गुजरानवाला

**गुजरानवाला** () पाकिस्तानको पन्जाब प्रदेशमा रहेको एक प्रमुख सहर हो। यो सहर नजिकैको पन्जाब प्रान्तको राजधानी लाहोरबाट उत्तरतर्फ रहेको छ। यो सहर पाकिस्तानको ७औँ बढी जनघनत्व भएको महानगरीय क्षेत्र हो भने यो जनसङ्ख्याको हिसाबले पाकिस्तानको ५औँ सबैभन्दा ठुलो सहर हो। यो सहरको स्थापना १८औँ शताब्दीमा भएको थियो। यो सहर उत्तरी पन्जाबका नजिकैका अन्य पुरानो सहरहरूको तुलनामा आधुनिक सहर हो। यो सहर सन् १७६३ देखि सन् १७९९ सम्म, सुरचकिया मिस्लको राजधानीको रूपमा रहेको थियो। गुजरानवाला सिख महाराजा रञ्जित सिंहको जन्मस्थल पनि हो।

गुजरानवाला पाकिस्तानी सहरहरू कराची र फैसलाबादपछिको तेस्रो ठुलो औद्योगिक केन्द्र हो यस सहरको छिमेकको निर्यात केन्द्रित अर्थतन्त्र रहेको औद्योगिक सहरहरू सियालकोट र गुजरातसँग यसको सुनौलो त्रिभुज भनिने सम्बन्ध रहेको छ। र उत्तरी पन्जाबमा रहेका कुनै निश्चित बासस्थान नभएका वा भ्रमणशिल मानिसहरू र त्यहाँ रहेका घास खाने जन्तुहरूको सन्दर्भमा यो नाम रहन गएको थियो। एक स्थानीय कथनका अनुसार, यो सहर एक विशिष्ट गुजार, चौधरी गुजारको सन्दर्भमा नामकरण गरिएको थियो। जो सहरको पर्सियन पाङ्गा वा सकियाका मालिक थिए। जसबाट सहरमा पानी वितरण गर्ने काम हुने गर्दथ्यो। स्थानीयका अनुसारगुजरानवालाको मूल नाम खानपुर शन्शी रहेको विस्वास गर्दछन् तर हालका विद्यवानहरू भने यो गाउँ नभई गुजरानवाला खियाली ढोका नजिक रहेको सेराई गुजरान रहेको कुरा १८औँ शताब्दीको अहमद शाह दुरानीको आक्रमणको सन्दर्भमा विभिन्न स्रोतहरूमा उल्लेख भएको पाइन्छ।
गुजरानवाला सहर समुद्री सतहबाट २२६ मिटर (७७४ फिट) को उचाइमा रहेको छ भने यस सहरको छेउछाउमा झक्खर मण्डी र अन्य गाउँहरू रहेका छन्। यो सहरको दक्षिणमा ८० किलोमिटरको दुरीमा पन्जाब प्रदेशको राजधानी लाहोर रहेको छ भने यस सहरको उत्तरमा सियालकोट सहर र गुजरात सहर रहेको छ। गुजरात सहरले गुजरानवालालाई भीमबिर र आजाद कश्मीर र सियालकोटले यसलाई जम्मूसँग जोडेको छ। यो सहरको लगभग १६० किलोमिटर दक्षिण-पश्चिममा फैसलाबाद सहर रहेको छ। यस सहरको पश्चिममा हाफिजाबाद र पिण्डी भटियान रहेको छ जसले गुजरानवालालाई झङ्ग, चिनोट र सरगोढासँग जोडेको छ। 

### मौसम
गुजरानवाला सहरको मौसम तातो खालको छ। ग्रीष्म ऋतुमा (जुन देखि सेप्टेम्बर सम्म) यस सहरको तापक्रम ३६-४२ डिग्री सम्म पुग्छ भने नोभेम्बर देखि फेब्रुअरी महिना सम्म तापक्रम घटेर ६ डिग्री सम्म पुगेको छ। यस सहरमा उच्चतम-वर्षा हुने महिना सामान्यतया जुलाई र अगस्ट हुन्। अन्य महिनाको समयमा औसत वर्षा करिब २५ मिलिमिटर (०.९० इन्च) हुने गर्छ। नोभेम्बरदेखि अप्रिल महिना यस सहरको सबैभन्दा सुख्खा महिना हो जहाँ थोरै मात्रामा पानी पर्ने गरेको छ।

### सहरी क्षेत्रको रूपमा
thumb|पुरानो गुजरानवालामा रहेको एक प्रवेश द्वार
thumb|upright|गुजरानवालामा रहेको एक घर
हरि सिंह नलवाद्वारा बनाइएको नयाँ सहरी योजना अनुसार गुजरानवालामा सबैभन्दा पुरानो पर्खाल राखिएको थियो र त्यसैबेला सन् १७९२ मा रञ्‍जित सिंहले गुजरानवालालाई आफ्नो राजधानी सहरको रूपमा स्थापना गरेका थिए।

गुजरावालाको पुरानो सहर शाही र "शाही," बजारमा केन्द्रको रूपमा रहेको छ। गुजरानवालाको पुरानो सहर हिन्दुहरू र सिखहरूको लागि पूजा गर्नका लागि यहाँ धेरै मठमन्दिरहरू रहेका छन्। हिन्दु देवी तालब मन्दिर एक पटक यहाँ रहेको एक ठुलो पानीको ट्याङ्किको लागि प्रसिद्ध थियो र यहाँबाट पटियाला भागेर जाने परिवारको प्रयोग गर्न राम्रो परिस्थितिमा रहेको छ। सिख धर्मको मन्दिर दमदमा देवी तालब मन्दिरको नजिकै स्थित छ। सिख धर्मको लागि यो एक महत्त्वपूर्ण स्थल हो। जुन बाबा साहिब बेदीलेको इतिहाससँग सम्बन्धित छ। यस सहरमा एक पुरानो गुर्डवारा साहि बजारको नजिक चस्मा चोकमा रहेको छ। यस सहरमा सञ्चालित उद्योगहरूले ५,००,००० जति मानिसहरूलाई रोजगारी उपलब्ध गराएको छ, साथै सहरको कुल ग्राहस्थ उत्पादनले पाकिस्तानको कुल अर्थतन्त्रको ५% भाग ओगट्दछ।

यस सहरको छेउछाउ अनुमानित ६,५०० साना र मझौला उद्योगहरू, २५,००० कटेजहरू र केही ठुलो कलकारखानाहरू रहेको छ। यो सहर पाकिस्तानकै सबैभन्दा धेरै उद्योग सञ्चालनमा रहेको सहर हो। यस सहरमा घरायसी समाग्री र प्लम्बिङका समानहरू मात्रै निर्यात गर्ने २०० भन्दा बढी उत्पादक कम्पनीहरू सञ्चालनमा रहेको छ। यो सहर विद्युतीय पङ्खाहरू निर्माणको लागि एक केन्द्रको रूपमा चिनिन्छ - गुजरानवालाका १५० साना र मझौला व्यवसायहरू विद्युतीय पङ्खा उद्योगसँग सम्बन्धित छन्। यो सहर फलाम र स्टिल उत्पादनका लागि पाकिस्तानकै तेस्रो सबैभन्दा ठुलो सहर हो। यस सहरमा प्राचीनकाल देखिनै फलाम र फलामे वस्तुको निर्माण गरिँदै आएको थियो। जब लाहोरमा आदिवासीहरूले यस सहरमा आएर निर्माण कार्य शुरू गरेका थिए।

गुजरानवालामा कपडा, पोशाक, धागो र अन्य कपडासँग सम्बन्धित वस्तुहरू पनि उत्पादन गरिन्छ। यस सहरमा चामल, प्लास्टिक, कटलरी, कुलर र हिटर, कृषि औजारहरू, गलैंचा, सिसाबाट बनेका बस्तुहरू, शल्यक्रियाका उपकरणहरू, छालाका बस्तुहरू, सैन्य उपयोगको लागि चाहिँने मेसिनरी सामानहरू, घरेलू उपकरण, मोटरसाइकल र खाद्य बस्तुहरू पनि उत्पादन हुन्छ।

सन् २०१० मा, विश्व बैङ्कद्वारा पाकिस्तानमा व्यवसाय गर्न उपयुक्त रहेको शीर्ष १३ सहरहरू मध्ये छैटौँ स्थान दिएको थियो भने निर्माण कार्य गर्न अनुमतिको हिसाबले यो सहरलाई पाकिस्तानको दोस्रो स्थान दिएको थियो। सन् २०१७ को अन्त्यसम्म, नयाँ विद्युत प्राधिकरणहरूको स्थापनासँगै यस सहरमा बिजुलीको आपूर्तिले नयाँ मोड लिनुका साथै यसको परिणामस्वरूप उत्पादनको गतिमा निकै सुधार आएको छ।

## प्रशासन
गुजरोवाला सहरलाई सन् १९५१ मा एक जिल्लामा समावेस गरियो। गुजरानवाला विकास प्राधिकरण सन् १९८८ मा सहरको आर्थिक र विकासका पूर्वाधारमा अवलोकन गर्नका लागि पहिलो पटक स्थापना गरिएको थियो। यो सहर हाल जिल्ला सरकार गुजरानवाला (सीडीजीजी) र नगरपालिका निगम गुजरानवालाद्वारा प्रशासित छ भने विकास सामान्यतया गुजरानवाला विकास प्राधिकरण कार्यालयको अधीन रहेको छ। सन् २००७ मा सहर ७ सहरी नगरपालिकाहरूसँग एक सहर-जिल्ला को रूप मा पुन वर्गीकृत गरियो जसमा अरूप, कमोन्की, नडिपुर, नवसिरा, किला दिदार सिंह र वारिजाबाद सहरहरू रहेका छन्।

### रेल
thumb|गुजरानवाला रेलवे स्टेसन
गुजरानवाला रेलवे स्टेसनले पाकिस्तानमा १,६८७ किलोमिटर (१,०४८ माइल) लामो दूरीमा रहेको छ यस मार्गले सहरलाई पोर्ट सहरको कराची देखि पेखवर जोड्छ।

परियोजनाको पहिलो चरणमा, सन् २०२१ सम्म पूरा गर्ने उदेश्यले कराची र पेशावर बीचको मुख्य लाइन -१ रेल मार्ग ३.६५ अरब अमेरिकि डलरको लागतमा पुरै निर्माण गरिने भएको छ।

### हवाई
गुजरानवाला आफ्नै विमानस्थल नभए तापनि सहरको वरपरका नजिकैका सहरहरूमा हवाई उडानले गुजरनणवालाले सेवा प्रदान गरेको छ, जसमा लाहौरका अल्लाह अकबाल अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थले यूरोप, क्यानडा, मध्य एसिया, पूर्वी एसिया, र दक्षिणपूर्व एसियामा उडानहरू प्रदान गर्दछ। पाकिस्तानको पहिलो निजी स्वामित्वको व्यावसायिक विमानस्थल सन् २००७ मा निर्मित, एयरपोर्ट मध्य पूर्वको लागि अन्तर्राष्ट्रिय सेवाका साथै घरेलु स्थानहरूमा पनि सेवा प्रदान गर्छ।

### सार्वजनिक यातायातका साधनहरू
गुजरानवालामा केन्द्रीय रूपमा व्यवस्थित सार्वजनिक यातायात प्रणालीको कमी रहेको छ। उबर कार भाडा सेवाहरू सन् २०१७ को शुरूमा गुजरानवाला उपलब्ध भएको थियोे, र त्यसको लगत्तै करिमको (सार्वजनिक यातायात) सेवा पनि सञ्चालन आएको थियो।

## शिक्षा
गुजरानवाला सहरको वयस्क साक्षरता दर सन् २००८ मा ७३ % थियो भने १५-२४ उमेरका मानिसहरूको साक्षरता दर बृद्धी भएर ८७% पुगेको थियो।

## चित्र दीर्घा

Baradari_-_Sheranwala_Bagh,_Gujranwala.jpg|शेरनवाला बाग
Gujranwala flyover.jpg|आकाशे सडक, गुजरानवाला

## यो पनि हेर्नुहोस्
* सियालकोट
* गुजरात, पाकिस्तान
* फैसलाबाद

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
* आर्थिक आयोजना विभाग
* इन्साइक्लोपिडिया ब्रिटानिकामा 
* विकियात्रामा, गुजरानवाला सहरको यात्रा सहयोगी

श्रेणी:पाकिस्तानका सहरहरू