open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
चिउरा

धानलाई भिजाएर ओखल वा मिलमा कुटेर तयार गरिएको खाध्यप‍दार्थ नेपालीको खानामा चिउराको ठूलो महत्त्व छ।

धानलाई भिजाएर ढिकी वा मीलमा कुटेर तयार पारिएको अन्नलाई च्युरा भनिन्छ|सजिलै सँग जताततै उपलब्ध हुने, भण्डारण गर्न सकिने तथा 'जुठो'मा नगनिने भएकोले खानपिनमा यो एकदमै प्रचलित छ । दहि, मासु, मिठाई लगाएत अन्य धेरै परिकार सँग पस्किन सकिने भएकोले च्युरा अति प्रचलित छ । चामललाई पकाउन पर्ने तर च्युरा पकाउन नपर्ने भएकोले यसले जुन सुकै अवस्थामा पनि 'भात'को सट्टामा प्रयोग गर्न सकिन्छ ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
श्रेणी:खानेकुरा
श्रेणी:परिकार
अगरतला

**अगरतला** भारतीय राज्य त्रिपुराको राजधानी र सबैभन्दा ठुलो सहर हो, जो हावडा नदीको किनारमा अवस्थित छ, जुन बङ्गलादेशको सीमाबाट लगभग २ किलोमिटर (१.२ माइल) पूर्वमा र राष्ट्रिय राजधानी नयाँ दिल्लीबाट लगभग २,४९९ किलोमिटर (१,५५२ माइल) टाढा छ।

## नामकरण 
अगरतला दुई शब्दहरूको व्युत्पन्न हो, अर्थात् *अगर*, एक धूपको रूख, र प्रत्यय *तला*, जसको अर्थ तल छ, यस क्षेत्रमा अगररूखहरूको घनत्वको सन्दर्भ हो। 

## भूगोल 
अगरतलामा मनसुन प्रभावित आर्द्र उपोष्णकटिबन्धीय जलवायु छ जुन सीमारेखा उष्णकटिबन्धीय सवाना / उष्णकटिबन्धीय मनसुनक्लाइमेटको रूपमा योग्य हुनपर्याप्त तातो हुनुभन्दा कम छ। सुख्खा "जाडो" वा "चिसो" मौसमबाहेक वर्षभरि ठुलो मात्रामा वर्षा हुन्छ। यस सहरमा अप्रिलदेखि अक्टोबरसम्म लामो, तातो र ओसिलो ग्रीष्मऋतुको अनुभव हुन्छ।

## जनसाङ्ख्यिकी 
२०११ को भारतीय जनगणना अनुसार, अगरतलाको कुल जनसङ्ख्या ४००,००४ थियो, जसमा २००,१३२ पुरुष र १९९,८७२ महिला थिए। ० देखि ६ वर्षको उमेर दायरा भित्रको जनसङ्ख्या ३५,०३४ छ। अगरतलामा साक्षरहरूको कुल सङ्ख्या ३,४४,७११ थियो, जुन जनसङ्ख्याको ८६.१८% थियो जसमा पुरुष साक्षरता ८७.५३% र महिला साक्षरता ८४.८२% थियो।

बङ्गाली, राज्यको आधिकारिक भाषा, ३,६३,३६३ मानिसहरूद्वारा बोलिने अगरतलामा प्रमुख भाषा हो, जबकि अङ्ग्रेजी पनि राज्यमा एक लोकप्रिय भाषा हो; कोकबोरोक सहरमा १६,२०० मानिसहरूले बोल्छन्।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:भारतका राज्य र केन्द्र शासित प्रदेशका राजधानीहरू
कात्तिक डवली

पाटन दरबारको पश्चिममा रहेको कात्तिक नाच देखाउने डबलीलाई डवली पनि भनिन्छ| 

वि.सं. १६९७मा राजा सिद्धिनरसिंह मल्लले आफ्ना गुरू तथा ज्योतिषहरूको सल्लाहअनुसार देश तथा जनताको कल्याणका लागि कात्तिक महिना पारेर कात्तिक नाच चलाएका थिए।सुरुमा सो नाच कृष्णलिलामा आधारित थियो। त्यतिबेला श्री बराह र श्री नरसिंह नाचका साथमा अन्य नाचहरू समावेश गरी प्रत्येक वर्ष कात्तिक महिना कात्तिक डबलीमा आठ दिनसम्म सञ्चालन गर्ने गरिन्थ्यो। उनी पछि उनकै छोरा श्री निवास मल्लको पालामा वि.सं. १७३०मा सात दिन अरु थपेर नैतिक सन्देश दिने खालका लोक नाटकहरू समेत देखाई पन्ध्र दिन सम्म सो नाच चलाएका थिए। त्यसपछि उनका छोरा योगनरेन्द्र मल्लले उषाहरण तथा माधवनर लगाएतका शास्त्रीय नाचसहित पन्ध्र दिन थपी एक महिनासम्म सो नाच सञ्चालन गराएका थिए।

श्रेणी:भूगोल
माफाल्दा

**माफाल्दा**, चित्रकथाकी एउटा पात्र अर्थात् कपाल जिङग्रीङ भएकी एउटी सानी केटीको नाम हो। **माफाल्दा**का सृजक कीनो हुन्। आफ्नो सृजक जस्तै माफाल्दा पनि अर्जेन्टिनी हुन्। उनी एउटा मध्यम वर्गीय परिवारमा जन्मेकी हुन्। ल्याटिन अमेरिका तथा युरोपमा माफाल्दा निक्कै लोकप्रिय छिन्। 
उ प्रमुख पात्र भएको चित्रकथाहरूले प्राय: राजनीतिक विषय छोएको हुन्छ। माफाल्दा सँधै अत्यन्तै मीहीन पाराले हँसाउछिन्, जो कि वास्तवमा कीनोको आफ्नो विशेष स्टाईल हो। फुच्ची माफाल्दाका साथीसंगीहरू थुप्रै छन् तर सबैको यो संसारलाई हेर्ने तरिका आ-आफ्नै ढंगको छ। यी मध्ये विर्सनै नसकिनेहरू यसप्रकार छन्-
मानोलिटो, अर्जेटिनामा उ भन्दा ठूलो पुँजीवादी सायदै कोही होला। सुसानिता, स्वतन्त्र विचारधारा भएकी तर भविष्यको लोग्ने एवं छोराछोरीमा अत्यन्तै समर्पित केटी। फिलिपे, कमिकको काल्पनिक दुनियाँमा रुमल्लिने दार्शनिक टाईपको दन्तुरे केटो। अनि माफाल्दा ? माफाल्दा रेडियो सुन्छे, विटल्सको गीतमा नाच्छे अनि संसारका विसंगतिहरू देखि दु:खी हुन्छे।

## References
श्रेणी:पात्र
श्रेणी:कला
श्रेणी:कार्टून
भुवनेश्वर

**भुवनेश्वर**  उडिसाको राजधानी हो। यसको निकट कोणार्कमा विश्व प्रसिद्ध सूर्य मन्दिर स्थित छ।भुवनेश्‍वर भारतको पूर्वमा स्थित उडिसाको राजधानी हो। प्राचीन कालमा यसलाई कलिंग र उत्कल नामले जानिन्थ्यो। यो राज्य साह्रै सुन्दर राज्य हो। यहांको प्राकृतिक सुंदरता बर्णन गर्न गाह्रो छ। भुवनेश्वरको इतिहासमा अलग्गै महत्‍वपूर्ण स्‍थान छ, तेस्रो शताब्‍दी ईसा पूर्वमा यहाँ प्रसिद्ध कलिंग युद्ध भएको थियो। यसै युद्धका परिणामले सम्राट अशोक एक लडाकू योद्धाबाट प्रसिद्ध बौद्ध अनुयायी बनेकाथिए।

## यो पनि हेर्नुहोस्
हरेश्वर संस्कृत महाविद्यालय, लिङ्से

**हरेश्वर संस्कृत महाविद्यालय**, लिङ्से भारतको पश्चिम बङ्गाल राज्यको नेपाली बहुल क्षेत्र दार्जीलिंग जिल्लाका शैक्षणिक संस्थानहरू मध्येको एक महत्त्वपूर्ण संस्थान हो. यस विद्यालयको स्थापना वि०सं० २००३मा भएको हो, यहाँ नेपाल, भुटान र भारतका धेरै स्थानहरूबाट आई संस्कृत अध्ययन गर्ने गरेकाछन्.
पानी घट्ट

thumb|200px|नेपालको रुकुममा प्रयोग भएको पानी घट्ट
**पानी घट्ट** पानीबाट चल्ने अथवा घुम्ने एकप्रकारको यन्त्र हो। जसको प्रयोगबाट मकै, गहूँ, कोदो, फापर जस्ता खाद्य पदार्थहरू पिजने गरिन्छ यो नेपालमा अहिले लोप हुन लागिसकेको छ।

## बनावट
thumb|250px| दैलेखमा चल्ने पानीघट्ट
**घट्ट** पानीबाट चल्ने घरेलु यन्त्र हो। पानीलाई अग्लो ठाउँबाट काठको डूँडमार्फत छाँगो बनाई त्यसले हिर्काएपछि घुम्नेगरी पानीघट्टको मदानी राखिएको हुन्छ। मदानी घुमेपछि घट्टमा जोडिएको ढुङ्गाको जाँतो चल्नथाल्छ र अन्न पिस्न थाल्छ। अन्न निरन्तर खस्नको लागि यसको माथि सोली अथवा कोठो राखिएको हुन्छ। सोलीमा अन्न खन्याइन्छ र अन्न सोलीबाट सोलीको मुखमा भएको धारा हुँदै घट्टमा खस्दछ। सोलीबाट अन्न खस्नको लागि सोलीमा कम्पनको आवाश्यकता हुन्छ। यसको लागि सोली र घट्टको माथिल्लो फक्लेटोमा कटकटे अथवा चरो जोडिएको हुन्छ। अचम्मको कुरा के छ भने घट्टमा पिस्न लिएको अन्नमा घुन छ भने अन्न पिसेर मसिनो पिठो भएर आउँछ भने घुन जिउँदै आएको देखिन्छ। नेपालको पश्चिम तिर घुन र घट्टको मामा भान्जाको नाता पर्दछ यसैले घट्टले घुनलाई केही न गरेर बाहिर निकाल्छ जुन दिन घट्टले घुन पिस्ने छ त्यो दिन पृथ्वी पापले डुब्ने छन् भन्ने भनाई रहेको छ।
गाउँघरमा मकै, कोदो, फापर, गहूँ,चामल आदि अन्नबाली पिस्नका लागि पानीघट्टको प्रयोग अझैसम्म भैरहेको पाइन्छ। घट्ट चलाउने व्यक्तिलाई घटेरो भनिन्छ। अन्न पिसेबापत घटेरोले त्यही अन्नबाट निश्चित मात्रा लिएर जीविकोपार्जन गर्ने गर्दछ। लो-टेक् का रूपमा पानीघट्ट चलाउन कुनै कुनै विदेशी दातृसंस्थाहरूले अलिअलि लगानी गर्न थालेका छन्।

## चित्र दिर्घा

चित्र:Pani Ghatta 02.jpg|नेपालको जोमसोममा प्रयोग भएको पानी घट्ट 
चित्र:Pani Ghatta 01.jpg|जोमसोममा प्रयोग भएको पानी घट्ट
चित्र:Pani Ghatta.jpg|डोटी जिल्लाको गडसेरा गाउँमा प्रयोग भएको पानी घट्ट

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
* लोप हुँदै पानी घट्ट - नागरिक न्यूज

श्रेणी:विज्ञान
गिरीराजमणि पोखरेल

**गिरिराजमणि पोखरेल** एक नेपाली राजनीतिज्ञ र पूर्व शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्री हुन्। पोखरेल एकीकृत नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी) का उपसचिव थिए।

## राजनीतिक जीवन 
सन् २००७ अप्रिल १२ मा जनमोर्चा नेपालले उनलाई स्वास्थ्यमन्त्रीमा मनोनीत गरेको थियो। पोखरेल २०६४ चैत २९ गते उक्त पदमा नियुक्त भएका थिए। विसं २०६४ वैशाखमा भएको संविधानसभा निर्वाचनमा जनमोर्चा नेपालका तर्फबाट महोत्तरी क्षेत्र नं १ बाट विजयी भए। संविधानसभाको निर्वाचनमा सबैभन्दा बढी सिट जितेपछि नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी) को नेतृत्वमा बनेको सरकारमा उनले दोस्रो कार्यकाल स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या मन्त्रीको रूपमा काम गरे।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:संविधान सभा सदस्य
श्रेणी:नेपाली राजनीतिज्ञहरू
श्रेणी:नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (२०७५–२०७७)का राजनीतिज्ञहरू
श्रेणी:कम्युनिस्ट सभासद
श्रेणी:नेपाल सरकारका पूर्व मन्त्रीहरू
श्रेणी:नेपालका सांसदहरू २०७४–२०७९
श्रेणी:नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)का राजनीतिज्ञहरू
श्रेणी:सर्लाही जिल्लाका मानिसहरू
टेकेन्द्र प्रसाद भट्ट

**टेकेन्द्र प्रसाद भट्ट** एक नेपाली राजनीतिज्ञ तथा पूर्व संविधानसभा सदस्य हुन्। उनी नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)को सदस्य हुन्। उनले प्रत्यक्ष निर्वाचन प्रणालीबाट पहिलो संविधानसभा निर्वाचनमा कञ्चनपुर-३ बाट प्रतिनिधित्व गर्दै १५,०७६ मतले विजयी भएका थिए।

## राजनीतिक जीवन
वि.सं. २०५१ देखि एमाले अखिलबाट राजनीतिक यात्रा सुरुवात गरेका भट्टले माओवादीमा प्रवेश गरेका थिए। उनी वि.सं. २०५७ मा माओवादीको जिल्ला समिति सदस्य, वि.सं. २०५९ मा सचिव र वि.सं. २०६० मा डढेलधुरा जिल्ला इन्चार्ज बनेका थिए।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:संविधान सभा सदस्यहरू
श्रेणी:नेपाली राजनीतिज्ञहरू
श्रेणी:नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)का राजनीतिज्ञहरू
टेकबहादुर बस्नेत

एकिकृत नेकपा माओवादीको तर्फबाट सल्यान जिल्लाबाट प्रत्यक्ष निर्वाचन प्रणालि अन्तरगत विजयी संविधानसभा सदस्य टेकबहादुर बस्नेत प्राविधिक जागीरे छाडेर जनयुद्धमा होमिने थोरै नेतामा पर्नुहुन्छ। शिक्षण पेशा पछि उहाँ लामो समय कृषि प्राविधिक जेटिए भएर रुकुम, सल्यान, डोल्पालगायत थुप्रै जिल्लामा काम गर्नुभएको थियो। 
२०४२ साल देखि वामपन्थी राजनीतिमा आस्था राखे पनि बस्नेतले २०५० सालमा जागीर छोडेर माओवादीको पूर्णकालीन कार्यकर्ता हुनुभएको थियो। उहाँ जिल्ला समितिको सदस्यहुँदै सचिव र इन्चार्ज पनि हुनुभयो। 

जनमुक्ति सेनातर्फ उहाँ डिभिजनको कमिसारको जिम्मेवारी समेत बस्नेतले पुरा गर्नुभएको छ। तीन दर्जन हाराहारीका युद्ध मोर्चामा सहभागी हुनुभएका बस्नेत बेनी, अर्घाखाँचीजस्ता ठूला लडाइँमा पनि भाग लिनुभएको थियो। 

वाणिज्य शास्त्रमा स्नातक तहसम्मको औपचारिक अध्ययन पुरा गर्नुभएका बस्नेत हाल माओवादीको सल्यान इन्चार्ज तथा राज्य समितिको सचिवालय सदस्य पनि हुनुहुन्छ। सल्यान कोतमौला गाविस ३ बिउरेखोलाका स्थायी बासिन्दा बस्नेत फुर्सदमा घुम्न रुचाउनुहुन्छ। 

जनताका भावना अनुरूप सङ्घीय गणतान्त्रिक र निम्न वर्गको हितमा ध्यान दिने संविधान लेख्न आफ्नो पहल रहेन बस्नेतको भनाई छ।

## सन्दर्भ
श्रेणी:संविधान सभा सदस्य
श्रेणी:नेपाली राजनीतिज्ञहरू
श्रेणी:कम्युनिष्ट सभासद
श्रेणी:नेपालका सांसदहरू २०७४–२०७९
श्रेणी:नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)का राजनीतिज्ञहरू
किरणकुमार राई

**किरण कुमार राई** एनेकपा माओवादीका तर्फबाट संविधान सभा सदस्य हुन्।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:नेपाली संविधान सभा सदस्यहरू
श्रेणी:नेपाली राजनीतिज्ञहरू
श्रेणी:कम्युनिष्ट सभासद
तेज बहादुर मिजार

एकीकृत नेकपा माओवादीको तर्फबाट काभ्रे- ४बाट प्रत्यक्ष तर्फ विजयी संविधान सभा सदस्य तेजबहादुर मिजार दलित मुक्ति मोर्चाका केन्द्रीय उपाध्यक्ष पनि हुन्। पार्टीको सही राजनीतिक धार र जनताले पार्टी प्रति गरेको विश्वास नै आफ्नो विजयको कारण भएको मिजारको भनाई छ।

लामो समयसम्म कीटनाशक औषधीको व्यापार गरेका मिजारले नुवाकोटको रसुवा भन्ने ठाउँमा तीन वर्ष शिक्षण पेशा पनि अपनाए। २०३६ साल देखि विद्यार्थी राजनीतिबाट राजनीतिमा पाइला सुरू गरेका मिजार २०४५ साल पछि नेकपा मशालमा सक्रिय थिए। २०५६ सालमा एकीकृत नेकपा माओवादीमा आबद्ध भएमा मिजार त्यसपछि भूमिगत भएका थिए। पार्टी भित्र विकास उपनामले चिनिने मिजार हाल नेवा राज्य समितिको सदस्य पनि छन्।

२०१८ साल बैशाखमा काभ्रेको पाँचखाल -७, दुलालथोकमा जन्मेका मिजारले माध्यमिक तहसम्मको अध्ययन गरेका छन्। गरीब दलित परिवारमा जन्मेका मिजारले पार्टी घोषणा पत्र अनुसार गरीब वर्गको उत्थान हुने संविधान लेख्नमा आफू केन्द्रित हुने बताए।

## सन्दर्भ सामग्री
श्रेणी:संविधान सभा सदस्य
श्रेणी:नेपाली राजनीतिज्ञहरू
श्रेणी:कम्युनिष्ट सभासद
तिलक परियार

**तिलक परियार** नेपालको कर्णाली प्रदेश का प्रदेश प्रमुख हुन् । उनलाई यस पदमा नेपाल सरकार मन्त्रिपरिषदको सिफारिसमा राष्ट्रपति विद्यादेवी भण्डारीले २०७६ कात्तिक १८ गते नियुक्त गरेकी हुन् ।

तत्कालीन एकीकृत नेकपा माओवादीको तर्फबाट प्रत्यक्ष निर्वाचन प्रणालीअन्तर्गत बाँके १ बाट विजयी संविधानसभा सदस्य तिलक परियार 'हिम्मत' रोल्पा लिबाङमा जन्मेका हुन् । परियार माओवादीनिकट दलित मुक्तिमोर्चाका केन्द्रीय अध्यक्ष तथा माओवादीका केन्द्रीय सल्लाहकारसमेत थिए । 

स्नातक तहसम्मको औपचारिक अध्ययन गरेका परियारले लामो समय भारतमा बसेर पनि पार्टीको काम गरे । भारतबाट नेपाल आएपछि बाँकेमै बसाइ सराइ गरेका परियार जनयुद्धको बेला बाँके वरपर नै खटेका थिए । २०२८ सालदेखि राजनीतिमा लागेका परियार विपन्न दलित परिवारमा जन्मेका थिए । फुर्सदको बेला लेखन र अध्ययनमै बिताउन चाहने परियार माओवादीका पुराना नेतामा राम्रो भाषण गर्नेमध्येमा गनिन्छन् । 
परियार अन्तरिम व्यवस्थापिकाको सदस्य समेत थिए ।

## सन्दर्भ
श्रेणी:संविधान सभा सदस्य
श्रेणी:नेपाली राजनीतिज्ञहरू
श्रेणी:कम्युनिष्ट सभासद
श्रेणी:मधेश प्रदेशका प्रदेश प्रमुखहरू
श्रेणी:नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)का राजनीतिज्ञहरू
श्रेणी:खस जाति
श्रेणी:कर्णाली प्रदेशका प्रदेश प्रमुखहरू
रामचन्द्र चौधरी (थारु)

जनताको परिवर्तन प्रतिको चाहना र एकिकृत नेकपा माओवादीले लिएको सही राजनीतिक विचारधारा नै आफ्नो विजयको कारण भएको रामचरण चौधरी बताउनहुन्छ। बर्दीया ४बाट विजयी माओवादी सभासद् चौधरी बर्दीयाका पुराना माओवादी नेता हुनुहुन्छ। 
सागर उपनामले चिनिने चौधरीको जन्म २०१४ बैशाखमा बर्दीया पाटाभार ५ जनकनगरमा भएको हो। किसान परिवारमा जन्मेका चौधरी सामान्य साक्षर मात्र हुनुहुन्छ।२०३७ साल देखि राजनीतिमा लागेका चौधरी, थारु समुदायबाट माओवादीमा केन्द्रीय सदस्य बन्ने पहिलो व्यक्ति हुनुहुन्छ। 
थारु राष्टिय मुक्ति मोर्चाका केन्द्रीय अध्यक्ष समेत रहेका चौधरी थारुहट राज्य समितिको सेक्रेटरी पनि हुनुहुन्छ। बर्दीया, कन्चनपुर, बाँकेलगायतका जिल्लामा काम गरेका चौधरी थारु भेगका लोकप्रिय नेताको रूपमा चिनिनुहुन्छ। संविधानसभामा पिछडिएका जाती र क्षेत्रको पक्षमा आवाज उठाउने चौधरी बताउनुहुन्छ। 

## सन्दर्भ
श्रेणी:संविधान सभा सदस्य
श्रेणी:नेपाली राजनीतिज्ञहरू
श्रेणी:कम्युनिष्ट सभासद
टोपबहादुर रायमाझी

**टोपबहादुर रायमाझी** नेपाली राजनीतिज्ञ हुन्। नेकपा माओवादीबाट राजनीतिमा आएका उनी हाल नेकपा एमालेमा छन्। प्रतिनिधि सभा निर्वाचन २०७९ मा उनी अर्घाखाँची जिल्लाबाट निर्वाचित भएका छन्।   

यसअघि अर्घाखाँची-१ बाट नै माओवादीको तर्फबाट सांसद निर्वाचित भएका थिए । त्यतिखेर माओवादी सचिवालय सदस्य एवं मधेस इन्चार्ज थिए । वि. सं. २०३६ देखि राजनीतिमा लागेका उनी २०४६ मा अनेरास्ववियु छैटौंको अध्यक्ष, वाईसीएलको संस्थापक संयोजकसमेत भएका थिए। २०४७ मा बाबुराम भट्टराईसहित पार्टी एकता गर्दा उनी पनि माओवादीमा मिसिन पुगेका थिए । २०५४ माओवादीको पोलिटब्युरो सदस्य र दुईचोट प्रवास इन्चार्ज भए । संकटकालमा पश्चिमाञ्चल इन्चार्ज थिए। 

बीएस्सीसम्मको औपचारिक शिक्षा लिएका रायमाझी तेकान्दोोका ब्ल्याक बेल्ट पनि हुन्। अर्घाखाँची, खाँडामा जन्मिभएका उनी २०४८ मा पनि संयुक्त जनमोर्चाको तर्फबाट सांसदका प्रत्यासी थिए। उनकी पत्नी योगमाया माओवादी राज्य समितिकी सदस्यसम्म भएकी थिइन्।

## प्रतिनिधि सभा २०७९
प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७९मा नेपाल नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (एमाले)का उम्मेदवार **टोपबहादुर रायमाझी** अर्घाखाँची जिल्ला  प्रतिनिधि सभा सदस्य निर्वाचन क्षेत्र नं १ बाट ४२,६७५मत प्राप्त गरि प्रतिनिधि सभा सदस्यमा विजयी भएका छन्। उनका निकटतम प्रतिद्वन्द्वी नेपाली कांग्रेस) उम्मेदवार पुष्पा भुसाल (गौतम)ले ४०,९४५ मत प्राप्त गरेका थिए।
## विवाद
नक्कली भुटानी शरणार्थी बनाएर ठगी गरेको भनिएको नेपालको एक चर्चित संगठित अपराधको अभियोगमा रायमाझी विवादित भएका छन् । नेपाल प्रहरीले उनलाई २०८० वैशाख ३१ गते पक्राउ गरी उनीमाथि अनुसन्धान अघि बढाएको थियो । २०८० असार १ गते काठमाडौं जिल्ला अदालतले उनलाई यसै प्रकरणमा पुर्पक्षका लागि थुनामा पठाउने आदेश गरेपछि उनी थुनामै रहेका छन् । यस प्रकरणमा पक्राउ पर्ने रायमाझी नै सर्वाधिक उच्च पदस्थ अर्थात् पूर्वउपप्रधानमन्त्री हुन् । उनका छोरा सन्दीप रायमाझी पनि पक्राउ परी थुनामा रहेका छन् । उनीहरुमाथि ठगी, लिखत किर्ते, राज्यविरुद्धको कसुर र संगठित अपराधको अभियोगमा मुद्दा चलाइएको छ । यस प्रकरणमा पूर्वगृहमन्त्री बालकृष्ण खाणसहित ३० जनालाई प्रतिवादी बनाइएको छ ।  
## सन्दर्भ
श्रेणी:संविधान सभा सदस्य
श्रेणी:नेपाली राजनीतिज्ञहरू
श्रेणी:कम्युनिष्ट सभासद
श्रेणी:सन् १९६१ मा जन्म
श्रेणी:अर्घाखाँची जिल्लाका मानिसहरू
श्रेणी:माओवादी जनयुद्धका मानिसहरू
श्रेणी:नेपालका सांसदहरू २०७९–२०८२
श्रेणी:नेपालका सांसदहरू २०७४–२०७९
श्रेणी:नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)का राजनीतिज्ञहरू
रानीपुल

**रानीपुल** सिक्किमको गान्तोक जिल्लामा राष्ट्रिय राजमार्ग १० र राष्ट्रिय राजमार्ग ७१७ ए को सङ्गममा रानीखोला नदीको किनारमा अवस्थित एक सानो उपनगरीय सहर हो। यो गान्तोकको राजधानीबाट १२ किलोमिटर अगाडि छ। यसमा तीन वटा सडकहरू छन् जुन सिङ्ताम, पाक्किम र गान्तोकसम्म जान्छ। यो गान्तोक नगर निगम अन्तर्गत पर्दछ। यो पुलको नामबाट नामाकरण गरिएको छ जसले राष्ट्रिय राजमार्गलाई गान्तोकसँग जोड्दछ र ट्राफिक सञ्चारमा धेरै महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्छ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:गान्तोक जिल्लाका सहर र नगरहरू
सत्य पहाडी

एकिकृत नेकपा माओवादीको तर्फबाट संविधान सभा सदस्यमा पिछडिएको क्षेत्रबाट प्रतिधित्व गर्ने महिला सभाषद सत्या पहाडी लामो सयमसम्मको राजनीतिक संघर्ष, जनता र पार्टीको आफू प्रतिको विश्वासले नै संविधान सभा सदस्यमा विजयी भएको बताउनुहुन्छ।

पञ्चायती व्यवस्थामा पक्षधर प्रभावशालि डोल्पाली नेता मोतीप्रसाद पहाडीकी भतिजी सत्याका श्रीमान् शक्तिबहादुर बस्नेत सुरेश सिंह माओवादीका केन्द्रीय सदस्य हुनुहुन्छ। सत्याका माहिला बा मोतिप्रसाद धनी भए पनि सत्याको परिवार भने गरीबीमा डुवेको थियो।

२०३४ असोज ७ गते डोल्पाको लिकु -४ तल्लो लिकूमा जन्मेकी पहाडी पार्टी भित्र सुसना सिंह उपनामले पनि चिनिनुहुन्छ। आफ्नै गाउमा व्याप्त असमानता देखेर वाम राजनीतिले आकर्षित गरेको बताउने पहाडीका दाजु दाजु जयनप्रसाद पहाडी पनि माओवादीका राज्य समितिका सदस्य हुनुहुन्छ।

कक्षा सात पढ्दा देखि नै विद्यार्थी सङ्गठनबाट राजनीति थालेकी सत्याले २०४९ सालमा माओवादीको पार्टी सदस्यता लिनुभएको थियो। उहाँ २०५२ सालमा विद्यार्थी सङ्गठनको केन्द्रीय सदस्य हुनुहुन्थ्यो र त्यसबेला देखि भूमिगत जीवन सुरू गर्नुभएकी पहाडी २०५३ सालमा जाजरकोट जिल्ला समितिकी सदस्य हुनुभयो।

२०५५ सालमा जेल परेकी सत्या तीन वर्ष पछि मात्र रिहा हुनुभयो। २०५९ सालमा क्षेत्रीय व्युरो सदस्य भएकी सत्या २०६३ सालदेखि राज्य समितिकी सदस्य पनि हुनुहुन्छ।

हिरासतमा रहँदा नै प्रविणता प्रमाणपत्र सम्मको अध्ययन गरेकी पहाडी कवयित्री पनि हुनुहुन्छ र उहाँका दुई वटा कवितासङ्ग्रह प्रकाशित पनि छन्। फुर्सदको बेला साहित्य सिर्जनामा मन जाने बताउने पहाडीको पार्टीको घोषणा पत्र अनुरूपको संविधान लेख्नु नै आफ्नो प्रमुख लक्षय भएको बताउनुहुन्छ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:संविधान सभा सदस्य
श्रेणी:नेपाली राजनीतिज्ञहरू
श्रेणी:कम्युनिष्ट सभासद
श्रेणी:नेपाल सरकारका मन्त्रीहरू
श्रेणी:नेपालका सांसदहरू २०७४–२०७९
श्रेणी:नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)का राजनीतिज्ञहरू
श्रेणी:नेपाल सरकारका महिला मन्त्रीहरू
श्रेणी:२१औँ शताब्दीका नेपाली महिला राजनीतिज्ञहरू
श्रेणी:२१औँ शताब्दीका नेपाली राजनीतिज्ञहरू
सावित्रा दुरा

**सावित्रा दुरा** (उपनाम: **आस्था**) एक नेपाली महिला राजनीतिज्ञ तथा पूर्व संविधानसभा सदस्य हुन्। उनी नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (विप्लव)को केन्द्रीय सदस्य तथा गण्डक ब्युरो इन्चार्ज हुन्। उनी सामानुपातिक निर्वाचन प्रणाली अन्तर्गत एकीकृत नेकपा माओवादीबाट पहिलो संविधानसभाको सदस्य भएकी थिइन्।

## राजनीति जीवन
वि.सं. २०४६ देखि राजनीतिमा लागेकी दुराले पहिलो संविधानसभामा १३ हजार दुरा जातिको एक मात्र प्रतिनिधि थिइन्। 

## विवाह
उनले अखिल क्रान्तिकारीका नेता पूर्ण पौडेलसँग विवाह गरेकी थिइन्। उनको पति पौडेल माओवादी जनयुद्ध कालदेखि नै बेपत्ता रहेका छन्।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:संविधान सभा सदस्यहरू
श्रेणी:नेपालका महिला राजनीतिज्ञहरू
सुदर्शन बराल

सभासद् **सुदर्शन बराल** माओवादी अन्तरिम व्यवस्थापिकामा विधायक पनि हुनुहुन्थ्यो। एमाले राजनीतिबाट राजनीतिक यात्रा तय गर्नुभएका बराल स्नातकसम्मको औपचारिक शिक्षा लिनुभएको छ। हर्राचौर -२ झारखर्कमा गौरी र भानुभक्त बरालको गरीब किसान परिवारमा जन्मनुभएको थियो। बराल ०५३ देखि माओवादीको भूमिगत राजनीतिमा होमिनुभएको थियो। उहाँ ०५४ देखि ०६३ सम्म भूमिगत राजनीतिक जीवन बिताउनुभएको थियो। उहाँको युद्धमोर्चामा चुत्राबेसी नामक कवितासङ्ग्रह पनि प्रकाशित भएको छ। 

मगर जाति र समग्र उत्पीडित वर्गको उत्थान हुने गरी तिनीहरूका अधिकारलाई सविधानमै उल्लेख गराउनु उहाँको मुख्य एजेण्डा रहेको छ। माओवादीले लिएको जनमुखी बाटो र यसले चुनावमा उठाएका अग्रगामी कार्यदिशाका साथै जनयुद्धमा आफूले खेलेको भूमिकालाई जनताले मूल्यांकन गरेर जिताएको बरालको तर्क छ। 

## सन्दर्भ
श्रेणी:संविधान सभा सदस्य
श्रेणी:नेपाली राजनीतिज्ञहरू
श्रेणी:कम्युनिष्ट सभासद
श्रेणी:लुम्बिनी प्रदेश सभाका सदस्यहरू
श्रेणी:नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)का राजनीतिज्ञहरू
सुन्दरा थारु

मुलुकको नयाँ संविधान लेख्न संविधानसभामा कमैयाका दुई प्रतिनिधिमध्ये एक हुनुहुन्छ सुन्दरा थारु 'सुन्दर'। उहाँसँगै अर्का कमैया प्रतिनिधि कैलालीबाट सुक्दैया थारु हुनुहुन्छ। दुवैजना माओवादीको तर्फबाट समानुपातिक सभासद् हुनुहुन्छ। सुन्दर ०५७ देखि मात्र राजनीतिमा साइत गर्नुभएको थियो। उहाँ ८ वर्षको उमेरदेखि कमैया बस्नुभएको थियो। उहाँका तीन पुस्ता नै कमैयामा बिते। ०५७ साउन २मा सरकारले मुक्त कमैया घोषणा गरेपछि उहाँ केही समयपछि मुक्त कमैया जिल्ला संघर्ष समितिको अध्यक्ष हुनुभयो। ०५७ मै उहाँ मुक्त कमैया संघर्ष समितिको केन्द्रीय अध्यक्ष हुनुभयो। 

उहाँ हाल माओवादी एरिया समितिको सदस्य हुनुहुन्छ। एउटा एनजीओले पढाएको प्रोढ शिक्षा पढेर उहाँले ८ कक्षासम्मको अध्ययन गर्नुभएको छ। बर्दियाको बनियाभार -१ लंगवहा कमैया बस्तीका सुन्दरले कमैया र भूमिहीको अधिकारलाई संविधानमै सुनिश्चित गर्ने उहाँको मुख्य एजेण्डा रहेको छ। यसैगरी कमैया र भूमिहीनका सन्तानले निशुल्क सरकारी शिक्षा लिन पाउने कानुनमै लेखाउने उहाँको अर्को एजेण्डा रहेको छ। कमैया वस्तीका जनताका पक्षमा आफूले काम गरेको र माओवादीको जनमुखी नैतिका कारणले आफू विजयी भएको सुन्दर बताउनुहुन्छ। 

## सन्दर्भ
श्रेणी:संविधान सभा सदस्य
श्रेणी:नेपाली राजनीतिज्ञहरू
श्रेणी:कम्युनिष्ट सभासद
सुरेश कुमार आलेमगर

एकिकृत नेकपा माओवादीको तर्फबाट संविधानसभाको चुनावमा तनहु -१बाट विजयी सभासद् सुरेश आले मगर 'मीनहाम' माओवादीको सल्लाहकार हुनुहुन्छ। 'मीनहाम' मगर भाषामा नया हो। मीनहाम आलेको उपनाम हो। २०३६ सालको विद्यार्थी आन्दोलनबाट वामपन्थी राजनीतिमा आकर्षित भएर राजनीतिमा गासिएका आले १० वर्ष जनयुद्धमा होमिनु भयको थियो।
२०१० चैत १ गते तनहुको बरभञ्ज्याङ -८ मूलाबारीमा जन्मेका आलेको मातृभाषा मगर भाषा हो। निम्न मध्यम वर्गीय लाहुरे परिवारमा जन्मेका आले बाबुसगै भारत गएर प्रमाणपत्र तहसम्मको पढाइ पूरा गरेर नेपाल फर्कनुभएको हो।
आलेका बुबा भारतीय लाहुरे हुनुहुन्थ्यो। उहाले अङ्ग्रेजीमा स्नातकोत्तर तथा बीएडसम्मको औपचारिक अध्ययन पूरा गर्नु भएको छ। भारतमा पढेकाले 'नेपाली राजनीतिमा आफू छुटेको' उहाले बताउनुभयो।

२०४२ सालमा पार्टी सदस्यता पाएका आले बिद्रोही स्वभावका हुनुहुन्थो। १७ वर्षम्म अङ्ग्रेजी विषयको प्राध्यापन गरेका आले अखिल नेपाल जनजाति सङ्घ तथा बुद्धिजीवी संघका अध्यक्ष पनि हुनुभयो। जनजाति आन्दोलनमा पनि लागेका मगर जनजाति महासङ्घ र नेपाल मगर संघका संस्थागत महासचिव पनि हुनुहुन्छ।

लामो सम्म माओवादीको वैधानिक मोर्चामा काम गरेका आले २०५७ असार २६ देखि भूमिगत हुनुभयो। २०५८ देखि विश्व जनप्रतिरोध आन्दोलनका दक्षिण एसियाका संयोजकसमेत हुनुभयो। भूमिगत कालमै २०६० भदौ २३ गते भारतमा हाल बनमन्त्री मातृका यादव तथा मधेसी जन अधिकार फोरमका अध्यक्ष उपेन्द्र यादवसगै पक्राउ पर्नुभयो।
उहाले जेलमा डेढ वर्ष र सैन्य हिरासतमा २१ महिना बिताउनुभयो। आले लोकतन्त्र आएपछि २०६३ सालमा रिहा हुनुभएको हो। आले फुर्सदको बेला अध्ययन लेखन तथा फुटबल र बक्सिङ खेल्न मन पराउनुहुन्छ।

## सन्दर्भ
श्रेणी:संविधान सभा सदस्य
श्रेणी:नेपाली राजनीतिज्ञहरू
श्रेणी:कम्युनिष्ट सभासद
श्रेणी:माओवादी जनयुद्धका मानिसहरू
श्रेणी:नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)का राजनीतिज्ञहरू
श्रेणी:नेपालको राष्ट्रिय सभाका सदस्यहरू
रङ

**रङ** अथवा **रङ्ग** प्रकाशको एउटा सम्पति (property) हो। हरेक रङको एउटा आफ्नै तरङ्ग लम्बाई (wavelength) हुन्छ। 

विज्ञानका अनुसार जुनसुकै रङ पनि आधारभूत Cyan, Magenta, Yello, blacK (CMYK) ४ वटा रङबाट बन्दछन्। कसै कसैले Red, Green, Blue (RGB) पनि भनेका छन्।

धेरै प्रचलित रङहरू हुन: 
*  कालो
*  खरानी
*  सेतो
*  रातो
*  सुन्तला
*  पहेँलो
*  हरियो
*  नीलो
*  बैजनी
*  खैरो
*  Magenta
*  Cyan
*  Olive
*  Maroon
*  Navy blue
*  Aquamarine
*  Turquoise
*  चाँदी
*  Lime
*  Teal
*  Indigo
*  Violet
*  गुलाबी

श्रेणी:रङ
कालो

**कालो** एक रङको नाम हो जुन कालो हुन्छ। उदाहरणार्थ:
* अध्यारो कालो हुन्छ।
* कोइला कालो हुन्छ।

श्रेणी:रङ
सपना

****

निंद्रामा आवाज, चित्र र भावनाको अनुभव हुनु नै सपना हो।  सपनाको वैज्ञानिक अध्ययनलाई ओनेइओलोजि भनिन्छ। सुतिरहेको बेलामा मानिसको दिमागमा एक चरणमा पुगेपछि, तस्विर, सब्द, आदिको भ्रम जस्तो दिमागमा पैदा हुन्छ। यो निन्द्राको चरणलाई ''''निन्द्राको रेड आई  मोवेमेंट चरण'** भनिन्छ। निन्द्रामा देखेको सपनाको कुराहरु मानिसको जीवनसंग सम्बन्धित हुन पनि संचा र नहुन पनि सक्छ। मानिसहरूले ज कुरा सुत्ने बेलामा सोचेर सुत्छ, त्यहि कुराको बारेमा सपना देख्छ भन्ने पनि मान्यता (विश्वास) रहेको छ। यो सबै सपनामा देखिने कुराहरु मानिसको जीवनसंग सम्बन्धित पनि हुन्छ सक्छ र नहुन पनि सक्छ। एउटा सपनाको अबदी केहि सेकेन्ड, केहि मिनट र केहि घन्टाको रहने पनि वैज्ञानिकहरूले अनुमान लगाएका छन्। सपनामा देखेको, सुनेको, तथा अनुभव गरेको कुराहरु निन्द्राबाट बिउजेपछि याद नहुने, र याद भए पनि एक्दैमै मन्द यादहरु रहने गर्दछ।         

सपनालाई नेपाली र हिन्दी भाषामा मानिस तथा अन्य वस्तुको नामको रूपमा पनि प्रयोग गरिन्छ।  

**कसरी देखिन्छ सपना ? How do we dream? '*      
सपना हाम्रो मस्तिस्क को मेमोरी ले हामीले जान अन्जान मा गरेको वा सोचेको वा देखेको  हरेक कुरा लाई   सेभ गरेर राखेको एक भिजुअलाइज डाटा हो ।

जब हामी कुनैपनि  विषयवस्तु को बारेमा सोच्छौं वा कुनै विषयवस्तु को बारेमा कुरा गर्छौं आदि, यो  बेला हाम्रो मस्तिस्क ले ति सबै डाटा लाई सेभ गरेर राख्दछ ।

यसरी पनि बुझ्न सकिन्छ कि हाम्रो आखा, र हाम्रो सोच एक क्यामरा हो र कान क्यामरा को माइक हो  जसले हरेक पल भिडियो खिची रहेको छ, आवाजहरु सेभ भै रहेको छ, मस्तिस्क  ले भिजुअलाइजेसन गरीरहेको छ  र उक्त भिजुअलाइजेसन को सबै डाटाहरु हाम्रो मस्तिस्क ले सेभ गरेर राखी रहेको छ ।

यसरी सेभ भएको सबै  डाटाहरु हामीलाई मस्तिस्क ले सपना मा देखाउने गर्दछ  त्यो पनि Random डाटा स्वरूप देखिन्छ ।कतिपय सपना हामीले कहिले याद नै नगरेको पनि सपना देखिन्छ यो हुनुको कारण हामीले याद गरेको त्यो पल हामीलाई थाहा नभएको हो वा हामीले देखेर पनि त्यो तिर ध्यान नदिएको वा असम्भव कुरा लाई पनि कुनै समय कल्पना गरेको ,  चाहे त्यो बच्चा हुदा होस या जवान हुदा त्यो कुनै दिन देखेको सुनेको वा सोचेको एक डाटा भने अवश्य हो र यहि डाटा एक सपना स्वरूप देखिने गर्दछ ।

थप जानकारी को लागि #***news2nepal**''  मा हेर्नुहोस ।

श्रेणी:भावना
श्रेणी:कल्पना
श्रेणी:मानवीय अनुभूति
भविष्य

**भविष्य** अर्थात अहिले सम्म न घटेको घटना। जुन घटना घटि सकेको छ त्यो समयलाई भूत वा अतित भन्छौं।
## हेर्नुहोस
*इतिहास

श्रेणी:समय
श्रेणी:काल
उमाकान्त शर्मा

**उमाकान्त शर्मा** एकिकृत नेकपा माओवादीको तर्फबाट प्रत्यक्ष निर्वाचन प्रणालि अन्तरगत सल्यान २बाट विजयी संविधान सभा सदस्य माओवादीको राज्य समितिको सल्लाहकार पनि हुनुहुन्छ। माओवादीको जनयुद्ध र त्यसबाट प्रशिक्षित जनता, कार्यकर्ता नै आफ्नो विजयको कारण रहेको शर्माको भनाई छ। 

गाउँमा हुने सामाजिक उत्पीडनले वाम राजनीतिमा लागेको बताउने शर्मा २०४७ सालदेखि पार्टीको पूर्णकालीन राजनीति कार्यकर्ता हुनुभएको थियो। शर्मा सल्यानको तत्कालीन जनमोर्चा नेपालको अध्यक्ष, तत्कालीन एकताकेन्द्रको जिल्ला सचिव तथा इन्चार्ज पनि हुनुभयो। माओवादील गण्डक अभियान चलाएका वखत तनहुमा समेत काम गरेका शर्मा २०४९ सालको स्थानीय निर्वाचनमा जनमोर्चा नेपालको तर्फबाट सभापतिको प्रत्यासी पनि हुनुभएको थियो। 

माध्यमिक तह सम्मको अध्ययन गर्नु भएका शर्माको घर सल्यानकै वडागाउ -५ पुरानीकोट हो। पार्टी घोषणा पत्र अनुरूप जनतामा गरिएका प्रतिवद्धतालाई संविधानमा उल्लेख गर्न आफ्नो तर्फबाट पहल हुने शर्मा बताउनुहुन्छ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:नेपाली संविधान सभा सदस्यहरू
श्रेणी:नेपाली राजनीतिज्ञहरू
श्रेणी:कम्युनिष्ट सभासद
पदमचाल

बैज्ञानिक नाम (ल्याटिन नाम) : रुहेम इमोडी (Rheum australe D.Don)

संस्कृत नाम : रेवाचिनी , अम्लसार , बेतसाम्ल , फलाम्ले , गन्धिनी

अन्य नाम : नेपालीमा “शंखत्र”

वनस्पति परिवार : पोलिगोनेसी ( Poylgonaceae)

## परिचय
नेपालको ३,००० देखि ४,००० मि. सम्मको उचाईमा हिमाली भेगको फिरफिरे , ठींग्रे वा गोब्रे सल्ला इत्यादि भएका जङ्गलको छेउ छाउमा , थुम्कामा , खुला ठाउँमा र ढुङ्गाको अन्तरमा विरुवा पाइन्छ। यो १ देखि २ मि. सम्म अग्लो हुन्छ। यसको जरा र जमीन मुनि रहने काण्ड कसिएको गठिलो हुन्छ। बाहिरी भाग चाउरी परेको हुन्छ। यसबाट सुगन्धित वास पनि आउँछ। स्वाद भने पिरो , टर्रो र केही मात्रामा अमिलो पनि हुन्छ। जमीनबाटै पल्हाई आएका लामा डाठ भएका यसका पातहरू ३० से.मि. चौडा हुन्छन्।

विरुवाका माथिल्लो भागमा तल्ला पातहरूको दाँजोमा साना हुन्छन्। यसको फूलहरू साना र राता हुन्छन्। एउटै फूलमा भाले तथा पोथी दुवै योनी पाइन्छन्।

## खेती 
यसको विरुवा काण्डका टुक्राहरूबाट अथवा बीउबाट उमारिन्छ। विरुवाहरूलाई वसन्त ऋतुमा सारिन्छ। १.५ मी. दुरीमा रहेको खाल्टोमा बेस्सरी मल जल गरेपछि मात्र यो विरुवा सार्ने कार्य हुन्छ। नेपालमा निम्न जिल्लाहरूमा यसको खेती गर्न सकिन्छ ः
दोलखा , गोरखा , लमजुङ्ग , म्याग्दी , रुकुम , पर्वत , कालिकोट , दैलेख , जाजरकोट आदि।

## सङ्कलन 
यसको जरा र जमीनमुनि रहने डाँठ शरद् ऋतुमा काटेर झिकिन्छ। ३ देखि १० वर्षका विरुवाहरूबाट यसको काण्ड आश्विन महिनातिर खनेर झिकिन्छ। यी लामा , मोटा जरा र काण्डलाई धोई सफा गरिन्छ। पातका लामा डाँठहरू पनि सङ्कलन गरिन्छ।

## सुकाउने तथा संरक्षण
सङ्कलन गरिएको जरा र काण्डलाई स–साना गरी टुक्र्याइन्छ। ती टुक्राहरूलाई घाममा राम्रोसँग सुकाउनु पर्दछ। केही केही टुक्राहरूको बीचमा प्वाल पारी त्यसभित्र डोरी छिराई छहारीमा दुईवटा खम्बा वा रुखमा बाँधी सुकाउने पनि गरिन्छ। सुकिसकेका जडीबुटीहरूलाई टुक्रयाई बोरामा पोको पारी सुख्खा ठाउँमा राखिन्छ। पातका लामा डाठँहरू छहारीमा सुकाई चुल्ठी पारेर ओवानो ठाउँमा सुकाइन्छ।

## उपयोगिता
आयुर्वेदिय प्रणाली अनुसार यसको काण्ड र जरा जुलाफ , कब्जियत , तागत दिने र पखाला लाग्ने इत्यादिको औषधीमा प्रयोग गरिन्छ। सुन्निएको , मर्केको , भाँचिएको ठाउँमा पद्म चालको गाना कुटेर गाईको गउँतमा मिसाई लगाउनाले फाईदा गर्दछ।

यसलाई शक्तिवर्धक पाचक , वायुशमन गर्ने इत्यादि औषधीमा पनि व्यवहार गरिन्छ। यीनका हरिया र सुकेका डाँठ , पात र फूल पनि अचार तथा तरकारीमा प्रयोग गरिन्छ। युरोप तथा अमेरिकि भान्सामा प्रयोग हुने :en:Rhubarb पनि यसै प्रजातिको बि‍रुवा हो|

## यो पनि हेर्नुहोस्
## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
श्रेणी:जडीबुटी
श्रेणी:औषधि
श्रेणी:नेपालमा पाइने वनस्पतिहरू
श्रेणी:फूल फुल्ने वनस्पति
श्रेणी:पोथ्रा
भ्याकुर

बैज्ञानिक नाम ( ल्याटिन नाम ) : डाएस्कोरिया डेलट्वाइडिया (Dioscorea deltoidea Wall.)

संस्कृत नाम :  बहाहकन्द

अन्य नाम : नेपालीमा “गुने माउरो” , “कुकुर तरुल”

वनस्पति परिवार :  डाएस्कोरियसी (Dioscoreaceae)

## परिचय 
नेपालको महाभारत तथा निम्न हिम श्रृंखलाको ९०० देखि ३,००० मिटरसम्म उचाईमा चिसो , ओसिलो र पतकर कुहेर मल भएको , अक्सर गरेर ढुङ्गै ,ढुङ्गा भएको भिरालो जग्गामा साल , सल्ला , लालीगुँराँस , कटुस , फलाँस इत्यादिको जंगलमा यो प्रशस्त मात्रामा पाइन्छ। 

वसन्त ऋतु शुरु भएपछि भ्याकुरको झिनो , चिल्लो लहरा जमीन मुनि रहेको अदुवाको आकार जस्तो गानोबाट पल्हाई आउँछ। गानो साहृो , कडा , मोटो ( मोटाई ६ मिलिमिटर देखि २ से.मी. ) र जमीन भित्र समकोण बनेको हुन्छ। गानाको बाहिरी भाग खैरो रंगको हुन्छ। यसको भित्री भाग (भाँच्दा) पँहेलो वा सेतो तथा सुन्तला रंगको हुन्छ। अरु रंगको भन्दा सेतो रंगको गानोलाई उच्च गुणस्तरको ठहराईएको छ। गानोबाट निस्केका जराहरू बँदेलका रौँ जस्ता दहृो , लामा तथा झिना हुन्छन्। लहराका हरेक आँख्लामा एक एक पात हुन्छन्। पात २ देखि १४ से. मी. लामो र १ देखि ५ से. मी. चौडा , अण्डाकार , भालाकार तथा मुटु आकार भै टुप्पो तिखो र लामो भएको हुन्छ। 

एक आँख्लाबाट फूलहरू एउटा झुप्पा बनि निस्केको हुन्छ। फूलको रंग सेतो हुन्छ। एकै विरुवामा भाले तथा पोथी दुवै फूल पाईँदैन। 

## खेती
भ्याकुरको खेती अक्सर ६० देखि ७० ग्राम तौल भएको काटिएको गानोबाट गरिन्छ। कोपिलाहरू आएको गानोलाई बसन्त ऋतुमा ड्याङ्गमा लगेर सारिन्छ।यसको बीजबाट पनि विरुवा उमारी खेती गरिन्छ। विरुवाहरूलाई सार्नु अघि खेतलाई खनजोत गरी गाई गोरुको मल (१,००० के. जी. प्रति रोपनी ) हाल्नु पर्दछ। त्यसपछि ड्याङ्गमा ६० से.मि.को फरकमा रोप्नु पर्दछ। गानोबाट लहराहरू पल्हाई आएपछि तिनलाई थाँक्रो दिनु अत्यन्त जरुरी छ। थाँक्रो दिन नर्कट , बाँसका चिरा , निगालो र अन्य काठका घोचाहरू काममा लगाउन सकिन्छ। 

नयाँ डाँठको कलमीबाट पनि विरुवा उमारिन्छ।
नेपालको निम्न लिखित जिल्लाहरूमा यसको खेती गर्न सकिन्छः काठमाडौँ , ललितपुर , भक्तपुर , काभेपलान्चोक , नुवाकोट , रसुवा , सिन्धुपाल्चोक , मकवानपुर , गोर्खा , पाल्पा , दैलेख , जुम्ला , जाजरकोट,कालिकोट विशेष गरी महावै गाउँपालिका ७ राम्नी तिलागुफा, रास्कोट नगरपालिका आदि

## सङ्कलन
हरेक दोस्रो तथा चौथो वर्षमा कार्तिक देखि माघसम्ममा खनेर गानो झिकिन्छ। जंगलबाट सङ्कलन गरिंदा एक पटक सङ्कलन गरिसकेको क्षेत्रभित्र कम्तिमा २ वर्ष सम्म फेरि सङ्कलन गर्नु हुंदैन , कारण पछि फेरि आँफै पल्हाएर आवोस् भनि सङ्कलन गर्दा यसको गानोको केही भाग जमीन भित्रै छोड्नु अति जरुरी छ। 

## सुकाउने तथा संरक्षण
सङ्कलन गरिएको गानोहरूमा टाँसिएको माटो हटाउन पानीमा पखालिन्छ। पछि टुक्रा टुक्रा गरी काटिन्छ र त्यसलाई घाम वा छहारीमा राम्ररी सुकाईन्छ। राम्ररी सुकिसकेका गानाका टुक्राहरूलाई बोरामा राम्ररी बाँधी ओभानो ठाउँमा राख्नु पर्दछ। 

## उपयोग
यो जुम्रा मार्न र माछा मार्ने विषको रूपमा प्रयोग गरिन्छ। यसको प्रशोधन गरी प्राप्त हुने डायोस्जेनिनबाट स्टेरोयेड हरमोन्स गर्भ निरोधक चक्कि (औषधी) पनि निर्माण गरिन्छ। घाउ , खटिरा र तागतको औषधीमा पनि यो प्रयोग गरिन्छ। यसलाई पोलेर खाने पनि गर्दछन्।

श्रेणी:खानेकुरा
पिपला

बेज्ञानिक नाम: पिपर लङ्गम (Piper Longum )

**पिपला**(Long pepper) एउटा भूँइमा फैलिएर जाने सदावहार लहरेदार विरुवा हो। सहारा पाएको खण्डमा यो रुख वा झ्याँङमा समेत चढ्दछ अन्यथा आँख्लाबाट निस्किएका जराहरूको मद्धतले भुइँमा फैलिदै जान्छ। यो हल्का सुगन्धित हुन्छ। नेपालमा व्यापारिक महत्त्वका piper longum, piper peepuloides पिपलामा छन् र हाल मलेसियाबाट आयात गरिने पिपलाको फल हो, जसलाई इन्डोनेसियन वा जाभा पिपला भनिन्छ।

## वर्णन
यसका पातहरू मुटु आकारका ६–१० से.मी. लामा र ३ देखि ५ से.मी. चौडा हुन्छन्। पातको माथिल्लो सतह चम्किलो र हरियो हुन्छ भने तल्लो सतह फिका हरियो हुन्छ। यसमा भाले र पोथी फूलहरू अलग अलगै हुन्छन्। फूलहरू मसिना र लामो डाँठमा लाग्दछन्। भाले फूलहरूको डाँठ भन्दा लामो मसिनो र हल्का पहेँलो हुन्छ। भाले फुलहरू लाग्ने डाँठ २.५ देखि ७.५ से.मी लामा हृन्छन् भने पोथी फूलहरू लाग्ने डाँठ १.२५ – २ से.मी. सम्म लामो, केही मोटा हुन्छन्। यिनीहरू पहिला हरियो र पाकेपछि काला हुन्छन्।यो भारत, भुटान, श्रीलङ्का, मलेसिया लगायत नेपालमा २०० देखि ८०० मीटर सम्मको उचाइमा पाइन्छ। यो खास गरी सालको जंगल, खोल्सा तथा जंगल भित्रका सेपिला र चिस्यान हुने ठाउँहरूमा हुर्कन्छ। यसको लागि वर्षा बढी हुने र गर्मी बढी हुने ठाउँ उपयुक्त हुन्छ। चून मिसिएको माटो यसको लागि राम्रो मानिन्छ।

पिपलाको फल मसलाको साथै औषधीको रूपमा प्रयोग गरिन्छ। यसको डाँठ पनि प्रयोग गरिन्छ जसलाई पिपलामूल भन्ने गरिन्छ। फल र डाँठ दुवै व्यापारिक महत्त्वका छन्। फलहरू कफ, खोकी, दम, खाना पचाउने, कुष्ठरोग निको पार्नको लागि प्रयोग गरिन्छ। साथै मांसपेशी दुखेको वा जलनमा समेत यसको प्रयोग गरिन्छ। यसका फलहरूबाट ०.७ प्रतिशत सम्म तेल निस्कन्छ। यसको फलमा पिपरिन, पिपलाटिन जस्ता तत्वहरू पाइन्छ जब कि जरामा पिपरिन बाहेक पाइपर लंगुमिनिन र लंगृमिन जस्ता तत्वहरू पाइन्छन्।

फलहरू विरुवा लगाएको १८ महिना पछि लाग्दछन् लगातार तीन वर्ष फलेपछि बोट धेरै झाँगिन्छ र फल लाग्ने क्रम कम हुदै जान्छ। त्यसकारण biru रुवाहरूको डाँठहरू पनि सङ्कलन गरी विक्री गर्न सकिन्छ। डाँठ सङ्कलन गरी सकेपछि त्यस ठाँउमा नयाँ विरुवाहरू लगाईन्छ। यस्ता डाँठहरू खनि सफा गरी २.५–५ से.मी. लामा टुक्रा काटी सुकाइन्छ जसलाई पिपलामूल भनिन्छ। यस्ता डाँठहरू प्रतिवर्ष एक हेक्टरमा करीब ५०० कि.ग्रा. उत्पादन लिन सकिन्छ। मोटा जराहरू भएका र जमीन मूनि रहेको डाँठहरू बढी मूल्यमा बिक्री हुन्छन्।
## यो पनि हेर्नुहोस्
## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
श्रेणी:जडीबुटी
श्रेणी:औषधि
श्रेणी:मसलाहरू
श्रेणी:नेपालमा पाइने वनस्पतिहरू
श्रेणी:फूल फुल्ने वनस्पति
श्रेणी

विकिपिडियामा लेखहरूको **श्रेणी** हेर्न अथवा श्रेणी थप्नकोलागी हेर्नुहोस् ____ 
* विकिपिडियाका लेख श्रेणी

गणितमा कुनै क्रमांक अथवा वर्गको जोडलाई सीरीज भनिन्छ। उदाहरणको लागी,
:\sum_{n=0}^k (an+b)

कुनै श्रेणी सीमित (लिमिटेड) हुन सक्छ अथवा अनन्त (इनफाइनाइट)।

## केही महत्त्वपूर्ण श्रेणिहरू 
* समान्तर श्रेणी (Arithmetic Series)
* गुणोत्तर श्रेणी (Geometric Series)
* हरात्मक श्रेणी (Harmonic Series)

## बाहिरीय लिङ्कहरू 
* Indians predated Newton 'discovery' by २५० years

श्रेणी:अङ्क गणित
मुथ्थैया मुरलीधरन

देशबन्धु **मुथ्थैया मुरलीधरन** (,  जन्म; १७ अप्रिल १९७२) एक श्रीलङ्काली अवकाशप्राप्त व्यावसायिक क्रिकेट खेलाडी तथा वर्तमानका क्रिकेट प्रशिक्षक हुन्।
 
## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
## बाह्य कडीहरू 
* रोयल च्यालेन्जर्स खेलाडी विवरण: मिथ्थैया मुरलीधरन
* क्रिकइन्फो खेलाडी विवरण: मिथ्थैया मुरलीधरन
* 

श्रेणी:खेलाडीहरू
रेणु दाहाल

**रेणु दाहाल** (अन्य नाम: ज्वाला) एक नेपाली राजनीतिज्ञ तथा भरतपुर महानगरपालिकाको पूर्व नगरप्रमुख हुन्। उनी नेपाली कम्युनिस्ट पार्टीका संयोजक प्रचण्डकी माहिली छोरी पनि हुन्। 

प्रवेशिका परीक्षासम्मको औपचारिक शिक्षा लिएकी रेणुले २०५३ साल पछि माओवादीमा पूर्णकालीन सदस्य बनेकी थिइन्। जनयुद्धका लामो समयसम्म उनले भारतमा काम गरेकी थिइन्। अखिल भारत नेपाली महिलाको अध्यक्ष भइ उनले २०५६ मा माओवादी जिल्ला समितिको सदस्य भएकी थिइन्। रेणुले १० कक्षा पढ्दापढ्दै भूमिगत राजनीति थालेकी थिइन्।

## भरतपुरको नगरप्रमुको रूपमा 
### पहिलो कार्यकाल, २०७४-२०७९
वि.सं. २०७४ साउन २१ गतेको निर्वाचन परिणामअनुसार महनगरपालिकाको नगर प्रमुख पदमा नेपाल कम्युनिष्ट पार्टीकी रेणु दाहाल र उप नगरप्रमुख पदमा नेपाली काङ्ग्रेसकी पार्वती शाह ठकुरी विजयी भएका थिए।

२०७४ को निर्वाचनमा उनले नेपाली काङ्ग्रेससँगको सहकार्यमा नेकपा (एमाले)का उम्मेदवार देवी ज्ञवालीलाई पराजित गर्दैै नगरप्रमुख पदमा निर्वाचित भएकी थिइन्।

### दोस्रो कार्यकाल, २०७९-२०८२
## यो पनि हेर्नुहोस्
*दाहाल परिवार

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:संविधान सभा सदस्य
श्रेणी:नेपाली राजनीतिज्ञहरू श्रेणी:नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (२०७५–२०७७)का राजनीतिज्ञहरू
श्रेणी:कम्युनिष्ट सभासद
श्रेणी:चितवन जिल्लाका मानिसहरू
श्रेणी:नेपालका प्रधानमन्त्रीका सन्तानहरू
श्रेणी:२१औँ शताब्दीका नेपाली राजनीतिज्ञहरू
सुशीला कन्दङ्वा

**सुशीला कन्दङ्वा**, (उपनाम **वर्षा**) एक नेपाली महिला राजनीतिज्ञ तथा पूर्व संविधानसभा सदस्य हुन्। उनी नेकपा एमालेकी सदस्य हुन्। उनी सामानुपातिक निर्वाचन प्रणाली अन्तर्गत एकीकृत नेकपा माओवादीबाट पहिलो संविधानसभाको सदस्य भएकी थिइन्।

## जीवनी
सामान्य परिवारका जयबहादुर लिम्बु र धनकुमारी लिम्बुकी छोरीको रूपमा उनको जन्म भएको हो। उनले राजनीतिज्ञ मणिकुमार साम्पाङसँग विवाह गरेकी छिन्। 

## राजनीति
वि.सं. २०५४ देखि एमाले निकट विद्यार्थी सङ्गठनबाट राजनीतिमा लागेकी वर्षाले वि.सं. २०५६ देखि जनमिलिसियामार्फत माओवादीमा प्रवेश गरेकी थिइन्।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:सन् १९८२ मा जन्म
श्रेणी:संविधान सभा सदस्यहरू
श्रेणी:नेपालका महिला राजनीतिज्ञहरू
बेलपत्र

बेलको पात|
thumb|बेल पत्र

धार्मिकविश्वास अनुसार यो महादेवको प्रिय वनस्पति हो । शिवको पूजा गर्दा बेलपत्र अनिवार्य चाहिने गर्छ ।
## औषधीय गुण 
* **अजीर्ण भएमा**
बेलपत्रको रस नित्य एक–एक चम्चा बिहान–बेलुका पिउने गरेमा अजीर्ण, पुरानो आउँ रगत आदि रोग ठीक हुन्छ ।
* रुघा, खोकी लागेमा
बेलपत्रको धूलो एक चम्चामा एक चम्चा मह मिसाएर खाएमा रुघा, खोकी र ज्वरो पनि ठीक हुन्छ ।
* दमको रोगमा
बेलपत्रको धूलो एक चम्चामा एक चम्चा मह मिसाएर बिहान/बेलुका खाने गरेमा दमको रोग समन हुँदै जान्छ ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
## यो पनि हेर्नुहोस 
* मरिच
* बेल

श्रेणी:जडीबुटी
श्रेणी:नेपालमा पाइने वनस्पतिहरू
श्रेणी:कृषि
श्रेणी:औषधोपचार
चेन्नई

**चेन्नई** (तमिल:  ), पूर्व नाम , भारतमा बङ्गालको खाडीको कोरोमंडल तटमा रहेको तमिलनाडुको  राजधानी तथा भारतको पाचौ ठुलो सहर  तथा तेस्रो सबै भन्दा ठुलो  बन्दरगाह हो । यसको जनसङ्ख्या ४३ लाख ४० हजार हो । यो शहर आफ्नो  संस्कृति एवं परम्पराको लागि  प्रसिद्ध  छ । ब्रिटिस सरकारले १७ औ शताब्दीमा एउटा सानो बस्ती मद्रासपट्ट्नमलाई  बढाएर उसले  प्रधान शहर एवं नौसैनिक अड्डाको रूपमा विकसित  गर्‍यो २० औ शताब्दी सम्म  यो  मद्रास प्रेसिडेंसीको  राजधानी तथा एक प्रमुख प्रशासनिक केन्द्र बनिसकेको थियो ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
श्रेणी:तमिलनाडु
श्रेणी:भारतका सर्वाधिक जनसङ्ख्या भएका शहरहरू
श्रेणी:सहरहरू
श्रेणी:राज्यको राजधानी
भोपाल

**भोपाल** भारत देशको मध्य प्रदेश राज्यको राजधानी हो र भोपाल जिल्लाको प्रशासनिक मुख्यालय पनि हो। भोपाललाई तालहरूको नगर पनि भनिन्छ किनभने यहाँ धेरै ठूला-साना तालहरू छन्। यो सहरको नाम प्रमुखताका साथ तबदेखि लिन थालियो जब १९८४ मा अमरीकी कम्पनी यूनियन कार्बाइडबाट मिथाएल् आइसो साइनेट ग्यास चुहियो र हजारौं मानिसहरू मारिए। भोपाल ग्यास काण्डको कुप्रभाव आजसम्म वायु प्रदूषण, भूमि प्रदूषण, जल प्रदूषणका अतिरिक्त जैविक अपाङ्गता आदिको प्रभाव आज पनि उत्तिकै छ। यसको कारणले भोपाल सहर आन्दोलनको केन्द्र बनेकोछ।

## व्युत्पत्ति
भोपालको नाम पौराणिक प्राचीन राजा राजा भोज को नामबाट राखिएको हो, जसमा 'भो' सम्भवतः उनको नामबाट आएको हो। थप रूपमा, 'पाल' ले 'बाँध' वा 'जलाशय' लाई जनाउँछ, जसले शहरमा प्रशस्त तालहरू प्रतिबिम्बित गर्दछ। त्यसकारण, भोपालको व्युत्पत्तिले यसको अर्थ 'राजा भोजको शहर' वा 'तालहरूको शहर' हुन सक्छ भन्ने सुझाव दिन्छ, किनभने यसको राजा र यसका असंख्य जलस्रोतहरूसँगको ऐतिहासिक सम्बन्ध छ। 
### प्रारम्भिक इतिहास 
 राजा भोज]] द्वारा स्थापित र नामकरण गरिएको थियो।
लोककथा अनुसार, भोपाल ११ औं शताब्दीमा परमार राजा भोज द्वारा स्थापित भएको थियो, जसले धार मा आफ्नो राजधानीबाट शासन गर्थे। यो सिद्धान्तले बताउँछ कि भोपाललाई मूल रूपमा भोजपाल भनेर चिनिन्थ्यो किनभने यो राजाको मन्त्रीले बनाएको बाँध (*पाल*) पछि बनाइएको थियो। एउटा वैकल्पिक सिद्धान्तले भन्छ कि शहरको नाम भूपाल (वा भूपाल) नामक अर्को राजाको नामबाट राखिएको हो।

## यो पनि हेर्नुहोस्
राज्यपाल

**राज्यपाल** सङ्घीय देश अथवा धेरै राज्यहरूको सङ्घ भएको देशमा केन्द्रीय सरकारद्वारा नियुक्त सम्वन्धित राज्यका प्रमुखलाई भनिन्छ, उदाहरणको निम्ति भारत, संयुक्त राज्य अमेरिका आदि देशहरूमा धेरै राज्यहरू छन् र ती राज्यहरूका संवैधानिक प्रमुख राज्यपाललाई मानिन्छ, जसरी देशका संवैधानिक प्रमुख राष्ट्रपति हुन् त्यसैगरि राज्यपाल राज्यका संवैधानिक प्रमुख हुन्।
इम्फाल

**इम्फाल** भारतको मणिपुर राज्यको एक शहर हो । यो शहर मणिपुर राज्यको राजधानी हो । भारत र बर्माको सिमाना नजिक पर्ने यो शहर भारतको प्रख्यात पर्यटकिय तथा व्यापारिक शहर हो । यस शहरमा श्री गोविन्ददेव जी मन्दिर, शहीद मीनार, युद्ध स्मारक, मणिपुर जू, आदी पर्यटकिय क्षेत्रहरू छन् ।
चौतारी

**चौतारी** वा **चौतारा** गाँउ भरिका मानिसहरु भेला भएर कुनै पनि छलफल अथवा मनोरञ्जनको लागि रमाइलो नाचगान गरिने स्थान हो । चौतारीमा छायाँदार वृक्ष जस्तै:-पिपल, वर आदी लगाइएको र बस्नका लागि ढुङ्गा तथा ईँटको गारो बनाइएको हुन्छ ।

## प्रायोजन
विशेष गरेर पहिले-पहिले मानिसहरू लामो पैदल यात्रा हिड्ने क्रममा लामो थकान र आराम लिनका निम्ति चौतारीको प्रयोग तथा त्यही प्रायोजनका निम्ति निर्माण गरिन्थ्यो।चाैतारीकाे छुट्टै विषेशता रहेकाे छ,जहाँ पहिले पहिले मानिसहरु जम्मा हुने र गाउँ काे समस्या,गाउँकाे विकास निर्वाणका कुराहरुकाे छलफल गर्ने ठाउकाे रुपमा चिनिन्थ्याे।

## यो पनि हेर्नुहोस्
## बाह्य कडी
## स्रोत
श्रेणी:पुराना सम्पदाहरू
श्रेणी:सार्वजनिक स्थलहरू
असुरो

**असुरो** ( English: Malabar nut, adulsa, adhatoda, vasa, or vasaka) औषधीय गुण भएको बुट्यान वर्गमा पर्ने वनस्पति हो । यो वनस्पति नेपालमा १२०० मिटर सम्मको उचाइमा विशेष गरेर बाटा , धाराको छेउछाउ र बन जंगलको किनाराको खुल्ला क्षेत्रमा पाइन्छ । यसको बुटा सामान्यतया १ मिटर अग्लो हुन्छ र बढीमा २.५ मिटर सम्म अग्लो हुन्छ। यसको पातको लम्बाई २० सेन्टिमिटर र चौडाई ७.५ सम्म हुन्छ। पातको आकार अण्डाकृत देखि भालाकृत हुन्छ। पातको टुप्पा चोसो परेको हुन्छ। पातको किनारा धारिलो हुन्छ , दाँती परेको वा छिया छिया परेको हुँदैन। फूलहरू एउटै डाँठमा गुच्चमुच्च हुन्छन्। फूलको रंग सेतोमा प्याजी नसाका धर्का देखिन्छ। पूर्ण रूपले फूलेको फूल हेर्दा भ्यागुतो वा छेपारोले मुख वाएको जस्तो देखिन्छ। फूलको धोक्रो भित्रबाट पुंकेशर स्त्रीकेशर बाहिर निक्लेको हुन्छ। अरु सामान्य फूलहरूमा झैं असुरोका फूलहरू पनि प्रजनन का दुवै अङ्ग भाले तथा पोथी एउटै फूलमा पाइन्छ। विरुवाको खासगरि प्रयोगमा आउने भाग पात हो। यो तीतो हुन्छ। यो विरुवा वर्षै भरि हरियो हुने हुनाले यसको पात बराबर सङ्कलन गर्न सकिन्छ , तर फूल फूल्नु अघि सङ्कलन गरेका पात बढी उपयोगी हुन्छ ।

## असुरोको औषधीय गुण र महत्त्वहरू
रुघा, खोकी, दम, बाथ, ज्वरो, पिसाव पोलेमा, पित्तथैलीमा गडबडी,  हृदयरोग, जण्डिस, नाक र मुखबाट रगत आउने, रक्त विकार, पेटमा जुका परेमा, छातीको रोग, क्षयरोग, ब्रोङकाइटिस, जोर्नी दुखेमा र सुन्निएमा, घाँटी दुखेमा, आँखा पोलेमा, जीउ र काँखी गन्हाएमा यसको पातबाट काढा पकाएर सेवन गरिन्छ । चर्मरोगमा पातको लेदो दलिन्छ । शरीरमा रक्त प्रवाह बढाउन यसको फूलको सेवन गरिन्छ । यसबाट जैविक बिषादी र हरियो मल बनाइन्छ । यसको पात र जरा विशेष गरेर खोकी थाम्ने औषधीहरूमा प्रयोग गरिन्छ। आयुर्वेदिक प्रणाली अनुसार यो विरुवा घाँटी दुख्ने , महारोग , हृदयरोग ,दम , ज्वरो पाण्डुरोग , कमलपित्त इत्यादिमा प्रयोग गरिन्छ।

## यो पनि हेर्नुहोस्
## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
श्रेणी:जडीबुटी
श्रेणी:औषधि
श्रेणी:बुट्यान
श्रेणी:फूल फुल्ने वनस्पति
श्रेणी:आइयुसिएनको रातो सूची अनुसार कम चासोका प्रजातिहरू
श्रेणी:आयुर्वेदमा प्रयोग हुने बिरुवाहरू
बोझो

**बोझो** यो घाँटी बसेको निको पार्न, भोक जगाउन र पिनासको उपचार गर्न प्रयोग गरिने सामान्य जडिबुटी हो| यदाकदा यो खानेकुरामा मसलाको रूपमा पनि प्रयोग हुन्छ| जापानी समाजमा यसलाई बीरताको प्रतीकको रूपमा पनि लिइन्छ ( पातको रूप समुराई तरवारको आकारको हुना ले)| यसको स्वाद अलि परपराउने , पीरो र तीतो अनि र वासना सुगन्धित मिश्रण युक्त हुनाले अङ्ग्रेजीमा sweet flag भनिन्छ|

बोझो नेपालका हिमाली भेकका नदी , खोलानालातिर अक्सर समुद्री सतहभन्दा २,००० मिटर उचाइसम्म पनि अलि दलदल परेका ठाउँमा पाइन्छ। यो विरुवा जमीनमुनि रहेको काण्डबाट पलाएर आउँछ। काण्ड जमीनमुनि समकोण भएर २० से.मी. देखि १ मी. सम्म फैलिएर रहेको हुन्छ। यो फिक्का सुन्तला वा खैरो गुलाफी रंगको र ०.६ देखि २.० सेन्टिमिटरको मोटाइ भएको हुन्छ। यो काण्डलाई सजिलैसँग टुक्रा गर्न सकिन्छ। यसको भित्री भाग सेतो वा अलि गुलाफी रंगको हुन्छ। काण्डको माथिल्लो सतहमा मसिनो झुस हुन्छ र तल्लो सतहमा जरा झरी दाग बसेका हुन्छन्। यसको वासना सुगन्धित र स्वाद अलि परपराउने , पीरो र तीतो हुन्छ।

पात जमीन मुनि रहेको काण्डबाट पल्हाई आएको हुन्छ। पात ५ देखि ४० से.मी. लामो र १ देखि ३ से. मी . चौडा भै टुप्पो तीखो भएको हुन्छ।

बोझोको खेती यसको काण्डबाट ओसिलो जमीनमा गरिन्छ। नतिशितोष्ण वा केही न्यानो जलवायु तथा प्रशस्त मल , घाम र दलदल परिस्थिति यसलाई अति उपयोगी हुन्छ।

यो जडीबुटी वाली रोपिएको एक वर्षपछि नै सङ्कलन गर्न सकिन्छ। हरेक बसन्त ऋतुमा माटो मुनिबाट काण्ड सङ्कलन गरिन्छ। सङ्कलन गर्दा जमीनभित्र काण्डको केही भाग छोड्नु पर्दछ। यसले गर्दा विरुवा मासिने डर हुंदैन र यसै काण्डबाट अर्को वर्ष बोट पल्हाएर आउँछ। प्रत्येक एक एकड जमीनमा सुकेको बोझोको काण्ड १,१५२ के. जी. सम्म प्राप्त गर्न सकिन्छ। यसरी सङ्कलन गरिएको काण्ड पानीमा पखालिन्छ र टुक्रा टुक्रा गरी घाममा राम्ररी सुकाइन्छ। राम्ररी सुकिसकेपछि ७५ प्रतिशतसम्म तौँलमा कम हुन्छ। सुकेको काण्ड बोरामा कसेर ओभानो गोदाममा राखिन्छ।

आयुर्वेदिय पद्धतिअनुसार यस जडीबुटीको काण्ड ग्रन्थी , बाथ , ज्वरो , शुल , कफदोष इत्यादिमा प्रयोग गरिन्छ। यसले भोग जगाउँछ , कण्ठ रोगलाई हित गर्दछ।

बैज्ञानिक नामः एकोरस क्यालामस (Acorus calamus Linn)

संस्कृत नामः बचा , उग्रगन्धा , गोलोमी , जटिला , उग्रा

वनस्पति परिवार एरेसी (Araceae)

## यो पनि हेर्नुहोस्
## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
श्रेणी:जडीबुटी
श्रेणी:औषधि
श्रेणी:नेपालमा पाइने वनस्पतिहरू
श्रेणी:पोथ्रा
श्रेणी:फूल फुल्ने वनस्पति
आकाश (ट्याब्लेट कम्प्युटर)

**साक्षात** एक प्रकारको टेबलेट कम्प्युटर उपकरण हो जुन भारतमा सस्तो दाममा उपलब्ध गराउन डिजाईन गरियेको हो। १५०० रूपैयाँ अथवा $३५ U.S. यसको लक्षित दाम निश्चित गरी सकियेको छ। साक्षात मतलब प्रत्यक्ष, तपाँईको आँखा अगाडि।

thumb | 150px | right |

श्रेणी:कम्प्युटर
कत्था

**कत्था** खयरबाट निकालिने रसायन हो। यो मसला र औषधि दुबै रूपमा प्रयोग हुन्छ।

२०–३० वर्ष पुरानो अन्दाजी ०.६ मी. गोलाइ भएको खयरको रुख काट्न लायकको हुन्छ। रुख ढाले पछि यसलाई ०.६ देखि ०.९ मी. लम्बाई पारी टुक्रा-टुक्रा गरी काटिन्छ। बोक्रा झिकेर फालिन्छ। काठको भित्री भागको रङ्ग रातो हुन्छ। यसलाई अन्दाजी २.५ स्क्वायर सेन्टीमिटर साईजमा सानो सानो टुक्रा गरी काटिन्छ। यी टुक्राहरू माटोको भाँडामा १२ घण्टासम्म् पानीसँग उमालिन्छ। बाक्लो झोल भएपछि काठको बाकसमा खन्याई चिसो पारिन्छ। यसरी कत्था तयार गरिन्छ। काठको तौलमा औसत ३–१० % सम्म कत्था उत्पादन हुन सक्दछ।
## यो पनि हेर्नुहोस्
श्रेणी:जडीबुटी
श्रेणी:औषधि
विष

प्राणी हरूको लागि घातक रसायन विष(विरुवा) यो विरुवा नेपालको हिमाली भेकमा ६०० – ३००० मिटरको उचाईमा खुल्ला ढुङ्गा भएको ठाउँमा पाइन्छ। यो विरुवा १.५ मिटरसम्म अग्लो हुन्छ। यस विरुवाको पातको आकार गोलाकार , मृगौलाकार , अण्डाकार भए पनि पातको किनारा विभिन्न प्रकारले च्यातिएको र छिया छिया परेको हुन्छ। फूल फुल्ने बेलामा सबभन्दा तल्लो ५ देखि ८ पातहरू झरि सकेका हुन्छन्। विचको र माथिल्लो पातहरू झ्याम्म परेका हुन्छन्। पातको भेट्नो लामो हुन्छ। विरुवाको माथिल्लो भागमा धेरै फूलहरू झुप्पा फूलेका हुन्छन्। यसो हेर्दा यो विरुवा A ferox जस्तै देखिने भएता पनि यसका फूलहरू धेरै संख्यामा गुचुमुचु परेर डाँठको टुप्पामा खाँदिएको हुन्छ। A ferox का फूलहरू थोरै संख्यामा हुन्छन्। फूलको आकृति हेर्दा लामाहरूले अथवा पादरीहरूले धर्म गर्दा लगाउने टोपीको आकार सँग मिल्दो जुल्दो हुनाले अङ्ग्रेजीमा मंकस हुडार( Monks hood) भन्ने चलन छ। विरुवाको माथिल्लो भागको पातको काखीबाट फूलहरू पलाएको हुन्छ र विरुवाको माथिल्लो टुप्पामा १० देखि १२ वटा फूलहरू खुकुलो झुप्पामा मिलेका हुन्छन्।

यो विरुवाको जडीबुटीमा प्रयोग हुने भाग हो। गानोहरू दुईवटा जोल्टीएका हुन्छन्। यसको आकार सानो गाजरको जस्तो हुन्छ। यसको गानो १० देखि २० सेन्टिमिटरसम्म लामो र १.५ देखि ३ सेन्टिमिटरसम्म चौडा हुन्छ। यसको रङ्ग गाढा खैरो अथवा कालो हुन्छ र गानोबाट जराहरू निस्किएका हुन्छन्।

आयुर्वेदिक पद्धति अनुसार विषलाई गाईको मुत्र अथवा दुधमा शोधन गरी सकेपछि प्रयोग गरिन्छ। योबाट कफ , घाँटी दुखेको , ज्वरो , पित्त , फोक्सो र आन्द्राको रोगमा प्रयोग गरिन्छ।

## यो पनि हेर्नुहोस्
## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
श्रेणी:जडीबुटी
श्रेणी:औषधि
श्रेणी:नेपालमा पाइने वनस्पतिहरू
श्रेणी:फूल फुल्ने वनस्पति
श्रेणी:पोथ्रा
फाहिता

एउटा रोटि माथि पोलेको मासु राखेर तयार गरिएको खानेकुरालाई **फाहिता** भनिन्छ| अङ्ग्रेजीमा Fajita लेखिने भएता पनि , स्पानीस भाषामा 'ज'को उच्चारण आवश्यकता अनुसार 'ह्' वा 'अ' हुने भएकोले यसको उच्चारण "फाहिता" वा "फाईता" हुन्छ |

यो उत्तरी मेक्सिको र दक्षिणि-टेक्सासको स्थानिय परिकार भएकोले यसलाई Tex-Mex परिकार पनि भनिन्छ| परम्परागत रूपमा गाइको दुई टुक्रा मासु राखेर तयार गरिने यो परिकारमा आज भोलि जुनसुकै मासु पनि प्रयोग गर्ने गरिन्छ| सजिलोको लागि मासुलाई प्याज हरू सँग भुटेर ,भात र चिज सँग तयार गरिने फाहिता पनि धेरै लोकप्रिय छ|

*बनाउने बिधि

सामग्रीः १ सय ग्राम चिकेन, २५ ग्राम प्याज, २५ ग्राम भेडेखुर्सानी, २५ ग्राम राजमा झोल गरी पकाएको, रोटी ३ पीस, आधा कप भुजा, आधा चम्चा भेनिगर, आधा चम्चा वस्टर्ड सस, नून, तेल,पेपर स्वाद अनुसार ।

विधिः चिकेनलाई स्लाईस बनाएर काट्ने। प्याज र भेडेखुर्सानीलाई पनि सोही आकारमा काटी फ्राइप्यानमा तेल हालेर मसला सहित भुट्ने। सर्भ गर्दा ब्राउन राइसमा झोल राखेको राजमा हाल्ने। अर्का भाँडोमा रोटी तथा अर्का भाँडोमा सल्सा, क्रीम र चिज हालेर सर्भ गर्ने।

श्रेणी:खानेकुरा
श्रेणी:परिकार
नाचोस्

मकैको पिठोबाट बनाईएको तेलमा तारेको वा पकाइएको पापडि|यसको साथमा चिज(पगालेको) र हालापेनो खुर्सानीको टुक्रा हरू हुनु अनिवार्य मानिन्छ|
सन १९४० ताका प्रचलनमा आएकोविश्वास गरियको यो परिकार Tex-Mex cuisineमा पर्दछ|
thumb|नाचोस

श्रेणी:परिकार
श्रेणी:खानेकुरा
भोजनालय

**भोजनालय** ग्राहकहरूलाई खानेकुरा वा पेयपदार्थ उपलब्ध गराउने वा पस्केर सेवा प्रदान गर्ने एक व्यापार व्यवसाय प्रकार हो । भोजनालयहरू अधिकांस बसेर भोजन गर्ने सुविधाका लागि भएता पनि कतिपयले घर लैजाने सेवा पनि दिन्छन । लैजाने ग्राहकलाइ बोक्न सहज हुँनेगरी पोको पारेर खाना दीइन्छ । बसेर खान नमिल्ने केवल लैजाने मात्र सेवा दिनेलाइ चाँही भोजनालय माँनिदैन । खानाको प्रकारको अाधारमा साकाहारी र मांसाहारी भोजनालय हुन्छन । स्थापनाको अाधारमा अतिरिक्त सेवा स्वरूपका भोजनालय,समान्य भोजनालय र विशिष्ट भोजनालय गरी तीन प्रकारका भोजनालय मान्न सकिन्छ । बासालय मा स्थापीत भोजनालय अतिरिक्त सेवाको रूपमा रहेका हुँन भने तुलनात्मक रुपमा मीतव्ययी र सामान्य वातावरणमा भोजन गराउँने भोजनालय सामान्य भोजनालय हुन । त्यस्तै विशेष खाना प्रकारका साथै विशिष्ट सेवा र वातावरण भएका भोजनालयलाइ विशिष्ट भोजनालय मानिन्छ जुन सामान्य भोजनालय भन्दा उच्च स्तरीय सेवा हुँने र बढी खर्चिला हुँन्छन । पेय सेवाको अाधारमा मदिरा पान सुविधा भएका र नभएका गरी दुइ प्रकारका भोजनालय हुन्छन । मदिरा बेच्ने वा पीउन मील्ने इजाजत प्राप्त भोजनालयमा खाना सँगै मदिरा पान गर्न सकिन्छ र तिनमा मदिराशाला वा पेयशाला पनि हुँने गर्दछ । 
 

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:सेवा व्यवसायहरु