open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
सुनामी

thumb|right|400px|**सूनामी लहर**
thumb|right|200px|**सूनामी लहर**
समुद्री तूफानलाई जापानीमा **सूनामी** (,  अथवा ) भनिन्छ, अर्थात बन्दरगाहको नजिकको लहर। बस्तबमा यो धेरै लामो - अर्थात सैकडौ किलोमीटर चौडाई भएको लहर हुदछ, अर्थात लहरहरूको तल्लो हिस्साहरूको बीचको दुरी सैकडौ किलोमीटरको हुदछ। तर जब यो किनाराको नजिक आउदछ, तब लहरहरूको तल्लो हिस्सा जमीनलाई छुन थाल्दछ,- यसको गति कम हुन जान्छ, र ऊँचाई बढदछ। यस्तो स्थितिमा जब यो किनारामा ठोकिन थाल्दछ तब तबाही हुदछ। गति ४०० किलोमीटर प्रति घण्टा सम्म, र ऊँचाई १० देखि १७ मीटर सम्म। अर्थात नुनिलो  पानीको चल्ने पर्खाल। धेरै जसो समुद्री भूकम्पको कारणले यो तुफान उत्पन्न हुदछ। प्रशान्त महासागरमा धेरै सामान्य हुन्छ, तर बङ्गालको खाडी, हिन्द महासागर वा अरब सागरमा हुदैन। यसै कारण शायद भारतीय भाषाहरूमा यसको लागि विशिष्ट नाम छैन।

[thumb|right|400px| [चेन्नई सूनामीको लहर]]

## प्रक्रिया 
समुद्रको भित्र अचानक जब धेरै ठूलो तेज हलचल हुन थाल्दछ तब त्यसमामा उफान उठद छ जसले यस्तो लामो र धेरै अग्लो लहरहरूको आधी उठन शुरू हुन जान्छ तब जबरदस्त आवेगको साथ अगाडि बढद छ, यिनै लहरहरूको आधीलाई सूनामी भनिन्छ। बास्तबमा सूनामी जापानी शब्द हो जुन सू र नामी मिलेर बनेको छ सू को अर्थ हुन्छ समुद्र तट ऱ नामी को अर्थ हुन्छ लहर। पहिले सूनामीलाई समुद्रमा उठने ज्वारभाटाको रूपमा पनि लिईन्थो तर यस्तो होईन। बास्तबमा समुद्रमा लहर चन्द्रमा सूर्य र ग्रहहरूको गुरुत्वाकर्षणको प्रभावबाट उठदछ तर सूनामी लहर यि अरु लहरहरूबाट फरक हुदछ। ११/०३/२०११ मा पनि यही भयो।

## कारण 
सूनामी लहरको पछाडि सामान्यतया धेरै कारण हुदछ तर सबैभन्दा असरदार कारण हो भुकम्प। यसको अलावा जमीन भासिने, ज्वालामुखी फुट्ने, कुनै किसिमको विस्फोट हुनु र कहिने काही उल्कापातको असरबाट पनि सूनामी लहर उठदछ।
;भूकंप
जब कभी भीषण भूकम्प की वजह से समुद्र की ऊपरी परत अचानक खिसक कर आगे बढ जान्छ तो समुद्र आफ्नो समांतर स्थिति में ऊपर की तरफ बढने लाग्छ। जो लहरें उस वक्त बनती हैं वो सूनामी लहरें हुन्छं. इसका एक उदाहरण ये हुन सक्छ कि धरती की ऊपरी परत फुटबल की परतों की तरह आपस में जुडी हुई है या कहें कि एक अंडे की तरह से है जिसमें दरारें हों।पहले सूनामी को समुद्र में उठने वाले ज्वार के रूप में पनि लिया गइरह्यो है तर ऐसा नहीं है. दरअसल समुद्र में लहरे चाँद सूरज और ग्रहों के गुरुत्वाकर्षण के प्रभाव से उठती हैं तर सूनामी लहरें इन आम लहरों से अलग हुन्छं। 

जैसे अंडे का खोल सख्त हुन्छ तर उसके भीतर का पदार्थ लिजलिजा और गीला हुन्छ। भूकम्प के असर से ये दरारें चौडी होकर अंदर के पदार्थ में इतनी हलचल पैदा गर्छं कि वो तेजी से ऊपर की तरफ का रूख कर लेता है। धरती की परतें पनि जब किसी पनि असर से चौडी हुन्छं तो वो खिसकती हैं जिसके कारण महाद्वीप बनते हैं. तो इस तरह ये सूनामी लहरें बनती हैं। तर ये पनि जरूरी नहीं कि हर भूकम्प से सूनामी लहरें बने. यसको लागि भूकम्प का केंद्र समुद्र के अंदर या उसके आसपास होना जरूरी है।

श्रेणी:प्राकृतिक प्रकोपहरू
दोहरी गीत

**दोहरीगीत** दुई पक्ष बीचको गीतहरूको सवाल जवाफ हो। नेपालका प्रायः सबै ठाउँमा दोहरीगीत गाएको सुन्न पाइन्छ। मेला, पाखा, रोदी, चौतारी, विवाह आदि उत्सवहरूमा युवा-युवतीहरू मादल, बाँसुरी आदि बाजाहरूको तालमा दोहरीगीत गाउने गर्दछन्। दोहरीगीत नेपालीहरूको परम्परा पनि हो। तर आजभोलिको नयाँ जमनामा यो पर्थामा केही कमी आएको देखिन्छ। दोहरीगीत सबै भाषामा र सबै ठाउँका मान्छेहरूले गाउने गर्छन्। दोहरी गीतका गीतहरू तत्काल सिर्जना गरिएर गाउने गरिन्छ। दोहरी गीत युवा युवा बीच, युवती युवती बीच र युवती युवती बीच गाइन्छ।दोहोरी दोहोरो भन्ने शब्दबाट आएको हो। दोहोरो भन्नाले दुई तर्फबाट  भन्ने बुझिन्छ। तसर्थ दोहोरी गीतमा दुई तर्फबाट आएका सङ्गीतमा अन्त्यानुप्रास मिलाएर आएका सवाल जवाफ भन्ने बुझिन्छ। विशेष गरेर दोहोरी गीत तत्काल सृजना गरिन्छ कुनै एउटा भाकामा आधारित रहेर। तथापि पछिल्लो पटक दोहोरी रेकर्ड गरेर पनि बजारमा आएका छन् र अहिले त्यसरी आएका गीतहरूले वजार लिइरहेका छन्। त्यस्ता गीतहरूमा केवल एकजना गीतकारले केटा र केटी दुवैको सवाज जवाफ समेटेका हुन्छन्, जसलाई गाएक गायिकाले त्यही अनुसार गाउने गर्दछन्। दोहोरी विशेष गरेर नेपालको मौलिक गीत हो। लोकभाका, गाँउका, दुःखका वेदनाका, प्रेमका वा समाज, वातावरण लगायतका सबैकुराहरूलाई समेटेर गीत सृजना गरिएका हुन्छ लोक गीतमा। अनि त्यही लोकगीतलाई जव सवाल जवाफ वा दोहोरो तर्फबाट गाइन्छ त्यस्ता गीतलाई लोक दोहोरी गीत भनिन्छ। दोहोरीमा विभिन्न पाटा हरू समेटिएका हुन्छन्। सोरठी, ठाडो भाका, कौडा, झ्याउरे, देउडा लगायत विभिन्न नेपालका भूभागहरूका गीत सङ्गित दोहोरी शैलीमा रहेका हुन्छन् अर्थात केटा अनि केटिका सवाल जवाफहरू। यद्यपि प्रत्यक्ष-लाइभ- खेलिने दोहोरीमा हुने मजा रेकर्ड गरिएका दोहोरीमा नहुन सक्छ। अनि सधैँ, र जुनसुकै अवस्थामा प्रत्यक्ष दोहोरी समेटिन पनि सम्भव पनि हुदैन जसको फलस्वरूप रेकर्ड गरिएका गीतहरूको बजार राम्रो रहेको हुन्छ। 
लोक गायकहरू, संकलकहरू जस्तैः कल्याण शेरचन, धर्मराज थापा, कुमार बस्नेत, वम वहादुर कार्की, र पछिल्लो पटक एकनारायण भन्डारी अनि राजु परियार र विष्णुमाझीसम्म आइपुग्दा नेपालको दोहोरीले ठूलो फड्को मारेको छ।

श्रेणी:गीत
श्रेणी:सङ्गीत
भोजपुर, भोजपुर

'''''' नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्रको कोशी अञ्चल, भोजपुर जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ७४४६ रहेको थियो जसमध्ये ३५२४ पुरुष र ३९२२ महिला रहेका थिए भने यहाँ २०७० घरधुरी रहेको थियो। यो हाल भोजपुर नगरपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका १-२ वडाहरू भोजपुर नगरपालिकाको वडा नम्बर ६ हो भने र ३,५ वडाहरू वडा नम्बर ७ र ६-८ वडाहरू वडा नम्बर ८ र ४,९ वडाहरू वडा नम्बर ९ हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:भोजपुर जिल्लाका ठाउँहरू
किरण केसी

**किरण केसी** नेपालका हास्यकलाकार हुन्। उनको जन्म ललितपुरको इमाडोलमा २०१४ असार १५ मा भएको थियो। दुर्गाबहादुर र इन्द्रकुमारीका उनी कान्छो र तेह्रौँ सन्तान हुन्। राष्ट्रिय नाचघरमा जागीर खाँदा नै कलाकारिता सुरु गरेका उनले वि.सं २०२८ सालमा 'धानका बाला इलरी- बिलरी....' गीतमा नाचेर उहाँ पहिलोपटक मञ्चमा पुगेका थिए। उनले अभिनय गरेको पहिलो धारावाहिक 'मह'को '१५ गते' हो भने पहिलो चलचित्र शम्भु प्रधानको निर्देशनमा बनेको 'सन्तान' हो।
केसीले हालसम्म करिब २ सय ५० वटा धारावाहिक शृङ्खला र ८५ वटा भन्दा बढी चलचित्रहरूमा अभिनय गरिसेका छन्। केसीले गोरखा दक्षिणबाहु, राष्ट्रिय प्रज्ञा पुरस्कारका प्राप्त गरेका थिए। केसीको बारेमा 'शब्दचित्रमा किरण केसी' नामक पुस्तक २०६५ मा उनकै जन्म दिनमा छापिएको थियो। उक्त पुस्तक टीका ढकालले लेख्नुभएको हो। उनका 'ए राता मकै' र 'धरोधर्म माइली'गरि दुईवटा गीति एल्बम पनि आएका छन्।  | मन पर्ने गीतकार, लेखक : डा.हेमन्त खतिवडा

## तथ्यसूत्र 
## बाह्य सूत्रहरू 
श्रेणी:जीवित मानिसहरू
श्रेणी:नेपाली हाँस्य कलाकारहरू
श्रेणी:नेपाली चलचित्र निर्माताहरू
जीतबहादुर केसी

**जीतबहादुर केसी** नेपाललाई अन्तर्राष्ट्रिय क्षेत्रमा प्रथमपटक पदक दिलाउने खेलाडी हुनुहुन्छ। उहाँको जन्म २००५ भदौ ४ दोलखा जिल्लाको चरीकोट, पोगटी गाविस ५मा भएको हो। उहाँ गरीब किसान परिवारमा जन्मनुभएको हो। उहाँका पिता बिर्खबहादुर र माताको नाम वन्दना हो। उहाँका एक दाजु र दुई दिदी जन्मनुभयो। 
जीतबहादुर १६ वर्षै २०२१मा सैनिक हुनुभयो। १३ वर्षजागीर खाएर छाड्नुभयो। पहिलोपटक २०२८ सालमा वीरगंजमा आयोजित प्रथम राष्ट्रिय एथलेटिक्स प्रतियोगितामा भाग लिई स्वर्ण पदक पाउनु भयो। यससहित १६ वटा राष्ट्रिय स्तरका प्रतियोगिताका स्वर्ण पदक पाउनुभयो। केसीले सन् १९७२को २० औँ म्यूनिख ओलम्पिकका लागि जर्मनीमा भएको छनौट प्रशिक्षणमा एसियाली मुलुकको २ घण्टा २३ मिनेटका रेकर्ड बनाउनु भयो। तर पदक पाउनुभएन। सन् १९७३मा फिलिपिन्सको राजधानी मनिलामा आयोजित ट्रयाक एन्ड फिल्ड प्रतियोगितामा सहभागी हुनुभयो। म्याराथुन दौड २ घण्टा २६ मिनेटमा पूरा गरेर काँस्य पदक पाउनुभयो। अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगितामा नेपालले पाएको यही नै पहिलो पदक हो। सन् १९८०मा बैङ्ककमा भएको ८ औँ एसियाली खेलकूदमा १२ औँ भएपछि खेलबाट सन्यास लिनुभयो। २०२४ देखि खेलकूदमा लागेका केसी २०४९ सालमा कर्मचारी कटौतीमा पर्नुभयो। खेलकुद परिषद्को जागीर गयो। तर उहाँलाई परिषद्ले नै प्रशिक्षकका रूपमा काम दिइरहेको छ। प्रत्येक बिहान राजधानीको दशरथ रंगशालामा उहाँ सयौं धावकलाई सिकाइरहनु भएको भेटिनुहुन्छ। उहाँ खेल्नकै लागि फिलिपिन्स, थाइल्याण्ड, जर्मनी, इरान, दक्षिण कोरिया आदि देश पुग्नुभएको छ। केसीले ३ वटा एसियाली खेलकुद, एउटा ओलम्पिक र दुइटा एसियन ट्रयाक एन्ड फिल्डमा खेल्नुभयो।

श्रेणी:नेपाली खेलाडीहरू
शुभद्रा अधिकारी

**शुभद्रा अधिकारी** एक नेपाली चलचित्र अभिनेत्री तथा नाट्यकर्मी थिइन्।उनले विभिन्न नेपाली चलचित्र र टेलिचलचित्रमा काम गरेकी थिइन्। वि.सं. २०२१ सालमा शुभद्राले 'कची मचा' नामक नाटकमा नाट्य अभिनय गरेकी थिइन्। शुभद्राले वि.सं. २०२६ सालमा नेपाली चलचित्र 'मनको बाँध'बाट नेपाली चलचित्र क्षेत्रमा अभिनय पदार्पण गरेकी थिइन्। पहिलो चलचित्रको सफलतापछि उनलाई 'चिनो', 'कन्यादान', 'भाउजु' नामक चलचित्रले निकै चर्चित बनाएको थियो।

## जीवनी
शुभद्राको जन्म वि.सं. २००४ भदौ २० गते काठमाडौँको असनमा भएको थियो। उनको पिताको नाम बलराम र माताको नाम नुरादेवी हो। नुरादेवी कार्की गायिका थिइन् भने गायिका तारादेवी उनकी मामाकी छोरी थिइन्।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:सन् १९४७ मा जन्म
श्रेणी:सन् २०१९ मा मृत्यु
श्रेणी:नेपाली चलचित्र अभिनेत्रीहरू
श्रेणी:नेपाली रङ्गकर्मीहरू
श्रेणी:काठमाडौँका मानिसहरू
अञ्जनीकुमार शर्मा

**डा. अञ्जनीकुमार शर्मा ढकाल** नेपालका पहिलो शल्यक्रिया चिकित्सक र पहिलो क्यान्सररोग विशेषज्ञ हुन्। उनको जन्म १९८५ जेठ २५ गते सिराहा जिल्लाको भलुवाहीमा भएको थियो। डा. शर्माका पिताको नाम भवविनोद र माताको नाम चुनुदेवी शर्मा हो। उनी माहिलो छोरा हो।
विज्ञानमा आइए बराबर पढेपछि उनले कोलकाता मेडिकल कलेजबाट एमबी र बिएस गरेका थिए। दरभङ्गा मेडिकल कलेजबाट एमए गरेका थिए। उनले बेलायतको रोयल कलेज अफ सर्जन्सबाट 'एफआरसिएस्' गरेका थिए। त्यसपछि अमेरिकाबाट एफआइसिएस र एफएसियस गरेका थिए। काठमाडौँको वीर अस्पताल, विरानगरको कोशी अञ्चल अस्पताल, त्रिभुवन विश्वविद्यालय शिक्षण अस्पताल, नेपाल मेडिकल कलेज आदिमा रहेर उनले असङ्ख्य बिरामीको उपचार गरेका थिए। गोरखा दक्षिणबाहु जस्ता पुरस्कार पाएका शर्माले डाक्टरहरूकै विभिन्न संस्थामा रहेर काम गरेका थिए।
उनका विभिन्न पत्रिका तथा जर्नलमा विभिन्न लेख प्रकाशित छन्। उनले तयार पारेको 'प्रिन्सिपल अफ सर्जरी फर नर्सेज' पुस्तकको चौथो संस्करण आएको थियो। उनको निधन २०७१ साल असोज २२ गते क्यान्सर रोगका कारण भएको थियो। 

## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
श्रेणी:सन् १९२८ मा जन्म
श्रेणी:सन् २०१४ मा मृत्यु
श्रीकृष्ण आचार्य

प्रा. **श्रीकृष्ण आचार्य** महेन्द्र संस्कृत विश्वविद्यालयका पूर्वउपकुलपति हुनुहुन्छ। आचार्यले २०१६ देखि २०२३ सालसम्म संस्कृत प्रधान पाठशाला पढाउनुभयो। २०२३ देखि २०४७ सम्म वाल्मिकी क्याम्पसमा संस्कृतको 'सिद्धान्त ज्योतिष' पढाउनुभयो। 

श्रीकृष्णको जन्म १९९४ साल भदौ महिनामा भएको हो। उहाँ इतिहासशिरोमणि बाबुराम आचार्यका कान्छा छोरा हुनुहुन्छ। उहाँकी माताको नाम तीर्थकुमारी हो। उहाँका एक दाजु र ४ दिदी जन्मनुभएको हो। 

आचार्यले 'बाबुराम आचार्य स्मृति ग्रन्थ' लगायत पिताका 'जनरल भीमसेन थापा : यिनलाई मैले जस्तो देखें', 'बडामहाराजाधिराज श्री ५ पृथ्वीनारायण शाहको दिव्योपदेश', 'नेपालको सांस्कृतिक परम्परा', 'अब यस्तो कहिल्यै नहोस्', 'चीन, तिब्बत र नेपाल', 'श्री ५ प्रतापसिंह शाह (जीवनी र कार्यकाल),' 'प्राचीनकालको नेपाल' जस्ता पुस्तक सम्पादन र परिमार्जन गर्दै आउनुभएको छ।
ज्ञानु राणा

**ज्ञानु राणा** (जन्म : २००६ कात्तिक ३) नेपाली गायिका हुन् । उनले एक हजार चार सयभन्दा बढी गीतहरू गाएकी छिन् । ती गीतहरूमा राणाका करिब ४ सय भजन र एक दर्जन जति बालगीत छन् ।

## सुरुवाती जीवन
उनको जन्म २००६ कात्तिक ३ मा काठमाडौँको ठमेलमा भएको हो । उनका पिता जनकवि केशरी धर्मराज थापा हुनुहुन्छ र माता सावित्री हुनुहुन्छ।

उहाँले गायिकाका रूपमा चीन, जापान, दक्षिण कोरिया, पाकिस्तान, श्रीलङ्का, थाइल्याण्ड, ताइवान, बर्मा, तत्कालिन सोभियत संघको भ्रमण गरेकी छिन्। उनलाई इन्द्रराज्यलक्ष्मी पुरस्कार, छिन्नलता पुरस्कार, राष्ट्रिय प्रतिभा पुरस्कार, संगीत महाविद्यालय प्रथम पुरस्कारले सम्मान गरिएको छ।
## बाह्य कडीहरू
श्रेणी:नेपाली लोक गायकहरू
मीरा राणा

**मीरा राणा** एक नेपाली गायिका तथा सङ्गीतकार हुन्। उनले आफ्नो ५५ वर्षे साङ्गीतिक जीवनमा करिब १ हजार ६ सय गीत गएकी छिन्। उनी वि.सं. २०३५ पुसदेखि रेडियो नेपालमा सुब्बा पदमा नियुक्त भएकी थिइन्। रेडियो नेपालमा ३१ वर्षसम्म सेवा दिएपछि वि.सं. २०६६ असोजमा उनी मुख्य सङ्गीत प्रबन्धकको रूपमा सेवानिवृत्त भइन्। 

मीराको जन्म २००८ असोज विजयदशमीका दिन काठमाडौंको कमलपोखरीमा भएको हो। उहाँका पिता पं. शम्भुप्रसाद मिश्र हुनुहुन्थ्यो। मीराकी माताको नाम निर्मला हो। उहाँका दाजु, दुई भाइ र बहिनी जन्मनुभएको हो। मीराको घरमै संगीतमय वातावरण थियो। पिता पं. शम्भुप्रसाद तबलाका ज्ञाता हुनुहुन्थ्यो। 

मीराले भारतको इलाहावादबाट संगीतमा विशारद गर्नुभएको छ। उहाँले २०२२ सालमा पहिलोपटक रेडियो नेपालमा गएर गीत गाउनुभयो। त्यसबेला गीत रेकर्ड हुँदैनथे। उहाँले विभिन्न भाषा र करिब दुई दर्जन चलचित्र-गीत गाउनुभएको छ। विश्वका थुप्रै देश भ्रमण गरेकी मीराले धेरै सम्मान तथा पुरस्कार पाउनुभएको छ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:सन् १९५१ मा जन्म
श्रेणी:नेपाली गीतकारहरू
श्रेणी:जीवित मानिसहरू
श्रेणी:राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टीका राजनीतिज्ञहरू
शकुन्तला शर्मा

**शकुन्तला शर्मा** चर्चित कलाकार एबम नाटक-निर्देशक हुन्। भारतीय सैनिक आशमान गुरुङ तथा तीर्थकुमारी (माधवी) गुरुङकी माहिली छोरी शकुन्तला वि. सं. २००८ सालमा लाजिम्पाट, काठमाडौंमा जन्मिएकी हुन्। उनका एक दाजु र दुई दिदीबहिनी छन्। सानैदेखि नाचगानमा रुचि राख्ने गुरुङले एस.एल.सी. सम्म अध्ययन गरेकी छिन्। वि. सं. २०३३ सालमा कलाकार रङ्गकर्मी हरिहर शर्मासँग अन्तरजातीय मागी विवाह गरेकी शर्माका दुई छोरा छन्।

१० वर्षको उमेरमा पलाँसको फूल नाटकमा बालकलाकारको सशक्त भूमिका निर्वाह गरेकी शकुन्तलालाई एक वरिष्ठ नाटककारले परीक्षा हलबाटै 'तिमी त राष्ट्रको गहना हौ, भरे नाटकमा खेल्नुपर्छ' भनेर लगेका थिए। शर्माले अभिनय गरेका नाटकको संख्या धेरै छ। नाटकका क्षेत्रमा राम्रो काम गरेकै कारण उनले विभिन्न सम्मान पाईन। कोसँग जुधौं, मानिस र मुकुन्डो, पहाड चिच्याइरहेछ, फर्केर हेर्दा, कंकाल, च्यातिएको पर्दा, पर्खालभित्रजस्ता दर्जनौं नाटकमा अभिनय गरेकी शकुन्तलाले ७०को दशकमा चलचित्र हिजो, आज र भोलि तथा बदलिँदो आकाशमार्फत निकै चर्चा पाएकी थिइन्। वासुदेव, मायाप्रीति, चोखो माया आदि चलचित्रमा उनको अभिनय सशक्त र स्तरीय थियो। यसबीचमा उहाँले 'बदलिंदो आकाश', 'वासुदेव', 'चेलिबेटी', 'सिन्दुर', 'सन्तान थरिथरिका' जस्ता चलचित्रमा अभिनय गरेकी थिइन। 

उनले रेडियो नेपालबाट प्रसारण हुने धेरै रूपक (रेडियो नाटक)मा पनि काम गरिन। वि. सं. २०२२ सालतिर रेडियो नेपालबाट प्रसारण हुने नाटकहरूमा उनको लाई भ आवाज सशक्त मानिन्थ्यो। नाटकको बोलीका कारण उनी धेरै स्रोताकी प्रिय पात्र बनिन। शर्माले एकल, समूह र युगल गाएका धेरै गीत पनि रेकर्ड भएका छन्। वि.सं. २०२६ सालदेखि तत्कालीन राजकीय प्रज्ञा प्रतिष्ठानमा जागीरे भएर प्रवेश गरेकी शकुन्तलाले ३८ वर्ष लामो सेवापछि अवकाश प्राप्त गरिन्।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:कलाकार
श्रेणी:कला
श्रेणी:नेपाली अभिनेत्रीहरू
श्रेणी:रङ्गकर्मी
लय संग्रौला

**लय संग्रौला** नेपाली टेलिभिजनको क्षेत्रमा चिनिएको व्यक्तित्व हुनुहुन्छ। उहाँले नेपाल टेलिभिजनको स्थापनादेखि २०६५ सम्म काम गर्नुभयो। २०४१ सालदेखि २०६५मा उहाँ नायब प्रबन्धक बन्नुभएको थियो। उहाँलाई सानोपर्दा (टेलिभिजन) का निर्माता, निर्देशक र कलाकारका रूपमा चिनिन्छ। उहाँले सानोपर्दाका ६ सय जति चलचित्र र टेलिश्रृंखला निर्देशन गर्नुभएको छ। 

लयको जन्म २०१३ वैशाख १ गते तेह्रथुम जिल्लाको आठर्राईमा भएको हो। उहाँका पिताको नाम जीवनाथ र माताको नाम धनमाया हो। उहाँहरू आठ दाजुभाई र छ दिदीबहिनी जन्मनुभएको हो। लय काहिलो छोरा हो। 

उहाँले लेखेका गीतको एल्बम 'कल्पवृक्ष' आएको छ। जर्मनी, चीन, सिंगापुर, मलेसिया, रुस, थाइल्याण्ड, दक्षिण कोरिया, हङकङ आदि मुलुक पुग्नुभएको छ।
कटवाल

**कटुवाल**, कट्वा ल , कटवल, कटुअल, कटवाल आदि सबै नामहरूको एउटै अर्थ हो। कटुवाल शब्द हिन्दु धर्ममा एउटा समुदाय द्वारा प्रयोग गरिने एक उपनाम हो। कटुवाल जाति क्षेत्री तथा  ब्राहमण  परिवारदेखि सम्बद्ध छ्न। यो नेपालको एउटा जाति हो।

कटुवाल जाति आफ्नो उच्च बुद्धिमताको लागि चिनिन्छ। यो जाति मूल रूपले हिमालयमा निवास गर्ने जाति थियो। यो जाति पछि गएर दक्षिणतर्फ बढदै गए र अन्य छेत्री जातिहरूमा छाश मिश भै हाले। कटुवाल, कटवाल आदि एउटै उपनाम हो तर केही व्यक्तिहरूले केसी (कटवाल छेत्री) पनि उपनामको रूपमा प्रयोग गर्ने गर्छन।

अर्को दन्त्यकथा अनुसार एक राजाको कान्छो छोरा अत्यन्तै उद्दण्ड भै निश्काषित भएको र अरूलाई हतियारले काट्ने हुनाले कट्टावाल कहलिएको थियो । त्यै कट्टावालबाट पछि कटुवाल हुँदै आएको पनि भनिन्छ ।

परापुर्व  कालमा चक्रवर्ति राजाको हातहतियार खरखजाना भण्डारन गर्ने थलो कोतको रक्षा, सुरक्षा, रेखदेख गर्ने जिम्मा लियर बसेका क्षेत्रिलाई कोतवाल भनियकोमा पछि बिस्तारै कोतवाल कोतवाल हुँदै कटुवाल थर रहन गएको हो ।

कटुवाल मुख्य रूपमा नेपाल र केही भारतीय क्षेत्रहरूमा बस्ने गर्छन। भारतमा मुख्यत: यो जाति सिक्किम, र पूर्वोत्तरको राज्यहरूमा बसो बास गर्छन।

## उल्लेखनीय कटवाल/कटुवालहरू
*रूक्माङ्गद कटवाल- नेपाली आर्मीका भूपू प्रधान सेनापति।
*देवकुमारी थापा (जन्म कटुवाल परिवार)
*हरिभक्त कटुवाल, कवि

## स्रोत
## यो पनि हेर्नुहोला
*खड्का
*कार्की

श्रेणी:उपनाम
श्रेणी:खस जातिका थरहरू

थापा
लाक्पा शेर्पा

**लाक्पा शेर्पा** नेपाली महिला पर्वतारोही हुन् । शेर्पा २०१६ बिबिसी सय महिलाहरूको सूचीमा परेकी छिन् । लाक्पा शेर्पाले अहिलेसम्म १० पटक विश्वको सर्वोच्च शिखर सगरमाथाको सफल आरोहण गरिसकेकि छिन् । शेर्पाले सन् २००० मा सगरमाथा आरोहण गर्ने पहिलो नेपाली महिला बनेकी थिइन् । ७ पटक सगरमाथाको सफलतापूर्वक आरोहण गरेकोले उनलाई सो सूचीमा समावेश गरिएको हो। बिबिसीले सन् २०१३ देखि बिबिसी १०० वुमेनको शृङ्खला सुरु गरेको हो । शिक्षा, स्वास्थ्य, समान ज्याला, घरेलु हिंसा, लैंगिक हिंसाजस्ता शीर्षकलाई यस शृङ्खलाले समेट्ने गर्दछ ।

## बाल्यकाल
लाक्पा शेर्पाको बाल्यकाल मकालुमा बितेको हो । उनी परिवारको एघारौ सन्तान हुन ।

## ब्यक्तिगत जीबन 
पर्वतारोही लाक्पा शेर्पाले सन् २००२ मा रोमानियाली जन्म अमेरिकी नागरिक जर्ज डिजमारेस्कुसँग विवाह गरेकी थिइन । सन् २००१ देखि सन् २००६ सम्म यी दुई जोडीले ६ पाँच सँगै सगरमाथाको सफल आरोहण गरेका थिए । लाक्पा दुई छोरीहरु र एक छोराकी आमा पनि हुन ।पर्वतारोही हुनुभन्दा पहिले लाक्पाले ट्रेकर गाइडहरुको लागि भान्छाका कामदारका रूपमा काम गर्न थालेकी थिइन । शेर्पाका आफन्तहरु पनि पर्वतारोहण गरिरहने भएकाले उनी अरु पर्वतारोहीसँगै सामान बोक्दै हिड्ने काम गर्दागर्दै पर्वतारोही बन्ने प्रेरणा मिलेको थियो । "मैले मेरो पहिलो छोरी जन्मेको आठ महिनापछि र सानी छोरी पेटमा दुई महिनाको हुदा सगरमाथा चढेको थिए सजिलो त थिएन तर मैले चढे।"

## योगदान:
सन् २००३ मा पर्वतारोही लाक्पा शेर्पाले बहिनी मिङ्ग किपा र भाइ मिङ्गमा गेलुसँगै सगरमाथा शिखरको सफल आरोहण गरेकी थिइन । पर्वतारोही शेर्पाकी बहिनी मिङ्गमा त्यतिखेर १५ वर्षकी थिइन ।भाई मिङ्गमा गेलुले भने अहिलेसम्म आठ पटक सगरमाथाको सफल आरोहण गरिसकेका छन ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## थप जीवनी:
लोकमान्य गोल्छा

श्रेणी:बिबिसी १०० महिला सम्पादनथन
श्रेणी:बिबिसी १०० महिला सम्पादन-थनमा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू
श्रेणी:सङ्खुवासभा जिल्लाका मानिसहरू
उमाकान्त झा

*उमाकान्त झा*' नेपालका पूर्व प्रशासक तथा मन्त्री हुन्। यिनी अन्तरिम चुनावी मन्त्रीपरिषद् २०६९मा मन्त्री छन्।
उमाकान्त झाले मुख्य सचिवमा लिलामणि पौडेलको नियुक्तप्रति असहमति जनाउँदै राजीनामा दिएका थिए। उद्योग सचिवको रूपमा कार्यरत रहँदा उनले राजीनामा दिएका हुन्। मधेसी मोर्चाले उनलाई मुख्य सचिव बनाउन जोड दिए पनि तत्कालीन प्रधानमन्त्री बाबुराम भट्टराईले अस्वीकार गरेका थिए। भारतीय राजदूत जयन्तप्रसादले झालाई मुख्य सचिव बनाउन सरकारलाई दबाब दिएको सार्वजनिक भएपछि उनी विवादमा तानिएका थिए। 

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
श्रेणी:नेपाल सरकारका मन्त्रीहरू
श्रेणी:नेपालका प्रदेश प्रमुखहरू
श्रेणी:लुम्बिनी प्रदेशका प्रदेश प्रमुखहरू
विमल कोइराला

**विमल कोइराला** नेपालका पूर्व प्रशासक तथा नेपाल सरकारका पूर्व मुख्य सचिव हुन्।

## जन्म
## बाल्यकाल
## शिक्षा
लामो समय सरकारी सेवामा रहेका कोइरालाले अर्थशास्त्रमा विद्यावारिधी गरेका छन्।

## योगदान
**विमल कोइराला** सङ्घीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र नेपालको पहिलो मुख्य सचिव समेत हुनुभएको थियो । निजामती वृत्तबाट लोकतान्त्रिक जनआन्दोलन र ऐतिहासिक राजनीतिक ,, सशक्त र प्रभावकारी भूमिकाको कदरस्वरुप डाक्टर कोइरालालाई तत्कालिन  गिरिजाप्रसाद कोइराला नेतृत्वको राजनीतिक सहमतिको सरकारले मुख्य सचिवको जिम्मेवारी सुम्पेको थियो । 

आर्थिक पृष्ठभूमिका कोइरालाले अर्थ मन्त्रालयको सचिवको रूपमा रहेर आफ्नो कार्यकाल सम्पन्न मात्र गर्नु भयो । 

## शन्दर्भ सामग्री:
पाइला पाइलामा सङ्घर्ष :यज्ञ ढकाल,सन्ध्या कट्टेल र नवराज मैनाली 
## थप जीवनी:
विश्वनाथ गोयल

श्रेणी:नेपालका प्रशासकहरू
श्रेणी:नेपाल सरकारका मुख्य सचिवहरू
विश्वनाथ गोयल

**विश्वनाथ गोयल** नेपालको सञ्चार उद्योगमा कार्यरत इन्जिनियर हुन्। नेपाल टेलिकमको प्रवन्ध निर्देशक भैसकेका गोयल हाल व्यापार विभागमा नायव प्रवन्ध निर्देशकको रूपमा कार्यरत छन्।

## जन्म
## बाल्यकाल
## शिक्षा
## योगदान
## शन्दर्भ सामग्री:
पाइला पाइलामा सङ्घर्ष :यज्ञ ढकाल,सन्ध्या कट्टेल र नवराज मैनाली 
## थप जीवनी:
भूपेन्द्रबहादुर थापा
दिनेश थपलिया

**दिनेश थपलिया** निर्वाचन आयोगका आयुक्त हुन् ।

उनलाई संवैधानिक परिषद्को बैठकले उनलाई निर्वाचन आयोगको प्रमुख आयुक्तको रूपमा सिफारिस गरेको थियो।

उक्त सिफारिसलाई सदर गर्दै संसदीय सुनुवाइ समितिबाट अनुमोदन भएछि उनी निर्वाचन आयोगका प्रमुख आयुक्तकारूपमा नियुक्त भएका हुन्।

यस अगि उनी नेपालसरकार मातहत सचिव पदमा सेवारत थिए।

## योगदान
थपलिया नेपाल सरकारमातहत लामो समय सेवा गरेका छन्। केही समय क्षेत्रीय प्रशासकका रूपमा पनि काम गरेका छन्।। निर्वाचन आयुक्तका रूपमा नियुक्त हुनु अगि उनी बहालवाला सचिचको रूपमा कार्यरत थिए।
## शन्दर्भ सामग्री:
## थप जीवनी:
दिपकप्रसाद उपाध्याय
निराजन रायमाझी

नीराजन रायमाझी नेपालका राम्रा फुटबल खेलाडी हुन्। उनको जन्म २०३६ माघ १५मा काठमाडौंको जोरपाटीमा भएको हो। उनका पिता रामसुन्दर र माता गंगा रायमाझि हुनुहुन्छ। उनले सन् २००३ फेब्रुअरीदेखि जर्मनीको ओर्नेक टिमका लागि खेलेका थिए।

श्रेणी:नेपाली खेलाडीहरू
श्रेणी:नेपाली फुटबल खेलाडीहरू
श्रेणी:सन् १९८० मा जन्म
हरि खड्का

**हरि खड्का** (जन्म २६ नोभेम्बर १९७६) पुर्व नेपाली फुटबलर हुन् । उनी १३ गोलका साथ निराजन रायमाझी सहित नेपाल राष्ट्रिय फुटबल टिमका उच्च गोलकर्ता हुन् । ११ वर्षे गौरवशाली राष्ट्रिय फुटबल जीवनमा पुर्णविराम लगाएका खड्का हाल भने विभिन्न राष्ट्रिय लिगका क्लबहरूमा प्रशिक्षण दिने काम गर्छन् । फिफा 'ए' तह तालिम कार्यक्रममा पनि उनले भाग लिएका छन् । भारत तथा बङ्गलादेशका विभिन्न क्लबमा
आफ्नो क्षमता प्रस्तुत गरेका हरिले एक सिजन
बङ्गलादेशको मोहम्मडन क्लबमा मासिक दुई
हजार अमेरीकी डलर सम्म पारीश्रमिक
पाएका थिए । ती क्लबहरूमा गरेको प्रदर्शनकै
कारण अहिले सम्म पनि दक्षिण एसियाका
मुलुकमा नेपाली टोली गए उनको खोजि हुने
गर्छ ।
## व्यक्तिगत जीवन
फुटबलबाट हरि यति प्रभावित छन् कि उनले आफ्नो
छोराको नामनै फ्रेन्च खेलाडी थियरी हेनरी को नामबाट 'हेनरी'
राखेका छन् ।
आफु फुटबल खेलाडी भएकाले छोरालाई पनि
बनाउने इच्छा राखेका उनले उसको व्यक्तिगत स्वतन्त्रतामा भने हस्तक्षेप नगर्ने बताउँछन् ।
उनको ब्यक्तिगत योजना भने सडक
बालबालिका का लागि फुटबल एकेडेमी खोल्ने छ ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
## स्रोतहरू
श्रेणी:जीवित मानिसहरू
श्रेणी:नेपाली फुटबल खेलाडीहरू
श्रेणी:विकी विमिन एडिटाथन २०१७ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू
दीपक अमात्य

दीपक अमात्य नेपालका एक फूटबल खेलाडी हुन् । उनले थ्री स्टारको डि डिभिजनबाट खेल सुरु गरेका उनले ध्री स्टारको ए डिभिजन सम्म साथ दिए ।उनले सन् १९९९ मा एसियन युथ च्याम्पियनसिपमा राष्ट्रिय युथ टिमबाट प्रतिश्पर्धा गरेका थिए ।

श्रेणी:फूटबल खेलाडी
झरना थापा

**झरना थापा** नेपाली चलचित्र क्षेत्रको एक चर्चित अभिनेत्री हुन् ।

## सुरुवाती जीवन
## पेशागत जीवनी
## अवार्ड
## सन्दर्भ
## बाह्य लिंक
## यो पनि हेर्नुहोस्
■ रेखा थापा

■ निरुता सिंह

■ अरुणिमा लम्साल

■ करिश्मा मानन्धर

■ सञ्चिता लुइटेल

श्रेणी:नेपाली अभिनेत्रीहरू
श्रेणी:जीवित मानिसहरू
श्रेणी:नेपाली महिलाहरू
श्रेणी:रङ्गकर्मी
श्रेणी:प्युठान जिल्लाका मानिसहरू
कृष्णसार

**कृष्णसार**लाई अङ्ग्रेजीमा *ब्याल्क बक्* (Black-Buck) भनिन्छ भने वैज्ञानिक नाम Antilope Ceruicapra (एन्टिलोप प्रजाति) हो। यो बर्दिया जिल्लाको गुलरिया नगरपालिका वडा नं. २ खैरापुरमा मात्र थोरैको संख्यामा पाइन्छ

। दुर्लभ र सौन्दर्यपूर्ण शरीरको वन्यजन्तु कृष्णसारको आहारा घाँस, दुबो, सिरु, काँस आदि हुन । हिन्दु धर्ममा यसलाई 'भगवान श्रीकृष्णको साथी' का रूपमा पनि लिइन्छ। आकर्ष लामो घुमेको सिंग, कालो र सेतो रङ्गको भुत्लाले तेजिलो सुन्दर देखिने कृष्णसारको सङ्ख्या घट्दो छ

। 

सरकारले लोपअवस्थामा पुगेपछि राष्ट्रिय निकुञ्जअर्न्तर्गत तथा वन्यजन्तु संरक्षण ऐन, २०२९ सालदेखि कृष्णसारलाई संरक्षित वन्यजन्तुको सूचीमा राखेको छ। २०३२ सालमा २ वटा संरक्षणक्षेत्र सुरु गरेपछि कृष्णसारको सङ्ख्या २०४७ सालमा १ सय ७७ वटा पुगेको थियो। 

बाँके, बर्दिया र कैलालीमा २००८ सालतिर कृष्णसार प्रशस्त पाइन्थे। तर २०३१ सालमा आइपुग्दा नेपालमा कृष्णसारको लोप भइसकेको अडकल काटिएको थियो।  एक विदेशी विशेषज्ञले अनुसन्धानका क्रममा नेपालमा २ सयवटा कृष्णसार भेटेर जानकारी दिएपछि सरकारले सुरक्षाका लागि पाइला चालेको थियो।

## सन्दर्भहरू
श्रेणी:नेपालमा पाइने जनावरहरू
उमेश श्रेष्ठ

**उमेश श्रेष्ठ** नेपालका एक व्यवसायी एवं राजनीतिज्ञ हुन् । हाल उनी प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद्को कार्यालयमा राज्यरामन्त्रीका रूपमा कार्यरत छन् । यसअघि उनी स्वास्थ्य तथा जनसंख्या राज्यमन्त्री (नियुक्ति मितिः वि. सं. २०७८ साउन २०) थिए । उनी नेपाली कांग्रेसबाट  समानुपातिक निर्वाचन प्रणालीमार्फत् प्रतिनिधि सभा सदस्य (कार्यकालः वि. सं. २०७४-२०७९) पनि थिए । 
२०७० सालमा समानुपातिक निर्वाचन प्रणालीमार्फत् नेपाली कांग्रेसका तर्फबाट संविधानसभा सदस्य निर्वाचित भएका उनले संसदको आर्थिक समिति र शिक्षा तथा स्वास्थ्य समितिको सदस्य तथा विभिन्न उपसमितिको संयोजक भएर काम गरेका थिए । व्यवसायीका रुपमा उनले शिक्षा, पर्यटन, ऊर्जा र बैंकिङ क्षेत्रमा लगानी गरेका छन् । निजी तथा आवासीय विद्यालय संगठन (प्याब्सन) र निजी उच्च माध्यमिक विद्यालयहरुको संगठन (हिसान) का पूर्वअध्यक्ष पनि हुन् । 
## जन्म
उनको जन्म भोजपुरमा भएको हो । प्रवेशिकासम्म उनले भोजपुरमै पढेका थिए ।

## बाल्यकाल
## शिक्षा
उनले बीए र बीएडसम्मको अध्ययन गरेका छन् ।
## योगदान
*प्याब्सनका अधक्षको रूपमा।
* लिटिल अन्जेल्स स्कुलका सस्थापक प्रिन्सिपलका रूपमा।

## प्रतिनिधि सभा २०७९ 
प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७९मा नेपाली काँग्रेस का उम्मेदवार **उमेश श्रेष्ठ**ले चितवन प्रतिनिधि सभा सदस्य निर्वाचन क्षेत्र नं २ बाट  १४,९८३मत प्राप्त गरी राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टीका उम्मेदवार रवि लामिछानेसँग पराजित भए।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## थप जीवनी
उदयराज पाण्डे

श्रेणी:नेपालका सांसदहरू २०७४–२०७९
गोरखापत्र

***गोरखापत्र*** नेपाली भाषाको एक पत्रिका हो। यो पत्रिकाको सम्पादन कार्य विभिन्न सम्पादकद्वारा भएको छ। यस पत्रिकाको स्वामित्व  नेपाल सरकारसँग रहेको छ। यसको प्रकाशन काठमाडौँमा सा.अ.दै. अवधिमा हुन्छ। 

## नामकरण 
यो पत्रिकाको नाम गोरखा र पत्र दुई शब्द मिलेर बनेको हो। पहिले नेपाल अधिराज्यलाई गोरखा राज्य पनि भनिन्थ्यो र नेपाली भाषालाई गोरखाली भाषा भनेर चिनिन्थ्यो। सुरुमा पत्रिकाको नाम *गोर्खापत्र* (र्खा अक्षरसहित) लेखिएको थियो, पछि १९८३ जेठ, ४ गते *गोरखापत्र* (रखा अक्षरसहित) मा परिवर्तन गरेको थियो। राजा ज्ञानेन्द्रको शासनकालमा, नामलाई प्रारम्भिक रूपमा फर्काइएको थियो तर ज्ञानेन्द्रको शासन समाप्त भएपछि १८ वैशाख २०६३ मा फेरि यसको दोस्रो रूप (*गोरखापत्र*) मा परिवर्तन गरियो।

## इतिहास
यस पत्रिकाको पहिलो प्रति २४ वैशाख १९५८ श्री ३ देवको समयमा प्रकाशित भएको थियो।

वि.सं. १९५८ साल वैशाख २४ गते सोमबारदेखि प्रकाशन थालिएको *गोरखापत्र* पहिले साप्ताहिक रूपमा प्रकाशन हुने गर्थो। वि.सं. १९५८ मा उच्च शासकको रेखदेखमा प्रकाशित हुने *गोरखापत्र* गैरसरकारी स्तरमा स्थापना भएको पाशुपत छापाखानामा छापिन्थ्यो। पण्डित नरदेव पाण्डे यसका मुद्रक र प्रथम व्यवस्थापक थिए। तर वि.सं. १९९१ अर्थात् *गोरखापत्र* प्रकाशित हुन थालेको ३३ वर्षछि मात्र यसका सम्पादकको नाम छापिन थाल्यो। यसरी नाम प्रकाशित हुने प्रथम सम्पादक प्रेमराज हुनुहुन्थ्यो। सम्पादकीय लेख्न पनि थालियो। 

हप्ताको एकपटक प्रकाशित हुने *गोरखापत्र* २००० साल असोज २९ गतेदेखि हप्ताको दुइ पटक, २००३ साल पुस ८ गतेदेखि हप्ताको तीनपटक र २०१७ साल फागुन ७ गतेदेखि दैनिक रूपमा प्रकाशित हुन थाल्यो। २०१९ साल असार ९ गतेदेखि शनिबार विशेष परिशिष्टांक निस्कन शुरु गर्‍यो। 

२०२२ साल पुस १ अर्थात् सन् १९६५ डिसेम्बर १६ देखि वरुण शमशेर जबराको सम्पादकत्वमा अङ्ग्रेजी दैनिक 'द राइजिङ नेपाल', २०२५ साल जेठदेखि साहित्यिक मासिक मधुपर्क, २०४५ साल असारदेखि युवामञ्च (मासिक), २०४७ वैशाख देखि अङ्ग्रेजी साप्ताहिक 'सन्डे डिस्प्याच', २०४७ सालदेखि बालपत्रिका 'मुना' र २०५५ वैशाखदेखि मनोरञ्जन प्रधान मासिक मनोरम अप्सराको प्रकाशन सुरू भएको हो। गोरखापत्र संस्थानको पारिवारिक पत्रिका 'मनोरम अप्सरा' (मासिक) सातौ प्रकाशन हो भने यस संस्थानबाट नेपाली भाषामा प्रकाशित हुने पाँचौं पत्रिका हो। २०४६ भदौ २ गते शुक्रबारदेखि प्रत्येक शुक्रबार विशेषांक निस्कन्थ्यो, तर पछि बन्द भयो। २०१९ सालमा १ महिनाजति *गोरखापत्र*को 'मूल प्रति हेरेर मिलाउने संस्करण' र २०२१ साल (सन् १९६४)मा मासिक अङ्ग्रेजी 'द नेपाल पर्सपेक्टिभ' प्रकाशन भएर बन्द भयो। 

हप्ताको एक दिन प्रकाशित हुने *गोरखापत्र*को परिवारमा गोरखापत्र ऐन, २०१९ जारी भएपछि वृद्धि भएको देखिन्छ। २०२० साल असार २५ गतेदेखि यो संस्थानका रूपमा परिणत भएको हो। *गोरखापत्र* अनलाईनपनि पढ्न सकिन्छ। 

## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
## हेर्नुहोस्
* गोरखापत्र मुख्य पृष्ठ

श्रेणी:नेपाली सञ्चारगृहहरू
श्रेणी:सञ्चार
श्रेणी:पत्रिका
श्रेणी:प्रकाशन
श्रेणी:नेपालका व्यवसायहरू
श्रेणी:नेपालका राष्ट्रिय दैनिक पत्रिकाहरू
चेपे मुहान

लमजुङ जिल्ला र गोरखा जिल्लाको सिमानामा पर्ने चेपेनदीको मुहानको रूपमा रहेको प्राकृतिक एवम् धार्मिकस्थलका रूपमा दूधपोखरी चिनिन्छ । जिल्लाको दूधपोखरी गाविसमा पर्ने दूधपोखरी प्राकृतिक रूपमा पहाडको टाकुरामा कराई आकारमा छ ।

## किंबदन्ती र परम्परा 
च्यवन ऋषिको तपस्यास्थल मानिने दूधपोखरी धार्मिक रूपमा पनि महत्त्वपूर्ण मानिन्छ । बर्सेनि रक्षाबन्धनका दिन त्यहाँ ठूलो मेला लाग्छ। लमजुङ, गोरखा, तनहुँ, चितवन, नवलपरासी, कास्की, काठमाडौंलगायत विभिन्न ठाउँका मानिस उक्त दिन त्यहाँ स्नान गर्न पुग्छन्। किंबदन्तीअनुसार, परापूर्वकालमा चेपेनदीको मुहानसँगैको ओडारमा तपस्या गरी बसेका च्यवन ऋषिको शरीरभरी धमिरा लागेको थियो। उनका केवल दुई आँखा मात्र टल्किएका थिए। एकदिन त्यहाँका राजा सपरिवार शिकार खेल्न जाँदा राजकुमारी पनि साथमा थिइन्। राजकुमारीले ऋषिको आँखामा सिन्काले घोचिदिँदा ऋषिको आँखा फुट्यो। त्यसपछि राज्यमा अनिष्ट र दैवीप्रकोप पर्न थाल्यो। खोजी गर्दा ऋषिको आँखा फुटाइदिँदा त्यसो हुन गएको थाहा पाएपछि ऋषिको सर्तबमोजिम उनको सेवा गर्न तिनै राजकुमारीलाई खटाइयो। ऋषिको सेवा गर्न थालेकी राजकुमारीले आफूले अन्जानमा गल्ती गरेको महसुस गरी ऋषिको स्वास्थ्यलाभका लागि अश्विनीकुमारको आराधना गरिन्। अश्विनीकुमारले ऋषिलाई चेपे मुहान दूधपोखरीमा डुबाई आँखा देख्ने गराए। साथै त्यस भेगका अमूल्य जडिबुटीबाट प्राश बनाई ऋषिलाई खुवाएपछि ऋषि पुनः यौवनमा फर्के। आयुर्वेदको उक्त औषधि च्यवनप्राशका रूपमा अहिले प्रसिद्ध छ भन्ने किम्बदन्ती छ।

## वातावरणीय महत्त्व 
दूधपोखरीभन्दा तलका घाँसे मैदानमा पाषण भेद, चिराइतो, सतुवालगायतका अनेकथरी बहुमूल्य जडिबुटी पाइन्छ। लमजुङका राजा यशोब्रहृम शाहकी रानी वसन्तावतीले आफ्ना जेठा छोरा नरहरि र गोरखातर्फका आफ्ना कान्छा छोरा द्रव्य शाहबीचको झगडा मिलाउन दूधको धारा बगाई चेपे मुहानबाट साँध लगाइदिएको भन्ने पनि इतिहासमा चर्चा छ। दूधपोखरी रहेको स्थान जाने तीन बाटा छन्। एउटा बाटो गोरखा जिल्लाको खरिबोट गाविस हुँदै जान्छ भने अर्को बाटो लमजुङको विचौरतिरबाट चित्रे उकालो हुँदै गौरीखर्कबाट जान्छ। यसैगरी अर्को बाटो इलमपोखरी जोर्ने, लिपेलेक हुँदै जान्छ। केवल तीन महिना मात्र हिउँले छाड्ने त्यस स्थानमा पुग्न अनुमानको भरमा बाटो पत्ता लगाउनुपर्छ। अर्कोतर्फ उच्चपहाडी भेग हुनाले लेक लाग्ने र कठिन बाटोका कारण पोखरीसम्म नपुगी बीचैबाट यात्री र्फकन बाध्य हुन्छन्।
फोक्सुण्डो ताल

**फोक्सुन्डो ताल** नेपालको डोल्पा जिल्लामा अवस्थित ताल हो। यो ताललाई स्थानीय तहमा **रिग्म ताल**को नामले पनि चिनिन्छ। यो ताल शे-फोक्सुन्डो राष्ट्रिय निकुञ्ज भित्र अवस्थित हिमाली सफापानीको ताल हो। यो ताल ३६११.५ मिटरको उचाइंमा डोल्पा जिल्लामा अवस्थित छ। 
**फोक्सुन्डो ताल** नेपालको सबभन्दा गहिरो  ताल हो। यो ताल नेपालको डोल्पा जिल्लामा पर्छ। यो ताल समुद्री सतहभन्दा करिब ३९०० मिटरको उचाइमा छ। यस तालको लम्वाइ ४.८ कि.मी., चौडाइ १.६ कि.मी. र गहिराई ६५० मीटर छ। कान्जिरोवा हिमालको काखमा अवस्थित यो ताल 'वाई' आकारको छ। फोक्सुन्डो तालबाट सुलिगाँड झरना निस्केको छ। फोकसुण्डो तालको पानीको घनत्व ४०,९०,००,००० घनमिटर रहेको छ भने पानीको बहाव ३.७१५ घनमिटर प्रति सेकेन्ड रहेको छ। सन् २००४ मा नेपालको जल तथा मौसम विज्ञान विभागद्वारा एउटा सर्वेक्षणमा यस तालको अधिकतम गहिराइ १४५ मिटर (४७६ फिट) रहेको पाइएको थियो। सन् २००७ सेप्टेम्बरमा फोकसुण्डो ताललाई रामसार क्षेत्रमा सुचिकृत गरियो।

यस तालको दक्षिणी छेउमा स्थित रिंग्मो गाउँमा ३०,००० देखि ४०,००० वर्ष पहिला भएको पहिरोको कारण यस तालको उत्पति भएको देखिन्छ।

thumb|फोक्सुन्डो ताल

## धार्मिक महत्त्व
यस तालको वरिपरीको क्षेत्रमा २० वटा बौद्ध स्तुप रहेको छ भने पूर्व दिशामा एउटा गोम्पा रहेको छ जसमा बौद्ध धर्मावालाम्बीहरू बार्षिक रूपमा यहाँ आएर पुजा पाठ गर्ने गर्छन।

## चित्र दिर्घा

चित्र:Phoksumdo lake.jpg|thumb|फोक्सुन्डो ताल र माथिल्लो डोल्पा जाने बाटो
चित्र:Panorama phoksumdo lake from camp.jpg|thumb|फोक्सुन्डो तालको पानारोमिक दृश्य
चित्र:Phucksumdo lake.jpg|thumb|फोक्सुन्डो ताल र क्याम्प
चित्र:Yaks enjoying bath in and around cold lake.jpg|thumb|फोक्सुन्डो ताल याकहरू नुहाउंदै
चित्र:Shey-phoksumdo National Park.jpg|thumb|से-फोक्सुन्डो नेसनल पार्क

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
* फोक्सुन्डो तालको सुन्दरता क्यामरामा कैद गर्दा-अनलाइन खबर

श्रेणी:नेपालका तालहरू
तिलिचो ताल

**तिलिचो ताल** विश्वको सबैभन्दा बढी उचाईमा रहेका तालहरूमध्येको एक हो। हिमालय पर्वत शृङ्खला अन्तर्गत नेपालको मनाङ जिल्लामा अन्नपुर्ण क्षेत्रभित्र पर्ने यो ताल समुद्र सतहदेखि ४९१९ मिटर उचाईमा छ। यस तालको लम्बाई ४ किलोमिटर, चौडाइ १.२ किलोमिटर र गहिराई सरदर २०० मिटर छ।

**वरिपरीको हिमाल:** तिलिचो, निलगिरी, खंग्सार तथा मुक्तिनाथ हिमाल

**नोट:** तिलिचो ताल विश्वको सबैभन्दा उचाईंमा स्थित कहिलिएको दक्षिण अमेरिकाको पेरु तथा बोलिभियाको सिमानामा रहेको टिटीकाका ताल भन्दा ११०७ मिटर अग्लो रहेको छ।

## चित्र दिर्घा

चित्र:Tilicho_panoram2.jpg |तिलिचो ताल सन् २००४ अप्रिलमा 
चित्र:Tilicho_Tal.jpg |तिलिचो ताल सन् २०११ मेमा
चित्र:Tilico Lake 1.jpg|नजिकबाट तिलिचो ताल

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## यो पनि हेर्नुहोस
श्रेणी:तालहरू
श्रेणी:पर्यटकीय स्थलहरू
श्रेणी:नेपालका तालहरू
आर्यन सिग्देल

**आर्यन सिग्देल** नेपालका चर्चित अभिनेता हुन्। उनलाई राम्रो तथा स्वभाविक अभिनय र राम्रो रूपको लागि चिनिन्छ। आर्यन सिग्देलले आफ्नो चलचित्रको सुरुवात किस्मत चलचित्रबाट गरेका थिए।उनले रोमान्टिक चलचित्र मेरो एउटा साथी छमा प्रमुख भुमिका निर्भाह गरेका थिए जसमा उनको भुमिका बिग्रिएको राणा खानदानको छोरोको रूपमा थियो।

## सुरुवाती जीवन
रामचन्द्र सिग्देल र सारदा सिग्देलको जेठो सन्तानका रूपमा हिन्दु पण्डितको घरमा सुर्खेत जिल्लाको गोठिकाडामा आर्यनको जन्म अगष्ट ५, १९८४ मा हरिश सिग्देलको रूपमा भएको थियो । सिग्देलको एउटा बहिनी योसोदा न्यौपाने अहिले अष्टे्लियामा छिन् । उनको परिवार पछि काठमान्डौको थानकोटमा बसाइ सरेको थियो। आर्यनले दिपेन्द्र पुलिस स्कुलबाट आफ्नो शिक्षा प्रारम्भ गरेका थिए भने एसएलसी चाहि मंगलदोय उच्च मा. वि. बाट उतिर्ण गरेका थिए। पछि उनी रत्न राज्य क्यापसमा बिजनेस पढन भर्ना भएका थिए तर उनले अभिनयको कक्षा लिन थाले पछि शिक्षा अपुरो नै रहन गयो।

## चलचित्र यात्रा
उनको पहिलो मुख्य भूमिका रहेको चलचित्र *किस्मत*, बिपरित रेखा थापा हो। उनको दोस्रो अभिनय रहेको चलचित्र *मौसम*, जुन बोक्ष् ओफ्फिस मा औसत हिट भयो। २००९ मा उनको तेस्रो चलचित्र मेरो एउटा साथी छजारी भयो। यी चलचित्रको कारणले आर्यन सिग्देलको नाम नेपाल मा छायो। २०१० मा उनको चलचित्र *हिफाजत*, *फिर्स्ट लभ *,*द फ्लाश्बैक (फर्केर हेर्दा)* सबैभन्दा ठूलो हिट पायो।

२०११० मा ६ ओटा चलचित्र जारी भयो। तीमध्ये २ चलचित्र कोहि मेरो र *बाँधी* ले तेती राम्रो ब्यापार गरेनन् *कसले चोर्यो मेरो मन* ले बोक्ष् ओफ्फिसको सबै रेकोर्ड तोड्यो। यो फिल्ममा पनि आफू बिपरित रेखा थापासँग खेलेका थिए।
आर्यन स्थानिय नाच क्ल्ब-त्रिकोण कलाकेन्द्रसँग आबद्द भइ कयौं कार्यक्रमहरूमा सहभागि पनि भए।त्यसपछि उनले सडक नाटकहरूमा पनि अभिनय गर्न थाले। सडक नाटक 'जनताको प्रजातन्त्र'मा मुख्य भुमिकामा गरेको अभिनयले उनलाई अभिनय क्षेत्रलाई पेशा बनाउन उत्प्रेरणा दियो। यो नाटक 'परिवर्तन नेपाल'ले आयोजना गरेको थियो, जहाँ आर्यन अभिनयकला सिक्दथे। त्यसपछि उनले कयौं म्युजिक भिडियो तथा टेलिभिजनमा पनि अभिनय गरे।

## मेडिया क्षेत्रमा
## व्यक्तिगत जीवन
## आर्यनका चलचित्रहरू
## अवार्ड
* National Award for best Actor(*Mausam*)
* National Award for best Actor (*Mero Euta Saathi Chha*)
* Chhaya Chhabi Digital Cinema Award, Best Actor (*Kasle Choryo Mero Man*,२०११)

## बाह्य कडीहरू
*
* http://www.lexlimbu.com/2010/03/who-is-aryan-sigdel.html 

## यो पनि हेर्नुहोस
■ जीवन लुईटेल

■ आयुस रिजाल

श्रेणी:नेपाली अभिनेताहरू
श्रेणी:रङ्गकर्मी
श्रेणी:जीवित मानिसहरू
श्रेणी:विकिथन-४ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू
श्रेणी:कामना फिल्म अवार्ड विजेता
श्रेणी:सन् १९८१ मा जन्म
श्रेणी:खस जाति
श्रेणी:रसुवा जिल्लाका मानिसहरू
श्रेणी:सुर्खेत जिल्लाका मानिसहरू
राजाराम पौडेल

**राजाराम पौडेल** नेपाली हास्यकलाकार हुन। उनले करिब ७ सय पटक नाटक तथा ३६ टेलिफिल्ममा अभिनय गरेका छन् भने त्यत्तिकै संख्यामा चलचित्रमा उहाँ हुनुहुन्छ। उनले 'मदनकृष्ण श्रेष्ठ र हरिवंश आचार्य'को जोडीलाई 'मह जोडी' नाम राखिदिनुभएको हो। पौडेल 'मह जोडी' कै नाटक विज्ञापनमा अभिनय गर्दामात्र २ सय ७६ पटक मञ्चमा पुग्नुभएको छ। उहाँ लाई मन पर्ने गीतकार तथा लेखक हेमन्त खतिवडा हुनुहुन्छ ! 

उहाँको जन्म काठमाडौँको नक्साल, नागपोखरीमा २०१३ पुस १२मा भएको हो। उहाँका पिताको नाम सीताराम र माताको नाम अम्बिका हो। उहाँहरू २/२ दाजुभाइ-दिदीबहिनी जन्मनुभएको हो। राजाराम जेठो छोरा हो। न्वारानको नाम 'यादवकुमार' हो। 

०३९ सालको गाईजात्रे कार्यक्रममा उहाँले भाग लिनुभएको थियो। उहाँको हास्य प्रस्तुति राजाले हेर्ने कार्यक्रममा छानिएको थियो। उहाँले मेडिकल एसोसिएसनको कार्यक्रममा पनि दर्शक हँसाउनुभएको थियो। यसो गर्दागर्दै उहाँले मह जोडीको 'अंशबन्डा' नामक नाटकमा काम गर्नुभयो। ठूलो भएपछि उहाँको यो पहिलो नाटक थियो। उहाँ मह जोडीकै टेलिफिल्म 'सन्तति'मा पहिलोपटक देखा पर्नुभयो। उहाँले सानो भए पनि अभिनय गरेको पहिलो चलचित्र 'वासुदेव' हो। उहाँले कलाकारका रूपमा विभिन्न पुरस्कार पाउनुभएको छ। 

अमेरिकामा खोलिएका १६ संस्थाले एउटै मञ्चमा राखेर उहाँको सम्मान गरेका छन्। पौडेलले आफ्नो कला देखाउनकै लागि अमेरिका, हङकङ, थाइल्याण्ड, रुस, कोरिया, जापान, क्यानाडा, कतार, दुबइ, बहराइन, सिंगापुरको भ्रमण गर्नुभएको छ।

श्रेणी:कामना फिल्म अवार्ड विजेता
श्रेणी:नेपालका हाँस्य कलाकारहरू
टिम्बुरबोटे काण्ड

**टिम्बुरबोटे काण्ड** वि.सं २०३१ पुष १ गते सोलुखुम्बु जिल्लाको  तिङ्गला गाउँको टिम्बुरबोटे जङ्गलमा घटेको घटना हो। यस सरकारी दमनमा नेपाली कांग्रेसका १३ जना स्वतन्त्र सेनानीहरूको हत्या भएको थियो । यो घटना वी.पी. कोइरालाको नेतृत्वमा २०३०/३१ सालमा नेपाली कांग्रेसले पंचायती व्यवस्थाविरुद्ध शसस्त्र क्रान्ति गरकै बेला घटेको थियो।

## घटना
वि.सं. २०३१ पुष १ मा भएको टिम्बुरबोटे काण्डमा मारिने १३ स्वतन्त्र सेनानीमध्येका कमाण्डर यज्ञबहादुर थापा थिए । त्यसबखत कप्तान यज्ञबहादुर थापाको नेतृत्वमा भू.पू. सैनिकहरू लगायत ठूलो संख्यामा भारतको फारबिसगञ्ज, बथान बीरपुर र बनारसमा तलिम दिई लडाकूहरू तयार गरिएको थियो। तालीम प्राप्त लडाकुहरूको डरुड्ढाले पूर्वी पहाडी जिल्लाहरू कब्जा गर्दै स्थानीय सरकार गठन गर्दैअघि बढ्दै ओखलढुंगा पुग्यो। त्यसपछि सीमावर्ती सोलुखुम्बु जिल्लाको तिङ्गला जंगल बासस्थान बनाई क्रान्ति गरेका यी समूहलाई सरकारी पक्षले धरपकड गरी श्याम गुरुङ, पदम प्रकाश, राम-लक्ष्मण उपाध्याय आदि थुप्रै मारिए । महेश कोर्मोचा भने बच्न सफल भएका थिए। 
मार्च २, सन् २०१६ मा घटनाको ४१ वर्ष पश्चात यस काण्डमा मारिएका केही व्यक्तिहरूलाई सहिद घोषणा गरियो ।

## स्रोत
## हेर्नुहोस्
*नेपाली कांग्रेस पार्टी
*पञ्चायती व्यवस्था

श्रेणी:नेपालको इतिहास
तिलौराकोट

'''''' नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रको लुम्बिनी अञ्चल, कपिलवस्तु जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ८३१० रहेको थियो जसमध्ये ४१३१ पुरुष र ४१७९ महिला रहेका थिए भने यहाँ १३१६ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल कपिलवस्तु नगरपालिकामा पर्दछ। यो कपिलवस्तु नगरपालिकाको वडा नम्बर ६ हो।

विश्वप्रसिद्ध ऐतिहासिक र पुरातात्विक महत्त्वको तिलौराकोटलाई प्राचीन कपिलवस्तुका रूपमा चिनिन्छ। 
जिल्लाको कपिलवस्तु नगरपालिकास्थित शिवगढ गाउँसँगै रहेको तिलौराकोट भगवान् गौतमबुद्धले २९ वर्षबिताएको ठाउँ तथा उहाँका बुबा राजा शुद्धोधनको राजाप्रसाद हो। शान्तिका अग्रदूत भगवान् गौतमबुद्धसँग सम्बन्धित भएका कारण उक्त स्थल विश्वप्रसिद्ध भएको हो। सदरमुकाम तौलिहवादेखि करिब तीन किलोमिटर उत्तर बाणगङ्गा नदीको किनारमा रहेको तिलौराकोटमा अहिले जीर्ण भइसकेका तीन वटा भग्नावशेष मात्र बाँकी छन्। यी तीनै वटा भग्नावशेषको अवस्था दयनीय छ।

संरक्षणको अभावमा भग्नावशेषका इँटाहरू बेलाबेलामा उक्किएर खस्ने गरेका छन्। त्यस्तै प्राचीन भग्नावशेषका पर्खालहरू ढलेका छन् भने प्राचीन इँटा र ढुङ्गाहरू यत्रतत्र छरिएका छन्। तिलौराकोटभित्र मुख्य तीन भग्नावशेषका रूपमा दरबार, पूर्वी द्वार र पश्चिमी द्वार छन्।

Image:kapilavastu.jpg|राजप्रासादको भग्नावषेश
Image:Kapilavastu-easterngate.jpg|पूर्वीद्वार
Image:Kapilavastu-westerngate.jpg|पश्चिमद्वार

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:कपिलवस्तु जिल्लाका ठाउँहरू
पञ्चासे ताल

**पञ्चासे ताल** कास्की, पर्वत र स्याङ्जाको सिमानामा पर्ने पञ्चासे लेकमा अवस्थित ताल हो। यो ताल समुद्र सतहदेखि २ हजार ५०९ मिटरको उचाइमा छ। तालको लम्बाइ ११० मिटर र चौडाइ २० देखि २५ मिटर तथा झण्डै १० मिटर गहिरो छ। चारैतिर जंगलले घेरिएको मनोरंजन भएको स्थलमा रहेको यो तालको विशेषता हो- पात-पतिङ्गर तालमा तैरेर नरही सफा पानी बसिरहनु। यस **पञ्चासे ताल** लाई ‘’’पंच्धाम’’’ पनि भनिन्छ किन भने यो पांच वटा टुप्पोबाट घेरिएको छ।

ताल अवस्थित पञ्चासे लेकबाट उत्तरतर्फ माछापुच्छ्रे, अन्नपूर्ण, धवलागिरी, धवलश्रीलगायतका हिमश्रृंखला, दक्षिणतर्फ पाल्पाको श्रीनगर एवम् तराई फाँट देखिन्छ भने फेदीमा फेवाताल, पोखरा उपत्यका, स्याङ्जा, कुश्मा, बाग्लुङका साथै राम्जा, सल्यान, आर्थरजस्ता सुन्दर वस्तीको दृश्यावलोकन सजिलै गर्न सकिन्छ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
*जिल्ला विकास समिति, स्याङ्जा 
*स्याङ्जा र स्याङ्जालिको चिनारी 

## यो पनि हेर्नुहोस्
फेवा ताल
रारा ताल

श्रेणी:भूगोल
श्रेणी:धार्मिक स्थलहरू
श्रेणी:पर्यटकीय स्थलहरू
श्रेणी:स्याङ्जा जिल्लाका ठाउँहरू
सूर्यकुण्ड

**सूर्यकुण्ड** सुनसरी जिल्लाको चतराबजारदेखि करिब ५ कि.मी. उत्तरमा सूर्यकुण्ड डाँडामा अवस्थित छ। सुनसरी जिल्लाको बराहक्षेत्र गाउँ विकास समिति, वडा नं. ७ स्थित बराहक्षेत्र मन्दिर र कोकाहा नदीपछिको ऐतिहासिक तथा पौराणिक महत्त्व लल 'आदित्यसरोवर' नामले परिचित सूर्यकुण्ड मन्दिर निकै चर्चित छ। आदि बराहस्थान, भवानी थान र लटेकीनी थान सूर्यकुण्ड क्षेत्रका धार्मिक स्थलहरू हुन्। सूर्यकुण्डको वर्णन ब्रह्मपुराणमा समेत गरिएको छ। तर हाल उक्त कुण्ड फुटेर गएकोछ र अवशेषका रूपमा मात्र छ। **सूर्यकुण्ड** रसुवा जिल्लामा रहेकाे छ । प्रसिद्ध धार्मिक पर्यटकीय क्षेत्र गाेसाइकुण्डबाट पैदल डेढ घण्टामा यहाँ पुग्न सकिन्छ । 

आजभन्दा डेढ दुईसय वर्ष अगाडि सम्म पनि बराहक्षेत्रसम्म जाने मूल बाटो यही सूर्यकुण्डबाट थियो। चतराबाट कोशी किनारको बाटो नखुलुन्जेल यही सूर्यकुण्डको बाटोबाट बराह क्षेत्र पुगिन्थ्यो। धरानबाट माछामारा भञ्ज्याङ्ग हुदै डाडैडाँडा सूर्य कुण्ड पुग्ने तथा चतराबाट करिब ५ कि.मि. उकालो चढी सूर्यकुण्ड पुगेर बराहक्षेत्र तर्फ झर्ने चलन थियो। बराहक्षेत्रबाट फिर्ने बाटो पनि यही नै थियो। तसर्थ विगतमा सूर्यकुण्ड क्षेत्र निकै प्रख्यात थियो। पछि चतराबाट बराहक्षेत्र जाने कोशी किनारको बाटो खुलेपछि भने यो स्थान सुनसान बन्दै गयो र त्यहाँ स्थापित पुराना मन्दिरहरू पनि नासिएर गए।

सूर्यकुण्ड धार्मिक रूपमा मात्र नभएर प्राकृतिक सुन्दरताका कारण पनि निकै प्रख्यात छ। त्यहाँबाट तराईको फाँट, डाँडा काँडा, जंगल र हिमालहरूको दृश्य राम्रो सँग देख्न सकिन्छ। ब्रह्म पुराणमा वर्णित कुब्जाम्र नामक तीर्थ पनि यसको नजीकै कोकाखोलाको फाँट तिर पर्दछ।

## ऐतिहासिक तथा पौराणिक महत्त्व 
बराहपुराण र हिमवत्खण्डमा उल्लेख भएअनुसार कश्यप, प्रजापति र दीतिका छोरा दैत्य हिरण्याक्षले ब्रहृमाण्डमा अत्याचार मच्चाई पृथ्वीलाई रसातलमा पुर्‍याएपछि भगवान् विष्णुले बराह अवतार लिएर पृथ्वीको उद्धार गरी घुमफिर गर्ने क्रममा सानो रूप धारण गरी आदित्यसरोवर पुग्दा पहिलोपटक सूर्यले बराहको दर्शन गरेको हुँदा यस कुण्डको नाम 'सूर्यकुण्ड' रहन गएको हो। सूर्यकुण्डमा एक रात उपवास बसी स्नान गर्ने व्यक्तिले सूर्यलोक प्राप्त गर्दछ भनी बराहपुराणमा उल्लेख छ।

विक्रम सम्बत् १९९० को महाभूकम्पले पोखरीको नजीकै रहेको सूर्यनारायणको मन्दिर भत्काएपछि जीर्णोद्वारका लागि केही काम भएको छैन। धार्मिक तथा पौराणिक महत्त्व भएको उक्त सूर्यकुण्डको नामबाट नै कुण्ड रहेको गाउँलाई अहिले 'सूर्यकुण्ड गाउँ' भन्ने गरिन्छ। किम्बदन्ती अनुसार पौराणिक कालमा 'सूर्यकुण्ड गाउँ'मा रानीले गाईको दुध माग्दा कसैले नदिएपछि रानीको श्रापले गर्दा त्यस ठाउँका गाईले कम दुध दिने गरेका छन्। यही विश्वासका कारण त्यस क्षेत्रमा पालेका गाई किन्न मानिसहरू हिचकिचाउने गरेका छन्। यसैगरि कुण्ड कै नजिकरहेको एउटा बरको रूख टुप्पो गाडेको अवस्थामा पलाएको हुनाले त्यसका हाँगा उल्टो झुकेको हो भन्ने भनाई छ।

## सन्दर्भ सामग्री
श्रेणी:नेपालका तालहरू
श्रेणी:कुण्ड
श्रेणी:धार्मिक स्थलहरू
लेले

'''''' नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्रको बागमती अञ्चल, ललितपुर जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ८४११ रहेको थियो जसमध्ये ४०३२ पुरुष र ४३७९ महिला रहेका थिए भने यहाँ १८२२ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल गोदावरी नगरपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकको १-६ वडाहरू गोदावरी नगरपालिकाको वडा नम्बर ५ हो भने ७-९ नम्बर वडा वडा नम्बर ६ हो।

## स्थिति
ललितपुरबाट १० कि.मी.को दूरीमा रहेको टीका भैरव र त्यहाँबाट २ कि.मी.को दूरीमा रहेको लेले क्षेत्रमा प्रशस्त धार्मिक र ऐतिहासिक सम्पदाहरू रहेका छन्। यस क्षेत्रमा समय समयमा विशेष मेला लागिरहने भएकोले बर्सेनि निकै टाढादेखि हजारौँ भक्तजनहरू आउने जाने गर्दछन्।

## धार्मीक तथा पर्यटन स्थल
टीकाभैरवमा कुष्ठरोगीहरूको लागि बेलायती सहयोगमा उच्च सुविधासम्पन्न आनन्दवन लेप्रोसी हस्पिटल पनि छ। जहाँ सयौं कुष्ठरोगीहरू विना भेदभाव सेवा पाइरहेका छन्। टीकाभैरवबाट २ कि.मी.को दूरीमा प्रसिद्ध सरस्वती कुण्ड छ। यो कुण्ड विशेषगरी बालबालिकाको लागि बढी उपयोगी मानिएको छ। यस कुण्डमा बोली नफुटेका (उमेर पुगेर पनि) बच्चाहरूलाई लगेर स्वच्छ मनले पूजा गरी कुण्डको जल खान दिएमा बोली आउँछ अर्थात् बच्चाहरू बोल्न सक्छन् भन्ने विश्वास छ। 
यस मन्दिरमा सरस्वती पूजाको दिन काठमाडौँ, भक्तपुर र त्यो भन्दा टाढादेखि पनि थुप्रै श्रद्धालु भक्तजनहरू आउने गर्छन्। धार्मिक र ऐतिहासिक दृष्टिले निकै महत्त्वपूर्ण क्षेत्र भएर पनि यहाँ पुग्ने बाटो थॊरै कष्टसाध्य छ। यस बाटोबाट ९५ किलोमिटरको बाटोमै हेटौडा पुग्न सकिन्छ।
नजीकै भएर पनि लेले क्षेत्र निकै विकट जस्तो हुन पुगेको छ। १६-१७ कि.मी.को यात्रा गर्न पनि १ घण्टा ३० मिनॆट लाग्छ। यहाँ मनकामनाको मन्दिर पनि पुन:स्थापना गरिएको छ। यो जंगलको बिचमा अवस्थित छ। यो मन्दिर सरस्वती कुन्डबाट लगभग तीन किलोमिटर टाढा काभ्रे भन्ने  गाउँमा रहेको छ।

## चित्र दीर्धा
लेले पीआईए मेमोरियल पार्क

File:PIA Park.jpg
File:PIA Park1.jpg
File:PIA Park2.jpg
File:PIA Park3.jpg
File:PIA Park4.jpg
File:PIA Park5.jpg
File:PIA Park6.jpg

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:ललितपुर जिल्लाका ठाउँहरू
कुसुमे रुमाल (चलचित्र)

**कुसुमे रुमाल** तुलसी घिमिरेद्वारा लिखित र निर्देशित नेपाली शृंगारिक चलचित्र हो। सयपत्री फिल्मसको ब्यानरमा सुमित्रा पौडेलद्वारा यो चलचित्र प्रस्तुत गरिएको हो। नेपालमा बनेका नेपाली भाषाका चलचित्रहरूमा यो २०औँ क्रममा आउँछ। तुलसी घिमिरेको निर्देशनमा बनेकामध्ये भने यो दोस्रो चलचित्र हो। भनिन्छ, यही चलचित्रले पहिलपटक प्रदर्शनको रजत जयन्ती मनाएको थियो।

## कथावस्तु
यो चलचित्र त्रिकोणीय प्रेमप्रसङ्गमा आधारित छ। हास्यव्यंग्यको पनि प्रशस्त प्रयोग भएको यो चलचित्र २ घण्टा  अवधिको छ। ‘कुसुमे रुमाल’, ‘रेली खोला बगर’, ‘सुन भन न’, ‘तिमी नभए जिन्दगानी’ जस्ता गीत प्रयोग भएका छन्। रञ्जित गजमेरको शब्द र सङ्गीतमा तयार गीतहरू उदित नारायण झा, दीपा झा, श्रवण घिमिरे र भारती घिमिरेले गाएका थिए। जुन नेपाली जनजीव्रोले अझैसम्म गुनगुनाइरहेको छ।

## चरित्र
भुवन केसी (अर्जुन), उदित नारायण झा (अमर), तृप्ति नाडकर (सुनीति), नीर शाह, प्रदीप पाख्रिन, विश्वमनी आदिले अभिनय गरेका छन्। यसमा दार्जिलिङका हमजाएगा नामका एक चालकले पनि अभिनय गरेका थिए। उनी निकै रसिक र ख्यालठट्टा गरिरहने स्वभावका थिए।

## विवाद
सङ्गीतकार रञ्जित गजमेर र निर्माता तथा प्रदर्शक उद्धव पौडेलबीच यस चलचित्रको स्वामित्वलाई लिएर विवाद भएको थियो। गजमेरले पौडेलबाट आफूलाई धोका भएको आरोप लगाएका छन्। गजमेरले आफ्नो पुस्तक ‘मोहनी मादलको’मा लेखेका छन्, ‘हामीले अत्यन्त विश्वासका साथ पौडेलललाई कुसुमे रुमालको पहिलो प्रिन्ट थमाउँदै नेपाल पठायौं। तर, नेपाल पुगेर उहाँले त्यो चलचित्र आफ्नो नाममा दर्ता गर्नुभएछ। चलचित्र धुमधामले चल्यो। ठाउँठाउँमा सिल्भर जुबली र सय दिन पनि मनायो। फिल्मको कमाइबाट पौडेलले चलचित्र हल निर्माण गर्नुभएको पनि सुनियो। तर, पौडेलले मुनाफाको एक पैसा पनि हामीलाई दिनुभएन। उहाँ एकाएक हामीसँग बैरी हुनुभयो। हाम्रोबीच त्यो बेलादेखि बन्द भएको बोलचाल आज पर्यन्त पनि कायमै छ।’ पौडेलले भने ‘रञ्जित गजमेर फिल्मको आधिकारिक व्यक्ति नै नभएको र आधिकारिक व्यक्ति तुलसी घिमिरे भएकाले यो कुरो पहिले नै मिलिसकेको' प्रतिक्रिया सञ्चारमाध्यमहरूमा दिएका छन्।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:नेपाली प्रेमप्रसङ्गयुक्त नाटक चलचित्रहरू
श्रेणी:नेपाली भाषाका चलचित्रहरू
श्रेणी:सन् १९८५ का चलचित्रहरू
श्रेणी:काठमाडौँमा छायाङ्कन गरिएका चलचित्रहरू
लिभरपुल

**लिभरपुल** (,) इङ्ल्यान्डको मर्सी नदीको पूर्वी किनारामा अवस्थित मर्सिसाइडको महानगरिय शहर तथा शहर हो । १२०७ मा यसको स्थापना शहरको रूपमा भएको थियो ।

## सन्दर्भ सूची
श्रेणी:इङ्ल्यान्ड
श्रेणी:लिभरपुल
श्रेणी:इङ्ल्यान्डका शहरहरू
गुजराती

## गुजराती
गुजरात भारतको एक राज्य हो र यो राज्य सँग सम्बन्धित हरेक वस्तुलाई गुजराती वस्तु भनिन्छ। जस्तै गुजराती भाषा, गुजराती संस्कृति, गुजराती लिपी इत्यादी।

## गुजराती भाषा
गुजराती भाषा भारतको एक [प्रांत] गुजरातमा बोलीन एक राज्य भाषा हो। यो गुजरातको काम काजको भाषा हो। गुजराती भाषा हिन्दी सँग मिल्दो भाषा हो तर यो भाषा देवनागरीमा लिखिन्न तापनि यसको अक्षरहरू देवनागरीको जस्तै हुन्छ।
## गुजराती साहित्य
## गुजराती लिपी
भोजपुरी भाषा

**भोजपुरी भाषा** एक भारोपेली भाषा परिवार अन्तर्गतको बिहारी भाषाहरूमध्ये एक हो। यो भाषा नेपालको तराई, भारतको बिहार र उत्तर प्रदेश राज्यमा बोलिन्छ। यो भाषा कैथी लिपिमा लेखिन्छ। यो भाषालाई नेपालमा राष्ट्रिय भाषाको रूपमा नेपालको संविधानले मान्यता प्रदान गरेको छ तर भारतमा भने यस प्रकारको मान्यता प्रदान गरिएको छैन।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:मधेश प्रदेशमा बोलिने भाषाहरू
श्रेणी:लुम्बिनी प्रदेशमा बोलिने भाषाहरू
श्रेणी:उत्तर प्रदेशमा बोलिने भाषाहरू
श्रेणी:बिहारमा बोलिने भाषाहरू
श्रेणी:झारखण्डमा बोलिने भाषाहरू
श्रेणी:केन्द्रीय आर्य भाषा परिवार
श्रेणी:देवनागरी लिपिमा लेखिने भाषाहरू
श्रेणी:नेपालमा बोलिने भाषाहरू
बासठ्ठीहरण

१८६२ मा मुख्तियार रणबहादुर शाहले विर्ता, गुठी र किपट जग्ग्गा जफत गर्ने घोषणा गरे। यसै घटनालाई ६२ हरण, विर्ता हरणको नामले चिनिन्छ। त्यो विर्ताहरणले शताब्दी देखि पाएका विर्तावाला भएका ब्राह्मण लगायत सबैजसो जातिमा ठूलो हलचल ल्यायो।

राजा रणबहादुर शाह वि.सं. १८५८मा राज्य त्याग गरी बनारस गएका थिए। वनारसमा वस्दा अंग्रेजले सहयोग नगरेको  तथा धन सकिएर बिजोग स्थिति भएपछी पछि वि.सं. १८६२मा पुनः नेपाल फर्किए र दामोदर पाण्डे लगायत केहि भारदारको हत्या र केहि भारदारहरूको निर्वासन गरी शासन सत्ता आफ्नो हातमा लिए । 

भोगविलासमा मस्त रणबहादुर शाहले राजराजेश्वरी, सुवर्णप्रभा र कान्तिवतीका अतिरिक्त बनारसबाट फर्केपछि लक्ष्मीदेवी, महताव, चन्द्रावती, अमरराजेश्वरी तथा ललितत्रिपूरासुन्दरीसँग आफूखुसी विवाह गरेका थिए। नेपालको एकीकरण गर्न धनको आपूर्ति गर्न भनी ब्राह्मणले पाएको विर्ता, राईको किपट हरण गर्नपट्टी लागे। रनबहादुर शाहले मुख्तियारी भै शासन भार लिएपछि नेपाल र ब्रिटिस भारत बीच तिक्ततापूर्ण सम्बन्धको परिवेशमा फौजलाई संगठित गर्नेतर्फ सोच्न थाले. तर , त्यस बखत सरजारी कोषको साधारण आयबाट मात्र फौजलाई पुनर्गठन गर्न गरी सगठित गर्न तथा नयाँ ढंगबाट तालीम दिलाउन आवश्यक खर्च पुर्याउन सक्दैनथ्यो. यसर्थ नयाँ आयको स्रोत निकाल्न जरुरी हुन गएको थियो. यसका निमित्त उनले विर्ता हरण गर्ने निश्चय गरे. त्यस बखत अधिकांश जग्गा याँ त देवीदेवताको गुठीमा याँ ब्राह्मणहरूको विर्तामा दरिएको हुन्थ्यो. सोही बिर्ता हरण गर्ने उनले बिचार गरे. तर त्यस बखत अरु काजी सर्दारहरूको पनि बिर्ता नभएको होइन. तर पनि फौज सम्बन्धि काममा खर्च गर्नको निमित्त हरण गर्ने जुन उद्देश्य थियो, त्यसबाट काजी सर्दार आदि फौज उच्च पदाधिकारीहरूकै बिर्ता हरण गरेमा सो उद्देश्य पुरा हुनुको साटो उल्टो प्रतिक्रिया पर्न जाने सम्भावना भएकाले उनीहरूको बिर्तालाई नछोइकन केवल ब्राह्मणहरूको विर्ता र देवदेवताको गुठी मात्र हेरे निर्णय गरिएको हो, जुनकि वीरताबाट आर्जित पनि थिएन. खुसी मनले दिन राजी नभएपछी रणबहादुर शाहले सारा ब्राह्मणहरूको बिर्ता र देवदेवताको गुठी जग्गा हरण गरी, त्यसको आम्दानी फौजमा खर्च गर्ने व्यवस्था गरे. नेपालको इतिहास यस कार्यलाई नै बासठ्ठीहरण भन्दछन्।

"बिर्ता हरण"को यो कार्य सम्वत् १८६२ सालमा रणबहादुर शाहले गरेका थिए. बासठ्ठी सालमा हरण गरिएको हुनाले यसलाई "बासठ्ठीहरण" भन्ने चलन चलेको हो. बनारस बाट फर्केर प्रशासन आफ्नो हातमा लिएपछि फौजलाई नयाँ ढंगबाट संगठित गर्नानिमित्त खर्च पुर्याउनको लागि गरेका थिए. यी बिर्ताहरू उनले फौजी कम्पनीका नाममा दर्ता पनि गरेका थिए. यो भारतमा बढ्दै गएको अंग्रेजी उपनिवेशवादी नीतिको विरोधमा नेपालले दर्शाएको प्रतिक्रिया हो.

## असर 
* वाहुनहरु तथा राई मिलेर माझ किरातमा विद्रोह
* रणबहादुर शाहको हत्या
* भीमसेन थापाको पतन
* ६४ साल पर्व

## बिर्ता सट्टा भर्ना 
## यो पनि हेर्नुहोस् 
* नेपालको इतिहासका प्रमुख काण्ड तथा पर्वहरु
* भण्डारखाल पर्व (१८६३)

## सन्दर्भ
इतिहासमा

श्रेणी:नेपालको इतिहास