open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
नेपाली साहित्य

**नेपाली साहित्य** नेपाली भाषामा लेखिएका साहित्यिक रचनाहरू हुन् । नेपाली भाषा नेपालको राष्ट्रभाषा हो र भारतको सरकारी मान्यता प्राप्त भाषा हो । यी देशहरू बाहेक भूटान, बर्मा वा नेपाल बाहिरका लाखौंको संख्यामा रहेका नेपालीहरूको मातृभाषा हो; नेपाली भाषा भारतीय प्रान्त सिक्किम र पश्चिम  पनि  (अधिकारिक भाषा) पनि हो।

नेपाली भाषा संस्कृतबाट विकसित भएको एक भाषा हो र नेपाली साहित्यको प्राचीन इतिहासको पत्ता लगाउनु धेरै मुस्किल छ किन भने धेरै विद्वानहरूले संस्कृतमा लेखेका छन, विशेष रूप

नेपाली साहित्यलाई पाँच सकिन्छ।

## पूर्व-भानुभक्त काल
नेपाली साहित्य सैकडौं वर्ष सम्म अवश्य नैं मौखिक र लोकगीतको रूपमा अस्तित्वमा रहेको थियो होला। यद्यपि **भानुभक्त आचार्य** भन्दा पहिला नेपाली साहित्यमा साहित्यिक कामको प्रकाशनको कुनै प्रमाण उपलब्ध छैन भने धेरैको मत रहेको छ।

## भानुभक्त काल 
केहीले भानुभक्तलाई नेपाली भाषाको "आदिकवि" भनेर सम्मान गर्छन् तर यसमा मतैक्य छैन। नेपाली साहित्यमा भानुभक्तको आफ्नो सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण योगदान रामायणलाई नेपालीमा उल्था गर्नु हो। 
## नेपाली भाषाका प्रमुख साहित्यकारहरू
* भानुभक्त आचार्य
* लक्ष्मीप्रसाद देवकोटा
* मोतिराम भट्ट
* लेखनाथ पौड्याल
* गोपालप्रसाद रिमाल
* बालकृष्ण सम
* सिद्धिचरण श्रेष्ठ
* विश्वेश्वर प्रसाद कोइराला
* माधवप्रसाद घिमिरे
* बैरागी काँइला
* मुकुन्दशरण उपाध्याय
* लीलबहादुर क्षेत्री
* परशु प्रधान
* अभि सुवेदी
* बानिरा गिरी
* गोविन्द बहादुर मल्ल “गोठाले”
* तारानाथ शर्मा
* भीमनिधि तिवारी
* सरुभक्त
* सुमन पोखरेल
* पारिजात
* इन्द्रबहादुर राई
* हरिभक्त कटुवाल
* भूपि शेरचन
* ईश्वरबल्लभ
* जगदीश शमशेर राणा
* अमर न्यौपाने
* रमेश विकल
* नयनराज पाण्डे
* जगदीश घिमिरे
* बुद्धि सागर
* पारसमणि प्रधान
* धरणीधर कोइराला
* कृष्णभूषण बल
* दिनेश अधिकारी
* तारानाथ शर्मा 
* शारदा शर्मा 
* मोमिला
* केशरी अम्गाई

## टुक्का कविता परिचय 
लघुत्तम प्रयाेगवादी काव्यिक उपविधा टुक्का कविता:

नेपाली साहित्यमा हाल धेरै काव्यिक विधाहरू मौलाउदै गरेका छन् । जस मध्ये दुई हरफमा पूर्ण हुने गरि लेखिने लघुत्तम उपविधाको रुपमा टुक्का कविता छोटो समयमा लोकप्रिय विधाको रुपमा देखा परेको छ । टुक्का कविता प्रयोगवादी काव्यिक उपविधा हो ।
 यसको प्रारम्भ सन् २०२० अगष्ट ९ तारिख बाट गरिएको हो। टुक्का कविताका प्रवर्तक /परिकल्पना ताराप्रसाद चापागाईं हुन । 

टुक्का कविता लेख्ने मुख्य नियमहरू
१। टुक्का दुई हरफको मात्र अर्थपूर्ण संरचना हुनु पर्ने ।                            
२। दुवै हरफको अन्तमा तुक ९अन्त्यानुप्रास० मिलेको हुनु पर्न । शब्दानुप्रास र एकाक्षरी तुकान्त मान्य हुने छैन । अतुकान्त हरफहरूलाई यसको दोष मानिएको छ ।  
३। दुवै हरफमा अक्षर सङ्ख्या समान हुनुपर्छ । अक्षर सङ्ख्याको हकमा एक हरफमा कम्तीमा ५ अक्षरदेखि बढीमा २७ अक्षरसम्म राख्न सकिन्छ । 
४। पहिलो हरफमा विषयको उठान, विस्तार र दोस्रोमा समर्थनसँगै समापन गरेको हुनुपर्ने । साथै दोस्रो हरफमा मूलभाव उत्कर्ष वा परिपाकमा पुगेको हुनुपर्ने ।  
५। टुक्का लेखनलाई मुख्य दुई भागमा बर्गिकरण गरिएको छ। 
     क. छन्द टुक्का
     ख. स्वच्छन्द टुक्का

## बाह्य कडीहरू
श्रेणी:नेपाली साहित्य
राती

right|thumb|350px|स्याटेलाईटबाट पृथ्वीको रात्री समयमा खिंचेको चित्र

**राती** वा **रात्री** भहन्नाब्] सूर्यआकाशमा नदेखिएको बेला हो।. रातीको उल्टो दिन हो। राती फरक ठाऊमा फरक समयमा हुने गर्छ र अन्त्य पनि फरक समयमा हुने गर्छ।रात्री समय ठाऊको ऊचाई  , देशान्तर, भौगोलिक पाटो, आदिमा भर पर्छ।कुनै ठाऊमा रातीलाई नराम्ो सङकेत वा भुत, नरांम्ा आत्माको पनि भनिन्छ।राती अन्धकार हुने हुदा धेरै नराम्ा काम हुने गर्छ ।विश्वका छुट्टै ठाऊका समय पता लगाउन लन्णनलाई केन्द्र मानिएको छ।यहि केन्द्रको  समयमा थपगट गरेर कुनै ठाऊको समय पता लगाउन सकिन्छ र समय त्यस ठाऊको दशान्तरमा भर पर्छ।हेरौ न अमेरिकाको समय र नेपालको समय फरक छ ।समय फरक हुनुको कारण पृथ्वी गोलो हुनु पनि हो।रातीको समयमा तारा,जुन देखिने हुदा सबैको मन लोभिन्छ।रातीको विश्लेशण फरक मान्छेले फरक तरिकाले गर्छन्।राती राम्रा नराम्रा सबै हुन्छ।रातीको समय निन्द्रादेवीको समय पनि हो।

श्रेणी:समय
चे गेभारा

**अर्नेस्तो** "**चे**" **गेभारा** ) (जन्म:१४ जून १९२८ – ९ अक्टोबर १९६७), अर्जेन्टिनाका मार्क्सवादी क्रान्तिकारी थिए जसले क्युबाको क्रान्तिमा मुख्य भूमिका निभाएका थिए। यिनलाई **एल चे** अथवा केवल **चे** पनि भनिन्थ्यो। यिनी डाक्टर, लेखक, गुरिल्ला नेता, सामरिक सिद्धान्तकार र कूटनीतिज्ञ पनि थिए, जसले दक्षिणी अमेरिकाका धेरै राष्ट्रहरूमा क्रान्ति ल्याएर ती देशहरूलाई स्वतन्त्र बनाउने प्रयास गरेका थिए। मृत्युपछि उनको अनुहार सारा संसारमा सांस्कृतिक विरोध एवम् वामपन्थी गतिविधिहरूको प्रतीक बनेको थियो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाहिरका कडीहरू 
* ग्वेभारा मारिने समयको तस्विर उनी मारिएको ४७ वर्ष पछि सार्वजनिक - नेपाली  हेडलाईन्स

श्रेणी:दार्शनिक
श्रेणी:सन् १९२८ मा जन्म
ब्रह्म पुराण

पुराणहरूको दिइएको सूचीमा यस पुराणलाई प्रथम स्थानमा राखिन्छ, यस पुराणमा सृष्टिको उत्पत्ति, पृथुको पावन चरित्र, सूर्य एवं चन्द्रवंशको वर्णन, श्रीकृष्ण-चरित्र, कल्पान्तजीवी मार्कण्डेय मुनिको चरित्र, तीर्थहरूको माहात्म्य एवं अनेक भक्तिपरक आख्यानहरूको सुन्दर चर्चा गरिएकोछ। भगवान् श्रीकृष्णको ब्रह्मरूपमा विस्तृत व्याख्या हुनको कारण यस ब्रह्मपुराणको नामले प्रसिद्ध छ।  यस पुराणमा साकार ब्रह्मको उपासनाको विधान छ। यसमा 'ब्रह्म' लाई सर्वोपरि मानाइएकोछ। यसीलिए यस पुराणलाई प्रथम स्थान दियाइएकोछ। पुराणहरू कोमाम्परा के अनुसार 'ब्रह्म पुराण'मा सृष्टि के समस्त लोकहरू र भारतवर्षको पनि वर्णन गरिएकोछ। कलियुगको वर्णन पनि यस पुराणमा विस्तार्सित उपलब्ध छ।  ब्रह्मका आदि हुनको कारण यस पुराणलाई आदिपुरण पनि भनिन्छ। व्यास मुनि्ले यसलाई सर्वप्रथम लेखेकाहुन्। यसमा दस हजार श्लोक छन्। प्राचीन पवित्र भूमि नैमिष अरण्यमा व्यास शिष्य सूत मुनिले यो पुराण समाहित ऋषि वृन्दमा सुनाएका थिए। यसमा सृष्टि, मनुवंश, देव देवता, प्राणि, पृथ्वी, भूगोल, नरक, स्वर्ग, मन्दिर, तीर्थ आदिको निरूपण छ। शिव-पार्वती विवाह, कृष्ण लीला, विष्णु अवतार, विष्णु पूजन, वर्णाश्रम, श्राद्धकर्म, आदिको विचार छ। 

## कथा एवं विस्तार 
;विस्तार
:सम्पूर्ण 'ब्रह्म पुराण'मा २४६ अध्याय छन्। यसको श्लोक संख्या लगभग १०,००० छ। यस पुराणको कथा लोमहर्षण सूत जी एवं शौनक ऋषियहरूको संवादका माध्यमले वर्णित छ। यही कथा प्राचीनकालमा ब्रह्माले दक्ष प्रजापत्तिलाई सुनाएकाथे। 

;कथा
:यो पुराण सब पुराणहरूमा प्रथम र धर्म अर्थ काम र मोक्ष लाई प्रदान गर्ने भनिएकोछ, यसभित्र नाना प्रकारका आख्यान छन्, देवता दानव र प्रजापतिहरूको उत्पत्ति यसै पुराणमा बताइएकोछ। लोकेश्वर भगवान सूर्यको पुण्यमय वंशको वर्णन गरिएकोछ, जो महापातकहरूको नाश भनी भनिएकोछ। यसमा नैं भगवान रामचन्द्रको अवतारको कथा छ, सूर्य वंश्को साथ चन्द्रवंशको वर्णन गरिएकोछ, श्रीकृष्ण भगवानको कथाको विस्तार यसैमा छ, पाताल र स्वर्ग लोकको वर्णन नरकहरूको विवरण सूर्यदेवको स्तुति कथा र पार्वती जीको जन्मको कथाको उल्लेख ग्रिएकोछ। दक्ष प्रजापतिको कथा र एकाम्रक क्षेत्रको वर्णन छ। पुरुषोत्तम क्षेत्रको विस्तारसित वर्णन गरिएकोछ, यसैमा श्रीकृष्ण चरित्रको विस्तारपूर्वक लेखिएकोछ, यमलोकको विवरण पितृहरूको श्राद्ध र त्यसको विवरण पनि यसै पुराणमा बताइएकोछ, वर्णहरू र आश्रमहरूको विवेचन पनि गरिएकोछ, योगहरूको निरूपण सांख्य सिद्धान्तहरूको प्रतिपादन ब्रह्मवादको दिग्दर्शन र पुराणको प्रशंसा गरिएकोछ। यस पुराणका दुइ भाग छन्।

## सन्दर्भ 
## बाहिरी कडिहरू 
* **वेद-पुराण** - यहाँ चारहरू वेद एवं दस भन्दा अधिक पुराण हिन्दी अर्थ सहित उपलब्ध छन्।
* महर्षि प्रबंधन विश्वविद्यालय -यहाँ सम्पूर्ण वैदिक साहित्य संस्कृतमा उपलब्ध छ्न्।।
* ज्ञानामृतम् - वेद, अरण्यक, उपनिषद् आदिमा सम्यक जानकारी
* वेद एवं वेदांग - आर्य समाज, जामनगर के जालघरमा सभी वेद एवं उनके भाष्य दिये हुए हैं।
* जसको उदेश्य हो - **वेद प्रचार**
* वेद-विद्या_डॉट_कॉम 
* पुराण

श्रेणी:धर्मग्रन्थ
श्रेणी:संस्कृत साहित्य
श्रेणी:पुराण
बागडोगरा विमानस्थल

**बागडोगरा विमानस्थल**  सिलीगुडीको बागडोगरामा अवस्थित आन्तरिक विमानस्थल हो।  यो एउटा सैनिक विमानस्थल हो। यहाँ भंसार विभाग उपस्थित छैन। यसको रनवे पेव्ड छ। यसको प्रणाली यान्त्रिक छैन। यसको धावन मार्गको लम्बाई ९०००  फिट छ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
*Civil Aerodrome Bagdogra ( भारतीय वायुसेवा प्राधिकरणको आधिकारिक वेबसाइट)

श्रेणी:भारतका विमानस्थलहरू
लण्डन अण्डरग्राउण्ड

**लण्डन अण्डरग्राउण्ड** (छोटकरीमा **द अण्डरग्राउण्ड**) लण्डन सहरको भूमिगत नियमित पारवहन मार्ग हो। यसले मुख्यतया लण्डनका ठुलो क्षेत्रमा तथा बकिंघमसिर, हर्टफोर्डसिर र एसेक्सको केहि क्षेत्रमा सेवा प्रदान गर्छ। यो १८६३मा निर्मित विश्वको सबैभन्दा पुरानो भूमिगत रेलमार्गको एक भागको रूपमा समावेस छ।

## सन्दर्भ सूची
लण्डन
श्रेणी:यातातात
वेन जियाबाओ

**वेन जियाबाओ** (जन्म १५ सेप्टेम्बर १९४२) चिनियाँ राजनीतिज्ञ हुन्, जो अहिले सेवानिवृत्त भइसकेका छन्। उनी सन् २००३ देखि २०१३ सम्म चीनका प्रधानमन्त्री थिए, जसको अर्थ उनी सरकारका प्रमुख थिए। वेनले चीनको आर्थिक नीति बनाउन महत्वपूर्ण भूमिका खेलेका थिए। सन् २००२ देखि २०१२ सम्म उनी चिनियाँ कम्युनिष्ट पार्टीको पोलिटब्युरो स्थायी समितिका सदस्य थिए, जहाँ उनी शक्तिमा महासचिव हु जिन्ताओ र राष्ट्रिय जनकाङ्ग्रेसका स्थायी समिति अध्यक्ष वू बाङगुओपछि तेस्रो स्थानमा थिए।
उनले १९८६ देखि १९९३ सम्म चिनियाँ कम्युनिष्ट पार्टीको जनरल अफिसका निर्देशकको रूपमा काम गरे। १९८९ मा तियानआनमेन स्क्वायर प्रदर्शनको समयमा, उनी पार्टीका महासचिव झाओ जियाङसँग स्क्वायरमा गए। झाओले विद्यार्थीहरूलाई स्क्वायर छोड्न आग्रह गरे, र त्यसपछि झाओले आफ्नो पद गुमाए। सन् १९९८ मा, वेनलाई प्रधानमन्त्री झू रोंगजी अन्तर्गत उपप्रधानमन्त्रीको रूपमा पदोन्नति दिइयो, जो उनको सल्लाहकार थिए, र उनी कृषि र वित्तको जिम्मेवारीमा थिए।

वेनलाई चिनियाँ र विदेशी मिडियाले "जनताको प्रधानमन्त्री" भनेर बोलाएका थिए। उनले ठूला शहरहरू र धनी क्षेत्रहरूमा मात्र अर्थतन्त्र बढाउनेमा ध्यान केन्द्रित नगरी किसान र आप्रवासी कामदारहरूको पक्षमा नीति बनाउन काम गरे। उनको सरकारले किसानहरूका लागि कर घटायो र ठूला पूर्वाधार परियोजनाहरू शुरू गर्‍यो। सन् २००८ को विश्वव्यापी वित्तीय संकटपछि, उनको सरकारले अर्थतन्त्रलाई सहयोग गर्न चार ट्रिलियन युआन लगानी गर्‍यो।

वेनलाई कम्युनिष्ट पार्टीको सुधार पक्षको प्रमुख सदस्यको रूपमा हेरिन्थ्यो, तर उनको कार्यकालको अन्त्यतिर, पत्रकारहरूले उनको परिवारलाई उनको सत्तामा हुँदा ठूलो सम्पत्ति कमाएको आरोप लगाएर छानबिन गरे, जसले उनको प्रतिष्ठामा असर गर्‍यो। उनले २०१३ मा पद छोडे र उनको ठाउँमा ली खेछ्याङ आए।

श्रेणी:चीनका प्रधानमन्त्रीहरू
श्रेणी:चीनका राजनितिज्ञहरू
बर्टेन्ड रसेल

१८ मे १८७२ मा बेलायतमा जन्मेका साहित्यकार, गणितज्ञ, समालोचक एवं विचारक । 

सन १९५० मा नोवेल पुरस्कार द्वारा सम्मनित 'रसेल' मानवतावादि एवं वैचारिक स्वतन्त्रतावादि सृजना का लागि प्रसिद्ध छन। उनी युद्द बिरोधि, साम्राज्यबाद बिरोधि, साम्यबाद बिरोधि एव नाजीबाद बिरोधि अभियानमा सधै समर्पित रहे।  स्वतन्त्र जीवन यापन का पक्षपाति 'रसेल'को २ फेब्रुअरी १९७० मा देहान्त भएको थियो।  

उनको :en:Why I Am Not a Christian अति नै विचारोत्तेजक निवन्ध मानिएको छ। 

श्रेणी:साहित्यकार
ब्रह्माण्ड पुराण

ब्रह्माण्डको वर्णन गर्ने वायुले व्यास जीलाई दिएका यस बारह हजार श्लोकहरूको पुराणमा विश्वको पौराणिक भूगोल, विश्व खगोल, अध्यात्मरामायण आदि विषय छन्। हिंदू संस्कृतिको स्वाभाविक अनि स्पष्ट रूपरेखा वैदिक साहित्यमा सर्वाधिक पुराणहरूबाट नैं पाइन्छ, यद्यपि यो श्रेय वेदहरूलाई दिइन्छ। भनिन्छ कि वास्तवमा वेद पनि आफ्नो विषय व्याख्याकालागि पुराणहरूमाथि नैं आश्रित छन्।

## विस्तार
यो पुराण भविष्य कल्पहरू्ले युक्त र बारह हजार श्लोकहरूले युक्त छ, यसका चार पद छन्, पहिलो प्रक्रियापाद दोस्रो अनुषपाद तेस्रो उपोदघात र चौथो उपसंहारपाद हुन्। पहिलेका दुइ पादहरूलाई पूर्व भाग भनिन्छ, तृतीय पाद नैं मध्यम भाग हो, र चतुर्थ पादलाई उत्तम भाग भनिन्छ। पुराणहरूका विविध पाँच लक्षण 'ब्रह्माण्ड पुराण'मा उपलब्ध छन्। यस पुराणको प्रतिपाद्य विषय प्राचीन भारतीय ऋषि जावा द्वीप वर्तमानमा इन्डोनेसिया लिएर गएकाथिए। यस पुराणको अनुवाद वहांका प्राचीन कवि-भाषामा गरिएको थियो जो आज पनि उपलब्ध छ।

## कथा
पूर्व भागका प्रक्रिया पादमा पहिलो कर्तव्यको उपदेश नैमिषा आख्यान हिरण्यगर्भको उत्पत्ति र लोक रचना इत्यादि विषय वर्णित छ, द्वितीयभागमा कल्प तथा मन्वन्तरको वर्णन छ, तत्पश्चात लोकज्ञानमानुषी-सृष्टि-कथन रुद्रसृष्टि-वर्णन महादेव विभूति ऋषि सर्ग अग्निविजयकोलसदभाव-वर्णन प्रियवत वंशको वर्णन पृथ्वीको दैर्घ्य र विस्तार भारतवर्षको वर्णन फेरि अन्य वर्षहरूको वर्णन जम्बू आदि सात द्वीपहरूको परिचय तलका लोकहरू पातालहरूको वर्णन भूर्भुव: आदि माथिका लोकहरूको वर्णन ग्रहहरूको गतिको विश्लेषण आदित्यव्यूहको कथन देवग्रहानुकीर्तन भगवान शिवका नीलकण्ठ नाम बनेको कथन महादेवजीको वैभव अमावस्याको वर्णन युगत्वनिरूपण यज्ञप्रवर्त्तन अन्तिम दुइ युगहरूको कार्य युगका अनुसार प्रजाको लक्षण ऋषिप्रवर वर्णन वेदव्यसन वर्णन स्वायम्भुव मनवन्तरको निरूपण शेषमनवन्तरको कथन पृथ्वीदोहन चाक्षुषु र वर्तमान मनवन्तरका सर्गको वर्णन छ। मध्यभागका सप्तऋषि योरुको वर्णन प्रजापति वंशको निरूपण त्यसबाट देवता आदिको उत्पत्ति यसपछि विजय अभिलाषा र मरुद्गणहरूको उत्पत्तिको कथन छ। कश्यपका संतानहरूको वर्णन ऋषिवंश निरूपण पितृकल्पको कथन श्राद्धकल्पको कथन वैवस्त मनुको उत्पत्ति उनको सृष्टि मनुपुत्रहरूको वंश गान्धर्व निरूपण इक्ष्वाकु वंशको वर्णन रजिका अद्भुत चरित्र ययातिचरित यदुवंशनिरूपण कार्तवीर्यार्जुन चरित परशुरामचरित वृष्णिवंशको वर्णन सगरको उत्पत्ति भार्गवको चरित्र कार्तवीर्यार्जुन सम्बन्धी कथा, भार्गवको कथा शुक्राचार्यकृत इन्द्रको पवित्र स्तोत्र देवासुर संग्रामको कथा विष्णुमाहात्म्य बलिवंश निरूपण कलियुगमा हुने राजाहरूको चरित्र आदि लेखिएछ, यसपछि उत्तरभागका चौथो उपसंहारपादमा वैवस्त मनवन्तरको कथा लेखिएकोछ,जो कथा पहिला संक्षेपमा भनिएको त्यसपछि विस्तार्सित निरूपण गरिएकोछ। भविष्यमा खुने मनुहरूको कथा पनि बताइएकोछ, विपरीत कर्महरूबाट प्राप्त हुने नरकहरूको विवरण पनि लेखिएकोछ। यसपछि शिवधामको वर्णन छ, र सत्व आदि गुणहरूका सम्बन्धले जीवहरूको त्रिविधि गतिको निरूपण गरिएकोछ। यसपछि अन्वय तथा व्यातिरेकद्रिष्टिद्वारा अनिर्देश्य एवं अतर्क्य परब्रह्म परमात्माका स्वरूपको प्रतिपादन गरिएकोछ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
***वेद-पुराण**
*महर्षि प्रबंधन विश्वविद्यालय - यहाँ सम्पूर्ण वैदिक साहित्य संस्कृतमा उपलब्ध छ।
*ज्ञानामृतम् - वेद, अरण्यक, उपनिषद् आदिमा सम्यक जानकारी
*वेद एवं वेदांग
***वेद प्रचार**
*वेद-विद्या_डॉट_कॉम 
*पुराण

श्रेणी:पुराण
मार्कण्डेय पुराण

यस पुराणलाई प्राचीनतम पुराणहरूमा एउटा मानिन्छ। यो लोकप्रिय पुराण मार्कण्डेय ऋषिले क्रौष्ठिकलाई सुनाएका थिए। यसमा ऋग्वेदको भांति अग्नि, इन्द्र, सूर्य आदि देवताहरूमाथि विवेचन छ र गृहस्थाश्रम, दिनचर्या, नित्यकर्म आदि चर्चा छ। भगवतीको विस्तृत महिमाको परिचय दिने यस पुराणमा दुर्गासप्तशतीको कथा एवं माहात्म्य, राजा हरिशचन्द्रको कथा, मदालसा-चरित्र, अत्रि-अनसूयाको कथा, दत्तात्रेय-चरित्र आदि अनेक सुन्दर कथाहरूको विस्तृत वर्णन छ। 

## विस्तार
मार्कण्डेय पुराणमा नौ हजार श्लोकहरूको सङ्ग्रह छ। १३७ अध्यायपरक मार्कण्डेय पुराणमा १ देखि ४२ औँ अध्यायसम्मको वक्ता जैमिनि र श्रोता पक्षी छन्, ४३ औँ देखि ९० अध्यायमा वक्ता मार्कण्डेय र श्रोता क्रप्टुकि छन् तथा यसपछिको अंशका वक्ता सुमेधातथा श्रोता सुरथ-समाधि छन्। मार्कण्डेय पुराण आकारमा सानो छ। यसमा एक सौ सैंतीस अध्यायहरूमा नैं लगभग नौ हजार श्लोक छन्। मार्कण्डेय ऋषिद्वारा भनिएकोले यसको नाम 'मार्कण्डेय पुराण' भएकोहो।

## मार्कण्डेय पुराणको संक्षिप्त जानकारी
यस पुराणभित्र पक्षीहरूलाई प्रवचनको अधिकारी बनाएर उनीहरूद्वारा सब धर्महरूको निरूपण गराइएकोछ। मार्कण्डेय पुराणमा पहिला मार्कण्डेयजीका समीप जैमिनि का प्रवचन छ। फेरि धर्म संज्ञम पक्षीहरूको कथा भनिएकोछ। फेरि उनको पूर्व जन्मको कथा र देवराज इन्द्रको कारण उनलाई शापरूप विकारको प्राप्तिको कथन छ, तदनन्तर बलभद्रजीको तीर्थ यात्रा, द्रौपदीका पांचहरू पुत्रहरूको कथा, राजा हरिश्चन्द्रको पुण्यमयी कथा, आडी र बक पक्षियहरूको युद्ध, पिता र पुत्रको आख्यान, दत्तात्रेयजीको कथा, महान आख्यान सहित छ चरित्र, अलर्क चरित्र, मदालसाको कथा, नौ प्रकारको सृष्टिको पुण्यमयी वर्णन, कल्पान्तकालको निर्देश, यक्ष-सृष्टि निरूपण, रुद्र आदिको सृष्टि, द्वीपचर्याको वर्णन, मनुहरूको अनेक पापनाशक कथाहरूको कीर्तन र उनमा दुर्गाजीको अत्यन्त पुण्यदायिनी कथा छ। जो आठौँ मनवन्तरको प्रसंगमा भनिएकोछ। तत्पश्चात तीन वेदहरूको तेजबाट प्रणवको उत्पत्ति सूर्य देवको जन्मको कथा, उनका माहात्मय वैवस्त मनुका वंशको वर्णन, वत्सप्रीको चरित्र, तदनन्तर महात्मा खनित्रको पुण्यमयी कथा, राजा अविक्षितको चरित्र किमिक्च्छिक व्रतको वर्णन, नरिष्यन्त चरित्र, इक्ष्वाकु चरित्र, नल चरित्र, श्री रामचन्द्रको कथा, कुशको वंशको वर्णन, सोमवंशको वर्णन, पुरुरुवाको कथा, राजा नहुषको वृतांत, ययातिको पवित्र चरित्र, यदुवंशको वर्णन, श्रीकृष्णको बाललीला, उनको मथुरा द्वारकाका लीलाहरू, सब अवतारहरूको कथा, सांख्यमतको वर्णन, प्रपञ्चका मिथ्यावादको वर्णन, मार्कण्डेयजीको चरित्र तथा पुराणा श्रवण आदिको फल यो सब विषय मार्कण्डेय पुराणमा बताइएकोछ। 

## सन्दर्भ
## बाह्य लिंक
* **वेद-पुराण** -
*महर्षि प्रबंधन विश्वविद्यालय -
*ज्ञानामृतम् -
*वेद एवं वेदांग -
*- **वेद प्रचार**
*वेद-विद्या_डॉट_कॉम 
*पुराण

श्रेणी:पुराण
निलो

**नीलो** रङ त्यो हो, जसलाई प्रकाश को प्रत्यक्ष वर्णक्रम को ४४०–४९० nm को तरङदैर्घ्य द्वारा दृश्य गरिन्छ। यो एक संयोजी प्राथमिक रङ हो। यसको सम्पूरक रङ पहेँलो छ, यदि HSL एवं HSV वर्ण चक्र मा हेर्नुभयो भने। परम्परागत वर्णचक्र मा यसको सम्पूरक रङ हो नारङी।

भारत को राष्ट्रीय क्रीडा रङ पनि नीलो नै छ। यसले धर्म-निर्पेक्षता देखाउँछ।

## नीलो रङ को परिवर्तन 
### गहिरो नीलो 
### मध्यम नीलो 
यो रङ विकिपिडियाको आंतरिक कडी देखाउने हेतु पनि प्रयोग हुन्छ।

### हल्का नीलो 
### शाही नीलो 
### रयल ब्लू (वेब रङ) 
### एलिस नीलो 
### वायु सेना नीलो 
thumb|150px|left|ब्रिटेन को शाही वायु सेना को प्रतीक
यस रङको यो नाम ब्रिटेन को रयल एयरफोर्स को ध्वज को रङले मिलएको छ।

[thumb|150px|left|[भारतीय वायुसेना|भारतीय वायु सेना को प्रतीक]]
यही रङ  को ध्वज मा पनि छ। 

## एक्वामरीन 
**एक्वामरीन** क्यान वर्ण को एक छाया छ।
इसे एक खनिज एक्वामरीन को नाम मा नामांकरण गरिएको छ।

## बाँडी नीलो 
## बेबी नीलो 
## सेरूलिअन 
## सेरूलिअन नीलो पिगमेंट 
## विद्युत नीलो 
### गाढा विद्युत नीलो 
## कोबाल्ट नीलो 
## इस्पात नीलो 
## येल ब्लू 
यो :en:Yale University येल विश्वविद्यालय देखि जुडा भयो रङ हो। यसको बारे मा अधिक जानकारी हेतु :en:Yale Blue यहाँ क्लिक गर्नुहोस। 
## डेनिम नीलो 
यो रङ डेनिम नामक कपडे को रङ हो।

### कैरोलीना नीलो 
## इजिप्शियन नीलो 
**मिस्री नीलो** रङ को रासायनिक नाम हो **क्याल्सियम कपर सिलिकेट** (CaCuSi४O१० या CaO.CuO.४SiO२). यो वर्णक मिश्र को मान्छे द्वारा सहस्रों वर्ष ले प्रयोग गरेजा रहेको छ। यसलाई प्रथम कृत्रिम वर्णक (रङ द्रव्य) मानिन्छ। यसलाई रोमन मान्छे द्वारा *सेरुलियम* भन्यो जान्थ्यो। 

## अन्तर्राष्ट्रीय क्लेन नीलो 
## प्रशियन नीलो 
thumb|left|200px|प्रशियन नीलो रङ को नमूना

## पराजलीय 
left|thumbnail|प्राकृतिक अल्ट्रामैरीन

left|thumbnail|कृत्रिम अल्ट्रामैरीन

## अर्धरात्रि नीलो को परिवर्तन 
## नीलम 
यो रङ नीलम नामक रत्न को रङ जस्तो हुन्छ, अतः त्यसै को नाम मा राखएको हो। 
[left|thumb|150px|yaha 422.99-कैरेट को लोगान सैफायर छ, जो [वाशिंगटन डी सी को राष्ट्रीय प्राकृतिक इतिहास सङ्ग्रहालय मा सुरक्षित छ। यो विश्व को सर्वाधिक धेरै तराशिएको नीलो नीलम हो।]]

## पाउडर नीलो को परिवर्तन 
### पाउडर नीलो 
### गहिरो पाउडर नीलो 
### पाउडर ब्लू को छायाहरूलाई तुलना 

 पाउडर ब्लू (वेब रङ) (Hex: #B०E०E६) (RGB: १७६, २२४, २३०)
 गहिरो पाउडर ब्लू (स्मल्ट) (Hex: #००३३९९) (RGB: ०, ५१, १५३)

## यो पनि हेर्नुहोस्
* रङहरूको सूची

## सन्दर्भ 
## बाह्य कडीहरू 
* All About the Colour Blue 

श्रेणी:रङ
सीके लाल

thumb|सीके लाल
बि. स. २०१३ सालमा महोत्तरी जिल्लाको सुगा गाउँमा जन्मिएका **सीके लाल**को न्वारनको नाम चन्द्रकिशोर लाल हो। पेशागत रूपमा ईन्जिनियर रहेका लालको प्रसिद्दि राजनीतिक विश्लेषकको रूपमा रहेको छ। उनी विभिन्न् पत्रिका का स्तम्भकार पनि हुन। उनले लेखेको नाटक 'सपनाको सबिती' मंचन भैसकेको छ।

## जीवनी
#### विचारहरू  
लालका विचारहरू खासगरी नेपाली र दक्षिण एसियाली समाज, राजनीति, र संस्कृतिमा केन्द्रित हुन्छ। उनी समाजका विभिन्न अवयबहरूलाई मिहिन रूपमा केलाएर त्यसको नागरिक र राज्यको सम्बन्ध केलाउन पोक्त छन्। जस्तो, शुक्रबार १२ चैत, २०७२ को नागरिक दैनिक मा प्रकासित **अस्तव्यस्ततामा अभ्यस्त जनता** मा वहा भन्नु हुन्छ: "अस्तव्यस्तताको सबभन्दा ठुलो आकर्षण के हो भने साधनसम्पन्न एवं व्यवहारकुशल, दुवैथरि व्यक्ति अव्यवस्थामै फस्टाउँछन्। सम्पन्नले आफ्नो सुविधा सस्तोमा किन्ने मोलमोलाइ गर्न पाउँछ। चतुरहरू अराजकता प्रबन्धन गर्दै माथि उक्लिन्छन्। यसप्रकार कालान्तरमा अस्तव्यस्त अवस्था स्वतः दिगो बन्न पुग्छ।

नेपालको वर्तमान सङ्कट बारेमा वहाको कान्तिपुर दैनिकमा प्रकासित विचारको भाग यस्तो छ।" सैनिक सोच राष्ट्रवादमा आधारित हुन्छ। दोस्रो विश्व युद्धमा महान् राष्ट्रवादी हिट्लर भएका हुन्, स्टालिन, माओत्सेतुङ महान राष्ट्रवादी भएका हुन्। राष्ट्रियताले सैनिक सोचलाई हावी गर्छ। त्यसलाई हटाएर सैनिक राष्ट्रवादको साटो सिविक (नागरिक) राष्ट्रवाद आयो। नागरिकताको राष्ट्रियताले सबै नागरिकहरू बीचमा सामन्वय स्थापित हुन्छ। यी तीन विचार धाराको आधारमा नेपाली काङ्ग्रेसको राजनीति सन् १९६० देखि ८० को दसकसम्म चल्यो। त्यसपछि बीपी कोइरालाले के देखे भने यति मात्रले नेपालको राष्ट्रियता बलियो नहुँदो रहेछ। नेपाली समाजमा सैनिक सोच बलियो रहेछ। सैनिक सोचमा राजाले नेतृत्व गर्छन्। त्यसैले प्रजातान्त्रिक सोच भनेको प्रचण्डको भाषामा (सिविक सोच) र सैनिक सोच फ्युजन हो, बीपी कोइरालाको भाषामा भन्ने हो भने समन्वय हो। यसको लागि मेलमिलाप भन्ने भयो। यसको अर्थ एउटा अर्कोमा विलय होइन। दुवै मिलेर बसेनौं भने हामी दुवै बिलाउँछौ भन्ने हो। हामी दुई फरक छौं तर दुवै मिलेर बसेनौं भने दुवै विलय हुन्छौं भनेर मेलमिलापको नीति आयो। यो नीतिको सान्दर्भिकता सन् १९९० मा सकियो।http://kantipur.ekantipur.com/news/2015-12-09/20151209174309.html 

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्यलिङ्कहरू
*विचार- नागरिक न्युज

श्रेणी:महोत्तरी जिल्लाका मानिसहरू
श्रेणी:जीवित मानिसहरू
श्रेणी:नेपाली पत्रकारहरू
श्रेणी:त्रिभुवन विश्वविद्यालयका पूर्व विद्यार्थीहरू
श्रेणी:नेपाली स्तम्भकारहरू
श्रेणी:सन् १९५६ मा जन्म
स्कन्द पुराण

**स्कन्द पुराण** सबैभन्दा ठूलो मुख्यपुराण हो, र अठार पुराणहरू मध्य हो। यसमा ८१००० भन्दा बढी पदहरू छन्, र यो शैव साहित्यसँग सम्बन्धित छ। यो स्कन्दको नाममा, शिव र पार्वतीको छोरा (जसलाई दक्षिणी भारत र द्रविड़ साहित्यमा मुरुगन पनि भनिन्छ)। यस ग्रन्थको नाम स्कन्दको नाममा राखिए पनि, तर शिवसँग सम्बन्धित अन्य पुराणहरूमा तुलनात्मक रुपमा यसमा उनको कम वा बढी बयान गरिएको भने छैन। यो ग्रन्थ युद्ध-देवता स्कन्दसँग सम्बन्धित हिन्दू परम्परा र अनुष्ठानहरूमा महत्त्वपूर्ण ऐतिहासिक अभिलेख र प्रभाव रहेको छ। 

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
स्कन्द पुराणमा नेपाल को उत्पत्ती सम्बन्धी कुराहरु समावेश गरिएको छ। नेपाल एक स्वतन्त्र देश भनेर उल्लेख गरिएको छ।

श्रेणी:पुराण
विष्णु पुराण

श्रीपराशर ऋषिद्वारा प्रणीत यो पुराण अत्यन्त महत्त्वपूर्ण प्राचीन तथा पुराणहरुमा रत्न हो। यसका प्रतिपाद्य भगवान विष्णु हुन्, जो सृष्टिका आदिकारण, नित्य, अक्षय, अव्यय तथा एकरस हुन्। यस पुराणमा आकाश आदि भूतहरूको परिमाण, समुद्र, सूर्य आदिको परिमाण, पर्वत, देवतादिको उत्पत्ति, मन्वन्तर, कल्प-विभाग, सम्पूर्ण धर्म एवं देवर्षि तथा राजर्षिहरूको चरित्रको विशद वर्णन छ।  भगवान विष्णु प्रधान हुनको पछि पनि यो पुराण विष्णु र शिवको अभिन्नताको प्रतिपादक हो। **विष्णु पुराण**मा मुख्य रूपले श्रीकृष्ण चरित्रको वर्णन छ यद्यपि संक्षेपमा राम कथाको उल्लेख पनि छ।

अष्टादश महापुराणहरूमा श्रीविष्णुपुराणको स्थान अत्यन्त ठूलो छ। यसमा अन्य विषयहरूका साथ भूगोल, ज्योतिष, कर्मकाण्ड, राजवंश र श्रीकृष्ण-चरित्र आदि धेरै प्रंसगहरूको वर्णन छ। भक्ति र ज्ञानको प्रशान्त धारा यसमा सर्वत्र नैं प्रच्छन्न रूपले बहेकोछ। यद्यपि यो पुराण विष्णुपरक हो र पनि भगवान शंकरको लागि यसमा कहीं पनि अनुदार भाव प्रकट गरिएको छैन। सम्पूर्ण ग्रन्थमा शिवजीको प्रसँग सम्भवतः श्रीकृष्ण-बाणासुर-संग्राममा नैं आउँछ, वहाँ स्वयं भगवान् कृष्ण महादेवजीको साथ आफ्नो अभिन्नता प्रकट गर्दै श्रीमुखले भन्दछन्-

:

## कथा एवं विस्तार
;विस्तार
:यस पुराणमा यस समय सात हजार श्लोक उपलब्ध छन्। धेरै ग्रन्थहरूमा यसको श्लोक संख्या तेईस हजार बताइएकोछ। **विष्णु पुराण**मा पुराणहरूका पाँचै लक्षणहरू अथवा वर्ण्य-विषयों-सर्ग, प्रतिसर्ग, वंश, मन्वन्तर र वंशानुचरितको वर्णन छ। सबै विषयहरूको सानुपातिक उल्लेख पनि गरिएकोछ। बीच-बीचमा अध्यात्म-विवेचन, कलिकर्म र सदाचार आदिमाथि पनि प्रकाश पारिएकोछ।

;**कथा**

:यो एउटा वैष्णव महापुराण हो, यो सब पातकहरूको नाश गर्ने भनी बताइएकोछ। यसको कथा निम्नलिखित भागहरूमा वर्णित छ-
:**पूर्व भाग-प्रथम अंश**
 
:**पूर्व भाग-द्वितीय अंश**
 
:**पूर्व भाग-तेस्रो अंश**
 
:**पूर्व भाग-चतुर्थ अंश**
 
:**पूर्व भाग-पञ्चम अंश**
 
:**पूर्व भाग-छैंटौ अंश**
 
:**उत्तरभाग**
 

 
* **वेद-पुराण** - यहाँ चार वेद एवं दस भन्दा अधिक पुराण हिन्दी अर्थ सहित उपलब्ध हैं। पुराणोंको यहाँ सुना पनि जा सकता है।
*महर्षि प्रबंधन विश्वविद्यालय -यहाँ सम्पूर्ण वैदिक साहित्य संस्कृत में उपलब्ध है।
*ज्ञानामृतम् - वेद, अरण्यक, उपनिषद् आदिमा सम्यक जानकारी
*वेद एवं वेदांग - आर्य समाज, जामनगर के जालघरमा सभी वेद एवं उनके भाष्य दिये हुए हैं।
*जिनका उदेश्य है - **वेद प्रचार**
*वेद-विद्या_डॉट_कॉम 

श्रेणी:पुराण
पुतली

**पुतली** कीरा वर्गको सामान्य रूपले हरेक ठाँउमा पाइने प्राणी हो। यो धेरै सुन्दर तथा आकॅषक हुन्छ।िवश्वमा ८ हजार प्रकारका पुतली पाइन्छन् भने विश्वमा नपाइने ८ प्रकारका पुतली नेपालमा पाइन्छन्। नेपालमा मात्र पाइने पुतली पोन्टिया शेपाो हो ।यसलाई सबैभन्दा धेरै आँखा भएको जीव पनि भनिन्छ।

## ग्यालरी 

Image:Jamides_bochus_by_kadavoor.jpg|**पुतली**
Image:Common_Lime_Butterfly_Papilio_demoleus_by_Kadavoor.JPG|**पुतली**
Image:Tiny_Grass_Blue_Zizula_hylax_by_kadavoor.JPG|**पुतली**
Image:Grey Pansy Junonia atlites by kadavoor UW.JPG|**पुतली**
Image:Dark Blue Tiger tirumala septentrionis by kadavoor.JPG|**पुतली**
Image:Cairns_birdwing_-_melbourne_zoo.jpg|**पुतली**
Image:Charaxes_brutus_natalensis.jpg|**पुतली**
Image:Danaus chrysippus Female by kadavoor.jpg|**पुतली**
Image:Euploea_core_at_Kadavoor.jpg|**पुतली**
Image:Papilio polymnestor at Kadavoor.jpg|**पुतली**

श्रेणी:पुतली
वायु पुराण

यस पुराणमा शिव उपासना चर्चा धेरै भएका कारण यसलाई शिवपुराणको दोस्रो अङ्ग मानिन्छ, फेरि पनि यसमा वैष्णव मतमा विस्तृत प्रतिपादन मिल्दछ। यसमा खगोल, भूगोल, सृष्टिक्रम, युग, तीर्थ, पितर, श्राद्ध, राजवंश, ऋषिवंश, वेद शाखाहरू, संगीत शास्त्र, शिवभक्ति, आदिको सविस्तार निरूपण छ।

## विस्तार
यस पुराणमा यसमा ११२ अध्याय एवं ११,००० श्लोक छन्। विद्वानहरू 'वायु पुराण'लाई स्वतन्त्र पुराण न मानेर 'शिव पुराण' र 'ब्रह्माण्ड पुराण'को नैं अङ्ग मान्दछन्। तर 'नारद पुराण'मा जुन अठार पुराणहरूको सूची दिइएका छन्, तिनमा 'वायु पुराण'लाई स्वतन्त्र पुराण मानिएको छ।  

## वायु पुराणको संक्षिप्त जानकारी
यस पुराणमा वायुदेवले श्वेतकल्पका प्रसंगहरूमा धर्महरूका उपदेश गर्नुभएको छ। यस कारण यो पुराणलाई वायु पुराण भन्छ्न । यो पूर्व र उत्तर दुइ भागहरूमा विभक्त छ । जसमा सर्ग आदिको लक्षण विस्तारपूर्वक बताइएको छ,जहाँ भिन्न भिन्न मन्वन्तरहरूमा राजाहरूका वंशको वर्णन छ र जहाँ गयासुरका वधको कथा विस्तार सहित भनिएको छ,जसमा सबै मासहरूका माहात्मय बताएर माघ मासको अधिक फल भनिएको छ जहाँ दान दर्म तथा राजधर्म अधिक विस्तारबाट भनिएका छ,जसमा पृथ्वी पाताल दिशा र आकाशमा विचरले वाला जीवहरूका र व्रत आदिका सम्बन्धमा निर्णय गरिएको छ,त्यो वायुपुराणको पूर्वभाग भनिएको छ। मुनीश्वर ! उनको उत्तरभागमा नर्मदाका तीर्थहरूका वर्णन छ, र विस्तार सहित शिवसंहिता भनिएको छ जुन भगवान सम्पूर्ण देवताहरूको लागि दुर्जेय र सनातन छ,वे जसका तटपर सदा सर्वतोभावेन निवास गर्छन्,वही यो नर्मदाको जल ब्रह्मा छ,यही विष्णु छ, र यही सर्वोत्कृष्ट साक्षात शिव छ्न । यो नर्मदा जल नैं निराकार ब्रह्म तथा कैवल्य मोक्ष छ,निश्चय नैं भगवान शिवले समस्त लोकहरू केही त गर्लेको लागि आफ्ना शरीरबाट यस नर्मदा नदीका रूपमा कुनै दिव्य शक्तिलाई नैं धरतीमा ल्याईएको  छ। जुन नर्मदाका उत्तर तटमा निवास गर्छन्,उनिहरु भगवान रुद्रका अनुचर हुन्छन्, र जसको दक्षिण तटमा निवास छ,उनिहरु भगवान विष्णुका लोकहरूमा जान्छन्,ऊँकारेश्वरबाट लिएर पश्चिम समुद्र तटसम्म नर्मदा नदीमा दोस्रो नदीहरूका पैतीस पापनाशक संगम छ,ती मध्ये एघार  उत्तर तटमा छ्न, र तेईस दक्षिण तटमा। पैंतीसौं त स्वयं नर्मदा र समुद्रको संगम भनिएको छ,नर्मदाका दुबै किनारहरूमा यी संगमहरूसहित चार सय प्रसिद्ध तीर्थ छ्न। मुनीश्वर ! यिनको सिवाय अन्य साधारण तीर्थ त नर्मदाका पग पगमा विद्यमान छ,जसको संख्या साठ करोड साठ हजार छ। यो परमात्मा शिवको संहिता परम पुण्यमयी छ,जसमा वायुदेवताले नर्मदाका चरित्रको वर्णन गरिएको छ,जो यस पुराणलाई सुन्दछ वा पढ्दछ,त्यो शिवलोकको भागी हुँदछ।

## सन्दर्भ
## बाहिरी कडिहरू
* **वेद-पुराण** - यहाँ चारहरूवेद एवं दसबाट अधिक पुराण हिन्दी अर्थ सहित उपलब्ध छन्। पुराणहरूको यहाँ सुना पनि जानसक्दछ।
*महर्षि प्रबंधन विश्वविद्यालय -यहाँ सम्पूर्ण वैदिक साहित्य संस्कृतमा उपलब्ध छ।
*ज्ञानामृतम् - वेद, अरण्यक, उपनिषद् आदिमा सम्यक जानकारी
*वेद एवं वेदांग - आर्य समाज, जामनगरका जालघरमा सबै वेद एवं तीका भाष्य दिये भएका छन्।
*जसको उदेश्य छ - **वेद प्रचार**
*वेद-विद्या डट कम 

श्रेणी:धर्मग्रन्थ
श्रेणी:देवी-देवताहरू
श्रेणी:संस्कृत साहित्य
श्रेणी:पुराण
श्रेणी:वेद
श्रेणी:स्मृति
जर्ज बर्नाड शा

२६ जुलाई १८५६ मा आयरल्यान्डको डब्लिनमा जन्मेका अङ्ग्रेजी भाषा का प्रसिद्द् साहित्यकार ,बिश्लेषक एवं समालोचक । समाजिक समस्यामा आधारित ६० भन्दा बढि नाटक का रचनाकार शा, समसामयिक बिषयमा उन्ले लेखेका विचार प्रधान लेख हरूका कारण उत्तिकै प्रसिद्ध छन। 
९४ वर्षको उमेरमा – २, नोभेम्बर १९५० मा स्वर्गिय भएका 'शा' कट्टर समाजवादी हुनाका साथै समाज सुधार कार्यमा समर्पित ब्यक्तित्व थिए|उनी विश्व प्रसिद्ध "लन्डन स्कूल अफ इकोनोमिक्स" ( London School of Economics) का सह संस्थापक हुन।

सन १९२५ का नोबेल पु‍रस्कार(साहित्य) बिजेता 'शा' सामान्य जीवन यापनमाविश्वास गर्द्थे त्यसैले उन्ले पुरस्कार रकम भने स्वीकारेनन| नोवेल पुरस्कार र चलचित्र का लागि प्रदान गरिने 'ओस्कार' पुरस्कार प्राप्त गर्ने उनी एक मात्र व्यक्ति हुन।

श्रेणी:साहित्यकार
श्रेणी:हस्ताक्षर सहितको जीवनी
श्रीमद्भागवत् पुराण

[thumb|250px| सन १५००मा लिखित एक भागवत पुराणमा [यशोदा कृष्णलाई स्नान गराउँदै]]

**भागवत पुराण** हिन्दूहरूका अठार पुराणहरू मध्येको एक हो। यसलाई **श्रीमद्भागवतम्** अथवा केवल **भागवतम्** पनि भनिन्छ। यसको मुख्य वर्ण्य विषय भक्ति योग हो, जसमा कृष्णलाई सबै देवका देव वा **स्वयं भगवान**का रूपमा चित्रित गरिएकोछ। यसका अतिरिक्त यस पुराणमा रस भावको भक्तिको निरूपण पनि गरिएकोछ, परम्परागत रूपमा यस पुराणका रचयिता वेद व्यासनेपालको तनहु जील्लामा जन्मीएका र ईनैले सुर्ती भावमा रहेको वेदलाई समेत लिखीत रूपमा लेखेको हुनाले यीनको नाउ वेद व्यास भनीन्छ । भगवान शुकदेवद्वारा महाराज परीक्षितलाई सुनाइएको भक्तिमार्गको वर्णन यसै पुस्तकमा छ। यसका प्रत्येक श्लोकमा श्रीकृष्ण-प्रेमको सुगन्धि छ। यसमा साधन-ज्ञान, सिद्धज्ञान, साधन-भक्ति,सिद्धा-भक्ति, मर्यादा-मार्ग, अनुग्रह-मार्ग, द्वैत, अद्वैत समन्वयका साथ प्रेरणादायी विविध उपाख्यानहरूको अद्भुत सङ्ग्रह छन्।  

भागवत पुराणमा महर्षि सूत गोस्वामी उनका समक्ष प्रस्तुत साधुहरूलाई एक कथा सुनाउँछन्। साधुहरू उनीसित विष्णुका विभिन्न अवतारका बारेमा प्रश्न गर्छन्। सुत गोस्वामी भन्दछन् - यो कथा उनले एक अर्का ऋषि शुकदेवबाट सुनेकाथिए। यसमा जम्मा बाह्र स्कन्ध छन्। प्रथम स्कन्धमा सबै अवतारहरूको सारांश रूपमा वर्णन गरिएको छ।

## स्कन्ध 
## बाहिरका लिङ्कहरू 
* **वेद-पुराण** - यहाँ चारै वेद एवं दस भन्दा अधिक पुराण हिन्दी अर्थ सहित उपलब्ध छन्। पुराण यहाँ सुन्न पनि सकिनेछ।
* महर्षि प्रबंधन विश्वविद्यालय -यहाँ सम्पूर्ण वैदिक साहित्य संस्कृतमा उपलब्ध छन्।
* ज्ञानामृतम् - वेद, अरण्यक, उपनिषद् आदिमाथि सम्यक जानकारी
* वेद एवं वेदांग - आर्य समाज, जामनगरका जालघरमा सबै वेद एवं ती माथि दिएका भाष्य पाइन्छ।
* जिनका उदेश्य हो - **वेद प्रचार**
* वेद-विद्या_डॉट_कॉम 

श्रेणी:पुराण
विजयपुर राज्य

**विजयपुर राज्य** नेपालको एकिकरण पूर्व  बिजयपुर लिम्बुवान राज्यको राजधानीको रुपमा प्रख्यात थियो। मोरङ जिल्ला  कोशी नदीको पूर्व पट्टिको खेबाङ बंशी राजा द्वारा शासित राज्य थियो। हालको सिमाना अनुरूप नेपालको कोशि र मेची अञ्चल यस राज्यमा पर्दथ्यो। लिम्बुवान को राजधानी विजयपुरलाई अहिले सुनसरी जिल्लाको  धरानलाई  चिनिन्छ। इतिहास हेर्दा यो ठाउँ लिम्बुवान राज्यको राजधानीको रूपमा अवस्थिथ थियो। यो राज्यको अन्तिम लिम्बु राजा बुद्धिकर्ण राय खेवाङ हुन। विजयपुर राज्य प्रख्यात राज्य को नाममा  चिनिन्छ किनकि प्राचिन नेपाल एकीकरण युगमा गोर्खाका राजा पृथ्वीनारायण शाहलाई समेत यो राज्यलाई जित्न गारो परेको थियो।

## सेन राज्यहरू
* चौदण्डि राज्य
* पाल्पा राज्य
* मकवानपुर राज्य

श्रेणी:भूगोल
श्रेणी:प्राचीन नेपालका राज्यहरू
श्रेणी:सेन राज्यहरू
चरक

**चरक** एक महर्षि एवं आयुर्वेद विशारदका रूपमा विख्यात छन्। उनी कुषाण राज्यका राजवैद्य थिए। यिनीद्वारा रचित चरक संहिता एउटा प्रसिद्ध आयुर्वेद ग्रन्थ हो। यसमा रोगनाशक एवं रोगनिरोधक दवाईहरूको उल्लेख छ तथा सुन, चाँदी, फलाम, पारा आदि धातुहरूको भस्म एवं तिनको उपयोगको वर्णन पाइन्छ।

श्रेणी:वैज्ञानिकहरू
श्रेणी:प्राचीन भारतका व्यक्ति
श्रेणी:गणितज्ञ
कार्बन

पिरियोडिक टेबलमा १४ मा समुहकृत यसको रासायानिक सङ्केत "C" हो भने आण्विक (एटोमीक) नम्बर ६ रह्को छ| अधातुमा बर्गिकृत **कार्वन**को ३ स्वरूप मध्ये १२C र १३C स्थिर रहन्छ (खिइदैन) भने १४C बिकिरणयुक्त हुन्छ (आधा समय=५७३० वर्ष)| अक्सिजन संगको समिश्रणमा यो ग्यास स्वरूपमा कार्बन डायऑक्साइड बन्दछ|विभिन्न जैविक पदार्थ तथा अन्य वस्तुमा विभिन्न यौगिक तथा वायुमण्डलमा कार्बन डायऑक्साइड गॅसका रूपमा कार्बन रहन्छ। कार्बन डायऑक्साइडले वायुमण्डलको करिब शून्य दशमलव २१ प्रतिशत अंश ओगटेको हुन्छ। यस्तै हरेक जैविक पदार्थको संरचनामा कार्बनको मुख्य अंश हुन्छ। पेट्रोलियम पदार्थ, कोइला आदि जीवांश इन्धन -फॉस्सील फ्यूल) हरूमा पनि कार्बन हुन्छ। जैविक इन्धनहरूको दहनबाट ऊर्जा उत्पन्न हुने क्रममा त्यहा रहेको कार्बन छुट्टीन्छ जुन वायुमण्डलमा रहेको ऑक्सिजनसँग मिलेर कार्बन डायऑक्साइड बन्छ। जैविक पदार्थहरूमा रहेको कार्बन आफैंमा हानिकारक होइन, तर जब यो कार्बन डायऑक्साइडका रूपमा वायुमण्डलमा पुग्छ यसले प्रदूषकका रूपमा काम गर्छ |
thumb|कार्बन परमाणु
पृथ्वीमा कार्वनको अनेक स्वरूप मध्ये "कोइला" सर्व व्यापक रहेको छ भने "हिरा" दुर्लभ रहेको छ | उर्जा कोअ स्रोतको रूपमा कोईला प्रचलित छ भने औधोगिक प्रयोजनमा ग्रॅफाइट महत्त्वपूर्ण मानिन्छ| कार्वनको आण्विक रूपलाई परिस्कार गरी तयार गरिने रेशा (carbon fiber) आज सम्म उपलब्ध सबै भन्दा दर्हो रेशा मानिन्छ| रौ जत्ति पातलो रेशा समुहले कैयौ टन भार बहन गर्न सक्दछ| 

thumb

## सन्दर्भ 
## रसायनिक गुणहरू 
## भौतिक गुणहरू
## यो पनि हेर्नुहोस् 
*रसायन शास्त्र
*भौतिक शास्त्र
*जीव शास्त्र

## बाह्य कडीहरू
* अद्‌भुत तत्त्व

श्रेणी:तत्व
श्रेणी:विज्ञान
कार्बन व्यापार

कार्बनडाइअक्साइडले वायुमण्डलको करिब शून्य दशमलव २१ प्रतिशत अंश ओगटेको हुन्छ। जैविक इन्धनहरूको दहनबाट ऊर्जा उत्पन्न हुने क्रममा त्यहाँ रहेको कार्बन छुट्टिन्छ जुन वायुमण्डलमा रहेको अक्सिजनसँग मिलेर कार्बनडाइअक्साइड बन्छ |यसरी उर्जा दोहनबाट थप हुने कार्बनडाइअक्साइडले वातावरणमा असन्तुलन उत्पन्न ग‍री पृथ्वीको तापक्रम बढाउदछ् । यसलाई हरितगृह प्रभाव पनि भनिन्छ ।

विश्वका औद्योगिक शक्तिसम्पन्न राष्ट्रहरूले हरितगृह ग्याँस उत्सर्जनको अधिकांश हिस्सा ओगटेका छन्। त्यसकारण जलवायु परिवर्तन रोक्न तिनै औद्योगिक शक्तिसम्पन्न राष्ट्रको कार्बनडाइअक्साइड उत्सर्जनमा कटौती अनिवार्य छ। सन् १९९७मा तयार भएको र २००५ देखि लागू भएको जलवायु परिवर्तनसम्बन्धी क्योटो अभिसन्धिले विश्वको ३८ वटा औद्योगिक राष्ट्रले सन् २०१२ सम्ममा ५ दशमलव २ प्रतिशतले कमी ल्याउनुपर्ने बाध्यकारी व्यवस्था गरेको छ। क्योटो अभिसन्धिमा अमेरिकालगायतका मुख्य प्रदूषक राष्ट्रले आनाकानी गर्दै आए पनि अन्ततः त्यो सबैका लागि बाध्यकारी बनेको छ। जलवायु परिवर्तन नियन्त्रण एवं कार्बन कटौतीको मुद्दा विश्वको अर्थतन्त्रसँग जोडिएकाले पनि क्योटो अभिसन्धिको प्रावधान विवादरहित बन्न सकेन। औद्योगिक अर्थतन्त्रमा आधारित रहेका विश्वका धनी देशहरू कार्बन उत्सर्जन गर्ने नाममा उद्योगहरू बन्द गर्न वा उत्पादन कटौती गर्न किन राजी नहुने र कार्बन कटौति गर्नु धनी राष्ट्रहरूका लागि महँगो सावित हुने देखिएपछि क्योटो अभिसन्धिले देशहरू बीच कार्बनडाइअक्साइड उत्सर्जनको ब्यापरीक रूपमा आदान प्रदान गर्न सकिने प्रावधान राख्यो जसलाई **कार्बन व्यापार** भनिन्छ । यस अनुसार औद्योगिक देशहरूले तोकिएको सीमा भन्दा बढि निस्कासन गर्ने कार्बनडाइअक्साइड बापत कम उत्सर्जन गर्ने (र घटाउने) सँग उत्सर्जन गर्न पाउने अधिकार किन्न सक्ने भए। त्यसका लागि उनीहरूले कार्बन उत्सर्जन घटाउने राष्ट्रलाई पैसा तिर्नुपर्ने भयो। 

स्वच्छ ऊर्जाको प्रयोगद्वारा कार्बन उत्सर्जन घटाउने राष्ट्र, समुदाय वा संस्थालाई बढी उत्सर्जन गर्ने राष्ट्र वा संस्थाले आर्थिक सहयोग गरी सोही परिणामको कार्बन उत्सर्जन गर्न पाउने अधिकार ग्रहण गर्न सक्छ। यसरी कार्बन उत्सर्जन घटाउन महँगो पर्ने पक्षले त्यसबापतको अधिकार अर्को पक्षबाट ग्रहण गर्छ, जसलाई कार्बन उत्सर्जनमा गरिएको कटौती महँगो सावित हुँदैन। कार्बन व्यापारको मुख्य उद्देश्य विश्वको अर्थतन्त्रलाई असर नपर्ने गरी जलवायु परिवर्तन नियन्त्रण गर्नु हो। क्योटो अभिसन्धिले गरेको यस्तो व्यवस्थालाई स्वच्छ विकास संयन्त्र पनि भनिन्छ। यस्तो व्यवस्थाबाट मुख्यतः गरीब राष्ट्र लाभान्वित हुन्छन्, जसको कार्बन उत्सर्जनमा खासै भूमिका रहँदैन, तर जलवायु परिवर्तनबाट भने प्रभावित हुन्छन ।

श्रेणी:विज्ञान
अक्टोपस

**अक्टोपस** शङ्खेकिराको वर्ग मोलस्का वर्णमा पर्ने एक प्रकारको जलचर जीव हो। हिँड्नका लागि टाउकोसँगै जोडिएको मांसपेशीयुक्त आठवटा खुट्टा भएकाले यसको नाम अक्टोपस राखिएको हो। जीव वैज्ञानिकहरूले अहिलेसम्म ३ सय प्रजातिको अक्टोपस पत्ता लगाएका छन् जसमध्ये एउटा प्रजाति मात्र खतरनाक छ, जसले मानिसलाई आक्रमण गर्छ। अक्टोपसको आयु बढीमा चार वर्ष हुन्छ। विश्वमा पाइनेमध्ये अहिलेसम्मकै सबैभन्दा ठूलो अक्टोपस उत्तरी प्रशान्त क्षेत्रमा पाइने अक्टोपस हो जसको तौला १५ किलो र खुट्टाको लम्बाई ४ मिटरभन्दा बढी हुन्छ। अक्टोपसका तीनवटा मुटु र ८ वटा हात नियन्त्रण गर्न ९ वटा दिमाग रहेको हुन्छ। सबै अक्टोपस मांसाहारी हुन्छन् भने यी जीवहरूले आफूभन्दा ठूला सामुद्रिक जीवको समेत शिकार गर्छन्। 

सन् १९७० मा गरिएको एक अनुसन्धानले अक्टोपसको बुद्धि ढाड नभएका जनावरमध्ये सबैभन्दा बढिभएको पत्ता लगाएको थियो। केही वैज्ञानिकले त अझ यसको मस्तिष्कको क्षमता मानिसकै तहमा रहेको बताउँदै आएका छन्। वैज्ञानिकहरूका अनुसार अक्टोपसको स्नायुप्रणाली निकै जटिल हुन्छ। ठूलो तथा विकशित मस्तिष्कका कारण अक्टोपसले निकै कठिन कुरा पनि सिक्न र सम्झनमा राख्न सक्छ। जीव वैज्ञानिकहरूका अनुसार अक्टोपसलाई रङ्ग र आकार छुट्याउने तालीम दिन सकिन्छ। अक्टोपसको देख्ने, स्वाद थाहा पाउने र वातावरणीय परिवर्तन अनुभव गर्ने शक्ति पनि हुन्छ।
thumb

## सन्दर्भ सूची 
श्रेणी:विज्ञान
श्रेणी:जलचर
चन्दननाथ दत्तात्रय

जुम्ला जिल्लाको सदरमुकाम खलङ्गा स्थित **चन्दननाथ मन्दिर** जुम्लाकै प्रसिद्ध मन्दिर हो । यस मन्दिरलाई दत्तात्रय मन्दिर पनि भनिन्छ । यो मन्दिरमा पूजाआजा नगरे देशमा अनिष्ट हुन्छ भन्ने भनाइ छ । घटस्थापनाको दिन मन्दिरको लिङ्गो फेर्ने चलन छ । दशैंमा सामान्य घुइँचो लाग्ने यो मन्दिरमा तिज, शिवरात्री तथा एकादशीमा मेला लाग्छ । करिब दशौँ शताब्दी तिर भारतको कस्मिरबाट चन्दननाथ नाम गरेका महात्मा जुम्ला घुम्न आएका थिए । जुम्लाका तत्कालिन खस राजा कल्याल वंशी ठकुरीले उनलाई गुरु मानेर यतै बसालेका थिए । चन्दननाथ दत्तात्रय भगवानका भक्त थिए । उनी जुम्लामा दत्तात्रय मन्दिर स्थापना गरेर बस्न थाले । चन्दननाथले स्थापना गरेको मन्दिर भएकोले यस मन्दिरको नाम पनि चन्दननाथ मन्दिर रहन गयो । चन्दननाथले त्यहाँ एक भैरवनाथ मन्दिर पनि स्थापना गरेका थिए । चन्दननाथले कश्मिरबाट जुम्लाको प्रशिद्ध मार्सी धानको बिउ ल्याएका थिए ।
## गाईले दूध चढाउने गरेको कथा
भनिन्छ परापूर्व कालमा अहिलेको खलङ्गा बजार गाई वस्तु चराउने जंगल थियो  एक गाईले आफ्नो मालिकलाई दूध नदिएर आफ्नो सबै दूध एक ठाउँमा खनाउने गर्थिन् । गाईको मालिक दूध निकाल्न जाँदा गाईले दूध नदिएर निकै दुःखी भएको थियो । एक दिन त्यो गाईले दूध के गर्छ, कसले चोरेर दूध निकाल्छ भनेर गाईको चियो गर्न थाल्यो । यसरी गाईको चियो गर्ने क्रममा उसले अहिले चन्दननाथको मन्दिर रहेको ठाउँमा गाईले दूध चढाएको देख्यो । यो देखेर उसले आफ्ना सबै छिमेकीहरूलाई यस कुराको जानकारी दियो । उसको कुरा सुनेर सबैजना भेला भएर हेर्दा साँच्चै नै गाईले दूध चढाउने गरेको कुरा पुष्टी भयो । यो देखेर त्यो ठाउँमा सबैले चन्दननाथको मन्दिर स्थापना गरेर पूजाको सुरुवात गरेको किंवदन्ती पनि रहेको छ ।

## लिङ्गो फेर्ने
प्रत्यक वर्ष घटस्थापनाको दिनमा यस मन्दिरमा पूजा आजा गरेर लिङ्गो फेर्ने चलन परापूर्व काल देखि नै चलि आएको छ । करिब 52 फुट भन्दा लामो हरियो रुखको लिङ्गो बनाइन्छ । रातो, सेतो, रङ्गी विरङ्गी कपडाले लिङ्गो पुरै ढाकिन्छ र लिङ्गोको टुप्पोमा पताका लगाएर मन्दिरमा ठड्याइन्छ । लिङ्गो ठड्याउने बेलामा भाँचियो अथवा खण्डित भयो भने पुरै देशमा अनिष्ट हुन्छ भन्ने भनाई रहेको छ । देवताको जयघोष र पूजा आरती, भजन किर्तनका साथ लिङ्गो फेर्ने चलन छ । 
## यो पनि हेर्नुहोस्
शक्तिपीठ

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
*चन्दननाथ मन्दिर

श्रेणी:नेपालका मन्दिरहरू
श्रेणी:भूगोल
श्रेणी:शक्तिपीठ
असारे फूल

***लेगर्स्टृमिआ*** ***इन्डिका*** (;  ),  सामान्यतया **असारे फूल**  , लगभग 50 प्रजातिहरूको एक वनस्पति वंश हो। भारतीय उपमहाद्वीप, दक्षिणपूर्वी एशिया, उत्तरी अष्ट्रेलिया, र ओशिनियाका अन्य भागहरूमा पाइने पातलो र सदाबहार रूखहरू र झाडीहरू, संसारभरको न्यानो मौसममा खेती गरिन्छ। यो लाईथ्रासेए कुलको सदस्य हो, जसलाई 'लूसेस्त्रैफ कुल' पनि भनिन्छ। यस जीनसको नाम स्विडेनी व्यापारी म्याग्नस भोन लेगर्स्ट्रोमको नाममा राखिएको छ, स्वीडिश ईस्ट इन्डिया कम्पनीका निर्देशक, जसले कार्ल लिनियसलाई आफूले सङ्कलन गरेका बोटबिरुवाहरू आपूर्ति गरेका थिए। यी फूल फुल्ने रूखहरू सुन्दर रङका हुन्छन् र प्रायः निजी र व्यावसायिक रूपमा सजावटको रूपमा रोपिन्छन्।

## विवरण 
[link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/89/Crepe_Myrtle.jpg/350px-Crepe_Myrtle.jpg|left|thumb|350x350px| ए  लुथरभिल, [मेरिल्यान्ड|मेरील्याण्डमा क्रेप मर्टल]]
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/91/Red_Crepe_Myrtle_--_Lagerstroemia.jpg/300px-Red_Crepe_Myrtle_--_Lagerstroemia.jpg|thumb|300x300px| 'रेड रकेट' क्रेप मर्टल
असारे फूलहरू मुख्यतया तिनीहरूको रंगीन र लामो समयसम्म चल्ने फूलहरूको लागि परिचित छन्, जुन गर्मीमा हुन्छ। लेगर्स्टृमिआका धेरैजसो प्रजातिहरूमा *सिन्वी*, बांसुरी र हाँगाहरू ठूला देखिने खालका हुन्छन् जुन वर्षभरि झर्ने बोक्राबाट उत्पन्न हुन्छ। पातहरू विपरीत र सरल छन्, सम्पूर्ण मार्जिनहरू सहित, र  बाट भिन्न हुन्छन् । जबकि सबै प्रजातिहरू प्रकृतिमा वुडी हुन्छन्, तिनीहरू उचाइमा  भन्दा बढी हुन सक्छन्  मुनि सम्म; तथापि, धेरैजसो, साना देखि मध्यम, बहु-काण्डका रूखहरू र झाडीहरू छन्। समशीतोष्ण प्रजातिका पातहरूले शरद ऋतुको रंग प्रदान गर्दछ।

## सन्दर्भहरू 
श्रेणी:Articles with 'species' microformats
श्रेणी:चीनमा पाइने वनस्पतिहरू
श्रेणी:नेपालमा पाइने वनस्पतिहरू
सुर्मासरोवर

**सुर्मासरोवर** बझाङ जिल्लाको सदरमुकाम चैनपुरबाट तीन दिनको दूरीमा रहेको एउटा सानो ताल हो । यो तालमा स्नान गरे सबै पापबाट मुक्ति पाइन्छ भन्ने भनाइ छ । बझाङवासीहरू साउन महिनाको एकादशीदेखि त्रयोदशीसम्म त्यही ओडारमा बसेर स्नान गर्छन् । त्यहाँ जलदेवीको वासस्थान छ भन्ने भनाइ छ। चाँदेशिखर हिमालको फेदीमा रहेको सरोवरको पानी तीन ठाउँबाट बाहिरिएर पाँच किलोमिटर तल सुनिगाडमा पुनः मिसिन्छ। सरोवरको पूर्वपट्टिको डाँडाबाट एक किलोमिटर तल १०० भन्दा बढी मानिस खान–सुत्न मिल्ने विशाल विरु ओडार छ। दार्चुलातिरबाट आउने तीर्थालुहरू यही ओडारमा बास बस्छन्। साउनमा यस सरोवरमा स्नान गर्न आउने शर्द्धालुहरूको यात्रालाई सुर्मा सरोवर जात्रा भनिन्छ । विरु ओडारबाट केही तल धानसेरी पार्थीका विशाल नागीहरू छन्– छेवैमा तातोपानीको मुहान छ। त्यहाँबाट दुई किमी पूर्व हिंडेपछि धानसेरी जिउलो पुगिन्छ। किम्वदन्ती अनुसार, उहिले पार्थी डाँडाबाट हेर्दा यहाँ सयौं महिलाले सुर्मादेवीको धान रोपिरहेका देखिन्थे रे! यहाँ अर्को एउटा सानो ताल पनि छ, जुन यस भेगका कस्तूरी, झारल, नाउर आदि वन्यजन्तुको पानी पिउने ठाउँ हो। हिमश्रृंखलाको अवलोकन गर्दै धानसेरीबाट ५–६ घण्टा ओरालो झरेपछि सुर्मादेवी मन्दिर रहेको सुर्मा गाउँ पुगिन्छ। उहिले सुर्मा र दुर्गा दिदीबहिनी अहिले लेकगाउँ गाविसमा पर्ने थलीमा बस्थे रे! लसुनको निहुँमा झगडा परेका दिदीबहिनीले अंशबण्डा गर्दा थलीका खेतहरू बग्न थालेछन्। तिनै खेतका बीचमा रहेको पाँगरको रूख तान्दा त्यसको आधा भाग चुँडिएर आएछ। त्यो रूख रोपेको ठाउँ नै अहिलेको सुर्मा मन्दिर भएको र आधा रूख थलीमै रहेको जनविश्वास छ
## यो पनि हेर्नुहोस्
## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
श्रेणी:नेपालका मन्दिरहरू
श्रेणी:भूगोल
श्रेणी:शक्तिपीठ
तपोवन, दार्चुला

**तपोवन** नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, सुदूरपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र विकास क्षेत्रको महाकाली अञ्चल, दार्चुला जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या २२९३ रहेको थियो जसमध्ये १११२ पुरुष र ११८१ महिला रहेका थिए भने यहाँ ४०५ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल मार्मा गाउँपालिकामा पर्दछ। 

यो मार्मा गाउँपालिकाको वडा नम्बर ६ हो।

बूढापाकाको भनाइमा पौराणिक कालमा १८ ऋषिमुनिले एकसाथ यो भूमिमा तपस्या गरेका थिए। गीता तथा सोह्र पुराणमा उल्लेख भएअनुसार भारतवर्षको उत्तराखण्डअन्तर्गत व्यास ऋषि हिमशृङ्खलामा तपोवन भूमिको धार्मिक तथा पर्यटकीय हिसाबले निकै ठूलो महìव रहेको छ। 

दार्चुला जिल्ला सदरमुकामबाट करिब १५ कोष टाढा उत्तरी भेग चमेलिया नदीको किनारामा अवस्थित तपोवन भूमि वारिपारि अजङ्गर पहाडमा तपस्यामा बसेका ऋषिमुनिका आकृतिले पनि तपोवन भूमिको सम्बन्धी किम्वदन्तीलाई शाश्वत सत्य हो भन्ने विश्वास गर्न सकिन्छ। अप्पी हिमालको फेदीबाट आरम्भ हुने चमेलिया नदीको चिसो अनि कञ्चन पानीसँग सुसेली खेल्दै प्राकृतिक छटाका साथ रहेका धार्मिक स्थल तपोवन पर्यटकीय दृष्टिले पनि निकै आकर्षक मानिन्छ। 
चमेलिया नदी किनारमा रहेको तातोपनीको मुहान्मा स्नान गर्नले विभिन्न रोघहरू निको हुने धर्मिक बिस्वास छ।हिउद् महिनामा यस् थाउम नुहाउन आउने मानिशरुको भिद् लाग्ने गर्दछ।

सुन्दर प्राकृतिक छटाहरूको बीचमा रहेका तपोवन भूमिमा माघे सङ्क्रान्तिका दिन ठूलो मेला लाग्ने गर्छ। रातभर हजारौँ भक्तजनहरूले 'धुनी जगाएर' जाग्राम बसेपछि माघे सङ्क्रान्तिको बिहान झिसमिसेमा चमेलिय नदीको किनारमा तातो पानीको फोहरा उम्लन थाल्छन्।अप्पी हिमालको फेदीबाट हिउँझैँ बगेर आउने सेतीको किनारको चिसो पानीसँगै तातोपानीको फोहरामा स्नान गर्न पाउँदा भक्तालुजनहरू निकै आनन्दित हुने गर्छन्। 

माघे सङ्क्रान्तिका दिनमा निस्केको तातोपानीको फोहरा माघ महिनाभरि उम्लने गर्छ। प्रत्येक दिन झिसमिसेमा तातोपानी बिस्तारै बढी मात्रामा निस्कने र सूर्य अस्ताउन लाग्दा कम हुँदै जाने गर्छ। तपोवन भूमिमा पहिलोपटक पुग्ने जो कोही व्यक्ति पनि बिहानको समयमा बढी तातोपानी आउने र दिन ढल्कँदै जाँदा पानी उम्लन पनि कम हुँदै जाने क्रमले यहाँ दैविक शक्तिको प्रभाव परेको विश्वास गर्न विवश हुने गर्छन्। अर्को कुरो यहाँको तातोपानीको फोहराका स्नान गरी पितृलाई 'पिण्ड दान' गर्दा सहजै वैतणिर् तर्न सकिने धार्मिक विश्वास पनि रहेको छ। 

यो भूमि धार्मिक दृष्टिले बझाङ, बाजुरा, अछाम, बैतडी, डडेल्धुरा, दार्चुला मात्र होइन छिमेकी मुलुक भारतको उत्तराञ्चल, उत्तराखण्डलगायतका दक्षिण भारतबाट समेत हजारौँ भक्तजनहरू माघ महिनामा आउने गर्छन्। 
बूढापाकाको भनाइमा पौराणिक कालमा १८ ऋषिमुनिले एकसाथ यो भूमिमा तपस्या गरेका थिए। गीता तथा सोह्र पुराणमा उल्लेख भएअनुसार भारतवर्षको उत्तराखण्डअन्तर्गत व्यास ऋषि हिमशृङ्खलामा तपोवन भूमिको धार्मिक तथा पर्यटकीय हिसाबले निकै ठूलो महìव रहेको छ। 

दार्चुला जिल्ला सदरमुकामबाट करिब १५ कोष टाढा उत्तरी भेग चमेलिया नदीको किनारामा अवस्थित तपोवन भूमि वारिपारि अजङ्गर पहाडमा तपस्यामा बसेका ऋषिमुनिका आकृतिले पनि तपोवन भूमिको सम्बन्धी किम्वदन्तीलाई शाश्वत सत्य हो भन्ने विश्वास गर्न सकिन्छ।अप्पी हिमालको फेदीबाट आरम्भ हुने चमेलिया नदीको चिसो अनि कञ्चन पानीसँग सुसेली खेल्दै प्राकृतिक छटाका साथ रहेका धार्मिक स्थल तपोवन पर्यटकीय दृष्टिले पनि निकै आकर्षक मानिन्छ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:दार्चुला जिल्लाका ठाउँहरू
धतुरो

**धतुरो** सोलानेसी (Solanaceae) परिवारमा वर्गीकरण गरिएको बहुवर्षीय पोथ्रा हो। धतुरोलाई धेरैले नशालु वनस्पतिका रूपमा मात्र बुझेको पाइन्छ तर आयुर्वेदमा यसलाई एउटा अति गुणकारी औषधि मानिएको छ। पूर्वीय(भारतीय) संस्कृतिमा यसलाई भगवान शिवको प्रीय नशाको रूपमा पनि लिइएको पाइन्छ | संस्कृतमा त यसको नाम नै शिवशेखर भनिन्छ |

प्राचीन विष विज्ञान- 'अगदतन्त्र'मा धतुरोलाई उपविष भनिएको छ। विष जत्तिकै खतरनाक नभए पनि विष जस्तै काम गर्ने क्षमता भएकाले धतुरोलाई उपविष भनिएको हो। आयुर्वेदमा धतुरोलाई शुद्ध गरी गुणकारी औषधिमा परिणत गरिन्छ। सुतशेखर रस, धतुराक्षार, कनक आसव, त्रिभुक्नकीर्ति रस, प्रलापान्तक रस, कनकसुन्दर रस, उन्माद गजाङकुश रस र ग्रन्धिशोध निवारिका वर्तिकाजस्ता आयुर्वेदिक औषधि धतुरोबाटै तयार पारिन्छ।

प्राकृतिक रूपमा धतुरोको बीऊ विषालु हुन्छ। यसको बीऊ खाएको आधा घण्टापछि शरीरमा नकारात्मक लक्षण उत्पन्न हुनथाल्छ। जस्तो कि शरीर तात्ने अनि मानिस बोल्नै नसक्ने हुन्छ। आँखा, मुख सबै रातो हुनथाल्छ र एउटै सामानलाई पनि दुईवटा देख्दछ। बरबराउने, कपडा लुछ्ने, उफ्रने, दौड्नेसम्मका पागलपन सवार हुनथाल्छ। यदि चौबीस घण्टाभित्र उपचार गरिएन भने त यसले मान्छेलाई मृत्युको मुखमा नै पुर्‍याइदिन्छ। धतुरोको यस्तो दुष्प्रभाव तब उत्पन्न हुन्छ जब यसको सयभन्दा बढी बीऊ सेवन गरिएको होस्। अर्थात् सयभन्दा अधिक बीऊको सेवन धतुरोको घातक मात्रा हो।

## औषधीय गुण र महत्त्वहरू
ज्यानै लिने क्षमता भएको धतुरोको बीऊलाई जब एउटा पोकामा राखेर गाईको दूधमा चार घण्टासम्म ममः पकाएझैँ बफाइन्छ र तातोपानीले धोइन्छ तब त्यो शुद्ध हुन्छ। यसरी शुद्ध गरिएको बीऊले विष होइन अब औषधिको काम गर्न थाल्छ। शुद्ध भइसकेपछि धतुरोको बीऊलाई धूलो पारेर चूर्ण बनाइन्छ।

* अङ्ग दुखेमा
:पेट वा अन्य भित्री अङ्ग दुखेमा र छातीको रोगमा यसको सेवनले फाइदा गर्छ।

*ओछ्यानमै मुत्ने समस्यामा 
:ठूलो हुँदै गरेका बच्चाहरू यदि अझै ओछ्यानमै मुत्छन् भने तिनीहरूलाई पनि यो चूर्ण खुवाउन सकिन्छ। औषधिको रूपमा लाभ लिन यो चूर्ण पचासदेखि सय मिलिग्राम बिहान र बेलुका सेवन गर्नुपर्ने हुन्छ।

*कपालबाट जुम्रा र लिखा भगाउन
:धतुरोको पात विषालु हुँदैन। कपालबाट जुम्रा र लिखा भगाउन धतुरोको पातबाट निकालिएको रस लगाउन सकिन्छ।

*छालाको रोग
:छालाको रोग भएको ठाउँमा यसको लेप प्रयोग गर्न सकिन्छ। आयुर्वेदिक औषधि निर्माताहरू धतुरोको पातलाई विशेष तरिकाले धूलो पारेर चूर्ण बनाउँछन्।

*कपाल झर्ने र चायाँ पर्ने समस्यामा 
:धतुरोको काँडेदार फलबाट निकालिएको रसले कपाल झर्ने र चायाँ पर्ने समस्या हटाउन मद्दत गर्छ। मानसिक स्वास्थ्य सन्तुलित राख्ने गुण धतुरोमा हुन्छ। त्यसैले वैद्य र कविराजहरू मस्तिष्कसम्बन्धी रोग निको पार्न धतुरोको प्रयोग गर्छन्।

सदुपयोग गर्न जान्नेले विषलाई पनि अमृत बनाउँछ। नजान्नेले अमृतलाई नै विष बनाइदिन्छ। धतुरोको सम्बन्धमा पनि यो कुरा लागू हुन्छ। मानव कल्याणका लागि धतुरोको उपयोग गर्ने हाम्रा प्राचीन ज्ञानको प्रशंसा अचेल विदेशमा समेत हुन थालेको छ।

## चित्र दिर्घा

Datura stramonium 003.JPG|धतुरोको फुल
Dat str tat8.jpg|धतुरोको बोट
Datura str tat5.JPG|धतुरोको फुल
Datura stramonium 2 (2005 07 07).jpg|धतुरोको पात
Datura str tat2.JPG|धतुरो/फल
Datura stramonium MHNT.BOT.2004.0.263a.jpg|धतुरोको बीऊ

## यो पनि हेर्नुहोस्
## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
श्रेणी:पोथ्रा
श्रेणी:जडीबुटी
श्रेणी:नेपालमा पाइने वनस्पतिहरू
श्रेणी:फूल फुल्ने वनस्पति
बृहदारण्यक उपनिषद

**बृहदारण्यक उपनिषद** महत्त्वपूर्ण उपनिषद हो जसको प्रमुख ऋषि याज्ञवल्क्य हुन्। सामवेदीय तलवकार ब्राह्मण अन्तर्गत वर्णित यो उपनिषद् महत्त्वपूर्ण छ। यसको शैली अत्यन्त क्रमबद्ध र युक्तिपूर्ण छ। यसमा तत्त्वज्ञान र तदुपयोगी कर्म तथा उपासनाहरूको सुन्दर वर्णन छ्। यो अत्यन्त प्राचीन उपनिषद हो यसमा ब्रह्म, माया, ईश्वर, अविद्या, जीव तथा जगत्  ब्रह्माण्डको बारेमा विशेष कुराहरू छन् | अतः यो  दार्शनिक  उपनिषद हो |यस्मा आदि शंकराचार्य द्वारा भाष्य पनि लेखिएको छ । आकारका दृष्टिले यो सबैभन्दा ठुलो उपनिषद् हो । यो शतपथ ब्राह्मणको  एक अंश हो । महर्षि याज्ञवल्क्य यस उपनिषद्का तत्त्वज्ञ उपदेष्टा हुन्, यसमा नीतिपरक, ब्रह्मपरक, सृष्टिपरक विषयहरूको विषद विवेचन पाइन्छ । सबै प्राणीका हृदयमा एउटै परमात्माको निवास छ र त्यो अमर एवं अविनाशी छ भन्ने कुरा पनि यसले उद्घोष गरेको छ ।

## यो पनि हेर्नुहोस्
## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:उपनिषद्हरू