open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
सिंहदरबार

**सिंहदरबार** नेपालका प्रधानमन्त्रीको कार्यालय तथा अन्य सरकारी कार्यालयहरू भएको परिसर हो। यो काठमाडौँको मध्य भागमा अवस्थित छ। यहाँ नेपालका सबैभन्दा महत्वपूर्ण सरकारी कार्यालयहरू रहेका छन्।

## इतिहास
thumb|200px|सिंहदरवार प्रमुख भवन
सिंहदरबार राणा प्रधानमन्त्री चन्द्र शमशेरले आफ्नो निजी निवासको रूपमा इ.सं. १९०३ मा बनाउन लगाएका थिए। यसको निर्माण कार्य सुरू भएको एक वर्ष भित्र नै पूरा भएको थियो। निर्माण पूरा हुँदा यसमा १,७०० वटा कोठाहरू थिए जुन त्यस बेलाको एसिया भरिको 
सबैभन्दा ठुलो दरवार थियो। यसको निर्माणमा त्यस बेलाको पच्चीस लाख रूपैयाँ खर्च भएको थियो।

२००७ सालमा राणा शासनको अन्त्य भए पछि सिंहदरवारमा नेपाल सरकारको कार्यालय राखियो। त्यतिबेला यो दरवारमा
प्रधानमन्त्रीको कार्यालय देखि लिएर सम्पूर्ण मन्त्रालयहरू अवस्थित थिए।

२०३० सालमा यहाँ ठुलो आगलागि भएको थियो। त्यसबाट यसको पछाडि पट्टिको धेरैजसो भाग नष्ट भएको थियो। 
त्यस आगलागि  पछि थुप्रै सरकारी कार्यालयहरू अन्त सारियो। हाल सिंहदरबार परिसरमा थुप्रै नयाँ भवनहरू बनेका छन्।

### वास्तुकला तथा शृङ्गार
यो भवन युरोपेली शैलीमा बनेको छ। चन्द्र शमशेर शिकार तथा कलाका सौखिन भएकाले त्यस बेला उनले यसका भित्ताहरू शिकार गरिएका जनावरहरू तथा युरोपेली शैलीका चित्रकलाहरूले सजाएका थिए। बत्ती तथा अन्य शृङ्गारका वस्तुहरू युरोपबाट मगाईएको थियो।
### सिंहदरबार विद्रोह
### आगलागि 
२५ असार २०३० मा सिंहदरबारमा आगलागि भयो र सबै ध्वस्त भयो। नेपालको केन्द्रीय सचिवालय रहेको त्यो कलात्मक भवनमा आगलागि हुँदा मानवीय क्षति नभए पनि ज्यादै ठुलो भौतिक सम्पत्तिका साथै परराष्ट्र मन्त्रालयसँग सम्बन्धित महत्त्वपूर्ण कागजपत्र र दस्तावेजहरू जलेर नष्ट भए।  'विद्युत् सर्ट' भएर आगलागि भएको बताइएको थियो। यस घटना पछि तत्कालीन प्रधानमन्त्री कीर्तिनिधी बिष्टले "आफ्नो जिम्मामा रहेको सरकारी सम्पत्तिमा क्षति भएको" भनेर राजीनामा दिए।

## सरकारी कार्यालयहरू
सिंहदरबारमा रहेका महत्वपूर्ण कार्यालयहरू यस प्रकार छन्।

### मन्त्रालयहरू
* प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषदको कार्यालय
* गृह मन्त्रालय
* जलस्रोत मन्त्रालय
* उद्योग मन्त्रालय
* अर्थ मन्त्रालय
* कानुन, न्याय तथा संसदीय व्यवस्था मन्त्रालय
* जल तथा शक्ति आयोग
* शान्ति तथा पुन:निर्माण मन्त्रालय
* उद्योग मन्त्रालय
* रक्षा मन्त्रालय
* वन तथा भू-संरक्षण मन्त्रालय
* सूचना तथा सञ्चार मन्त्रालय
* परराष्ट्र मन्त्रालय
* वातावरण, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालय

### विभागहरू
### अन्य सरकारी कार्यालयहरू
* रेडियो नेपाल
* नेपाल टेलिभिजन
* राष्ट्रिय योजना आयोग
* संसद भवनहरू
* राष्ट्रिय सतर्कता केन्द्र

## सुरक्षा व्यवस्था
thumb|right|200px|सिंहदरवारको मुख्य प्रवेशद्वार
यो नेपालको सबैभन्दा महत्वपूर्ण सरकारी कार्यालय भएकाले यसको सुक्षामा नेपाली सेनाको एक गण खटाईएको छ।

## सम्बन्धित लेखहरू
* लालदरबार
*फोहरादरबार
*बाघदरबार
* केशरमहल
* बबरमहल

## बाह्य कडीहरू
नेपाली टाइम्समा सिंहदरबारको एक चित्रकारको जीवन कथा

श्रेणी:नेपालका चर्चित भवनहरू
श्रेणी:नेपालका भवनहरू
श्रेणी:राणाकालीन दरबारहरू
श्रेणी:सरकारी कार्यालयहरू
श्रेणी:चन्द्र शमशेर
श्रेणी:काठमाडौँका दरबारहरू
तत्व (हिन्दु धर्म)

**तत्त्व** त्यसलाई भनिन्छ जसबाट यथार्थ बनेको छ। सांख्यका अनुसार २५ तत्त्व छन् र शैव दर्शनका अनुसार ३६।
यथार्थताका अणु।

यथार्थताका विभिन्न रूप। सांख्यका अनुसार २५ **तत्त्व** छन् र कश्मीर शैवदर्शनका अनुसार ३६ तत्त्व छन्।
भक्ति योग

**भक्ति योग** *भजनकुर्याम*इष्ट देवतामा अनुराग राखेर आन्तरिक विकास।भजन कीर्तन सत्सँग गर्न।
## भक्तियोग के हो?
यो योग भावना प्रधान र प्रेमी प्रकृति वाला व्यक्तिहरूको लागि उपयोगी हो। भक्ति योगको अनुयायी ईश्वरसित प्रेम गर्न चाहन्छ र सबै प्रकारको क्रिया-अनुष्ठान, पुष्प, गन्ध-द्रव्य, सुन्दर मन्दिर र मूर्ति आदिको आश्रय लिन्छ र उपयोग गर्छ। प्रेम एक आधारभूत एवं सार्वभौम संवेग हो। यदि कुनै व्यक्ति मृत्युसित डराउँछ भनें यसको अर्थ यो भयो कि उसलाई आफ्नो जीवनसित प्रेम छ। यदि कुनै व्यक्ति अधिक स्वार्थी छ भनें यसको तात्पर्य यो हो कि उसलाई स्वार्थसित प्रेम छ। कुनै व्यक्तिलाई आफ्नी पत्नी वा पुत्र आदिसित विशेष प्रेम हुन सक्छ। यस प्रकारको प्रेमबाट भय, घृणा अथवा शोक उत्पन्न हुन्छ। यदि यही प्रेम परमात्मासित भयो भनें त्यो मुक्तिदाता बन्छ। जब पनि ईश्वरसित ईश्वरसित लगाव बढ्छ, नश्वर सांसारिक वस्तुहरूसितको लगाव कम हुन थाल्छ। जबसम्म मनुष्य स्वार्थयुक्त उद्देश्य लिएर ईश्वरको ध्यान गर्छ तबसम्म त्यो भक्तियोगको परिधिमा आउँदैन। पराभक्ति नै भक्तियोगको अन्तर्गत आउँछ जसमा मुक्तिलाई छोडेर अन्य कुनै अभिलाषा हुँदैन। भक्तियोगमा शिक्षा दिइन्छ कि ईश्वरसित प्रेम यसैले गर्नु पर्छ कि यस्तो गर्न राम्रो कुरा हो, न कि स्वर्ग पाउनको लागि अथवा सन्तति, सम्पत्ति वा अन्य कुनै कामनाको पूर्तिको लागि। त्यसले यो सिकाउँछ कि यसको सबै भन्दा ठुलो पुरस्कार प्रेम नै हो, र स्वयं ईश्वर प्रेम स्वरूप हो। विष्णु पुराण(१-२०-१९)मा भक्तियोगको सर्वोत्तम परिभाषा दिइएकोछ। 

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:योग
दीक्षा

गुरुका समीपमा बसेर सिकेको र जानेको शिक्षालाई समापन गर्नु नै 'दीक्षा' हो। शिक्षाले हाम्रो जीवनका अन्धकार र अज्ञानतालाई नाश गरेर हाम्रो चेतनालाई विकसित तुल्याउँदछ, तर दीक्षाले हामीलाई आफ्नो लक्ष प्राप्त गर्ने मार्ग निर्देशन गर्दछ। के भन्ने गरिन्छ भने हामीले पुस्तक, शास्त्र, परिवार, समाज र अनुभूतिका आधारमा निरन्तर रूपमा शिक्षा त प्राप्त गर्न सक्दछौं तर 'दीक्षा' प्राप्त गर्न वा लक्षतर्फ उन्मुख हुन एकजना मार्गनिर्देशक, सद्गुरु वा महापुरुषको प्रेरणा, उपदेश र निर्देशनबाट मात्र सम्भव छ। उदाहरणका लागि राज पृथ्वीनारायण शाहमा असीम सामर्थ्य र उत्साह थियो तर बिसे नगर्चीको सद्बुद्धिबाट मात्र नेपाल रज्यको एकीकरण सम्भव भयो, त्यस्तै स्वामी विवेकानन्दसित आधुनिक र भौतिक ज्ञानको अथाह समुद्र अर्थात् विशाल भण्डार नै थियो तर स्वामी रामकृष्णले दिनुभएको 'दीक्षा'बाट मात्र वहाँले जीवनको एउटा नयाँ लक्ष निर्धारण गर्न सक्नुभयो।

## पौराणिक अर्थ
दीक्षा शब्दको अर्थ खोज्दै जाँदा वैदिक साहित्य र पुराणहरूमा भिन्नभिन्न सन्दर्भमा यसको प्रयोग गरिएको भेटिन्छ। यस शब्दमा दुईवटा व्यञ्जन र दुईवटा स्वर वर्णको सम्मीलन भएको पाइन्छ 

"द्"

"ई"

"क्ष्" ('क्ष्' भित्र आधुनिक भाषाशास्त्रले 'क्' र 'ष्' को संयोग मान्दछ र उच्चारण प्रक्रियामा 'छ्य्' भएको ठान्दछ, तर संस्कृत भाषामा 'क्ष्'लाई एउटा छुट्टै वर्ण मानिन्छ)

"आ"

### 'द्'को अर्थ
"द"को अर्थ हो दमन। सदगुरुबाट ज्ञान प्राप्त गरेपछि विवेकका माध्यमले सङ्कल्पवान् भई सांसारिकता र भौतिक शरीरमा विद्यमान विषयवासनाबाट निरासक्त हुनु र आफ्नो मनलाई एकाग्र बनाई अनुकूल जीवन धान्ने अभ्यास गर्नु नै दमन हो। अर्को शब्दमा इन्द्रियहरूलाई निग्रह र मनलाई वशमा राख्न सक्नु नै 'दमन' हो।

### 'ई'को अर्थ
"ई"को अर्थ ईश्वर उपासना हो। विषयातीत मानसिक बुद्धिलाई सद्गुरु र शास्त्रले निर्देशन गरेको विधि र मार्गलाई अनुसरण गर्दै चित्तलाई एकाग्र तुल्याई परमात्मामा तन्मय भई स्थिर भाव कायम गर्ने प्रक्रियालाई 'ईश्वर उपासना' भन्दछन्।

### 'क्ष्'को अर्थ
"क्ष"को अर्थ हो क्षय। ईश्वर उपासनामा तन्मय भएपछि जब व्यक्तिको मनस्थिति परमात्मामा लीन हुन्छ, त्यस विशिष्ट अवस्थालाई 'क्षय' भन्दछन्, 'क्षय'अवस्थामा पुगेपछि समस्त विषयवासना नष्ट हुनजान्छन्।

### 'आ'को अर्थ
"आ"को अर्थ आनन्द हो। मन, बुद्धि, चित्त आदिका विषयहरू - काम, क्रोध, मद, लोभ, मोह, मात्सर्य आदि समस्त विकारहरू नष्ट भई जीवको भौतिक जीवनमा अन्तःकरणको दिव्य चेतना प्रकाशित हुनासाथ प्रसन्नता, समता र दिव्यप्रेम प्रकट हुन्छ, त्यस अवस्थालाई 'आनन्द' भनिन्छ। हामीभित्रको सांसारिक जीवले ज्ञान प्राप्त गर्दछ, त्यही अवस्थाको नाम 'आनन्द' हो, आनन्दलाई शब्दद्वारा होइन अनुभूतिका माध्यमले बुझ्न सकिन्छ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
पूजा

**पूजा** देवीदेवता वा पूजनीय व्यक्‍तिलाई प्रसन्न पार्न, अनुकूल पार्न वा पुण्यार्जन गर्न श्रद्धाभक्‍तिपूर्वक गरिने कार्य हो । 
पूजा यसैगरी गर्नु पर्छ भन्ने कुनै सुत्र भने हुदैन। हरेक देवता र उनिहरु प्रती आस्थावान मानिसले आफ्नो परम्परा अनुसारको विधि अपनाइ शुद्ध मन र शरिरले आफ्नो आस्था देखाउनु नै पूजा हो ।
साधरणतया: पूजा फुल पाती अबिर टीका अक्षता माला जल इत्यादी मुर्ती तथा मन्दिरमा चढाएर गरिन्छ ।
यो भन्दा बाहेक पशुबलीलाई पनि पूजा नै भन्ने चलन छ ।
हिन्दु विवाह

शास्त्रीयरूपमा आठ प्रकारका विवाहहरू वणिर्त छन् 

*ब्रहृम विवाह,

*दैव विवाह,

*आर्य विवाह,

*प्रजापत्य विवाह,

*आसुर विवाह,

*गन्धर्व विवाह,

*राक्षस विवाह र

*पैशाच विवाह
त्रेता युग

**त्रेता युग** चार युग मध्ये दोस्रो युग हो। यो युग भगवान विष्णुले वामन, परशुराम र राम अवतार लिएका थिए। त्रेता युग १२,९६,००० वर्षको थियो।

## यो पनि हेर्नुहोस्

 **चार युग** 
 ४ चरण (१,७२८,००० वर्ष)सत्य युग  
 ३ चरण (१,२९६,००० वर्ष) त्रेता युग 
 २ चरण (८६४,००० वर्ष)द्वापर युग 
 १ चरण (४३२,००० वर्ष)कलि युग 

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:दर्शन
श्रेणी:समय
श्रेणी:चार युग
तन्त्र

**परिचय**

मुदं कुर्वन्ति देवानां मनांसि तारयन्ति च । 

तस्मात् तन्त्र इति ख्यातो दर्शितव्यः कुलेश्वरी : ।।                                       *–कुलार्णव तन्त्र*

(तन्त्रले मुदिता पार्छ ,देव मानव जसलाई पनि । तन्त्रको दर्शन गर्नै पर्छ । अनि पार लाग्छ ।)

असभ्य जंगली मानिसलाई सभ्य र ज्ञानवान् पौरखी बनाउन पाषाणयुगमा हाम्रै श्लेष्मान्तक वनमा किँरातको भेषमा पार्वती परमेश्वर शिवले प्रकट गर्नु भएको मानव धर्म हो तन्त्र धर्म ।तन्त्र शास्त्र भगवान आशुतोष शिवजीद्वारा निःशृत भएको मान्ने गरिन्छ । यसका तीन हाँगा रहेका छन् । जसलाई आगम, यामल र निगम भनेर चिन्ने गरिएको छ । यामल तंत्र शिव र शक्तिको एकताको प्रतीक हो । शिवको अर्धनारीश्वर स्वरुप तन्त्रस्वरूप मानिएको छ ।

**तन्त्र भनेको के ?**

तन्त्र, सनातन परम्परासँग गाँसिएको आगम ग्रन्थ हो । शैव सिद्धान्तको ‘कायिक आगम’ मा यसको अर्थ लाउँदै भनिएको छ–“तन्यते विस्तार्यते ज्ञानम् अनेन, इति तन्त्रम् ।” 

तन्त्र शब्दको निरुक्ति ‘तन्’ (विस्तार गर्नु ) र ‘त्र’ (ष्ट्रन) (रक्षा गर्नु ), यी धातु एक ठाउँमा जोड्दा त्यस्तो शास्त्र जसद्वारा ज्ञान विस्तार गर्न सकिन्छ भन्ने बुझिन आउँदछ । ‘तन्त्र’ को अर्थ लाउँदा जुन साधनाले प्रकृति र परमेश्वरलाई आफनो अनुकुल बनाउन सकिन्छ । यहाँ ‘तन्’ पदले प्रकृति र परमात्मा तथा ‘त्र’ ले स्वाधीनता बताउँदछ ,त्यसकारणले त्यो तन्त्र हो पनि भन्ने गरिएको छ । तन्त्र शब्दले सन्धी ‘विधि र उपाय’लाई जनाएको हुन्छ ।

व्याकरण शास्त्रका अनुसार “तन्त्र” शब्द “तन्” धातुबाट बनेको हो, जसको अर्थ हुन्छ “विस्तार” । शैव सिद्धान्तको कायिक आगम मा यसको अर्थ गरिएको छ तन्यते विस्तार्यते ज्ञानम् अनेन इति तन्त्रम् । 

तनोति विपुलान् अर्यान् तत्वमन्त्र समविन्तान् । 

त्राणं च कुरुते यस्मात् तन्त्रमित्यभिधियते ।।                      *–तन्त्रान्तर पटक*

(तन्त्रले रहस्यका थुप्रै अर्थ छन् ।आमाको काखै त हो तन्त्र,जहाँ सुरक्षै सुरक्षा छ ।)thumb|right|**श्री यन्त्र**तन्त्रको सामान्य अर्थ हो विधि या उपाय । विधि या उपाय कुनै सिद्धान्त होइन । सिद्धान्तलाई लिएर मतभेद हुनसक्छ तर विधि को सम्बन्धमा कुनै मतभेद हुन सक्दैन । तन्त्र अथवा आगम मा व्यवहार पक्ष नै मुख्य हुन्छ । तन्त्रको दृष्टिमा शरीर प्रधान मुख्य निमित्त मात्र हो । त्यस्को बिना चेतनाको उच्च शिखर मा पुग्न सकिँदैन त्यसैकारण तन्त्रको तात्पर्य हो तन को माध्यमले आत्माको त्राण गर्नु । **तन्त्र** भारतीय उपमहाद्वीपको एक वैविधतापूर्ण एवं सम्पन्न आध्यात्मिक परिपाटी हो। तन्त्रका अन्तर्गत विविध प्रकारका विचार एवं क्रियाकलाप आउँदछन्।  यसको इतिहास बहुत पुरानो छ। समयको सँगै यो परिपाटी अनेक परिवर्तन भएर गइरहेछ र हाल अत्यन्त कट्टरवादी विचारहरूदेखि लिएर धेरै उदारवादी विचारहरूको सम्मिश्रण छ। तन्त्र विभिन्न रूपमा भारत, नेपाल, चीन, जापान, तिब्बत, कोरिया, कम्बोडिया, म्यांमार, इन्डोनेसिया र मंगोलियामा विद्यमान रहेकोछ।

तन्त्रले क्रिया र अनुष्ठानमा बल दिन्छ । वाराही तन्त्रमा यसका सात लक्षणहरु बताइएका छन् जो व्यवहारमा मुख्य छन् । ती सात लक्षण हुन्  ।

# सृष्टि
# प्रत्यय
# देवार्चन
# सर्वसाधन (सबै सिद्धि प्राप्त गर्ने उपाय)
# पुरश्चरण (मारण, मोहन, उच्चाटन आदि क्रिया)
# षट्कर्म (शान्ति, वशिकरण, स्तम्भन, विद्वेषण, उच्चाटन र मारण को साधन) तथा
# ध्यान (इष्टको स्वरूपको एकाग्र मनले चिन्तन गर्नु ।) 

**तन्त्रको विषयवस्तु** 

तन्त्रका विषयवस्तु का रुपम निम्न कुराहरूलाई लिन सकिन्छ । 

* ज्ञान या दर्शन

* योग

* कर्मकाण्ड

* विशिष्ट साधन पद्धति तथा सामाजिक आचार विचार 

**तन्त्रको परम्परा**

मुख्यतः तन्त्रका तीन परम्पराहरु मानिन्छ 

* शैव आगम या शैव तन्त्र

* वैष्णव संहिता तथा

* शाक्त मन्त्र
गणितज्ञ

[thumb|left|[लियोनार्ड यूलर एकजना प्रसिद्ध गणितज्ञ ]]
[thumb|center|[सर आईजक न्यूटन एकजना प्रसिद्ध गणितज्ञ .]]

**गणितज्ञ** त्यस व्यक्तिलाई भनिन्छ जसको अध्ययन र अनुसंधानको प्राथमिक क्षेत्र गणित हुन्छ।

श्रेणी:विज्ञान
फुलेक

'''''' नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्रको कोशी अञ्चल, तेह्रथुम जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या १६७५ रहेको थियो जसमध्ये ७८७ पुरुष र ८८८ महिला रहेका थिए भने यहाँ ३४१ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल लालीगुराँस नगरपालिकामा पर्दछ।

यो लालीगुराँस नगरपालिकाको वडा नम्बर ४ हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:तेह्रथुम जिल्लाका ठाउँहरू
आर्यभट

**आर्यभट** (४७६-५५०) प्राचीन भारतका एक महान ज्योतिषविद् र गणितज्ञ थिए। उनले आर्यभटीय ग्रंथको रचना गरे जसमा ज्योतिषशास्त्रका अनेक सिद्धांतहरु  प्रतिपादन गरिएकाछन्। यस ग्रंथमा उनले आफ्नो जन्मस्थान **कुसुमपुर** र जन्मेको साल **शक** संवत् ३९८ लेखेकाछन्। बिहारमा वर्तमान पटनाको प्राचीन नाम कुसुमपुर थियो तर आर्यभटको कुसुमपुर भनें दक्षिणमा थियो।

( एउटा अर्को मान्यतानुसार उनको जन्म महाराष्ट्रको अश्मक देशमा भएको थियो। उनको वैज्ञानिक कार्यहरूको समादर राजधानीमा नैं हुनसक्थ्यो। यसकारण उनले लामो यात्रा गरी आधुनिक पटनाको छेउको कुसुमपुरमा बसेर आफ्ना रचनाहरु पूरा गरेकाथिए।

## कृतिहरु 
## आर्यभटको योगदान
स्यालको सिङ

खासगरी भाले स्याल कराएका बेला उसको सिङ निस्किन्छ् भन्ने लोकश्रुति रहिआएको छ। त्यसरी कराइरहेका बेला त्यसलाई मार्न सकेमा सिङ फेला पार्न सकिन्छ भन्ने विश्वास छ। यसको पनि वैज्ञानिक धरातल छैन किनभने विज्ञानले यसको अस्तित्व स्वीकार्दैन|

श्रेणी:तान्त्रीक सामग्री
भास्कर

**भास्कर** (Bhāskara) (सन् ६०० देखि ६८० सम्म) जसलाई भास्कर प्रथम भनेर जानिन्छ, अर्का एक भास्कर जो गणितज्ञ थिए उनको जन्म बाह्रौँ शताव्दीमा भएको थियो र जसलाई भास्कर द्वितीय भनेर जानिन्छ। ७औं शताव्दीका भास्कर(प्रथम)ले सर्वप्रथम अंकहरू लेखेका थिए जुन अङ्क प्रणालीलाई हिन्दू अरबिक न्युमरल सिस्टम (Hindu-Arabic numeral system) अथवा decimal system भनेर जानिन्छ।
रानीमहल

thumb|रानीमहल पाल्पा
thumb|रानीमहलको अगाडिको दृश्य
**रानीमहल** वि. सं १९५० मा शिलान्यास भई चार वर्षमा दरबार मन्दिर पाटीपौवासहितको निर्माण कार्य पूरा भएको बौघागुम्बा गाविस- २ मा अवस्थित रानीमहल दरबार नेपालकै ताजमहलका रूपमा कालीगण्डकी नदीको उत्तरतर्फ हानिने मोडमा विशाल चट्टानमाथि पश्चिमी कलाशैलीमा रहेको  रानीमहल दरबारको बायाँतर्फ शीत्तलपाटी दरबार परिसरमा फोहराका लागि कुँदिएका ढुङ्गाले निर्मित दुईवटा पोखरी दाहिनेतर्फ पहरा दिने स्थल छ भने खुड्किलोको बायाँतर्फ एउटै किसिमको शिव र गङ्गाका दुई मन्दिर छन्। 

यो महल युयानीशैलीमा बेलायती इन्जिनियरको डिजाइनमा बनाइएको हो। यस महलको पूर्व तिर खड्ग शमशेरको पूजा गर्ने कोठा, माथिल्लो तलामा बैठक कोठा र मध्य तलामा खड्ग शमशेरका कोठाहरू रहेका छन्। त्यस्तै वरिपरि रहेको बगैँचा र रानी पोखरीले महल आकर्षक देखाएको छ।
 
दरबारको मूलढोकाबाट कुँदिएको ढुङ्गा र इँट्टाबाट बनाइएको खुड्किलो तल सिधा कालीगण्डकी नदी कुण्डमा जोडिएको छ। प्रसिद्ध मुक्तिनाथ तिर्थ जाने मुख्यद्वार भएकाले तिर्थालुहरूलाई बस्ने सुविधा सहितका पौवा समेत निर्माण गरिएको थियो। आफ्नी दिवङ्गत रानी तेजकुमारीको सम्झनामा दरबारको निर्माण गरिए तापनि पाँच वर्षसम्म मात्र राज गर्न पाएको जानकारहरूको भनाइ छ।

जनरल खड्ग शमशेर आफ्नी अति प्यारी रानी तेजकुमारीको सम्झनामा इस १८९३ मा एकातर्फ बुर्जाको जग काली गण्डकी नदीमा नै गरहेको महल भित्र पानी पोखरी मन्दिर बगैँचा आदि रहेको अत्यन्त मनमोहक ५६ फिट चौडाइ ११२ फिट अग्ल्याई भएको चारतले भवन र त्यसको वरिपरिको वातावरणले सबैको मनमा साँच्चिकै आनन्द दिन्छ। पाल्पाको सदरमुकाम तानसेनबाट उत्तरपश्चिम २।३० घण्टामा पैदल यात्राबाट र २५।३० मिनेटमा गाडीको यात्राबाट पुग्न सकिने रानीमहलको वर्तमान पर्यटकीय सन्दर्भमा अत्यन्त महत्त्व राखेको छ। 

विसं १९६० मा खड्ग शमशेरले श्री ३को पदसहित शासनसत्ताको बागडोर आफूले सञ्चालन गर्न खोज्यो भन्ने षड्यन्त्रको छनक पाएपछि चन्द्र शमशेरले पाल्पामा थप सेना पठाइ तैनाथी आफनो हातमा लिएका थिए। खड्गशमशेरले आफूमाथि थप खतरा उत्पन्न हुने त्रासमा दरबारमा रहेका सबै बहुमुल्य बस्तु छाडेर तीन साँचो र सरकारी ढुकुटी लिई भारत पलाएन भएपछि प्रेमको प्रतिक ठानिने रानीमहल बेवारिसे बन्न पुगेको स्थानिय वासिन्दाहरू बताउँछन्। दिवङ्गत रानीको सम्झनामा बनाइएकोले रानीमहल दरबारलाई 'प्रेमको प्रतिक' का रूपमा लिइने गरिन्छ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:नेपालका चर्चित भवनहरू
श्रेणी:पाल्पा जिल्लाका प्रमुख पर्यटकीय स्थलहरू
नागमणि

चिसो ठाउँमा बस्ने अत्यन्तै विषालु र फण फिजाउन सक्ने जुन सर्पको टाउकामा खराउको चिन्ह हुन्छ, त्यसको टाउकोमा नागमणि हुनसक्छ भन्ने विश्वास छ। यसको वर्णन पौराणिक ग्रन्थ भागवतमा पाइन्छ। 

त्यस्तो नागले रातको समयमा मणि ओकलेर उज्यालो पारी सिकार गर्छ भन्ने विश्वास रहेकाले यस्तो सर्पबाट मणि प्राप्त गर्न सकिने पुरातन सोच छ। यस्तो मणि पाउने व्यक्तिले आर्थिक सम्पन्नता, साहस, दीर्घायु, सुस्वास्थ्य आदि हासिल गर्ने किंवदन्ती पनि छ । त्रिभुवन विश्वविद्यालय प्राणीशास्त्र संकायका उपप्राध्यापक भैया खनाल भने यो केवल मिथक भएकाले अन्धविश्वासमा सीमित रहेको बताउँछन् |

श्रेणी:तान्त्रीक सामग्री
नेपाली गहना

*औंठी
*कानपाशा
*कमरबन्द

*चुरा

*झुम्का

*ढुंग्री

*तिलहरी

*नत्थी

*नौगेडी
*पाउजु/पाउजेव

*पोते

*बाला
 
*बुलाँकी

*मंगलसूत्र

*शिरफूल

*शिरबिन्दू

*सिलमुन्द्री
*हार

गहना

श्रेणी:गहनाहरू
{मुन्द्री}}
इन्दिरा गान्धी

**इन्दिरा प्रियदर्शिनी गान्धी** भारतीय राजनितिज्ञ महिला थिइन्। यिनी १९६६ देखि १९७७ सम्म तीन पल्ट र १९८० देखि १९८४ मृत्यु पर्यन्त एक पल्ट गरी जम्मा १५ वर्षसम्म भारतकी प्रधान मन्त्री बनिन्।
इन्दिरा गान्धीको जन्म १९ नोवेम्बेर १९१७ मा भएको हो र आफ्नै सुरक्षाकर्मीले गोली प्रहार गरी ३१ अक्टूबर १९८४ मा उनको मृत्यु भयो। 
उनका पिता पण्डित जवाहरलाल नेहरू स्वतन्त्र एवं गणतन्त्र भारतका प्रथम प्रधानमन्त्री बनेका थिए।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाहिरी लिङ्कहरू
## यी पनि हेर्नुहोस्
श्रेणी:विश्वका प्रभावशाली महिलाहरू
श्रेणी:भारतीय नेताहरू
श्रेणी:भारतका प्रधानमन्त्रीहरू
श्रेणी:भारत रत्न सम्मान प्राप्तकर्ता
श्रेणी:भारतीय राष्ट्रिय कांग्रेसको नेता
श्रेणी:नेहरू–गान्धी परिवार
श्रेणी:महिला प्रधानमन्त्रीहरू
श्रेणी:पदमा रहँदा नै मृत्यु हुने व्यक्तिहरू
श्रेणी:भारतीय हिन्दुहरू
श्रेणी:कश्मीरी मानिसहरू
सुजी

मकै लाई पिनेर पीठो बनाएपछिको खस्रो अंश 

*मकैको परिकार
**फाडो
**च्याख्ला
**भुटेको मकै

श्रेणी:परिकार
बालीघरे

**बालीघरे** घरमा राखिएका हली, नोकरचाकर, कपडा सिउने, घरेलु औजार तयार पार्ने व्यक्तिलाई वाषिर्क रूपमा कृषि उत्पादन दिएर काम लगाउने चलन हो । यो चलन नेपालका गाउँघरमा अझै चलेको छ ।
नेपाल पर्यटन वर्ष २०११

"पर्यटनका लागि सँगसँगै" नाराका साथ नेपालले सन् २०११लाई नेपाल पर्यटन वर्ष २०११ का रूपमा मनाइएको थियो । करिब १० लाख पर्यटक भित्र्याउने लक्ष्य लिइएता पनि जम्मा साढे आठ लाख पर्यटक भित्र्याएर देशमा विदेशी मुद्रा आर्जन गरिएको थियो। यसअघि सन् १९९८ मा नेपाल भ्रमण वर्ष मनाइएको थियो ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## यो पनि हेर्नुहोस्
* नेपालमा पर्यटन

श्रेणी:नेपाल पर्यटन वर्ष
गन्धर्व जाति

**गन्धर्व जाति** वा **गाइने जाति** बृहत खस समुदायको एक विभाजन हो । सहर र गाउँमा भएका घटनाक्रमलाई गीतको माध्यबाट सुन्नेको मन छुनेगरी र्‍याइँर्‍याईं सारङ्गी रेट्दै सूचना दिन घरघरमा डुल्ने हुन्। गन्धर्व जातिले नेपालको लोककलालाई संरक्षण गरेका छन्। यो उनीहरूको पुख्र्यौली पेसा हो। पछिल्लो समयमा यो कलालाई निरन्तरता दिनेको संख्या घट्दै गएको छ। यस जातिका युवा विदेश पलायन हुन छाडेका छैनन्। उनीहरूको जीवन्त आवाज विद्युतिय माध्यममा आउन थालेपछि यो कला ओझेलमा परेको छ।

## मुख्य बसोबास
यो जातिको मुख्य बस्ती पोखराको बाटुलेचौरको गाइने गाउँ हो | यिनीहरु पश्चिमको पहाडी जिल्लामा छरिएर बसेको पाइन्छ |
## मुख्य बाजा 
यो जातिको मुख्य  बाजा सारंगी हो |

## प्रसिद्ध गन्धर्वहरु 
*झलकमान गन्धर्व
* तीर्थबहादुर गन्धर्व

## यो पनि हेर्नुहोस्
* पुनेल जाति
* सुनुवार जाति
* मगर जाति
* थकाली जाति
* राउटे जाति
* तामाङ जाति

श्रेणी:नेपालका जनजातिहरू
श्रेणी:जाति
श्रेणी:शिल्पी
अभियन्ता

thumb|250px |right|अभियान्त्रिकीका धेरै शाखाका अभियन्ताहरूको सामूहिक प्रयासले संचालित टर्बाइन्

**अभियन्ता** जसलाई अङ्ग्रेजीमा इन्जिनियर (Engineer) भनिन्छ| व्यवहारिक रूपमा विज्ञानको प्रयोग गरी विभिन्न प्रकारका उपकरण अथवा प्रौद्योगिकीमा कार्य गर्ने व्यक्तिलाई अभियन्ता भनिन्छ
[thumb|350px|right|वाट वाष्प यन्त्र(The Watt steam engine) जसको योगदानले [औद्योगिक क्रान्ति(industrial revolution) अघि बढेको थियो, जसको नमूना मेड्रिड, स्पेनको ETSIIM भवनमा सजाइएको छ]]

## इन्जिनियरका प्रकारहरू
इन्जिनियरिङ का धेरै शाखाहरू छन, जुन निश्चित प्रविधि र उत्पादन मा विशेषज्ञ हुन्छन्। सामान्यतया, इन्जिनियर सँग कुनै एक क्षेत्रको गहिरो ज्ञान हुन्छ। उदाहरण को लागि, मेकानिकल इन्जिनियरिङ पाठ्यक्रममा सामान्यतया इलेक्टि्रकल इन्जिनियरिङ को आधारभूत कोर्स, कम्प्युटर साइन्स, म्याटरियल साइन्स, मेटलर्जी, गणीत, र सफ्टवेयर इन्जिनियरिङ समावेश हुन्छ।

## यो पनि हेर्नुहोस्
## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
जयन्ती

*जयन्ती- सबैभन्दा उत्कृष्ट एवं विजयशालिनी।

दुर्गा सप्तसतीमा देहायको श्लोकले दुर्गाको बन्दना गरिएको छ |

जयन्ती मङ्गला काली भद्रकाली कपालिनी

दुर्गाक्षमा शिवा धात्री स्वहा स्वधा नमस्तुतेः

*कुनै महापुरुष/महिला वा प्रभावशाली व्यक्तिको स्मरण गरिने दिन। यस्तै, समय व्यतित भएको स्मरण स्वरूप मनाईने दिन

**व्यास जयन्ती
**बुद्ध जयन्ती
**हनुमान जयन्ती
**वामन जयन्ती
**गान्धी जयन्ती
**धन्वन्तरी जयन्ती
**स्वर्ण जयन्ती
**रजत जयन्ती
**हीरक जयन्ती
काली

**काली** जसलाई **कालिका** पनि भनिन्छ, हिन्दु धर्मकी एक प्रमुख देवी हुन्, जो मुख्य रूपमा समय, मृत्यु र विनाशसँग सम्बन्धित छिन्। कालीलाई पराज्ञानसँग पनि जोडिन्छ र उनी १० महाविद्याहरू मध्ये प्रथम देवी हुन्, जसले मुक्ति प्रदान गर्ने ज्ञान प्रदान गर्छन्। धेरै हिन्दु देवीहरू मध्ये कालीलाई सबैभन्दा प्रसिद्ध मानिन्छ। उनी हिन्दु तान्त्रिक र कालीकुल उपासना परम्पराका प्रमुख देवी हुन् र हिन्दु धर्मका देवी-केन्द्रित सम्प्रदायहरूका साथै शैव धर्ममा पनि एक केन्द्रीय पात्र हुन्। कालीलाई मुख्यतया दिव्य माता, जगन्माता र दिव्य स्त्री ऊर्जाको रूपमा पूजा गरिन्छ।

कालीको उत्पत्ति भारतीय उपमहाद्वीपमा पूर्व-वैदिक र वैदिक युगका देवी उपासना परम्पराहरूमा फेला पार्न सकिन्छ। आधुनिक समयमा, काली महिलाहरूको लागि सशक्तिकरणको प्रतीकको रूपमा पनि उदाएकी छिन्। कालीको उत्पत्ति एक तान्त्रिक र गैर-वैदिक देवीको रूपमा भएको हो। उनको जरा सम्भवतः आर्य-पूर्व कालसँग जोडिएको छ। भारतविद् वेन्डी डनिगरका अनुसार, कालीको उत्पत्ति दक्षिण एसियाका पूर्व-वैदिक ग्रामीण, जनजाति र पहाडी संस्कृतिहरूका देवीदेवताहरूबाट भएको मान्न सकिन्छ, जसलाई बिस्तारै संस्कृतिक परम्पराहरूले आत्मसात् गर्दै रूपान्तरण गरेका थिए।

### रक्तबीजको वध 
कालीको सबैभन्दा प्रसिद्ध दन्त्यकथामा, दुर्गा र उनका सहायक मातृकाहरूले असुर रक्तबीजलाई नष्ट गर्ने प्रयासमा विभिन्न हतियारले प्रहार गर्छन्। तर उनीहरूले परिस्थिति झन् खराब हुँदैछ भनेर चाँडै थाहा पाउँछन्, किनभने रक्तबीजको शरीरबाट खस्ने रगतको प्रत्येक थोपाबाट उसको अर्को प्रतिरूप जन्मिरहेको हुन्छ। युद्धभूमि बिस्तारै उसको प्रतिरूपहरूले भरिन्छ।

कालीले रक्तबीज र उसका प्रतिरूपहरूलाई भक्षण गर्छिन् र मारिएका शवहरूमाथि नृत्य गर्छिन्।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
श्रेणी:हिन्दु देवीहरू

## बाह्य कडीहरू 
* काली — *इन्साइक्लोपिडिया ब्रिटानिका* मा


श्रेणी:मृत्युका देवीहरू
श्रेणी:विनाशका देवीहरू
श्रेणी:सृष्टिकर्ता देवीहरू
श्रेणी:पार्वतीका स्वरूपहरू
श्रेणी:हिन्दु देवीहरू
श्रेणी:न्यायका देवीहरू
श्रेणी:महाविद्या
श्रेणी:मातृ देवीहरू
श्रेणी:युद्धका देवीहरू
श्रेणी:बौद्ध देवीहरू
श्रेणी:सिंहली बौद्ध देवीदेवताहरू
भद्रकाली

भद्रकाली- जो आफ्नो भक्तलाई दिनका लागि भद्र, सुख वा मङ्गल स्वीकार गर्दछिन्, उनै 'भद्रकाली' हुन्।

दुर्गासप्तशती (देवीमहात्म्य/चण्डी पाठ)मा दुर्गा लाई देहाय का ११ नामले बन्दना गरिएको छ |

जयन्ती मङ्गला काली भद्रकाली कपालिनी

दुर्गाक्षमा शिवा धात्री स्वहा स्वधा नमस्तुतेः

*सिंहदरबारदेखि ५०० मिटर पश्चिममा रहेको भद्रकालीको मन्दिर सामान्य स्वरूपको छ। चामुण्डा देवीको रूपमा पुजिने भद्रकाली देवीको मूर्ति सामान्य शिलायुक्त छ। तान्त्रिक पद्धतिअनुसार नवरात्रमा विशेष पूजा गरिने यहाँका पूजारी बताउँछन्। दुर्गा कवचमा उल्लेख भएअनुसार भगवतीका अनेक रूपमध्ये भद्रकाली पनि एक हो।यसलाई कतै कतै **लुमडी** थान पनि भनिन्छ| वंशावली का अनुसार कलिगत संवत् ३८२५ मा काठमाडौँ नगर निर्माण गर्दा राजा गुणकामदेवले देशरक्षार्थ नगरको चारैतिर **लुमडी अजिमा**, कङ्ग अजिमा, म्हेपी अजिमा, मैती अजिमा, तकती अजिमा, ङेतमरु अजिमा, बछला अजिमा, लुती अजिमा स्थापना गरी खटजात्रा चलाएका हुन्।

## यी पनि हेर्नुहोस्
*शक्तिपीठ

श्रेणी:काठमाडौँ जिल्लाका मन्दिरहरू
ज्वालापादेवी मन्दिर

**ज्वालापादेवी मन्दिर** दैलेख जिल्लाको सदरमुकाम नारायण नगरपालिकादेखि पाँच किलोमिटर पश्चिम  छामघाट खोलाको किनारमा अवस्थित छ। यस स्थानमा सतिदेवीको निधार पतन भएको विश्वास गरिन्छ। यहाँ सर्वप्रथम हनुमानले पूजा-आराधना गरेको मानिन्छ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
## यो पनि हेर्नुहोस्
श्रेणी:नेपालका मन्दिरहरू
श्रेणी:भूगोल
श्रेणी:शक्तिपीठ
जालपादेवी

**श्री जालपादेवी**
कीर्तिपुर नगरपालिका वडा नं. १५, चारघरेमा जालपादेवी मन्दिर अवस्थित रहेको छ । स्कन्द पुराणको माघ महात्म्य उल्लेख भएको शक्ति पिठहरूको बर्णन हुँदा सतिदेवीको तल्लो ओठ पतन भई पिशाचेश्वर महादेव उत्पत्ति भएका र शक्ति स्वरुप श्री जालपादेवी ज्वालामुखी योगिनीले उत्पत्ती भई तपस्या गरेको पुण्य भूमी उल्लेख गरेको पाइन्छ । साढे सात करोड पिठहरु मध्ये जालन्धर पिठ यस स्थानलाई मानिन्छ । कामधेनुले यहाँ आई तपस्या गरी मलमुत्र शुद्ध हुने बरदान पाएको पनि कथामा उल्लेख गरेको पाइन्छ ।

नुवाकोट जिल्लाको सदरमुकाम विदुरदेखि आठ किलोमिटर दक्षिणमा त्रिशूली नदीको किनारामा रहेको देवीघाटमा यी देवीको मन्दिर रहेको छ। यस स्थानमा सतीदेवीको तल्लो ओठ पतन भएको विश्वास गरिन्छ। यहाँ सर्वप्रथम कामधेनु गाईले पूजा-आराधना गरेको मानिन्छ। श्री ५ बडामहाराजाधिराज पृथ्वीनारायण शाहको दाहसंस्कार यही मन्दिरको घाटमा गरिएकोले नेपालको इतिहासमा यसको विशेष महìव रहेको छ। यहाँ घटस्थापनादेखि नै भक्तजनहरूको घुइँचो लाग्छ।

श्रेणी:भूगोल
श्रेणी:शक्तिपीठ
क्षमा

क्षमा- सम्पूर्ण जगत्की जननी भएर अत्यन्त करुणामय स्वभाव हुनका कारण जो भक्तको सारा अपराध क्षमा गर्दछिन्, उनको नाम 'क्षमा' हो।

दुर्गासप्तशती(देवीमहात्म्य/चण्डी पाठ)मा दुर्गा लाई देहाय का ११ नामले बन्दना गरिएको छ |

जयन्ती मङ्गला काली भद्रकाली कपालिनी

दुर्गाक्षमा शिवा धात्री स्वहा स्वधा नमस्तुतेः
द ओल्ड म्यान एण्ड द सी

***द ओल्ड म्यान एण्ड द सी*** (अङ्ग्रेजी:The Old Man and the Sea) सन् १९५१ मा प्रकाशित अर्नेस्ट हेमिङ्वेद्वारा लिखित उपन्यास हो । यस पुस्तकको लागि हेमिन्ग्वेलाई सन १९५३ को पुलित्जर पुरस्कार पनि प्रदान गरिएको थियो ।

## सारंश
उपन्यासमा एकजना बूढो पात्र (सान्टीयागो) छन् जसको जीवीका माछा मार्ने काममा अडेको हुन्छ । माछा पकड्ने सिलसिलामा एकपल्ट ऊ किनाराबाट धेरै टाढा पुग्छ । उसले तीनदिन लगाएर ठूलो माछा बल्छीमा पार्छ । माछाको धुनमा उसलाई भोक तिर्खा पनि लाग्दैन। किनारा (बस्ती)मा मानिसहरू बुढा मान्छेको लागि चिन्तित हुन्छन । ऊ माछा लिएर किनारतिर फर्किदै गरेको हुन्छ। जालीमा रहेको माछालाई अरु माछा(सार्क)ले लुछ्दै खान्छन्। जब किनारामा आइपुग्छ माछाको मासुजति सकिन्छ। माछाको नाममा केवल अस्थिपिञ्जर बाँकी रहन्छ। त्यस पछि अरु माझि(सहयोगी) हरू सधै संगै माछा मार्न जाने प्रण गर्दछन् ।सान्टीयागो भने जवानीमा सेता सिंहहरूको छेउ अफ्रिकि समुन्द्री तटमा भएको कल्पनामा डुब्छ ।

## बाह्य लिङ्कहरु
श्रेणी:अङ्ग्रेजी साहित्य
श्रेणी:विकिथन-४ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू
अर्नेस्ट हेमिङ्वे

**अर्नेस्ट् हेमिन्ग्वे** (अङ्ग्रेजी: Ernest Hemingway; २१ जुलाई १८९९ – २ जुलाई १९६१) उपन्यासकार, कथाकार र पत्रकार थिए । बिसौ शताब्दीको काल्पनिक लेखन शैलीलाई प्रभाव पार्न सफल हुनुका साथै उनले आफ्नो यात्रामय जीवन र व्यक्तित्वद्वारा पछिल्लो पुस्तालाई भिन्नै प्रभाव पारेको मानिन्छ । सन् १९२० को मध्य देखि सन् १९५० को मध्यसम्म रचिएका रचनाहरूले उनलाई सन् १९५४ को नोबेल पुरस्कार दिलायो । उनीद्वारा लिखित **बूढो मान्छे र समुद्र** विश्व् प्रसिद्ध कृति हो ।

## बाह्य लिङ्कहरु
श्रेणी:अङ्ग्रेजी साहित्यकारहरू
केटा

**केटा** भन्नाले मानिसको पुरुष जातिको बाल्यावस्था वा युवावस्थालाई जनाउँछ ।

श्रेणी:बाल्यकाल
खुर्सानी

right|thumb|220px|रातो खुर्सानी

"खुर्सानी" पीरो स्वाद हुने एक किसिमको फल हो। धेरैले खुर्सानी स्वादका लागि खाने गरेका छन्। खुर्सानीको पिरो तत्वलाई क्याप्सिसिन र त्यो वनस्पतिलाई क्याप्सिकम भनिन्छ। ग्रीक भाषाको टोक्ने वस्तु बुझाउने शब्दबाट यो नाम बनेको हो। खुर्सानीले पोर्चुगाली र स्पेनी अन्वेषकहरू मार्फत एसिया महाद्वीप छिचोलेको हुनुपर्छ भन्ने मान्यता छ। खुर्सानी धेरै थरीका हुन्छन्। डल्ले, अकबरे, ज्यानमारा, जिरे आदि असाध्यै पिरो वर्गमा पर्दछन्भने पूर्वतिरका राई समुदायमा सिङ्गो राँगो पकाउँदा एउटै डल्लोले भ्याइदिने राँगे खुर्सानी पनि हुन्छ भन्ने कथन छ। अलि साना खालका खुर्सानीमा झनि, चुच्चे, घोक्रे आदि पनि छन्। सानो खुर्सानी पिरो भन्ने उखानै छ। पिरो नहुने खुर्सानी भिँडे मात्र हो, जसलाई स्वीट पेपर अर्थात् गुलियो खुर्सानी भनिन्छ। खानाको परिकार सजाउन र विभिन्न चिनियाँ पकवान बनाउन यसको अधिक प्रयोग हुन्छ। सबैभन्दा लामो खुर्सानीलाई लाम्चे भनिन्छ। युरोप, अमेरिकातिर सेयान पेपर भनिने सामान्य लाम्चो खुर्सानी मसालेदार एसियाली पकवानको अभिन्न अङ्ग हो। पीरो मन पराउनेका  लागि खुर्सानी बिनाको खाना मीठै लाग्दैन । **खुर्सानी** मुख्यतया डल्ले, गुलियो र पीरो गरी ३ प्रकारमा विभाजन गरिएको छ ।

## तस्वीरहरू 

File:Capsicum annuum-Red Chilli Pepper 01.jpg|सुकेको रातो खुर्सानी
File:Capsicum annuum-Red Chilli Pepper 04.jpg|सुकेको रातो खुर्सानी
File:Red chilli pickle in plate 4.jpg|खुर्सानीको  अचार 
File:Aesthetic green Chillies.JPG|हरियो खुर्सानी
File:Capsicum annuum-Red Chilli Pepper 02.jpg|सुकेको रातो खुर्सानी
File:-2019-09-15 Cayenne pepper (Capsicum annuum), Trimingham (1).JPG|खुर्सानी बोट
File:Dried Capsicum annuum-Red Chilli Pepper on Nanglo.jpg|सुकेको रातो खुर्सानी

File:Bell pepper fruits.jpg|खुर्सानी 
File:Pepper Bouquet.jpg|खुर्सानी बोट

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
श्रेणी:मसलाहरू
श्रेणी:खुर्सानीहरू
खोला

[thumb|250px|बुचर क्रिक, ओमेओ भिक्टोरिया, [अस्ट्रेलिया।]]

**खोला** विभिन्न स्रोतबाट उत्पन्न हुने पानीको प्रवाह हुने खोँचलाई खोला भनिन्छ। "खोला" विशेष गरी पहाडी भागमा पानीको प्रवाहको गति तिब्र रहने भूभागमा हुने गर्छन। खोला बिभिन्न प्रकारका हुनछन् । कुनै साना भने कुनै ठुला। साना-ठुला गरि हाम्रो देशमा करिब करिब ६००० भन्दा बढी खोलाहरु छन । यसले मानिष जिवनमा ठुलो भुमिका खेलेको हुन्छ, मानिष मात्र न भएर संसारमा रहेका हरेक प्राणीहरुको जिवन यसै खोलाले नै सम्हालेको हुन्छ । 

## प्रकार
## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
गोरु

गाईको भाले लाई गोरु भन्ने गरिन्छ । यो नेपालको हिमालदेखि तराई सम्म सबै भूभागमा पाईन्छ । यसलाई मुख्यत खेतबारी जोत्नको लागि प्रयोग गरिन्छ । गोरुलाई साँढे पनि भनिन्छ। गोरुको अनुमानित जीवनकाल २० वर्षको हुन्छ। हिन्दु धर्मालम्वीहरूले यस जनावरलाई गोरु तिहारको दिन पूजा गर्ने गर्दछन्। यसको मृत्युपश्चात पनि यसको छालालाई विभिन्न प्रकारको छालाको कामका लागि प्रयोग गरिन्छ । तर पनि गोरु पाल्नुको मुख्य उद्देश्य भनेको चै कृषिकर्मको लागि नै हो । विश्वका धेरै देशहरूमा गोरुको मासु खाइन्छ तर नेपाल तथा अन्य हिन्दु देशहरूमा गोरुको मासु खानुलाई ठुलो पाप मानिन्छ। तर पनि पाँचतारे होटेलमा भने गोरुको मासु बिक्रि गरिँदै आएको छ। बौद्ध, किँरात तथा हिन्दुका केही समुदायमा भने लुकिछिपी गोरुको मासु खाने गरेको बेला बखत सुन्न पाइन्छ। 

## गोरुको विशेषता 
गोरु भनेको गाईको भाले रुप हो। गोरुको दुइटा सिङ हुन्छन, ति सिङ कुनैको धेरै तिखो र कुनैको मुडुलो हुन्छ। हामीले गोरुलाई जिस्कायौ भने हमिलाइ सिंगले हान्न आउछन्। सिङ नभएका गोरुले पनि हान्छन्।
## तिहार र गोरुको सम्बन्ध 
तिहारमा हामीले गोरुको पुजा गरिन्छ। त्यस दिनलाई गोरु तिहार त पनि भनिन्छ।
बन्चरो

**बन्चरो** काठ वा दाउरा काट्ने एक फलामको औजार हो । एकापट्टि धार भएको अर्कापट्टिको दुलोमा काठको बिँड हालेर समात्न सजिलो पारेर  दाउरा चिर्ने, जङ्गलबाट काठ काट्ने, वा युद्धमा एक हतियारका रूपमा प्रयोग गर्ने साधन हो । यो सबै जातीले व्यवहार गर्दछन् तापनि नेपाली बञ्चरो अरूभन्दा फरक हुन्छ। एक साधारण बन्चरोमा एक फलाम या इस्पातको टाउको र काठको बिँड हुन्छ।

काठ खेति को लागि, **बन्चरो** आकार विभाजित र काठ काटन को लागि वर्षौं देखि प्रयोग गरिंदै आएको छ। यो एक हतियार को रूप मा, अनि एक औपचारिक रूपमा सम्मानको प्रतीक को रूप मा पनि प्रयोग गरिन्थ्यो। बन्चरो का धेरै रूपहरु छन् र यसलाई विशेष रूपमा उपयोग गरिन्छ, तर साधारण तरिका मा एक बिंड, भएको हुन्छ र यौटा बन्चरो टाउको हुन्छ।

आधुनिक बन्चराहरु भन्दा पहिले, ढुँगे बन्चरा हुन्थे र यसका बींड हुँदैनथे बी.पी. १५ लाख वर्ष पहिले देखि प्रयोग भएका थिए। यि त्यस पछि एक काठ को बिंडसँग बांधिन्थे। बिंड भएका बन्चराहरुका सबै भन्दा पुराना उदाहरणहरूमा सामग्री र उपयोग को अनुरूप गर्न को लागि एक विधि मा काठका बिंड हुन्थे र तिनीहरु मा ढुँगा का टाउको हुन्थे। पछि प्रविधि को विकास संगसंगै तामा, पीतल, फलामबाट बनेका बन्चराहरु पाइन थाले।

बन्चरो दोहरो झुकाव भएको एक प्रकारको एक सामान्य मिसिनको उदाहरण हो किनकी यसमा त्रिकोणात्मक चिज हुन्छ। यसले काठ चिर्नलाई सजिलो पार्छ र त्यसका लागि लाग्ने आवश्यक शक्तिलाई कम गर्छ। यसले धारमा दबाव दिएर काठलाई दुइ भागमा विभाजन गर्दछ। बन्चरा को बिंडले पनि प्रयोगकर्ता लाई सजिलो पार्छ। बिंड को लम्बाई को उपयोग गरेर अत्याधुनिक रूपमा मा बल बढाउन को लागि सहयोग गर्दछ र यसले एक लिभर को रूप मा कार्य गर्दछ। एक तिर बन्चरा को उपयोग गरेर ठीक काट्न को लागि यो कहिले काँही एक सकारात्मक प्रभावकारि हुन्छ भने कहिलेकाँही दाहोरो धारे बन्चरो प्रयोग गर्दा झन अप्ठेरो पनि हुन्छ।

## यो पनि हेर्नुहोस्
## बाह्य कडीहरू
*केही सांस्कृतिक चिन्हारी

श्रेणी:औजार
श्रेणी:हतियार
श्रेणी:धारिला हतियारहरू
घाँस

गाईबस्तु तथा अन्य शाकाहारी जनावरले खाने हरियो वनस्पति वा झार ।
चामल

thumb|right|245px|मिश्रित चामल: सेतो चामल, खैरो चामल, रातो चामल र जङ्गली चामल

घाँस प्रजाति अन्तर्गत पर्ने एसियाली धान ('ओरिजा साटिभा') र अफ्रिकी धान ('ओरिजा ग्लेबेरिमा') को बिउलाई **चामल** भनिन्छ। यो धानको बोक्रा हटाएपछि प्राप्त हुने गर्दछ। अन्नको दानाको रूपमा मुख्यतया एसिया र अफ्रिका लगायत संसारभर विश्व जनसङ्ख्याको ठूलो भागद्वारा खाने प्रमुख भोजन हो। उखु (१.९ बिलियन टन) र मकै (१.० बिलियन टन) पछि चामल (सन् २०१४ मा ७४१.५ मिलियन टन) संसारको सबैभन्दा बढी उत्पादन हुने उपयोगी कृषि वस्तु हो।

मानव उपभोगको लागि मात्र नभएर उखु र मकैको बालीको ठूलो भागलाई बहुउद्देश्यको परिपूर्तिको लागि प्रयोग गर्ने गरिन्छ तर चामल मानव पोषण र क्यालोरी मात्राको सम्बन्धमा सबैभन्दा महत्वपूर्ण खाद्यान्न हो जसले संसारभरि मानव जातिद्वारा खपत गर्ने क्यालोरीको पाँचौ हिस्सा प्रदान गर्दछ। चामलको विभिन्न किसिम, पकाउने विविधता र परिकारमा क्षेत्रीय भिन्नता रहेको छ। 

एकदलीय वनस्पति धानलाई सामान्यतया वर्षेबालीको रूपमा रोप्ने गरिन्छ, हुनत उष्णकटिबन्धीय क्षेत्रहरूमा धान बाह्रमासे बालीको रूपमा समेत रोप्ने गरिएको छ। धानको बिउलाई राम्ररी संरक्षण गरेर राखेमा यसले ३० वर्षसम्म बाली उत्पादन गर्न सक्छ। धानको खेती कम श्रम लागत र बढी वर्षा हुने देशहरू र क्षेत्रहरूको लागि पूर्ण रूपमा अनुकूल हुन्छ, किनभने धानको खेती गर्नको लागि पर्याप्त मात्रामा पानीको आवश्यकता हुने गर्छ। यद्यपि, पानीलाई नियन्त्रण गर्नसक्ने  प्रणालीको उपयोग गरेर पहाडी क्षेत्र र ढलानमा समेत व्यावहारिक रूपले धानको खेती गर्न सकिन्छ। धानको मूल प्रजाति एसिया र अफ्रिकाको भूभागसँग सम्बन्धित भए पनि शताब्दीदेखि हुँदै आएको व्यापार र निर्यातले गर्दा संसारको कयौं संस्कृतिहरूमा यसले स्थान पाइसकेको छ। चामलमा फाइबर, भिटामिन, क्यालसियम, आइरन, थायमिन र खनिज जस्तो पोषक तत्वहरू विद्यमान हुन्छ। नेपालमा उत्पादन हुने जुम्ली मार्सी र बासमती चामल लोकप्रिय रहेको छ।

## विभिन्न भाषामा नाम
संस्कृतमा चामललाई 'तण्डुल', मैथिलीमा 'चउर' र तमिलमा 'अरिसि' भन्ने गरिन्छ।

## इतिहास
## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
श्रेणी:खाद्यान्न
चौर

**चौर** एक किसिमको दूबो अथवा चौरे झार पलाएको ठाउँलाई भनिन्छ।
मा अवस्थित दक्षिण मोहडा भएको चौर।]]
 अगाडिको चौर।]]
को एडिन्बर्गमा अवस्थित क्रोकेट चौर।]] 
 चौर।]]
## तस्विर सङ्ग्रह

File:Ruwbeemdgras Poa trivialis ligula.jpg
File:Bamboo DSCN2465.jpg
File:Chasmanthium latifolium-spikelet.jpg|A *Chasmanthium latifolium* spikelet
File:En Spica spiculae.png|Wheat spike and spikelet
File:En Aperta.png|Spikelet opened to show caryopsis
File:Harestail grass.jpg|Harestail grass
File:Grass.jpg|Grass
File:Saccharum-officinarum2.JPG|Sugarcane (*Saccharum officinarum*)
File:Bromus hordeaceus unten.jpeg|Roots of *Bromus hordeaceus*
File:Ohra.jpg|Barley mature spikes (*Hordeum vulgare*)
File:Koeh-283.jpg|Illustration depicting both staminate and pistillate flowers of maize (*Zea mays*)
File:Flowering Grass.JPG|A grass flower head (meadow foxtail) showing the plain-coloured flowers with large anthers.
File:Grass Anthers.JPG|Anthers detached from a meadow foxtail flower
File:Setaria verticillata W IMG 1084.jpg|*Setaria verticillata*, bristly foxtail
File:Setaria verticillata W IMG 1083.jpg|*Setaria verticillata*, bristly foxtail
File:Oryza sativa in Kadavoor.jpg|*Oryza sativa*, Kerala, India

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:स्थानको प्रकार
जाँड

**जाँड** अथवा *छ्याङ* अन्नलाई कुह्याएर बनाइएको नशा लाग्ने झोल पदार्थ हो।
नसाकालागी जाँड पिउने गरिन्छ। जाँड अर्ध तरल हुन्छ। जाँड कुनै पनि अन्नलाई कुवाएर बनाईने एक प्रकारको नसालु पदार्थ हो। जाँड बनाउनका लागि सुरुमा चामल, गहुँ, कोदो, मकै आदी अन्नलाई पकाईन्छ र मार्चा हाली चामलको बोरामा तिन दिन सम्म कपडाले छोपी कुवाईन्छ। कुवाए पछि एक प्रकारको रस निस्कन्छ र सोहि रसलाई छ्याङ अथाव जाँडको रूपमा सेवन गरिन्छ।
## यो पनि हेर्नुहोस
* मादक पदार्थ
* बियर
* रक्सी 
* वाइन
 

## सन्दर्भ सामग्री
## बाह्य सूत्र
श्रेणी:नशालु पदार्थ
जौ

उच्च पहाडी भागमा फल्ने एक प्रकारको अन्न।

**जौ** एक दुईदलिय अन्नबाली हो। यो सामान्यतया घरपालुवा जनावरहरूको खाध्यको रूपमा साथै कतैकतै मानवहरूले पनि खाध्यवस्तुको रूपमा प्रयोग गर्ने गरेको पाईन्छ।

## पृष्ठभूमि 
संस्कृतमा यव भनिने **जौ** पौष्टिक खाद्यपदार्थ हो। जौलाई स्वास्थ्यका दृष्टिले पनि औषधि मानिन्छ। वैदिक ग्रन्थहरूमा जौलाई रोग हटाउने यज्ञ-यज्ञादिमा उपयोगी, बल र प्राणलाई पुष्ट पार्ने अन्नका रूपमा लिइएको छ। यज्ञादिमा जौको प्रयोग प्रशस्त मात्रामा गरिन्छ। पौराणिक ग्रन्थहरूमा पनि यवोसि धान्यश भनेर जौलाई अन्नको राजा मानिएको छ। गीतामा भगवान् श्रीकृष्णले पनि औषधिनामहं यवः अर्थात् औषधीहरूमा म जौ हुँ भन्नुभएकाले पनि यसको महत्त्व पुष्टि हुन्छ। श्रीमद्भागवत् महापुराणमा पनि वामन अवताररूपी भगवान् विष्णुको पूजा गर्दा लोकपालहरूले जमरा चढाएको प्रसंगबाट के बुझ्न सकिन्छ भने हिन्दू संस्कृतिमा जमराको महत्त्व परापूर्वकालदेखि नै थियो। 
## फाइदा
वैज्ञानिक दृष्टिले हेर्ने हो भने पनि जौको महत्त्व कम छैन। आयुर्वेदिक ग्रन्थहरूमा जौ र अङ्कुरित जौबाट गर्न सकिने उपचारहरूको व्यापक उल्लेख भएको पाइन्छ। विविध रोगका लागि जौ उपयुक्त रहेको वैज्ञानिकहरूले पनि पुष्टि गरिसकेका छन्। चिकित्सकहरूका अनुसार सात वा नौ दिनको जमरा पिँधेर झोल बनाई नित्य सेवन गर्ने हो भने उच्च रक्तचाप, अर्वुद -क्यान्सर) एवं मधुमेहजस्ता रोगमा फाइदा मिल्छ। जमराको रसको सेवनले सौन्दर्यमा समेत निखार ल्याउँछ। यसैगरी बिरामी भएर कमजोर भएका व्यक्तिहरूलाई जौबाट निर्मित खाद्यपदार्थ ख्वाउनाले शरीरमा चाँडै शक्तिसञ्चार हुने कुरा विभिन्न अनुसन्धानले प्रमाणित गरिसकेका छन्। हाम्र्रा गाउँघरमा अझै पनि दसैंको जमरालाई सुकाएर राखी विभिन्न रोग लाग्दा पानीमा उमालेर पिउने चलन छ।
## बाह्य सुत्र
*जौको पुलाउ

श्रेणी:अन्न
श्रेणी:कृषि
श्रेणी:अन्नबाली
श्रेणी:बाली
श्रेणी:खाद्यान्न
श्रेणी:नेपालमा पाइने वनस्पतिहरू
श्रेणी:पोथ्रा
टाउको

जीवित प्राणीको चेतना अथवा दिमाग हुने शरीरको माथिल्लो भाग।
घर

**घर** मानिस वा अन्य जिवहरूले वासस्थानको रूपमा प्रयोग गर्ने संरचना, भवन, निवास हो ।

## बनावट
## भागहरू
## निर्माण
### कानुनी प्राबधान
## जनावरका घरहरू
## यो पनि हेर्नुहोस
## सन्दर्भ सूची
## सन्दर्भ सामग्री
श्रेणी:घरहरू
श्रेणी:संरचना
थाल

**थाल** (हिन्दी , गुजराती: , ) भारतीय उपमहाद्वीप तथा दक्षिणपूर्वी एसियामा खाना खान प्रयोग गरिने भाँडो हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:भान्साघर
श्रेणी:भान्सा-उपकरण
श्रेणी:भाँडाकुँडा
भात

**भात** चामललाई पानीमा पकाएर बनाइने खानाको परिकार हो। यो नेपाल, भारत, बङ्गलादेश लगायत दक्षिण एसिया क्षेत्रमा बसोबास गर्ने मानिसहरूको प्रमुख भोजन हो। चामललाई उसिनेर भात बनाइने गरिन्छ। दक्षिण एसियामा पाइने एसियाली धानबाट प्राप्त हुने चामलको भात निक्कै सेतो र सफा हुन्छ तर चीन, जापान र कोरियामा पकाइने भात धेरै लययुक्त टासिने खाले हुन्छ।

## तयारी
चामललाई राम्ररी धोएर उपयुक्त मात्रामा चाहिने पानीसँग प्रेसर कुकर वा ओभनमा उसिनेर भात बनाइने गरिन्छ। चामल पाकिसकेपछि भाँडामा रहेको पानी बाफ बनेर उड्छ भने बाँकी रहेको भात मुनितिर गएर बस्छ। भात पकाउने विधि एकदमै सरल भएकोले यसलाई सामान्यतया जो कसैले पकाउन सक्छन्। 

## विविधता
चामल मुख्य रूपमा सेतो रङको हुने गर्दछ र यो लोकप्रिय रहेको छ। सेतो बाहेक चामल हल्का सुनौलो, रातो र खैरौँ रङको पनि हुन्छ।

## खाने अवस्था
भातलाई प्रायजसो सुख्खा अवस्थामा खाने गरिन्छ। दक्षिण एसियाली देशहरूमा घ्यू, माछा, मासु, तरकारी लगायतका खाद्यवस्तुसँग भात खाने गरिन्छ।नेपालको व्यवसायिक होटल लगायत पाँच तारे होटलको खाना तालिकामा दाल, भात र तरकारी अनिवार्य हुने गर्दछ।नेपालका प्रधानमन्त्री खड्गप्रसाद ओलीले एक प्रसङ्गमा 'हाम्रो मुख्य खाना दाल, भात, तरकारी भनेको औषधी पनि हो, जो खाएपछि अरु औषधी खानै पर्दैन।' भनि भनेका थिए।

## पौष्टिक तत्व
भातमा चिनीको मात्रासँगै कार्बोहाइड्रेट र केही मात्रामा बोसो हुन्छ। भातमा ६९% चिनी, ८% कार्बोहाइड्रेट, बोसो, भिटामिन र खनिज हुन्छ। सय ग्राम भातमा ८५० क्यालोरी आहार उर्जा हुने गर्दछ।

## चित्र दीर्घा

File:Qeema With Rice.jpg|किमासँग भात
File:Steamed Rice Cake.JPG|भातबाट बनाइएको केक
File:Boiled Rice.JPG|उसिनेको चामल
File:Nasi hitam.jpg|कालो चामलको भात

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
श्रेणी:चामलका परिकारहरू
माटो

**माटो** (अङ्ग्रेजी: **Soil**) पृथ्वीको सतहमा रहेको खनजोत गर्न सकिने नरम किसिमको भाग हो। यो खासगरी विभिन्न खनिज तत्व, अरग्यानिक तत्व, हावा (विभिन्न ग्याँस), तरल पदार्थ (जस्तै: &nbsp;पानी) र थुप्रै जीवहरूले (आँखाले देख्न सकिने वा नसकिने) बनेको हुन्छ ।

सबैजसो वनस्पतिको मुख्य आधार, पृथ्वीको पानी भण्डारण गर्ने स्थल, वायुमण्डलको मुख्य भाग तथा थुप्रै जीवको वासस्थान पनि माटो नै हो ।

## इतिहास
## माटो बन्ने प्रक्रिया
माटाे का गुणहरु

## माटोको प्रयोग
माटो मानव लगायत यस पृथ्वीमा बस्ने हरेक प्राणी, वनस्पति र सूक्ष्म जिवहरुको आश्रय स्थल हो। यसको प्रयोग बाट मानिसले आफूलाई आवश्यक खाद्धवस्तु उत्पादन गर्नुका साथै आफ्नो दैनिक दिनाचार्यमा समेत माटोको प्रयोग गरेको हुन्छ। मानिसको प्रमुख आवश्यकता गाँस, बाँस र कपासका लागि माटोमा निर्भर रहन्छ।

## प्रकारहरु
*पाँगो माटोः यो माटो नदीले बगाएर थुपारेका कुहिएका झारपात बालुवा र माटोको मिश्रणबाट बनेको हुन्छ। तराइ र बेशीमा यस्तो माटो पाइन्छ । धान उखु, सुर्ती, सनपाट र तेलहन फसलहरू यो माटोमा सप्रिन्छन् । 
*बलौटे माटोः नदीले बगाएर थुपारेको बालुवा , पत्थर, कंकड आदि मिलेर बनेको माटो हो । नेपालको भावर , भित्री मधेश र चुरे पर्वतमा यस्तो माटो पाइन्छ । पानीको मात्रा कम हुनाले साल ,सिसौं, खयर जस्ता कडा रुखहरू यो माटोमा सप्रन्छन । 

*रातो फुस्रो माटोः महाभारत पर्वतबाट टुक्रिइ खसेका चट्टानहरूमा सडेका पतिंगर मिसिएर बनेको माटो हो । फलफुल, चिया , आलु, मकै कोदो आदि फसलहरू यो माटोमा सप्रन्छन् । 
*तलैया माटोः बषौं देखि विभिन्न किसिमका झारपाता र हिलो कुहिएर बनेको माटो जुन ताल सुकेर बनेको हुन्छ ।काठमाण्डौ उपत्यका , पोखरा उपत्यकामा यस्तो माटो पाइन्छ । अन्नवालिका लागि यो माटो उपयुक्त मानिन्छ । 
*हिमानी माटोः हिमनदीले बगाइ ल्याएर थुपारेको बालुवा, कंकड र पत्थर मिश्रीत माटो जुन हिमालको फेदिमा पाइन्छ भने त्यसलाई हिमानी माटो भनिन्छ ।

## सन्दर्भ सामग्री
मासु

thumb|मासुका विभिन्न प्रकार
[thumb|मासुको [कीमा]]
**मासु**, **माँस** या **मासु** ती प्राणीहरूका र मुख्यतः मांसपेशीहरूलाई भनिन्छ, जसको सेवन भोजनको रूपमा पनि गरिन्छ। मासु शब्दलाई बोलचाल र व्यावसायिक वर्गीकरणको आधारमा पृथ्वीमा रहने पशुहरूको मासुको सन्दर्भमा प्रयोग गरिन्छ (मुख्यत: कशेरुकी: स्तनधारी, पक्षी र सरीसृप), जलीय मतस्य जीवहरूको मासु माछाको श्रेणीमा जबकि अन्य समुद्री जीव जस्त कि क्रसटेशियन, मोलस्क आदि समुद्री भोजनको श्रेणीमा आउँछन्। त्यस्तै यो वर्गीकरण पूर्णत: लागू हुँदैन र धेरै समुद्री स्तनधारी जीवहरूलाई पनि कहिले मासु र कहिले माछा मानिन्छ। पोषाहारको दृष्टिले मानवको भोजनमा मासु, प्रोटीन, वसा र खनिजको एउटा गतिलो र राम्रो श्रोत हो। सबै पशुहरू र वनस्पतिहरूबाट प्राप्त भोजनहरूमा, मासुलाई सबैभन्दा उत्तम र सबैभन्दा अधिक विवादास्पद खाद्य पदार्थ पनि मानिन्छ। जहाँ पोषणको दृष्टिले मासु एक पोषाहार हो त्यहीं विभिन्न धर्म यसको सेवनसित आफ्ना अनुयायीहरूलाई टाडा रहने सल्लाह दिन्छन्। जो पशु पूर्ण रूपले आफ्नो भोजनको लागि मासुमा निर्भर हुन्छन् तिनलाई मांसाहारी भनिन्छ, यसको विपरीत, वनस्पति खाने पशुहरूलाई शाकाहारी भनिन्छ। जो वनस्पति साना जीवहरू र किराको सेवन गर्दछन् मांसभक्षी पादप भनिन्छ।

## सन्दर्भ 
श्रेणी:खाद्यपदार्थहरू
श्रेणी:मासु
रोटी

**रोटी** भारत, पाकिस्तान, इन्डोनेसिया, मलेसिया तथा नेपालमा सामान्य खानामा पकाएर खाइने च्याप्टो खाद्य सामग्री हो। यो आटा एवम् पानीको मिश्रणलाई मुछेर त्यो भन्दा बनिएको डल्लालाई बेलेर एवम् आगोमा सेकेर बनाइन्छ। रोटी बनाउनको लागि सामान्यतौरमा गहूँको आटा प्रयोग गरिन्छ तर विश्वका विभिन्न भागहरूमा स्थानीय अन्न जस्तै मकै, जौ, चना, बाजरा आदि पनि रोटी बनाउनको लागि प्रयुक्त हुन्छ। भारतका विभिन्न भागहरूमा रोटीका लागि विभिन्न हिन्दी नाम प्रचलित छन्, जसमा प्रमुख छन्: -

*फुल्का
*चपाती
*टिक्कड

## रोटीका प्रकार 
*नान
*परांठा
*मिस्सी रोटी
*बयारु रोटी
*लच्छा परांठा
*गुलियो रोटी
*रूमाली रोटी

## यी पनि हेर्नुहोस् 
*पुरी
*कचौडी
*भटूरा
*कुल्चा
*बंद
*पाव

श्रेणी:खाद्य पदार्थ
श्रेणी:खान पान
जनशक्ति

**जनशक्ति** वा **मानव संसाधन** भन्नाले कुनै संस्था, व्यावसायिक क्षेत्र, उद्योग वा समग्र अर्थतन्त्रमा कार्यरत व्यक्तिहरूको समूह हो। यसको संकुचित अवधारणा भनेको मानव पूँजी हो, जसले व्यक्तिहरूले प्राप्त गरेको ज्ञान र सीपलाई समेतलाई जनाउँछ। मानिस अर्थात जनतामा रहेको शक्ति या काम गर्न सक्ने क्षमता नै जनशक्ति हो। सङ्गठन सञ्चालन र व्यवस्थापनको लागि जनशक्तिको भूमिका अपरिहार्य रहन्छ। कुनै पनि सङ्गठनको चलायमान र सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण साधन भनेको मानव साधन नै हो किनभने सङ्गठनका हरेक साधनको परिचालन मानव संशाधनले नै गर्दछ। अतः मानव संशाधन नै सङ्गठनको लक्ष्यप्राप्तिको प्रमुख आधार हो। दक्ष जनशक्तिको प्राप्ति, विकास, उपयोग, सम्भार र सेवा निवृत्त सम्बन्धी जस्ता सम्पूर्ण कार्यहरूको उचित व्यवस्थापन नै मानव संसाधन व्यवस्थापन हो।   

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:नाम
पाठ्यक्रम

सिकाइको बिस्तृत योजनालाई पाठ्यक्रम भनिन्छ । बालबालिकाहरूको सर्वाङ्गीण पक्ष ( शारीरिक, मानसिक, संवेगात्मक, सामाजिक, सांंस्कृतिक, आध्यात्मिक आदि)को विकासको लागि बिद्यालय भित्र तथा बाहिरबाट बिद्यार्थीहरूमा सिकाइका अनुभवहरू हासिल गराउन तयार पारिएका दस्तावेज, बृहत् योजना, शैक्षिक प्रकृयाको समग्र रूपलाई पाठ्यक्रम भनिन्छ। पाठ्यक्रममा यसको ढाँचा, सक्षमता, सिकाई उपलब्धि,  बिषयवस्तुको क्षेत्र क्रम तथा बिस्तृतीकरण, मुल्यांकन प्रकृया आदि समावेश गरिएको हुन्छ।

## पाठ्यक्रमको परिभाषाहरु 
#एउटा कार्यक्रममा समाबेस गरिएका र शैक्षिक उद्देश्य प्राप्तिकोलागी बिद्यालय भित्र वा बाहिरबाट सिकारुले प्राप्त गरेका सम्पूर्ण सिकाई आनुभवहरूलाई  पाठ्यक्रम  भन्दछन् ।
# पाठ्यक्रम भन्नाले औपचारिक र अनियमित विसयाबस्तु र प्रक्रिया हो जसद्वारा बिद्यालयको मातहतमा सिकरुहरूले ज्ञान र बुझाई प्राप्त गर्दछन, सिपको विकास गर्दछन, प्रब्रती आकन्छा र मुल्ले हरूलाई परिबर्तन गर्दछ ।

ग्ल्याटहर्नले उल्लेख गरे आनुसार पाठ्यक्रमका धारणा निम्न छन् :
* सिफारिस गरिएको पाठ्यक्रम 
* योजना गरिएको पाठ्यक्रम 
* सहयोग पुर्याउने पाठ्यक्रम 
* कार्यान्वयन गरिएको पाठ्यक्रम 
* सिकेको पाठ्यक्रम 
* परीक्षण गरिएको पाठ्यक्रम 

श्रेणी:शिक्षा
पाठ्यपुस्तक

निश्चित तहमा पढाइने पुस्तकलाई पाठ्यपुस्तक भनिन्छ।

श्रेणी:शिक्षा

पाठ्यक्रमले तोकिएका लक्ष्य प्राप्तिका लागि विभिन्न सिकाइका बिषयबस्तु समेटिएको निश्चित तहमा प्रयोग हुने पुस्तक नै पाठ्यपुस्तक हो
अनुसन्धान

अनुसन्धान भनेको ज्ञानको भण्डार बढाउने उद्देश्यले गरिने सृजनशील र प्रणालीगत कार्य हो। यसमा कुनै विषयबारे बुझाइ बढाउन प्रमाणहरूको सङ्कलन, व्यवस्थापन, र विश्लेषण समावेश हुन्छ, जसमा पूर्वाग्रह (bias) र त्रुटि (error) को स्रोतलाई नियन्त्रण गर्ने विशेष सतर्कता देखिन्छ। यस्ता गतिविधिहरूलाई पूर्वाग्रहलाई हिसाबमा राख्ने र नियन्त्रण गर्ने विशेषता हुन्छ। कुनै अनुसन्धान परियोजना विगतमा भएको कार्यको विस्तार पनि हुन सक्छ। उपकरण, प्रक्रिया, वा प्रयोगहरूको वैधता जाँच्नका लागि अनुसन्धानले विगतका परियोजनाका केही अंश वा सम्पूर्ण परियोजनालाई पुनः दोहोर्याउन सक्छ। 

मूलभूत अनुसन्धान (अनुप्रयुक्त अनुसन्धान भन्दा भिन्न) को मुख्य उद्देश्यहरू भनेका छन्: दस्तावेजीकरण, खोज, व्याख्या, र मानव ज्ञानको प्रगतिका लागि पद्धति र प्रणालीहरूको अनुसन्धान तथा विकास (R&D)। अनुसन्धानको दृष्टिकोण विभिन्न प्रमाणशास्त्रमा आधारित हुन्छ, जुन मानविकी र विज्ञान बीचमा तथा भित्र धेरै फरक–फरक हुन्छ। अनुसन्धानका विभिन्न रूपहरू हुन्छन्: वैज्ञानिक, मानविकी, कलात्मक, आर्थिक, सामाजिक, व्यवसाय, विपणन, व्यावसायिक अभ्यासमा आधारित अनुसन्धान, जीवन, प्रविधि आदिमा। अनुसन्धान अभ्यासको वैज्ञानिक अध्ययनलाई मेटा–रिसर्च (Meta-research) भनिन्छ।

अनुसन्धानकर्ता भनेको अनुसन्धान गर्ने व्यक्ति हो, जसले विशेष गरी नयाँ जानकारी पत्ता लगाउने वा नयाँ बुझाइमा पुग्ने उद्देश्यले अनुसन्धान गर्छ।  सामाजिक अनुसन्धानकर्ता वा सामाजिक वैज्ञानिक बन्नका लागि सम्बन्धित सामाजिक विज्ञानका विषयहरूको गहिरो ज्ञान हुनु पर्छ। त्यस्तै, प्राकृतिक विज्ञान अनुसन्धानकर्ता बन्नका लागि व्यक्ति सँग प्राकृतिक विज्ञानका क्षेत्रहरू (भौतिकशास्त्र, रसायनशास्त्र, जीवविज्ञान, खगोलशास्त्र, जनावर विज्ञान आदि)को ज्ञान हुन आवश्यक हुन्छ। व्यावसायिक संगठनहरूले अनुसन्धान पेशामा परिपक्व बन्नका लागि एउटा बाटो उपलब्ध गराउँछन्।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
श्रेणी:अनुसन्धान
श्रेणी:पद्धति
तथ्याङ्क

**तथ्याङ्क**, गणितको त्यो शाखा हो जसमा आँकडाहरूको सङ्ग्रहण, प्रदर्शन, वर्गीकरण र त्यस्को गुणहरूको आकलनको अध्ययन गर्ने गरिन्छ। तथ्याङ्क गणितीय विज्ञानको शाखा भएकोले यो प्राकृतिक विज्ञान, सामाजिक विज्ञान, मानविकी, सरकार र व्यापार जस्ता क्षेत्रहरूमा प्रयोग गर्ने गरिएको छ।

तथ्याङ्कलाई कुनै विषयको आँकडाको वर्णन गर्नको लागि प्रयोग गर्न सकिन्छ जसलाई 'वर्णनात्मक तथ्याङ्क' भनिन्छ। यस अतिरिक्त, डेटाको प्रारूपलाई विभिन्न तरिकाले प्रदर्शन गर्नको लागि यसको प्रयोग गरिन्छ।

## इतिहास
## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
श्रेणी:गणित
श्रेणी:नमूना तथ्याङ्क
पुस्तकालय

**पुस्तकालय** लेखी,छापी,कोरी,खिचि,वा यस्तै अरू विभिन्न माध्यमद्वारा तयार पारिएको पुस्तक, पुस्तिका,अखवार,पत्रिका,नक्सा,चार्ट,फिल्म आदि ज्ञान सामग्री सु-व्यबस्थित रूपमा उपलब्ध गराई जीवनभर नियमित शिक्षा प्रदान गर्ने शैक्षिक केन्द्र हो। पुस्तकालय संस्कृत भाषाको पुस्तक र आलय दुई शब्द मिलेर बनेको हो,यसको अर्थ पुस्तकहरू राखिएको घर भन्ने हुन्छ । ब्रिटिस पुस्तकालय सङ्ग्रहित सामग्रीको सङ्ख्याको आधारमा विश्वको सबैभन्दा ठूलो पुस्तकालय हो ।
 

## इतिहास
विश्वमा पुस्तकको इतिहास सगैं पुस्तकालयको इतिहास पनि शुरु भएको पाईन्छ। इ. पू. ५५०० देखि नै पुस्तकालयको प्रारम्भ भएको मानिन्छ।
यस समयमा सुमेरियन र मेसोपोटामियनहरूले गिला माटाका खबटाहरूमा आफ्ना विचारहरू चित्रात्मक लिपिमा लेखी घाममा सुकाएर राख्ने गर्थे।पछि उनीहरूले क्युनिफर्म लिपि विकास गरेर त्यही लिपिमा माटाका खबटाहरूमा लेखेर सङ्ग्रह गर्न थाले। खवटे पुस्तकका तिनै संग्रहहरू नै आजका आधुनिक पुस्तकालयका प्राचिन रुप हुन्। 

## पुस्तकालयका प्रकारहरू
### व्यक्तिगत पुस्तकालय
नेपालको सबैभन्दा ठूलो व्यक्तिगत पुस्तकालय मदन पुरस्कार पुस्तकालय हो । यसमा झन्डै ४० हजार नेपाली पुस्तकहरू रहेको कुरा डा. अशोक थापाले बताएका छन् । थापा त्यस पुस्तकालयमा ६ वर्षसम्म कार्यरत थिए । नेपाली भाषासाहित्यको सबैभन्दा ठूलो सङ्ग्रालय रहेको त्यो पुस्तकालय मदन पुरस्कार गुठीले सञ्चालनमा ल्याएको हो । त्यस पुस्तकालयलाई विद्युतीय पुस्तकालयमा रूपान्तरण गर्नका लागि अहिले पनि काम भइराखेको छ ।  

### राष्ट्रिय सरकारी पुस्तकालय
### शैक्षिक संस्थाका पुस्तकालय
### सङ्घ संस्थाका पुस्तकालय
### सार्वजनिक वा सामुदायिक पुस्तकालय
### विशेष पुस्तकालय
### डिजिटल पुस्तकालय
### अमुर्त पुस्तकालय
## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:शिक्षा
श्रेणी:पुस्तकालय विज्ञान
बेइजिङ

**बेइजिङ** () (जसलाई **पेकिङ** पनि भनिन्छ) चीनको राजधानी हो। दुई करोड २० लाखभन्दा बढी जनसङ्ख्या भएको बेइजिङ विश्वको सबैभन्दा बढी जनसङ्ख्या भएको राष्ट्रिय राजधानी र साङ्घाईपछि चीनको दोस्रो ठुलो सहर हो। यो उत्तरी चीनमा अवस्थित छ, र १६ सहरी, उपनगरीय र ग्रामीण जिल्लाहरूको साथ राज्य परिषदको प्रत्यक्ष प्रशासन अन्तर्गत एक नगरपालिकाको रूपमा शासित छ। बेइजिङ मुख्यतया हेबेई प्रदेशले घेरिएको छ र दक्षिण-पूर्वमा छिमेकी तियानजिनको अपवाद हो; सँगै, तीन विभाजनहरू जिङजिन्जी मेगालोपोलिस र चीनको राष्ट्रिय राजधानी क्षेत्र बनाउँदछन्।

बेइजिङ संस्कृति, कूटनीति, राजनीति, वित्त, व्यापार र अर्थशास्त्र, शिक्षा, अनुसन्धान, भाषा, पर्यटन, सञ्चार, खेल, विज्ञान र प्रविधि र यातायात र कलाको लागि विश्वको अग्रणी केन्द्रहरू मध्ये एक हो। यो राष्ट्रिय राजमार्ग, द्रुतमार्ग, रेलवे र उच्च गतिको रेल नेटवर्कको लागि एक प्रमुख केन्द्र पनि हो। बेइजिङ ड्याक्सिङ अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल, बेइजिङको दोस्रो अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल, विश्वको सबैभन्दा ठुलो एकल-संरचना विमानस्थल टर्मिनल हो।

दुवै आधुनिक र परम्परागत शैली वास्तुकलाको संयोजन, बेइजिङ विश्वको सबैभन्दा पुरानो सहरहरू मध्ये एक हो, तीन सहस्राब्दी भन्दा बढी को एक समृद्ध इतिहास संग। चीनको चार महान् प्राचीन राजधानीहरूमध्ये अन्तिमको रूपमा, बेइजिङ विगत आठ शताब्दीको अधिकांश समय देशको राजनीतिक केन्द्र रहेको छ, र दोस्रो सहस्राब्दी ईस्वीको अधिकांश समय जनसङ्ख्याको आधारमा विश्वको सबैभन्दा ठुलो सहर थियो। पुरानो भित्री र बाहिरी सहरको पर्खालका अतिरिक्त तीन तिरबाट अन्तर्देशीय सहरवरिपरिका पहाडहरूको साथ, बेइजिङ रणनीतिक रूपमा तयार थियो र सम्राटको निवासको रूपमा विकसित भएको थियो र यसैले शाही राजधानीको लागि उत्तम स्थान थियो। यो सहर यसको भव्य महलहरू, मन्दिरहरू, सार्वजनिक उद्यानहरू, बगैँचाहरू, चिहानहरू, पर्खालहरू र ढोकाहरूको लागि प्रसिद्ध छ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:चीनका सहरहरू