नेपालका राजनीतिक दलहरूको सूची

नेपालमा बहुदलीय लोकतन्त्र रहेको छ, र नेपाल निर्वाचन आयोगले वस्तुगत मापदण्डका आधारमा राष्ट्रिय स्तर र प्रदेश स्तरका राजनीतिक दलहरूलाई मान्यता प्रदान गर्दछ। मान्यता प्राप्त राजनीतिक दलले विशेष सुविधाहरू उपभोग गर्दछन्। निर्वाचन आयोगले समय–समयमा मान्यता प्राप्त दलको स्थितिको पुनरावलोकन गर्दछ। केवल दर्ता भएका दलहरू मात्र समानुपातिक निर्वाचन प्रणालीमा सहभागी हुन योग्य हुनेछन्।

## इतिहास 
नेपालको राजनीतिक दल प्रणाली निरङ्कुश शासन विरुद्धका भूमिगत आन्दोलनहरू जस्तै नेपाल प्रजा परिषद् (वि.सं. १९९३) देखि विकसित हुँदै वि.सं. २००३ मा नेपाली काङ्ग्रेसको स्थापना सम्म पुगेको थियो। २०४६ को जनआन्दोलनले बहुदलीय प्रजातन्त्रको पुनस्र्थापना गरेको थियो र २०६२/६३ को आन्दोलनले राजतन्त्रको अन्त्य गर्दै सङ्घीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र स्थापना गरेको थियो। साम्यवादी दलहरू, जसमा माओवादी विद्रोहीहरू समेत सम्मिलित छन्, आधुनिक नेपाली राजनीतिलाई आकार दिन महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेका छन्।

### कानुनी रूपरेखा 
नेपालमा राजनीतिक दलहरू राजनीतिक दल सम्बन्धी ऐन, २०५८ र राजनीतिक दल दर्ता नियमावली, २०६३ अन्तर्गत दर्ता हुन्छन्। दर्ताका लागि विधान, घोषणापत्र, झण्डा, निर्वाचन चिन्ह र कम्तिमा १०,००० मतदाताको हस्ताक्षर बुझाउनु पर्ने हुन्छ। दलहरूले आन्तरिक निर्वाचन गर्नु पर्ने, समावेशिता सुनिश्चित गर्नु पर्ने र दर्ता कायम राख्न लोकतान्त्रिक सिद्धान्तहरूको पालना गर्नु पर्ने व्यवस्था छ।

### वर्तमान अवस्था 
वि.सं. २०८१ सम्ममा, निर्वाचन आयोगले १३७ वटा दलहरू दर्ता गरेको थियो, जसले अत्यधिक खण्डित राजनीतिक प्रणालीलाई झल्काउँछ। शासन व्यवस्थामा केही ठूला दलहरूको प्रभुत्व रहे पनि साना र क्षेत्रीय दलहरूले गठबन्धन निर्माण र स्थानीय शासनमा प्रभाव पार्छन्। वैचारिक रूपमा, नेपाली दलहरू वामपन्थी मार्क्सवादी-लेनिनवादी र माओवादी समूहदेखि मध्यमार्गी प्रजातान्त्रिक समाजवादी र दक्षिणपन्थी राजतन्त्रवादी गुटसम्म रहेका छन्, जहाँ बारम्बार हुने एकता र विभाजनले राजनीतिक गतिशीलतालाई आकार दिइरहेको हुन्छ।

नेपालको बहुदलीय व्यवस्था राष्ट्रिय प्रतिनिधित्वलाई क्षेत्रीय र जातीय हितसँग सन्तुलनमा राख्दै निरन्तर विकसित भइरहेको छ, जसले यसलाई एक जटिल तर जीवन्त लोकतान्त्रिक परिदृश्य बनाएको छ।

## राष्ट्रिय दलहरू 

नेपाल निर्वाचन आयोगमा दर्ता भएको कुनै पनि दलले निम्न दुई सर्तहरू पूरा गरेमा मात्र राष्ट्रिय दलको रूपमा मान्यता प्राप्त गर्दछ:
* दलले प्रतिनिधि सभाको निर्वाचनमा प्रत्यक्ष तर्फ (पहिलो हुने निर्वाचित हुने) कम्तीमा एक सिट जितेको हुनुपर्ने।
* दलले प्रतिनिधि सभाको निर्वाचनमा कुल सदर समानुपातिक निर्वाचन प्रणाली मतको कम्तीमा ३ प्रतिशत मत प्राप्त गरेको हुनुपर्ने।

हाल नेपालमा ६ वटा राष्ट्रिय दलहरू रहेका छन्।

## सङ्घीय संसदमा प्रतिनिधित्व गर्ने अन्य दलहरू 

समानुपातिक निर्वाचन प्रणालीमा ३ प्रतिशत भन्दा कम मत प्राप्त गर्ने राजनीतिक दलले आफ्ना प्रत्यक्ष निर्वाचित वा पहिलो हुने निर्वाचित हुने निर्वाचन प्रणालीका उम्मेदवारहरूलाई संसदमा स्वतन्त्र सांसदका रूपमा पठाउनुपर्ने हुन्छ। अर्को शब्दमा, राष्ट्रिय दल बन्नका लागि आवश्यक मापदण्ड पूरा गर्न नसक्ने कुनै पनि राजनीतिक दलका उम्मेदवारहरू संसदमा दलको रूपमा प्रतिनिधित्व गर्न अयोग्य हुनेछन्।

हाल नेपालमा यस्ता दुईवटा राजनीतिक दलहरू छन् जसले राष्ट्रिय दलको मान्यता पाउन सकेका छैनन् तर नेपालको प्रतिनिधि सभामा उनीहरूको प्रतिनिधित्व रहेको छ।

## प्रदेश सभाहरूमा मात्र प्रतिनिधित्व गर्ने दलहरू 

## स्थानीय तहहरूमा मात्र प्रतिनिधित्व गर्ने दलहरू 
## अन्य दलहरू 
## विघटित दलहरू 
यो नेपालका विघटित राजनीतिक दलहरूको सूची हो जसले कुनै समय व्यवस्थापिकामा प्रतिनिधित्व गरेका थिए।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
## बाह्य कडीहरू 
* निर्वाचन आयोगमा दर्ता भएका दलहरूको सूची

श्रेणी:नेपालका राजनीतिक दलहरू