सिन्धुली जिल्ला

**सिन्धुली जिल्ला** नेपालका बागमती प्रदेश अन्तर्गत पर्ने एक जिल्ला हो। यस जिल्लाको क्षेत्रफल २,४९१ वर्ग किलोमिटर (९६२ वर्ग माइल) रहेको छ। कमलामाई नगरपालिकामा पर्ने  सिन्धुलीमाढी यस जिल्लाको सदरमुकाम हो। प्रशासनिक रूपमा यो जिल्ला ९ वटा स्थानीय तहमा विभाजित छ, जसमा २ वटा नगरपालिका र ७ वटा गाउँपालिका रहेका छन्। वि.सं. २०७८ को जनगणना अनुसार सिन्धुली जिल्लाको जनसंख्या ३,००,०२६ रहेको छ।
* अर्को एक भनाई अनुसार परापूर्व कालमा यो जिल्ला मकवानपुर राज्यमा पर्दथ्यो, त्यहाँ सेन वंशीय राजाहरूको शासन थियो। त्यस क्षेत्रका ती शासक वा राजाका भारदारहरूको शिकार क्षेत्र सिन्धुली खोंच भएको हुँदा प्रायसः ती राजाको माछा मार्ने ठाउँ त्यो थियो। रैथाने देवास राई जातिको बोलीचालीमा माछा मार्ने खोलामा बनाइने सानो ठाउँलाई 'दुवाली' भानिन्छ। स्थानीय बोलीमा सेनहरूले माछा मर्ने दुवाली वा छिटो बोल्दा सेनको दुवाली अथवा सेनदुवाली (सेन + दुवाली), सेनदुली हुँदै अपभ्रंस हुँदै सिन्धुली भएको हो। सिन्धुली का एक जना साहित्यकार स्व. उमानाथ शास्त्री ज्युको प्रख्यात महकाब्य 'मकवानी बाला 'मा यो कुरालाईउल्लेख गरिएको पाइन्छ।

## भौगोलिक अवस्थिति
* अक्षांस:-२६ डिग्री ५५" देखि २७ डिग्री २२" उत्तर
* देशान्तर:- ८५ डिग्री १५" देखि ८६ डिग्री २५" पूर्व
* कुल क्षेत्रफल:- २,४९१ वर्ग किलोमिटर

## प्रशासनिक विभाजन 
### स्थानिय तहहरू 
अङ्गुठाकार|सिन्धुली जिल्लाका स्थानिय तहहरूजिल्लामा दुई नगरपालिका र सात गाउँपालिकाहरू गरि ९ वटा स्थानीय तहहरू रहेका छन्।  

### पूर्व गाउँ विकास समितिहरू
अङ्गुठाकार|सिन्धुली जिल्लाका पूर्व गाविसहरूको नक्सा (वि.सं. २०७१ अघि)
वि.संं. २०५३ सम्म सिन्धुलीमा जम्मा ५५ वटा गाउँ विकास समिति (गाविस) थिए। वि.संं. २०५३ मा कमलामाई नगरपालिका गठन भएपछि गाउँ विकास समितिहरूको संख्या घटेर ५३ भयो। वि.संं. २०७१ मा दुधौली नगरपालिका गठन हुँदा गाउँ विकास समितिहरूको संख्या थप घटेर ५० रह्यो। वि.संं. २०७३ फागुन २७ मा नेपालमा स्थानीय तहको पुनर्संरचना अन्तर्गत सबै गाउँ विकास समितिहरू खारेज गरि नगरपालिका तथा गाउँपालिकामा समावेश गरियो।

## जिल्लाको सिमाना
* पूर्व- उदयपुर र सिराहा, 
*पश्चिम- रौतहट, मकवानपुर र काभ्रेपलाञ्चोक,
*उत्तर-रामेछाप र ओखलढुङ्गा, 
*दक्षिण-सर्लाही, महोत्तरी र धनुषा
* सबभन्दा अग्लो स्थान:- २३८६ मिटर(फिक्कल गाउँपालिका)
* सबभन्दा होचो स्थान:- १६८ मिटर (दुधौली न.पा.)

## सिन्धुली जिल्लाका मन्दिरहरू
### कालीमाई मन्दिर
कमलामाई नगरपालिका वडा नं. ४ अवस्थित हिन्दूधर्मालम्वीहरूको आस्था र शक्तिकी प्रतिक श्री कालीमाई मन्दिर पूर्वमा ग्वाङखोला, पश्चिममा हरियाली वनजंगलले ढाकेको र विचमा रमणिय मधुटार गाउँको अवलोकन गर्न सकिन्छ। कालिमाईलाई शक्तिको प्रतिकको रूपमा भक्तजनहरूले मान्ने गरेको पाइन्छ। यस मन्दिरमा माघे सङ्क्रान्तिको पर्वमा भब्यमेला लाग्ने गर्दछ। यहाँ हजारौ नरनारीहरू आएर आ–आफ्नो मनोकाङ्क्षा पूरा गर्नको लागि पूजा आराधना गरी परेवा तथा कुखुराको वलि चढाउने गर्दछन्। राणाशासन कालमा सेनाको एक टुकडि आएर पहिला कालिमाईलाई र त्यसपछि कमलामाईलाई सलामी दिने गरेको उदाहरण विभिन्न लेख रचनाहरूमा उल्लेख गरेको पाइन्छ। दिलिपकुमार थापा द्वारा लिखित “सिन्धुलीको धार्मिक तथा ऐतिहासिक झलक” नामक पुस्तकमा उल्लेख गरिए अनुसार सिन्धुली गढीका तत्कालिन बडाहाकीम मिन्टुजङ्ग राणाले कालिमाइलाई सलामि दिनु पर्दैन श्री कमलामाईलाई मात्र गएर सलामी दिए हुन्छ भनेर सेनालाई आदेश दिएर कमलामाईको मन्दिरतर्फ बढ्न थालेपछि एक्कारी बडा हाकिम समेतका सेनाहरू थरथर काम्नथाले पछि अहो ! वित्यास म-यो श्री कमलामाईलाई सलामि नदिएर पो यस्तो भएको हो कि ? जाऊँ फर्केर भनि कालीमाईको मन्दिरमा आइपुग्नासाथ बेहोस भएछन। तत्कालिन पूजारीले श्री कालीमाईको स्तुति पुकारापात गरेपछि बडाहाकिम समेत होसमा आई सैनिकहरूले विधिपूर्वक श्रीइ कालीमाइलाई सलामी दिएर कमलामाइको मन्दिर तर्फ गएको भनाई उल्लेख गरेका छन्। हाल सम्म पनि भक्तजनहरू पहिला कालिकामाईको पूजा आराधना गरेर मात्र कमलामाईलाईको दर्शन गर्न जान्छन्।

यस कालिकामाई मन्दिरको स्थापना कहिले र कसले स्थापना गर्यो भन्नेबारे हाल सम्म कुनै अभिलेख प्राप्त भएको छैन। शक्तिकी प्रतिक जगनजननी श्री कालीमाईको भक्तिभावले पूजाआराधना गर्नाले आफ्नो मनोकांक्षा पूराहुने र शक्ति प्राप्त हुने जनआस्था र विश्वास हालसम्म पनि उत्तिकै रहि आएको पाइन्छ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## यो पनि हेर्नुहोस 
* नेपालको क्षेत्रीय वर्गीकरण

## बाह्य कडीहरू
श्रेणी:नेपालका जिल्लाहरू
श्रेणी:बागमती प्रदेशका जिल्लाहरू
श्रेणी:भित्री मधेशका जिल्लाहरू