open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
अग्न्याशय

**प्यान्क्रियाज** भर्टेब्रा प्राणीहरूमा पाइने एउटा अङ्ग हो। यो अङ्ग पाचन र इन्डोक्राइन प्रणालीको एउटा प्रमुख ग्रंथि हो। इन्डोक्राइन प्रणाली अन्तर्गत यो ग्रन्थिले इन्सुलिन, ग्लुकागोन, सोमाटोस्टाटिन हर्मोन बनाउँछ भने एक्जोक्राइन ग्रन्थिको रूपमा यसले प्यान्क्रियाटिक झोलहरु निकाल्दछ जसमा पाचन प्रणालीको इन्जाइमहरु हुन्छन्। यी इन्जाइमहरूले काइममा भएको कार्बोहाइड्रेट, प्रोटिन र बोसोलाई अझ पचाउन मद्दत गर्दछ। 

## हिस्टोलोजी 
प्यान्क्रियाजलाई माइक्रोस्कोपमुनि स्टेन राखेर हेर्दा स्टेन भएका खण्डमा दुई भिन्न प्रकारका प्यारेन्काइमा तन्तुहरु देखा पर्दछन्।  यी मध्ये फिक्का रंग लिने कोषका झुप्पालाई आइलेट्स् अफ ल्याङ्गरह्यान्स भनिन्छ। यो भागले प्यान्क्रियाजको इन्डोक्राइन काम अर्थात हर्मोन उत्पादन गर्ने गर्दछ। स्टेनमा गाढा देखिने भाग एसिनस हो जुन प्यान्क्रियाजको एक्जोक्राइन भाग हो। यी एसिनसहरु एक अर्कासँग एक्जोक्राइन डक्टको सहायताले जोडिएका हुन्छन्। यी कोषहरूले पाचन प्रणालीका पाचक इन्जाइमहरु बनाउँदछन् र आन्द्रामा एउटा डक्टको प्रणालीद्वारा यी इन्जाइम खन्याउंछन्।

## हेर्नुहोस् 
* एनाटोमी

## श्रोत 
श्रेणी:एनाटोमी
सङ्घीयता

**सङ्घीयता** एउटा राजनीतिक विचारधारा हो जसमा सदस्यहरूको एउटा समूहलाई शासकीय तहमा बन्धन गरिएको हुन्छ। यो शब्दलाई संवैधानिक रूपमा राष्ट्रको शक्तिलाई केन्द्रीय सरकार र प्रान्तीय सरकारमा विभाजित भएको माथि उल्लेखित विचारधारामा आधारित व्यवस्थालाई जनाउन पनि प्रयोग गरिन्छ। यो व्यवस्थामा आधारिक राष्ट्रलाई सङ्घ भन्ने गरिन्छ। 

सरकारको शक्ति र जिम्मेवारीलाई केन्द्रीय र प्रदेश वा स्थानीयस्तरका बेग्ला - बेग्लै तहमा बाँड्ने पद्धति नै सङ्घीयता हो। यसरी सङ्घीयताको शक्ति उद्भव भएको स्थानमा शक्ति जानुलाई जनाउँदछ। राज्यसत्ता र सार्वभौमसत्ताको समेत विभाजन गरी शासकीय क्रियाकलापमा बढीभन्दा बढी जनतालाई संलग्न गराउने राजनीतिक प्रक्रिया नै सङ्घीयता हो। सङ्घीयता भनेको स्वयं शासन र विभाजित शासनको संयोजन भनेर पनि भनिन्छ। सङ्घीयतालाई बहुजातीय, बहुभाषिक तनाव समाधान गर्ने संवैधानिक र राजनीतिक औजारको रूपमा समेत व्याख्या गर्ने गरिन्छ। अर्कोतर्फ सीमान्तीकृत समूहलाई सशक्तिकरण गर्ने उपायका रूपमा समेत यसलाई लिइन्छ। विश्वमा नेपाल सहित हाल ३० वटा सङ्घीय स्वरूपको मुलुकहरु छन्।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## हेर्नुहोस्
*लोकतन्त्र
युनिभर्सल हेल्थ केयर

एनएचएस स्कटल्याण्ड अन्तर्गतको एउटा विशिष्टिकृत बाल अस्पताल हो। राष्ट्रिय स्वास्थ्य सेवाले जनताद्वारा फण्ड गरिएको युनिभर्सल हेल्थ केयर संयुक्त अधिराज्यभरि प्रदान गर्दछ।]]
**युनिभर्सल हेल्थ केयर** वा सर्वव्यापी स्वास्थ्य सेवा एक प्रकारको स्वास्थ्य सेवा हो जसमा एउटा निश्चित क्षेत्रका सबै वैध नागरिकलाई चिकित्सा, दन्त्य चिकित्सा र मानसिक चिकित्साका सेवाहरू उपलब्ध हुन्छन्। यस्ता सेवाहरूको खर्च धेरै हदसम्म सरकारद्वारा सञ्चालित कार्यक्रमहरूद्वारा हुन्छन्। 

यस प्रकारको व्यवस्थामा स्वास्थ्य सेवा सरकारको संलग्नता अनुसार भिन्न हुन्छ। बेलायत र स्विडेन जस्ता राष्ट्रहरूमा राष्ट्रिय स्वास्थ्य सेवा तन्त्र छ भने जर्मनी र फ्रान्समा विकेन्द्रीकृत निजी तथा नन प्रोफिट संस्थाहरूको संलग्नता धेरै पाइन्छ। सर्वव्यापी स्वास्थ्य सेवा विकशित राष्ट्रहरूमा संयुक्त राज्य अमेरिका बाहेक अन्य सबै राष्ट्रहरूमा अवलम्बित छन्।  साथै यो व्यवस्था धेरै विकासोन्मुख राष्ट्रहरूमा पनि उपलब्ध छ। 

## स्रोत
वासुदेव घिमिरे (सहिद)

**बासुदेव घिमिरे** जनआन्दोलन-२मा शहादत प्राप्त गर्ने शहीद हुन्।
## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
श्रेणी:नेपाली सहिदहरू
चन्द्र बयलकोटी

**चन्द्र बयलकोटी** जनआन्दोलन-२मा शहादत प्राप्त गर्ने शहीद हुन्। नुवाकोटका ३५ वर्षीय चन्द्र बयलकोटी वैशाख ९ गते शनिबार त्रिपुरेश्वरको सडकमा गोली लागि घाइते भएका थिए। पछि मेडिकेयर अस्पताल चाबहिलमा उपचार हुँदाहुँदै वैशाख २३ गते राति ११ बजे मृत्यु भएको हो।
उनका श्रीमती कल्पना, २ छोरी मुना र कञ्चन तथा एक छोरा सुमन छन्।
## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
श्रेणी:नेपाली सहिदहरू
कालिमान्टन आँप

**कालिमान्टन आँप** (*Mangifera casturi*) वा स्थानीय रूपमा कस्तुरी भनेर चिनिने यो प्रजाति गर्मीमा पाइने फलको रूख हो जुन १० देखि ३० मिटरसम्म अग्लो हुन्छ। यो इन्डोनेसियाको दक्षिण बोर्निओको बन्जारमासिनमा पाइने प्रजाति हो। यसको फल मीठो हुने हुँदा यो क्षेत्रमा यसको खेती निकै हुने गरेको छ।

## Mangifera casturi तस्वीर 

Image:Mangifera casturi.jpg|कालिमान्टन आँप (*Mangifera casturi*)को फल, बोर्नियो, इन्डोनेसिया

|*Mangifera casturi* बीउहरू

## भाषा 
* कालिमान्टन आँप कस्तुरी (Mangifera casturi)

श्रेणी:फलफूल
श्रेणी:रूख
थिरबम मल्ल

**थिरबम मल्ल** नेपालका शहीद हुन्। यिनी राणाको विरूद्धमा लड्दा २००७ सालमा बीरगञ्जमा बीरगति प्राप्त गरेका थिए।
## सन्दर्भ सामग्री
## बाह्य सूत्र
श्रेणी:नेपाली सहिदहरू

श्रेणी:सात सालको क्रान्ति
फ्लोरेन्स नाइटिङ्गेल

**फ्लोरेन्स नाइटिङ्गेल** (अङ्ग्रेजी: *Florence Nightingale*) (जन्म: १२ मे १८२०, मृत्यु: १३ अगस्त १९१०) लाई आधुनिक नर्सिङ आन्दोलनको जन्मदाता मानिन्छ। दया र सेवा की प्रतिमूर्ति फ्लोरेन्स नाइटिङ्गेललाई "द लेडी विद द ल्याम्प" (बत्ती लिएकी केटी) भनेर पनि चिनिन्छ।  

फ्लोरेन्स नाइटिङ्गेलको जन्म एक समृद्ध र उच्चवर्गीय बेलायती परिवारमा भएको थियो। तर उच्च घरानामा जन्मेकी फ्लोरेन्स नाइटिङ्गेलले सेवाको मार्ग चुनिन्। परिवार भित्र विरोध हुँदाहुँदै पनि सन् १८४५ मा उनले अभावग्रस्त मानिसहरूको सेवा गर्ने व्रत लिइन्। डिसेम्बर १८४४मा उनले चिकित्सा सुविधाको सुधार्ने कार्यक्रम ल्याइन्। पछाडी रोमका प्रख्खर राजनेता सिडनी हर्बर्टसँग उनको मित्रता भयो। 

नर्सिङको अतिरिक्त लेखन र एप्लाईड स्ट्याटिस्टिक्सको क्षेत्रमा पनि उनको दख्खल थियो। फ्लोरेन्सको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण योगदान क्रिमिया युद्धमा रह्यो। अक्टोबर १८५४ मा उनले ३८ महिलाहरूको एउटा दल तयार गरी घाइतेको सेवामा टर्की पठाइन्। उनको यसै समयको सेवाका कारण उनलाई बत्ती लिएकी केटी अर्थात् लेडी विथ द ल्याम्प उपाधिले सम्मानित गरियो।

पहिलेको समयमा घाइते, दुःखी, रोगी आदिलाई सहयोग गर्ने र तिनको सेवा सुश्रुसा गर्ने कार्य उतिसारो हुँदैनथ्यो। त्यसमा पनि उच्च घरानियाँ मानिसले नर्सिङको काम गर्न त बर्जित अथवा जात जाने किसिमको काम ठानिन्थ्यो फ्लोरेन्सले त्यसबेलाको पुरातनबादी सोचलाई चिर्दै नयाँ युगको सुरूवात गरेकी थिइन्।
 
उनी आफ्ना कोही स्याहार्ने नभएका घाइतेहरूको सेवा गर्दथिन्। उनले तिनलाई दिएको स्पर्श तथा ढाडसले जादुको शक्ति पैदा गर्दथ्यो। बिरामीको उपचार गर्ने चिकित्सकहरू घर फर्किसकेपछि रातको अँध्यारोमा पनि फ्लोरेन्स सेवामा जुटीरहेकी हुन्थिन्। रातभर जागृत बसेर हातमा लालटिन लिई सेवामा तत्पर रहने भएकाले नै उनलाई लेडी विथ द लेम्प भनिएको हो।
 
युद्धका घाइतेको सेवा गर्दागर्दै उनलाई गम्भीर सङ्क्रमले समात्थ्यो तर यिनी कहिले पनि विचलित हुन्नथिन्। सन् १८५९मा फ्लोरेन्सले सेन्ट थोमस अस्पतालमा एक नाइटिङ्गेल प्रक्षिक्षण विद्यालयको स्थापना गरिन्। यसै बेला उनले *नोट्स अन नर्सिङ* पुस्तक लेखिन्। जीवनको बाँकी समय उनले नर्सिङको कार्य बढाउने वा यसलाई आधुनिक रूप दिनमा व्यतित गरिन्। सन् १८६९ मा उनलाई महारानी भिक्टोरियाले रोयल रेड क्रस सम्मानबाट सम्मानित गरिन्। ९० वर्षको उमेरमा १३ अगस्त, १९१०मा उनको निधन भयो। 

फ्लोरेन्स नाइटिङ्गेलकै प्रेरणाबाट महिलाहरूलाई नर्सिङ क्षेत्रमा आएने प्रेरणा प्राप्त भएको हो भन्न सकिन्छ।

## सन्दर्भ सामग्री 
## बाहिरी लिङ्क 
* Encyclopedia Britanica १९११मा यिनी सम्बन्धी आलेख

श्रेणी:महिला व्यक्तित्वहरू
श्रेणी:महिला सम्पादनथन २०१५ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू
खानी तथा भूगर्भ विभाग (नेपाल)

**खानी तथा भूगर्भ विभाग** नेपाल सरकारको एक एकाई हो जसले सम्पूर्ण भौगोलिक सर्वेक्षणहरू खानी उत्खनन खोज , व्यवस्थापन तथा यस सम्बन्धि नियम र कानुनको विकासको जिम्मेदारी निभाउने संस्था हो । यो नै एक सरकारी संस्था हो जसले नेपालमा भू-वैज्ञानिक अन्वेषण र अध्यन तथा यस सम्वन्धी सम्पूर्ण कार्यको जिम्मा लिएको छ। 

नेपालका खानीहरु
## उद्देश्य तथा कार्यहरु
### उद्देश्य
१. नेपालको भू-वैज्ञानिक नक्साहरु तयार गरी प्रकाशन गर्ने, 

२. खनिज सम्पदाहरूको अध्ययन, अन्वेषण, मूल्याङ्कन तथा प्रवर्धन गरी खनिज उद्योगहरूको विकास गर्ने ,

३. भूकम्पीय अध्ययन तथा अनुसन्धान गर्ने ।

## सम्पर्क ठेगाना 
खानी तथा भूगर्भ विभाग
लैनचौर, काठमाण्डौ, नेपाल
टेलिफोन: ९७७-१-४४१४७४०
फ्याक्स: ९७७-१-४४१६८०६
ईमेल: dmgdgo@hotmail.com 

## आधिकारीक वेबसाईट 
www.dmgnepal.gov.np खानी तथा भूगर्भ विभाग 

## शन्दर्भहरू 
{{
श्रेणी:संस्था
श्रेणी:सरकारी कार्यालयहरू
झलनाथ खनाल

**झलनाथ खनाल** (जन्म: वि. सं. २००६ चैत ६) एक नेपाली राजनीतिज्ञ तथा पूर्व प्रधानमन्त्री हुन्। उनी वि. सं. २०६७ माघ २३ देखि वि. सं. २०६८ भदौ ११ सम्म नेपालको ३५औँ प्रधानमन्त्रीको रूपमा सेवा गरेका थिए। उनी नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एमाले)का पूर्व अध्यक्ष तथा संविधान सभामा नेकपा (एमाले)का संसदीय दलका नेता रहेका थिए। नेकपा (एमाले) टुक्रिएपछि उनी नेकपा (एकीकृत समाजवादी)का वरिष्ठ नेताको जिम्मेवारी बहन गरिरहेका छन्।

## जीवनी 
खनालको जन्म इलाम जिल्लाको साँखेजुङको पण्डित गाउँमा वि. सं. २००६ साल चैत ६ गते भएको हो। पिता पुङ्कनाथ र माता मधुमाता खनालका १३ सन्तान मध्ये सातौँ सन्तानका रूपमा जन्मिएका खनाललाई बाल्यकालमा घर परिवारले 'जन्तरे' भनेर बोलाउने गरेका थिए। रवी लक्ष्मी चित्रकारसँग अन्तर जातीय विवाह गरेको खनालको एक छोरा छन्।

## राजनीतिक जीवन 
### प्रारम्भिक राजनीतिक जीवन 
खनाल १५ वर्षकै किशोर अवस्थामा राजनीतिमा आवद्ध भएका थिए। मेची विद्यार्थी सङ्गठनको अध्यक्षबाट उनको राजनीतिक यात्रा सुरु भएको थियो। वि. सं. २०२३ सालमा उनी मेची विद्यार्थी युनियनको अध्यक्ष बन्न सफल भएका थिए। वि. सं. २०२५ सालमा कम्युनिस्ट पार्टीको सदस्यता प्राप्त गरेपछि उनी सक्रिय राजनीति थालेका थिए।  

### जेल तथा भूमिगत जीवन 
शिक्षण पेशामा रहेकै अवस्थामा राजद्रोहका आरोपमा केही महिना जेलपछि उनीलाई धौलागिरी अञ्चलाधीशले निलम्बन गरेका थिए।मत प्राप्त गरी नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (एमाले) उम्मेदवार महेश बस्नेतसँग २,५०२ मतान्तरले पराजित भएका थिए।

## यो पनि हेर्नुहोस्
* झलनाथ खनालको ब्यक्तिगत वेबसाइट 

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
श्रेणी:सन् १९५० मा जन्म
श्रेणी:नेपालको पहिलो संविधान सभाका सदस्यहरू

श्रेणी:नेपाली हिन्दुहरू
श्रेणी:नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)का राजनीतिज्ञहरू
श्रेणी:जीवित मानिसहरू
श्रेणी:नेपालका प्रधानमन्त्रीहरू
श्रेणी:इलाम जिल्लाका मानिसहरू
श्रेणी:नेपालका सांसदहरू २०७४–२०७९
श्रेणी:नेपालको दोस्रो संविधान सभाका सदस्यहरू
श्रेणी:नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत समाजवादी)का राजनीतिज्ञहरू
श्रेणी:नेपालका सांसदहरू २०४८–२०५१
श्रेणी:नेपालका सांसदहरू २०५१–२०५६
श्रेणी:खस जाति
लाखे नाच

को खोकनामा द्योपुखु जात्राको अवसरमा निकालिएको लाखे नृत्य ]]

**लाखे नाच** नेवार समुदायले कुनै विशेष जात्रा अथवा पर्वको उपलक्षमा लाखेको मुखुन्डो पहिरिएर गरिने परम्परागत नृत्य हो । नेवार समुदायमा विभिन्न प्रकारका नाचहरु नाचिन्छन् । प्राय नाच देवीदेवताका हुन्छन् । यी मध्ये लाखे नाच धेरै रोचक हुन्छ । यो नाच गुँला पर्वमा उपत्यकाका विभिन्न ठाउँमा र इन्द्र जात्रामा काठ्माडौँमा देखाइन्छ । मुख्यतया, नवदुर्गा नाच भक्तपुर लगायत बनेपा, नाला, धुलिखेल, पनौती, साँगा, देवपत्तन आदि ठाउँमा देखाइन्छ ।

कृष्णलाई मार्नका लागि कंसले बहिनी पुतनालाई प्रयोग गरेको र पुतनाको मृत्युको कामना गर्दै राक्षसको स्वरूपमा सजिएर नेवार समुदायमा लाखे नाच  नचाउने गरिन्छ । नाग पञ्चमीका दिनबाट सुरु गरिएको पुतनाको मृत्युको कामना ऋषि पञ्चमीका दिन मृत्यु भएको सम्झँदै बन्दुक पड्काएर विर्सजन गरिने परम्परा छ । राक्षसको स्वरूपमा बनाइने खप्पर, कालिकाको वस्त्रसहित व्यक्तिलाई सिंगारेर लाखे नचाउने गरिन्छ ।

उपत्यकामा लाखे नाच नचाउने प्रचलन कहिलेदेखि सुरुआत भयो भन्ने कुरामा बिभिन्न मतभेद रहेको छ । कसैले राजा हरिसिंहदेवले सिम्रौनगढबाट तलेजु भवानीलाई उपत्यकामा ल्याउँदा देवीसँगै लाखेलाई ल्याइएको हो भनिन्छ । कतिपयले भने नुवाकोटबाट आएका ठकुरी राजाले लाखेलाई उपत्यकामा ल्याएका हुन भन्ने तर्क पनि राख्दछन । नेपाल भाषा वंशावलीअनुसार लाखे नाचको चलन राजा गुणकामदेवले सुरु गराएका हुन् भन्ने भनाइ पनि छ । तर राजा प्रताप मल्लका पालादेखि मुकुट लगाई लाखे नाच नाच्ने गरेको पाइन्छ । लाखे नाच विशेष गरेर धाः र भुस्याः बाजा बजाएर नचाइन्छ । खिं, पछिमा, नायिखं, धिमे बजाएर पनि लाखे नाच नचाइन्छ भने मादल र बाँसुरीको धुनमा पनि लाखे नाच नचाइन्छ ।

नेवार समुदायमा बढी प्रचलित रहेको लाखे नाच जिल्लाबाट लोप हुने अवस्थामा पनि लाखे नाच जिल्लाभर प्रचलित नै छ । नेवार समुदायको बाहुल्यता रहेका जिल्लाका दर्जनौं स्थानमा भने यस नाचले थोर बहु आफ्नो स्थान ओगटेकै छ ।

नेवार समुदायमा लाखेको खप्पर बनाउने र लाखे निकाल्ने बेलामा पूजापाठ गर्नुपर्ने प्रचलन रहे पनि पछिल्लो पुस्तामा लाखे नाच हराउँदै गएकाले पूजापाठको परम्परासमेत पनि हराउदै गरेको महुस गरिएको छ । मुख्यगरी कृष्णजन्माष्टमीका दिनदेखि ऋषि पञ्चमीसम्म बढी नचाइने लाखे नाच हेर्न अन्य समुदायका सर्वसाधारणको देखि बिदेशी पर्यटकको पनि उतिक घुइँचो लाग्ने गर्दछ ।

लाखे नाचमा ढोलक, ट्याम्को, सनाई, मजुरा लगायतका बाजा बजाइन्छ । भूतप्रेत नलागोस् र मरेको आत्माले दुःख नदेओस् भनेर यो नाच रातिमा देखाइने पुरानो कथन छ । टाउकोमा राक्षसको खप्पर लगाएर कालिकाको फरिया, ब्लाउजमा सजिएको व्यक्तिलाई स्याउलाको लुगा, बाँदरको खप्पर र बोराको पुच्चर बनाएको केटाकेटीहरुले जिस्क्याउँदै अनि लात्तीले हान्दै नाचिने यो नाच हेर्नसमेत निकै रोमाञ्चक तथा अनौठा लाग्न सक्छ ।

लाखे नाचका क्रममा स्थानीय लोकभाका, वेषभूषा र चालचलन एवं रोपाइँ जात्रा, घोडे जात्रा, गाई जात्रा, राउटे जात्रा, वैरागी जात्रा र अन्य जात्रा देखाउँदै समाजका विभिन्न विकृतिमाथि व्यङ्ग्य प्रहार गर्ने र सर्वसाधारणलाई मनोरञ्जन दिने गरिन्छ

## बाह्य कडीहरू
श्रेणी:लोकसंस्कृति
श्रेणी:बागमती प्रदेशको संस्कृति
दुग्ध विकास संस्थान

**दुग्ध विकास संस्थान** छोटकरीमा **डिडिसी** नेपालको ग्रामीण क्षेत्रका दुग्ध उत्पादक कृषकहरूबाट उत्पादन गरिएको दूधको समुचित बजार व्यवस्थापन गर्नु र उपभोक्ताका लागि स्वच्छ तथा प्रशोधित दूध तथा दुग्ध पदार्थहरूको उचित मूल्यमा आपूर्ति गर्ने उद्देश्यले तत्कालीन दुग्ध विकास बोर्ड संस्थान ऐनअनुसार वि.सं. २०२६ साल श्रावण १ गतेदेखि दुग्ध विकास संस्थान अस्तित्वमा आएको हो।

## कार्यक्षेत्र
## आयोजना 
## शाखाहरू
## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:नेपालका सार्वजनिक संस्थानहरू
नेपाल कृषि अनुसन्धान परिषद्

**नेपाल कृषि अनुसन्धान परिषद्** नेपालको राष्ट्रिय कृषि अनुसन्धान प्रणालीको प्रतिनिधित्व गर्ने एक सर्वोच्च निकाय हो। यस परिषद्को स्थापना नेपाल सरकारबाट सन् १९९१ मा विज्ञान र प्रविधिमा आधारित कृषि विकासलाई सघाउने उद्देश्यले नेपाल कृषि अनुसन्धान परिषद ऐन २०४८ द्वारा भएको हो।यो निकाय नेपाल सरकारको कृषि तथा पशुपंक्षी विकास मन्त्रालय अन्तर्गत रहेको छ।

## कार्यक्षेत्र
## शाखाहरू
## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:नेपाल सरकारका निकायहरू
नेपाल विद्युत प्राधिकरण

**नेपाल बिद्युत प्राधिकरण** नेपालको बिद्युत प्रदायक संस्था हो। यसको स्थापना तत्कालीन राणा प्रधानमन्त्री चन्द्र शमशेरले सन् १९११ अर्थात् वि.सं. १९६८ मा काठमाडौँ उपत्यकामा निर्मित ५०० किलोवाट क्षमताको फर्पिङ्ग लघु जलविद्युत् परियोजना सँगै गरेका थिए। एसियाकै प्रथम जलविद्युत परियोजनाको रूपमा चिनिने यस केन्द्रबाट उत्पादित ४०० किलोवाट विद्युत् वितरण सुव्यवस्था गर्न एउटा अड्डाको आवश्यकता महसुस गरियो। फलस्वरूप 'बिजुली अड्डा' नामक एउटा अड्डा स्थापना गरियो। यसरी एसियाकै सबैभन्दा लामो बिद्युतिय इतिहास बोकेको देश नेपालमा बिगतमा दैनिक कैयौँ घण्टासम्म लोडसेडिङ हुने गरेकोमा हाल भने विद्युत अवरुद्ध ठाउँमा मात्र नेपालीहरू टुकी र पानसमा आफ्नो रातलाई उज्यालो बनाउने प्रयास गरिरहेका छन्।

## इतिहास 
फर्पिङ्गमा वि.सं. १९६८ बाट सुरू भएको विद्युत गृहको निर्माण र बिद्युत उत्पादन हाल सम्म पनि जारी नै छ। तिनताका उत्पादित बिजुलीलाई चन्द्र शमशेरको पालामा उत्पादन गरिएकाले'श्री चन्द्रज्योति प्रकाश' पनि भन्ने गरिन्थ्यो। फर्पिङ्गमा विद्युत गृह निर्माण पछि सन् १९३४ मा सुन्दरीजलमा स्थापित ६ सय किलोवाट क्षमताको ऐतिहासिक जलविद्युत् परियोजना पनि निर्माण भएको थियो।

### नामाकरण 
विक्रम सम्वत् २०१९ साल भाद्र १ गते *बिजुली अड्डा*को नाम फेरेर *नेपाल विद्युत् कर्पोरेशन* गरियो र त्यसबखत यसको उद्देश्यमा केही परिवर्तन गरियो। अड्डालाई कर्पोरेशन बनाउन नेपाल विद्युत् कर्पोरेशन ऐन, २०१९ लागू गरिएको थियो । यस संस्थानलाई आत्मनिर्भर बनाउन र विद्युत् उत्पादनमा निजी क्षेत्रको पनि लगानी प्रवर्द्धन गर्ने उद्देश्यले नेपाल विद्युत् प्राधिकरण ऐन, २०४१ अन्तर्गत २०४२ साल भदौ १ गते (सन् १९८५ अगस्त १६)बाट *नेपाल विद्युत कर्पोरेशन*लाई *नेपाल विद्युत प्राधिकरण* बनाइएको हो।

## परियोजना 
### जलविद्युत 
### सौर्य परियोजना 
### डिजेल पावर प्लान्ट 
### आधिकारिक वेबसाइट
http://www.nea.org.np

## सन्दर्भहरु
## यो पनि हेर्नुहोस्
* स्वतन्त्र उर्जा उत्पादकहरुको संस्था, नेपाल

श्रेणी:सरकारी कार्यालयहरू
श्रेणी:सरकारी संस्थानहरू
श्रेणी:नेपालका सार्वजनिक संस्थानहरू
श्रेणी:नेपालमा ऊर्जा
श्रेणी:नेपालमा आधारित संस्थाहरू
राष्ट्रिय निकुञ्ज तथा वन्यजन्तु संरक्षण विभाग (नेपाल)

**राष्ट्रिय निकुञ्ज तथा वन्यजन्तु संरक्षण विभाग** नेपालमा पाइने वन्यजन्तु, वनस्पति र जैविक विविधता तथा यससँग सम्बन्धित समग्र पारिस्थितिकीय प्रणालीलाई संरक्षण, व्यवस्थापन र सदुपयोग गर्ने उद्देश्य सहित वि.सं. २०३७ मा स्थापना भएको हो। यो विभाग नेपाल सरकारको वन तथा वातावरण मन्त्रालयको मातहतमा आफ्नो काम गर्ने गरेको छ।

### जिम्मेवारी
*राष्ट्रिय निकुञ्ज-   ११ वटा
*वन्यजन्तु आरक्ष-  ३ वटा
*शिकार आरक्ष-  १  वटा
*संरक्षित क्षेत्र-   ६ वटा

## चित्र दीर्घा

File:Department of National Parks and Wildlife Conservation, Babar Mahal, Kathmandu, Nepal.jpg|राष्ट्रिय निकुञ्ज तथा वन्यजन्तु संरक्षण विभाग
File:Department of National Parks and Wildlife Conservation, Babar Mahal, Kathmandu, Nepal1.jpg|राष्ट्रिय निकुञ्ज तथा वन्यजन्तु संरक्षण विभाग
File:Skeleton of Gangetic Dolphin, Department of National Parks and Wildlife Conservation, Babar Mahal, Kathmandu, Nepal.jpg|राष्ट्रिय निकुञ्ज तथा वन्यजन्तु संरक्षण विभाग

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:नेपाल सरकारका विभागहरू
स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या मन्त्रालय (नेपाल)

**स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्रालय** नेपालको स्वास्थ्य सेवा प्रणाली विनियमन र यसको कार्यान्वयनको जिम्मामा रहेको एक सरकारी निकाय हो। यस मन्त्रालयका कामहरूमा नेपालमा स्वास्थ्य सेवाको विकासको व्यवस्थापन, जनसंख्या नीति, योजना र कार्यान्वयनको निरीक्षण गर्ने र नेपालमा स्वास्थ्य सेवासँग सम्बन्धित गैर-सरकारी संस्थानहरूको निरीक्षण गर्ने काम समावेश छ।

## स्वास्थ्य सेवा सुविधा 
स्वास्थ्य र जनसंख्या मन्त्रालयले नेपालका सबै सार्वजनिक अस्पतालहरूको निरीक्षण गर्छ। यसमा चार क्षेत्रीय अस्पताल,  ११ अञ्चल अस्पताल,  पाँच शिक्षण अस्पताल,  साथै जिल्ला अस्पताल र सामान्य अस्पतालहरू सामेल छन्।

## सङ्गठनात्मक संरचना 
स्वास्थ्य सेवा विभाग मन्त्रालय अन्तर्गत आफ्नो काम को सुविधा र कार्यान्वयन, मुख्यतया स्वास्थ्य सेवाहरू प्रदान गर्न र सार्वजनिक अस्पतालहरू लाई कायम राख्न मद्दत गर्दछ। यसबाहेक, दुई अन्य विभागहरू पनि मन्त्रालयको मुनि र यसका साथ काम गर्दछन्:
* आयुर्वेद विभाग 
* औषधि प्रशासन विभाग (स्थापना १९७९)

## स्वास्थ्य र जनसंख्या मन्त्रीहरू 
सन् २०१३ मा नेपाली संविधानसभा निर्वाचन भएदेखि यता स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्रालयका पूर्व मन्त्रीहरूको सूची।

## सन्दर्भ सामग्री
स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या मन्त्रालय

**स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या मन्त्रालय**ले निम्न उल्लेखित जानकारीहरू दिन्छ:

* स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या मन्त्रालय (मिस्र)
* स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या मन्त्रालय (नेपाल)
आन्तरिक राजस्व विभाग (नेपाल)

अनुसन्धानमा आधारित कर नीतिको तर्जुमा, करदाताको आवश्यकतामा आधारित चेतनामूलक करदाता शिक्षा, सूचना प्रविधिमा आधारित करदाता सेवा, वैज्ञानिक प्रक्षेपणमा आधारित कर राजस्वको लक्ष्य निर्धारण गरी आन्तरिक कर कानूनहरूको प्रभावकारी एवं कुशल कार्यान्वयन गर्ने उद्देश्यका साथ साविकको **कर विभाग** र **मूल्य अभिबृद्धि कर विभाग**लाई एकीकृत गरी विक्रम सम्वत २०५८ साल बैशाख २ गते आन्तरिक राजस्व विभागको गठन भएको हो । 

आन्तरिक राजस्व विभागले वित्तीय नीति अन्तर्गत कर नीतिको महत्त्वपूर्ण उपकरण मानिएको प्रत्यक्ष कर आयकर तथा अप्रत्यक्ष कर मूल्य अभिवृद्धि कर, अन्तःशुल्क, स्वास्थ्य सेवा कर, शिक्षा सेवा शुल्क जस्ता आन्तरिक कर नीति निर्माण र ती कर नीतिको कार्यान्वयन र प्रशासन तथा अनुगमन गर्दछ ।

५९ वटा क्षेत्रगत कार्यालय ( ३८ आन्तरीक राजस्व कार्यालयहरु, १९ करदाता सेवा कार्यालयहरु , १ मध्यमस्तरीय करदाता कार्यालय र १ ठूला करदाता कार्यालयको माध्यमवाट सेवा प्रदान गर्दछ।

## कार्य 
आन्तरिक राजस्व विभागले निम्न कार्यहरू गर्दछ:

# कर प्रशासन
# कर नीति
# करदाता सेवा
# दर्ता, राजस्व संकलन
# कर लेखापरीक्षण
# कर प्रवर्तन र अनुसन्धान
# समीक्षा र पुनरावेदन
# कर फिर्ता
# अग्रिम नियम
# कर सन्धि र अन्तर्राष्ट्रिय कर
# अन्तःशुल्क र मदिरा प्रशासन 

### सम्पर्क ठेगाना
आन्तरिक राजस्व विभाग
लाजिम्पार्ट, काठमाण्डौ, नेपाल
टेलिफोन: + ९७७-१-४४१५८०२
फयाक्स: + ९७७-१-४४११७८८

### आधिकारीक वेबसाईट
www.ird.gov.np 

श्रेणी:नेपालको कर प्रणाली
श्रेणी:नेपाल सरकारका विभागहरू
श्रेणी:नेपालका सरकारी निकायहरू
श्रेणी:नेपालका सरकारी विभागहरू
शान्ति तथा पुनर्स्थापना मन्त्रालय (नेपाल)

**शान्ति तथा पुनर्स्थापना मन्त्रालय** नेपालमा शान्ति तथा सुरक्षाको प्रत्याभूतिको लागि स्थापना गरिएको नेपाल सरकारको एक मन्त्रालय हो। सन् २००७ मा नेपाल सरकार र नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)बिच भएको विस्तृत शान्ति सम्झौतापछि यो मन्त्रालयको स्थापना भएको हो।

### कार्यक्षेत्र र जिम्मेवारी
नेपाल सरकारको (कार्य विभाजन) नियमावली, २०६४ बमोजिम शान्ति तथा पुनर्स्थापना मन्त्रालयको कार्यक्षेत्र र जिम्मेवारी निम्न बमोजिम तोकिएको छ :
*शान्ति स्थापना द्वन्द्व व्यवस्थापन विकास र द्वन्द्वबाट क्षति भएका भौतिक संरचनाको पुनर्निर्माणका लागि तत्कालीन र दीर्घकालीन नीति, रणनीति, योजना तथा कार्यक्रमको तर्जुमा, कार्यान्वयन अनुगमन तथा मूल्याङ्कन
*द्वन्द्वपीडित क्षेत्रको सामाजिक तथा आर्थिक विकासको नीति, रणनीति तथा कार्यक्रम
*विस्तृत शान्ति सम्झौता लगायतका अन्य सम्झौता, सहमति र निर्णयको कार्यान्वयन, अनुगमन तथा मूल्याङ्कन
*दिगो शान्ति कायम गर्न आवश्यक संस्थागत, प्रक्रियागत तथा प्राविधिक विषय
*शान्ति स्थापना तथा द्वन्द्व व्यवस्थापन सम्बन्धी अध्ययन, विश्लेषण तथा अनुभवहरूको आदान-प्रदान
*द्वन्द्वका कारणबाट पीडित तथा विस्थापित व्यक्तिहरूको राहत पुनःस्थापन
*द्वन्द्व-संवेदनशील प्रणाली (कन्फ्लिक्ट सेन्सिभिलिटी एप्रोच) बारे अध्ययन तथा अनुसन्धान
*शान्ति स्थापना एवं द्वन्द्वको व्यवस्थापन सम्बन्धी सूचना अध्ययन सामग्री एवं अध्ययन प्रतिवेदनहरूको अभिलेख केन्द्र (डिपोजिटरी सेन्टर तथा डकुमेन्टेसन सेन्टर) तथा शान्ति एवं द्वन्द्व व्यवस्थापनको प्राविधिक स्रोत केन्द्रको रूपमा कार्य गर्ने विषय
*स्थानीय शान्ति समिति
*शान्ति प्रक्रिया र द्वन्द्वको सङ्क्रमणकालीन व्यवस्थापन
*शान्ति तथा पुनःस्थापना सम्बन्धी परामर्श समिति
*सत्य निरूपण तथा मेलमिलाप आयोग
*शान्ति प्रक्रिया सम्बन्धी उच्चस्तरीय अनुगमन समिति
*द्वन्द्वको कारणबाट क्षति भएका भौतिक संरचनाको पुनर्निर्माण तथा पुनःस्थापनाको योजना तर्जुमा, कार्यान्वयन तथा क्षेत्रगत निकायसँगको समन्वय
*शान्ति कोषबाट हुने योजना तथा कार्यक्रमको सञ्चालन तथा अनुगमन
*विद्रोही पक्षको लडाकूको शिविर व्यवस्थापन
*शान्ति स्थापना तथा द्वन्द्व व्यवस्थापनसँग सम्बन्धित सरकारी गैरसरकारी तथा अन्तर्राष्ट्रिय सङ्घ-संस्थाको सम्पर्क विन्दु।

## मन्त्रालयका पूर्व मन्त्रीहरू
## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:नेपाल सरकारका मन्त्रालयहरू
पुरातत्व विभाग (नेपाल)

पुरातत्व विभाग (नेपाल) नेपालको प्राचीन ऐतिहासिक, साँस्कृतिक र पुरातात्विक सम्पदाको लेखाजोखा, वर्गीकरण तथा संरक्षणका लागि काम गर्ने सरकारी निकाय हो।
## इतिहास 
## कागजपत्र 
राष्ट्रिय अभिलेखालयमा सातौँ–आठौँ शताब्दीदेखिका पाली, संस्कृत, नेवारी, प्राकृत, उत्तर लिच्छवि लिपि, तिब्बतीलगायतका भाषामा लेखिएका ग्रन्थ र अभिलेखहरू छन्। भोजपत्र, ताम्रपत्र, ताडपत्र, निलपत्र, शिलापत्र, स्वर्णपत्र, ठ्यासफू र नेपाली कागजमा देवनागरी, रञ्जना, बंगाली र मैथिली भाषामा लेखिएका धर्म, दर्शन, तन्त्र, साहित्य, ज्योतिष, आयुर्वेद, व्याकरण, इतिहासलगायतका विषयका ३० हजार हस्तलिखित ग्रन्थ तथा दस्तावेजहरू छन्।

तीन चार हजार अभिलेखको उतार छ। शिलालेखको प्रतिलिपि (रबिङ) तीन हजार छ। ठ्यासफु (नेपाल भाषामा लेखिएको टिपोट तथा दस्तावेज) ऐतिहासिक चिट्ठीपत्र, विभिन्न समयका महत्त्वपूर्ण सन्धिसम्झौता, लालमोहर, ‘गोरखापत्र’ र ‘ द राइजिङ नेपाल’ छन् ।

मल्लकालीन राजा जयस्थिति मल्लको आदेशदेखि आधुनिक नेपालको ऐकीकरण गरेका राजा पृथ्वी नारायण शाहका 'दिव्य उपदेश'का मूल प्रति अहिले पनि अभिलेखालयमा सुरक्षित छन्। नेपालको एकिकरणकालका महत्त्वपूर्ण दस्तावेज पनि अभिलेखालयमा सङ्ग्रहहित छन् । जंगबहादुर राणाको पालामा घोषणा भएको मुलुकी ऐन अभिलेखालयमा सुरक्षित राखिएको छ।

## मन्त्रालय 
### सम्पर्क ठेगाना
पुरातत्व विभाग (नेपाल)रामशाह पथ, काठमाण्डौफोन: ९७७-१-४२५०६८३(महानिर्देशक)फ्याक्स:००९७७-१-४२६२८५६ईमेल: archaelogy@infoclub.com.np

### आधिकारीक वेबसाईट
www.doa.gov.np
## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:नेपाल सरकार
श्रेणी:नेपालका सरकारी विभागहरू
शैक्षिक जनशक्ति विकास केन्द्र

**शैक्षिक जनशक्ति विकास केन्द्र** नेपाल सरकारको शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालय अन्तर्गत सन् १९९३ मा स्थापना गरिएको सर्वोच्च मानव स्रोत विकास व्यवस्थापन निकाय हो।

## कार्यक्षेत्र
## शाखाहरू
## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:नेपाल सरकारका निकायहरू
दीपेन्द्र वीरविक्रम शाह

**दीपेन्द्र वीर विक्रम शाह** (नेपालका तेह्रौँ राजा हुन् । उनी सम्भवतः विश्वकै सबैभन्दा छोटो समय राजा हुने व्यक्ति हुन्। दरवार हत्याकाण्डपछि यिनी अर्धमृत अवस्थामा राजा घोषित गरिएका थिए त्यसको तेस्रो दिन यिनलाई मृत घोषित गरियो। दरवार हत्याकाण्डको जाँचबुझ गर्न बनेको आयोगको रिपोर्ट अनुसार सो हत्याकाण्डमा राजा वीरेन्द्र, रानी ऐश्वर्य लगायत राजपरिवारका प्रमुख व्यक्तिहरूलाई यिनैले गोली चलाएका थिए भन्ने निष्कर्ष निकालेको थियो। 
दीपेन्द्र नेपालका राजा वीरेन्द्र र रानी ऐश्वर्यका जेठा छोरा थिए। यिनी अविवाहित अवस्थामा नै मारिए।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:नेपाली राजाहरू
श्रेणी:नेपालको इतिहास
श्रेणी:शाहवंश
श्रेणी:गोरखा दक्षिण बाहु
श्रेणी:माओवादी जनयुद्धका मानिसहरू
श्रेणी:हिन्दु राजाहरू
श्रेणी:नेपाली हिन्दुहरू
श्रेणी:खस जाति
जल उत्पन्न प्रकोप नियन्त्रण विभाग

**जल उत्पन्न प्रकोप नियन्त्रण विभाग** एक सार्वजनिक निकाय हो जसले प्रत्येक वर्ष भइरहने विषम मनसुनी वर्षा प्रणाली, हिमनदी विष्फोटन, नाजुक आर्थिक अवस्थामा, जनचेतनाको कमी आदि कारणहरूले गर्दा हुने भू–क्षय, बाढी, पहिरो, नदी कटान, गेग्रान वहाव आदि जस्ता विभिन्न जल उत्पन्न प्रकोपहरू र यी प्रकोपहरूको कारणबाट विभिन्न भौतिक संरचना जस्तै, सडक, नहर, जल विद्युत, आवास, खानेपानी आदि संरचनाहरूको क्षति लगायत कृषियोग्य भूमिको नास,सांस्कृतिक सम्पदाको विनास, जनधनको क्षति जस्ता प्रकोपहरूको व्यवस्थापन र समग्र देशको सामाजिक, आर्थिक विकासमा यी प्रकोपका कारण परेका नकारात्मक प्रभावहरू न्युनिकरणमा कार्य गर्दछ । यस्ता प्रकोपहरूको न्यूनिकरणको लागि जलस्रोत मन्त्रालय अन्तर्गत नेपाल सरकारका सम्वन्धित निकायहरूको सहभागिता तथा जापान सरकारको तर्फबाट जापान अन्तराष्ट्रिय सहयोग नियोगहरूको सहयोगमा २०४८ सालबाट ललितपुरमा जल उत्पन्न प्रकोप नियन्त्रण प्रविधि केन्द्रको रूपमा स्थापना भएको थियो । विभिन्न कार्यक्रमहरू गरेकोमा यसै केन्द्रलाई त्यसको उद्देश्य तथा उपलब्धिहरूलाई संस्थागत गर्न २०५६ माघ २४ गते जलउत्पन्न प्रकोप नियन्त्रण विभागको स्थापना भएको हो। तत्पश्चात नेपाल सरकारको मिति २०५८।१०।११को निर्णय अनुसार जल उत्पन्न प्रकोपहरूलाई जलस्रोत मन्त्रालय अन्तर्गत एउटै निकायबाट हेर्ने व्यवस्था गर्ने हेतुले साविकमा सिंचाई विभागको नदी नियन्त्रण महाशाखाबाट सम्पादन भई आएको नदी नियन्त्रण सम्वन्ध कार्यहरूलाई यस विभागमा समाहित गरियो।यस विभागको सांगठनिक ढाँचा पुनरावलोकन गरी हाल विभिन्न जिल्लाहरूमा डिभिजन तथा सव डिभिजन कार्यालयहरू स्थापना भइ जल उत्पन्न प्रकोप न्यूनीकरण कार्यहरू नियमित रूपमा सञ्चालन गरिएका छन् ।

## उद्देश्यहरू 
जल उत्पन्न प्रकोप नियन्त्रण विभागले आफ्नो निम्न उदेश्यहरू भएको सार्वजनिक गरेको छ :
# उपयुक्त प्रविधिको अन्वेषण, विकास र विस्तार तथा जनचेतना अभिवृद्धि गर्न विभिन्न कार्यक्रमहरू सञ्चालन गर्ने।
# प्रकोप नियन्त्रणसँग सम्वन्धित अन्य निकायहरूबीच समन्वय गर्ने।
# अल्पकालीन, मध्यकालीन तथा दिर्घकालीन कार्यक्रमहरू तर्जुम गर्ने तथा गराउने।
# अल्पकालीन प्रकोप रोकथामका लागि आवश्यक सामग्रीहरूको व्यवस्थापन गर्ने।
# जनसहभागिता जुटाउने।
# प्रकोप क्षेत्रको निर्धारण तथा नक्साङ्कन गर्ने।
# अल्पकालिन रोकथामका लागि पिडित समूहलाई आवश्यक सामग्रीहरू उपलव्ध गर्ने र उनीहरूको सहभागितामा कार्यान्वयन गराउने।
# स्थल विशेषको प्रकोप नियन्त्रण गर्न सालवसाली प्रकृतिका योजनाहरू तर्जुमा गरी कार्यान्वयन गर्ने।
# दीर्घकालीन रूपमा प्रकोप नियन्त्रण गर्न गुरू योजना तर्जुमा गरी क्रमिक रूपले कार्यान्वयन गर्ने।

## बाह्य कडीहरू
जल उत्पन्न प्रकोप नियन्त्रण विभाग
जिरी नगरपालिका

'''''' दोलखा जिल्लाका २ नगरपालिकाहरू मध्ये एक हो। २०७१ मङ्सिर १६ मा, नगरपालिका घोषणा गर्दा साविकका जिरी, ठूलोपाताल र माली गाविसहरू समावेश गरिएका थिए भने २७ फागुन २०७३ मा, नगरपालिकाको क्षेत्रविस्तार गर्दा श्यामा गाविस यसमा गाभिएको थियो।

## परिचय
राजधानी काठमाडौँबाट १ सय ८८ किलोमिटर दुरीमा रहेको(६ घण्टाको बस यात्राबाट )छ। यो स्थान अरनिको राजमार्गको खाडीचौरबाट १ सय १० किलोमिटर टाढा पर्छ। तामाकोशीको गडगहाडट, चारैतिर हरीयाली, डाँडाबाट झररिहेका सुन्दर झरना तथा ग्रामीण परिवेशले मनमा नयाँ उमङ्ग जगाउँछ। पहिले हवाई यातायातको सुबिधा नहुँदा, पर्यटकहरू सगरमाथा जान यतैबाट जानपर्ने भएकोले नेपालको स्विट्जरल्यान्डको उपाधि पाएको जिरी, सगरमाथाको प्रवेशद्वार पनि भनिन्छ। यहाँका रैथाने वासिन्दालाई जिरेल भनिन्छ।

## विकास
जिरी काठमाडौँबाट टाढा भए पनि यसको विकास लोभलाग्दो छ। स्विट्जरल्यान्ड सरकारले जिरीको भू-बनौट आफ्नो जस्तै लागेर यसको विकासमा लामो समयदेखि सहयोग गर्दै आएको छ । २०१४ सालदेखि स्वीस सरकारको सहयोगमा जिरी बहुउद्देशीय विकास परियोजना प्रारम्भ भएको हो। परियोजनाले कृषि सडक, शिक्षा तथा ग्रामीण विकासमा सहयोग गररिहेको छ । स्वीस सरकारको सहयोगमा जिरीमा स्तरीय अस्पताल, भौतिक सुविधासम्पन्न विद्यालय, सबैका घरमा गोठ तथा चर्पी बनेका छन् । स्वीस सरकारको सहयोगमा वृक्षारोपण भएपछि यहाँका सबै डाँडा सल्लाका रुखका कारण हरिया छन् । धेरै डाँडामा चियाखेती गरिएको छ। चिया बगानका कारण पनि जिरीको सौन्दर्य बढेको छ । यहाँ उत्पादित अर्थोडक्स चिया विश्वप्रसिद्ध छ । स्थानीय चीज कारखानामा उत्पादित चीजले राम्रो बजार लिएको छ । जर्मनी र नेपालीको संयुक्त लगानीमा सञ्चालित लामा प्रजनन केन्द्र पनि रहेका कारण यो क्षेत्र कृषि पर्यटनका लागि पनि राम्रो क्षेत्र हो । जिरेल जातिकाे बसोबास रहेको जिरीमा राम्रा होटल तथा लज छन् । विद्यालय-कलेजका विद्यार्थी, नवविवाहित जोडी तथा ट्रेकिङ गर्न रुचाउनेहरूका लागि जिरी महत्त्वपूर्ण क्षेत्र मानिन्छ । चैत-वैशाखमा गुराँसले राताम्य हुने बाटो पुस-माघमा हिउँले पुरिन्छ । शरद ऋृतु मौसम भने जिरी घुम्ने उपयुक्त समय हो ।

## तस्वीर सङ्ग्रह

File:जिरी बजार नेपाल.jpg|जिरी बजार नेपाल
File:जिरी नगरपालिका.jpg|जिरी नगरपालिका

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
*जिल्ला विकास समितिको कार्यालय, दोलखा

श्रेणी:दोलखा जिल्लाका धार्मिक तथा पर्यटकीय स्थलहरू
श्रेणी:दोलखा जिल्लाका नगरपालिकाहरू
श्रेणी:वि.सं. २०७१ मा घोषित नगरपालिकाहरू
नेपाल धितोपत्र बोर्ड

**नेपाल धितोपत्र बोर्ड**को स्थापना वि.सं. २०४९ सालमा धितोपत्र कारोबार ऐन, २०४० लाई प्रथम संशोधन गरी धितोपत्र बजारको नियमन तथा सुपरिवेक्षण गर्न नेपाल सरकारबाट वि.सं. २०५० जेष्ठ २५ मा धितोपत्र बजारको नियमनकारी निकायको रूपमा धितोपत्र बोर्डको स्थापना भएको हो। यसरी धितोपत्र बजारमा एक स्वायत्त नियमन निकायको रूपमा बोर्ड स्थापना भएको समयलाई नेपालको धितोपत्र बजारको दोश्रो चरणको रूपमा हेर्न सकिन्छ। बोडको स्थापना कालमा धितोपत्र बजारको आकार अत्यन्त सानो थियो भने धितोपत्र सम्बन्धी ऐन, नियम तथा व्यवस्थाहरुसमेत पयार्प्त थिएनन्। धितोपत्र कारोबारको लागि आवश्यक बजार मध्यस्थ संस्थाहरूको प्रवेश नभएको तथा धितोपत्र विनिमय कारोबारसमेत व्यवस्थित हुन नसकेको पृष्ठभूमिमा बजारको समयसापेक्ष विकास तथा विस्तारका लागि बोर्ड सामु मुख्यतः दुई(२) प्रकारका चुनौतीहरु रहेका थिए। अपयार्प्त रूपमा रहेको कानूनी तथा नीतिगत व्यवस्थामा संरचनात्मक परिवतर्न ल्याउने र नयाँ कानूनी तथा नीतिगत व्यवस्था माफर्त् सानो आकारमा रहेको धितोपत्र बजारको अवस्थामा सुधार गरी बजारलाइ उपर्युक्त दिशा प्रदान गर्ने पहिलो चुनौती तथा जिम्मेवारी बोर्डलाई थियो भने स्थापनाकालको प्रारम्भमा दुई(२) टेलिफोन लाइन, तीन (३) थान कम्प्युटर र दुई महाशाखा अन्तर्गत छ (६) जना कमर्चारी मात्र रहेको अवस्थामा सीमित श्रोत र  साधनबाट पनि धितोपत्र बजार रेखदेख गर्ने सक्षम नियमन निकायको रूपमा स्थापित हुन आन्तरिक  व्यवस्थापनलाई पनि प्रभावकारी बनाउनु पर्ने अर्को चुनौती रहेको थियो। 

## सोच
विकसित पूँजी बजारमार्फत दिगो आर्थिक वृद्धी गर्न सघाउ पुर्याउने।

## लक्ष्य
राष्ट्रिय बचत तथा लगानी एवं अन्तर्राष्ट्रिय लगानीलाई आकर्षित गर्दै अर्थतन्त्र पूँजी लगायत कमी ल्याउने गरी पूँजी बजारलाई सक्षम्, गतिशील र विश्वसनीय बनाउने।

## नेपाल स्टक एक्सचेन्ज लिमिटेड (नेप्से) को स्थापना 
नेपालमा धितोपत्रसम्बन्धी सम्पूर्ण कार्य गर्दै आएको "सेक्युरिटी  खरिद विक्री केन्द्र"लाई स्थापना भएको  करिब १७ वषर्पछि नेपाल स्टक एक्सचेन्ज लिमिटेड (नेप्से) मा परिवर्तन गरी धितोपत्रको दोस्रो बजारको सञ्चालन तथा व्यवस्थापन गर्ने छुट्टै दोस्रो बजारको व्यवस्था भयो । यसरी परिवतर्न भएको नेप्सेको पूँजी संरचनामा समेत परिवर्तन भई कुल चुक्ता पूँजी रु. ३० करोड कायम भयो । नेप्सेको पूँजी संरचना देहाय अनुसारको रहेको छ ।

## स्वामित्व साझेदारी 
## यो पनि हेर्नु होस्
* मुद्रा बजार
* नेपाल स्टक एक्सचेन्ज

## सन्दर्भ 
श्रेणी:संस्था
श्रेणी:नियमनकारी निकाय
श्रेणी:नेपालको नियमनकारी निकायहरु
राष्ट्रिय खेलकुद परिषद्, नेपाल

**राष्ट्रिय खेलकुद परिषद्, नेपाल** को २०२१ मा राष्ट्रिय पञ्चायतबाट खेलकुद ऐन पारित गरी औपचारिक सुरुवात भएको मानिन्छ।  यसलाई छोटकरीमा राखेप भनिन्छ ।

## सदस्यसचिव
राखेपको कार्यकारी-प्रमुख यसका सदस्यसचिव रहन्छन् । हालका सदस्य-सचिवहरूः
#. होराप्रसाद जोशी
#. सुशील शमशेर जबरा
# खड्गविक्रम शाह
#. शरदचन्द्र शाह
#. इन्दुबहादुर शाही
#. युद्धविक्रम शाह
#. राजबहादुर सिंह
#. रुक्म शमशेर राणा
#. केशव स्थापित
#. शरदकुमार भट्टराई
#. बद्रीनाथ श्रेष्ठ
#. जीवनराम श्रेष्ठ
#. बिनोदशंकर पालिखे
#. किशोरबहादुर सिंह
#. हरिबाबु चौधरी
#. युवराज लामा
# केशवकुमार विष्ट
# रमेशकुमार सिलवाल
# टंकलाल घिसिङ
# राम चरित्र यादब

## सम्पर्क ठेगाना
राष्ट्रिय खेलकुद परिषद्, नेपाल सचिवालय
त्रिपुरेश्वर, काठमाडौँ, नेपाल
फोन: ०१-४-२६१८७३
फ्याक्स: ०१-४-२६१७६६
ईमेल: secretariat@nsc.gov.np

## बाहिरी लिङ्कहरू
*पालो नयाँ खेलकुद नीतिको

## आधिकारीक वेबसाईट
राष्ट्रिय खेलकुद परिषद्, नेपाल 

श्रेणी:संस्था
श्रेणी:खेलकुद
राष्ट्रिय मानव अधिकार आयोग (नेपाल)

**राष्ट्रिय मानव अधिकार आयोग(NHRC)** नेपालको एक स्वतन्त्र र स्वशासित सार्वजनिक निकाय हो । मानव अधिकार ऐन १९९७ इ.सं., २०५३ वि.सं.मा आधारीत रही यस संस्थाको सन २०००मा स्थापना भएको थियो। नेपालको अन्तरिम संबिधान २०६३ वि.सं. २००७ इ.सं.ले राष्ट्रिय मानव अधिकार आयोगलाई संबैधानिक अंङ्गको रूपमा स्थापना ग-यो र आफ्नै क्षेत्राधिकार एवं कार्यविभाजन ग-यो जसले नेपालको संवैधानिक र न्यायिक प्रणालीमा रहेर कार्य गर्दछ। नेपालमा रहि आएका संवैधानिक निकायहरू जस्तै सर्वोच्च अदालत, अख्तियार दुरूपयोग अनुसन्धान आयोग, न्यायधिवक्ताको कार्यलय र अन्य निकायहरूसँग संयोजनमा रहेर यसले कार्य गर्दछ ।

### सम्पर्क ठेगाना
राष्ट्रिय मानव अधिकार आयोग, नेपाल
हरिहरभवन, पुल्चोक, ललितपुर
पोष्ट बक्स नं ९१८२ काठमाडौ‌‌, नेपाल
फोन: ०१- ५०१००१५ (हन्टिङ लाईन)
फ्याक्स: ००९७७-१-५५४७९७३
इमेल: nhrc@nhrcnepal.org

## सन्दर्भ सामग्री
## बाह्य सूत्र
* राष्ट्रिय मानव अधिकार आयोग
* UNDP Nepal

श्रेणी:संवैधानिक अङ्गहरू
श्रेणी:न्याय
वसन्तपुर, तेह्रथुम

'''''' नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्रको कोशी अञ्चल, तेह्रथुम जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ४८३९ रहेको थियो जसमध्ये २२६१ पुरुष र २५७८ महिला रहेका थिए भने यहाँ ११११ घरधुरी रहेको थियो। यो हाल लालीगुराँस नगरपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका १-३ नम्बर वडाहरू लालीगुराँस नगरपालिकाको वडा नम्बर १ हो भने ४ नम्बर वडा वडा नम्बर २ र ५-९ वडाहरू वडा नम्बर ३ हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:तेह्रथुम जिल्लाका ठाउँहरू
त्रि-चन्द्र कलेज

**त्रि-चन्द्र बहुमुखी क्याम्पस**, त्रि-चन्द्र क्याम्पस को नाममा प्रख्यात, त्रिभुवन विश्वविद्यालय को एक आंगिक क्याम्पस हो। यो काठमाडौं घण्टाघर सँगै जोडिएर रहेको छ।

## इतिहास 
राणा प्रधानमन्त्री चन्द्र शमशेरका पालामा वि.सं. १९७५ मा नेपालको पहिलो उच्च शिक्षा दिने संस्था त्रिचन्द्र कलेजको स्थापना भएपछि नै नेपालमा विधिवत उच्च शिक्षाको इतिहास आरम्भ भएको हो। तत्कालीन राजा त्रिभुवन र प्रधानमन्त्री चन्द्र शमशेरको पालामा शिलान्यास भएबाट स्थापनाताका यस संस्थाको काम 'त्रिभुवन चन्द्र कलेज' भएता पनि वि.सं. १९८१ बाट यसलाई 'त्रिचन्द्र कलेज' मात्र भन्न थालियो। २०३० को 'नयाँ शिक्षा' पछि त यस ऐतिहासिक क्याम्पसको नाम 'त्रिभुवन क्याम्पस' हुन पुगेको छ।

वि.सं. १९७६ भदौ ५ बाट विधिवत त्रिचन्द्रमा आई. ए. र आई.एस्सी. को अनि वि.सं. १९८१ देखि विए र २००४ सालदेखि वी.एस्सी. को पठनपाठन शुरु भएको हो। तर २०१६ सालमा नेपालको आफ्नै विश्वविद्यालय नखुल्दासम्म यस त्रिचन्द्रको सम्बन्धन पटना विश्वविद्यालयसँग रहेकोले नेपाली विद्यार्थीहरूको परीक्षा लगायत यथावत शैक्षिक औपचारिकता सोही विश्वविद्यालयबाट हुन गयो। जेहोस् यस त्रिचन्द्र कलेजले पुस्कर सम्शेर जवरा, बालकृष्ण शमशेर, सुवर्ण शमशेर लक्ष्मीप्रसाद देवकोटा, शङ्करदेव पन्त, डिल्लीरमण रेग्मी, यदुनाथ खनाल, गोपालप्रसाद रिमाल, राम राज पन्त, तुलसीलाल अमात्य, गङ्गालाल श्रेष्ठ, गिरिजाप्रसाद कोइराला, महेशचन्द्र रेग्मी, लिलानटेश्वर 'बराल' , भूवनलाल जोशी, कमलमणि आदि र मोहम्मद मोहसिन जस्ता प्रखर एवं मेधावी विद्यार्थीहरूको उच्च शिक्षाको प्रस्थान विन्दु यही त्रिचन्द्र रहृयो।

## चर्चित पूर्व विद्यार्थी 
## सन्दर्भ सामग्री
## बाह्य सूत्र
श्रेणी:शिक्षा
श्रेणी:नेपालको पहिलो
चन्द्र शमशेर
श्रेणी:चन्द्र शमशेर
नेपाल बीमा प्राधिकरण

**नेपाल बीमा प्राधिकरण** नेपाल सरकारको आधिकारिक बीमा नियामक निकाय हो। नेपालमा निष्पक्ष, प्रतिस्पर्धी र भरपर्दो बीमा सेवा सुनिश्चित गर्ने उद्देश्यका साथ अर्थ मन्त्रालय अन्तर्गत सञ्चालित यस प्राधिकरणलाई जिम्मेवारी दिइएको छ। यसका साथै बीमितको हक हितको प्रभावकारी संरक्षण गर्न बीमाको पूर्ण नियमन गर्ने दायित्व पनि प्राधिकरणको रहेको छ।

ललितपुर जिल्लामा प्रधान कार्यालय रहेको यस प्राधिकरणको कर्णाली, मधेश, सुदूरपश्चिम, गण्डकी, लुम्बिनी र कोशी प्रदेशमा ६ वटा प्रादेशिक कार्यालयहरू रहेका छन्।

## इतिहास 
वि.सं. २००४ मा नेपाल बैंकको माल चलानी तथा बीमा कम्पनीले नेपालमा बीमा व्यवसायको सुरुवात गरेको थियो। वि.सं. २०२६ सम्म नेपालको बीमा व्यवसायलाई नेपाल सरकारको बीमा ऐन, २०४९ ले नियमन गर्दै आएकोमा बीमा व्यवसायको प्रभावकारी नियमन र नियन्त्रणको आवश्यकता महसुस गर्दै नेपाल सरकारले एक समर्पित नियामक निकायको स्थापना गर्न कदम चालेको थियो।

यसको परिणाम स्वरुप वि.सं २०२६ सालमा नेपाल बीमा समितिको स्थापना भएको थियो।

वि.सं. २०७९ मा नेपाल बीमा समितिको औपचारिक नाम परिवर्तन गरी नेपाल बीमा प्राधिकरण राखिएको थियो।

## सङ्गठनात्मक संरचना 
प्राधिकरण विशेष गरी नेपाल सरकारले नियुक्त गरेको सञ्चालक समितिद्वारा सञ्चालित छ। बोर्डको संरचना यस प्रकार रहेको छ:

* **अध्यक्ष:** नेपाल सरकारद्वारा नियुक्त 
* **सदस्य:** सहसचिव, अर्थ मन्त्रालय                                                                                  
* **सदस्य:** सहसचिव, कानून, न्याय तथा संसदीय मामिला मन्त्रालय                       
* **सदस्य:** जीवन बीमा विशेषज्ञ
* **सदस्य:** निर्जीवन बीमा विशेषज्ञ

अध्यक्ष प्राधिकरणको कार्यकारी प्रमुख पनि हो। अध्यक्षको मातहतमा एक जना कार्यकारी निर्देशक र चार जना सञ्चालक छन्।

चार निर्देशकहरूले कम्पनीको चार सम्बन्धित विभागहरूको नेतृत्व गर्छन्, जुन यस प्रकार रहेका छन्:

# कानुन तथा नियमन महाशाखा
# मानव संशाधन तथा बीमा ऐन महाशाखा
# सुपरिवेक्षण, कृषि तथा लघु बीमा, पुनर्बीमा/अनुसन्धान महाशाखा
# व्यवस्थापन सूचना प्रणाली र इजाजतपत्र महाशाखा

वि.सं २०७९ सम्ममा, प्राधिकरणमा ९१ जना कर्मचारीहरू कार्यरत छन्।

## प्राधिकरण काम, कर्तव्य र अधिकार 
नेपालको बीमा ब्यवसायलाई व्यवस्थित, विकसित, नियमित र नियन्त्रित गर्नको लागि नेपाल बीमा प्राधिकरणको निम्न काम, कर्तव्य र अधिकार हुनेछ। 

*बीमा व्यवसायलाई व्यवस्थित, नियमित, विकसित तथा नियन्त्रित गर्नको लागि नीति निर्धारण गर्न नेपाल सरकारलाई आवश्यक सुझाव दिने,
*बीमाबाट प्राप्त हुन आएको रकम लगानी गर्नको लागि नीति निर्धारण गरी प्राथमिकता क्षेत्र तोक्ने,
*बीमक, बीमा अभिकर्ता, सर्भेयर वा दलालको दर्ता र नवीकरण गर्ने तथा दर्ता खारेज गर्ने, गराउने,
*बीमक तथा बीमित बीचको वाद विवादमा मध्यस्थता गर्ने,
*बीमा दायित्व निर्धारणका सम्बन्धमा बीमक विरुद्ध बीमितले दिएको उजुरी उपर निर्णय गर्ने,
*बीमा व्यवसायका सम्बन्धमा बीमकलाई समय समयमा आवश्यक निर्देशन दिने
*बीमितको हित रक्षाको निम्ति आवश्यक आधार तर्जुमा गर्ने, र
*बीमा व्यवसायसँग सम्बन्धित अन्य आवश्यक काम गर्ने

## नेपालका बीमा कम्पनीहरू 
वि.सं २०७९ सम्ममा नेपालमा बीमा प्राधिकरण अन्तर्गत ३८ वटा इजाजतपत्र प्राप्त बीमा कम्पनीहरू संचालनमा रहेका छन्। ३५ कम्पनी मध्ये १४ जीवन बीमा कम्पनी, १४ निर्जीवन बीमा कम्पनी, २ पुनर्बीमा कम्पनी, २ जीवन लघु बीमा कम्पनी र ३ लघु निर्जीवन बीमा कम्पनी रहेका छन्।

## यो पनि हेर्नुहोस् 
*नेपालका बीमा कम्पनीहरूको सूची

## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
श्रेणी:नेपालका नियमनकारी निकायहरू
नेपाल प्रतिलिपी अधिकार रजिष्ट्रारको कार्यालय

**नेपाल प्रतिलिपि अधिकार रजिष्ट्रारको कार्यालय** साहित्य, संगीत, कला, वास्तुकला, ज्ञान-विज्ञान र सूचना प्रविधि जस्ता क्षेत्रमा मानव मस्तिष्कले सिर्जना गरेका रचनाहरूको संरक्षण गर्दै सर्जकका आर्थिक र नैतिक अधिकारको प्रत्याभूति एवं ध्वनिअङ्कन, प्रस्तुति र प्रसारण जस्ता प्रतिलिपी अधिकारसित सम्बन्धित अधिकारहरूको संरक्षणका निम्ति आवश्यक कार्य गर्न भनी नेपाल सरकारको मिति २०६०।१२।२६को निर्णय अनुसार मिति २०६१।१।७ देखि विभाग स्तरीय कार्यालयको रूपमा नेपाल प्रतिलिपि अधिकार रजिष्ट्रारको कार्यालयको स्थापना गरिएको हो। 

## कार्यलयका मुख्य मुख्य कार्यहरू 
* रचना, ध्वनिअङ्कन, प्रस्तुति वा प्रसारण सम्बन्धी प्रतिलिपि अधिकारको दर्ता गरी त्यसको विवरण अद्यावधिक गर्राई राख्ने,
* मानव मष्तिष्कबाट सृजित रचना तथा सृजनामा प्रतिलिपि अधिकारको संरक्षण र र्सजकहरूको आर्थिक तथा नैतिक अधिकारको संरक्षणका क्षेत्रमा जनचेतना अभिवृद्धि गराउन आवश्यक कार्यक्रमहरू सञ्चालन गर्ने,
* प्रतिलिपि अधिकारको संरक्षणमा सहजकर्ताको भूमिका निर्वाह गर्ने,
* रोयल्टी सङ्कलन संस्थाको स्थापनामा सहयोग गर्ने, त्यस्तो संस्थाको रेखदेख र नियन्त्रण गर्ने, त्यस्ता संस्थाले निर्धारण गरेको रोयल्टी वितरण सम्बन्धी मापदण्ड तयार गर्न सहयोग पुर्‍याउने र त्यस्तो संस्थाद्वारा निर्धारित रोयल्टीमा कुनै पक्षको चित्त नबुझेमा उजूरी सुन्ने,
* प्रतिलिपि अधिकार धनीहरू, प्रतिलिपि अधिकारयुक्त वस्तुका प्रयोगकर्ताहरू, प्रतिलिपि अधिकारको क्षेत्रमा काम गर्ने संस्थाहरू र कार्यान्वयन गर्ने निकायहरूका बीच समन्वय गरी सहभागितामूलक रूपमा जनचेतना अभिवृद्धि एवं प्रचार प्रसार कार्यक्रम सञ्चालन गर्ने,
* प्रतिलिपि अधिकार र तत्सम्बन्धी अधिकारसित सम्बन्धित अन्तराष्ट्रिय सन्धि सम्झौताको नेपाल पक्ष हुने सम्बन्धमा काम गर्ने,
* प्रतिलिपि अधिकारसित सम्बन्धित राष्ट्रिय तथा अन्तराष्ट्रिय सेमिनार, गोष्ठी, तालीम आदि कार्यक्रमको सञ्चालन र अन्य निकायबाट सञ्चालित कार्यक्रममा सहभागिता जनाउने,
* विश्व बौद्धिक सम्पत्ति सङ्गठन एवं प्रतिलिपि अधिकारसित सम्बन्धित स्वदेशी तथा विदेशी सङ्घ संस्थासँग सर्म्पर्क एवं समन्वयको काम गर्ने,
* प्रतिलिपि अधिकार ऐन र तत्सम्बन्धी अधिकारको संरक्षण सम्बन्धी आवश्यक कार्यहरू गर्ने।

## सम्पर्क ठेगाना 
नेपाल प्रतिलिपी अधिकार रजिष्ट्रारको कार्यालय

कालिकास्थान, डिल्लीबजार, काठमाण्डौ, नेपाल

फोन: ९७७-१-४४३११५५, ४४३७५०

फ्याक्स: ९७७-१-४४३११४४

ईमेल: info@nepalcopyright.gov.np

## आधिकारीक वेबसाईट 
नेपाल प्रतिलिपी अधिकार रजिष्ट्रारको कार्यालय

## शन्दर्भहरू
पीडानाशक औषधि

दुखाई कम गर्ने औषधिलाई **पीडानाशक औषधि** (analgesic) भनिन्छ। चिकित्सकहरूले यो समूहको औषधिलाई रोगको उचपाच सहायक (Treatment adjunct)को रूपमा प्रयोग गर्दछन्। रोग निको पार्न भने सम्बन्धित औषधि नै दिइन्छ। कहिलेकाहीँ रोगको कारण पत्ता लाग्न नसके पनि सरको प्रयोग गरिन्छ। धेरैजसो पीडानाशक औषधिहरूमा ज्वरो घटाउने (Antipyretic) र सुन्निएको कम गर्ने (Anti-inflammatory) गुणहरू समावेश हुन्छन्। यस समूहमा पर्ने औषधिहरूको पीडानाशक क्षमता भिन्न भिन्न हुन्छन्। आ-आफ्नो क्षमता अनुसार कुनै औषधि कडा पीडामा र कुनै हलुका पीडामा प्रयोग गरिन्छन्। यसैगरी यी औषधिहरू कुनै लत लाग्ने र कुनै लत नबस्ने खालका हुन्छन्।

## प्रकार
स्वास्थ्य सेवामा उपलब्ध हुने पीडानाशकलाई मुख्यतः दुई किसिमले विभाजन गरिएको छ। 
*ओप्वाइड युक्त
*ओप्वाइड मुक्त
यी दुई मध्ये ओप्वाइडयुक्त पीडानाशकले लत लगाउने हुनाले ज्यादै आवश्यक पर्दा मात्र प्रयोग गरिन्छ। यसको विक्री/वितरण पनि ज्यादै नियन्त्रण गरिएको हुन्छ। ओप्वाइड मुक्त पीडानाशक भन्नाले ओप्वाइड नभएको र लत नलाग्ने औषधिहरू हुन्। यसमा पारासिटामोल, एस्प्रिन, आइबुप्रोफेन, डाइक्लोफेनाक आदि पर्दछन्। 

## स्रोत
*पुस्तकः औषधि प्रयोग गर्नुपरेमा (under copyleft, attribution required license)

## हेर्नुहोस्
*चिकित्सा

श्रेणी:औषधि
राष्ट्रिय सूचना आयोग (नेपाल)

**राष्ट्रिय सूचना आयोग** सूचनाको हक सम्बन्धि ऐन २०६४ अन्तरगत बनेको एक स्वायत्त सङ्गठन हो।
सूचनाको हकसम्बन्धी ऐन, २०६४ ले नेपाली नागरिकको सूचनाको हकको संरक्षण, सम्वर्द्धन र प्रचलन गर्नका लागि स्वतन्त्र राष्ट्रिय सूचना आयोग रहने व्यवस्था गरेको छ । आयोगमा प्रमुख सूचना आयुक्त र दुईजना सूचना आयुक्तहरू रहने तथा सभामुख अध्यक्ष, सूचना तथा सञ्चार मन्त्री सदस्य र नेपाल पत्रकार महासङ्घका सभापति सदस्य भएको सिफारिस समितिले प्रमुख सूचना आयुक्त र सूचना आयुक्तको पदमा नियुक्तिको लागि सिफारिस गर्ने तथा नेपाल सरकारले प्रमुख सूचना आयुक्त र सूचना आयुक्तको नियुक्ति गर्ने व्यवस्था छ । प्रमुख सूचना आयुक्त र सूचना आयुक्तको पदावधि पाँच वर्षको हुन्छ । प्रमुख सूचना आयुक्त पुनः नियुक्त हुन सक्दैन ।

### सम्पर्क ठेगाना
राष्ट्रिय सूचना आयोग 
नयाँ बानेश्वर, थापागाउँ, सीडीओ टोल, बुलबुले मार्ग 
काठमाडौँ , नेपाल 
फोन: ४४६१६१२, ४४६४८६२ 
इमेल: nicnepal@wlink.com.np

### आधिकारीक वेबसाईट
www.nic.gov.np
गौतम थर

## परिचय र इतिहास
**गौतम** थर नेपालको मध्यपश्चिम भु-भागमा खस परिवारमा पाइन्छ। यो थरको उत्पत्ति पश्चिम नेपालको पहाडी ईलाका हालको कर्णाली प्रदेशको रुकम पश्‍चिम जिल्लाको आठविसकोट नागरपालिका (साविक गोतामकोट गा.वि.स) बाट भएको हो। गौतमहरू खस समुदाय जातिमा पर्ने सन्तान भएको विश्वास गर्दछन्। बोलचालमा गोतामेलाई **गौतम**पनिभनिन्छ । सुरुवाति समयमा गोतामे थर लेख्ने गरेता पनि हाल शाब्दिक मिठासका कारण  नयाँ पुस्ताका व्यक्तिहरुले गौतम लेख्ने गरेको पाईन्छ।  यिनिहरु विशेष त कुल पुजा गर्दछन । उनीहरूको आफ्नै किसिमको संस्कृति छ जसलाई मष्ट भन्दछ्न  । मष्ट कुलदेव हुन्। ब्रम्हदेव, सुलचन, महादेव, हरिवन, नन्द भवानी, व्यौर भवानी, लटबाघ, डडबाघ, खोलाको, धौलपुर, डोलारी, पहरौल, पनलदेव कतै दाह्रेमष्ट, मष्ट।गौतमहरुले सनातन धर्म भन्दा पनि मष्ट लाई देवता मान्छन् । कुनै गौतमहरूले (गोतामे) बौद्ध धर्म पनि मानेको  पाइन्छ , र कुनैले हिन्दु धर्म पनि मानेको पाइन्छ । सिदार्थ गौतमपनि बौद्ध धर्म को प्रबर्द्धक भएको पाइन्छ । गौतमहरूको संस्कृति तथा परम्परामा भुमि, जल, जमिन तथा बायु कुलायन पुजा हुनेगर्दछ । गौतम  हरूले मुख्य  रुपमा देवली पूजा गर्दछन् । 

## गौतमहरुको भाषा तथा धर्म संस्कृति 
गौतमहरुको (गोतामे) मुख्यभाषा खस हो । यो समुदाय खस भएको र कुल पुजा गर्ने भएकोले उनीहरूको आफ्नो छुट्टै संस्कृति छ , जसलाई मष्ट भन्दछन् ।  गौतमहरूले (गोतामे) मुख्य रुपमा कुल पुजा तथा देवली पूजा गर्छन् ।मष्ट कुलदेव हुन्। ब्रम्हदेव, सुलचन, महादेव, हरिवन, नन्द भवानी, व्यौर भवानी, लटबाघ, डडबाघ, खोलाको, धौलपुर, डोलारी, पहरौल, पनलदेव कतै दाह्रेमष्ट, मष्ट। गौतमहरूले   दशैँ , तिहार,  माघे सङ्ग्राती जस्ता चाडपर्व  पनि मनाउने गरेको पाइन्छ ।  यस समुदायका मानिसहरू सनातन धर्म भन्दा पनि  मष्टलाई देवता मान्छन् । हाल गौतम हरूले हिन्दू र बौद्ध धर्म  पनि  मानेको पाइन्छ । यस समुदायमा  आफ्नो बंश मात्रै नभएर जल जमिन बायु लगाएत अन्य थुप्रै पुजा हुनेगर्दछ । यो समुदाय विशेष  त देवली पुजा गरेर आफ्नो कुल खुसी पार्दछन । बौद्ध धर्मका प्रबर्द्धक सिदार्थ गौतम यसै समुदाय भित्रका हुन उनलाइ गौतम बुद्ध र शान्तिका अग्रदुत भनेर बिश्वभर चिनिन्छ ।

## बसोबास
गौतमहरू नेपाल लगाएत विश्वका धेरै देशमा बसोबास  गर्दछन। नेपालका सिदार्थ  गौतम यसै थर भित्रका एक बिशिस्ट व्याक्ति हुन् । जसले बिश्व शान्तिका लागि महत्त्वपूर्ण योगदान दिए । उनलाई गौतम बुद्ध भनेर पनि बिश्वभर चिनिन्छ।

## पछाडी किन परे त?
यो खस समुदाय भएपनि आफ्नो पहिचान स्थापित गर्न महत्त्वपूर्ण ठाउँमा यो समुदायको ब्याक्तिले भुमिका नखेल्नु नै हो ।

## स्रोत
*धनमाया गौतम 

श्रेणी:थरहरू
राष्ट्रिय सूचना प्रविधि केन्द्र (नेपाल)

125px|center|नेपाल सरकार

**राष्ट्रिय सूचना प्रविधि केन्द्र** (NITC), काठमाडौँ सिंहदरवारमा रहेको छ र यसको स्थापना सन् २०००मा भएको थियो । सूचना नीति सन् २००० अनुसार विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालय अन्तर्गत ,नेपालमा सूचना प्रविधि क्षेत्रको विकास तथा प्रवर्धनको लक्ष्य लिएर स्थापना भएको थियो । हाल यो नेपाल सरकारको केन्द्रीय इन्टरनेट सेवा प्रदायक (ISP)को रूपमा कार्य गरिरहेको छ । यसले सिंहदारबारको विद्युतीय प्रवेशद्वारको पनि व्यस्थापन गरिरहेको छ र सिंहदरबार भित्र विभिन्न मन्त्रालयहरू तथा विभागहरूको वीचमा रहेको फाइबर अप्टिक्सको व्यवस्थापन पनि गर्दै आइरहेको छ । यसको टेलिसेन्टर निर्माणको पनि उदेश्यरहेको छ र सरकारी कर्मचारीहरूलाई साधारण सूचना प्रविधि साक्षरता कार्यक्रम पनि सञ्चालन गर्दै आइरेको छ । यसले विद्युतीय सरकारको अवधारणा विकास तथा मुहुर्ततामाकार्य गरेको छ जसले देशमा सरकारी काम तथा कार्यवाहीहरूलाई जनता समक्ष पारदर्शी किसिमले प्रवाह गर्न सकिने छ र सरकार र जनता (G2C), सरकार र व्यवसायीक सङ्गठनहरू (G2B) र सरकारका विभिन्न अङ्गहरू(G2G) बीच समन्वयको स्थिति निर्माणमा टेवा पुर्याउने छ ।

## जिम्मेवारी
*सुचना तथा सञ्चार प्रविधि सम्बन्धी नीति-नियमहरु लागु गर्ने ।
*नेपाल सरकारलाई कम्प्युटर सम्बन्धी सम्पुर्ण कार्यहरूमा सघाउने ।
*सरकारका सम्पुर्ण निकाय तथा संस्थानहरूको वेभसाईट निर्माण गर्न र तीनको समयानुकुल सञ्चालन गर्ने ।
*सुचना तथा सञ्चार प्रविधिको विकास तथा प्रयोगमा एकरुपकता ल्याउने ।
*नेपालमा सुचना तथा सञ्चारको अनुसन्धान तथा विकास सम्बन्धी कार्यहरूमा टेवा पुर्याउने ।
*नेपाल सरकारको आवश्यकता बमोजिम सुचना तथा संञ्चार प्रविधिको विकासका निम्ती कार्य गर्ने ।
*राष्ट्रिय स्तरमा सुचना प्रविधिको विकासका निम्ती तथ्याङ्कहरु सङ्कलन गर्ने र Data Depository र Information Bank को काम गर्ने ।
*नेपाल सरकारका निकाय तथा सङ्घ-संस्थाहरूमा कम्प्युटर तथ्याङ्क प्रणाली व्यवस्थापन तथा प्रवर्ध्दन गर्ने
यिनै कर्तव्य तथा जिम्मेवारिहरूको दायराभित्र रही सुचना प्रविधि केन्द्रले e-government का लागि गुरु योजना (e-Goverment Master Plan) बनाई अधी बढिरहेको छ ।तेस्तै यसले टेलिसेन्टरहरूको व्यवस्थापन, प्रवर्ध्दनरा सुदृढिकरण ,मानव श्रोत र संसाधनको विकास , अनुसन्धान तथा खोजमुलक कार्य ,तालिम प्रशिक्षण तथा परामर्श दिने तथा अन्य सङ्घ-संस्था तथा निकायहरूसँग सहकार्य गरी सुचना तथा सञ्चार प्रविधिको विकास र प्रवर्ध्दनमा टेवा पुर्याउँदै आएको छ ।

## सम्पर्क ठेगाना
राष्ट्रिय सूचना प्रविधि केन्द्र
एकिकॄत सरकारी तथ्याङ्क केन्द्र भबन
गृह मन्त्रालय नजीक
सिहदरवार, काठमाण्डौ, नेपाल
फोन: ९७७-१-४२११९१७, ४२११७१०
फ्याक्स: ९७७-१-४२४३३६२
ईमेल: info@nitc.gov.np

### आधिकारीक वेबसाईट
राष्ट्रिय सूचना प्रविधि केन्द्र 

श्रेणी:सरकारी कार्यालयहरू
श्रेणी:सूचना प्रविधि
निरौला

**निरौला** थर नेपालमा रहेका विभिन्न जातजाति अन्तर्गत ब्राह्मण जातको समुदायमा पर्दछन । भारद्वाज ऋषिका वंशज यी ब्राह्मणहरूको गोत्र: भारद्वाज गोत्र हुन पुग्यो। यी वंशज भण्डारीबाट उप विभाजित भइ निरौला हुन पुगेको विश्लेषण निरौलावंश - वृक्ष टिप्पणी पुस्तकमा देख्न सकिन्छ ।

## बसोबास
निरौलाहरूको बाक्लो बसाइँ नेपालको डोटी, सल्यान, धादिङ्ग, मोरंग, ओखलढुङ्गा, खोटाङ्ग, सोलुखुम्बु, झापा, मोरंग, सुनसरी तथा अन्य जिल्लाहरू, भारतको सिक्किम, आसाम, दार्जीलंग, भुटान, बर्मा, लगायत विश्वका अन्य धेरै देशमा बसोबास भएको र त्यहाँका पुर्ख्यौली वासिन्दा भएको पाइन्छ ।

## निरौला थरको प्रादुर्भाव 
गढवालको गडसिला गाँउ छाडी हालको डोटी तत्कालिन शैलदेशका राजाको एक शाखा ठिहरी श्रीनगरबाट डोटीमा आउँदा साथमा आउनु मुसु भट्ट । तिनका सन्तानमा निरौली सेरा गडाली समेत विर्ता पाई निरौला उपाधि धारण गर्ने प्रथम पुरुष अर्नुन भट्ट रहेछन् । यिनैले दिल्लीका तखत (सभा) मा भाग लिनजाने शैलराजा अर्जुन मल्ल (शाके १४७८ आश्विन) दिल्ली गएका ब्राह्मणले राजगुरु उपाधि पाएको कुरा निरौलाको वंशावलीमा लेखिएको पाइएको छ । यो पश्चिम तिर पाइन्छ । अर्जुन पछि भण्डारी उपाधि पाउने पुरुषोत्तम भट्ट हुन् । यिनलाईं डोटीका राजा पहाडि शाहीले शाके १५७० मा भण्डारी सम्बोधन गरी खडा गरिदिएको ताम्रशासनपत्र अचेल डोटी मुडभरा गाँउ निवासी श्री महेश्वर भट्टसँग छ । निरौलको बढी कुरा जान्नलाई डोटीबाट कैलालीमा बसाई सरी बसेका दीननाथ भट्ट, कृष्णप्रसाद भण्डारी र असाम धामीगाँउका चतुर्भुज धामीसँग पाउन सकिन्छ । 

## सगोत्री 
निम्न दियिएका थरहरू सगोत्री पर्न जान्छन् अर्थात यी थर भएका ब्राह्मणहरूसङ्ग निरौलाहरूले विवाह गर्नुहुदैन।

*चौलागाई, सुवेदी, थपलिया, निरौला, कंडेल,
* वाग्ले, लोहनी, अधिकारी, दुधपोखरेल, देवकोटा, जमरकट्टेल,
*चौरेल, शिवाकोटी, पन्त, पन्थी, उपाध्याय, जोशी, सिटौला
*बराकोटी, बारकोटी (बाह्रकोटी), बस्नेत(शेर्पाली), चिमरिया, विमली,
*पाँडे, चन्द, ठकुरी, स/पहाडी ब्राह्मण-क्षत्री (घर्ति क्षेत्रि),
*कालाखेती, इटनी( मुख्यगरी धादिङ जिल्लामा बसोबास रहेका),
*बोहरा, सिटौला, संग्रौला, अकौलिया, 
*सिलवाल, चिलुवाल तथा बैँस राजपूत ४९ अदर्स, हटुवाल, हटवाल, हट्वाल ।

## उल्लेखनीय निरौलाहरू
*दीपाश्री निरौला, (जन्म वि.स. १९७५) नेपाली अभिनेत्री
*मोहन निरौला (कलाकार/ निर्देशक)
*लेखनाथ निरौला (कलाकार / निर्देशक)
*हरि निरौला "कक्रोच" (कलाकार / निर्देशक)
*पवित्रा निरौला खरेल, नेपाली राजनीतिज्ञ
*डा. सरोज निरौला (क्यान्सर चिकित्सक)
*डा. रामकृष्ण निरौला (वातावरण विश्लेषक)
*प्रा.डा.लेखप्रसाद निरौला (कवि, निबन्धकार, समालोचक, सम्पादक तथा पाठ्यपुस्तक लेखक)
*डा. तारा निरौला (कानुन प्राध्यापक) 
*जोश बि. निरौला (प्रेरक वक्ता)
* यज्ञकुमार निरौला (प्रधानाध्यापक)
* डा.रविनराज निराैला (वातावरण विश्लेषक)
* टिकादत्त निरौला ( पुर्व सचीव, पुर्व लोकसेवा आयोग सदस्य)
* मुकुन्द प्रसाद निरौला(सचिव, नेपाल सरकार)
* भुमिराज निरौला (समाजसेवी)
* जीवराज निरौला (कर्मचारी)
* लिलादेवी गड्तौला निरौला (पुर्व मुख्यसचिव)
* लक्ष्मीप्रसाद निराैला (नेपाली महावाणिज्यदूत, ल्हासा, चीन)

## स्रोत
श्रेणी:खस जातिका थरहरू
श्रेणी: भारद्वाज गोत्र