दिलबहादुर लामा

स्वर्गीय दिलबहादुर (डीबी) लामा नेपाल प्रहरीको ११ औँ  प्रमुख (प्रहरी महानिरीक्षक) को रूपमा २०३९ असारदेखि २०४३ जेठसम्म कार्यरत रहे । पछि उनी भूतपूर्व प्रहरी सङ्गठनका चौथो अध्यक्ष भए ।

उनकै कार्यकालमा २०४३ सालमा नेपाल प्रहरीमा महिला जनशक्तिका लागि खुला प्रतिस्पर्धाबाट भर्ना लिन थालिएको हो । त्यसअघिसम्म प्रहरीमा महिलालाई खुला प्रतिस्पर्धाबाट भर्ना लिइदैँन थियो । ट्राफिक प्रहरीमा महिला सहभागिता लामाकै कार्यकालमा सुरु भएको थियो ।

त्यसले अहिलेसम्म निरन्तरता पाउँदै आएको छ । प्रहरी परिवार महिला सङ्घ पनि उनकै कार्यकालमा स्थापना गरिएको थियो । सुगममा कार्यरत जनशक्तिलाई दुर्गम र दुर्गममा कार्यरतलाई सुगममा सरुवा गर्न विशेषगरी लामाकै कार्यकालमा थालिएको थियो । सङ्गठनमा कार्यरत जनशक्तिले सुगम र दुर्गम दुवै क्षेत्रको अनुभव बटुल्नुपर्ने धारणा उनमा थियो ।

 पूर्वएआईजी कल्याण तिमल्सिना भन्छन्,

 *“प्रहरीको आधुनिकीकरण र फौजी अनुशासन कायम गर्न स्वर्गीय लामाको योगदान अतुलनीय छ ।”* लामाकै कार्यकालमा प्रहरी सेवा प्रवेश गरेकी पूर्वडीआईजी पार्वती थापा मगर भन्छिन्, *“उहाँले खुला प्रतिस्पर्धाबाट महिलालाई प्रहरी सेवामा प्रवेश गराएकै कारण हामीले डीआईजी हुने अवसर पायौं, हामीबाहेक बहालवाला थुप्रै महिला प्रहरी अधिकृत सङ्गठनमा दक्षता, क्षमता प्रदर्शन गरेर नेतृत्व लिनसक्ने स्थितिमा छन् ।”*

बहालवाला तथा अवकाशप्राप्त प्रहरी अधिकारीहरू नेपाल प्रहरीको ७३ वर्षे लामो इतिहासमा आईजीपी खड्गजीत बरालपछि सङ्गठनको विकासमा महत्वपूर्ण योगदान प्रदान गर्नेमा लामालाई लिइन्छ ।

## जन्म र बाल्यकाल 
स्वर्गीय दिलबहादुर (डी.बी.) लामाको जन्म वि.सं. १९८७ (सन् २०३०) मा पिता ललितमान लामा (घले) र आमा दुर्गादेवी लामाको माहिलो सुपुत्रको रूपमा नुवाकोट जिल्लाको गेर्खु गाउँमा भएको थियो । 

## सुरक्षा निकायमा सेवा 
### प्रारम्भिक सेवा 
डी.बी. लामा बेलायती सेनाको ब्वाइजबाट सेवा प्रारम्भ गरी दोस्रो विश्वयुद्धताका बर्मा (म्यानमार) को लडाइँ र नेपालमा स्वतन्त्र सेनानीको रूपमा तत्कालीन जहाँनिया राणा शासनविरूद्ध २००७ सालको क्रान्तिमा सहभागी भए । 

त्यसपछि २००७ फागुन २८ मा उनी नेपाल आर्म्ड पुलिस कन्सटेबलरी (एन.ए.सी.) सशस्त्र प्रहरीको सुबेदार पदमा परिणत भए । २०१५ सालको संसदीय निर्वाचनमा उनी दाङ, गोठीडाँडा, दैलेख माबुको लेक हुँदै हुम्ला र जुम्लामा खटिए ।  २०१६ सालमा लामालाई आफ्ना पिता ललितमान घलेलाई पक्राउ गर्ने आदेशानुसार उनले काम फत्ते गरे । 
  
२०१७ जेठ १३ मा लामा काठमाडौंमा रहेको श्रीमहलमा आर्म्ड पुलिस फोर्स (नेपाल आर्म्ड बटालियन) मा सरूवा भयो । उनी श्रीमहलमा ‘एड्जुटेन्ट’ का रूपमा कार्यरत थिए ।  तत्कालीन प्रहरी महानिरीक्षक पहलसिंह लामाको कार्यकालमा उनी ट्राफिक प्रहरी कार्यालय रामशाहपथमा सरूवा भए । सम्पर्क अधिकृतको कार्य सम्पन्न भएपछि उनी सिभिल पुलिस भए । 

### प्रहरी नायब उपरीक्षक 
२०२४ जेठ ५ मा लामा प्रहरी निरीक्षकबाट प्रहरी नायब उपरीक्षक (डिएसपी) पदमा बढुवा भई ट्राफिक प्रमुख भए ।  ट्राफिक प्रहरीमा कार्यरत रहेको बेला उनी सन् १९७० मा ‘एक्स्पो-७०’ मा जापान गई त्यहाँको ट्राफिक व्यवस्थापन र सवारी नियमहरू बारे जानकार भए । 

### प्रहरी उपरीक्षक 
२०२७ असोज २४ मा लामाको बाग्मती अञ्चल एस.पी. कार्यालको प्रमुख (एसपी) पदमा सरूवा-बढुवा भयो ।  २०३२ साउन ११ मा उनी मेची अञ्चल प्रहरी कार्यालयमा सरूवा भए । 

### प्रहरी नायब महानिरीक्षक 
२०३३ आश्विन ३ मा विशेष प्रहरी विभागमा डिआइजीको नयाँ पद सिर्जना गरी लामालाई कायममुकायम (का.मु.) प्रहरी नायब महानिरीक्षक (डिआइजी) पदमा बढुवा गरेर काठमाडौं ल्याइयो ।  २०३४ साउन ३ को निर्णयले उनी नेपाल प्रहरीको प्रहरी नायब महानिरीक्षक पदमा स्थायी नियुक्त भई मध्यक्षेत्र डिआइजी कार्यालयको प्रमुखमा सरूवा भए । 

### प्रहरी महानिरीक्षक 
डी.बी. लामा २०३९ आषाढ १ मा नेपाल प्रहरीको प्रहरी महानिरीक्षक पदमा नियुक्त भए ।  उनले २०४३ जेठ ३१ मा प्रहरी सेवाबाट अवकाश पाए । 

लामाको कार्यकालमा नेपालभरका विभिन्न आपराधिक घटना र गतिविधिहरू सबै तहका कर्मचारीहरूलाई जानकारी होओस् भन्ने उद्देश्यले मासिक रूपमा ‘प्रहरी बुलेटिन’ प्रकाशन गराई नि:शुल्क वितरण गर्ने प्रणाली बसालियो । त्यस्तै, उनको कार्यकालमा नेपाल प्रहरीबाट वर्षभरि भए गरेका गतिविधिलाई जनसमक्ष ल्याउन ‘प्रहरी दर्पण’ (पुलिस मिरर) नामक म्यागजिन अंग्रेजी र नेपाली दुबै भाषामा प्रकाश गर्ने व्यवस्था भयो ।  पुलिस मिरर हाल प्रहरी दिवसको अवसरमा अंग्रेजी भाषामा मात्र प्रकाशित हुन्छ । 

लामाको कार्यकालमा २०४१ सालमा काठमाडौंस्थित टुँडीखेल वरिपरि सवारीसाधन जाने एकतर्फी (वान-वे) जाने व्यवस्था गरियो । 

## विवाद 
प्रहरी सङ्गठनको आधुनिकीकरण र सक्षम नेतृत्व प्रदानमा स्वर्गीय लामाको योगदान जति छ, त्यति नै उनी विवादित पनि रहे । ०३६ सालमा धनकुटाको छिन्ताङमा प्रहरी दमन गरी १५ जनाको हत्या प्रकरणमा लामा विवादमा तानिएका थिए । उनी साधारण लेखपढमात्रै भएका प्रहरी अधिकारी भए पनि पञ्चायती प्रधानमन्त्री तुल्सी गिरी र तत्कालीन अधिराजकुमार धीरेन्द्र शाहको सिफारिसमा आईजीपी बन्न सफल भएका थिए । २०४३ साल जेठमा सेवाबाट अवकाश पाएका लामा त्यसको केही महिनापछि नै सुन तस्करीको अभियोगमा पक्राउ परे । राष्ट्रिय पञ्चायत सदस्य चन्द्रबहादुर गुरुङ २२ किलो सुनसहित त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलबाट पक्राउ परेका थिए । त्यस घटनाका मुख्य योजनाकार लामा भएको आरोप लाग्दै आएको छ ।

उनीसँगै तत्कालीन अधिराजकुमार धीरेन्द्र शाहका अंगरक्षक (प्रमुख सेनानी) भरत गुरुङ पनि लामासँगै समातिए । सोही अभियोगमा लामा र गुरुङ करिब ५ वर्षसम्म जेल बसे । पछि अदालतले प्रमाण नपुगेपछि लामालाई सफाइ दियो । आफूमाथि दरबारले प्रतिशोध लिन सुन तस्करीको अभियोगमा फसाएको स्पष्टोक्ति दिँदै ०४६ सालको जनआन्दोलनपछि उनी नेपाली कांग्रेसमा प्रवेश गरेए । त्यसपछि निरन्तर पार्टीमा सक्रिय उनी ०५६ सालमा रसुवाबाट प्रतिनिधिसभा सदस्य (सांसद्) निर्वाचित भए । तत्कालीन शेरबहादुर देउवा नेतृत्वको सरकारका सामान्य प्रशासन सहायकमन्त्रीसमेत बन्न उनी सफल भए । स्वर्गीय लामा नेपाली कांग्रेस महासमिति सदस्यसमेत थिए ।

 

## स्रोतहरू 
श्रेणी:नेपाल प्रहरी
श्रेणी:नेपाली राजनीतिज्ञहरू
श्रेणी:नुवाकोट जिल्लाका मानिसहरू
श्रेणी:नेपाली काङ्ग्रेसका राजनीतिज्ञहरू
श्रेणी:सन् १९३० मा जन्म
श्रेणी:नेपालका प्रहरी महानिरीक्षकहरू