open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
चाङचुन

**चाङचुन** चीनको जिलिन प्रान्तको राजधानी र सबैभन्दा ठुलो सहर हो, जुन सोङलियाओ मैदानमा अवस्थित छ। चाङचुन उप-प्रान्तीय सहरको रूपमा प्रशासित छ, जसमा सात जिल्ला, एक काउन्टी र तीन काउन्टी-स्तरीय सहरहरू छन्। चीनको २०२० को जनगणनामा, चाङचुनको जनसङ्ख्या ९,०६६,९०६ थियो; पाँच जिल्ला र एक विकास क्षेत्र मिलेर यसको मेट्रो क्षेत्रको जनसङ्ख्या ५,०१९,४७७ रहेको छ। सुआङयाङ र जिउताई जिल्लाहरू अझै सहरीकरण भएका छैनन्। यो सेनयाङ, डालियान र हार्बिनको साथमा उत्तरपूर्वी चीनको सबैभन्दा ठुलो सहरहरू मध्ये एक हो।

चाङचुन एकदमै संकुचित सहर हो, जसलाई जापानीहरूले खुल्ला बाटो र सार्वजनिक वर्गहरूको लेआउटको साथ योजना बनाएका थिए। सहरले सीमित जग्गामा दबाब कम गर्न, आर्थिक विकासमा सहयोग गर्न र बढ्दो जनसङ्ख्यालाई आत्मसात गर्न दीर्घकालीन प्रयासमा आफ्नो लेआउट विकास गरिरहेको छ। २०२० सम्मको मस्यौदा योजना अनुसार, सहरको केन्द्र क्षेत्र दक्षिणतिर विस्तार हुनेछ र चाङचुन विश्व मूर्तिकला पार्क, वेइक्सिङ स्क्वायर र तिनीहरूको बाहिरी इलाका र नयाँ विकास क्षेत्र वरिपरि नयाँ सहर केन्द्र निर्माण गर्नेछ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:चीनका प्रादेशिक राजधानीहरू
स्वाहिली भाषा

**स्वाहिली**, जसलाई **किस्वाहिली** पनि भनिन्छ, मूल रूपमा स्वाहिली मानिसहरूले बोल्ने बान्टु भाषा हो, जुन मुख्य रूपमा तान्जानिया, केन्या र मोजाम्बिक (पूर्वी अफ्रिकी तट र छेउछाउको तटीय टापुहरूमा) पाइन्छ। स्वाहिली भाषीहरूको सङ्ख्याको अनुमान, जसमा मातृभाषा र दोस्रो भाषा बोल्ने दुवै समावेश छन्, व्यापक रूपमा भिन्न हुन्छन्। तिनीहरू सामान्यतया १५ करोड देखि २० करोड सम्मका हुन्छन्; यसका अधिकांश मातृभाषा बोल्नेहरू तान्जानिया र केन्यामा बसोबास गर्छन्।

स्वाहिलीमा अन्य भाषाहरू, मुख्यतया अरबी, साथै पोर्तगाली, अङ्ग्रेजी र जर्मनबाट उल्लेखनीय सङ्ख्यामा ऋण शब्दहरू छन्। स्वाहिली शब्दावलीको लगभग ४०% मा अरबी ऋण शब्दहरू छन्, जसमा भाषाको नाम पनि समावेश छ ( *स्वाहिली*  अरबी शब्दको बहुवचन विशेषण रूप जसको अर्थ 'तटहरूको' हो)। ऋण शब्दहरू अरब व्यापारीहरू र अफ्रिकाको पूर्वी तटका बान्टु बासिन्दाहरू बीचको सम्पर्कको युगको मिति हो, जुन समय अवधि पनि थियो जब स्वाहिली यस क्षेत्रमा सम्पर्क भाषाको रूपमा देखा परेको थियो।

केन्या र तान्जानियाका सरकारहरूको संयुक्त प्रयासका कारण, स्वाहिली पूर्वी अफ्रिकी सामुदायिक देशहरू, बुरुन्डी, प्रजातान्त्रिक गणतन्त्र कङ्गो, केन्या, रुवाण्डा, सोमालिया, दक्षिण सुडान, तान्जानिया, र युगान्डाका तीन आधिकारिक भाषाहरू (अङ्ग्रेजी र फ्रान्सेलीहरू) मध्ये एक हो। यो अफ्रिकी महान तालहरू र पूर्वी र दक्षिणी अफ्रिकाका अन्य क्षेत्रहरूको सम्पर्क भाषा हो। स्वाहिली अफ्रिकी सङ्घ र दक्षिणी अफ्रिकी विकास समुदायको काम गर्ने भाषाहरू मध्ये एक हो।

## इतिहास 
"स्वाहिली" शब्द यस क्षेत्रको लागि अरबी नामबाट आएको हो, जसको अर्थ "तट" हो:

### उत्पत्ति 
स्वाहिली भाषाको मूल पूर्वी अफ्रिकाको तटमा रहेका बान्टु भाषाहरूबाट उत्पन्न हुन्छ। स्वाहिलीको धेरैजसो बान्टु शब्दावलीमा उन्गुजा, पेम्बा र मिजिकेन्डा भाषाहरू र केही हदसम्म अन्य पूर्वी अफ्रिकी बान्टु भाषाहरू समावेश छन्। विशिष्टताहरूमा राय फरक भए पनि, ऐतिहासिक रूपमा यो अनुमान गरिएको छ कि स्वाहिली शब्दावलीको लगभग १६-२०% ऋण शब्दहरूबाट लिइएको हो, जसमा अरबी भाषाको विशाल बहुमत छ, तर फारसी, हिन्दुस्तानी, पोर्तगाली र मलाय भाषाहरू सहित अन्य योगदानकर्ता भाषाहरू पनि समावेश छन्।

## वर्तमान अवस्था 
पहिलो र दोस्रो भाषा स्वाहिली बोल्नेहरूको कुल सङ्ख्याको अनुमान व्यापक रूपमा भिन्न हुन्छ, कम्तीमा ५ करोडदेखि २० करोडसम्म, तर सामान्यतया ६ करोडदेखि १५ करोडसम्म हुन्छ।

स्वाहिली पाँच अफ्रिकी महान तालहरू देशहरू (केन्या, प्रजातान्त्रिक गणतन्त्र कङ्गो, रुवाण्डा, युगान्डा र तान्जानिया) मा करोडौँ मानिसहरूले बोल्ने दोस्रो भाषा बनेको छ, जहाँ यो आधिकारिक वा राष्ट्रिय भाषा हो। यो तान्जानियाका धेरै मानिसहरूको लागि पहिलो भाषा पनि हो, विशेष गरी टांगा, प्वानी, दार एस सलाम, मटवारा र लिन्डीका तटीय क्षेत्रहरूमा। तान्जानियाको भित्री क्षेत्रहरूमा, स्वाहिली अन्य स्थानीय भाषाहरू र बोलीहरूबाट प्रभावित उच्चारणको साथ बोलिन्छ। त्यहाँ, यो सहरहरूमा जन्मेका अधिकांश मानिसहरूको लागि पहिलो भाषा हो, जबकि ग्रामीण क्षेत्रहरूमा दोस्रो भाषाको रूपमा बोलिन्छ।

### धार्मिक महत्व 
पूर्वी अफ्रिकामा ईसाई धर्म र इस्लाम दुवै फैलाउन स्वाहिलीले प्रमुख भूमिका खेलेको थियो। पूर्वी अफ्रिकामा आफ्नो आगमनदेखि, अरबहरूले इस्लाम ल्याए र मदरसाहरू स्थापना गरे, जहाँ उनीहरूले आदिवासीहरूलाई इस्लाम सिकाउन स्वाहिली भाषा प्रयोग गरे। अरब जनसङ्ख्या र प्रभाव विस्तार हुँदै जाँदा, बढ्दो सङ्ख्यामा आदिवासीहरूले इस्लाम धर्म अपनाउन थाले र स्वाहिली भाषामा धार्मिक र सांस्कृतिक निर्देशन प्राप्त गर्न थाले, जसले अरबी शब्दावलीलाई बढ्दो रूपमा अवशोषित गर्यो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
१९०७ एरेना क्रिकेट स्टेडियम

**१९०७ एरेना क्रिकेट स्टेडियम** स्याङ्जा, नेपालमा अवस्थित एक निर्माणाधीन क्रिकेट रंगशाला हो, जुन नेपालको स्टार क्रिकेट खेलाडी सन्दीप लामिछानेको सम्मानमा निर्माण भइरहेको छ। यसको दर्शक क्षमता १०,००० रहनेछ र यसलाई २०२६ मा सञ्चालनमा ल्याउने लक्ष्य राखिएको छ। रंगशालाले राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट प्रतियोगिताहरू आयोजना गर्न प्रयोग गरिनेछ।

## अवलोकन 
**१९०७ एरेना क्रिकेट स्टेडियम** आरुचौर, स्याङ्जा जिल्ला, नेपालमा निर्माणाधीन रंगशाला हो। यो रंगशाला सन्दीप लामिछानेको सम्मानमा निर्माण भइरहेको छ। १०,००० दर्शक अटाउने क्षमताको यो रंगशाला नेपालका प्रमुख क्रिकेट स्थलहरू मध्ये एक बन्ने अपेक्षा गरिएको छ। 

## विशेषताहरू 
* **क्षमता**: १०,००० दर्शक
* **सुविधाहरू**: घाँसे पिच, लकर कोठा, मिडिया क्षेत्र
* **उद्देश्य**: घरेलु तथा अन्तर्राष्ट्रिय खेलका लागि तालिम केन्द्र र खेलस्थलको रूपमा प्रयोग
* **समाप्ति समय**: २०२६ सम्ममा निर्माण सम्पन्न हुने अपेक्षा

## स्थान 
यो रंगशाला गण्डकी प्रदेश अन्तर्गतको स्याङ्जा जिल्लाको आरुचौरमा अवस्थित छ। यसको निर्माण लागत अर्जुनचौपारी गाउँपालिका र स्थानीय सहयोगदाताबाट जुटाइएको हो।

## महत्व 
यस रंगशालाले नेपालको बढ्दो क्रिकेट परिदृश्यलाई सशक्त बनाउन, युवा खेलाडीहरूलाई प्रेरणा दिन र स्थानीय पर्यटन तथा रोजगारी प्रवर्द्धनमा योगदान पुर्‍याउने विश्वास गरिएको छ।

## निर्माण समयरेखा 
* **शिलान्यास**: २०२४
* **अपेक्षित सम्पन्नता**: २०२६
* **लगानी**: अर्जुनचौपारी गाउँपालिका र स्थानीय योगदानदाताहरू

## सन्दर्भ
नसर्ने रोग

**नसर्ने रोग** त्यो रोग हो जुन एउटा व्यक्तिबाट अर्को व्यक्तिमा सीधै सर्न सक्दैन। नसर्ने रोगहरूमा पार्किन्सनको, स्वप्रतिरक्षित रोग, मस्तिष्काघात, हृदय रोग, क्यान्सर, मधुमेह, दीर्घकालिक मृगौला रोग, अल्जाइमर, मोतिबिन्दु र अन्य समावेश छन्। नसर्ने रोगहरू दीर्घकालीन वा तीव्र हुन सक्छ। अधिकांश गैर-सञ्चारनीय हुन्छन्, यद्यपि केही नसर्ने सङ्क्रमक रोगहरू पनि छन्।

संसारमा मृत्युको प्रमुख कारण बनिरहेका चारवटा मुख्य नसर्ने रोगहरू भनेका हृदय रोग, क्यान्सर, दीर्घकालीन श्वासप्रश्वास सम्बन्धी रोगहरू, र मधुमेह हुन्। नसर्ने रोगहरूले विश्वभरको १० प्रमुख मृत्युका कारणहरू मध्ये सातलाई समेट्छन्। सन् २०१९ का लागि दिइएका तथ्याङ्कहरू अनुसार विश्वव्यापी रूपमा नसर्ने रोगका कारण ४.१ करोड मानिसहरूको मृत्यु भएको छ। यसमध्ये १.७९ करोड हृदय रोग; ९३ लाख क्यान्सर; ४१ लाख दीर्घकालीन श्वासप्रश्वास सम्बन्धी रोगहरू, र २० लाख मधुमेहको कारण मृत्यु भएको छ। यी चार समूहका ८०% भन्दा बढी मृत्यु समयपूर्व थिए जसमा मृतकको उमेर ७० वर्ष भन्दा कम थियो।

व्यक्तिको पृष्ठभूमि, जीवनशैली र वातावरण जस्ता जोखिम कारकहरूले केही गैर-सङ्क्रामक रोगहरूको सम्भावना बढाउँछन्। प्रत्येक वर्ष, कम्तिमा ५० लाख मानिसहरू सुर्तीजन्य पदार्थको प्रयोगका कारण मृत्यु हुने गरेको छ र लगभग २८ लाख मानिसहरू बढी तौलका कारण मृत्युको शिकार बन्छन्। उच्च कोलेस्ट्रोलले लगभग २६ लाख मृत्युको कारण बनाउँछ र ७५ लाख उच्च रक्तचापका कारण मृत्यु हुने गरेको छ।

## जोखिमका कारकहरू 
व्यक्तिको पृष्ठभूमि; जीवनशैली र वातावरण जस्ता जोखिम कारकहरूले केही गैर-सङ्क्रामक रोगहरूको सम्भावना बढाउने कुरा ज्ञात छ। यसमा उमेर, लिङ्ग, आनुवंशिकी, वायु प्रदूषणको सम्पर्क, र धूम्रपान, अस्वस्थ आहार र शारीरिक निष्क्रियता जस्ता व्यवहारहरू समावेश छन् जसले उच्च रक्तचाप र मोटोपना निम्त्याउन सक्छ, जसले गर्दा धेरै नसर्ने रोगहरूको जोखिम बढ्छ। धेरैजसो नसर्ने रोगहरूलाई रोकथाम गर्न सकिने मानिन्छ किनभने तिनीहरू परिमार्जन गर्न सकिने जोखिम कारकहरूले गर्दा हुन्छन्।

विश्व स्वास्थ्य सङ्गठनको विश्व स्वास्थ्य प्रतिवेदन सन् २००२ ले स्वास्थ्यको लागि शीर्ष दस प्रमुख जोखिमहरूमा नसर्ने रोगका लागि पाँच महत्त्वपूर्ण जोखिम कारकहरू पहिचान गरेको छ। यी हुन् रक्तचाप बढ्नु, कोलेस्ट्रोल बढ्नु, सुर्तीजन्य पदार्थको प्रयोग, मदिरा सेवन र अधिक तौल। नसर्ने रोगको उच्च जोखिमसँग सम्बन्धित अन्य कारकहरूमा व्यक्तिको आर्थिक र सामाजिक अवस्था समावेश छ, जसलाई स्वास्थ्यको सामाजिक निर्धारक पनि भनिन्छ।

यदि प्राथमिक जोखिम कारकहरू हटाइयो भने, मुटु रोग, मस्तिष्काघात र प्रारम्भिक मधुमेहका ८०% र क्यान्सरका ४०% घटनाहरूलाई रोक्न सकिन्छ भन्ने अनुमान गरिएको छ। मुख्य जोखिम कारकहरूलाई लक्षित गर्ने हस्तक्षेपहरूले विश्वव्यापी रूपमा रोगको बोझ कम गर्नमा महत्त्वपूर्ण प्रभाव पार्न सक्छ। राम्रो आहार र बढ्दो शारीरिक गतिविधिमा केन्द्रित प्रयासहरूले नसर्ने रोगहरूको व्यापकता नियन्त्रण गर्न सक्षम भएको छ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
## बाह्य कडीहरू 
* नसर्ने रोगहरूको बारेमा विश्व स्वास्थ्य सङ्गठनको तथ्य पत्र
* विश्व स्वास्थ्य सङ्गठनको पूर्वी भूमध्यसागरीय क्षेत्रीय कार्यालयको लागि गैर-सङ्क्रामक रोगहरूको वेबसाइट

श्रेणी:रोग
श्रेणी:विश्वव्यापी स्वास्थ्य
श्रेणी:विकी विमिन एडिटाथन २०२५ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू
नारीवादी आन्दोलन

**नारीवादी आन्दोलन** वा **महिलावादी आन्दोलन** भन्नाले सन्तानधारण सम्बन्धी अधिकार, घरेलु दुर्व्यवहार, मातृत्वकालीन छुट्टी, महिलाहरूको समान तलब, महिलाहरूको मतदान अधिकार, यौन उत्पीडन तथा यौन हिंसा जस्ता विषयहरूलाई सुधार गर्ने उद्देश्यका लागि गरिने निरन्तर राजनीतिक प्रचारको अभियानलाई बुझाउँछ।
जाति र समुदायका आधारमा यस आन्दोलनमा प्राथमिकता दिइएका विषयहरू समय अनुसार फरक फरक हुन सक्छदन्।

पश्चिमा देशहरूको केही भागमा महिला आन्दोलनले तीन चरणहरू पार गरिसकेको पाइन्छ जसमा पहिलो चरण मध्यमवर्गीय र उच्चवर्गीय गोरा महिलाहरूको सामाजिक स्थितिमा केन्द्रित थियो भने यस समयमा उनीहरूको मतदान अधिकार र पुरुषहरूसँग राजनीतिक समानता प्राप्त गर्ने विषयमा बढी ध्यान केन्द्रित गरिएको थियो। दोस्रो चरणको नारीवादी आन्दोलनले महिलाहरूको सामाजिक र सांस्कृतिक भेदभावको विरुद्ध प्रतिरोध बढाउने प्रयास गरेको थियो। पहिलो चरणमा मुख्यतया मध्यमवर्गीय गोरा महिलाहरूको सहभागिता भएतापनि दोस्रो चरणको आन्दोलनले अश्वेत महिला र विकासशील देशका महिलाहरूमा एकता ल्याउने लक्ष्यका राखिएको थियो। २१औँ शताब्दीको सुरुवाती दिनहरूमै तेस्रो चरणको नारीवादी आन्दोलन सुरु भएको थियो भने यसमा महिलाहरू विरुद्धको आर्थिक, सामाजिक र सांस्कृतिक भेदभावजस्ता विषयहरूसँगै राजनीतिमा र मिडियामा महिलाको प्रभावलाई अझ बढाउने विषयमा नयाँ रुपमा अभियान चलाइएको थियो। महिलाहरूको गर्भधारण सम्बन्धी अधिकारमा विशेषगरी गर्भपतनको अधिकारलाई कायम राख्ने कुरामा नारीवादीहरूको प्रयास जारी रहेको पाइन्छ। चौथो लहरको आन्दोलनले शक्ति अन्तरसम्बन्धहरूको कुरालाई थप सशक्त बनाइएको थियो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
श्रेणी:नारीवादी आन्दोलन
श्रेणी:विकी विमिन एडिटाथन २०२५ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू
उपसहारा अफ्रिका

**उपसहारा अफ्रिका** भनेको सहारा मरुभूमिको दक्षिणमा अवस्थित अफ्रिका महादेशको क्षेत्र र क्षेत्रहरू हुन्। यसमा मध्य अफ्रिका, पूर्वी अफ्रिका, दक्षिणी अफ्रिका र पश्चिम अफ्रिका समावेश छन्। भूराजनीतिक रूपमा, त्यो निर्दिष्ट क्षेत्रमा पूर्ण रूपमा अवस्थित अफ्रिकी देशहरू र क्षेत्रहरू बाहेक, संयुक्त राष्ट्रसङ्घको परिभाषा अनुसार, यो शब्दले ती राजनीतिहरूलाई पनि समावेश गर्न सक्छ जसको क्षेत्रफलको केही भाग मात्र त्यस क्षेत्रमा अवस्थित छ। यो एक गैर-मानकीकृत भौगोलिक क्षेत्र मानिन्छ जसमा समावेश देशहरूको सङ्ख्या क्षेत्र वर्णन गर्ने संस्थाको आधारमा ४६ देखि ४८ सम्म फरक हुन्छ। अफ्रिकी सङ्घले महादेशका सबै ५५ सदस्य राष्ट्रहरूलाई मान्यता दिँदै फरक क्षेत्रीय विभाजन प्रयोग गर्दछ - तिनीहरूलाई पाँच फरक र मानक क्षेत्रहरूमा समूहबद्ध गर्दछ।

## जनसाङ्ख्यिकी 
विश्व जनसङ्ख्या सम्भावनाको २०२२ को संशोधन अनुसार, २०१९ मा उप-सहारा अफ्रिकाको जनसङ्ख्या १.१ अर्ब थियो। हालको वृद्धि दर २.३% छ। संयुक्त राष्ट्रसङ्घले २०५० सम्ममा यस क्षेत्रको जनसङ्ख्या २ देखि २.५ अर्बको बीचमा हुने अनुमान गरेको छ, जसको जनसङ्ख्या घनत्व प्रति वर्ग किमी ८० हुनेछ जबकि पश्चिमी युरोपमा १७०, एसियामा १४० र अमेरिकामा ३० हुनेछ।

### प्रमुख सहरहरू 
उप-सहारा अफ्रिकामा धेरै ठुला सहरहरू छन्। लागोस नाइजेरियाली राज्य लागोसमा अवस्थित एउटा सहर हो। यसको छेउछाउको उपनगरीय क्षेत्र भएको यो सहर नाइजेरियाको सबैभन्दा बढी जनसङ्ख्या भएको र इजिप्टको कायरो पछि अफ्रिकाको दोस्रो सबैभन्दा बढी जनसङ्ख्या भएको सहर हो। यो विश्वको सबैभन्दा छिटो बढ्दो सहरहरू मध्ये एक हो, र सबैभन्दा बढी जनसङ्ख्या भएको सहरी समूहहरू मध्ये एक हो। लागोस अफ्रिकाको एक प्रमुख वित्तीय केन्द्र हो; यस महानगरपालिकामा उच्चतम कुल गार्हस्थ्य उत्पादन छ, र यसमा महादेशको सबैभन्दा ठुलो र व्यस्त बन्दरगाहहरू मध्ये एक, अपापा पनि छ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:अफ्रिकाको भूगोल
श्रेणी:अफ्रिकाका क्षेत्रहरू
अण्डाशयको क्यान्सर

**अण्डाशयको क्यान्सर** वा **डिम्बाशयको क्यान्सर** (अङ्ग्रेजीः Ovarian cancer) एक यस्तो क्यान्सर हो जसले डिम्बाशयलाई सङ्क्रमित पार्दछ। यो अण्डाशयको क्यान्सरयुक्त ट्युमर हो जुन अण्डाबाट नै उत्पन्न हुन सक्छ वा प्रायः नजिकैका संरचनाहरू जस्तै डिम्बबाहिनी नलीहरू वा पेटका आन्तरिक अङ्गहरूबाट पनि उत्पन्न हुन्छ। यो क्यान्सरले शरीरका अन्य भागमा आक्रमण गर्ने वा फैलन सक्ने क्षमता राख्दछ भने जब यो प्रक्रिया सुरु हुन्छ तब त्यसबाट अस्पष्ट लक्षणहरू वा लक्षणहरू नदेखिने पनि हुन सक्दछ। शरीरको कुनै भाग क्यान्सरले प्रभावित हुँदाको अवस्थामा भने केही लक्षणहरू देखा पर्दछन्।  यसका सामान्य लक्षणहरूमा; दुखाइ, पेट फुल्ने र भोक लाग्न कमी हुने जस्ता प्रक्रियाहरू समावेश हुन्छन्। यो क्यान्सर शरीरको अन्य भाग जस्तैः पेटको सतह र कलेजोसम्म पनि फैलन सक्छ।

जुन महिलाहरूले जीवनकालमा बढी अण्डाणु उत्पादन गर्छन् उनीहरूको अण्डाशयको क्यान्सरको जोखिम बढी हुन्छ जान्छ। यसमा सन्तान नभएका, कम उमेरमा बच्चा जन्माउनेहरू र अर्धवैँशे उमेरमा रजोनिवृत्तिमा पुग्ने महिलाहरू समावेश छन्।  रजोनिवृत्ति, प्रजनन् उपचारका लागि औषधिहरूको सेवन र मोटोपनको कारण हार्मोन थेरापी लिनु जस्ता कार्यहरूले पनि जोखिमलाई थप बढाएको देखिन्छ। हार्मोनल जन्मनिरोध, स्त्री नसबन्दी शल्यक्रिया र स्तनपान गर्नाले रोगका जोखिमहरू कम हुने गर्दछन्।
 
## जोखिमका कारणहरू
अण्डाशयको क्यान्सर विकास हुने जोखिम बढाउन सक्ने धेरै ज्ञात जोखिम कारकहरू छन्। अण्डाशय क्यान्सरको जोखिम महिलाले ओभुलेट (ovulate) वा डिम्बाशयबाट अण्डा निस्काष्ण गर्ने समयको मात्रासँग सम्बन्धित हुन्छ। महिलाले अनुभव गर्ने "ओभुलेटरी चक्र" को संख्या बढाउने कारकहरूले अण्डाशय क्यान्सरको जोखिम बढाउन सक्छन्। ओभुलेशनको समयमा, कोषहरू विभाजन गर्न उत्प्रेरित हुन्छन्। यदि यो विभाजन असामान्य रूपमा नियन्त्रण गरिन्छन् भने, ट्यूमर बन्न सक्छ जसले दुष्ट (malignant) स्वरूप लिन सक्छ। प्रारम्भिक मासिक धर्म (Early menarche) र ढिलो रजोनिवृत्ति (late menopause) महिलाको जीवनकालमा अनुभव गर्ने ओभुलेटरी चक्रको संख्या बढाउँछन् र यसले अण्डाशय क्यान्सरको जोखिम बढाउँछ। किनभने गर्भावस्थामा ओभुलेशन रोकिएको हुन्छ, त्यसैले बच्चा नभएकी महिलाहरूमा अण्डाशय क्यान्सरको जोखिम पनि बढ्छ। यसर्थ, बच्चा नपाएको महिलामा अण्डाशय क्यान्सरको जोखिम बच्चा भएका महिलाको तुलना मा दुई गुणा हुन्छ। मोटोपना र हर्मोन रिप्लेसमेन्ट थेरापी (hormone replacement therapy) पनि जोखिम बढाउँछन्।

अण्डाशय क्यान्सरको जोखिम कम हुने कारकहरूमा कम मासिक धर्म चक्र, मासिक धर्म नभएको, स्तनपान, मौखिक गर्भनिरोधक प्रयोग (oral contraceptives), धेरै गर्भधारण, र प्रारम्भिक उमेरमा गर्भधारण हुनु समावेश छन्। अण्डाशय क्यान्सरको जोखिम कम हुने महिलाहरूमा ट्यूबल लिगेशन (tubal ligation, अर्थात् “ट्यूब बाँध्नु”), दुवै अण्डाशयको हटाउनु, वा गर्भाशय हटाउने शल्यक्रिया (hysterectomy) गरिएका छन्।[27] उमेर पनि जोखिम कारक हो। अनुवांशिक नभएका कारकहरू जस्तै मधुमेह, उच्च शरीर मास सूचकांक (high BMI), र धूम्रपान पनि अण्डाशय क्यान्सरको जोखिम बढाउने कारक हुन्।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
श्रेणी:विकी विमिन एडिटाथन २०२५ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू
श्रेणी:स्त्रीरोग
स्वप्रतिरक्षित रोग

**स्व–प्रतिरक्षात्मक रोग** भनेको अनुकूली प्रतिरक्षा प्रणालीको असामान्य प्रतिक्रिया हो जसमा शरीरको स्वस्थ र सामान्य अंगलाई बाहिरी रोगाणु जस्तै गलत रूपमा आक्रमण गरिन्छ। हालसम्म ८० भन्दा बढी स्वीकृत स्व–प्रतिरक्षात्मक रोगहरू छन् र हालैको प्रमाणअनुसार १०० भन्दा बढी विभिन्न अवस्थाहरू पनि हुनसक्छन्। शरीरको कुनै पनि भाग यसबाट प्रभावित हुन सक्छ।

स्व–प्रतिरक्षात्मक रोगहरू स्व–सूजनसम्बन्धी रोगहरूभन्दा फरक वर्गका हुन्छन्। दुवैमा प्रतिरक्षा प्रणालीको कार्यमा गडबडी हुन्छ जसले र्यास, सुन्निनु वा थकानजस्ता समान लक्षण दिन सक्छ, तर रोगको आधारभूत कारण फरक हुन्छ। स्व–सूजनसम्बन्धी रोगमा सजातीय प्रतिरक्षा प्रणालीको समस्या हुन्छ भने स्व–प्रतिरक्षात्मक रोगमा अनुकूली प्रतिरक्षा प्रणालीमा गडबडी हुन्छ।

यसका लक्षणहरू रोगको प्रकार र प्रभावित अंगअनुसार फरक–फरक हुन्छन्। सामान्यतया कम–स्तरको ज्वरो, थकान, अस्वस्थता आदि हुन्छन् एडिसन रोग, पर्निसियस एनेमिया, सोरायसिस, रुमाटोइड आर्थ्राइटिस, र सिस्टमिक ल्युपस इरिथेमाटोसस पर्छन्। यी उपचारहरूले प्रायः सुधार ल्याए पनि पूर्ण निको पार्दैनन्, दीर्घकालीन व्यवस्थापन आवश्यक पर्छ। र महिलामा बढी पाइन्छ। यी रोगहरू प्रायः वयस्क अवस्थामा सुरु भए पनि कुनै पनि उमेरमा देखिन सक्छन्।

## सन्दर्भहरू 

श्रेणी:विकी विमिन एडिटाथन २०२५ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू
महिला कामोत्तेजना विकार

**महिला यौन उत्तेजना विकार** (अङ्ग्रेजी: Female sexual arousal disorder, संक्षेपमा: FSAD) एक विकार हो जुन यौन उत्तेजना प्राप्त गर्न वा यौन गतिविधि पूरा नभएसम्म उत्तेजना कायम राख्न निरन्तर वा बारम्बार असमर्थता द्वारा विशेषता हुन्छ। निदानले उत्तेजना र यौन गतिविधिको समयमा सामान्यतया उपस्थित अपर्याप्त स्नेहन -सुन्निने प्रतिक्रियालाई पनि जनाउन सक्छ। यो अवस्थालाई यौन गतिविधिमा रुचिको सामान्य हानि र अन्य यौन दुर्बलताहरू, जस्तै चरम उत्तेजना विकार (एनोर्गास्मिया) र हाइपोएक्टिभ यौन इच्छा विकारबाट छुट्याउनुपर्छ, जुन केही समयको लागि यौन कल्पना र यौन गतिविधिको इच्छाको अभाव वा अनुपस्थितिको रूपमा चित्रण गरिन्छ।

यद्यपि महिला यौन दुर्बलता हाल एक विवादित निदान हो, हालका वर्षहरूमा FSAD को उपचार गर्न टेस्टोस्टेरोन -आधारित औषधिहरू अफ-लेबल प्रयोग गर्नु सामान्य भएको छ। यो महिला यौन दुर्बलताको एक उपप्रकार हो। यो पर्याप्त योनि स्नेहन प्राप्त गर्न वा कायम राख्न असमर्थताको कारणले गर्दा संकटमा हुन्छ।

## प्रकार
तीन प्रकारका FSAD पहिचान गरिएका छन्: जननांग उत्तेजना विकार, व्यक्तिपरक उत्तेजना विकार, र संयुक्त उत्तेजना विकार।

जननेन्द्रिय उत्तेजना विकारको साथ, अझै पनि उत्तेजनाको मानसिक अनुभूति हुन्छ, तर यो कुनै पनि शारीरिक प्रतिक्रियासँग मेल खाँदैन। उदाहरणका लागि, एक महिलालाई उनको पार्टनरले "चालित" गर्न सक्छ, तर उनको योनिले स्नेहन उत्पादन गर्दैन र जननेन्द्रियहरूमा रक्त प्रवाहमा थोरै वा कुनै वृद्धि हुँदैन। व्यक्तिपरक उत्तेजना विकार उल्टो समस्या हो, जहाँ यौन परिस्थितिहरूमा शारीरिक प्रतिक्रिया हुन्छ, तर मानसिक रूपमा उत्तेजित महसुस गर्न असमर्थता हुन्छ। संयुक्त उत्तेजना विकारले जननेन्द्रिय उत्तेजना विकार र व्यक्तिपरक उत्तेजना विकार दुवैलाई संयोजन गर्दछ, मानसिक र शारीरिक दुवै रूपमा यौन भावनाको अभावको रूपमा प्रस्तुत गर्दछ।

## उपचार
महिलाहरूमा कम यौन कामवासनाको लागि FDA ले फ्लिबेन्सेरिन  र ब्रेमेलानोटाइड  लाई अनुमोदन गरेको छ।

## सन्दर्भ
श्रेणी:महिला
श्रेणी:यौन
श्रेणी:विकी विमिन एडिटाथन २०२५ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू
प्रसव पीडा

**ब्याक लेबर** (कमै 'पछाडि हुने प्रसव' भनेर पनि भनिन्छ;) एउटा शब्द हो जुन प्रसवको दौरान आमाले टेलबोन (**Coccyx**) माथि रहेको तल्लो भागमा अनुभूत गर्ने पीडा वा असहजतालाई जनाउँछ।

पछाडिको प्रसव पीडा तब देखिन सक्छ जब शिशु जन्म नलीमा अनुहार माथि (occiput posterior) स्थित हुन्छ, र शिशुको टाउकोको पछाडिको भाग (occiput) आमाको sacrum तर्फ दबिन्छ। तथापि, शिशु अन्य स्थितिमा हुँदा पनि पछाडिको प्रसव पीडा हुन सक्छ। कि कसलाई पछाडिको प्रसव पीडा हुन्छ भन्ने अनुमान लगाउन सकिँदैन। कसरी धेरै आमाहरूले यो अनुभव गर्छन् भन्ने प्रतिवेदनहरू फरक-फरक छन्, यद्यपि करिब ३०% को दर सामान्यरूपमा उद्धृत गरिन्छ।

पछाडिको प्रसव पीडा कम गर्न सुझाइएका उपायहरूमा शारीरिक गतिविधि, स्थितिलाई परिवर्तन गर्ने, ढिलोछोप रगरे, पानीद्वारा मालिश, तल्लो पिठ्टामा तातो वा चिसो प्रयोग, birthing ball को प्रयोग र औषधिको प्रयोग जस्तै एपिड्युरल समावेश छन्। केही अनुसन्धानले तल्लो पिठ्युँमा स्वच्छ पानीको इन्जेक्सनले पीडा कम गर्न सक्ने सुझाव दिएको छ, तर यसको प्रभावकारितामा अझै सहमतिमा पुगिएको छैन।

## सन्दर्भ
श्रेणी:महिला
श्रेणी:विकी विमिन एडिटाथन २०२५ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू
महिनावारी प्याड

**महिनावारीको प्याड** (अन्य नामः **स्यानिटरी प्याड, मासिक धर्म प्याड**) भनेको एक अवशोषक वस्तु हो जसलाई मुख्यतया महिनावारी हुँदा महिलाहरूले प्रयोग गर्दछन्।यसलाई बच्चा जन्माए पछि रजस्वला हुँदा, स्त्री रोग शल्यक्रिया पछि पुनःप्राप्ति हुने अवस्थामा, गर्भपतन गर्दा, वा कुनै अन्य अवस्थामा पनि उपयोग गरिन्छ र यसले योनीबाट रगतको बहावलाई सोस्ने काम गर्दछ। महिनावारीको प्याड एक प्रकारको महिनावारी स्वच्छता उत्पादन हो जसलाई बाह्य रूपमा लगाइन्छ जहाँ यसको विपरित तम्पन र महिनावारी कपलाई भने योनी भित्र लगाइन्छ। प्याडहरू सामान्य रूपमा पाइन्ट्स र पेन्टी हटाएर परिवर्तन गरिन्छ, पुरानो प्याडलाई बाहिर ल्याई नयाँ प्याडलाई पेन्टीको भित्र टाँसिन्छ र पछि तानिन्छ। रगतमा फस्टाउने केही ब्याक्टेरियाहरू बच्न नसकुन् भन्ने उद्देश्यले प्याडहरूलाई ३-४ घण्टामा परिवर्तन गर्न सल्लाह दिइन्छ।
यो समयमा लगाउने प्रकार, बहाव र यो कहिलेसम्म लगाइन्छ भन्ने कुरामा पनि भिन्नता हुन सक्छ। महिनावारीको समयमा प्याडको प्रयोग गर्दा सूती फाइबरबाट बनेको स्यानिटरी प्याड प्रयोग गर्नुपर्छ। सूती फाइबरबाट बनेका प्याडहरूले कृत्रिम सामग्रीको तुलनामा धेरै रगत सोस्छन् र यो आरामदायक पनि हुन्छ।

महवारीका प्याड विभिन्न सामाग्रीबाट बनेका हुन्छन्। शैली, उत्पादन गर्ने देश, र ब्रान्ड अनुसार भिन्नता यसमा हुने गर्दछ।  यी प्याडहरू पिशाबको समस्या हुने व्यक्तिहरूले लगाउने प्याड जस्तै होइनन्, जसमा सामान्यतः उच्च सोसाई हुन्छ। यद्यपि महवारीका प्याडहरू यस प्रयोगका लागि बनेका छैनन्, केहीले यस उद्देश्यका लागि तिनीहरूलाई प्रयोग गर्छन्।

## प्रकार 
**एकपटक प्रयोग हुने वा डिस्पोजेबल**ः

उत्पादकहरूले प्रायः आफ्ना उत्पादनहरूको पूर्ण संरचना सार्वजनिक गर्न नचाहे पनि, एकपटक प्रयोग हुनेः प्याडका मुख्य सामग्रीहरू प्रायः ब्लीच गरिएको रयोन (कृत्रिम फाइबर), कपास र प्लास्टिक हुन्छन्। यसका अतिरिक्त, सुगन्धित र एन्टिब्याक्टेरियल पदार्थहरू पनि समावेश हुन सक्छन्। प्लास्टिकका भागहरू  बाहिर हुन्छन् र अतिरिक्त शक्तिशाली अवशोषकको रूपमा पोलिमर पाउडर (सुपरअवशोषक पोलिमर) समावेश हुन्छन्, जुन भिज्दा जेलमा परिणत हुन्छ। प्रोक्तर एन्ड ग्याम्बलले आफ्ना प्याडहरूको मुख्य सामग्रीको रूपमा "Infinicel" नामक आफ्नै विशिष्ट पदार्थको प्रचार गर्छन्।

सामान्यतया, प्याडको परतबद्ध संरचना यस प्रकार हुन्छ:

* एक अवशोषक मुख्य सामग्री जसलाई तरल पदार्थ प्रवेश गर्न सक्ने फ्लेक्सिबल टपशीट (liquid-pervious topsheet) र

* तरल पदार्थ रोक्ने प्लास्टिक बाहिरी तह बीच राखिएको हुन्छ। बाहिरी तहको, बाहिरी भागमा अन्तर्वस्त्र टाँस्न सकिने हुन्छ।

डिस्पोजेबल ट्याम्पोन र डायपरहरू जस्तै, यसलाई पुनःप्रक्रिया गर्नु कठिन हुन्छ र प्रायः लागतका कारणले कम मात्रामा गरिन्छ। सामान्य रूपमा प्रयोग हुने कुहिने सामग्रीको लागत अझै पनि सिंथेटिक वा कृत्रिम सामग्रीभन्दा बढी हुन्छ। यदि यी उत्पादनहरू ल्यान्डफिलमा फ्याँकिए नकुहिने भागहरू हजारौँ वर्षसम्म रहिरहन्छन्, ती वस्तु थर्मल रीसाइकलिङ (ज्वलन) मार्फत मात्रै प्रयोगमा आउँछन्।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
## बाह्य कडीहरू 
*महिनावारी सङ्ग्रहालय

श्रेणी:महिला स्वच्छता
श्रेणी:महिनावरी चक्र
श्रेणी:व्यक्तिगत स्वच्छता उत्पादनहरू
श्रेणी:एकपटक प्रयोग हुने उत्पादनहरू
श्रेणी:विकी विमिन एडिटाथन २०२५ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू
महिनावारी कप

**महिनावारी कप** भनेको महिनावारीको समयमा योनीमा घुसाइने एक स्वच्छता उपकरण हो। यसको उद्देश्य महिनावारीको तरल पदार्थ (अन्य तरल पदार्थहरूसँग मिसिएको पाठेघरबाट आएको रगत) सङ्कलन गर्नु हो। महिनावारी कपहरू इलास्टोमरहरू (सिलिकन रबर, लेटेक्स रबर, वा थर्मोप्लास्टिक रबर) बाट बनेका हुन्छन्। राम्रोसँग लगाउन मिल्ने महिनावारी कपले योनीको भित्ताहरूको विरुद्ध पर्खालको काम गर्दछ, त्यसैले शरीरलाई झुकाएर र उल्टो पार्दा यो चुहिदैन। यसमा चुहावटको जोखिम हुँदैन। महिनावारी कपले रगतलाई सोस्दैन, बरु जम्मा गर्छ। यो योनीमा फिट हुन्छ र पुनः प्रयोग गर्न सकिन्छ।

महिनावारी कप दुई प्रकारमा आउँछन्। पुरानो प्रकारको घण्टी आकारको हुन्छ, प्रायः डाँठ भएको हुन्छ, र यसको भित्ता २ मिमी भन्दा बढी बाक्लो हुन्छ। दोस्रो प्रकारको भनेको स्प्रिङको बिट भएको हुन्छ, र बिटमा पातलो, लचिलो भित्ता भएको कचौरा जोडिएको हुन्छ। पाठेघरको टोपीहरू जस्तै घण्टी आकारको कपहरू पाठेघरको मुखमाथि बस्छन्, तर तिनीहरू सामान्यतया पाठेघरको टोपीहरू भन्दा ठूला हुन्छन्। यौन सम्पर्कको समयमा यसलाई लगाउन सकिँदैन। औँठी आकारको कपहरू गर्भनिरोधक डायाफ्राम जस्तै स्थितिमा बस्छन्; तिनीहरूले योनीलाई अवरुद्ध गर्दैनन् र यसलाई यौनसम्पर्कको समयमा लगाउन सकिन्छ। महिनावारी कपहरू गर्भावस्था रोक्नको लागि होइनन्।

प्राय: ४-१२ घण्टा (क्षमता र प्रवाहको मात्रामा निर्भर)को समयमा कप खाली गरिन्छ (सामान्यतया हटाइन्छ, पखालिन्छ, र पुन: घुसाइन्छ)। प्रत्येक महिनावारी पछि, यसलाई कप सफा गर्नु पर्दछ। एउटा कप १० वर्षसम्म पुन: प्रयोग गर्न सकिन्छ, जसले गर्दा तिनीहरूको दीर्घकालीन लागत एकपटक प्रयोग हुने तम्पन वा प्याडको भन्दा कम हुन्छ, यद्यपि यसको प्रारम्भिक लागत बढी हुन्छ। उत्पादनहरू आफैँबाट र तिनीहरूको प्याकेजिङबाट महिनावारी कप पुन: प्रयोग गर्न मिल्ने भएकाले यसले तम्पन र प्याडहरू भन्दा कम ठोस फोहोर उत्पन्न गर्छन्।

महिनावारी कपको चुहावट तम्पन र प्याडको तुलनामा समान वा दुर्लभ छ। जिम्नास्टिक गर्न, दौडन, साइकल चलाउन वा जनावरहरू माथि चढ्न, भारोत्तोलन गर्न र भारी व्यायाम गर्न सकिन्छ। गलत स्थान वा कपको आकारले चुहावट निम्त्याउन सक्छ। धेरैजसो प्रयोगकर्ताहरूलाई सुरुमा महिनावारी कपहरू घुसाउन र हटाउन गाह्रो, असहज र पीडादायी लाग्न सक्छ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
श्रेणी:महिला स्वच्छता
श्रेणी:महिनावरी चक्र
श्रेणी:व्यक्तिगत स्वच्छता उत्पादनहरू
श्रेणी:विकी विमिन एडिटाथन २०२५ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू
अफगानिस्तानमा महिला

**अफगानिस्तानमा महिला**का हकहरू ऐतिहासिक रूपमा विविध थिए। सन् १९६४ मा महिलाहरूले आधिकारिक रूपमा संवैधानिक समानता प्राप्त गरेको भएतापनि यी हकहरू सन् १९९० को दशकमा गृहयुद्धको समयमा तालिबान जस्ता विभिन्न अस्थायी शासकहरूद्वारा खोसिएको थियो। विशेषगरी पछिल्लो शासनको समयमा, महिलाहरूको स्वतन्त्रतामा धेरै कम आएको थियो। सन् २००१ को अन्त्यतिर तालिबान शासन समाप्त भएपछि इस्लामी गणतन्त्र अफगानिस्तान अन्तर्गत महिलाका हकहरू क्रमशः सुधार हुँदै गएको देखिन्छ। सन् २००४ को संविधान अन्तर्गत महिलाहरूले पुनः पुरुष समान सम्मान पाउने उल्लेख गरिएको थियो जुन सन् १९६४ संविधानमा आधारित थियो। विशेषगरी ग्रामीण भूभागका निश्चित वर्गका महिलाहरूले  हक तथा अधिकार प्राप्त गर्न जटिल नै थियो जुन अन्तर्राष्ट्रिय चासोको विषय बन्न पुगेको थियो।

अफगानिस्तानमा महिला अधिकारलाई तालिवानद्वारा कडा रूपमा प्रतिबन्ध लगाएको छ। सन् २०२३ मा संयुक्त राष्ट्रसङ्घले अफगानिस्तानलाई महिलाका लागि विश्वकै सबैभन्दा दमनकारी देश घोषणा गरेको थियो। सन् २०२१ मा अफगानिस्तानबाट अमेरिकी सेना फिर्ता बोलाइएपछि तालिबानले बिस्तारै महिलाहरूलाई हिँडडुल गर्न, शिक्षा र रोजगारीको स्वतन्त्रतामा धेरै प्रतिबन्धहरू लगाएको थियो। महिलाहरूलाई माध्यमिक विद्यालय र विश्वविद्यालयहरूमा अध्ययन गर्न पनि प्रतिबन्ध लगाइएको थियो जसकारण छैटौँ कक्षा भन्दा माथि अध्ययन गर्न नपाउने गरी महिलाहरूलाई प्रतिबन्ध लगाउने देश मध्ये अफगानिस्तान एक मात्र देश हो। सार्वजनिक स्थल, व्यायामशाला र ब्युटी पार्लरमा जाने अनुमति महिलाहरूलाई दिइएको छैन। उनीहरूलाई बाहिर हिँडडुल गर्न वा व्यायाम गर्न, घरबाहिर आफ्नो अनुहार वा शरीरको कुनै पनि भाग देखाउन, अपरिचित व्यक्तिहरूले सुन्ने गरी घरभित्र गाउन वा पढ्न समेत निषेध गरिएको छ। चरम अवस्थामा, तालिबानका जेलहरूमा महिलाहरूलाई सामूहिक बलात्कार र यातना दिइएको बताइन्छ। सन् २०२१ मा तालिबानले अफगानिस्तानका अधिकांश भागको नियन्त्रण लिएपछि देशका महिलाहरूको भविष्यका बारेमा चिन्ता बढ्न थालेको पाइन्छ।

अवैध सम्बन्ध स्थापित गर्ने महिलाहरूलाई कोर्राले हान्ने वा ढुङ्गाले हानेर मार्ने जस्ता कठोर सजायहरू हुन सक्छ। 
सन् २०२१ मा देशमा तालिबानको कब्जापछि आत्महत्या गर्नेहरूको सङ्ख्या उल्लेख्य रूपमा वृद्धि भएको र महिलालक्षित यौन अपराध उच्च विन्दुमा पुगेको पाइन्छ। धेरै महिलाहरू शिक्षा र रोजगारीको लागि देश छोडेर इरान जस्ता ठाउँहरूमा गएका छन्। तालिबानको अधीनमा अफगानिस्तानमा महिलाविरुद्ध भेदभाव र व्यवस्थित असमानतालाई संयुक्त राष्ट्रसङ्घ र एम्नेस्टी इन्टरनेसनल जस्ता सङ्गठनहरूले "लैङ्गिक रङ्गभेद" को रूपमा वर्णन गरेका छन्।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
## बाह्य कडीहरू 
श्रेणी:विकी विमिन एडिटाथन २०२५ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू
सामेली भाषा परिवार

**सामेली भाषाहरू** अफ्रोएसियाली भाषा परिवारको एक शाखा हुन्। तिनीहरूमा अरबी, अम्हारिक, टिग्रीन्या, आरामाइकेली, यहुदी, माल्टी, आधुनिक दक्षिण अरबी भाषाहरू र असंख्य अन्य प्राचीन र आधुनिक भाषाहरू समावेश छन्। तिनीहरू पश्चिम एसिया, उत्तरी अफ्रिका, अफ्रिकाको हर्न, माल्टा र उत्तरी अमेरिका, युरोप र अस्ट्रेलियाका ठुला आप्रवासी र प्रवासी समुदायहरूमा ३३ करोड भन्दा बढी मानिसहरूले बोल्छन्।

अरबी वर्तमान मौरिटानियादेखि ओमानसम्म र इराकदेखि सुडानसम्मका अधिकांश मानिसहरूको मातृभाषा हो। शास्त्रीय अरबी कुरानको भाषा हो। यो गैर-अरबी भाषी मुस्लिम संसारमा पनि व्यापक रूपमा अध्ययन गरिन्छ। माल्टी युरोपेली सङ्घ भित्र एक मात्र सामेली आधिकारिक भाषा हो।

समकालीन पहिलो भाषा बोल्नेहरूको सङ्ख्याभन्दा धेरै दोस्रो भाषाको रूपमा सफल, आज केही सामेली भाषाहरू इस्लाम (अरबी), यहुदी धर्म (हिब्रू र आरामाइकेली (बाइबलीय र तालमुदिक)), सिरियाक ईसाई धर्मका चर्चहरू (शास्त्रीय सिरियाक) र इथियोपियन र इरिट्रियन अर्थोडक्स ईसाई धर्म (गीज) सहित विश्वका केही प्रमुख धर्महरूको पवित्र साहित्यको आधार हुन्। लाखौँले यी भाषाहरूलाई दोस्रो भाषा (वा तिनीहरूको आधुनिक भाषाहरूको पुरातन संस्करण) को रूपमा सिक्छन्: धेरै मुस्लिमहरूले कुरान पढ्न र पढ्न सिक्छन् र यहुदीहरूले बाइबलीय हिब्रू, तोराह, मिद्राश र अन्य यहुदी धर्मग्रन्थहरूको भाषा बोल्छन् र अध्ययन गर्छन्।

मध्य पूर्वमा अरबीको आधिपत्य भए तापनि, अन्य सामेली भाषाहरू अझै पनि अवस्थित छन्। बाइबलीय हिब्रू, लामो समयदेखि बोलचाल भाषाको रूपमा लोप भएको र यहुदी साहित्यिक, बौद्धिक र धार्मिक गतिविधिमा मात्र प्रयोगमा रहेको, १९औँ शताब्दीको अन्त्यमा बोलीचालीको रूपमा पुनर्जीवित भयो। आधुनिक हिब्रू इजरायलको मुख्य भाषा हो, बाइबलीय हिब्रू विश्वभरि यहुदीहरूको धार्मिक विद्वता र धार्मिक विद्वताको भाषाको रूपमा बाँकी रहेको छ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
बान्टु भाषा परिवार

**बान्टु भाषाहरू** मध्य, दक्षिणी, पूर्वी र दक्षिणपूर्वी अफ्रिकाका लगभग ६०० भाषाहरूको भाषा परिवार हो। तिनीहरू दक्षिणी बान्टु भाषाहरूको सबैभन्दा ठुलो शाखा बनाउँछन्।

"भाषा" बनाम "बोली" को परिभाषामा निर्भर गर्दै, बान्टु भाषाहरूको कुल सङ्ख्या ४४० देखि ६८० फरक भाषाहरूको बीचमा अनुमान गरिएको छ। धेरै बान्टु भाषाहरूले एकअर्काबाट शब्दहरू उधारो लिन्छन्, र केही पारस्परिक रूपमा बुझ्न सकिन्छ। केही भाषाहरू धेरै कम सङ्ख्यामा मानिसहरूले बोल्छन्, उदाहरणका लागि, २००७ मा काब्वा भाषा केवल ८५०० मानिसहरूले बोल्ने अनुमान गरिएको थियो तर यसलाई एक फरक भाषाको रूपमा मूल्याङ्कन गरिएको थियो।

२०१५ मा बान्टु भाषा बोल्नेहरूको कुल सङ्ख्या लगभग ३५ करोड अनुमान गरिएको छ (अफ्रिकाको जनसङ्ख्याको लगभग ३०% वा विश्व जनसङ्ख्याको ५%)। बान्टु भाषाहरू मुख्यतया क्यामरूनको दक्षिणपूर्वमा र मध्य, दक्षिणी, पूर्वी र दक्षिणपूर्वी अफ्रिकामा बोलिन्छन्। प्रजातान्त्रिक गणतन्त्र कङ्गोमा लगभग एक छैटौँ बान्टु वक्ताहरू, र बान्टु भाषाहरूको एक तिहाइ भागहरू पाइन्छ।

बोल्नेहरूको सङ्ख्याको गणितले सबैभन्दा धेरै बोलिने बान्टु भाषा स्वाहिली हो, जसमा १ करोड ६० लाख मातृभाषी र ८ करोड दोस्रो भाषा बोल्नेहरू छन् (२०१५)। स्वाहिलीका अधिकांश मातृभाषीहरू तान्जानियामा बस्छन्, जहाँ यो राष्ट्रिय भाषा हो, जबकि दोस्रो भाषाको रूपमा, यो पूर्वी अफ्रिकाका धेरै विद्यालयहरूमा अनिवार्य विषयको रूपमा पढाइन्छ, र पूर्वी अफ्रिकी समुदायको सम्पर्क भाषा हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
गर्भनिरोध

**गर्भनिरोध**, **सन्ततिनिरोध** वा **प्रजनन नियन्त्रण**, गर्भावस्था रोक्ने विधि वा उपकरणहरूको प्रयोग हो। प्राचीन कालदेखि नै गर्भनिरोधको प्रयोग हुँदै आएको छ, तर प्रभावकारी र सुरक्षित गर्भनिरोधकका विधिहरू २०औँ शताब्दीमा मात्र उपलब्ध भएका थिए। मानव गर्भनिरोधको योजना बनाउने, उपलब्ध गराउने र प्रयोग गर्ने कार्यलाई परिवार नियोजन भनिन्छ। केही संस्कृतिहरूले गर्भनिरोधमा पहुँचलाई सीमित गर्छन् वा निरुत्साहित गर्छन् किनभने तिनीहरू यसलाई नैतिक, धार्मिक वा राजनीतिक रूपमा अवान्छनीय मान्छन्।

विश्व स्वास्थ्य सङ्गठन र अमेरिकी रोग नियन्त्रण तथा रोकथाम केन्द्रहरूले विशिष्ट चिकित्सा अवस्था भएका महिलाहरूमा गर्भनिरोध विधिहरूको सुरक्षाको बारेमा मार्गदर्शन प्रदान गरेका छन्। गर्भनिरोधनका सबैभन्दा प्रभावकारी तरिकाहरुमा पुरुषमा भ्यासेक्टोमीद्वारा बन्ध्याकरण, महिलामा महिला नसबन्दी, अन्तः गर्भाशयी उपकरण, र गर्भनिरोधक प्रत्यारोपण समावेश छन्। यसपछि गर्भनिरोधक चक्कीहरू, गर्भनिरोधक पट्टी, पि रिङ, र इन्जेक्नसहरू सहित धेरै हर्मोनमा आधारित विधिहरू प्रयोग गरिन्छ। सुरक्षित यौन अभ्यासहरू, जस्तै ढाल वा महिला ढालको प्रयोगले पनि यौन सञ्चारित सङ्क्रमणहरू रोक्न मद्दत गर्न सक्छ। अन्य गर्भनिरोध विधिहरूले यौन सञ्चारित सङ्क्रमणहरूबाट सुरक्षा दिँदैनन्। असुरक्षित यौनसम्पर्क पछि ७२ देखि १२० घण्टा भित्र लिइयो भने आपतकालीन गर्भनिरोधकले गर्भावस्था रोक्न सक्छ। कतिपयले यौनसम्पर्क नगर्नु पनि गर्भनिरोधको एक रूप हो भनेर तर्क गर्छन्।

किशोरकिशोरीहरूमा, गर्भावस्थामा खराब परिणामहरूको जोखिम बढी हुन्छ।

विकासशील देशहरूमा गर्भावस्थाबाट बच्न चाहने लगभग २२ करोड २० लाख महिलाहरूले आधुनिक गर्भनिरोधक विधि प्रयोग गरिरहेका छैनन्। विकासशील देशहरूमा गर्भनिरोधको प्रयोगले गर्भावस्थाको समयमा वा वरपर मृत्युको सङ्ख्या ४०% ले घटाएको छ (सन् २००८ मा लगभग २७०,००० मृत्यु रोकिएको थियो) र यदि गर्भनिरोधको पूर्ण माग पूरा भएको खण्डमा ७०% लाई रोक्न सक्छ। गर्भावस्था बीचको समय लम्ब्याएर, गर्भनिरोधले वयस्क महिलाहरूको प्रसव परिणाम र उनीहरूका बच्चाहरूको जीवित रहने दरलाई सुधार गर्न सक्छ। कम आश्रित बच्चाहरू, कार्यबलमा बढी महिलाहरू सहभागी हुने, र/वा दुर्लभ स्रोतहरूको कम प्रयोगको कारणले गर्दा गर्भनिरोधले आर्थिक वृद्धि बढाउँछ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
## बाह्य कडीहरू 
* 
* 
* विश्व स्वास्थ्य सङ्गठनद्वारा परिवार नियोजनका साधनहरूको थोक खरिद 


श्रेणी:प्रजनन अधिकारहरू
श्रेणी:महिलाको स्वास्थ्य
श्रेणी:विकी विमिन एडिटाथन २०२५ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू
ट्रिपल - नेगेटिभ स्तन क्यान्सर

'**ट्रिपल-नेगेटिभ स्तन क्यान्सर**' ('**टिएनबिसी**') एउटा यस्तो प्रकारको स्तन क्यान्सर हो जसबाट ग्रसित महिलाको स्तनमा तीन प्रमुख रिसेप्टर हुँदैनन् अथवा एकदमै थोरै मात्रामा मात्र हुन्छन्। ती तीन प्रमुख रिसेप्टर अन्तगर्त एस्ट्रोजन रिसेप्टर, प्रोजेस्टेरोन रिसेप्टर र मानव एपिडर्मल ग्रोथ फैक्टर रिसेप्टर २ पर्दछन्। सबै किसिमका स्तन क्यान्सरहरू मध्ये टिएनबिसी करिब १५ देखि २० प्रतिशत व्यक्तिमा देखिन्छ। धेरै उमेर नपुगेका र बिआरसिए १ नामक वंशाणु (जिन) उत्परिवर्तन भएका महिलाहरूमा यो बढी देखिन्छ। यस किसिमको क्यान्सरलाई निको पार्न सबैभन्दा कठिन हुन्छ। अन्य प्रकारका स्तन क्यान्सरको उपचार गर्न अवलम्बन गरिने हर्मोन थेरापी यसको उपचारमा असरदार मानिँदैन। यस किसिमको स्तन क्यान्सर सुरूवाती अवस्थामा भए शल्यक्रिया, विकिरण र किमोथेरापी मार्फत उपचार गर्न सकिन्छ तर क्यान्सर अत्याधिक फैलिएको अवस्थामा किमोथेरापी एकमात्र विकल्प रहन्छ।
## जोखिम तत्व
ट्रिपल - नेगेटिभ स्तन क्यान्सरको एउटा जोखिम कारक वंशाणुगत उत्परिवर्तन हो। वंशाणुमा यस्तो परिवर्तन बाबुआमाबाट सन्तानमा विरासतमा प्राप्त हुन्छ। मानव शरीरमा **बिआरसिए १** र **बिआरसिए २** वंशाणु महत्वपूर्ण मानिन्छ किनकी यसमा उत्परिवर्तन भएमा स्तन, अण्डाशय र प्रोस्ट्रेट क्यान्सरको समेत जोखिम बढ्न जान्छ। त्यसैले यी वंशाणुमा हुने उत्परिवर्तन र  ट्रिपल - नेगेटिभ स्तन क्यान्सर बीच गहिरो सम्बन्ध छ।
## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य लिङ्कहरू
श्रेणी:विकी विमिन एडिटाथन २०२५ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू
मलय पोलिनेसियाली भाषा परिवार

**मलय पोलिनेसियाली भाषाहरू** अस्ट्रोनेसियाली भाषाहरूको उपसमूह हुन्, जसमा लगभग ३८ करोड ५५ लाख वक्ताहरू छन्। मलय पोलिनेसियाली भाषाहरू ताइवान बाहिर, दक्षिणपूर्वी एसियाका टापु राष्ट्रहरू (इन्डोनेसिया र फिलिपिन्स द्वीपसमूह) र प्रशान्त महासागरमा अस्ट्रोनेसियाली मानिसहरूले बोल्छन्, जसमा महाद्वीपीय एसियामा मलाया प्रायद्वीप नजिकका क्षेत्रहरूमा कम सङ्ख्यामा बोलिन्छन्, जसमा कम्बोडिया, भियतनाम र चिनियाँ टापु हेनान उत्तरपश्चिम भौगोलिक बाह्य क्षेत्र हो। हिन्द महासागरमा अफ्रिकाको पूर्वी तटमा रहेको माडागास्कर टापुमा बोलिने मालागासी सबैभन्दा टाढाको पश्चिमी बाह्य क्षेत्र हो।

दक्षिणपूर्व एसियाको पश्चिमी भागमा मलय पोलिनेसियाली परिवारका धेरै भाषाहरूले संस्कृत, तमिल र अरबीको बलियो प्रभाव देखाउँछन्, किनकि यस क्षेत्रको पश्चिमी भाग हिन्दु धर्म, बौद्ध धर्म र पछि इस्लाम धर्मको गढ रहेको छ।

सबै प्रमुख र आधिकारिक अस्ट्रोनेसियाली भाषाहरू मलय पोलिनेसियाली उपसमूहसँग सम्बन्धित छन्। ५० लाख भन्दा बढी वक्ताहरू भएका मलय पोलिनेसियाली भाषाहरू: इन्डोनेसियाली, जाभानी, सुन्दानीज, तागालोग, बिकोल, मालागासी, मलय, सेबुआनो, मदुरेस, इलोकानो, हिलिगेनोन र मिनाङ्काबाउ। बाँकी १,००० भन्दा बढी भाषाहरू मध्ये, धेरैसँग राष्ट्रिय/आधिकारिक भाषाको स्थिति छ, जस्तै टोङ्गन, सामोआन, माओरी, गिल्बर्टिज, फिजि, हवाईयन, पलाउआन र चामोरो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
छाक

अङ्गुठाकार|320x320पिक्सेल|भान्चामा खाना पकाउँदै एउटी आइमाई, १५६३
एक **छाक** भनेको एउटा अवसर हो जब जनावरले पोषणको लागि खाना खान्छन्। मानव समाजमा दिनभरि फरक-फरक खानाको लागि फरक-फरक नामहरू हुन्छन् । उदाहरणका लागि, दिनको पहिलो छाकलाई "नास्ता", "चमेना" कि त "अर्नी" भनिन्छ। दिउसो र साँझको छाकलाई "खाजा", र रातीको छाकलाई "खाना" कि "भोज" भनिन्छ।  

## यो पनि हेर्नुहोस् 
* खाना
* वनभोज
नेपालमा वेश्यावृत्ति

नेपालमा वेश्यावृत्ति गैरकानूनी छ। मानव बेचबिखन तथा ओसारपसार (नियन्त्रण) ऐन, २०६४ ले वेश्यावृत्ति र वेश्यावृत्तिबाट हुने कमाईलाई मानव बेचबिखनको परिभाषामा समावेश गरेर अपराधीकरण गर्दछ। एचआइभी/एड्स सम्बन्धी संयुक्त राष्ट्रसङ्घीय कार्यक्रमको अनुमान अनुसार देशमा ६७,३०० वेश्याहरू छन्।

## सरकारी नीति 
नेपालमा यौन कार्यलाई विशेष रूपमा अपराधीकरण गर्ने कुनै कानून नभए पनि, सन् १९८० को दशकभरि लागू गरिएका केही कानूनहरू छन् जसले नेपाल भित्र र बाहिर बेचबिखनलाई अपराध मान्दछ। यीमध्ये धेरै कानूनहरू कहिलेकाहीँ वेश्यावृत्तिमा संलग्न यौनकर्मीहरूलाई आरोप लगाउनको लागि पनि व्याख्या गरिन्छ, जुन यौनजन्य तस्करी र कामको बीचको भिन्नताको बुझाईबाट आउँछ। यौन कार्य भन्नाले संसारभरिका वैध र अवैध यौन उद्योगका सबै पक्षहरूलाई जनाउन प्रयोग हुने शब्द हो। शारीरिक र मौखिक रूपहरू सहित यौन कार्यका विभिन्न रूपहरू छन्। यो भिन्नताहरू वास्तविक रूपमा अस्पष्ट छ। यसरी, बेचबिखन विरुद्ध नेपाल भित्र बनाइएका धेरै नीति र कानुनहरू यौन कार्यमा लागू गर्न नहुने तर्क गर्दछन्। वास्तवमा दासत्व रोक्नको लागि प्रयास गरिरहेका अधिकारिक निकाय र कानुनहरू यौन कार्य गर्नेहरू, ग्राहकहरू र यौन उद्योगमा संलग्न अन्यलाई गलत रूपमा लागू गरिन्छ।

वि.सं २०४२ मा, नेपालमा मानव बेचबिखन ऐन पारित भएको थियो र यसको उद्देश्य वेश्यावृत्तिको रूपमा हुने बेचबिखन रोक्नु थियो।

संयुक्त राज्य अमेरिकाको विदेश विभागको मानव बेचबिखन निगरानी र नियन्त्रण कार्यालयले नेपाललाई 'स्तरीय २' देशको रूपमा राखेको छ।
## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू 
* नाफाको लागि बलात्कार -- ह्युमन राइट वाचको प्रतिवेदन
* भारत - महिला बेचबिखन विरुद्धको गठबन्धनको बेचबिखन र वेश्यावृत्ति सम्बन्धी तथ्यहरू


श्रेणी:नेपाली समाज
श्रेणी:नेपालमा अपराधको प्रकार
श्रेणी:विकी विमिन एडिटाथन २०२५ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू
बहुविवाह

[thumb|300px|thumb|राजा [पृथ्वीनारायण शाह र उनका दुई श्रीमतीहरू (इन्द्रकुमारी, नरेन्द्रलक्ष्मी)]]

**बहुविवाह** भनेको धेरै श्रीमानसँग विवाह गर्ने प्रचलन हो। जब कुनै पुरुषले एकै समयमा एकभन्दा बढी श्रीमतीसँग विवाह गर्छ, त्यसलाई बहुपत्नी भनिन्छ। जब कुनै महिलाले एकै समयमा एकभन्दा बढी श्रीमानसँग विवाह गर्छिन्, त्यसलाई बहुपतित्व भनिन्छ।

धेरै देशहरूमा, कानूनले एकविवाह विवाहलाई मात्र मान्यता दिन्छ (एक व्यक्तिले केवल एक पति वा पत्नी राख्न सक्छ, र द्विविवाह अवैध छ), तर व्यभिचार गैरकानूनी छैन, जसले गर्दा गैर-आधिकारिक "पति वा पत्नी" को लागि कानुनी मान्यता बिना नै वास्तविक बहुविवाहलाई अनुमति दिइने अवस्था सिर्जना हुन्छ।

पश्चिम अफ्रिका र मध्य अफ्रिकामा "बहुविवाह बेल्ट" भनेर चिनिने क्षेत्रमा बहुविवाह सबैभन्दा सामान्य छ। विश्वमा सबैभन्दा बढी बहुविवाह प्रचलन भएको देशहरूमा बुर्किना फासो, माली, गाम्बिया, नाइजर र नाइजेरिया समावेश छन्।

## प्रकार 
बहुविवाह तीन विशिष्ट रूपहरूमा अवस्थित छ:

* **बहुपत्नीत्व**, जहाँ एक पुरुषका एकैसाथ धेरै पत्नीहरू हुन्छन्
* **बहुपतित्व**, जहाँ एक महिलाका एकैसाथ धेरै पतिहरू हुन्छन्
* **सामूहिक विवाह**, जहाँ पारिवारिक एकाइमा धेरै पतिहरू र कानुनी उमेरका धेरै पत्नीहरू हुन्छन्

नेपाल, चीनका केही भाग र उत्तरी भारतका केही भागमा घुमन्ते तिब्बतीहरूमा परम्परागत रूपमा बहुपतित्व प्रचलन थियो, जसमा दुई वा बढी दाजुभाइहरूले एउटै महिलासँग विवाह गर्थे। यो उच्च पुरुष मृत्युदर भएको समाजमा सबैभन्दा सामान्य छ। यो अंशात्मक पितृत्वसँग सम्बन्धित छ, जुन सांस्कृतिक विश्वास हो कि बच्चाको एक भन्दा बढी बुबा हुन सक्छन्।

## धार्मिक दृष्टिकोण 
बौद्ध धर्मले विवाहलाई संस्कारको रूपमा मान्दैन; यो विशुद्ध रूपमा धर्मनिरपेक्ष मामिला हो। सामान्यतया बौद्ध भिक्षुहरू यसमा भाग लिँदैनन् (यद्यपि केही सम्प्रदायहरूमा पुजारी र भिक्षुहरूले विवाह गर्छन्)। त्यसैले विवाहलाई कुनै धार्मिक स्वीकृति प्राप्त हुँदैन।

पहिलो श्रीमतीले बच्चा जन्माउन नसकेमा परम्परागत हिन्दु कानूनले बहुविवाहलाई अनुमति दिएको थियो।

सन् १९५५ मा भारतीय संसदले हिन्दु विवाह ऐन लागु गरेको थियो र यसले मुस्लिम बाहेक भारतमा सबैका लागि बहुविवाहलाई गैरकानूनी बनाएको थियो। सन् १९५५ भन्दा पहिले, हिन्दुहरूका लागि बहुविवाहलाई अनुमति दिइएको थियो। भारतमा विवाह कानूनहरू प्रश्नमा रहेका पक्षहरूको धर्ममा निर्भर छन्।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
बाँझोपन

**बाँझोपन** भनेको पुरुष र महिला जीवको प्रजनन क्षमतामा असमर्थता हो। यो सामान्यतया यौन परिपक्वतामा पुगेको स्वस्थ जीवको प्राकृतिक अवस्था होइन, त्यसैले यौवनावस्थाबाट गुज्रिएका बच्चाहरूलाई बहिष्कृत गरिन्छ, जुन शरीरको प्रजनन क्षमताको सुरुवात हो। यो रजोनिवृत्ति पछि महिलाहरूमा पनि एक सामान्य अवस्था हो।

मानवमा, बाँझोपनलाई पुरुष र महिला जोडीसँग कम्तिमा एक वर्षको असुरक्षित र नियमित यौनसम्पर्क पछि गर्भवती हुन नसक्ने अवस्थाको रूपमा परिभाषित गरिएको छ। बाँझोपनका धेरै कारणहरू छन्, जसमा केही चिकित्सा हस्तक्षेपले उपचार गर्न सक्छ। १९९७ को अनुमानले विश्वव्यापी रूपमा सबै विषमलिङ्गी जोडीहरूको लगभग पाँच प्रतिशतमा बाँझोपनको अनसुलझे समस्या रहेको देखाउँछ। तथापि, धेरै जोडीहरूले कम्तिमा एक वर्षसम्म अनैच्छिक सन्तानविहीनताको अनुभव गर्छन्, जसको अनुमान १२% देखि २८% सम्म हुन्छ।

धेरैजसो समाजमा बच्चा जन्माउनु महत्त्वपूर्ण मानिन्छ। बाँझोपन भएका जोडीहरूले सामाजिक र पारिवारिक दबाब अनुभव गर्न सक्छन्, जसले गर्दा सामाजिक एक्लोपनको भावना उत्पन्न हुन्छ। लिङ्ग, उमेर, धर्म र सामाजिक आर्थिक स्थितिका कारकहरू महत्त्वपूर्ण प्रभाव हुन्। सामाजिक दबाबले बाँझोपन उपचारमा जाने, बेवास्ता गर्ने वा अनुभव गर्ने जोडीको निर्णयलाई असर गर्न सक्छ। यसबाहेक, सामाजिक आर्थिक स्थितिले बाँझो जोडीहरूको मनोविज्ञानलाई प्रभाव पार्छ: कम सामाजिक आर्थिक स्थिति डिप्रेसनको विकासको बढ्दो सम्भावनासँग सम्बन्धित छ। धेरै संस्कृतिहरूमा, गर्भधारण गर्न असमर्थताले कलंक बोकेको हुन्छ। बन्द सामाजिक समूहहरूमा, केही हदसम्म अस्वीकृति (वा जोडीद्वारा अस्वीकृत भएको भावना) ले पर्याप्त चिन्ता र निराशा निम्त्याउन सक्छ। कतिपयले सक्रिय रूपमा यस मुद्दालाई पूर्ण रूपमा बेवास्ता गरेर प्रतिक्रिया दिन्छन्।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:महिलाको स्वास्थ्य
श्रेणी:विकी विमिन एडिटाथन २०२५ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू
बेगम

thumb|मुघल सम्राट मुहम्मद शाहकी श्रीमती बेगम मालिका उज जमानीको एक चित्र

**बेगम** (, , )
मध्य र दक्षिण एसियामा प्रयोग गरिने एक शाही र प्रतिष्ठित महिलाको उपाधि हो जुन बेग वा बे उपाधिको स्त्रीलिङ्गी रूप हो। बेगकी श्रीमती वा छोरीलाई बुझाउन 'बेगम' उपाधिको प्रयोग गर्न गरिन्छ। प्राय: बेगको छोरीलाई बुझाउन बेगमजादी शब्द पनि प्रयोग गरिने गरिन्थ्यो भने त्यसपछि क्रमशः सत्ता वा उच्च सामाजिक स्थितिको सम्मानसूचक उपाधिको रूपमा बेगम शब्दलाई अपनाइएको थियो।

भारतीय उपमहाद्वीप अन्तर्गत विशेषगरी दिल्ली, हैदराबाद, सिन्ध, पञ्जाब, खैबर पख्तुनख्वा र बङ्गालमा बेगमलाई उच्च सामाजिक स्तर वा ठूलो उपलब्धि हासिल गरेकी मुस्लिम महिलाहरूका लागि सम्मान प्रकट गर्ने उपसर्गको रूपमा अनुकूलित गरिएको छ। हाल वर्ग वा विवाहको सन्दर्भमा कुनै पनि महिलाले आफ्नो नामको अगाडि वा पछाडि 'बेगम' उपाधिको प्रयोग गर्ने गरेकाले दक्षिण एसियाका देशहरू; बङ्गलादेश, भारत र पाकिस्तानमा 'बेगम'को अर्थ बेगकी श्रीमती वा छोरी भन्ने हुँदैन। बेगम जस्तै पाश्चात्य जगतमा भने उच्चस्तरीय महिलाहरूलाई डामे वा लेडी जस्ता शब्दहरूको उपाधि प्रयोग गरिन्छ।

## आधुनिक समाजमा 
उज्बेकिस्तान, भारत, पाकिस्तान र बङ्गलादेशमा मुसलमान पुरुषहरूले आफ्नी श्रीमती, छोरी, बहिनी वा विधवा महिलाहरूलाई सम्मानजनक उपाधिको रूपमा पनि यो शब्द प्रयोग गर्ने गरेका छन्।
बङ्गलादेशमा यस शब्दको प्रयोग बङ्गलादेशकी पहिलो प्रथम महिला बेगम फाजिलतुनेसा मुजिब, पूर्व प्रधानमन्त्री बेगम खालेदा जिया र बेगम रओसन इरशादको सम्मानजनक उपाधिको लागि प्रयोग गरिएको छ। यसको प्रयोग उच्च सामाजिक स्तरका महिलाहरू जस्तै परोपकारी, कार्यकर्ता, लेखकहरूको सम्मानमा पनि लेखिन्छ जसमा बेगम रोकेया र बेगम सुफिया कामाल जस्ता धेरै अन्य व्यक्तिहरूको पर्दछन्। सन् १९९१ देखि बङ्गलादेशको प्रधानमन्त्रीका रूपमा पालैपालो नियुक्त भएका खालिदा जिया र शेख हसिनालाई 'जुझारु बेगम' उपनाम दिइएको थियो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
श्रेणी:विकी विमिन एडिटाथन २०२५ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू
प्रथम महिला

[thumb|right|
[इजिप्टकी प्रथम महिला जिहान सदातले काइरोमा अमेरिकी समकक्षी रोसलिन कार्टरलाई स्वागत गर्दै गर्दाको एक तस्वीर, ८ मार्च १९७९]]
[thumb|right|[न्युयोर्क सहर|न्युयोर्क सहरको मेट्रोपोलिटन आर्ट म्यूजियममा प्रथम महिलाहरूको एक समूह, २२ सेप्टेम्बर २००८]]
[thumb|right|[जी-ट्वान्टीका प्रथम महिलाहरू, पिट्सबर्ग, पेन्सिलभेनिया, २५ सेप्टेम्बर २००९]]

**प्रथम महिला** विशेषगरी राष्ट्रपतीय गणतन्त्रात्मक राज्यहरूका राष्ट्रप्रमुखको श्रीमतीलाई प्रधान गरिने एक सम्मानजनक उपाधि हो। यो विश्वका केही निश्चित देशका निर्वाचित राष्ट्रप्रमुखहरूको श्रीमतीलाई दिइने उपाधि पनि हो। यो उपाधिलाई ती महिलाहरूले अलिखित रूपमा प्रचार माध्यमसहित जनताका बीचमा ग्रहण गर्दै प्रयोग गर्दछिन्। अविवाहित वा विधवा पदाधिकारीहरूका लागि पनि यो शब्द प्रयोग गरिएको पाइन्छ। यो उपाधि नगरप्रमुख, राज्यपाल, लगायतका उच्चपदस्थ अधिकारीहरूको श्रीमतीका लागि पनि प्रयोग गर्न सकिन्छ। पुरुषहरूका लागि भने यसको लिङ्ग भिन्नताका कारणले प्रथम पुरुष उपाधि प्रदान गरिन्छ।

अङ्ग्रेजी भाषा बोल्ने विश्वका देशहरू मध्ये यो शब्द मुख्य रूपमा संयुक्त राज्यसँग सम्बन्धित छ तर यो उपाधि केही राष्ट्रमण्डल देशहरूमा सरकार प्रमुखको श्रीमतीको सन्दर्भमा पनि प्रयोग गरिएको छ। धेरै जसो अवस्थामा प्रथम महिलाको भूमिकाको परम्परागत जिम्मेवारी र सामाजिक कार्य रानीको भूमिकासँग मिल्दोजुल्दो छ। संयुक्त राज्य बाहिर यो भूमिका रहेका महिलाहरू प्रायः ल्याटिन अमेरिकी देशहरूमा भेटिन्छन्। प्रथम महिला शब्दले पेशामा वा कलामा सबैभन्दा माथि रहेको महिला व्यक्ति भनेर वर्णन गर्न पनि प्रयोग गरिएको छ भने कहिलेकाहीँ यो संयुक्त राज्यका केही इसाई मण्डलीका पादरीहरूका श्रीमतीको लागि पनि प्रयोग आउन सक्छ।

## उत्पत्ति 
[thumbnail|right|200px|अमेरिकी पूर्व राष्ट्रपति [बाराक ओबामा र उनकी श्रीमती मिसेल ओबामा]]

सन् १८४० मा अमेरिकाबाट प्रथम महिला पदको उत्पत्ति भएको मानिन्छ। अमेरिकाका तत्कालीन राष्ट्रपति ज्याकरी टेलरकी श्रीमती डली मेडिसन थिइन्। प्रिय श्रीमतीको मृत्युमा राष्ट्रिय शोक व्यक्त गर्नको बेला उनले स्वलेखित र उच्च प्रशंसा गरिएको कवितामा प्रथम महिलाको रूपमा मेडिसनलाई व्यक्त गरेका थिए। सुरुवाती समयमा राष्ट्रपतिको श्रीमतीलाई नियमित र स्वीकार्य कुनै पनि पद दिइने गरिएको थिएन। त्यतिबेला धेरै प्रथम महिलाहरूले उनीहरूको आफ्नै क्षमता र योग्यताको आधारमा विभिन्न तरिकामा शीर्षक र उपाधि प्रयोग गर्न पाउने गर्थे। तीमध्ये लेडी वा क्विन अफ द ह्वाइट हाउस जस्ता उपाधिहरू चलनमा थियो जसलाई रानीको जस्तो उपाधिको रूपमा हेरिन्थ्यो।

पहिले अन्य कुनै महिलाले प्रथम महिलाको पदवी पाउने हक राख्दथे तीमध्ये राष्ट्रपतिकी छोरीले उनकी आमाको अनिच्छाका कारण वा असमर्थताको कारणले रिक्त स्थान भर्न वैकल्पिक रूपमा प्रथम महिलाको जिम्मेदारी लिनु पर्दथ्यो भने यदि राष्ट्रपति अविवाहित वा विदुर भएको खण्डमा ह्वाइट हाउसमा बसिरहेका अन्य कुनै महिला यो जिम्मेवारी लिने गर्दथे। हाल, विश्वको शक्तिशाली राष्ट्रहरू मध्ये एक अमेरिकाका ४५औँ राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पकी श्रीमती मेलानिया ट्रम्पले व्यापक रूपमा चर्चित र उत्साहका साथ प्रथम महिलाको पदवीमा विराजमान छिन्। अमेरिकी मिडिया र समाचार माध्यमहरूले प्रायः अन्य देशका राजनीतिक प्रमुखहरूको श्रीमतीलाई प्रथम महिलाको रूपमा उल्लेख गर्ने गरेतापनि कुनै देशमा राष्ट्रपतिको श्रीमतीको विशेष उपाधि भएमा यस नियममा भिन्नता देखा पर्दछ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
श्रेणी:प्रथम महिला
श्रेणी:विकी विमिन एडिटाथन २०२५ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू
महिला विरुद्धको भेदभाव उन्मूलन सम्बन्धी घोषणापत्र

**महिला विरुद्धको भेदभाव उन्मूलन सम्बन्धी घोषणापत्र** संयुक्त राष्ट्र सङ्घको महासभाद्वारा जारी गरिएको मानव अधिकार घोषणापत्र हो, जसले महिला अधिकार सम्बन्धी उक्त निकायको विचारलाई रूपरेखा दिन्छ। यसलाई ७ नोभेम्बर १९६७ मा महासभाले स्वीकृति दिएको थियो। यो घोषणापत्र कानुनी रूपमा बाध्यकारी १९७९ को महिला विरुद्ध हुने सबै प्रकारका भेदभाव उन्मूलन गर्ने महासन्धि १९७९को एक महत्त्वपूर्ण अग्रदूत थियो। यसको उद्देश्य विशेष गरी महिलाको अधिकारको संरक्षणको लागि लैङ्गिक समानतालाई प्रवर्द्धन गर्नु थियो। यो सन् १९६७ मा महिलाको स्थिति सम्बन्धी संयुक्त राष्ट्र सङ्घीय आयोगद्वारा मस्यौदा गरिएको थियो।  घोषणापत्रका सिद्धान्तहरू कार्यान्वयन गर्न, ३ डिसेम्बर १९८१ मा महिला विरुद्ध हुने सबै प्रकारका भेदभाव उन्मूलन गर्ने महासन्धि १९७९ गठन र लागू गरिएको थियो।
 
## सारांश 
यो घोषणापत्रले मानव अधिकारको विश्वव्यापी घोषणापत्रको संरचनालाई पछ्याउँछ, जसमा प्रस्तावनापछि एघार धाराहरू छन्।

**धारा १**ले महिला विरुद्धको भेदभाव "मौलिक रूपमा अन्यायपूर्ण र मानव मर्यादा विरुद्धको अपराध हो" भनेर घोषणा गर्दछ।  "भेदभाव"लाई परिभाषित गरिएको छैन।

**धारा २**ले महिला विरुद्ध भेदभाव गर्ने कानून र प्रथाहरूको उन्मूलन गर्न, कानून अन्तर्गत समानतालाई मान्यता दिन र राज्यहरूले भेदभाव विरुद्धको विद्यमान संयुक्त राष्ट्र मानव अधिकार दस्तावेजहरूलाई अनुमोदन र कार्यान्वयन गर्न आह्वान गर्दछ।

**धारा ३**ले महिला विरुद्धको पूर्वाग्रह हटाउन सार्वजनिक शिक्षाको लागि आह्वान गर्दछ।

**धारा ४**ले महिलाहरूलाई मतदान गर्ने अधिकार र सार्वजनिक पद खोज्ने र धारण गर्ने अधिकार सहित पूर्ण निर्वाचन अधिकारको उपभोग गर्न आह्वान गर्दछ।

**धारा ५**ले महिलाहरूलाई आफ्नो राष्ट्रियता परिवर्तन गर्ने पुरुष सरह समान अधिकारको माग गर्दछ।

**धारा ६**ले महिलाहरूलाई नागरिक कानूनमा पूर्ण समानताको उपयोग गर्न आह्वान गर्दछ भने यसले विशेष गरी विवाह र सम्बन्ध विच्छेदको वरिपरि, र बालविवाहलाई गैरकानूनी बनाउन आह्वान गर्दछ।

**धारा ७**ले फौजदारी सजायमा लैङ्गिक भेदभाव उन्मूलन गर्न आह्वान गर्दछ।

**धारा ८**ले राज्यहरूलाई महिला बेचबिखन र महिलाको वेश्यावृत्तिको शोषणको विरुद्धमा लड्न आह्वान गर्दछ।

**धारा ९**ले लिङ्गको आधारमा शिक्षा प्राप्त गर्ने समान अधिकारको पुष्टि गर्दछ।

**धारा १०**ले कार्यस्थलमा समान अधिकारको लागि आह्वान गर्दछ, जसमा रोजगारीमा भेदभाव नगर्ने, समान कामको लागि समान ज्याला, र तलबी प्रसूति बिदा समावेश छ।

**धारा ११**ले राज्यहरूलाई घोषणापत्रका सिद्धान्तहरू कार्यान्वयन गर्न आह्वान गर्दछ।

## यो पनि हेर्नुहोस् 
* महिला विरुद्ध हुने सबै प्रकारका भेदभाव उन्मूलन गर्ने महासन्धि १९७९
* महिलाको स्थिति सम्बन्धी संयुक्त राष्ट्र सङ्घीय आयोग
* महिलाको अधिकार

## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
## बाह्य कडीहरू 
* महिला विरुद्धको भेदभाव उन्मूलन सम्बन्धी घोषणापत्र
* महिला विरुद्धको भेदभाव उन्मूलन सम्बन्धी घोषणापत्रको इतिहास

श्रेणी:महिला अधिकार सम्बन्धी दस्तावेजहरू
श्रेणी:संयुक्त राष्ट्र सङ्घ महासभाका प्रस्तावहरू
श्रेणी:उद्घोषहरू
श्रेणी:विकी विमिन एडिटाथन २०२५ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू