गौरी (शोककाव्य)

**गौरी** राष्ट्रकवि माधवप्रसाद घिमिरेद्वारा लेखिएको शोककाव्य हो । साझा प्रकाशनले विसं २०१५ सालमा प्रकाशित गरेको यस काव्यमा १२ उपशिर्षकमा लेखिएका कविताहरू सङ्ग्रहित छन् ।

## के लेख्नु मैले पऱ्यो !
::धर्ती यो हरियो थियो, सगरका तारा उज्याला थिए
::मेरै प्रीति सुहाइ कान्तिपुरका सन्झ्याल अग्ला थिए
::छाया आज पऱ्यो, छिप्यो छवि कहाँ, के देख्नु मैले पऱ्यो 
::आँसूमा अब चिप्लियो कलम यो, के लेख्नु मैले पऱ्यो !

::मेरीलाई म देख्छु झल्झल त्यहीँ , टाँसिन्न यो पत्रमा
::मेरीको मनको किनार रँगिलो, गाँसिन्न यो पत्रमा
::यो बायाँ मुटु चस्कँदो छ कसरी, जान्दैन कोही पनि
::छाया एक मभित्र रुन्छ कसरी, सुन्दैन कोही पनि

::मेरा अक्षर लेखिदे वनचरी ! वैशाखको पातमा
::बोल् हे गोलसिमल् ! चुँडेर दिल यो एकान्तको रातमा
::लैजा बादल ! दूर देश, दिलको आँसू, कहाँ छन् उनी
::आउन्नन् हकि, काव्य सुन्न उनकै फर्केर कैल्यै पनि

::मेरो साथ बसेर हाँसिरहने रानी ! खरानी बन्यौ
::आमा शान्ति र कान्तिकी, सकलकी साजा कहानी बन्यौ
::आफैं ईश्वरले रचेर कसरी त्यो चित्र च्यातीदियो
::के थालूँ अब लेख्न जीवन जहाँदेखिन् इतिश्री भयो

::सम्झी ल्याउँछु– आज छैन रिस क्यै, गाली गरेहूँ किन
::जाने नै रहिछन् नि ! त्यो दिन त्यसो मैले गरेहूँ किन
::आफ्नैले त कसूर गर्छ, अहिले देखेर पो के भयो
::के सम्झेर गइन् उनी, गुणकथा लेखेर पो के भयो

::आनन्दी दुनियाँ छ एक, मनका मेरा पखेटामनि
::छन् दुःखी परिवार किन्तु घरमा चीसा परेलामनि
::केही छैन उपाय, खालि कमलो छाती लिएको कवि
::टाढा ताक्छ, नगीच गुम्छ, कविता मुर्दा छ, छैनन् छवि

::यौटा मानिस जो गयो–हृदयको सर्वस्व मेरो गयो
::यौटा पुस्तक लेखियो–हृदयको रुन्चे कुना देखियो
::साँचो जीवन त्यो गुमाइ, कसरी झूटो कथा यो भनूँ
::वैरीलाई समेत लेख्न नपरोस् यस्तो अरु के भनूँ !

::क्वै भन्लान्– शिरको सिँदूरसहितै गौरी गइन् स्वर्गमा
::क्वै भन्लान्– यस काव्यमा अमर छन् गौरी यहीँ मत्र्यमा
::बाँचेको क्षण सत्य हो, अरु कुरा के हो कसो हो अब
::ती मेरी घरमा थिइन्, हृदयको छन् सम्झनामा अब

::कोट्टयाऊँ कति घाउ यो कलमले अड्कन्छ अड्कन्छ है
::सम्झी ती दिन, ती कुरा, हृदयमा खड्कन्छ खड्कन्छ है
::खोली पुस्तक आँसुको लहर यो हेरेर बत्तीमनि
::सम्झीद्यौ सबले कुनै दिन यहाँ गौरी थिइन् रे ! भनी

## हे नारायण के भयो !
::पानी सिमसिम बर्सिएर सकियो आषाढको रातमा
::निस्के झिम्झिम ज्योतिमा जुनकिरी ओस्याइला फाँटमा
::फारी बादल शैलको शिखरमा तारा उदाइन् अब
::आई विष्णुमती–पवित्र तटमा मेरी निदाइन् अब

::कस्तो शान्ति छ – रातको त पहरा रातै घुसेको सरि
::रोकि श्वास मसानमा छ शिवको छाया बसेको सरि
::गङ्गा खालि सुसाउँछिन् बगरमा नाना बिलौना गरी
::टाढा रोइरहेछ एक बटुवा साथी छुटेको सरि

::मान्छे हो, अहिल्यै अमङ्गल अहो ! भन्छौ मलाई किन
::यै कालो निशिमा छिपाइ मुख यो देओ मलाई रुन
::हे नारायण के भयो ! जुन कुरा भन्थेँ नहोस्, त्यै भयो
::छैनौ हे सँगिनी ! तिमी कि अहिले संसार नै छैन यो !

::बेहानीपख जो उठेर बटुवा चल्छन्, तिमी चल्दिनौ
::यत्रो खल्बलपूर्ण भूमितलमा खाली तिमी बोल्दिनौ
::धारामा जल जो भरेर युवती हाँस्छन् तिमी हाँस्तिनौ
::तिम्रै मात्र भयो र के ? सब जना बाँच्छन् तिमी बाँच्दिनौ

::हे गौरी ! अब हेर्दिनौ हकि तिमी ब्यूँझी उज्यालो दिन
::मैले देख्नुपर्यो नि आज भुइँमा मेरी नभा’को दिन
::बाँचेरै यतिसम्म, एक छिनमै के जिन्दगी सिद्धियो
::मेला आज उठ्यो विशाल उनका लेखा जगत् सिद्धियो

::तिम्रो अन्तिमको शिँगार सँगिनी ! कात्रो कसोरी भनूँ
::तिम्रो निम्ति दिइन्छ पात्र जुन त्यो ‘टीलो’ कसोरी भनूँ
::गाली होइन, किन्तु भन्नु कसरी यो अन्न बुर्की भनी
::मुर्दानीर्, कसरी भनूँ, जुन तिमी मेरी थियौ जीवनी

::यत्रो लोक कहाँ गयो, जब तिमी एक्लै गयौ घाटमा
::चिम्ल्यौ लोचन अन्धकारबिचमा आषाढको रातमा
::के भो लोक चिनेर, फेरि ममता मेरो लिएरै पनि
::हा अज्ञान, अभाव, भूलहरूमा तिम्रो गयो जीवनी !

::अउन्नन् अब हे नहेर, चुचुरा ! गौरी पखेरामनि
::गाउन्नन् अब गाउँका युवति हो ! गौरी छहारीमनि
::बर्सी जा र पहाडमा खबर यो लैजा रुँदै बादल
::घर्पेटी ! अब शान्तिलाई भनिद्यौ– आमा गइन् मावल!

## यौटा सत्य कथा म भन्छु !
::यौटा सत्य कथा म भन्छु- दुइटा प्रेमी थिए सुन्दर
::मिल्दो दौंँतर त्यो उमेर पनि ता पाँचै थियो अन्तर
::छायाक्षेत्र हिमालको बगलमा बस्ने सुखी किन्नर
::मायाप्रीति कपोतको सरि थियो प्रारम्भ भै भर्खर

::मस्र्याङ्गदीतटमा हिमालमनि त्यो संसार सानो थियो
::उब्जाईकन खानु बाहुबलले त्यै एक मानो थियो
::जोडी ढुक्कुर ती पहाडवनका छाडी घना छाहरी
::लागे जागिर खान कान्तिपुरमा आएर डेरा गरी

::जोधा हिट्लर रुण्डमुण्ड कटिमा बाँधेर जो नाच्तथ्यो
::नौलो प्यार बसेर कान्तिपुरको सन्भुयालमा हाँस्तथ्यो
::लाखौँ खल्बलदेखि दूर दिलको संसार आपुनै थियो
::केही दुःख थियो परन्तु त्यसमा स्वीकार आपुनै थियो

::बेहानीपख सूर्यले शिखरमा सिन्दूर हालेसिर
::आधारात सितारमा हृदयको आलाप थालेसिर
::पैलो पीर्ति छ – फर्किएर दिलमा संसार बिर्सेसरि
::धर्तीमै अमरावती शहरको आनन्द सिर्जेसिर

::खोज्थ्यो प्रीतम भन्न भन्न 'कतिकी राम्री तिमी' भनी
::लोलिन्थ्यो तर मुस्कुराइ उसका आँखा उज्याला बनी
::'माया लाग्छु' भनूँ भनूँ सरि थिइन् लज्जावती ती पिन
::आनन्दी व्यवहारमै हृदयका बोल्थे हजारौंँ ध्वनि

::लागेथ्यो अपराध भैष हृदयमा आमा र बा बिर्सिई
::चाहेथे कति बार जान हरिया पाहाडमै फर्किई
::नीला बादल उठ्तथे विरहको छाया उतारीकन
::वर्षा तीन बिते परन्तु कहिल्यै सत्तैुनथे छुट्टिन

::छोरी भेट्न भनेर कान्तिपुरमा आमा स्वयं आइथिन्
::हुङ्कारीकन कामधेनु वनको बाटो गरी आइथिन्
::सम्झी तीज तिहार भाइ बहिनी पहाडका छहारी
::निस्किन् प्रीतमको निमित्त घरमा राखेर पानी भरी

::सारा विष्णुमती पुगेर अडिए क्यै बेर आँसू पिई
::बाबाको बुइमा चढेर दुइकी बच्ची उज्याली थिई
::आँसूदार मुहार हेर्न नसकी प्यारा रुँदै फर्किए
::टुक्री बादल चैतको पवनले दोटै दिशा बर्सिए

::त्यो राती त्यसको थियो हृदयमा पहाड राखेसरि
::एकै पर्वतपारबाट पि्रयले रोएर डाकेसरि
::दुःखी जीवन यो गरीब जनको जुट्तैन केही पनि
::पीठै खानु मिठो बसेर सँगमा- फर्के नि हुन्थ्यो उनी

::ओहो ! भोलि बिहान कान्तिपुरमा फर्किन् नभन्दै उनी
::'बा जानी' भनि नानि रातभर नै रोईरही रे भनी
::नारी धन्य तिमी ! भुलेर दुनियाँ यै द्वारमा फर्किने
::आफैँलाई पनि मिटाइ प्रियको यै प्यारमा अर्पिने

::लाग्यो रे उनलाई आज सँगिनी सम्पूर्ण नौलीसरि
::ऊषा आदिम प्रातदेखि अहिलेसम्मन् सुनौलोसरि
::रानी ! त्यो दिन फर्कियौ किन भनी सोधेन कैल्यै पनि
::हुन्छिन् सुन्दर जूनमा हिमचुली अस्पष्ट जस्तै बनी

::छाडीद्युँ कि यहीँ अगाडि कसरी मैले भनूँ यो कथा
::हे दुःखी कवि ! पोखिदे हृदयको सम्पूर्ण आफ्नै व्यथा
::यो दुःखान्त कथा सुनेर गहमा आँसू लिई भाग हे
::फेरि जीवन पाइँदैन प्रियको सामू क्षमा माग हे

::हेर्नू विष्णुमती पुगेर बटुवा ! कालो त्यहीँ बालुवा
::लप्कावाल बल्यो चितानल जलिन् पाहाडकी पालुवा
::चोला त्यो जलमा मिल्यो गगनमा ज्वाला मिल्यो झल्झल
::पोखी आँसु पखालिँदैन कहिल्यै मेरो डढेको दिल

## बिर्सी बिर्सिसकिन्न
::लीला माइतका भुलेर घरका धन्दा तिमीले गऱ्यौ
::आमाको ममता भुलेर कसरी माया मलाई गऱ्यौ 
::छातीबाट झिकेर प्राणसरिका छोरी मलाई दियौ
::हेरी आखिर घाटबाट रसिला आँखा ममा चिम्लियौ

:: ‘ख्वै छोरीहरु छन् कता, म त गएँ, ख्वै माइती छन् कहाँ !
::प्यारा ! यति रहेछ भेट, टुहुरी हेरेर बस्नु यहाँ !’
::धोको यत्ति कहेर के हृदयले उल्टीरहेकी थियौ
::हेरी आखिर घाटबाट रसिला आँखा ममा चिम्लियौ

::मैले सोधिनँ, अन्त्यकाल कुनमा धोको अडेको थियो
::मैले रोइनँ, प्राण जान कतिको बाधा परेको थियो
::हेरेँ टुल्टुल खाली, दीन मुखमा हेरीरहेकी थियौ
::हेरी आखिर घाटबाट रसिला आँखा ममा चिम्लियौ

::आँसू झर्न सकेन खालि रसिला आँखा लिएकी थियौ
::बाक्लो फुट्न सकेन खालि दिलको भाषा भनेकी थियौ
::मेरो ध्यान गरी मभित्र कसरी आत्मा मिलाईदियौ
::हेरी आखिर घाटबाट रसिला आँखा ममा चिम्लियौ

::गथ्र्यौँ दम्पति मृत्युका पनि कुरा माया र सन्तोषमा
::भन्थ्यौ– मैँ पहिले मरुँ हजुरको प्यारो यही काखमा !
::साँच्चै भाग्यवती सती हृदयकी सच्चा ! मलाई जित्यौ
::हेरी आखिर घाटबाट रसिला आँखा ममा चिम्लियौ

::तिम्रो पाप थिएन, चार दिनको चोला थियो कञ्चन
::तिम्रो धर्म थियो, सुन्यौ दिनभरी श्रीकृष्णको कीर्तन
::राती शीतल मेघको मनि महानिद्रा सजीलै लियौ
::हेरी आखिर घाटबाट रसिला आँखा ममा चिम्लियौ

::तिम्रो रुप र माधुरी धमिलिँदै जाला कुनै कालमा
::जानेछन् अनि बिर्सँदै गुन पनि यो बैगुनी विश्वमा
::बिर्सि बिर्सिसकिन्न किन्तु कहिल्यै जो यो अनौठो गर्यौ
::हेरी आखिर घाटबाट रसिला आँखा ममा चिम्लियौ

## लाउ अञ्जुलि तीन बार जलको
::सेलायो उनको चिता र दिनको ज्वाला निभ्यो पश्चिम
::यो छाया–छविको डुब्यो दिन, डुब्यो रङ्गीन त्यो जीवन
::थोत्रो देवल, शून्यसान दुनियाँ, सारा अँध्यारोतिर
::जाऊ हे सखि ! साँझको शिखरको पारी उज्यालोतिर

::बत्ती यो घरबाट बल्छ अहिले सङ्घारमा दख्खिन
::बाल्थिन् यै घरभित्र बत्ति घरकी लक्ष्मी उनी क्वै दिन
::हे वैवस्वत ! बत्ति यो शहरमा तिम्रो लगी जोडिद्यौ
::उल्टीद्यौ सब अन्धकार उनको बाटो तिमी छोडिद्यौ

::छायारुप लिएर शून्य घरमा आई नच्याऊ अब
::हाम्रा आँसु नहेर, निष्ठुर बनी माया चुँडाल्द्यौ सब
::हल्का प्वाँख उचाल, झार भुइँमै धूलो र मैलो जति
::जाऊ सुन्दर शान्त देश, पुतली ! हे ज्योतिकी सन्तति!

::लाऊ अञ्जुलि तीन बार जलको, खाएर जाऊ सखी !
::यौटा फूल चुँडेर दिन्छु दिलको लाएर जाउः सखी !
::आँसू आज पुछेर दुःख सब यो बिर्सेर जाऊ सखी !
::मान्छेको घर अन्धकार छ भनी सम्झेर जाऊ सखी !

::आऊन् पुष्पविमान पुण्यबलले निस्केर आकाशमा
::हाँसी क्यै वरदान द्यौ रहरको, जाऊ सखी ! बैँसमा
::लैजाओ अमरावती शहरमा हे स्वर्गका देवता !
::ताराका सँग हाँस है, अब तिमी नौ लाखमा एउटा

::हाँस्यौ, प्यार गर्यौ, बिगार गरिनौ कैल्यै कसैको यहाँ
::यो चारै दिनमा पनि गरिसक्यौ जो गर्नुपर्ने यहाँ
::केही बाँँकी भए म गर्छु सँगिनी ! ज्यूँदै छु आधा अब
::तिम्रो खेल समाप्त भो सब, तिमी विश्राम लेऊ अब

::मट्टीलाई फुकेर प्राण बिउँझ्यौ हे फूलकी वासना !
::हाँस्यौ घाम र जूनको मनि यहाँ हे स्वर्गकी सिर्जना !
::देवी ! जोबनमै गयौ, मलिन यो मट्टी बिसाईकन
::हाम्रै जीत छ प्यार चार दिनको पायौ महापावन

::टाढा निर्मल मौन शान्त गहिरो आनन्दले दीपित
::तिम्रो शाश्वत धामभित्र भवको पर्दा खसाली सुत
::एकै बार जहाँ सुतेर कहिल्यै पर्दैन है ब्यूँझन
::बल्छन् बाहिर जून्किरीसित जहाँ नौलाख तारागण

## मेरी लच्छिनकी जहान !
::कोठामा कसरी पसूँ, नजरकी शृङ्गार छैनौ तिमी
::यत्रो शोक कहूँ कहाँ, हृदयकी आधार छैनौ तिमी
::कोठामा अघि भर्खरैतक थियौ बोलीरहेकी तिमी
::ए छैनौ कसरी भनूँ ! हृदयमा खेलीरहेकी तिमी

::मेरी लच्छिनकी जहान ! घरमा बल्दैन बत्ती अब
::बत्तीनेर मुहार चारु भरिलो पर्दैन देखा अब
::सन्तोषी मुखमा सुखी हृदयको झल्किन्न माया पनि
::भित्तातर्फ कपालको गुजमुजे पर्दैन छाया पनि

::मैले यो परदेशमा घर त्यसै बिर्सीसकेको थिएँ
::आमाको टुहुरो थिएँ, प्रिय सखी पाईसकेको थिएँ
::मेरा सुन्दर शान्ति, कान्ति सुघरी, डेरा थियो यो कुटी
::हे सन्तोष गरिबकी ! गइसक्यौ मेरी तपस्या उठी

::कल्ले लिन्छ र गुप्त गर्व मनमा, मैले गरुँ पौरख
::कल्लाई सुखिनी बनाउन भनी मैले उठाऊँ दुख
::कल्लाई सँगमा लिएर अब यो सारा गृहस्थी गरुँ
::छातीमा प्रतिमा लिएर उनकै बाँचूँ कि यद्वा मरुँ

::मेरो मान बचाउँथ्यौ बरु तिमी आफू नजाती बनी
::दिन्थ्यौ खान मलाई रे कति कुरा आफू नखाई पनि
::राख्यौ क्या सुखमा मलाई, दुखमा आफू रहेरै पनि
::राख्यौ मैँ कमजोरलाई, बलियी आफू गएरै पनि

::मेरो रोक्दछ व्यर्थ खर्च कसले, को लिन्छ साँचो अब
::खाँचो टार्दछ मुस्कुराइ कसले साँचोमुचोले अब
::मेरो इज्जत उघ्रियो, तनु चुँड्यो, उम्टन्छ कल्ले अब
::लापर्वाह मलाई गर्छ गहिरो पर्वाह कल्ले अब

::कोठाका सब मालतालहरूमा तिम्रो कला बोल्दथ्यो
::मेरो भावुक काव्यको लहरमा तिम्रो गला बोल्दथ्यो
::तिम्रो यो घरकाज विश्वभरको दृष्टान्त मेरो थियो
::जो गथ्र्यौ सजिलै तिमी, असजिलो सिद्धान्त मेरो थियो

::तिम्रो आकुल केशवेश, घरको सौन्दर्य मेरो थियो
::तिम्रो निर्मल चालमाल, मनको माधुर्य मेरो थियो
::तिम्रो सोचविचार दुःखसुखको चातुर्य मेरो थियो
::तिम्रो त्याग घरै थियो, पर त्यही औदार्य मेरो थियो

::छन् छोरी टुहुरी, बनेँ विधुर हा !– आमा र रानी गयौ
::छन् दुःखी परिवार आज दुइटै– छोरी बुहारी गयौ
::छोटो जीवनमा यहाँ कति महान् छोडेर माया गयौ
::संसारै छ नि शून्य ! चार दिनकी हे रामछाया ! गयौ

::मेरो बाहिरको थकाइ घरमा हर्ला नि कल्ले अब
::केही भो कि मलाई आँसु गहमा भर्ला नि कल्ले अब
::खेपी जीवनका अनेक खतरा को हाँस्छ आफूसित
::बाटैमा सँगिनी थला परि ढल्यौ, जाऊँ कहाँ कोसित

::संसारी सब दुःखलाई तिमीले संम्झ्यौ कसोरी सुख
::माया हो कि दया मलाई मनमा लाग्थ्यो नि देख्दा मुख
::जल्ले जीवन सुम्पियो म उसको भारा तिरुँ के गरी
::सेवाको बदला नलीकन गयौ हे राजराजेश्वरी

::सोझो सज्जन सद्गुणी म छु भनी भन्छन् सबै मानिस
::आफ्नो चिन्दिनँ दोष, होश छ खरो, मेरो छ लाटो रिस
::यो मेरो कमजोर भाव कसले जानेर हाँसी सह्यो
::मान्छे भन्नुतिमी थियौ, गइसक्यौ, कल्ले चिन्यो, के भयो

::दासी भैकन स्वामिनी बनिदियौ आएर मेरो घर
::हाँस्थेँ बाहिर लाग्दथ्यो मनमनै तिम्रो मलाई डर
::छाया भैकन जो घुस्यौ हृदयमा माया बन्यौ आखिर
:: :मान्छेबाट उठेर दिव्य पदमा देवी बन्यौ आखिर

::छन् तिम्रा अनुहार कति सखी, पृथ्वीभरी छौ तिमी
::छन् तिम्रा गहना लुगाहरु अझै, कोठाभरी छौ तिमी
::छन् माया, ममता र मोह, महिमा, छातीभरी छौ तिमी
::छन् छोरीहरु बिर्सुँला नि कसरी, आत्माभरी छौ तिमी

## हिड्दै छौ कि बस्यौ कतै !
::फर्कन्छन् वन शैलबाट बचरा सम्झेर पन्छीहरू
::फर्कन्छन् परबाट प्यार घरको सम्झेर यात्रीहरू
::हे रानी ! अझ फर्किनौ किन यहाँ अल्प्यौ अँध्यारातिर
::हेर्छ झ्यालमहाँ बसेर टुहुरी यो शान्ति धारातिर

::कोठा शून्य छ यो, उठीकन अहो ! बाटो कहाँको लियौ
::तिर्खाएर पियौ कहाँ जल, यहाँ गाग्री भरेकी थियौ
::टाढाको कुन छहारीमनि बसी सम्झेर के के गयौ
::दौडायो कुन दूरदेश विधिले, एक्लै कसोरी गयौ

::हिँड्दै छौ कि बस्यौ कतै, मुलुक त्यो कस्तो छ, यस्तै छकि
::त्यो छायामय लोकबाट कहिल्यै यो लोक देखिन्छ कि
::छन् तिम्रा मुखमा अझै बिफरका बुट्टा कि कस्ती भयौ
::स्वप्नामा जुन आउँछ्यौ, भन त्यही सम्झूँ कि भिन्नै भयौ

::लागेको मनमा छ के भन त्यहाँ हास्छ्यौ कसोरी तिमी
::सम्झी शान्ति र कान्ति दूधकटुवा रुन्छ्यौ कि क्यारे तिमी
::दिन्नन् फर्कन फेरि बिर्सन पनि, द्यौताहरु निठ्ठुर
::त्यो एकै छिनको मात्र बिछुडले कत्रो महा–अन्तर !

::हामी छौँ सुखमा कि आज दुःखमा के भन्नु के भन्नु ख्वै
::आफैँ मर्न सकिन्न, बाँच्नु कसरी, के गर्नु के गर्नु ख्वै
::छौ देवी सुखमा भने यदि त्यहाँ हामी रुँदैनौ यहाँ
::हाम्रै साथ थियौ कुनै दिन भनी सम्झेर बस्छौँ यहाँ

::बाँचुन्जेल सकेँ र गर्न अब के सक्नेछु गर्नै म हे
::चाँडै नै सँगिनी ! गयौ नि मनका इच्छा मनैमा रहे
::बाँचुन्जेल त चिन्न नै सकिनँ हे जाहान ! जे भन्दछ्यौ
::गाढा आज हुँदो छ प्रेम, जति नै टाढा तिमी बन्दछ्यौ

::लीलाले कहिलेकहीँ त भुइँमा ओर्लेर आऊ तिमी
::नौला मानिस खेत चौर हरिया हेरेर जाऊ तिमी
::आऊ शान्ति र कान्तिमा अमृतको देऊ नयाँ चुम्बन
::आऊ यो मनमा पसेर सहजै लेऊ नयाँ जीवन

::तिम्रा गीत म फाँट शैल वनका एक्लासमा गाउँला
::आफ्ना मानिसका गएर घरमा तिम्रा कथा गाउँला
::हुर्काईकन शान्ति कान्ति भुइँमा छाडी त्यहाँ आउँला
::देवी ! अन्तिम साँझमा गहभरी आँसू लिई आउँला

## हाम्रो भेट हुँदैन हो कि कहिल्यै !
::नेपाली हरिया पहाड वनका यी घाम–छायाहरू
::हामी दम्पति, शान्ति कान्ति कलिला, यी मोह–मायाहरू
::यो संयोग जुटाउने कुन थियो कल्ले बिगार्यो अनि
::हाम्रो भेट हुँदैन हो कि सँगिनी ! धिक्कार कैल्यै पनि

::पृथ्वीमा अबदेखिलाई कहिल्यै कालै नआए पनि
::प्यारी भैकन अप्सरा घरघरै आएर जन्मे पनि
::मेरो जो हरियो भरिन्न जसको जे जे जुटे तापनि
::हाम्रो भेट हुँदैन हो कि सँगिनी ! धिक्कार कैल्यै पनि

::हाम्रा हर्ष र शोक, मान, ममता, आनन्द यौटै थिए
::एकै प्राण थियो र ज्यान दुइका सन्तान एकै थिए
::बाँचूँ भिन्न भएर आज कसरी, आधा मर्यो जीवनी
::हाम्रो भेट हुँदैन हो कि सँगिनी ! धिक्कार कैल्यै पनि

::ती ठट्टा सुखका र फेरि दुःखका सल्लाह हाम्रा गए
::ती हाम्रा झगडा र मान, ममता, माधुर्य, माया गए
::बाँकी जीवनको मुराद मनको रोयो बिलौना बनी
::हाम्रो भेट हुँदैन हो कि सँगिनी ! धिक्कार कैल्यै पनि

::छन् सम्पूर्ण सुखी कसैसित पनि मिल्दैन मेरो मन
::छन् ताराहरु रातमा र दिनमा साथी छ यो निर्जन
::एकान्तस्थलमा त भेट्न तिमीले हुन्थ्यो नि आए पनि
::हाम्रो भेट हुँदैन हो कि सँगिनी ! धिक्कार कैल्यै पनि

::मेटी स्वर्ग र मत्र्यलाई जसरी भेट्छौँ महारातमा
::ब्यूँझन्नौँ किन एकसाथ त्यसरी हामी दुवै प्रातमा
::स्वप्नाको दुनियाँ मलाई कहिले मिल्ला नि साँचो बनी
::हाम्रो भेट हुँदैन हो कि सँगिनी ! धिक्कार कैल्यै पनि

::मर्ने मानिस फर्किँदैन कहिल्यै भेटिन्न भेटिन्न रे
::पर्दा लाग्दछ जो महामरणको उल्टिन्न उल्टिन्न रे
::यो कस्तो कुन निष्ठुरी नियम हो, के हुन्छ फेरे पनि
::हाम्रो भेट हुँदैन हो कि सँगिनी ! धिक्कार कैल्यै पनि

::तिम्रो सुन्दर त्यो शरीर, मधुरो मुस्कान तिम्रो गयो
::तिम्रो बैँस रमाइलो र गहिरो माया कसोरी गयो
::पाइन्नौ यस रूपमा अब तिमी फर्केर आए पनि
::हाम्रो भेट हुँदैन हो कि सँगिनी ! धिक्कार कैल्यै पनि

::हेर्छन् बादलले हिमालगिरीमा– ‘गौरी कहाँ छन् ?’ भनी
::सोध्छे शान्ति मलाई सानु मुखले – ‘आमा कहाँ छन् ?’ भनी
::मैलाई पहिले म उत्तर दिऊँ– ‘मेरी ! कहाँ छौ ?’ भनी
::हाम्रो भेट हुँदैन हो कि सँगिनी ! धिक्कार कैल्यै पनि

::ब्यूँझन्नौ यस जन्ममा अब तिमी अल्प्यौ महाकालमा
::मैले हेलिनुपर्छ रे सब भुली संसारको भेलमा
::सम्झेला कसले ‘दुवै दिन सँगै हामी थियौँ रे !’ भनी
::हाम्रो भेट हुँदैन हो कि सँगिनी ! धिक्कार कैल्यै पनि

## मेरा रोकिय आँसु
::मेरा रोकिय आँसु भल्भल त्यसै ए बग्दछौ के भनी
::मैले रोइनँ आजसम्म अरुको यै मृत्यु सुन्दा पनि
::मायाकी प्रतिमा ! तिमी हृदयमा मेरो गडेकी थियौ
::पारी घायल चित्त, घाउ गहिरो, एक्कासि नै उप्कियौ

::सम्झायो जति चित्त दुख्छ उति नै सम्झाइ के गर्दछौ
::मेरो जो हुनु भैसक्यो अब दया देखाइ के गर्दछौ
::केही भन्नु मलाई मित्र ! छ भने आएर रोऊ बरु
::लागेको दिलभित्र घाउ छ भने सम्झेर जाऊ बरु

::छातीमा कुन दूर देशतिरको आई बिलौना बस्यो
::क्यै गर्ने मन छैन, खालि रुनको धोको मलाई बस्यो
::कोठाभित्र लुकेर बस्छु– उनको छाया परेथ्यो यहीँ
::छातीभित्र ढुकेर बस्छु– उनको माया बसेथ्यो यहीँ

::एकान्तस्थलमा बसीकन सखीलाई म बोलाउँछु
::आत्मा बस्छ कता–कतातिर गई, पत्ता म त्यो लाउँछु
::फर्काईकन ल्याउनेछु म उनीलाई यहाँ क्वै दिन
::फर्कन्थिन् कि उनी, शरीर उनको मैले जलाएँ किन !

::यो सानो घरबार चार दिनको यो भेट छोटो थियो
::हामी दम्पतीको परन्तु यसमै माया बसेको थियो
::जो छाया पहिले पस्यो नजरमा खुर्केर खुर्किन्न त्यो
::जो माया पहिले बस्यो हृदयमा बिर्सेर बिर्सिन्न त्यो

::मैले सम्झनु के छ– आज सँगमा छैनन् उनी भन्नु छ
::मैले बिर्सिनु के छ– चार दिनमै अर्कै बनेँ भन्नु छ
::उल्टो काँण बिझ्यो मलाई दिलमा कल्ले निकालिदिने
::कल्लाई भन सम्झियूँ यदि तिमीलाई नसम्झुँ भने

::जानेलाई छ सुख्ख, आज उसका लेखा यहाँ के छ र
::बस्नेलाई छ पीर, रातदिन नै छन् सम्झना निष्ठुर
::केही औषधि भैदिए भुलिदिने, रोएर प्यूने थिएँ
::जानेलाई म बिर्सिएर सुखले हाँसेर ज्यूने थिएँ

::मान्छे हो ! किन हाँस्तछौ हृदयमा आँसू लुकाईकन
::खोज्दैमा सुख, आशमा विरहमा गैजान्छ यो जीवन
::यो माया कसलाई अर्पनु त्यसै साँचेर के हुन्छ हे
::साँच्चै भन्दछु– मर्नुपर्दछ भने बाँचेर के हुन्छ हे

::तिम्रो दुर्दिनमा बसेर सँगमा को पुछ्छ आँसू यहाँ
::तिम्रो नाम जपी समाधिगृहमा को बाल्छ बत्ती यहाँ
::पोल्टो थाप्तछ को महामरणले फ्याँक्ता महाशून्यमा
::तारा बत्ति कुरेर बस्छ कुन हे, यत्रो महामौनमा

::छैनन् आज उनी म रुन्छु, नहुँला भोली म, मेरा रुनन्
::पृथ्वी मर्दछ पर्सि यो, पिलपिले ताराहरु ती रुनन्
::सारा निष्ठुर नाशको पछि यहाँ आएर को रुन्छ हे
::नाशैलाई छ सिर्जना सब भने रोएर के हुन्छ हे

::फर्की क्वै पनि आउँदैन र सधैँ पर्खन्न कोही पनि
::कालो आदि र अन्त ! खालि बिचमा झिल्का लिने जीवनी
::एक्लै क्वै दिन निस्किएँ म त भने कोही नखोजून् यहाँ
::एक्लै अल्पिनु सृष्टिको चलन रे, कोही नरोऊन् यहाँ

## लाउँ लाउँ र खाउँ खाउँ वयमै
::‘यो टाढा परदेशबाट घरमा चाँडै तिमी जाउली
::डोर्याईकन शान्ति कान्ति सुखले बा’लाई देखाउली
::पाहाडी चिडिया उडी रहरको पहाडमै जाउली’
::भन्दैमा सखि ! गैसक्यौ, अब कहाँ के गर्न हे पाउली

::साँचेको किन त्यत्ति मात्र रुपियाँ आफ्नै लुकाईकन
::के के गर्न थियो, गयौ नि ! मनको धोको नफोईकन
::चौतारी म बनाइदिन्छु त्यसले संसारको मार्गमा
::फोई बन्धन गुप्त त्यो रहरको, जाऊ सखी ! स्वर्गमा

::अर्काको नझुकी अगाडि घरको मर्का लुकायौ कति
::तिम्रो धैर्य र मुस्कुराहट मिली गर्दै गएँ उन्नति
::मेरो आज फल्यो कमाइ, तर हा ! तिम्रो ढल्यो देह यो
::हे मेरी सखि ! दुःखको समयकी, छोडी गयौ खोप यो

::लक्ष्मी भै धनधान्यपूर्ण घरमा बस्नै तिमी पाइनौ
::हुर्काईकन लालबाल सुखले जानै तिमी पाइनौ
::लाऊँ लाउँ र खाउँ खाउँ वयमै आफू कसोरी गयौ
::बन्दैमा कति हाइ हाइ सबकी, सारा रुलाई गयौ

::तिम्रो बाइस वर्षको रहर यो बोल्ने सखी बाँँकी छन्
::छातीको दश धार प्यार पिउने छोरी दुवै बाँँकी छन्
::यो तिम्रो म छु, चित्तभित्र प्रतिमा तिम्रो अझै बाँँकी छ
::छैनौ किन्तु तिमी ! यहाँ हृदयको तिम्रो सबै बाँँकी छ

::मान्छे जन्मिन आउलान् तर तिमी रानी कहाँ पाउँला
::त्यो बान्की अनुहारको, नजरको पानी कहाँ पाउँला
::मान्छेमा छलले छिपीकन तिमी छाया पनि पाउँला
::त्यो बानी, दिल त्यो, त्यही किसिमको माया कहाँ पाउँला

::सानो मानिसलाई भूमितलमा हुर्काइदिन्छौ किन
::सानो त्यो दिलभित्र विश्वभरिको माया बसाल्छौ किन
::लैजान्छौ नि ! उमेरमै रहर त्यो पुग्नै नपाई किन
::लैजान्छौ वरदान फेरि भगवन ! भोग्नै नपाई किन

::छातीलाई फुलाउने कुसुम यी फुस्की कहाँ झर्दछन्
::टाढा टेक्न उचालिने चरण यी खुस्की कहाँ पर्दछन्
::मान्छे हिँड्दछ सुख्ख खोज्न, कसरी त्यो दुखःमै पर्दछ
::आत्मा आउँछ हाँस्नलाई, कसरी रोएर त्यो मर्दछ

::वैली यो मधुमास जान्छ, बिउँझी क्वैली जसै बोल्दछ
::उड्छन् बादलमा भुवा, सिमलले कोया जसै खोल्दछ
::ब्यूँझी जीवन, घाम जूनमनि यो केही फुकेको मन
::फुस्काई कसले लग्यो कुन दिशा, मेरी कहाँ छौ ? भन

::छोई भूतललाई इन्द्रधनुले लाखौँ सिँगारे पनि
::रातीका सपना बिहान बिउँझी साँचा बनाए पनि
::मान्छेलाई मिले पनि अजमरी खोजेर सञ्जिवनी
::फर्कन्नौ यस लोकमा, जुन गयो यो गैगयो जीवनी

::गैह्री खेत ! फलेर धान नझुला बाला सुनौला तल
::टुप्पाबाट लदाबदी नफलिदे वैशाखको काफल
::आउन्नन् वनभात खान वनकी रानी छहारीमनि
::नाघी पर्वत स्वर्गमा गइसकिन् आनन्दकी इन्द्रिनी

::बेहानीपख उठ्तिनन् अब उनी आई नबोला चरी !
::टाढा देवलमा नबज्न शहना ! नाना बिलौना गरी
::कल्ले हेर्छ र झुल्किएर चुचुरा पाखा सिँगार्छन् रवि
::छन् खुल्ला अब रुप रङ्ग रमिता उल्लास छाया–छवि

::डालाबाट नबोल कोइलि ! झुली, वैलिन्छ रे यो वन
::काला केश नबाट है युवति हो ! फुस्कन्छ रे जीवन
::यात्री आखिर जान्छ रे नगर है यो मार्गमा पीरती
::देवी स्वर्ग गईसकिन् नगर है यो साँझमा आरती !

==रोई आउँछ रे असार महिना

::आए बादल गर्जिएर गिरिमा, लागे अँध्यारा दिन
::छाया पर्दछ दूरबाट, छविको पाइन्न है दर्शन
::कालो निष्ठुर यो असार, यसमै रोएर मेरी गइन्
::यी खोला कसरी तरिन्, घनघटा उल्टी कसोरी गइन्

::छाया बादलको परीकन थिए नीला पहाडी वन
::माया भर्खर नै बसीकन थिए सानन्द हाम्रा दिन
::त्यो बेला छिन मात्रको बिछुडले बन्थे जसै व्याकुल
::निस्किन्थिन् गिरिकुञ्जबाट अनि ती टिप्दै असारे फुल

::ऐलेको निठुरी असार महिना पानी परेको कति
::दर्कन्छन् जलधार आज जति नै थर्कन्छ छाती उति
::पन्छीको गुँड भत्किएर रुखमा भिज्दो छ पानीमहाँ
::एक्ले ढुक्कुर एकलै विरहमा होला बसेको कहाँ !

::हावाका सँग हर्हराइ कुहिरो दौडन्छ पहाडमा
::आउन्नन् परदेशिनी प्रियतमा फर्केर आषाढमा
::छाया तर्छ नदीकिनार उनको, आफू कहाँ छन् उनी
::डाँडापार नुहेर जा, खबर क्यै सोधेर आ, इन्द्रिनी !

::रुन्छन् झ्याउँकिरी रुलाई वनमा आषाढका यी दिन
::छाया आज दगुर्छ यो कुन दिशा ओसारि मेरै मन
::काला बादल झोलिएर गिरिमा बर्सीरहेछन् यहाँ
::रोइ रोइ बगाइ गाजल उनी होलिन् बसेकी कहाँ

::वर्षाको निशिमा झमाझम झरी झम्केर जो आउँछ
::लाखौँ शब्द सुसाइ एक सुरमा संसार जो गाउँछ
::यो बेला बिउँझी विलाप दिलमा लाखौँ अलापूँ कि म
::आफैँभित्र डुबाइ स्वर्ग धरती सारा, निदाऊँ कि म

::निस्की बादलका किनारहरूमा क्यै बेर रानी ! बस
::हेर्दै पर्वत खेत चौर हरिया, नौला नयाँ मानिस
::टाढैबाट झुकेर इन्द्रधनुमा धर्ती तिमी भैटिद्यौ
::खोलाको जल यो पिएर दिलको धोको तिमी मेटिद्यौ

::च्याती बादल हेर्छ राति भुइँमा बर्सातको चाँदनी
::धोएको वनफूल तुल्य कहिले देखिन्छ तारा पनि
::यस्तै विस्मयको कुनै समयमा निस्केर आऊ तिमी
::तिम्रो मृत्यु हुँदै भएन कहिल्यै झैँ मुस्कुराऊ तिमी

::डुब्छिन् सुन्दर इन्द्रिनी पनि जहाँ पानी परी लेकमा
::सल्लाको वन यो सुसाउँछ त्यहाँ एक्लै बसी शोकमा
::सम्झी रुन्छु म जो हिजो भरखरै माया बसेका दिन
::हामी छौँ त्यति नै अनित्य, जति नै छ यो जीवन

::यौटा फूल सधैँ वसन्त श्रृतुको वैली यहाँ झर्छ रे
::रोई आउँछ रे असार महिना आँसू यहाँ पर्छ रे
::रो रो बादल हे ! डुलेर दुनियाँ एक्लै निरुद्देश्यमा
::भोली जानुछ शुभ्र शान्त हलुका भै शून्यको देशमा !

## मान्छे हो ! यिनलाई प्यार गर है
::खेल्दै शान्ति र कान्ति खाटनजिकै आई बसेका थिए
::हेरी यी अनजानलाई उनका आँसू खसेका थिए
::बिस्तारै शिरमा मुसारि यिनको, केही नबोली गइन्
::हाली आशिक बिन्दु बिन्दु गहको आँसू खसाली गइन्

::गाईलाई लग्यो नि ! आज कसले बाच्छो छुटाईकन
::पोथी पाश परी मरी नि ! गुँडका बच्चा नहुर्कीकन
::के हेर्छ्यौ यतिको बिजोग, धरती माता ! तिमी फाट हे
::आमा बालककी नमार भगवन् ! संसार भर्ने भए

::हेर्छे शान्ति यताउती घरभरी आमा कतै देख्तिन
::हेर्छे फेरि मलाई खालि मुखमा केही पनि बोल्दिन
:: ‘आमा ख्वै ?’ भनि वेगले हृदयमा टाँसेर रोऊँ कि म
::अज्ञानी वय चारकी छ, टुहुरी पार्यौ विधाता, किन !

::आमालाई रुँगेर कान्ति दिलको संसार जो घेर्दथी
::आधा दूध चुसेर फेरि मुखमा हाँसेर जो हेर्दथी
::सुत्छे आज रुँदारुँदै हृदयमै थाकेर औँलो चुसी
::मेरो झस्किरहेछ हेर, मुटुको टुक्रा ! भुईँमा खसी

::मेरा चञ्चल शान्ति कान्ति सुखले नाना र चाचा भनी
::खेल्थे खल्बल गर्दथे घरभरी रुन्थे फुलिन्थे अनि
::यी हाँस्थे जब फूल झैँ नजरको आँसू नसुक्तै पनि
::ती धुन्थिन् दुधले मुहार यिनको त्यै आँसु पुछ्दै अनि

::पाक्यो भात भनेर शान्ति उनकै सन्देश ली आउँथी
::अड्डाबाट म फर्किएँ कि उनकै जाली कुरा लाउँथी
::खाई म्वाइँ नचाइ कान्ति सुखले भन्थिन् मलाई उनी
:: ‘यस्तै सानु सधैँभरी रहिरहे कस्तो हुँदो हो !’ भनी

::ती देखाउँदथिन् मलाई, कतिकी राम्री छ सानी भनी
::ती गर्थिन् मनभित्र गर्व, बहुतै बाठी छ ठूली भनी
::ती भन्थिन् कहिले त्यसै हजुरकी छोरी छ छुच्ची भनी
::ती रुन्थिन्, यिनलाई व्यर्थ अरुले हेलाँ गरे रे भनी

::त्यो शृङ्गार र त्यो सुसार अनि त्यो आधार सारा गए
::आमा भन्नु गइन्, गयो हृदयको शोभा अँध्यारा भए
::धूलामाथि बसेर काख उनकै ढुक्छन् यहाँ केवल
::कुर्छन् त्यै ममता र प्यार, कहिल्यै मेटिन्न है तल्तल

::यी रोए पनि दुःख लाग्छ– यिनले सम्झे कि आमा भनी
::यी हाँसे पनि सुक्ख छैन– यिनले बिर्से नि आमा भनी
::को हेर्ला अब हर्षसाथ– यिनले हुर्केर खेले पनि
::फाटी मर्नु छ, पीर लाग्छ– यिनले फुर्की नखेले पनि

::सानीलाई फुल्याउँला कति यहाँ औँलो चुसाईकन
::ठूलीलाई भुलाउँला कति यहाँ आँसू लुकाईकन
::आफैँ यो सब वज्रपात यिनले बुझ्लान् जसै आखिर
::रोऔँला अनि एक रात सँगमा हेरेर तारातिर

::यो लाम्चो भरिलो मुहार, उनकै बान्की छ यो कान्तिमा
::चाँडै नै रिस उठ्छ मर्छ, उनकै बानी छ यो शान्तिमा
::छन् छोरीहरू गैसके पनि उनी, छाया यहाँ हेर्दछु
::यी दोस्रा अवतार हुन् र उनको माया यहीँ गर्दछु

::धोको क्यै यिनको पुर्याउन भनी हिँड्दा कहीँ जोशमा
::मैले भूल गरेँ भने भुवनका भाइ ! गरे है क्षमा
::केही गर्न नपाउँदै मरिगएँ आफैँ भने आखिर
::खोजी यी टुहुरा, दयालु दुनियाँ, केही गरे है भर !

::बेहानै यिनलाई एक चिडिया आएर बोलाउँछिन्
::बारीमा यिनलाई एक पुतली आएर खेलाउँछिन्
::छाया एक सँगै रहेर यिनको रक्षा सधैँ गर्दछिन्
::मान्छे हो ! यिनलाई प्यार गर है तारा कुनै हेर्दछिन्

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:नेपाली काव्य
श्रेणी:माधवप्रसाद घिमिरेका कृतिहरू
श्रेणी:नेपाली साहित्य