हिडिम्बा

**हिडिम्बा** वा **हिडिम्बी** प्राचीन भारतको संस्कृत महाकाव्य **महाभारत**की एक पात्र हुन्। उनलाई नरभक्षी राक्षसी र एक वन क्षेत्रमा शासन गर्ने शक्तिशाली राक्षस हिडिम्बकी बहिनीको रूपमा चिनाइएको छ। कथामा, हिडिम्बीलाई उनका दाजुले महाकाव्यका मुख्य पात्रहरू—पाण्डव भाइहरूलाई छल गर्न अह्राएका थिए, तर उनी पाँच पाण्डवमध्येका दोस्रो भाइ भीमसँग प्रेममा परेकी थिइन्।

उनले आफ्ना दाजुको योजनाको पर्दाफास गर्छिन्, जसका कारण भीमको हातबाट हिडिम्बको मृत्यु हुन्छ। त्यसपछि, हिडिम्बीले भीमसँग विवाह गर्छिन् र घटोत्कचकी आमा बन्छिन्, जसले कुरुक्षेत्र युद्धमा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेका थिए। वर्तमान समयमा, हिडिम्बीलाई **हडिम्बा** नामक संरक्षक देवीको रूपमा चिनिन्छ, जसको हिमालय क्षेत्रमा स्थानीय रूपमा पूजा गरिन्छ।

## पौराणिक कथा 
हिडिम्बीको चर्चा **महाभारत**को 'आदि पर्व' अन्तर्गत 'हिडिम्ब-वध पर्व' मा गरिएको छ। हिडिम्बीलाई एक भयंकर राक्षसीको रूपमा चित्रण गरिएको छ, जो आफ्ना नरभक्षी दाजु हिडिम्बसँगै वनमा बस्थिन्। यी दाजुबहिनी एक अल्गो सालको रूखमा बस्ने गर्दथे र आफ्नो क्षेत्रबाट गुज्रने यात्रीहरूलाई शिकार बनाउँदथे। एक दिन, भोजनको खोजीमा रहेका बेला हिडिम्बले नजिकै मानिसहरूको उपस्थिति महसुस गर्छन्। तर उनीहरू पाण्डव र उनीहरूकी आमा कुन्ती थिए, जो कौरवहरूले लाक्षागृहमा थापेको मृत्युको जालबाट उम्किएपछि वनमा भौँतारिरहेका थिए। ताजा शिकारको लोभमा, हिडिम्बले आफ्नी बहिनीलाई त्यहाँ गएर उनीहरूलाई प्रलोभनमा पारी जालमा पार्न आदेश दिन्छन्। जब उनी वनको बीचबाट अघि बढिन्, उनले त्यहाँ उनीहरू सुतिरहेको र दोस्रो दाजु भीमले उनीहरूलाई पहरा दिइरहेको देख्छिन्, जो एक शक्तिशाली र अत्यन्तै सुन्दर योद्धा थिए। उनलाई देख्नेबित्तिकै हिडिम्बी मोहित हुन्छिन् र भीम नै आफ्नो लागि उपयुक्त पति हुने निर्णय गर्छिन्।

आफ्नो राक्षसी रूपले योद्धा डराउन सक्छन् भन्ने ठानेर, हिडिम्बीले एक सुन्दरी युवतीको रूप धारण गर्दै भीमकहाँ पुगिन्। उनले भीमलाई आफ्ना दाजुको मनसायबारे चेतावनी दिँदै त्यहाँबाट भाग्न आग्रह गर्छिन्। उनले आफ्नो अलौकिक शक्ति प्रयोग गरेर भीम र उनको परिवारलाई सुरक्षित स्थानमा लैजाने प्रस्ताव राख्छिन्, तर भीमले भाग्न अस्वीकार गर्छन्। आफ्नी बहिनीले धोका दिएको थाहा पाएपछि हिडिम्ब क्रोधित हुन्छन् र उनलाई 'व्यभिचारिणी' भन्दै गाली गर्छन्। उनी सबैलाई मार्नका लागि उनीहरूतर्फ झम्टिन्छन्। भीम भने उनको सामना गर्न अघि बढ्छन्। हिडिम्बीले चिन्तित हुँदै हेरिरहेका बेला दुई बीच भीषण युद्ध हुन्छ। अन्ततः भीमले हिडिम्बलाई पराजित गरी उनको वध गर्छन् र वनलाई उनको आतङ्कबाट मुक्त गराउँछन्।

पाण्डव र कुन्तीले आफ्नो यात्रा जारी राख्छन् र हिडिम्बी पनि उनीहरूको पछि-पछि लाग्छिन्। भीम उनको उपस्थितिलाई लिएर सतर्क थिए र उनलाई जान चेतावनी दिएका थिए तर युधिष्ठिरले हस्तक्षेप गर्दै शङ्का भन्दा सद्गुण महत्त्वपूर्ण हुने सम्झाउँछन्। भीमको प्रेममा डुबेकी हिडिम्बीले कुन्तीसँग आफूलाई स्वीकार गर्न बिन्ती गर्दै पाण्डवहरूको रक्षा गर्ने र वफादार रहने कसम खान्छिन्। जेठा दाजु युधिष्ठिर भीमलाई दिनभरि उनीसँगै रहन दिन सहमत हुन्छन् तर साँझ परेपछि फर्कनुपर्नेछ सर्त राख्छन्। सुन्दर रूप धारण गरेर हिडिम्बीले भीमलाई विभिन्न मनमोहक हिमालयका क्षेत्रहरूमा घुमाउन लैजान्थिन्, जहाँ उनीहरूले सँगै समय बिताउँछन्। केही समयपछि उनले गर्भधारण गर्छिन् र घटोत्कचलाई जन्म दिन्छिन्, जो एक शक्तिशाली राक्षस योद्धा थिए र जन्मनेबित्तिकै वयस्क भएर असाधारण शक्ति र युद्ध कौशल प्रदर्शन गर्छन्। पाण्डवहरूप्रति समर्पित घटोत्कच छिट्टै नै उनीहरूको भरपर्दो सहयोगी बन्छन्। भीमसँगको समय सकिएपछि हिडिम्बीले बिदा माग्दै प्रस्थान गर्छिन् र आफ्नो छोरालाई पाण्डवहरूको साथ दिन छोडिदिन्छिन्।

## चित्र दीर्घा

File:BhutanDevi Temple.jpg|भूटनदेवी मन्दिर, हेटौँडा (नेपाल)

## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
श्रेणी:महाभारतका पात्रहरू
श्रेणी:राक्षस
श्रेणी:हिन्दु देवीहरू