भुटानी

**भुटानीा** (अङ्ग्रेजी: *The People of Bhutan*) भुटानका नागरिकहरू हुन्, जसको सांस्कृतिक, भाषिक, तथा जातीय विविधता छ। भुटान दक्षिण एसियाको एक सानो हिमाली राष्ट्र हो, जुन उत्तरमा चीन र दक्षिणमा भारतसँग सीमाना जोडिएको छ।
## भुटानी नागरिकका अधिकार 
भुटानका नागरिकहरूलाई भुटानी संविधान र अन्य कानुनी व्यवस्थाहरू अन्तर्गत विभिन्न अधिकार प्रदान गरिएको छ। यी अधिकारहरू भुटानको लोकतान्त्रिक शासन प्रणाली, परम्परागत मूल्यहरू, तथा स्थायित्व सुनिश्चित गर्ने उद्देश्य राख्छन्।  

### मौलिक अधिकारहरू (Fundamental Rights) 
भुटानी संविधानले नागरिकहरूलाई निम्न मौलिक अधिकारहरू प्रदान गर्दछ:  

* **समानताको अधिकार (Right to Equality)**  
** सबै नागरिकहरू कानुनको दृष्टोलीा समान छन्।  
** कुनै पनि प्रकारको जातीय, धार्मिक, लिङ्गीय, वा सामाजिक भेदभाव गर्न पाइँदैन।  

* **स्वतन्त्रताको अधिकार (Right to Freedom)**  
** विचार, अभिव्यक्ति, तथा बोल्न पाउने स्वतन्त्रता।  
** धर्मको पालन तथा प्रचार गर्ने स्वतन्त्रता।  
** शान्तिपूर्ण भेला तथा सङ्गठन बनाउने अधिकार।  
** कुनै पनि कानुनी व्यवसाय वा रोजगारी गर्न पाउने अधिकार।  

* **संवैधानिक उपचारको अधिकार (Right to Constitutional Remedies)**  
** यदि नागरिकका मौलिक अधिकारहरू उल्लङ्घन भएमा न्यायालयमा मुद्दा दायर गर्न सकिन्छ।  

* **धार्मिक स्वतन्त्रताको अधिकार (Right to Freedom of Religion)**  
** नागरिकहरूलाई आफ्नो धर्म स्वतन्त्र रूपमा अभ्यास गर्ने अधिकार छ।  
** भुटानमा बौद्ध धर्मलाई प्राथमिकता दिइए पनि अन्य धर्मप्रति सहिष्णुता अपनाइन्छ।  
** कुनै पनि व्यक्तिलाई धर्म परिवर्तन गर्न जबरजस्ती गर्न पाइँदैन।  

### अन्य अधिकारहरू 
* **मतदानको अधिकार (Right to Vote)**  
** १८ वर्ष उमेर पूरा गरेका नागरिकहरूले राष्ट्रिय तथा स्थानीय चुनावहरूमा भाग लिन पाउँछन्।  

* **शिक्षाको अधिकार (Right to Education)**  
** प्रत्येक भुटानी नागरिकलाई आधारभूत शिक्षा नि:शुल्क रूपमा प्रदान गरिन्छ।  
** सरकारद्वारा गुणस्तरीय शिक्षा प्रणाली सुनिश्चित गरिन्छ।  

* **स्वास्थ्यको अधिकार (Right to Health)**  
** सबै नागरिकलाई आधारभूत स्वास्थ्य सेवा नि:शुल्क प्रदान गरिन्छ।  
** सरकारले नागरिकहरूको स्वास्थ्य सेवा सुधार गर्ने प्रयास गर्दछ।  

* **सांस्कृतिक संरक्षणको अधिकार (Right to Cultural Preservation)**  
** भुटानी नागरिकलाई आफ्नो भाषा, संस्कृति, तथा परम्परा संरक्षण गर्ने अधिकार छ।  
** सरकारले भुटानी पहिचान जोगाउने नीति अवलम्बन गर्छ।  

### नागरिक कर्तव्यहरू (Duties of Citizens) 
भुटानी नागरिकहरूले सरकार र समाजप्रति निम्न जिम्मेवारीहरू वहन गर्नुपर्छ:  

* राष्ट्रिय ऐक्यबद्धता तथा शान्ति कायम राख्ने।  
* भुटानी परम्परा, भाषा, र संस्कृति जोगाउने।  
* प्राकृतिक स्रोतसाधनहरूको संरक्षण गर्ने।  
* देशको संविधान तथा कानुनहरूको पालना गर्ने।

## जातीय समूहहरू 
भुटानका प्रमुख जातीय समूह निम्न प्रकारका छन्:

### ड्रुक्पा (འབྲུག་པ་) 
**ड्रुक्पा** भुटानका मूलनिवासी र सबैभन्दा ठुलो जातीय समूह हुन्। उनीहरू तिब्बती-बर्मेली मूलका हुन् र प्रायः द्ज़ोंगखा भाषा बोल्छन्। ड्रुक्पाहरू वज्रयान बौद्ध धर्म मान्छन्।

### ल्होत्सम्पा (Lhotshampa) 
**ल्होत्सम्पा** नेपालीभाषी भुटानी समुदाय हुन्, जो विशेष गरी दक्षिणी भुटानमा बसोबास गर्छन्। उनीहरू नेपाली भाषा बोल्छन् र हिन्दु धर्म तथा बौद्ध धर्म मान्छन्।

### शारचोप (Sharchop) 
**शारचोप** भुटानका पूर्वी क्षेत्रमा बस्ने समुदाय हुन्। उनीहरू भारत र म्यानमारतर्फ पाइने मोन्गोलोइड जातिसँग मिल्दोजुल्दो छन्। शारचोपहरू प्रायः बौद्ध धर्म पालना गर्छन्।

## भाषा 
भुटानमा विभिन्न भाषाहरू बोलिन्छन्, जसमा प्रमुख रूपमा निम्न छन्:

* **द्ज़ोंगखा भाषा** – भुटानको राष्ट्रिय भाषा
* **नेपाली भाषा** – विशेष गरी ल्होत्सम्पा समुदायद्वारा प्रयोग गरिन्छ
* **शारचोप भाषा** – पूर्वी भुटानमा बोलिने प्रमुख भाषा
* **अङ्ग्रेजी भाषा** – सरकारी तथा शैक्षिक संस्थाहरूमा व्यापक रूपमा प्रयोग गरिन्छ

## धर्म 
भुटानमा धर्म सांस्कृतिक पहिचानको महत्वपूर्ण हिस्सा हो। मुख्य धर्महरू निम्न छन्:

* **बौद्ध धर्म** – वज्रयान बौद्ध धर्म सम्प्रदायका अनुयायीहरू
* **हिन्दु धर्म** – ल्होत्सम्पा समुदायको प्रमुख धर्म
* **इस्लाम र अन्य धर्म** – भुटानमा थोरै मात्रामा इस्लाम धर्म मान्नेहरू पनि छन्

## जीवनशैली र परम्परा 
भुटानी समाज परम्परागत संस्कृति, पोशाक, र खानपानका लागि प्रसिद्ध छ।

### पारम्परिक पोशाक 
* पुरुषहरूले **"घो"** नामक लामो गाउन लगाउँछन्।
* महिलाहरूले **"किरा"** नामक लामो ड्रेस लगाउँछन्।

### खानपान 
* भुटानी भोजनमा मुख्यत: चामल, मासु, च्याउ, र मसला प्रयोग गरिन्छ।
* प्रसिद्ध परिकार: **"एमा दत्सी"** (मिरचाको चिजसँग बनाइएको भुटानी परिकार)।

## जनसङ्ख्या 
भुटानको कुल जनसङ्ख्या करिब **८ लाख** (२०२३ को अनुमान) छ। भुटानमा सहरहरू भन्दा ग्रामीण क्षेत्रमा बढी जनसङ्ख्या बसोबास गर्छ। ठुला सहरहरू:

* **थिम्फु** – राजधानी तथा सबैभन्दा ठुलो सहर
* **पारो** – प्रमुख ऐतिहासिक र पर्यटकीय क्षेत्र
* **फुन्त्शोलिङ** – भारतसँगको प्रमुख व्यापारिक केन्द्र

भुटानी जनता सांस्कृतिक विविधता, धार्मिक सहिष्णुता, र प्रकृतिसँग सामञ्जस्य राख्ने जीवनशैलीका लागि परिचित छन्। आधुनिक विकासलाई अङ्गाल्दै पनि उनीहरूले आफ्नो परम्परागत संस्कृति जगेर्ना गरिरहेका छन्।

## हेर्नुहोस् 
* भुटान
* भुटानको इतिहास
* भुटानी संस्कृति
* भुटानको भाषा

## स्रोतहरू 
* भुटान राष्ट्रिय तथ्यांक ब्यूरो
* भुटान पर्यटन विभाग

श्रेणी:भुटान
श्रेणी:भुटानी जनता
श्रेणी:एसियाली जातीय समूह