open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
चरण

चरणको अरु नाम: पद वा पाद वा पाउ हो।

छन्दको प्रत्येक पंक्तिलाई चरण या पाउ या पद भनिन्छ। प्रत्येक छन्दको नियमानुसार २, ४ अथवा ६ पंक्तिहरूको हुन्छन्। 

छन्दको प्रायः ४ भाग हुन्छ। प्रत्येक भागलाई 'चरण' भनिन्छ। कुनै छन्दको चरण चार भए पनि दुई पंक्तिमा लेखिन्छ। 
जस्तै- दोहा छन्द, सोरठ छन्द आदि। यस्तो छन्दको प्रत्येक पंक्तिलाई 'दल' भनिन्छ।

हिन्दीमा केही छन्द ६ पंक्तिमा (दलों)मा लेखिन्छ। यस्तो छन्द २ छन्दको योगबाट बन्दछ। जस्तै: कुण्डलिया (दोहा + रोला), छप्पय (रोला + उल्लाला) आदि।

चरण २ प्रकारको हुन्छ: 
सम चरण र विषम चरण। 
#पहिलो वा तृतीय चरणलाई विषम चरण भनिन्छ।
#दोस्रो वा चौथौं चरणलाई सम चरण भनिन्छ।

श्रेणी:छन्द
श्रेणी:गीत
श्रेणी:गजल
मात्रा

कुनै वर्ण या ध्वनिको उच्चारण समयलाई **मात्रा** भनिन्छ।

ह्रस्व वर्णको उच्चारणमा लाग्ने समयलाई **१** मात्रा।
दीर्घ वर्णको उच्चारणमा लाग्ने समयलाई **२** मात्रा।

मात्रा २ प्रकारको हुन्छ। 

#ह्रस्व मात्रा - अ, इ, उ, ऋ। (**१ मात्रा**)
#दीर्घ मात्रा - आ, ई, ऊ, ए, ऐ, ओ, औ। (**२ मात्रा**)

*ह्रस्व स्वर जस्तै ‘अ’ लाई १ मात्रा र दीर्घ स्वरलाई २ मात्रा मानीन्छ। यदि ह्रस्व स्वरको पछाडी संयुक्त वर्ण, अनुस्वार वा विसर्ग आयो भने ह्रस्व स्वरलाई २ मात्रा मानीन्छ। 
*पाद(पाउ)को अन्तिम ह्रस्व स्वरलाई आवश्यकता अनुसार गुरू मानिन्छ।
*ह्रस्व मात्राको चिह्न '।' हुन्छ
*दीर्घ मात्राको चिह्न "=" हुन्छ।
*स्वर नभएको व्यंजनहरूलाई छुट्टै मात्रा गनीन्दैन।

उदाहरण
:सत्याग्रह
:= =।। ६ हुन्छ

## References 
श्रेणी:छन्द
श्रेणी:गीत
श्रेणी:गजल
मालिनी छन्द

यो छन्दको प्रत्येक पाउमा क्रमशः ’*न न म य य*' गणको प्रयोग हुन्छ । हरेक पाउको आठौँ र अन्तिम अक्षरमा विराम हुन्छ ।

गणपरिचय:-
छन्दमा तीनवटा अक्षरको समूहलाई गण भनिन्छ । यो आठ प्रकारको हुन्छ ।

गणसूत्र:-
यमाताराजभानसलगा
यो सूत्रले गणको स्वरूप बताउँछ । जुन गणको स्वरूप आवश्यक छ, त्यो सहित तीन अक्षर लिई पत्ता लगाउन सकिन्छ । जस्तै:- यगण पत्ता लगाउँदा यमाता तीन अक्षर लिने जसको स्वरूप ।ss हुन्छ । त्यसैगरी सबै गणहरू तल प्रस्तुत गरिएका छन् ।

* य=।ss - चमेली, गुलेली, जुनेली, बनेली, कमारो, कमेरो
* मा=sss - आवारा, कोहोलो, दोहोलो, कालेको, बालेको
* ता=ss। - दुनाम, दुगन्ध, नामर्द, बेनाम, बेचैन, बेताल, संहार
* रा=s।s - भावना, राम्ररी, बेसरी, सुस्तरी, गुल्मिले, मादिले
* ज=।s। - कुबुद्धि, कुमार्ग, कुकर्म, कुदृष्टि, कुपुत्र, चलान
* भा=s।। - दुर्गुण, दुजन, राष्ट्रिय, क्षेत्रिय, साधन, दीपक, निर्बल
* न=।।। - कमल, मकल, सबल, सजल, मुलुक, मिलित
* स=।।s - गहना, लहना, रसिलो, नुनिलो, गुनिलो, सुरिलो, बलियो
* ल=। - यो सङ्केतले ह्रस्व वा लघु मात्रा र स्वर भन्ने जनाउँछ
* गा=s - यो सङ्केतले दीर्घ वा गुरू मात्रा र स्वर भन्ने जनाउँछ।

लक्षण:-
* संस्कृत - - ननमयययुतेयं मालिनी भोगिलोकैः ।
* नेपाली - - ननमयय भएमा मालिनी छन्द भन्छन् ।

उदाहरण:-
प्रथम घर कलाको व्यासको पाठशाला,
प्रथम बल यही हो आर्यहृत्-को उज्याला ।
कुसुमहरू यहीँ छन् वेदका पत्रतुल्य
सृजन प्रलयका छन् चित्र राम्रा अमूल्य ॥
©महाकवि लक्ष्मीप्रसाद देवकोटा

## सन्दर्भ सामग्री 
## यो पनि हेर्नुहोस
श्रेणी:छन्द
श्रेणी:गीत
श्रेणी:गजल
यती (छन्द)

**यति** छन्दमा स्वास लिन रोकिने ठाउँ हो । यसलाई गद्यमा 'विराग' र पद्यमा 'यति' भनिन्छ ।

यति प्राय सानो छन्दमा चरणको अन्तमा हुन्छ। तर ठुलो छन्दमा एउटै चरणमा एक भन्दा बढी यति या विराम हुन्छ। यतिको निर्देश प्रायः छन्दको लक्षण (परिभाषा)मा नै गरी दिएको हुन्छ। जस्तै: मालिनी छन्दको पहिलो यति ८ वर्णको पछाडी र दोस्रो यति ७ वर्णको पछाडी हुन्छ ।

## सन्दर्भ सामग्री 
## बाह्य कडी
श्रेणी:गीत
श्रेणी:गजल
वर्ण

एकै स्वर हुने ध्वनिलाई **वर्ण** भनिन्छ। 

यदि ध्वनिमा स्वर छैन भने वर्ण मानिन्दैन। 

जस्तै: 

हलन्त शब्द: राजन्को 'न्'। यहाँ 'न्' वर्ण होईन।

संयुक्ताक्षर: कृष्णको 'ष्'। यहाँ 'ष्' वर्ण होईन।

वर्ण २ प्रकारको हुन्छ। 

#ह्रस्व स्वर हुने वर्ण (ह्रस्व वर्ण): अ, इ, उ, ऋ (जस्तै: क, कि, कु, कृ)
#दीर्घ स्वर हुने वर्ण (दीर्घ वर्ण): आ, ई, ऊ, ए, ऐ, ओ, औ (जस्तै: का, की, कू, के, कै, को, कौ)

**लघु व गुरु वर्ण**

#ह्रस्व स्वर र ह्रस्व स्वर दिने व्यंजन वर्णलाई लघु भनिन्छ। लघुलाई "।"
#दीर्घ स्वर र दीर्घ स्वर दिने व्यंजन वर्णलाई गुरु भनिन्छ। गुरुलाई "ऽ"
  

लघु वर्णहरू "**|**":
*अ, इ, उ, ऋ (जस्तै: क, कि, कु, कृ)
*चन्द्र बिन्दु आउने वर्णहरू: जस्तै: अँसुवरको अँ
*संयुक्त व्यंजन हुने वर्णहरू: जस्तै: नित्यको त्य।

गुरु वर्णहरू "**s**":
*आ, ई, ऊ, ए, ऐ, ओ, औ (का, की, कू, के, कै, को, कौ)
*इं, विं, तः, धः (अनुस्वार वा विसर्ग हुने वर्ण): जस्तै: इंदु, बिंदु, अतः, अधः।
*संयुक्ताक्षरको पहिलो वर्ण: जस्तै: अग्रको अ, वक्रको व
*हलन्त वर्ण भन्दा पहिलेको वर्ण: जस्तै: राजन्को ज

श्रेणी:गीत
श्रेणी:गजल
श्रेणी:व्याकरण
गति

कुनैपनि बस्तुले एकाइ समयमा निश्चित दिशातिर पार गरेको दूरिलाई गति भनिन्छ । गतिमा म्याग्निच्युड (मात्रा) र दिशा दुबै निश्चित हुन्छ ।

### अर्थ
भौतिकविज्ञान (*Physics*) अनुसार कुनै पनि वस्तु कि त स्थिर अवस्था कि त चाल अवस्थामा रहन्छ। स्थिर अवस्थामा रहँदा वस्तु जहाँको त्यहीं रहिरन्छ र यसले स्थानान्तरण गर्दैन। चाल अवस्थामा रहँदा वस्तुले स्थानान्तरण गरिरहेको हुन्छ।

प्रसिद्ध वैज्ञानिक न्युटनका अनुसार कुनै पनि बस्तु वाह्य बलको प्रयोग बिना स्थिर अवस्थाबाटबाट चाल अवस्थामा र चाल अवस्थाबाट स्थिर अवस्थामा आउन सक्दैन।

यस सन्दर्भमा *गति* भनेको कुनै वस्तुको त्यो अवस्था हो जुन अवस्थामा वस्तुले आफुलाई स्थानान्तरण गरिरहेको हुन्छ।

### परिभाषा
*गति* भनेको कुनै वस्तुले कुनै एउटै दिशामा एक एकाई समयमा पार गरेको दुरी हो।
गति(v) =\frac{d}{t}d- पार गरेको दुरी(distance)t- समय(time) यसको एकाई मिटर प्रति सेकन्ड(m/s) हो।

### व्याख्या
## साहित्य
छन्दलाई पढ्दा हुने लयलाई गति भनिन्छ।

गतिको महत्त्व वर्णिक छंदको तुलनामा मात्रिक छंदमा बढि हुन्छ । वर्णिक छंदमा लघु-गुरूको ठाउँ निश्चित हुन्छ तर मात्रिक छंदमा लघु-गुरूको ठाउँ निश्चित हुँदैन। पूरै चरणको मात्राको निर्देश हुँदैन ।

श्रेणी:भौतिक परिमाण
श्रेणी:विज्ञान
अनुष्टुप छन्द

**अनुष्टुप छन्द** संस्कृत भाषाको एउटा अत्यंतै प्रसिद्ध वार्णिक छन्द हो। श्रीमद्भग्वद्गीता, श्रीसुक्तम, गायत्री कवचम्, विष्णु सहस्रनाम आदिको रचना यही छन्दमा भएको छ। 

वाल्मिकीको उच्चारित पहिलो श्लोक अनुष्टुप छन्दमा छ।

# चारवटै पाउका पाँचौँ अक्षरकामात्रा या स्वर ह्रस्व लघु हुन्छन्।
# चारवटै पाउका छैटौँ अक्षरकामात्रा या स्वर दीर्घ गुरू हुन्छन्।
# प्रथम र तेस्रो पाउका सातौँ अक्षरकामात्रा या स्वर दीर्घ गुरू हुन्छन्।
# दोस्रो र चौथो पाउका सातौँ अक्षरकामात्रा या स्वर लघु ह्रस्व हुन्छन्।
# प्रत्येक पाउका एक, दुइ, तीन अक्षरकामात्रा वा स्वरमध्ये जसरी पनि एउटामात्रा वा स्वर दीर्घ भइदिएमा सुनमा सुगन्ध हुन्छ।
# पाउहरूको सातौँ अक्षर क्रमश: गुरू-लघु हुँदै जान्छ। अर्थात् पहिलो पाउमा गुरू, दोस्रो पाउमा लघु, तेस्रो पाउमा गुरू र चौथौं पाउमा लघु।

### उदाहरण: 
:१) तताई भानुले सिन्धु, १) मेघ बर्सेर यो धर्ती,
:२) महावाष्प बनाउँछ। २) बन्दैछ अति उर्वरा।
:३) उर्डाई वायुले वाष्प, ३) हरियाली बढी आफै,
:४) मेघमाला रचाउँछ।।१।। ४) सजिन्छे राम्ररी धरा।।२।।

हिन्दी पद्यमा अनुष्टुप छंदको चरण निम्न प्रकारमा हुन्छ:
:विषम चरण - वर्ण क्रमांक पाँचौं, छैठौं, सातौँ, आठौँ क्रमशः लघु, गुरू, गुरू, गुरू
:सम चरण - वर्ण क्रमांक पाँचौं, छैठौं, सातौँ, आठौँ क्रमशः लघु, गुरू, लघु, गुरू

उदाहरण:

श्रीमद्भग्वद्गीता
:तेस्रो अध्यायको तेस्रो श्लोक

:लोकेऽस्मिन **द्विधा नि**ष्ठा पुरा प्रोक्ता **मयानघ**
:ज्ञानयोगेन **सांख्या**नां कर्म योगेन योगिनां ॥

देश छैन पिता छैन माता छैन न मित्र छन्
न बधु छन् न स्वास्नी छन् न कतै घरवार छन्
मुठी बाँधी यहाँ आयाे मुठी खाेलेर जानु छ
न छन् मुकुन्दका काेही न कसैकाे मुकुन्द छ ।
– कवि श्री बालकृष्ण सम

## सन्दर्भ सामग्री
## यो पनि हेर्नुस
श्रेणी:छन्द
श्रेणी:गीत
श्रेणी:गजल
श्रेणी:संस्कृत शब्द र वाक्यांशहरू
इन्द्रवज्रा छन्द

त.त.ज.गु.गु. भएमा इन्द्रवज्रा छन्द बन्दछ। 

:संस्कृत: स्यादिन्द्रवज्रा यदि तौ जगौ गः
:नेपाली: त त जा गगो
 
द्रष्टव्य:

गण र गुरू लघु बनाउने स्वर,मात्राका रूपमा आए पनि अथवा एक्लै आए पनि गण र गुरू लघुको सङ्केत नै सम्झनुपर्छ। 

**इन्द्रवज्रा** छन्दमा प्रयोग भएका गण र तिनीहरूको मात्रा येस प्रकार रहेको छ। यसमा S को अभिप्राय दीर्घ अक्षर र । अभिप्राय को ह्रस्व अक्षर हुन्छ यहाँ S र । गरेर ११ वटा अक्षर छन जसमा ह्रस्व र दीर्घको क्रममा तल प्रस्टसँग बुझाउने प्रयास गरिएको छ ।

उदाहरण (विराम ५.६) (पहिलो विराम ५ र, दोस्रो विराम ६मा)

:काला बजारी अनमोल चाला, भोकाहरूको कटुभोक ज्वाला।
:सम्पन्नताको र विपन्नताको, सङ्घर्ष हुन्थ्यो नीति भिन्नताको।।७।।
:::::ऊर्णायु महाकाव्य

## सन्दर्भ सामग्री 
## यो पनि हेर्नुस
श्रेणी:छन्द
श्रेणी:गीत
श्रेणी:गजल
विद्युन्माला छन्द

विद्युन्माला छन्दमा दुइटा ‘म’ गण र दुइटा गुरूले बनेको छ। अथवा यसका सबै मात्राहरू दीर्घ वा गुरू छन्। 

उदाहरण यस्तो छ।
:आमा छोरा जन्माउन्नौ

संस्कृत: मोमो गोगो (विद्युन्माला) sss sss ss
विराम – -२.२.२.२ (म म गु.गु.)

उदाहरण:

:१) आमा छोरा जन्माउन्नौ, १) राम्रा मान्छे ज्ञानी मान्छे,
:२) देशैलाई माया गर्ने - २) दुःखी बन्छन् आफै केले -
:३) कोहो त्यस्तो कालो मान्छे, ३) लुट्ने मान्छे दण्डी हुन्नन्,
:४) तिम्रो कोखी रुखो पार्ने –।।३।। ४) यस्तो अवस्था पायो केले –।।४।।

:कालो कालो पर्दा लाग्यो भ्रष्टाचारी सस्तै जागे,
:अन्धा छन् यी हेर्ने आँखा दण्डै देला कस्तो आई -
:कालो धन्दा गर्ने जागेको हो हेर्ने रक्षा गर्ने -
:सारा सोझा लागे पाखा।।५।। प्यारो साझा देशैलाई।।६।।

## सन्दर्भ सामग्री
## यो पनि हेर्नुहोस
श्रेणी:छन्द
श्रेणी:गीत
श्रेणी:गजल
उपेन्द्रवज्रा छन्द

यो छन्दमा एघार अक्षर, ‘ज त ज’ गण र दुई गुरू हुन्छन्। 

:संस्कृत: ज त जा गगौ सा:
:नेपाली: ज त जा गुगो

उपेन्द्रवज्रा छन्दमा प्रयोग भएका गण र तिनीहरूको मात्रा। यसमा S को अभिप्राय दीर्घ अक्षर र । को अभिप्राय ह्रस्व अक्षर हुन्छ । यहाँ S र । गरेर ११ वटा अक्षर छन् जसमा ह्रस्व र दीर्घको क्रममा तल प्रस्टसँग बुझाउने प्रयास गरिएको छ ।

उदाहरण (विराम ५.६) (पहिलो ५मा विराम र, दोस्रो ६मा विराम)
:कलङ्कले पूर्ण विपन्नताले, महाकलङ्की अविधानताले।
:सबैजनाको असमन्वयैले, थियो अँध्यारो जगतै त्यसैले।।८।।
:...........................
एक रुबाइगत मुक्तकिलो रचना थप उदाहरणका लागि यहाँ प्रस्तुत छ ।  

अहो कसो प्यार न यार भन्छौ,

छ एकतामा जग-सार भन्छौ,

सगोलको माल निजी गराई 

अझै छ उम्दा परिवार भन्छौ !

     - नारायण नेपाल 

## सन्दर्भ सामग्री 
## यो पनि हेर्नुहोस
श्रेणी:छन्द
श्रेणी:गीत
श्रेणी:गजल
उपजाति छन्द

उपेन्द्रवज्रा छन्द र इन्द्रवज्रा छन्दको मिश्रण भएमा उपजाति छन्द बन्दछ।

उदाहरण (पहिलो विराम ५मा र, दोस्रो विराम ६मा हुन्छ)
:एकै थिइन् ती जननी सबैकी, थिइन् धरित्री सब एकताकी।
:सामन्त नै काल हुँदा सबैको, थिएन आत्मा सुखमा कसैको।।९।।
:यो छाक खायौँ सबैले बिहान, भरे त खाइन्छ कि खाइँदैन -
:सुत्यौँ निशामा तर ज्ञान छैन, ब्यूझिन्छ वा भोलि त ब्यूझिँदैन।।१०।।

**उपजाति छन्द**मा प्रयोग भएका गण र तिनीहरूको मात्रा। यसमा S को अभिप्राय दीर्घ अक्षर र । अभिप्राय को ह्रस्व अक्षर हुन्छ यहाँ S र । गरेर ११ वटा अक्षर छन जसमा ह्रस्व र दीर्घको क्रममा तल प्रस्टसँग बुझाउने प्रयास गरिएको छ ।

## सन्दर्भ सामग्री 
## यो पनि हेर्नुहोस
श्रेणी:छन्द
श्रेणी:गीत
श्रेणी:गजल
वंशस्थ छन्द

वंशस्थ छन्दमा

*बाह्रवटा अक्षर हुन्छन्: ज.त.ज.र
*चारवटा गण हुन्छन्
*पहिलो ६ र, दोस्रो ६मा विराम हुन्छ।

:संस्कृत: ज तौ तु वंशस्थ मुदीरितं जरौ
:नेपाली: ज ता ज रा

वंशस्थ छन्दमा प्रयोग भएका गण र तिनीहरूको मात्र येस प्रकार रहेका छन्। यसमा S को अभिप्राय दीर्घ अक्षर र । अभिप्राय को ह्रस्व अक्षर हुन्छ यहाँ S र । गरेर १२ वटा अक्षर छन जसमा ह्रस्व र दीर्घको क्रममा तल प्रस्टसँग बुझाउने प्रयास गरिएको छ ।

उदाहरण
:थियो सबैको मनमा विकार नै, हुँदा सबै ती धनका शिकार नै।
:धनै भए मित्र नजिकआउँथे, धनै हराए सब ती हराउँथे।।११।।

## सन्दर्भ सामग्री 
## यो पनि हेर्नुहोस
श्रेणी:छन्द
श्रेणी:गीत
श्रेणी:गजल
मन्दाक्रान्ता छन्द

**मन्दाक्रान्ता** छन्दमा १७वटा अक्षर् र ५वटा गण हुन्छन। येसमा एक १.मगण १.भगण १.नगण २.तगण २.गुरु हुन्छन। 

मान्दाक्रान्ता छन्दमा प्रयोग भएका गण र तिनीहरूको मात्रा येस प्रकार रहेको छ। यसमा S को अभिप्राय दीर्घ अक्षर र । अभिप्राय को ह्रस्व अक्षर हुन्छ यहाँ S र । गरेर १७ वटा अक्षर छन जसमा ह्रस्व र दीर्घको क्रममा तल प्रस्टसँग बुझाउने प्रयास गरिएको छ ।

*यो नेपाली जनमानसमा बसेको शास्त्रीय समपाद छन्द हो। यसका पनि चारै पाउ समान हुन्छन्।
*यो छन्दका हरेक पाउमा सत्र अक्षर हुन्छन्। चौथो , दशौँ र सत्रौँ अक्षरमा विश्राम हुन्छन्।

यस छन्दमा 
:मगण SSS
:भगण SII
:नगण III
:तगण SSI
:तगण SSI
:अन्त्यमा दुईटा गुरू SS

यसको लय यसरी तयार हुन्छः  
:नानानाना SSSS = ४
:नननननना IIIIIS = ६
:नाननानाननाना SISSISS = ७

## उदाहरणः  
## सन्दर्भ सामग्री 
## यो पनि हेर्नुहोस
श्रेणी:छन्द
श्रेणी:गीत
श्रेणी:गजल
शार्दूलविक्रीडित छन्द

*यो समपाद वृत्त हो। 
*यस्मा उन्नाइस अक्षरका चारओटा पाउ हुन्छ।
*यसमा बाह्रौँ र उन्नाइसौँ अक्षरमा विश्राम हुन्छ।

गण यस प्रकार हुन्छन्:

:म SSS
:स IIS
:ज ISI
:स IIS
:त SSI
:त SSI
:गुरू S = १९

उदाहरण १

:कालीदास भनेर कोकिळहरू काला भए ता पनि
:कुँज्दै छन् वनमा नअड्छ तिनको आफ्नो वसन्ती ध्वनि
:के मण्डूक कराउनू प्रकृतिले पापीपना हुन्छ र !
:गौरीशङ्करको नजिकचुचुरा उठ्छन् अरू वामन।।
यसमा तीन तीन अक्षरका समूह गण बन्छन् जस्तैः

:कालीदा SSS म गणः
:सभने IIS सगणः
:रकोकि ISI जगणः
:लहरू IIS सगणः
:कालाभ SSI तगणः
:एताप SSI तगणः
:नी S गुरू

उदाहरण २ 

:बर्खाका दिनमा__बडा बिरहमा______एक्लै बसेँ झ्यालमा__
:बादलको दल आइ__घेरिन गयो______आकाश ख्यालख्यालमा__

उदाहरण ३
:इच्छा यो छ महेश अन्तिम जसै त्यो मृत्युशय्या जली
:मेरो रक्त सुकाउला म गरुँला अन्योल भई छटपटी
:त्यो बेला मुखमा बुटीहरू परून् नेपालकै केवल
:जे-जेमा हिमशैलको छ मधुरो मीठो चिसो चुम्बन ।
:(*इच्छा* कविता, बालकृष्ण सम)

*मुख्य विश्राम १२ र १९ अक्षरमा विश्राम हुन्छ। सुक्ष्म विश्राम ६ - ६ (७ पनि हुन सक्छ)।
*४ पाउको श्लोक एकै पाउमा सकिन्दैन र विश्राम हुन्छ हरेक पाउमा।
*समाप्ति ४ पाउपछि मात्र

## कविताको नमुना 
### नेपाल 
 साम्राज्यहरु ती झुकेर रहँदा , उठ्दै थियो हाँकले
 लेखायो अलगै जहाँ समयको,नौलो कथा सानले।
 आफ्नै  तागतले  जितेर दुनियाँ,सत्ता र सम्मानको
 झुक्नै जो कहिलै परेन जगमा,त्यो देश नेपाल हो।।
 
 भोका बालक ती कसेर तनमा,थापेर गोलीहरु
 मेटाए  तब  हेर  प्यास  मनको, मारेर वैरीहरु ।
 पूर्खाको बलमा उठेर नभमा,हाँस्दै र नाच्दै बस्यो
 सुर्ताले कहिलै डगेन जगमा,त्यो देश नेपाल हो।।
 
 झर्ना ताल हिमाल खोच पहरा, खोला र पाखाहरु
 बास्छन् ती कोइली रमेर वनमा,चाहिन्छ के लौ अरु
 खोजेको  मनले  विचित्र  बहुतै, बेजोड श्रृङ्गार हो
 बर्षौँ  भुल्छ  जहाँ वसन्त वनमा, त्यो देश नेपाल हो
 
 इन्द्रेणी रङमा रचेर एकता,हाँस्छन् र नाच्छन् जहाँ
 ईर्ष्याले पनि हार मान्छ सजिलै, देखेर माया जहाँ।
 भाषा  भेष परम्परा  रस  मिठो,जात्रा र मेला मिठो
 लाखौँ लाख कला समेट्छ जसले,त्यो देश नेपाल हो।।
 
 हाम्रो रक्त शिरा बहेछ सहजै , मेची र काली बनी
 हाम्रो गौरब त्यो झुकेन कहिलै,लाछी र जाली भनी।
 बेचिन्छौ किन हो मरुस्थल गई, छाडेर  सौभाग्य यो
 तिम्रो मार्ग कुरेर बस्छ जसले, त्यो देश नेपाल हो।।
    
                             S.p

## सन्दर्भ सामग्री 
## यो पनि हेर्नुहोस
श्रेणी:छन्द
श्रेणी:गीत
श्रेणी:गजल
मात्रिक छन्‍द

मात्रिक छन्दमा मात्राहरूको गन्ती गरिन्छ। यो छन्दमा वर्णहरूको संख्या र, लघु र दीर्घको क्रमहरू निश्चित हुँदैन। यो छन्दमा सबै चरणहरूको मात्राको संख्याहरू समान हुन्छ। 
 
## मात्रिक छंदको प्रकार 
#सम मात्रिक छन्द : अहीर (११ मात्रा), तोमर (१२ मात्रा), मानव (१४ मात्रा); अरिल्ल, पद्धरि/ पद्धटिका, चौपाई (सबै १६ मात्रा); पीयूषवर्ष, सुमेरु (दुबै १९ मात्रा), राधिका (२२ मात्रा), रोला, दिक्पाल, रूपमाला (सबै २४ मात्रा), गीतिका (२६ मात्रा), सरसी (२७ मात्रा), सार (२८ मात्रा), हरिगीतिका (२८ मात्रा), तांटक (३०९ मात्रा), वीर या आल्हा (३१ मात्रा)।
#अर्द्धसम मात्रिक छंद : बरवै (विषम चरणमा - १२ मात्रा, सम चरणमा - ७ मात्रा), दोहा (विषम - १३, सम - ११), सोरठा (दोहाको उल्टा), उल्लाला (विषम - १५, सम - १३)।
#विषम मात्रिक छंद : कुण्डलिया (दोहा + रोला), छप्पय (रोला + अल्लाला)।

अहीर छन्द मातृक छन्दको एक पद्य जाति हो । अभीर नामले पनि चिनिने यस सममात्रिक काव्यपुञ्जमा ११ मात्रा हुने चार पाउ रहन्छन् भने हरेक पाउको अन्त्यमा 'ज' गण अनिवार्य मानिन्छ । यसमा हरेक दुई पाउको अन्त्यमा तुक मिलेको हुनुपर्छ भने कतिपय प्रसङ्गमा चारै पाउ पनि समतुकान्त रहनसक्ने प्रचलन छ ।  

उदाहरण 

आराममा छु मान, 

केही हुँदैछ जान !

चाहे हओस् बखान,

बिन्ती अरू नठान !

कोर्दै सुरम्य चित्र, राखी चाह पवित्र, 

रम्दैछु हौ म भित्र, हेप्न पाइन्न, मित्र !

                   -नारायण नेपाल  

तोमर छन्दको संरचनामा प्रत्येक दुई-दुई पाउ समतुकान्त रहन्छन् । १२ मात्राको पाउ हुने सममात्रिक यस पद्य जातिविशेषको हरेक पाउको अन्त्यमा ह्रश्व र ठीक त्यसअघि गुरु रहने अभ्यास उचित मानिएको छ । 

(तोमर छन्द: १२ मात्रा, २/२ समतुकान्त, अन्त्याउनीमा गुरु/लघु SI)

उदाहरण 

तन मेरो जे भए नि,

मन मेरो जे भए नि !

इज्जत मेरो नफाल,

व्यर्थै छोडी नहाल !

भन्नू कि लाग्नू चुप्प,

चिन्ताले पिर्छ, थुक्क !

खोजेको चाहिएन,

रोजेको पाइएन !

-नारायण नेपाल 

## References
श्रेणी:छन्द
श्रेणी:गीत
श्रेणी:गजल
स्रग्विणी छन्द

यो छन्दमा बाह्र अक्षर हुन्छन्। यदि चारवटा रगण भएमा त्यस छन्दलाई स्रग्विणी छन्द भनिन्छ। विराम: ६.६। 

उदाहरण
:संस्कृत: कीर्तितैषा चतूरेफिका स्रग्विणी
:नेपाली: चारती रेफको स्रग्विणी छन्द हो।

उदाहरण: 
:पे्रममा हुन्छ रे विश्वको तागत, नेत्रले गर्दछन् प्रेमको स्वागत।
:प्रेमिका आउँछिन् प्रेममा पुञ्जिँदै, रासको सार’ली रासमा दौडिँदै।।
:प्रेम नै जीवन-सार हो भन्दछन्, ज्ञानवान् बुद्धिमान् प्रेममा डुब्दछन्।
:र् गर्छ संसारले प्रेम यो गम्किँदै, सद्युवा गर्दछन् प्रेम नै झयाम्मिँदै।।१३।।

## सन्दर्भ सामग्री 
## यो पनि हेर्नुहोस
श्रेणी:छन्द
श्रेणी:गीत
श्रेणी:गजल
चिनियाँलाल सिंह

**चिनियाँलाल सिंह** नेपालमा निजी क्षेत्रबाट विद्यालय खोल्ने पहिलो व्यक्ति हुन्। उनले विक्रम सम्बत १९९३ सालमा महावीर स्कुल नामको संस्था खोलेका थिए। जस वापत राणाहरूले उनलाई जेल हाले र त्यहीँ उनको निधन भयो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
फ्रान्सिस बेकन

**फ्रान्सिस बेकन**  (२२ जनवरि १५६१ – ९ अप्रिल १६२६)  अङग्रेजी दार्शनिक,लेखक,बैज्ञानिक,वकील,न्यायधिस तथा राजनितिज्ञ थिए।

श्रेणी:दार्शनिक
जेम्स क्लर्क माक्सवेल

**जेम्स क्लर्क माक्सवेल** (En:James Clerk Maxwell) (१३जुन १८३१ – ५ नोभेम्बर १८७९) स्कटल्यान्ड (यूके) का एक विख्यात गणितज्ञ एवं भौतिक शाश्त्रका वैज्ञानिक थिए। यीनले सन १८६५ मा विद्युत चुम्बकीय सिद्धान्तको प्रतिपादन गरे जसले गर्दा रेडियो तथा टेलीभिजनको आविष्कार सम्भव हुन सक्यो। क्लासिकल विद्युत चुम्बकीय सिद्धान्त, चुम्बकत्व तथा प्रकाशिको क्षेत्रमा दिएका सिद्धान्तको लागि उनलाई मुख्यरूपमा सम्झना गरिन्छ। माक्सवेलले क्रान्तिकारी विचार राखे प्रकाश विद्युत चुम्बकीय तरङ्ग हो तथा यो माध्यमबाट स्वतन्त्र छ। माक्सवेलले प्रतिपादन गरेको माक्सवेल समीकरण निकै प्रसिद्ध छ। स्कटिश भौतिकविद जेम्स क्लार्क माक्सवेलले यो सिद्धान्तबाट क्रान्ति ल्याइदिए। न्यूटन पछि विद्युत चुम्बकत्वको क्षेत्रमा माक्सवेल द्वारा गरिएको कार्य भौतिक विज्ञानको क्षेत्रमा दूस्रो सबै भन्दा ठुलो एकीकरण कार्य मानिएको छ। यो धेरै क्षेत्रहरूसँग जोडिएको छ। 

## जीवनी 
माक्सवेलको जन्म एडिनर्ब (स्कटल्यान्ड)मा १३ नोबेम्भर सन् १८३१ मा भएको थियो। उनले एडिनबर्ग विश्वविद्यालय तथा क्याम्ब्रिजमा शिक्षा पाएका थिए।

## यो पनि हेर्नुहोस 
माक्सवेल समीकरण

## वाह्य लिंक 
* Works by James Clerk Maxwell at the Internet Archive
* gutenberg author|id=James_Clerk_Maxwell|name=James Clerk Maxwell
* Genealogy and Coat of Arms of James Clerk Maxwell (१८३१–१८७९)&nbsp;– Numericana
* Campbell, Lewis, "*The Life of James Clerk Maxwell*". १८८२. [Digital Preservation]
* ''Maxwell's Legacy '', James C. Rautio (२००५)
* The James Clerk Maxwell Foundation Including a virtual tour of the museum.
* Maxwell Year २००६ Events planned to mark १७५th anniversary of Clerk Maxwell's birth.
* James Clerk Maxwell Centre, Edinburgh Academy  Opened in Maxwell's १७५th anniversary year.
* BBC Radio ४ *In Our Time*&nbsp;– JAMES CLERK MAXWELL&nbsp;– streaming audio
* James Clerk Maxwell on ScotlandsPeople website &nbsp;– Maxwell's last will and testament
* James Clerk Maxwell's grave 

श्रेणी:वैज्ञानिकहरू
श्रेणी:विज्ञान
श्रेणी:भौतिकशाश्त्रि
श्रेणी:गणितिज्ञ
जोन मिल्टन

**जोन मिल्टन** (९ डिसेम्बर १६०८ –  ८ नोभेम्बर १६७४) अङग्रेजी साहित्यका कवि थिए । उनी *प्याराडाइज लस्ट* (१६६७) नामक महाकाव्यको रचयिताका रूपमा परिचित छन् ।

## बाह्य लिंक
* जोन मिल्टनद्वारा लिखित पुस्तकहरु

श्रेणी:अङ्ग्रेजी साहित्यकारहरू
इसाई धर्म

upright|thumbnail|right|**ईद्भास/क्रस** - यो ईसाई धर्मको चिन्ह हो
**ईसाई धर्म** एक अब्राहमिक एकेश्वरवादी धर्म हो, जसले येशू ख्रीष्टलाई मृत्युबाट बौरिउठाउनुभयो र परमेश्वरको पुत्र हुनुहुन्छ भनी दाबी गर्दै,जसको मसीहको रूपमा आउने बारे हिब्रू बाइबलमा भविष्यवाणी गरिएको थियो (इसाई धर्ममा पुरानो नियम भनिन्छ। ) र नयाँ नियममा क्रोनिक गरिएको यो संसारको सबैभन्दा ठूलो र २.३८ बिलियन भन्दा बढी अनुयायीहरू भएको धर्म हो।विश्वको जनसंख्याको लगभग ३१.२% समावेश गर्दछ। यसका अनुयायीहरू, जसलाई क्रिस्चियनहरू भनेर चिनिन्छ। १५७ देश र क्षेत्रहरूमा जनसङ्ख्याको बहुमत रहेको अनुमान गरिएको छ।

श्रेणी:क्रिश्चियन धर्म
बालकृष्ण पोखरेल

**बालकृष्ण पोखरेल** (अङ्ग्रेजी: Bal Krishna Pokhrel जन्म वि.सं. १९९० साउन ३० गते - मृत्यु वि.सं.२०७५ साल, फाल्गुण १२) नेपालका चर्चित भाषाशास्त्री, लेखक र प्राध्यापक हुन् ।

## जीवनी
### प्रारम्भिक जीवन
पोखरेलको जन्म वि. सं. १९९० भाद्र कृष्णाष्टमीमा भएको हो। बाबु सुब्बा शारदा पोखरेल र आमा कृष्णछायाँदेवीका सुपुत्रका रूपमा चिसापानीगढी, मकवानपुरमा भएको हो। उनी रूपावासी, वसन्त, वत्सल, ईर्सावापुर, लक्ष्मीविलास पाध्या, केकेमनुक्च्यो पोखरेल, गढतिरे साहिलो, हिमालपाने बराल आदि उपनामबाट पनि नेपाली साहित्यका क्षेत्रमा चिनिन्छन्।

उनी कलकत्ता विश्वविद्यालयबाट ऐतिहासिक भाषाशास्त्रमा स्नातकोत्तर उपाधि प्राप्त गरी वि. सं. २०१९ देखि त्रिभुवन विश्वविद्यालयमा प्राध्यापन कार्यमा संलग्न रहेका देखिन्छन् । वि. सं. २०२७ सालदेखि २०३६ सालसम्म महेन्द्र मोरङ आदर्श बहुमुखी क्याम्पसमा र स्नातकोत्तर क्याम्पस खुलेपछि सोही क्याम्पसमा भाषाविज्ञान प्राध्यापन गर्ने पोखरेलले वि. सं. २०४६ मा अवकास लिएर स्वतन्त्र रूपमा अध्ययन गरेको पाइन्छ । उनी वि. सं. २०३६ देखि वि. सं. २०४१ सम्म नेपाल राजकीय प्रज्ञा प्रतिष्ठानको सदस्य रहे ।  सो समयमा उनले नेपाली बृहत् शब्दकोशको सम्पादनमा गहनतम् योगदान पुर्‍याएका छन् । पोखरेलले विभिन्न छद्म नामबाट विभिन्न कृतिहरूको रचना गरेका छन् । पोखरेल अनेक भाषिक तथा साहित्यिक संस्थाहरूमा आबद्ध छन् ।

नेपाली भाषाका इन्साइक्लोपेडिया नै मानिन्छन्, भाषाविद् बालकृष्ण पोखरेल । नेपाली भाषाको अमूल्य निधि मानिने ५२ वर्षको लगातारको खोज, संकलनपछि मूल शब्द साठी हजार र व्यूत्पन्न शब्द पन्ध्र हजार गरी जम्मा पचहत्तर हजार शब्दको ‘बृहत् नेपाली–अंग्रेजी–नेपाली कोश’ प्रकाशित छ।

### मृत्यु
वरिष्ठ साहित्यकार एवं भाषाविद् प्राध्यापक बालकृष्ण पोखरेलको विराटनगरको श्री अस्पतालमा मिति वि. सं. २०७५ फाल्गुण १२ गते आईतबार निधन भएको हो ।

## मुख्य कृतिहरू
### कविता
१. शान्ति सेना (कवितासङ्ग्रह, वि. सं. २०१०)
२. रसिला कविता (बालकवितासङ्ग्रह, वि.सं. २०२५)
३. साना-सानी (बालकवितासङ्ग्रह, वि.सं. २०२५)
४. सौरी (खण्डकाव्य, वि.सं. २०४०)

### उपन्यास
१. यातना 
२. खोलावारि खोलापारि 
३. मित्रता उपन्यास|मित्रता 
४. परिचय 
५. जोर जुलुस 
६. तीन कथा 
७. सेतो सिन्दुर 
८. सुनीरा 
९. झिमझिम परेली 
१०. कल्पनाको डीलबाट 
११. बरालिएको मान्छे
१२. पराई मान्छे

### कथा
१. एकादेशमा (बाल कथासङ्ग्रह)
२. फुटेको ऐना (कथासङ्ग्रह, वि. सं. २०२९)
३. सुनगाभा कथासङ्ग्रह|सुनगाभा (कथासङ्ग्रह, वि. सं. २०२९)
४. सोधाई र जवाफ (कथासङ्ग्रह, वि. सं. २०३१)
५. कानेखुशी (कथासङ्ग्रह, वि. सं. २०३४)

### निबन्ध
१. कलेज स्तरमा निबन्धै निबन्ध (निबन्धसंग्रह)
२. उकुस मुकुस (निबन्धसंग्रह)
३. तेस्रो एकमुखे रुद्रक्षको खोजी (निबन्धसंग्रह)
४. हिमाली रचना (बालनिबन्ध सङ्ग्रह)

### नाटक
१. हस्ताक्षर हुन नपाउँदै

### अनुसन्धान
१. खसजातिको इतिहास (अनुसन्धानात्मक ग्रन्थ वि. सं. २०५५)
२. पाँच सय वर्ष (अनुसन्धानात्मक)

### अन्य
१. हिमाली साहित्य (भाग ४-१०)
२. नेपाली भाषा र साहित्य
३. एक मन सात चिन्तन (समालोचना)
४. राष्ट्रभाषा (भाषिक कृति)
५. झर्रा शब्द्यौली कोश (वि. सं. २०६४)

## पुरस्कार
उनले नेपाली भाषा र साहित्य नामक ग्रन्थका लागि गद्य विधामा मदन पुरस्कार २०२१ प्राप्त गरेका हुन् । यसबाहेक उनले **प्रतिभा पुरस्कार**, **गोपाल पाण्डे असीम** पुरस्कार, **झपट** पुरस्कार (२०५५), **उदयानन्द** पुरस्कार (२०५६), **पृथ्वी प्रज्ञा** पुरस्कार आदि ।

## सन्दर्भहरू
## बाहिरी लिङ्कहरू
* मदन पुरस्कार गुठी

श्रेणी:नेपाली साहित्यकारहरू
श्रेणी:मदन पुरस्कार विजेताहरू
श्रेणी:गीतकार
श्रेणी:सन् १९८० मा जन्म
श्रेणी:मकवानपुर जिल्लाका मानिसहरू
सुनील गावस्कर

**सुनील** **गावस्कर** भारत का पूर्व  क्रिकेट खिलाडी  हुन् । सुनील गावस्कर वर्तमान युग मा क्रिकेट का एक महान बल्लेबाजहरूमा गनिन्छन् ।  यिनले बल्लेबाजीसँग सम्बन्धित कहि कीर्तिमानहरु पनि स्थापित गरेका छन। सुनीलको  जन्म १० जुलाई, १९४९ को बंबई (महाराष्ट्र) मा भएको थियो । उनकी पत्नी को नाम मार्शनील हो। उनको पुत्र रोहन गावस्कर पनि भारतीय क्रिकेट टीम मा खेलि सकेका छन् ।

## प्रारम्भिक जीवन
## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
* The Big Hundred Specialist: Sunil Gavaskar
* Rediff page on Gavaskar
* Sunil Gavaskar column on Yahoo! Cricket 
* http://cricket.timesofindia.indiatimes.com/D_Y_Patil_University_to_honour_Gavaskar_with_doctorate/articleshow/4071246.cms

श्रेणी:जीवित मानिसहरू
श्रेणी:भारतीय क्रिकेट खेलाडीहरू
वार्णिक छन्द

यो छन्दको सबै चरणहरूमा वर्णहरूको संख्या एउटै हुन्छ र लघु-गुरूहरूको क्रम एउटै रहन्छ।

प्रमुख वर्णिक छन्दहरू: अनुष्टुप छन्द, प्रमाणिका (८ वर्ण); स्वागता, भुजंगी, शालिनी, इन्द्रवज्रा, दोधक (सबै ११ वर्ण); वंशस्थ, भुजंगप्रयाग, द्रुतविलम्बित, तोटक (सबै १२ वर्ण); वसंततिलका (१४ वर्ण); मालिनी (१५ वर्ण); पंचचामर, चञ्चला (सबै १६ वर्ण); मन्दाक्रान्ता, शिखरिणी (सबै १७ वर्ण), शार्दूल विक्रीडित (१९ वर्ण), स्त्रग्धरा (२१ वर्ण), सवैया (२२ से २६ वर्ण), घनाक्षरी (३१ वर्ण) रूपघनाक्षरी (३२ वर्ण), देवघनाक्षरी (३३ वर्ण), कवित्त / मनहरण (३१-३३वर्ण)। 

## वार्णिक छन्दको प्रकार 
यस्को २ प्रकार हुन्छ
#गणात्मक वर्णिक छन्द
#अगणात्मक वर्णिक छन्द

#गणात्मक वर्णिक छन्दको अर्को नाम वृत्त हो।
#*रचना: ३ लघु र दीर्घ गणहरूबाट बनिएको गणहरूको आधारमा हुन्छ।
#**लघु र दीर्घको विचारबाट यदि वर्णहरूको प्रस्तार व्यवस्था गरियो भने ८ रूप बन्दछ। यसैलाई "आठ गण" भनिन्छ।
#**भ, न, म, य हरूलाई शुभ गण मानिन्छ।
#**ज, र, स, त हरूलाई अशुभ मानिन्छ।
#**वाक्यको सुरुको पहिलो ४ गणहरूमा प्रयोग राम्रो मानिन्छ
#**अंतिमको ४ गणहरूमा प्रयोग निषिद्ध छ।
#**यदि अशुभ गणहरूबाट प्रारंभ हुने छन्द गर्नु छ भने, देवतावाची वा मंगलवाची वर्ण अथवा शब्दको प्रयोग पहिले गर्नु पर्दछ। यसो गर्दा गणदोष हट्छ।
#**यो गणहरूमा परस्पर मित्र, शत्रु र उदास भाव मानिएको छ।
#**छन्दको सुरुवातलाई २ गणहरूको मिलन मानिएको छ।
#**वर्णहरूलाई लघु र दीर्घ मानिने पनि नियम छ।
#***लधु स्वर अथवा एक मात्राहुने वर्ण लघु अथवा ह्रस्व मानिन्छ र यस्तोलाई एक मात्रा मानीन्छ।
#***दीर्घ स्वरहरूको युक्त संयुक्त वर्णहरूको अगाडिको लघु वर्ण पनि विसर्ग युक्त र अनुस्वार वर्ण तथा छंदको वर्ण दीर्घ मानिन्छ।
#अगणात्मक वर्णिक वृत्त:
#*गणहरूको विचार राखिएको हुँदैन। केवल वर्णहरूको निश्चित संख्याको विचार राखिन्छ।
#*विशेष मात्रिक छन्दहरूमा सिर्फ मात्राहरूको निश्चित विचार राखिन्छ र यो एउटा विशेष लय अथवा गति (पाठप्रवाह अथवा पाठपद्धति)मा आधारित रहन्छ। त्यसैले यो छंद लयप्रधान हुन्छ।

## वार्णिक छन्दको गण
वार्णिक छन्दमा लघु (ह्रस्व) र गुरू (दीर्घ) स्वरलाई तीन तीनको समूहमा विभाजन गरिन्छ। यो समूह नै गण हो। यस्ता फरक फरक समूह आठ ओटा हुन्छन्।   

यी नै लघुगुरूका भिन्न भिन्न क्रम पार्दा भिन्न भिन्न छन्द बन्छन्।

## वार्णिक छन्दको पाउ 
एउटा छन्दमा चार पाउ या चार हरफ हुन्छन्। 
*समपाद: सबै पाउ एकै क्रम र संख्याका लघु गुरू मिलेर बन्ने छन्द समपाद वृत्त या छन्द हुन्छ।
*विषमपाद: फरक क्रम र संख्या भए विषमपाद वृत्त या छन्द हुन्छ
*अर्धसमपाद: दुई पाउ एक खाले र दुई पाउ अर्को खाले भए अर्धसमपाद या मिस्रित वृत्त या छन्द हुन्छ।

## References
श्रेणी:छन्द
श्रेणी:गीत
श्रेणी:गजल
कार्बोहाइड्रेट

, कार्बोहाइड्रेट को एक उदाहरण हो जसमा ६ कार्बन, ५ (हाइड्रो अक्साइल ( OH समूह) र 1 एल्डिहाइड समूह हुन्छ।]]
**कार्बोहाइड्रेट्स**, कार्बनिक पदार्थ हो जसमा कार्बन, हाइड्रोजन अनि अक्सिजन हुन्छन्। यसमा हाइड्रोजन अनि अक्सिजनको अनुपात जलको समान हुन्छ। केही कार्बोहाइड्रेट्स सजीवहरुका शरीरका रचनात्मक तत्वहरूको निर्माण गर्दछन् जस्तो कि सेल्यूलोज, हेमीसेल्यूलोज, काइटिन तथा पेक्टिन। जबकि केही कार्बोहाइड्रेट्स उर्जा प्रदान गर्दछन्, जस्तो कि मण्ड, शर्करा, ग्लूकोज, ग्लाईकोजेन। कार्बोहाइड्रेट्स स्वादमा गुलियो हुन्छन्। यो शरीरमा शक्ति उत्पन्न गर्ने प्रमुख स्रोत हो। शरीरलाई शक्ति र गर्मी प्रदान गर्नका लागि बोसोले जस्तै यसले कार्य गर्दछ। कार्बोहाइड्रेट्स बोसोको अपेक्षा शरीरमा चाँडै पच्छ। शरीरलाई कार्बोहाइड्रेट्स दुइ प्रकारले प्राप्त हुन्छन्, पहिलो माड अर्थात स्टार्च तथा अर्को चीनी अर्थात शूगर। गहुँ, ज्वार, मकै, बाजरा, मोटो अन्न तथा चामल र दाल तथा जरा वाला तरकारीमा पाइने कार्बोहाइड्रेट्सलाई माडी भनिन्छ। केरा, अम्बा, उखु, सखरखण्ड, खजूर, छोकरा, मुनक्का, नेभारो, शक्कर, मह, गुलियो तरकारी, सबै गुलियो मल्यदेखि प्राप्त हुने कार्बोहाइड्रेट्स अत्यधिक शक्तिशाली र स्वास्थ्यका लागि लाभदायक हुन्छन् तर यसको अधिकता अनेक खतरनाक ज्यान लिने रोगहरूलाई पनि जन्म दिन्छ जसमा प्रमुख रूपले अजीर्ण, मधुमेह, झाडापखाला रोग हुन्छन्। यसमा अत्यधिक मोटापनले पनि जीवनलाई खतरा उत्पन्न हुन जान्छ।
## प्रकार 
कार्बोहाइड्रेट तीन प्रकारको हुन्छ:
### मोनो-स्याकराइड्स
यो सरल प्रकारको कार्बोहाइड्रेट हो। यसको जलीय अपघटन (Water Decomposition) सम्भव हुँदैन । यो आधारभूत कार्बोहाइड्रेट हो।ये पानीमा घुल्छ। उदाहरण - पेण्टोज, हेक्सोज (ग्लूकोज) आदि।

### ओलिगो-स्याकराइड्स
२ देखि १० मोनो-स्याकराइडको संगठनबाट अओलिगो-स्याकराइड को निर्माण हुन्छ। जस्तै - सुक्रोज सुक्रोज, माल्टोज, ल्याक्टोज आदि।

### पोलि-स्याकराइड्स 
यो १० देखि १००० वा अधिक मोनो-स्याकराइडबाट निर्माण हुन्छ। यो पानीमा घुल्दैन। जस्तै- स्टार्च, सेल्यूलोज, ग्लाइकोजन, काइटिनआदि।
## स्रोत 
 The carbohydrate value is calculated in the USDA database and does not always correspond to the sum of the sugars, the starch, and the "dietary fiber".

## बाहिरी लिङ्कहरू 
* सुगर – सन्सार लाई एक मिठो भारतिय उपहार


श्रेणी:पोषण
श्रेणी:आहार
श्रेणी:पौष्टिक तत्व
डायोड

. In most diodes, a white or black painted band identifies the cathode terminal, that is, the terminal that conventional current flows out of when the diode is conducting.]]

 diode. The filament may be bare, or more commonly (as shown here), embedded within and insulated from an enclosing cathode]]

**डायोड** (En:diode) दुई ओटा टर्मिनल भएको इलोक्ट्रोनिक्स कम्पोनेन्ट हो । यसले एक दिशामा मात्र विद्युत प्रवाह गर्छ र अर्को दिशामा असिमित (उच्च)प्रतिरोध प्रस्तुत गर्छ ।  

धेरै प्रयोगहरू मध्ये, डायोडहरू रेक्टिफायरहरूमा प्रयोग हुन्छ जसबाट अल्टरनेटिङ करेन्ट लाई डिसी करेन्टमा परिवर्तन गरिन्छ। 

## प्रयोगहरू 
* रेडियो डिमोड्युलेसन
* शक्ति रूपान्तरण
* रिभर्स भोल्टेज सुरक्षा 
* ओभर-भोल्टेज सुरक्षा
* लजिक गेट
* आयनाइजिङ विकिरण डिटेक्टरहरू
* तापक्रम मापन
* करेन्ट स्टीयरिङ
* वेभफर्म क्लिपर
** क्ल्याम्पर
** कम्प्युटिङ एक्सपोनेन्सियल र लोगारिदम 

## यो पनि हेर्नुहोस्
* क्यापासिटर

श्रेणी:इलोक्ट्रोनिक्स कम्पोनेन्ट
श्रेणी:इलेक्ट्रोनिक्स
प्याराडाइज लस्ट

**प्याराडाइज लस्ट** जोन मिल्टनद्धारा लिखित महाकाब्य हो। सन् १६६७ मा पहिलो पटक प्रकाशित यस कृतिलाई दशवटा पुस्तकमा बाँडिएको थियो, करिब दस हजार भन्दा बढि कवितांशहरु थिए । सन् १६७४ मा यसको दोस्रो संस्करण प्रकाशित भएको थियो । यस काव्यलाई मिल्टनको मुख्य कार्य मानिन्छ ।

**प्याराडाइज लस्ट**को मूलमा स्वतन्त्र इच्छा र अवज्ञाका नैतिक परिणामहरू रहेका छन्। मिल्टनले “मानिसहरूका लागि भगवानका मार्गहरूलाई उचित ठहर्‍याउने” प्रयास गर्दै पूर्वनिर्धारण, मानवको स्वायत्तता, र असल र खराबको प्रकृतिबारे प्रश्नहरू उठाउँछन्। कविता कथाको बीचबाट सुरु गरिएको शैलीमा सुरु हुन्छ, जहाँ शैतान र उसका पतित स्वर्गदूतहरू भगवानविरुद्धको असफल विद्रोहपछि नरकमा फ्याँकिएका हुन्छन्। मिल्टनको शैतान, वैभव र दुःखद महत्वाकांक्षासहित चित्रित, विशेष गरी केही पाठकले देख्ने उसको कथित वीरताका कारण साहित्यिक इतिहासका सबैभन्दा जटिल र बहसयोग्य पात्रमध्ये एक हो ।

कवितामा आदम र हव्वाको चित्रणले पतनअघि रहेको उनीहरूको निर्दोषता र त्यसपछि पापप्रतिको सचेतनालाई अन्वेषण गर्दै उनीहरूको मानवतालाई जोड दिन्छ । उनीहरूको कथामार्फत, मिल्टनले मानव सम्बन्धका जटिलता, व्यक्तिगत स्वतन्त्रता र दैवी नियमको आज्ञापालनबीचको तनाव, तथा उद्धारको सम्भावनाबारे चिन्तन गर्छन्। उनीहरूको अपराध भए पनि, कविता आशाको स्वरमा समाप्त हुन्छ—आदम र हव्वा मुक्ति को प्रतिज्ञासहित स्वर्गबाट बाहिरिन्छन्।

मिल्टनको यो महाकाव्य भाषिक समृद्धि, धार्मिक गहिराइ, र दार्शनिक महत्वाकांक्षाका लागि प्रशंसित भएको छ। तर, सैतानको चित्रणका कारण यसले विवाद पनि निम्त्याएको छ, किनकि केही पाठकले उसलाई वीर वा सहानुभूतिपूर्ण पात्रका रूपमा व्याख्या गर्छन्। **प्याराडाइज लस्ट** आज पनि विद्वान, लेखक र कलाकारहरूलाई प्रेरित गरिरहेको छ र साहित्यिक तथा धार्मिक विमर्शको एक आधारशिला बनेर रहेको छ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
श्रेणी:पुस्तकहरू
श्रेणी:महाकाब्य
श्रेणी:अङ्ग्रेजी साहित्य
अरब वसन्त

**अरब बसन्त** वा **अरब क्रान्ति** (, अङ्ग्रेजी: **अरब स्प्रिङ**) सन् २०१० को दशकको सुरुवातमा फैलिएको सरकार विरोधी प्रदर्शन, आन्दोलन, विद्रोह र सशस्त्र विद्रोहको लहर हो। यो निरङ्कुश शासन, निम्न जीवन स्तरको प्रतिक्रिया स्वरुप ट्युनिसियाबाट सुरु भएको थियो। यो विरोधको लहर त्यसपछि पाँच अन्य देशहरूमा फैलियो: लिबिया, इजिप्ट, यमन, सिरिया र  बहराइन, जहाँ सत्ता पल्टिने र  ठूला बिद्रोह र दङ्गा, गृहयुद्ध, सङ्कटकाल लगायतका सामाजिक हिंसा जस्ता घटना भयो। मोरोक्को, इराक, अल्जेरिया, लेबनान, जोर्डन, कुवेत, ओमान, र सुडान लगायतका देशमा लामो सडक प्रदर्शनहरु भए। जिबुटी, मौरिटानिया, प्यालेस्टाइन, साउदी अरबमा साना प्रदर्शनहरू भए। अरब जगतको आन्दोलनमा गुञ्जिएको मुख्य नारा थियो  ("जनता शासनलाई खत्तम गर्न चाहन्छन्")

## लिबिया 
ट्युनिसिया र इजिप्टमा निरङ्कुश सत्ता ढलेपछि उत्साहित भएका लिबियाली जनताले ४२ वर्षदेखि एकलौटी सत्ता चलाएका निरङ्कुश शासक कर्णेल गद्दाफी विरुद्ध आन्दोलनको विगुल फुके तर लिबियाली सत्ता ढाल्न सहज भएन। गद्दाफीले आन्दोलन दबाउन थालेपछि अमेरिका, फ्रान्स र बेलायतले आन्दोलनकारीको पक्षमा सैन्य र हतियार सहयोग गरे। आन्दोलनकारी नौ महिनासम्मको कठोर सङ्घर्षबाट गद्दाफी राजधानी त्रिपोलीबाट लखेटिए तर हार स्विकार गरेनन्। फलस्वरूप अन्त्यमा गृह जिल्ला सिर्तेमा आन्दोलनकारीले लखेटीलखेटी वीभत्स ढङ्गले उनको हत्या गरे। गद्दाफीको अहङ्कारले गर्दा आन्दोलनका क्रममा ३० हजारभन्दा बढी मानिसले ज्यान गुमाए भने खर्बौं डलर मूल्यको भौतिक क्षति पनि भयो।

## यमन 
अरब जगतमा एकपछि अर्को आन्दोलन सफल हुँदै निरङ्कुश सत्ता ढल्दै गएपछि त्यसक्षेत्रका अन्य निरङ्कुश शासक अत्तालिएका छन्। कतिपयले राजनीतिक सुधारको अभियान सुरू गरेका छन् भने कतिले सत्ता हस्तान्तरण गर्ने सम्झौता गरेका छन्। कतियप शासक भने झन् कठोर दमनमा पनि उत्रेका छन्। जनआन्दोलन दबाउन नसकेपछि यमनका राष्ट्रपति अली अब्दुल्लाह सलेहले उपराष्ट्रपतिलाई सत्ता हस्तान्तरण गरेका छन्। 

## सिरिया 
सिरियामा राष्ट्रपति बसर अल असद सन् २००० देखि सत्तामा थिए। उनी कुनै हालतमा पनि सत्ता नछाड्ने अडानका साथ व्यापक दमनमा उत्रेकाले त्यहाँ पाँच हजारभन्दा बढी मानिसले आन्दोलनका क्रममा ज्यान गुमाए। अन्तर्राष्ट्रिय नाकाबन्दी र दबाबलाई बेवास्ता गर्दै चरम दमनमा उत्रेको सिरियाली सत्ता ढाल्न अन्तर्राष्ट्रिय सैन्य कारवाहीको तयारी पनि भएको छ तर रूस र चीनको विरोधका कारण सैन्य कारबाहीको सम्भावना तत्कालका लागि टरेको छ। बिद्रोहीहरुले फ्रि सिरियन आर्मी बनाएर असद बिरुद्ध हतियार उठाए। अमेरिकाद्वारा हतियार पाएका बिद्रोहीको अवस्था बलियो बन्दै गएपछि असदले रुसको सहयोग मागे। रुसको सहयोगमा असदको बलियो बन्यो।

## सन्दर्भ
श्रेणी:क्रान्तिहरू
माहेला जयवर्दने

**माहेला जयवर्दने** श्रीलङ्काका भूतपूर्व क्रिकेट खेलाडी तथा कप्तान हुन ।

## प्रारम्भिक जीवनी
## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
श्रेणी:जीवित मानिसहरू
श्रेणी:क्रिकेट खेलाडीहरू
श्रेणी:श्रीलङ्कन क्रिकेट खेलाडीहरू
श्रेणी:विकिथन-४ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू
फ्रान्ज काफ्का

'**फ्रान्ज काफ्का** (, ३ जुलाई १८८३ - ३ जून १९२४) बीस औँ शताब्दीको एक सांस्कृतिक रूपबाट प्रभावशाली, लघु कहानी र उपन्यासको जर्मन लेखक थिए। उनका रचनाहरु आधुनिक समाजको व्यग्र अलगावलाई चित्रित गर्दछन्। समकालीन आलोचक र शिक्षाविद, व्लादिमिर नबोकोव सहित, को मत छ कि काफ्का २० औँ शताब्दीको सर्वश्रेष्ठ लेखकहरु मध्ये एक हुन्। "Kafkaesque" अङ्ग्रेजी भाषाको हिस्सा बनिसकेको छ। जसको उपयोग 'बहकानेवाला','खतरनाक जटिलता' आदि को सन्दर्भमा गरिन्छ।
नई यॉर्करको लागि एक लेखमा, जॉन अपडाइकले समझाए: "जब काफ्काको जन्म भयो तब उस शताब्दीमा आधुनिकताको विचारहरूको बिजारोपण आरम्भ भयो - जस्तो कि शताब्दीहरूको बीचमा एक नयाँ आत्म-चेतना, नयापन को चेतनाको जन्म भएको होस।

आफ्नो मृत्युको यती वर्ष पछि पनि, काफ्का आधुनिक विचारधाराको एक पक्षको प्रतीक हुन्। चिंता र शर्मको उस अनुभूतिको जसबाट स्थित गर्न सकिदैन शान्त गर्न सकिदैन; चीजहरूको भित्र एक अनन्त कठिनाईको भावनाको, जो हर कदम बाधा हाल्दछ; उपयोगिताबाट पर तीव्र संवेदनशीलताको, जस्तो कि सामाजिक उपयोग र धार्मिक विश्वासको आफ्नो पुरानी त्वचा लाई छिने पछि उस शरीरलाई समान जसलाई हर स्पर्शबाट पीडा होस। काफ्काको यस अच्चम्म र उच्च मूल मामललाई हेर्‍यो भने त उनको यो भयानक गुण विशाल कोमलता , विचित्र र राम्रो हास्य, केही गम्भीर र आश्वस्त औपचारिकताबाट भरपूर्ण थियो। यो संयोजनले उनलाई एक कलाकार बनाउद छ, तर उनले आफ्नो कलाको मूल्यको रूपमा धेरै भन्दा धेरै भितर प्रतिरोध र धेरै गम्भीर संशयको बिरुद्ध संघर्ष गरेका छन।

काफ्काको बहु-प्रचलित रचनाहरु मध्ये केही हुन - कायापलट (Metamorphosis), The Trial, A Hunger Artist, महल(The Castle) आदि।

## जीवन परिचय 
काफ्काको जन्म प्राग,बोहेमियामा, एक मध्यम वर्गको, जर्मन भाषी यहूदी परिवारमा भयो। काफ्काको बुबा, हरमन्न काफ्का यहूदी बस्तीमा एक सूखी मालको दुकान चलाउदथे र काफ्का को आमा, जूली उन (हरमन्न) लाई सहयोग गर्दथिन। उनको बुबालाई विशाल, स्वार्थी, दबंग व्यापारी भनिन्थ्यो। काफ्का आफैले भनेका थिए कि उनको बुबा "शक्ति ,स्वास्थ्य, भूख, आवाजको ऊंचाई, वाग्मिता, आत्म - संतुष्टि, सांसारिक प्रभुत्व, धीरज, मनको उपस्थिति र मानव प्रकृतिको ज्ञानमा एक सच्चा काफ्का थिए"।

## सन्दर्भ 
## बाह्य कडीहरू
श्रेणी:व्यक्तिगत जीवन
श्रेणी:जर्मन साहित्यकार
विश्व कीर्तिमान

विभिन्न विश्वकीर्तिमान सम्बन्धि जानकारी।
## विविध 
### सबैभन्दा ठूलो
### सबैभन्दा सानो 
## हिमाल आरोहण 
## साहित्य 
## कला 
## मनोरञ्जन 
## खेलकुद 
## भूगोल 
## इतिहास 
## धर्म 
## संस्कृति 
श्रेणी:विश्व कीर्तिमान
चन्द्रबहादुर डाँगी

**चन्द्रबहादुर डाँगी** (१९९६ साल मंसीर १५  - २०७२ भदौ १८  )लाई २०६८ फागुन १४ गते गिनिज बुक अफ वर्ल्ड रेकर्डसले विश्व कै जीवित होचा व्यक्ति भएको पुष्टि गरेको हो। उनलाई नाप्न लन्डनबाट आएका गिनिज बुक अफ वर्ल्ड रेकर्डसका प्रधान सम्पादक क्रेग ग्लिन्डेले डाँगीको उचाइ ५४.६ सेमी मात्र भएको प्रमाणित गरे। लन्डनबाट काठमाडौँ आएको गिनिजको टोलीले लैनचौरको क्लिनिक ट्राभल मेडिसिन सेन्टरमा उनको उचाइ गिनिजको मापदण्ड अनुसार २४ घण्टामा तीन पटक नापेको थियो। गिनिज बुकको आधिकारिक साइटमा उल्लेख भए अनुसार उनी विश्वमा अहिलेसम्म भेटिएकामध्ये नै सबैभन्दा होचा प्रमाणित भएका हुन्। यो कीर्तिमान यसअघि भारतका गुल मोहम्मदको नाममा थियो जसको उचाइ ५७ सेमी थियो। जीवित व्यक्ति मध्ये सबैभन्दा होचाको कीर्तिमान चाहिँ यसअघि फिलिपिन्सका जुन्रे वालाविङ को नाममा थियो। डाँगीको तौल १२ किलोग्राम रहेको छ।

## मृत्यु
२०७२ भदौ १८ गते शुक्रबार अमेरिका भ्रमणमा रहेका चन्द्रबहादुर डाँगीको ७६ वर्षको उमेरमा अमेरिकाको ल्यान्डन बी जोहन्सन ट्रपिकल मेडिकल सेन्टरमा उपचारका क्रममा निधन भएको थियो। चन्द्रबहादुर डाँगीको २०७२-०६-२० गते तदअनुसार २०१५ अक्टोबर ७ का दिन उहाँकै जन्मथलो सल्यानमा अन्त्यष्टि गरिएको हो। उहाँको सल्यान कालिमाटी, टाट्कीस्थित सारदा नदीमा अन्त्यष्टि गरिएको हो। निमोनियाबाट मृत्यु भएको झण्डै एक महिना पछि डाँगीको शव नेपाल ल्याइएको थियो। उहाँको पार्थीव शरीर काठमाडौँ ल्याइएपछि सूचना तथा सञ्चारमन्त्री डाक्टर मिनेन्द्र रिजालले नेपालको राष्ट्रिय झन्डा ओढाएर सम्मान गर्नुभएको थियो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:सल्यान जिल्लाका मानिसहरू
श्रेणी:सन् १९३९ मा जन्म
ढोल

**ढोल** मृदङ्गका छाँटको ठूलो तालबाजा हो । देख्नमा यो मादलजस्तो हुन्छ । दुवैतिरको व्यास बराबर आकारको हुन्छ । यसको एकातर्फ गजोले र अर्कातर्फ हातले हिर्काएर बजाइन्छ । ढोल साना-ठूला विभिन्न आकारका हुन्छन् । यसलाई विभिन्न जातजातिले आफ्नै नाम, ताल र बोलहरूमा प्रयोग गर्ने गरेको पाइन्छ। ढोल किराती संस्कृतिमा उच्च महत्व राख्ने तालबाजा हो । किरातीहरूले मानव उत्पत्ति, कृषिको उत्पत्ति, कपडाको उत्पत्ति, चराचुरुङ्गी, जनावार र प्रकृतिसँग मानवको सम्बन्ध दर्शाउने सुन्दर र श्रृंखलाबद्ध नाच साकेला/साख्खेवा सिली यही ढोल र झ्याम्टाको तालमा प्रस्तुत गर्छन् । 

ढोल (; उच्चारण "डुह्-होल") आर्मेनियाबाट विकसित भएको विश्वास गरिन्छ। बेलनाकार काठको ढुंग्रोमा गाईको छालाले टालेर एकतिर तिखो ध्वनी र अर्को तिर भद्दा ध्वनी निस्कने गरी बनाइने यो बाजा पञ्जाबी संस्कृतिमा निकै प्रख्यात छ।

श्रेणी:पञ्जाबी संस्कृति
श्रेणी:पञ्जाबी संगीत
श्रेणी:नेपाली सङ्गीत
श्रेणी:भारतीय आविष्कारहरू
कोफी अन्नान

**कोफी अट्टा अन्नान** (; जन्म ८ अप्रिल १९३८- मृत्यु १८ अगस्ट २०१८) घानाका कूटनीतिज्ञ हुन, उनी १ जनवरी १९९७ देखी ३१ डिसेम्बर २००६ सम्म संयूक्त राष्ट्र संघको सातौँ महासचिवको रूपमा सेवारत रहेका थिए । संयुक्त राष्ट्रसंघको सबैभन्दा उच्च पदमा पुग्ने उनी पहिलो अश्वेत अफ्रिकी हुन्।

अन्नान र संयुक्त राष्ट्र सङ्घ २००१मा विकासशिल राष्ट्रहरूको सहयोगको लागि विश्व एड्स तथा स्वास्थ्य कोषको स्थापना गरे वापत प्राप्त नोवल पुरस्कारमा सह-प्राप्तकर्ता भए।

## बाल्यकाल तथा शिक्षा 
कोफी अन्नानको जन्म घानाको कुमासीको कोफान्ड्रोस भागमा भएको थियो, जुन पछि गोल्ड कोस्टको ब्रिटिश बस्ती भयो। उनको जुम्ल्याहा जन्म भएको थियो जुन घानी संस्कृतिमा सम्माननिय हुन्छ। उनकी जुम्ल्याहा दिदी एफुआ अट्टा अन्नानको १९९१मा मृत्यू भयो। उनीहरूको बीचको संयूक्त नाम "अट्टा"को अर्थ फान्टे र आकन भाषामा "जुम्ल्याहा" हुन्छ। उनीहरू दुवैको जन्म राज्यको कुलिन परिवारहरू मध्य  एकमा भएको थियो, उनीहरूका हजुरबुवा र काकाहरू आदिवासी समुदाय प्रमूख थिए।

कोफी अन्नानले १९५४ देखि १९५७ सम्म्म केप कोस्टमा १८७० तिर स्थापना भएको मेथोडिस्ट आवासिय विद्यालय एलाईट म्फान्टसिपिम विद्यालयमा अध्ययन गरे। १९५७मा अन्नानले स्नातक तह पास गरेकै वर्ष घाना ब्रिटेनबाट स्वतन्त्र भएको थियो। १९५८मा उनले कुमासी कलेज अफ साइन्स एन्ड टेक्नोलोजी ( हालको क्वामे क्रुमाह कलेज अफ साइन्स एन्ड टेक्नोलोजी, घाना)मा अर्थशास्त्र विषयको अध्ययन शुरू गरे।

## करियरको प्रारम्भ 
## संयुक्त राष्ट्र सङ्घको महासचिव 
उनी महासचिव हुँदा २००३ मा अमेरिकाले सञ्चालन गरेको इराक युद्धको विरोध गरेका थिए ।कोफी अन्नानले राष्ट्र सङ्घीय बडापत्रको विपरीत अमेरिकाले इराकमा आक्रमण गरेको अभिव्यक्ति दिँदै आएका थिए । शान्ति स्थापनाका लागि  उनले गरेको कामलाई सम्मान गर्दै  सन् २००१ को नोवेल शान्ति पुरस्कार दिइएको थियो।

## अवकास पछि 
राष्ट्रसंघको महासचिवबाट अवकास पाएपछि उनलाई सिरियाली गृहयुद्धको क्रममा सिरियामा शान्तिका लागि विशेष दुतका रूपमा पठाएको थियो ।

## सन्दर्भ सूची 
श्रेणी:संयुक्त राष्ट्र सङ्घका महासचिवहरू
श्रेणी:सन् २०१८ मा मृत्यु
आर्मेनियाली भाषा

**अर्मेनियाली** अर्मेनियाको आधिकारिक भाषा हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:भाषाहरू
श्रेणी:भारोपेली भाषा परिवार
श्रेणी:विषय–वस्तु–क्रिया भाषाहरू
कुपोषण

thumb|बालबालिकाहरू कुपोषणको शिकार , Niger, during the 2005 famine.
thumb|Percentage of population affected by undernutrition by country in 2012
शरीरलाई आबस्यक सन्तुलित आहार लामो समय सम्म नपाउनाले हुने विकृत अवस्था लाई नै कुपोषण भनिन्छ । चिकित्सकहरूका अनुसार नेपालमा बालबालिकाहरूलाई हुने रोगको प्रमुख कारण कुपोषण नै हो । जसका कारण नेपाली बालबालिकाहरूको शारीरिक तथा मानसिक विकास प्रभावित भएको छ । यसरी कुपोषणको सिकार हुनेमा दुई वर्षमुनिका बालबालिकाहरूको संख्या सर्वाधिक देखिएको छ । स्मरणीय छ, शारीरिक विकासका दृष्टिकोणले बालबालिकाको मस्तिष्कलगायत अन्य प्रमुख अंगहरूको ८० प्रतिशत विकास दुई वर्षको उमेरसम्ममा भैसकेको हुन्छ । मस्तिष्कलगायत अन्य प्रमुख अंगहरूको सही विकासका लागि बालबालिकाको पोषण स्थिति राम्रो हुनु आवश्यक मानिन्छ । 

## कुपोषणका कारण • 
पर्याप्त खाना तथा पोषक तत्वको कमि
•

रोग तथा संक्रमण
•

पोषण सम्बन्धि ज्ञानको कमि

## कुपोषणका असरहरु • 
रोगसंग लड्ने क्षमतामा कमि
•

शारीरिक तथा मानसिक बिकाशमा बाधा
•

अकाल मृत्यु

बालबालिकाहरू कुपोषणको सिकार हुनु भनेको निकट भविष्यमा कुनै पनि मुलुकले प्राप्त गर्ने जनशक्ति शारीरिक रूपमा रोगग्रस्त हुनु हो । संसारमा जति पनि रोगहरू छन् ति मध्ये धेरैको कारक कुपोषण हो। रोगग्रस्त जनशक्तिले कुनै पनि मुलुकको आर्थिक विकासको गतिलाई प्रभावित गर्छ । आर्थिक विकासको गति प्रभावित हुनु भनेको समग्र मुलुकको सबै खाले विकास प्रक्रियामा बाधा पुग्नु हो । विश्वकै विकराल समस्याको कारण मानिने कुपोषणको दीर्घकालीन समाधान नेपालका ग्रामीण भेगमा पाइने रैथाने अन्नबाली र गेडागुडी भए तापनि त्यतातिर कसैको ध्यान नजाँदा विपन्न हजारौँ बालबालिकाहरू मृत्युको शिकार भएका छन् ।

श्रेणी:कुपोषण
श्रेणी:रोग
गुँज

**गुँज** समुद्री स्तनधारी जीव हो। यो जीवको ह्वेल सँग निकट सम्बन्ध छ। गुँजको १७ वंश र ४० प्रजातिहरू छन्। यिनीहरूका आकार १.२ मी (४ फीट) एवं ४०० कि.ग्रा (माउई डल्फिन) देखि लिएर ९.५ मी (३० फीट) १० टन (ओर्का या किलर व्हेल) सम्म हुन सक्छ। यो विश्वका सबै ठाउँमा पाइन्छ। खासगरी महाद्वीपीय तख्ताको समुन्द्री क्षेत्रमा यो जीव पाइन्छ। यो मांसाहारी हुन्छ र सानो माछाहरू र समुद्री जीव यसको मुख्य आहार हो। गुँजको उत्पत्ति लगभग १ करोड वर्ष पहिले मियोसीन कालको समयमा भएको थियो।

गुँज पृथ्वीमा रहेका केहि धेरै बुद्धिमान जीवमध्येमा पर्दछ। गुँजको सधैं खुशी रहन बानी र मानिस सँगको मित्रवत व्यवहारले यो मानिसको प्रिय जीवको रूपमा परिचित छ। गंगा नदीमा पाइने सोँसलाई भारत सरकारले भारतको राष्ट्रिय जलीय जीव घोषित गरेको छ।

श्रेणी:जनावरहरू
श्रेणी:जलचर
ब्रेट ली

**ब्रेट ली** अष्ट्रेलियाका क्रिकेट खेलाडी हुन।उनि अष्ट्रेलियाका क्रिकेटका तिब्र गतिका बलर हुन।
## अन्य क्रिकेट खेलाडी
## बाह्य लिंक
*http://www.brettlee.com.au / The Official Brett Lee Website

श्रेणी:अस्ट्रेलियाली क्रिकेट खेलाडीहरू
श्रेणी:सन् १९७६ मा जन्म
श्रेणी:जीवित मानिसहरू
जिग्मे सिङगे वाङचुक

**जिग्मे सिङगे वाङचुक** (जन्म: ) भुटान अधिराज्यका चौथो राजा हुन्। आफ्नो जेठो छोरा जिग्मे खेसर नामग्याल वाङ्चुकको पक्षमा परित्याग गरेका थिए।

## जीवनी 
जिग्मे सिङगे वाङचुकको जन्म ११ नोभेम्बर १९५५ मा भुटानको थिम्पुको डेचेन्चोलिङ प्यालेसमा जिग्मे दोर्जी वाङचुक र आशि केसाङ छोदेनको घरमा भएको थियो। सिक्किममा तैनाथ भारतका राजनैतिक अधिकारी र सिक्किम सरकारका प्रतिनिधि शाही आमाबाबुलाई अभिवादन गर्न र नवजात राजकुमारलाई सम्मान गर्न तुरुन्तै आएका थिए। मोटर सडक र हवाई सेवाका कारण भुटान र बाहिरी संसारबीचको दूरी घटेको छ। वाङचुकले सन् १९७८ मा दिल्लीको भ्रमण गरेका थिए र त्यो भ्रमणको क्रममा उनले भारतको व्यापार र वाणिज्य प्रवर्द्धन गर्न हवाई सम्पर्क राख्ने सम्भावनाबारे छलफल गरेका थिए।
*  नेपाल अधिराज्य :
** 70x70px ओजस्वी राजन्यको मानपदवी (५ अक्टोबर १९८८)

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:भुटानी राजाहरू
श्रेणी:वाङचुक वंश
हेनरी डेभिड थोरो

**हेनरी डेभिड थोरो**( - ) अमेरिकी लेखक,कवि ,दार्शनीक ,इतिहासकार थिए।

श्रेणी:दार्शनिक
श्रेणी:इतिहासकार
साधु

मा रहेका तीन साधुहरू]]
**साधु**, संस्कृत शब्द हो जसको सामान्य अर्थ 'सज्जन व्यक्ति' भन्ने हुन्छ। लघुसिद्धान्तकौमुदीमा 'साध्नोति परकार्यमिति साधुः' अर्थात जसले कुनै अर्कों व्यक्तिको कार्य गर्ने गर्दछ, उ साधु हो, भन्ने उल्लेख गरिएको छ। वर्तमान समयमा गेरू वस्त्र धारण गर्नेलाई साधु भन्ने गरिएको छ तर वास्तवमा साधुको मूल उद्देश्य समाजलाई पथप्रदर्शन गर्दै धर्मको बाटोमा हिडेर मोक्ष प्राप्त गर्नु हो। साधु सन्यासी गण साधना, तपस्या गर्दै वेदोक्त ज्ञानलाई संसारमा फैलाएर आफ्नो जीवनलाई त्याग र वैराग्यमा बिताउँदै ईश्वर भक्तिमा विलीन हुने गर्दछ। हिन्दू र जैन धर्ममा धार्मिक सन्यासी, भिक्षु वा कुनैपनि पवित्र व्यक्ति जसले सांसारिक जीवनलाई त्याग गरिसकेको छ उसलाई साधु भन्ने गरिन्छ। साधुहरूलाई कहिलेकाही वैकल्पिक रूपले **जोगी**, **सन्यासी** वा **वैरागी** समेत भन्ने गरिएको छ। शाब्दिक अर्थ अनुसार साधु भनेको त्यो व्यक्ति हो जसले साधनाको अभ्यास वा आध्यात्मिक अनुशासनको पालन गरिरहेको छ। यद्यपि साधुहरूको बढीजसो सङ्ख्या योगी रहेका छन् तर सबै योगी भने साधु होइनन्।

साधु पूर्ण रूपले मोक्ष (मृत्यु र पुनर्जन्मको चक्रबाट मुक्ति), चौथौ र अन्तिम 'आश्रम' (जीवनको चरण), ब्रह्मालाई ध्यान र चिन्तनको माध्यमद्वारा प्राप्त गर्नको लागि समर्पित रहेको छ। साधु प्रायजसो साधारणवस्त्र लगाउने गर्छन्। सांसारिक मोह त्याग गरेर हिन्दू धर्ममा साधुहरूले गेरू रङको कपडा, जैन धर्ममा सेतो वा निवस्त्र रहनु नै तिनीहरूको प्रतीक हो। हिन्दू र जैन धर्ममा एक महिला सन्यासीलाई साध्वी वा केही ग्रन्थहरूमा आर्यिका भन्ने गरिएको छ।

## व्युत्पत्ति 
मोनियर मोनियर-विलियम्सको अनुसार, 'साधु' शब्द (संस्कृत: साधु) ऋग्वेद र अथर्ववेदमा प्रविष्ट रहेको छ जसको अर्थ 'सीधा, सही, लक्ष्यप्रति अग्रसर' भन्ने हुन्छ। वैदिक साहित्यको ब्राह्मणनिषदमा शाधु शब्द कुनै यस्तो व्यक्तिलाई व्यक्त गर्दछ जो 'सांसारिक मोहमायाबाट टाढा, दयालु, इच्छुक, प्रभावी वा कुशल, शान्तिपूर्ण, सुरक्षित, राम्रो, गुणी, सम्मानजनक र धार्मिक स्वभावको छ। हिन्दू महाकाव्य अनुसार 'सन्त, ऋषि, द्रष्टा, पवित्र पुरुष, गुणी, पवित्र, इमानदार वा सही पुरुषलाई साधु भनिएको छ।

## टिप्पणीहरू
## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:दर्शन
नदी

हिउँ पग्लिएर अर्थात पानीको प्राकृतिक मुहानबाट निस्कने पानीको प्रवाहलाई **नदी** भनिन्छ। नदीको अन्तिम गन्तव्य विभिन्न अरु नदीनालाहरूसँग मिसिदै समुन्द्रसम्म हुन्छ। नेपालमा साना ठुला गरेर झन्डै ६००० भन्दा बढी नदीनालाहरू छन्। नेपालका अधिकांश नदीहरूको मुहान हिमालय पर्वत नै हो । नेपालका नदीहरूबाट विद्युत उत्पादन गर्न सकिन्छ । जल यातायात, सिँचाइ, खानेपानीको मुख्य स्रोतका रूपमा नेपालका नदीहरूलाई उपयोग गर्न सकिन्छ ।
नेपालका सात प्रदेशहरू मध्ये चार प्रदेशहरूको नाम नेपालका चार प्रमुख नदीहरूको नामबाट नामाकरण गरिएको छ; कोशी, बाग्मती, गण्डकी र कर्णाली ।

## यो पनि हेर्नुहोस्
* जलमार्ग

श्रेणी:प्राकृतिक सम्पदा
श्रेणी:पानीका स्रोतहरू
रजाईँ

क्रियापद(verb:Rule) हालिमुहालि हुनु, कसैको रोकटोक नहुनु, सर्वेसर्वा हुनु, मालिक बन्नु।

उदाहरणको लागि शासक एक राजशाहीको माथिल्लो व्यक्ति हुन्छ र त्यो सरकारको एक रूप हुन्छ अनि देशमा उसको रजाइ हुन‍्छ ।
आत्महत्या

**आत्महत्या**को अर्थ जानी बुझी गरिने आत्मघात अथवा आफ्नो आफैबाट हत्या हुन्छ।
आत्महत्या आत्म + हत्या मिलेर बनेको शब्द हो,आत्मकोअर्थ स्वम ,अथार्तआफै र हत्या अर्थ खतम ,समाप्त हो ,यसरी आफै समाप्त हुनुलाई नै आत्महत्या भनिन्छ| यसमा व्यति स्वयं समाप्त हुन्छ । 

यसका विविन्न कारणहरु हुन्सक्छ| शारीरिक,मानसिक,व्यबहारिकका साथै सामाजिकका  परिवेस यी विविन्न कारणहरु हुनसक्छ ।

**शारीरिक-**यसमा शारीर सम्बन्धी समस्याहरु हुनसक्छ। जस्तै रोगहरु लामो समयसम्म रोगको उपचार गराउदा पनि निको नहुदा मान्छेमा बाच्ने आश हराउछ र दिक्क मानी देहत्याग गर्छ । 

**मानसिक**-पागलपन यसका प्रमुख उदाहरण हुन। 

**व्यवहारिक**-यसमा मान्छेले गर्ने दैनिकव्यबहार बुझाउछ ऋण, धन आदि यी समस्याले ग्रस्त मान्छे यसका उदाहरण हुन । 

**समाजिक परिवेस**सामाजिक रितिरिवाज, समाजले गर्ने ब्यबहार आदिबाट दिक्क भइ पनि मान्छे आत्महत्या गर्छन । जस्तै कुमारीमै आमा बन्नु, बोक्सी भनि गलत ब्यबहार गर्नु बेइजतहुनु आदि। 
श्रेणी:रोग
आयशा टाकिया

**आयशा टाकिया आजमी**(जन्म: १० जनवरी, १९८६) एक भारतीय चलचित्र अभिनेत्री हुन जो मुख्यतः हिन्दी चलचित्रहरूमा अभिनय गर्छिन । उनले आफ्नो फिल्मी करियरको सुरुवात *टार्जन: द वन्डर कार* (२००४)बाट गरिन जसको लागि उनलाई फिल्मफेयर उत्कृष्ट महिला पदार्पण पुरस्कारबाट सम्मानित गरियो । चलचित्र *डोर* (२००६)मा युवा विधवा पात्रको लागि उनलाई धेरै सारहाना गरियो । उनलाई बढी सफलता *वान्टेड* (२००९)को कारण मिल्यो जो उनको अहिलेसम्मको सर्वाधिक व्यावसायिक दृष्टीबाट सफल चलचित्र हो ।

## शुरूआती जीवन
आयशाको जन्म चेम्बुर मुम्बई, महाराष्ट्रमा गुजराती पिता निशित र मुस्लिम आमा फरीदाको परिवारमा भयो। उनले सेंट एंथोनी हाई स्कुलबाट आफ्नो पढाई पुरा गरिन । उनको एक सानि बहिनी छिन जसको नाम निशा हो ।

## चलचित्र यात्रा 
## प्रमुख चलचित्रहरू
## नामाङ्कन र पुरस्कार 
### फिल्मफेयर पुरस्कार 
* २००४ - फिल्मफेयर उत्कृष्ट महिला पदार्पण पुरस्कार - टार्जन: द वन्डर कार (२००४ चलचित्र)|टार्जन: द वन्डर कार

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
## यो पनि हेर्नुहोस्
श्रेणी:व्यक्तिगत जीवन
श्रेणी:भारतीय चलचित्र अभिनेत्रीहरू
श्रेणी:भारतीय महिला मोडलहरू
श्रेणी:जीवित मानिसहरू
श्रेणी:सन् १९८६ मा जन्म
श्रेणी:हिन्दी चलचित्र अभिनेत्रीहरू
श्रेणी:तेलगु चलचित्र अभिनेत्रीहरू
श्रेणी:फिल्मफेयर पुरस्कार विजेताहरू
श्रेणी:गुजराती मानिसहरू
श्रेणी:मुम्बईका अभिनेत्रीहरू
फोक्सो क्यान्सर

**फोक्सो क्यान्सर** फोक्सोमा कोसिकाहरूको अनियन्त्रित विकासले लाग्दछ।

श्रेणी:रोग
फ्रेडरिक नीत्से

'**फ्रेडरिक नीत्से** (Friedrich Nietzsche) (१५, अक्टोबर १८४४- २५, अगस्त १९००)जर्मन दार्शनिक थिए।
## जीवनी 
## दर्शन
## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:दार्शनिक
भरिया

**भरिया** पारिश्रमिक लिएर अन्य मानिसको भारी बोक्ने मानिस हो। घरपालुवा जनावरको प्रयोग तथा आधुनिक यान्त्रिक प्रविधिको विकास पूर्व परिवहनको लागि मानिसको प्रयोग गरिन्थ्यो।

## तस्वीरहरू

Railway station COOLIE.JPG|भारतीय रेल्वे भरिया
Japanese porters.jpg|ओडावारा नजिकको सकावा नदीमा भरियाहरू
Nepali porters.jpg|अन्नपूर्ण पदमार्गमा नेपाली भरियाहरू
Porter Venice bridge 07 2017 4960.jpg|भेनिसमा
File:Женщина-портер на Килиманджаро.jpg|किलिमन्जारो हिमालमा महिला भरिया

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:शब्दावली