सत्राजित

**सत्राजित** हिन्दु पौराणिक कथाहरूमा उल्लिखित एक यादवंशी राजा हुन्। उनका १० जना पत्नीहरू र सत्यभामा, ब्रतिनी र प्रस्वापिनी नामका तीन छोरीहरू थिए जसमध्ये सबैले कृष्णसँग विवाह गरेका थिए। उनलाई सूर्यदेवका महान भक्तका रूपमा वर्णन गरिएको छ। उनी स्यमन्तक मणिको पौराणिक कथामा आफ्नो भूमिकाका लागि परिचित छन्।

## किंवदन्ती 
### स्यमन्तक मणि प्राप्ति 
भागवत पुराणका अनुसार सत्राजितलाई सूर्यदेवका महान भक्त मानिन्छ। सत्राजितको भक्तिबाट प्रसन्न भएर सूर्यले उनलाई उपहार स्वरूप देदीप्यमान 'स्यमन्तक मणि' प्रदान गरेका थिए जसमा आफ्नो मालिकलाई अथाह धन प्रदान गर्ने शक्ति थियो। जब सत्राजितले त्यो मणि लगाउँथे, त्यसको चमकले मानिसहरू उनलाई झुक्किएर स्वयम् सूर्यदेव नै ठानेर झुक्किन्थे। उक्त मणिको प्रयोगले सबै मानिसहरूको हित हुने ठानेर कृष्णसँगको भेटका क्रममा कृष्णले सत्राजितलाई उक्त मणि राजा उग्रसेनलाई दिन आग्रह गरेका हुन्छन्। आफ्नो सम्पत्तिमा गर्व गर्दै सत्राजितले स्यमन्तक मणि दिन अस्वीकार गर्छन्।

### मणिको हराएको कथा 
एक दिन सत्राजितका भाइ प्रसेनले सत्राजितसँग मणि मागेर जङ्गलमा शिकार खेल्न जान्छन् तर त्यहाँ एउटा सिंहले उनलाई मार्छ र मणि लिएर गुफातिर लाग्यो। त्यो गुफा भालुहरूका अमर राजा जाम्बवानको थियो। जाम्बवानले सिंहलाई मारेर मणि आफ्नो कब्जामा लिए र आफ्नो छोरालाई खेलौनाका रूपमा दिन्छन्। जब सत्राजितले आफ्ना भाइको कुनै खबर पाएनन्, उनले मणि पाउनका लागि कृष्णले नै प्रसेनको हत्या गरेको आशंका गर्छन्। यो हल्ला जताततै फैलियो र कृष्णले आफ्नो बदनाम मेटाउन आफैँ मणिको खोजीमा निस्कने निर्णय गर्छन्।

### प्राप्ति र सत्यभामाको विवाह 
प्रसेनलाई सिंहले मारेको र पछि उक्त सिंहलाई एउटा भालुले पहाडको फेदीमा मारेको थाहा पाएपछि कृष्ण भालुको गुफामा प्रवेश गर्छन्। त्यहाँ उनले एउटा बच्चाले मणिलाई खेलौनाको रूपमा प्रयोग गरिरहेको देख्छन्। कृष्णलाई देखेपछि बच्चाकी सुसारे चिच्याएको सुनेर क्रोधित बनेका जाम्बवानले कृष्णमाथि आक्रमण गर्छन्। उनीहरूबीच २८ दिन र रातसम्म युद्ध हुन्छ। अन्ततः जाम्बवानले कृष्ण नै रामका पुनर्जन्म हुन् भन्ने महसुस गर्छन्। विस्मित हुँदै उनले कृष्णको महिमा गाए र स्यमन्तक मणिका साथै आफ्नी छोरी जाम्बवतीलाई विवाहका लागि कृष्णलाई सुम्पिन्छन्। कृष्णले दुवैलाई स्वीकार गरे र भालु राजालाई मोक्ष प्रदान गर्छन्।

त्यसपछि कृष्णले सत्राजितलाई राजसभामा बोलाएर स्यमन्तक मणि प्राप्तिको सम्पूर्ण कथा सुनाउँछन्। उनले यदु राजा सत्राजितको हातमा मणि फिर्ता गरिदिन्छन्। आफ्नो मिथ्या आरोपका कारण निकै लज्जित भएका सत्राजितले 'स्त्रीहरूमा मणि' मानिने आफ्नी छोरी सत्यभामा र स्यमन्तक मणि दुवै कृष्णलाई अर्पण गर्ने निर्णय गर्छन्। कृष्णले सत्यभामासँग विवाह गरेतापनि मणि लिन अस्वीकार गर्दै सूर्यले उनलाई नै दिएका थिए उपहार ठानेर उनले यो सत्राजितकै सम्पत्ति हुनुपर्ने बताउँछन्

### मृत्यु 
भागवत पुराणका अनुसार कृतवर्मा, अक्रुर र शतधन्वा नामका तीन यादव योद्धाहरू स्यमन्तक मणिको महिमाबाट मोहित भएका थिए र उनीहरू त्यो मणि आफैँ राख्न चाहन्थे। सत्राजित सुतिरहेका बेला उनीहरूले उनको हत्या गरी मणि लिएर फरार हुन्छन्। पछि कृष्ण र बलरामले शतधन्वाको वध गरेर सत्राजितको मृत्युको बदला लिन्छन् तर उनीसँग मणि नभएको कुरा पत्ता लाग्यो। कृष्णले आफ्ना ससुराको अन्त्येष्टि संस्कार सम्पन्न गर्छन्। पछि उनले शतधन्वाले त्यो मणि अक्रुरकहाँ राखेको थाहा पाउँछन्। अक्रुरले धेरै दिनदेखि सुनका वेदीहरूमा धार्मिक यज्ञहरू गरिरहेका थिए। कृष्णले अक्रुरलाई द्वारकामा बोलाउँदा अक्रुरले एउटा कपडामा बेरेर त्यो मणि ल्याउँछन्। उनले आफ्ना कुलका सदस्यहरूको उपस्थितिमा भगवान कृष्णलाई स्यमन्तक मणि सुम्पिए, जसले गर्दा कृष्णमाथि लागेको मणिको चोरीको कुनै पनि आरोप गलत साबित हुन पुग्छ। स्यमन्तक मणिमाथि सत्राजितकी छोरी सत्यभामालगायत धेरै व्यक्तिहरूले दाबी गरेको देखेर कृष्णले उक्त मणि पुनः अक्रुरकै संरक्षणमा फिर्ता गरिदिन्छन्।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
श्रेणी:पौराणिक पात्रहरू