लिबरेसन टाइगर्स अफ तमिल ईलम

**लिबरेसन टाइगर्स अफ तमिल ईलम** वा **लिट्टे** ,  (**तमिल टाइगर्स**को रूपमा पनि परिचित) श्रीलङ्काको एक पृथकतावादी, चरमपन्थी छापामार सङ्गठन थियो। यो सङ्गठन श्रीलङ्काको उत्तर क्षेत्रमा आधारित रही उत्तर तथा पूर्वी भागलाई लिएर स्वतन्त्र तमिल राज्य स्थापना गर्ने उद्देश्यका साथ श्रीलङ्काली सरकार विरुद्ध लडिरहेका थिए, जसलाई श्रीलङ्कामा तमिल ईलम भनेर चिनिन्छ। सङ्गठनको संक्षिप्त नाम लिट्टे सर्वसाधारणमाझ परिचित थियो। सन् १९७६ को मे महिनामा स्थापित यस सङ्गठनका प्रमुख भेलुपिल्लई प्रभाकरण थिए जसको सन् २००९ मे १८ का दिन श्रीलङ्काली सशस्त्र सेनासँग भिडन्तमा मृत्यु भएको थियो। प्रभाकरणको मृत्यु पश्चात् सरकारी सेनाले त्यहाँ कुनै सार्वजनिक सभा हुन नदिई उनको शवलाई तत्कालै दहासंस्कार गरिदिएको थियो।

लिट्टेका नेता भेलुपिल्लई प्रभाकरणले सन् १९५८ को तमिल विरोधी जातिघाती दङ्गाले उनलाई लडाकु बन्न प्रेरित गर्ने कारणहरूमध्ये एक भएको बताएका थिए। सन् १९७५ मा उनले १९७४ को तमिल सम्मेलन घटनाको बदला स्वरूप जाफनाका नगर प्रमुख अल्फ्रेड दुरियप्पाको हत्या गरेका थिए। सन् १९७२ को श्रीलङ्काली संविधानले देशको प्रमुख धर्मको रूपमा बौद्धलाई र राष्ट्रिय भाषाको रूपमा सिंहलीलाई आपनाएको विरोध स्वरूप लिट्टेको स्थापना सन् १९७६ मा भएको थियो। लिट्टेले सरकारी लक्ष्य, प्रहरी तथा स्थानीय राजनीतिज्ञहरूलाई निशान बनाइ आक्रमण गरी सशस्त्र सेना विरुद्धको सशस्त्र सङ्घर्षमा होमिएको थियो। श्रीलङ्काली तमिलहरू विरुद्ध श्रीलङ्काली सिन्हलाहरूद्वारा हुने हिंसा र उत्पीडनका घटनाहरूमा विशेषगरी सन् १९७७ को तमिल विरोधी जातीघाती दङ्गा र सन् १९८१ को जाफना सार्वजनिक पुस्तकालय जलाउने घटना प्रमुख हुन्। सन् १९८३ मा सरकारका सदस्यहरूले आयोजना गरेको कालो जुलाई तमिल विरोधी दङ्गापछि तमिल सशस्त्र समूहहरूमा उल्लेखनीय रूपमा वृद्धि देखिएको र पूर्णस्तरीय विद्रोह सुरु भएको थियो जसले श्रीलङ्काली गृहयुद्ध निम्त्याएको थियो।सन् १९८६ सम्म आइपुग्दा लिट्टे श्रीलङ्कामा प्रमुख तमिल उग्रवादी समूहको रूपमा उदाइसकेको र यसलाई संसारकै सबैभन्दा प्रभावकारी र अनुशासित विद्रोही समूहहरूमध्येको एकका रूपमा व्यापक कहलिएको थियो।

छापामार आक्रमण गर्ने एक प्रतिबन्धित समूहको रूपमा स्थापित लिट्टे क्रमशः परम्परागत सशस्त्र बल जत्तिकै शक्तिशाली हुन पुगेको थियो भने यस सङ्गठनमा विकसित सैन्य शाखाहरू जस्तैः नौसेना, हवाई इकाई, गुप्तचर शाखा र विशेष आत्मघाती आक्रमण इकाई समावेश थिए। लिट्टेले आत्मघाती बम विष्फोटलाई एक रणनीति रूपमा निखारेको थियो। यो सङ्गठन सैन्य र नागरिक दुवै लक्ष्यलाई समेट्ने मिश्रित युद्धमा संलग्न बनेको थियो। लिट्टेले महिला तथा बालबालिकाको सहयोगमा आक्रमण गर्ने र उनीहरूको प्रयोग गरी उच्च दर्जाका राजनीतिज्ञहरूको हत्या गराउने गरेको थियो जसमा सन् १९९१ को भारतका पूर्व प्रधानमन्त्री राजीव गान्धीको हत्या समावेश छ। लिट्टेलाई ३३ देशहरूले आतङ्कवादी सङ्गठनको रूपमा चिन्हित गरेका थिए जसमा युरोपेली सङ्घ, क्यानडा, संयुक्त राज्य अमेरिका र भारत समावेश छन्।

श्रीलङ्काली सशस्त्र सेना र लिट्टे तीव्र सैन्य सङ्घर्षमा संलग्न रहँदाको समयमा उत्तर-पूर्वी क्षेत्रमा कहिलेकाहीँ लिट्टेले र कहिलेकाही सशस्त्र सेनाले कब्जा जमाएका थिए।
यस सङ्गठनले श्रीलङ्काली सरकारसँग चार असफल शान्ति वार्तामा भाग लिएको र सन् २००० मा यसको चरम अवस्थामा लिट्टेले श्रीलङ्काको उत्तरी र पूर्वी प्रान्तका ७६ प्रतिशत भू-भागमा नियन्त्रण लिएको थियो। प्रभाकरणले संस्थाको स्थापनाकालदेखि सन् २००९ मा मृत्यु नहुँदासम्म यस सङ्गठनको नेतृत्व गरेका थिए। गृहयुद्धको समयमा श्रीलङ्का छाडेर थुप्रै तमिलहरू मुख्यतः पश्चिमी देश र भारततर्फ भागेका थिए जसले अनुमानित १० लाख आप्रवासित तमिल मानिसहरूको गठन गरेको थियो।

## विचारधारा 
तमिल राष्ट्रियतावादलाई मुख्य विचारधारा मानी अगाडि बढिरहेको लिट्टे आफैँमा एक स्वत शैलीयुक्त राष्ट्रिय सङ्गठनको रूपमा परिचित थियो जसको प्रमुख उद्देश्य स्वतन्त्र तमिल राज्य स्थापना गर्नु थियो। लिट्टेले समाजवादमा आधारित, लोकतान्त्रिक र धर्मनिरपेक्ष राज्यको लागि प्रयास गरिरहेको दाबी गरेको थियो। सङ्गठनका नेता भेलुपिल्लई प्रभाकरण भारतीय स्वतन्त्र आन्दोलनका अगुवा सुभाषचन्द्र बोसबाट प्रभावित थिए। सङ्गठनले आफूलाई पृथकतावादी आन्दोलनमा सामेल नभएको दाबी गरिरह्यो र आत्मनिर्णय हासिल गरी तमिल मातृभूमि मानिने क्षेत्रमा सार्वभौमिकता पुनर्स्थापना गर्न लडिरहेको प्रष्ट्याएको थियो। यस सङ्गठनमा आवद्ध अधिकांश लडाकुहरू हिन्दु रहेको भएतापनि पनि लेट्टे स्पष्ट रूपमा धर्मनिरपेक्ष सङ्गठन थियो जसकारण धर्म सम्बन्धित विषयहरूले यसको विचारधारामा कुनै महत्वपूर्ण प्रभावहरू पारेको थिएन। प्रभाकरणले परम्परागत हिन्दु तमिल समाजका दमनकारी पक्षहरू जस्तै; जात प्रणाली र लैङ्गिक असमानताको आलोचना गरेका थिए।. लिट्टेले आफूलाई श्रीलङ्काली राज्यबाट स्वतन्त्रता प्राप्त गर्ने मात्र नभई तमिल समाजभित्र व्यापक परिवर्तन ल्याउने क्रान्तिकारी आन्दोलनको रूपमा प्रस्तुत गरेको थियो। त्यसैले यसको विचारधाराले जातीय भेदभाव हटाउन र महिला सशक्तीकरणको समर्थन गर्न माग गरेको थियो। प्रभाकरणले आफ्नो राजनीतिक दर्शनलाई 'क्रान्तिकारी समाजवाद' भनेर व्याख्या गरेका थिए जसको उद्देश्य 'समानतावादी समाज' सिर्जना गर्नु थियो।  सन् २००२ सम्म आइपुग्दा भौगोलिक तथा राजनीतिक परिस्थितिमा परिवर्तन आएपछि प्रभाकरणले 'खुला बजार अर्थतन्त्र'लाई समर्थन गरेका थिए।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
## बाह्य कडीहरू 
श्रेणी:श्रीलङ्काली गृहयुद्ध
श्रेणी:लिबरेसन टाइगर्स अफ तमिल ईलम