open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
नील (रामायण)

**नील** हिन्दु धर्मको महाकाव्य रामायणका एक पात्र हुन्। उनी अयोध्याका राजकुमार र भगवान् विष्णुका अवतार रामको सेनाका एक वानर प्रमुख हुन्। उनी वानर राजा सुग्रीवको वानर सेनाका प्रधान सेनापति हुन् र लङ्काका राक्षस राजा रावण विरुद्धको युद्धमा सेनाको नेतृत्व गर्ने तथा धेरै राक्षसहरूको वध गर्ने पात्रका रूपमा वर्णित छन्।

## पौराणिक कथा 
रामायणमा नीललाई अग्निदेवका पुत्र र "तेज, ख्याति र पराक्रममा कपिश्रेष्ठ (वानरहरूमा श्रेष्ठ)" भनिएको छ।

कथाका अनुसार बाल्यकालमा यी दुई वानरहरू धेरै चञ्चल थिए र ऋषिहरूले पूजा गर्ने *मूर्ति* हरू पानीमा फालिदिन्थे। मूर्तिहरू डुब्नबाट जोगाउन ऋषिहरूले उनीहरूले पानीमा फालेका कुनै पनि ढुङ्गा कहिल्यै नडुब्ने श्राप (वा वरदान) दिएका थिए। अर्को कथा अनुसार हनुमानले ती ढुङ्गाहरू आपसमा टाँसिएर स्थिर पुल बनुन् भनेर ढुङ्गाहरूमा 'राम' नाम लेख्ने सल्लाह दिएका थिए।

### लङ्काको युद्ध 
thumb|upright|नीलको एक चित्र

नीलले लङ्काको युद्धमा वानर सेनाको नेतृत्व गर्छन्। उनले निकुम्भ नामको राक्षससँग युद्ध गरी उसको रथको पाङ्ग्राले उसैलाई मार्छन्। उनले रावणका सेनापति प्रहस्तसँग पनि घोर युद्ध गर्छन् र एक ठुलो चट्टानले प्रहस्तको वध गर्छन्। नीलले रावणको रथमा उफ्रिएर उनीसँग पनि युद्ध लड्छन्। उनले हनुमानसँग मिलेर त्रिशिरा र महोदर जस्ता राक्षसहरूको सामना गर्दै महोदरलाई चट्टानले थिचेर मार्छन्।

*कृत्तिवासी रामायण*का अनुसार रावणले आफूलाई अपराजित बनाउन गरिरहेको यज्ञ भङ्ग गर्न नीललाई पठाइएको थियो। नील रावणको टाउकोमा चढेर यज्ञलाई अपवित्र बनाएको प्रसङ्ग त्यहाँ उल्लेख छ।

## जैन धर्म 
जैन ग्रन्थहरूका अनुसार, नीलले जैन दीक्षा लिएका थिए र माङ्गी-तुङ्गीबाट मोक्ष प्राप्त गरेका थिए।

## सन्दर्भसूची 
श्रेणी:रामायणमा वानर
श्रेणी:रामायणका पात्रहरू
नल (रामायण)

हिन्दु महाकाव्य **रामायण** मा, **नल** (शाब्दिक अर्थ: 'कमल') ती वानर हुन् जसलाई राम सेतुको इन्जिनियर मानिन्छ। राम सेतु रामेश्वरम (तमिलनाडु) र लङ्का (हालको श्रीलङ्का) बीचको समुद्रमा बनाइएको एउटा पुल हो। यस पुललाई 'नल सेतु' अर्थात् नलको पुल पनि भनिन्छ।

नलका साथै उनका जुम्ल्याहा भाइ नीललाई पनि पुल निर्माणको श्रेय दिइन्छ। नललाई वानरहरूका वास्तुकारको रूपमा वर्णन गरिएको छ। उनलाई शिल्पी-देवता विश्वकर्माका पुत्र भनिएको छ। नलले राम र लङ्काका राजा रावण बीचको युद्धमा पनि लडेको उल्लेख छ।

## सेतु निर्माण 
*रामायण* का अनुसार, अयोध्याका राजकुमार र भगवान् विष्णुका अवतार रामकी पत्नी सीतालाई लङ्काका राक्षस राजा रावणले अपहरण गर्छन्। वानरहरूको सेनाको सहयोगमा राम जमिनको अन्तिम विन्दुमा पुग्छन् र लङ्का जान चाहन्छन्। रामले समुद्रका देवता वरुणको उपासना गरी बाटो छोडिदिन अनुरोध गर्छन्। जब वरुण रामको सामु प्रकट भएनन्, तब रामले समुद्रमा विभिन्न शस्त्रहरू प्रहार गर्न थाल्छन्, जसले गर्दा समुद्र सुक्न थाल्छ।

आतङ्कित भएका वरुणले रामसँग प्रार्थना गर्छन्। उनले बाटो दिन अस्वीकार गरे पनि रामलाई एउटा समाधान दिन्छन्। उनले रामलाई उनको वानर सेनामा विश्वकर्मा (देवताहरूका शिल्पी) का छोरा नल छन्; नलसँग आफ्ना दिव्य पिताबाट प्राप्त वरदानका कारण एक वास्तुकारका लागि आवश्यक विशेषज्ञता छ भनेर सुझाव दिन्छन्। वरुणले नलको रेखदेखमा लङ्कासम्म समुद्रमा पुल निर्माण गर्न सुझाव दिन्छन्। नलले यस कार्यका लागि स्वयम्सेवा गर्छन् र प्रेमले काम नगर्दा रामले डर देखाएर समुद्र (वरुण) को अहंकारलाई तह लगाएको टिप्पणी गर्छन्। वानरहरूले ठुला रूखहरू ढाल्छन्, काठका मुढाहरू र विशाल चट्टानहरू सङ्कलन गरेर समुद्रमा फाल्न सुरु गर्छन्। वानर सेनाको सहयोगमा नलले १० योजन (करिब ३० माइल) लामो पुल मात्र पाँच दिनमा पूरा गर्छन्। राम र उनको सेना यसै पुलबाट लङ्का पुग्छन् जहाँ उनीहरू रावणसँग युद्ध गर्ने तयारीमा जुट्छन्।

*रामायण*का टिप्पणीहरूले यस घटनालाई थप व्याख्या गरेका छन्। केही टिप्पणीहरूका अनुसार अन्य वानरहरूले केवल निर्माण सामग्री सङ्कलन गर्छन् भने नलले पुल निर्माण गर्छन्; अरू केहीले भने वानरहरूले उनको निर्देशनमा पुल बनाएको बताउँछन्। *कम्ब रामायण* ले पनि नललाई मात्र पुलको वास्तुकार र निर्माताको श्रेय दिन्छ, जबकि *रामचरितमानस* ले नल र उनका भाइ नील दुवैलाई यसको श्रेय दिन्छ।

[thumb|[नासाद्वारा लिइएको राम सेतुको तस्बिर।]]

केही संस्करणहरूमा, नलसँग ढुङ्गाहरू तैराउन सक्ने शक्ति भएको र यसैले सजिलै समुद्री पुल बनाएको भनिएको छ।

*रामायण* का तेलुगु र बङ्गाली संस्करणहरूका साथै जाभाली छाया नाटकहरूमा नल र हनुमान बीचको विवादको वर्णन गरिएको छ। हनुमानले "अपवित्र" देब्रे हातले ल्याएका ढुङ्गाहरू नलले लिएर "पवित्र" दाहिने हातले समुद्रमा राखेकोमा हनुमानले अपमान महसुस गर्छन्। रामले कामदारहरूको परम्परा नै देब्रे हातले सामान लिने र दाहिने हातले राख्ने हुन्छ भनेर सम्झाएपछि हनुमान शान्त हुन्छन्।

*आनन्द रामायण*का अनुसार, रामले पुल निर्माण सुरु गर्नुअघि नलद्वारा स्थापित नौवटा ढुङ्गाहरूलाई नवग्रहका रूपमा पूजा गर्नुभएको थियो।

## सन्दर्भसूची 
श्रेणी:रामायणमा वानर
श्रेणी:रामायणका पात्रहरू
यशूको पुनरुत्थान

द्वारा निर्मित, सन् १५०२)]]

**यशू ख्रिष्टको पुनरुत्थान** () एक इसाई विश्वास हो जसअनुसार क्रूसमा टाँगिएको तेस्रो दिनमा परमेश्वरले यशूलाई मृत्युबाट ब्युँताउँछन्। यसले ख्रिष्ट र प्रभुको रूपमा उनको महिमापूर्ण जीवनको सुरुवात वा पुनर्स्थापना गरिएको मानिन्छ। धर्मनिरपेक्ष र उदारवादी इसाई विद्वानहरूका अनुसार धार्मिक अनुभवहरूमा  यशू देखा परेका दर्शनहरू  र बाइबलका पदहरूको प्रेरित अध्ययनले यशूको महिमालाई "धर्मशास्त्रको पूर्ति" को रूपमा र उनका अनुयायीहरूको प्रचार कार्यको निरन्तरताको रूपमा विश्वास गर्न बल पुर्‍याउँछ।  यशूको समाधि प्रक्रिया र खाली चिहानको ऐतिहासिकतामा विद्वानहरूका भिन्नभिन्न मत रहेको छ। ऐतिहासिक पात्रको रूपमा यशूको अध्ययन गर्ने विद्वानहरू प्रायः यस विषयलाई बेवास्ता गर्छन्, किनकि धेरैले पुनरुत्थानलाई विश्वासको विषय मान्छन्, जुन ऐतिहासिक अध्ययनको दायराभन्दा बाहिर छ।

यशूको पुनरुत्थानको सम्झनामा मनाइने इस्टर मुख्य इसाई चाड हो जसले परमेश्वरको मुक्तिलाई प्रतिकात्मक बनाउँछ भने यो निस्तार चाडको परम्परासँग जोडिएको छ। पुनरुत्थानलाई इसाई कलामा व्यापक रूपमा चित्रण गरिएको छ र यो टुरिनको कात्रो जस्ता अवशेषहरूसँग जोडिएको छ, जसमा कतिपयले यशूको चमत्कारिक आकृति रहेको विश्वास गर्दछन्। यशूको शरीर चोरी भएको र उनी पुनर्जीवित नभएको भनी यहुदी धर्मले सिकाउँछ। ज्ञानवादले केवल आत्माको पुनरुत्थान हुने विश्वास राख्दछ। इस्लामले सामान्यतया यशूलाई क्रूसमा नटाँगिएको र यसको सट्टा उनलाई सिधै परमेश्वरकहाँ उठाइएको थियो भन्ने बताउँछ। यसको विपरीत, अहमदिया इस्लाम विश्वास अनुसार,यशू क्रूसको सजायबाट जीवितै बचेर अन्यत्र आफ्नो काम जारी राखेको बताउँछ।

## टिप्पणीहरू 
## सन्दर्भ सामग्रीहरू
अङ्कुश

**अङ्कुश** वा **हात्ती धपाउने शङ्कुश** हात्तीको व्यवस्थापन र तालिममा माहुतेद्वारा प्रयोग गरिने एउटा औजार हो। यदि हात्तीले नजिकैका मानिसहरूलाई आक्रमण गर्न खोजेमा, सवार वा आसपासका मानिसहरूको ज्यान जोगाउन यसको तिखो चुच्चोले हात्तीको टाउकोमा प्रहार गर्ने गरिन्छ। अङ्कुशमा एउटा अङ्कुसे (सामान्यतया काँस वा स्टिलको) हुन्छ जुन  लामो बिँडमा जोडिएको हुन्छ र यसको अन्तिम भाग तिखो पारिएको हुन्छ।

साँचीको एउटा नक्काशी र अजन्ता गुफाको भित्तेचित्रमा युद्ध-हात्तीमा तीन जनाको टोली देखाइएको छ: जसमा हात्ती चालकको हातमा अङ्कुश छ, चालकको पछाडि एक कुलीन योद्धा र हात्तीको पछिल्लो भागमा अर्का एक सहयोगी देखिन्छन्। नोसोभ र डेनिस (२००८: पृष्ठ १९) का अनुसार, तक्षशिलाको एक पुरातात्विक स्थलबाट दुईवटा पूर्ण रूपमा सुरक्षित अङ्कुशहरू फेला परेका थिए जसलाई जोन मार्सलले ईसापूर्व तेस्रो शताब्दीदेखि ईस्वी सम्वत् पहिलो शताब्दीको बीचको भएको बताएका छन्। तीमध्ये ठूलो अङ्कुश  लामो छ। 

## निर्माण र संरचना
अङ्कुशको बिँड मालिकको सम्पत्ति र वैभवको आधारमा काठदेखि हात्तीको दाँतसम्म जुनसुकै सामग्रीबाट बनाउन सकिन्छ। पशु व्यवस्थापनका लागि प्रयोग गरिने आधुनिक अङ्कुशहरूमा सामान्यतया फाइबरग्लास, धातु, प्लास्टिक वा काठका बिँडहरू हुन्छन्। हात्ती धपाउने यस्ता अङ्कुशहरू भारतभरका शस्त्रगृह र मन्दिरहरूमा पाइन्छन् जहाँ हात्तीहरू धार्मिक जुलुसमा हिँड्ने र विभिन्न नागरिक कार्यहरूमा सहभागी हुने गर्दछन्। यिनीहरू प्रायः निकै अलङ्कृत हुन्छन् र समारोहको गरिमा अनुसार बहुमूल्य रत्नहरूद्वारा सजाइएका हुन्छन्।

### हिन्दु धर्ममा अङ्कुश 
हिन्दु धर्म र भारतीय उपमहाद्वीपका अन्य केही धर्महरूमा अङ्कुशलाई अष्टमङ्गल (आठ शुभ वस्तुहरू) मध्ये एक मानिन्छ। अङ्कुश धेरै हिन्दु देवी-देवताहरूको हतियार पनि हो जसमा विशेषगरी त्रिपुरसुन्दरी र गणेश पर्दछन्। यो भगवान कृष्णको दाहिने खुट्टाकध पैतालामा रहेको कमलको फूलको छेउमा रहने एक चिन्हको रूपमा पनि विद्यमान छ।

 देवता गणेशले आफ्नो माथिल्लो दाहिने हातमा अङ्कुश समातेको चित्र]]

हात्ती संसारभरका विभिन्न संस्कृतिहरूमा देखा परेको छ। एसियाली संस्कृतिमा हात्तीलाई बुद्धिको प्रतीक मानिन्छ र यिनीहरू आफ्नो स्मरणशक्ति र बुद्धिमत्ताका लागि प्रसिद्ध छन् जसलाई मानव सदृश प्रजाति सरह मानिन्छ। अरस्तुले एक पटक हात्तीलाई "बुद्धि र दिमागमा अन्य सबैलाई उछिन्न सक्ने जनावर" भनेका थिए।

प्रतिमा लक्षण र औपचारिक अनुष्ठानका औजारहरूमा, अङ्कुशलाई प्रायः एक मिश्रित औजारको रूपमा समावेश गरिन्छ। उदाहरणका लागि, यसमा वज्रकिला, 'अङ्कुस भएको चक्कु' वा 'छाला काढ्ने औजार', वज्र र बन्चरोका तत्वहरू सँगै अङ्कुशको कार्यक्षमता पनि जोडिएको हुन्छ। अनुष्ठानमा प्रयोग हुने अङ्कुशहरू बहुमूल्य धातुहरू र हात्तीको दाँतबाट समेत कलात्मक रूपमा निर्माण गरिएका हुन्छन् र प्रायः रत्नहरूले जडिएका हुन्छन्। भारतीय धर्महरूमा, अङ्कुश र 'पाश' (डोरीको पासो) लाई परम्परागत रूपमा कसैलाई वशमा पार्ने औजारको जोडीको रूपमा लिइन्छ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
श्रेणी:औजार
वैवस्वत मनु

**वैवस्वत मनु** (जसलाई **श्राद्धदेव** र **सत्यव्रत** पनि भनिन्छ) हिन्दु धर्मका वर्तमान मनु अर्थात् मानव जातिका प्रवर्तक हुन्। उनी वर्तमान कल्पका १४ मनुहरूमध्ये सातौँ मनु हुन्। जैन धर्ममा उनलाई नाभिराजाको रूपमा पनि चिनिन्छ, जो ऋषभनाथका पिता र अन्तिम कुलकर हुन्।

उनी सूर्य देवता विवस्वान र उनकी पत्नी सरण्यूका छोरा हुन्। विष्णुको मत्स्य अवतारद्वारा दिव्य जलप्रलयको बारेमा पूर्वसूचना पाएपछि, मनुले आफ्नो परिवार र सप्तर्षि (सात ऋषिहरू) लाई सुरक्षित स्थानमा लैजाने एउटा डुङ्गा बनाएर मानवजातिको रक्षा गरेका थिए। उनी पौराणिक तरबार असिका वाहकहरूमध्ये एक थिए।

## वंशाणुक्रम 
पुराणहरूका अनुसार, श्राद्धदेवको वंशावली यस प्रकार छ:

# ब्रह्मा
# मरिची, ब्रह्माद्वारा सिर्जित १० प्रजापतिहरूमध्ये एक
# कश्यप, मरिचीका छोरा र उनका १३ पत्नीहरूमध्ये कला (अदिति) का पति। कश्यपलाई मानव जातिका प्रवर्तकहरूमध्ये एक मानिन्छ।
# विवस्वान वा सूर्य, कश्यप र अदितिका छोरा।
# वैवस्वत मनु, विवस्वान र सरण्यू (संज्ञा) का छोरा। उनलाई सत्यव्रत र श्राद्धदेवका रूपमा पनि चिनिन्छ।

## पौराणिक कथा 
श्राद्धदेवलाई *मत्स्य पुराण* को युगमा द्रविड देशका राजाका रूपमा उल्लेख गरिएको छ। *मत्स्य पुराण*का अनुसार, विष्णुका अवतार मत्स्य पहिलोपटक श्राद्धदेवको अगाडि 'शफरी' (एक सानो माछा) का रूपमा प्रकट भएका थिए, जब उनी मलय पर्वतबाट बग्ने नदीमा हात धोइरहेका थिए।

त्यो सानो माछाले राजासँग आफ्नो रक्षाको लागि बिन्ती गर्छ र दया देखाउँदै राजाले त्यसलाई पानीको घैँटोमा राख्छन्। त्यो माछा निरन्तर बढ्दै जान्छ जसका कारण राजाले पहिले त्यसलाई ठूलो भाँडामा र त्यसपछि इनारमा राख्छन्। जब इनार पनि बढ्दै गरेको माछाका लागि अपर्याप्त बन्छ तब राजाले त्यसलाई एउटा ठूलो जलाशय मा राख्छन् जुन जमिन माथि दुई योजन (१६ माइल) अग्लो र त्यति नै लामो तथा एक योजन (८ माइल) चौडा थियो। माछा अझै बढेपछि राजाले त्यसलाई नदीमा छाड्छन् र जब नदी पनि उक्त माछाका लागि सानो हुन्छ तब उनले त्यसलाई समुद्रमा छाड्छन् जहाँ त्यसले विशाल महासागरको ठूलो अंश ओगट्यो।

त्यसपछि विष्णुले आफ्नो वास्तविक स्वरूप प्रकट गर्दै राजालाई छिट्टै आउन लागेको सर्वविनाशकारी जलप्रलयको बारेमा जानकारी दिन्छन्। राजाले एउटा विशाल डुङ्गा बनाए जसमा जलप्रलय समाप्त भएपछि र समुद्रको पानी घटेपछि पृथ्वीमा पुनः जीवन बसाल्नका लागि आफ्नो परिवार, सप्तर्षि (सात ऋषि), नौ प्रकारका बीउ र जनावरहरूलाई राख्छन्। जलप्रलयको समयमा, विष्णु सिङ भएको माछाका रूपमा र शेषनाग डोरीका रूपमा प्रकटहुन्छ जसको सहायताले राजाले डुङ्गालाई माछाको सिङमा बाँधेका थिए।

जलप्रलयपछि डुङ्गा हिमवत (हिमालय) को सबैभन्दा उच्च शिखर 'नौबन्धन' मा रोकिएको थियो। जलप्रलय पछि मनुको परिवार र सात ऋषिहरूले पृथ्वीमा पुनः मानव बस्ती बसाल्छन्। पुराणहरूका अनुसार, मनुको यो कथा वर्तमान मन्वन्तर (जुन ७ औँ मन्वन्तर हो) को २८ औँ चतुर्युग भन्दा पहिले घटेको हो। यो समय करिब १२ करोड वर्ष पहिलेको मानिन्छ। *महाभारत*को 'आदि पर्व' मा उल्लेखित एक वंशावली सूचीले मनु र नायक अर्जुनका बीचमा ४३ पुस्ताहरू (समावेशी) रहेको देखाउँछ।

यो वृत्तान्त गिल्गामेस जलप्रलय कथा र जेनेसिस जलप्रलय कथा जस्ता अन्य जलप्रलयका पौराणिक कथाहरूसँग मिल्दोजुल्दो छ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
श्रेणी:पौराणिक पात्रहरू
अशोकसुन्दरी

**अशोकसुन्दरी** एक हिन्दु देवी हुन्। उनी भगवान शिव र पार्वतीकी छोरी तथा नहुषकी पत्नी हुन्। *पद्म पुराण* बाहेक अन्य प्रमुख हिन्दु धर्मग्रन्थहरूमा उनको उल्लेख खासै पाइँदैन।

'अशोक' को शाब्दिक अर्थ 'शोक' वा दुःख नभएको, र 'सुन्दरी' को अर्थ अत्यन्तै राम्री युवती भन्ने हुन्छ। माता पार्वतीले आफ्नो एक्लोपन र शोक मेटाउन उनलाई पुत्रीका रूपमा प्राप्त गरेकाले उनको नाम 'अशोकसुन्दरी' राखिएको हो।

## पौराणिक कथा 
अशोकसुन्दरीको जन्मको विवरण *पद्म पुराण* मा लिपिबद्ध गरिएको छ। नहुषको कथाको एक संस्करण अनुसार, एकपटक पार्वतीले शिवलाई संसारको सबैभन्दा सुन्दर बगैँचामा लैजान अनुरोध गर्छिन्। उनको इच्छा अनुसार शिवले उनलाई नन्दनवन लैजान्छन् जहाँ पार्वतीले कुनै पनि इच्छा पूरा गर्न सक्ने कल्पवृक्ष नामक रूख देख्छिन्। पार्वतीका पुत्र कार्तिकेय हुर्किसकेपछि कैलाश छोडेर गएकाले एक आमाको रूपमा उनलाई अत्यधिक पीडा र एक्लोपन महसुस हुन थाल्छ। आफ्नो एक्लोपन अन्त्य गर्न उनले त्यस इच्छापूर्ती गर्ने रूखसँग एक छोरी माग्छिन्। उनको इच्छा पूरा हुन्छ र अशोकसुन्दरीको जन्म हुन्छ। पार्वतीले अशोकसुन्दरीको विवाह चन्द्रवंशका नहुषसँग हुनेछ, जो स्वर्गका राजा इन्द्र समान हुनेछन् भनेर भविष्यवाणी गर्छिन्। 

एकपटक, अशोकसुन्दरी आफ्ना सुसारेहरूसँग नन्दनवनमा घुमिरहेको बेला हुण्ड नामको एक राक्षसले उनलाई देख्छ र उनको प्रेममा पर्छ। तर, देवीले राक्षसको प्रस्तावलाई अस्वीकार गर्छिन् र नहुषसँग विवाह गर्ने आफ्नो नियतिबारे उसलाई जानकारी दिन्छिन्। हुण्डले आफूलाई एक विधवाको रूपमा भेष बदल्छ (जसको पति ऊ आफैँद्वारा मारिएको थियो) र अशोकसुन्दरीलाई आफ्नो आश्रममा साथ दिन अनुरोध गर्छ। देवी भेष बदलेको राक्षससँगै जान्छिन् र उसको दरबारमा पुग्छिन्। त्यहाँ पुगेपछि उनले उसको छल थाहा पाउँछन् र उसलाई नहुषद्वारा मारिने श्राप दिँदै आफ्ना आमाबुबाको निवास कैलाश पर्वत तर्फ भाग्छिन्।

हुण्डले शिशु नहुषलाई उसको दरबारबाट अपहरण गर्छ, तर हुण्डकी एक सुसारेले उनलाई बचाउँछिन् र ऋषि वशिष्ठको रेखदेखमा सुम्पिन्छिन्। केही वर्षपछि, नहुष हुर्कन्छन् र हुण्डलाई मार्ने आफ्नो नियतिबारे थाहा पाउँछन्। हुण्डले अशोकसुन्दरीलाई अपहरण गर्छ र उनलाई नहुष मारिएको झूटो जानकारी दिन्छ। एक किन्नर दम्पतीले देवीलाई नहुष सुरक्षित रहेको जानकारी दिँदै सान्त्वना दिन्छन् र उनले ययाति नामक शक्तिशाली छोरा र सय जना सुन्दरी छोरीहरूलाई जन्म दिने भविष्यवाणि गर्छन्। नहुषले हुण्डसँग युद्ध गरे र भीषण लडाइँपछि उसलाई पराजित गरी अशोकसुन्दरीलाई मुक्त गरे, जससँग पछि उनले विवाह पनि गर्छन्। समयको अन्तरालमा, इन्द्रको अनुपस्थितिमा नहुषलाई अस्थायी रूपमा स्वर्गको शासक बनाइएको थियो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
श्रेणी:हिन्दु देवीदेवताहरू
किष्किन्धा

**किष्किन्धा** हिन्दु धर्म अनुसार वानरहरूको एउटा राज्य हो। संस्कृत महाकाव्य *रामायण* मा यस राज्यलाई बालीका भाइ राजा सुग्रीवले शासन गरेको उल्लेख गरिएको छ। हिन्दु महाकाव्यका अनुसार यो राज्य सुग्रीवले आफ्ना मन्त्री हनुमानको सहयोगमा शासन गरेका थिए। किष्किन्धालाई वर्तमान समयको हम्पीसँग पहिचान गरिन्छ, जुन विजयनगर साम्राज्यको तत्कालीन शाही राजधानी थियो।

त्रेता युगको समयमा, यो सम्पूर्ण क्षेत्र घना दण्डकारण्य भित्र पर्दथ्यो, जसको स्थापना सत्य युगमा वैवस्वत मनुका वंशज तथा इक्ष्वाकुका छोरा राजा दण्डले गरेका थिए। यो वन विन्ध्याचल पर्वतमालादेखि दक्षिण भारतीय प्रायद्वीपसम्म फैलिएको थियो। त्यसैले, यस राज्यलाई वानरहरूको राज्य मानिन्थ्यो। द्वापर युगमा, महाकाव्य *महाभारत* मा युधिष्ठिरको राजसूय यज्ञका लागि कर संकलन गर्न आफ्नो दक्षिणी सैन्य अभियानको क्रममा पाण्डव सहदेवले यस राज्यको भ्रमण गरेको उल्लेख गरिएको छ।

## साहित्य 
### रामायण 
*रामायण* मा किष्किन्धामा आधारित एउटा छुट्टै पुस्तक (काण्ड) छ, जसलाई किष्किन्धा काण्ड भनिन्छ। यस ग्रन्थमा, राज्यबाट निकालिएका सुग्रीवका विश्वासपात्र मन्त्री हनुमानलाई रहस्यमयी राम र लक्ष्मणलाई भेट्न पठाइन्छ। उनीहरूको कुलीन व्यवहारबाट सन्तुष्ट भएपछि हनुमानले उनीहरूलाई सुग्रीवकहाँ ल्याउँछन्। दुवै पक्षले आफ्ना कथाहरू सुनाउँछन्, जसपछि रामले पूर्व वानर शासक सुग्रीवसँग मित्रताको सम्झौता गर्छन्:

बदलामा, सुग्रीवले रावणद्वारा अपहरणको समयमा आकाशबाट आफ्नो राज्यमा खसेका सीताका वस्त्र र आभूषणहरू देखाउँछन्। सुग्रीवले आफ्ना दाजुका पराक्रमका कथाहरू सुनाएपछि, रामको सहयोगको आश्वासन पाएर उनले दाजुलाई द्वन्द्वयुद्धका लागि चुनौती दिन्छन्। पहिलोपटक रामले वाण नचलाएपछि सुग्रीव ऋष्यमूक पर्वततिर भाग्छन्, जहाँ बाली जाने आँट गर्दैनथे। रामले स्पष्ट पार्छन् कि दुवै दाजुभाइ उस्तै देखिएकाले उनले छुट्याउन नसकेर वाण नचलाएका हुन्। जसपछि चिन्नका लागि सुग्रीवको घाँटीमा पुष्पहार लगाइदिइन्छ। त्यसपछि टोली सप्तजनको आश्रममा पुग्छ:

आफ्नी पत्नी ताराको रामसँग मेलमिलाप गर्ने आग्रहलाई अस्वीकार गर्दै वाली पुनः सुग्रीवसँग युद्ध गर्न निस्कन्छन् र रामको वाणबाट मारिन्छन्। वाली र रामबीच रामको कार्यको नैतिकताको बारेमा संवाद हुन्छ, जसमा रामले तर्क दिन्छन् कि वालीले सुग्रीवकी पत्नी रुमालाई जबरजस्ती राखेर जघन्य अपराध गरेका थिए। ताराको विलापका बीच सुग्रीवलाई पुनः राजा बनाइन्छ। यद्यपि, चार महिनापछि तारासँगको विलासमा डुबेर सुग्रीवले रामलाई सहयोग गर्ने आफ्नो प्रतिज्ञा भुल्छन्। क्रोधित लक्ष्मणले (जसलाई पहिले ताराले शान्त पारेकी थिइन्) सुग्रीवको आलोचना गर्छन्, जसपछि सुग्रीवको होस खुल्छ। सुग्रीवले आफ्नो वानर सेना जम्मा गरी निम्न क्षेत्रहरूमा जान आदेश दिन्छन्:

त्यसपछि वानर सेना सीताको खोजीमा किष्किन्धाबाट ती क्षेत्रहरूमा निस्कन्छ।

### महाभारत 
सहदेवको किष्किन्धाका राजाहरूसँगको द्वन्द्वको उल्लेख *महाभारत* मा गरिएको छ:

### गरुड पुराण 
ब्रह्माले रामायणको वर्णन गर्ने क्रममा किष्किन्धाको उल्लेख गरेका छन्:

## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
श्रेणी:हिन्दु धर्म
पाञ्चजन्य

**पाञ्चजन्य** हिन्दु धर्मका संरक्षक देवता विष्णुको शङ्ख हो जसलाई उनका चार प्रमुख अस्त्रहरूमध्ये एक मानिन्छ। पाञ्चजन्यलाई पञ्चभूत (पृथ्वी, जल, तेज, वायु र आकाश) को प्रतीक मानिन्छ, र यसलाई फुक्दा सृष्टिको आदिम ध्वनि उत्पन्न हुने विश्वास गरिन्छ।

## व्युत्पत्ति 
पाञ्चजन्य नाम संस्कृतको संयुक्त शब्द पाञ्च-जन्य बाट बनेको हो। जहाँ पाञ्चले "पाँच" लाई बुझाउँछ। यो शब्दको प्रयोग वैदिक संस्कृतसम्म पाइन्छ, जस्तै ऋग्वेद मा यसले पाँचका विभिन्न समूहहरू (जस्तै जनजाति वा प्राकृतिक समूह) लाई जनाउँदछ। अर्कोतर्फ, जन्य शब्द जन् धातुबाट आएको हो, जसको अर्थ "उत्पन्न हुनु" वा "जन्म लिनु" भन्ने हुन्छ। यसरी शाब्दिक रूपमा यसको अर्थ "पाँचबाट जन्मिएको" वा "पाँचबाट उत्पन्न भएको" भन्ने लाग्दछ।

## साहित्य 
### महाभारत 
महाभारतका अनुसार, विष्णुले चक्रवान् नामक पर्वतमा (विश्वकर्माद्वारा निर्मित) पञ्चजन नामक एक दानव (असुर कुलको सदस्य) लाई वध गरी  पञ्चजन बस्ने गरेको उक्त शङ्ख कब्जा गर्छन्। सोही दैत्यको नामबाट यस शङ्खको नाम राखिएको हो।

### भगवद् गीता 
भगवद् गीतामा पाञ्चजन्यको उल्लेख यसरी गरिएको छ:

### हरिवंश 
हरिवंशका अनुसार, कृष्णलाई पाञ्चजन्य शङ्ख धारण गर्ने व्यक्तिका रूपमा वर्णन गरिएको छ जुन उनको चार अस्त्रहरूमध्ये एक हो भने अन्य तीन कौमोदकी गदा, सुदर्शन चक्र र कमल हुन्। यो शङ्ख कुरुक्षेत्र युद्धको समयमा प्रयोग गरिएको थियो र जनश्रुति अनुसार यसले युद्धको सुरुवात र अन्त्य दुवैको सङ्केत गरेको मानिन्छ।

### स्कन्द पुराण 
स्कन्द पुराणमा यस शङ्खको उत्पत्तिका दुईवटा कथाहरू छन्।

समुद्र मन्थनको समयमा प्रकट भएका विभिन्न वस्तु र जीवहरूमध्ये पाञ्चजन्य पनि एक भएको उल्लेख गरिएको छ:

अर्को कथामा, कृष्ण, बलराम, सुदामा र उद्धवका गुरु सान्दीपनिले बताएअनुसार, उनको छोरालाई प्रभास क्षेत्रमा तीर्थयात्राको क्रममा एउटा ह्वेलले निलेको थियो। उनले आफ्नो दक्षिणाको रूपमा छोराको फिर्ती माग्छन्। समुद्रले कृष्णलाई समुद्रको गहिराइमा पञ्चजन नामक एक महान दैत्य बसोबास गर्ने र उसैले बालकलाई निलेको जानकारी दिन्छ। कृष्णले ह्वेलको रूपमा रहेको उक्त दैत्यको वध गर्छन् र उसको शरीर भित्रबाट पाञ्चजन्य प्राप्त गर्छन् जुन पहिले वरुणको थियो। आफ्नो गुरुको छोरालाई त्यहाँ नभेटेपछि, कृष्ण बलरामका साथ नरक (यमलोक) जान्छन् र बालक फिर्ता गर्न माग गर्छन्। ब्रह्माले हस्तक्षेप गरेर यमलाई बालकलाई पुनः जीवित गर्न आग्रह गर्नुअघिसम्म यम र चित्रगुप्तले देवताहरूसँग युद्ध गर्छन्। इच्छा पूरा भएपछि ब्रह्माले कृष्णको स्तुति गरेपछि कृष्णले आफ्नो शङ्ख फुक्छन्:

कृष्ण र बलरामले त्यसपछि छोरालाई उसको बुबाकहाँ फिर्ता पुर्‍याएपछि उनले हर्षित हुँदै उनीहरूको जयजयकार गर्छन्।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
श्रेणी:विष्णु
श्रेणी:हिन्दु धर्म
सस्मित पोखरेल

**सस्मित पोखरेल** (जन्म: २०५२ फागुन १) एक नेपाली राजनीतिज्ञ र कानुनी पेशाकर्मी हुन्। उनले १३ चैत २०८२ देखि नेपाल सरकारको शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्री र युवा तथा खेलकुद मन्त्रीको रूपमा सेवा गरिरहेका छन्। उनी प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२मा राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीको तर्फबाट काठमाडौँ ५ निर्वाचन क्षेत्रबाट निर्वाचित प्रतिनिधि सभा सदस्य हुन्। उनी नेपालको नेपालको तेस्रो सङ्घीय संसदका सबैभन्दा कान्छा सांसदहरूमध्ये एक हुन्।

## प्रारम्भिक जीवन र शिक्षा 
काठमाडौँमा जन्मी हुर्केका पोखरेलले आफ्नो प्रारम्भिक र माध्यमिक शिक्षा संयुक्त राज्य अमेरिकाको ओकाटन हाई स्कुल र डियाब्लो भ्याली कलेजबाट पूरा गरेका थिए। उनी कानूनमा करियर बनाउन नेपाल फर्किएका थिए र काठमाडौँ विश्वविद्यालयबाट बिए एलएलबीमा स्नातक गरेका थिए। हाल उनी त्रिभुवन विश्वविद्यालयमा नीति, सुशासन र भ्रष्टाचार विरोधी अध्ययनमा स्नातकोत्तर गरिरहेका छन्। औपचारिक राजनीतिमा प्रवेश गर्नुअघि उनी एक राजनीतिक अभियन्ता र प्रणालीगत सुधारका लागि समर्पित कानूनका विद्यार्थीका रूपमा चिनिन्थे।

## राजनीतिक यात्रा 
पोखरेलले १८ वर्षको उमेरमा उज्वल थापा नेतृत्वको विवेकशील अभियानबाट प्रेरित भई मूल्यमा आधारित राजनीति र पारदर्शिताको वकालत गर्दै आफ्नो राजनीतिक यात्रा सुरु गरेका थिए। उनी विवेकशील साझा पार्टीमा सक्रिय थिए, जहाँ उनले साझा युवा सङ्गठनको नेता र केन्द्रीय समिति सदस्यको रूपमा सेवा गरेका थिए। पार्टीभित्रको आन्तरिक परिवर्तनपछि उनी स्वतन्त्र रूपमा सक्रिय रहेका थिए पछि राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी मा आवद्ध भएका थिए।

उनले पहिलो पटक प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७९मा काठमाडौँ-५ (क) बाट स्वतन्त्र उम्मेदवारको रूपमा प्रतिस्पर्धा गरेता पनि सफल हुन सकेनन्। प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२ मा उनले रास्वपाको तर्फबाट काठमाडौँ-५ निर्वाचन क्षेत्रबाट नेपाली काङ्ग्रेसका महामन्त्री प्रदीप पौडेल, नेकपा-एमालेका ईश्वर पोखरेल र राप्रपा अध्यक्ष कमल थापा जस्ता दिग्गज नेताहरूलाई पराजित गर्दै ३०,७३७ मत प्राप्त गरी विजयी भएका थिए।

## व्यावसायिक अनुभव 
सङ्घीय राजनीतिमा प्रवेश गर्नुअघि पोखरेलले नगर योजना आयोगमा सहयोगी विज्ञ र काठमाडौँ महानगरपालिकाका प्रमुख बालेन शाहको शिक्षा र सहरी योजना सल्लाहकारको रूपमा काम गरेका थिए। उनले स्थानीय तह निर्वाचन, २०७९का लागि मेयरको घोषणापत्र र चुनावी रणनीति निर्माणमा योगदान दिएका थिए।

उनले काठमाडौँ महानगरको शिक्षा क्षेत्रमा डिजिटल सिकाइ प्रवर्द्धन गर्न सामुदायिक विद्यालयहरूमा 'स्मार्ट बोर्ड' जडान गर्ने, विद्यालय पूर्वाधार र शैक्षिक सुधारका लागि विद्यालय गुरुयोजना विकास गर्ने र प्रयोगात्मक सिकाइलाई बढावा दिन "शुक्रबार पुस्तक रहित कार्यक्रम" सुरु गरेका थिए। उनी २०७२ को भूकम्पपछि अमेरिकामा रहेका नेपालीहरूबाट सङ्कलित "भूकम्प कोष" को व्यवस्थापन र पुनर्निर्माण प्रयासहरूमा पनि संलग्न थिए।

## मन्त्री नियुक्ति 
१३ चैत २०८२ मा प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाहको नेतृत्वमा गठित नयाँ सरकारमा सस्मित पोखरेललाई शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्री र युवा तथा खेलकुद मन्त्री नियुक्त गरिएको थियो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
श्रेणी:जीवित मानिसहरू
श्रेणी:नेपालका सांसदहरू २०८२–
श्रेणी:नेपाल सरकारका मन्त्रीहरू
श्रेणी:राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका राजनीतिज्ञहरू
श्रेणी:काठमाडौँ जिल्लाका मानिसहरू
श्रेणी:सन् १९९६ मा जन्म
योगी

द्वारा निर्मित ध्यान गरिरहेका एक कश्मिरी योगीको कांस्य मूर्ति]]

**योगी** योगका एक अभ्यासकर्ता हुन्, जसमा भारतीय धर्महरूका सन्न्यासी वा ध्यानका अभ्यासकर्ताहरू समावेश गरिन्छ। यसको स्त्रीलिङ्गी रूप योगिनी हो। १२औँ शताब्दी देखि योगी शब्दले हिन्दु धर्मको नाथ र सिद्ध परम्पराका सदस्यहरूलाई पनि जनाउँदै आएको छ भने  हिन्दु, बौद्ध तथा जैनमा तन्त्रका अभ्यासकर्ताहरूलाई पनि योगी भनिन्छ। हिन्दु पौराणिक कथामा, भगवान् शिव र देवी पार्वतीलाई एक प्रतीकात्मक योगी–योगिनी जोडीको रूपमा चित्रण गरिएको छ।

शास्त्रीय संस्कृतमा, *योगी* शब्द 'योगिन्' बाट आएको हो, जसले योगको अभ्यासकर्तालाई बुझाउँछ। प्राविधिक रूपमा *योगी* पुरुषका लागि र *योगिनी* महिला अभ्यासकर्ताका लागि प्रयोग गरिने शब्द हो। योगीलाई सन्यासी वा अत्यधिक आत्म-यातना दिने व्यक्तिसँग झुक्किनु हुँदैन। ऋग्वेदको केशिन् सुक्त १०.१३६ मा पाइन्छ, यद्यपि त्यहाँ रुद्रको शब्दावली प्रयोग गरिएको छ जो पछि हिन्दु धर्ममा योगको भगवानका रूपमा पुजिने शिवमा विकसित भएको हो।

यो शब्द कहिलेकाहीँ नाथ परम्परासँग सम्बन्धित व्यक्तिलाई पनि बुझाउन प्रयोग गरिन्छ। उनीहरू सामान्यतया शैव परम्पराका हुन्छन्, तर केही नाथहरू वैष्णव परम्पराका पनि हुन्छन्। डेभिड लोरेन्जेनका अनुसार, दुवै अवस्थामा उनीहरू योगको अभ्यास गर्छन् र उनीहरूका मुख्य देवता प्रायः निर्गुण हुन्छन् अर्थात् रूपरहित र अर्ध-अद्वैतवादी देवता, जो मध्ययुगीन कालमा हिन्दु धर्मको अद्वैत वेदान्त सम्प्रदाय, बौद्ध धर्मको मध्यमक सम्प्रदाय, साथै तन्त्र र योग अभ्यासहरूबाट प्रभावित थिए।

योग-भाष्य (सन् ४००), जुन योग-सूत्रको सबैभन्दा पुरानो उपलब्ध व्याख्या हो, त्यसले योगीहरूको निम्न चार प्रकारको वर्गीकरण प्रस्तुत गर्दछ:

**प्रथम-कल्पित:** यो प्रारम्भिक वा नवसिखु अवस्था हो। यस चरणमा साधक भर्खरै अभ्यासमा प्रवेश गरेको हुन्छ र उसमा आध्यात्मिक प्रकाशको उदय हुन थालेको हुन्छ। यसलाई भक्तिपूर्ण र प्रयोगात्मक चरण मानिन्छ।

**मधु-भूमिक:** यो दोस्रो अवस्था हो जहाँ साधकले बिना कुनै ठूलो प्रयास आध्यात्मिक आनन्दको अनुभव गर्न थाल्छ। यस चरणमा ऋतम्भरा प्रज्ञा (सत्य धारण गर्ने बुद्धि) को प्राप्ति हुन्छ, जसलाई 'मधु' (मह जस्तै मिठो) भनिएको छ।

**प्रज्ञा-ज्योति:** यो उन्नत अभ्यासकर्ताको अवस्था हो। यस चरणमा साधकले आध्यात्मिक अवधारणाहरू र तत्वहरूमाथि पूर्ण विजय प्राप्त गरिसकेको हुन्छ। उसको ज्ञानको ज्योति स्थिर र अटल हुन्छ।

**अतिक्रान्त-भावनीय:** यो अन्तिम र सर्वोच्च अवस्था हो। यस चरणमा साधकले ती सबै कुराहरू प्राप्त गरिसकेको हुन्छ जुन शिक्षा वा अभ्यासद्वारा प्राप्त गर्न सकिन्छ। उनीहरू सिद्ध भइसकेका हुन्छन् र आफ्नो व्यक्तिगत मार्गबाट अन्तिम अन्तर्दृष्टि वा कैवल्यतर्फ अग्रसर हुन्छन्।

## टिप्पणीहरू 
## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
श्रेणी:हिन्दु धर्म
ज्वाला जी

**ज्वाला जी** वा **ज्वाला** () एक हिन्दु देवी हुन्। ज्वालाको भौतिक स्वरूप सामान्यतया अनन्त ज्वालाहरूको समूहको रूपमा प्रकट हुन्छ। हिन्दु संस्कृतिमा उनलाई सामान्यतया मङ्गल देवकी पत्नीको रूपमा सम्मान गरिन्छ। 

हिन्दु मन्दिर ज्वाला वा ज्वालामुखी (आगो जस्तै चमकिलो अनुहार भएको व्यक्ति) को उल्लेख महाभारत र अन्य धार्मिक ग्रन्थहरूमा गरिएको छ। त्यहाँ एक प्राकृतिक गुफा छ जहाँ चट्टानबाट बाहिर निस्कने प्राकृतिक ग्यासको भण्डारका कारण ज्वालाहरू निरन्तर बलिरहन्छन्। बौद्ध धर्मका धेरै शाखाहरूले पनि सात-मुखी पवित्र ज्वालाको प्रतीक साझा गर्छन्।

## पौराणिक कथा
हिन्दु दन्त्यकथा अनुसार, प्राचीन समयमा जब असुरहरूले हिमालय पर्वतमाथि राज गरी देवताहरूलाई दुःख दिन्थे, तब विष्णुले असुरहरूको विनाश गर्न देवताहरूको नेतृत्व गरेका हुन्छन्। उनीहरूले आफ्नो शक्ति केन्द्रित गरे जसकाकारण जमिनबाट ठूला ज्वालाहरू उत्पन्न भए। ती ज्वालाहरूबाट एक बालिकाको जन्म हुन्छ। उनलाई आदिशक्ति (पहिलो 'शक्ति') को रूप मानिन्छ।

सतिको रूपमा चिनिने ती बालिका दक्ष प्रजापतिको घरमा हुर्किएर र पछि शिवकी अर्धाङ्गिनी बन्छिन्। जब उनका पिता दक्षले शिवको अपमान गर्छन् तब उनले त्यसलाई सहन गर्न नसकेर आत्मदाह गर्छिन्। शिवले आफ्नी पत्नीको मृत्युको खबर सुनेपछि निकै क्रोधित बन्छन्। सतीको शरीर बोकेर उनले तीनै लोकमा ताण्डव गर्न थाल्छन्। उनको क्रोध देखेर अन्य देवताहरू थर्कमान हुन्छन् र सहयोगका लागि विष्णुसँग प्रार्थना गर्छन्। विष्णुले सुदर्शन चक्र प्रहार गरी सती मृत शरीरलाई टुक्रा-टुक्रा पारिदिन्छन्। ती टुक्राहरू जहाँ-जहाँ खसे, त्यहाँ ५१ वटा पवित्र 'शक्तिपीठ'हरू स्थापना भएको मानिन्छ।

शताब्दीयौँ अघि, एक गोठालाले आफ्नो एउटा गाईले कहिल्यै दूध नदिएको पत्ता लगाएउँछन्। कारण खोज्न उनले गाईलाई पछ्याउँदै जाँदा जङ्गलबाट एउटी बालिका बाहिर निस्केको देख्छन् भने उक्त बालिकाले  गाईको दूध पिइरहेकी हुन्छिन् र प्रकाशको किरणसँगै हराउँछिन्। गोठालाले राजाकहाँ गएर यो कुरा सुनाउँछन्। राजालाई यस क्षेत्रमा सतीको जिब्रो खसेको भन्ने पौराणिक कथा थाहा थियो। राजाले त्यो पवित्र स्थान खोज्ने प्रयास गरेतापनि सफल हुन सकेनन्। केही वर्षपछि, गोठालाले फेरि राजाकहाँ आएर पहाडमा ज्वाला बलिरहेको देखेको जानकारी दिन्छन्। राजाले सो स्थान पत्ता लगाए र पवित्र ज्वालाको दर्शन पाउँछन्। उनले राजा भूमि चन्दद्वारा त्यहाँ मन्दिर निर्माण गर्न लगाए र पुजारीहरूलाई नियमित पूजाको व्यवस्था मिलाए। 

ज्वालामुखी मन्दिर धेरै वर्षदेखि तीर्थस्थलको रूपमा रहेको छ। दन्त्यकथा अनुसार, मुगल सम्राट अकबरले यस तीर्थस्थलको भ्रमण गरेका थिए र फलामको चक्का र पानीको प्रयोग गरेर अखण्ड ज्वाला निभाउने प्रयास गरेका थिए, तर ज्वाला निभेन। सुरुमा देवीको शक्तिमाथि शङ्का गर्ने अकबरले मन्दिरमा सुनको छत्र चढाएका थिए, जुन पछि अज्ञात धातुमा परिणत भएको थियो। यस घटनाले उनको विश्वास झन् प्रगाढ बनायो। यस तीर्थस्थलले वर्षैभरि आध्यात्मिक शान्तिको खोजीमा रहेका हजारौं तीर्थयात्रीहरूलाई आकर्षित गरिरहन्छ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
श्रेणी:हिन्दु देवीदेवताहरू
ससेक्सकी राजकुमारी लिलिबेट

**ससेक्सकी राजकुमारी लिलिबेट** (लिलिबेट डायना माउन्टब्याटन-विन्डसर, जन्म: ४ जुन २०२१) बेलायती शाही परिवारकी अमेरिकी मूलकी सदस्य हुन्। उनी राजकुमार ह्यारी, ससेक्सका ड्युक र ससेक्सकी डचेस मेगनकी छोरी हुन्। उनी राजा चार्ल्स तृतीयकी नातिनी हुन्  भने उनी बेलायती राजगद्दीको उत्तराधिकार क्रममा सातौँ स्थानमा छिन्।

## जन्म र परिवार 
लिलिबेट डायना माउन्टब्याटन-विन्डसरको जन्म ४ जुन २०२१ का दिन बिहान ११:४० प्रशान्त समय क्षेत्र (१८:४० अप्रस) मा क्यालिफोर्नियाको सान्ता बारबरास्थित सान्ता बारबरा कटेज अस्पतालमा भएको थियो। उनी ससेक्सका ड्युक र डचेसकी दोस्रो सन्तान हुन् र उनका एक दाजु राजकुमार आर्ची छन्। र उनको नामको दोस्रो भाग उनकी हजुरआमा वेल्सकी राजकुमारी डायनाको सम्झनामा राखिएको हो। उनको उपनाम "लिली" हो। उनको पुर्ख्यौली मिश्रित नश्लको छ, जसमा आमाको तर्फबाट अफ्रिकी र युरोपेली वंशजहरू रहेका छन्। साथै, उनीसँग संयुक्त राज्य अमेरिका र संयुक्त अधिराज्य दुवै देशको बाल प्रमाणपत्र रहेको छ। सन् २०२१ डिसेम्बरमा, लिलिबेटको पहिलो तस्वीर उनका आमाबुवाको क्रिसमस कार्ड मार्फत सार्वजनिक गरिएको थियो।

सन् २०२२ को जुन महिनामा महारानीको एलिजाबेथ द्वितीयको ७० वर्षको शासनकालको उपलक्ष्यमा मनाइएको एक ऐतिहासिक उत्सवको अवसरमा परिवारले लन्डन भ्रमण गर्दा लिलिबेटले आफ्नी बुढी हजुरआमा इलिजावेथ द्वितीय र हजुरबुवा चार्ल्ससँग पहिलोपटक व्यक्तिगत रूपमा भेट भएको थियो। उनको बप्तिस्मा ३ मार्च २०२३ मा एङ्ग्लिकन कम्युनियनको एक प्रान्त, एपिस्कोपल चर्चको विधि अनुसार लस एन्जलसका विसप जोन एच टेलरद्वारा उनका आमाबुवाको घरमा एक निजी समारोहबीच गरिएको थियो। उनका धर्मपिता अमेरिकी अभिनेता तथा हास्य कलाकार टायलर पेरी हुन्।

लिलिबेट र उनको परिवार मुख्यतया मोन्टेसिटो, क्यालिफोर्नियामा बसोबास गर्छन्।

## पदवी र सम्बोधन 
८ सेप्टेम्बर २०२२ मा एलिजाबेथ द्वितीयको मृत्यु र चार्ल्स तृतीयको राज्यारोहणपछि, सन् १९१७ मा राजा जर्ज पाँचौँद्वारा जारी गरिएको राजआज्ञा अनुसार, राजाको छोराको सन्तान भएको नाताले लिलिबेट "राजकुमारी" पदवी र "रोयल हाइनेस" सम्बोधन प्रयोग गर्न योग्य भएकी थिइन्। ८ मार्च २०२३ मा लिलिबेटका आमाबुवाका प्रवक्ताले उनको बप्तिस्माको पुष्टि गर्दै जारी गरेको विज्ञप्तिमा पहिलो पटक सार्वजनिक रूपमा उनलाई "राजकुमारी" पदवीले सम्बोधन गरिएको थियो जहाँ उनलाई "राजकुमारी लिलिबेट डायना" भनिएको थियो। शाही परिवारको आधिकारिक वेबसाइटलाई ९ मार्चमा अद्यावधिक गरी उनलाई "ससेक्सकी राजकुमारी लिलिबेट"को रूपमा उल्लेख गरिएको थियो। लिलिबेटले औपचारिक कार्यक्रमहरूमा यी पदवीहरू प्रयोग गर्नेछिन् तर दैनिक कुराकानीमा भने प्रयोग गर्ने छैनन्।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
श्रेणी:बेलायती राजकुमारीहरू
श्रेणी:जीवित मानिसहरू
श्रेणी:सन् २०२१ मा जन्म
सिक्किम विश्वविद्यालय

**सिक्किम विश्वविद्यालय** भारतको संसदद्वारा पारित ऐन अन्तर्गत स्थापना गरिएको एक केन्द्रीय विश्वविद्यालय हो। यो गान्तोकमा अवस्थित छ। यसको क्याम्पस नामची जिल्लाको याङ्गाङमा, गान्तोकबाट करिब ५६ किलोमिटर (३५ माइल) टाढा निर्माण गरिने अपेक्षा गरिएको छ। यसको पहिलो कुलपति एम. एस. स्वामीनाथन थिए; महेन्द्र पी. लामा पहिलो उपकुलपति थिए।
thumb|सन् २०१६ अप्रिल ७ मा विश्वविद्यालयमा भएको कार्यक्रमको दृश्य

सन् २००८ मा विश्वविद्यालयले चार विभागबाट  — सामाजिक प्रणाली तथा मानवशास्त्र; शान्ति तथा द्वन्द्व अध्ययन र व्यवस्थापन; अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्ध/राजनीति; तथा सूक्ष्मजीवविज्ञान शुरू गरेको थिए। विश्वविद्यालयले मानविकी, भौतिक तथा जीवन विज्ञान, र वन विज्ञानका परम्परागत पाठ्यक्रमहरूका साथै राज्यसँग सम्बन्धित विशिष्ट तथा गैर–परम्परागत पाठ्यक्रमहरू पनि प्रदान गर्दछ, जसमा जातीय इतिहास, पर्वतीय अध्ययन, सीमाना अध्ययन, तथा पहाडी संगीत र संस्कृतिजस्ता विषयहरू समावेश छन्।

सिक्किम राज्यका सबै क्याम्पसहरू यस विश्वविद्यालयसँग आबद्ध छन्।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
श्रेणी:गान्तोक
श्रेणी:भारतका केन्द्रीय विश्वविद्यालयहरू
खडकराज पौडेल

**खडकराज पौडेल** एक नेपाली राजनीतिज्ञ र लेखक हुन्। उनी हाल प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाहको मन्त्रिपरिषद्मा संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्रीका रूपमा कार्यरत छन्।

उनी राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीको तर्फबाट कास्की निर्वाचन क्षेत्र नं. १ बाट निर्वाचित प्रतिनिधि सभा सदस्य हुन्।

## प्रारम्भिक जीवन र शिक्षा 
पौडेलको जन्म पोखराको मझेरी पाटनमा भएको थियो।

उनले त्रिभुवन विश्वविद्यालयबाट अङ्ग्रेजी साहित्यमा स्नातक गरेका छन्। साथै उनले पोखरा विश्वविद्यालयबाट एमबिए सम्मको शिक्षा हासिल गरेका छन्।

## राजनीतिक जीवन 
पौडेल २०७३ मा छोटो समयका लागि बाबुराम भट्टराई नेतृत्वको नयाँ शक्ति पार्टी, नेपालमा आबद्ध थिए। 

पौडेल २०८२ माराष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीको केन्द्रीय सदस्य मनोनित भएका थिए। उनी प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२मा कास्की-१ बाट सातौँ प्रतिनिधि सभा सदस्यका रूपमा निर्वाचित भएका थिए।

## प्रकाशित कृतिहरू 
* 'पैतला' (२०१७) - उपन्यास
* 'मुसा मानुष' (२०२०) - जोन स्टाइनबेकको पुस्तक 'अफ माइस एन्ड मेन' को नेपाली अनुवाद।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
श्रेणी:जीवित मानिसहरू
श्रेणी:राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका राजनीतिज्ञहरू
श्रेणी:नेपालका सांसदहरू २०८२–
श्रेणी:नेपाल सरकारका मन्त्रीहरू
रि सोल जु

**रि सोल जु** (; जन्म  सन् १९८५ वा १९८९) सर्वोच्च नेता किम जोङ उनकी पत्नीको रूपमा उत्तर कोरियाकी वर्तमान प्रथम महिला हुन्।

आधिकारिक उत्तर कोरियाली स्रोतहरूबाट उनको बारेमा थोरै जानकारी मात्र उपलब्ध छ, तर बाह्य स्रोतहरूले उनको पृष्ठभूमिका बारेमा धेरै अनुमानहरू गरेका छन्। उनले आफ्ना पतिसँग धेरै सार्वजनिक उपस्थितिहरू जनाएतापनि, उनी लामो समयसम्म सार्वजनिक नजरबाट टाढा पनि रहने गरेकी छिन्। अप्रिल २०१८ मा, राज्य सञ्चारमाध्यमले उनको नयाँ उपाधि केवल "कमरेड" () बाट बढाएर "आदरणीय प्रथम महिला" () बनाइएको घोषणा गरेको थियो। यो एक महत्त्वपूर्ण सम्मान मानिन्छ र सन् १९७४ पछि पहिलोपटक यो उपाधि प्रयोग गरिएको हो। सोही समयदेखि उनले कूटनीतिक भूमिका पनि निर्वाह गर्न थालेकी छिन्।

## प्रथम महिलाको रूपमा 
सन् २०१२ मा, रि किम जोङ उनसँगै धेरै पटक सार्वजनिक रूपमा देखा परेकी थिइन् जसकाकारण उनी को हुन् भन्नेबारे विभिन्न अनुमानहरू गरिएका थिए। दक्षिण कोरियाली गुप्तचर अधिकारीहरूले उनलाई उत्तर कोरियामा लोकप्रिय साङ्गीतिक समूह पोचोनबो इलेक्ट्रोनिक एन्सेम्बलकी पूर्व गायिका ह्योन सोङ-वोलको रूपमा गलत पहिचान गरेका थिए। यद्यपि, २५ जुलाई २०१२ मा, उत्तर कोरियाली राज्य सञ्चारमाध्यमले उनलाई किमकी पत्नी भएको घोषणा गर्दै "उनकी पत्नी, कमरेड रि सोल-जु" भनी सम्बोधन गरेको थियो। यो घोषणा किमका बुबा किम जोङ इलको तुलनामा एक परिवर्तन थियो, जसले आफ्ना पत्नीहरूलाई कहिल्यै सार्वजनिक रूपमा चिनाएका थिएनन्। बिदाइको उपहारको रूपमा रिले फुजिमोतोलाई एउटा क्रस्टियोँ डायोरको ह्यान्डब्याग उपहार दिएकी थिइन्

सन् २०१२ देखि २०१४ सम्म, रि कहिलेकाहीँ उत्तर कोरियाली सञ्चारमाध्यममा आफ्ना पतिसँग विभिन्न कार्यक्रमहरूमा देखा परेतापनि त्यसपछि उनी विरलै मात्र देखिएकी थिइन्। उनी सन् २०१५, २०१६, र सन् २०१७ मा लामो समयसम्म सार्वजनिक दृश्यबाट टाढा रहेकी थिइन्।

सन् २०१८ मा, रिले कूटनीतिक भूमिका निर्वाह गर्न सुरु गरेकी थिइन्। मार्च २०१८ मा, उनले आफ्ना पतिसँगै चीनको भ्रमण गरेर र चीनका राष्ट्रपति सि जिनपिङ र उनकी पत्नी पेङ लियुआनलाई भेटेकी थिइन्। सन् २०१८ को अप्रिलमा अन्तर-कोरियाली शिखर सम्मेलन अगाडि, रिको उपाधि "कमरेड" बाट बढाएर "आदरणीय प्रथम महिला" बनाइएको थियो। उत्तर कोरियामा सन् १९७४ पछि पहिलोपटक यो उपाधि प्रयोग गरिएको थियो भने यसअघि यो उपाधि किम इल सुङकी दोस्रो पत्नी किम सोङ एले प्राप्त गरेकी थिइन्। यो परिवर्तनको घोषणा प्रख्यात समाचार प्रस्तोता रि चुन हीद्वारा गरिएको समाचार रिपोर्ट मार्फत सार्वजनिक गरिएको थियो। रिले शिखर सम्मेलनमा भाग लिएर उत्तर कोरियाली नेताको पत्नीको रूपमा भेट गर्ने उनी पहिलो व्यक्ति बनेकी थिइन्। सो अवसरमा उनले पहिलोपटक दक्षिण कोरियाकी प्रथम महिला किम जङ सुकसँग भेट गरेकी थिइन्। त्यस वर्षका भेटघाटहरूमा यी दुई प्रथम महिलाहरू एक-अर्कासँग नजिक देखिएका थिए। मे महिनामा, उनले अमेरिकी कूटनीतिज्ञहरूसँग भेट गरेर तनाव कम गर्न सहयोग गरेकी थिइन्। उनले जुन २०१९ मा चीनका सर्वोच्च नेता सि जिनपिङ र उनकी पत्नी पेङ लियुआनको भ्रमणको आतिथ्यतामा पनि सहयोग गरेकी थिइन्।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
श्रेणी:जीवित मानिसहरू
श्रेणी:किम जोङ उन
निशा मेहता

**निशा मेहता** (जन्म: २०४४ साउन २२) एक नेपाली राजनीतिज्ञ र परिचारिका हुन्। उनी हाल प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाहको मन्त्रिमण्डलमा स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या र खानेपानी मन्त्रीका रूपमा कार्यरत छिन्।

मेहता प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२मा राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीबाट प्रतिनिधि सभामा निर्वाचित भएकी थिइन्। उनी मधेशी महिला क्लस्टर अन्तर्गत समानुपातिक सूचीबाट निर्वाचित भएकी थिइन्।

## प्रारम्भिक जीवन र शिक्षा 
मेहताको जन्म कोशी प्रदेशको सुनसरी स्थित इनरुवामा भएको थियो। उनले भारतको मध्य प्रदेश स्थित जिवाजी विश्वविद्यालयबाट सम्बन्धन प्राप्त पोस्ट ग्रेजुएट कलेज अफ नर्सिङ, ग्वालियरबाट नर्सिङमा स्नातकोत्तर तहको शिक्षा हासिल गरेकी छिन्।उनी कुशवाहा/कोइरी जातकी हुन्।

## राजनीतिक वृत्ति 
### नर्सिङ 
नेपाल फर्केपछि उनले धरान स्थित वी.पी. कोइराला स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठानमा क्लिनिकल नर्सको रूपमा करिब तीन वर्ष काम गरेकी थिइन्। त्यसपछि उनी विराटनगरको विराट टिचिङ अस्पतालमा नर्स र सह-प्राध्यापकका रूपमा आबद्ध भएकी थिइन्। २०७९ को निर्वाचनमा पनि उनको नाम पार्टीको समानुपातिक सूचीमा समावेश थियो, यद्यपि सो समयमा उनी सांसद निर्वाचित हुन सकेकी थिइनन्।

## व्यक्तिगत जीवन 
मेहताले कोशी प्रदेश प्रहरी अस्पतालका प्रमुख तथा प्रहरी नायब उपरीक्षक डा. सरोज सिंहसँग विवाह गरेकी छिन्।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
श्रेणी:जीवित मानिसहरू
श्रेणी:राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका राजनीतिज्ञहरू
श्रेणी:नेपालका सांसदहरू २०८२–
श्रेणी:नेपाल सरकारका मन्त्रीहरू
श्रेणी:सन् १९८७ मा जन्म
श्रेणी:सुनसरी जिल्लाका मानिसहरू
गीता चौधरी

**गीता चौधरी** एक नेपाली राजनीतिज्ञ र अधिवक्ता हुन्। उनी हाल प्रधानमन्त्री बालेन शाह मन्त्रिपरिषद्मा कृषि तथा पशुपन्छी विकास र वन तथा वातावरण मन्त्रीका रूपमा कार्यरत छिन्।

उनी राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीको तर्फबाट निर्वाचित प्रतिनिधि सभा सदस्य हुन्।

## राजनीतिक जीवन 
चौधरी प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२मा राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीबाट प्रतिनिधि सभामा निर्वाचित भएकी थिइन्। उनी थारू महिला क्लस्टर अन्तर्गत समानुपातिक सूचीबाट निर्वाचित भएकी हुन्।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
श्रेणी:जीवित मानिसहरू
श्रेणी:राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका राजनीतिज्ञहरू
श्रेणी:नेपाल सरकारका मन्त्रीहरू
श्रेणी:नेपालका सांसदहरू २०८२–
दीपककुमार साह

**दीपककुमार साह** (जन्म: २०४७ चैत १०) एक नेपाली राजनीतिज्ञ र स्वास्थ्यकर्मी हुन्। उनी हाल प्रधानमन्त्री बालेन शाह मन्त्रिपरिषद्मा श्रम, रोजगार तथा सामाजिक सुरक्षा मन्त्रीका रूपमा कार्यरत छन्।

सो निर्वाचनमा उनले ३२,७२२ मत प्राप्त गरी जनता समाजवादी पार्टी, नेपालका तत्कालीन सांसद एवम् पूर्व मन्त्री शरतसिंह भण्डारीलाई पराजित गरेका थिए।

## प्रारम्भिक जीवन र शिक्षा 
साहको जन्म २०४७ चैत १० मा महोत्तरी जिल्लाको महोत्तरीमा भएको थियो। साह र उनका सहयोगी गणेश अधिकारीमाथि काठमाडौँ विश्वविद्यालयको एमबिबिएस कार्यक्रममा भर्ना गरिदिने भन्दै विद्यार्थीहरूलाई ठगेको आरोप लागेको थियो।

प्रहरीका अनुसार अधिकारीले असोज १६ मा प्रवेश परीक्षामा सहभागी हुन लागेका एक विद्यार्थीकी आमासँग २ लाख रुपैयाँ माग गर्दै आफूसँग डाक्टरहरूसँग राम्रो सम्बन्ध रहेको भन्दै भर्ना गराउन सक्ने दाबी गरेका थिए। पक्राउ परेपछि अधिकारीले आफूले साहको निर्देशनमा काम गरिरहेको बयान दिएका थिए, जसका कारण २०७३ असोज १३ मा साहलाई टेकु स्थित कन्सल्टेन्सीबाट पक्राउ गरिएको थियो।

यसबाहेक, प्रहरीले साहले आफू मेडिकल डाक्टर भएको झुठो पहिचान बनाएर मानिसहरूलाई प्रलोभनमा पार्ने गरेको समेत पुष्टि गरेको थियो, जबकि उनी दर्ताभएका चिकित्सक थिएनन्।

### २०८२ को मन्त्री नियुक्ति र आलोचना 
२०८२ चैतमा साहलाई श्रम, रोजगार तथा सामाजिक सुरक्षा मन्त्री नियुक्त गरिएपछि उनको पुरानो आपराधिक रेकर्ड पुनः सतहमा आएको थियो र व्यापक रूपमा सार्वजनिक आलोचना भएको थियो। "जान्नेलाई छान्ने" र विज्ञलाई मन्त्री बनाउने वाचा गरेको राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी र प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाहमाथि ठगीको इतिहास भएका व्यक्तिलाई मन्त्रिपरिषद्मा सामेल गरेको भन्दै प्रश्न उठाइएको थियो। सञ्चारमाध्यमले यसबारे सोध्दा साहले स्पष्ट जवाफ दिन अस्वीकार गर्दै प्रश्नहरू टारेका थिए।

## निर्वाचन परिणाम 
## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
श्रेणी:जीवित मानिसहरू
श्रेणी:सन् १९९१ मा जन्म
श्रेणी:महोत्तरी जिल्लाका मानिसहरू
श्रेणी:राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका राजनीतिज्ञहरू
श्रेणी:नेपालका सांसदहरू २०८२–
श्रेणी:त्रिभुवन विश्वविद्यालयका पूर्व विद्यार्थीहरू
श्रेणी:नेपाल सरकारका मन्त्रीहरू
बिष्णु श्रेष्ठ

**विष्णु प्रसाद श्रेष्ठ** तथा सशस्त्र रेल डकैतीका क्रममा देखाएको वीरतापूर्ण कार्यका लागि उत्तम जीवन रक्षा पदक प्राप्त गरेका हुन्।

## प्रारम्भिक जीवन, परिवार तथा शिक्षा 
श्रेष्ठको जन्म पश्चिमी नेपालको पर्वत जिल्ला अन्तर्गत वडा नं. ९, बच्छा देउराली खोलामा भएको थियो। 

भारतीय गोर्खा रेजिमेन्टमा भर्ना भएपछि उनी र उनको परिवार पोखरा सरेका थिए। उनका पिता गोपाल बाबु पनि सोही ७/८ प्लाटुनमा कार्यरत थिए र सन् १९८१ मा अवकाश प्राप्त गरेका थिए।
## रेल डकैती घटना 
, "*कर्तव्यप्रति असाधारण समर्पण वा साहसका त्यस्ता व्यक्तिगत कार्यहरूका लागि जसले सेनाका लागि विशेष महत्व राख्छ*"|282x282px]]

सेप्टेम्बर २०१० मा विष्णु श्रेष्ठ ३५ वर्षीय अवकाशप्राप्त गोर्खा सैनिक थिए।

## संदर्भ
प्रतिभा रावल

**प्रतिभा रावल** एक नेपाली राजनीतिज्ञ, पत्रकार र वि.सं २०७९ देखि राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीकी केन्द्रीय सदस्य हुन्। उनी हाल प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाहको मन्त्रिमण्डलमा सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन र भूमि व्यवस्था, सहकारी तथा गरिबी निवारण मन्त्रीका रूपमा कार्यरत छिन्।

उनी राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीको तर्फबाट प्रतिनिधि सभा सदस्य हुन्।

## राजनीतिक जीवन 
रावल प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२मा राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीबाट प्रतिनिधि सभामा निर्वाचित भएकी थिइन्। उनी खस आर्य महिला क्लस्टर अन्तर्गत समानुपातिक सूचीबाट निर्वाचित भएकी थिइन्।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
श्रेणी:जीवित मानिसहरू
श्रेणी:राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका राजनीतिज्ञहरू
श्रेणी:नेपालका सांसदहरू २०८२–
श्रेणी:नेपाल सरकारका मन्त्रीहरू
विक्रम तिमिल्सिना

**डा. विक्रम तिमिल्सिना** एक नेपाली राजनीतिज्ञ हुन्। उनी हाल प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाहको मन्त्रिपरिषद्मा सञ्चार तथा सूचना प्रविधि मन्त्रीका रूपमा कार्यरत छन्।

उनी प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२मा नुवाकोट १ निर्वाचन क्षेत्रबाट २२,६०९ मत प्राप्त गरी प्रतिनिधि सभा सदस्यमा निर्वाचित भएका हुन्। उनले नेपाली कांग्रेसका पूर्व मन्त्री प्रकाशशरण महत र तत्कालीन सांसद हितबहादुर तामाङलाई पराजित गरेका थिए।

## प्रारम्भिक जीवन र शिक्षा 
तिमिल्सिनाको जन्म २०३९ कार्तिक ७ मा नुवाकोट जिल्लाको पञ्चकन्यामा भएको थियो।

## निर्वाचन परिणाम 
## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
श्रेणी:जीवित मानिसहरू
श्रेणी:सन् १९८२ मा जन्म
श्रेणी:नुवाकोट जिल्लाका मानिसहरू
श्रेणी:राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका राजनीतिज्ञहरू
श्रेणी:नेपालका सांसदहरू २०८२–
श्रेणी:त्रिभुवन विश्वविद्यालयका पूर्व विद्यार्थीहरू
आयुधपुरुष

[thumb|[विष्णुको वैकुण्ठ चतुर्मूर्ति स्वरूप, जसमा उनले आफ्नो हातमा गदादेवी (दायाँ हात) र चक्रपुरुष लिएका छन्।]]

**आयुधपुरुष** हिन्दु कलामा दैवी अस्त्रहरूको मानवरूपी चित्रण हो। आयुधपुरुषहरूलाई कहिलेकाहीँ उनीहरूका दैवी मालिकहरूको आंशिक अवतारका रूपमा पनि मानिन्छ।

यी मानवीकरण गरिएका अस्त्रहरूको लिङ्ग संस्कृत भाषामा उक्त अस्त्रको व्याकरणिक लिङ्गद्वारा निर्धारण गरिन्छ। पुलिङ्गी अस्त्रहरूको नाममा "पुरुष" र स्त्रीलिङ्गी अस्त्रहरूको नाममा "देवी" प्रत्यय थपिन्छ। कहिलेकाहीँ, आयुधपुरुष सम्बन्धित अस्त्रबाटै प्रकट भइरहेको देखाइन्छ।

आयुधपुरुष प्रतिमा लक्षणको अन्तिम भिन्नतामा, उनले सम्बन्धित अस्त्र हातमा समातेका हुन्छन्। यसका सामान्य उदाहरणहरू सुदर्शन चक्र, शङ्ख-पुरुष र कौमोदकी हुन्, जुन प्रायः उत्तर प्रदेश र बङ्गालको कलामा पाइन्छन्। हातमा धनुष लिएका शारङ्ग र देवगढमा झैँ तरवार लिएका नन्दक यसका अन्य उदाहरणहरू हुन्।
## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
श्रेणी:विष्णु
वैकुण्ठ चतुर्मूर्ति

**वैकुण्ठ चतुर्मूर्ति** वा **वैकुण्ठ विष्णु** हिन्दु देवता विष्णुको चार टाउको भएको स्वरूप हो, जुन मुख्यतया नेपाल र कश्मीर (भारतीय उपमहाद्वीपको उत्तरी भाग) मा पाइन्छ। यो प्रतिमाले विष्णुलाई परब्रह्म (सर्वोच्च सत्ता) का रूपमा प्रतिनिधित्व गर्दछ। यसमा एउटा मानव टाउको, एउटा सिंहको टाउको, एउटा बँदेल (वराह) को टाउको र एउटा भयानक (रौद्र) टाउको हुन्छ। कहिलेकाहीँ, तीनवटा टाउको भएका विष्णुका स्वरूपहरू, जहाँ पछाडिको भयानक टाउको हटाइएको हुन्छ, तिनलाई पनि वैकुण्ठ चतुर्मूर्तिकै रूप मानिन्छ। प्रतिमा लक्षण सम्बन्धी ग्रन्थहरूले उनलाई आठवटा हात भएको वर्णन गरे तापनि, उनी प्रायः चारवटा हातका साथ चित्रण गरिन्छन्। सामान्यतया वैकुण्ठ चतुर्मूर्ति उभिएको अवस्थामा देखाइन्छ, तर कहिलेकाहीँ उनलाई आफ्नो *वाहन* गरुडमाथि बसेको पनि चित्रण गरिन्छ।

चार टाउको भएका विष्णुको अवधारणा सबैभन्दा पहिले हिन्दु धर्मग्रन्थ महाभारतमा देखा पर्दछ तर यसको पूर्ण प्रतिमा लक्षण भने पहिलो पटक ५औँ शताब्दीको एउटा पाञ्चरात्र ग्रन्थमा फेला परेको थियो। यो प्रतिमाले गुप्त काल र गान्धार वास्तुकला परम्पराको प्रभाव झल्काउँछ। एउटा व्याख्याअनुसार, जनावरका टाउकोहरूले विष्णुका अवतारहरू नृसिंह (सिंह-टाउको भएको मानव) र वराह (बँदेल) लाई प्रतिनिधित्व गर्दछन्। अर्कोतर्फ, पाञ्चरात्र ग्रन्थहरूमा आधारित सिद्धान्तले यी चार टाउकोहरूलाई *चतुर्व्यूह* सँग जोड्दछ: वासुदेव (कृष्ण), सङ्कर्षण (बलराम), प्रद्युम्न र अनिरुद्ध – जुन विष्णुका चार 'व्यूह' (प्रकटीकरण) हुन्। ८औँ देखि १२औँ शताब्दीको बीचमा कश्मीरमा वैकुण्ठ चतुर्मूर्तिमा केन्द्रित एउटा सम्प्रदाय विकसित भएको थियो, जहाँ यो देवताले शाही संरक्षण समेत प्राप्त गरेको थियो। खजुराहोको लक्ष्मण मन्दिरले १०औँ शताब्दीमा चन्देल राज्य (मध्य भारत) मा पनि उनको पूजा हुने गरेको सङ्केत गर्दछ।

## नामहरू 
यो प्रतिमा विभिन्न नामहरूले परिचित छ: *वैकुण्ठ*, *विष्णु चतुर्मूर्ति*, *विष्णु चतुरानन* र *वैकुण्ठ चतुर्मुखी* ("चार-मुख भएको वैकुण्ठ")। *विष्णुधर्मोत्तर पुराण* ले उनलाई *विष्णु-वैकुण्ठ* भन्दछ। जब यसलाई विष्णुका चार प्रकटीकरण वा 'व्यूह' सँग पहिचान गरिन्छ, तब यो प्रतिमालाई *चतुर्व्यूह* ("चार व्यूह भएको") पनि भन्न सकिन्छ।

सामान्यतया वैकुण्ठ भन्नाले विष्णुको वासस्थानलाई बुझिन्छ, तर *महाभारत* र पुराणहरूमा यो शब्द विष्णुको एक विशेषणका रूपमा पनि प्रयोग गरिएको छ। 'वैकुण्ठ' शब्दको कुनै स्पष्ट व्युत्पत्ति नभए तापनि, यो शब्द 'वि-कुण्ठ' बाट बनेको मानिन्छ, जसको शाब्दिक अर्थ "कुण्ठित नभएको" (तिखो वा बाधाविहीन) हुन्छ। वेद, उपनिषद् र ब्राह्मण जस्ता प्रारम्भिक धर्मग्रन्थहरूले यो विशेषणलाई त्यस कालका सर्वोच्च देवता र देवराज इन्द्रसँग जोडेका छन्। *महाभारत* को समयसम्ममा विष्णुले इन्द्रको भूमिका प्राप्त गरे र 'वैकुण्ठ' विशेषण उनीतिर हस्तान्तरण भयो। यस नाममा 'वैकुण्ठ' को प्रयोगले यो स्वरूपले विष्णुको परब्रह्म (अन्तिम सत्य) रूपलाई प्रतिनिधित्व गर्दछ भन्ने पनि सङ्केत गर्दछ।

*चतुर्मूर्ति* नाम *विष्णु सहस्रनाम* (विष्णुका हजार नामहरू) मा पनि उल्लेख गरिएको छ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
श्रेणी:विष्णु
अक्षयपात्र

thumb|कृष्णले द्रौपदीलाई दिव्य पात्र प्रदान गर्दै

**अक्षय पात्र** () हिन्दु धर्मग्रन्थ  महाभारतमा वर्णित एक पौराणिक तामाको भाँडो हो। यो सूर्यद्वारा युधिष्ठिरलाई प्रदान गरिएको एक दिव्य पात्र थियो, जसले पाण्डवहरूलाई वनवासको समयमा हरेक दिन कहिल्यै नसकिने भोजन उपलब्ध गराउँदथ्यो।

## किंवदन्ती
पाण्डवहरू वनवासमा रहेका बेला उनीहरूलाई भेट्नका लागि त्यहाँ धेरै प्रतिष्ठित व्यक्तिहरू, ऋषिहरू, राजाहरू र मन्त्रीहरू आउने गर्दथे जो पाण्डवहरूको अवस्था देखेर स्तब्ध थिए। उनीहरू पाण्डवहरूसँग छलफल गर्न र आफ्नो समर्थन देखाउन आउँथे। द्रौपदीलाई यी धेरै पाहुनाहरूको परम्परागत आतिथ्य सत्कार गर्न धेरै गाह्रो भइरहेको थियो किनभने पाण्डवहरू वनवासमा गरिब थिए र जङ्गलमा केही पनि उपलब्ध थिएन। युधिष्ठिरले भगवान सूर्यको प्रार्थना गर्छन् जसले उनलाई अक्षय पात्र (कहिल्यै नसकिने भाँडो) को वरदान दिन्छन्। अर्को संस्करणमा फरक कथा उल्लेख छ: द्रौपदीले कृष्णको प्रार्थना गर्न थाल्छिन्। द्रौपदीको प्रार्थनाबाट प्रसन्न भएर कृष्णले उनलाई अक्षय पात्रको वरदान दिन्छन् जसले हरेक दिन निरन्तर असीमित भोजन प्रदान गर्दथ्यो र द्रौपदी आफैँले त्यस दिनको खाना खाएपछि मात्र त्यो भाँडो खाली हुन्थ्यो।

thumb|left|द्रौपदीको अगाडि अक्षय पात्रबाट खाँदै गरेका कृष्ण - भारतीय प्रिन्ट १९४८

पाण्डवहरूको वनवासको समयमा, दुर्वासा र उनका धेरै शिष्यहरू हस्तिनापुर आइपुग्छन्। दुर्योधनले आफ्ना मामा शकुनीसँग मिलेर ऋषिलाई प्रसन्न तुल्याउँछन्। दुर्वासा अन्यन्तै प्रसन्न भएर दुर्योधनलाई उनले एउटा वरदान माग्न भन्छन्। दुर्योधनले गोप्य रूपमा दुर्वासाले पाण्डवहरूलाई क्रोधमा श्राप दिऊन् भन्ने चाहन्थे, त्यसैले उनले ऋषिलाई द्रौपदीले खाना खाइसकेपछि वनमा आफ्ना भाइहरूलाई भेट्न जान आग्रह गर्छन्। उनलाई थाहा थियो कि त्यसपछि पाण्डवहरूसँग ऋषिलाई खुवाउन केही बाँकी रहने छैन।

यसरी, दुर्योधनको अनुरोध अनुसार दुर्वासा र उनका शिष्यहरू जङ्गलमा पाण्डवहरूको कुटीमा पुग्छन्। यस वनवासको समयमा, पाण्डवहरूले अक्षय पात्रको माध्यमबाट आफ्नो खाना प्राप्त गर्थे, जुन द्रौपदीले खाइसकेपछि हरेक दिन समाप्त हुन्थ्यो। त्यस दिन दुर्वासा आइपुग्दा द्रौपदीले पहिले नै खाइसकेकी थिइन्, त्यसैले उनलाई खुवाउन केही बाँकी थिएन। यस्तो सम्मानित ऋषिलाई खुवाउन असफल भएमा आफ्नो के हविगत होला भनेर पाण्डवहरू धेरै चिन्तित बन्छन्। जब दुर्वासा र उनका शिष्यहरू नदीमा नुहाउन गएका थिए, द्रौपदीले मद्दतको लागि कृष्णसँग प्रार्थना गर्छिन्। कृष्ण तुरुन्तै द्रौपदीको अगाडि देखा पर्छन् र आफूलाई धेरै भोक लागेको भन्दै खाना माग्छन्। द्रौपदी चिन्तित हुँदै आफूसँग खुवाउन केही बाँकी नभएकाले नै उनले कृष्णलाई पुकारेको कुरा बताउँछिन्। त्यसपछि कृष्णले उनलाई अक्षय पात्र ल्याउन भन्छन्। जब उनले भाँडो ल्याइन्, कृष्णले त्यसमा टाँसिएको एउटा चामलको गेडा र तरकारीको टुक्रा भेटाएर खाए र आफू "तृप्त" भएको घोषणा गर्छन्। यसले दुर्वासा र उनका शिष्यहरूको भोक मेटाइदियो, किनकि कृष्ण (जसलाई यहाँ सम्पूर्ण ब्रह्माण्डमा व्याप्त परब्रह्मको रूपमा चित्रण गरिएको छ) को तृप्ति नै सबै जीवित प्राणीहरूको भोकको तृप्ति थियो। ऋषि दुर्वासा र उनका शिष्यहरू नुहाएर पाण्डवहरूको कुटीमा नफर्की सुटुक्क हिँडे, किनभने उनीहरूले पस्किएको खाना खान नसक्दा पाण्डवहरू क्रोधित हुनेछन् भन्ने डर उनीहरूमा थियो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
मकर

]]

**मकर** हिन्दु पौराणिक कथाहरूमा वर्णित एक पौराणिक जलचर प्राणी हो। हिन्दु ज्योतिष शास्त्र अनुसार, मकर राशि चक्रको दशौँ राशिसँग सम्बन्धित छ।

मकरलाई नदीकी देवी गङ्गा, नर्मदा र समुद्रका देवता वरुणको वाहनका रूपमा चित्रण गरिन्छ। मकरलाई ढोका र प्रवेशद्वारका रक्षक मानिन्छ, जसले राजदरबारका कक्षहरू र मन्दिरका प्रवेशद्वारहरूको रक्षा गर्दछन्। यो हिन्दु र बौद्ध मन्दिर वास्तुकलामा सबैभन्दा बढी दोहोरिने प्राणी हो। यो प्रायः मन्दिरका धाराहरूको रूपमा पनि देखिन्छ। हिन्दु देवताहरू, जस्तै शिव, विष्णु, सूर्य र चण्डीले कहिलेकाहीँ मकरको आकारका कुण्डलहरू (मकरकुण्डल) लगाउने गर्छन्। मकर प्रेमका देवता कामदेवको पनि प्रतीक (चिह्न) हो। कामदेवको ध्वजामा मकर अंकित हुने भएकाले उनलाई 'मकरध्वज' पनि भनिन्छ। वैदिक समयमा जब इन्द्र स्वर्गका राजा थिए, वरुण (वैदिक जलका देवता) समुद्रका देवता बनेका थिए र उनले मकरको सवारी गर्थे, जसलाई "जल-दानव वाहन" भनिन्थ्यो। प्राचीन ग्रन्थहरूमा मकरलाई जलमा बस्ने एक शक्तिशाली र भयानक प्राणीको रूपमा वर्णन गरिएको छ।

## व्युत्पत्ति 
को वाहनको रूपमा गोही जस्तो देखिने मकर]]
'मकर' एउटा संस्कृत शब्द हो जसको अर्थ "सामुद्रिक जीव वा गोही" हुन्छ।

केही जर्मन वैज्ञानिकहरूले 'सूर्यप्रज्ञप्ति' नामक जैन ग्रन्थको अध्ययनका आधारमा मकर वास्तवमा 'ड्युगोङ' (एक प्रकारको समुद्री स्तनधारी जीव) मा आधारित रहेको तर्क गरेका छन्। मकरको स्वरूप निर्माणमा दक्षिण एसियाली नदी डल्फिनको पनि योगदान रहेको हुन सक्ने मानिन्छ।

## मकरका शारीरिक विशेषताहरू 
मकरलाई सामान्यतया शरीरको अघिल्लो भाग जमिनमा बस्ने जनावर (जस्तै मृग, हरिण वा हात्ती) र पछिल्लो भाग जलचर प्राणी (प्रायः माछा, डल्फिन वा सर्प, कहिलेकाहीँ मयूर वा फूलको बुट्टा भएको पुच्छर) को रूपमा चित्रण गरिन्छ। हिन्दु संस्कृतिमा मकरका धेरै फरक स्वरूपहरू हुन सक्छन्, तर आधुनिक समयमा यसको आकारलाई प्रायः मगर गोही वा एसियाली पानी गोहोरोसँग सम्बन्धित गराइन्छ।

कला इतिहासकार जोन बोर्डम्यानका अनुसार, मकर र चिनियाँ ड्रागनको चित्रणमा युनानी पौराणिक कथाको *केटोस*को प्रभाव परेको हुन सक्छ। सम्भवतः रेशम मार्ग मार्फत 'केटोस' का चित्रहरूसँगको सम्पर्कपछि यस्तो प्रभाव परेको मानिन्छ।

सिंहली (श्रीलङ्काली) प्राचीन कलाकृतिहरूमा मकरलाई छ वा सातवटा जनावरका अङ्गहरू मिलेर बनेको मानिन्छ। जसमा हात्तीको सुँड, गोहीको बङ्गारा, मुसो वा बाँदरको कान, जङ्गली बँदेलका बाहिर निस्केका दाँत, मयूरको पुच्छर र सिंहका पञ्जाहरू समावेश हुन्छन्।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
श्रेणी:हिन्दु पौराणिक कथाका पौराणिक जीवहरू
सुरज चापागाईं

सुरज  चापागाईं (नेपालः सुरज चापागाईँको जन्म 16 जनवरी 1984) एक नेपाली कमेडी अभिनेता, पटकथा लेखक, र निर्देशक हुन्।  उनी नेपाली टिभी शृङ्खला  मेरी बास्सै मुख्य पात्रहरू मध्ये एक हुन्, जसको नाम "बन्द्रे" हो।