटकिरी आदि ।
# एमर्फस : निश्चित ज्यामितिय आकार नभएका र मणिभ नबन्ने वस्तुहरु एमर्फस हुन् । जस्तै : प्लास्टिक, रबर, सिसा आदि ।

श्रेणी:विज्ञान
श्रेणी:रसायन शास्त्र
घोल

दुई वा दुईभन्दा बढी पदार्थहरूको समान मिश्रणलाई घोल भनिन्छ । घोल बन्न घोलक पदार्थ र घुलित पदार्थ आवश्यक पर्दछ । यसरि घोलक पदार्थ र घुलित पदार्थहरूको संमिश्रण भन्नु नै घोल हो । 

घोल = घोलक पदार्थ + घुलित पदार्थ 

साधारणतया घोल, घोलमा मिसिएका अवयवहरु, गुण र प्रकृतिको आधारमा ३ प्रकारका हुन्छ्न् :
# असंतृप्त घोल - जुन घोलमा थप घुलित पदार्थ हाल्दा उक्त घुलित पदार्थ घोलमा घुलेर जान्छ भने त्यस्तो घोललाई असंतृप्त घोल भनिन्छ । जस्तै: चिनीपानीको घोलमा थप चिनी हाल्दा घुल्छ भने उक्त घोल असंतृप्त हो ।
# संतृप्त घोल - जुन घोलमा थप घुलित पदार्थ हाल्दा घुल्दैन भने त्यस्तो घोललाई संतृप्त घोल भनिन्छ । जस्तै:चिनीपानीको घोलमा चिनी थप्दा उक्त चिनी घुल्दैन भने त्यस्तो घोल संतृप्त घोल हो ।
# अतिसंतृप्त घोल - जुन घोलमा थप घुलित पदार्थ हाल्दा उक्त घुलित पदार्थ नघुलीई ठोस अवस्था मै रहिरन्छ र घोल घोलकै अवस्थामा रहन्छ भने त्यस्तो घोललाई अतिसंतृप्त घोल भनिन्छ । 
श्रेणी:विज्ञान
श्रेणी:रसायान विज्ञान
घोलक पदार्थ

घोलमा घुलित पदार्थहरूलाई घुलाउन मद्धत गर्ने पदार्थहरूलाई घोलक पदार्थ भनिन्छ । जस्तै: पानी, दुध आदि घोलक पदार्थका केहि उदाहरणहरु हुन् ।
उदाहरणका लागि नुनपानीको घोलमा नुनलाई घुलाउन पानीले मद्धत गर्दछ त्यै भएर पानी घोलक पदार्थ हो । प्राय तरल पदार्थहरु घोलक हुन्छ्न् ।
श्रेणी:विज्ञान
बहुलवाद

**बहुलवाद** विश्वको उत्पत्तिको क्षेत्रमा बहुतत्वलाई प्राथमिकता दिने सिद्धान्त हो। यसले विश्वको उत्पत्ति र विकास एउटै तत्वबाट होइन्, बहुतत्वबाट भएको मान्यता राख्दछ । बहुलवादले सामाजिक जीवन र चिन्तनका विविध क्षेत्रमा बहुलताको पक्षपोषण गर्दछ । बहुलवादको अवधारणा प्राचीन भारतीय दर्शनका साथै प्राचीन युनानी दर्शनमा पनि पाइन्छ। जैन दर्शनको अनेकान्तवादको सिद्धान्त छ, त्यो बहुलवाद नै हो। अद्धैतवाद (monism), द्धैतवाद(dualism) र बहुलवाद(pluralsiam)। अद्धैतवाद दुई प्रकारका छन्। आदर्शवादी र द्धन्द्धात्मक भौतिकवादी। हरेक दर्शनका विभिन्न पाटा वा क्षेत्र हुन्छन्, जस्तै तत्वमीमांमा, ज्ञानमीमांमा, आभारमीमांमा आदि । तत्वमीमांमाले यो संसारको सृष्टि गर्ने तत्व एउटै छ कि धेरै भन्ने प्रश्नको उत्तर खोज्दछ । मानिसबाट हुने वा गरिने विभिन्न विचार, मान्यता, चालचलन, प्रचलन, विभिन्न प्रकारका अन्र्क्रिया, लेनदेन, सहयोगहरूमा पाइने विविधतालाई स्वीकार गर्नु नै बहुलवादलाई स्वीकार गर्नु हो।

प्रारम्भिक भौतिकवादमा पनि पृथ्वी, जल, तेज, हावा वा परमाणुहरु जस्ता विभिन्न भौतिक तत्वहरूबाट संसार बन्यो भन्ने सिद्धान्तमा बहुलवादको केही लक्षणहरु पाइन्छन् । त्यस्तै, प्रारम्भिक आदर्शवादमा बहु–ईश्वरको चर्चा चगरिएको पाइन्छ । 
## बहुलवाद दर्शन
पाश्चात्य बहुलवादको जन्म सर्वप्रथम जर्मनीमा भएको पाइन्छ। सत्रौँ शताब्दीको अन्त्य र १८ औ. शताब्दीको प्रारम्भतिरका जर्मन बुद्धिवादी दार्शनिक लाईबनित्जले संसार चेतनामय बहुतत्व (monads)बाट बनेको हो भनेका थिए । पछि आएर बहुलवादी दर्शनलाई विकसित गर्ने काम अमेरिकी व्यवहारवादी दार्शनिक विलिमय जेम्सले गरेका छन् । बीसौं शताब्दीको सुरुमा उनले यो विश्व एकरुप (universe) हैन, बहुरुप (multiverse) छ भने। 
## बहुलवाद (राजनीति)
एउटा राजनीतिक दर्शनका रूपमा बहुलवाद एउटा राजनीतिक अङ्ग भित्रको विविधताप्रतिको स्वीकृति र समर्थन हो, जसले विविध अभिरूचि, विश्वास र जीवनशैलीहरूको शान्तिपूर्ण सहअस्तित्वलाई अनुमति दिन्छ।पछिल्लो समयमा बहुलावादी दर्शन इङ्ल्याडलगायत विश्वका विभिन्न देशमा फैलियौं र यसलाई बहुलवादी राजनीति व्यवस्थाको दार्शनिक आधारका रूपमा स्थापित गर्ने काम भयो । युरो–कम्युनिज्मको धाराले संसदीय व्यवस्था र बहुलवादलाई स्वीकार गरयो । अन्ततः बहुलवाद उत्तर आधुनिकतावादी दर्शनको प्रमुख आधारशीला बन्न पुग्यो । हाम्रो नेपालमा पनि ठ्याक्कै त्यही–कम्युनिज्म हुदै एमालेले बहुलवादलाई अङ्गीकार गरयो र उत्तरआधुनिकतावादको प्रवेशसँगै यहाँ पनि बहुलवाद बहसको विषय बन्न गएको छ । बहुलवादको दार्शनिक पक्ष बहुलवादको दार्शनिक पक्षको कुरा गुर्नअघि हामीले दर्शनका तीन प्रमुख धाराबारे पनि चर्चा गर्नु आवश्यक छ, ती हुन्–

## बहुलवादका आधारहरु 
#संस्कृति
#भाषा
#राजनीतिक विविधता 
# जात र जनजाति
#वर्ग
#आर्थिक विविधता 
#जनसङ्ख्याको  संरचना 

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
घुलित पदार्थ

घोलमा घुलेर जाने पदार्थहरूलाई घुलित पदार्थ भनिन्छ । घुलित पदार्थहरु प्राय लवणहरु हुन् । जस्तै: चिनी, नुन, निलोतुथो, फिटकिरी आदि घुलित पदार्थ हुन् । 
श्रेणी:विज्ञान
श्रेणी:रसायन शास्त्र
मिश्रण

दुई वा दुईभन्दा बढी पदार्थहरु एक आपसमा मिसिनुलाई मिश्रण भनिन्छ । दैनिक जीवनमा प्रयोग गरिने बस्तुहरु प्राय मिश्रणमा रहन्छ्न् ।
मिश्रणमा मिसिएका अवयबहरूको आधारमा मिश्रणलाई २ प्रकारमा बाँड्न सकिन्छ :
# **समान मिश्रण ** : 
# **असमान मिश्रण** :
श्रेणी:रासायनिक मिश्रणहरू
श्रेणी:रसायन शास्त्र
हुमायुँको चिहान

**हुमायुँको चिहान** () मुगल वास्तुकलाबाट प्रेरित रहेको एउटा चिहान हो। यो नयाँ दिल्लीको 'दिनापनाह' अर्थात् पुरानो किला नजिकै रहेको निजामुद्दीन पूर्व क्षेत्रमा पर्ने मथुरा मार्गमा रहेको छ। यहाँको मुख्य भवनमा मुगल सम्राट हुमायुँको चिहान रहनुका साथै यहाँ अन्य शाही परिवारका मानिसहरूको समेत चिहान रहेको छ। यो विश्व सम्पदा क्षेत्रमा सूचीकृत हुनुकासाथै भारतमा मुगल वास्तुकलाको पहिलो उदाहरण हो।

## चित्र दीर्घा

Details of Entrance portal into Humayuns Tomb, Delhi.jpg|प्रवेशद्वारमा रहेको विवरण
Humayun's Tomb from the entrance, Delhi.jpg|प्रवेशद्वार
Humayun's mausoleum, Delhi.jpg|डिजाइन
The main fountain in the Char Bagh, Humayuns tomb.jpg|चारबाघ बगैँचा
Humayun Delhi 2.jpg|हुमायुँ, दिल्ली
KITLV 92006 - Samuel Bourne - Humayun's tomb in Delhi, India - Around 1860.tif|हुमायुँको चिहान सन् १८६० मा

## सन्दर्भ सामग्री
## बाह्य कडी
* Humayun's Tomb Archaeological Survey of India
* Compilation of Indian Heritage Sites 
* AKTC revitalisation of the Humayun’s Tomb Gardens 
* Humayun's Tomb on Delhi-Tourism-India.com 

## यो पनि हेर्नुहोस्
श्रेणी:भारतीय संस्कृति
श्रेणी:दिल्लीका पर्यटकीय स्थलहरू
श्रेणी:दिल्लीका पुरातात्विक सम्पदाहरू
श्रेणी:भारतका विश्व सम्पदा क्षेत्रहरू
कार्बनडाइअक्साइड

**कार्बन डाइअक्साइड** (अणसुत्र: **CO2**) वायुमण्डलमा पाइने, दुई अक्सिजनका अणुहरु एक कार्बनको अणु मिलेर बनेको ग्यास हो ।

वायुमण्डलमा ०.०३% कार्बनडाइअक्साइड छ । कार्बन भएकाबस्तुहरु  जस्तै: कोइला, काठ, मट्टीतेल, तेल, बोसो, मैन इत्यादि बल्दा कार्बनडाइअक्साइड बन्दछ र हावामा जान्छ । बिरुवा तथा जनावरहरूले सास फेर्दा कार्बनडाइअक्साइड निस्कन्छ । चुनढुङ्गा(CaCO३), डोलोमाइट(CaCO३/MgCO३)र म्याग्नेसाइट/ खरी ढुङ्गा आदिलाई रासायनिक प्रतिक्रिया गरेपछी कार्बनडाइअक्साइड ग्यास निस्कन्छ ।

## इतिहास 
यो ग्यास सन १६८० मा Helmont ले पत्ता लगाएका थिए तर पछि Lavoisier ले यस ग्यासलाई कार्बन र अक्सिजनको यौगिक भनी प्रमाणित गरेका थिए ।

## प्रयोगशालामा कार्बनडाइअक्साइड ग्यास बनाउने तरिका 
प्रयोगशालामा कार्बनडाइअक्साइड ग्यास चुनढुङ्गाका टुक्राहरूलाई फिक्का हाइड्रोक्लोरिक अम्ल (dil. HCl) सँग रासायनिक प्रतिक्रिया गराई बनाइन्छ ।
CaCO३ + २HCl → CaCl२ + H२O + CO२

## कार्बनडाइअक्साइड बनाउने अन्य तरिका 
# कार्बनलाई पर्याप्त अक्सिजन भएको हावामा बाल्दा यो ग्यास बन्छ।
# मिथेन, इथेन, ब्युटेन आदि बल्दा यो ग्यास निस्कन्छ।
# चुनढुङगालाई बेस्सरी तताउँदा यो ग्यास निस्कन्छ ।
# कार्बोनेट तथा हाइड्रोजन कार्बोनेटहरूले अम्लसँग प्रतिक्रिया गर्दा यो ग्यास निस्कन्छ।

## भौतिक गुणहरु 
# यो ग्यास रङ्गहिन, गन्धहिन र स्वादहिन हुन्छ ।
# यो ग्यास हावाभन्दा गरुङ्गो हुन्छ ।
# यसले भिजेको निलो लिट्मस कागजलाई रातो बनाउँछ ।
# यो ग्यास पानीमा कम मात्रामा घुल्छ ।-७८°C मा यसलाई ठोस अवस्थामा परिवर्तन गर्न सकिन्छ।
## रासायनिक गुणहरु
#कार्बनडाइअक्साइड ग्यास पानीमा कम मात्रामा घुल्छ। यसरी घुल्दा यो कार्बोनिक अम्ल(H2 CO3 ) बन्छ।
CO2 + H 2 O → H2 CO3

## उपयोगिता 
# बिरुवाहरु खाना बनाउने प्रक्रियामा ग्यासको प्रयोग गर्छ्न् ।
# कार्बनडाइअक्साइड ग्यास आगो निभाउने कार्यमा प्रयोग गरिन्छ ।
#सोडापानी, बियर, कोकाकोला जस्ता पेयपदार्थहरूमा यो ग्यासको प्रयोग गरिन्छ ।
# विभिन्न बस्तुहरूलाई सुरक्षित राख्न परेमा सुख्खा बरफ (dry ice) को रूपमा यो ग्यासलाई प्रयोग गरिन्छ ।
## सन्दर्भ सामग्री 
श्रेणी:विज्ञान
नोबेल पुरस्कार विजेताहरूको सूची

(लगभग युएस $१ मिलयन, रू. ११ करोड) प्रदान गर्ने गरिन्छ।]]

नोबेल पुरस्कार प्रत्येक वर्ष रोयल स्वीडिस एकेडमी अफ साइन्सेस, द स्वीडिस एकेडमी, द कारोलिन्स्का इन्स्टिच्युट र द नर्वेजियन नोबेल समितिद्वारा रसायनशास्त्र, भौतिक शास्त्र, साहित्य, शान्ति, र औषधी विज्ञानको क्षेत्रमा अद्वितीय योगदान पुर्‍याएका व्यक्तिहरू र संस्थाहरूलाई प्रदान गर्ने गरिन्छ। नोबेल पुरस्कारको स्थापना अल्फ्रेड नोबेलको वारेसनामाको आधारमा सन् १८९५ मा गरिएको हो। अल्फ्रेड नोबेलको वारेसनामामा उल्लेख भए अनुसार नोबेल पुरस्कारसँग सम्बन्धित सबै प्रकारको प्रशासकीय कार्य नोबेल फाउण्डेसनले हेर्ने गरेको छ। अर्थशास्त्रको क्षेत्रमा नोबेल पुरस्कारको सुरुवात सन् १९६८ मा स्विडेनको केन्द्रीय बैङ्क भेरिग रिक्सबैङ्कद्वारा भएको हो। यो पुरस्कार अर्थशास्त्रको क्षेत्रमा अद्वितीय कार्य गर्ने व्यक्ति तथा संस्थाहरूलाई प्रत्येक वर्ष प्रदान गर्ने गरिन्छ। यस पुरस्कार अन्तर्गतको प्रत्येक विधा पुरस्कारलाई एउटा छुट्टै स्वतन्त्र समितिद्वारा प्रदान गर्ने गरिन्छ। द रोयल स्वीडिस एकेडमी अफ साइन्सेसले भौतिक, अर्थशास्त्र र रसायन शास्त्रतर्फको विजेताको टुङ्गो लगाई पुरस्कार प्रदान गर्दछ भने कारोलिन्स्का इन्स्टिच्युटले क्रिया विज्ञान तथा चिकित्साको क्षेत्रमा र नर्वेजियन नोबेल समितिले शान्तिको क्षेत्रमा नोबेल पुरस्कार प्रदान गर्ने गर्दछ। प्रत्येक पुरस्कार विजेतालाई एउटा स्वर्ण पदक, डिप्लोमाको डिग्री र तोकिएको रकम प्रदान गर्ने गरिएको छ। नोबेल पुरस्कार स्टकहोममा प्रत्येक वर्ष १० डिसेम्बरको दिन आयोजित हुने एक समारोहमा प्रदान गर्ने गरिएको छ। १० डिसेम्बरकै दिन अल्फ्रेड नोबेलको  निधन भएको थियो।

## नोबेल पुरस्कार विजेताहरू
सन् १९०१ देखि सन् २०१७ सम्ममा नोबेल पुरस्कार तथा अर्थशास्त्रमा नोबेल पुरस्कार मिलाएर जम्मा ५८५ नोबेल पदक वितरण समारोहमा ९२३ जना व्यक्तिहरू तथा सङ्गठनहरूलाई नोबेल पुरस्कार प्रदान गरिसकिएको छ। केहि व्यक्ति तथा संस्थाहरूले दुई पटक नोबेल पुरस्कार जितेको हुनाले तिनीहरूलाई यसमा समावेस नगर्दा सन् २०१७ सम्ममा कूल ८९२ जना व्यक्तिहरू (जसमा ८४४ पुरुष र ४८ महिला) र २४ संस्थाहरू नोबेल पुरस्कारबाट सम्मानित भइसकेको छ।

## नोबेल पुरस्कार विजेताहरूको सूची
## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
## यो पनि हेर्नुहोस्
श्रेणी:नोबेल पुरस्कार विजेता
विसं १९९० को महाभूकम्प

वि.सं. १९९० साल माघ २ गतेका दिन दिनको २ बजे नेपालको अधिकाङ्स भागमा प्रलयदूत महाभूकम्प गएको थियो। 

यस भूकम्पमा अधिराज्यभरिको अनुमानित क्षति  तीन लाख अठ्ठासी हजार घर भत्की क्षतिग्रस्त ,१६८७५ जनाको मृत्यु र ३३१९ जना गम्भीर रूपमा घाइते भए । पशुपन्छी के कति भए त्यसको लेखाजोखा सम्भव भएन । प्रधानमन्त्री जुद्ध शमशेरले भूकम्प पिडितोद्वार संस्था र कोषको स्थापना गराइ स्वयंसेवी सेवा ,  निर्व्याजी ॠण सुबिधा दिई तत्कालीन राष्ट्रिय विप्लवबाट पार पाउने प्रयास गरेका थिए । 

यसबाट काठमाडौ उपत्यकामा आधुनिक किसिमबाट पुननिर्माण भयो । उनले भूकम्पको स्थितिबाट पार पाउन मुलुकीखानाबाट ५० लाखको चादी लिइ डेढ करोड बराबरका मुद्रा गराएका थिए । यसले गर्दा देशमा मुद्रास्फीति  चर्केको थियो ।

## सन्दर्भ सामग्री
## बाह्य कडी 
*१९३४ Mw ८.१ Bihar/Nepal earthquake १५ January १९३४ — Cooperative Institute for Research in Environmental Sciences
*Intensity Map( ) — Amateur Seismic Centre

## यो पनि हेर्नुहोस
* विसं १८९० को महाभूकम्प
* विसं २०७२ को महाभूकम्प
* विसं २०४५ को भूकम्प
* विसं २०६८ को भूकम्प
* भूकम्प
* नेपालमा भूकम्पको इतिहास
* विसं २०७२ वैशाख २९ को भूकम्प
 
श्रेणी:प्राकृतिक प्रकोपहरू
श्रेणी:भूकम्प 
* महा भुकम्पहरु
मोती मण्डली

युवक कवि  मोतीराम भट्टको सकृयतामा स्थापित यो संस्था काठमाडौ र वनारस दुवै ठाउँमा सकृय रह्यो । तत्कालीन साहित्यिक प्रतिभाहरूलाई जम्मा गरी साहित्य रचनातर्फ प्रोत्साहित गर्ने उद्देश्य राखेको यो संस्थाले समस्या पूर्तिको पद्धति  अपनाएको  थियो।

श्रृङ्गार रसप्रधान कविता सृजना गर्ने यो समुहमा पद्मविलास,काशीनाथ ,चेतनाथ आचार्य , नरदेव पाण्डे ,तीर्थराज पाण्डे ,गोपीनाथ लोहनी आदि  कविहरु सम्मीलित थिए ।

श्रेणी:सङ्गठन
क्लिटोरिया

**क्लिटोरिया** एक प्रकारको फूल फुल्ने वानस्पतिक परिवार हो । यसको परागसेचन किराको माध्यमबाट हुने गर्छ ।

## तस्वीर सङ्ग्रह

Image:Clitoria MS4124.JPG|The shape of the *Clitoria* flowers has inspired the name of the genus
File:Clitoria (447419053).jpg|*Clitoria mariana* flower
File:Neel Aporajita (Clitoria ternatea) in Shantinagar, Dhaka.jpg|*Clitoria ternatea*, known as *Neel Aporajita* in Bangladesh
File:Khao tom-dok anchan53.JPG|क्लिटोरियाबाट बनाइएको थाई परिकार
File:Blue tea.jpg|क्लिटोरियाको चिया

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाहिरी कडीहरू
श्रेणी:क्लिटोरिया
आपतित किरण

प्रकाशका स्रोतहरूबाट कुनैपनि बस्तुको सतहमा पर्न आएको किरण लाई आपतित किरण भनिन्छ । जस्तै सूर्यको प्रकाशको किरण ऎनामा पर्न आयो भने त्यो आएको किरण आपतित किरण हो ।
## परिभाषा
प्रकाश किरण भनेको एउटा रेखा (सीधा वा वक्र) हो जुन प्रकाशको तरंगफ्रन्ट मा लम्ब हुन्छ; यसको ट्यान्जेन्ट collinear तरंग भेक्टर सँग हुन्छ। समान माध्यम मा प्रकाश किरणहरू सीधा हुन्छन्। तिनीहरू दुई भिन्न मिडिया बीचको इन्टरफेस मा मोडिन्छन् र अपवर्तन सूचकांक परिवर्तन हुने माध्यममा वक्र हुन सक्छन्। ज्यामितीय अप्टिक्स ले अप्टिकल प्रणाली मार्फत किरणहरू कसरी प्रसारित हुन्छन् भनेर वर्णन गर्दछ। छवि गरिने वस्तुहरूलाई स्वतन्त्र बिन्दु स्रोतहरूको संग्रहको रूपमा व्यवहार गरिन्छ, प्रत्येकले गोलाकार तरंगफ्रन्टहरू र सम्बन्धित बाहिरी किरणहरू उत्पादन गर्दछ। प्रत्येक वस्तु बिन्दुबाट किरणहरूलाई छविमा सम्बन्धित बिन्दु पत्ता लगाउन गणितीय रूपमा प्रचार गर्न सकिन्छ।

प्रकाश किरणको अलि बढी कठोर परिभाषा फर्म्याटको सिद्धान्त बाट लिइएको हो, जसले बताउँछ कि प्रकाशको किरणले दुई बिन्दुहरू बीच लिइएको बाटो भनेको कम्तीमा समयमा पार गर्न सकिने बाटो हो।
## विशेष किरणहरू
अप्टिकल प्रणालीको विश्लेषण गर्न अप्टिकल मोडलिङमा धेरै विशेष किरणहरू प्रयोग गरिन्छन्। यी तल परिभाषित र वर्णन गरिएका छन्, मोडेल गर्न प्रयोग गरिने प्रणालीको प्रकारद्वारा समूहबद्ध।

### सतहहरूसँग अन्तर्क्रिया
, \theta_\mathrm r is the angle of reflection, and \theta_\mathrm R is the angle of refraction]] *एक *घटना किरण प्रकाशको किरण हो जुन सतह मा प्रहार गर्दछ। यो किरण र सतहको लम्ब वा सामान्य बीचको कोण आवृत्तिको कोण हो।
*दिइएको घटना किरणसँग सम्बन्धित *'***, त्यो किरण हो जसले सतहद्वारा परावर्तित प्रकाशलाई प्रतिनिधित्व गर्दछ। सतह सामान्य र परावर्तित किरण बीचको कोणलाई परावर्तनको कोण भनिन्छ। परावर्तनको नियमले आवृत्तिक (छिटपुट नभएको) सतहको लागि, परावर्तनको कोण सधैं आवृत्तिको कोण बराबर हुन्छ भनी बताउँछ।*दिइएको घटना किरणसँग सम्बन्धित ***'* वा *प्रसारित किरण'' ले सतहबाट प्रसारित हुने प्रकाशलाई जनाउँछ। यो किरण र सामान्य बीचको कोणलाई अपवर्तनको कोण भनिन्छ, र यो स्नेलको नियम द्वारा दिइएको छ। ऊर्जाको संरक्षण को लागि घटना किरणमा भएको शक्ति अपवर्तित किरणमा भएको शक्ति, परावर्तित किरणमा भएको शक्ति र सतहमा अवशोषित कुनै पनि शक्तिको योगफल बराबर हुनुपर्छ।
* यदि पदार्थ बाइरफ्रिन्जेन्ट छ भने, अपवर्तित किरण '**सामान्य**' र ''असाधारण किरणहरू'** मा विभाजित हुन सक्छ, जसले बाइरफ्रिन्जेन्ट पदार्थबाट गुज्र्दा फरक अपवर्तनको सूचकांक अनुभव गर्दछ।

### अप्टिकल प्रणालीहरू
 यसको अगाडिको अप्टिक्सद्वारा बनेको एपर्चर स्टपको छवि हो, र पुतलीको स्थान र आकार क्रमशः प्रमुख किरणहरू र सीमान्त किरणहरूद्वारा निर्धारण गरिन्छ।]]
*एक **'मेरिडियनल रे'** वा **'ट्यान्जेन्शियल रे'** एक किरण हो जुन प्रणालीको अप्टिकल अक्ष र किरण उत्पन्न भएको वस्तु बिन्दु भएको समतलमा सीमित हुन्छ। यो समतललाई मेरिडियनल समतल वा ट्यान्जेन्शियल समतल भनिन्छ।
*एक **'स्क्यु रे'''' एक किरण हो जुन वस्तु बिन्दु र अप्टिकल अक्ष (मेरिडियनल वा ट्यान्जेन्शियल समतल) दुवै भएको समतलमा प्रसारित हुँदैन। यस्ता किरणहरूले अप्टिकल अक्षलाई कतै पनि पार गर्दैनन् र यसको समानान्तर पनि हुँदैनन्।

श्रेणी:विज्ञान
श्रेणी:भौतिक विज्ञान