open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
योनी (हिन्दु धर्म)

**योनी** शब्दले महिलाको गुप्ताङ्गलाई जनाउँछ। योनीलाई हिन्दु धर्ममा देवी शक्ति वा पार्वतीको स्वरूपको रूपमा लिइन्छ। यसलाई हिन्दु मन्दिरहरूमा शिवलिङ्गको आधारको रूपमा स्थापना गरिएको हुन्छ।

## इतिहास
## अन्य प्रयोग
* योनी मुद्रालाई योगामा गरिने एक मुद्राको रूपमा लिइन्छ।

## सन्दर्भ 
## बाह्य कडीहरू
श्रेणी:हिन्दु देवीदेवताहरू
श्रेणी:मानव कामुकता
श्रेणी:हिन्दु प्रतीकहरू
शक्ति (देवी)

**शक्ति**लाई हिन्दु धर्ममा शिवको स्त्रीलिङ्ग तथा देवी पार्वती रूपमा लिइन्छ। यिनलाई स्त्रीको दैविक सृजनात्मक शक्तिको मूर्त रूप वा अवधारणा तथा *देवी माँ*को रूपमा लिइन्छ।

## सन्दर्भ 
## बाह्य कडीहरू
श्रेणी:देवीहरू
श्रेणी:हिन्दु देवीदेवताहरू
जिरेल भाषा

**जिरेल** नेपालमा बोलिने एक भाषा हो। विशेष गरी यो भाषा जिरेल जातिले जिरेल बस्ती रहेका ठाँउमा बोलिने भएकोले नेपालको हिमाली भेगमा यो भाषा निकै प्रचलित छ। यो जिरेल समुदायको आफ्नो अलगै भाषा हो, जसलाई हामी जिर्वा केचा भन्ने गर्दछौँ। जिरेल जातिहरूको आफ्नो छुट्टै तिब्बती मुलको भाषा छ। यो भाषाको शुद्ध उच्चारण गर्नु सक्ने लिपि भनेको सम्भोट लिपि वा हिमाली लिपि हो। जसरी संस्कृत, पाली, हिन्दी, नेपाली, भोजपुरी आदि भाषाहरूमा देवनागरी लिपिको प्रयोग गरिन्छ। त्यसरी जिरेल, तिब्बती, शेर्पा, लद्दाखी, भुटानी, भोटे आदिका भाषाहरूमा सम्भोट लिपिको प्रयोग हुने गर्दछ।

## जिरेल लिपि / जिरिबा उचेन
## सङ्ख्या
## चिह्न र विराम
## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:तिब्बतमा बोलिने भाषाहरू
श्रेणी:नेपालमा बोलिने भाषाहरू
चापाकोट नगरपालिका

**चापाकोट नगरपालिका** स्याङ्जा जिल्लाको एक नगरपालिका हो। स्थानीय विकास मन्त्रालयले २०७१ वैशाख २५ गते देशमा विभिन्न २ सय ८३ गाविसलाई गाभेर ७२ वटा नयाँ नगरपालिका घोषणा गर्दा स्याङ्जामा साविक **चापाकोट**, कुवाकोट र रत्नपुर गाउँ विकास समितिहरू समावेस गरी चापाकोटलाई नगरपालिका घोषणा गरिएको थियो । विसं २०७३ सालमा सङ्घीय मामिला तथा स्थानीय विकास मन्त्रालयले ७४४ स्थानीय तह (गाउँपालिका तथा नगरपालिका) लागू गर्दा स्याङ्जा जिल्लामा साँखर, पकवादीको वडा नं. ८, मल्याङकोटको वडा नं. (१-३,५-९) र सेखाम गाउँ विकास समितिहरूलाई चापाकोट नगरपालिकामा गाभिएको छ । चापाकोटको वडा नम्बर ६, **सुन्तलीटार**लाई नगरपालिकाको केन्द्र बनाइएको छ ।

## परिचय
जिल्लाको दक्षिण पूर्वी क्षेत्रमा पर्ने चापाकोट नेपालको अति नै रमणीय, सुन्दर, शान्त ठाउँहरु मध्यको एक हो। चारै तर्फबाट डाँडाले घेरिएको चापाकोटलाई नेपालको एक नमुना उपत्यकाको रूपमा लिन सकिन्छ। विशेष गरी दक्षिण भागमा बगने कालीगण्डकी नदी जसलाई शालिग्राम शिलाको खानीको रूपमा चिनिन्छ, त्यसले अझ चापाकोटको सुन्दरतालाई बयान गर्दछ । ब्राह्मण, क्षेत्री, नेवार, सुनार, ठकुरी, सार्की, कुमाल, विश्वकर्मा, यहाँका प्रमुख बासिन्दा भए पनि बाहुल्यतामा भने केहि भिन्नता पाईन्छ । प्राय गरी चापाकोट गाविसको उत्तरी भाग जुन केवारे भञ्ज्याङसँग सिमाना जोडिएको छ त्यो क्षेत्रमा सार्की तथा ठकुरी जातिको बाहुल्यता छ भने पूर्वी भाग जुन सेखाम गाविससँग सिमाना जोडिएको छ त्यो क्षेत्रमा प्राय नेवार तथा विश्वकर्मा लगायतका जातिहरूको बाहुल्यता पाईन्छ । त्यस्तै गरी दक्षिण भाग जुन कालीगण्डकी लाई सिमाना बनाउदै पाल्पासँग छुट्टिएको छ। अनि पश्चिमी भाग जुन पकवादी गाविससँग सिमाना जोडिएको छ त्यो क्षेत्रमा भने प्राय बाहुन जातका मानिसहरु बसोबास गर्ने गर्दछन् । जुनसुकै जातजातिका मानिसहरु भएतापनि यो क्षेत्रको प्रमुख धर्म भने हिन्दुनै हो । प्राय यहाँका मानिसहरु दसैं, तिहार, तीज लगायतका चाडहरु धुमधामका साथ मनाउने गर्दछन् ।

## जनसङ्ख्या
राष्ट्रिय जनगणना २०७८को जनगणना अनुसार को कुल जनसङ्ख्या २६,००६ रहेको छ भने यहाँ ५,९३४ घरधुरी रहेका छन्।

## बाह्य कडीहरू
*जिजिल्ला समन्वय समितिको कार्यालय, स्याङ्जा 
*चापाकोट नगरपालिकाको कार्यालय

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## यो पनि हेर्नुहोस्
श्रेणी:स्याङ्जा जिल्लाका नगरपालिकाहरू
श्रेणी:वि.सं. २०७१ मा घोषित नगरपालिकाहरू
श्रेणी:गण्डकी प्रदेशका नगरपालिकाहरू
२०१८ फिफा विश्वकप

**२०१८ फिफा विश्वकप** (फिफा विश्वकपको २१औँ संस्करण) एक अन्तर्राष्ट्रिय पुरुष फुटबल प्रतियोगिता हो । यो फुटबल विश्वकप प्रतियोगिता सन् २०१८ जुन १४ देखि सन् २०१८ जुलाई १५ का बीच रसियामा सञ्चालन भइरहेको छ जसको फाइनल खेल सन् २०१८ जुलाई १५ मा खेलिनेछ । रसियाले पहिलो पटक विश्वकप फुटबलको आयोजना गर्न लागेको हो र यसले आयोजनाको अधिकार सन् २०१० डिसेम्बर २ मा प्राप्त गरेको थियो ।

यो इतिहासकै सबैभन्दा खर्चिलो विश्वकप प्रतियोगिता हुने अनुमान गरिएको छ, ब्राजिलमा आयोजना भएको २०१४ फिफा विश्वकपलाई पछि पार्दै यस विश्वकप प्रतियोगिता आयोजनाको लागि ११.८- १४ बिलियन अमेरिकी डलरको बजेट छुट्याइएको थियो।
यस विश्वकप फुटबलका लागि ३२ राष्ट्रका टिमहरू मुख्य प्रतियोगितामा सहभागी छन् जसमध्ये ३१ छनौट भएर आएका छन् भने १ आयोजक राष्ट्र हो । जर्मनीमा आयोजना भएको २००६ विश्वकप पछि युरोपमा आयोजना हुनलागेको यो पहिलो विश्वकप हो । समग्रमा युरोपमा आयोजना भएको यो ११औँ विश्वकप प्रतियोगिता हो । रसियाका ११ सहरहरूका १२ स्थानहरूमा जम्मा ६४ वटा म्याच भयो । सन् २०१८ जुलाई १५ का दिन मस्कोको लुझनिकी स्टेडियममा फाइनल खेल भयो ।

## मैदान
सन् २०१८ को फिफा विश्वकप रसियाको ११ शहारको १२ वटा स्टेडियममा म्याच खेलाईनेछ । 

## आयोजक छनौट
## समूह चरण
### समूह क (A)
----

----

### समूह ख (B)
----

----

### समूह ग (C)
----

----

### समूह घ (D)
----

----

### समूह ङ (E)
----

----

### समूह च (F)
----

----

### समूह छ (G)
----

----

### समूह ज (H)
----

----

## नकआउट चरण
### बाकस

### राउन्ड अफ १६
### क्वाटर-फाइनल
### सेमी-फाइनल
### फाइनल
<s

## खेल तथ्यांकहरू
### गोलकर्ताहरू
### अनुशासन
कोलम्बियाका कार्लोस सान्चेज्ले जापान विरूद्वको समूह चरणको पहिलोपटक खेलमा प्रतियोगिताकै पहिलो रातो कार्ड प्राप्त गरेका थिए।

## पुरस्कार राशि
यस फिफा विश्वकपको पुरस्कार राशिको घोषणा अक्टोबर २०१७ मा गरिएको थियो।

## म्याच बल
## मस्कट
## आधिकारिक गित
## प्रायोजकहरू
## उत्कृष्ट विधागत खेलाडीहरू
## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## यो पनि हेर्नुहोस्
श्रेणी:विश्वकप फुटबल प्रतियोगिता
गुरुकुल

**गुरुकुल शिक्षा प्रणाली** पूर्वीय शैलीको शिक्षण प्रणाली हो। यसमा विद्यार्थी गुरूको आश्रममा गै गुरूद्वारा विभिन्न विषयमा पारङ्गत हुन्जेल पढ्ने गर्दछन्।

गुरूकुल संस्कृत शब्द हो जसको अर्थ शिक्षक परिसर भित्र बस्ने पूर्ण आवासीय विद्यार्थी हुन्छ। गुरुकुलले विद्यार्थीको दैनिक जीवनमा आवश्यक पर्ने ज्ञान, सीपमा आधारित अभ्यासमूलक शिक्षा दिन्छ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
श्रेणी:शिक्षा
शुक्लागण्डकी नगरपालिका

'''''' तनहुँ जिल्लाका ४ वटा नगरपालिकाहरू मध्ये एक हो। २०७१ वैशाख २५ मा, नगरपालिका घोषणा गर्दा साविकका दुलेगौँडा, खैरेनीटार र ढोरफिर्दी गाविसहरू समावेश गरिएका थिए भने २७ फागुन २०७३ मा, नगरपालिकाको क्षेत्रविस्तार गर्दा थप्रेक, राईपुर र फिरफिरे गाविसहरू यसमा गाभिएका थिए।

## जनसङ्ख्या
राष्ट्रिय जनगणना २०७८को जनगणना अनुसार को कुल जनसङ्ख्या ५५,६२० रहेको छ भने यहाँ १५,२७२ घरधुरी रहेका छन्।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
*जिल्ला समन्वय समितिको कार्यालय, तनहुँ 

श्रेणी:तनहुँ जिल्लाका नगरपालिकाहरू
श्रेणी:गण्डकी प्रदेशका नगरपालिकाहरू
श्रेणी:वि.सं. २०७१ मा घोषित नगरपालिकाहरू
रामपुर, पाल्पा

**रामपुर** नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रको लुम्बिनी अञ्चल, पाल्पा जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ११५१५ रहेको थियो जसमध्ये ५२२६ पुरुष र ६२८९ महिला रहेका थिए भने यहाँ २७३३ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल रामपुर नगरपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका ३-४ वडाहरू रामपुर नगरपालिकाको वडा नम्बर ५ हो भने १,६,७,८ वडाहरू वडा नम्बर ६ र २,५,९ वडाहरू वडा नम्बर ७ हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:पाल्पा जिल्लाका ठाउँहरू
सूचना तथा सञ्चार प्रविधि शिक्षा

**सूचना तथा सञ्चार प्रविधि शिक्षा** शिक्षा शास्त्र संकाय अन्तरगतको एक विषय हो।

## नेपालमा सूचना प्रविधि शिक्षा
त्रिभुवन विश्वविद्यालय अन्तरगत पठन पाठन हुने यो विषयको स्नातक तहको अध्यापन सन्  २०११ देखि सुरू भएको थियो भने २०१३ देखि सूचना तथा सञ्चार प्रविधि शिक्षाको स्नातकोत्तर तह मा नयाँ पाठ्यक्रम शुरू गरेको छ। यो विषयको अध्यापन भक्तपुरस्थित सानोठिमी क्याम्पस लगायत विविन्न क्याम्पस मा सञ्चालन भयको छ ।
 सञ्चार प्रविधि विभाग सानोठिमी नेपालमा सुरु भएको हो।

### **उद्देश्य:**
*  सूचना सञ्चार प्रविधि (आईसीटी) को लागि दक्ष र योग्य शिक्षकहरू र शिक्षक तयार गर्ने।
*  E-learning  अनुसन्धान को लागि प्रसिद्ध जनशक्ति तयार गर्ने।
* त्रिभुवन विश्वविद्यालयको विभिन्न सकाय अन्तर्गत सुचना तथा सञ्चार प्रबिधी शिक्षा नेपाली शिक्षा क्षेत्र को नया आयम थप्ने मध्याम बन्ने छ । 
* प्रदान गर्ने गहिरो वैचारिक समझ र नेटवर्क प्रविधि, प्रोग्रामिंग, ग्राफिक, डेटाबेस, E-Learning हाल प्रविधिको आदि ज्ञान कम्प्युटर / मोबाइल आवेदन अभिवृद्धि मा तेज व्यावहारिक सीप विकास गर्ने।

## स्नाकोत्तर तह सूचना तथा सञ्चार प्रविधि शिक्षा (M. ICTED)
त्रिभुवन विश्वविद्यालय शिक्षाशात्र संकाय अन्तर्गत २०१३ मा सानोठिमी क्याम्पस मा सुरु भएको छ ।  सूचना सञ्चार प्रविधि क्षेत्रमा उच्च प्राबिधिक जनसक्ति उत्पादन गर्ने यो शिक्षा को प्रमखु  उद्देश्य रहेको छ .
संस्थापक M.ICTEd सुरु २०१३ देखि सूचना तथा सञ्चार प्रविधि शिक्षा (M.ICTEd.) को मास्टर्स तह मा नयाँ पाठ्यक्रम शुरू गरेको छ। कार्यक्रम सूचना सानोठिमी Campus विभाग र सञ्चार प्रविधि सानोठिमी भक्तपुरस्थित नेपालमा सुरु। ICTEd पाठ्यक्रम सूचना प्रौद्योगिकी शिक्षक आवश्यकतालाई पूरा गर्न सक्छन्।

## सूचना तथा सञ्चार प्रविधि शिक्षा अध्यापनरत क्याम्पस 
## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
* फेसबुक पृष्ठ 
* सूचना तथा सञ्चार प्रविधि शिक्षा (वेभसाइट)

श्रेणी:शिक्षा
श्रेणी:सूचना प्रविधि
टहले धारा

thumb|250px|तहले धारा
**टहले धारा** दोलखा जिल्ला भिमेश्वर नगरपालिका अन्तरगत पर्ने  जिलु गाउँमा रहेको एक प्राचीन ढुङ्गे धारा हो। यो धारालाई उक्त क्षेत्रको धार्मीक स्थलको रूपमा लिइएको छ।

श्रेणी:दोलखा जिल्लाका ठाउँहरू
घार

'''''' नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रको धवलागिरी अञ्चल, म्याग्दी जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या २४७१ रहेको थियो जसमध्ये १०८५ पुरुष र १३८६ महिला रहेका थिए भने यहाँ ६७७ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल अन्नपूर्ण गाउँपालिकामा पर्दछ।

यो अन्नपूर्ण गाउँपालिकाको वडा नम्बर ६ हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:म्याग्दी जिल्लाका ठाउँहरू
हनुमन्ते डाँडा

हनुमन्ते डाँडादोलखा जिल्लामा रहेको मनोरम प्रकृति तथा धार्मीक स्थल हो । यो जिरी गाविसको वडा नं १ को पश्चिमी  भेगमा रहेको छ । यहाँ साउन पुर्णिमामा ठुलो मेला लाग्छ । यो ठाउँबाट जिरी उपत्यका,चरिकोट बजार.भिमेश्वर मन्दिर,शैलुङ जस्ता विभिन्न ठाउँहरूको प्रत्यक्ष दृश्य अवलोकन गर्न सकिन्छ। यो डाँडा समुन्द्री सतहवाट करिव ३०५० मिटरको उचाइमा अवस्थित छ।

## सन्दर्भहरु
श्रेणी:धार्मिक पर्यटकीय स्थलहरू
समर (सन् १९९९को चलचित्र)

***समर***  (हिन्दी: समर, उर्दू: **سمر**) श्याम बेनेगलद्वारा निर्देशित एक भारतीय हिन्दी भाषाको चलचित्र हो। यो चलचित्र एक सरकारी एजेन्सी भारतीय राष्ट्रिय चलचित्र विकास निगमद्वारा सन् १९९९ मा निर्माण गरिएको थियो।

## कलाकार
* राजेश्वरी सचदेव ... उमा
* रजित कपूर ... निर्देशक कार्तिक
* दिव्या दत्ता ... बेदनी
* किशोर कदम ... किशोर
* रवि झन्काल ... मुरली
* यशपाल शर्मा ... रमेश सिंह
* रघुवीर यादव .... नाथू
* सीमा बिस्वास ... दुलारी
* सदाशिव अमरापुरकर ... पुलिस अधीक्षक हीरालाल

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
*

श्रेणी:भारतीय नाटक चलचित्रहरू
श्रेणी:भारतीय चलचित्रहरू
श्रेणी:हिन्दी भाषाका चलचित्रहरू
श्रेणी:उर्दु भाषाका चलचित्रहरू
बेसीसहर नगरपालिका

**बेसीसहर नगरपालिका ** नेपालको गण्डकी प्रदेशको लमजुङ जिल्लामा अवस्थित एक नगरपालिका हो। यो लमजुङ जिल्लाको सदरमुकाम तथा प्रमुख व्यापारिक केन्द्र पनि हो। बेसीसहर बजार रहेको ठाउँलाई नगरपालिकाको केन्द्र बनाइएको छ। यो नगरपालिका २०७१ वैशाख २५ गते घोषणा भई २०७१ जेठ १ गतेबाट कार्यन्वयनमा आएको थियो। यसलाई नगरपालिका घोषणा गर्दा बेसीसहर,उदीपुर,गाउँसहर र चण्डीस्थान गाउँ विकास समितिहरू समावेश गरिएका थिए भने २७ फागुन २०७३ मा क्षेत्र विस्तार गर्दा  बाग्लुङपानी (३,४,७-९), बाँझाखेत, हिलेटक्सार(९) र चिती गाविसलाई पनि यसमा गाभिएको थियो। यस नगरपालिकामा १४ वटा वडाहरू रहेका छन्।

## जनसङ्ख्या
राष्ट्रिय जनगणना २०७८को जनगणना अनुसार को कुल जनसङ्ख्या ३८,२३२ रहेको छ भने यहाँ ११,०३८ घरधुरी रहेका छन्।

## बेसीसहर नगरपालिकाको चित्र दीर्घा

File:Besishahar.jpg|गाउँसहरबाट हेर्दा बेसीसहर नगरपालिका
File:Besishahar from hile.jpg|हिलेटक्सारबाट हेर्दा बेसीसहर नगरपालिका
File:Besi Sahar 2.jpg|बेसीशहर
लमजुङ दरबारको पेन्टिङ.jpg|बेसीशहर नगरपालिकाको गाउँशहरमा रहेको लमजुङ दरबारको पेन्टिङ
Middle Marshyandi Hydro Electricity Dam Udipur.jpg|बेसीशहर नगरपालिकाको फलियासाँघु उदिपुरमा रहेको मध्य मर्स्याङ्दी जलविद्युतको ड्याम
उदिपुर कालिका.jpg|बेसीशहर नगरपालिकाको उदिपुरमा रहेको उदिपुर कालिका मन्दिर

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
*जिल्ला समन्वय समितिको कार्यालय, लमजुङ, नेपाल 

श्रेणी:गण्डकी प्रदेशका नगरपालिकाहरू
श्रेणी:लमजुङ जिल्लाका नगरपालिकाहरू
श्रेणी:नेपालका जिल्ला सदरमुकामहरू
श्रेणी:वि.सं. २०७१ मा घोषित नगरपालिकाहरू
कजर्हवा

'''''' नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रको लुम्बिनी अञ्चल, कपिलवस्तु जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ४६३८ रहेको थियो जसमध्ये २३४४ पुरुष र २२९४ महिला रहेका थिए भने यहाँ ६६२ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल महाराजगन्ज नगरपालिकामा पर्दछ।

यो महाराजगन्ज नगरपालिकाको वडा नम्बर ८ हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:कपिलवस्तु जिल्लाका ठाउँहरू
करञ्ज

**करञ्ज** दक्षिण एसियामा पाइने उष्ण वनस्पति हो।

## सन्दर्भ सूची
## बाहिरी कडीहरू
श्रेणी:वनस्पतिहरू
श्रेणी:जडिबुटीहरू
गोठ

गोठवस्तुभाउ राख्नका लागि तयार पारिएको एक किसिमको घर(गोठ) हो।विशेष गरी गाई,भैसी राख्नका लागि ढुङ्गाको गारो लगाएर अथाव काठको फल्याक प्रयोग  गरेर छानोको रूपमा जास्ता,फल्यक,चित्रा प्रयोग गरिएको हुन्छ । यो गोठ हिमाली भेग र पहाडी भेगमा वस्तुभाउलाई चिसोबाट बचाउनका लागि बनएको विशेष भवन हो।

श्रेणी:भौतिक संरचना
कारेङ्गी

**कारेङ्गी** वा **करञ्जको रूख** केराउको प्रजातिको रूख हो। यो एसियाका नेपाल, भारत, चिन, जापान र मलेशिया लगायत अष्ट्रेलियाको उष्ण तथा समशितोष्ण भूभागमा पाइने गर्छ।

## ग्यालरी

File:Starr 080530-4642 Milletia pinnata.jpg|रूख
File:DerrisPinnataFl.jpg|फूल
File:PongamiaPinnataGall.jpg|पात

## सन्दर्भ सूची
## बाहिरी कडीहरू
श्रेणी:वनस्पतिहरू
कस्तुरी गुलाब

**कस्तुरी गुलाब** गुलाबको एक बाह्रै महिना फुल्ने प्रजाति हो। यो मुख्यतया पश्चिमी हिमाली क्षेत्र तथा समशितोष्ण जलावायुमा पाइने गर्दछ। 

## सन्दर्भ सूची
## बाहिरी कडीहरू
श्रेणी:गुलाब
श्रेणी:वनस्पतिहरू
ओदाने

**ओदाने** दक्षिण एसियाको उष्ण हावापानी भएको भूभागमा पाइने वनस्पति हो। यसको पहेलो फूल र फल कालो हुन्छ।

## सन्दर्भ सूची
## बाहिरी कडीहरू
श्रेणी:वनस्पतिहरू
श्रेणी:जडिबुटीहरू
शिक्षाशास्त्र

**शिक्षाशास्त्र** शिक्षा आदान प्रदान गर्ने वा सिकारुलाई शिक्षा प्रदान गर्ने शिक्षण विधि, पाठ्यक्रम निर्माण शैक्षिक मूल्यांकन जस्ता बिषयबस्तुमा अध्यन गर्ने शात्र नै  **शिक्षाशास्त्र** हो | त्रिभुवन विश्वविद्यालय र काठमाडौँ विश्वविद्यालय अन्तर्गत उच्च शिक्षा अध्यापन गराउने उदेश्यले विश्वविद्यालय क्याम्पस र आङ्गिक कयाम्पसहरूमा अध्यापन हुने विषय हो ।  
## सन्दर्भ सामग्री 
श्रेणी:शिक्षा
कनकचम्पा

**कनकचम्पा** *म्याग्नोलियासिया* (Magnolia) परिवारमा पर्ने एक प्रकारको फूल हो। यसको सबैभन्दा बढी २१० वटा प्रजातिहरू पाइन्छन्। यसको धेरै प्रजातिहरू मुख्यतया दक्षिणपूर्वी एसियामा साथै उत्तर अमेरिका, मध्य अमेरिका र वेस्ट इण्डिज तथा केही प्राजातिहरू दक्षिण अमेरिकामा पनि पाइन्छन्।

## सन्दर्भ सूची
## बाहिरी कडीहरू
श्रेणी:फूलहरू
श्रेणी:वनस्पतिहरू
श्रेणी:औषधि
महेन्द्र मोरङ आदर्श बहुमुखी क्याम्पस

**महेन्द्र मोरङ आदर्श बहुमुखी क्याम्पस** () बिराटनगरमा स्थित त्रिभुवन विश्वविद्यालयको एक आङ्गिक क्याम्पस हो । १९५५ मा स्थापित महेन्द्र मोरङ अदर्श बहुमुखी क्याम्पस, जिल्लामा त्रिभुवन विश्वविद्यालयको सबैभन्दा पुरानो आङ्गिक क्याम्पस हो । यस क्याम्पसमा १६५ शैक्षिक कर्मचारीहरू र ३२३४ विद्यार्थीहरु छन् । १५ अप्रिल २०१८ मा, त्रिभुवन विश्वविद्यालयले कलेज प्रशासनमा बाबु राम तिमल्सिना को नेतृत्वमा निर्वाचित गर्यो जसलाइ प्रायः "क्याम्पस प्रमुख"भन्ने गरिन्छ ।

## इतिहास
प्रदेश न. एकमा रहेको महेन्द्र मोरङ आदर्श बहुमुखी क्याम्पस त्रिभुवन विश्वविद्यालयको एक आङ्गिक क्याम्पस हो । यस क्याम्पसको स्थापना वि.सं. २०१२ मा मोरङ्ग इंटरमीडिएट कलेजको नाममा भएको थियो । स्थापनाको पहिलो वर्षमा नै मानविकी संकायमा शत प्रतिशत परिणाम ल्याउन सफल भयो । परिसर भवनको निर्माण वि.सं. २०१८ मा सम्पन्न भयो । महेन्द्र वीर विक्रम शाहद्वरा वि.सं. २०२० मा भवन उद्घाटन भएपछी मोरङ कलेज अगाडी महेन्द्र नाम थप्न कलेज प्रशाशनले राजा महेन्द्रलाई बिन्ती पत्र पठाएपछि वि. सं. २०२२ माघ ३ गतेका दिन स्विकृति प्राप्त गरी "महेन्द्र" क्याम्पसको नाममा थपिएको थियो । यसरी वि. सं. २०२४ चैत्र ६ गते महेन्द्र मोरङ कलेज नाम राखिएको थियो। २०२८ मा नयाँ शिक्षा लागू भएपछि त्रिभुवन विश्वविद्यालयले यसलाई आङ्गिक क्याम्पसको रूपमा परिणत गर्यो । त्रिभुवन विश्वविद्यालय को केन्द्रीय कार्यालय समेत यहाँ भएको हुनाले यसको पूरा नाम २०३३ मा महेन्द्र मोरङ आदर्श बहुमुखी केन्द्रीय क्याम्पस रखिएको थियो। डीनको कार्यालय काठमाडौँ सरेपछि यसलाई महेन्द्र मोरङ आदर्श बहुमुखी क्याम्पस भनिन्छ ।

## उल्लेखनीय भूतपूर्व विद्यार्थीहरू
क्याम्पसका केही प्रख्यात स्नातकहरू निम्न हुन्:
*नेपालको राष्ट्रपति, विद्यादेवी भण्डारी
*नेपालको सर्वोच्च अदालतको पूर्व प्रधान न्यायधीश, सुशीला कार्की

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## यो पनि हेर्नुहोस्
श्रेणी:नेपालका क्याम्पसहरू
श्रेणी:त्रिभुवन विश्वविद्यालयसँग सम्बन्धित क्याम्पसहरू
करवीर

**करवीर** (वैज्ञानिक नाम : ***Nerium*** ***oleander*** , अंग्रेजी नाम : **oleander**, उच्चारण: ) ) एक बुट्यान वर्गमा पर्ने अपोसाइनेसी परिवारको वनस्पति हो। यसको विश्वमा व्यापक खेतीले गर्दा उत्पत्तिको कुनै सटीक क्षेत्र पहिचान गरिन सकिएको छैन, यद्यपि यो सामान्यतया भूमध्य बेसिनमा रैथाने भएको मान्यता छ। पहेंलो करवीरसँग यसको नजिकको नाता हुने भएपनि, यी दुई फरक वंश अन्तर्गत पर्दछन र करवीरको विपरीत, पहेंलो करवीर मध्य अमेरिकाको रैथाने वनस्पति हो। पहेंलो करबिर प्राय पहेंलो रंगमा मात्र फुल्दछ जबकि करवीरको विभिन्न रंगका फुल हुन्छन। 

करवीर प्राय २–६ मिटर (७–२० फिट) अग्लो र सदाबहार हुन्छ। यो सामान्यतया यसको प्राकृतिक बुट्यानको रूपमा हुर्किन्छ, तर एकल ट्रंकसंग सानो रूखको रुपमा यसलाई हुर्काउन सकिन्छ। यो खडेरी र डुबान दुवै देखि सहनशील छ यद्यपि अति चिसो मौसम यसले सहन सक्दैन। यसको सेतो, गुलाफी वा रातो फूलहरू वर्षैभरी तर धेरैजसो न्यानो ग्रीष्म ऋतुमा फुलेको देख्न सकिन्छ।

करवीरलाई व्यापक रुपमा अति विषालु वनस्पति मानिन्छ र यसको विषालुपन ऐतिहासिक रुपमा पनि प्रसिद्ध थियो। यद्यपि यसको तीतोपनले यसलाई मानव र धेरैजसो जनावरहरूले खानबाट निरुत्साहन गर्दछ त्यसैले विषाक्तताका घटनाहरू दुर्लभ हुन्छन् र मानव मृत्युको लागि सामान्य जोखिम कम हुन्छ।

करवीर उत्तरपश्चिम अफ्रिका र आइबेरियाली र इटालियाली प्रायद्वीपदेखि भूमध्यसागरीय क्षेत्र र कालो सागर क्षेत्र, अरबी प्रायद्वीप, दक्षिणी एशिया, र चीनको दक्षिणी भागहरूमा पूर्वमा युनानसम्म फैलिएको फराकिलो क्षेत्रमा रैथाने वा प्राकृतिकरण भएको मानिन्छ । यसलाई संसारको धेरै उपोष्णकटिबंधीय र उष्णकटिबंधीय क्षेत्रहरूमा रोपिएको छ। 

## सन्दर्भ सूची
## बाहिरी कडीहरू
श्रेणी:वनस्पतिहरू
श्रेणी:जडीबुटीहरू
श्रेणी:औषधि
जुम्ला विमानस्थल

**जुम्ला विमानस्थल**  एउटा विमानस्थल हो जुन जुम्लामा रहेको छ ।

## सुबिधा
यो विमानस्थल समुन्द्र सतहबाट  मा रहेको छ ।

## बायुसेवा तथा गन्तब्य
## सन्दर्भ सामग्री
## यी पनि हेर्नुहोस
श्रेणी:नेपालमा रहेका बिमानस्थलहरु
श्रेणी:जुम्ला जिल्ला
महाङ्काल

**जिलु महाङ्काल महादेव मन्दिर ** गाउँ दोलखा जिल्ला भिमेश्वर नगरपालिका जिलु गाउँको उत्तर तर्फ अवस्थित एक प्राकृतिक सम्पदाले भरिपूर्ण स्थानमा रहेको मन्दिर हो । यो समुद्री सतहबाट १३००  मिटर उचाईमा रहेको मन्दिर हो । यो मन्दिर आसपासबाट दोलखा बजार, तामाकोशी नदी , गौरीशंकर हिमाल को मनारोम दृश्य देख्न सकिन्छ । जिलु भित्रको  सर्किश्वोरा , नागस्थान सापकोटा टोल , डाडागाउँ, मोहेरिया, पिप्ले, सुप्लूँगा , कोलेचौर , दिहि, फसभी र यस मन्दिरलाई कातिके गाउँको इष्ट देवता को रूपमा लिइन्छ ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
नगरपालिका
श्रेणी:मन्दिरहरू
विलासपुर मन्दिर

**विलासपुर भैरव**  मन्दिर दैलेख जिल्लाको एक प्रसिद्व मन्दिर हो। यो मन्दिर दैलेख जिल्लाको सदरमुकाम नारायण नगरपालिका अन्तरगत पर्ने विलासपुर डाँडामा अवस्थित छ। यस मन्दिरको अर्को नाम **विलासपुर बटुक भैरव** पनि भनिन्छ। बाइसे राज्य कालका खस राजा विलासपुरे राजाहरूले कुल देवताको रूपमा पूजा गर्ने प्रचलनमा ल्याएको यो मन्दिरको निकै महत्त्व मानिन्छ।

## मन्दिरको स्थापना
विलासपुर मन्दिरको स्थापनाको बारेमा अहिले सम्म कुनै ठोस प्रमाण उपलब्ध हुन सकेको छैन। तर पनि स्थानिय जन श्रुती अनुसार यस मन्दिरको स्थापनाको बारेमा फरक फरक मत पाइएको छ।
#विलासपुर राज्यका प्रथम नायक श्री वर्माले विलासपुर राज दरबार नजिकै वि. सं. १४७५ मा आफ्नो कुल देवताको रूपमा भैरवको अमूर्त आकृती सहित प्रस्तरको बटुक भैरव स्थापना गरेर पूजा गर्न सुरुवात गरेका थिए।
#विलासपुर राज्यका अन्तिम राजा कर्ण शाहीकी रानीले आफ्नो माइती जुम्लाको सिंजाबाट ढलौटको भैरव मूर्ति ल्याएर यहाँ स्थापना गरेर पूजा गर्ने सुरुवात गरेकी थिइन्।  मन्दिर नजिकै रहेको विलासपुर दरबारको भग्नावशेषहरू यत्र तत्र छरिएर रहेका आज पनि देखिन्छन्। विलासपुरे राजाले आफ्नो प्रभाव कायम राख्नको लागि दैवी शक्तिको उपासनाको आवश्यकता बमोजिम श्री वर्माले दरबार नजिकै मन्दिर स्थापना गरेर पूजाको सुरु गरेका र पछि  गएर उनका सन्तान दरसन्तानले आफ्नो कुल देवताको रूपमा पूजा गर्दै गएको प्रसङ्ग सान्दर्भिक नै देखिन्छ। वर्तमान मन्दिरको निर्माण भने वि. सं. २०३८ सालमा  प्रधान पञ्च श्री बखत बहादुर मल्ल द्वारा गरिएको हो । यसै तर्कको आधारमा यो मन्दिरको स्थापना पनि बेलासपुर राज्यको स्थापना अर्थात वि. सं.  १४७५ को आसपासमा भएको मान्न सकिन्छ। हाल यो मन्दिरमा मन्दिरको प्राचिनतालाई चिनाउने कुनै अवशेषहरू बाँकी रहेका छैनन्।यहाँ रहेको सुनको छाता ओढाएको वटुक भैरवको मूर्ति र परम्परादेखी मन्दिरमा पूजा गरिदै आएको खड्क वि. सं. २०४४ मा हराएको थियो र आज सम्म पत्ता लागेको छैन। हाल मन्दिर भित्र पूजाको लागि नयाँ मूर्ति स्थापना गरिएको छ।

## मुख्य पूजा
मन्दिरमा प्रत्यक शनिबार र मङ्गलबारका दिन बोका र कुखुराको बलि सहित पूजा गर्ने प्रचलन रहेको छ। बडा दशैंको नवरात्रभर विशेष पूजा र अनुष्ठान गरिने भएकोले नवरात्रीको अष्टमी, नवमी र दशमीको दिन भक्तहरूको ठुलो घुईंचो लाग्ने गर्दछ। श्रद्धा पूर्व क पूजा अर्चना गर्नाले भक्तहरूको मनोकाङ्क्षा पूर्ण हुन्छ भन्ने विश्वास बोकेर दैलेख लगायत छिमेकी जिल्ला कालिकोट, जाजरकोट, अछाम लगायत विभिन्न जिल्लाबाट आउने भक्तजनहरूको ओइरो लाग्दछ।
## मन्दिरको संरक्षण
250px|thumb|विलासपुर मन्दिरको प्रवेश द्वार
विलासपुर राज्यका अन्तिम राजा कर्ण शाहीका सन्तति स्थानिय निवासी भुपेन्द्र शाहीको अध्यक्षतामा विलासपुर मन्दिर क्षेत्र संरक्षण प्रवर्द्धन एवं व्यवस्थापन समिति गठन गरिएको छ। उक्त समितिले वि. सं. २०६६ सालमा नारायण नगरपालिकाको अनुदान र स्थानिय जनश्रमदान गरेर ३२६ वटा खुडकिला भएको बाटो र प्रवेश द्वार निर्माण गरेको छ।

## हेर्नुहोस्
*दैलेख जिल्ला

## सन्दर्भ सूची
## बाहिरी लिङ्कहरु 
श्रेणी:नेपालका मन्दिरहरू
जमजम इनार

**जमजम कुवा** (अरबी: بئر زمزم, रोमनाइज्ड: Biru Zamzam अरबी उच्चारण: [biru zamzam]) मक्का, साउदी अरबको मस्जिद अल-हरम भित्र अवस्थित एउटा इनार हो। यो इस्लामको सबैभन्दा पवित्र स्थान **काबा**बाट २० मिटर (६६ फिट) पूर्वमा अवस्थित छ। इस्लामिक कथाहरूका अनुसार, इनार चमत्कारी रूपमा उत्पन्न गरिएको पानीको स्रोत हो, जुन हजारौं वर्ष पहिले **इब्राहिम** (अब्राहम) को छोरा इस्माइल (इस्माईल) लाई उनको आमा हजर (हागर) संग मरुभूमिमा छोड्दा खोलिएको थियो। यो क्षेत्रमा जुरुम बसोबास गर्दा सुकेको र छैठौं शताब्दीमा **मुहम्मद**का हजुरबुवा अब्द अल-मुतालिबले पुन: पत्ता लगाएको दाबी गरिएको छ। यसको पानी पिउन हज वा उमराह तीर्थयात्रा गर्दा प्रत्येक वर्ष लाखौं तीर्थयात्रीहरू मक्का र मदिना जान्छन्। इस्लामिक परम्पराले बताउँछ कि **इब्राहिम**की दोस्रो पत्नी र इस्माइलकी आमा हाजरलाई सहयोग गर्न ईश्वरले कुनै न कुनै रूपमा जमजम इनार खोलेको थियो। इस्लामिक कथाहरूमा इब्राहिम, अल्लाहको आदेशमा, हजर र इस्माइललाई हालको **मक्का**को क्षेत्रमा अगुवाइ गरे, त्यहाँ उनले तिनीहरूलाई मरुभूमिमा एक्लै छोडिदिए। ती दुईलाई तिर्खाले नराम्ररी सताएको बताइएको छ । कथाका केही संस्करणहरूमा हजर पानीको खोजीमा सफा र मारवाहका दुई पहाडहरू बीचमा हिंड्छिन्। इनार देखापर्ने कथामा या त शिशु इस्माइलले आफ्नो खुट्टाले जमिन खन्याउने र पानी निस्कने वा ईश्वरले गेब्रियल (जिब्रेल) पठाउने जसको कारणले कथनको आधारमा विभिन्न विधिहरू प्रयोग गरेर इनार खोल्ने समावेश छ। कुवाको इतिहासको बारेमा चर्चा गर्ने रहस्यमय प्रवचनहरूको सम्पत्ति अब्बासीद युगको हो र ठूलो मात्रामा अतिरिक्त-कुरानिक हो, किनकि कुवालाई कुरानले प्रत्यक्ष रूपमा उल्लेख गरेको छैन। इस्लामिक परम्परा अनुसार, इब्राहिमले इनारको साइट नजिकै अरबी: بيت ٱللَّٰه, 'भगवानको घर' भनिने मन्दिरको पुनर्निर्माण गरे। आदमले पहिलो पटक निर्माण गरेको भवन, जसलाई **मुस्लिम** परम्पराले काबाको उत्पत्ति मानेको छ। जुरुम जनजातिको बसोबासको क्रममा इनार सुकेको (सम्भवतः सजायको रूपमा) हो, जुन सुरुमा यमनबाट यस क्षेत्रमा बसाइँ सरेका थिए। जम्जाममा जम्मा गरिएका वस्तुहरूमा केन्द्रित केही कथाहरूमा इनार सुक्छ, त्यसपछि जुरुमलाई मक्का छोड्न बाध्य हुनु अघि उनीहरूका कुकर्मका लागि उनीहरूका नेताले काबाबाट पवित्र वस्तुहरू जम्जामको स्थानमा गाड्छन्। अरूमा, इनारमा नै केन्द्रित भएर, वस्तुहरू जम्जाममा नै राखिन्छन्, इनारलाई अन्ततः जुरहमका नेताद्वारा गाडिन्छन्।

श्रेणी:इस्लाम धर्म
सुदूरपश्चिम विश्वविद्यालय

**सुदूरपश्चिम विश्वविद्यालय** नेपालका विश्वविद्यालयहरूको परिप्रेक्षमा नयाँ स्थापना गरिएको विश्वविद्यालय हो । यो विश्वविद्यालय महाकाली अञ्चलको कञ्चनपुरमा रहेको भीमदत्त नगरपालिकामा अवस्थित रहेको छ । साबिकको सिद्धनाथ बहुमुखि क्याम्पसको स्तरोन्नति गरेर यो विश्वविद्यालय सञ्चालन गरिएको छ।

## सन्दर्भ सामग्री
## यी पनि हेर्नुहोस
श्रेणी:श्रेणी नेपालका विश्वविद्यालयहरू
श्रेणी:शिक्षा
श्रेणी:त्रिभुवन विश्वविद्यालय
गलिल

**गलिल** इजरायल मिलिट्री उद्योग (आइएमआई) (हाल इजरायल हतियार उद्योग)ले उत्पादन गर्ने एक प्रकारको राइफल हो। यसको डिजाइन १९९० मा यिजरायल गलिली र यकोभ लायरले गरेका थिए।

## सन्दर्भ सूची
## बाहिरी कडीहरू
श्रेणी:राइफलहरू
श्रेणी:हतियारहरू
जवा कुसुम

**जवा कुसुम** (अन्य नाम: **जपा कुसुम** वा **घण्टि फुल**) एक प्रकारको फूल हो। जुनसुकै ऋतुमा पनि फूल्ने भएकोले यो फूललाई वाह्रमासे फूल पनि भनिन्छ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
## ग्यालरी

Hibiskus bluetten.JPG|ब्ल्यूटेन जवा कुसुम
Hibiskusblüte bei Vinales, Kuba.jpg|क्यूबा का जवा कुसुम
PeppersSuprise01.JPG|पिपर सर्प्राइज़ (सघन प्रजाति)
(MHNT) Hibiscus moscheutos - Red swamp rose-mallow flower - Les Martels, Giroussens Tarn.jpg|पिपर सर्प्राइज़
Image:Yellow Hibiscus Hybrid.JPG|पीला जवा कुसुम
Yellow Red Hibiscus stame.jpg|पीले जवा कुसुम पर परागकण 
Hmutab-02.jpg|गुलाबी जवा कुसुम
OiseauBleu1UME.JPG|नीला जवा कुसुम
(MHNT) Hibiscus coccineus flower and bottoms.jpg|लाल जवा कुसुम (विरल प्रजाति)
Hibiscus Kerala.jpg|thumb|फूल और कली
Hibiskus at Bhopal.JPG
Hibiskus at Bhopal1.JPG

श्रेणी:फूलहरू
नेपालका विश्वविद्यालयहरूको सूची

नेपालमा सबैभन्दा पहिले सन् १९१८ मा त्रिचन्द्र कलेजको स्थापना गरिएको हो । त्यस समयसम्म नेपालमा उच्च शिक्षाको ब्यबस्था थिएन जबसम्म नेपालमा त्रिभुवन विश्वविद्यालयको स्थापना भएको थिएन । पहिलो तथा नेपालको पुरानो विश्वविद्यालयको स्थापना पश्चात नेपालमा महेन्द्र संस्कृत विश्वविद्यालयको स्थापना गरियो र त्यसको लगत्तै सन् १९९० मा काठमाडौँ विश्वविद्यालयको स्थापना भयो । त्यसपछी क्रमश: पूर्वाञ्चल विश्वविद्यालय र पोखरा विश्वविद्यालयको स्थापना सन् १९९५ र सन् १९९६ मा गरियो । हाल नेपालमा थुप्रै कलेजहरु रहेका छन् जसले बिध्यार्थीहरूलाई पठनपाठनको जिम्मेवारी बहन गर्दै आएका छन् ।
नेपालमा हाल २२ वटा विश्वविद्यालयहरु छन् ।

#### नेपालमा रहेका विश्वविद्यालयहरूको सूची
## सन्दर्भ सामग्री 
## यी पनि हेर्नुहोस
* नेपालका चिकित्साशास्त्र अध्ययन केन्द्रहरू

श्रेणी:नेपालका विश्वविद्यालयहरू
दुल्लु दरबार

**दुल्लु दरबार** दैलेख जिल्लाको दुल्लु नगरपालिका स्थित पटाङ्गिनी भन्ने ठाउँको पश्चिम दक्षिण भागमा अवस्थित छ । हाल भग्नावशेषमा परिणत भएको यो दरबारलाई नेपाल एकिकरणपछिको दरबार मानिएको छ । पकाएको इँटद्वारा निर्माण गरिएको यो दरबार विक्रम सम्वत  १९८१ मा तत्कालिन दुल्लुका राजा जङ्गबगादुर शाहले निर्माण गरेका थिए । त्यसपछि  भने नेपाललाई १४ अञ्चल ७५ जिल्लामा विभाजन गरेर आधुनिक नेपालको ढाँचा बने पछि  दैलेख जिल्लाको आकार पनि खुम्चियो। दैलेख बजारलाई दैलेख जिल्लाको सदरमुकाम कायम गरिएपछि  दुल्लु दुल्लुमा रहेका अड्डा अदालतहरू दैलेख बजारमा सारिए । दुल्लु दरबार दिन प्रतिदिन उजाड हुँदै गयो। दुल्लु दरबारमा बस्ने परिवार पनि दुल्लु छोडेर सुर्खेत, नेपालगञ्ज र काठमाडौँ बस्न थाले। अन्ततः विक्रम सम्वत  २०५९ बैशाख ८ गतेका राती माओवादीहरूले जनयुद्धको नाममा यो दरबारमा बम बिस्फोट गराए । हाल सम्म यो दरबारको जिर्णोद्धार हुन सकेको छैन ।

## यि पनि हेर्नुहोला
## सन्दर्भ समाग्री
## बाहिरी लिङ्कहरू
श्रेणी:नेपालका ऐतिहासिक दरबारहरू
पाथरनाउली

thumb
**पाथरनाउली** दैलेख जिल्लाको दुल्लु नगरपालिका स्थित एक पुरानो नाउली अथवा कुवा हो। पाथर नाउली कीर्तिखम्बदेखी करिब एक किलोमिटर दुरीमा दुल्लु सुर्खेत सडको किनारामा रहेको छ। पाथर नाउलीको अवस्थितिले यो मार्ग सिंजा साम्राज्यकालदेखी नै मुख्य मार्गको रूपमा रहेको देखिन्छ। समतल छानोमाथि पाँचवटा चैत्यहरूलाई थाम्न सक्ने गरी विशाल ढुङ्गाहरूद्वारा निर्माण गरिएको यो नाउली खस साम्राज्यकालिक शिल्पकलाको एउटा अनुपम उदाहरण हो। जमिनको सतहबाट करिब तिन मिटर अग्लो यस नाउलीको कुल परिधी ६ मिटर रहेको छ। नाउलीको प्रवेशद्वार १.३४ मिटर रहेको छ। प्रवेशद्वारको ठिक माथि सात पंक्तीको अभिलेख उत्कृण गरिएको छ। नाउलीको जलासयमा दशवटा तह गरी प्रस्तर पट्टहरू मिलाएर राखिएका छन्। नाउलीको सिलिङ्ग पनि कुशल कारिगरीद्वारा कुँदिएको छ। नाउलीको भित्र पट्टी तिनवटा खोपा रहेका छन्। नाउली छानामाथि बनाएको ५ वटा चैत्यहरूमध्य अहिले मध्य भागको चैत्य मात्र बाँँकी रहेको छ। नाउलीको प्रवेशद्वार १.३४ मिटर रहेको छ। प्रवेशद्वारको ठिक माथि सात पंक्तीको अभिलेख उत्कृण गरिएको छ। नाउलीको जलासयमा दशवटा तह गरी प्रस्तर पट्टहरू मिलाएर राखिएका छन्। नाउलीको सिलिङ्ग पनि कुशल कारिगरीद्वारा कुँदिएको छ। नाउलीको भित्र पट्टी तिनवटा खोपा रहेका छन्। नाउली छानामाथि बनाएको ५ वटा चैत्यहरूमध्य अहिले मध्य भागको चैत्य मात्र बाँँकी रहेको छ।
यस नाउलीमा माटो, बालुवा र ढुङ्गाहरू भरिएर नाउली पुरिएपछि  विक्रम सम्वत  २०१२ जेष्ठ महिनामा दुल्लु निवासी केशव बहादुर शाह (माहिला राजा)को सक्रियतामा र स्थानियको सहयोगमा सफा गरिएको थियो। त्यसपछि  पुनः विक्रम सम्वत  २०१२ मङ्सिर १० गते योगी नरहरिनाथको अगुवाइमा राम्रोसँग सफाइ गरिएपछि  नाउलीमा रहेका पाँचवटा मुलहरूबाट पानी    निस्केको छ। नाउलीमा रहेको अभिलेखबमोजिम यो नाउली विक्रम सम्वत  १४११ पौष २ गते शुक्रवारका दिन खस राजा पृथ्वी मल्लको शासनकालमा देव वर्मा छन्त्यालले निर्माण गराएको देखिन्छ।
thumb

## हेर्नुहोस्
## सन्दर्भ सामग्री
## बाहिरी लिङ्कहरू
श्रेणी:दैलेख जिल्ला
दामुपालको शिलालेख

**दामुपालको शिलालेख** दैलेख जिल्लाको दुल्लु नगरपालिकामा पर्ने कृतिखम्ब बजारमा कीर्तिस्तम्भको साथमा राखिएको छ। यो शिलालेखस्तम्भ पश्चिम नेपालको इतिहासमा सर्वाधिक विवादित रहेको स्तम्भ हो। यो स्तम्भ एक अभिलेखस्तम्भ नभएर वीरस्तम्भ हो। यो स्तम्भलाई विक्रम सम्वत  २०१२ सालमा दुल्लु बाहुनगाउँका गणेशबहादुर शाहको घरपछाडिबाट शरणसिंह सार्की, चुसो सार्की र वीरसिंह सार्कीको सहयोगमा हालको स्थानमा राखिएको विवरण योगी नरहरिनाथको इतिहास प्रकाश दोस्रो अङ्क पहिलो भाग २०१३ पृष्ठ २२४ मा उल्लेख गरिएको छ। त्यही पुस्तकमा यसमा उत्कृण गरिएको अभिलेख समेत पहिलो पटक प्रकाशित गरिएको छ।
## स्तम्भमा उत्कृण गरिएका शब्दहरू
यस स्तम्भमा उत्कृण गरिएको अभिलेखलाई तल लेखिएबमोजिम पढिएको छ। तै पनि हाल सम्म यो स्तम्भलाई नेपाली भाषाको पहिलो शिलालेख भनेर भनिएको छ।

## हालको अवस्था
अहिले दैलेख जिल्लाको भौतिक विकासका क्रममा दुल्लु-साहुबाडा सडक निर्माण भएको छ। यो स्तम्भ त्यस सडकको किनारामा पर्न गएको छ भने ढल निर्माण गर्दा यो स्तम्भ रहेको ठाउँमा नै ढल बनाउनु पर्ने छ। सडक निर्माणकै क्रममा गह्रौं वस्तुहरू अस्तम्भमा पर्न गएर भाँचिने र बाँँकी रहेका अभिलेखहरू पनि मेटिने सम्भावना रहेको छ। सडक कालो पत्र गर्दा स्तम्भमाथि कालो पत्रको झोल खस्न सक्ने र सार्वजनिक सवारी साधनहरू चल्दा धुवाँले स्तम्भको अभिलेखमाथि असर पर्ने प्रवल सम्भावना छ। यसै सन्दर्भमा होरिटेज नेपालले यसको संरक्षण सम्वर्द्धनका निम्ती राष्ट्रिय तथा अन्तराष्ट्रिय जनमत सृजना गर्नकालागि इन्टरनेट मार्फत प्रचार प्रसार गरिनुका साथै विक्रम सम्वत. २०६८ साउन २४ गते काठमाडौँको धुम्बराहीमा दैलेखी जनताहरूका बीच बृहत अन्तरक्रिया कार्यक्रमको आयोजना गरेका थियो। त्यस कार्यक्रममा पूर्णप्रकाश नेपाल "यात्री", प्रा. दिनेशराज पन्त, प्रा. डा. टेकबहादुर श्रेष्ठ, डा. जयराज पन्त, नेपाल सरकारको पुरातत्व विभाग (नेपाल)का पुरातत्त्वविद् प्रकाश दर्नाल र रामबहादुर कुँवर लगायत दैलेख जिल्लाका सबै राजनीति पार्टीहरूको अग्रज समेतको उपस्थिती रहेका थियो। कार्यक्रमको समाप्ती पश्चात पुरातत्त्व विभागले दैलेख जिल्ला विकास समितिलाई अनुरोध गरी यस स्तम्भको क्षेत्र भित्र पर्ने दुल्लु-साहुबाडा सडक निर्माण कार्य रोकिएको थियो। तर अहिले रोड निर्माण भैसकेको छ। स्तम्भलाई फलामे ग्रिलबारले घेरेर राखेको छ। सडकको ढल निर्माण भएको छैन यदी ढल निर्माण भएमा यो स्तम्भ उक्किने सम्भावना रहेको छ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:दैलेख जिल्ला
सौर्य पानी हिटर

अङ्गुठाकार|सौर्य पानी हिटर
**सौर्य पानी हिटर** सूर्यको ताप प्रयोग गरी पानी तताउने उपकरण हो।

‍

## काम गर्ने तरिका
श्रेणीः नविकरणीय उर्जा
वायु उर्जा

**वायु उर्जा** उच्च चापबाट कम चाप तर्फ बहेको हावाबाट प्रप्त गरिने ऊर्जा हो। वायु ऊर्जाबाट यन्त्रिक र विद्युत शक्ति प्राप्तगर्न सकिन्छ। यसलाई प्रचलित भाषामा विन्ड मिल र विन्ड टर्वाइन पनि भनिन्छ।

श्रेणीः नविकरणीय उर्जा
हुद्दा

**हुद्दा** नेपाली सेना भित्रको एक दर्जा हो।  यो दर्जालाई हवल्दार साब पनि भन्ने गरिन्छ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:नेपाली सेना
इन्सास राइफल

**इन्सास** भारतमा बनेको आक्रमण राइफल हो। यो भारतिय सशस्त्र सेनाको प्रमूख हतियार हो। यो राइफल भारत को इसापुर भन्ने ठाउँ मा सन १९९८ सालमा  निर्माण भएकोले यस राइफललाई "इन्सास" नाम ले नामाकरण गरिएको हो । सन २००२ को कार्गिल्को लडाईँँ सफलता हात परेपछि  यो हतियार को धेरै चर्चा छ ।नेपाल को आन्तरिक द्वन्द्व को कारण विक्रम सम्वत २०६० सालमा इन्सास हतियारलाई नेपाली सेनाको लागि पनि ल्याइएको थियो । यो हतियार हाल नेपाली सेनाको विभिन्न गण तथ गुल्महरूमा दिइएको छ ।

## प्रयोगकर्ताहरू
*:

*:

*:

*:

## सन्दर्भ सूची
## बाहिरी कडीहरू
श्रेणी:हतियारहरू
श्रेणी:राइफलहरू
जैविक उर्जा

**जैविक उर्जा** नविकरणीय उर्जाको एक प्रकार हो जुन वनस्पति र जीवजन्तुबाट प्राप्त हुन्छ यसको लागि प्रयोग हुने बायोमास हालै जीवित (तर अहिले मृत) भएका जीव, मुख्यतः वनस्पति, बाट तयार गरिन्छ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:जैविक उर्जा
श्रेणी:जैविक इन्धन
सौर्य ड्रायर

**सौर्य ड्रायर** सूर्यको ताप प्रयोग गरी अन्न, फलफूल, सागपात आदि सुकाउन निर्माण गरिएको उपकरण हो।

## काम गर्ने तरिका
श्रेणीःनविकरणीय उर्जा
जङ्गली रूखबदाम

**जङ्गली रूखबदाम** एसिया, अफ्रिका र अष्ट्रेलियाको उष्ण हावापानी भएको क्षेत्रहरूमा पाइने वनस्पति हो। यो *कम्ब्रेटासिया* परिवार अन्तर्गतमा पर्छ।

## सन्दर्भ सूची
## बाहिरी कडीहरू
श्रेणी:वनस्पतिहरू
जङ्गली सयपत्री

**जङ्गली सयपत्री** सयपत्री फूलको एक जङ्गली प्रजाति हो। यो सबैभन्दा पहिला दक्षिण अमेरिकामा पाइएको थियो। त्यहाँबाट यो एसिया, युरोप, उत्तर अमेरिका तथा अफ्रिकामासम्म फैलियो।

## सन्दर्भ सूची
## बाहिरी कडीहरू
श्रेणी:फूलहरू
जलब्राह्मी

**जलब्राह्मी** एक प्रकारको बाह्रमासे वनस्पति हो। यो मुख्यतया दक्षिण एसिया, अस्ट्रेलिया, युरोप तथा दक्षिण अमेरिकाका सिमसार क्षेत्रहरूमा पाइन्छन्।

## सन्दर्भ सूची
## बाहिरी कडीहरू
श्रेणी:वनस्पतिहरू
श्रेणी:जडिबुटीहरू
मत्स्यगन्धा

**मत्स्यगन्धा** *भर्बेनेन्सिया* परिवारमा पर्ने वनस्पति हो। यो सामान्यतया दक्षिण अमेरिका तथा संयुक्त राज्यमा पाइने गर्छ। साथै यो विश्वका अन्य क्षेत्रहरूमा पाइने सक्छ।

## चित्र दिर्घा
 
File:Frog_Fruit_%26_Flower_Fly_(5936607532).jpg
File:Frog fruit (Phyla nodiflora) with Mottled Emigrant (Catopsilia pyranthe)- Male in Hyderabad, AP W IMG 8043.jpg
File:Phyla nodiflora, Frogfruit - Flickr - gailhampshire.jpg
File:Starr 080607-7279 Phyla nodiflora.jpg
File:Starr 080602-5387 Phyla nodiflora.jpg
File:Starr 070815-8048 Phyla nodiflora.jpg

## सन्दर्भ सूची
## बाहिरी कडीहरू
श्रेणी:वनस्पतिहरू
जङ्गली अदुवा

**जङ्गली अदुवा** अदुवाको प्रजातिमा पर्ने वनस्पति हो। यो सामान्यतया थाइल्याण्डमा पाइने गर्छ। यसलाई थाई भाषामा 'प्लाई' (ไพล) भनिन्छ।

## सन्दर्भ सूची
## बाहिरी कडीहरू
श्रेणी:वनस्पतिहरू
श्रेणी:जडिबुटीहरू
जङ्गली गोलभेडा

**जङ्गली गोलभेडा** (, उच्चारण: वा ) *नाइटसेड* परिवारमा पर्ने वनस्पति हो।

## सन्दर्भ सूची
## बाहिरी कडीहरू
श्रेणी:वनस्पतिहरू
नारायण मन्दिर

**नारायण मन्दिर** दैलेख जिल्लाको सदरमुका दैलेख बजारमा पर्ने पुरानो बजारको बीच बजारमा रहेको छ। यसै नारायण मन्दिरको नामबाट यो नगरपालिकाको नाम नारायण नगरपालिका राखिएको हो। यो मन्दिर बनेको ठाउँमा पहिले के रहेको थियो भन्ने कुनै प्रमाण भेटिएको छैन। मन्दिरमा रहेको अभिलेख अनुसार यस मन्दिरको स्थापना विक्रम सम्वत  १९१६ मा काजी जयमानसिंह बस्नेत क्षेत्रीले निर्माण गराएका थिए। मन्दिर परिसर भित्र रहेको मुख्य मन्दिरमा कालो ढुङ्गाद्वारा निर्मित गरुड नारायण, राम, भगवती, सरस्वती, गणेश, शिवलिङ्ग  र शिलाभिलेख राखिएका छन्। मन्दिरको सम्मुखमा काजी जयमानसिंह बस्नेत क्षेत्रीको अभिलेख सहित १९३६ र १९३७ मा दुईवटा घण्ट राखिएका छन्। मन्दिरको छानामा सुनको सुनको जलप लगाएको पितलको गजुर राखिएको छ।

## इतिहास
[thumb|250px|नारायण मन्दिर परिसरमा रेहेको [विष्णु|भगवान विष्णुको मुर्ति]] 
मन्दिरमा रहेको अभिलेखबमोजिम काजी जयमानसिंह बस्नेत क्षेत्रीले पाञ्चायन देवता, देवालय र धर्मशाला स्थापना गरेको बेहोरा उल्लेख गरिएको छ। झिँगटीको छाना रहेको यस मन्दिरमा विक्रम सम्वत  २०३८ मा जस्तापाताको छाना लगाइको थियो। विक्रम सम्वत  २०२७ सम्म दैनिक पूजापाठको लागि गुठीबाट आयस्ता प्राप्त भैरहेकोमा रैकर गुठी खारेज भएपछि  दैनिख पूजामा प्राप्त भएको भेटी दक्षिणाबाट नै पूजापाठ गर्ने गरिएको छ। बडा दशैं र चैते दशैंमा पूजाको लागि जिल्ला मालपोत कार्यलयबाट वार्षिक १८०० रूपैयाँ पूजा खर्च उपलब्ध हुने गरेको छ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:नेपालका मन्दिरहरू
जई घाँस

**जई घाँस** जौको प्रजातिको जङ्गली वनस्पति हो। यो मुख्यतया युरेशिया क्षेत्रमा पाइन्छ।

## सन्दर्भ सूची
## बाहिरी कडीहरू
श्रेणी:वनस्पतिहरू
तारू बाँस

**तारू बाँस** उष्ण हावापानी भएको स्थानमा पाइने मोटो काण्ड भएको बाँस हो। यसको २९ प्राजातिहरू चिन देखि दक्षिण एसियासम्म पाइन्छन्।

## सन्दर्भ सूची
## बाहिरी कडीहरू
श्रेणी:वनस्पतिहरू
श्रेणी:बाँस
देवल

[thumb|250px|[दुल्लु दरबार नजिकमा रहेका जोडा देवलहरू]]

**देवल** माटोको प्रयोग नगरेर खाली कलात्मक ढुङ्गाहरूबाट निर्माण गरिएका सामुहिक एकल र पाँचको संख्यामा रहेका अग्ला मन्दिर आकारका ऐतिहासिक सभ्यतालाई दर्साउने अवशेष हुन्। यस्ता देवलहरू नुवाकोटदेखी पश्चिम र उत्तर भारतको कुमाउँ गढवाल पूर्वको भु-भागमा मात्र प्राप्त भएका छन्।
## सम्भावना
देवलहरू सबै स्थानमा समान संख्यामा निर्माण नभए पनि आकार प्रकार वा शैली भने सबै ठाउँमा समान रहेको पाइन्छ। कहिं एउटा मात्र, कहिं दुईवटा वा भोग मण्डप जोडेर जोडा देवलको रूपमा, कतै पाँचवटाको समूहमा, कतै आठवटा वा दशवटाको समूहमा कतै पच्चिसौं समूहमा समेत निर्माण गरिएका छन्। पञ्चदेवल, एकलदेवल अथवा समूह देवल भनेर संख्यात्मक समूहकै आधारमा तीनको नामकरण गरिएको छ। यी देवलहरू किन र के प्रयोजनको लागि निर्माण गरिएका थिए भन्ने स्पष्ट प्रमाण कहिं कतै उल्लेख गरिएको छैन। सबै ठाउँमा निर्माण गरिएका समान प्रकारका देवलहरू हेर्दा देवलहरू निर्माण गर्नको उद्दश्य फरक फरक हुन सक्दैन। न त देवललाई तत्कालिन दरबार नै भन्न सकिएला। यी देवलहरूलाई मठकै रूपमा व्याख्य गर्ने हो भने पनि देवलहरूमा मठ रहेको कुनै सङ्केत सम्म पाइएको छैन। अर्को सम्भावना भनेको देवलहरू महायानी बौद्धमार्गीहरूको ध्यानकेन्द्र हुन सक्छन् भन्ने हो, तर नुवाकोट देखी कुमाउ गढवासम्म नै यती धेरै ध्यानकेन्द्रहरू एकै ठाउँमा हुन पनि सम्भव छैन। 
तसर्थ देवलहरू जीवनको अन्तिम कालमा मृत्युवरण गर्नका लागि आफ्नो जीवनकालमै निर्माण गरिएका आश्रम अथवा समाधी स्थल हुन सक्ने सम्भावना देखिन्छ। स्वभाविक मृत्युका कारण दिवंगत भएका व्याक्तीहरूको समाधिका लागि एकल देवल निर्माण गरिएका हुन सक्छन्। समूहगत रूपमा रहेका देवहरूले सामूहिक रूपका समाधिको परम्परालाई सङ्केत गर्छन्। देवलहरू निर्माण भएको स्थललाई तत्कालिन समाजले समाधि स्थल अथवा श्मसानघाटको रूपमा प्रयोग गरेको देखिन्छ। देवलहरूको भौतिक अवस्था र प्रकृतीको सुक्ष्म विश्लेषण गर्दा सबै देवलहरू एकै समयमा निर्माण नभए पनि पाँचवटाको समूहमा निर्माण गरिएका देवलहरू भने एकै समयमा निर्माण गरिएको आभास हुन्छ। अन्यथा पाञ्चायन वास्तु प्रणाली अवलम्बन गर्न सहज देखिन्न। कुनै देवल भत्किएपछि  सो स्थानको उत्खनन गरेर मात्र देवलहरूको वास्तविकता उजागर गर्न सकिने छ। 
## सन्दर्भ सामग्री
## बाह्य कडीहरू
श्रेणी:सम्पदाहरू
श्रेणी:भौतिक संरचनाहरू
ट्वाकेफूल

**ट्वाकेफूल** एक प्रकारको सजावटी बिरुवा हो। यो *आइरिदेसिया* परिवारमा पर्दछ। यो फूल समशितोष्ण हावापानी भएको क्षेत्रमा पाइन्छ।

## सन्दर्भ सूची
## बाहिरी कडीहरू
श्रेणी:फूलहरू
श्रेणी:वनस्पतिहरू
अधिकृत

अधिकृतलाई नेपाली सेना मा सबैभन्दा ठूलो दर्जा मान्ने गरिन्छ ।
नेपाली सेनामा सहायक सेनानी देखि प्रधान सेनापति सम्म अधिकृत मान्ने गरिन्छ।

श्रेणी:नेपाली सेना
कपुरनाउली

**कपुरनाउली** दैलेख जिल्लाको दुल्लु नगरपालिकामा पर्ने पाथरनाउलीदेखि करिब ३०० मिटर पूर्वतर्फ ठाडो खाल्सामा रहेको एक कुवा हो। यस कुवाको पानी सुगन्धित तथा कपुरको जस्तो वासना आउने भएकोले यस कुवाको नाम कपुर नाउली पर्न गएको हो। पहिलेका दिनहरूमा यस नाउलीको पानी पूजाअर्चनाको लागि मात्र प्रयोग गरिन्थ्यो भन्ने भनाइ रहेको छ। यस कुवामा रजस्वाला भएकी स्त्रीहरूले छोएमा कुवाबाट सर्प निस्किन्छ भन्ने अझैँ पनि जनविश्वास रहेको छ। यस नाउलीमा अभिलेख रहेको छ। अभिलेखमा शाके १२७६ उत्कृण गरिएको छ। अभिलेखमा अन्य कुराहरू पनि उत्कृण गरिएको भए पनि पढ्न सकिने अवस्थामा देखिदैन। अत्यन्त कलात्मक ढुङ्गाहरूबाट निर्मित यस नाउलीको अभिलेखमा उल्लेख गरिएको वर्षको आधारमा यस नाउलीको निर्माण तत्कालिन खस मल्ल राजा पृथ्वी मल्लको पालामा भएको हो भन्ने बुझिन्छ। यस नाउलीको पानी अत्यन्त कंचन रहेको भए पनि संरक्षण र सम्वर्द्धनको अभावमा नाउलीमा लगाइएका शिलापट्टहरू यत्रतत्र छरिएर रहेका छन्। नाउलीको सफाइ नगरेसम्म नाउलेमा रहेको अभिलेख पढ्न सकिने अवस्था छैन। वर्षादको समयमा माटो खसेर नाउली नै पुरिने अवस्थामा छ।

## हेर्नुहोस्
## सन्दर्भ समाग्री
छातामोथे

**छातामोथे** *साइपेरस* वर्गमा पर्ने वनस्पति हो। यो मुख्यतया अफ्रिकाको मादागास्करमा पाइने गर्छ।

## सन्दर्भ सूची
## बाहिरी कडीहरू
श्रेणी:वनस्पतिहरू
शोभापुष्प

**शोभापुष्प** *फाबासिया* परिवारमा पर्ने फूल फुल्ने वनस्पति हो। यो नेपाल, भारत, चिन, कम्बोडिया, इन्डोनेसिया, लाओस, मलेसिया, फिलिपिन्स, श्रीलङ्का, थाइल्याण्ड, भियतनाम, अस्ट्रेलिया लगायतका राष्ट्रहरूमा पाइन्छ।

## सन्दर्भ सूची
## बाहिरी कडीहरू
श्रेणी:वनस्पतिहरू
केपिएमजी

**केपिएमजी** लेखा व्यावसायी क्षेत्रमा संसारका चार ठूला लेखा व्यावसायी फर्महरु डेलोइट, अर्नस्ट एन्ड योङ्ग, प्राइस वाटर हाउस कुपरस मध्ये एक फर्म हो । यसको मुख्य कार्यालय एमस्टेलिभेस, नेदरल्यान्डमा रहेको छ । यस फर्ममा जम्मा १५५,१८० जना कर्मचारीहरु काम गर्दछन् भने यसले विशेषगरी लेखापरीक्षण, कर तथा बौद्धिक सेवाहरू प्रदान गर्दछ ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
श्रेणी:लेखा व्यावसायी फर्म
डोली फूल

**डोली फूल** (, ) *हापरिकेसिया* परिवारमा पर्ने फूल फुल्ने वनस्पति हो। यसका ४९० वटा प्रजातिहरू छन्।

## सन्दर्भ सूची
## बाहिरी कडीहरू
श्रेणी:वनस्पतिहरू
श्रेणी:फूलहरू
ताडको रूख

**ताडको रूख** दक्षिण तथा दक्षिणपूर्वी एसियाका राष्ट्रहरूमा पाइने खजुरको प्रजातिको वनस्पति हो।

## सन्दर्भ सूची
## बाहिरी कडीहरू
श्रेणी:वनस्पतिहरू
जर्मनी राष्ट्रिय फुटबल टोली

**जर्मनी राष्ट्रिय फुटबल टिम**( or *Die Mannschaft*) ले अन्तर्राष्ट्रिय फुटबल प्रतियोगिताहरूमा जर्मनीको प्रतिनिधित्व गर्ने पुरुष फुटबल टिम हो । यो जर्मनीमा फुटबलको लागि शासकीय निकाय जर्मनी फुटबल संघको नियन्त्रणमा रहेकोे छ ।

## बाहिरी कडी
* जर्मनी फुटबल संघको आधिकारिक वेबसाइट
* जर्मनी युइएफएमा
* जर्मनी  फिफामा
## सन्दर्भ सामग्री
श्रेणी:युरोपेली राष्ट्रिय फुटबल टोलीहरू
श्रेणी:फिफा विश्वकप विजेता देशहरू
श्रेणी:फिफा कन्फेडेरेसन कप विजेता देशहरू
इङ्ल्यान्ड राष्ट्रिय फुटबल टोली

**इङ्ल्यान्ड राष्ट्रिय फुटबल टिम**ले अन्तर्राष्ट्रिय फुटबल प्रतियोगिताहरूमा इङ्ल्यान्डको प्रतिनिधित्व गर्ने गर्छ ।

## सन्दर्भ सामग्री
श्रेणी:युरोपेली राष्ट्रिय फुटबल टोलीहरू
श्रेणी:फिफा विश्वकप विजेता देशहरू
चोरी

**चोरी** भन्नाले अन्य व्यक्तिको सामान तथा वस्तूहरू उसको सहमति वा इजाजत बिना नदेख्नी गरी वा देखेरै पनि लिने कार्यलाई जनाउँछ जनाउँछ । आफनो हक नपुग्ने अचल भै रहेकोलाई चलको हिसाब गराई वा चल धनमाल समेत हक पुग्ने धनीलाई थाहा नदिई वा उसको मन्जूरी नली धनीको हक मेटाई आफूले लिना खानाका लागि जुनसुकै कुरो गरी बेइमानीका नियतले कसैले लग्यो भने चोरी गरेको ठहर्छ ।

## सन्दर्भ सूची
## बाहिरी कडीहरू
श्रेणी:फौजदारी अपराध
किशोरावस्था

**किशोरावस्था** ल्याटिन बहसको Adolescere शब्दबाट अङ्ग्रेजी भाषामा Adolescence शब्द आयको हो जसको अर्थ हुन्छ - To grow or to grow to maturity । अर्थात् परिपक हनु । यो बल्याबस्ताबाट प्रौढतातिर लम्कने आबस्था हो ।  यो अवस्था भनेको बाल्यावस्था र  यौवनावस्थाको बीचको आबस्था हो । यो अवस्था शाररिक, मानसिक, संबेगात्मक तिब्र परिबर्तनको अवस्था हो । यो अवस्थालाई teenage पनि भानिन्छ । 

बालक र बालिकाहरु बीच उमेर वृद्धि सँगै शारीरिक परिवर्तनमा पनि फरक पन आउँछ | शारीरिक स्वरूपमा नै परिवर्तन देखिने यो उमेरलाई किशोरअवस्था भनिन्छ | किशोरावस्था भनेको कुनै व्यक्ति बाल्यकालबाट वयष्क हुने परिवर्तनशील अवस्था हो । यसै बेलामा किशोर तथा किशोरीहरूको प्रजनन, मानसिक, बौद्धिक, आर्थिक तथा अन्य क्षेत्रमा विकास हुन्छ र उनीहरू परिपक्व हुने गर्दछन् । यी परिवर्तनहरूमा यौनसम्बन्धी परिवर्तन एकदमै प्रमुख हुन्छन् ।   

Yuan dui giyasaharu lekhanuhos

## किशोरावस्था र शारीरिक परिवर्तन 
**केटाहरूमा हुने परिवर्तन **
* हलक्क बढ्नु र काँध चौडा हुनु
* दाह्री जुगाको रेखि बस्नु,
* स्वर धोद्रो हुनु,
* काखीमुनि रौं आउनु,
* यौनाङ्ग वरिपरि रौं आउनु,
* पसिनाग्रन्थि बढी सक्रिय भई पसिना धेरै आउनु,
* डण्डिफोर आउनु,
* लिङ्ग तथा अण्डकोष बढ्नु,
* विर्य उत्पादन सुरु हुनु,
* लिङ उत्तेजित हुने क्रम बढ्नु,
* आफुभन्दा बढी उमेरकी महिलाको चाहना गर्नु,
* स्वप्नदोष हुनु आदि |
**केटीहरूमा हुने परिवर्तन…**
* पुठ्ठो चौडा हुनु
* तिघ्रा सोली आकारको हुनु
* स्वर अझै सुरिलो हुनु
* काखीमुनि रौं आउनु
* यौनाङ्ग वरिपरि रौं आउनु
* पसिनाग्रन्थि बढी सक्रिय भई पसिना धेरै आउनु
* डण्डिफोर आउनु
* पाठेघर बढ्नु
* महिनावारी सुरु हुनु
* स्तन बढ्नु
* यौन सम्पर्कको चाहना हुनु
* स्वप्नदोष हुनु आदि |
यी शारीरिक परिवर्तन सबैमा एकनास नभई व्यक्तिअनुसार चाँडो ढिलो वा कम बेसी हुनेगर्छ ।

## भावनात्मक र व्यावहारिक परिवर्तन 
* अर्को व्यक्ति प्रति यौनको दृष्टिकोणले आकर्षण बढ्नु जुन विपरीत लैङ्गिकता, उस्तै लैङ्गिकता, महिला पुरुष दुबै प्रति लगायतका विविध यौन अभिमुखिकरण अनुसार हुन सक्छ ।
* यौन चाहना प्रकट हुनु तथा यौनसम्बन्धी कुराको खोजिनीति गर्ने हुनु ।
* मिनोदशामा चाँडो चाँडो परिवर्तन हुनु ।
* बढि स्वतन्त्र हुने कोशिश गर्नु ।
* अधिकारिक व्यक्ति तथा परिवारको विद्रोह गर्नु र आमाबाबुको विरोधी हुनु ।
* एक्लै बस्न मन पराउनु ।
* सोचाइहरु परिवर्तन भइरहनु
* बहस गर्नु र कम आज्ञाकारी हुनु ।
* बढी गोपनीयता चाहनु
* शारीरिक परिवर्तन बारेमा बढी सोच्नु र आफ्नो स्वरुपबारे अलमलिएको हुनु ।
* महिनावारी, स्वप्नदोष, हस्तमैथुन, स्तन वा लिङको आकारबारे बढी चिन्ता गर्नु ।
* के म आफैं ठीक छु भन्ने प्रश्न गर्नु ।
* लक्ष्यहरु परिवर्तन भइरहनु ।
* दिवास्वप्न देख्नु र बढी कल्पनाशील हुनु अर्थात काल्पनिक तथा असम्भव कुरा सोच्नु ।
* आफ्नै मूल्य तथा मान्यताहरूको विकास सुरु गर्नु ।
* आफ्ना समस्यालाई बढाइचढाइ गर्नु, कसैले बुझदैन भन्ने सोचाइ हुनु ।

## सन्दर्भ सूची
श्रेणी:मानव शरीर
## यो पनि हेर्नुहोस्
हत्या

**हत्या** भन्नाले कुनै पनि जिवित प्राणीलाई मार्नु भन्ने बुझिन्छ।

## परिभाषा
## इतिहास
## कानुन
## सन्दर्भ सूची
## बाहिरी कडीहरू
श्रेणी:फौजदारी अपराध
मानव विकास चरण

मानव जन्म पछि भिविन्न विकास हुन्छ . 
Hurlock का अनुसार ""मानव विकास चरण''" यस प्रकार छन् 
*गर्भावस्था (Prenatal Stage)
*नवजात अवस्था (Infency )
*शैशावावस्था (Babyhood)
*बाल्यावस्था (Childhood )
*यौवनावस्था (Puberty)
*किशोरावस्था (Adolescence)
*पूर्ववयस्कवस्था (Early Adulthood)
*मध्यावस्थ (Middle age)
*वृदॣवस्था (Old Age)

## सन्दर्भ सूची
श्रेणी:मानव जीवन
जेविका कार्की

**जेविका कार्की** नेपाली चलचित्र क्षेत्रको नायिका तथा मोडल हुन्। उनले नेपाली चलचित्र जन्मभूमीबाट चलचित्र क्षेत्रमा प्रवेश गरेकी हुन। 

## जिवनी
जेविकाको जन्म २०५२ पौष १९ गते काठमाडौँको पेप्सिकोलामा बाबु राजेन्द्र कार्की र आमा बाला अधिकारीको छोरीको रूपमा भएको थियो।

## सन्दर्भ सूची
## बाहिरी कडीहरू
* जेविका कार्कीको फोटो ग्यालरी 
* जीविकाको हट कुल मेकअप 

श्रेणी:नेपाली अभिनेत्रीहरू
ठिँगुरे सल्लो

**ठिँगुरे सल्लो** हिमाली क्षेत्रमा पाइने सल्लाको प्रजाति हो। यो मुख्यतया नेपाल, भारत, बर्मा, भियतनाम, तिब्बत र चिनमा पाइन्छ।

## सन्दर्भ सूची
## बाहिरी कडीहरू
श्रेणी:वनस्पतिहरू
दर्शन

**दर्शनशास्त्र** (अङ्ग्रेजी: **Philosophy**) भन्नाले मानवसँग सम्बन्धित मन, ज्ञान, भ्रम, वास्तविकता, कारण वा अन्य यस्तै मानव जीवन-जगतको विषयमा धारणाको अध्ययन गर्ने शास्त्र हो । साधारणत: दर्शन भन्नाले कुनै व्यक्ति वा विशेष समूहको विचार, सोच र मानसिकता भन्ने बुझिन्छ, त्यसैको अध्ययन नै दर्शन शास्त्र हो । दर्शनशास्त्रलाई जिवनशैलीको माध्यमको रुपमा पनि लिन सकिन्छ ।

## इतिहास 
मानब सभ्यताको विकासक्रम  भएको दर्शनको सुरुवात नै आजको विकसित अवस्थामा पुगेको हो । मानब विकासको क्रममा जो जस्तो वातावरणमा रहदै आयो त्यहि त्यही वातावरणलाई पहिचान गर्ने र समायोजन गर्ने प्रयत्न  गर्यो । समाजमा भएको विभिन्न बस्तु , ब्रह्माण्ड ,कहाँबाट सुरुभई कहाँबाट  अन्त हुन्छ ? समाज किन गतिशील बन्यो ? गतिशीलताको कारणके के हुन् ? ब्रह्माण्ड,, सत्य , खोज मानिस, आत्मा , चेतना , विश्वास , संकृति , म आदि भिविन्न विषयको सुरुवात र अन्त्य के हो ? जस्ता प्रश्नहरु को  उत्तर खोज्ने क्रममा दर्शन को सुरुवात भएको पइन्छ । 
दर्शनको उत्पति मानवजगत् , विचार, वातावरण , जिज्ञासा, कौतुहलता, सन्देह, आश्चर्य, दु:ख जस्ता विविध कारणबाट भएको मानिन्छ . यसको उत्पति कल यही हो भनि किटान गर्न सकिंदैन तर मानव विचारको स्रृष्टिको, ब्रम्हाण्डको, सत्यको, विश्वासको , र खोजीको सुरुवातबाटै दर्शनपनि सुरुवात भएको हो भन्न सकिन्छ ।

## परिभाषा
*सत्यलाई माया गर्ने व्यक्ति दार्शनिक हुन् ।("the philosopher…is a lover, not of a part of wisdom only, but of the whole.")  --**Socrates**
*पारलौकिक वस्तुहरूको वास्तविक प्रकृति पत्ता लगाउने विज्ञान दर्शन हो ।("Philosophy is a science, which discovers the real nature of supernatural elements".) --**Aristotle** 
*सम्पूर्ण कलाहरूको जननी र दिमागको सच्चा औषधी दर्शन हो ।("Philosophy is the mother of all arts and true medicine of mind.") --**Cicero**
*विज्ञानका आधारहरूको तार्किक अध्ययन नै दर्शन हो । ("Philosophy is the logical study of the fundamental sciences.") --**Bertrand Russell**

## क्षेत्रहरु 
#वास्तविकताको सिद्धान्त :वास्तविकताको अध्ययन क्षेत्र : तत्व-मीमांसा (Metaphysics: Theory of reality )
शाश्वत सत्य वा निरपेक्ष सत्यको बास्तविकता के हो भनि अध्ययन गर्ने दर्शनशास्त्रको क्षेत्रलाई वास्तविकताको क्षेत्र भनिन्छ ।
##धर्मशास्त्र (Theology /Notions of God)
##आत्मासँग सम्बन्धित तत्वज्ञान (Metaphysics Regarding Soul: Nature of Man)
##ब्रमाण्डबिज्ञान (Science of Universe )
##सृस्टिबिज्ञान (Science of Creation) 
##जीव सृस्टिबिज्ञान (Cosmology)
#ज्ञानसिद्धान्त: ज्ञान मीमांसा (Epistemology: Theory of Knowledge)
#मूल्यसिद्धान्त (Axiology: Theory of Value)

## कार्य
#व्याख्यात्मक कार्य (Descriptive Function )
#अनुमानित कार्य (Speculative Function)
#आदेशात्मक कार्य (Prescriptive Function)
#विश्लेषणात्मक कार्य (Analytical Function)

दर्शनका दृष्टिकोणहरू 
१ अनुमान, अन्तरदृष्टि र कल्पना 
२ पुर्वस्थापीत सिद्दान्तमा आधारीत आैपचारीक तर्क
३ प्रतिविम्बात्मक चिन्तन
........शिक्षामा दर्शनको प्रयोग..........
१ शिक्षाको उद्देश्य निर्धारण गर्न ।
२ शिक्षाको पाठ्यक्रम निर्धारण गर्न ।
३ शिक्षण विधि तथा शिक्षण क्रियाकलापको प्रयोग गर्न ।
४ पाठ्यक्रमको प्रयोग गर्न ।
५ शैक्षिक व्यवस्थापन गर्न ।
६ विवेक सम्मत रूपमा कुनै पनि कुराको व्याख्या गर्न ।
७ पाठ्यक्रम पाठ्यपुस्तक निर्धारण र प्रयोग गर्न ।

श्रेणी:दर्शन
तुवाचुङ जायजुम

**तुवाचुङ जायजुम** खोटाङ जिल्लाको हलेसी तुवाचुङ नगरपालिका वडा नं.७ काभ्रेस्थित  मलाथुम्की डाँडाको शिरमा अवस्थित स्थान हो। यो स्थान तयामा खीयामाले कपडा बुनेको तानढुङ्गा खोक्चिलिपाको थान हो। यो ठाउँ राई जातिको सभ्संयता र स्कृतिको उदगम स्थल या आदिमभूमि मानिन्छ। यहाँ किराँत चेली तायामा खियामाले धागो बनाई कपडा उत्पादनको थालनी गरेको तानबुन्न शुरुवात गरेकी थिइन भन्ने कथा छ। यस्तै हलेसी नेपालको एक प्रसिद्ध हिन्दू , किरात र बौद्ध धर्मावलम्बीको तीर्थस्थल र तुवाचुङ मिलाएर हलेसी तुवाचुङ नगरपालिकाको नामाकरण गरिएको हो ।

श्रेणी:खोटाङ जिल्ला
स्पेन राष्ट्रिय फुटबल टोली

**स्पेन राष्ट्रिय फुटबल टोली** () अन्तर्राष्ट्रिय फुटबल प्रतियोगिताहरूमा स्पेनको प्रतिनिधित्व गर्ने फुटबल टोली हो।

## सन्दर्भ सूची
## बाहिरी कडीहरू
* Official website  by RFEF

श्रेणी:युरोपेली राष्ट्रिय फुटबल टोलीहरू
श्रेणी:फिफा विश्वकप विजेता देशहरू
नेदरल्यान्ड राष्ट्रिय फुटबल टोली

**नेदरल्यान्ड राष्ट्रिय फुटबल टिम** अन्तर्राष्ट्रिय फुटबल प्रतियोगिताहरूमा नेदरल्यान्डको प्रतिनिधित्व गर्ने फुटबल टिम हो ।

## सन्दर्भ सूची
## बाह्य कडीहरू
*Official site (in Dutch)
*RSSSF archive of most capped players and highest goalscorers
*RSSSF archive of coaches

श्रेणी:राष्ट्रिय फुटबल टोलीहरू
प्रमुख सेनानी (नेपाली सेना)

**प्रमुख सेनानी** भन्नाले नेपाली सेना अन्तर्गत अधिकृत स्थरको पद मानिन्छ। प्रमुख सेनानीलाई साधारण भाषामा कर्णेल अथवा कर्साब भन्ने गरिन्छ ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
श्रेणी:नेपाली सेना
पानी सर्प

**पानी सर्प** (वैज्ञानिक नाम: *Xenochrophis piscator*) एसियामा पाइने बिष नभएको सर्पको प्रजाति हो।

## वासस्थान तथा आहार
यो सर्प प्राय जसो सफा पानीका ताल तलैया तथा नदीको आसपास बस्ने गर्छ। यसले स-साना माछा तथा पानीमा बस्ने भ्यागुतालाई आफ्नो आहार बनाउने गर्छ।

## प्रजातिहरू
## सन्दर्भ सूची
## बाहिरी कडीहरू
श्रेणी:सर्पहरू
श्रेणी:नेपालमा पाइने सरिसृपहरू