आरजुराणा देउवा

**आरजुराणा देउवा** (जन्म २६ जनवरी १९६२) एक नेपाली समाजसेवी, मनोवैज्ञानिक र राजनीतिज्ञ हुन्, वर्तमान परराष्ट्र मन्त्रीको रूपमा सेवा गरिरहेकी छन्। उनी समानुपातिक सूचीमा २२ हजार मतले विजयी भएकी हुन्। संसदमा उनको यो तेस्रो कार्यकाल हो। उनले अगस्ट २०२३ देखि जुलाई २०२४ सम्म कृषि, सहकारी र प्राकृतिक स्रोत सम्बन्धी संसदीय समितिको अध्यक्षको रूपमा काम गरिन्।

## शिक्षा
देउवाले बागमती प्रदेश विश्वविद्यालयको पदन कन्या कलेजबाट स्नातक गरिन। उनले पन्जाब विश्वविद्यालयबाट स्नातकोत्तर गरेकी हुन्। उनले पन्जाब विश्वविद्यालय भारतबाट १९९० मा सङ्गठनात्मक मनोविज्ञानमा पीएचडी पनि प्राप्त गरे।

## राजनीतिक करियर
[अङ्गुठाकार|भारतीय प्रधानमन्त्री [नरेन्द्र मोदीसँग आरजुराणा देउवा]]
वि.सं. २०५३ देखि राजनीतिमा प्रवेश गरेकी आरजु वर्तमान आएर नेपाली काङ्ग्रेसको महासमिति सदस्य छिन्। राजनीति बाहेक उनी गैरसरकारी संस्थाहरू, समाजसेवा र विशेष गरी महिला सशक्तिकरण जस्ता क्षेत्रहरूमा काम गर्दै आएकी छिन्। उनी वर्तमान संसद सदस्यको रूपमा सेवा गरिरहेकी छिन्। वि.सं. २०७९ मा सम्पन्न नेपालको प्रतिनिधि सभा निर्वाचनबाट उनी खस/आर्य वर्गबाट ​​समानुपातिक प्रतिनिधिका रूपमा निर्वाचित भएकी हुन्। 

वि.सं. २०५३ सालदेखि नेपाली काङ्ग्रेसको सदस्यहुँदै देउवा वर्तमान वि.सं. २०७८ पुसदेखि नेपाली काङ्ग्रेसको केन्द्रीय समितिको सदस्य छिन्। उनी वि.सं. २०६४ देखि वि.सं. २०७४ सम्म दुई पटक नेपालको संविधानसभा र नेपालको व्यवस्थापिका संसदको सदस्य थिइन्। उनले नेपालको संविधान लेख्दा सबै तहमा महिलाको हक, विशेषगरी प्रजनन अधिकार, समान नागरिकता, समान सम्पत्तिको हक, महिलामाथि हुने हिंसा, महिलाको समतामूलक र समान राजनीतिक प्रतिनिधित्व जस्ता विषयलाई उठान गरेकी थिइन्।

उनी संविधान मस्यौदा समितिको सदस्य र महिला संसदीय समन्वय समितिको अध्यक्ष भइन्। देउवा लैङ्गिक अभियन्ता र सामाजिक कार्यकर्ता हुन् र उनले नेपालमा महिला र बालबालिकासँग सम्बन्धित धेरै एनजीओहरू स्थापना गरेका छन्, जसमा RUWDUC, [4] साथी, [5] SMNF[6] र सामन्ता, सामाजिक र लैङ्गिक समानताका लागि अनुसन्धानमा आधारित संस्थान स्थापना गरिएको छ।। उनले IUCN का लागि दक्षिण र पूर्वी एसियाका लागि निर्वाचित क्षेत्रीय काउन्सिलरको रूपमा सेवा गरिन् र वर्तमान नयाँ दिल्लीमा रहेको Ipas र राहुल गान्धी इन्स्टिच्युट अफ पीस एण्ड सेल्फ डेभलपमेन्टको बोर्डको रूपमा सेवा गरिरहेकी छिन्।

देउवाले IUCN काउन्सिलको लैङ्गिक तथा जैविक विविधता टास्क फोर्स (GBTF) को अध्यक्षका साथै वातावरणीय, आर्थिक तथा सामाजिक नीति आयोग (CEESP) को सञ्चालन समितिको सदस्य र वातावरण सम्बन्धी विषयवस्तुको सह-अध्यक्षको रूपमा काम गरेका थिए। द्वन्द्व, र सुरक्षा (TECS)। उनले IUCN काउन्सिलको ब्यूरोमा पनि काम गरिन्। उनले 2009 मा IUCN-PATA एसिया प्यासिफिक सम्मेलनमा मुख्य वक्ताको रूपमा IUCN को प्रतिनिधित्व गरे र 2010 मा ICIMOD र यसका साझेदारहरूद्वारा जर्मनीको म्युनिखमा आयोजित माउन्टेन सम्मेलनमा हिमालयमा मुख्य वक्ताको रूपमा पनि प्रतिनिधित्व गरे। देउवा IUCN को रूपमा पुनः निर्वाचित भए। IUCN विश्व संरक्षण काङ्ग्रेस (WCC) मा दक्षिण र पूर्वी एसियाका क्षेत्रीय काउन्सिलर। उहाँलाई जेनेभा, मार्च 2017 मा मानव अधिकार परिषद सहित विभिन्न अन्तर्राष्ट्रिय फोरमहरूमा वक्ताको रूपमा आमन्त्रित गरिएको थियो।
## सामाजिक कार्य
देउवाले नेपालमा महिला तथा बालबालिकासम्बन्धी धेरै गैरसरकारी संस्थाहरू (एनजीओ) स्थापना गरेका छन्, जसमा महिला विरुद्ध हुने हिंसा उन्मूलनमा काम गर्ने साथी (१९९२) समावेश छ; ग्रामीण महिला विकास र एकता केन्द्र (१९९५) जसले सबैभन्दा कम मानव विकास सूचक भएका क्षेत्रमा काम गर्छ; सुरक्षित मातृत्व नेटवर्क महासङ्घ (1996) जसले प्रजनन स्वास्थ्य र अधिकारको क्षेत्रमा काम गर्दछ; र सामनता - सामाजिक र लैङ्गिक समानता संस्थान (1997) जो एक अनुसन्धान आधारित संस्था हो। अक्टोबर २००८ मा स्पेनको बार्सिलोनामा सम्पन्न चौथो विश्व सम्मेलनमा देउवा विश्व संरक्षण सङ्घ (IUCN) को क्षेत्रीय काउन्सिलरका रूपमा निर्वाचित भएका थिए। देउवा IUCN को सर्वोच्च निर्णय गर्ने निकायमा नेपालबाट निर्वाचित हुने पहिलो उम्मेदवार हुन्। उनले IUCN (2008 - 2016) को लागि दक्षिण र पूर्वी एसियाका लागि निर्वाचित क्षेत्रीय काउन्सिलरको रूपमा दुई कार्यकालको लागि सेवा गरिन्। उनी वर्तमान आईपीएस, संयुक्त राज्य अमेरिका (२०१४ चलिरहेको) र महात्मा गान्धी इन्स्टिच्युट फर एजुकेशन फर पीस एण्ड सस्टेनेबल डेभलपमेन्ट, जुन नयाँ दिल्ली, भारत (२०१४ जारी) मा रहेको युनेस्को प्रकार I संस्था हो। उनी सुरक्षित मातृत्वका लागि व्हाइट रिबन एलायन्ससँग पनि सम्बद्ध छिन्। देउवा मानव अधिकार परिषद् (जेनेभा 2017) को 34 औं सत्रमा रोकथाम योग्य मातृ मृत्यु र रोग र मानव अधिकार सम्बन्धी छलफलमा प्यानलिस्ट हुनुहुन्थ्यो।

## पारिवारिक जीवन
आरजु पूर्व प्रधानमन्त्री शेरबहादुर देउवाकी श्रीमती हुन्। उनको आमा प्रतिभा राणा लामो समयदेखि नेपालको राजनीतिमा क्रियाशील छिन्। 

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:सन् १९६२ मा जन्म
श्रेणी:नेपालको पहिलो संविधान सभाका सदस्यहरू
श्रेणी:नेपालको दोस्रो संविधान सभाका सदस्यहरू
श्रेणी:जीवित मानिसहरू
श्रेणी:नेपाली काङ्ग्रेसका राजनीतिज्ञहरू
श्रेणी:नेपाली हिन्दुहरू
श्रेणी:नेपालका सांसदहरू २०७९–२०८२
श्रेणी:नेपालका महिला राजनीतिज्ञहरू
श्रेणी:नेपालका प्रधानमन्त्रीहरूका श्रीमतीहरू
श्रेणी:ललितपुर जिल्लाका मानिसहरू
श्रेणी:२१औँ शताब्दीका नेपाली राजनीतिज्ञहरू