नवराज सुब्बा

**डा. नवराज सुब्बा** :en: Nawa Raj Subba) कवि, गीतकार तथा निबन्धकार हुन्। मानवता, राष्ट्रियता तथा सीमान्तकृत समुदायका आवाज बोकेका उनका रचना सरल, सरस र सबल ढङ्गले नेपाली साहित्य र सङ्गीत जगत्मा  मुखरित छन् । उनी गायक पनि हुन्। उनी एक दक्ष जनस्वास्थ्यकर्मी तथा शोधकर्ता पनि हुन् । उनले नेपालका विभिन्न जिल्लामा जनस्वास्थ्य व्यवस्थापनमा तीन दशकभन्दा बढी काम गरे । उनमा बहुमुखी प्रतिभा छ । उनको जन्म सन् १९६१ अक्टोबर १ मा ताप्लेजुङ जिल्लाको हाङपाङ गाउँमा भएको थियो ।

## शिक्षा
उनले त्रिभुवन विश्वविद्यालयबाट जनस्वास्थ्य र नेपालीमा स्नातकोत्तर तथा स्वास्थ्य मनोविज्ञानमा विद्यावारिधि गरे । उनले लेखन ७० को दशकमा सुरु गरेता पनि समाजशास्त्र समेतको अध्ययन गरेर मात्र सन् २००० पछि उनले पुस्तकाकार कृतिहरू प्रकाशमा ल्याएको भन्ने उनको भनाई रहेको छ ।

## अध्ययन अनुसन्धान
उनले नेपालको जनस्वास्थ्य र स्वास्थ्य मनोविज्ञान क्षेत्रका विभिन्न शिर्षकहरूमा अध्ययन गरी लेख तथा शोधपत्रहरू अन्तराष्ट्रिय जर्नलहरूमा प्रकाशित गरेका छन् । 
*Suicides in Ilam district of Nepal
*Traditional Practices on Mother and Child Health Care in Rajbanshi Community of Nepal.
* Postpartum Depression Relating to Smoking and Drinking Habits of Husbands Among Rajbanshi Mothers in Nepal.
* Modification of Delivery Practice in Rajbanshi Mothers of Nepal.
* Delivery Practices among Rajbanshi.
* A study of public health indicators of Morang Nepal by Lot Quality Assurance Sampling method.
* Health Seeking Behavior of Rajbanshi in Katahari and Baijanathpur of Morang District, Nepal.
* Demographic Assessment on Vasectomy Clients of Sankhuwasabha Nepal.

 

## साहित्यिक क्षेत्र
बेलायत स्थित अनलाईन नेपाली साहित्य मञ्चले सन् २००७ मा पहिलो अनलाईन वेभक्याम विश्व कविता प्रतियोगिता आयोजना गरेको थियो । प्रतियोगितामा २७ देशका १०३ जना प्रतियोगी सहभागी थिए । विराटनगर नेपालबाट अनलाईन वेभक्याममा सहभागी कवि नवराज सुब्बा प्रतियोगितामा प्रथम भए । यसले सुब्बाको चर्चा चुलियो । उनका कविताहरु अंग्रेजी र वंगला भाषामा पनि अनुवाद गरिएका छन् । कवि वैरागी काइँला नवराज सुब्बाकालाई सरल तर गहिरो मान्छे भन्नु हुन्छ र लेखनको भाषा पनि सरल छ भन्दै कविता सरल र गहन रूपमा लेख्ने काम कठिन कार्य हो जो सुब्बाले गरेका छन् भन्नु हुन्छ । भाषाशास्त्री बालकृष्ण पोखरेल नवराजका कवितामा नकारात्मक ब्यापार पाईदैनन् र उनले सफलताको एउटा चचुरो चुमेका छन् भन्नुहुन्छ । समालोचक डा. गोविन्दराज भट्टराई नवराज सुब्बालाई आमा, देशप्रेम र सीमान्तकृत समुदायका विषयमा लेख्ने एक शक्तिशाली कविका रूपमा लिएका छन् । यसैगरि  समालोचक लीला लुइँटेल नवराजका कवितामा नारीलाई सम्मान गरिएको छ उच्च स्थान दिइएको छ भन्नु हुन्छ । समालोचक डा. कृष्णप्रसाद दाहाल नवराजका कवितामा उच्च, उदात्त र स्वाभीमानी जीवनमूल्यको प्रतिबिम्बन भएको पाइन्छ भन्नुहुन्छ । समालोचक दधिराज सुबेदी सुब्बालाई हिजैको परिवेशमा जन्मिएका भए सिद्धिचरण श्रेष्ठ, हरिभक्त कटुवाल र भूपी शेरचन पछिका पङ्तिमा उनको नाम दरिने थियो भन्नु हुन्छ । आख्यानकार परशु प्रधान भन्नु हुन्छ– नवराज सुब्बा दक्ष र राम्रा कवि मात्र होइनन् राम्रा निबन्धकार पनि हुन् । उनी राम्रा प्रशासक मात्र होइनन् राम्रा मानवतावादी  पनि हुन् । राम्रा गीतकार मात्र होइनन् राम्रा गायक पनि हुन् । उनीभित्र सर्वतोमुखी प्रतिभा छ । त्यसलाई बेलैमा चिनेर कदर गर्न जान्नु पर्छ । हाल नवराज सुब्बाको कृतीत्व तथा ब्यक्तित्वको बारेमा विभिन्न शोधार्थीहरूले त्रिभुवन विद्यालयमा अध्ययन गरिरहेका छन् । 
***कृतिहरू** 
# **जीवन मेरो शब्दकोशमा** कवितासङ्ग्रह (सन् २००६)  
# **मनको मझेरी** निबन्धसङ्ग्रह (सन् २००७) 
# **बीच बाटोमा ब्यूँझेर** कवितासङ्ग्रह (सन् २००८)   
# **सहिदलाई सलाम** गीतसङ्ग्रह (सन् २०१०) 
# **यात्रा आधा शताब्दीको** कवितासङ्ग्रह (सन् २०११)  
# **चीत्कार** मुक्तकसङ्ग्रह (सन् २०१२) 
# **समयको स्वाद** निबन्धसङ्ग्रह (सन् २०१३)
# **मन र माटो** गीतसङ्ग्रह (सन् २०१६)

## साङ्गीतिक क्षेत्र
बरिष्ठ गीतकार रत्न समशेर थापाले नवराज सुब्बाका गीतहरु राष्ट्रियभावनाले ओतप्रोत छन् जो सबै देशभक्त नेपालीले सुन्नै पर्ने बताउनु हुन्छ । अर्का बरिष्ठ गीतकार किरण खरेल भन्नुहुन्छ सुब्बाका गीतमा त्यो साहित्यिक गहिराई छ जसले गीतलाई गम्भीर बनाएको छ । अर्का बरिष्ठ गीतकार कालीप्रसाद रिजालले सुब्बाका गीत नेपाली गीतसंगीत क्षेत्रका अमूल्य निधिका रूपमा रहने छन् भन्नु भएको छ । 
***कृतिहरू**
# **देशको माया** देशभक्तिगीत एल्बम (सन् २००९)
# **लुकेको रहर** गजल एल्बम (सन् २०१०) 
# **अमूल्य जीवन** आधुनिकगीत एल्बम (सन् २०११)
# **हामी पहिले नेपाली** देशभक्तिगीत एल्बम (सन् २०१२) 
# **हिमालैमा हिउँ** लोकगीत एल्बम (सन् २०१३)
# **बहारसंग** आधुनिकगीत (सन् २०१५)

**हामी नेपाली** 
*नेपाली नेपाली हामी नेपाली*
*मधेशी होस वा जनजाति हामी नेपाली*
*हिमाल, पहाड, तराई माटोका रङ्ग एउटै छ*
*शर्मा या शेर्पा थारू या राई रगतको रङ्ग एउटै छ*
*नेपाली नेपाली हामी नेपाली*...
(*देशको माया* देशभक्ति गीति एल्बम सन् २००९)

* **गीत-सङ्गीत/अन्तर्वार्ता** (भिडियो) 
# नवराज सुब्बाको **प्रतिबिम्ब, भाग–१** भिडियो एल्बम (सन् २०१०)
# **प्रतिबिम्ब, भाग–२** भिडियो एल्बम  (सन् २०१०)
# **प्रतिबिम्ब, भाग–३** भिडियो एल्बम (सन् २०११)
# **प्रतिबिम्ब, भाग–४** भिडियो एल्बम (सन् २०१२)

## जनस्वास्थ्य क्षेत्र
जनस्वास्थ्य क्षेत्रमा उनका पुस्तकहरु प्रकाशित छन् ।
**कृतिहरू** 
# Health Seeking Behavior of Rajbansi Community in Nepal, 2001
# Assessment on Health Improvement in Eastern Nepal, 2003
# Assessment on Morang Innovative Neonatal Intervention, 2006
# जनस्वास्थ्यः पाटा बाटा र अनुभूति *Janaswasthya paataa, baataa ra anubhuti* (Collection of Contemporary Public Health Articles) 2006
# जनस्वास्थ्यका सवालहरू *Janaswasthyaka Sawalharu* (Collection of Contemporary Public Health Articles) 2007

## साहित्यिक तथा प्राज्ञिक सम्मान
# नेपाल विद्याभूषण क 
# पहिलो अनलाईन विश्व वेभक्याम कविता प्रतियोगितामा प्रथम, सन् २००७
# घमानसिंह घले साहित्य सम्मान, सन् २०१४ 
# व्यथित काव्य वनिता पुरस्कार, सन् २०१४
# लेखनाथ पुस्तकालयद्वारा सम्मान, सन् २०१२
# उदयानन्द मुक्तिनाथ अज्र्याल संगीत प्रतिभा पुरस्कार, सन् २०११
# पल्लव साहित्य प्रतिष्ठान सम्मान, सन् २००९
# जयन्द्र प्रसाई स्मृति साहित्य सम्मान, सन् २००७
# मोहन रेग्मी वाणी पुरस्कार, सन् २००६
# नाट्येश्वर प्रतिष्ठान विराटनगर सम्मान, सन् २००६ 
# नवरङ्ग साहित्य सम्मान, सन् २००६

## राष्ट्रसेवा सम्मान
# विराटेश्वर वृद्धाश्रमद्वारा सम्मान, २०१३
# दीर्घराना समुन्द्रवम सम्मान, २०१३
# स्पर्श नेपालद्वारा सम्मानित, २०१२
# मोरङ एड्स सञ्जलबाट सम्मानित, २०११
# किरात याक्थुङ चुम्लुङ मोरङबाट सम्मानित, २०११
# विराटनगर उपमहानगरपालिकाबाट सम्मानित, २०१०
# बबरसिंह थापा स्मृति सम्मान पुरस्कार, २००७
# हाङपाङ सेवा समाज काठमाडौँबाट अभिनन्दित, २००७
# गोरखादक्षिणबाहु, १९९०

## सभ देखी
* नेपाली लेखकहरूको सूची

## सन्दर्भ सामग्री
## वाह्य लिङ्क
*डा. नवराज सुब्बा
*डा. नवराज सुब्बाका  गीतहरू

श्रेणी:नेपाली साहित्य
श्रेणी:कवि तथा लेखकहरू
श्रेणी:नेपाली लेखकहरूको सूची
श्रेणी:नेपाली साहित्यकारहरू
श्रेणी:नेपाली कविहरू
श्रेणी:नेपाली गीतकारहरू
श्रेणी:नेपाली लेखकहरू
श्रेणी:नेपाली गीत
श्रेणी:नेपाली सङ्गीत
श्रेणी:नेपाली जनस्वास्थ्य
श्रेणी:नेपाली जनस्वास्थ्यकर्मी
श्रेणी:नेपाली अनुसन्धाता