open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
बकासुर

**बकासुर** जसलाई **बक** पनि भनिन्छ, हिन्दु महाकाव्य महाभारतका एक पौराणिक पात्र हुन् तथा राक्षस हुन्। पौराणिक पुस्तकहरूमा उल्लेख भएअनुसार यी राक्षस हाल भारतको पश्चिम बङ्गाल राज्यको गढबेटा सहर नजिकै पर्ने "गङ्गानी" भनिने जङ्गलमा बस्दथे। बाह्य आक्रमणकारीहरूबाट राज्यको रक्षा गर्ने बदलामा उनले त्यहाँका नागरिकहरूलाई त्रसित बनाउँथे र उनीहरूको हत्या गर्ने गर्दथे। यहाँ राजा पनि असहाय र बकासुरको डरले निकै भयभीत भएका थिए। अन्ततः मानिसहरूले उक्त राक्षससँग एउटा सम्झौता गरे जसअनुसार हरेक हप्ता खानाको ठूलो रासन उकहाँ पठाउनुपर्ने हुन थाल्छ।  बकासुरले खाना पुर्‍याउन आउने मानिसलाई समेत खाने गर्दथ्यो।

पाण्डवहरूले गुप्तबास बस्ने क्रममा एक ब्राह्मणको घरमा आश्रय लिन्छन्। जब ती ब्राह्मणको परिवारबाट रासन पुर्‍याउने पालो आयो तब उनीहरूको ज्यान जोगाउनको लागि माता कुन्तीको निर्देशनमा भीमलाई बकासुरको वध गर्न पठाइन्छ। भीमद्वारा बकासुरको वध गरिएको सम्झनामा भीमना अमावस्या मनाइन्छ।

## बकासुरको वध 
महाभारत कालमा पाण्डव पुत्र युधिष्ठिर, भीम, अर्जुन, नकुल, सहदेव र उनीहरूको आमा गुप्तवासमा भएको बेला भीम र उनका भाइहरू बाटो बिर्सिएर कुनै एउटा गाउँमा पुग्छन् जहाँ बकासुर नाम गरेको एक विशाल राक्षसको आतङ्क थियो। त्यो राक्षसले गाउँका मानिसहरूलाई त्रसित गर्ने गर्थ्यो। गाउँवासीमध्ये कोही न कोहीले उसको लागि भोजन ल्याउनु पर्ने थियो भने यसो नगरेमा उसले गाउँमा आएर मानिसहरूलाई उठाएरखाने गर्दथ्यो। चिन्तित गाउँलेहरूले बकासुरको आतङ्कबाट बच्नका लागि उसलाई भोजन पुर्याउन सुरु गर्छन्। हरेक दिन कुनै न कुनै गाउँवासी बकासुरको लागि उसको गुफामा भोजन पुर्‍याउन जान्थ्यो। भीम र उनका भाइहरू पनि त्यही गाउँमा बस्थे। भीमलाई जब बाकासुरको आतङ्कको बारेमा थाहा भयो तब उनलाई उसको सामना गर्ने र बकासुरको आतङ्कबाट गाउँलेहरूलाई मुक्त गराउने इच्छा जाग्छ। जब पाण्डव पुत्र भीमको पालो आयो, बकासुरको लागि उसले भोजन पुर्‍याउनु पर्ने भएपछि भीम बकासुरको गुफातिर जान्छन् जुन एक घना जङ्गलमा अवस्थित छ। जब भीम बाकासुरको सामना गर्न पुगे, तब बकासुरले उनलाई भन्यो 'तँ मेरो लागि भोजन ल्याउन आएको होस्?' भीमले भने, 'म भोजन ल्याउन आएको होइन, बरु तेरो आतङ्कबाट गाउँलेहरूलाई मुक्त गर्न आएको हो। भनी जवाफ दिन्छन्। त्यसपछि भीम र बकासुरबीच ठूलो युद्ध हुन्छ जसमा भीमले उक्त राक्षसको वध गरि गाउँलेहरूलाई राक्षसको आतङ्कबाट स्वतन्त्रता दिलाउन सफल हुन्छन्। 

## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
श्रेणी:महाभारतका पात्रहरू
लरेन हाउरेगी

**लरेन मिसेल हाउरेगी मोर्गादो** (, ; जन्म; सन् १९९६ जुन २७) एक अमेरिकी गायिका तथा गीतकार हुन्। उनी फिफ्थ हार्मोनी नामक एक महिला साङ्गीतिक समूहको सदस्यको रूपमा चर्चित भएकी थिइन् भने उक्त समूह सर्वकालीन समयको धेरै गीत बिक्री गर्न सफल भएको साङ्गितिक समूह मध्ये एक मानिन्छ।

हाउरेगीले एकल गीत लेखन गर्नु सुरु गरेपछि उनले मरिया हिल्स, स्टिभ ओकी र हल्जी जस्ता कलाकारहरूसँग सहकार्य गर्न गरेकी थिइन्। उनले सन् २०१८ अक्टोबरमा आफ्नो पहिलो एकल गीत "एक्सपेक्टेसन्स" सार्वजनिक गर्न कोलम्बिया रेकर्ड्ससँग सम्झौता गरेकी थिइन्। सन् २०१९ मा हाउरेगीले "मोर देन दयाट" नामक गीत सार्वजनिक गरिन्। हाउरेगीले स्वतन्त्र रूपमा आफ्नो पहिलो एकल साङ्गीतिक सङ्गालो *प्रिल्युड* (सन् २०२१) र त्यसपछि सन् २०२३ मा *इन बिट्विन* सार्वजनिक गरेकी थिइन्।

## प्रारम्भिक जीवन 
हाउरेगीको जन्म सन् १९९६ जुन २७ का दिन मा फ्लोरिडाको मियामी सहरमा क्युबाली अभिभावक माइकल हाउरेगी र क्लारा मार्गादोको सन्तानको रूपमा भएको थियो। उनका बुबा प्लान्ट मेनेजर थिए भने आमा एक शिक्षिका थिइन्। उनीहरूले क्युबामा फिडेल क्यास्ट्रो सत्तामा आएपछि संयुक्त राज्य अमेरिका बसाइँसराइ गरेका थिए। तीन दाजुभाइ दिदीबहिनीमध्ये जेठी हाउरेगीले प्रारम्भिक कक्षादेखि छैठौँ कक्षासम्म सह-शिक्षा हुने क्याथोलिक विद्यालयमा अध्ययन गरेकी थिइन्। त्यसपछि उनले मियामीको छात्राहरू मात्र पढ्ने क्याथोलिक कलेज पूर्व तयारी विद्यालयमा शैक्षिक छात्रवृत्तिमा अध्ययन गरेकी थिइन्। उनले प्रतिभा प्रदर्शन र सफ्टबल टोलीमा पनि भाग लिएकी थिइन्। विद्यालयको समयमा, हाउरेगीले कला मार्फत आफूलाई अभिव्यक्त गर्ने गर्दथिन् भने उनले निरन्तर सिर्जना, गायन, लेखन, नृत्य, पियानो बजाउने र चित्रकलामा रुचि राख्थिन्।

## साङ्गीतिक प्रभावहरू 
हाउरेगीले सन् १९९० को दशकको समकालीन आर र बी, अल्टरनेटिभ रक, पप, ल्याटिन सङ्गीत, र सोल सङ्गीत सुनेर हुर्किएकी थिइन्। हाउरेगीले उनको सङ्गीत सोल, आर र बी, रक, अल्टरनेटिभ, पप र ल्याटिन सङ्गीतबाट धेरै प्रभावित रहेको बताएकी थिइन्। उनलाई प्रभावित गर्ने केही कलाकारहरूमा लाना डेल रे, जोन मेयर, लरेन हिल, पारामोर, जनेल मोने, सकिरा, क्रिस्टिना आगिलेरा, एमी वाइनहाउस र फ्र्याङ्क ओसन पर्दछन्।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
## बाह्य कडीहरू 
* 
* 
* 

श्रेणी:जीवित मानिसहरू
श्रेणी:सन् १९९६ मा जन्म
श्रेणी:अमेरिकी गायिकाहरू
श्रेणी:अमेरिकी महिला गीतकारहरू
श्रेणी:अमेरिकी नारीवादीहरू
श्रेणी:फिफ्थ हार्मोनीका सदस्यहरू
युरोपमा महिला स्वतन्त्रता आन्दोलन

alt=Women demonstrate in front of the Hague for equal pay on 29 May 1975.|thumb|350x350px|सन् १९७५ मे २९ मा महिलाहरू समान पारिश्रमिकको लागि हेग बाहिर प्रदर्शन गर्दै गर्दाको दृश्य

**युरोपमा महिला स्वतन्त्रता आन्दोलन** सन् १९६० को दशकको अन्त्यतिरबाट सुरु हुँदै सन् १९७० को दशकसम्म जारी रहेको र केही अवस्थामा सन् १९८० को सुरुवात सम्म चलिरहेको एक चरमपन्थी नारीवादी आन्दोलनको एक लहर थियो। यो आन्दोलन उत्तर अमेरिका भएका महिलासँग सम्बन्धित सामाजिक उत्थान र सशक्तीकरणबाट र श्रम बजारमा महिलाहरूको बढ्दो उपस्थितिबाट प्रेरित हुँदै यो आन्दोलन छिट्टै बेलायत र स्क्यान्डिनेभियाली देशहरूमा फैलिएको थियो। कार्यस्थलको अवस्था सुधार र समान तलबको अतिरिक्त, नारीवादीहरूले महिलाहरूको पूर्ण स्वतन्त्रताका लागि सङ्घर्ष गरेका थिए जसमा गर्भनिरोध र गर्भपतन सम्बन्धि आफ्नै निर्णय गर्ने अधिकार र यौन सम्बन्धमा बढी स्वतन्त्रता हासिल गर्ने जस्ता अधिकारहरू समावेश थियो।

सामूहिक रूपमा गठन भएका समूहहरूले सामान्यतया पदानुक्रमित संरचनालाई अस्वीकार गरी सदस्यता सहमतिको आधारमा सञ्चालन गर्दथे। नारीवादीहरूले नेतृत्वले कुनै विशेषज्ञ स्थिति दिएको विचारलाई अस्वीकार गर्दथे भने र यसको सट्टा यसलाई कुनै एक अनुभवको रूपमा मात्र हेर्दथे। प्रत्यक्ष क्रियाकलापहरू मार्फत महिलाहरूले भोगिरहेका समस्याहरूको बारेमा सर्वसाधारणहरूलाई जानकारी दिन कानूनमा सुधार ल्याउनुको सट्टा विचारमा परिवर्तन गर्न सकेमा बढी प्रभावकारी हुन्छ भन्ने विश्वास नारीवादीहरूको रहेको थियो। उनीहरूको उद्देश्य महिलाहरू र समाजमा उनीहरूको भूमिकाबारे धारणालाई परिवर्तन गरेर समाजको पुनःढाँचा तयार गर्नु थियो।

युरोपेली स्वतन्त्रता समर्थकहरूले प्रायः सामाज सुधारकहरूसँग मिलेर काम गर्दथे। महिलाहरूलाई पूर्ण रूपमा बेवास्ता गर्न वा उनीहरूको समस्याहरूलाई दोस्रो स्थानमा राख्ने खालका राजनीतिक प्रणालीको विरुद्ध स्वतन्त्रता समर्थकहरू प्रतिरोधी बन्ने गर्दथे। महिलाको स्वतन्त्रता लागि लडिरहेका समूहहरू स्वतन्त्र रूपमा सञ्चालन हुन्थे भने उनीहरूले सम्बोधन गर्ने मुद्दाहरूमा पनि लचकता भएतापनि आन्दोलनमा सहभागी लगभग सबै सदस्यहरूले शिक्षा, रोजगारी र बाल हेरचाहमा स्वतन्त्र पहुँचलाई प्राथमिक मुद्दा ठानेका थिए। घरायसी कामको बाँडफाँड, समयौनिकता, महिलाहरूको वस्तुकरण र यौन हिंसा जस्ता निजी मामिलाका रूपमा लिइएका मुद्दाहरूलाई सार्वजनिक गर्नु तत्कालीन समयमा विवादास्पद मानिएको थियो भने यस्ता मुद्दाहरूलाई सतहमा ल्याएपछि सञ्चार माध्यम र सर्वसाधारणहरूबाट प्रतिकूल प्रतिक्रियाहरू आएको थियो। यस्ता मामिलाहरू प्राथमिक मुद्दाको रूपमा सतहमा आएपछि नारीवादी र स्वतन्त्रता समर्थकहरूमाथि पुरुष घृणावादीको चिनो लाग्ने गरेको थियो।

पश्चिमी युरोपका लगभग सबै देशहरूमा सशक्त रूपमा महिला स्वतन्त्रता आन्दोलनहरू चलिरहेको भएतापनि युनान, पोर्चुगल र स्पेनमा यस्ता आन्दोलनहरू सुरु हुन केही समय लागेको थियो।  सन् १९७० को मध्यदेखि वा सन् १९८० को प्रारम्भसम्म सुधार सुधारक र सरकारबीच लक्षित मुख्य मुद्दाहरूमा सम्झौता भएसँगै अधिकांश स्वतन्त्रता समूहहरू विघटन भएका थिए।

## यो पनि हेर्नुहोस् 
* नारीवादी आन्दोलन
* उत्तर अमेरिकामा महिला स्वतन्त्रता आन्दोलन
* ओसिनियामा महिला स्वतन्त्रता आन्दोलन

## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
श्रेणी:नारीवादी आन्दोलन
युँ

**युँ** एउटा अपारदर्शी, हरियो पाराको नीलो रङको खनिज ढुङ्गा हो। यो तामा र आल्मुनियमको जलविद्युत फस्फेट हो जसको रासायनिक सूत्र CuAl6(PO4)4(OH)8**·**4H2O हो। यो एउटा दुर्लभ र बहुमूल्य हुन्छ, र यसको उत्कृष्ट स्थरहरू हजारौं वर्षदेखि रत्नको रूपमा मूल्यवान छन् किनभने तिनीहरूको अद्वितीय चमक छ ।
दायाँ|अङ्गुठाकार|250x250पिक्सेल
अङ्गुठाकार|250x250पिक्सेल
## सन्दर्भ सामग्रीहरू 

* British Museum (2000)। *Aztec turquoise mosaics*. Retrieved November 15, 2004 from www.thebritishmuseum.ac.uk
* Dietrich, R. V. (2004)। *Turquoise*. Retrieved November 20, 2004 from www.cst.cmich.edu/users/dietr1rv/turquoise.htm
* Persian Turquoise Mine https://web.archive.org/web/20190626053619/http://persian-turquoise.ir/
* Hurlbut, Cornelius S.; Klein, Cornelis, 1985, *Manual of Mineralogy*, 20th ed., John Wiley and Sons, New York ISBN 0-471-80580-7
* King, R. J. (2002) *Turquoise*. *Geology Today* 18 (3), pp.&nbsp;110–114. Retrieved November 24, 2004, from: http://doi.org/10.1046/j.1365-2451.2002.00345.x/full/
* Pogue, J. E. (1915)। *The turquoise: a study of its history, mineralogy, geology, ethnology, archaeology, mythology, folklore, and technology*. National Academy of Sciences, The Rio Grande Press, Glorieta, New Mexico. ISBN 0-87380-056-7
* Schadt, H. (1996)। ''Goldsmith's art: 5000 years of jewelry and hollowware*. Arnoldsche Art Publisher, Stuttgard, New York. ISBN 3-925369-54-6
* Schumann, W. (2000)। *Gemstones of the world*, revised edition. Sterling Publishing. ISBN 0-8069-9461-4
* USGS (2002)। *Turquoise*. *An overview of production of specific U.S. gemstones*. U.S. Bureau of Mines Special Publication 14-19. Retrieved November 15, 2004 from https://web.archive.org/web/20070520223504/http://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/commodity/gemstones/sp14-95/turquoise.html
* Webster, R. (2000)। *Gems: Their sources, descriptions and identification'' (5th ed.), pp.&nbsp;254–263. Butterworth-Heinemann, Great Britain. ISBN 0-7506-1674-1

श्रेणी:खनिज पदार्थ
विक्रमोर्वशीयम्

**विक्रमोर्वशीयम्** ()  प्राचीन भारतीय कवि कालिदासद्वारा लिखित पाँच अङ्कको एक संस्कृत नाटक हो। ईसापूर्व चौथो वा पाँचौँ शताब्दीतिर रचिएको यो नाटक वैदिक प्रेमकथामा आधारित छ जसमा राजा पुरूरवा र आफ्नो सौन्दर्यका लागि प्रसिद्ध अप्सरा उर्वशीको प्रेमलाई चित्रण गरिएको छ।

परम्परागत रूपमा यस नाटकको मूल कथानक ऋग्वेदको 'संवाद सूक्त',  महाभारत र अन्य पौराणिक स्रोतहरूबाट लिइएको हो। यद्यपि, कालिदासले यसलाई थप आकर्षक र मञ्चनयोग्य बनाउन महत्वपूर्ण परिवर्तनहरू गरेका छन् जसले एक नाट्यकारको रूपमा उनको कुशलतालाई स्पष्ट पार्दछ। *विक्रमोर्वशीयम्* कालिदासद्वारा लिखित तीन नाटकहरूमध्ये दोस्रो नाटक हो। उनको पहिलो नाटक *मालविकाग्निमित्रम्* हो भने तेस्रो तथा विश्वप्रसिद्ध नाटक *अभिज्ञानशाकुन्तलम्* हो।
एउटा सिद्धान्त अनुसार यसको शीर्षकमा रहेको "विक्रम" शब्दले कालिदासका संरक्षक राजा चन्द्रगुप्त विक्रमादित्यलाई (चन्द्रगुप्त द्वितीय) सङ्केत गरेतापनि यसको कुनै ठोस प्रमाण भने भेटिएको छैन। सामान्यतः यसको अर्थ "पराक्रम" वा "शौर्य" भन्ने बुझिन्छ। 

## कथानक 
एकादेशमा उर्वशी नाम गरेकी एक अप्सरा कैलाश पर्वतस्थित कुवेरको दरबारबाट स्वर्ग फर्कँदै थिइन्। उनीसँग चित्रलेखा, रम्भा र अन्य धेरै अप्सराहरू थिए। केशी नामक दैत्यले उर्वशी र चित्रलेखालाई अपहरण गरी उत्तर-पूर्व दिशातिर लान्छ। अप्सराहरूको समूहले मद्दतका लागि हारगुहार गर्छन् जसलाई राजा पुरूरवाले सुन्छन् ती दुवै अप्सराहरूलाई राक्षसबाट उद्धार गरेर ल्याउँछ। पुरुरवा र उर्वशीबीच पहिलो हेराइमै प्रेम बस्न थाल्छ। त्यस लगत्तै सबै अप्सराहरूलाई स्वर्ग फिर्ता बोलाइन्छ। राजाले आफ्नो काममा ध्यान केन्द्रित गर्ने प्रयास गरेतापनि उनी जतिबेला पनि उर्वशीलाई सम्झन थाल्छन्। आफ्नो प्रेम एकतर्फी त होइन भन्ने शङ्का गर्दै उनले आफ्ना मित्र माणवकसँग सल्लाह माग्छन्। यसैबीच, पुरुरवाकी पत्नी औशिनरीलाई राजाको अवस्था देखेर शङ्का लाग्छ, विशेषगरी जब प्रेममा डुबेका पुरुरवाले झुक्किएर उनलाई "उर्वशी" भनी सम्बोधन गर्छन्। रानीकी परिचारिका निपुणिकाले चलाखीपूर्वक राजाको यो पागलपनको स्रोत पत्ता लगाउँछिन् र औशिनरीलाई जानकारी दिन्छिन्। अदृश्य रूपमा राजालाई भेट्न आएकी उर्वशीले तत्कालै भोजपत्रमा एक सन्देश लेखेर आफ्नो प्रेमको पुष्टि गर्छिन्।

दुर्भाग्यवश, त्यो पात हावाले उडाएर लग्यो र सिधै औशिनरीको खुट्टामा पुर्‍यायो। सुरुमा उनी क्रोधित भएपनि पछि उनले प्रेमीहरूको बीचमा बाधक नबन्ने घोषणा गर्छिन्। उर्वशी र पुरूरवाबीच कुराकानी हुन नपाउँदै उर्वशीलाई पुनः एक नाटकमा अभिनय गर्न स्वर्ग बोलाइयो। 
उनी पुरुरवाको प्रेममा धेरै मग्न भएकाले आफ्नो पालो पनि बिर्सिइन् र अभिनयको क्रममा आफ्नो प्रेमीको नाम "पुरुषोत्तम" भन्नुपर्ने ठाउँमा "पुरुरवा" भनिन्। सजाय स्वरूप, उर्वशीलाई स्वर्गबाट निष्कासित गरिन्छ। यद्यपि, इन्द्रले उक्त सजायलाई परिमार्जन गर्दै जबसम्म उनका मानवीय प्रेमीले (पुरुरवा) उर्वशीबाट जन्मिएको सन्तानको अनुहार देख्दैनन् तबसम्मका लागि मात्र तोकिदिन्छन्। धेरै उतारचढावहरू अन्ततः उनी श्राप मुक्त हुन्छिन् र उर्वशीलाई पुरुरवा जीवित रहेसम्म पृथ्वीमा सँगै बस्ने अनुमति दिइन्छ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
श्रेणी:संस्कृत साहित्य
श्रेणी:कालिदास
दन्तवक्र

**दन्तवक्र** (*बाङ्गो दाँत भएको*) हिन्दु धर्मग्रन्थहरूमा उल्लिखित एक पौराणिक पात्र तथा करुष राज्यका राजा थिए। दन्तवक्र विष्णुका द्वारपाल विजयको तेस्रो र अन्तिम अवतार मानिन्छन् जबकि उनका भाइ जय शिशुपालका रूपमा जन्मिएका हुन्छन्।
विष्णु पुराण र भागवत पुराणका अनुसार, उनी वृद्धशर्मा र श्रुतदेवाका छोरा थिए। श्रुतदेवा भगवान कृष्णका पिता वसुदेव र कुन्तीकी बहिनी थिइन्, जसले गर्दा नातामा दन्तवक्र कृष्णका फुपूका छोरा (दाजु/भाइ) पर्दथे। जन्मको समयमा उनको दाँत केही असामान्य वा बाङ्गो भएकाले उनलाई दन्तवक्र भनिएको हो। दन्तवक्र र शिशुपालको मृत्युसँगै जय-विजयमाथिको सनकादि ऋषिहरूको श्राप समाप्त हुन्छ र उनीहरू पुन: वैकुण्ठ फर्कन सफल हुन्छन्। 

पद्म पुराणका अनुसार, उनी चेदिका वंशका हुन्। विष्णु पुराण र भागवत पुराणका केही संस्करणहरूका अनुसार उनी वृद्धशर्मा र श्रुतदेवा (वा श्रुतदेवी) का छोरा हुन्। श्रुतदेवा कुन्ती र वसुदेवकी बहिनी हुन्। जन्मदा दाँत बाङ्गो भएकाले उनको नाम "दन्तवक्र" राखिएको हो। विदूरथ उनका भाइ हुन्। उनी जरासन्ध, कंश, शिशुपाल र पौण्ड्रक वासुदेवका सहयोगी तथा वासुदेव कृष्णका शत्रु हुन्। हरिवंश पुराणमा दन्तवक्रलाई केही फरक रूपमा प्रस्तुत गरिएको छ। राजकुमारी रुक्मिणीको स्वयम्बरबाट कृष्णले उनलाई लैजाने इच्छा गरेको थाहा पाएपछि उनले कुण्डिन सहरमा आफ्ना सहयोगीहरूसँग परामर्श गर्छन् र कृष्णलाई भगवानको रूपमा स्वीकार गर्दै उनीसँग मित्रता गर्ने इच्छा व्यक्त गर्छन्।

## महाभारतमा दन्तवक्र 
हिन्दु धर्मग्रन्थ महाभारतका (२:३०) का अनुसार, उनलाई अधिराजहरूका राजाको रूपमा उल्लेख गरिएको छ। पाण्डव सेनापति सहदेवले उनलाई पराजित गरी कर तिर्न लगाएपछि उनलाई पुनः आफ्नो सिंहासनमा स्थापित गरिन्छ। जरासन्धको हत्याको विरोधमा राजसूय यज्ञमा सहभागी नभएका दन्तवक्रले आफ्नो मित्र शाल्व र शिशुपालको मृत्युको बदला लिन द्वारकातर्फ जाँदै गरेका कृष्णमाथि आक्रमण गर्छन्। आफ्नो मनसाय घोषणा गरेपछि उनले आफ्नो गदाले कृष्णको टाउकोमा प्रहार गर्छन् तर विचलित नभई कृष्णले आफ्नो कौमोदकी गदाले दन्तवक्रको छातीमा प्रहार गरेपछि उनले रगत वान्ता गर्छन् र गदा-युद्धमा उनको मृत्यु हुन्छ। सोही युद्धमा उनका भाइ विदूरथको पनि मृत्यु हुन्छ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
श्रेणी:महाभारतका पात्रहरू
धौम्य

**धौम्य** प्राचीन भारतीय महाकाव्य *महाभारत* का एक सहायक पात्र हुन्। उनले कथाका मुख्य पात्र पाण्डवहरूकहाँ *पुरोहित*को (पारिवारिक पुजारी र धार्मिक मार्गदर्शक) रूपमा काम गर्ने गर्छन्। धौम्यलाई एक तपस्वीको रूपमा परिचय गराइएको छ जसलाई पाण्डवहरूले लाक्षागृहबाट (काठको घर) उम्किएपछि आफ्नो पुजारी बन्न अनुरोध गरेका थिए। वैदिक अनुष्ठानमा निपुणता, बुद्धिमत्ता र धार्मिक आचरण प्रतिको प्रतिबद्धताका लागि चिनिने धौम्यले पाण्डवहरूका लागि द्रौपदीसँगको विवाह र युधिष्ठिरको राजसूय यज्ञ जस्ता महत्त्वपूर्ण संस्कारहरू सम्पन्न गराएका हुन्छन्। वनवासको समयमा, धौम्यले पाण्डवहरूलाई साथ दिन्छन् र उनीहरूको सेवा तथा मार्गदर्शनका लागि वनमै बसोबास गर्ने गर्दछन्। सम्पूर्ण महाकाव्यभरी उनले पाण्डवहरूलाई धर्म, ब्रह्माण्ड विज्ञान र राजधर्मका बारेमा सल्लाह दिने गर्दछन्।

भारतविद् मोनियर विलियम्सका अनुसार, *धौम्य* शब्दको व्युत्पत्ति *धूम* शब्दबाट भएको हो जसको अर्थ "धुवाँ" हुन्छ। यसलाई *धूम* बाट बनेको वंशज बुझाउने शब्दको रूपमा वर्गीकृत गरिएको छ जसमा *-य* प्रत्यय जोडेपछि यसले वंश वा सम्बन्धलाई सङ्केत गर्दछ। यसरी *धौम्य* को शाब्दिक अर्थ "धूमको वंशज" वा "धुवाँसँग सम्बन्धित व्यक्ति" भन्ने हुन्छ। महाभारतमा अयोद धौम्य नामक एक ऋषिलाई वैदिक परम्पराका प्रमुख व्यक्तित्व आरुणिका गुरुको रूपमा चित्रण गरिएको छ। महाकाव्यमा अयोद धौम्य र धौम्य बीचको सम्बन्ध भने स्पष्ट छैन।

## साहित्यिक पृष्ठभूमि 
महाभारत र रामायण भारतीय उपमहाद्वीपका दुई प्रमुख संस्कृत महाकाव्यहरू हुन्। यसले मुख्यतया कुरुक्षेत्र युद्ध र त्यसपछिका घटनाहरूको वर्णन गर्दछ जुन कौरव र पाण्डव नामक दुई दाजुभाइका समूहहरू बीचको उत्तराधिकारको युद्ध हो। यो कृति शास्त्रीय संस्कृतमा लेखिएको छ र यो धेरै शताब्दीहरूमा गरिएका संशोधन, सम्पादन र थपिएका कथाहरूको एक मिश्रित स्वरूप हो। हाल उपलब्ध पाठको सबैभन्दा पुरानो अंश सम्भवतः ४०० ईसा पूर्व तिरको हुन सक्ने अनुमान गरिन्छ।

महाभारतका पाण्डुलिपिहरू धेरै संस्करणहरूमा उपलब्ध छन् जसमा मुख्य पात्रहरू र घटनाहरूको विवरणहरू उल्लेखनीय रूपमा भिन्न भेटिन्छन्। भगवद्गीता समावेश भएका खण्डका पाण्डुलिपिहरूमा धेरै हदसम्म समान छन् तर महाकाव्यका बाँकी अंशहरू विभिन्न संस्करणहरूमा फरक रहेको पाइन्छ।
दक्षिणी पाण्डुलिपिहरू थप विस्तृत रहेकाले उत्तरी र दक्षिणी संस्करणहरूबीचको भिन्नतालाई विशेष महत्त्वका साथ हेरिन्छ। विद्वानहरूले पाण्डुलिपिहरूको "बम्बई" संस्करण, "पुणे" संस्करण, "कलकत्ता" संस्करण र "दक्षिण भारतीय" संस्करणहरूको अध्ययनमा आधारित भई एक प्रमाणित संस्करण निर्माण गर्ने प्रयास गरेका छन्। यसमध्ये सबैभन्दा स्वीकृत संस्करण भाण्डारकर प्राच्य शोध संस्थानमा विष्णु सीताराम सुकथङ्करको नेतृत्वमा विद्वानहरूले तयार पारेको संस्करण हो, जुन क्योतो विश्वविद्यालय, क्यामब्रिज विश्वविद्यालय र विभिन्न भारतीय विश्वविद्यालयहरूमा संरक्षित छ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
श्रेणी:महाभारतका पात्रहरू
देवयानी

**देवयानी** हिन्दू पौराणिक साहित्यकी एक महत्त्वपूर्ण पात्र हुन्। उनी असुरहरूका आचार्य शुक्राचार्य र उनकी श्रीमती जयन्ती (इन्द्रकी छोरी) की पुत्रीका रूपमा वर्णन गरिएको छ।उनले राजा ययातिसँग विवाह गरी उनीहरूका दुई छोराहरू; यदु र तुर्वसुको जन्म भएको हो।

कचलाई बृहस्पतिका सुन्दर पुत्रको रूपमा वर्णन गरिएको छ। देवताहरूले कचलाई मृत व्यक्तिलाई पुनर्जीवित गराउन सक्ने मन्त्र 'मृतसञ्जीवनी विद्या' सिक्नका लागि शुक्राचार्यको आश्रममा पठाउँछन्। शुक्राचार्यले उनलाई आफ्नो शिष्यको रूपमा स्वीकार गर्छन् र कचले पनि गुरुको एक हजार वर्ष सेवा गर्ने कार्य स्वीकार गर्छन्। देवयानी कचप्रति आकर्षित हुन्छिन् र ती दुई एकअर्काका अभिन्न साथी बन्न पुग्छन्। यद्यपि, असुरहरू कचको मनसायप्रति सशङ्कित हुन्छन् र उनले जीवनदायिनी मन्त्रको रहस्य जान्न खोजेको सही अनुमान लगाउँछन्। असुरहरूले दुई फरक अवसरमा कचको हत्या गर्छन्: पहिलो पटक उनीहरूले जङ्गलको बीचमा कचको हत्या गरी ब्वाँसाहरूलाई खुवाउँछन् र दोस्रो पटक उनको शरीरलाई कुटेर लेदो बनाई समुद्रको पानीमा बगाइदिन्छन्। दुवैपटक आफ्नी छोरीको जिद्दी र आग्रह सुनेर शुक्राचार्यले सञ्जीवनी विद्याको प्रयोग गरी कचलाई पुनर्जीवित गरिदिन्छन्। तेस्रो प्रयासमा असुरहरूले कचको शरीर जलाइ निस्किएको खरानीलाई मदिरामा मिसाउँछन् र शुक्राचार्यलाई पिउन दिन्छन्। साँझ पर्न लाग्दा शुक्राचार्यले आफ्नो शिष्य अहिलेसम्म पनि नफर्किएका चिन्तित बन्छन् र उतिनैबेला उनले कच आफ्नै पेटभित्र रहेको कुरा थाहा पाउँछन्। धर्मसंकटमा परेपछि आचार्यले कचलाई पेटभित्रै 'मृतसञ्जीवनी' मन्त्र सिकाउँछन्। जब कच शुक्राचार्यको पेट चिरेर बाहिर निस्कन्छन् तब शुक्राचार्यको मृत्यु हुन्छ। कचले तुरुन्तै सोही मन्त्र जपेर आफ्ना आचार्यलाई पुनर्जीवित बनाउँछन्। आफ्नो उद्देश्य पूरा भएपछि कच शिक्षा पूरा नभएसम्म शुक्राचार्यकै संरक्षणमा रहन्छन्।

आफ्नो शिक्षा पूर्ण भएपछि कचले देवयानी र उनका पितासँग बिदा लिन्छन् र देवलोकतर्फको यात्रा सुरु गर्छन्। देवयानीले उनलाई लामो दूरीसम्म पछ्याउँछिन् र आफूसँग विवाह गर्न आग्रह गर्छिन्। कचले उनलाई शुक्राचार्यको भनाइ उद्धृत गर्दै जवाफ दिन्छन् र आचार्यको पेटबाट बाहिर निस्किएका हुनाले अब उनी शुक्राचार्यका पुत्र सरह बनिसकेका छन् जसकाकारण देवयानी उनकी बहिनी भएको जवाफ कचले देवयानीलाई दिन्छन्। आफ्नो प्रस्ताव अस्वीकृत भएपछि क्रोधित भएकी देवयानीले कचले सिकेको 'मृतसञ्जीवनी' विद्या आफैँले प्रयोग गर्न असमर्थ हुनेगरी श्राप दिन्छिन्। बदलामा कचले पनि उनलाई श्राप दिन्छन् र ऋषिपुत्रले उनीसँग विवाह गर्ने नपाउने बनाइदिन्छन्। यस घटनापछि उनीहरू आ-आफ्नो बाटो लाग्छन् र फेरि कहिल्यै भेट्दैनन्।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
श्रेणी:महाभारतका पात्रहरू
जरत्कारु

**जरत्कारु** हिन्दु धर्मका एक महान् ऋषि हुन्। उनी सर्प देवी मनसाका श्रीमन र ऋषि आस्तिकका पिता हुन्। उनी मनसा र आस्तिकका कथाहरूमा एक सहायक पात्रका रूपमा देखा पर्छन्। हिन्दु धर्मग्रन्थमा जरत्कारुलाई कठोर तपस्या गर्ने एक महान् विद्वान ऋषिको रूपमा वर्णन गरिएको पाइन्छ। उनले आजीवन ब्रह्मचर्यको पालना गर्न चाहना राख्दथे तर आफ्ना मृत पितृहरूको आग्रहमा उनले मनसासँग विवाह गर्छन्। उनका पितृहरूले यदि जरत्कारुले सन्तान नजन्माए आफूहरू नर्कमा जाने बताउथे। दम्पतीबीच कुनै भावनात्मक सम्बन्ध नभएपछि उनीहरूको वैवाहिक सम्बन्ध असफल जस्तै बन्न पुग्छ। जरत्कारु गहिरो निद्रामा भएको बेला मनसाले उनलाई जगाएपछि जरत्कारुले आफू अपमानित भएको महसुस गरी उनलाई त्याग्छन् र छाडेर जानुअघि उनले मनसालाई आशीर्वाद दिन्छन् र उनको अनुपस्थितिमा नै मनसाले आस्तिकलाई जन्म दिन्छिन्। मनसालाई भेट्नुअघिको उनको प्रारम्भिक जीवन वा उनलाई त्यागेपछिको पछिल्लो जीवनका बारेमा खासै जानकारी पाइँदैन।

*महाभारत*का अनुसार जरत्कारुको जन्म यायावर ब्राह्मण वंशमा हुन्छ र उनी यस वंशका एक मात्र उत्तराधिकारी हुन्छन्। यस धर्मग्रन्थमा उनको नामको व्युत्पत्ति बारेमा पनि व्याख्या गरिएको छ। 'जरा' को अर्थ "क्षय" वा "उपभोग" र 'कारु' को अर्थ "विशाल" वा "भयानक" भन्ने हुन्छ; ऋषिको शरीर निकै ठुलो हुन्छ जसलाई उनले कठोर तपस्याद्वारा क्षय गरेका हुन्छन्। यसरी उनलाई जरत्कारु भनिएको हो।

## किंवदन्ती 
जरत्कारु हिन्दु धर्मग्रन्थ अन्तर्गतका *महाभारत*, *देवीभागवत पुराण* र *ब्रह्मवैवर्त पुराण*मा आस्तिक र मनसाका कथाहरूमा देखा पर्छन्। आस्तिकको कथा *महाभारत*को पहिलो पुस्तक, *आदि पर्व* को 'आस्तिक पर्व' अध्यायमा दुईपटक वर्णन गरिएको छ। उनी आफ्नी श्रीमती, सर्प देवीको पूजासँग सम्बन्धित लोककथाहरूका एक पात्र पनि हुन्।

पहिलो सङ्क्षिप्त वर्णनमा जरत्कारुलाई प्रजापति जस्तै शक्तिशाली र कठोर तपस्वीका साथै आजीवन ब्रह्मचारीको पालन गरेका ऋषिको रूपमा चित्रण गरिएको छ। दोस्रो संस्करणमा, जरत्कारुलाई वेद र यसका शाखाहरूका विद्वान, "संयमित, महान् आत्मा भएका" र ठूला व्रत तथा तपस्याहरूको पालना गर्ने व्यक्तिका रूपमा उल्लेख गरिएको छ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
श्रेणी:महाभारतका पात्रहरू
रम्भा

**रम्भा** हिन्दु पौराणिक कथाहरूका अनुसार स्वर्गकी एक प्रमुख अप्सरा हुन्। उनलाई नृत्य, सङ्गीत र सौन्दर्यको कलामा अद्वितीय र निपुण मानिन्छ।

उनको जन्म समुद्र मन्थनको समयमा भएको मानिन्छ। पौराणिक कथाहरूमा रम्भालाई प्रायः इन्द्रको आदेशमा ऋषिमुनिहरूको तपस्या भङ्ग गर्न पठाइने पात्रको रूपमा चित्रण गरिएको छ। उनी कुवेरका छोरा नलकुवरकी पत्नी हुन्।

## पौराणिक कथाहरू 
### जन्म 
महाकाव्य महाभारतको आदि पर्वका अनुसार, रम्भा र उनका अन्य अप्सरा दिदीबहिनीहरू (अलम्बुषा, मिश्रकेशी, विद्युत्पर्णा, तिलोत्तमा, अरुणा, रक्षिता, मनोरमा, सुबाहु, केशिनी, सुरता र सुरजा) ऋषि कश्यप र उनकी पत्नी प्राधाका छोरीहरू हुन्। तर, भागवत पुराणमा अप्सराहरूको आमाको नाम 'मुनि' उल्लेख गरिएको छ।

केही अन्य पौराणिक शास्त्रहरूका अनुसार, रम्भाको जन्म समुद्र मन्थनको समयमा क्षीर सागर (दूधको सागर) बाट भएको मानिन्छ।

### विश्वामित्रसँगको मुठभेड 
देवताका राजा इन्द्रले प्रायः ऋषिमुनिहरूको तपस्या भङ्ग गर्न र उनीहरूलाई दिव्य शक्ति प्राप्त गर्नबाट रोक्न रम्भा लगायतका अप्सराहरूलाई पठाउने गर्दथे।

रामायणको बालकाण्डमा उल्लेख भए अनुसार, इन्द्रले रम्भालाई ऋषि विश्वामित्रको तपस्यामा बाधा पुर्‍याउन निर्देशन दिएका थिए। विश्वामित्र यसअघि नै मेनका नामकी अप्सराबाट मोहित भइसकेका थिए। इन्द्रले फेरि अर्की सुन्दरी पठाएको थाहा पाएपछि क्रुद्ध भएका विश्वामित्रले रम्भालाई १०,००० वर्षसम्म ढुङ्गा (शिला) बन्ने श्राप दिएका थिए। पछि एक ब्राह्मणको अनुग्रहले मात्र उनी सो श्रापबाट मुक्त हुने विधान थियो।

यो सुनेर क्रुद्ध भएका नलकुवरले रावणलाई  यदि रावणले अब उप्रान्त कुनै पनि महिलाको इच्छा विपरीत जबरजस्ती गरेमा उसको टाउको सात टुक्रा हुने श्राप दिन्छन्। पछि रावणले सीताको अपहरण गर्दा पनि यो श्रापका कारण उनले सीतालाई छुन सक्दैनन्। अन्ततः सीताको अपहरण नै रावणको मृत्युको कारण बन्छ।

### शुकदेवसँगको संवाद 
'शृङ्गारज्ञाननिर्णय' (प्रेम र ज्ञान बीचको भिन्नता) नामक काव्यमा रम्भालाई युवा ऋषि शुकलाई मोहित पार्न पठाइएको प्रसङ्ग छ। त्यहाँ उनले शुकदेवसँग संवाद गर्छिन्। उनले कामुक भावमा शुकदेवलाई प्रेमविनाको पुरुष जीवन फलहीन हुने बुझाउने प्रयास गर्छिन्, जसको प्रतिउत्तरमा शुकदेवले यदि मानिसले उच्च ज्ञान प्राप्त गर्न सकेन भने उसको जीवन व्यर्थ हुने तर्क दिन्छन्।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
## बाह्य कडीहरू 
श्रेणी:अप्सरा
श्रेणी:रामायणका पात्रहरू
घृताची

**घृताची** (अर्थ: 'घ्यूले भरिपूर्ण') हिन्दु पौराणिक कथाकी एक प्रसिद्ध अप्सरा हुन्। उनी आफ्नो अलौकिक सौन्दर्य र धेरै देव तथा मानवहरूलाई मोहित पार्दै सन्तान जन्म दिएका कारण परिचित छिन्।

घृताची थुप्रै हिन्दु धार्मिक ग्रन्थहरूमा देखा पर्ने एक प्रख्यात अप्सरा हुन् जसमा *रामायण* र *महाभारत* का साथै *पुराण* जस्ता महाकाव्यहरू समावेश छन्। उनलाई अप्सराहरूको 'दैविक' वर्गमा पर्ने भनी वर्णन गरिएको छ भने उनले हिन्दु पञ्चाङ्गको कुम्भ महिनाको अध्यक्षता गर्छिन्। धार्मिक ग्रन्थहरूमा उनले ऋषि, गन्धर्व, देवता र राजाहरू सहित मानिसहरूलाई पनि मोहित पार्ने उनको प्रवृत्तिको बारेमा वर्णन गरिएको छ।

## पौराणिक कथा 
*वामन पुराण* का अनुसार, घृताची कुनै समय देवताका वास्तुकार विश्वकर्मासँग बसेकी थिइन् जसकारण चित्राङ्गदा नामकी छोरीको जन्म हुन्छ। विश्वकर्माले आफ्नी छोरीलाई कसैसँग पनि विवाह गर्न निषेध गर्छन् जसका कारण उनलाई छोरा नजन्मिएसम्म वानर बन्ने श्राप दिइन्छ; घृताचीले नललाई जन्म दिएर उनलाई श्रापमुक्त गराउँछिन् जसले पछि भगवान् रामलाई सहयोग गर्छन्।*ब्रह्मवैवर्त पुराण* ले धेरै मिश्रित जातको उत्पत्ति घृताची र विश्वकर्माका सन्तानबाट भएको मान्दछ।

महाभारतको शान्ति पर्व र देवीभागवत पुराणमा वर्णन गरिएअनुसार, ऋषि व्यासले उत्तराधिकारीको चाहना राखेपनि उनी विवाह गर्न भने हिचकिचाउँछन्। घृताची सुगाको रूप धारण गरेर उनको अगाडि प्रकट हुन्छिन्। उनलाई देखेपछि ऋषिको वीर्य एउटा अरणी (आगो बाल्ने काठ) मा स्खलित हुन्छ र त्यसबाट एक छोरा शुकको जन्म हुन्छ।

महाभारतको आदि पर्वमा वर्णन गरिएअनुसार, गङ्गामा स्नान गरिरहेकी घृताचीलाई ऋषि भारद्वाजले देख्छन्। उनलाई देखेपछि ऋषि कामोत्तेजित बन्छन् र उनको वीर्य एउटा टोकरीमा झर्छ। त्यसबाट छोरा द्रोणको जन्म हुन्छ जो पछि गएर पाण्डव र कौरवका गुरु बन्छन्। शल्य पर्वले यस्तै अर्को घटना भएको उल्लेख गरेको छ जसबाट श्रुतावती नामकी छोरीको जन्म हुन्छ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
श्रेणी:महाभारतका पात्रहरू
श्रेणी:अप्सरा
भरत (महाभारत)

**भरत** हिन्दु पौराणिक साहित्यमा उल्लेखित एक महान् पौराणिक सम्राट हुन्। उनी पछि चन्द्रवंशका सदस्य र एक चक्रवर्ती (सम्पूर्ण पृथ्वीका शासक) सम्राट बन्छन्। उनलाई पाण्डव, कौरव, बृहद्रथ र जरासन्धका पूर्वज मानिन्छ।

भरतको कथा महाभारतको आदि पर्वमा उल्लेख गरिएको पाइन्छ जहाँ उनलाई दुष्यन्त र शकुन्तलाका पुत्रको रूपमा वर्णन गरिएको छ। उनका माता-पिताको कथा र उनको जन्मको प्रसङ्ग कालिदासको प्रसिद्ध नाटक *अभिज्ञानशाकुन्तलम्* मा वर्णन गरिएको छ। उनी राजर्षि विश्वामित्रका वंशज हुन्।

लोकप्रिय परम्परा अनुसार, भारत (भारतीय उपमहाद्वीपको एक परम्परागत नाम), यिनै सम्राट भरतको नामबाट राखिएको मानिन्छ। विभिन्न वर्णनहरूमा उनलाई दिग्विजय चक्रवर्ती सम्राट सर्वदमन भरत भनिएको छ।

## किंवदन्ती
### महाभारत
महाभारतमा उल्लेख भएअनुसार राजा दुष्यन्त एकपटक जङ्गलमा शिकार खेल्दै गर्दा ऋषि कण्वको आश्रममा आइ पुग्छन्। ऋषिको अनुपस्थितिमा उनकी धर्मपुत्री शकुन्तलाले दुष्यन्तको स्वागत गर्छिन् भने उता दुष्यन्त उनको सुन्दरता देखेर मोहित हुन्छन्। अप्सरा मेनका र ऋषि विश्वामित्रको मिलनबाट आफू जन्मिएकी र पछि ऋषि कण्वले उनलाई हुर्काउँदै आएका हुन् भनेर उनले आफ्नो जन्मको कथा सुनाउँछिन्। दुष्यन्तले शकुन्तलासँग विवाह गर्ने इच्छा व्यक्त गर्छन् त शकुन्तलाले एउटा शर्त राखेर मात्र त्यसमा सहमति जनाउँछिन्। यो शर्त उनीहरूबाट जन्मने छोरालाई दुष्यन्तले राजा बनाउनुपर्नेछ भन्ने हो। दुष्यन्त सहमत हुन्छन् र गन्धर्व विवाह अनुसार शकुन्तलासँग विवाह गर्छन्। त्यसपछि दुष्यन्त आफ्नो राज्य फर्किन्छन्। यसैबीच, ऋषि कण्वले शकुन्तला र दुष्यन्तको विवाहको बारेमा थाहा पाउँछन् र छोरीले सम्राटलाई जन्म दिनेछिन् भन्ने भविष्यवाणी गर्छन्। 

समयक्रममा शकुन्तलाले दुष्यन्तको छोरालाई जन्म दिन्छिन् र उनको नाम सर्वदमन राख्छिन्। दाहिने हातमा चक्रको चिन्ह भएका उक्त चक्रले सर्वदमनले सम्राट बन्ने नियति बोकेका छन् भन्ने सङ्केत गर्दथ्यो। सर्वदमन दस हजार हात्तीको बल लिएर जन्मिएका हुन्छन् र बाल्यकालमै उनी जङ्गली जनावरहरूलाई नियन्त्रण गर्न र तह लगाउन सक्षम बन्छन्। केही वर्षपछि ऋषि कण्वले शकुन्तलालाई आफ्नो छोरा लिएर दुष्यन्तकोमा जान सल्लाह दिन्छन्। दुष्यन्तको राज्यमा उनीहरू पुग्दा आफ्नी श्रीमती र छोरालाई दुष्यन्तले चपन्न नसक्दा उनी स्तब्ध बन्छिन्। त्यसपछि एउटा आकाशवाणीले सर्वदमन वास्तवमै दुष्यन्तका छोरा भएको पुष्टि गर्छ र बालकको नाम फेरेर 'भरत' राखिदिन्छ। दुष्यन्तलाई भरत आफ्नै छोरा हो भन्ने कुरा पहिले नै थाहा हुँदा हुँदै पनि मानिसहरूले उनको पितृत्वमा शङ्का गर्ने डरले उनले सार्वजनिक रूपमा भन्न सकेका थिएनन्।

अन्ततः भरत राजा र विश्वविजेता दुवै बन्न सफल हुन्छन्। द्रोण पर्वमा उल्लेख भएअनुसार भरतले १,८०० अश्वमेध यज्ञ, १०० राजसूय यज्ञ र सयौँ वाजपेय यज्ञहरू सम्पन्न गरेका छन्। भरतका हजुरबुबा, ऋषि कण्वले उनका सबै यज्ञ अनुष्ठानहरूको पुरोहित्याइँ गर्छन् र यसको दक्षिणा स्वरूप सम्राटले आफ्ना हजुरबुबालाई अनगिन्ती घोडा र १० नील स्वर्ण मुद्राहरू दान दिन्छन्। भरतले विदर्भका तीन राजकुमारीहरूसँग विवाह गर्छन्। भरतले देवताहरूसँग छोराका लागि प्रार्थना गर्छन् र देवताहरूले उनलाई एउटा बालक दिन्छन् जसको नाम उनले वितथ राख्छन् जसलाई भारद्वाज पनि भनिन्छ। अर्को विवरणअनुसार, भारद्वाजले भरतलाई भुमन्यु नामक छोराको आशीर्वाद दिएका छन्। भरतले सत्ताइस हजार वर्षसम्म शासन गर्छन् र त्यसैले उनले उत्तराधिकारमा पाएको र विस्तार गरेको राज्य उनको नाममा 'भारत' भनेर चिनिन थाल्छ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
श्रेणी:महाभारतका पात्रहरू
जयत्सेन

**जयत्सेन** प्राचीन हिन्दु धर्मग्रन्थ *महाभारत*मा मगधको राजाको रूपमा उल्लेख गरिएका एक पौराणिक पात्र हुन्। उनी राजा सहदेवका भाइ र जरासन्धका छोरा हुन्। जरासन्धको मृत्युपछि पाण्डवहरूले सहदेवलाई मगधको सिंहासनमा राख्छन्। जयत्सेन कुरुक्षेत्र युद्ध अघि पाण्डवहरूलाई सहयोग गर्न एक *अक्षौहिणी* सेना ल्याएका कारण प्रसिद्ध छन् यद्यपि युद्धको समयमा उनको वास्तविक पक्षलाई लिएर केही अन्योल देखिन्छ। कतिपय श्लोकहरूले उनले पाण्डवहरूलाई समर्थन गरेको सङ्केत गरेतापनि, *महाभारत* मा 'मगधका राजा' र 'जरासन्धका पुत्र' भनिएका जयत्सेन कौरवहरूको पक्षबाट लडेको र पाण्डव योद्धा अभिमन्युद्वारा मारिएको वर्णन पनि पाइन्छ। विपक्षीहरूसँग सम्बद्ध जयत्सेन, दुई मगध राजकुमारहरू थिए वा पाठको सञ्चार वा श्रेय प्रदान गर्ने क्रममा कुनै त्रुटि भएको थियो भनी अन्योलता हटाउन विद्वानहरूले यस्ता दुईवटा व्याख्याहरू प्रस्ताव गरेका थिए।

*जयत्सेन* नाम 'जयत्' ('जय' बाट आएको हो जसको अर्थ "विजय" वा "विजयी" हुन्छ) र 'सेना' मिलेर बनेको एक यौगिक शब्द हो। यसरी 'जयत्सेन' को अर्थ 'विजयी सेना भएको व्यक्ति' वा 'जसको सेनाले विजय हासिल गर्छ' भन्ने हुन्छ। मगधका राजाबाहेक संस्कृत साहित्यका अन्य धेरै सन्दर्भहरूमा पनि यो नाम उल्लेख गरिएको छ।

## पहिचान र वंश 
जयत्सेनलाई कालकेय नामक असुर समूहका सबैभन्दा जेठो असुरको अवतार मानिन्छ। धेरै असुरहरूले पृथ्वीमा मानिसको रूपमा जन्म लिएको भन्ने एक पौराणिक मान्यता अनुसार जयत्सेन पनि एक थिए। *आदि पर्व*का अनुसार जयत्सेनलाई कालकेय दानवहरूमध्ये सबैभन्दा जेठोको अवतारको रूपमा वर्णन गरिएको छ। उनी मगधका राजकीय व्यक्ति र मगधका शक्तिशाली राजा जरासन्धका छोरा, राजा सहदेवका कान्छा भाइ हुन्। भीमले कृष्ण र अर्जुनको सहयोगमा जरासन्धको वध गरेपछि सहदेवलाई राजाको रूपमा अभिषेक गरिन्छ। पश्चिमी र पूर्वी क्षेत्रहरूमा विभिन्न शासकहरू देखा पर्न थालेपछस
राज्यको वफादारी विभाजित हुन्छ। जयत्सेनले आफ्ना दाजु सहदेवसँगै त्यस क्षेत्रमा केही हदसम्म सार्वभौमसत्ता कायम गरेको उल्लेख गरिएको छ।  जयत्सेन महाकाव्यमा पहिलो पटक द्रौपदीको *स्वयम्वर*मा उपस्थित हुन्छन् जहाँ उनलाई मगधका सहदेवसँगै एक विशिष्ट अतिथिको रूपमा सूचीकृत गरिएको छ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
श्रेणी:महाभारतका पात्रहरू
एली ब्रुक

**एलिसन ब्रुक ब्रेसी** (जन्मको नाम **हर्नान्डेज**; जन्म; सन् १९९३ जुलाई ७) एक अमेरिकी गायिका हुन्। सन् २०१२ मा एलीले द एक्स फ्याक्टरको दोस्रो संस्करणमा एकल कलाकारको रूपमा अडिसन दिएकी थिइन् भने अन्य चार सदस्यहरूलाई मिलाएर फिफ्थ हार्मोनी नामक एक युवती साङ्गीतिक समूह बनाइएको थियो। उनी सन् २०१२ देखि २०१८ सम्म उक्त समूहको सक्रिय सदस्य थिइन्। सन् २०१७ मा ब्रुकले लस्ट किङ्सको एकल गीत "लुक एट अस नाउ" मा र्‍यापर एसप फर्गसँग सहकार्य गरेकी थिइन्। त्यसपछि, उनले डिजे टपिकसँग "पर्फेक्ट" नामक गीत सार्वजनिक गरेकी थिइन्। फिफ्थ हार्मोनीको अनिश्चितकालीन विश्रामपछि ब्रुकले एटलान्टिक रेकर्ड्ससँग सम्झौता गरी क्रिस क्रस एम्स्टर्डम र मसायासँगको सहकार्यमा "भेमनस" नामक गीत सार्वजनिक गरेकी थिइन्।

रेकर्ड लेबलहरूसँग आवद्ध भएपछिको टाइगासँगको सहकार्यमा निकालिएको "लो कि" नामक गीत उनको प्रथम प्रमुख एकल गीत थियो जुन सन् २०१९ जनवरीमा मा सार्वजनिक भएको थियो। ब्रुकले सन् २०१९ मा डान्सिङ विथ द स्टार्सको २८औँ संस्करणमा प्रतिस्पर्धा गर्दै आफ्ना सहकर्मी सासा फार्बरसँग तेस्रो स्थान हासिल गरेकी थिइन्। उनको पुस्तक 'फाइन्डिङ योर हार्मोनी' सन् २०२० मा प्रकाशित भएको थियो।

## प्रारम्भिक जीवन 
एलिसन ब्रुक हर्नान्डेजको जन्म  सन् १९९३ जुलाई ७ का दिन सान एन्टोनियो, टेक्ससमा भएको थियो भने उनको बाल्यकाल उनका अभिभावक जेरी हर्नान्डेज र पाट्रिसिया कास्तियोसँग बितेको थियो। एलीको ब्रान्डन नाम गरेका एक दाजु छन्। उनी स्पेनी भाषा बोल्ने मेक्सिकी मूलकी भएतापनि उनी 
उनका आमाबुबाले उनलाई विद्यालयमा हुने भेदभावबाट जोगाउन स्पेनी भाषा सिकाएका थिएनन्। ब्रुकले सान एन्टोनियोको कर्नरस्टोन क्रिश्चियन विद्यालयबाट आफ्नो प्राथमिक शिक्षा प्राप्त गरी र होम- घरमा नै अध्ययनको व्यवस्था मिलाएर आफ्नो माध्यमिक शिक्षा पनि पूरा गरेकी थिइन्।

## फिल्मोग्राफी 
## टिप्पणीहरू 
## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
## बाह्य कडीहरू 
*
*

श्रेणी:अमेरिकी गायिकाहरू
श्रेणी:सन् १९९३ मा जन्म
श्रेणी:जीवित मानिसहरू
श्रेणी:फिफ्थ हार्मोनीका सदस्यहरू
डायना जेन

**डायना जेन मिलिका इलेसाने हानसेन** (, ), जन्म; सन् १९९७ जुन २२) एक अमेरिकी गायिका हुन्। जेनले सन् २०१२ मा उनले द एक्स फ्याक्टरको दोस्रो संस्करणमा एकल कलाकारको रूपमा अडिसन दिएकी थिइन् र पछि उनलाई फिफ्थ हार्मोनी नामक एक युवती साङ्गीतिक समूहको सदस्य बनाइएको थियो। यस समूह सर्वकालीन समयको धेरै गीत बिक्री गर्न सफल भएको साङ्गितिक समूह मध्ये एक मानिन्छ। सन् २०१८ मा समूहले अनिश्चितकालीन विश्रामको घोषणा गरेपछि जेनले एकल कलाकारको रूपमा काम गर्न सुरु गरेकी थिइन्।

जेनले आफ्नो सङ्गीतलाई समकालीन आर र बी विधा अन्तर्गतको आधुनिक संस्करणको रूपमा वर्णन गरेकी थिइन् जसलाई सन् १९९० को दशकदेखि २००० को दशकको साङ्गीतिक सम्मिश्रणको रूपमा लिइन्छ। उनका साङ्गीतिक प्रभावहरूमा क्रिस्टिना आगिलेरा, प्याटी लाबेल, बियोन्से, लियोना लुइस, मारिया केरी र एटा जेम्स जस्ता कलाकारहरू रहेका छन्।

## साङ्गीतिक यात्रा 
### सन् २०१२–२०१८: *द एक्स फ्याक्टर* र फिफ्थ हार्मोनी 
जेनले सन् २०१२ मा बियोन्सेको "इफ आई वेर अ बोय" नामक गीत गाएर *द एक्स फ्याक्टर*को लागि अडिसन दिएकी थिइन्। उनको बुटक्याम्प एकल प्रस्तुतिको लागि उनले मारिया केरीको "हिरो" बोलको गीत गाएकी थिइन् र फिफ्थ हार्मोनीका सदस्यहरू मध्ये उनको मात्र प्रस्तुति प्रसारण गरिएको थियो। उनले बुटक्याम्प चरणमा डायमण्ड ह्वाइट विरुद्ध केली क्लार्कसनको गीत "स्ट्रङ्गर" गाएकी थिइन्। प्रस्तुतिको क्रममा केही शब्दहरू बिर्सिएपछि, डायना जेन बुटक्याम्प चरणबाट बाहिरिएकी थिइन्। अन्ततः उनलाई एली ब्रुक, नोर्मानी, लरेन हाउरेगी र कामिला काबेयोसँगै मिलाएर फिफ्थ हार्मोनी नामक समूह बनाई प्रतिस्पर्धामा फिर्ता बोलाइएको थियो। यस समूह फाइनलसम्म पुग्न सफल हुँदै तेस्रो स्थान हासिल गरेको थियो।

फिफ्थ हार्मोनीको पहिलो गीत "मिस मुभिन अन" थियो। उनीहरूले सन् २०१३ मा आफ्नो पहिलो विस्तारित साङ्गीतिक सङ्ग्रह, *बेटर टुगेदर* रिलिज गरेपछि पहिलो एल्बम *रिफ्लेक्सन* सन् २०१५ जनवरीमा, र दोस्रो एल्बम *७/२७* सन् २०१६ मेमा सार्वजनिक गरिएको थियो। यी पहिलो दुई एल्बमहरूले क्रमशः "वर्थ इट" र "वर्क फ्रम होम" जस्ता चर्चित एकल गीतहरू दिए जसले धेरै अन्तर्राष्ट्रिय सङ्गीत तालिकाहरूमा शीर्ष १० मा स्थान बनाउन सफल भएको थियो। समूहले एनिमेटेड चलचित्र *होटल ट्रान्सिल्भेनिया २* को साउन्डट्र्याकको लागि "आई एम इन लभ विथ अ मन्स्टर" गीत गाएर योगदान पुर्‍याएको थियो। काबेयोको बहिर्गमनपछि, उनीहरूले सन् २०१७ अगस्ट २५ मा चार सदस्यको रूपमा पहिलो र समूहको तेस्रो स्टुडियो एल्बम सार्वजनिक गरेका थिए। सन् २०१८ मार्च १९ मा समूहले एकल परियोजनाहरूमा ध्यान केन्द्रित गर्न अनिश्चितकालीन विश्रामको घोषणा गरेको थियो।

## टिप्पणीहरू 
## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
## बाह्य कडीहरू 
* 
*
*
*

श्रेणी:अमेरिकी पप गायिकाहरू
श्रेणी:जीवित मानिसहरू
श्रेणी:सन् १९९७ मा जन्म
श्रेणी:अमेरिकी बाल गायिकाहरू
श्रेणी:फिफ्थ हार्मोनीका सदस्यहरू
अर्धनारीश्वर

**अर्धनारीश्वर** (आधा नारी भएका ईश्वर) हिन्दु देवता शिव र उहाँकी अर्धाङ्गिनी पार्वतीको मिश्रित स्वरूप हो। अर्धनारीश्वरलाई बीचबाट ठ्याक्कै आधा-आधा विभाजित गरी आधा-पुरुष र आधा-महिलाको रूपमा चित्रण गरिन्छ।

अर्धनारीश्वरले ब्रह्माण्डको पुरुष र स्त्री शक्तिहरूको संश्लेषण (पुरुष र प्रकृति) लाई प्रतिनिधित्व गर्दछ र ईश्वरको स्त्री शक्ति (शक्ति), शिव (ईश्वरको पुरुष सिद्धान्त) बाट कसरी अविभाज्य छ (वा केही व्याख्याहरू अनुसार, दुवै एकै हुन्) भन्ने कुरालाई स्पष्ट पार्दछ। यी सिद्धान्तहरूको मिलनलाई नै सम्पूर्ण सृष्टिको जड र गर्भको रूपमा आराधना गरिन्छ। अर्को दृष्टिकोण अनुसार, अर्धनारीश्वर शिवको सर्वव्यापी प्रकृतिको प्रतीक हो। सामान्यतया दायाँ आधा भाग पुरुष शिवको हुन्छ, जसले उहाँका परम्परागत गुणहरू झल्काउँछ।

अर्धनारीश्वरका सबैभन्दा पुराना मूर्तिहरू पहिलो शताब्दीको कुषाण काल देखिका छन्। यसको प्रतिमा गुप्त युगमा विकसित र पूर्ण भएको थियो। पुराण र विभिन्न प्रतिमाशास्त्रीय ग्रन्थहरूले अर्धनारीश्वरको पौराणिक कथा र स्वरूपको बारेमा वर्णन गरेका छन्। अधिकांश शिव मन्दिरहरूमा अर्धनारीश्वर एउटा लोकप्रिय स्वरूपको रूपमा पाइन्छ, यद्यपि यस देवताका लागि मात्र समर्पित मन्दिरहरू भने निकै कम छन्।

## नामहरू 
अर्धनारीश्वर नामको अर्थ "आधा महिला भएका भगवान" हुन्छ। अर्धनारीश्वरलाई अन्य नामहरूले पनि चिनिन्छ जस्तै: अर्धनारीश ("आधा महिला भएका ईश्वर"), अर्धनारीनटेश्वर ("नृत्यका देवता जो आधा महिला हुन्)"), पराङ्गद, नरनारी ("पुरुष-महिला"), अम्मयियप्पन (तमिल नाम जसको अर्थ "आमा-बुबा" हुन्छ), र अर्धयुवतीश्वर (असममा, "भगवान जसको आधा भाग एउटी युवती वा केटी छ")। गुप्त कालका लेखक पुष्पदान्तले आफ्नो 'महिम्नस्तोत्र'मा यस स्वरूपलाई 'देहार्धघटना' ("तिमी र उनी प्रत्येक एक शरीरका आधा भाग हौ") भनेर उल्लेख गरेका छन्। बृहत्संहिताको टिप्पणी गर्दै भट्टोत्पलले यस स्वरूपलाई अर्ध-गौरीश्वर भनेका छन्। *विष्णुधर्मोत्तर पुराण*ले यस स्वरूपलाई केवल गौरीश्वर ("गौरीका पति/भगवान") भन्दछ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
## बाह्य कडीहरू 
* अर्धनारी

श्रेणी:हिन्दु देवीदेवताहरू
द लिटिल मरमेड (मूर्ति)

अङ्गुठाकार

**द लिटिल मरमेड** (डेनिस भाषामा *Den lille havfrue*) काँसबाट बनेको जलपरीको मूर्ति हो, जुन कोपनहेगन मा अवस्थित छ।

यो मूर्ति डेनिस मूर्तिकार एडवर्ड एरिक्सन द्वारा निर्माण गरिएको हो र लाङ्गेलिनी तटीय मार्गमा, कोपनहेगन बन्दरगाह मा उभिएको छ। उक्त बन्दरगाह बाल्टिक सागर तर्फ खुल्छ र यो अमालियनबोर्ग दरबार नजिकै पर्छ। मूर्ति समुद्रतर्फ निस्केका चट्टानहरूमाथि राखिएको छ। अहिले यो शहरको सबैभन्दा प्रमुख प्रतीक मानिन्छ।

यो मूर्ति १८३७ मा डेनिस लेखक हान्स क्रिश्चियन एन्डरसन द्वारा लेखिएको उही नामको परीकथामा आधारित छ। आकारमा सानो र धेरै भव्य नदेखिने भए पनि, यो कोपेनहेगनको प्रतीक बनेको छ र १९१३ मा सार्वजनिक रूपमा उद्घाटन भएदेखि नै एक प्रमुख पर्यटकीय आकर्षण रहँदै आएको छ। पछिल्ला दशकहरूमा भने यो मूर्ति तोडफोड गर्ने व्यक्तिहरू र राजनीतिक कार्यकर्ताहरूको निशाना बनेको छ।
नोर्मानी

**नर्मानी कोर्दे ह्यामिल्टन** (,  , जन्म; सन् १९९६ मे ३१), जो  **नोर्मानी**को रूपमा परिचित छिन्, एक अमेरिकी गायिका हुन्। उनी पहिलो पटक युवती साङ्गीतिक समूह फिफ्थ हार्मोनीको सदस्यको रूपमा चिनिएकी थिइन् जुन सर्वकालीन सर्वाधिक बिक्री हुने महिला साङ्गीतिक समूहहरू मध्ये एक बनेको थियो। यस समूहमा रहँदा उनले सन् २०१७ मा *डान्सिङ विथ द स्टार्स*मा प्रतिस्पर्धा गरेकी थिइन्। उनले सन् २०१८ मा उनले खलिदसँगको सहकार्यमा आफ्नो पहिलो एकल गीत "लभ लाइज" मार्फत एकल गायन सुरुवात गरेकी थिइन् जुन *बिलबोर्ड* हट १०० को शीर्ष दशभित्र पर्न सफल भएको थियो भने यसले अमेरिकी रेकर्ड उद्योग सङ्घद्वारा पाँचवटा प्लेटिनम प्रमाणीकरण प्राप्त गरेको थियो।

सन् २०१८ मा फिफ्थ हार्मोनीले अनिश्चितकालीन विश्राम लिएपछि सोही वर्ष नोर्मानीले क्याल्भिन ह्यारिससँग दुईवटा गीत समावेश गरिएको *नोर्मानी एक्स क्याल्भिन ह्यारिस नामक विस्तारित गीति सङ्ग्रह सार्वजनिक गरेकी थिइन्। उनको सन् २०१८ मा "वेभ्स" नामक एकल गीत ब्ल्याकसँगको सहकार्यमा सार्वजनिक गरेकी थिइन् जसले
उत्कृष्ट आर र बी भिडियो विधामा एमटिभी भिडियो सङ्गीत पुरस्कार प्राप्त गरेको थियो। सन् २०१९ मा उनले स्याम स्मिथसँगको सहकार्यमा "डान्सिङ विथ अ स्ट्रेन्जर" बोलको एकल गीत सार्वजनिक गरेकी थिइन् जुन २२ देशहरूका सङ्गीत तालिकाहरूमा शीर्ष १० मा पुगी सन् २०२० को ब्रिट पुरस्कार समारोहमा वर्षको उत्कृष्ट गीत विधामा नामाङ्कन प्राप्त गरेको थियो। सोही वर्ष उनले एकल गीत "मोटिभेसन"ले सार्वजनिक आलोचनात्मक प्रशंसा पाएको थियो। उनी कार्डी बीको सन् २०२० को एकल गीत "व्याप" को म्युजिक भिडियोमा पनि देखा परेकी थिइन्। उनको पहिलो स्टुडियो एल्बम *डोपामाइन* मा समावेश "वाइल्ड साइड" बोलको गीत शीर्ष २० मा पर्न सफल भएको थियो जसमा उनले कार्डी बीसँग सहकार्य गरेकी थिइन्। 

नोर्मानीले अरियाना ग्रान्डे, निकी मिनाज र मेगन द स्टालियनसँग *चार्लीज एन्जल्स: ओरिजिनल मोसन पिक्चर* र *बर्ड्स अफ प्रे* साउन्डट्र्याकहरूमा पनि सहकार्य गरेकी थिइन्। उनले एनबिसी गायन प्रतिस्पर्धा शृङ्खला * भोइस* को १७औँ संस्करणमा सल्लाहकारको रूपमा काम गरेकी थिइन्। एक अभिनेत्रीको रूपमा उनले अन्ना बोडेन र रायन फ्लेकद्वारा निर्देशित चलचित्र*फ्रिकी टेल्स''बाट चलचित्र क्षेत्रमा पनि प्रवेश गरेकी थिइन्।

## टिप्पणीहरू 
## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
## बाह्य कडीहरू 
* 
* 
* 
श्रेणी:अमेरिकी पप गायिकाहरू
श्रेणी:जीवित मानिसहरू
श्रेणी:सन् १९९६ मा जन्म
श्रेणी:फिफ्थ हार्मोनीका सदस्यहरू
श्रेणी:अमेरिकी महिला नर्तकहरू
सिलिया फ्लोरेस

**सिलिया आडेला फ्लोरेस दे मादुरो** (, जन्म; सन् १९५६ अक्टोबर १५) सन् २०१३ देखि सन् २०२६ सम्म भेनेजुएलाको प्रथम महिलाको रूपमा सेवा गर्ने भेनेजुएलाकी एक वकिल तथा राजनीतिज्ञ हुन्। सन् २०१३ देखि २०२६ सम्म भेनेजुएलाको राष्ट्रपतिको रूपमा कार्यरत निकोलस मादुरोसँग उनले सन् २०१३ मा विवाह गरेकी थिइन्। सन् २०२६ मा संयुक्त राज्य अमेरिकाले भेनेजुएलामाथि आक्रमण गरेर राष्ट्रपति मादुरो र प्रथम महिला फ्लोरेसलाई गिरफ्तार गरी देशबाट बाहिर लगेपछि उनीहरू दुवैजना पदबाट हटेका थिए। 

सन् २०१५ मा उनी राष्ट्रिय सभाको सदस्य बनेकी थिइन् जहाँ उनले सन् २००६ देखि २०११ सम्म आफ्नो गृह राज्य कोजेडेसको प्रतिनिधित्व गर्दै सभाको अध्यक्षको रूपमा काम गरेकी थिइन्। सन् २०१७ मा संविधान सभा गठन भएपछि उनी राष्ट्रपति आयोगको सदस्य बनेकी थिइन्।

सन् २०२६ जनवरी ३ का दिन भेनेजुएलामा संयुक्त राज्य अमेरिकाको आक्रमणका क्रममा फ्लोरेस र मादुरोलाई संयुक्त राज्य अमेरिकाले हिरासतमा लिएको थियो। यस दम्पतीले ५ जनवरी २०२६ मा म्यानहाट्टन सङ्घीय अदालतमा आफ्नो पहिलो उपस्थिति जनाएका थिए जहाँ उनीहरू दुवैले लागूऔषध ओसारपसारका धेरै आरोपहरूमा आफू निर्दोष रहेको दाबी गरेका थिए। यस दम्पतीलाई यसअघि सन् २०२१ मा न्युयोर्कको दक्षिणी जिल्लाका लागि संयुक्त राज्यको जिल्ला अदालतले लागूऔषध सम्बन्धी विभिन्न मुद्दाहरूमा अभियोग लगाएको थियो जसका लागि उनीहरूको सुपुर्दगीको माग गरिएको थियो।

## प्रथम महिलाको रूपमा
सन् २०१३ को राष्ट्रपतीय निर्वाचनमा एनरिके काप्रिलेसलाई पराजित गर्दै मादुरोले जित हासिल गरेपछि सिलिया फ्लोरेस भेनेजुएलाको प्रथम महिला बनेकी थिइन् जुन पद सन् २००३ देखि रिक्त अवस्थामा थियो। प्रथम महिलाको रूपमा फ्लोरेसले सन् २०१५ को संसदीय निर्वाचनमा ग्रान पोलो पात्रिओतिको सिमोन बलिभार नामक राजनीतिक दफको उम्मेदवारको रूपमा राष्ट्रिय सभाको सिटको लागि चुनाव लडेकी थिइन्। उनले आफ्नो पद नागरिकहरूको सामाजिक अधिकार र बोलिभेरियाली क्रान्तिका उपलब्धिहरूको रक्षा गर्न प्रयोग गर्ने बताएकी थिइन्।

सन् २०१७ मा फ्लोरेस भेनेजुएलाको संविधान सभामा निर्वाचित भएकी थिइन्। फ्लोरेसले राज्यको कानुनी प्रणालीभित्रका मुख्य पदहरूमा आफ्ना नातेदार र वफादारहरूलाई नियुक्त गरी महत्त्वपूर्ण निर्णयहरू आफ्नै कार्यालयमार्फत हुने सुनिश्चित गरेपछि उनलाई नातावादलाई समर्थन गरेको आरोप लगाइन्छ। उनको प्रभावमा न्यायपालिका राजनीतिकरण भएको र यसले दुई दशकभन्दा बढी समयदेखि राज्यविरुद्ध कुनै पनि फैसला नसुनाएको आलोचकहरूले बताएका थिग। पूर्व वरिष्ठ अभियोजक जाइर मुन्दारायले फ्लोरेस राष्ट्रको शक्ति संरचना र भ्रष्टाचारमा एक "आधारभूत व्यक्तित्व" भएको बताएका थिए।

डोनाल्ड ट्रम्पद्वारा जारी गरिएको एक विज्ञप्ति अनुसार, सन् २०२६ मा भेनेजुएलामा भएको अमेरिकी आक्रमणका क्रममा फ्लोरेस र मादुरोलाई अमेरिकी सेनाले कब्जामा लिएको थियो। सन् २०२१ जनवरीमा, फ्लोरेस, मादुरो र उनीहरूका छोरालाई लागूऔषध तस्करहरूसँग मिलेमतो गरेको आरोप लगाउँदै सङ्घीय अभियोग पत्र खोलिएको थियो। सन् २०२६ को जनवरीमा फ्लोरेस र मादुरोलाई पक्राउ गरी यी आरोपहरूको सामना गर्न संयुक्त राज्य अमेरिकामा ल्याइएको थियो।

## टिप्पणीहरू 
## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
## बाह्य कडीहरू 
* बिबिसी डटकम (४ जनवरी २०२६): अमेरिकाद्वारा कब्जामा लिइएकी भेनेजुएलाकी प्रथम महिला सिलिया फ्लोरेस को हुन्?

 
 

|-

|-

श्रेणी:जीवित मानिसहरू
श्रेणी:सन् १९५६ मा जन्म
ओसिनियामा महिला स्वतन्त्रता आन्दोलन

**ओसिनियामा महिला स्वतन्त्रता आन्दोलन** 
सन् १९६० को दशकको अन्त्यमा सुरु भई सन् १९८० को दशकको सुरुवातसम्म जारी रहेको नारीवादी आन्दोलनको अंश थियो। व्यक्तिगत मुद्दाहरूलाई राजनीतिक बहसको हिस्सा बनाउने र यौनवादको विषयलाई राजनीतिक मूलधारमा ल्याउने संयुक्त राज्य अमेरिका र अन्य देशका नारीवादी आन्दोलनहरूबाट प्रभावित भई, अस्ट्रेलिया र न्युजिल्यान्ड महिलाहरूले सन् १९६९ र सन् १९७० मा महिला स्वतन्त्रताका लागि समूहहरू गठन गर्न थालेका थिए। प्रशान्त टापुहरू आवद्ध देशहरूमा थोरै संस्थाहरू गठन भएतापनि फिजी र गुआम देशका महिलाहरू यस आन्दोलनसँग निकट बनेका थिए।

छिट्टै नै यसका समर्थकहरू सम्पूर्ण अस्ट्रेलिया र न्युजिल्यान्ड भरी फैलिएका थिए। नारीवादी अगुवाहरूको प्राथमिक मुद्दा सबै क्षेत्रमा महिलाहरूको स्वायत्ततामा केन्द्रीय थियो, जसमा बाल हेरचाह केन्द्र, समान अवसर, समान ज्याला र रोजगारी, महिलाहरूलाई वस्तुकरण गर्ने प्रवृत्ति, प्रजनन अधिकार, यौनिकता र यौन दुर्व्यवहारमा ध्यानाकर्षण गरिएको थियो। यस आन्दोलनको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण मुद्दा समाजले महिलालाई हेर्ने दृष्टिकोणमा मौलिक परिवर्तन ल्याउनुमा केन्द्रित थियो। महिलाप्रतिको सोचमा परिवर्तन नआएसम्म विद्यमान कानुनमा सुधार गरेर मात्र समाजमा महिलाको स्थान परिवर्तन हुन्छ भन्ने कुरालाई अस्वीकार गर्दै, नारीवादी अगुवाहरूले सार्वजनिक विरोध प्रदर्शनमा भाग लिँदै विभिन्न मुद्दाहरूमा जानकारी प्रकाशित गरी एकीकृत प्रयासहरू व्यवस्थित गर्न बैठकहरू सञ्चालन गरेका थिए।

## सिड्नी 
सिड्नीमा महिला स्वतन्त्रता आन्दोलन सन् १९६९ मा बल्मेन र ग्लिबमा महिलाहरूको स-साना बैठकहरूबाट सुरु भएको थियो। यो सन् १९६० को दशकको अन्त्य र सन् १९७० को दशकभरि अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा भएको महिला स्वतन्त्रताको राजनीतिक र साङ्गठनिक विकासको एक हिस्सा थियो।  ग्लिबमा रहेका नारीवादीहरूको प्रारम्भिक समूह नै सन् १९७० मा ६७ ग्लिब प्वाइन्ट रोडको पहिलो स्थानमा महिला स्वतन्त्रता गृह स्थापना गर्न जिम्मेवार थियो। यसका लागि आवासीय क्षेत्र अर्की प्रारम्भिक सिड्नी नारीवादी बारबरा लेभीले उपलब्ध गराएकी थिइन्।

पहिले 'निजी जीवन'को दायरामा मात्र मानिने बलात्कार, घरेलु हिंसा, हाडनाता करणी र गर्भपतन जस्ता मुद्दाहरूको बारेमा एकअर्कासँग कुरा गर्दै, ग्लिब महिला स्वतन्त्रता गृह र अन्य ठाउँमा भेला भएका महिलाहरूले यी मुद्दाहरूको समानता पत्ता लगाएका थिए। यस्ता पहिले निषेधित मानिएका विषयहरूमा गरिने सामूहिक कुराकानीलाई 'चेतना अभिवृद्धि' भन्न थालिएको थियो जुन जुन राजनीतिक सङ्गठनका पुराना स्वरूपहरू र नयाँ स्वतन्त्रता आन्दोलनबीचको मुख्य राजनीतिक भिन्नताहरूमध्ये एक थियो। महिलाका अनुभवहरू व्यक्तिगत र विशिष्ट नभई विश्वव्यापी र प्रणालीगत हुन् भन्ने बुझाइलाई 'व्यक्तिगत नै राजनीतिक हो' भनेर सङ्क्षेपीकरण गरिएको थियो जुन महिला स्वतन्त्रता आन्दोलनको प्रमुख अन्तर्दृष्टि मध्ये एक बनेको थियो।

सन् १९७१ को अन्त्यसम्ममा सिड्नीभरि लगभग १६ वटा विभिन्न महिला स्वतन्त्रता समूहहरू गठन भइसकेका थिए। सन् १९७२ को वसन्त ऋतुमा, यस समूहका सदस्यहरूले सिड्नीको हाइड पार्कको ठीक दक्षिणमा रहेको २५ अल्बर्टा सडकमा एउटा पुरानो दुई तले भवनमा नयाँ परिसर फेला पारेका थिए।

## यो पनि हेर्नुहोस् 
* नारीवादी आन्दोलन
* उत्तर अमेरिकामा महिला स्वतन्त्रता आन्दोलन
* युरोपमा महिला स्वतन्त्रता आन्दोलन

## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
श्रेणी:नारीवादी आन्दोलन
गङ्गा (देवी)

**गङ्गा** गङ्गा नदीको मानवीकरण हो, जसलाई हिन्दूहरूले शुद्धीकरण र क्षमाकी देवीको रूपमा पूजा गर्छन्। धेरै नामहरूले चिनिने गङ्गालाई प्रायः गोरो वर्णकी एक सुन्दरी महिलाको रूपमा चित्रण गरिन्छ जो मकर भनिने दिव्य गोही जस्तो जीवमा सवार हुन्छिन्। गङ्गाको सबैभन्दा पुरानो उल्लेखहरू ऋग्वेदमा पाइन्छ जहाँ उनलाई नदीहरूमध्ये सबैभन्दा पवित्र मानिएको छ। उनका कथाहरू मुख्यतया उत्तर-वैदिक ग्रन्थहरू जस्तै; *रामायण*, *महाभारत* र *पुराण*हरूमा देखा पर्दछन्। *रामायण*ले उनलाई हिमालयको मानवीकरण हिमवत्को जेठी छोरी र देवी पार्वतीकी दिदीको रूपमा वर्णन गरेको छ। यद्यपि, अन्य ग्रन्थहरूले उनको उत्पत्ति संरक्षणका देवता विष्णुबाट भएको उल्लेख गरेका छन्। पौराणिक कथाहरू उनको पृथ्वीमा अवतरणमा केन्द्रित छन् जुन राजर्षि भगीरथको तपस्या र भगवान् शिवको सहयोगका कारण सम्भव भएको हो।

महाकाव्य *महाभारत*मा गङ्गा र कुरु राजा शन्तनुको मिलनबाट योद्धा भीष्मको जन्म भएको कथा उल्लेख्य छ। हिन्दु धर्ममा गङ्गालाई मानवताको आमाको रूपमा हेरिन्छ। तीर्थयात्रीहरूले आफ्ना मृतक आफन्तहरूको अस्तु गङ्गा नदीमा विसर्जन गर्छन् जसलाई उनीहरूले आत्मालाई (शुद्ध आत्मा) मोक्ष वा जन्म र मृत्युको चक्रबाट मुक्तिको नजिक लैजाने विश्वास गर्छन्। गङ्गाको सम्मानमा गङ्गा दशहरा र गङ्गा जयन्ती जस्ता चाडपर्वहरू गङ्गा नदीको किनारमा रहेका विभिन्न पवित्र स्थानहरूमा मनाइन्छ, जसमा गङ्गोत्री, हरिद्वार, प्रयागराज, वाराणसी र कलकत्ताको कालीघाट काली मन्दिर समावेश छन्। गौतम बुद्धका साथसाथै थाइल्यान्डमा लोय क्राथोङ पर्वको समयमा देवी गङ्गाको पनि पूजा गरिन्छ।

## किंवदन्ती 
### जन्म 
हिन्दु धर्मग्रन्थहरूमा गङ्गाको जन्मका बारेमा विभिन्न पौराणिक कथाहरू पाइन्छन्। *भागवत पुराण*का अनुसार, भगवान विष्णुले वामन अवतारको रूपमा आफ्नो बायाँ खुट्टा ब्रह्माण्डको अन्त्यसम्म फैलाउँदा आफ्नो खुट्टाको बुढी औँलाको नङले यसको आवरणमा एउटा प्वाल पर्न जान्छ। त्यस प्वालबाट कारण सागरको शुद्ध जल यस ब्रह्माण्डमा गङ्गा नदीको रूपमा प्रवेश गर्छ। रातो केशरले ढाकिएका भगवानका चरणकमलहरू धोएपछि, गङ्गाको पानीले अत्यन्तै सुन्दर गुलाबी रङ्ग प्राप्त गर्छ। यस ब्रह्माण्डभित्र ओर्लनु अघि गङ्गाले सिधै विष्णुको चरणकमल स्पर्श गर्ने भएकाले यसलाई *भगवत्-पदी* वा *विष्णुपदी* भनिन्छ जसको अर्थ *भगवानको चरणबाट निस्किएको* भन्ने हुन्छ। त्यसपछि गङ्गा [ब्रह्मलोक]] वा ब्रह्मपुरमा बस्न थाल्छिन् र भगीरथको अनुरोधमा पृथ्वी ग्रहमा अवतरण गर्छिन्। भूमि देवीको (पृथ्वी माता) विनाश रोक्नका लागि भगवान शिवले गङ्गालाई आफ्नो शिरमा सुरक्षित रूपमा धारण गर्छन्। त्यसपछि देशको आवश्यकता पूरा गर्न शिवको जटाबाट गङ्गालाई मुक्त गरिन्छ।

*रामायण*ले यस पौराणिक कथाको अर्कै संस्करण वर्णन गर्दछ। गङ्गालाई ब्रह्माका छोरा तथा हिमालयका राजा हिमवत् र मेरु पर्वतकी छोरी रानी मेनावतीका जेठो सन्तानको रूपमा वर्णन गरिएको छ। उनकी कान्छी बहिनी पार्वती हुन् जसले पछि शिवसँग विवाह गर्छिन्। जब गङ्गाले जवानी प्राप्त गरिन्, तब देवताहरूले उनलाई स्वर्गमा लान्छन् जहाँ उनले नदीको रूप धारण गरी प्रवाहित हुन थाल्छिन्।

## महत्व 
देवी गङ्गालाई *गङ्गा माता* पनि भन्ने गरिन्छ भने भक्तजनहरू व्रत बन्ने क्रममा र हिन्दु लोक संस्कृतिमा उनलाई पाप क्षमा गर्ने र मानवजातिलाई शुद्ध पार्ने क्षमताका लागि श्रद्धाका साथ पुजिन्छ। प्रकृतिमा नदीको रूपमा उनी विनाशकारी हुन सकेतापनि अन्य विभिन्न देवीहरूको तुलनामा उनको कुनै विनाशकारी वा भयानक पक्ष छैन।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
श्रेणी:महाभारतका पात्रहरू