बदरुद्दीन उमर

**बदरुद्दीन उमर** (; २० डिसेम्बर १९३१ – ७ सेप्टेम्बर २०२५) बङ्गलादेशी मार्क्सवादी–लेनिनवादी सिद्धान्तवादी, राजनीतिक कार्यकर्ता, इतिहासकार, लेखक, बौद्धिक र बङ्गलादेशी कम्युनिष्ट पार्टीका नेता थिए। उनका बुबा आबुल हाशिम भारतीय उपमहाद्वीपका एक प्रख्यात राजनीतिज्ञ थिए।

## बाल्यकाल तथा शिक्षा 
उमरको जन्म बङ्गला प्रदेशको बर्धामान जिल्लामा सन् १९३१ डिसेम्बर २० का दिन भएको थियो। यद्यपि उनका बुबा आबुल हाशिम एक गुप्त कम्युनिष्ट थिए जसले पूर्व पाकिस्तानको निर्माणमा विरोध गरेका थिए। हाशिमले पूर्व पाकिस्तानबाट सन् १९५० मा ढाकामा बसाइँसराइ गरेका थिए। उमरले ढाका विश्वविद्यालयबाट दर्शन विषयमा एमए गरे र उनको बिए डिग्री अक्सफोर्ड विश्वविद्यालयबाट दर्शन, राजनीति र अर्थशास्त्र विषयमा गरेका थिए। उमरले अस्थायी रूपमा ढाका विश्वविद्यालयमा शिक्षकको रूपमा आफ्नो शैक्षिक जीवनको शुरूवात गरेका थिए। सन् १९६३ मा उमर राजशाही विश्वविद्यालयमा राजनीति विज्ञान विभागको संस्थापक-अध्यक्षका रूपमा प्रवेश गरेका थिए। उनले सोही विश्वविद्यालयमा समाजशास्त्र विभागको पनि स्थापना गरे तर उनले पूर्व पाकिस्तानका तात्कालिक गभर्नर अब्दुल मोनेम खानको प्रतिकूल समयमा आफ्नो विश्वविद्यालयको पदबाट राजीनामा दिएका थिएजसका कारण उनी अझ बढी सक्रिय र पूर्णकालिक वामपन्थी राजनीतिक कार्यकर्ता र सार्वजनिक बौद्धिक रूपमा संलग्न भए। उनले पछि बङ्गलादेशमा शोषित किसान र मजदुरहरूको पक्षमा लड्न शुरू गरेका थिए।

## राजनितीक कार्यकाल 
मार्क्सवादी–लेनिनवादी सिद्धान्तहरूको अनुयायीका रूपमा उमरले सन् १९७० को दशकदेखि औपनिवेशिक विरोधी लेखहरू लेख्न शुरू गरेका थिए। सन् १९६० को दशकमा उनले तीन महत्त्वपूर्ण पुस्तकहरू; साम्प्रदायिकता (सन् १९६६), संस्कृत सङ्कट  (सन् १९६७ ) र संस्कृत सम्प्रदायिकाता (सन् १९६९) लेखेका थिए जसको राजनैतिक संस्कृतिको द्वन्द्ववादको सिद्धान्त साम्प्रदायिकता बङ्गाली राष्ट्रवादको बृद्धिमा महत्त्वपूर्ण बौद्धिक योगदान पुर्‍यायो। सन् १९६९ मा उमर पूर्वी पाकिस्तान कम्युनिष्ट पार्टीमा सामेल भए र फेब्रुअरी १९७० देखि मार्च १९७१ सम्म उमरले पूर्वी पाकिस्तान कम्युनिष्ट पार्टी सप्ताहिक गणशक्तिको मुखपत्रमा सम्पादन गरेका थिए जहाँ उनले पाकिस्तानमा कम्युनिष्ट आन्दोलनको समस्या र सम्भावनाहरू बारे निबन्ध र लेख प्रकाशित गरेका थिए। उनी बङ्गलादेश कृषक महासङ्घ (बङ्गलादेश किसान महासङ्घ) र बङ्गलादेश लेखक शिबिर दुबैका अध्यक्ष थिए जुन देशको प्रगतिशील लेखक, बौद्धिक र साँस्कृतिक कार्यकर्ताहरूको सङ्गठन हो। हाल उनी राष्ट्रिय मुक्ति परिषद्का अध्यक्ष हुन्।

## पुस्तकहरू 
उमरले लगभग सय पुस्तकहरू र असङ्ख्य लेखहरू लेखेका छन्। उनका अधिकांश पुस्तकहरूमा वर्ग समाजको लोकतान्त्रिक र समाजवादी रूपान्तरणको समस्या र सम्भावनाहरूबारे छलफल गरिएको छ। उनले आफ्ना पुस्तकहरूमा राजनीतिक अर्थव्यवस्था र पूँजीवादको संस्कृति, विश्व समाजवादी आन्दोलन, बङ्गलादेशमा कम्युनिष्ट आन्दोलन, तेस्रो विश्वमा सैन्यवाद र सैन्य तानाशाहीको घटना, राजनीति, अपराधिकरण लगायतका विभिन्न विषयहरूको चर्चा गरेका छन्।

## प्रकाशित पुरस्कारहरू 
### लेख 
### अङ्ग्रेजी भाषामा प्रकाशित पुस्तकहरू 
* पोलिटिक्स एण्ड सोसाइटी इन इष्ट पाकिस्तान एण्ड बङ्गलादेश (सन् १९७३)
*  पोलिटिक्स एण्ड सोसाइटी इन इष्ट पाकिस्तान  (कलकत्ता, सन् १९८०)
* पोलिटिक्स एण्ड सोसाइटी इन बङ्गलादेश ( सन् १९८७)
* टुवार्डस् द ईमर्जेन्सी इन बङ्गलादेश (सन् १९८०)
* ल्याङ्ग्वेज मुभ्मेण्ट इन इष्ट बाङ्ला (सन् २००१)
* ईमर्जेन्सी इन बङ्गलादेश (प्रथम खण्ड सन् २००४ र द्वितीय खण्ड सन् २००६)

### सम्पादन 
* सुकान्त समग्र (सन् १९७०)
* भाषा आन्दोलन प्रसङ्ग : कतिपय दलिल (प्रथम खण्ड सन् १९८४ र द्वितीय खण्ड सन् १९८१)
* स्ट्यालिन प्रसङ्ग (सन् १९९०)
* पार्वत्य चट्टग्राम : निपीडन ओ सङ्ग्राम (১৯৯৭)
* नारी प्रश्न प्रसङ्गे (सन् २००३)

## सन्दर्भ सामग्री 
## बाह्य कडीहरू 
*New platform to fight against fascism
*সংবাদপত্রে প্রকাশিত বদরুদ্দীন উমরের কয়েকটি লেখা

श्रेणी:सन् १९३१ मा जन्म
श्रेणी:सन् २०२५ मा मृत्यु
श्रेणी:बङ्गलादेशी राजनीतिज्ञहरू
श्रेणी:बङ्गलादेशी लेखकहरू