open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
असहयोग आन्दोलन (सन् २०२४)

**असहयोग आन्दोलन**, जसलाई **एक बुँदे आन्दोलन** पनि भनिन्छ, बङ्गलादेश सरकारको विरुद्धमा चलिरहेको विरोध प्रदर्शन हो जुन सन् २०२४ को बङ्गलादेश कोटा सुधार आन्दोलन मुद्धामा सुरु भएको थियो। यस आन्दोलनको एउटै माग प्रधानमन्त्री शेख हसिना र उनको मन्त्रिपरिषद्को राजीनामा थियो।

३ अगस्ट २०२४ मा, भेदभाव विरोधी विद्यार्थी आन्दोलनका संयोजकहरूले राजीनामाको एक बुँदे माग घोषणा गर्दै " व्यापक असहयोग " को आह्वान गरेका थिए। उनीहरूले सरकारलाई कर नतिर्न, बिल नबुझाउन आह्वान गरेको  भोलिपल्ट हिंसात्मक झडप हुँला विद्यार्थी सहित ९७ जनाको ज्यान गएको थियो। संयोजकहरूले अगस्ट ५ मा हसिनालाई सत्ताबाट बाहिर निकाल्न लङ मार्च टु ढाकाको आह्वान गरेका थिए। त्यस दिन, प्रदर्शनकारीहरूको ठुलो भीड राजधानी तर्फ अघि बढेको थियो। दिउँसो २:३० बजे बङ्गलादेशी समय (०८:३० जिएसटी) अनुसार शेख हसिनाले राजीनामा दिँदै आफ्नी बहिनीसँग उनको सबैभन्दा ठुलो सहयोगी भारततर्फ भागेकी थिइन्। उनी उत्तरपूर्वी राज्य त्रिपुराको राजधानी अगरतलामा अवतरण गरेपछि उनलाई सुरक्षित बाटो दिइएको थियो।

## परिणाम 
### शेख हसिनाको राजीनामा 
५ अगस्ट २०२४ मा, बाङ्ग्लादेश समय अनुसार लगभग ३:०० बजे, प्रधानमन्त्री हसिनाले राजीनामा दिए र आफ्नी बहिनी शेख रेहानासँग हेलिकप्टरमा देश छोडे, हसिनाको सबैभन्दा ठुलो सहयोगी, भारत  अगरतला हुँदै दिल्ली आइपुगे। देशको नाममा सम्बोधन गर्ने  उनको इच्छा भएता पनि उनले त्यसो गर्ने मौका पाएनन्।

### गणभवनमा आन्दोलनकारीको प्रवेश 
दिउँसो ३ बजेतिर प्रदर्शनकारीले गणभवनका गेट तोडेर प्रधानमन्त्री निवासभित्र प्रवेश गरे र फर्निचरलगायतका धेरै सामानमा लुटपाट, तोडफोड र तोडफोड गरेका थिए। तिनीहरूले अफिसका फाइलहरू तलासी गरे  र सेल्फी लिन उनको ओछ्यान र कुर्सीमा बसे। प्रदर्शनकारीहरूले हसिनाको लग्जरी डायर सुटकेस र उनको साडी पनि लिएका थिए।

### सम्पत्तिको विनाश 
### शेख हसिनाको प्रस्थान 
### अन्तरिम सरकार गठन 
निम्न व्यक्तिहरू सम्मिलित अन्तरिम सरकार गठन हुने बताइएको छ। 

# डा. सलीमुल्लाह खान
# आसिफ नजरुल डा
# सेवानिवृत्त न्यायाधीश मोहम्मद अब्दुल वहाब मिया
# सेवानिवृत्त जनरल इकबाल करीम भुइया
# सेवानिवृत्त मेजर जनरल सैयद इफ्तेखार उद्दीन
# देवप्रिया भट्टाचार्य डा
# मतियार रहमान चौधरी
# सेवानिवृत्त ब्रिगेडियर जनरल एम सखावत हुसेन
# डा. हुसेन जिल्लुर रहमान
# सेवानिवृत्त न्यायाधीश एमए मतिन

नोबेल पुरस्कार विजेता मुहम्मद युनुसलाई सरकारको प्रमुख बन्न आग्रह गरिएको बताइएको छ। सरकार प्रमुखका लागि अन्य सम्भावित व्यक्तिहरूको नाममा बङ्गलादेश बैङ्कका पूर्व गभर्नर सलाहुद्दीन अहमद, सेवानिवृत्त जनरल जहाँगीर आलम चौधरी र वकिल सारा हुसेन समावेश छन्।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
ओपनएआई

**OpenAI** एक अमेरिकी कृत्रिम बुद्धिमत्ता एआई अनुसन्धान संस्थान र कम्पनी हो, जसले सुरक्षित र फाइदाजनक AI प्रविधिहरूको विकासमा ध्यान केन्द्रित गरेको छ। यसलाई 2015 मा स्थापित गरिएको हो र यसको मुख्य उद्देश्य AI को विकास र अनुसन्धानमा नैतिकता र सुरक्षा सुनिश्चित गर्नु हो।

#### इतिहास 
OpenAI को स्थापना 2015 मा एलन मस्क, स्याम अल्टम्यान, ग्रेग ब्रोकम्यान, इलिया सुत्सकेभर, र अन्य प्रमुख प्रविधि विशेषज्ञहरूले गरेका थिए। यसको उद्देश्य अनुसन्धान र विकासमा उच्च स्तरको पारदर्शिता र साझा ज्ञानको प्रवर्द्धन गर्नु हो।

#### प्रमुख उत्पाद र प्रविधिहरू 
# **GPT (Generative Pre-trained Transformer)**:
#* **GPT-3**: OpenAI ले विकसित गरेको अत्याधुनिक भाषा मोडेल हो, जसले मानवीय भाषामा आधारित प्रश्नहरूको उत्तर दिन सक्षम छ।
#* **GPT-4**: यसलाई GPT-3 को अगिल्लो संस्करणको रूपमा विकसित गरिएको छ र यसले अझ अधिक सटीकता र जटिलता प्रदान गर्दछ।
# **DALL·E**:
#* एक चित्र सिर्जना गर्ने AI मोडेल हो, जसले टेक्स्टका आधारमा चित्रहरू सिर्जना गर्न सक्दछ।
# **Codex**:
#* कोड लेख्न र प्रोग्रामिङका समस्याहरू समाधान गर्नका लागि प्रयोग गरिने AI मोडेल हो।

#### उद्देश्य र मिशन 
OpenAI को मुख्य उद्देश्य सुरक्षित, जिम्मेवार, र मानवता लाभकारी AI को विकास गर्नु हो। यसले AI को प्रयोगका सम्भावित जोखिमहरूलाई कम गर्न र यसको लाभलाई सबैको लागि सुनिश्चित गर्नका लागि विभिन्न उपायहरू अपनाउँछ।

#### प्रविधि र अनुसन्धान 
OpenAI ले AI सुरक्षा, नीति, र मानवता र समाजमा यसको प्रभावका बारेमा व्यापक अनुसन्धान गर्दछ। यसका अनुसन्धानहरूले AI को दायरा र प्रभावलाई बेहतर ढंगले समझ्न र नियन्त्रण गर्नमा मद्दत पुर्याउँछन्।

#### सार्वजनिक प्रयोग र पहुँच 
OpenAI ले आफ्ना AI मोडेलहरूको प्रयोगका लागि API प्रदान गर्दछ, जसले विभिन्न विकासकर्ताहरूलाई आफ्ना अनुप्रयोगहरूमा AI प्रविधिहरूलाई इंटिग्रेट गर्न मद्दत गर्दछ।

#### समापन 
OpenAI ले AI को क्षेत्रमा महत्वपूर्ण योगदान गरेको छ र यसको शोध र प्रविधिहरूले कृत्रिम बुद्धिमत्ता र यसको प्रयोगका बारेमा नयाँ परिभाषा प्रस्तुत गरेका छन्।
शिंशुक

**शिंशुकहरू** फोकोएनिडे परिवार अन्तर्गत वर्गीकृत साना गुँजजस्ता सिटासियनहरू हुन्। गुँजको जस्तो देखिए तापनि तिनीहरू साँचो गुँजको तुलनामा नरवाल र बेलुगासँग बढी नजिकको सम्बन्ध राख्छन्। त्यहाँ आठ प्रजातिका पोरपोइस छन्, ती सबै दाँतेदार ह्वेलहरूमध्ये सबैभन्दा सानो हो। गुँजको शंक्वाकार दाँतभन्दा फरक चपटा, कोदालो आकारको दाँत र स्पष्ट चोंचको अभावले शिंशुकहरू गुँजहरूभन्दा फरक हुन्छन्, यद्यपि केही गुँजहरूमा स्पष्ट चोंचको पनि अभाव हुन्छ।

अधिकांश जनावरहरूको विपरीत, शिंशुकहरू सचेत श्वासहरू हुन्। सबै स्तनधारी हरू सुत्छन्, तर शिंशुकहरू लामो समयसम्म अचेत हुन सक्दैनन् किनभने तिनीहरू डुब्न सक्छन्। जङ्गली सिटासियनहरूमा निद्राको ज्ञान सीमित भए तापनि कैदमा रहेका शिंशुकहरू एक पटकमा उनीहरूको मस्तिष्कको एक छेउमा सुत्न रेकर्ड गरिएको छ, ताकि तिनीहरू पौडिन सकून्, सचेत रूपमा सास फेर्न सकून्, र उनीहरूको विश्रामको अवधिमा शिकारी र सामाजिक सम्पर्क दुवैबाट बच्न सकून्।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:शिंशुकहरू
नेपालमा वनविनाश

अङ्गुठाकार|222x222पिक्सेल|नेपालको नक्सा

**नेपालमा वन विनाश** सधैँ गम्भीर मुद्दा रहिआएको छ, जसले गरिब मानिसहरूको जीवनमा गम्भीर असर पारेको छ। विगतमा नेपाल व्यापक वनले घेरिएको राष्ट्र थियो। तर अहिले ग्रामीण क्षेत्रको विस्तारको आवश्यकता, पाहाडी मानिसहरूलाई मैदानहरूमा बसाइँ सर्ने, काठ लागि क्षेत्रीय चासोको विकास र स्थानीय बासिन्दाहरू ऊर्जाको आवश्यक स्रोतका रूपमा जलाउने काठ निर्भर भएकाले राष्ट्रको वन आवरण ३०% भन्दा कम बाँकी छ। नेपालमा निरन्तर वन विनाशका कारण धेरै मानिस र जीवजन्तु मर्दैछन्। नेपालको लगभग 70 प्रतिशत मानिस कृषिमा काम गर्छन्, यद्यपि विद्यमान प्रतिकूल मौसममा खेती गर्न गाह्रो छ।

## वन विनाशको दर 
सन् १९९० देखि सन् २००० को बीचमा नेपालले प्रतिवर्ष औसत९१ हजार ७०० हेक्टर वन विनाश गरेको थियो। यो औसत वार्षिक वन फँडानी दर १.९० प्रतिशत हो। तर, सन् २००० देखि २००५ को बीचमा वन फँडानीको दर प्रतिवर्ष २८.९ प्रतिशतले घटेर १.३५ प्रतिशतमा झरेको छ। सन् १९९० देखि २००५ को बीचमा नेपालले २४.५ प्रतिशत अर्थात् करिब ११ लाख ८१ हजार हेक्टर वन क्षेत्र गुमाएको छ। त्यस समयमा यसको प्राथमिक वन क्षेत्रको ४२,० हेक्टर अन्तिम थियो। सन् १९९० को दशकको अन्त्यपछि प्राथमिक वन फँडानीको दर १०.७ प्रतिशतले घटेको छ। सन् १९९०–२००५ को अन्तरालमा वासस्थान रूपान्तरणको कुल दर मापन गर्दा (वन क्षेत्रमा परिवर्तन र वन क्षेत्रको परिवर्तन माइनस शुद्ध वृक्षारोपण विस्तार) मापन गर्दा नेपालले आफ्नो ७.९ प्रतिशत वन तथा वन क्षेत्रको वासस्थान गुमाएको थियो।

## काठको तस्करी 
नेपालका धेरै जङ्गलमा अवैध काठ प्रशोधनको सिकार नेपाल पुगेको छ। यी काठ सञ्चालनहरूले अवैध रूपमा काठ भारत तस्करी गर्छन्। स्रोतका अनुसार प्रमुख सडक र पछाडिका सडक दुवैमा तस्करी भइरहेको छ। नेपालको वन प्रशासनले नेपालको जङ्गलबाट काठले भरिएका धेरै ट्रक र ट्रयाक्टर जफत गरेको छ।

## यो पनि हेर्नुहोस्
* नेपालमा वातावरणीय समस्या

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:नेपालको वातावरण
वागडी भाषा

**वागडी** भारतको एउटा भिल भाषा हो जुन मुख्यतया दक्षिणी राजस्थान डुङ्गरपुर र बांसवाडा जिल्लाहरूमा बोलिन्छ। वागडीलाई भिलीको बोलीको रूपमा चित्रण गरिएको छ।

वागडीका चारवटा बोलीहरू छन्ः अस्पुर, खेरवारा, सागवारा र आदिवासी वागडी।

## व्याकरण 
### नामहरू 
* त्यहाँ दुई नम्बरहरू छन्ः एकवचन र बहुवचन।
* दुई लिङ्गः मर्दानी र महिला लिङ्ग।
* तीन केसहरूः सरल, तिरछा, र भोकेटिभ। केस मार्किङ आंशिक रूपमा इन्फ्लेकसनल र आंशिक रूपमा पोस्टपोजिसनल हुन्छ।
* नामहरू तिनीहरूको अन्तिम खण्डहरू अनुसार अस्वीकार गरिन्छ।
* सबै सर्वनामहरू सङ्ख्या र केसका लागि प्रभावित हुन्छन् तर लिङ्ग तेस्रो व्यक्ति एकवचन सर्वनामहरूमा मात्र छुट्याइन्छ।
* तेस्रो व्यक्ति सर्वनामहरू प्रत्येक लिङ्गमा निकटता/दूरी आयाममा छुट्याइन्छ।
* दस सम्मका कार्डिनल सङ्ख्याहरू प्रभावित हुन्छन्।
* वर्तमान र विगतका सहभागीहरू दुवैले विशेषणको रूपमा कार्य गर्छन्।

### क्रियाहरू 
* त्यहाँ तिन काल र चार मनोदशा छन्।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:आर्य भाषा परिवार
श्रेणी:पश्चिमी आर्य भाषा परिवार
श्रेणी:भारतमा बोलिने भाषाहरू
हस्तिमकर

**हस्तिमकर** एक समुद्री स्तनपायी हो। यो साइरेनिया जनको चार जीवित प्रजातिहरू मध्ये एक हो, जसमा म्यानेट्सका तीन प्रजातिहरू पनि समावेश छन्। मासु र तेलका लागि हजारौँ वर्षदेखि हस्तिमकरको सिकार हुँदै आएको छ। परम्परागत शिकारको अझै पनि यसको आधुनिक दायराका धेरै देशहरूमा, विशेष गरी उत्तरी अस्ट्रेलिया र प्रशान्त टापुहरूमा ठुलो सांस्कृतिक महत्व छ। हस्तिमकरको हालको वितरण खण्डित छ, र धेरै जनसङ्ख्याहरू लोप हुने अवस्थामा पुगेको विश्वास गरिन्छ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:भारतको जीवजन्तु
श्रेणी:जोखिममा रहेका जनावरहरू
वि.सं २०६१ सालको शाही कदम

२०६१ साल माघ १९ गते नेपालका राजा ज्ञानेन्द्रले नेपाली काङ्ग्रेसलाई सत्ताच्युत गरेपछि नेपालमा राजाकै नेतृत्वमा 'सैन्य शासन' सुरु भएको थियो। मन्त्रिपरिषद् विघटन गरि आफ्नै अध्यक्षतामा मन्त्रिपरिषद् गठन गरेका थिए। नेपालको जनआन्दोलन २०६३पछि राजाले पूर्णरूपमा सत्ता त्याग्न सहमत भएपछि वि.सं २०६३ मा संसद् पुनःस्थापना भएको थियो। भारत, संयुक्त अधिराज्य र संयुक्त राज्य अमेरिकाले यस कदमको निन्दा गरेका थिए।

## पृष्ठभूमि 
वि.सं २०१७ पुस १ गते राजा महेन्द्रको नेतृत्वमा भएको नेपाल 'कू' पछि वि.सं २०४६ मा राजा वीरेन्द्रको शासनकालमा संवैधानिक राजतन्त्र नबनेसम्म नेपाल सरकार निरङ्कुश राजतन्त्रको रूपमा शासन गर्दै आएको थियो। राजा वीरेन्द्र, रानी ऐश्वर्य र युवराज दीपेन्द्रसहित राजपरिवारका १० सदस्यहरूको हत्या भएपछि राजा ज्ञानेन्द्र सत्तामा आएका थिए। माओवादीले नेतृत्व गरेको नेपाली गृहयुद्ध जारी थियो र ११,००० भन्दा बढी मानिसहरूको मृत्यु भइसकेको थियो। नेपालमा वि.सं २०५८ देखि संसद् विघटन गरिएको थियो  जसका कारण ज्ञानेन्द्रको लोकप्रियता खस्केको थियो। संसदका सदस्यहरूलाई नजरबन्दमा राखिएको थियो, प्रमुख संवैधानिक अधिकारहरू निलम्बित गरिएको थियो र सैन्य शासन अन्तर्गत पूर्ण बन्देज लागू गरिएको थियो र सञ्चार कटौती गरिएको थियो। 

भारत, संयुक्त अधिराज्य र संयुक्त राज्य अमेरिकाले यस कदमको निन्दा गरेका थिए। राजाको शासन एक वर्ष भन्दा बढी समयसम्म चलेको थियो। २०६३ वैशाख ११ मा, राजाले पूर्ण शक्ति त्याग्न र लोकतन्त्र आन्दोलन पछि विघटित प्रतिनिधि सभालाई पुनर्स्थापित गर्न सहमत भएका थिए।
## यो पनि हेर्नुहोस् 
*वि.सं २०१७ सालको शाही कदम
*ज्ञानेन्द्र शाह मन्त्रिपरिषद्, २०६१
*४२ सालको पर्व
## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
श्रेणी:नेपालको इतिहास (२००७–२०६५)
नेपालमा वातावरणीय समस्या

[अङ्गुठाकार|काठमाडौँको [बागमती नदी|बागमती धुवाँ र फोहोरको ढिस्कनको रूपमा देखिने प्रदूषित हावा]]
**नेपालका वातावरणीय समस्याहरू**मा वन विनाश, जलवायु परिवर्तन, ऊर्जा र प्रजाति संरक्षण जस्ता धेरै मुद्दाहरू समावेश छन्। यी मध्ये धेरै समस्याहरू प्रमुख वातावरणीय नियमन बिना द्रुत औद्योगिकीकरणले उत्पन्न गरेको छ।

## जैविक विविधता 
उच्च उत्पादन दिने प्रजातिको प्रयोग, प्राकृतिक वासस्थानको विनाश, अतिचारण, भूमिको विभाजन, कृषिको व्यावसायीकरण र आधुनिक उच्च उत्पादन दिने प्रजातिहरूको विस्तार, कीटनाशक अन्धाधुन्ध प्रयोग, जनसङ्ख्या वृद्धि र सहरीकरण, र किसानको प्राथमिकताहरूमा परिवर्तनका कारण कृषि-जैव विविधता खतरामा छ।

जैविक विविधताको क्षतिको थप कारकहरूमा भूस्खलन र माटोको क्षरण, प्रदूषण, आगो, अत्यधिक चराई, अवैध व्यापार, सिकार र तस्करी समावेश छन्।

गैर-काठका वनहरू वन विनाश, बासस्थानको क्षरण र अस्थिर फसलका कारण खतरामा छन्। केही संरक्षित क्षेत्रहरूका लागि प्रमुख खतराहरू वर्षभरि चराउने, उच्च मूल्यका उत्पादनहरूका लागि अवैध शिकार, अवैध काठ काट्ने र अस्थिर पर्यटन हुन्। पर्वतमाला विशाल चराउने दबाबबाट ग्रस्त छन् र आर्द्रभूमि आवास अतिक्रमण, आर्द्रभूमि स्रोतहरूको अस्थिर फसल, औद्योगिक प्रदूषण, कृषि प्रवाह, आर्द्रभूमि इकोसिस्टममा विदेशी र आक्रामक प्रजातिहरू परिचय, र गादले आर्द्रभूमि जैव विविधता खतरामा परेको छ। पारिस्थितिकीय कमजोरता र उच्च पर्वतीय वातावरणको अस्थिरता, वन विनाश, प्राकृतिक स्रोतहरूको कमजोर व्यवस्थापन र अनुचित खेती अभ्यासका कारण पर्वतीय जैविक विविधता प्रभावित छ।

## पानी र वायु प्रदूषण 
[अङ्गुठाकार| [काठमाडौँ धोबी खोला र छेउछाउ फोहोरको ढिस्को]]

औद्योगिक फोहोरको तलछट र निर्वहन पानी प्रदूषणको प्रमुख स्रोत हो, र इन्धनका लागि काठ जलाउनु भित्री वायु प्रदूषण र श्वासप्रश्वासको समस्याको महत्त्वपूर्ण स्रोत हो। सवारी साधन र औद्योगिक उत्सर्जनले सहरी क्षेत्रमा वायु प्रदूषणमा बढ्दो योगदान पुर्याएको छ।

## वन फँडानी 
वन फँडानी र भूक्षयले जनसङ्ख्याको ठुलो हिस्सालाई असर गर्ने देखिन्छ र यसले आर्थिक वृद्धि र व्यक्तिको जीविकोपार्जनमा सबैभन्दा खराब प्रभाव पार्छ। वन विनाशका कारण बाढी, भूक्षय र कृषि उत्पादनमा कमी आएको छ। सन् १९६६ देखि २००० सम्ममा वन क्षेत्र कुल क्षेत्रफलको ४५ प्रतिशतबाट घटेर २९ प्रतिशतमा झरेको अनुमान छ। वन फँडानीका प्रायः उद्धृत कारणहरूमा जनसङ्ख्या वृद्धि, उच्च ईन्धन दाउरा खपत, पूर्वाधार परियोजनाहरू, र वनहरूलाई चरन र खेतीयोग्य भूमिमा रूपान्तरण गर्नु समावेश छ। सरकारी अनुमानअनुसार, वार्षिक १.५ मिलियन टन माटोको पोषक तत्व हरू हराउँछन्, र सन् २००२ सम्ममा लगभग ५ प्रतिशत कृषि जोतहरू भूक्षय र बाढीको परिणामस्वरूप खेती योग्य थिएनन्।

## यो पनि हेर्नुहोस्
* राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण कोष

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:नेपालमा वातावरणीय समस्या
नेपालमा जलवायु परिवर्तन

विश्वव्यापी रूपमा, नेपाल जलवायु परिवर्तनको जोखिमको हिसाबले चौथो स्थानमा छ। बाढी हिमालयको फेदमा फैलिएको छ र पहिरो ल्याउँछ, दसौं हजार घर र खेतबारी र सडकहरूको ठुलो क्षेत्र छोडेर। जर्मनवाचको क्लाइमेट रिस्क इन्डेक्सको २०२० संस्करणमा, १९९९ देखि २०१८ सम्मको अवधिमा जलवायु प्रकोपबाट सबैभन्दा बढी प्रभावित नवौँ राष्ट्र मानिएको थियो  नेपाल अल्पविकसित देश हो, जहाँ २८.६ प्रतिशत जनसङ्ख्या बहुआयामिक गरिबीमा बाँचिरहेका छन्।

## तापमान र मौसम परिवर्तन 
नेपालको जलवायु प्रवृत्ति विश्लेषणले वार्षिक अधिकतम तापमान प्रवृत्ति उल्लेखनीय रूपमा सकारात्मक रहेको देखाउँछ।

खडेरी र बाढी दुवै घटनाहरूमा ग्रीनहाउस ग्याँसहरूको प्रभावहरू फेला पारिएको छ, जसमा गम्भीर जाडो खडेरी र अत्यधिक मनसुन बाढी समावेश छ। जलवायु परिवर्तनले विश्वव्यापी तापक्रमलाई चिन्ताजनक बनाएको छ।

## मानिसमा असर 
### आर्थिक प्रभाव 
नेपाल जलवायु परिवर्तन प्रतिक्रियामा हालैका वर्षहरूमा बढ्दो छ र परिवर्तनशील अवस्थासँग जुध्न र जलवायु परिवर्तन अनुकूलन गर्न लचिलो क्षमता निर्माण गर्ने प्रयास गरिएको छ। जलवायु प्रेरित असुरक्षाको सन्दर्भमा, नेपालले जलवायु परिवर्तनका लागि कार्यको राष्ट्रिय अनुकूलन कार्यक्रम जस्ता नीतिगत स्तरको प्रावधान विकास गरेको छ। नापा दस्तावेजले देशमा अनुकूलन गतिविधिहरू कार्य गर्न ढोका खोल्यो। राष्ट्रिय स्तरको नीतिको प्रावधान अन्तर्गत, स्थानीय अनुकूलन कार्य योजना राष्ट्रिय ढाँचा सरकारद्वारा तयार गरिएको थियो। यसले जलवायु परिवर्तन अनुकूलनमा कार्य गर्न जिल्ला वा गाउँ विकास समिति स्तरमा कार्यान्वयन संयन्त्रको प्रावधानको मात्र उल्लेख गरेको छ। यद्यपि, यो दस्तावेज अझै पनि सामुदायिक स्तरमा कार्यान्वयन संयन्त्रको प्रावधानमा मौन छ। यद्यपि ढाँचाले सामुदायिक स्तरमा अनुकूलन कार्यान्वयन संयन्त्रको उल्लेख गर्दैन, केही सामुदायिक स्तर अनुकूलन रणनीतिहरू कार्यान्वयन भइरहेका छन्। यी रणनीतिहरू गरिब र कमजोर समुदायहरूका लागि समुदायमा आधारित अनुकूलन योजनाहरू हुन् जसको प्रकोपहरूको सामना गर्ने क्षमता कम छ र आफ्नो जीविकोपार्जन लागि प्राकृतिक स्रोतहरूमा बढी निर्भर छन्।

## समाज र संस्कृति 
### लिङ्ग 
नेपालमा खाद्यान्न उत्पादन, घरको पानी आपूर्ति र तापका लागि ऊर्जा लगायत परम्परागत दैनिक घरायसी कामका लागि पनि महिलाहरू जिम्मेवार छन्। यद्यपि, यी कार्यहरू बढी समय खपत गर्ने र गाह्रो हुने सम्भावना छ, किनकि जलवायु परिवर्तनको प्रभाव बढ्दै जाँदा, यदि महिलाहरूले वस्तुहरू सङ्कलन गर्न टाढा यात्रा गर्नुपर्ने हुन्छ भने। यो महिलाहरूका लागि अतिरिक्त तनावको रूपमा प्रमाणित हुन्छ, स्वास्थ्य जोखिम र रोगहरूको जोखिम बढाउँदै, र फलस्वरूप जलवायु परिवर्तनको जोखिम बढाउँदै।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
श्रेणी:नेपालको वातावरण
पाँचौँ हसिना मन्त्रिपरिषद्

बङ्गलादेशमा सन् २०२४ जनवरी ७ मा १२औँ संसदीय निर्वाचन भएको थियो। उक्त निर्वाचनमा बङ्गलादेश अवामी लिगले ३०० मध्ये २२३ सिटमा जित हासिल गर्दै एक्लैले बहुमत प्राप्त गरेको थियो। १० जनवरी २०२४ मा, निर्वाचित सांसदहरूले बङ्गलादेश सरकारको सांसदको रूपमा शपथ लिएका थिए। शेख हसिना १२औँ राष्ट्रिय संसद्मा सदनको नेता चुनिएकी थिइन्। जनवरी १० मा, मन्त्रिपरिषद् महाशाखाले शेख हसिनाको नेतृत्वमा गठित मन्त्रिपरिषद्मा मन्त्रीहरूको नाम घोषणा गरेको थियो।

सन् २०२४ को अगस्टमा भएको असहयोग आन्दोलनका कारण प्रधानमन्त्री शेख हसिनाले अगस्ट ५ मा राजीनामा दिन बाध्य बनेकी थिइन्। त्यसको अर्को दिन अर्थात् अगस्ट ६ मा राष्ट्रपति मोहम्मद साहाबुद्दिनले संसद विघटन गरेका थिए।

## मन्त्रीहरू 
मन्त्रीहरूबाहेक बङ्गलादेशका प्रधानमन्त्रीले बङ्गलादेश सरकारको कार्यव्यवस्था नियमावली, १९९६ को दफा ३ (ख) १ बमोजिम संसदको सदस्य हुन योग्य कुनै पनि व्यक्तिलाई आफ्नो सल्लाहकारको रूपमा नियुक्त गर्न सक्नेछन्। सल्लाहकारहरू प्रायः मन्त्री स्तरका हुन्छन्।

;*राजनीतिक दल*
*
*

### मन्त्रीहरू 
### सल्लाहकार 
### राज्यमन्त्रीहरू 
## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
श्रेणी:बङ्गलादेश सरकार
श्रेणी:बङ्गलादेशका मन्त्रिपरिषद्हरू
भावर क्षेत्र

खास तराईको उत्तर र चुरे पर्वतमालाको दक्षिणमा ३८० मिटरको उचाइसम्म फैलिएको साँगुरो पेटीलाई **भावर क्षेत्र** भनिन्छ । चुरे र तराईको बीचको क्षेत्र भावर हो । ८ देखि १० माइलसम्म चौडाइ भएको भावर प्रदेशले मुलुकको कूल क्षेत्रफलको ४.५ प्रतिशत भूभाग ओगटेको छ । 

वन फँडानी, अतिक्रमण, खोलानालाबाट ढुंगागिट्टी उत्खनन र मानवीय क्रियाकलापहरूले चुरेको **भावर क्षेत्र** संकटग्रष्त अवस्थामा रहेकाे छ। **भावर क्षेत्र**को वन विनाश र जथाभावी भइरहेको ढुंगागिट्टी उत्खननले तल्लो तटीय क्षेत्रमा बाढीको समस्या बढेको विज्ञहरूले भनाइ छ । 

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:हिमालय
युनुसको अन्तरिम सरकार

**युनुसको अन्तरिम सरकार** सन् २०२४ को कोटा सुधार आन्दोलनपछि असहयोग आन्दोलनको परिणामस्वरूप पूर्व प्रधानमन्त्री शेख हसिनाको राजीनामापछि बनेको बङ्गलादेशको अन्तरिम अस्थायी सरकार हो। सन् २०२४ अगस्ट ५ का दिन बङ्गलादेशका राष्ट्रपति र भेदभावविरोधी विद्यार्थी आन्दोलनका केही संयोजक तथा प्रधानसेनापतिले यस व्यवस्थाको पुष्टि गरेका थिए भने ८ अगस्टमा मुहम्मद युनुसको नेतृत्वमा अन्तरिम सरकारको गठन गरि युनुसलाई प्रमुख सल्लाहकार बनाइएको थियो। ६ अगस्टका दिन राष्ट्रपतिले संसद् विघटन गरेपछि र १३औँ संसदीय निर्वाचन नहुञ्जेलसम्म अन्तरिम सरकारले काम गर्नेछ।

## सरकारका सल्लाहकारहरू 
सन् २०२४ अगस्ट ८ का दिन मुहम्मद युनुसको नेतृत्वमा अन्तरिम सरकार गठन गरिँदा युनुसलाई प्रमुख सल्लाहकार बनाइएको थियो। १७ जना सल्लाहकार रहेको यस अन्तरिम सरकारमा विभेदविरोधी विद्यार्थी आन्दोलनका दुई संयोजकहरूलाई पनि सामेल गराइएको छ।

निम्न व्यक्तिहरूलाई पनि सरकारमा सामेल गरियो। 

## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
श्रेणी:बङ्गलादेशको अन्तरिम सरकार
श्रेणी:बङ्गलादेश सरकार
स्वतन्त्र उर्जा उत्पादकहरुको संस्था, नेपाल

**स्वतन्त्र उर्जा उत्पादकहरुको संस्था, नेपाल** (**इप्पान** ) नेपालका  निजी विकासकर्ता तथा ऊर्जा उत्पादकहरूको सङ्घ हो। यो एक गैर-नाफामूलक, गैर-सरकारी स्वायत्त संस्था हो र सन् २००१  मा स्थापना भएको थियो। यसको मुख्य उद्देश्य जलविद्युत उत्पादनमा संलग्न निजी क्षेत्र र सरकारी संस्थाहरूलाई जोड्नु हो। इप्पान मुख्यतया एउटा सदस्यता सङ्गठन हो। साधारण सभामा संस्थागत र व्यक्तिगत दुवै सदस्यहरू हुन्छन्। साधारण सभाले सञ्चालक समिती चयन गर्छ, जसले सङ्गठनको योजना र नीतिहरू तयार गर्दछ।

सन् २०२० सम्ममा, २१,००० मेगावाट उत्पादन गर्ने कुल क्षमताको साथ ५८० निजी जलविद्युत परियोजनाहरू सञ्चालनमा छन् वा निर्माणाधीन छन्। निजी क्षेत्रले यी परियोजनाहरूमा लगभग रु ६ खर्ब लगानी गरेको छ।

## उद्देश्यहरू 
* देशको जलविद्युत आवश्यकताको अधिकतम उपयोग गर्ने।
* निकट भविष्यमा देखा पर्ने ताजा पानी र ऊर्जा अभावको विश्वव्यापी सन्दर्भमा दीर्घकालीन राष्ट्रिय र क्षेत्रीय आवश्यकता पूरा गर्ने।
* जलविद्युत सम्बन्धी विभिन्न विचार र ज्ञान साझा र प्रसार गर्ने।
* जलस्रोत र जलविद्युतको विकासमा छलफलको लागि मञ्च सिर्जना गर्ने।
* विकासको गति बढाउन विशेषज्ञता र ज्ञानको साझेदारी मार्फत यस क्षेत्रको विकासमा नेपाल सरकारलाई सहयोग गर्ने।
* नेपाल सरकार र यस संस्था बीच मैत्रीपूर्ण सहयोगको वातावरण सिर्जना गर्ने।
* बिजुली प्रयोगकर्ताहरूसँग अनुकूल वातावरण विकास गर्ने।
* विकासको वातावरण सिर्जना गर्न विभिन्न उद्योग र जलविद्युत उद्योग बीच सम्पर्कको रूपमा कार्य गर्ने।

## यो पनि हेर्नुहोस्
* विद्युत विकास विभाग
* नेपाल विद्युत प्राधिकरण
## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:नेपालमा ऊर्जा
वऱ्हाडी बोली

**वऱ्हाडी** वा **वऱ्हाडी-नागपुरी** महाराष्ट्र विदर्भ क्षेत्रमा र भारत मध्य प्रदेश, छत्तीसगढ र तेलङ्गाना छेउछाउका मराठी मानिसहरूद्वारा बोलिने मराठीको एउटा बोली हो।

## शब्दावली र व्याकरण 
यद्यपि मराठीका सबै बोलीहरू एकअर्कालाई धेरै हदसम्म पारस्परिक रूपमा बुझ्न योग्य छन्, प्रत्येक बोलीलाई यसको विशिष्ट विशेषताहरूद्वारा स्पष्ट रूपमा पहिचान गर्न सकिन्छ। वऱ्हाडीमा हिन्दी शब्दहरूका सामान्य उदाहरणहरू जुन मानक मराठी भन्दा फरक छन्:

वऱ्हाडीमा व्याकरण परिवर्तनहरू मानक मराठीभन्दा फरक र हिन्दीको नजिक छन्ः

धेरैजसो इन्डो-आर्यन भाषाहरू (वा द्रविड भाषाहरू पनि, त्यस मामिलाका लागि मानक भाषाका संस्कृतकृत शब्दहरू बोलिने बोलीहरूमा सरलीकृत हुन्छन्। अपवादात्मक रूपमा, वऱ्हाडीमा केही संस्कृत तात्सम शब्दहरू छन् जसका लागि मानक मराठी समकक्षहरू परिमार्जित शब्दहरू हुन् (विदर्भको पूर्वी भागहरूमा जस्तै,  भनिन्छ (सर्प) मानक मराठीको  (साप) फरक।

## यो पनि हेर्नुहोस्
* नागपुर
* विदर्भ क्षेत्र, महाराष्ट्र
* महाराष्ट्रका भाषाहरू

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:देवनागरी लिपिमा लेखिने भाषाहरू
श्रेणी:आर्य भाषा परिवार
श्रेणी:दक्षिणी आर्य भाषा परिवार
लोक्पु भाषा

**लोक्पु**, *लोबिखा* वा ताबा-दाम्तो-बिखा पनि, लोप् मानिसहरूले बोल्ने भुटानका स्वायत्त भाषाहरू मध्ये एक हो। यो दक्षिणपश्चिमी भुटानमा साम्त्से र चुखा जिल्लाको सिमानामा बोलिन्छ। यस भाषालाई चीन-तिब्बती भाषा परिवार छुट्टै शाखाको रूपमा वर्गीकृत गरेको छैन।

## नाम 
लोक्पु लोपद्वारा बोलिन्छ-जोङ्खा शब्दको अर्थ "दक्षिणी"-जसले "पश्चिमी भुटानको आदिवासी [गाडुङ] डुङ जनसङ्ख्याको प्रतिनिधित्व गर्दछ।

## स्थानहरू 
*एथ्नोलग* अनुसार भुटान साम्त्से जिल्लाको साम्त्सी र फुन्टसोलिङबिच अवस्थित दाम्टे, लोटो कुचु, लोटु, साङ्गलोङ, साताका र ताबा गाउँहरूमा लोक्पु बोलिन्छ।

## संस्कृति 
लोप मानिसहरू बौद्धहरू भन्दा जीववादी हुन्, बौद्धहरू जस्तै दाहसंस्कार गर्नुको सट्टा आफ्ना मृतकहरूलाई गाड्न लगाउँछन्। तिनीहरूको समाज मातृवंशीय र मातृस्थानीय छ।

## यो पनि हेर्नुहोस्
* भुटानका भाषाहरू

## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
श्रेणी:भुटानमा बोलिने भाषाहरू
केरलका जिल्लाहरू

भारतको केरला राज्यमा १४ जिल्लाहरू छन्। वायनाड जिल्ला बाहेक सबैले आफ्नो प्रमुख सहरको रूपमा एउटै नाम राख्छन्।

## जिल्लाहरूको सूची 
दायाँ|३००x३००पिक्सेल

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:भारत सम्बन्धित सूचीहरू
श्रेणी:विकिपरियोजना भारतका लेखहरू
गेबोर कोसा

**गेबोर कोसा** (जन्म: ३१ जनवरी १९७१) हंगेरीका धर्मका इतिहासकार, Eötvös Lóránd विश्वविद्यालय, चिनियाँ अध्ययन विभागको मानविकी संकायका सहयोगी प्राध्यापक हुन्।

## सन्दर्भ सूची 
श्रेणी:जीवित मानिसहरू
श्रेणी:सन् १९७१ मा जन्म
बङ्गलादेशको मन्त्रिपरिषद्

**बङ्गलादेशको मन्त्रिपरिषद्** () जनवादी गणतन्त्र बङ्गलादेश सरकारको कार्यकारी शाखाको प्रमुख संस्था हो। विधायिकाले बनाएको कानुनलाई मन्त्रिपरिषद्ले प्रधानमन्त्री नेतृत्वको सरकारका नीति तथा निर्णयहरू कार्यान्वयन गर्दछ र सम्पादन गरिएका कार्यहरूका लागि राष्ट्रिय संसद्प्रति सामूहिक रूपमा उत्तरदायी हुन्छ। मन्त्रिपरिषद् सामान्यतया प्रधानमन्त्री कार्यालय अन्तर्गतको सम्पूर्ण सरकारको सामूहिक निर्णय गर्ने निकाय हो, जसमा प्रधानमन्त्री र अन्य मन्त्रिपरिषद्का मन्त्रीहरू समावेश हुन्छन्। कामचलाउ वा अन्तरिम सरकार गठनको समयमा मन्त्रिपरिषद् मुख्य सल्लाहकार र अन्य सल्लाहकारहरू मिलेर बनेको हुन्छ। यी "सल्लाहकार" पदहरू आ-आफ्नो मन्त्री पदहरू बराबरका हुन्छन्। बङ्गलादेशको संविधानको धारा ७० ले अनियन्त्रित निर्विरोध सत्ता प्रधानमन्त्रीको हातमा सुम्पेको भन्दै आलोचना हुँदै आएको छ। बङ्गलादेशको २१औँ मन्त्रिपरिषद्मा प्रधानमन्त्री शेख हसिनाबाहेक २५ पूर्ण मन्त्री र ११ राज्यमन्त्रीहरू थिए। ७ जनवरी २०२४ मा बङ्गलादेशको १२औँ संसदीय निर्वाचनपछि, मन्त्रिपरिषद् महाशाखाले ११ जनवरी २०२४ मा शेख हसिनाको नेतृत्वमा गठित मन्त्रीहरूको नाम घोषणा गरेको थियो। नयाँ मन्त्रिपरिषद्का सदस्यहरूले जनवरी ११ मा शपथ लिएका थिए।

सन् २०२४ अगस्ट ५ मा पूर्व प्रधानमन्त्री शेख हसिनाको बहिर्गमनपछि राष्ट्रपति मोहम्मद साहाबुद्दीनले ६ अगस्ट २०२४ मा संसद विघटन गरेपछि अन्तरिम सरकार बनाउका लागि बाटो खुलेको थियो भने हाल मुहम्मद युनुसले अन्तरिम सरकारको प्रमुख सल्लाहकारका रूपमा भूमिका निर्वाह गरेका छन्।

## मन्त्रिपरिषद् 
बङ्गलादेशको संविधानको भाग ४ मा प्रधानमन्त्री र मन्त्रिपरिषद्सम्बन्धी नियमहरू छन्।

## मन्त्रिपरिषद्का सदस्यहरू 
मन्त्रीहरूबाहेक बङ्गलादेशका प्रधानमन्त्रीले बङ्गलादेश सरकारको कार्यव्यवस्था नियमावली, १९९६ को दफा ३ (ख) १ बमोजिम संसदको सदस्य हुन योग्य कुनै पनि व्यक्तिलाई आफ्नो सल्लाहकारको रूपमा नियुक्त गर्न सक्नेछन्। सल्लाहकारहरू प्रायः मन्त्री स्तरका रहनेछन्। सन् २०२४ अगस्ट ८ मा बङ्गलादेशको अन्तरिम सरकारले शपथ लिएको दिनदेखि नै सल्लाहकारहरूको नियुक्ति लागू हुनेछ।

## अघिल्ला मन्त्रिपरिषद्हरूको सूची 
## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
श्रेणी:बङ्गलादेश सरकार
जनताको बहुदलीय जनवाद

**जनताको बहुदलीय जनवाद** (संक्षिप्त रूपमा **जबज**)ले नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी) र नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत समाजवादी) तथा पूर्व नेपाल कम्युनिस्ट पार्टीको वैचारिक कार्यदिशालाई जनाउँदछ। यो वि.सं २०४९ मा घोषणा गरिएको थियो। यो विचारले प्रतिनिधिमूलक लोकतान्त्रिक बहुदलीय व्यवस्थालाई अगाडि सारेको छ। यसलाई नेकपा(एमाले)का नेता मदन भण्डारीले मार्क्सवाद–लेनिनवादको विस्तार गरेको मानिन्छ

नेकपा (एमाले) र नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)बीच भएको दल एकीकरण पश्चात्  बनेको तत्कालीन नेपाल कम्युनिस्ट पार्टीमा नेकपा (एमाले)को जनताको बहुदलीय जनवाद विचारधारा र तत्कालीन एकीकृत नेकपा (माओवादी)को 'एक्काइसौँ शताब्दीको जनवाद' बीचको सम्झौताका रूपमा एकीकृत पार्टीको विचारधारामा अस्थायी रूपमा 'जनताको जनवाद'को रूपमा परिभाषित गरिएको थियो। पछि अदालतको आदेशका कारण नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी विघटन भएको थियो।

## यो पनि हेर्नुहोस् 
*मालेमावाद र प्रचण्डपथ

## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
श्रेणी:नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)
श्रेणी:सामाजिक लोकतन्त्र
मालेमावाद र प्रचण्डपथ

**मालेमावाद र प्रचण्डपथ** एकीकृत नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी)को वैचारिक कार्यदिशा हो। यसलाई मार्क्सवाद–लेनिनवाद–माओवाद (मालेमा)को विकसित रूप मानिन्छ र यसको नामकरण माओवादीका नेता पुष्पकमल दाहाल 'प्रचण्ड'को नामबाट गरिएको हो। २०५७ माघ २६ देखि फागुन १ गतेसम्म चलेको तत्कालिन नेकपा माओवादीको दोस्रो राष्ट्रिय सम्मेलनमा प्रचण्डले पहिलो पटक ‘प्रचण्डपथ’बारे उल्लेख गरेका थिए। विचारधारा आंशिक रूपमा पेरुको कम्युनिस्ट पार्टीको उदाहरणबाट प्रेरित थियो।

प्रचण्डपथले मार्क्सवाद, लेनिनवाद वा माओवादसँग वैचारिक सम्बन्ध विच्छेद गर्ने दाबी गर्दैन, बरु यो नेपालको राजनीतिमा आधारित यी विचारधाराको विस्तार हो। मार्क्सवाद, लेनिनवाद र माओवादका विचारधाराहरू विगतको जस्तो पूर्ण रूपमा अभ्यास गर्न सकिँदैन भन्ने पार्टीले निर्णय गरेपछि यो सिद्धान्त अस्तित्वमा आएको थियोे। नेपाली राजनीतिको वास्तविकतामा आधारित उपयुक्त विचारधारा भएकाले पार्टीले प्रचण्डपथ लाई अङ्गीकार गरेको थियो। नेपालमा माओवादी जनयुद्धको सन्दर्भमा ग्रामीण क्षेत्रको नियन्त्रण र सहरी बस्तीलाई घेराबन्दी गरेर क्रान्ति हासिल गर्नु नै यस विचारधाराको केन्द्रबिन्दु थियो।

आज, प्रचण्डको अडानलाई संसारभरका केही मार्क्सवादी–लेनिनवादी–माओवादीहरूले "संशोधनवादी" को रूपमा हेर्छन् र नेपालभित्रका क्रान्तिकारी सङ्गठनहरूले यसको आलोचना गर्छन्। यी आलोचनाहरू एकीकृत नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी) को नेपालको मूलधारको पार्टी राजनीतिमा प्रवेशमा केन्द्रित छन्। यी आलोचनाहरूले पुष्पकमल दाहाल 'प्रचण्ड' नेतृत्वको एकीकृत नेकपा (माओवादी) र नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी) बीचको सहकार्यलाई पनि आकर्षित गरेको छ।
को एक भित्तामा लेखिएको प्रचण्डपथ सम्बन्धि नारा]]

## यो पनि हेर्नुहोस् 
#जनमुक्ति सेना, नेपाल
#जनताको बहुदलीय जनवाद
## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
## बाह्य कडीहरू 
* प्रचण्डपथ के हो ? कहिलेसम्म चल्यो यो ?

श्रेणी:नेपालमा माओवाद
श्रेणी:माओवाद
श्रेणी:नेपालको राजनीति
विश्वव्यापी खाद्य सुरक्षा सूचकाङ्क

विश्वव्यापी खाद्य सुरक्षा सूचकाङ्कमा हालसम्म विश्वका ११३ राष्ट्रहरू समावेश गरिएका छन्। यो सूचकाङ्कले विश्वका तिनै राष्ट्रहरूमा खाद्य सुरक्षाको अवस्थालाई प्रतिविम्वित गर्दछ। सन् २०१२ देखि हरेक वर्ष "दि इकोनोमिष्टको खुफिया इकाइ"ले यो सूचकाङ्क प्रकाशन गर्दै आएको छ।

## विश्वव्यापी खाद्य उत्पादन
सबै देशहरूमा खाद्य सुरक्षाको अवस्था एकनासको छैन। कुनै क्षेत्रमा उब्जाउ भूमिको कमीका कारण त कुनै क्षेत्रमा आयातित खाद्य सामग्रीको खरिद गरी पर्याप्त भोजन प्राप्त गर्नको लागि पूँजीको कमीका कारण खाद्य असुरक्षाको स्थिति विकराल बन्दै गइरहेको छ। खासगरी विकासशील राष्ट्रहरूमा भोजनको यस्तो माँग लगातार बढ्दै गइरहेको छ। एउटा अध्ययनले सन् २००९ को चार दशक पछि यो माग ७० देखि १००% को बीचमा बढ्ने इसारा गरेको छ। हुन त खाद्यान्नको उत्पादकत्व बढाउन धेरै अनुसन्धान भइरहेको छ तर, जबसम्म यो सोध गरीब, उच्च जनघनत्व भएका देशहरू सम्म विस्तार हुँदैन, तबसम्म विश्वव्यापी खाद्य सुरक्षा सूचकाङ्क कम नै रहने संभावना देखिन्छ।

## मापदण्ड
कुनै पनि राष्ट्रको खाद्य सुरक्षाको अवस्था देहायका विषयका आधारमा मापन गरिन्छ:

#पोषणको गुणस्तर
#शहरी अवशोषक क्षमता 
#घरायसी खर्चको रूपमा खाद्य उपभोग
#खाद्य क्षती
#प्रोटिन गुणस्तर
#कृषि आयातमा कर
#खाद्य विविधता
#कृषि पूर्वाधार
#खाद्य उत्पादनमा अस्थिरता
#बहुआयामिक गरीबीको रेखामुनि रहेको जनसङ्ख्या अनुपात
#कुल आन्तरिक उत्पादन प्रतिव्यक्ति (युएस डलर पीपीपी)
#खाद्य सुरक्षाका कोरा कार्यक्रम
#कृषकलाई ऋण/अनुदान सुविधा
#कृषि अनुसन्धान र विकासमा सार्वजनिक खर्च
#भ्रष्टाचार
#राजनीतिक स्थिरता
#आपूर्तिको पर्याप्तता 
#खाद्य सुरक्षा

## २०२२
स्रोत:

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
युरोपेली परिषद्

**युरोपेली परिषद** युरोपेली संघको एक संस्था हो जसले युरोपेली संघको समग्र राजनीतिक दिशा र प्राथमिकताहरू परिभाषित गर्दछ  यो निकायमा युरोपेली आयोगका अध्यक्षका साथै सबै सदस्य राष्ट्रका राष्ट्र वा सरकार प्रमुखहरू हुन्छन्। जुन देशसँग *युरोपेली संघको परिषद्को* अध्यक्षतामा छ, उक्त राष्ट्रको प्रतिनिधिद्वारा  यसको बैठकको अध्यक्षता सदस्य गरिन्छ । 

यद्यपि काउन्सिलसँग कुनै औपचारिक कार्यकारी वा विधायी अधिकार छैन। 
## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
श्रेणी:युरोप
होङ्गु नदी

**होङ्गु नदी** नेपालको कोशी प्रदेशको सङ्खुवासभा जिल्लामा अवस्थित एक प्रमुख नदी र उपत्यका हो। यो हिन्कु नदीको सहायक नदी हो, जुन पछि दुध कोसीमा बग्छ।

होङ्गु र हिन्कु उपत्यका दुवै निर्जन छन्, यद्यपि माथिल्लो हिन्कु बेसिनमा खर्क छन् जहाँ दक्षिणका शेर्पाहरू, पाङकोङ्मा नजिकै, घाँस उब्जनी मनसुनको समयमा आफ्ना जनावरहरू चराउँछन्।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:कोशी प्रदेशका नदीहरू
बङ्गलादेश सरकार

**जनवादी गणतन्त्र बङ्गलादेशको सरकार** () बङ्गलादेशको केन्द्रीय कार्यकारी सरकार हो। बङ्गलादेशको संविधानअनुसार राष्ट्रपति, प्रधानमन्त्री र मन्त्रिपरिषद्ले प्रतिनिधित्व गर्ने कार्यकारी सहितको सरकार गठन गरिन्छ। विधायिकाको प्रतिनिधित्व राष्ट्रिय संसद र न्यायपालिकाले गरेको हुन्छ जसको प्रतिनिधित्व सर्वोच्च अदालतले गर्दछ। बङ्गलादेश एकात्मक राज्य हो र केन्द्रीय सरकारलाई राष्ट्रको सम्पूर्णतामा शासन गर्ने अधिकार छ। बङ्गलादेशको सरकार बङ्गलादेशका प्रधानमन्त्रीद्वारा सञ्चालित छ भने प्रधानमन्त्रीकै मातहतमा मन्त्रीहरूको चयन गरिन्छ। मन्त्रिपरिषद्को नामले चिनिने प्रधानमन्त्री सहितका अन्य मन्त्रीहरू सर्वोच्च निर्णय गर्ने समितिका सदस्यहरू हुन्। बङ्गलादेश सरकारको आसन राजधानी ढाकामा अवस्थित छ।

सन् १९७१ मा अस्थायी सरकार गठन भएर अन्तरिम संविधान पारित भएपछि बङ्गलादेशमा शासन प्रणाली कम्तीमा पाँचपटक परिवर्तन भएको छ। बङ्गलादेशको वर्तमान शासन प्रणाली संसदीय प्रणाली हो। यस प्रणालीमा सरकारको मुख्य अधिकार प्रधानमन्त्रीमा निहित हुन्छ। बहुदलीय लोकतान्त्रिक व्यवस्थामा राष्ट्रिय संसद्का सदस्यहरू जनताबाट प्रत्यक्ष निर्वाचित हुन्छन् भने कार्यकारी अधिकार सरकारमा निहित हुन्छ। राष्ट्रिय सभामा कानुन निर्माण हुन्छ। बङ्गलादेशको संविधान १६ डिसेम्बर १९७२ मा जारी गरिएको थियो र हालसम्म यसमा १७ वटा संशोधनहरू थपिएका छन्। कार्यकारी सरकारको नेतृत्व प्रधानमन्त्रीले गरिरहँदा बाँकी सबै मन्त्रीहरूको चयन पनि प्रधानमन्त्रीकै मातहतमा हुने गर्दछ। प्रधानमन्त्री र अन्य वरिष्ठ मन्त्रीहरू सर्वोच्च निर्णय गर्ने समितिमा पर्दछन्, जसलाई मन्त्रिपरिषद् भनिन्छ। शेख हसिनाको राजिनामापछि वर्तमान अन्तरिम सरकारको नेतृत्व डाक्टर मुहम्मद युनुसले गरेका छन्।

## कार्यालय प्रमुख 
|बङ्गलादेशको राष्ट्रपति
|मोहम्मद साहाबुद्दिन
|अवामी लिग
|२४ अप्रिल २०२३
|-
|सल्लाहकार
|मुहम्मद युनुस
|स्वतन्त्र
|६ अगस्ट २०२४
|-
|सभामुख
| पदशुन्य
| 
|६ अगस्टदेखि पदशुन्य
|-
|प्रधान न्यायाधीश
|सैयद रिफात अहमद
|निरपेक्ष
| ११ अगस्ट २०२४
|}

## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
श्रेणी:बङ्गलादेश सरकार
श्रेणी:बङ्गलादेशको राजनीति
सगरमाथा आधार शिविर

सगरमाथा, विश्वको सर्वोच्च शिखर नेपाल र तिब्बत को सिमानामा स्थित भएको हुनाले यसको दुई आधार शिविरहरू छन्।  एउटा दक्षिणी आधार शिविर जुन नेपालमा अवस्थित छ र अर्को उत्तरी आधार शिविर जुन तिब्बतमा अवस्थित छ। पर्वतारोहीहरूले सगरमाथा आरोहणको लागि यी आधार शिविरहरुको प्रयोग गर्दछन। दक्षिणी आधार शिविर लामो पैदल मार्गबाट ​​पुग्न सकिन्छ र स्थानीय शेर्पाहरूद्वारा खाद्यान्न आपूर्ति गरिन्छ। अर्कोतर्फ, उत्तरी आधार शिविरसम्म सडक छ। पर्वतारोहीहरू धेरै दिनसम्म आधार शिविरमा बस्छन् ताकि तिनीहरू वातावरणसँग मिल्न सकून्।
## दक्षिणी आधार शिविर, नेपाल
यो ट्र्याक विश्वको सबैभन्दा प्रसिद्ध पदयात्रा मार्गहरू मध्ये एक हो र प्रत्येक वर्ष हजारौं पदयात्रीहरूले भ्रमण गर्छन्। दक्षिणी सगरमाथा आधार शिविर समुन्द्री सतहबाट ५,३६४ मिटर (१७,५९८ फीट) को उचाइमा अवस्थित छ। सामान्यतया पदयात्रीहरूले समय आफ्नो समय बचाउनको लागि काठमाडौंबाट लुक्ला सम्म हवाई यात्रा गर्छन र त्यसपछि पदयात्रा आरम्भ गर्छन। धेरै कमै यात्रीहरू हुन्छन जो जिरी वा फाफ्लु भएर सडकबाट आउँछन र त्यसपछि पैदल यात्रा आरम्भ गर्छन्।

2015 मा, 40000 भन्दा बढी पदयात्रीहरूले सगरमाथा आधार शिविरमा पदयात्रा गरे।  यसबाट यो ट्र्याकको लोकप्रियता अनुमान गर्न सकिन्छ ।

लुक्लाबाट, पदयात्रीहरू दुधकोशी नदी हुँदै पदयात्रा गर्दै नामचे बजार,  पुग्छन्। यात्रामा दुई दिन लाग्छ, तर राम्रो फिटनेस भएका पदयात्रीहरुले यसलाई एक दिनमै कभर गर्न सक्छन्।  नाम्चे बजार यस पदयात्रा मार्गमा सबैभन्दा ठूलो सहर हो। धेरैजसो पदयात्रीहरू उचाइमा अभ्यस्त हुन एक वा दुई दिन यहाँ बस्छन्। यसपछि एक दिन लाग्छ टेङ्बोचे पुग्न, दोस्रो दिन डिङबोचे , तेस्रो दिन लोबुचे वा घोरक्शेप र चौथो दिनमा आधार शिविर पुगिन्छ।

File:South Everest Base Camp sleeping platform.jpg|खुंबू ग्लेशियर नजिक स्थित आधार शिविरमा यही पर्वतारोहीहरुले आफ्नो तंबू लगाउँछन्।
File:EverestBasecamp-fromKalarPatar.jpg|खुम्बु हिमनदी
File:KhumbuIcefall.jpg|खुम्बु हिमनदी
File:Everest base camp(1).jpg|आधार शिविर

## उत्तरी आधार शिविर, तिब्बत
## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
*Mt. Pumori EBC Panorama
*Video: Avalanche hitting Everest Base Camp
*GPS coordinates of EBC trek and description of the EBC trek

श्रेणी:सगरमाथा
श्रेणी:सोलुखुम्बु जिल्ला
सभाखोला

**सभाखोला** पूर्वी नेपालको सभा तालबाट उत्पन्न हुन्छ। सङ्खुवासभा जिल्लामा पूर्वी र उत्तरी गरी दुई मुख्य भागहरू रहेका छन्। सभाखोलाले जिल्लाको यी दुई भागहरूलाई छुट्याउँछ।

सभाखोलाको किनारमा सिँचाइ र पिउने पानीको स्रोत पनि हो। यो नदी धेरै लामो छैन, तर यो माछाको स्रोत पनि भएकाले स्थानीय जनताका लागि धेरै उपयोगी छ। सिँचाइ र जलविद्युतको लागि सभाको राम्रो उपयोग भएमा यो सभा उपयोगी हुन्छ। यो नदी तुम्लिङटारको दक्षिणमा अरुण नदीमा मिसिन्छ।

सङ्खुवासभा जिल्लाको नाम पश्चिमबाट बहने संखुवाखोला र बीचभागबाट बहने सभाखोलाको सन्धि गरी सङ्खुवासभा जिल्ला रहन गएको हो। 

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:कोशी प्रदेशका नदीहरू
भारत-नेपाल सीमा सडक

**भारत-नेपाल सीमा सडक** भारत र नेपालबीचको अन्तर्राष्ट्रिय सिमानासँग लगभग समानान्तर भएर जाने एक राजमार्ग हो जसले अन्तर्राष्ट्रिय सीमा रेखाको नजिक भारतीय सशस्त्र सीमा बलको सीमा चौकीहरूलाई जोड्ने कार्य गर्दछ।

## विवरण 
भारत-नेपाल सीमा सडक परियोजनाको परिकल्पना जर्ज फर्नान्डिसले गरेका थिए जो अटल बिहारी वाजपेयी सरकारमा रक्षा मन्त्री थिए। यो सडक योजना शुरूमा वाजपेयी सरकारको प्रधानमन्त्रित्व कालमा बनेको थियो। बिहार, उत्तर प्रदेश र उत्तराखण्डमा यस परियोजनाको कार्यान्वयन गर्ने निकायहरू सार्वजनिक निर्माण विभाग र सडक निर्माण विभाग हो। यो सडक निर्माणको लागत केन्द्र सरकारले र जग्गा अधिग्रहण गर्दा लाग्ने खर्च सम्बन्धित प्रदेश सरकारले बेहोर्ने छ। यो सडक बिहारका सात जिल्लाहरू पश्चिम चम्पारण, पूर्वी चम्पारण, सीतामढी, मधुबनी, सुपौल, अररिया र किशनगन्ज भएर जान्छ। त्यस्तै उत्तर प्रदेशमा पनि यो सडक सात जिल्लाहरू पीलीभीत, लखिमपुर खीरी, बहराइच, श्रावस्ती, बलरामपुर, सिद्धार्थनगर र महराजगन्ज भएर जान्छ।

## उद्देश्य  
नेपाल–भारत सीमा खुला र असुरक्षित प्रकृतिका भएकाले राष्ट्रविरोधी र समाजविरोधी गतिविधिहरूको जोखिममा परेको छ। सीमावर्ती क्षेत्रमा अवैध घुसपैठ, लागुऔषध ओसारपसार, नक्कली नोट, मानव बेचबिखन र अन्य आपराधिक गतिविधिहरूले घेरिएको छ। सीमा सुरक्षाका लागि भारत सरकारले यी सीमा रेखाहरू नजिक सशस्त्र सीमा बल तैनाथ गरेको छ। तर यी क्षेत्रमा सडक सञ्जाल नहुँदा भारतीय सशस्त्र सीमा बलका फौजहरूलाई आफ्नो सवारी साधन र सैन्य ढुवानीमा कठिनाइ भइरहेको छ। त्यसैले भारतको केन्द्रीय सरकारले यी क्षेत्रहरूमा सीमा सशस्त्र बलहरूको सीमा चौकीहरू जोड्न राजमार्ग निर्माण सुरु गरेको थियो।यो सडक सुरक्षाको दृष्टिकोणले महत्वपूर्ण हुनुका साथै राजमार्गसँग जोडिएका क्षेत्र वरपरको आर्थिक गतिविधिका लागि पनि यो सडक लाभदायक छ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:भारत-नेपाल सम्बन्ध
श्रेणी:भारतका सडकहरू
राहुघाट खोला

**राहुघाटखोला** नेपालको काली खोला र म्याग्दी खोलाको सहायक नदी हो।

## नदी मार्ग 
राहुघाटखोला धौलागिरी दक्षिणपश्चिममा धेरै हिमनदी र हिउँका मैदानहरूबाट उत्पन्न हुन्छ र यसको खुला हिमनदी उपत्यकामा पुरानो मोराइन, अल्पाइन चउर र उप-अल्पाइन वनहरू बिच दक्षिणपश्चिममा बग्छ। त्यसपछि यो खोल एउटा साँघुरो घाटीमा झर्छ, दक्षिणपूर्वमा समशीतोष्ण र त्यसपछि उप-उष्णकटिबन्धीय जङ्गलहरू हुँदै, चिम्खोला, दर्मिजा, दागनाम, पाखापानी, कोटगाँव, झिन, वखेत, राखू आदि जस्ता छरिएका गाउँहरू हुँदै जान्छ। राहुघाटखोला बेनी बजारभन्दा माथि गालेश्वर क्षेत्रमा काली गण्डकी नदीमा मिल्छ।

यो सुन्दर नदी हो। मानिसहरू यसलाई रघुगङ्गा, रबर खोला, राहुघाटखोला, सुनसरी खोला आदि नामले बोलाउँछन्।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
श्रेणी:गण्डकी प्रदेशका नदीहरू
बङ्गलादेशको प्रमुख सल्लाहकार

**बङ्गलादेशको प्रमुख सल्लाहकार** () जनवादी गणतन्त्र बङ्गलादेशको कामचलाउ वा अन्तरिम सरकारका प्रमुख हो जसले अन्तरिम कालमा निर्वाचित सरकारबाट अर्को सरकारमा सत्ता हस्तान्तरण गर्न कामचलाउ सरकारबाट ९० दिनसम्म सरकार प्रमुखको रूपमा काम गर्छन्। कामचलाउ सरकारको जिम्मेवारी बङ्गलादेशमा संसदीय निर्वाचन गर्नु हो। प्रमुख सल्लाहकारले १० जना सल्लाहकारहरूको समितिको नेतृत्व गर्छन्। प्रमुख सल्लाहकारको कार्यकारी अधिकार निर्वाचित सरकारमा प्रधानमन्त्रीको शक्ति लगभग केही संवैधानिक सीमाहरूद्वारा सीमित छ। अन्य सल्लाहकारहरूका साथ, उनलाई सबै प्रमुख राजनीतिक दलहरूले स्वीकार गर्न राजनीतिक तटस्थ व्यक्तिहरूमध्येबाट छानिएको हुन्छ।

## इतिहास 
सन् १९९१ मा गरिएको संविधानको तेह्रौँ संशोधनमार्फत कामचलाउ शासन प्रणाली लागू गरिएको थियो। सैन्य तानाशाह हुसेन मुहम्मद एरशादलाई सत्ताबाट हटाएपछि लोकतान्त्रिक निर्वाचन गर्न यो प्रणालीको स्थापना गरिएको थियो। उक्त संशोधनले अन्तिम अवकाश प्राप्त प्रधानन्यायाधीशलाई मुख्य सल्लाहकारमा नियुक्त गर्न सिफारिस गरेको थियो। सन् १९९६ मा न्यायाधीश मुहम्मद हबिबुर रहमानलाई कार्यवाहक सरकारको मुख्य सल्लाहकारको रूपमा नियुक्त गरिएको थियो।  उनले बङ्गलादेशका राष्ट्रपति अब्दुर रहमान विश्वाससँग मिलेर सन् १९९६ मा बङ्गलादेशमा भएको सैन्य विद्रोह प्रयासको प्रतिरोध गरेका थिए। सन् २००६ देखि २००८ सम्म बङ्गलादेशको राजनीतिमा सङ्कट निम्त्याएको बङ्गलादेश जातीयतावादी दलबाट कामचलाउ सरकारको प्रमुख सल्लाहकार नियुक्त गर्न जटिलता उत्पन्न भएको थियो। बङ्गलादेश जातीयतावादी दलले राष्ट्रपति इयाजुद्दिन अहमदलाई कामचलाउ सरकारको मुख्य सल्लाहकारको रूपमा नियुक्त गरिएतापनि उनले बङ्गलादेश अवामी लिगबाट राजीनामा दिन गरिएको मागको सामना गर्नुपरेको थियो। इयाजुद्दीन अहमदको सट्टामा पछि फखरुद्दीन अहमदलाई चुनिएको थियो। राजनीतिक सङ्कटको समयमा सेनासमर्थित कामचलाउ सरकारको नेतृत्व मुख्य सल्लाहकार फखरुद्दिन अहमदले गरेका थिए। फखरुद्दीन अहमदले आफ्ना तीन विशेष सहायकहरू नियुक्त गर्दा उनीहरूलाई राज्यमन्त्रीको दर्जा दिइएको थियो। उनका सहायकहरू देवाशीष राय, एमए मालेक र प्राध्यापक एम तामिम थिए। यसको बाबजुद प्रमुख सल्लाहकारका सहायकहरूको संवैधानिक वैधतालाई लिएर केही विवाद उत्पन्न भएको थियो।

सन् २०११ मा संविधानको १५औँ संशोधनद्वारा १३औँ संशोधनले ल्याएको कामचलाउ शासन प्रणालीको अन्त्य गरिएको थियो जसले निर्वाचित सरकारलाई भविष्यमा कुनै पनि आम चुनाव गर्न अनुमति दिन्छ। बङ्गलादेशका पूर्व प्रधान तथा १९औँ न्यायाधीश एबिएम खायरुल हकले कामचलाउ सरकारलाई गैरकानुनी र असंवैधानिक घोषणा गरेका थिए। सन् २०२४ को अगस्ट ५ मा शेख हसिनाले जनविद्रोहका कारण राजीनामा दिएपछि नोबेल शान्ति पुरस्कार विजेता मुहम्मद युनुसको नेतृत्वमा अन्तरिम सरकार गठन भएको थियो। युनुसले ८ अगस्टका दिन सपथ लिएका थिए।

## प्रमुख सल्लाहकारहरूको सूची 
हालसम्म बङ्गलादेशमा ६ प्रमुख सल्लाहकारहरू रहेका छन्।।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
गण्डकी प्रदेशको मुख्यमन्त्री

**गण्डकी प्रदेशको मुख्यमन्त्री** गण्डकी प्रदेशको सरकार प्रमुख हो। नेपालको संविधान २०७२को धारा १६७ बमोजिम प्रदेश प्रमुखले मुख्यमन्त्रीको नियुक्त गर्ने व्यवस्था छ। मुख्यमन्त्री पाँच वर्ष वा प्रदेश सभा विघटन नभएसम्म पदमा रहन्छन्।

गण्डकी प्रदेशका वर्तमान मुख्यमन्त्री नेपाली काङ्ग्रेसका सुरेन्द्रराज पाण्डे हुन्। उनी २०८१ जेठ १६ मा, मुख्यमन्त्रीमा नियुक्त भएका थिए।

## योग्यता 
नेपालको संविधान २०७२ले मुख्यमन्त्रीपदका लागि योग्य हुनका लागि आवश्यक योग्यता निर्धारण गरेको छ। मुख्यमन्त्रीले प्रदेश सभा सदस्य बन्नका लागि योग्यता पूरा गरेको हुनुपर्दछ।

प्रदेश सभाको सदस्य हुनु पर्दछ:

*एक नेपाली नागरिक
*सम्बन्धित प्रदेशको मतदाता
*२५ वर्ष वा सो भन्दा बढी उमेरका
*कुनै पनि फौजदारी कसुरमा दोषी ठहर नभएको 
*कुनै पनि कानूनद्वारा अयोग्य घोषित नभएको र
कुनै पनि लाभको पद धारण नगरेको

यसका साथै मुख्यमन्त्री प्रदेशसभामा बहुमत प्राप्त दलको संसदीय दलको नेता हुनुपर्नेछ। यदि कुनै दलसँग बहुमत छैन भने अन्य दलको समर्थनमा मुख्यमन्त्रीसँग प्रदेश सभामा बहुमत हुनैपर्छ। निर्वाचन भएको तीस दिनभित्र मुख्यमन्त्री नियुक्त नभएमा वा प्रदेश सभाबाट विश्वासको मत प्राप्त गर्न नसकेमा प्रदेशसभामा सबैभन्दा बढी सिट प्राप्त गर्ने दलको संसदीय दलको नेतालाई मुख्यमन्त्री नियुक्त गरिन्छ। यदि यसरी नियुक्त गरिएको मुख्यमन्त्रीले प्रदेश सभामा विश्वासको मत प्राप्त गर्न असफल भएमा, कुनै पनि प्रदेश सभा सदस्यले दलगत निष्ठाको बावजूद संसदमा बहुमत प्राप्त गर्न सक्दछ, उसलाई मुख्यमन्त्री नियुक्त गर्ने व्यवस्था रहेको छ। यदि यी मुख्यमन्त्रीले पनि विश्वासको मत प्राप्त गर्न असफल भएमा प्रदेश प्रमुखले सभा भङ्ग गर्छन् र नयाँ चुनावको आह्वान गरिन्छ।

## गण्डकी प्रदेशका मुख्यमन्त्रीहरूको सूची 
## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
श्रेणी:गण्डकी प्रदेश
श्रेणी:नेपालका मुख्यमन्त्रीहरू
संसार चन्द

दायाँ|अङ्गुठाकार|300x300पिक्सेल| संसार चन्द (सन् १७६५–१८२४)

**संसार चन्द** पहिलेको काँगडा राज्यको एक राजपूत शासक थिए जुन अहिले भारतको हिमाचल प्रदेश राज्य हो।

## सैन्य जीवन 
अभियानको दौडान संसार चन्द र तिनका भाडाका सिपाहीहरूले नजिकैका अन्य रियासतहरूमाथि कब्जा जमाए र आफ्ना शासकहरूलाई अधीनमा राख्न बाध्य तुल्याए। उनले लगभग दुई दशकसम्म हालको हिमाञ्चल प्रदेशको अपेक्षाकृत ठुलो भागमा शासन गरे, तर उनको महत्वाकांक्षाले उनलाई तत्कालीन नवजात राज्य नेपालमा शासन गर्ने गोर्खाहरूसँग द्वन्द्वमा पुर् यायो। सन् १८०६ मा गोर्खाहरू र हालसालै नम्र पहाडी राज्यहरूले काँगडामाथि आक्रमण गर्न गठबन्धन गरे। संसार चन्द पराजित भए र काँगडाको किल्लाको नजिकको नजिकको क्षेत्र बाहेक कुनै क्षेत्र छोडेनन्। उनीहरूले सन् १८०६ मा धेरै प्रान्तीय प्रमुखहरूको सहयोगमा काँगडाका शासक संसारचन्द कटोचलाई परास्त गर्न सफल भए। सन् १८०९ मा महाराजा रणजित सिंहको अधीनमा रहेको काँगडा किल्ला गोर्खाहरूले कब्जा गर्न सकेनन्। तिनको एउटा किल्ला नादौन सहरमा अवस्थित छ

## पछिका वर्षहरू 
संसार चन्द यसरी रणजित सिंहले उनलाई प्रदान गरेको सम्पदामा सेवानिवृत्त भए र आफ्नो बाँकी वर्ष सांस्कृतिक कार्यमा समर्पित गरे। उनको सन् १८२४ मा मृत्यु भयो, र उनको छोरा अनिरुद्ध चन्द द्वारा उनको सम्पदा र शीर्षकमा उत्तराधिकारी बने। सन् १८४६ मा ब्रिटिस अधिराज्य अन्तर्गत आएको सम्पत्ति, सन् १९४७ सम्म अनिरुद्ध चन्दको सन्तानको स्वामित्वमा थियो, जब यो भारतको अधिराज्यमा सम्मिलित भयो।

## व्यक्तिगत जीवन 
उनका छोरा अनिरुद्ध चन्द बाहेक संसार चन्दलाई उनकी पत्नी प्रसन्ना देवीबाट दुई छोरीहरू थिए। उनीहरू दुबैको बिवाह टिहरी गढवालका राजा सुदर्शन शाहसँग भएको थियो। संसार चन्दलाई उनकी दोस्रो पत्नी, एक सामान्य राजपूत महिला गुलाब दासी; एक छोरा राजा जोधबीर चन्दले पनि मुद्दा लगाएका थिए जसले नादौनको रियासत स्थापना गरे। यहीं महाराजा संसार चन्दले आफ्नो अन्तिम दिन बिताए।

## यो पनि हेर्नुहोस् 
* काँगडा जिल्ला
* हिमाचल प्रदेशको इतिहास

## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
श्रेणी:हिमाचल प्रदेशको इतिहास
नेपालका राष्ट्रपतिहरूको सूची

## सङ्घीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र नेपाल (वि.सं. २०६५–हाल) 
## यो पनि हेर्नुहोस्
*नेपाली राजाहरूको सूची
*नेपालका प्रधानमन्त्रीहरू
*नेपालका उपराष्ट्रपतिहरू

श्रेणी:नेपालका राष्ट्रपतिहरू
ऊर्जा रूपान्तरण

[अङ्गुठाकार| [आगो ऊर्जा रूपान्तरणको एक उदाहरण हो]]
**ऊर्जा रूपान्तरण** ऊर्जालाई एक रूपबाट अर्कोमा परिवर्तन गर्ने प्रक्रिया हो।  भौतिकशास्त्रमा, ऊर्जा एक मात्रा हो जसले काम गर्न वा चल्ने क्षमता प्रदान गर्दछ (जस्तै कुनै वस्तु उठाउने) वा ताप प्रदान गर्दछ। रूपान्तरित हुनुको अतिरिक्त, ऊर्जा संरक्षणको नियम अनुसार, ऊर्जालाई एक रूपबाट अर्को फरक रूपमा स्थानान्तरण गर्न सकिन्छ, तर यसलाई सिर्जना वा नष्ट गर्न सकिँदैन।

उदाहरणका लागि, घर तताउनको लागि, भट्टीले इन्धन जलाउँछ, जसको रासायनिक ऊर्जा थर्मल ऊर्जामा परिणत हुन्छ, जुन त्यसपछि घरको हावामा यसको तापक्रम बढाउनको लागि स्थानान्तरण गरिन्छ।

## थर्मल ऊर्जाको रूपान्तरणमा सीमितता 
उर्जाका अन्य रूपहरूबाट थर्मल ऊर्जामा रूपान्तरण १००% दक्षताका साथ हुन सक्छ।  उर्जाको गैर-थर्मल रूपहरू बीचको रूपान्तरण उच्च दक्षताको साथ हुन सक्छ, यद्यपि त्यहाँ सधैं घर्षण र समान प्रक्रियाहरूको कारणले थर्मल रूपमा केही ऊर्जा फैलिएको हुन्छ। कहिलेकाहीँ दक्षता १००% को नजिक हुन्छ, जस्तै जब कुनै वस्तु शून्यमा खस्छ भने स्थिति शक्ति गति शक्तिमा परिणत हुन्छ। 

ऊर्जा रूपान्तरणलाई अझ प्रभावकारी बनाउनको लागि, थर्मल रूपान्तरणबाट बच्न आवस्यक हुन्छ। उदाहरणका लागि, आणविक भट्टीहरूको दक्षता, जहाँ नाभिकको गति ऊर्जालाई पहिले थर्मल ऊर्जामा र त्यसपछि विद्युतीय ऊर्जामा रूपान्तरण गरिन्छ, लगभग ३५% हुन्छ।   बीचको थर्मल ऊर्जा रूपान्तरणलाई हटाएर, गति ऊर्जालाई विद्युतीय ऊर्जामा प्रत्यक्ष रूपान्तरण गर्दा , ऊर्जा रूपान्तरण प्रक्रियाको दक्षता नाटकीय रूपमा सुधार गर्न सकिन्छ। 

## उदाहरणहरू 
कोइलाबाट चल्ने पावर प्लान्टले यी ऊर्जा परिवर्तनहरू समावेश गर्दछ:

# कोइलामा रहेको रासायनिक ऊर्जा दहनबाट थर्मल ऊर्जामा परिणत हुन्छ।
# उत्सर्जित ग्यासको थर्मल ऊर्जा हिट एक्स्जेन्जर मार्फत वाष्पको थर्मल ऊर्जामा रूपान्तरण हुन्छ
# वाष्पको गति ऊर्जा टर्बाइनमा मेकानिकल ऊर्जामा रूपान्तरण हुन्छ
# टर्बाइनको यान्त्रिक ऊर्जालाई जेनेरेटरद्वारा विद्युतीय ऊर्जामा रूपान्तरण गरिन्छ, जुन अन्तिम उत्पादन हो।

यस्तो प्रणालीमा, पहिलो र चौथो चरणहरू धेरै प्रभावकारी हुन्छन्, तर दोस्रो र तेस्रो चरणहरू कम प्रभावकारी हुन्छन्। सबैभन्दा प्रभावकारी  ग्यासबाट चल्ने विद्युतीय पावर स्टेशनहरूले ५०% रूपान्तरण दक्षता हासिल गर्न सक्छन्। तेल र कोइलाबाट चल्ने  पावर प्लान्टको प्रभावकारिता कम हुन्छ । 

### अन्य ऊर्जा रूपान्तरण 
ऊर्जालाई एउटाबाट अर्कोमा रूपान्तरण गर्ने धेरै मेसिनहरू र ट्रान्सड्यूसरहरू छन् । उदाहरणहरूको छोटो सूची निम्नानुसार छ:

*
* विद्युतीय ब्याट्री (रासायानिक शक्ति → विद्युतीय शक्ति)
* विद्युतीय जेनेरेटर (चाल शक्ति or भौतिक कार्य → विद्युतीय शक्ति)
* विद्युतीय हिटर (विद्युतीय शक्ति → ताप)
* आगो (रासायानिक शक्ति → ताप and light)
* घर्षण (चाल शक्ति → ताप)
* फ्युल सेल (रासायानिक शक्ति → विद्युतीय शक्ति)
* भू-तापीय ऊर्जा (ताप→ विद्युतीय शक्ति)
* ताप इन्जिन, जस्तै कारहरूमा प्रयोग हुने आन्तरिक दहन इन्जिन, वा वाष्प इन्जिन (ताप→ यान्त्रिक शक्ति)
* जलविद्युत उर्जा (गुरुत्वाकर्षण बल → विद्युतीय शक्ति)
* बिजुली बत्ती (विद्युतीय शक्ति → ताप and light)
* माइक्रोफोन (sound → विद्युतीय शक्ति)
* Ocean thermal power (ताप → विद्युतीय शक्ति)
* प्रकाश संश्लेषण (electromagnetic radiation → रासायानिक शक्ति )
* Piezoelectrics (strain →विद्युतीय शक्ति)
* तापविद्युत प्रभाव (ताप → विद्युतीय शक्ति)
* Wave power (यान्त्रिक शक्ति → विद्युतीय शक्ति)
* Windmill (वायु उर्जा → विद्युतीय शक्ति वा यान्त्रिक शक्ति)

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
लाईफ इन्स्योरेन्स कर्पोरेशन (नेपाल)

पाठ=लाईफ इन्स्योरेन्स कर्पोरेशन (नेपाल) को मातृ संस्था भारतीय जीवन बीमा निगमको लोगो|206x206पिक्सेल|अङ्गुठाकार|लाईफ इन्स्योरेन्स कर्पोरेशन (नेपाल)को मातृ संस्था भारतीय जीवन बीमा निगमको लोगो
**लाईफ इन्स्योरेन्स कर्पोरेशन (नेपाल) लिमिटेड** भारतीय जीवन बीमा निगम द्वारा प्रवर्तित काठमाडौंमा मुख्यालय रहेको एक जीवन बीमा कम्पनी हो ।  

यसको स्थापना सन् २००० मा भएको थियो । यसमा ५५% हिस्सा भारतीय जीवन बीमा निगम, २५% बिशाल ग्रुप र २०% सर्वसाधारणको रहेको छ । 

यो कम्पनी नेपाल स्टक एक्सचेञ्ज मा सूचिकृत छ र **LICN** नामबाट कारोबार हुन्छ ।

## स्थापना 
लाईफ इन्स्योरेन्स कर्पोरेशन (नेपाल) कम्पनी ऐन अनुसार २६ डिसेम्बर  २००० मा स्थापना भएको हो । १ सेम्प्टेम्बर २००१ देखी कम्पनी सञ्चालनमा आएको थियो । 

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## यो पनि हेर्नुहोस् 
* नेपालका बीमा कम्पनीहरूको सूची
* नेपाल बीमा प्राधिकरण

श्रेणी:नेपालका बीमा कम्पनीहरू
सङ्खुवा खोला

**सङ्खुवा खोला** सङ्खुवासभा जिल्लामा अवस्थित एक नदी र उपत्यका हो। यो अरुण नदीको सहायक नदी हो।

सङ्खुवासभा जिल्लाको नाम पश्चिमबाट बहने सङ्खुवा खोला र बीचभागबाट बहने सभाखोलाको सन्धि गरी सङ्खुवासभा जिल्ला रहन गएको हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:कोशी प्रदेशका नदीहरू
महेशचन्द्र रेग्मी

**महेशचन्द्र रेग्मी** (डिसेम्बर १९२९-१० जुलाई २००३) नेपाल इतिहासकार र अभिलेखक थिए।  सन् १९७७ मा, उनले  रेम्मी रिसर्च सिरिज सिर्जना गरेका थिए । उनी रामोन म्याग्सेसे पुरस्कार प्राप्त गर्ने पहिलो नेपाली हुन् । 

नेपालमा छात्रवृत्तिको लागी रेग्मीले गरेको योगदानको सम्मानमा, काठमाडौँस्थित शैक्षिक गैरसरकारी संस्था सोसल साइन्स बहले सन् २००३ मा वार्षिक महेशचन्द्र रेग्मी लेक्चर सिरिज स्थापना गर्यो, जसमध्ये सुरुका केही सत्रमा उनको मृत्यु हुनुभन्दा केही हप्ता अघि रेग्मी आफैले भाग लिएका थिए।

आर्थिक इतिहासका विभिन्न पक्षको खोज गरेर रेग्मीले नेपालको इतिहासलेखन परम्परालाई नै फरक मोड दिएका छन् । रेग्मीका ‘अ स्टडी इन नेपाली इकोनमिक हिस्ट्र’ शीर्षकका दुई किताबले पृथ्वीनारायणकालको गोर्खादेखि राणाशासनको लगभग अन्त्यसम्मको नेपालको आर्थिक इतिहास बताउँछ । रेग्मी पटकपटक दोहोर्‍याउँछन्– गोर्खालीले भौगोलिक ‘एकीकरण’ त गरे तर आर्थिक ‘एकीकरण’ को प्रयासै भएन ।  ‘किङ्स एन्ड पोलिटिकल लिडर्स अफ दी गोर्खा एम्पायर’ वा ‘इम्पेरियल गोर्खा, एन एकाउन्ट अफ गोर्खाली रुल इन कुमाउँ’, गोर्खाली कसरी साम्राज्यवादी चरित्रका थिए भन्ने व्याख्या पाइन्छ।  विजित क्षेत्रका जनताबाट उठाउने जति कर, कुत सबै उठाइयो, झारा (ज्यालाबिनाको मजदुरी) तिराइयो, तर व्यवस्थित आर्थिक प्रणालीमा राज्यका सबै जनतालाई बाँध्ने काम भएन ।

## प्रारम्भिक जीवन 
सन् १९२९ डिसेम्बरमा काठमाडौंमा संगीतकार (सितार बजाउने) परिवारमा जन्मेका थिए। रेग्मीले विद्यालय तहको शिक्षा घरमै लिएका थिए, काठमाडौंको त्रिचन्द्र कलेजमा चार वर्षसम्म बीएको शिक्षा पूरा गरे र पटना विश्वविद्यालयबाट आबद्ध थिए। 

कलकत्तामा किताब र कपडाको व्यापारमा हात परेपछि रेग्मी सन् १९५१ फेब्रुअरीमा राणा शासनको अन्त्य हुनुअघि नै नेपाल फर्किए । उनले राणा शासनको अन्त्यपछि नेपाल सरकारमा आफ्नो व्यावसायिक जीवन सुरु गरे। 

उनले धेरै वर्ष को लागी उद्योग विभाग मा काम गरे। १९५५ को अन्ततिर कारण नखुलाई  उनलाई बर्खास्त गरियो ।  केही गर्न खोज्दै, उनले नेपालको कृषि प्रणालीको अनुसन्धान गरिरहेका अमेरिकी शिक्षाविद्लाई भेटे जो केही कागजातहरू अंग्रेजीमा अनुवाद गर्न खोजिरहेका थिए। 

अगस्ट १९९२ मा जर्मन मानवशास्त्री मार्टिन गेन्स्जले लिएको अन्तर्वार्तामा रेग्मीले बताएका थिए , “यी मुख्यतया सन् १९५२–५३ को भूमिसुधार आयोगका रिपोर्टहरू थिए । मैले तिनीहरूलाई अनुवाद गर्ने प्रयास गरें र मलाई यो कुरामा चासो जाग्यो, एउटा कुराले अर्को कुरामा चासो जाग्यो र सन् १९५७ मा मैले यो "कुरा" सुरु गरें। उनले रेग्मी रिसर्च सेन्टर प्रा.लि.लाई उल्लेख गरेको 'कुरा' थियो। नेपालका एक अग्रणी इतिहासकार महेशचन्द्र रेग्मीको १० जुलाई २००३ को बिहान मृत्यु भयो 

## पुस्तक 
### ‘ल्यान्ड टेन्योर एन्ड ट्याक्सेसन इन नेपाल’ 
* 

### ‘अ स्टडी इन नेपाली इकोनोमिक हिस्ट्री : १७६८–१८४७’ 
### ‘एन इकोनोमिक हिस्ट्री अफ नेपाल : १८४६–१९०१’ 
### ‘ल्यान्ड ओनरसिप इन नेपाल’ 
### थ्याच्ड हट्स एन्ड स्टुको प्यालेसेज’ 
### ‘इम्पेरियल गोर्खा’ 
रेग्मीले कुमाउँमा गोर्खाली शासनको २५ वर्षलाई मूल्यांकन गरेका छन् । गोर्खाली राज्यविस्तारको मूल चरित्र उपनिवेशवादी थियो । गोर्खाली प्रशासकले कुमाउँमा गरेको अत्याचारको कथा त्यहाँको लोकगीतमा अझै सुरक्षित छ ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
Regmi Research Series

श्रेणी:सन् १९२९ मा जन्म
श्रेणी:म्याग्सेसे पुरस्कार विजेताहरू
श्रेणी:नेपालका इतिहासकारहरू