open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
सहारा मरुभूमि

**सहारा मरुभूमी** विश्वमा अन्टार्क्टिका र आर्कटिक पछिको तेस्रो ठूलो मरुस्थल हो तथा सबै भन्दा ठुलो सुख्खा मरुभूमि हो । यसको क्षेत्रफल ९,४००,००० वर्ग किलोमिटर छ । यसले उत्तर अफ्रिकाको अत्यधिक भाग ओगटेको छ । सहारा नाम मरुभूमिको लागि अरबी शब्द *सहरा* (صحراء)बाट राखिएको हो, जसको अर्थ हो मरुभूमि।

## चित्रहरु

File:Hoggar8.jpg|
Image:Libya 4985 Tadrart Acacus Luca Galuzzi 2007.jpg|
File:Sahara_Desert_Tribal_Camp.jpg |
File:Libya_5101_Fozzigiaren_Arch_Tadrart_Acacus_Luca_Galuzzi_2007.jpg|
File:Maroc_Sahara_caravane.jpg|
File:Libya_5391_Ubari_Lakes_Luca_Galuzzi_2007.jpg|
File:All_Gizah_Pyramids-3.jpg|
File:Dunes.jpg|

## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
## बाह्य कडीहरू
श्रेणी:अफ्रिकी मरुभूमिहरू
श्रेणी:मरुभूमिहरू
मत्स्येन्द्रनाथ

मत्स्येन्द्रनाथ/मच्छिन्द्रनाथ

सहकालका देवताका रूपमा मानिने **मत्स्येन्द्रनाथ** हिन्दू धर्मवलम्बी मध्ये शैव धर्मावलम्बीका नाथ सम्प्रदायका भगवान् हुन् भने बौद्ध धर्मावलम्बी माझ श्री करुणामय वंगद्यः पद्मपाणि आर्यावलोकितेश्वर, लोकनाथ आदि नामले पुकारिन्छ। पाटनको रातो मत्स्येन्द्रनाथ र काठमाडौँको सेतो मत्सेन्द्रनाथ प्रसिद्ध छन भने यी बाहेक लिच्छवीकालीन र मल्लकालीन समयमा स्थापित भएका अन्य तीनवटा मत्स्येन्द्रनाथका मूर्ति र मन्दिरहरू रहेका छन्। त्यस अन्तर्गत सेतो मत्स्येन्द्रनाथमा काठमाडौ र नालाको सेतो मत्स्येन्द्रनाथ हुन्। त्यस्तै रातो मत्स्येन्द्रनाथमा पाटन, दोलखा र किर्तीपुर चोभारको मत्स्येन्द्रनाथ पर्दछन्। पाटन दोलखा र काठमाडौंका मत्स्येन्द्रनाथहरूलाई परम्परागत रूपमा रथमा विराजमान गराइ सहर परिक्रमा गराउने गर्दछन्। नालाको करुणामयको रथयात्रा ४/५ दशक अघिसम्म विद्यमान नै रहे पनि अहिले भने बन्द छ। चोभारको रथ यात्रा गराइँदैन। अन्य मत्स्येन्द्रनाथको दाँजोमा पाटनको मत्स्येन्द्रनाथको १२ वर्षे जात्रा गरिने हुनाले यो जात्राले आधिकारिकता प्राप्त गरेको छ।

मत्स्येन्द्रनाथलाई नाथ सम्प्रदायका प्रमुख देवता भनिए पनि यिनी सबै धर्मावलम्बीद्वारा समान रूपले पूजित रही एउटै परब्रहृमाको रूपमा मानिएका छन्। उक्त कुरा नेपाल संवत् ७९२ को सुवर्णपत्रमा नेपालका प्रख्यात कणर्ाट राजा श्री श्रीनिवास मल्लद्वारा ललितपुर बु·मती स्थित मत्स्येन्द्रनाथ मन्दिरको प्रवेशद्वारमा प्रतिस्थापित भएबाट प्रष्ट हुन्छ। यिनको उल्लेख ई.सं. १०१५ को अभिनवगुप्तकृत तन्त्रालोकमा "तन्मे स मच्छेन्द्रविभू"को रूपमा मत्स्येन्द्रनाथको बारेमा वर्णन पाइन्छ। पर्वतिया वंशावलीमा पनि अनावृष्टिको कारण मत्स्येन्द्रनाथ कामरूपमा अवस्थित भएको कुरा स्पष्ट रूपले उल्लेखित छ। जयदेव द्वितीयको संवत्, १५७ को पशुपतिको अभिलेखमा तिनलाई कामरूप विजय गर्ने भनी वणिर्त छ। जसबाट जयदेव द्वितीयले कामरूपबाट ल्याएका थिए भन्ने कुरा पनि सत्यताको नजिकदेखिन्छ। 

नवनाथ र चौरासी सिद्धमध्ये एक सिद्ध रहेका मत्स्येन्द्रनाथका शिष्य गुरू गोरखनाथ हुन्। नाथ सम्प्रदायका एक सिद्ध योगीका रूपमा रहेका मत्स्येन्द्रनाथ बौद्ध धर्मावलम्बीको आर्यावलोकितेश्वर हुन्। यस प्रकार मत्स्येन्द्रनाथलाई महिला र पुरुष दुवै देवको रूपमा मानिन्छ। पुरुषलाई गरिने कर्मकाण्ड र महिलालाई गरिने कर्मकाण्ड इही गुफा राख्ने जस्ता कार्य पनि गरिन्छ। हिन्दू धर्मावलम्बी र बौद्ध धर्मावलम्बीलाई धार्मिक समन्वय गरी समाजमा मिलेर बस्न र शान्ति स्थापनाका लागि यो जात्राले ठूलो भूमिका खेलेको छ। बाँच्नका लागि सबै प्राणीलाई चाहिने सहकालका देवता भएका हुनाले यी देव सबैका आराध्यदेव भएका छन्।

*रातो मच्छिन्द्रनाथको रथयात्रा
*सेतो मच्छिन्द्रनाथको रथयात्रा

श्रेणी:परम्परा
जनगणना

**जनगणना** मार्फत कुनै देश वा क्षेत्रमा रहेका मानिसहरूको बिधिवत रूपमा सूचना सङ्कलन गरिन्छ। निस्चित समयको अन्तरालमा सरकारी निकाय मार्फत गरिने यो नै जनसङ्ख्याको औपचारिक गणना हो।  नेपालमा प्रत्येक १० वर्षको अन्तरालमा जनगणना गरिन्छ।नेपालमा बिसंं१९६८मा पहिलोपल्ट जनगणना भएको थियो।   अहिलेसम्म भेटिएकोमा, बिश्वकै सबैभन्दा पुरानो जनगणनाको तथ्याङ्क ४००० वर्ष अगाडिको चीनको थियो। 

## विभिन्न देशका जनगणनाहरू
### नेपाल
नेपालमा वि स १९६८(सन् १९११)मा पहिलो राष्ट्रिय जनगणना गरिएको थियो। त्यसबेला नेपालको जनसङ्ख्या ५६ लाख ३८ हजार ७ सय ४९ थियो। त्यसपछि दश-दश वर्षको अन्तरालमा जनगणना सन्चलन गरिदै आएको छ।   सय वर्षपछिको जनगणनाअनुसार २०५८मा नेपालको जनसङ्ख्या २ करोड ३१ लाख ५१ हजार ४ सय २३ थियो।

### भारत
भारतमा सन् १८८१मा पहिलो जनगणना लिइएको थियो। 

### अफगानिस्तान
### अल्बेनिया
### अल्जेरिया
### एण्डोरा
### एङ्गोला
### एण्टिगुवा र बर्डुदा
### अर्जेन्टीना
### आर्मीनिया
### अस्ट्रेलिया
### अस्ट्रिया
### अजरबैजान
### बहामास
## सन्दर्भ सामाग्रिहरू
श्रेणी:तथ्याङ्क
हरिप्रसाद रिमाल

सङ्गीतनाट्य शिरोभूषण **हरिप्रसाद रिमाल** (वि.सं. १९८२ साल असोज ५ गते - वि.सं. २०७५ साल भाद्र १५ गते) एक नेपाली अभिनेता, गायक र चलचित्र निर्देशक थिए । रेडियो नेपालको पहिलो गायकका रूपमा चिनिने रिमालले नेपालको पहिलो चलचित्र *आमा*बाट अभिनय सुरु गरेका थिए ।

वि.सं. २००७ साल चैत २० गते सालमा "मेरो दिल टुक्रा बनेर एक दिन, आँखाको बाटो भएर बहनेछ" बोलको शङ्कर लामिछानेका शब्दमा हरिप्रसाद रिमालकै स्वर र सङ्गीतमा रिमालले हार्मोनियम बजाएर गीत गएका हुनाले उनलाई रेडियो नेपालको प्रथम गायकका रूपमा दर्ता गरिएको छ ।

## व्यक्तिगत जीवन
रिमालको जन्म वि.सं. १९८२ साल असोज ५ गते घनश्याम रिमाल र मोहन कुमारी रिमालको तेस्रो सन्तानको रूपमा ललितपुरको लगनटोलमा भएको थियो । उनका पिता गायनका लागि परिचित थिए भने उनका दाइहरू कवि थिए । श्वासनलीको सङ्क्रमणले ग्रस्त रिमालको वि.सं. २०७५ साल भाद्र १५ गते ९२ वर्षको उमेरमा  बानेश्वर, काठमाडौँमा मृत्यु भयो ।

## सन्दर्भ सामग्री
श्रेणी:सन् २०१८ मा मृत्यु
श्रेणी:नेपाली चलचित्र निर्देशकहरू
श्रेणी:नेपाली अभिनेताहरू
श्रेणी:नेपाली गायकहरू
श्रेणी:नेपाली भाषाका गायकहरू
श्रेणी:नेपाली लेखकहरू
श्रेणी:सन् १९२५ मा जन्म
सुन्तला (रङ)

**सुन्तला** रातो र पहेंलो बिचको एक रङ हो । यो रङ सुन्तला जस्तै भएकाले यसलाई सुन्तला रङ भनिएको हो । भारत र नेपालमा यस रङलाई महत्त्वपूर्ण धार्मिक रङको रूपमा लिइने गर्छ।

## यो पनि हेर्नुहोस्
## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
श्रेणी:रङ
पहेँलो

**पहेँलो** () सुन, नौनी तथा पाकेको कागती आदिको रङ हो । यो एक प्राथमिक रङ हो । पहेँलो रङ प्रकाशको वर्णक्रममा तथा चित्रकारको परम्परागत रङ चक्रमा हरियो र सुन्तला रङको बिचमा हुन्छ ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
श्रेणी:रङ
ओसिनिया

**ओसिनिया** एक भौगोलिक क्षेत्र हो जसमा अस्ट्रेलिया, मेलानेसिया, माइक्रोनेसिया र पोलिनेसिया समावेश छन्।  अठारौँ शताब्दीको पहिलो यात्रामा जेम्स कुक, जो पछि अत्यन्त विकसित हवाई टापुमा पुगेका थिए र पछि उनी ताहिती पुग्दै पहिलो पटक अस्ट्रेलियाको पूर्वी तटको अन्वेषण गर्न सफल भएका थिए। प्रशान्त मोर्चाले दोस्रो विश्वयुद्ध ताका, मुख्यतया संयुक्त राज्य अमेरिका र अस्ट्रेलियाबीच र अक्ष शक्ति जापानबीच ठूलो कदम चालेको थियो।

त्यसपछिका शताब्दीहरूमा युरोपेली बासिन्दाहरूको आगमनले गर्दा ओसिनियाको सामाजिक तथा राजनैतिक परिदृश्यमा उल्लेखनीय परिवर्तन आएको थियो। समकालीन समयमा राष्ट्रिय झन्डाहरूबारे झन्-झनै चर्चा बढ्दै गएको छ र कोही-कोही ओसिनियालीहरूले आफ्नो विशिष्ट तथा व्यक्तिगत चिनारी प्रदर्शन गर्ने इच्छा राखेका छन्।  आदिवासी अस्ट्रेलियालीहरूको शैलकला विश्वको सबैभन्दा लामो निरन्तर अभ्यास गरिएको कलात्मक परम्परा हो। पपुवामा अवस्थित पुन्चाक जया ४,८८४ मिटर अग्लो ओसिनियाको सर्वोच्च शिखर हो। अधिकांश महासागरीय देशहरू बहुदलीय प्रतिनिधि संसदीय लोकतन्त्रहरू हुन्। प्रशान्त द्वीप राष्ट्रहरूका लागि पर्यटन आयको ठूलो स्रोत भएको छ। 

## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
## बाह्य कडीहरू
* 
* "अस्ट्रेलिया र ओसिनिया" नेसनल जियोग्राफिक बाट


श्रेणी:एसिया-प्रशान्त
श्रेणी:प्रशान्त महासागर
श्रेणी:दक्षिणध्रुवीय महासागर
श्रेणी:हिन्द महासागर
रातो

**रातो** एक प्राथमिक रङ हो। यो रगत, आगो तथा रुबीको रङ हो ।

## रातो रङका परिबर्तनहरू 

 Light Salmon Pink (Hex: #FF9999) (RGB: 255, 153, 153)
 Salmon Pink (Crayola "Salmon") (Hex: #FF91A4) (RGB: 255, 145, 164)
 Medium Salmon (Hex: #FF8C69) (RGB: 255, 140, 105)
 Salmon (web color) (Hex: #FA8072) (RGB: 250, 128, 114)
 Dark Salmon (web color) (Hex: #E9967A) (RGB: 233, 150, 122)
 Coral Pink (Hex: #F88379) (RGB: 248, 131, 121)
 Light Coral (web color) (Hex: #F08080) (RGB: 240, 128, 128)
 Light Carmine Pink (Hex: #E66761) (RGB: 230, 103, 97)
 Carmine Pink (Hex: #EB4C42) (RGB: 235, 76, 66)
 Deep Carmine Pink (Hex: #EF3038) (RGB: 239, 48, 36)
 Coral Red (Hex: #FF4040) (RGB: 255, 64, 64)
 Carmine Red (Hex: #FF0033) (RGB: 255, 0, 51)
 Scarlet (Hex: #FF2400) (RGB: 255, 36, 0)
 RED (Electric Red) (HTML/CSS Red) (Color wheel red) (Hex: #FF0000) (RGB: 255, 0, 0)
 Pigment Red (Hex: #ED1C24) (RGB: 237, 28, 36)
 Crimson (Hex: #DC143C) (RGB: 220, 20, 60)
 Ruby Red (Hex: #E0115F) (RGB: 224, 17, 95)
 Rich Carmine (Chinese Carmine) (Hex: #D70040) (RGB: 215, 0, 64)
 Fire Engine Red (Hex: #CE2029) (RGB: 206, 22, 32)
 Cardinal Red (Hex: #C41E3A) (RGB: 196, 30, 58)
 Bright Maroon (Crayola Maroon) (Hex: #C32148) (RGB: 195, 33, 72)
 Rich Maroon (Maroon (X11)) (web color) (Hex: B03060#) (RGB: 176, 48, 96)
 Deep Carmine (Hex: #A9203E) (RGB: 169, 32, 62)
 Medium Carmine (Hex: #AF4035) (RGB: 175, 64, 53)
 Fire Brick (web color) (Hex: #B22222) (RGB: 178, 34, 34)
 Carmine (Hex: #960018) (RGB: 150, 0, 24)
 Dark Red (Hex: #8B0000) (RGB: 139, 0, 0)
 Maroon (HTML/CSS) (web color) (Hex: #800000) (RGB: 128, 0, 0) 

## यो पनि हेर्नुहोस्
## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
*
*
* रातो रङको बारेमा सम्पूर्ण जानकारी 

श्रेणी:रङहरू
क्लियोपेट्रा सातौँ

**क्लियोपेट्रा** वा **क्लियोपेट्रा सातौँ फिलोपाटर** ( इपू ६९ अन्त्य – इपू १० वा १२, अगस्ट ३०) प्राचीन इजिप्टको टोलेमिक राज्यकी अन्तिम शासक थिइन् । उनले इसापूर्व ५१ देखि इसापूर्व ३० सम्म मिश्र (हाल इजिप्ट)मा स्थित टोलेमिक राज्यमा शासन गरेकी थिइन्।  इतिहासकारहरूका अनुसार उनी जति सुन्दर र कामुक थिइन्, त्यो भन्दा धेरै गुणा चतुर, षडयन्त्रकारी र क्रुर पनि थिइन्। क्लियोपेट्रा आफ्नो सौन्दर्यताको लागि गधाको दूधमा मह र जैतुनको तेल लगाएर नुहाउँथिन् भनेर इतिहासबिदले भन्दछन् । 

## जीवनी
### प्रारम्भिक जीवन
क्लियोपेट्राको जन्म इसापूर्व ६९ मा टोलेमिक वंशमा भएको थियो । उनी १७ वर्षकी हुँदा उनको पिताको मृत्यु भएको थियो।  त्यही भ्रमणको समयबाट क्लियोपेट्रा र मार्क एन्टोनीको प्रेम सम्बन्ध सुरु भएको थियो । पछि एन्टोनी टार्ससबाट फर्कने क्रममा क्लियोपेट्राले उनलाई इजिप्ट आउने निमन्त्रणा दिइन् । क्लियोपेट्राको निमन्त्रणालाई स्विकार गर्दै एन्टोनी इसापूर्व ४१ को नोभेम्बरमा एलेक्जेन्ड्रिया पुगे । इसा पूर्व ४० को बसन्तमा सिरियामा पार्थियन साम्राज्यका पूर्व अधिकारी क्विन्टस लेबिनसले एन्टोनीका गभर्नर लुसियस डेसियस साक्सालाई मारेर उनका सैनिकलाई कब्जामा लिए पछि उनले इजिप्ट छाडे। इपू ४० को अन्त्य तिर क्लियोपेट्राले एन्टोनीबाट जुम्ल्याहा सन्तानलाई जन्म दिइन् । उनीहरूको नाम हेलियस (सुर्य) र सेलेने (चन्द्र) राखियो।

### मृत्यु
क्लियोपेट्राले रोमन राजा अगस्टससँगको युद्धमा हार ब्यहोरे पछि उनलाई नै आफ्नो सुन्दरताको जालमा फसाएर फेरि सत्ता प्राप्त गर्ने योजना बनाइन् । तर अगस्टसले क्लियोपेट्राको हत्या गर्न लागेको चाल पाएपछि आफैंले एउटा कोब्रालाई टोकाएर आत्महत्या गरिन् भन्ने जनविश्वास छ।

## सन्दर्भ सामग्री 
श्रेणी:इजिप्टका महारानीहरू
श्रेणी:महिला आत्महत्या
पटेर्वा सुगौली

'''''' नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्रको नारायणी अञ्चल, पर्सा जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ६१७६ रहेको थियो जसमध्ये ३०३६ पुरुष र ३१४० महिला रहेका थिए भने यहाँ ८९८ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल पटेर्वा सुगौली गाउँपालिकामा पर्दछ।

यो पटेर्वा सुगौली गाउँपालिकाको वडा नम्बर ४ हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:पर्सा जिल्लाका ठाउँहरू
नाइल नदी

**नाइल नदी** (, , प्राचीन मिस्री *Iteru* वा ''Ḥ'pī*, कप्टिक ⲫⲓⲁⲣⲱ *Piaro* वा *Phiaro*, ; रूपान्तरित: ʿ**Abbai**, तर उच्चारण *Abbai'') उत्तरी अफ्रिकाको उत्तर तिर बग्ने तथा विश्वको सबैभन्दा लामो नदी हो।

लगभग  लामो रहेको यो नदी विश्वको सबैभन्दा लामो नदी हो। यसको जल निकासी बेसिनले एघार देशहरूलाई समेट्दछ जसमा; प्रजातान्त्रिक गणतन्त्र कङ्गो, तान्जानिया, बुरुन्डी, रुवान्डा, युगान्डा, केन्या, इथियोपिया, इरित्रिया, दक्षिण सुडान, सुडान र इजिप्ट पर्दछन्। यसले यी राष्ट्रहरूको अर्थतन्त्रमा महत्त्वपूर्ण आर्थिक भूमिका खेल्दछ भने यो दक्षिण सुडान, सुडान र इजिप्टमा पानीको प्राथमिक स्रोत हो।

## पानी बाँडफाँड विवाद
नाइल नदीको पानीले धेरै दशकदेखि उत्तरपूर्वी अफ्रिका र नाइल बेसिनको जनसंख्या, संस्कृति, अर्थतन्त्र र राजनीतिलाई असर गर्दै आएको छ। सबैभन्दा पछिल्लो पानी बाँडफाँड विवाद भनेको इजिप्ट र इथियोपिया बीच ४.५ अर्ब डलरको ग्रान्ड इथियोपियन रिनाएन्स बाँधको विवाद हो, जुन दुवै देशमा राष्ट्रिय चासोको विषय बनेको छ, जसले देशभक्ति, गहिरो डर र युद्धको खतरा पनि जगाएको छ। 
इजिप्ट र इथियोपिया दुवैमा नाइल नदी र ग्रान्ड इथियोपियन रिनाएन्स बाँध राष्ट्रिय पहिचानका अंश हुन्। इथियोपियामा यसलाई बढ्दो विकासको बाटोको रूपमा हेरिन्छ, जबकि इजिप्टमा खडेरी र पानीको अभावको डर व्याप्त छ।  इजिप्टको लागि, नाइल नदीको पानीमा यसको अत्यधिक पहुँचलाई औचित्य दिन, १९०२, १९२९ र १९५९ मा हस्ताक्षर गरिएका तीन सन्धिहरू प्रयोग गरिन्छ, जसको आलोचना गरिन्छ।
१९०२ र १९२९ का सन्धिहरू उपनिवेशवादबाट धेरै प्रभावित थिए किनभने ब्रिटिश साम्राज्यले अफ्रिकी उपनिवेशहरूलाई ब्रिटिश इजिप्टको फाइदाको लागि नाइल नदीको पानीमा सम्झौता गर्न बाध्य पारेको थियो। उपनिवेशवादको अन्त्य र उत्तर-उपनिवेशवादको उदयसँगै, यी सन्धिहरूलाई औपनिवेशिक उपजको रूपमा हेरिन्छ, जसले आफ्नो वैधता गुमाइसकेका छन्। सन्धिहरूमा नाइल नदीको पानीको वितरणले नाइल नदीको बेसिनमा सुडान र इजिप्टको गठबन्धनको जग पनि खडा गर्छ। दुवै राज्यले १९५९ को सम्झौतामा लगभग सबै नाइल नदीको पानी आपसमा बाँडेका थिए र अझै पनि नाइल नदीको पानीको सम्बन्धमा आफ्नो राजनीतिलाई पङ्क्तिबद्ध गर्छन्।  ग्रान्ड इथियोपियाली रिनाएन्स बाँधको घोषणा पछि, सुडान र इजिप्टले सँगै तीनवटा सैन्य अभ्यास गरेका थिए।

## खतरा
बाढी पछि हुने बालीनालीको विनाश, भोकमरी, रोग र अनिकाल सहित - सबै प्राकृतिक प्रकोपहरूमध्ये आन्तरिक बाढीका घटनाहरूले सबैभन्दा बढी हताहत निम्त्याउँछन्। यसअघि एउटै बाढीका घटनाका कारण लाखौं मानिसहरूको मृत्यु भइसकेको छ।

## वारपार
## सन्दर्भ समाग्री
श्रेणी:विश्वका ठूला नदीहरू
श्रेणी:विश्वका नदीहरू
रानागाउँ

'''''' नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, सुदूरपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र विकास क्षेत्रको सेती अञ्चल, डोटी जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या २८९० रहेको थियो जसमध्ये ११७२ पुरुष र १७१८ महिला रहेका थिए भने यहाँ ५९६ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल के.आई.सिंह गाउँपालिकामा पर्दछ।

यो के.आई.सिंह गाउँपालिकाको वडा नम्बर ५ हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:डोटी जिल्लाका ठाउँहरू
बगलेक

'''''' नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, सुदूरपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र विकास क्षेत्रको सेती अञ्चल, डोटी जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ४२०१ रहेको थियो जसमध्ये १८९० पुरुष र २३११ महिला रहेका थिए भने यहाँ ८४३ घरधुरी रहेको थियो। यसको साविकका (८,९) वडाहरू हाल दिपायल सिलगढी नगरपालिकामा पर्दछ भने (१-७) वडाहरू पूर्वीचौकी गाउँपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकको ८,९ वडाहरू दिपायल सिलगढी नगरपालिकाको वडा नम्बर ९ हो भने १-७ वडाहरू पूर्वीचौकी गाउँपालिकाको वडा नम्बर २ हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:डोटी जिल्लाका ठाउँहरू
खातिवडा

'''''' नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, सुदूरपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र विकास क्षेत्रको सेती अञ्चल, डोटी जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ५,८१२ रहेको थियो जसमध्ये २,५३७ पुरुष र ३,२७५ महिला रहेका थिए भने यहाँ १,२०७ घरधुरी रहेको थियो। यसको साविकका (४-६) वडाहरू हाल दिपायल सिलगढी नगरपालिकामा पर्दछ भने (१,२,३,७,८,९) वडाहरू सायल गाउँपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका ४-६ वडाहरू दिपायल सिलगढी नगरपालिकाको वडा नम्बर २ हो भने १-३,७-९ वडाहरू सायल गाउँपालिकाको वडा नम्बर ६ हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:डोटी जिल्लाका ठाउँहरू
गुलाबी

**गुलाबी** वा **गुलाफी** रातो र सेतो रङको मिश्रण हो । यो रङ नामाकरण गुलाफको फूलको रङसँग मील्दो भन्ने अर्थमा भएको हो । साहित्यमा र अन्यत्र उपमा दीइँदा यस रङ्लाइ हलुका,कोमलता,नजाँनिदो छाँट अादि सँग तुलना गरिन्छ । 

##### प्रचलित प्रयोग/बिम्ब 
* गुलाबी अोठ

## सन्दर्भ सामग्री
## बाह्य कडीहरू
श्रेणी:रङ
दाँतमा किरा लाग्ने

खाना खाएपछि कुल्ला वा ब्रस नगर्दा मुखमा बाँकी रहेका अन्नकण (मुख्यतः गुलियो र स्टार्च) लाई २० मिनेटभित्रै ब्याक्टेरियाले अम्लमा परिवर्तन गर्छ। ब्याक्टेरियाका कारण उत्पन्न यो अम्लले मुखको र्‍यालसँग मिलेर टाँसिने पदार्थ (प्लाक) बनाउँछ। प्लाक दाँतमा टाँसिन्छ। धेरै दिनसम्म दाँतको सफाइ नभए प्लाक कडा भएर टार्टर बन्छ। टार्टरले दाँत र गिजालाई बिगार्न थाल्छ। प्लाकको ब्याक्टेरियाले दाँतमा प्वाल बनाएपछि यसैलाई दाँतमा कीरा लाग्नु भनिन्छ। 

दाँतमा कीरा लाग्नबाट बच्ने मुख्य उपाय भने बिहान जस्तै राति सुत्ने बेलामा समेत राम्ररी ब्रस गर्नु हो। गुलियो र स्टार्चजस्ता वस्तुको कम सेवन गर्नुको साथै यस्ता खाद्य पदार्थ सेवन गरेपछि अनिवार्य रूपमा कुल्ला वा ब्रस गर्नुपर्छ। तर कीरा लागेमा यसको उपचार केवल फिलिङ मात्र हो। फिलिङ नगराउँदा दाँतमा चिसो, तातो, गुलियो, अमिलो पर्दा चस्का लाग्ने गर्छ। दाँतमा पीडा हुनुका साथै पिप बन्छ। पछि दाँत बिग्रँदै गएर रुट क्यानल टि्रटमेन्टसम्म गराउनुपर्न हुन्छ। दाँतमा गहिरो प्वाल हँुदा यो प्रक्रिया अपनाइन्छ। पछि दुखाइ र संवेदनशीलता नहँुदा स्थायी फिलिङ गरिन्छ। स्थायी फिलिङअन्तर्गत विभिन्न प्रकारको दाँत भर्ने प्रक्रिया अपनाइए पनि मुख्य रूपमा भने सिल्भर फिलिङसमेत एउटा हो। 

दाँत भर्न कम्पोजिट फिलिङसमेत गरिन्छ। यसलाई कस्मेटिक र टुथ कलर फिलिङसमेत भनिन्छ। यस्तो फिलिङ गराइएको लगत्तै खाने कुरा लिन सकिन्छ। यस्तो फिलिङ दाँतको रङको हुने भएकाले उपचार गरेको अरूलाई सहजै थाहा हुँदैन। यो बढी टिक्छ पनि। अब नौलो प्रविधिका सामान आउनाले यो फिलिङ अझ बलियो भएको छ। तर यो फिलिङ गराउँदा ताका दाँत सुख्खा हुनुपर्छ। नत्र दाँतमा भर्ने पदार्थ निस्किने डर हुन्छ। बालबालिकामा यो फिलिङ गरिँदैन। 

दाँत भर्ने अर्को प्रक्रिया जिआई फिलिङसमेत हो। जिआई फिलिङको पूरा नाम ग्लास इनोमर सिमेन्ट फिलिङ हो। यो प्रायः बालबालिका वा वयस्क व्यक्तिको संवेदनशील दाँतमा गरिन्छ। यसमा सिलिका हुनुको साथै यो हलुको हुन्छ। यसैले चपाउने दाँतमा यो फिलिङ गरिँदैन। फिलिङ गराएको एक घन्टासम्म केही खानु हुन्न। यसमा भएको पmलोराइडले पछि कीरा लाग्नबाट रोक्छ। यसैले यसलाई पि्रजरभेटिभ फिलिङ समेत भनिन्छ। यो सेतो भए पनि दाँतको रंगजस्तै नदेखिने भएकाले राम्रो देखिँदैन। सबै दाँतमा यो फिलिङ गर्न सकिँदैन। चपाउने र अगाडिको दाँतमा यसको उपयोग गरिँदैन, किनभने यो त्यति बलियो हँुदैन। यो फिलिङ अचेल दाँतको रंगमा समेत आउन थालेको छ।

श्रेणी:शरीर
म्याकिन्टोश

computer from August २००९, a modern all-in-one Macintosh.]]

**म्याकिन्टोश**अथवा छोट्करीमा **म्याक्** भनिने ब्यक्तिगत कम्प्युटरहरूको श्रेणीलाई एप्प्ल इङ्क्ले प्रवर्धन, विकास र बितरण गर्दछ। जेनुवरी २४, १९८४ मा उपलब्ध गराएको "पहिलो म्याक्"लाई म्याकिन्टोश १२८K भनिन्थ्यो । यो नै बिश्वको पहिलो अक्षरमा आदेश लेख्नु नपर्ने तथा माउस भएकोले आखाले देखेका चित्र वा शब्दमै सिधै क्लिक गरी चाहिएको आदेश दिन सकिने सन्चालन प्रणाली भएको ब्यक्तिगत कम्प्युटर थियो । यो सन् ८० को दशकको अन्त्यसम्मै राम्रोसित चल्यो तर ९० को दशकपछि सस्ता आइ बी एम सित मिल्दाजुल्दा र माइक्रोसफ्टको डस् र विन्डोज् जस्ता सन्चलान प्रणालीहरू भएका ब्यक्तिगत कम्प्युटरहरू बढि चले ।

## इतिहास
. Introduced in १९९८, it led Apple's return to profitability. However, the associated mouse proved to be one of consumers' least favorite Apple products.]]

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह् लिङ्कहरू
श्रेणी:कम्प्युटर
अभिजाततन्त्र

**अभिजाततन्त्र** (अरिस्टक्रैसी) त्यो शासनतन्त्र हो जसमा राजनीतिक सत्ता अभिजनका हातमा हो। यस सन्दर्भमा "अभिजन"को अर्थ हो कुलीन, विद्वान, सद्गुणी, उत्कृष्ट। पश्चिममा "अरिस्टक्रैसी"को अर्थ पनि लगभग यही हो। अफलातून (प्लेटहरू) र उनको शिष्य अरस्तूले आफ्नो पुस्तकहरूमा अरिस्टाक्रैसीलाई बुद्धिमान, सद्गुणी व्यक्तिहरूको शासनतन्त्र मानेका छन्।

## परिचय 
अभिजाततन्त्रको उल्लेख प्राय: अनेक देशहरूका इतिहासमा भेटिन्छ। विद्वानहरूको मत हो कि भारतमा पनि प्राचीन कालमा केही अभिजाततन्त्र थिए। अफलातूनको सुविख्यात पुस्तक "रिपब्लिक"मा वर्णित आदर्श नगरव्वयस्था सर्वज्ञ दार्शनिकहरूको अभिजाततन्त्र हो। यिनी दार्शनिकहरूको लागि अफलातूनले कौटुंबिक र सम्पत्ति सम्बन्धी साम्यवादको व्यवस्थाको हो।

राज्यदर्शनका इतिहासमा धनिकतन्त्रलाई पनि कहिले काँही अभिजाततन्त्र मानिएको छ। यसका दुइ कारण छन्। प्रथम, दुवैमा शासनसत्ता एक व्यक्ति या समस्त वयस्क नागरिकहरूका हातमा न भएर थोरै व्यक्तिहरूका हातमा हुन्छ। दोस्रो, केहीको मत हो कि धनसञ्चय चरत्रिवान नैं गर्न सक्त छन् र यस प्रकार त्यो सद्गुणको अभिव्यक्ति हो। अनेक आधुनिक समाजशास्त्रीहरूको मत हो कि राजतन्त्र र जनतन्त्रमा पनि वास्तवमा संप्रभुता थोरै व्यक्तिहरूका नैं हातमा हुन्छ। राजालाई शासन सञ्चालनको लागि चतुर राजनीतिज्ञहरूको सहायतामा निर्भर रहन पर्दछ। जनतन्त्रमा पनि प्राय: सामान्य जनतालाई राजनीतिमा रुचि हुँदैन, त्यो अनुगामी हुन्छ। शासनको बागडोर जनतन्त्रमा पनि चतुर राजनीतिज्ञहरूका नैं हातमा हुन्छ्न् र उनी धनी होते छन्। वास्तविक राजनीतिक प्रक्रियामा जुन संम्पन्न छन्, त्यहि चतुर छन्, त्यहि राजनीतिज्ञ छन्, प्रशासन र राजनीतिक दलबंदीमा तिनैको सिक्का चल्दछ।

किंतु अभिजनको नियुक्ति कसरि हो? यदि जननिर्वाचन द्वारा, त त्यो एक प्रकारको जनतन्त्र हो। यदि अन्य कुनै प्रकारबाट , त अभिजन शासन संकीर्ण, स्वार्थी, दुर्विनीत र धनप्रिय हुन जान्छन् र आफ्नो क्षमतालाई परिवर्तित परिस्थितिका अनुरूप राख्न सक्तैनन्।

आज जनतन्त्र र अभिजाततन्त्रको प्रमुख समस्या यही हो कि कुनै प्रकार राज्यमा धनका वृद्धिशील प्रभावको निराकरण हो र जनसाधारण बुद्धिमानबाट वा परायण व्यक्तिहरूलाई आफ्नो शासक निर्वाचित गर्ने।

## सन्दर्भ ग्रन्थ 
* अरस्तू : राजनीति (भोलानाथ शर्मा द्वारा अनुवाद);
* जायसवाला, के.पी. : " हिंदू पालटी";
* अफलातून : आदर्श नगरव्यवस्था (भोलानाथ शर्मा द्वारा अनुवाद);
* लुडोविसी, ए.एम. : दि डिफेंस औव अरिस्टक्रैसी

श्रेणी:हिन्दीबाट अनुवादित
कालिका, कञ्चनपुर

'''''' नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, सुदूरपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र विकास क्षेत्रको महाकाली अञ्चल, कञ्चनपुर जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या १५४०१ रहेको थियो जसमध्ये ७२६२ पुरुष र ८१३९ महिला रहेका थिए भने यहाँ २७६० घरधुरी रहेको थियो। यो हाल पुर्नवास नगरपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका १-२ र ५-७ नम्बर वडाहरू पुर्नवास नगरपालिकाको वडा नम्बर २, ८-९ र ६ नम्बर वडाहरू वडा नम्बर १, र ३ र ४ नम्बर वडाहरू वडा नम्बर ३ हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:कञ्चनपुर जिल्लाका ठाउँहरू
झलारी

'''''' नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, सुदूरपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र विकास क्षेत्रको महाकाली अञ्चल, कञ्चनपुर जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या २४३४७ रहेको थियो जसमध्ये ११४०७ पुरुष र १२९४० महिला रहेका थिए भने यहाँ ४७८२ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल शुक्लाफाँटा नगरपालिकामा पर्दछ।

यसले शुक्लाफाँटा नगरपालिकाको वडाहरू ६-११ ओगटेको छ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:कञ्चनपुर जिल्लाका ठाउँहरू
बाइसे बिचवा

'''''' नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, सुदूरपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र विकास क्षेत्रको महाकाली अञ्चल, कञ्चनपुर जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या १४३०१ रहेको थियो जसमध्ये ६८४२ पुरुष र ७४५९ महिला रहेका थिए भने यहाँ २४०५ घरधुरी रहेको थियो। यसको साविकको  (५-९) वडाहरू हाल पुर्नवास नगरपालिकामा पर्दछ भने (१-४) वडाहरू लालझाडी गाउँपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका ५-६ नम्बर वडाहरू पुर्नवास नगरपालिकाको वडा नम्बर १०, ७-९ नम्बर वडाहरू वडा नम्बर ११ र १-४ वडाहरू लालझाडी गाउँपालिका वडा नम्बर १ हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:कञ्चनपुर जिल्लाका ठाउँहरू
परासन

'''''' नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, सुदूरपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र विकास क्षेत्रको महाकाली अञ्चल, कञ्चनपुर जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या १४४२७ रहेको थियो जसमध्ये ६६४२ पुरुष र ७७८५ महिला रहेका थिए भने यहाँ २६५१ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल पुर्नवास नगरपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका ५-८ नम्बर वडाहरू पुर्नवास नगरपालिकाको वडा नम्बर ९, ३-४ र ९ नम्बर वडाहरू वडा नम्बर ८, र १ र २ नम्बर वडाहरू वडा नम्बर ७ हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:कञ्चनपुर जिल्लाका ठाउँहरू
रामपुर विलासपुर

'''''' नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, सुदूरपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र विकास क्षेत्रको महाकाली अञ्चल, कञ्चनपुर जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या १८४३० रहेको थियो जसमध्ये ८७७३ पुरुष र ९६५७ महिला रहेका थिए भने यहाँ २९२८ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल बेलौरी नगरपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका ५-८ वडाहरू बेलौरी नगरपालिकाको वडा नम्बर ८, ९ नम्बर वडा वडा नम्बर ९ र १-४ वडाहरू वडा नम्बर १० हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:कञ्चनपुर जिल्लाका ठाउँहरू
बेलडाँडी

'''''' नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, सुदूरपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र विकास क्षेत्रको महाकाली अञ्चल, कञ्चनपुर जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या १७५७० रहेको थियो जसमध्ये ८२३६ पुरुष र ९३३४ महिला रहेका थिए भने यहाँ ३०२२ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल बेलडाँडी गाउँपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका ४ र ९ वडाहरू बेलडाँडी गाउँपालिकाको वडा नम्बर १, ५-८ वडाहरू वडा नम्बर २, ३ र ३ नम्बर वडाहरू वडा नम्बर ३ र १ नम्बर वडा वडा नम्बर ४ हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:कञ्चनपुर जिल्लाका ठाउँहरू
कृष्णपुर नगरपालिका

'''''' कञ्चनपुर जिल्लाका ७ नगरपालिकाहरू मध्ये एक हो। २१ पुस २०७२ मा, नगरपालिका घोषणा गर्दा साविकको कृष्णपुर गाविसको सबै वडाहरूलाई यथावत राख्दै नगरपालिका घोषणा गरिएको थियो। २७ फागुन २०७३ मा, नगरपालिकाको क्षेत्रविस्तार गर्दा यसमा साविकका देखतभुली (९), रैकवार बिचवा गाविसहरू गाभिएका थिए।

## जनसङ्ख्या
राष्ट्रिय जनगणना २०७८को जनगणना अनुसार को कुल जनसङ्ख्या ७१,५०० रहेको छ भने यहाँ १५,१११ घरधुरी रहेका छन्।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
*जिल्ला विकास समिति, कञ्चनपुर 

श्रेणी:कञ्चनपुर जिल्लाका नगरपालिकाहरू
श्रेणी:सुदूरपश्चिम प्रदेशका नगरपालिकाहरू
श्रेणी:२०७२ असोज १ मा घोषित नगरपालिकाहरू
दैजी

'''''' नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, सुदूरपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र विकास क्षेत्रको महाकाली अञ्चल, कञ्चनपुर जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या २७४८१ रहेको थियो जसमध्ये १२९८५  पुरुष र १४४९६ महिला रहेका थिए भने यहाँ ५०९१ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल बेदकोट नगरपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका ७ र ८ नम्बर वडाहरू बेदकोट नगरपालिकाको वडा नम्बर १, ६ नम्बर वडा वडा नम्बर २, १, २ र ५ नम्बर वडाहरू वडा नम्बर ३, ४ नम्बर वडा वडा नम्बर ४ र ३ नम्बर वडा वडा नम्बर ५ हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:कञ्चनपुर जिल्लाका ठाउँहरू
रैकवार बिचवा

'''''' नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, सुदूरपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र विकास क्षेत्रको महाकाली अञ्चल, कञ्चनपुर जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ४३७९ रहेको थियो जसमध्ये २००४ पुरुष र २३७५ महिला रहेका थिए भने यहाँ ७३८ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल कृष्णपुर नगरपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका ३-५ वडाहरू कृष्णपुर नगरपालिकाको वडा नम्बर ७, १,२,६ वडाहरू वडा नम्बर ८ र ७-९ वडाहरू वडा नम्बर ९ हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:कञ्चनपुर जिल्लाका ठाउँहरू
चौकोट

**चौकोट** नेपालको मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र, बागमती अञ्चलको काभ्रेपलाञ्चोक जिल्लामा अवस्थित रमणीय, प्राचिन, ऐतिहासिक नगर हो।

## यो पनि हेर्नुहोस
## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
मुकोट

'''''' नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, मध्यपश्चिमाञ्चलविकास क्षेत्र विकास क्षेत्रको कर्णाली अञ्चल, डोल्पा जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०७८मा यहाँको जनसङ्ख्या ८२९ रहेको थियो जसमध्ये ४०५ पुरुष र ४२४ महिला रहेका थिए भने यहाँ १७५ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल छार्का ताङसोङ गाउँपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका १-३ वडाहरू छार्का ताङसोङ गाउँपालिकाको वडा नम्बर ४ हो भने ४-५,७ वडाहरू वडा नम्बर ५ र ६,८-९ वडाहरू वडा नम्बर ६ हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:डोल्पा जिल्लाका ठाउँहरू
रिमी

'''''' नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, मध्यपश्चिमाञ्चलविकास क्षेत्र विकास क्षेत्रको कर्णाली अञ्चल, डोल्पा जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या १३९४ रहेको थियो जसमध्ये ६७६ पुरुष र ७१८ महिला रहेका थिए भने यहाँ २५६ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल जगदुल्ला गाउँपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका ७-९ वडाहरू शे फोक्सुण्डो गाउँपालिकाको वडा नम्बर ४ हो भने १-३ वडाहरू वडा नम्बर ५ र ४-६ वडाहरू वडा नम्बर ६ हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:डोल्पा जिल्लाका ठाउँहरू
माझफाल

'''''' नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, मध्यपश्चिमाञ्चलविकास क्षेत्र विकास क्षेत्रको कर्णाली अञ्चल, डोल्पा जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या २५७६ रहेको थियो जसमध्ये १२७४ पुरुष र १३०२ महिला रहेका थिए भने यहाँ ५१९ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल ठुली भेरी नगरपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका १-५ वडाहरू ठुलिभेरी नगरपालिकाको वडा नम्बर ५ हो भने ६-९ वडाहरू वडा नम्बर ६ हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:डोल्पा जिल्लाका ठाउँहरू
शङ्करपुर, कञ्चनपुर

'''''' नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, सुदूरपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र विकास क्षेत्रको महाकाली अञ्चल, कञ्चनपुर जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ७२५१ रहेको थियो जसमध्ये ३५४९ पुरुष र ३७०२ महिला रहेका थिए भने यहाँ १०६५ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल लालझाडी गाउँपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका १-४ नम्बर वडाहरू लालझाडी गाउँपालिकाको वडा नम्बर २ र ५-९ नम्बर वडाहरू वडा नम्बर ३ हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:कञ्चनपुर जिल्लाका ठाउँहरू
सुँ

'''''' नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, मध्यपश्चिमाञ्चलविकास क्षेत्र विकास क्षेत्रको कर्णाली अञ्चल, डोल्पा जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या १८४६ रहेको थियो जसमध्ये ९०० पुरुष र ९४६ महिला रहेका थिए भने यहाँ ३६३ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल त्रिपुरासुन्दरी नगरपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका १-६ वडाहरू त्रिपुरासुन्दरी नगरपालिकाको वडा नम्बर ३ हो भने ७-९ वडाहरू वडा नम्बर ४ हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:डोल्पा जिल्लाका ठाउँहरू
त्रिभुवनवस्ती

'''''' नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, सुदूरपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र विकास क्षेत्रको महाकाली अञ्चल, कञ्चनपुर जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या १४१६८ रहेको थियो जसमध्ये ६४८२ पुरुष र ७६८६ महिला रहेका थिए भने यहाँ २७२४ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल पुर्नवास नगरपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका १-३ नम्बर वडाहरू पुर्नवास नगरपालिकाको वडा नम्बर ६, ६-९ नम्बर वडाहरू वडा नम्बर ५, र ४ र ५ नम्बर वडाहरू वडा नम्बर ४ हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:कञ्चनपुर जिल्लाका ठाउँहरू
शहरतारा

'''''' नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, मध्यपश्चिमाञ्चलविकास क्षेत्र विकास क्षेत्रको कर्णाली अञ्चल, डोल्पा जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या १९७६ रहेको थियो जसमध्ये ९२२ पुरुष र १०५४ महिला रहेका थिए भने यहाँ ४३० घरधुरी रहेको थियो। यो हाल काईके गाउँपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका १-२ वडाहरू काईके गाउँपालिकाको वडा नम्बर १ हो भने ८-९ वडाहरू वडा नम्बर २ र ३-५ वडाहरू वडा नम्बर ३ र ६-७ वडाहरू वडा नम्बर ४ हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:डोल्पा जिल्लाका ठाउँहरू
साल्दाङ

'''''' नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, मध्यपश्चिमाञ्चलविकास क्षेत्र विकास क्षेत्रको कर्णाली अञ्चल, डोल्पा जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या २१०३ रहेको थियो जसमध्ये १०२० पुरुष र १०८३ महिला रहेका थिए भने यहाँ ५२२ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल शे फोक्सुण्डो गाउँपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका १-२,९ वडाहरू शे फोक्सुण्डो गाउँपालिकाको वडा नम्बर १ हो भने ३-४ वडाहरू वडा नम्बर २, ५-६ वडाहरू वडा नम्बर ३ र ७-८ वडाहरू वडा नम्बर ४ हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:डोल्पा जिल्लाका ठाउँहरू
सर्मी

'''''' नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, मध्यपश्चिमाञ्चलविकास क्षेत्र विकास क्षेत्रको कर्णाली अञ्चल, डोल्पा जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या २२८५ रहेको थियो जसमध्ये ११२६ पुरुष र ११५९ महिला रहेका थिए भने यहाँ ४०२ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल मुड्केचुला गाउँपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका १-३ वडाहरू मुड्केचुला गाउँपालिकाको वडा नम्बर ७ हो भने ४-६ वडाहरू वडा नम्बर ८ हो र ७-९ वडाहरू वडा नम्बर ९ हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:डोल्पा जिल्लाका ठाउँहरू
कालिका, डोल्पा

'''''' नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, मध्यपश्चिमाञ्चलविकास क्षेत्र विकास क्षेत्रको कर्णाली अञ्चल, डोल्पा जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या १३२१ रहेको थियो जसमध्ये ६८४ पुरुष र ६३७ महिला रहेका थिए भने यहाँ २३६ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल मुड्केचुला गाउँपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका १,२,५ वडाहरू मुड्केचुला गाउँपालिकाको वडा नम्बर १ हो भने ४,६,७ वडाहरू वडा नम्बर २ हो र ३,८,९ वडाहरू वडा नम्बर ३ हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:डोल्पा जिल्लाका ठाउँहरू
सुडा

'''''' नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, सुदूरपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र विकास क्षेत्रको महाकाली अञ्चल, कञ्चनपुर जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या २१९९८ रहेको थियो जसमध्ये १०५०७ पुरुष र ११४९१ महिला रहेका थिए भने यहाँ ४१२८ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल बेदकोट नगरपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका ३ र ७ नम्बर वडाहरू बेदकोट नगरपालिकाको वडा नम्बर ६, १, २ र ६ नम्बर वडाहरू वडा नम्बर ७, ८ र ९ नम्बर वडाहरू वडा नम्बर ८, ५ नम्बर वडा वडा नम्बर ९ र ४ नम्बर वडा वडा नम्बर ११ हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:कञ्चनपुर जिल्लाका ठाउँहरू
कार्कीबाडा

'''''' नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, मध्यपश्चिमाञ्चलविकास क्षेत्र विकास क्षेत्रको कर्णाली अञ्चल, मुगु जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ३६५४ रहेको थियो जसमध्ये १८३४ पुरुष र १८२० महिला रहेका थिए भने यहाँ ६६२ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल छायाँनाथ रारा नगरपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकको ९ नम्बर वडा छायाँनाथ रारा नगरपालिकाको वडा नम्बर ३ हो भने १-४ वडाहरू वडा नम्बर ४ र ५-८ वडाहरू वडा नम्बर ५ हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:मुगु जिल्लाका ठाउँहरू
कोटडाँडा

'''''' नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, मध्यपश्चिमाञ्चलविकास क्षेत्र विकास क्षेत्रको कर्णाली अञ्चल, मुगु जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या १८१२ रहेको थियो जसमध्ये ८९१ पुरुष र ९२१ महिला रहेका थिए भने यहाँ ३०१ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल खत्याड गाउँपालिकामा पर्दछ।

यो खत्याड गाउँपालिकाको वडा नम्बर ११ हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:मुगु जिल्लाका ठाउँहरू
विपश्यना

**विपश्यना** आत्मनिरीक्षण द्वारा आत्मशुद्धिको अत्यन्त पुरातन साधना-विधि हो। जुन जस्तो हो, त्यसलाई ठीक त्यस्तो नै देख्नु-सम्झनु-बुझ्नु विपश्यना हो। लगभग २६०० वर्ष पूर्व भगवान गौतम बुद्धले संसारबाट विलुप्त भइसकेको यस पद्धतिलाई पुन: अनुसन्धान खोज गरी यसलाई सार्वजनीन रोगको सार्वजनीन उपचार रूपमा सर्वसुलभ बनाए। यस सार्वजनीन साधना-विधिको उद्देश्य चित्तमा विद्यमान सम्पूर्ण विकारहरूको निर्मूलन गरी परमविमुक्तिको अवस्थालाई प्राप्त गर्नु हो। यस साधनाको उद्देश्य केवल शारीरिक तथा मानसिक रोगहरूलाई निको पार्ने मात्र नभर्इ जीवनको सबै प्रकारको दुःखहरूबाट मुक्त हुनु हो। तसर्थ यो जीवन जिउने उत्तम कला हो । 

विपश्यना आत्म-निरीक्षण द्वारा गरिने आत्मशुद्धिको साधना हो। यस विधिमा आफ्नै शरीर र चित्तधारामा पल-पल भइरहने प्रत्येक परिवर्तनशील घटनाहरूलाई तटस्थभावबाट निरीक्षण गरी भौतिक एवं चैतसिक धर्महरू (physical and psychic phenomena) को यथार्थ स्वभावको बोध गर्न प्रयत्न गरिन्छ । यथार्थ ज्ञान (प्रज्ञा) का आधारमा विद्यमान राग द्वेषादि क्लेश (विकार)हरू क्रमशः हटाउने, नयाँ क्लेश थप्न नदिने चित्तविशोधनको अभ्यास गरी मुक्त अवस्था सम्म पुग्न साधक प्रयत्नरत रहन्छ । यस यात्रामा साधकले मन (नाम धर्म) तथा भौतिक शरीर (रूप धर्म) का विविध पक्षहरूको प्राकृतिक नियमहरूका वारे स्पष्ट ज्ञान बोध गर्दछ । आफ्नो प्रत्यक्ष अनुभवबाट विकार कसरी बन्छ?, संसारको बन्धनमा प्राणीहरू कसरी बाँधिन्छन्? र यस वन्धनबाट कसरी छुटकारा पाउन सक्छ? भन्ने वारे ज्ञानको प्राप्त हुन्छ । निर्वाण साक्षात्कार गर्नु यसको परम उद्देश्य हो भने यसको अभ्यासको क्रममा साधकले परम निर्वाण नै प्राप्त नभएता पनि प्राप्त ज्ञानको स्तर अनुसारको सुख शान्ति प्रितिको अनुभव गर्दछ । यसले ब्यक्ति एवं समग्र समाजमा शान्ति र सामञ्जस्य कायम गर्नमा मद्दत पुग्दछ । 

**परम्परा** 

भगवान बुद्धको समय देखि यस ध्यान-विधिले गुरू शिष्य परम्परा मार्फत अक्षुण्ण रूपमा निरन्तरता पाइरहेको छ । थेरवादी परम्परा अन्तर्गत हाल नेपालमा महाशी सयादो र आचार्य सत्य नारायण गोयन्काको गरी दुर्इ परम्पराहरू प्रचलित छन् । यी दुवै परम्पराहरू अन्तर्गतका विपश्यना ध्यान केन्द्रहरू विश्व भरी फैलिएका छन् । नेपालमा महाशी सयादो परम्परानुसार लुम्विनीमापण्डिताराम लुम्विनी अन्तर्राष्ट्रिय विपस्सना ध्यान केन्द्र र काठमाडौंमा अन्तर्राष्ट्रिय बौद्ध भावना केन्द्र, शंखमूलमा केन्द्रहरू सञ्चालित छन् । यस्तै सत्यनारायण गोयन्का परम्परानुसार धम्म श्रृङ्ग (बुढानीलकण्ठ), धम्म कित्ति (किर्तिपुर), धम्म विराट (इटहरी), धम्म चितवन (चितवन), धम्म पोखरा, धम्म तराई (बीरगञ्ज), धम्म जननी (लुम्विनी) र धम्म सुरक्खेत (सुर्खेत) गरी जम्मा ८ स्थानमा केन्द्रहरू सञ्चालित छन् ।   

श्रेणी:हिन्दीबाट अनुवादित
रारा, मुगु

'''''' नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, मध्यपश्चिमाञ्चलविकास क्षेत्र विकास क्षेत्रको कर्णाली अञ्चल, मुगु जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या १३९९ रहेको थियो जसमध्ये ७२२ पुरुष र ६७७ महिला रहेका थिए भने यहाँ २४२ घरधुरी रहेको थियो। यसको साविकका ८,९ वडाहरू हाल छायाँनाथ रारा नगरपालिकामा पर्दछ भने १-७ वडाहरू सोरु गाउँपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका ८-९ नम्बर वडाहरू छायाँनाथ रारा नगरपालिकाको वडा नम्बर ९ हो भने १-७ वडाहरू सोरु गाउँपालिका वडा नम्बर ८ हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:मुगु जिल्लाका ठाउँहरू
पिना, मुगु

'''''' नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, मध्यपश्चिमाञ्चलविकास क्षेत्र विकास क्षेत्रको कर्णाली अञ्चल, मुगु जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ३८४७ रहेको थियो जसमध्ये १९७० पुरुष र १८७७ महिला रहेका थिए भने यहाँ ६७२ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल छायाँनाथ रारा नगरपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका ५-८ नम्बर वडाहरू छायाँनाथ रारा नगरपालिकाको वडा नम्बर ६ हो भने १-२,९ वडाहरू वडा नम्बर ७ र ३-४ वडाहरू वडा नम्बर ८ हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:मुगु जिल्लाका ठाउँहरू
आर्थर डाँडाखर्क

'''''' नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रको धवलागिरी अञ्चल, पर्वत जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या २६१८ रहेको थियो जसमध्ये ११२१ पुरुष र १४९७ महिला रहेका थिए भने यहाँ ७०३ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल कुश्मा नगरपालिकामा पर्दछ।

यो कुश्मा नगरपालिकाको वडा नम्बर १४ हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:पर्वत जिल्लाका ठाउँहरू
क्याङ

'''''' नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रको धवलागिरी अञ्चल, पर्वत जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या १९५८ रहेको थियो जसमध्ये ८७३ पुरुष र १०८५ महिला रहेका थिए भने यहाँ ५१७ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल मोदी गाउँपालिकामा पर्दछ।

यो मोदी गाउँपालिकाको वडा नम्बर ४ हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:पर्वत जिल्लाका ठाउँहरू
चम्पा (उपन्यास)

**चम्पा** महाकबि देवकोटाद्बारा लिखित औपन्यासिक कृति हो । साझा प्रकाशनले बजारमा ल्याएको यो पुस्तक लक्ष्मीप्रसाद देवकोटाद्वारा लेखिएको एकमात्र उपन्यास हो । यो  उपन्यास देवकोटाको मृत्युपश्चात् बि सं. २०२४ सालमा प्रकाशन भए पनि यसको रचना भने बि.सं.२००४ सालमै भएको जानकारी यसको प्रकाशकीय बाट थाहा पाउन सकिन्छ । 

## सारांश
यस उपन्यासको कथाले एक १२ वर्षीया केटी चम्पाको जीवनको वर्णन गर्दछ, जसको रामकान्तसँग विवाह भएको छ । आत्मनिर्भर भएको कारणले गर्दा चम्पा आफ्नो घरमा बस्न सक्दिनन् र उनी भाग्छिन् । कुनै रोगको कारणले गर्दा, रामकान्तले अन्य केटीहरूसँग शारीरिक सम्पर्क गर्न सक्दैनन् । एक दिन रामकान्तले घर छोड्ने निर्णय गर्छन्, किनभने उसलाई डर छ कि, यदि ऊ फेरि आफ्नी सुन्दर पत्नी चम्पाको नजिक गयो भने उसको जीवन जोखिममा पर्न सक्छ । यसका कारण चम्पालाई उनका सासुससुराले दोष दिन्छन् । यद्यपि, यस उपन्यासको कुनै छुट्टै अन्त्य भने छैन।

## कथावस्तु‍‍
प्रकाशकबाट सामाजिक उपन्यास नाम दिइएको यस कृतिमा कविताका क्षेत्रमा स्वच्छन्दतावादी मानवतावादलाई आत्मसात गरेका देवकोटाले तत्कालीन समाजको यथार्थ चित्रण गर्न खोजेका छन् । 'चम्पा' देवकोटाका अन्य कृतिभन्दा भिन्न प्रवृत्तिका साथ देखा परेको उपन्यास हो । तत्कालिन राणाकालीन सामाजिक परिवेशका विकृति र त्यसमा नारीले भोग्नुपरेका विवशताहरूलाई देखाउन सक्षम यो कृति तत्कालीन पारिवारिक द्वन्द्वात्मक स्थिति र तनावको चित्रणमा पनि त्यतिकै सबल देखा पर्छ ।

## पात्रहरू
* चम्पा
* रामकान्त
* सुब्बा श्रीकान्त 
* निशा (सुब्बेनी बज्यै)
* चुनु
* बुलु
* पण्डित रमाकान्त
* सासू
* जेठी बुहारी
* कान्छी बुहारी

## सन्दर्भ सामग्री
## यो पनि हेर्नुहोस
श्रेणी:नेपाली भाषाका उपन्यासहरू
श्रेणी:नेपाली साहित्य
श्रेणी:लक्ष्मीप्रसाद देवकोटाका कृतिहरू
श्रेणी:नेपाली भाषाका पुस्तकहरू
पहाडा

'''''' नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, मध्यपश्चिमाञ्चलविकास क्षेत्र विकास क्षेत्रको कर्णाली अञ्चल, डोल्पा जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या २१५६ रहेको थियो जसमध्ये १०४४ पुरुष र १११२ महिला रहेका थिए भने यहाँ ४४० घरधुरी रहेको थियो। यो हाल त्रिपुरासुन्दरी नगरपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका १-५ वडाहरू त्रिपुरासुन्दरी नगरपालिकाको वडा नम्बर ७ हो भने ६-९ वडाहरू वडा नम्बर ८ हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:डोल्पा जिल्लाका ठाउँहरू
जुफाल

'''''' नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, मध्यपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रको कर्णाली अञ्चल, डोल्पा जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या २२७९ रहेको थियो जसमध्ये ११०८ पुरुष र ११७१ महिला रहेका थिए भने यहाँ ५२२ घरधुरी रहेको थियो। डोल्पा जिल्लाको विमानस्थल जुफाल विमानस्थल यसै गाविसमा रहेको छ। यो विमानस्थल सदरमुकाम दुनै देखि १२ किलोमिटर दक्षिण पश्चिममा अवस्थित छ। यो हाल ठुली भेरी नगरपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका १-३ वडाहरू ठुलिभेरी नगरपालिकाको वडा नम्बर ७ हो भने ४-६ वडाहरू वडा नम्बर ८ र ७-९ वडाहरू वडा नम्बर ९ हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:डोल्पा जिल्लाका ठाउँहरू
कुर्घा, पर्वत

'''''' नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रको धवलागिरी अञ्चल, पर्वत जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या २९२६ रहेको थियो जसमध्ये १३१६ पुरुष र १६१० महिला रहेका थिए भने यहाँ ६५५ घरधुरी रहेको थियो। यसको साविकका (१-६, ९) वडाहरू हाल फलेवास नगरपालिकामा पर्दछ भने (७,८) वडाहरू महाशिला गाउँपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका १-६,९ वडाहरू फलेवास नगरपालिकाको वडा नम्बर १० हो भने ७-८ वडाहरू महाशिला गाउँपालिकाको वडा नम्बर ५ हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:पर्वत जिल्लाका ठाउँहरू
माइकल क्यारिक

**माइकल क्यारिक** (जन्म २८ जुलाई १९८१) म्यानचेष्टर यूनाइटेड र इङ्ल्यान्डबाट मध्यपंक्तिमा खेल्ने फुटबल खेलाडी थिए। उनले २०१८ मा सम्पूर्ण फुटबल खेलबाट सन्यासको घोषणा गरेका थिए।

## सन्दर्भ सूची
श्रेणी:फुटबल खेलाडीहरू
श्रेणी:म्यानचेस्टर युनाइटेडका खेलाडीहरू
श्रेणी:इङ्ल्यान्डका फुटबल खेलाडीहरू
श्रेणी:जीवित मानिसहरू
श्रेणी:सन् १९८१ मा जन्म
बाबियो

वैज्ञानिक नाम **Eulaliopsis binata**ले चिनिने यो वनस्पति एउटा बहुवर्षीय पोथ्रा वर्गमा पर्ने रेसादार वनस्पति हो। यसलाई सबइ घाँस भनेर पनि चिनिन्छ। डोरी बाट्न प्रयोग हुने लामो रेसादार पात भएको वनस्पति।

श्रेणी:पोथ्रा
श्रेणी:नेपालमा पाइने वनस्पतिहरू
श्रेणी:फूल फुल्ने वनस्पति
डाँडागाउँ, रसुवा

'''''' नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्रको बागमती अञ्चल, रसुवा जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या २१८६ रहेको थियो जसमध्ये १०३३ पुरुष र ११५३ महिला रहेका थिए भने यहाँ ४७९ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल उत्तरगया गाउँपालिकामा पर्दछ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:रसुवा जिल्लाका ठाउँहरू
फाबियो

**फाबियो पेरेइरा डा सिल्भा** (जन्म ९ जुलाई १९९०), सामान्य रूपमा **फाबियो** or **फाबियो डा सिल्भा**को नामले चिनिन्छन्। यि म्यानचेष्टर यूनाइटेडबाट फुलब्याकको रूपमा खेल्ने ब्राजिलियन फुटबल खेलाडी हुन। उनका जुम्ल्याहा भाइ राफेल डा सिल्भा पनि फेब्रुअरी २००७ देखि म्यानचेष्टर यूनाइटेड सगै अनुबन्धित भएका छन।

## टिप्पणी
## सन्दर्भ सूची
श्रेणी:ब्राजिलका फुटबल खेलाडीहरू
श्रेणी:सन् १९९० मा जन्म
श्रेणी:जीवित मानिसहरू
अर्मा

''''''  नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, मध्यपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रको राप्ती अञ्चल, रुकुम जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ४०२२ रहेको थियो जसमध्ये १९७७ पुरुष र २०४५ महिला रहेका थिए भने यहाँ ७२० घरधुरी रहेको थियो। यो हाल सानीभेरी गाउँपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका १-४ वडाहरू सानीभेरी गाउँपालिकाको वडा नम्बर १० हो भने ५-९ वडाहरू वडा नम्बर ११ हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:पश्चिम रुकुम जिल्लाका ठाउँहरू
बाहाकी ठाँटी

'''''' नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रको धवलागिरी अञ्चल, पर्वत जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या १७१८ रहेको थियो जसमध्ये ७१९ पुरुष र ९९९ महिला रहेका थिए भने यहाँ ३८३ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल विहादी गाउँपालिकामा पर्दछ।

यो विहादी गाउँपालिकाको वडा नम्बर ४ हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:पर्वत जिल्लाका ठाउँहरू
आठबिस डाँडागाउँ

'''''' नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, मध्यपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रको राप्ती अञ्चल, रुकुम जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ७४३९ रहेको थियो जसमध्ये ३६३२ पुरुष र ३८०७ महिला रहेका थिए भने यहाँ १४४० घरधुरी रहेको थियो। यो हाल आठबिसकोट नगरपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका १-५ वडाहरू आठबिसकोट नगरपालिकाको वडा नम्बर ११ हो भने ६-९ वडाहरू वडा नम्बर १२ हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:पश्चिम रुकुम जिल्लाका ठाउँहरू
काँडा, पूर्वी रुकुम

**काँडा** नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, मध्यपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रको राप्ती अञ्चल, रुकुम जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या २५६१ रहेको थियो जसमध्ये ११६० पुरुष र १४०१ महिला रहेका थिए भने यहाँ ५४३ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल भूमे गाउँपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका १-३,८,९ वडाहरू भूमे गाउँपालिकाको वडा नम्बर ४ हो भने ४-७ वडाहरू वडा नम्बर ५ हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:पूर्वी रुकुम जिल्लाका ठाउँहरू
कोल, पूर्वी रुकुम

**कोल** नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, मध्यपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रको राप्ती अञ्चल, रुकुम जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ३१२७ रहेको थियो जसमध्ये १३९९ पुरुष र १७२८ महिला रहेका थिए भने यहाँ ७०७ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल पुथा उत्तरगङ्गा गाउँपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका १-५,८,९ वडाहरू पुथा उत्तरगङ्गा गाउँपालिकाको वडा नम्बर १२ हो भने ६-७ वडाहरू वडा नम्बर १३ हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:पूर्वी रुकुम जिल्लाका ठाउँहरू
खारा

'''''' नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, मध्यपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रको राप्ती अञ्चल, रुकुम जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ६१८६ रहेको थियो जसमध्ये २७६३ पुरुष र ३४२३ महिला रहेका थिए भने यहाँ १११३ घरधुरी रहेको थियो।
यो ठाउँ सदरमुकाम मुसिकोट देखि ५ कोश दक्षिणमा अवस्थित छ। यो हाल त्रिवेणी गाउँपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका १-३ वडाहरू त्रिवेणी गाउँपालिकाको वडा नम्बर ३ हो भने ४-६ वडाहरू वडा नम्बर ४ र ७-९ वडाहरू वडा नम्बर ५ हो।

## भूगोल
नेपालको मानचित्रमा हेर्दा खारा २९ डिग्री ४५ मिनेटदेखि ३३ डिग्री १५ मिनेट उत्तरी अक्षांस र ८२ डिग्री २३ मिनेट देखि ८२ डिग्री २७ मिनेट ४५ सेकेन्ड पूर्वी देशान्तरमा रहेको छ। खारा गाविसको पूर्वमा रुकुमको रुँघा गाविस पश्चिममा छिमेकी जिल्ला सल्यानको ढाकादम र शिवरथ गाविस उत्तरमा रुकुमको मुरु गाविस र दक्षिणमा सल्यानको बाँफूखोला र रोल्पाको पाखापानी र राँक गाविस पर्दछन्। तीन जिल्लाले घेरेको यो गाविस निर्वाचन क्षेत्र नं. १ र इलाका नं. १मा नै पर्दछ। समुन्द्री सतहबाट करिब १२२५ मिटरदेखि २६८२ मिटर खामेलेक सम्मको उचाई रहेको यो गाविसको झण्डै ७० प्रतिशत भूभाग पहाड लेक र वन क्षेत्रले ओगटेको छ भने बाँकी ज्यूला र फाँटहरू रहेका छन्।
## यो पनि हेर्नुहोस
* खाराको दोस्रो लडाइँ
## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:पश्चिम रुकुम जिल्लाका ठाउँहरू
कोटजहारी

'''''' नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, मध्यपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रको राप्ती अञ्चल, रुकुम जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ५१२५ रहेको थियो जसमध्ये २३५२ पुरुष र २७७३ महिला रहेका थिए भने यहाँ १०५८ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल चौरजहारी नगरपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकको ९ नम्बर वडा चौरजहारी नगरपालिकाको वडा नम्बर ६, २-४ वडाहरू वडा नम्बर ७ हो भने ५-७ वडाहरू वडा नम्बर ८ र १,८ वडाहरू वडा नम्बर ९ हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:पश्चिम रुकुम जिल्लाका ठाउँहरू
छिवाङ

'''''' नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, मध्यपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रको राप्ती अञ्चल, रुकुम जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ५७२५ रहेको थियो जसमध्ये २७०३ पुरुष र ३०२२ महिला रहेका थिए भने यहाँ ११३८ घरधुरी रहेको थियो। रुकुम जिल्लामा पर्ने ४३ गाउँ विकास समिति मध्ये सदरमुकाम मुसिकोटबाट ३ कोष पश्चिममा रहेको एक गाविस हो । यो रुकुम जिल्लाको राजनीतिक विभाजन अनुसार निर्वाचन क्षेत्र नं. २ र इलाका नं. ९ मा पर्दछ। यो हाल मुसिकोट नगरपालिकामा पर्दछ।

## सिमाना
यो गाविसको पूर्वमा जिल्लाको भलाक्चा पश्चिममा सिम्ली उत्तरमा खलङ्गा र दक्षिणमा पेउघा र अर्मा गाविस पर्दछन् । 

## नामांकन
छिवाङ कसरी नाम रह्यो भन्ने सम्बन्धमा कुनै वैज्ञानिक कारण थाहा हुन नसकेपनि त्यस ठाउँमा पहिले अधिकांश दलित वस्ती रहेको र उनीहरूको लवाईखवाई र बसाई अति फोहर भएकोले बाहिरका मानिसहरूले छिछि शब्द प्रयाग गरेको र त्यस ठाउँमा स-साना फाँटहरू पनि भएकोले मगर खाम भाषामा फाँटलाई बाङ भनेर चलनचल्तीमा ल्याइयो । पछि छिछिको छि र वाङ मिलाएर त्यस ठाउँलाई छिवाङ भन्न थालेको स्थानीय बुढापाकाहरूको भनाई रहेको छ । 
## भूगोल
छिवाङ गाविस भौगोलिक अवस्थित अनुसार २८डिग्री ३८ मिनेट देखि २८ डिग्री४१ मिनेट उत्तरी अक्षांस र ८२ डिग्री १९ मिनेट देखि ८२ डिग्री २४ मिनेट पूर्वी देशान्तरको बीचमा अवस्थित छ। नापीशाखा रुकुमको रेकर्ड अनुसार यस गाविसको क्षेत्रफल २६३७। ५५३० हेक्टर रहेको छ। छिवाङ गाविसको अधिकांश भूभाग पहाडी र थोरै भूभाग फाँट जीउलामा पर्दछ। पहाडी भूभागमा विशेषगरी मकै, गहुँ, जौ, आलु, कोदो, फापर जस्ता बाली उत्पादन हुन्छन् भने ज्यूलामा धान तथा तरकारी खेती गरी मनग्गे आर्थिक उपार्जन गर्दछन् छिवाङवासीले ।
## मौसम
समुन्द्री सतहबाट ९०० मिटर देखि १८७३ मिटरमा अवस्थित यस गाविसमा जाडोमा जाडो र गर्मी मौसम गर्मी नै हुन्छ। एक अध्ययन अनुसार यस गाविसको तापक्रम न्यूनतम ५ डिग्री देखि अधिकतम ३१ डिग्री से_िल्सयस सम्म पुग्दछ। असारदेखि भदौ महिना सम्म बढी वर्षा हुने यस ठाउँमा सरद र १५०० मिलिलिटर वर्षा हुनेगर्दछ ।
## वन सम्पदा
यहाँको करिब ४७० हेक्टर वन क्षेत्र ३७१ हेक्टर चरण क्षेत्रले ओगटेको छ ठण्डा समशितोष्ण हावापानी भएकाले यहाँ विभिन्न किसिमका जडिबुटी तथा वन्यजन्तुहरू पाइन्छन्। यस गाविसमा बाघ स्याल घोरल खरायो जस्ता वन्यजन्तु र कालिज चाखुरा तिर्था आदि पंक्षिहरू पाइन्छन्। तिमुर सिलपारो बोक्रे मलायो यस ठाउँका प्रमुख जडिवुटिहरू हुन्।
## जनसङ्ख्या
यहाँको कुल जनसङया ५७२५ रहेको छ। जसमध्ये पुरुष २७०३ र महिला ३०२२ रहेका छन्। 

## जन जीवन
यहाँको मुख्य पेशा कृषि हो सरकारी सेवामा लागेका मानिसहरू अतिनै न्यून देखिन्छन्। यहाँका मानिसहरू कमाई गर्नका लागि छिमेकी मुलुक भारततिर छिर्ने गर्दछन्। यस गाविसमा रहेका कुल ९४१ घरधुरी मध्ये ९३८को आफ्नै जग्गा छ भने ३ घरधुरी जग्गा विहिन रहेका छन्। 
## विकास गतिविधी
मेटरवाटोले छिवाङ गाविसलाई छोएको छ भने विद्युत विद्यालय भवन खानेपानी सिचाई लगायत भौतिक पूर्वधारका क्षेत्रमा छिवाङ गाविस जिल्लाका अन्य पिछडिएका गाविसका तुलनामा अगाडि देखिन्छ। तथापि अहिलेकै स्थितिमा विकासका हिसाबले पूर्ण भइसक्यो भन्न सकिदैन। 

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:पश्चिम रुकुम जिल्लाका ठाउँहरू
पुर्तिमकाँडा

'''''' नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, मध्यपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रको राप्ती अञ्चल, रुकुम जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ५१२७ रहेको थियो जसमध्ये २३७२ पुरुष र २७५५ महिला रहेका थिए भने यहाँ ९३२ घरधुरी रहेको थियो। यसको साविकका  वडाहरू (४,५,९) हाल चौरजहारी नगरपालिकामा पर्दछ भने (१,२,३,६,७,८) वडाहरू सानीभेरी गाउँपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका ६-८ वडाहरू सानीभेरी गाउँपालिकाको वडा नम्बर १ हो भने १-३ वडाहरू वडा नम्बर २ र ४-५ वडाहरू चौरजहारी नगरपालिकाको वडा नम्बर ६ हो र ९ नम्बर वडा वडा नम्बर ८ हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:पश्चिम रुकुम जिल्लाका ठाउँहरू