open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
कर्णाली प्रादेशिक अस्पताल

**कर्णाली प्रादेशिक अस्पताल** वा **प्रादेशिक अस्पताल सुर्खेत** पहिले **मध्यपश्चिमाञ्चल क्षेत्रीय अस्पताल**को रूपमा परिचित, नेपालको कर्णाली प्रदेश, सुर्खेत जिल्लाको वीरेन्द्रनगरमा अवस्थित एक सरकारी अस्पताल हो। यो नेपालका तीन अस्पतालमध्ये एक हो जहाँ निःशुल्क मिर्गौला प्रत्यारोपण गरिन्छ।

## इतिहास 
विसं २०१९ मा सुर्खेतको गोठीकाँडामा स्वास्थ्य केन्द्रको रुपमा स्थापना भएको थियो। त्यसपछि यसलाई २०२४ सालमा सुर्खेत उपत्यकामा सारिएको थियो। विसं २०२९ मा यसलाई १५ शय्याको सुर्खेत जिल्ला अस्पतालको रुपमा स्तरोन्नती गरिएको थियो। विसं २०४९ मा यसलाई २५ शय्याको अस्पतालमा स्तरोन्नति गरिएको थियो। विसं २०६२  मा पुनः ५० शय्याको **मध्यपश्चिमाञ्चल क्षेत्रीय अस्पताल**को रूपमा स्तरोन्नति गरिएको थियो। विसं २०७५ मा यसलाई ३०० शय्याको कर्णाली प्रादेशिक अस्पतालका रूपमा स्तरोन्नति गरिएको थियो। हालै कर्णाली प्रादेशिक अस्पताललाई ५०० शय्याको तृतीय स्तरको अस्पतालमा स्तरोन्नति गर्ने सम्झौता भएको छ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
श्रेणी:नेपालका अस्पतालहरू
श्रेणी:वीरेन्द्रनगरका अस्पतालहरू
श्रेणी:नेपालका प्रादेशिक अस्पतालहरू
राप्ती प्रादेशिक अस्पताल

**राप्ती प्रादेशिक अस्पताल** पूर्व नाम ** राप्ती अञ्चल अस्पताल** नेपालको लुम्बिनी प्रदेशको तुल्सीपुर, दाङमा अवस्थित एक सरकारी अस्पताल हो। निजी अस्पतालहरूमा उपचार खर्च गर्न नसक्ने गरीब नागरिकहरूको लागि स्वास्थ्य सेवाको लागि अस्पताल एक महत्त्वपूर्ण स्रोत मानिन्छ। यसलाई नेपालकै सबैभन्दा ठूलो अस्पतालका रुपमा लिइन्छ। अस्पतालको सेवाबाट सल्यान, रोल्पा, रुकुम, प्युठान र जाजरकोटका बासिन्दाले समेत सेवा दिइरहेको छ। नेपाल सरकारका अनुसार विसं २०६५ मा अस्पताललाई ५० शय्यामा स्तरोन्नति गरिएको थियो। हाल, यो प्रादेशिक अस्पतालको रूपमा १४१ शय्याहरूको साथ चलिरहेको छ। यसले टिकटको लागि शून्य लागतमा आपतकालीन र बहिरङ्ग सेवाहरू प्रदान गर्दछ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:नेपालका अस्पतालहरू
श्रेणी:नेपालका प्रादेशिक अस्पतालहरू
धुलिखेल अस्पताल

**धुलीखेल अस्पताल** काभ्रेपलाञ्चोक जिल्लाको सदरमुकाम धुलीखेलमा रहेको छ। यसले छोट्टै अवधीमा राम्रो प्रशिद्धी कमाइ सकेको छ यो अस्पताललाई काठमाडौँ विश्वविद्यालय स्कूल अफ मेडिकल साइन्सका विधार्थीहरूले शिक्षण अस्पतालको रूपमा पनि उपयोग गरिरहेका छन्। यस अस्पतालका प्रमुख डा॰ रामकण्ठ मकाजु हुन्।

## इतिहास
धुलिखेल अस्पताल विसं २०५३ मा धुलिखेल नगरपालिका, नेपाल मेड र धुलिखेल स्वास्थ्य सेवा संस्थाको संयूक्त योजनाको रूपमा तत्कालिन राजा बीरेन्द्रबाट उद्घाटन भएको थियो।

## सेवा क्षेत्र
## सेवाहरू
-सामान्य चिकिस्ता (OPD) 

-मुटु रोग 

-हाड जोर्नी 

श्रेणी:नेपालका प्रमूख अस्पतालहरू
श्रेणी:नेपालका अस्पतालहरू
श्रेणी:काभ्रेपलाञ्चोक जिल्लाका अस्पतालहरू
श्रेणी:शिक्षण अस्पताल
मध्यपश्चिम विश्वविद्यालय

**मध्यपश्चिमाञ्चल विश्वविद्यालय** सुर्खेत जिल्लाको वीरेन्द्रनगरमा उपकुलपतीको कार्यालय राखी मध्यपश्चिमाञ्चल विकासक्षेत्र भरी क्यामपस बिस्तार गरिने छ । यो क्षेत्रीय विश्वविद्यालयको अवधारणा अनुरूप खोल्न लागीएको नेपालको यो तेश्रो विश्वविद्यालय हो । यो विश्वविद्यालय स्थापनार्थ अध्यनगर्न नेपाल सरकारले हालै एक समिती समेत गठन गरेको छ। विश्वविद्यालय स्थापनाका लागि वीरेन्द्रनगर-१२ मा २ सय २० बिघा जमीन छुट्याइएको छ । मध्यपश्चिमाञ्चल विश्वविद्यालयका लागि सुरखेती जनताले जम्मा गरेको डेढ करोड स्थानीय स्तरमा सङ्कलन गरेका छन ।

## सन्दर्भ सामग्री
https://english.hamrocolleges.com/mwu/ 

## बाह्य लिंक
* मध्यपश्चिमाञ्चल विश्वविद्यालय 
* फेसबुक
## यी पनि हेर्नुहोस
श्रेणी:नेपालका विश्वविद्यालयहरू
पूर्वाञ्चल विश्वविद्यालय

**पूर्वाञ्चल विश्वविद्यालय (पू.वि.)** () विराटनगरमा रहेको एक सार्वजनिक विश्वविद्यालय हो, जुन ठाउ नेपालको आर्थिक केन्द्र हो। यो नेपाल सरकारद्वारा १९९३मा स्थापित गरिएको हो। यो ५४५ भन्दा धेरै हेक्टरको विशाल परिसरमा अवस्थित छ। यो पुरै तरहले स्वायत्त सार्वजनिक विश्वविद्यालय पर्याप्त शैक्षणिक र नेपालमा गुणस्तरिय शिक्षाको विकासमा एक भूमिका निभाउनको लागि सक्षम छ।

## सन्दर्भ सामग्री
## यी पनि हेर्नुहोस 
## बाहिरी लिङ्क 
*आधिकारिक वेबसाइट 

श्रेणी:नेपालका विश्वविद्यालयहरू
पोखरा विश्वविद्यालय

पोखरा विश्वविद्यालय नेपालको पश्चिमाञ्चलको पोखरा शहरमा अवस्थित विश्वविद्यालय हो । यो विश्वविद्यालय सन् १९९६मा स्थापित भएको हो । हाल यस विश्वविद्यालयमा ४९०० विद्यार्थी अध्यनरत छन् । यो विश्वविद्यालयमा चार आंगिक र देशभर पचासभन्दा बढी संबन्धन प्राप्त महाविद्यालयहरू रहेका छन ।

## सन्दर्भ सामग्री
## यी पनि हेर्नुहोस 
## बाह्य लिंक  
* http://www.pu.edu.np 

श्रेणी:नेपालका विश्वविद्यालयहरू
श्रेणी:नेपालका प्रमुख क्याम्पसहरू
कृषि तथा वन विज्ञान विश्वविद्यालय

**कृषि तथा वन विज्ञान विश्वविद्यालय** नेपालको एक सार्वजनिक कृषि विश्वविद्यालय हो। यसको केन्द्रीय कार्यालय चितवनको रामपुरमा रहेको छ। त्रिभुवन विश्वविद्यालयका दुई आङ्गिक क्याम्पसहरू कृषि तथा पशु विज्ञान अध्ययन संस्थान अन्तर्गतको रामपुर कृषि क्याम्पस र वन विज्ञान अध्ययन संस्थान अन्तर्गतको हेटौँडा क्याम्पसलाई मिलाएर २०६७ मा पारित विधेयकद्वारा नेपालको संसदले यसको स्थापना गरेको थियो।

## आङ्गिक क्याम्पसहरू 
## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
## बाह्य कडीहरू 
*

श्रेणी:नेपालका विश्वविद्यालयहरू
नरभूपाल शाह

**नरभूपाल शाह** (सन् १६९७ – १७४३) गोरखा राज्यका राजा थिए। उनी नेपाल एकीकरण गर्ने राजा पृथ्वीनारायण शाहका बाबु थिए।
नरभूपाल शाह द्रव्य शाहका वंशजका वीरभद्र शाहका छोरा र पृथ्वीपत्ति शाहका नाति थिए। गण्डकी क्षेत्रका २४ राज्यमध्ये गोरखाका राजा नरभूपाल शाहको शासन वि.स. १७७३ देखि १७९९ सम्म चलेको थियो। वि.स १७९४ मा यिनले नुवाकोटमा आक्रमण गरेका थिए। उनलाई सफलता नमिलेकाले आफ्नो शेष जीवन भागवद भक्ति मै विताए। यस्तो अवस्थामा जेठी रानी चन्द्रप्रभावतीले कुशलतासाथ राज्य सञ्चालन गरेकी थिइन्।

राजा नरभूपाल शाहकी प्रथम रानी अर्घाका राजा दलजित शाहकि छोरी राजकुमारी चन्द्रप्रभावतीहुन र पछि दोस्रो रानी पाल्पाका राजा गन्धर्व सेनकी छोरी कौसल्यावती, तेस्री पर्वत राजकी भतिजी बुद्धिमति, चौथी तनहुँकी राजकुमारी सुभद्रावती गरी चार रानीहरू थिए। यसमा चन्द्रप्रभावतीका कुनै सन्तान थिएनन। माहिली रानी कौसल्यावतीबाट पृथ्वीनारायण शाह, दलमर्दन शाह र छोरी पद्मकुमारी भए। साहिली बुद्धिमतिबाट बृन्दकेशर शाह र शूरप्रताप शाह भए भने कान्छी रानी सुभद्रावतीबाट महोद्दम कीर्ति शाह र दलजित शाह भए। बृन्दकेशर शाहको बाल्यकालमै मृत्यु भएको थियो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:नेपालको इतिहास
श्रेणी:विशाल नेपाल
श्रेणी:नेपाली राजाहरू
श्रेणी:शाहवंश
श्रेणी:गोरखा जिल्लाका मानिसहरू
श्रेणी:खस जाति
श्रेणी:नेपालको एकीकरणका मानिसहरू
श्रेणी:गोरखाका राजाहरू
लुम्बिनी बौद्ध विश्वविद्यालय

सन् २००५मा स्थापीत लुम्विनी विश्वविद्यालयमा आउदो शैक्षीक सत्र देखि मात्र बुध्द दर्शनमा पढाइ शुरू हुनेछ यो विश्वविद्यालय भगवान बुध्दको जन्मस्थल लुम्वीनीमा स्थापीत भएको छ। यो नेपालमा बुद्ध दर्सनको अध्यान हुने पहिलो विश्वविद्यालय हुनेछ। 

## सन्दर्भ सामग्री
## यी पनि हेर्नुहोस 
श्रेणी:नेपालका विश्वविद्यालयहरू
श्रेणी:नेपालका प्रमुख क्याम्पसहरू
सतलज नदी

**सतलज या सतलुज नदी** नेपाल अङ्ग्रेज युद्ध हुनु अगाडि सम्म पश्चिमी नेपालको सिमाना जस्तै थियो। यो नदी देखि महाकाली नदीसम्मका सम्पूर्ण पहाडी तथा तराई भू-भाग नेपाल सरकारले सुगौली सन्धि मार्फत इस्ट इन्डिया कम्पनी सरकारलाई स्वामित्व हस्तान्तरण गर्नु पर्‍यो।

सतलज नदी ऐतिहासिक पन्जाब क्षेत्र (विभाजन हुनुभन्दा पहिला)को पाँच नदीहरूमध्य सबैभन्दा लामो नदी हो जुन अहिलेको भारत र पाकिस्तानको पन्जाब प्रान्त हुँदैं बग्ने गरेको छ। यो नदी हिमालयको हिन्दुकुश शृंखलाको उत्तर, र पाकिस्तानको मध्य सुलेमान शृंखलाको पूर्वबाट निस्कने गर्छ।

सतलज नदी कहिले रातो नदी (red river)को नामले जानिने गरिन्थ्यो। यो सिन्धु नदीको सबैभन्दा पूर्वको सहायक नदी (tributary) हो। यस नदीको उद्गम् स्थल चीनको तिब्बतको राकसताल भनिने ताल नजीकै कैलाश पर्वतबाट छ र यो साधारणरत: पश्चिम तथा दक्षिण-पश्चिम तर्फ बग्दै सिप्किला हुँदै हिमाचल प्रदेश नजिकभारतमा प्रवेश गर्छ। पाकिस्तानमा यसले प्राचीन र ऐतिहासिक, भूतपूर्व बाहावलपुरलाई सिंचित गर्छ, यस क्षेत्रको दक्षिण र पूर्वको भाग शुष्क छ जुन चोलिस्तान नामले जानिन्छ, जुन बहावलपुर क्षेत्रको एक हिस्सा हो। हरि के पाटन भनिने ठाँउमा सतलज नदीमा बिज नदी आयेर मिल्छ र अमृतसर, पन्जाब, भारत हुँदै यो दक्षिण-पश्चिम पाकिस्तानमा प्रवेश गर्छ र चिनाब नदीमा आएर मिल्छ र बहावलपुर नजिकआएर पंजनाद नदीको रूप धारण गर्छ। पंजनाद नदी मिठानकोट नजिकआएर सिन्धु नदीमा मिल्दछ। त्याहाँदेखि सिन्धु नदी पहाडहरू मध्यहुँदै सुक्कुर पुग्दछ त्यसपछि सिन्धको उपजाऊँ तराई क्षेत्रहुँदै पाकिस्तानको बन्दरगाहहरूको शहर कराँची नजिकआएर अरब सागरमा झर्दछ।

सतलज नदीका पानी भारतमा सिन्धु जलसंधि अन्तर्गत भारत र पाकिस्तानमध्य आवँटित छन् , र यस नदीबाट भारतमा अधिक मात्रामा नहरहरू निकालिएका छन्

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:नेपालको इतिहास
श्रेणी:विशाल नेपाल
श्रेणी:नेपालको एकिकरणकाल
श्रेणी:पाकिस्तान
श्रेणी:पन्जाब
श्रेणी:एसियाका अन्तर्राष्ट्रिय नदीहरू
श्रेणी:तिब्बतका नदीहरू
जनरल अक्टरलोनी

**जनरल डेभिड अक्टरलोनी** नेपाल अंग्रेज युद्धमा अंग्रेज फौजबाट लड्ने एक सैनिक जनरल थिए।

श्रेणी:सन् १७५८ मा जन्म
श्रेणी:सन् १८२५ मा मृत्यु
पृथ्वी वीरविक्रम शाह

**पृथ्वी वीर विक्रम शाह** नेपालका सातौं शाह वंशीय राजा हुन्। यिनको वि.सं. १९३२ मा युवराज श्री ५ त्रैलोक्य विक्रम शाहका जेठा सुपुत्रको रूपमा जन्म भएको थियो। यिनी ६ वर्षको उमेरमा यिनका हजुरबुवा श्री ५ सुरेन्द्रको मृत्युपछि वि.सं. १९३८ को श्रावण महिनामा राजा भएका थिए। यिनको मृत्यु वि.सं. १९६८ मा २९ वर्षको शासनकालपछि भएको थियो।

## जन्म तथा प्रारम्भिक जीवन 
यिनको वि.सं. १९३२ मा युवराज श्री ५ त्रैलोक्य विक्रम शाहका जेठा सुपुत्रको रूपमा जन्म भएको थियो। १९३८ जेठ ६ मा राजा श्री ५ सुरेन्द्रको मृत्यु पछि यिनी ६ वर्षको उमेरमा यिनका हजुरबुवा श्री ५ सुरेन्द्रको मृत्युपछि राजा भएका थिए।

राजा पृथ्वीवीरविक्रमको राज्याभिषेक विसं १९३८ मार्ग १८ (मार्ग शुक्ल एकादशी) मा सम्पन्न भयो।

## शासनकाल 
यिनको पालामा भएका प्रमुख केही घटनाहरू तथा निर्माण कार्यहरूः
### ३८ सालको पर्व
३८ सालको पर्वमा यी बालक राजा पृथ्वी वीर विक्रमको हत्या गरी यिनका काका माहिला साहेवज्यू नरेन्द्र विक्रम शाह राजा, मामा जगतजंग राणा श्री ३ महाराज र पदमजंग राणा प्रधान सेनापति हुने योजना थियो।

### ४२ सालको पर्व 
प्रधानमन्त्री रणोद्दीप सिंहको समयमा वि.सं. १९४२ मा भारतको इस्ट इन्डिया कम्पनी सरकारले रावलपिन्डीमा आयोजना हुने परेडमा सभागी हुन नेपाललाई समेत निम्तो दियो ।

त्यसको जिम्मेवारी वीर शमशेरलाई दिइएको थियो । वीर शमशेरले आफूसँग रहेका सैनिकहरूको साथमा फाइदा उठाई काका रणोद्दीप सिंहको हत्या गरे। जंगबहादुरको छोरा जगतजङ्ग राणा र नाति युद्धप्रताप जंग (नाति जर्नेल)को समेत हत्या गरियो। जंगबहादुरको छोराभाइहरू आफ्नो प्राण बचाउन कतिपय बाहिर भागे र उनीहरूको प्रधानमन्त्री हुने रोलक्रम समाप्त भयो । यो सबै घटना वि.सं. १९४२ सालमा घटेको हुनाले यसलाई ४२ सालको पर्व भनिन्छ।

### ५८ सालको पर्व 
१९५८ मा कमाण्डर इन्चिफ चन्द्र शमशेरले श्री ३ देव शमशेरलाई पदच्युत गरे। राजा पृथ्वी वीर विक्रम देव शमशेरलाई हटाएर चन्द्र शमशेरलाई प्रधानमन्त्री नियुक्त गर्ने पक्षमा नभएता पनि उनलाई धम्कि दिएर सो कार्यको लागि बाध्य बनाइयो । 
====अन्य घटना ===
* वीर अस्पताल, घन्टाघर निर्माण, गोरखापत्र प्रकाशन,  नारायणहिटी राजदरबार मा राजाको बसोबास

## प्रधानमन्त्रीहरू 
यिनको शासनकालमा प्रधानमन्त्री बनेकाहरूको सुची यसप्रकार छ।

*

## सम्मान 
* गोरखा दक्षिण बाहु

[thumb|[सिंहदरबार|सिंह दरबार अगाडि भद्रकालीमा रहेको महाराज पृथ्वी वीर विक्रमको शालिक]]
thumb|सिंह दरबारअगाडि भद्रकालीमा रहेको महाराजा पृथ्वी वीर विक्रमको शालिकको शिलालेख

## मृत्यु 
उनको वि सम् १९६८ पुष २६ आइतबार मा मृत्यु भयो। चन्द्रशमशेरद्वारा मन्दविष को प्रयोग गरी उनको हत्या गरिएको शंका गरिन्छ। 

Horse_rider2.jpg|सिंह दरबार अगाडि भद्रकालीमा रहेको महाराज पृथ्वी वीर विक्रमको शालिक
Prithvi Bir Bikram Shah Statue Bhadrakali.jpg|thumb|सिंह दरबार अगाडि भद्रकालीमा रहेको महाराज पृथ्वी वीर विक्रमको शालिक
Inscription of Statue of Prithvi Bir Bikram Bhadrakali.jpg|thumb|सिंह दरबारअगाडि भद्रकालीमा रहेको महाराजा पृथ्वी वीर विक्रमको शालिकको शिलालेख

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
श्रेणी:नेपाली राजाहरू
श्रेणी:नेपालको इतिहास
श्रेणी:शाहवंश
श्रेणी:गोरखा दक्षिण बाहु
श्रेणी:हिन्दु राजाहरू
श्रेणी:नेपाली हिन्दुहरू
श्रेणी:खस जाति
रानी कौसल्यावती

**रानी कौसल्यावती** पाल्पा राज्यकी राजकुमारी का रूप जन्मेकी थिइन यिनको विवाह गोरखाका तत्कालीन राजा नरभुपाल शाहसँग भएको थियो। रानी कौसल्यावतीको कोखबाट जन्मेका युवराज पृथ्वी नारायण शाह नै गोरखा र पछि नेपालका माहाराजधिराज बनेका थिए। पृथ्वी नारायण शाहले नै विभिन्न टुक्रमा टुक्रिएको नेपाल राष्ट्रलाई एक बनाउन एकिकरण अभियान शुरू गरेका थिए।

श्रेणी:नेपालको इतिहास
श्रेणी:विशाल नेपाल
श्रेणी:शाहवंश
श्रेणी:नेपालको एकीकरणका मानिसहरू
श्रेणी:पाल्पा जिल्लाका मानिसहरू
ग्रिनविच

thumb| ग्रेनिचको राजकीय वेधशाल

**ग्रेनिच** (अङ्ग्रेजी: Greenwich) बेलायतको विशाल लण्डन क्षेत्रको एक शहर हो। लण्डनको राजकीय वेधशाला ग्रनिचमा भएकोले, ग्रनिच मान समय र समन्वित विश्व समय त्यसमा आधारभूत हुन्छ।

# ग्रिनविच मान समय
मानदेव

thumb|राजा मानदेवको शिलालेख

लिच्छवीकालको इतिहासमा राजा मानदेवको शासनकाललाई महत्त्वपूर्ण मानिएको छ। मानदेवको समयदेखी प्राचीन इतिहास भरपर्दो स्पष्ट र प्रमाणीत भएको छ, त्यसैले यिनलाई प्रमाणिक राजा भनेर चिनिन्छ। 
## शासन 
### राज्यारोहण
त्यो समय नारायणहिटी लगायत काठमाडौँका ढुंगेधाराहरूमा पानी आउन बन्द भयो। राज्य काकाकूल हुने परिस्थिति आएपछि राजा धर्मदेवले तान्त्रिकहरू डाकेर पानी खुलाउने युक्ति बुझ्दा ‘ढुंगेधारामा लगेर बत्तीस लक्षणले युक्त पुरुषको बलि दिए पानी रसाउँछ।’ भने

धर्मदेवलाई अप्ठ्यारो पर्‍यो। राज्यमा बत्तीस लक्षणले युक्त पुरुष कि उनी स्वयं थिए, कि उनका पुत्र मानदेव थिए। उनले राज्यलाई काकाकूल हुनबाट बचाउन आफ्नै बलि दिने निधो गरे।

छोरा मानदेवलाई बोलाएर ‘राति ढुंगेधारामा जो मान्छे सुतिरहेको भेटिन्छ, उसको अनुहार हेर्दै नहेरी काटिदिनू।’भने

मानदेव पिताको आज्ञाअनुसार त्यसै रात नारायणहिटी गए। धारामाथि एक जना व्यक्ति ओढ्ने ओढेर सुतिरहेको थियो। मानदेवले ती व्यक्तिको अनुहारसम्म नहेरी शीर काटे। नरबलि दिनासाथ ढुंगेधाराबाट कलकल पानी रसायो।

मानदेवले भोलिपल्ट बिहान मात्र थाहा पाए, जसलाई उनले अघिल्लो रात काटेर आए, ती उनकै पिता थिए। पितृहत्याको पाप प्रायश्चित गर्न उनी बज्रयोगिनीको शरण परे। पूजाआजामा लीन भए।

### विद्रोह दमन
मानदेव कच्चा उमेरका ठानेर पूर्व र पश्चिम तिरका सामन्तहरूले स्वतन्त्र हुने चेष्टा गरे। उनीहरूलाई दमन गर्ने विचारले मानदेवले आफ्ना मामासँग सैनिक सहयोग मागे। आफ्नी आमाको आज्ञा लिई ससैन्य पूर्वी क्षेत्र का शठसामन्तहरूलाई दमन गरी उनीहरूको क्षेत्रबाट कर उठाई सामन्ती राज्य थमौती गरिदिए।

पूर्वतिरका सामन्तलाई विजय गरेपछि मानदेवको हौसलला बढेकाले पश्चिममा सामन्तहरूलाई दमन गर्न उनी हिँडे। पूर्वका सामन्तहरूसँग युद्ध गर्न नपरेकोमा पश्चिमतर्फ का मल्लहरूसँग पनि मानदेवले सजिलै दमन गर्ने आशा गरे जस्तो भएन। उनले आफ्ना मामालाई गण्डकी तर्न लगाई मल्लपुरी घेर्न लगाए। आफ्नो विजययात्रापश्चात यज्ञ आदि गरी ब्राह्मणहरूलाई प्रशस्त दाङ दिएर चाँगुनारायणमा पुजा चलाए साथै शिलालेख समेत राख्न लगाए।

अहिलेसम्मको प्रमाणहरूको आधारमा मानदेवको समय सम्वत् ३८६-४१३(ई.स. ४६४-५०५) सम्मलाई लिएको छ। यिनले नेपालमा शान्त र स्थिर शासन व्यवस्था कायम गरेको पाइन्छ। चाँगुनारायण मन्दिरको अभिलेख अनुसार उनको पालामा राज्यको सीमाना उत्तरमा हिमालय पश्चिममा गण्डकीपारि र पूर्वमा कोशी प्रदेशसम्म फैलिएको थियो। चाँगुनारायण मन्दिरको स्थापना, मानगृहको निर्माण र मानाङ्क नामक मुद्रा प्रचलनमा ल्याएका थिए। काभ्रेपलाञ्चोक जिल्लाको पलाञ्चोक मन्दिर पनि मानदेवकै पालामा निर्माण भएको हो। आफू बैष्णव भए पनि बौद्ध धर्मको प्रचारमा कुनै बाधा विरोध नगरेको हुनाले यिनलाई धार्मिक सहिष्णुतावाला व्यक्ति मानिन्छ। यिनको समयमा आर्थिक उन्नतिको साथ साथै विद्या र कला क्षेत्रमा विकास भएको थियो। राजा मानदेव दानी हुनुको साथसाथै प्रजालाई पुत्रवत् माया गर्दथे। त्यसैले उनको शासन व्यवस्थालाई लोककल्याणकारी शासन व्यवस्था भनिन्छ। यिनले गोकर्णमा मानव बस्ति बसाल्नुका साथै नाग बासुकीको पुजा गर्ने चलन पनि चलाए।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:नेपालको इतिहास
श्रेणी:विशाल नेपाल
श्रेणी:नेपाली राजाहरू
श्रेणी:लिच्छवीकाल
श्रेणी:लिच्छवि राजाहरू
अन्तर्राष्ट्रिय प्रमाणिक समय

right|250px|सार्वत्रिय समय
**अन्तर्राष्ट्रिय प्रमाणिक समय** वा **युटिसी** संसारको मानक समय क्षेत्र हो। इन्टरनेटमा प्रायजसो अन्तर्राष्ट्रिय प्रमाणिक समयको प्रयोग गर्ने गरिन्छ। यो समय, शून्य अंशको देशान्तर रेखाको माध्य सौर्य समय बराबर हुने गर्दछ (लगभग १ सेकेन्ड जति)। 

यो विश्वको समयको प्राथमिक मानक हो जसद्वारा विश्वभरिका घडीहरू तथा समय नियन्त्रित गर्ने गरिन्छ। यो ग्रिनविच मान समय (जिएमटी) अन्तर्गतका अनुवर्तीहरू मध्येको एक हो। साधारण कार्यहरूको दृष्टिले अन्तर्राष्ट्रिय प्रमाणिक समय र ग्रिनविच मान समय एकै हो तर ग्रिनविच मान समयलाई वैज्ञानिक समुदायद्वारा परिशुद्धता पूर्वक परिभाषित गरिएको छैन।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:समय
अल्माजान

300px|right
thumb|left|200px|Almazán
स्पेनको सोरिया प्रान्तमा रहेको अलमाजान यौटा नगरपालिका हो । २००४को आँकडा अनुसार हालको जनसङ्ख्या ५,७५५ रहेको छ ।

श्रेणी:सोरिया
समाजवादी-क्रान्तिकारी पार्टी

thumb**समाजवादी-क्रान्तिकारी पार्टी** (एसेरहरू) - रुसको निम्त-बुर्जुवा पार्टी विभिन्न नारोदनिक दलहरू र युनिटहरूको एकीकरण फलस्वरूप सन् १९०१को अन्त्य - १९०२को सुरुतिर खडा भएको पार्टी। विश्व साम्राज्यवादी युद्ध (सन् १९१४-१९१८) कालमा बहुसंख्यक एसेरहरूले सामाजिक-अन्धराष्ट्रवादी नीति अपनाए। सन् १९१७को फेब्रुअरी बुर्जुवा जनवादी क्रान्तिको विजयपछि एसेर र मेन्सेविकहरू प्रतिक्रान्तिकारी बुर्जुवा-सामन्ती अस्थायी सरकारको मुख्य आधार बन्न गए र यी पार्टीहरूका नेताहरू मन्त्री पदमा थिए। एसेर पार्टीले जमीन्दारी भूमि-व्यवस्थाको उन्मूलन गर्ने किसानहरूको मागको समर्थन गर्न छोडे र जमीन्दारी व्यवस्थालाई यथावत् कायम राख्ने पक्षमा लागे। नोभेम्बर, १९१७को अन्त्यतिर एसेरहरूको वामपन्थी गुटले वामपन्थी एसेरहरूको एक अलग पार्टी खडा गरे। किसान जनसमूह बीच आफ्नो प्रभाव कायम राख्ने उद्देश्यले वामपन्थी एसेरहरूले औपचारिक रूपमा सोभियत सत्ताको समथन गरे र बोल्सेविकहरूसँग सम्झौता गरे तर छिटै सोभियत सत्ताको विरुद्ध संघर्षको बाटोमा लगे। विदेशी सामरिक हस्तक्षेप र गृहयुद्धको समयमा एसेरहरू प्रतिक्रान्तिकारी ध्वंसात्मक कारवाहीमा लगे , विदेशी आक्रमणकारीहरू र श्वेत गार्डवालाहरूको सक्रिय समर्थन गरे, प्रतिक्रान्तिकारी षड्यन्त्रहरू भाग लिए, सोभियत सरकार र कम्युनिष्ट पार्टीका नेताहरूको विरुद्ध अंतकवादी षड्यन्त्रहरू रचे। गृहयुद्धको अन्त्यपछि पनि एसेरहरूले देशभित्र र प्रवासीहरूबीच आफ्नो क्रान्ति विरोधी क्रियाकलाप जारी राखे।

## स्रोतहरू 
श्रेणी:रुसका राजनीतिक दलहरू
श्रेणी:अक्टुबर क्रान्ति
*
टिस्टा नदी

**टिस्टा नदी** भारतको पश्चिम बङ्गाल राज्यको दार्जिलिङ जिल्लामा पर्दछ। टिस्टा नदी नेपाल अङ्ग्रेज युद्ध हुनु अगाडि सम्म नेपालको पूर्वी सिमाना थियो। यो नदी देखि मेची नदी सम्मका सम्पूर्ण पहाडी तथा तराई भूभाग नेपाल सरकारले सुगौली सन्धि माफर्त ब्रिटिस इस्ट इण्डिया कम्पनी सरकारलाई स्वामित्व हस्तान्तरण गर्नु पर्यो।

यस्तो भनिन्छ कि टिस्टा नदी भारतीय प्रान्त सिक्किमको जीवनरेखा हो, सिक्किम प्रान्तको जति लम्बाई छ लगभग पुरै लम्बाईबाट भएर बग्ने यो नदी वरदांत हिमालयको समसितोष्ण र नदीको घाटीबाट उष्णकटिबंध तापमानलाई काटेर लैजान्छ। चमकिलो हरियो (emerald) रंगको यो नदी बङ्गलादेशको ब्रह्मपुत्र नदीमा मिल्नुभन्दा पहिलासम्म यो नदी सिक्किम र पश्चिम बङ्गालको सिमानाको रूपमा रहन्छ। यस नदीको सम्पूर्ण लम्बाई ३१५ किमी (१९६ माइल) रहेको छ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:बङ्गलादेशका नदीहरू
श्रेणी:भारतका नदीहरू
श्रेणी:सिक्किमका नदीहरू
श्रेणी:पश्चिम बङ्गालका नदीहरू
श्रेणी:एसियाका अन्तर्राष्ट्रिय नदीहरू
श्रेणी:बङ्गालको खाडी
राजकीय दूमा

**राजकीय दूमा** - रसिया साम्राजयको प्रतिनिधि सभा, सन् १९०५ का घटनाहरूको फलस्वरूप जारसाही यो सभा डाक्न बाध्य भएको थियो | औपाचारिक रूपमा यो एक विधायिका संस्था थियो, तर यसलाई कुनै वास्तविक अधिकार प्रदान गरिएको थिएन | राजकीय दूमाको निर्वाचन प्रत्यक्ष मतदानबाट हुँदैनथ्यो मतदान असमान थियो र जनतालाई सार्वजनिक मताधिकार प्रदान गरिएको थिएन | श्रमिक वर्गहरूको मात्रामा सीमित पारिएको थियो, मजदुर तथा किसानहरूको एक व्यापक हिस्सालाई मताधिकार प्रदान गरिएको थिएन | २४ डिसेम्बर, १९०५को चुनाव कानुनअनुसार एक जमीनदारको मत ३ शहरिया बुर्जुवा, १५ किसान तथा ४५ मजदुरहरूको मत बराबर हुन्थ्यो |

पहिलो (अप्रिल-जुलाई, १९०६) र दोस्रो (फरवरी-जून,१९०७) राजकीय दूमाहरू सरकारले भंग गरिदिए | ३ जून, १९०७मा मन्त्रीमण्डल बदलिसकेपछि सरकारले एक नयाँ चुनाव कानुन पास गर्र्‍यो, जसले मजदुरहरू, किसानहरू तथा शहरिया निम्त-बुर्जुवावर्गका अधिकारलाई अझ बढी सीमित तुल्याइदियो र तेस्रो (सन् १९०७-१९१२) तथा चौथो (सन् १९१२-१९१७) राजकीय दूमाहरूमाजमीनदारहरू तथा बुर्गुवावर्गका प्रतिक्रियावादी गुटको पूर्ण प्रभुत्व कायम हुन गयो |

बोल्सेविकहरूले तेस्रो तथा चौथो दूमाहरूका चुनावहरूमा भाग लिएका थिए र आफ्ना प्रतिनिधिहरू पठाएका थिए |

## स्रोतहरू
श्रेणी:अक्टुबर क्रान्ति
श्रेणी:रुसको इतिहास
मेन्सेविकहरू

[thumb|मेन्सेविकहरूको नेताहरू, १९१७ मे, [स्टोकहोल्म, स्विडेनमा]]**मेन्सेविकहरू** - रुसी सामाजिक-जनवादको अवसरवादी धारा, अन्तर्राष्ट्रिय अवसरवालको एक शाखा। सन् १९०३मा सम्पन्न भएको रुसी सामाजिक-जनवादी मजदुर पार्टीको दोस्रो महाधिवेशनमा गठित। पार्टी केन्द्रीय अंगहरूको निर्वाचनमा लेनिनवादीहरूले बहुमत पाए र बोल्सेविक भनिन थालिए, अवसरवादीहरू चाहिँ अल्पमतमा परे र मेन्सेभिक भनिन थालिए। मेन्सेविकहरू पार्टीको, क्रान्तिकारी कार्यक्रमको, क्रान्तिमा सर्वहाराको नेतृत्वदायीमा भूमिका, मजदुरवर्ग र किसानहरूबीचको एकताको विरोध गर्थे र उदारवादी बुर्जुवावर्गसँग सम्झौता गर्न चाहन्थे। सन् १९०५-१९०७को क्रान्तिको पराजयपछि मेन्सेविकहरूले सर्वहारावर्गको भूमिगत क्रान्तिकारी पार्टी विघटन गराउने प्रयास गरे। जनवरी १९१२मा छैंठौं अखिल रसियाली पार्टी सम्मेलनले मेन्सेविक विघटनवादीहरूलाई रसियाली सामाजिक-जनवादी मजदुर पार्टीबाट निष्कासित गर्‍यो। सन् १९१७मा मेन्सेविक प्रतिनिधिहरू अस्थायी बुर्जुवा सरकारमा सम्मिलित थिए, अक्टुबर समाजवादी क्रान्तिको विजयपछि, मेन्सेविकहरूले अन्य प्रतिक्रान्तिकारी पार्टीहरूसँग मिलेर सोभियत सत्ता विरुद्ध संघर्ष गरे।

## स्रोतहरू 
श्रेणी:सामाजिक-जनवादी दलहरू
श्रेणी:रुसका राजनीतिक दलहरू
श्रेणी:अक्टुबर क्रान्ति
*
फेबियन समाज

**फेबियन समाज** – सन् १८८४ मा खडा गरिएको ब्रिटिश सुधारवादी सङ्गठन । ईसापूर्व तेस्रो शताब्दीमा रोमका सेनापति फावी मैक्सिमको नाउँबाट यस समाजको नामाकरण गरिको हो । खास गरेर पुँजीवादी बुद्धिजीवीहरूका प्रतिनिदिहरू नै फेबियन समाजका सडस्य बनेका थियो । उनीहरू सर्वहारा वर्गसंघर्ष र समाजवादी क्रान्तिको आवश्यकतालाई अस्वीकार गर्दथे र सानातिना सुधाहरू तथा बिस्तार-बिस्तार सामाजिक परिवर्तनको माध्यमद्वारा मात्र समाजवादतर्फ पुँजीवादको संक्रमण सम्भव छ भन्ने पुष्टि गर्दथे । 

## स्रोतहरू
दोस्रो इन्टरनेसनल

**दोस्रो इन्तरनेसनल** – सन् १८८१मा स्थापित गरिएको समाजवादी पार्टीहरूको अन्तर्राष्ट्रिय सँगठन । सन् १९१४-१९१८को विश्वव्यापी साम्राज्यवादी युद्ध सुरु हुँदाखेरि दोस्रो इन्टरनेसनलका नेताहरूले समाजवादको कार्यप्रति विश्वासघात गरेर आफ्ना साम्राज्यवादी सरकारहरूको पक्ष लिए । यसरी दोस्रो इन्टरनेसनलको पतन भयो । सुरमा दोस्रो इन्टरनेसनलअन्तर्गत रहेका वामपन्थी पार्टीहरू र दलहरू सन् १९१९मा मास्कोमा स्थापित गरिएको तेस्रो कम्युनिष्ट इन्टरनेसनलमा समावेश भए । त्यही सन् १९१९मा नै बर्नमा आयोजित सम्मेलनमा इन्टरनेसनलको पनि पुरर्स्थापना गरियो । त्यसमा समाजवादी आन्दोलनको दक्षिणपन्थी अवसरवाद गुतको प्रतिनिधित्व गर्ने पार्टीहरू मात्रै सामेल भएका थिए ।
## यो पनि हेर्नुहोस्
* तृतीय इन्टरनेसनल
* कम्युनिष्ट इन्टरनेसनल
## स्रोतहरू
श्रेणी:अन्तर्राष्ट्रिय संस्थाहरू
३० वर्षे युद्ध

**सन् १६१८-१६४८ के तीस वर्षे युद्ध** - युरोपका विभिन्न राज्यसमूहहरूका बीचको अन्तर्विरोध चर्केर जानुको कारणले गर्दा उत्पन्न भएको पहिलो युरोपव्यापी युद्ध । यो युद्ध प्रोटेस्टेन्टहरू र क्याथोलिकहरूबीच भिडन्तको रूपमा देखापरेको थियो । जर्मनी नै यस भिडन्तको मुख्य अखाडा बनेको थियो र युद्धमा भाग लिइरहेका दुवै पक्षको लुट तथा हडप नैतिको पनि तारो रहेको थियो । बेस्टफाल दुवै पक्षको लुट तथा हडप नैतिको पनि तारो जर्मनीको राजनीतिक विखण्डनलाई कानुनी रूप दियो ।

## स्रोतहरू 
श्रेणी:युरोपको इतिहास
श्रेणी:युद्धहरू
डि नोय ट्साइट

***Die Neue Zeit*** ('नयाँ समय') - जर्मन सामाजिक-जनवादी पार्टीको सैद्धान्तिक पात्रिका । यो पात्रिका सन् १८८३ देखि १९२३ सम्म स्टुटगार्टबाट प्रकाशित गरिन्थ्यो । सन् १९१७को अक्टोबरसम्म कार्ल् काउत्स्की र त्यसपछि हेनरिक कुनोभ यसका सम्पादक रहेका थिए । *Die Neue Zeit*मा कार्ल मार्क्स र फ्रेडरिख एंगेल्सका केही कृतिहरू सर्वप्रथम प्रकाशित भएका थिए । प्रथम विश्वयुद्धका वर्षहरू (सन् १९१४-१९१८)मा यस पत्रिकाले केन्द्रवादी स्थिति लियो र यथार्थतः सामाजिक-अन्धराष्ट्रवादीहरूको समर्थन गर्न पुग्यो ।

## स्रोतहरू
श्रेणी:जर्मन सामाजिक-जनवादी पार्टी
सन् १९०५-१९०७ को प्रथम रुसी पुँजीजीवी प्रजातन्त्रवादी क्रान्ति

[thumb|[फिनल्यान्डमा रैल्ली]]**सन् १९०५-१९०७को प्रथम रुसी पुँजीजीवी प्रजातन्त्रवादी क्रान्ति** : सन् १९०५को १ जनवरीको घटनाबाट सुरु भयो । त्यस दिन पिटर्स्बर्गमा जारको हुकुमवमोजिम शान्तिपूर्व जुलुसमाथि गोली चलाएको थियो । यसको जवाफमा देशव्यापी रूपमा जुलुस-प्रदर्शन, हड्ताल आन्दोलन, सशस्त्र विद्रोहको लहर चल्यो । रुसमा श्रमिकहरूले एकतन्त्री शासनको उन्मूलन र प्रजातान्त्रिक गणतन्त्रको स्थापनाको लागि, जग्गाजमीनमा भूमिपतिहरूको स्वामित्वको उन्मूलनको लगि र ८ घण्टे कार्यदिनको व्यवस्थाको लागि संघर्ष छेडेका थिए । सन् १९०५को ग्रीष्मऋतुका इभानोबो-भोज्नेसेन्स्कका मजदुरहरूले सबभन्दा पहिले मजदुर प्रतिनिधि सोभियत गठन गरेका थिए । देशका अरु औद्योगिक केन्द्रहरूका मजदुरहरूले पनि यस उदाहरणको अनुसरण गरे । जारसाही विरुद्धको संघर्षमा किसान वर्ग पनि सरिक भयो, जसले भूमिपतिहरूको जग्गाजमीन जनतामा वितरण गरियोस् भन्ने माग राखेको थियो । सोही वर्ष अक्टोबरमा अखिल रसियाली राजनीतिक हड्तालको घोषणा गरियो । देशभरि जता जतै कलकारखानाहरूमा काम रोकियो,रेलका डब्बाहरू बीच वाटैमा अडिए । यस साधारण हड्तालले मजदुरवर्गको अतुलनीय शक्तिको प्रदर्शन गरिदियो । १७ अक्टोबरको दिन जारले एउट घोषणापत्र प्रकाशित गर्न बाध्य हुनु पर्‍यो । त्यसमा रुसमा संविधान लागू गर्न र वाक स्वतन्त्रता, सभा-सम्मेलनको स्वतन्त्रता, प्रेस-स्वतन्त्रता इत्यादि 'बक्सने' बाचा गरिएको थियो । परन्तु, थाहा भएकै कुरा हो, जारले आफ्नो बाचाबन्धन पूरा गर्दै गरेन । सन् १९०५को दिसम्बर महिनामा मास्कोमा सशस्त्र विद्रोह सुरु भयो ।

सामाजिक-प्रजातन्त्रवादीहरू तथा बोल्सेभिकहरूद्वारा नेतृत्व गरिएका मजदुरहरूले १ सिन १ रातसम्म मोर्चाबन्दी गरेर भारी तोपहरूले सुसज्जित जारसाही फौजको विरुद्ध डटेर वीरतापूर्वक संग्राम गरे । सन् १९०६मा हड्तालहरूमा १० लाखभन्दा बढी मजदुरहरूले भाग लिए । सन् १९०६को पूर्वाधमा किसान आन्दोलन पनि आधाभन्दा बढी अञ्चलहरूमा फैलिएको थियो । प्रथम रुसी क्रान्ति असफल रह्यो । तर त्यसको ऐतिहासिक महत्त्व भने निकै नै ठूलो थियो । सन् १९०५-१९०७को रुसी क्रान्ति जारसाही रूपका साधारण जन-समुदायको निम्ति, लेनिनको शब्दमा, 'ठूलो प्राभ्यास' नै थियो । यसको अभावमा सन् १९१७को अक्टोबरमा मजदुरवर्गको विजय सम्भव हुने थिएन । सन् १९०५-१९०७को रुसी क्रान्तिले एसियाली मुलुकहरूमा पनि क्रान्तिकारी आन्दोलनको विकासमा निकै गहकिलो प्रभाव पारेको थियो ।

## स्रोतहरू 
श्रेणी:रुसको इतिहास
श्रेणी:क्रान्तिहरू
पेरिस कम्युन

पेरिस, १८ मार्च १८७१|alt=|thumb|337x337px**पेरिस कम्युन** - इतिहासमा सर्वहारा अधिनायकत्वसम्बन्धी अनुभवको पहिलो उदाहरण । 

सन् १८७१को विद्रोह फलस्वरूप गठित मजदुरवर्गको यो क्रान्तिकारी सरकार, १८ मार्चदेखि २८ मेसम्म, जम्मा ७२ दिन कायम रह्यो । पेरिस कम्युनले चर्चलाई राज्यबाट अलग तुल्यायो र स्तुलहरूलाई चर्चको अधीनबाट मुक्त गर्‍यो, स्थायी सेनाको सट्टा जनतालाई सार्वजनिक रूपमा सशस्त्र तुल्यायो, कर्मचारीहरूको तलब मजदुरहरूको तलबभन्दा बढी हुनु हुन्न भन्ने नियम वनायो, मजदुरहरू तथा शहरका गरीब बासिन्दाहरूको आर्थिक स्थिति सुधार्ने विभिन्न कदमहरू चालेको थियो । 

२९ मे, १८७१मा थियेरको प्रतिक्रान्तिकारी सरकारको सेना पेरिसभित्र पसेर क्रुरतापूर्वक पेरिसका मजदुरहरूको दमन गर्‍यो । करिब ३० हजार मानिसहरू मारिए, ५० हजार व्यक्ति गिरफ्तार भए र हजारौंले कालापानीको सजाय पाए ।

## स्रोतहरू 
श्रेणी:युरोपको इतिहास
श्रेणी:पेरिस
श्रेणी:फ्रान्सको इतिहास
श्रेणी:कम्युनिष्ट क्रान्तिहरू
समाजवादी विरुद्ध असाधारण कानुन

**समाजवादी विरुद्ध असाधारण कानुन** - मजदुर र तथा समाजवादी आन्दोलनको विरोधमा संघर्ष गर्ने उद्देश्यले अन् १८७८मा जर्मनीको विस्मार्क सरकारले जारी गरेको थियो। यसै कानुनद्वारा सामाजिक-जनवादी पार्टीका सबै सङ्गठनहरू र साधारण मजदुर सङ्गठनहरू प्रतिबन्धित गरिएका थिए एवं मजदुर प्रेसमा रोक लगाइएको थियो, समाजवादी साहित्य जफत गरिएको थियो, सामाजिक-जनवादीहरूको घरकपड गरिएको थियो र उनीहरूलाई निर्वासित गरिएको थियो। तर दमनचक्रले सामाजिक-जनवादी पार्टीलाई तहस-नहस पार्न भने सकेन। भूमिगत अस्तित्वको वस्तुस्थिति अनुरूप पार्टीको क्रियाकलापमा हेरफेर ल्याइएको थियो। पार्टीको केन्द्रीय मुखपत्र 'सोसल-डेमोक्रेट' अखबार विदेशबाट प्रकाशित हुन थाल्यो। पार्टी महाधिवेशनहरू (सन् १८८०, १८८३ र १८८७) नियमित रूपमा बोलाईएका थिए। जर्मनीमा गुप्त रूपमा सामाजिक-जनवादी सङ्गठनहरू र गुटहरू छिटै पुनर्गठित हुँदै गए। प्रतिबन्धित केन्द्रीय समतिले तिनको नेतृत्व गरेको थियो। यसको साथै पार्टीले आमजनतासँग सम्वन्ध दरिलो पार्न वैधानिक सम्भावनाहरूको पनि व्यापक प्रयोग गर्‍यो र त्यवको प्रतिष्ठा निरन्तर बढ्दै गयो। जर्मन सामाजिक-जनवादलाई कार्ल मार्क्स तथा फ्रेडरिख एंगेल्सले ठूलो मद्दत गर्नु भयो। सन् १८९० साधारण र सबल मजदुर आन्दोलनको दवावमा परेर समाजवादी विरुद्ध असाधारण कानुन वदर गरियो।

## स्रोतहरू 
श्रेणी:युरोपको इतिहास
स्वतन्त्र मजदुर पार्टी

**स्वतन्त्र मजदुर पार्टी** बेलायतमा एउटा राजनीतिक दल थियो। पार्टी "नयाँ ट्रेड-युनियनहरूका" नेताहरूद्वारा सन् १८९३ म हड्ताल आन्दोलनको सक्रियता एवं पुँजीजीवी पार्टीहरूबाट इंगल्यण्डको मजदुरवर्गको मुक्ति आन्दोलनको तीव्रताको वातावरणमा स्थापित गरिएको सुधारवादी संगठित। स्वतन्त्र मजदुर पार्टीमा "नयाँ ट्रेड-युनियनहरू" तथा कतिपय पुराना ट्रेड-युनियनहरूका सदस्यहरू, फेबियनवादीहरूको प्रभावमा परेका बुद्धिजीवीहरू एवं निम्न-पुँजीजीवीहरूका प्रतिनिधिहरू पनि सामेल भएका थिए। केयरु हार्डी र रामसेइ माक्डोनाल्ड यस पार्टीको नेतृत्व थिए। स्वतन्त्र मजदुर पार्टीले आफ्नो स्थापनाकालदेखि नै पुँजीजीवी-सुधारवादी स्थिति अपनायो र संघर्षका संसदीय रूपहरू तथा उदारवादी पार्टीहरूसँग संसदीय साँठगाँठमा मुख्यतः ध्यान दियो। स्वतन्त्र मजदुर पार्टीको मूल्याङ्कन गर्दै लेनिनले के लेख्नुभएको थियो भने "यथार्थतः यो सदैव नै पुँजीजीवीवर्गमाथि भर पर्ने अवसरवादी पार्टी हो।" प्रथम विश्वयुद्धको सुरुमा स्वतन्त्र मजदुर पार्टीले युद्धको विरोधमा घोषणा जारी गर्‍यो। तर छिट्टै नै त्यो सामाजिक-अन्धराष्ट्रवादी स्थिति अँगाल्न पुग्यो।

## स्रोतहरू
श्रेणी:संयुक्त अधिराज्यका राजनीतिक दलहरू
श्रेणी:समाजवादी दलहरू
निकोलाइ दिमत्रिएभिच आभ्क्सीन्त्येभ

**निकोलाई दिमत्रिएभिच आभ्क्सीन्त्येभ** (सन् १८७८-१९४३) - रुसी एसेर (सामाजिक-क्रान्तिकारी) पार्टीका एकजना नेता र यस पार्टीको केन्द्रीय समितिका सदस्य । सन् १९१७को फरवरी पुँजीजीवी प्रजातन्त्रवादी क्रान्तिपश्चात् अखिल रसियाली किसान प्रतिनिधि सोभियतका अध्यक्ष, केरेन्स्की सरकारका गृहमन्त्री र त्यसपछि प्रतिक्रान्तिकारी 'रसियाली गणतन्त्रको अस्थायी सोभियत' (संसद्)का अध्यक्ष । अक्टोबर समाजवादी क्रान्तिपश्चात् प्रतिक्रान्तिकारी विद्रोहका आयोजनाहरूमध्ये एकजना ।

## स्रोतहरू
श्रेणी:एसेरहरू
अलेक्सान्दार केरेन्स्की

thumb|अलेक्सान्दार केरेन्स्की**अलेक्सान्दार फ्योदोरोभिच केरेन्स्की** (सन् १८८१-१९७०) - रुसी एसेर नेता । सन् १९१७ को फरवरी पुँजीजीवी प्रजातन्त्रवादी क्रान्ति पश्चात् कानुनमन्त्री, रक्षामन्त्री र नौसेनामन्त्री बनेका थिए, त्यसपछि पुँजीजीवी अस्थायी सरकारका प्रधान र सर्वोच्च सेनापति बने । अक्टोबर समाजवादी क्रान्ति पश्चात् सोभियत सत्ताको विरुद्ध संघर्ष गर्दै रहे । सन् १९१८ मा भागेर विदेशतिर लागे ।

## स्रोतहरू 
श्रेणी:एसेरहरू
लुडभिग कुगेलमान

**लुडभिग कुगेलमान** (सन् १८३०-१९०२) - जर्मन सामाजिक-प्रजातन्त्रवादी, पेशाअनुसार चिकित्सक, जर्मनीमा सन् १८४८-१८४९को क्रान्तिका सहभागी प्रथम इन्टरनसनलका सदस्य । सन् १८६२ देखि १८७४ सम्म लन्डनमा रहनुभएका कार्ल मार्क्ससँग पत्रव्यवहार गरेर जर्मनीको अवस्थाबारे अवगत गराउने गरेका थिए ।

## स्रोतहरू
श्रेणी:जर्मन सामाजिक-जनवादी पार्टीका सदस्यहरू
लुई एजेन काभेन्याक

**लुई एजेन काभेन्याक** (सन् १८०२-१८५७) फ्रान्सेली जर्नेल, प्रतिक्रियावादी राजनीतिक कार्यकर्ता । सन् १८४८को जुन महिनामा सैनिक तानासाहीको नेतृत्व गरेअ पेरिसका मजदुरहरूको जुन विद्रोहलाई उनले अति नै क्रूरतापूर्वक दबाइदिएका थिए । 

## स्रोतहरू
श्रेणी:राजनीतिज्ञहरू
श्रेणी:सन् १८५७ मा मृत्यु
कार्ल काउत्स्की

**कार्ल काउत्स्की** (सन् १८५४-१९३८) - जर्मन सामाजिक-प्रजातन्त्रवादका दोस्रो इन्टरनेसनलका एक जना नेता पछि गएर मार्क्सवादीप्रति गद्दारी गरे, अवसरवादको एक अत्यन्त कतरनाक तथा अनिष्टकार धारा - केन्द्रवाद (काउत्स्कीवाद) का सिद्धान्तकार बने । जर्मन सामाजिक-प्रजातन्त्रवादी मुखपत्रिका Die Neue Zeit ('नयाँ समय') का सम्पादक । काउत्स्कीले सन् १८७४ देखि समाजवादी आन्दोलनमा भाग लिन थालेका थिए । त्यसबेला उनको विचारधाराले लासालवाद, नवमाल्थुसवाद र अराजकतावादको विशेष सम्मिश्रणको प्रतिनिधित्व गर्दथ्यो। सन् १८८१मा उनी मार्क्सवादी बने, परन्तु त्यसैबेला नै अवसरवादतर्फ उनको ढल्काइ देखापरिसकेको थियो । उन्नाइसौँ शताब्दीको नवौँ र दशौँ दशकका वर्षहरूमा उनले मार्क्सवादी सिद्धान्तका प्रश्नहरूबारे केही कृतिहरू - 'कार्ल मार्क्सको आर्थिक सिद्धान्त', 'कृषिसम्बन्धी प्रश्न' इत्यादिको रचना गरेका थिए। यी कृतिहरूमा केही गल्तीहरू निश्चय नै थिए, तैपनि तिनले मार्क्सवादको प्रचार-प्रसारमा सकरात्मक भूमिका खेलेका थिए। पछि गएर सन् १९१०-१९११ तिर उनी मार्क्सवादीबाट अवसरवादी बन्न पुगे। सन् १९१४-१९१८को विश्वव्यापी साम्राज्यवादी युद्धका वर्षहरूमा काउत्स्कीले केन्द्रबाट अर्थात् इन्टरनेसनलसम्बन्धी नाराहरूद्वारा पर्दा हालिएको सामाजिक अन्धराष्ट्रवादको स्थिति अपनाएका थिए । उनी 'उग्रसाम्राज्यवाद' नामक प्रतिक्रियावादी सिद्धान्तका प्रर्वतक बने। महन् अक्टोबार क्रान्तिपश्चात् उनी खुल्लमखुल्ला रूपमा नै सर्वहारा क्रान्ति र मजदुरवर्गको अधिनायकत्वको विरोधी बने र सोभियतसत्ताको विरुद्ध खडा भए। 

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:जर्मन सामाजिक-जनवादी पार्टीका सदस्यहरू
जाँ ग्राभ

**जाँ ग्राभ** (सन् १८५४-१९३९) - फ्रान्सेली निम्नपुँजीजीवी समाजवादी अराजकतावादका एक जना सिद्धान्तकार । बीसौं शताब्दीको प्रारम्भमा उनले अराजकतावादी शिल्पीसंघवादको स्थिति अपनाए । प्रथम विश्वयुद्ध (सन् १९१४-१९१८) का वर्षहरूमा उनी सामाजिक अन्धराष्ट्रवादी रहे । 

## स्रोतहरू
श्रेणी:फ्रान्सेली अराजकतावादीहरू
गेरोस्ट्राट

**गेरोस्ट्राट** - एक जना ग्रीक, जसले सन् ३५३मा आफ्नो नाउँ प्रख्यात गराउने एक मात्र उद्देश्यले प्रेरित भएर प्राचीन कालको अनुपम कृति एफेसस्थित आर्तेमिदा देवीको प्रसिद्ध मन्दिर नै जलाईदिएको थियो । 

## स्रोतहरू
श्रेणी:युरोपको इतिहास
संवैधानिक जनवादी पार्टी

**संवैधानिक जनवादी पार्टी** (कादेतहरू) रुसमा एउटा राजनीतिक दल थियो |। कादेत पार्टी रुसका उदारवादी-राजतत्रवादी बुर्जुवावर्गको मुख्य सङ्गठन थियो। कादेत पार्टीको स्थापन अक्टुबर १९०५मा भएको थियो। यस पार्टीमा बुर्जुवावर्गका प्रतिनिधिहरू, जमीनदारहरूबाटा आएका जेम्स्तभाका अधिकारीहरू र बुद्धिजीवीहरू सम्मिलित थिए। पि.एन. मिल्यूकोभ, पि.वि स्त्रुभे, एफ.इ. रोदिचेभ आदि कादेत साम्राज्यवादी बुर्जुवावर्गको पार्टीमा परिणत भए। प्रथम विश्वयुद्ध कालमा (सन् १९१४-१९१८) कादेतहरूले जारसाही सरकारको आक्रमणकारी विदेश नैतिको समर्थन गरे। सन् १९१७को फेब्रुअरी बुर्जुवा-जनवादी क्रान्ति कालमा उनीहरूले राजतन्त्र बचाउने प्रयास गरे। बुर्जुवा अस्थायी सरकारमा नेतृत्वदायी स्थान ग्रहण गरेका कादेतहरूले सक्रिय प्रतिक्रान्तिकारी नैतिको अनशरण गर्दै थिए, अमेरिका, बेलायत र फ्रान्सका साम्राज्यवादीहरूको स्वार्थपूर्तिको लागि काम गर्द थिए। अक्टुबर समाजवादी क्रान्तिपछि कादेतहरू सोभियत सत्ताका कट्टर शत्रुहरूको रूपमा देखापरे उनीहरूले सबै जस्ता सशस्त्र प्रतिक्रान्तिकारी आन्दोलनहरूमा र विदेशी आक्रमणकारीहरूले गरेको हमलामा भाग लिएका थिए। विदेशी आक्रमकहरू तथा श्वेत सेना पराजित भएपछि विदेशमा बसेर कादेतहरूके आफ्नो सोभियत सत्ता विरोधी प्रतिक्रान्तिकारी क्रियाकलाप चालु राखे। 

## स्रोतहरू 
श्रेणी:रुसका राजनीतिक दलहरू
श्रेणी:अक्टुबर क्रान्ति
जूल गेद

**जूल गेद** (सन् १८४५-१९२२) फ्रान्सेली समाजवादी आन्दोलन र दोस्रो इन्टरनेसनलका एक जना संगठितकर्ता एवं नेता । गेदले फ्रान्समा मार्क्सवादी विचारधाराको प्रचार-प्रसार तथा समाजवादी आन्दोलन्को विकासको लागि प्रशस्त कार्य गरेका थिए । परन्तु दक्षिणपन्थी समाजवादीहरूको नैतिको विरोध जनाउँदै उनले सैद्धान्तिक एवं रणनीतिसम्बन्धी प्रश्नमा गुटवादी गल्तीहरू गरेका थिए । प्रथम विश्वयुद्ध आरम्भ (सन् १९१४) देखि उनले सामाजिक अन्धराष्ट्रवादी स्थिति अपनाए र फ्रान्सको पुँजीजीवी सरकारमा सामेल भए ।

## स्रोतहरू
श्रेणी:मजदुर इन्टरनेसनलका फ्रान्सेली भागका सदस्य
रुसी सामाजिक-जनवादी मजदुर पार्टीको दोस्रो महाधिवेशन

**रुसी सामाजिक-जनवादी मजदुर पार्टीको दोस्रो महाधिवेशन** सन् १९०३ को ३० जुलाईदेखि २३ अगस्टसम्म चालु रहेको थियो। महाधिवेशनका पहिला बैठकहरू ब्रुसेल्समा सम्पन्न भएका थिए। तर पुलिसले खेदो खन्न थालेको हुँदा बैठकहरू लन्डनमा सार्न वाध्य हुनुपरेको थियो। पार्टीका केन्द्रीय निकायहरूमा निर्वाचन हुँदा लेनिनका समर्थकहरूले बहुमत प्राप्त गरे र यसैले गर्दा बोल्सेविक (बहुमतवाला) भनिन थाले। अनि अल्पमतमा परेका अवसरवादी चाहिँ मेन्सेविक (अल्पमतवाला) भन्ने नाउँ पाए।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:राजनीतिक दलका महाधिवेशनहरू
घिमिरे

**घिमिरे** भनेको कश्यप गोत्रको नेपालीहरूले प्रयोग गर्ने एउटा थर हो। घिमिरे 3  प्रकारका हुन्छ्नः बाहुन, खत्री बाहुन, कामी। यस जात कश्यप गोत्र अन्तर्गत पर्छ । यिनीहरु नेपालको पहाडी क्षेत्र र भारतमा बसोबास गर्छन। घिमिरे थर भएका कैयौँ नेपालीले  कला, साहित्य, राजनिती, स्वास्थ्य, खेल्कुद लगायतका क्षेत्रमा उल्लेख्य योगदान गरेका छन् । घिमिरे दुई प्रकारका हुन्छन। एक प्रकारले गाई तिहारको विशेष दिन लक्ष्मी पुजा (औंसीको रात)को दिनमा पुजा गर्छन् तिनीहरूलाई चि-पखाला भने अर्का प्रकारले औंसीको भोलि पल्ट पुजा गर्छन तिनीहरु बुडी पोला हुन। यी बुडीपोला र चि-पखाला रहनुमा पनि विशेष कथा जोडीएको छ। कुनै समय घिमिरे एकै थिए। एक घिमिरे परिवारको पहाडमा घर थियो। जेठो छोरो गोठ हेर्न बेँसी बस्थ्यो त कान्छो लेक घरमा बिमारी आमाको हेरचाह गर्न बसेको थियो। आमा लेकमा खसिछीन (लक्ष्मी पुजाको) दिन बिहान खेर। उता जेठो छोरोलाई पत्तै भएन। उसले गाई पुजि सकेको थियो। अनि उसले आमाको चिता मात्र पखाल्न पाएको हुनाले चि-पखाला भनिएको हो र उता कान्छो छोरोले  चाहिँ लास पोल्नु परेको हुनाले बुडिपोला भनिएको भन्ने उक्ती छ।
अन्वेषक परशुराम घिमिरेका अनुसार नेपालमा करिब एक हजार वर्ष अघि नै घिमिरेहरुको बसोवास रहेको प्रमाणित भएको छ ।(पेज, घिमिरे प्रतिष्ठान,नेपाल)।

## केही उल्लेखनीय घिमिरे हरु:
*माधव प्रसाद घिमिरे (राष्ट्र कवि )
*ऋचा घिमिरे (अभिनेत्री,मोडल,निर्माता )
*पुनम घिमिरे (पूर्व मिस नेपाल)
*माधव प्रसाद घिमिरे (मुख्य सचीव )
*सुहृद घिमिरे (पूर्व गल्फ खेलाडी )
*झमक घिमिरे (लेखक +मदन पुरस्कार बिजेता )
*सुप्रबा घिमिरे (राजनीतिज्ञ -नेपाली काङ्ग्रेस )
*तुलसी घिमिरे(चलचित्र निर्देशक) 
*जगदीश घिमिरे, साहित्यकार
*युवराज घिमिरे (वरिष्ठ पत्रकार)
* अथर्ववेदाचार्य नारायण घिमिरे, वेदमा विज्ञान ग्रन्थको लेखक
* डी.आर.घिमिरे (वरिष्ठ पत्रकार)
* कृष्ण प्रसाद घिमिरे (कृष्ण गाउँले), साहित्यकार

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
घिमिरे बंशावलि

## यो पनि हेर्नुहोस्
श्रेणी:खस जातिका थरहरू
इराक्ली गेओर्गिएभिच चेरेतेली

**इराक्ली गेओर्गिएभिच चेरेतेली** (सन् १८८२-१९५९) - एक जना मेन्सेविक नेता । प्रथम विश्वयुद्ध (सन् १९१४-१९१८) का वर्षहरूमा केन्द्रवाद (मजदुर आन्दोलनमा एक अवसरवादी धारा) का पक्षसमर्थक । सन् १९१७को फरवरी पुँजीजीवी प्रजातन्त्रवादी क्रान्तिपश्चात् पेत्रोग्राद सोभियतको कार्यकारिणी समितिका सदस्य एवं सोभियतहरूको प्रथम समायोजनअन्तर्गत केन्द्रीय कार्यकारिणी समितिका सदस्य । सन् १९१७को मई महिनामा हुलाक एवं टेलिग्राफ मन्त्रिको हैसियतले पुँजीजीवी अस्थायी सरकारमा सोमल भए, अनि जुलाई घट्नापश्चात् चाहिँ गृहमन्त्री बने । बोल्सेभिकहरूलाई योजनाबद्ध ढङ्गले सखाप पार्ने षड्यन्त्रका उनी एक जना सङ्गठनकर्ता रहेका थिए । अक्टोबर समाजवादी क्रान्तिपश्चात् चरेतेली जर्जियामा प्रतिक्रान्तिकारी मेन्सेविक सरकारका एक जना नेता बने । 

## स्रोतहरू
श्रेणी:मेन्सेविकहरू
भ्लादीमिर मिखाइलोभिच जेन्जिनोभ

**भ्लादीमिर मिखाइलोभिच जेन्जिनोभ** (जन्म सन् १८८१) - एसेर (सामाजिक-क्रान्तिकारी) पार्टीका एकजना नेता एवं त्यसको केन्द्रीय समितिका सदस्य । प्रथम विश्वयुद्ध (सन् १९१४-१९१८) का वर्षहरूमा प्रतिरक्षावादी बने । सन् १९१७मा पेत्रोग्राद सोभियतको कार्यकारणी समितिका सदस्य, पुँजीजीवीवर्गसँग साँठगाँठका समर्थक । 

## स्रोतहरू
श्रेणी:एसेरहरू
इटालेली समाजवादी पार्टी

**इटालेली समाजवादी पार्टी** इटालीमा एउटा राजनीतिक दल थियो | पार्टी सन् १८९२मा स्थापित गरिएको थियो । पार्टीको स्थापनाकालदेखि नै पार्टीभित्र अवसरवादी तथा क्रान्तिकारी यी दुवै धाराहरूबीच तीव्र वैचारिक संघर्ष चल्न थाल्यो । सन् १९१२ म रेनो-एमिलियामा सम्पन्न भएको महाधिवेशनमा वामपन्थीहरूको जोडले युद्धका समर्थकहरू तथा सरकारसँग र पुँजीजीवीवर्गसँग सहयोगका पक्षयसमर्थनकहरू अर्थात् ज्यादै नै ठाडा सुधारवादीहरू पार्टीबाट निकालिए । प्रथम विश्वयुद्धको सुरुदेखि र युद्धमा इटालीको प्रवेशसम्म इटालेली समाजवादी पार्टीले युद्धको विरोध जनाएको थियो र "युद्धको विरुद्ध, तटस्थताको निमित्त !" भन्ने नारा दिएको थियो । सन् १९१४को डिसेम्बरमा पुँजीजीवीवर्गको साम्राज्यवदी नैतिको पक्ष्यसमर्थन गर्ने र युद्धको वकालत गर्ने गद्दारहरूको एक दललाई पार्टीबाट निष्कासित गरियो । ऐंटेंटको पक्षमा इटालीले युद्धका प्रवेश गरेपछि (सन् १९१५को मई महिना) इटालेली समाजवादी पार्टीभित्र टड्कारो रूपमा तीनोटा धाराहरू देखापरे - पुँजीजीवीवर्गलाई युद्धमा सहायता पुर्‍याउने दक्षिणपन्थी धारा, पार्टीका बहुसंख्यक सदस्यहरूलाई एकगठ पार्ने केन्द्रवादी धारा र युद्धको विरुद्ध बढी निर्णायक स्थिति अपनाउने वामपन्थी धारा । यद्यपि यो तेस्रो धारा युद्धको विरुद्ध अनवरत संघर्षको आयोजना गर्न असमर्थ नै रह्यो । सन् १९१६को अन्त्यमा इटालेली समाजवादी पार्टीले सामाजिक शान्तिवादको बाटो लियो ।

पार्टीले 'अभान्ति !' प्रकाशन गर्दैथियो | यो पार्टी समाजवादी इन्टरनेसनलसंग आबद्ध थियो ।

पार्टीको आधिकारिकता १९९४मा सकियो |

## स्रोतहरू 
श्रेणी:इटालेली समाजवादी पार्टी
जाँ जोरेस

**जाँ जोर** (सन् १८५९-१९१४) - फ्रान्सेली तथा अन्तर्रष्ट्रिय समाजवादी आन्दोलनका एकजना प्रसिद्ध नेता । मजदुर आन्दोलन र त्यसको कार्यभारबारे आफ्नो दृष्टिकोणअनुसार जोरे एक सुधारवादी थिए, परन्तु उनले शान्तिका निमित्त, साम्राज्यवादी उत्पीडन र आक्रमणकारी युद्धको विरुद्ध अथक संघर्ष गरेका थिए । यसैले गर्दा प्रतिक्रियावादी पुँजीजीवीवर्गको घृणापात्र बन्न पुगेका थिए । प्रथमा विश्वयुद्ध (सन् १९१४-१९१८)को पूर्व बेलामा प्रतिक्रियावादीहरूका भरौटेद्वारा जोरको हत्या गरियो । 

## स्रोतहरू
श्रेणी:मजदुर इन्टरनेसनलका फ्रान्सेली भागका सदस्य
यूजेन डयूहरिंग

**यूजेन डयूहरिंग** (सन् १८३३-१९२९) - जर्मन दार्शनिक सारसमन्वयवअदी एवं अर्थशास्त्री। डयुरिंगको दार्शनिक विचारधारा प्रत्यक्षवाद, अधिभौतिकवादी भौतिकवाक र अध्यात्मवादको सारसमन्वयको परिचायक थियो। 

## स्रोतहरू
मिखाइल इभानोभिच तुगान-बारानोभ्सकी

**मिखाइल इभानोभिच तुगान-बारानोभ्सकी** (सन् १८६५-१९१९) - रुसी पुँजीजीवी अर्थशास्त्री। सन् १९०५-१९०७को क्रान्तिताका कादेत (संवैधानिक जनवादी) पार्टीका सदस्य। महान् अक्टोबर समाजवादी क्रान्तिपश्चात् उनी उक्राइनमा प्रतिक्रान्तिकारी क्रियाकलापका एक जना कर्मठ कार्यकर्ता बने। 

## स्रोतहरू
प्योत्र क्रोपोत्किन

thumb|क्रोपोत्किन**प्योत्रो अलेक्सेएभिच क्रोपोत्किन** (सन् १८४२-१९२१) - रुसी अराजकतावादका एक प्रमुख कार्यकर्ता र सिद्धान्तकार । सन् १९१४-१९१८को विश्वव्यापी साम्राज्यवादी युद्धको समयमा अन्धराष्ट्रवादी रहे । सन् १९१७मा प्रवासबाट फर्केपछि पूँजीजीवी स्थितिको पक्षधर बने, तर सन् १९२०मा उनले युरोपमा मजदुरहरूलाई सम्बोधन गर्दै जुन पत्र लेखेका थिए, त्यसमा अक्टोवर समाजवादी क्रान्तिको ऐतिहासिक महत्त्व स्वीकार्दै सोभियत रुसविरुद्ध सामरिक आक्रमणमा बाधा हाल्नको निमित्त मजदुरहरूलाई आह्वान गरेका थिए । 

## स्रोतहरू 
श्रेणी:रुसी अराजकतावादीहरू
अलेक्सान्दर निकोलाएभिच पात्रेसोभ

**अलेक्सान्दर निकोलाएभिच पात्रेसोभ** (सन् १८६९-१९३४) - एक रुसी मेन्सेविक नेता । प्रतिक्रियावादी र नयाँ क्रान्तिकारी आन्दोलनको विकास (सन् १९०७-१९१२) का वर्षहरूमा उनी विसर्जनवादका सिद्धान्तकार बने । उनले 'भज्रोज्दोनिए' ('पुनर्जन्म'), 'नाशा जार्‍या' ('हाम्रो ज्योति') र मेन्सेविक विसर्जनवादीहरूका उरु पनि पत्रपत्रिकाहरूमा नेतृत्वदायी भूमिका खेलेका थिए । प्रथम विश्वयुद्ध (सन् १९१४-१९१८)को समयमा सामाजिक-अन्धराष्ट्रियवादी रहे । अक्टोवर समाजवादी क्रान्तिपश्चात् विदेशतर्फ लागे र प्रवासमा रहेर साप्ताहिक 'द्नी' ('दिवस')मा भाग लिन थाले । उनले सोभियत रुसप्रति लाञ्छनापूर्ण लेखहरू छपाएका थिए । 

## स्रोतहरू 
श्रेणी:मेन्सेविकहरू
एन्थनी पान्नेकुक

**एन्थनी पान्नेकुक** (सन् १८७३-१९६०) - डच सामाजिक-जनवादी। सन् १९१८-१९२१ ताका हल्याण्ड कम्युनिष्ट पार्टीमा सामेल भएर उनले कम्युनिष्ट इन्टरनेसनलको क्रियाकलापमा भाग लिए। उनी उग्र वामपन्थी संकीर्णतावादी स्थिति अपनाउन पुगेका थिए। सन् १९२१मा पान्नेकुक कम्युनिष्ट पार्टीबाट निस्किए र छिट्टै नै सक्रिय राजनीतिक क्रियाकलापमा पनि त्याग गरे। 

## स्रोतहरू
श्रेणी:राजनीतिज्ञहरू
प्योत्र इओआकिमोभिच पाल्विनस्की

**प्योत्र इओआकिमोभिच पाल्विनस्की** (सन् १८७५-१९२९) - इन्जिनियर, 'प्रोदउगल' (कोइला) सिंडिकेट - 'दोनेच्क क्षेत्रको खरीद इन्धन व्यापारसम्बन्धी रसियाली संस्था' का सङ्गठनकर्ता, बैङ्क कारोबारसित घनिष्ट रूपले सम्बन्धित। सन् १९१७को फरवरी पुँजीजीवी जनवादी क्रान्तिपश्चात् पुँजीजीवी अस्थायी सरकारका सदस्य, उद्योगपतिहरूको तोडफोड कार्यका प्रेरणदाता। उनले जनवादी संस्थाहरूको विरुद्ध संघर्ष गरे। 

## स्रोतहरू
पियर जोसेफ प्रुदोँ

**प्येर जोसेफ प्रुडोन** (सन् १८०९-१८६५) - फ्रान्सेली पत्रकार, अर्थशास्त्री र समाजशास्त्री, निम्न-पुँजीजीवीवर्गका सिद्धान्तकार, अराजकतावादका एक प्रवर्तक थिए। 

## स्रोतहरू 
श्रेणी:फ्रान्सेली अराजकतावादीहरू
श्रेणी:अराजकतावादीहरू
गेओर्गी प्लेखानोभ

**गेओर्गी भोलेन्तिनोभिच प्लेखानोभ** (सन् १८५६-१९१८) - रुसी तथा अन्तर्राष्ट्रिय मजदुर आन्दोलनका एक प्रमुख कार्यकर्ता, रुसमा मार्क्सवादका प्रचारक, रुसी सामाजिक-जनवादी मजदुर पार्टीको दोस्रो महाधिवेशन (सन् १९०३) पश्चात् प्लेखानोभले अवसरवादसँग मिलिमतो गर्ने स्थिति अपनाए र पछि गएर मेन्सेविकहरूसँग मिल्न पुगे । प्रथम विश्वयुद्ध (सन् १९१४-१९१८)को समयमा उनले सामाजिक-अन्धराष्ट्रवादी स्थिति लिएका थिए । सन् १९१७को फरवरी पुँजीजीवी प्रजातन्त्रवादी क्रान्तिपश्चात् पुँजीजीवी अस्थायी सरकारका पक्षसमर्थक बनेका थिए र अक्टोवर समाजवादी क्रान्तिप्रति शत्रुतापूर्ण दृष्टकोण राखेका थिए । 

## स्रोतहरू 
श्रेणी:मेन्सेविकहरू
फाबिअस म्याक्सिमस

**क्विन्ट फाबिअस म्याक्सिमस** (अन्दाजी १७५-२०३ ई.पू.) - प्रचानी रोमका सेनापति  थिए। दोस्रो युद्धको बेला हन्निवालसँग निर्णायक सङ्ग्रह गर्नमा धरमर र ढिलासुस्ती गर्दै पर्खेर बस्ने नीति अपनाएको हुँदा उनले केक्टाटर (बिलम्बकारी) भन्ने उपनाम पाएका थिए । 

## स्रोतहरू
एडुवार्ड बेर्नस्टाइन

**एडुवार्ड बेर्नश्टाइन** (सन् १८५०-१९३२) - जर्मन सामाजिक-जनवादको र दोस्रो इन्टरनेसनलको घोर अवसरवादी धाराका एक जना नेता, संशोधनवाद तथा सुधारवादकअ सिद्धान्तकार । उनी उन्नाइसौँ शताब्दीको आठौँ दशकको मध्यदेखि सामाजिक-जनवादी आन्दोलनमा सरिक भएका थिए । सन् १८८१ देखि १८८९ सम्म जर्मन सामाजिक-जनवादी पार्टीको केन्द्रीय मुखपत्र (Der Sozialdemokrat) ('सामाजिक-जनवादी') का सम्पादक रहे । सन् १८९६-१८९८ ताका Die Neue Zeit ('नयाँ समय') पत्रिकामा 'समाजवादको पूर्वाधारहरू र सामाजिक-जनवादको कार्यभार' भन्ने शीर्षकअन्तर्गत छुट्टै पुस्तकको रूपमा प्रकाशित गरियो । यस रचनामा उनले खुलस्त रूपमा नै क्रान्तिकारी मार्क्सवादका दार्शनिक, आर्थिक तथा राजनीतिक आधारहरूमा संशोधन ल्याउने आह्वान गरेका थिए । पुँजीवादअन्तर्गत मजदुरहरूको आर्थिक अवस्था राम्रो तुल्याउने हेतुले सुधारको निम्ति संघर्ष गर्नुलाई बेर्नश्टाइनले मजदुर आन्दोलनको मुख्य कार्यभार घोषित गरे, साथै "आन्दोलन नै सबैथोक हो, अन्तिम लक्षय त केही पनि होइन" भन्ने अवसरवादी सूत्रवाक्य प्रस्तुत् गरे । प्रथम विश्वयुद्ध (सन् १९१४-१९१८)को अवधिमा उनले सामाजिक-अन्धराष्ट्रवादी स्थिति अपनाएका थिए । त्यसपछिका वर्षहरूमा पनि साम्राज्यवादी पुँजीजीवीवर्गकै नैतिको समर्थन गर्दे रहे र अक्टोवर समाजवादी क्रान्तिको तथा सोभियत सङ्घको विरोध गरे । 

## स्रोतहरू 
श्रेणी:जर्मन सामाजिक-जनवादी पार्टीका सदस्यहरू
श्रेणी:सन् १८५० मा जन्म
नेपोलियन तृतीय

thumbnail|नेपोलियन तृतीय**नेपोलियन तृतीय** (बोनपार्ट्, लुई) (सन् १८०८-१८७३) - सन् १८५२ देखि १८७० सम्म फ्रान्सका सम्राट, नेपोलियन प्रथमका भतीजा हुन्। सन्  १८४८ को क्रान्तिको पराजयपछि उनी दोस्रो फ्रान्सेली साम्राज्य फ्रान्स गणतन्त्रको राष्ट्रपति निर्वाचित भएका थिए । सन् १८९१ को २ डिसेम्बरको राती राजकीय सत्ता पल्टाएर उनले सिंहासन हत्याएका थिए । 
## जीवनी 
लुई नेपोलियनको जन्म २० अप्रिल १८०८ मा पेरिसमा भएको थियो। त्यस समय उनका काका नेपोलियन महान् आफ्नो गौरवको शिखरमा थिए। नेपोलियन सत्ताच्युत हुँदा नेपोलियन आफ्नो आमा सँग स्विजरल्यान्ड पलायन भएका थिए। उनको शिक्षादीक्षा उनको आमाको रेखदेखमा भयो। केही समयसम्म जर्मनी तथा इटलीमा पनि बसे। लुई नेपोलियनको शिक्षा दीक्षा त्यस्तो वातावरणमा जहाँ उनको पारिवारिक परम्परा फ्रेन्च क्रान्ति र राष्ट्रियताको पर्यायवाची बनेका थिए। फ्रान्सबाट भियनाको व्यवस्था समाप्त गरि बोनापार्ट वंशीय शासन स्थापित गर्नु  करना लुई नेपोलियनको जीवन लक्ष्य बन्यो। इटलीको क्रान्ति कारी दल कारबोनारीको सदस्यको हैसियतले लुई नेपोलियनले पोप विरूद्ध भएको १८३१ को असफल आन्दोलनमा भाग लिएका थिए। लुई नेपोलियनले स्ट्रासवर्ग (Strasbourg)को दुर्गरक्षक द्वारा एक असफल विद्रोह गराए जसको परिमाणस्वरूप फ्रान्सको शासक लुई फिलिपद्वारा उनलाई अमेरिका पठाइयो। त्यहाँबाट उनले १८३७ मा स्वीजरल्यान्ड फर्किए र १८३८ मा इङ्ल्यान्ड पुगे।

सन् १८३९ मा लुई नेपोलियनले एक पुस्तकको रचना गरे जसमा नेपोलियन बोनापर्टको  विचारलाई गरि "बोनापर्टवाद", समाजवाद र शान्तिवादको मिश्रणलाई युरोपेली समाजमा परिचित गराए। यस रचनाको परिणाम स्वरूप सम्पूर्ण फ्रान्समा नेपोलियनलाई लिएर केही कुराहरू चल्ब थाल्यो। नेपोलियनलाई अजेय बताइयो र उनको पराजयलाई शत्रुहरूको षड्यन्त्र मात्र लिइयो। तत्कालीन फ्रेन्च शासक लुई फिलिपले पनि औपचारिक रूपमा यस तथ्यलाई संमुख आफ्नो आस्था प्रकट गरे तथा अगस्ट, १८४० ई. मा सेन्ट हेलेनाबाट नेपोलियन महानको अस्तु फिर्ता ल्याएर उनलाई पूर्ण पवित्रताको साथ स्थापित गराए। यस  समय लुई नेपोलियन बोलोन (Boulogne) मा सैनिक विद्रोह गराउन असफल भए र बन्दी बनाइएर हेगको किल्लामा कैद भए। कारागारमा लुईले राजनीतिक र सामाजिक विषयहरूमा केही पुस्तक लेखे। ६ वर्ष पछि सन् १८४६ मा कैद बाट मुक्त भएर लन्डनमा शरण लिए।

## स्रोतहरू 
श्रेणी:फ्रान्सको इतिहास

श्रेणी:युरोपको इतिहास
श्रेणी:फ्रान्सेली सम्राटहरू
श्रेणी:फ्रान्सका राष्ट्रपतिहरू
श्रेणी:'कु' द्वारा सत्ता हासिल गर्ने नेताहरू
मिखाइल बाकुनिन

thumb|मिखाइल बाकुनिन**मिखाइल अलेक्सान्द्रोभिच बाकुनिन** (सन् १८१४-१८७३) - रुसी क्रान्तिकारी, अराजकतावादका सिद्धान्तकार। उनले जर्मनीमा १८४८-१८४९ को क्रान्तिमा सक्रिय रूपले भाग लिएका थिए। इन्टरनेसनलको सदस्य रहेर उनले मार्क्स तथा एङ्गेल्सको विरोधमा फुटवादी क्रियाकलाप गर्ने गरेका थिए र अन्तर्राष्ट्रय मजदुर आन्दोलनको नेतृत्व आफ्नो हातमा केन्द्रित गर्न खोजेका थिए। सन् १८७२ मा उनी इन्टरनेसनलबाट निष्कासित गरिए। 

## स्रोतहरू 
श्रेणी:रुसी अराजकतावादीहरू
अगष्ट बेबेल

thumb|अगष्ट बेबेल**अगष्ट बेबेल** (सन् १८४०-१९१३) - जर्मन सामाजिक-जनवाद र दोस्रो इन्टरनेसनलक जना संस्थापक तथा प्रमुख कार्यकर्ता, पेशाले मजदुर-मिस्त्री । उनले जर्मन मजदुर आन्दोलनमा संशोधनवाद र सुधारवादको सक्रिय विरोध गरेका थिए । 

## स्रोतहरू 
श्रेणी:जर्मन सामाजिक-जनवादी पार्टीका सदस्यहरू
श्रेणी:सन् १९१३ मा मृत्यु
विल्हेल्म ब्राक्के

**विल्हेल्म ब्राक्के** (सन् १८४२-१८८०) - जर्मन सामाजिक-जनवादी मजदुर पार्टीका एक जना संस्थापक तथा नेता । उनले सामाजिक-जनवादी पार्टीभित्र अवसरवादी तत्त्वहरूको यदाकदा विरोध गर्ने गरेका थिए ।

## स्रोतहरू 
श्रेणी:जर्मन सामाजिक-जनवादी पार्टीका सदस्यहरू
यालमार ब्रान्तिङ

**यालमार ब्रांतिंग** (सन् १८६०-१९२५) - स्वीडेनको सामाजिक-जनवादी मजदुर पार्टीका एक जना नेता, दोस्रो इन्टरनेसनलका एक जना नेतृत्वदायी कार्यकर्ता, अवसरवादी। प्रथम विश्वयुद्ध (सन् १९१४-१९१८) का वर्षहरूमा उनी सामाजिक-अन्धराष्ट्रवादी बनेका थिए र सोभियत रुसविरुद्ध सशस्त्र आक्रमणको समर्थन गरेका थिए। 

## स्रोतहरू 
श्रेणी:स्विडेनी राजनीतिज्ञहरू
एकत्रिना कोन्स्तान्तिनोब्ना ब्रेश्को-ब्रेश्कोभ्स्काया

**एकत्रिना कोन्स्तान्तिनोब्ना ब्रेश्को-ब्रेश्कोभ्स्काया** (सन् १८४४-१९३४) - रुसी एसेर (सामाजिक-क्रान्तिकारी) पार्टीको एक जना संगठितकर्मी एवं नेत्री । एसेर पार्टीमा उग्र दक्षिणपन्थी धाराकिइ समर्थक । सन् १९१७को फरवरी पुँजीजीवी प्रजातन्त्रवादी क्रान्तिपश्चात् उनले पुँजीजीवी अस्थायी सरकारको समर्थन गरिन् र "अन्तिम विजयसम्म" साम्राज्यवादी युद्ध चालू राख्ने कराको कट्टर समर्थक हरिन् । 

## स्रोतहरू
श्रेणी:एसेरहरू
एमिल भान्डेरभेल्डे

**एमिल भान्डेरभेल्डे** (सन् १८६६-१९३८) - बेल्जियम मजदुर पार्टीका एक जना नेता, दोस्रो इन्टरनेसनलको अन्तर्राष्ट्रिय समाजवादी ब्य्रोका अध्यक्ष, अवसरवादी। प्रथम विश्वयुद्ध (सन् १९१४-१९१८) का वर्षहरूमा सामाजिक-अन्धराष्ट्रवादी रहेका थिए। सन् १९१७को फरवरी पुँजीजीवी प्रजातन्त्रवादी क्रान्तिपश्चात् साम्राज्यावादी युद्ध चालु राख्ने प्रचार गर्न पुगेका थिए। 

## स्रोतहरू 
श्रेणी:राजनीतिज्ञहरू
निकोलाइ मिखाइलोभ्स्की

**निकोलाई कोन्स्तान्तिनोभिच मिखाइलोभ्स्की** (सन् १८४२-१९०४) - रुसी समाजशास्त्री, पत्रकार, साहित्यालोचक, उदारवादी नारोदनिकवादका प्रमुख सिद्धान्तकार । उनले मार्क्सवादीहरूको विरुद्ध भीषण संघर्ष गरेका थिए । 

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:पत्रकार
एलेक्जेन्डर मिलेराँ

**एलेक्जेन्डर एटएन मिलेराँ** (सन् १८५९-१९४३) - फ्रान्सेली राजनीतिक कार्यकर्ता, उन्नाइसौँ शताब्दीका नवौँ दशकतिर चाहिँ समाजवादीहरूसँग मिल्न पुगे, फ्रान्सेली समाजवादी आन्दोलनमा अवसरवादी धाराको नेतृत्व गरे । सन् १८९९ मा उनी भाल्डेक-रुस्सोको प्रतिक्रियावादी पुँजीजीवी सरकारमा सामेल भई पेरिस कम्युनका हत्यारा जर्नेल गालिफ्फेसँग मिलेर काम गरेका थिए । भ्ला.इ. लेनिनले मिलेराँवादलाई सर्वहारावर्गको हितप्रति गद्दारी संशोधनवादको व्यावहारिक अभिव्यक्ति भन्ने संज्ञा दिएर त्यसको भर्त्सना गर्नुभयो र त्यसका सामाजिक जराहरू समेत खोतल्नुभयो। स न् १९०९-१९१०, १९१२-१९१३, १९१४-१९१५ तिर उनी विभिन्न मन्त्री पदहरूमा वहाल रहेका थिए। 

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
फ्रान्स मेरिङ

**फ्रान्स मेरिङ** (सन् १८४३-१९१८) - जर्मनीमा मजदुर आन्दोलनका एक जना प्रसिद्ध कार्यकर्ता, जर्मन सामाजिक-जनवादी वामपन्थी धाराका एक नेता र सिद्धान्तकार । उनले जर्मनी कम्युनिष्ट पार्टीको स्थापनामा महत्त्वपूर्ण भूमिका वहन गरेका थिए । 

## स्रोतहरू 
श्रेणी:जर्मन सामाजिक-जनवादी पार्टीका सदस्यहरू