प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२

**प्रतिनिधि सभा सदस्य निर्वाचन, २०८२** नेपाल सरकारको सिफारिसमा राष्ट्रपतिले २८ भदौ २०८२ का दिन घोषणा गरेअनुसार प्रतिनिधि सभाका २७५ सदस्यहरूलाई निर्वाचित गर्नका लागि २०८२ फागुन २१ का दिन सम्पन्न गरिएको एक आम निर्वाचन थियो। निर्वाचनमा पहिलो हुने निर्वाचित हुने निर्वाचन प्रणाली मार्फत एकल सदस्यीय निर्वाचन क्षेत्रबाट १६५ सदस्यहरू चयन गर्न र अर्को ११० सदस्यहरूलाई एउटै राष्ट्रव्यापी निर्वाचन क्षेत्रबाट राजनीतिक दलको समानुपातिक प्रतिनिधित्व सूची मार्फत चयन गर्नका लागि दुईवटा मतपत्र रहेका थिए।

२०८२ भदौको जेनजी आन्दोलन पछि तत्कालीन प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले राजीनामा दिएपछि सुशीला कार्कीको नेतृत्वमा बनेको अन्तरिम सरकारले निर्वाचनको मिति घोषणा गरेको थियो।
 

यस निर्वाचनमा बालेन शाहलाई प्रधानमन्त्रीको उम्मेदवारका रूपमा अघि सारेको **राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी**ले ऐतिहासिक विजय हासिल गर्दै बहुमत सिट प्राप्त गरेको थियो। आम निर्वाचन २०१५पछि पहिलो पटक कुनै एक दलले प्रतिनिधि सभामा स्पष्ट बहुमत प्राप्त गरेको यो पहिलो निर्वाचन हो। यस निर्वाचनमा १ करोड ८९ लाखभन्दा बढी मतदाता दर्ता भएका थिए भने ६८ दलका ३,४०० भन्दा बढी उम्मेदवारहरू चुनावी मैदानमा उत्रिएका थिए थिए।

राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीले १८२ सिटसहित झण्डै दुई-तिहाइ बहुमत प्राप्त गरेको थियो, जुन २०१५ सालको निर्वाचनपछिकै नेपालको निर्वाचन इतिहासमा दोस्रो ठूलो विजय हो। यस पार्टीले ४७.८% समानुपातिक मत प्राप्त गरेको थियो, जुन २०६४ मा समानुपातिक प्रणाली लागू भएयताकै उच्च हो।

नेपाली काङ्ग्रेसले ३८ सिट र १९.१% समानुपातिक मतका साथ इतिहासकै सबैभन्दा खराब पराजय बेहोरेको थियो। पार्टी सभापति गगन थापाले समेत रास्पाका उम्मेदवार अमरेशकुमार सिंहसँग पराजित भएका थिए।

दुई प्रमुख वामपन्थी दलहरू नेकपा एमाले र नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी क्रमशः तेस्रो र चौथो स्थानमा रहेका थिए। एमालेले २५ सिट र १३.४% समानुपातिक मतका साथ इतिहासकै खराब नतिजा सामना गरेको थियो, जहाँ पार्टी अध्यक्ष तथा पूर्व प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले भारी मतान्तर सहित पराजित भएका थिए। पुष्पकमल दाहालको नेतृत्वमा रहेको नेपाली कम्युनिस्ट पार्टीले १७ सिट र ७.५% मत प्राप्त गरेको थियो, तर पार्टी सह-संयोजक तथा पूर्व प्रधानमन्त्री माधवकुमार नेपाल पराजित भएका थिए।

हर्क साम्पाङको नेतृत्वमा रहेको श्रम संस्कृति पार्टीले ७ सिट र ३.५६% मत प्राप्त गर्दै राष्ट्रिय दलको मान्यता पाउन सफल भएको थियो। राजेन्द्र लिङ्देनको नेतृत्वमा रहेको राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टीले ५ सिट र ३.०५% मत प्राप्त गरेको थियो।

## पृष्ठभूमि 
२०८२ भदौ २३ मा, नेपालभरि ठुला स्तरका विरोध प्रदर्शनहरू भएका थिए, जसको आयोजना मुख्यतया विद्यार्थी र युवा अर्थात् जेन जी पुस्ताहरूबाट गरिएको थियो। २०८२ भदौ २७ मा, नेपालको दोस्रो सङ्घीय संसद विघटन गरिएको थियो र सुशीला कार्कीले अन्तरिम प्रधानमन्त्रीको रूपमा शपथ ग्रहण गरेकी थिइन्। राष्ट्रपति रामचन्द्र पौडेलले २०८२ फागुन २१ मा चुनाव हुने घोषणा गरेका थिए। २३-२४ भदौ २०८२ मा भएको ७६ जनाको मृत्यु हुने गरि भएको जेनजी आन्दोलनको जगमा यो निर्वाचनको मिति घोषणा गरिएको थियो।

## समयतालिका 
यो निर्वाचनका लागि चुनावी समयसीमा सुशीला कार्कीको अन्तरिम प्रशासनबाट पूर्ण रूपमा निर्वाचित नागरिक सरकारमा परिवर्तन गर्न संक्षिप्त "द्रुत" तालिका अन्तर्गत स्थापित गरिएको थियो। २०८२ भदौ २७ मा नेपालको दोस्रो सङ्घीय संसद औपचारिक रूपमा विघटन भएपछि, निर्वाचन आयोगलाई १५० दिनको समयावधिभित्र राष्ट्रव्यापी मतदानका लागि सबै तार्किक र कानुनी आवश्यकताहरू कार्यान्वयन गर्न आदेश दिइएको थियो। यो अवधिमा मतदाता सूची अद्यावधिक गर्ने कार्य गरिएको थियो।

प्रारम्भिक चरण मतदाता र पार्टी दर्तामा केन्द्रित थियो, जसले गतिविधिमा अभूतपूर्व वृद्धि देखिएको थियो। कुनै पनि नागरिक मताधिकारबाट बञ्चित नभएको सुनिश्चित गर्न अन्तरिम प्रधानमन्त्रीको धेरै अनुरोधपछि, निर्वाचन आयोगले पञ्जीकरणको समयसीमा २०८२ मङ्सिर ५ सम्म विस्तार गरेको थियो। ८ लाख भन्दा बढी नयाँ मतदाता थपिएका थिए। २०८२ मङ्सिर १० मा पार्टी दर्ता गर्ने समयसीमा सम्म, १४३ राजनीतिक दलहरूले मान्यताका लागि आवेदन दिएका थिए।

समानुपातिक प्रतिनिधित्व प्रक्रिया पुस २०८२ को अन्त्यमा सुरु भएको थियो, जसमा दलहरूले लिङ्ग, जातीयता र क्षेत्रीय प्रतिनिधित्वका लागि संवैधानिक आरक्षणको पालना गरि बन्द सूचीहरू पेस गरेका थिए। 

२०८२ माघ ६ मा, निर्वाचन आयोगले एक निर्वाचन आचार संहिता लागू गरेको थियो। भोलिपल्ट, राष्ट्रव्यापी रूपमा १६५ प्रत्यक्ष सिटहरूका लागि उम्मेदवार नामाङ्कनहरू दर्ता गरिएको थियो जसमा, जसमा ३,४०० भन्दा बढी उम्मेदवारहरू चुनावी मैदानमा उत्रिएका थिए।

प्रमुख मितिहरू तल सूचीबद्ध छन्ः

## निर्वाचन प्रणाली 
व्यवस्थापिकाका २७५ सदस्यहरू दुई विधिद्वारा निर्वाचित हुन्छन् जसमा १६५ जना एकल-सदस्य निर्वाचन क्षेत्रबाट पहिलो हुने निर्वाचित हुने निर्वाचन मतदानद्वारा निर्वाचित हुन्छन् र ११० वटा सिटहरू एकल राष्ट्रव्यापी निर्वाचन क्षेत्रबाट बन्द सूची समानुपातिक प्रतिनिधित्वमार्फत निर्वाचित हुन्छन्। मतदाताहरूले दुई विधिहरूका लागि छुट्टै मतपत्रहरू प्राप्त गर्दछन्। एउटा पार्टी वा चुनावी गठबन्धनले समानुपातिक मतमा सिट प्राप्त गर्न समग्र सदर मतको ३% को चुनावी सीमा पार गर्नुपर्ने हुन्छ। नेपालले समानुपातिक सिटहरू छुट्याउन वेबस्टर विधि प्रयोग गर्दछ।

मतदान १८ वर्ष वा सोभन्दा बढी उमेरका स्वस्थ दिमाग भएका र सङ्घीय निर्वाचन सजाय कानुनअन्तर्गत अयोग्य घोषित नगरिएका नेपाली नागरिकहरूमा सीमित छ। २०८२ पुस १२ मा निर्वाचन आयोगले १,८९,०३,६८९ मतदाताहरूको अन्तिम मतदाता सूची प्रकाशित गरेको थियो।

### मतदान गर्ने योग्यता 
आम चुनावमा मतदान गर्न, निम्न हुनुपर्दछः 

* अन्तिम मतदाता नामावलीमा सूचीकृत
* १८ वर्ष वा सोभन्दा बढी उमेरका व्यक्तिहरू
* नेपाली नागरिक
* स्वस्थ दिमागको
* सङ्घीय निर्वाचन धाँधली र सजाय कानुनअनुसार अयोग्य

## राजनीतिक दलहरू 
## अभियान 
### नेपाली काङ्ग्रेस 
निर्वाचनअघि नयाँ नेतृत्व चयनमा महिनौँको असहमतिपछि पार्टीका अधिकांश प्रतिनिधिहरूले विशेष महाधिवेशन सम्पन्न गरेका थिए जसमा गगन थापा पार्टी सभापतिको रूपमा चुनिएका थिए। थापा पार्टीबाट प्रधानमन्त्री पदका उम्मेद्वार घोषित भएका थिए। पार्टीले सबै १६५ निर्वाचन क्षेत्रहरूमा उम्मेदवार उठाएको थियो भने गत तीन चुनावमा जितेका काठमाडौँ ४ को सट्टा सर्लाही ४बाट उम्मेदवारी दिने निर्णय गरेका थिए। पार्टीका पूर्व सभापति तथा पूर्व प्रधानमन्त्री शेरबहादुर देउवा, कार्यवाहक सभापति पूर्णबहादुर खड्का र जेन जीको विरोध प्रदर्शनका क्रममा गृहमन्त्री रहेका रमेश लेखकले चुनाव लडेनन्।

पार्टीको अभियान नयाँ पुस्ताले पार्टीको नेतृत्व र "नवीकरण" पार्टीको रूपमा उनीहरूको छवि लिनमा केन्द्रित थियो। पार्टीले २०८२ फागुन मा जनकपुर आफ्नो अभियान र्याली सुरु गरेको थियो। काङ्ग्रेसले सुर्खेत, बाँके, बुटवाल, पोखरा, वीरगन्ज र बाग्लुङ लगायत सहरहरूमा प्रमुख अभियान र्यालीहरू सञ्चालन गरेको थियो।

पार्टीको घोषणापत्रमा सुशासन, प्रशासनिक दक्षता र कडा कार्यकाल सीमामा केन्द्रित संरचनात्मक सुधारको आह्वान गरिएको छ। यसले राष्ट्रपति एक कार्यकाल, प्रधानमन्त्री र मुख्यमन्त्रीको दुई कार्यकाल, मन्त्रीहरू लागि तीन कार्यकाल र पार्टी सूची सांसदहरूका लागि एक कार्यकालको सीमा प्रस्ताव गरेको छ। यसले अस्वीकार गर्ने अधिकार र फिर्ता लिने अधिकारका प्रावधानहरू पेस गर्न पनि आह्वान गरेको छ। आर्थिक मञ्चले उदार, बजार समर्थक नीतिहरूमा ध्यान केन्द्रित गरेको छ जसमा स्थिर कर प्रणाली, निजी क्षेत्रको लगानीका लागि प्रोत्साहन, १० लाख सम्मको आयका लागि कर छुट, र कृषिको व्यावसायीकरण समावेश छ। घोषणापत्रमा योगदानमा आधारित सामाजिक सुरक्षा प्रणाली, विश्वव्यापी स्वास्थ्य सेवा र माध्यमिक स्तरसम्म निःशुल्क शिक्षाका लागि प्रतिबद्धता व्यक्त गरिएको छ। पार्टीले अधिक पारदर्शिता, जलविद्युतको विस्तार र राष्ट्रिय विद्युतीकरणको प्राथमिकताका लागि सार्वजनिक कार्यको उदीयमान प्रक्रियामा सुधार गर्ने योजनाहरूको रूपरेखा पनि प्रस्तुत गरेको छ।

### नेकपा (एमाले) 
पार्टीले २०८२ पुस ३ मा आफ्नो ११औँ महाधिवेशन सम्पन्न गरी केपी शर्मा ओलीलाई पार्टी अध्यक्षको रूपमा पुनः निर्वाचित गरेको थियो। ओलीलाई पार्टीबाट प्रधानमन्त्री पदका उम्मेद्वारको रूपमा पनि घोषणा गरिएको थियो। पार्टीले सबै १६५ वटा निर्वाचन क्षेत्रमा उम्मेदवार उठाएको थियो, तर पछि अभियानको क्रममा हिंसा रोक्न स्थानीयरूले हस्तक्षेप गरेपछि नेपाली काङ्ग्रेसका उम्मेदवार टेकबहादुर गुरुङको पक्षमा मनाङ १ बाट पछि हटेको थियो। यसको बदलामा नेपाली काङ्ग्रेसले आगामी प्रदेश सभा निर्वाचनमा नेकपा (एमाले)का उम्मेदवारलाई समर्थन गर्नुपर्नेछ।

पार्टीले कर्णालीका अधिकांश निर्वाचन क्षेत्रमा समर्थनको बदलामा पश्चिम रुकुममा प्रगतिशील लोकतान्त्रिक पार्टीका उम्मेदवार जनार्दन शर्मा अनौपचारिक रूपमा समर्थन गर्न सहमत भएता पनि एमालेका आफ्नै उम्मेदवारहरू उम्मेद्वारी फिर्ता नलिएपछि पुन: सहमति भङ्ग भएको थियो।

जेनजी आन्दोलनको समयमा केपी शर्मा ओली प्रधानमन्त्री थिए र उनले चुनावलाई राष्ट्र-निर्माणकर्ता र राष्ट्र-विध्वंसकहरू बीचको जनमत सङ्ग्रह भनेका थिए।

पार्टीको घोषणापत्रमा व्यापक सामाजिक सुरक्षा जालसहित कल्याणकारी प्रणालीको वाचा गरिएको थियो। पार्टीले १८–२८ उमेर समूहका लागि १० जिबी निःशुल्क मासिक इन्टरनेट डाटा, विदेशी व्यापारलाई सहज बनाउन १० हजार डलरको कार्ड र २० लाख सम्मको ब्याज रहित उच्च शिक्षा ऋण दिने प्रस्ताव गरेको थियो। घोषणापत्रमा मासिक न्यूनतम ज्याला बढाएर २५ हजार पुऱ्याउने, रेमिट्यान्स फिर्ता गर्ने प्रवासी श्रमिकलाई मासिक ५ हजार प्रोत्साहन दिने र प्रवासी श्रमिकहरूलाई योगदानमा आधारित सामाजिक सुरक्षा प्रणालीमा एकीकृत गर्ने प्रस्ताव पनि गरिएको थियो। यसले गर्भवती महिलाका लागि निःशुल्क जीवन बीमामा ५ लाख सँगसँगै २० हजारको मातृ भत्ता दिने प्रस्ताव गरेको थियो।

### नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी 
यो पार्टी नेकपा (माओवादी केन्द्र), नेकपा (एकीकृत समाजवादी) सहित अन्य आठ वामपन्थी समूहहरूको विलयबाट गठन भएको थियो। पूर्व उपप्रधानमन्त्री भीम रावल, नागरिक उन्मुक्ति पार्टी र नेपाल समाजवादी पार्टीको एउटा गुट पनि पार्टीमा सामेल भएको थियो।

बागलुङ जिल्लाका लागि पार्टी र राष्ट्रिय जनमोर्चाले चुनावी गठबन्धन गरेको थियो। गठबन्धनको रूपमा, पार्टीले बाग्लुङ १ मा जनमोर्चाका उम्मेदवार कृष्ण अधिकारीलाई समर्थन गरेको थियो, र बदलामा, जनमोर्चाले बाग्लुङ २ मा नेकपाका उम्मेदवार ज्ञामनाथ गैरेलाई समर्थन गरेको थियो। पार्टीका वरिष्ठ नेता, पूर्व प्रधानमन्त्री झलनाथ खनाल र पूर्व उपप्रधानमन्त्री वामदेव गौतमले चुनाव नलड्ने निर्णय गरेका थिए।

पार्टीले २०८२ माघ २७ मा आफ्नो घोषणापत्र सार्वजनिक गरेको थियो, जसमा सुशासन, रोजगारी सिर्जना, समाज कल्याण र संस्थागत सुधारमा केन्द्रित थियो। घोषणापत्रमा कृषि र जलविद्युत लगानी, सीमान्तकृत समुदायका लागि आनुपातिक प्रतिनिधित्व र लक्षित कार्यक्रमहरूलाई बढावा दिने नीतिहरू, सङ्घीय नागरिक सेवा ऐन र प्रहरी ऐनसहित सङ्घीयता सम्बन्धी कानुनहरू लागु गरेर सङ्घीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र प्रणालीलाई सुदृढ पार्ने र राष्ट्रिय बजेटको ६० प्रतिशत प्रादेश र स्थानीय सरकारलाई छुट दिने कुरामा जोड दिइएको थियो। यसले विश्वव्यापी स्वास्थ्य सेवाको कार्यान्वयन, बेरोजगारी बिमा प्रणाली सुरु गर्ने, योगदानमा आधारित सामाजिक सुरक्षा कोषमा अनिवार्य भर्ना र दुई बच्चासम्मका लागि गर्भवती महिलाका लागि छ महिनाको प्रसूति बिदा प्रस्ताव गरेको थियो। घोषणापत्रमा सबै सार्वजनिक पदधारीको सम्पत्ति अनुसन्धान गर्न उच्चस्तरीय आयोग गठन गर्न पनि आह्वान गरिएको थियो भने शान्ति प्रक्रिया सम्पन्न गर्न प्रतिबद्ध जाहेर गरेको थियो।

### राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी 
पार्टीले स्वतन्त्र काठमाडौँ नगरप्रमुख बालेन शाह ल्याउने सम्झौतामा हस्ताक्षर गरी उनलाई प्रधानमन्त्री पदका उम्मेद्वार घोषणा गरेको थियो। उज्यालो नेपाल पार्टीलाई पार्टीमा विलय गर्ने सम्झौतामा पनि हस्ताक्षर भएको थियो, तर पछि सम्झौता तोडिएको थियो। विवेकशील साझा पार्टी चुनावअघि नै पार्टीमा गाभिएको भएको थियो। शाहले नेकपा (एमाले)का अध्यक्ष तथा पूर्व प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले जित्दै आएको क्षेत्र झापा ५ बाट चुनाव लड्ने निर्णय गरेका थिउ।

२०८२ माघ ६ मा जनकपुरमा भएको भेलामा बालेन शाह औपचारिक रूपमा पार्टीमा सामेल भएर समर्थकहरूलाई अभिवादन गर्दै पार्टीको अभियान सुरु भएको थियो। शाहलाई मधेशबाट बन्ने पहिलो प्रधानमन्त्रीको रूपमा अगाडि राखिएको थियो। अर्को दिन पार्टीले वीरेन्द्रनगर एउटा र्यालीमा आफ्नो घोषणापत्र जारी गरेको थियो। धनुषा १ का उम्मेदवार किशोरी साह कमल कालो सूचीमा फेला परेपछि चुनावको दुई दिन अघि पार्टीको उम्मेद्वारलाई निर्वाचन आयोगले खारेज गरेको थियो।

पार्टीको वाचापत्रमा प्रशासनलाई सुव्यवस्थित बनाउने उद्देश्यले संवैधानिक संशोधन र संस्थागत सुधारको वकालत गरिएको थियो। पार्टीले विधायकहरूलाई मन्त्रीमण्डल सदस्यका रूपमा सेवा गर्नबाट रोक्ने शक्तिहरूको विभाजनसँगै प्रत्यक्ष निर्वाचित कार्यकारी र पूर्ण समानुपातिक संसदमा सङ्क्रमणको प्रस्ताव गरेको थियो। पार्टीले पार्टी सम्बद्ध विद्यार्थी सङ्घ, ट्रेड युनियन र निजामती कर्मचारी सङ्घहरू विघटन गर्ने प्रस्ताव गरेको थियो। यसले प्रदेश सरकारहरूको पुनर्गठन र गैर-पक्षपातपूर्ण स्थानीय सरकारहरू सिर्जना गर्ने पनि लक्ष्य राखेको थियो। पार्टीको उदार आर्थिक नीतिले प्रतिस्पर्धा नियामक निर्माणको वकालत गरेको थियो। घोषणापत्रमा जलविद्युतको विस्तार, राष्ट्रिय इन्जिनियरिङ र भवन मापदण्डको कार्यान्वयन र एकीकृत स्वास्थ्य सेवा प्रणालीको कार्यान्वयन गर्ने प्रतिबद्धता पनि रहेको छ। पार्टीले २०४६ देखि विभिन्न पदमा रहेका सबै सार्वजनिक अधिकारीहरूको सम्पत्ति अनुसन्धानलाई गर्ने जनाएको थियो।

### राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी 
कमल थापा नेतृत्वको राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी नेपाल यसमा एकीकरण भएको थियो र चुनावअघि राजतन्त्र समर्थक मतलाई बलियो बनाएको थियो। पार्टीले सबै १६५ निर्वाचन क्षेत्रमा उम्मेदवार उठाएको थियो, तर यसले मनाङ १ र रुपन्देही २ बाट आफ्नो उम्मेदवारी फिर्ता लिएको थियो।

पार्टीको घोषणापत्रमा संवैधानिक राजतन्त्र पुनर्वाहल गर्ने, धार्मिक स्वतन्त्रता साथ सनातन हिन्दु राज्यको पुनर्स्थापना, केन्द्रीय सरकार र बलियो, गैर-पक्षपाती स्थानीय सरकारहरू मिलेर बनेको दुई-स्तरीय शासन संरचनाको पक्षमा सङ्घीय प्रणालीलाई खारेज गर्न आह्वान गरिएको थियो। यसले २०४६ पछि सार्वजनिक पदधारी र निजामती कर्मचारीहरूको सम्पत्तिको अनुसन्धान गर्न नागरिक आयोग गठन गर्ने प्रस्ताव पनि गरेको थियो। घोषणापत्रको "सुधार ३.०" आर्थिक नीतिले पार्टी-सम्बद्ध ट्रेड युनियनहरू विघटन गर्ने, प्रशासनिक प्रक्रियालाई सुव्यवस्थित गर्ने, र विदेशी लगानीलाई प्रोत्साहित गर्न कर प्रणाली र कानुनहरूमा सुधार गर्ने लगायतका निजी-समर्थक व्यापार सुधारहरूमा जोड दिएको थियो। घोषणापत्रमा जलविद्युत उत्पादन विस्तार, सरकारी विद्यालयमा निःशुल्क आधारभूत स्वास्थ्य सेवा र प्राथमिक तथा माध्यमिक शिक्षा, र पाहाडी तथा पर्वतीय क्षेत्रमा उच्च मूल्यको कृषि तथा जडिबुटी औषधि उद्योगका लागि अनुदानको माग गरिएको थियो।

### जनता समाजवादी पार्टी नेपाल 
लोकतान्त्रिक समाजवादी पार्टी, नेपाल, तराई मादेश लोकतान्त्रिक पार्टी र जनता प्रगतिशील पार्टी मनोनयनको समयसीमा अघि नै पार्टीमा विलय भएको थियो। पार्टीले २०८२ माघ १२ मा सङ्घीय संरचनालाई सुदृढ पार्ने कुरामा केन्द्रित २७-बुँदे घोषणापत्र जारी गरेको थियो। यसले जातीय पहिचान सुनिश्चित गर्न उच्च-स्तरीय राज्य पुनर्गठन आयोगको प्रतिवेदनको आधारमा "१०+१" सङ्घीय मोडेल कार्यान्वयन गर्ने वकालत गरेको थियो। घोषणापत्रमा माधेश र जनजाति आन्दोलनहरूको माग, साथै जेनजी विरोधलाई समावेश गर्दै संवैधानिक संशोधनको आह्वान गरिएको थियो। यसले प्रत्यक्ष निर्वाचित राष्ट्रपति प्रणाली, गैर-पक्षपातपूर्ण स्थानीय चुनाव, राष्ट्रिय सभा समानुपातिक प्रतिनिधित्व, र दलित र महिलाका लागि आरक्षित निर्वाचन क्षेत्रमा परिवर्तन गर्ने प्रस्ताव पनि गरेको थियो। घोषणापत्रमा युवा बेरोजगारी बीमाको कार्यान्वयन, जनसङ्ख्या र मानव विकास सूचकहरूमा आधारित विकेन्द्रीकृत बजेट विनियोजन, र नेपालका सबै भाषाहरूको आधिकारिक प्रयोगको प्रस्ताव पनि गरिएको थियो।

### प्रगतिशील लोकतान्त्रिक पार्टी 
यो पार्टी नेकपा (माओवादी केन्द्र)का नेताहरूद्वारा गठन गरिएको थियो जसले पूर्व प्रधानमन्त्री बाबुराम भट्टराई र राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका पूर्व प्रमुख सचेतक सन्तोष परियारको नेतृत्वमा रहेको नेपाल समाजवादी पार्टी (नयाँ शक्ति) सँगसँगै नेपाली कम्युनिस्ट पार्टीको गठनमा असहमति जनाएका थिए।

पार्टी पश्चिमी रुकुममा जनार्दन शर्मा समर्थनको बदलामा कर्णाली अधिकांश निर्वाचन क्षेत्रमा नेकपा (एमाले) उम्मेद्वारहरूलाई अनौपचारिक रूपमा समर्थन गर्न सहमत भएको थियो। पार्टीले कालीकोट १ आफ्नो उम्मेदवार फिर्ता लिने र नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी) उम्मेदवार खड्गबहादुर विश्वकर्मालाई समर्थन गर्ने निर्णय पनि गरेको छ। बाबुराम भट्टाराईले पनि गोर्खा २ बाट आफ्नो उम्मेद्वार फिर्ता लिएका थिए। पार्टीले पछि गोरखा दुई निर्वाचन क्षेत्रमा नेपाली काङ्ग्रेसलाई समर्थन गर्ने निर्णय गरेको थियो।

पार्टीको घोषणापत्रमा प्रत्यक्ष निर्वाचित राष्ट्रपति प्रणाली, प्रदेश प्रमुखहरूका लागि प्रत्यक्ष चुनाव र पूर्ण समानुपातिक निर्वाचन प्रणाली परिवर्तनको आह्वान गरिएको थियो। पार्टीले सङ्घीय संसदलाई विधायी कर्तव्यहरूमा सीमित गर्ने र कार्यकारी प्रमुखद्वारा छनोट गरिएको मन्त्रिपरिषद् गठन गर्ने प्रस्ताव गरेको थियो। घोषणापत्रमा कार्यपालिकाको नेतृत्वमा राष्ट्रिय विकास प्राधिकरण गठन गर्न आह्वान गरिएको थियो। यसले माध्यमिक तहसम्म निःशुल्क शिक्षा, निःशुल्क आधारभूत स्वास्थ्य सेवा र एकीकृत सामाजिक सुरक्षा प्रणालीको पनि प्रस्ताव गरेको छ। पार्टीले २१ देखि ३० वर्षका व्यक्तिहरूलाई १०० दिनको रोजगारी वा बेरोजगारी लाभमा बराबर प्रस्ताव गरेको थियो। घोषणापत्रमा विदेशमा रहेका नेपालीहरूलाई अस्वीकार गर्ने अधिकार र फिर्ता बोलाउने अधिकार र मतदान गर्ने अधिकार पेस गर्न आह्वान गरिएको थियो। यसले प्रगतिशील करलाई समर्थन गर्दै प्रवासी नेपालीहरू र कृषि बिमा लगायत विदेशी लगानीलाई प्रोत्साहित गरेको थियो। यसले तीन पुस्तासम्मका नेपाली आप्रवासीका सन्तानलाई वंशद्वारा नागरिकता प्रदान गर्ने प्रस्ताव पनि गरेको छ।

### उज्यालो नेपाल पार्टी 
पार्टी चुनावको घोषणा पछि गठन भएको थियो। अन्तरिम मन्त्रिपरिषद्का मन्त्रीका रूपमा कार्यरत रहेका कुलमान घिसिङ २०८२ पुस २३ मा राजीनामा दिएर पार्टीमा सामेल भएका थिए। पार्टीले राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी विलय गर्ने सम्झौतामा हस्ताक्षर गरेको थियो, तर सम्झौता पछि तोडिएको थियो। पार्टीले दुई दललाई एकताबद्ध गर्न राष्ट्रिय परिवर्तन पार्टीसँग सम्झौता गरेको छ। पार्टीको सूची पेस गर्न मनोनयनको समयसीमा सकिएपछि उज्जयालो नेपालका सदस्यहरू समावेस गर्न परिवर्तनको पार्टी सूची परिमार्जन गरिएको थियो।

२०८२ फागुन ३ मा पार्टीले आफ्नो चुनावी घोषणापत्र जारी गरेको थियो, जसको उद्देश्य "विकास दशक" हो। पार्टीले प्रत्यक्ष निर्वाचित मुख्यमन्त्री र गैर-पक्षपातपूर्ण स्थानीय चुनावहरूसँगै सङ्घीय विधायकहरूलाई २०१ र प्रदेश सभा सदस्यहरूलाई ३३० मा घटाउने वकालत गर्दै प्रशासनको आकार घटाउने प्रस्ताव गरेको थियो। यसले मतपत्र अस्वीकार गर्ने र अनुपस्थित हुने अधिकारको परिचय गराउने प्रस्ताव पनि गरेको थियो। घोषणापत्रमा विश्वविद्यालयको निःशुल्क शिक्षा र स्वास्थ्य सेवा, गाँजा र स्थानीय रक्सीको व्यापारिक ब्रान्डिङ गरी जैविक खेतीको निर्यात र प्रवर्द्धन गर्ने प्रस्ताव पनि गरिएको थियो। पार्टीले प्राथमिक बजार मूल्यमा प्रत्येक घरलाई जलविद्युत स्टकको १,००० सेयरको ग्यारेन्टी दिँदै नवीकरणीय ऊर्जा विस्तारमा पनि ध्यान केन्द्रित गरेको थियो। यसले राजनीतिक रूपमा सम्बद्ध ट्रेड युनियनहरूको उन्मूलन गर्ने प्रस्ताव गरेको थियो।

## उम्मेदवारहरू 
### दलहरू 
निर्वाचन आयोग ले २१ फागुन २०८२ का लागि हुने चुनाव लड्न चाहने राजनीतिक दलहरूलाई १० मङ्सिर २०८२ भित्र दर्ता गर्न आह्वान गरेको थियो। निर्वाचन लड्नका लागि आयोगसँग १२० राजनीतिक दल दर्ता भएका थिए भने ६८ दलले मात्रै उम्मेदवार मैदानमा उतारेका थिए। ६४ दलहरूले समानुपातिक प्रतिनिधित्व प्रणाली अन्तर्गत बन्द सूचीहरू पेश गरेका थिए।

### २०७९-८२ विभिन्न राजनीतिक सम्बद्धता अन्तर्गत चुनाव लड्ने सांसदहरू 
## २०७९–८२ का पुनःनिर्वाचनमा नउत्रने सांसदहरू 
;नेपाली काङ्ग्रेस

* रामनाथ अधिकारी
* दिलेन्द्रप्रसाद बडू
* राजेन्द्र बजगाईं
* वीरबहादुर बलायर
* मोहनबहादुर बस्नेत
* सन्तोष चालिसे
* शेरबहादुर देउवा
* श्यामकुमार घिमिरे
* धनराज गुरुङ
* सीता गुरुङ
* विष्णुकुमार कार्की
* राजेन्द्रकुमार केसी
* पूर्णबहादुर खड्का
* रामहरी खतिवडा
* शशाङ्क कोइराला
* डिगबहादुर लिम्बू
* बद्री पाण्डे
* प्रकाशमान सिंह
* पूर्णबहादुर तामाङ
* ऐनबहादुर शाही ठाकुरी
* राजु थापा
* हृदयराम थानी
* रामकृष्ण यादव

;नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एमाले)

* भीम आचार्य
* बलराम अधिकारी
* गोकुल बास्कोटा
* महेश बस्नेत
* छविलाल विश्वकर्मा
* विद्या भट्टराई
* योगेश भट्टराई
* वासुदेव घिमिरे
* मङ्गलप्रसाद गुप्ता
* राजकुमार गुप्ता
* मनबहादुर गुरुङ
* वसन्तकुमार नेम्वाङ
* ऋषिकेश पोखरेल
* मनवीर राई
* टोपबहादुर रायमाझी
* कृष्णगोपाल श्रेष्ठ
* हरिप्रसाद उप्रेती
* रामशङ्कर यादव

;नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)
* सूर्यमान दोङ
* सुदन किराती
* छिरिङ दाम्दुल लामा
* पूर्णबहादुर घर्ती मगर
* रेखा शर्मा

;राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी
* विक्रम पाण्डे
* धवल शमशेर राणा

;नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत समाजवादी)
* भानुभक्त जोशी
* प्रकाश ज्वाला
* शेरबहादुर कुँवर

;जनता समाजवादी पार्टी, नेपाल
* नवलकिशोर साह सुडी

;जनता समाजवादी पार्टी
* अशोक राई

;लोकतान्त्रिक समाजवादी पार्टी
* महन्थ ठाकुर

;नागरिक उन्मुक्ति पार्टी
* अरुणकुमार चौधरी
* गङ्गा राम चौधरी
* लालवीर चौधरी
* रञ्जिता श्रेष्ठ

## नतिजा 
### निर्वाचन क्षेत्र अनुसारको नतिजा  
## उल्लेखनीय हारहरू 
;निर्वाचनमा पराजित पूर्व प्रधानमन्त्रीहरू
* माधवकुमार नेपाल – रौतहट १ (नेकपा)
* केपी शर्मा ओली – झापा ५ (नेकपा (एमाले))

**निर्वाचनमा पराजित पूर्व उपप्रधानमन्त्रीहरू**
*ईश्वर पोखरेल - काठमाडौँ ५ (नेकपा (एमाले))
*कमल थापा - काठमाडौँ ५ (राप्रपा)

**निर्वाचनमा पराजित पूर्व मन्त्रीहरू**
*गगन कुमार थापा - सर्लाही ४ (नेपाली काङ्ग्रेस)
*प्रदीप पौडेल - काठमाडौँ ५ (नेपाली काङ्ग्रेस)
*पृथ्वी सुब्बा गुरुङ - लमजुङ १ (नेकपा (एमाले))

;निर्वाचनमा पराजित पूर्व मुख्यमन्त्रीहरू
* कुलप्रसाद केसी – दाङ १ (स्वतन्त्र)
* पृथ्वी सुब्बा गुरुङ – लमजुङ १ (नेकपा (एमाले))
* राजेन्द्रप्रसाद पाण्डे – धादिङ १ (नेकपा)
* सतिशकुमार सिंह – सप्तरी २ (स्वाभिमान पार्टी)
* शङ्कर पोखरेल – दाङ २ (नेकपा (एमाले))
* त्रिलोचन भट्ट – डोटी १ (नेकपा)

## सिट परिवर्तन भएका क्षेत्रहरू 
;काङ्ग्रेसबाट रास्वपामा (३८)
* बाँके ३
* भक्तपुर २
* डडेल्धुरा १
* दाङ ३
* धनुषा २
* धादिङ २
* गुल्मी १
* झापा १
* कैलाली ४
* कैलाली ५
* कञ्चनपुर २
* कञ्चनपुर ३
* कपिलवस्तु २
* काठमाडौँ १
* काठमाडौँ ३
* काठमाडौँ ४
* काठमाडौँ ५
* काठमाडौँ १०
* ललितपुर १
* मोरङ १
* मोरङ ३
* मोरङ ६
* नवलपुर १
* नवलपुर २
* नुवाकोट २
* नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम) १
* ओखलढुङ्गा १
* पर्सा २
* पर्सा ४
* रौतहट ४
* सप्तरी ३
* सप्तरी ४
* सिन्धुली १
* सुर्खेत २
* स्याङ्जा १
* स्याङ्जा २
* तनहुँ २
* उदयपुर १

;काङ्ग्रेसबाट एमालेमा (२)
* दैलेख २
* दार्चुला १

;काङ्ग्रेसबाट स्वतन्त्रमा (१)
* म्याग्दी १

;एमालेबाट रास्वपामा (३३)
* अर्घाखाँची १
* बैतडी १
* बाँके १
* बारा १
* बारा ३
* धनुषा ३
* धनुषा ४
* गुल्मी २
* झापा ४
* झापा ५
* कञ्चनपुर १
* कपिलवस्तु १
* काठमाडौँ ९
* कास्की १
* कास्की २
* कास्की ३
* काभ्रेपलाञ्चोक २
* ललितपुर २
* लमजुङ १
* महोत्तरी १
* मकवानपुर २
* मोरङ २
* पाल्पा २
* पर्वत १
* पर्सा ३
* प्युठान १
* रुपन्देही १
* रुपन्देही २
* रुपन्देही ५
* सर्लाही ३
* सिराहा ३
* सुनसरी ३
* उदयपुर २

;एमालेबाट काङ्ग्रेसमा (४)
* कपिलवस्तु ३
* पाँचथर
* रौतहट २
* सोलुखुम्बु

;माओवादी केन्द्रबाट रास्वपामा (८)
* बागलुङ २
* दाङ २
* दोलखा १
* काभ्रेपलाञ्चोक १
* मोरङ ४
* सर्लाही २
* सिन्धुली २
* सिन्धुपाल्चोक १

;माओवादी केन्द्रबाट काङ्ग्रेसमा (२)
* जाजरकोट १
* हुम्ला १

;माओवादी केन्द्रबाट श्रसंपामा (१)
* खोटाङ १

;एकीकृत समाजवादीबाट काङ्ग्रेसमा (३)
* अछाम १
* दैलेख १
* डोटी १

;एकिकृत समाजवादीबाट रास्वपामा (४)
* बारा ४
* दाङ १
* धादिङ १
* रौतहट १

;एकिकृत समाजवादीबाट एमालेमा (१)
* बझाङ १

;नागरिक उन्मुक्तिबाट रास्वपामा (४)
* बर्दिया १
* कैलाली १
* कैलाली २
* कैलाली ३

;राप्रपाबाट रास्वपामा (४)
* झापा ३
* मकवानपुर १
* नवलपरासी २
* रुपन्देही ३

;राप्रपाबाट एमालेमा (१)
* बाँके २

;लोकतान्त्रिक समाजवादीबाट रास्वपामा (४)
* महोत्तरी २
* महोत्तरी ३
* रुपन्देही ४
* सर्लाही १

;जसपा-नेपालबाट रास्वपामा (२)
* बारा २
* सप्तरी १
* सिराहा ४

;जसपाबाट रास्वपामा (१)
* पर्सा १

;जसपाबाट श्रसंपामा (१)
* सुनसरी १

;नेपाल मजदुर किसान पार्टीबाट रास्वपामा (१)
* भक्तपुर १

;जनमोर्चाबाट रास्वपामा (१)
* बागलुङ १

;आम जनता पार्टीबाट रास्वपामा (१)
* रौतहट ३

;स्वतन्त्रबाट रास्वपामा (२)
* मोरङ ५
* सर्लाही ४

‍‍
## अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिक्रिया 
*: प्रधानमन्त्री छिरिङ तोब्गेले सामाजिक सञ्जालमार्फत लामिछाने र शाहलाई बधाई दिएका थिए। उनले नेपाल र भुटानबीचको प्रगाढ मित्रतालाई अझ सुदृढ बनाउने इच्छा व्यक्त गरेका थिए।

*: भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले पार्टीको विजयमा रवि लामिछाने र बालेन शाहलाई बधाई दिँदै भारत र नेपालबीचको बलियो सम्बन्धमा जोड दिएका थिए। उनले नयाँ सरकारसँग आपसी समृद्धि, प्रगति र दुवै देशको हितका लागि मिलेर काम गर्ने प्रतिबद्धता जनाएका थिए।

*: प्रधानमन्त्री शहबाज सरिफले सामाजिक सञ्जालमार्फत लामिछाने र शाहलाई बधाई दिएका थिए। उनले ऐतिहासिक मित्रता र सहयोगलाई थप सुदृढ पार्न नेपालको नवनिर्वाचित सरकारसँग मिलेर काम गर्न चाहेको उल्लेख गरेका थिए।

## यो पनि हेर्नुहोस् 
* नेपालका राजनीतिक दलहरूको सूची
* नेपालको राजनीति
* प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७९

## टिप्पणीहरू 
## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
श्रेणी:नेपालका निर्वाचनहरू