जीवनको छेउबाट

**जीवनको छेउबाट** कवि सुमन पोखरेलद्वारा लिखित कविताहरूको एक कवितासङ्ग्रह हो । यस सङ्ग्रहमा बयालीस वटा आधुनिक नेपाली कविताहरू सङ्ग्रहित रहेका छन् । यो पुस्तक २०६६ सालको **जयेन्द्र वर्षको उत्कृष्ठ पुस्तक**का रूपमा पुरस्कृत भएको थियो ।   

पुस्तकको भूमिकामा समालोचक अभि सुवेदीले यस पुस्तकका समाविष्ट कविताहरूलाई वैकल्पिक आधुनिकताको सिद्धान्तबाट व्याख्या गरेका छन्‌ । यस सङ्ग्रहभित्रका धेरै कविताहरू अङ्ग्रेजी भाषामा अनुदित भएर अन्तर्राष्ट्रीय साहित्यिक पत्रिकाहरू तथा सङ्ग्रहहरूमा प्रकाशित भएका छन् ।  

यस सङ्ग्रहमा सङ्ग्रहित आगाले भिजेको आकाश शीर्षकको कविताको व्याख्यामा अभि सुवेदी लेख्छन्,- 'त्यो कविपात्रको उक्ति सामर्थ्य नै सिर्जनाले बनिएको छ । उसको खोजीमा जेन चित्रकार र कविका जस्ता सहज र वोधगम्य बिम्बहरूका नाटकीय खेलहरू हुन्छन् । त्यो खोजमा परमआनन्द बुझाउने क्षणहरूका आभाष पाइन्छन् । यस्ता क्षणहरू जसको प्रयोग गर्दा कविपात्र विचलनमा परेको छैन । त्यहाँ निजत्व छ तर त्यो निजत्व एक खोजीको रूपक भएकोछ । त्यसको पछिल्तिर एउटा चाहनाको आकाश छ । अर्को कविता केटाकेटी को समीक्षा गर्दै भरतीय लेखिका अनुजा घोष लेख्छिन्, "सुमन पोखरेलको कविता 'केटाकेटी'ले पाठकको चेतनामा कोमलता भरिदिन्छ । कविले बालकको निश्छलतालाई प्राकृतिक विम्वहरूका माध्यमबाट व्याख्यातीत चित्रण गरेका छन् । कविताको अन्त्यमा छोडिएको आलङ्कारिक प्रश्नले पाठकको मष्तिस्कमा एउटा अमिट छाप छोड्दछ ।"

फ्रान्सेली प्रशंसक एन्ड्रिया फर्नान्डिजले यस सङ्ग्रहमा रहेका 'खोरम्पा' र 'व्यस्तता' शीर्षकका दुई कविताका अंश आफ्नो पाखुरामा ट्याटू गराएकी छन् ।  

### कविता

:**गर्मी**

:गर्मी आफ्नो उत्कर्षबाट अझ मास्तिर उक्लँदो छ,
:मानौँ कसम खाएको छ तमाम थर्मामिटरहरू नफुटाइकन तल नओर्लिने।

:हावा यता छिर्न मन गरिरहेको छैन, 
:बादललाई लिएर गएको छ कतै हनिमुन मनाउन 
:त्यसैले पानी पनि पर्न सकिरहेको छैन।

:सूर्य भएभरको शक्ति लगाएर घाम बर्साइरहेको छ, 
:लादिरहेछ निर्ममतापूर्वक निरीह जीवनहरूमाथि आफ्नो एकोहोरो शासन।

:मान्छेको शरीर र मस्तिष्कको सामञ्जस्यलाई भत्काइदिएको छ गर्मीले।
:सिमसार भएको छ मान्छेको शरीर।
:बौलाहा बाढीले जस्तो एकछत्त भिजाएको छ सम्पूर्ण शरीरलाई पसिनाले।

:उसले छुट्टयाउन सकेको छैन छाला र रौँ,
:र मान्छेको विचारलाई टाउकादेखि बगाउँदै पैतालासम्म पुर्‍याइदिएको छ।

:पसिनाले तानेर जिउमै लपक्क टाँसिदिएको छ 
:करैले लगाउनुपरेका लुगाहरू पनि।
:आजीवन अभिनयरत मान्छे
:गाली गर्दो छ कपडाको आविस्कारकलाई।

:झ्यालहरू भएर पनि नभएझैँ छन्
:कुनै असफल राष्ट्रको सरकारझैँ।
:पर्दाहरू हल्लिऊँ कि नहल्लिऊँ भनेर अलमल्ल छन्।

:भित्ताहरू नभएको वैमनष्यको तातो फ्याँक्दै सिँगौरी खेल्दैछन्, आपसमा जुधौँझैँ गरेर।
:कोठा आफैँमा बौलाएको छ आफैँभित्रको ताप खप्न नसकेर।
:ओछ्यान तावाले झैँ राप फ्याँक्दो छ,
:उठ्‍दै गरेको मान्छेको जिउमा टाँसिएर भाग्न खोज्दो छ पसिनाले भिजेको तन्ना।

:सिलिङ्पङ्खा आजित छ अधिकारविहीन नाम मात्रको कुनै निमित्त हाकिमजस्तै
:उँधोमुन्टो झुन्डिएर निरन्तर हप्काइरहँदा पनि गर्मीले टेरपुच्छर नलगाएकामा।
:टाउको निहुर्‍याएर अगाडि पर्ने जोसुकैको गाली सुन्दै घुमिरहेछ टेबुल पङ्खा
:सरकारी अफिसको कुनै श्रेणीविहीन फाजिल कर्मचारीजस्तै।

:बिजुली गएको छ योजनाकारहरूका बैङ्कखातामा लुक्न
:र बच्चो रुँदैछ आमाको दूध चुस्न नसकेर गर्मीले।
:स्वास्नीमाथि खन्याउँदैछ लोग्ने अनाहक 
:असफल योजना र गर्मीको पारो फुटेर निस्किएको असरविहीन तातो झोँकलाई। 
:स्वास्नीको लागि त्यो झोँक उसले भोगिरहेको गर्मीभन्दा ज्यादा तातो छैन।

:उन्मत्त उम्लिरहेछ बाटाको पिच 
:मान्छेको धैर्य चर्काउने गरी थपिरहेछ हावामा तातो।
:अस्तव्यस्त गफ्फिइरहेछन्
:खेत रोप्न नपाएर फुर्सद पाएका आइमाईहरू रुखमुनि थुप्रिएर।
:छेउमा बाँधेको बहर गोरु जान्न उत्सुक छ,
:आइमाईहरूलाई जाडोमा मात्र लाज लाग्दोरहेछ कि कसो भनेर।
:सम्भ्रान्त भनाउँदा आइमाईहरूका आफ्नै ऐनामा सीमित केही रहस्यहरू पनि 
:द्रुततर गतिमा सार्वजनिक भइरहेछन् गर्मीको निहुँमा।

:पसिनाको चिपचिपाहटमा अल्झिएका छन् सबैका सीप र जाँगरहरू।
:प्रेमी-प्रेमिकाहरू एकअर्कालाई टाढैबाट हेरेर चित्त बुझाउँदै छन्, 
:तमाम मोह र आशक्तिभन्दा ज्यादा शक्तिशाली भएर उभिएको छ 
:उनीहरूका बीचमा यो प्रचण्ड गर्मीको विकर्षण।

:सूर्य आफ्नो वर्चस्व देखाउन तल्लिन छ अझै 
:र एकोहोरो चढ्‍दो छ गर्मीको घमण्ड।

:यति हुँदाहुँदै पनि विश्वस्त छन् यहाँ बाँचिरहेका एकएक कणहरू 
:गर्मीलाई पछारेर अवश्य आउनेछ शीतलता भनेर।

:अनुभव साक्षी छ,
:निर्मम शासन गरेर कोही यहाँ धेरैबेर टिक्न सक्दैन।

## सन्दर्भ सामग्री  
श्रेणी:सुमन पोखरेलका कृतिहरू
श्रेणी:कविता
श्रेणी:कवितासंग्रहहरू
श्रेणी:नेपाली साहित्य