open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
अम्बा

**अम्बा**, *Psidium* (, Poor man's apple; अन्य नाम:**अम्बक**, **बेलौती**) म्यारटेसी परिवार अन्तर्गत पर्ने फल हो। यसको रूख १५ देखि २० फिटसम्म अग्लो हुने यो पतझड वर्गको वनस्पति हो। अम्बा नेपालमा पहाड, भित्री मधेश र तराईमा लगाइएका पाइन्छन्, करिब १५०० मिटरको उचाइसम्म यसको खेती सफलतापूर्वक गरिएको पाइन्छ । यी फलहरू व्यापक छन् मेक्सिको, दक्षिण अमेरिका, गालापागोस टापु, संयुक्त राज्य अमेरिका।
## हावापानी र माटो
अम्बालाई उष्ण र उपोष्ण हावापानी चाहिन्छ। फल्दाफूल्दा सुख्खा वातावरण अम्बालाई २३ डिग्री सेलसियसको तापक्रम र १००० देखि २००० मिलिलिटरको वार्षिक वर्षा आवश्यक पर्छ।

## महत्त्व
प्रकृतिको देन फलफुलहरूको मानव स्वास्थ्यमा आफ्नै विशेष प्रकारको महत्त्व हुन्छ । यसै सन्दर्भमा अम्बा पनि मानव शरीरका लागि निकै नै लाभदायक छ । जानकारहरुका अनुसार नेपालका प्रायः सबै क्षेत्रमा पाईने यस फलमा भिटामिन सी, फाइबर तथा अरु महत्त्वपूर्ण खनिजहरु पाइन्छन् । अम्बाको फलका साथै यसको पात पनि त्यत्तिकै महत्त्वपूर्ण छ । यसका पातमा भएका एण्टी अक्सिडेण्ट, एण्टी व्याक्टेरियल लगायतका गुणहरूले विभिन्न किसिमका स्वास्थ्य समस्या हल गर्न सघाउ पुग्दछ ।

## अम्बाका पातमा हुने गुणहरु
* मधुमेह रोगीका लागि फाइदा
अम्बाको पातबाट बनेको चिया मुधमेह रोगीका लागि निकै फाइदाजनक हुन्छ । यसको सेवनबाट रगतमा चिनीको मात्रा कम हुन्छ ।

* झाडापखालाबाट मुक्ति
अम्बाको पात झाडापखाला समस्यामा पनि निकै सहयोग हुन्छ । ३० ग्राम अम्बाको पात र एक मुठ्ठी चामलको पीठोमा दुई गिलास पानी हालेर उमालेको पानी दिनको दुई पटक पिउँदा निकै संचो हुन्छ।

* तौल घटाउन
मोटा मानिसहरुका लागि तौल घटाउने समस्याको साथी पनि हुन सक्दछ, अम्बाको पात । यसले कार्बोहाइड्डमा पाइने स्टार्चलाई चिनीमा बदलिने प्रक्रियालाई रोक्छ जसबाट तौल घटाउन मद्दत पुग्दछ ।

* पाचन प्रणालीमा सहयोगी
अम्बाको पात खाँदा खाना नपच्ने समस्याबाट छुटकारा पाइन्छ । यी पातले डाइजेष्टिभ इन्जाइमलाई बढाएर खाना पचाउन मद्दत गर्दछन् ।

* मुटुका लागि 
अम्बाको पातको चिया मुटुका लागि पनि फाइदाजनक हुन्छ । यसले रगतमा क्लोस्ट्र्ेलको मात्रा कम गराउन सघाउन पुग्दछ ।

* बलियो कपालका लागि
अम्बाको पातको अर्को गुण यसले कपाल बलियो बनाउनुका साथै छालाको पनि राम्रो हेरचाह गर्दछ। यसका लागि अम्बाको ताजा पातको रस पिउनु उपयुक्त मानिन्छ ।

* ऐलर्जीको दुश्मन
अम्बाको पातमा कुनै पनि प्रकारका ऐलर्जीको समस्याबाट पार पाउने गुणहरु विद्यमान छन् । यी पातहरूमा ऐलर्जीलाई अवरोध तत्वहरु पाइन्छन् ।

* डण्डीफोर हटाउन
अम्बाको पातमा एण्टीसेप्टिक गुण पाइने हुनाले डण्डीफोर हटाउन पनि मद्दत गर्दछ । यो समस्यामा अम्बाको ताजा पातहरूलाई पिसेर डण्डीफोर भएको ठाउँमा लगाउनु पर्दछ । नियमितरूपमा यसको प्रयोगबाट बिस्तारै डण्डीफोरको समस्याबाट मुक्ति पाउन सकिन्छ।

## तस्वीरहरू 

File:Flower of Guava Plant 02.jpg|अम्बाको फूल  
File:C11 Cephaleuros parasiticus (5824733645).jpg|अम्बा
File:Small Guava plant 02.jpg|अम्बाको बोट
File:Guava ID.jpg|अम्बा
File:Red and Yellowish Guava Leaf 01.jpg|अम्बाको पात
File:Small Guava plant 01.jpg|अम्बाको पात
File:

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:फलफूल
श्रेणी:फल
श्रेणी:नेपालमा पाइने वनस्पतिहरू
श्रेणी:रूख
भुइँकटहर

**भुइँ कटहर** नेपालमा पनि पाइने एक किसिमको फल हो। यसको बोट सानो झाडी आकारको हुन्छ। यो एउटा बहुवर्षीय पोथ्रा वर्गमा पर्ने वनस्पति हो। यसलाई कतै कतै अनारस नामले पनि चिनिन्छ भने अङ्ग्रेजीमा पाइनएपल (Pineapple) भनिन्छ।

## तस्विर सङ्ग्रह

Pineapple and cross section.jpg
Pineapple (sliced).jpg|thumb|भुइँ कटहर (काटिएको)
Ananas comosus flower.jpg
PineApple - Ananas comosus - starting stage.jpg
Pineapple Juice.jpg
Charles-pineapple.jpg
Ananasornamental1.jpg
File:Ananas comosus Victoria P1190459.jpg
File:Del Monte Pineapple field at Camp Philips, Bukidnon, Philippines 03.jpg|Del Monte Pineapple field at Camp Philips, Bukidnon, Philippines 03]]
File:Pineapple leaf detail.jpg|Pineapple leaf detail

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:फलफूल
श्रेणी:नेपालमा पाइने वनस्पतिहरू
श्रेणी:एकदलीय वनस्पति
श्रेणी:पोथ्रा
श्रेणी:फूल फुल्ने वनस्पति
श्रेणी:औषधि
पचपन्नझ्याले दरबार

पचपन्न ओटा आकर्षक झ्यालहरू भएको कारणले यसलाई **पचपन्नझ्याले दरबार** भनिएको हो। ऐतिहासिक महत्त्व बोकेको यो दरबार भक्तपुर जिल्लाको भक्तपुर दरबार क्षेत्र मा रहेको छ । पचपन्नझ्याले दरबारको निर्माण राजा भूपतिन्द्र मल्ल ले नेपाल सम्बत ८२८ (विक्रम सम्बत १७६५) मा गरेका थिए ।

## इतिहास
तत्कालिन स्वतन्त्र राज्य भक्तपुरका राजा भूपतिन्द्र मल्लले बनाउन लगाएको पचपन्नझ्याले दरबार भक्तपुर राजदरबार (ख्वप लायकु) कै एक पुनर्निर्मित भाग थियो । सो भागमा त्यस अघि उनकै बाबुले निर्माण गरेको थम्थु राजकुल नामक सुन्दर दरबार थियो । नेपाल सम्बत ७९८ (बिक्रम सम्बत १७३५ ) मा निर्माण पुरा भएको सो दरबार निर्माणको तीनवर्ष पछि तत्कालिन नेपाल उपत्यकामा गएको भयानक भूकम्पले पूरै भत्कियो । भूपतिन्द्र मल्लले भूकम्पले तहसनहस भएको थम्थु राजकुलको दक्षिण पट्टिको भागमा नयाँ जग हाली नयाँ ढङ्गले पुनर्निर्माण गर्न लगाए ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:भक्तपुर जिल्लाका ठाउँहरू
बादल

पृथ्वी अथवा अरु कुनै ग्रहको सतहमाथि वायुमण्डलमा देखिने पानीका वाष्पकण अथवा जमेको हिउँको स्फटिकको द्रव्यमानलाई **बादल** भनिन्छ । पृथ्वीको वायुमण्डलको बादलको अध्ययन नेफलोजी अथवा मौसम विज्ञानको भौतिकी शाखामा गरिन्छ । वायुमण्डल मा रहेको जलवाष्प को संघननबाट बनेको जलकणहरु या हिमकण को विशाल राशि **बादल** भन्ने गरिन्छं ।

## बादलहरूको वगीर्करण 
## उच्च बादल 
१६,५०० फीट (५, ००० मीटर)बाट अग्लो ।
* पक्षाभ बादल |
* पक्षाभ स्तरी बादल |
* पक्षाभ कपासी बादल |
## निम्न बादल 
६,५०० फीट (२,००० मीटर) सम्म |
 
* स्तरी कपासी बादल
* स्तरी बादल
* वर्षा स्तरी बादल
* कपासी बादल
* कपासी वर्षा बादल

## तस्वीरहरू 

File:The Sun, Clouds And The Sky. 34.jpg|बादल
File:The Sun, Clouds And The Sky. 33.jpg|दूई भागमा छरिएको बादल
File:Luz brilhante.jpg|बादल
File:The Sun, Clouds And The Sky. 01.jpg|बादल
File:The Sun, Clouds And The Sky. 29.jpg|दूई भागमा छरिएको बादल

श्रेणी:भूगोल
श्रेणी:बादल
श्रेणी:पानीका रूपहरू
ह्यातुङ झरना

**ह्यातुङ झरना** तेह्रथुम जिल्लामा रहेको पर्यटकीय स्थल हो । एसियाकै अग्लो भनिएको झरनाको उचाई ३६५ मिटर रहेको छ । यो झरना नेपालकै सबैभन्दा अग्लो हो भने यो विश्वकै सबैभन्दा अग्ला ३० झरनाहरूमा पर्दछ । ह्यातुङ झरना सदरमुकाम म्याङलुङ देखि ९ कोष उत्तरमा सम्दु गाविसमा पर्दछ । सदरमुकाम देखि लगभग १ दिन पैदल हिडे पश्चात यो झरना पुग्न सकिन्छ । सप्तरङ्गी इन्द्रेणी झै देखिने यो झरनाको पानी सिमलको भुवा उडेझैँ गरी माथिबाट बेगले तल झरेको देखिन्छ। वाटोमा सामान्य पाटी पौवा र खाने बस्ने एवं टेलीफोनको सुविधा रहेको छ। 

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## यो पनि हेर्नुहोस
श्रेणी:नेपालका झरनाहरू
श्रेणी:तेह्रथुम जिल्लाका ठाउँहरू
श्रेणी:पर्यटकीय स्थलहरू
जलगैँडा

**जलगैँडा** अथवा **पानीगैँडा** विशाल आकारको शाकाहारी स्तनपायी जनावर हो। हिपोपोटामस वा हिपो भन्ने शब्द प्राचीन युनानी भाषाबाट आएको हो, जसको अर्थ नदी घोडा(अथवा नदीमा बस्ने घोडा) हो। जलगैँडा (हात्ती र गैंडा पछि) तेस्रो ठूलो स्थलधारी जनावर हो।

जलगैँडा अर्ध-जलचर जनावर हो जुन नदीहरू तथा तालहरूको छेउछाउमा बसोबास गर्ने गर्छन जहाँ एउटा भाले जलगैँडाले सो नदी क्षेत्र तथा ५ देखि ३० वटा समूहका पोथी तथा बच्चा जलगैँडाहरूको नेतृत्व गर्ने गर्दछ। जलगैँडाले दिनको तापमा पानी वा हिलोमा बसेर शरीरलाई चिसो बनाउने गर्छन भने यसका साथै यिनीहरूको प्रजनन् तथा प्रसव प्रक्रिया पनि पानीमा नै हुने गर्दछ। यिनीहरू साँझपख मात्रै चर्नको लागि जमीनमा निस्कने गर्दछन्। 

यिनीहरूको शारीरिक बनावट सुँगुरको र अन्य स्थल जनावरको जस्तै खुर हुने भएता पनि यसको पूर्वजहरू (ह्वेल, सोँस आदि) सँग जोडिएका छन् जसबाट यिनीहरू लगभग ५५ करोड वर्ष पहिले छुट्टिएका थिए। ह्वेल माछा र जलगैँडाका साझा पूर्वज अन्य खुर भएका स्थल जनावरहरूबाट लगभग ६० करोड वर्ष पहिले विभाजित भएका थिए।

जलगैँडा यसको नाल-आकारको धड, भुत्ला रहित शरीर, डरलाग्दा मुख तथा दाँत, छोटा तथा ठुते खुट्टा र भयङ्कर आकारले चिनिन्छ। जलगैँडा (१.५ टन), हात्तीका तिन प्रजाति (३ देखि ९ टन) र सेतो गैँडा ( १.५ टन) भन्दा पछि तेस्रो वजनदार जनावर हो। यसका छोटा तथा ठुटे खुट्टाका बावजुद यो मानिस भन्दा छिटो दौडन सक्छ। जलगैंडा छोटो दुरीमा ३० किलोमिटर प्रतिघण्टाको दरले दौडन सक्दछ। जलगैंडा बिश्चमा भएका रिसाहा जनावरहरू मध्यमा पर्दछ, साथै यसलाई अफ्रिकामा पनि खतरनाक जनावरको रूपमा चिनिन्छ। जाम्बिया (४०,००)तथा तान्जनिया (२०,००० - ३०,०००) गरी अफ्रिकाको उप साहारन क्षेत्रमा १२५,०० देखि १५०,००को सङ्ख्यामा जलगैँडाहरू रहेको अनुमान गरिएको छ। तापनि वासस्थानको अभाव र मासु तथा बहुमुल्य दाँतको लागि जलगैँडाको शिकारका कारण यिनीहरू खतरामा परेका छन्।

## शारीरिक विवरण 
[thumb|250px|right|[नेपालको चिडियाखानामा रहेको एक वयस्क जलगैँडा]]

जमिनमा बसोबास गर्ने सबैभन्दा ठूला जन्तुहरूमध्ये जलगैँडा पनि एक हो भने यो हात्ती र कुनै-कुनै गैँडाहरूभन्दा सानो हुन्छ। लोप हुँदै गएको अफ्रिकी महाप्राणीहरू मध्ये र दुई अफ्रिकी हात्तीका प्रजाति पनि जलगैँडाहरू सेतो गैँडाभन्दा औसत साना हुन्छन् भने कालो गैँडा र जिराफको तुलनामा तिनीहरू शरीरको पिण्डले ठूलो हुन्छ। जलगैँडाको नाप २.९० देखि ५.०५ मिटर (९.५ देखि १६.६ फिट)  हुन्छ भने यसको पुच्छरको लम्बाइ लगभग ३५ देखि ५६ सेन्टिमिटर (१.१५ देखि १.८४ फिट) हुन्छ। एक औसत भाले वयस्क तौल लगभग १,५०० किलोग्राम (३,३१० पाउन्ड) हुन्छ भने एक वयस्क पोथीको तौल १,३०० किलो (२,८७० पाउन्ड) हुन्छ। धेरै ठूला भालेहरू २,००० किलोग्राम ४,४१० सम्म पुग्न सक्छन् भने केही अधिक ठूला भालेहरूको तौल २,६६० किलोग्राम (५,८६० पाउन्ड) सम्म हुने गरेको छ। एक प्रतिवेदनले देखाएअनुसार विशाल वयस्क भालेको तौल ३,२०० किलोग्राम (७,०५० पाउन्ड) देखि ४,५०० किलोग्राम (९,९२० पाउन्न) सम्म पनि पुगेको थियो। भाले जलगैँडाहरूको जीवनभरिनै बढ्दै गएको देखिन्छ भने पोथीहरूको तौल २५ वर्षको उमेर सम्ममा अधिक हुने गरेको छ।

## वासस्थान 
## चित्रदीर्घा 

Nijlpaard.jpg|एक जलगैँडाको तस्वीर
Hippo skull dark.jpg|जलगैँडाको खप्पर
Lightmatter hippo.jpg|पानी मुनि रहेको एक वयस्क जलगैँडा
HippoSkelLyd2.png|जलगैँडाको अस्तिपञ्जर
 Hippo at dawn.jpg|एक वयस्क जलगैँडा

## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
## बाह्य कडीहरू 
श्रेणी:वन्यजन्तु
श्रेणी:जनावरहरू
पशुपतिनाथ (स्पष्टता)

**पशुपतिनाथ** भन्नाले हामी निम्न लिखित विषयहरू बुझ्न सक्छौ :-
*भगवान श्री पशुपतिनाथ
*श्री पशुपतिनाथको मन्दिर

श्रेणी:देवताहरू
गैँडा

**गैँडा** पञ्जामा बिजोर औंला हुने समुहका पाँच वर्तमान प्रजातिहरू मध्येको एक हो। यिनका प्रजातिहरू मध्ये दुई अफ्रिकामा पाइन्छन्। गैँडा एक शाकाहारी जनावर हो। यसको शरीरमा एक मोटो सुरक्षात्मक छाला हुन्छ।

## स्वरुप
## गैँडाका प्रजातिहरू
## सन्दर्भ सूची
## बाह्य कडीहरू
## यो पनि हेर्नुहोस्
श्रेणी:शाकाहारी जनावरहरू
श्रेणी:नेपालमा पाइने स्तनधारीहरू
गट्टा

खेल्दै नेवार बालिकाहरू]]

**गट्टा** भनेको ढुंगालाई माथि फ्याल्दै खेलिने एक प्रकारको परम्परागत खेल हो । यो खेल नेवारी बालबालिकाहरूमा लोकप्रिय खेल हो । आधुनिक प्रविधिहरु संगै अहिले यो खेल पनि विलिन हुने क्रममा छ ।
बर्दिया राष्ट्रिय निकुञ्ज

**बर्दिया राष्ट्रिय निकुञ्ज** नेपालको मध्य तथा सुदूर पश्चिममा रहेको छ। बर्दिया राष्ट्रिय निकुञ्जले करिब ९६८ वर्ग किलोमिटर क्षेत्रफल ओगटेको छ ।
बर्दिया राष्ट्रिय निकुञ्जको प्रमुख कार्यालय ठाकुरद्वारामा रहेको छ,जुन पुर्व-पश्चिम राजमार्गको अम्रेनीबाट दक्षिण तर्फ बाटो छुट्टिएको छ । यो निकुञ्ज नेपालको पश्चिममा कर्णाली नदीको पूर्व तिरको तराइ प्रदेशमा अवस्थित छ । सन् १९६८मा शाही शिकार आरक्षको रूपमा स्थापना गरिएपनि सन् १९६७मा करिब ३६८ वर्ग किलोमिटर क्षेत्रफलको उक्त आरक्षणलाई शाही कर्णाली वन्यजन्तु आरक्षको रूपमा घोषणा गरियो । पछि सन् १९८२मा यसलाई शाही बर्दिया वन्यजन्तु आरक्ष नामाकरण गरियो र सन् १९८४मा पुनः बबई नदी आसपासको क्षेत्रलाई समेटियो । सन् १९८८मा आएर बर्दिया राष्ट्रिय निकुञ्जको रूपमा यस क्षेत्रलाई घोषणा गरिएको थियो । पूर्णरूपमा तराइ क्षेत्रमा रहेको यस राष्ट्रिय निकुञ्ज स्थापनाको प्रमुख उद्देस्य बाघ तथा यसको शिकारको संरक्षण भएपनि गैंडा, घडियाल गोही, डल्फिन जस्ता अत्यन्तै लोपोन्मुख वन्यजन्तुहरू यसमा संरक्षित छन ।

## इतिहास
पहिला पहिला बर्दियाको बघौरा फांटमा राजाहरू बाघ तथा हात्तीको शिकारको लागि आउने गर्दथे। यहि क्रममा एकपटक शिकारको लागि आएका राजाले शिकारको लागि बाघ नपाएपछि त्यस क्षेत्रलाई राजाको शिकार क्षेत्रको रूपमा संरक्षण गर्न सुरूवात गरेका थिए। पछि त्यहि क्षेत्रलाई कर्णाली संरक्षण क्षेत्रको रूपमा चिनियो। पछि सन् १९८२मा यसलाई शाही बर्दिया वन्यजन्तु आरक्ष नामाकरण गरियो र सन् १९८४मा पुनः बबई नदी आसपासको क्षेत्रलाई समेटियो। सन् १९८८मा आएर बर्दिया राष्ट्रिय निकुञ्जको रूपमा यस क्षेत्रलाई घोषणा गरिएको थियो।

## हावापानी 
बर्दिया राष्ट्रिय निकुञ्जमा पृथक तीन किसिमको हावापानी हुने गर्छ। आश्विन देखि फाल्गुणसम्म मौसम सुख्खा हुन्छ, यो समयमा दिनहरू न्यानो हुन्छन् भने रात ठन्डा रहने गर्छ। बैशाख देखि असार महिना सम्म गर्मी मौसम हुन्छ, यती बेला यहाँको तापक्रम बढेर ४५‌ डिग्रि सेन्टिग्रेट सम्म पुग्ने गर्छ। त्यसपछिका महिनामा भारी वर्षातको मौसम शरु हुन्छ।
यहाको माटो एकदमै कोमल भएको हुँदा वर्षातमा धेरै हिलो हुने गर्दछ ।

## वनस्पति तथा वन्यजन्तुहरू 
]]निकुञ्ज अन्तर्गत चुरेको माथिल्लो भागतिर केही सल्लाका जंगलहरू छन् भने तराईको धेरैजसो भाग सालको जंगलले ढाकेको र बीच बीचमा घाँसे मैदान रहेको छ । पाटे बाघ, एक सिंगे गैंडा, चितुवा, घोडगधा, जरायो, चित्तल, लगुना, बाह्रसिङ्गा र जंगली हात्ती लगायत ५६ प्रजातिका स्तनधारी वन्यजन्तु यसनिकुञ्जमा पाइन्छन् । जलचरहरूमा घडियाल गोही, मगर गोही, सोंस र विभिन्न किसिमका माछा यहाँ पाइन्छन् ।

यस निकुञ्जमा हालसम्म ४३८ थरी रैथाने र बसाई सरी आउने चराहरूको अभिलेख गरिएको छ । पर्या पर्यटनको प्रचुर सम्भावना रहेको यस निकुञ्जमा वर्षेनी पर्यटकको संस्था बढिरहेको छ ।
 ]]
]]
]]
]]

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
**बर्दिया राष्ट्रिय निकुञ्ज**  *नेपाल सरकार वन तथा भु-संरक्षण मन्त्रालय, राष्ट्रिय निकुञ्ज तथा वन्यजन्तु संरक्षण विभाग*

श्रेणी:विश्वसम्पदाथन २०१५ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू
श्रेणी:नेपालका राष्ट्रिय निकुञ्जहरू
श्रेणी:विश्व सम्पदा
श्रेणी:नेपालको भूगोल
श्रेणी:संरक्षित क्षेत्र
श्रेणी:पर्यटकीय स्थलहरू
श्रेणी:नेपालका घाँसे मैदानहरू
धनियाँ

धनिया (अंग्रेजी: Coriander) वा कोथमिर खाना पकाउन प्रयोग गरिने सुगन्धित हरियो पात हो।  मारवाडी भाषामा यसलाई एकरा धोना भनिन्छ।  सामान्यतया यसलाई तरकारी गार्निश र मसलाको रूपमा प्रयोग गरिन्छ।  केही सुकेको बीउ मसलाको रूपमा प्रयोग गर्न सकिन्छ।

## औषधोपचार
*अमलपित्त भएमा
:जीराको धूलो, धनियाँ गेडाको धूलो र काल्चि मिस्री बराबर मिसाएर १\१ चम्चा बिहान\बेलुका पानीसँग खानाले अमलपित्त समन हुन्छ ।
*गर्मिले पेट पोल्ने भएमा
:धनियाँ र सुप बराबर कुटेर मिश्री मिसाएर १/१ चम्चा बिहान/बेलुका खाने गरेमा गर्मिले पेट पोल्ने रोग एक हप्तामा नै निको हुन्छ ।
*हातगोडा पोल्नेमा
सुप र गेडा धनियाँ बराबर मात्रामा कुटेर चूर्ण बनाउनुहोस् र आवश्यक मिश्री हाल्नुहोस् र खानापछि एक/एक चम्चा चूर्ण पानीसंग सेवन गर्नुहोस ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## यो पनि हेर्नुहोस
*मरिच
*जीरा

श्रेणी:मसलाहरू
श्रेणी:फूल फुल्ने वनस्पति
श्रेणी:पोथ्रा
श्रेणी:खानेकुरा
श्रेणी:औषधोपचार
इन्टरनेट टेलिभिजन

**इन्टरनेट टेलिभिजन** वा इन्टरनेट प्रोटोकल टेलिभिजन (**आइपी टिभी**) टेलिभिजन प्रसारणको एउटा नयाँ प्रविधि हो। यो प्रविधिबाट अहिले टेलिभिजनका च्यानललाई इन्टरनेटको माध्यमबाट आफ्नो कम्प्युटर अथवा इन्टरनेट-चल्ने टेलिभिजन हेर्न सकिन्छ। जुनसुकै तिब्र गतिको इन्टरनेटको श्रोत मार्फत इन्टरनेटमा जोडेर यस्तो टेलिभिजन हेर्न सकिन्छ। प्रत्यक्ष टेलिभिजन, पुराना कार्यक्रमहरूका साथै चाहिएको भिडियो वा चलचित्र खोजेर हेर्न सकिने भएकोले यो सेवा सामान्य टेलिभिजन प्रसारण भन्दा फरक छ। त्यसैले, आइपी टिभीलाई सामान्यतया इन्टरनेटमा आधारित मल्टिमिडिया सेवा भन्न सकिन्छ। 

इन्टरनेसनल टेलिकम्युनिकेसन युनियनले इन्टरनेटको माध्यमबाट प्रसारण हुने टेलिभिजनलाई आइपी टिभी भनेको छ। सन् २००५मा एलाईन्स फर टेलिकम्युनिकेसन इन्डस्ट्री सोलुसन्सले आइपी टिभीको आधिकारिक परिभाषा गरेको हो। पहिलोपल्ट १९९४मा अमेरिकी ब्रोडकास्टिङ कम्पनीले आफ्नो विश्व समाचार सेवालाई पहिलो पटक इन्टरनेटमार्फत् प्रसारण गरेको थियो। सुरुमा सियु-सिमी भिडियो कन्फेरेन्स सफ्टवेयरका माध्यमबाट यस्तो सेवा सुरु गरिएको थियो। त्यसपछि यसलाई विकास गर्दै संसारभरि आइपी टिभीको चलन सुरु गरियो। अहिले भने एमपिइजी फोर प्रविधिमा यस्ता टिभी सञ्चालन गरिन्छ। इन्टरनेटका अरु श्रोतबाट जस्तै, आइपी टिभीमा प्रसारण भइसकेको टिभी कार्यक्रमलाई रेकर्ड गरेर पनि हेर्न मिल्छ। सीमित च्यानलको मात्र सेवा लिएर चलाउन पनि सकिन्छ। आफूलाई मन पर्ने कार्यक्रम रेकर्डका लागि स्वचालित रूपमा मिलाएर राख्ने र पछि हेर्न सकिने भएकाले यो प्रविधि अहिले लोकप्रिय हुन थालेको छ।

### सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:टेलिभिजन
श्रेणी:सञ्चार
मार्मट

**मार्मट वा फ्याउमुसा** (), लोखर्के जस्तै *मार्मोटा (Marmota)* प्रजाति अंतर्गत पर्ने १४ प्रजातिका जनावर मध्य एक हो। सामान्य अर्थमा फ्याउमुसा ठूला जमीनी लोखर्के हुन।

## केही प्रजातिहरू

File:Golden marmot.JPG|पाकिस्तानमा पाईने सुनौलो मार्मट (*Marmota caudata*),
File:Himalayan Marmot at Tshophu Lake Bhutan 091007 b.jpg|भुटानमा पाईने हिमाली मार्मट (*Marmota himalayanus*)

श्रेणी:वन्यजन्तु
अच्युतकृष्ण खरेल

**अच्युतकृष्ण खरेल** () नेपालका पूर्व प्रहरी महानिरीक्षक (प्रमुख) हुन। वि.सं. २००३ फागुन २८ गते मंगलबार काभ्रेपलाञ्चोक जिल्लाको खरेलथोक गाविसमा जन्मेका खरेलले २०२७ सालमा प्रहरी निरीक्षक पदमा प्रहरी सेवामा प्रवेश गरेका थिए । 

क्रमश बढुवा भएपछि उनी २०४९ सालमा प्रहरी अतिरिक्त महानिरीक्षक (एआइजी) पदमा नियुक्त भए ।

## प्रहरी महानिरीक्षक (आईजीपी) 
### पहिलो कार्यकाल 
मोतिलाल बोहराले प्रहरी सेवाबाट अवकाश पाएपछि खरेल पहिलोपटक २०५३ चैत्तमा प्रहरी महानिरीक्षकमा नियुक्त भए । प्रहरी महानिरीक्षकमा नियुक्त भएको ३६ दिनपछि २०५३ चैत २१ गते खरेलको राष्ट्रिय अनुसन्धान विभागको प्रमुखमा स्थानान्तरण भयो । उनको ठाउँमा उनका प्रतिस्पर्धी ध्रुवबहादुर प्रधान करिब ८ महिनाको लागि नेपाल प्रहरीका प्रमुख भए । 

### दोस्रो कार्यकाल 
२०५४ मंसिर २६ गते खरेलको पुन: नेपाल प्रहरीको प्रमुखमा पुनर्बहाली भयो ।  यसरी नेपाल प्रहरीको इतिहासमा दुईपटक प्रहरी महानिरीक्षक बन्ने खरेल पहिलो तथा एकमात्र व्यक्ति हुन् ।

खरेलको प्रहरी महानिरीक्षकको दोस्रो कार्यकालमा नेपाल प्रहरीमा 'गुटबन्दी प्रथा' नकारात्मक रूपमा चरम बिन्दुमा पुगेको मानिन्छ । अवकाशप्राप्त प्रहरी नायब उपरीक्षक (डीएसपी) आनन्द पुरीले '९ आइजिपीसँगका अनुभूति' नामक आफ्नो संस्मरणमा 'खरेल बाहुनवादी पाराले गाँजिएको हुँदा उहाँको कार्यकालमा बाहुनहरूले खुब प्रश्रय पाएका थिए,' भनेर उल्लेख गरेका छन् ।  पुरीले आफू प्रहरी उपरीक्षकको बढुवामा तत्कालीन प्रधानमन्त्री स्व. गिरिजाप्रसाद कोइरालालाई आफू छुट्नुको कारण सोध्दा कोइरालाले आईजीपी खरेलबाट पुरीको बढुवाको लागि सिफारिस नभएको र कोइरालाले पुरीलाई 'फेरि तपाईं त आर्को आइजिपी साबको मान्छे रे भन्ने त्यस्तै कुरा आएको पो थियो' भनेर भनेका थिए भनी आफ्नो संस्मरणमा उल्लेख गरेका छन् । 

उनी माओवादी द्वन्द्वकालमा प्रहरी महानिरीक्षक थिए।

२०७५ सालमा प्रकाशित खरेलको आत्मकथाका अनुसार उनले आफ्नो प्रहरी प्रमुखको दोस्रो कार्यकालमा २०५५ साल ताका आफू मातहतका प्रहरी अधिकृत भरत जीसीमार्फत ने.रु. ४० लाख उठाई चुनावी खर्च (आम निर्वाचन) को रूपमा नेपाली कांग्रेसका तत्कालीन सभापति तथा प्रधानमन्त्री स्व. गिरिजाप्रसाद कोइरालालाई ने.रु. ३० लाख र नेकपा एमालेलाई ने.रु. १० लाख पर्दान गरेका थिए ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू 
श्रेणी:माओवादी जनयुद्धका मानिसहरू
श्रेणी:खस जाति
श्रेणी:जीवित मानिसहरू
श्रेणी:नेपाल प्रहरीका अधिकारीहरू
श्रेणी:नेपालका प्रहरी महानिरीक्षकहरू
जलचक्र

सबै जीव जन्तु तथा वनस्पतिका लागि पानी अत्यावस्यक तत्व हो  । पारिस्थितिक प्रणालीको संरचना स्थिति र कार्य प्रणालीमा पानीले प्रभाव पार्दछ । जलचक्र सचालनमा जमिनको सतह र जमिन मुनिको पानीका स्रोतहरु महत्त्वपूर्ण हुन्छन् । जल प्रवाहको विभिन्न प्रक्रियामा सौर्य उर्जाको प्रभाव परिरहेको हुन्छ । सूर्यबाट आएको तापले गर्दा नदीनाला, पोखरी, ताल, समुन्द्र, हिमखण्ड, ओसिलो जमिन, जीवजन्तुहरूमा रहेको पानी आदि वाष्पिकरण हुन्छ । वाष्पिकरणले गर्दा नै हिउँदको समयमा पोखरी, ताल, समुन्द्रको पानीको मात्रा घट्दै जान्छ । जमिनको सतहमुनि भएको पानी बोटबिरुवाहरूले प्रयोग गर्दछन । बोटबिरुवाको उत्स्वेदन प्रक्रियाद्वारा तिनीहरूमा भएको पानी पातका छिद्रहरूबाट बाफको रूपमा बाहिर निस्की वायुमण्डलमा मिल्दछ । यसरी जीवजन्तु तथा वनस्पतिले प्रयोग गरेको पानी वाष्पिकरण हुने प्रक्रिया प्रकृतिमा निरन्तर रूपमा चलिरहन्छ । वाष्पिकरण भएर वायुमण्डलमा पुगेका पानीका सानासाना कणहरु बिस्तारै आपसमा मिल्दछन र बादलमा परिणत हुन्छन् । पानीका सानासाना कणहरुमिलेर ठूलाठूला कणहरु बन्दछन र वर्षाकोरूपमा पृथ्वीमा नै झर्दछन । वर्षाहुँदा झरेको अधिकांश पानी बगेर नदीनाला, खोला, ताल, समुन्द्र, पोखरी, आदिमा पुग्दछ । हिउँ, असिना, तुसारोको रूपमा रहेको पानी सौर्यतापले गर्दा पग्लेर तरलमा परिणत हुन्छ । पृथ्वीको सतहमा भएको पानीको केही भाग खाल्डो, जमिनको चिरा तथा माटोमा भएका छिद्रहरूबाट छिरेर जमिनको सतह भित्र पुग्दछ । तलतिर छिर्दैगएको पानी कडा चट्टान भएको वा  चट्टानका टुक्राहरूले प्वाललाई थुनेको स्थानमा पुगेपछि त्यहीँ नै रोकिन्छ । त्यसरी संचित भएको पानी भूमिगत जल हो । भूमिगत जल प्वाल तथा छिद्रहरूबाट मूलको रूपमा होचो भागबाट बाहिर निस्किन्छ । विभिन्न स्थानमा रहेको पानी पुनः वाष्पिकरण भई बाफको रूपमा वायुमण्डलमा जान्छ । यसरी जलप्रवाह निरन्तर रूपमा नै चलिरहन्छ । पारिस्थितिक प्रणालीलाई कायम राख्न जलचक्र प्रकृतिमा चलिरहनु आवश्यक छ । वनजङ्गलको फडानी, सुख्खा जमिनको वृद्धि, सिमसार र होचो स्थानहरूमा वस्तिबिस्तार गर्ने, सिमजस्तो जग्गालाई पुर्ने आदि कार्यहरूले जलचक्रको प्राकृतिक गतिलाई पनि असर पुर्याउँछ ।

## यो पनि हेर्नुहोस 
* भूमिगत जल

## सन्दर्भ सामग्री
## बाह्य कडीहरू
श्रेणी:प्रकृति
श्रेणी:हावापानी
उत्स्वेदन

in a tomato leaf shown via colorised scanning electron microscope.]]
 in this image of the Amazon Rainforest are a result of transpiration.]]
s will reduce the surface of their leaves during water deficiencies (left). If temperatures are cool enough and water levels are adequate the leaves expand again (right).]]
बोटबिरुवाले आफुमा भएको पानीलाई निश्काशन गर्ने प्रक्रियालाई **उत्स्वेदन** प्रक्रिया भनिन्छ । यसलाई अङ्ग्रेजीमा ट्रान्स्पिरेसन (**Transpiration**)भनिन्छ । यो प्रक्रिया झन्डै वास्पिकरण प्रक्रिया जस्तै हुन्छ ।

## यो पनि हेर्नुहोस
*Antitranspirant - a substance to prevent Transpiration

## सन्दर्भ सामाग्री 
## बाह्य लिङ्कहरु 
* Transpiration by Trees
* USGS The Water Cycle: Evapotranspiration
वाष्पीकरण

पानी वा कुनै तरल पदार्थ निश्चित तापक्रम नाघिसकेपछि वाफमा परिवर्तन हुने प्रकृया वाष्पीकरण हो ।

## सिद्धान्त 
## वाष्पीकरणलाई असर पार्ने तत्वहरू
## प्रयोग
*घाममा धोइसकेका लुगा सुक्न मुख्यतः यही प्रकृया लागू हुन्छ ।
*कुनै तरल पदार्थबाट ठोस पदार्थ निकाल्न यसैको प्रयोग हुन्छ ।

*गर्मीयाममा शितल बनाउनका लागि केही उपकरणहरू वाष्पीकरण अनुसार काम गर्छन् । (जस्तै:इभापोरेटिभ कुलरस्)
*माटाका भाँडाहरू बनाइसके पछि घाममा सुकाउनका कारण चिसो भाँडामा रहेको सुकोस् भनेर हो ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
समुद्र

नुनिलो पानीको विशाल संग्रहलाई समुन्द्र भनिन्छ।
पृथ्विको कुल क्षेत्रफल को ३  भाग जमिन समुन्द्रले ढाकेको छ ।
जोगबनी

**जोगबनी** एउटा सहर र के भारतीय राज्य बिहारमा पर्ने अररिया जिल्लाको अधिसूचित क्षेत्र हो । यो नेपाल र भारतको सीमास्थित नाका हो । यहा नेपाल र भारतको सिमा जोड्ने भन्सार पनि रहेको छ । 

सहर २६.४२ ° उत्तरी अक्षांश र ८७.२५ ° पूर्वी देशान्तरको बीचमा मतलब समुद्र स्तर को माथिको ६७ (२१९ फीट)को ऊंचाईमा अस्थित छ ।

श्रेणी:नेपाल–भारत सीमामा स्थित पारवहन र भन्सार चौकीहरू
बी हमिङ्ग बर्ड

**बी हमिङ्ग बर्ड** वा जुनजुनसिटो (Zunzuncito) हमिङ्गबर्ड प्रजातिको चरा हो । यो चरा मुख्यतः क्युबाको आईसा डे ला जुवेनटुडमा पाइन्छ । बी हमिङ्ग बर्ड बिश्व कै सबैभन्दा सानो चरा हो, सामान्यतया यसको तौल १.८ ग्राम र लम्बाई ५ सेन्टीमिटर ( २ इन्च ) हुन्छ ।

## विवरण
भाले बी हमिङ्ग बर्डको हरियो सिउर र रातो वा रानी रङ्गको घाँटी, शरीरको माथिल्लो भाग निलो-निलोतथा बाँकी शरीरको तल पट्टीको भाग खरानी-सेतो हुन्छ । भालेको आकार पोथीको भन्दा पनि सानो हुन्छ । पोथीको शरीरको माथिल्लो भागको रङ्ग निलो-हरियो, तल पट्टी भाग खरानी-सेतो हुन्छ र पुच्छरका प्वाँखहरू सेता थोप्ले हुन्छन् । बी हमिङ्ग बर्डले एक पटकमा २ वटा मात्र अण्डा पार्ने गर्छ ।

बी हमिङ्ग बर्ड लगभग ठुलो आकारको मौरी हुन्छ । अन्य हमिङ्ग बर्ड जस्तै यो चरा पनि तिब्र गतिमा उड्न सक्छ ।  यो चरा हेलिकप्टर जस्तो उड्दा उड्दै तल माथी वा पछाडी उड्न सक्छ । बी हमिङ्ग बर्डले आफ्नो पंखेटा एक सेकेण्डमा ८० पटक फट्फटाउन सक्छ । यसको पंखेटा फट्फटाउँदाको गति मानिसको सामान्य आँखाले देख्न सकिदैन । बी हमिङ्ग बर्डले फूलको रस खाने गर्छ र यसको लागि एक दिनको समयमा लगभग १५०० सम्म फूलहरूमा चाहार्ने गर्छ ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
श्रेणी:हमिङ्ग बर्ड
ढोरपाटन शिकार आरक्ष

**ढोरपाटन शिकार आरक्ष** नेपालको एक मात्र शिकार आरक्ष हो। यो आरक्ष पश्चिम नेपालमा धौलागिरी हिमश्रृंखला भित्र रुकुम, म्याग्दि र बाग्लुङ गरी तीन जिल्लामा फैलिएको छ, जसको क्षेत्रफल १,३२५ वर्ग किलोमिटर रहेको छ। ढोरपाटन शिकार आरक्ष वि.सं. २०४० (सन १९८३)मा स्थापित भयो र यसले वि.सं. २०४४ (सन १९८७)मा मात्र सरकारी मान्यता प्राप्त गर्‍यो। यसको उत्तरी सिमामा पुथा, चुरेन र गुर्जा हिमालहरू रहेका छन। यो आरक्ष समुन्द्री सतहबाट २,८५० मिटर(९,३५० फिट) देखि ५,५०० मिटर(१८,००० फिट) उचाईमा अवस्थित छ । 

## हावापानी 
ढोरपाटन शिकार आरक्ष क्षेत्रमा आश्विन महिनाको शुरुवात सम्म वर्षात मौसम रहन्छ। यहाँ हिउँद मौसम दिनको तापक्रम न्युन रहने तथा जोडसँग हावा चल्ने गर्छ। माथिल्लो भेगमा बिहानी समयमा बादल तथा कुहिरोले ढाकिरहन्छ तर पछि हावा चलेर बादलहरू हट्न गई मौसम सफा हुने गर्छ। माघ तथा फाल्गुण महिना तिर यस क्षेत्रको तल्लो भेग सम्म नै हिउँ पर्ने गर्छ, त्यसकारण यहाँका स्थानीय बासिन्दाहरु छ महिना बुँकी र छ महिना अौल तिर बसाई सर्ने गर्दछन् । 

## यसरी पुग्न सकिन्छ 
यो ठाऊ बाग्लुङगको पश्चीम दिशामा पर्छ। बाग्लुङगको नाम चलेको बजार बुर्तिवागबाट पैदल १ दिन हिडेपछि ढोरपाटन पुग्न सकिन्छ। हाल ढोरपाटन उपत्यका सम्म यातायात पुगेको छ। बुर्तिवाङबाट ढोरपाटन सालझण्डी सडक भएर ढोरपाटन पुग्न सकिन्छ। सामान्यतया वुर्तिवाङबाट ३ घण्टामा ढोरपाटन उपत्यका पुगीन्छ। हाल जिप तथा साना प्रकारका बसहरू सो रूटमा चल्ने गर्दछन् । 

## वनस्पति तथा वन्यजन्तुहरू 
ढोरपाटन शिकार आरक्षमा गोब्रे सल्ला,सल्ला, भोजपत्र, लाली गुराँस, ठिँग्रे सल्ला, सिंदूर, धुपी तथा देबदारु लगायतका वनस्पतिहरू पाइन्छन्। अधिक मात्रामा जैविक सम्पदाको खानी मानिएको ढोरपाटन क्षेत्रमा १ सय ८५ थरीका दुर्लभ वनस्पति उच्च पहाडी सिमसार क्षेत्र ३२ थरीका स्तनधारी वन्यजन्तु, १ सय ३० प्रजातीका चराचुरुङ्गी ८ सय ५२ नाउर, २ सय झारल, हिउँ चितुवा, चित्तल, थारल, घोरल, भालु, बँदेल, लंगुर लगायतका जंगली जनावर र पंक्षीहरू रहेका छन्। 

सिकारको लागि प्रख्यात यस आरक्षमा पेशेवर सिकारीको लाईसेन्स प्राप्त सिकारीले ९ नाउर र ११ झारलको सिकार गर्न पाउने प्रवधान रहेको छ। पछिल्लो जनगणना अनुसार आरक्षमा करिब ८ सय ५२ नाउर छन्। आरक्षमा रहेका हिउँ चितुवा, घोरल, हिमाली कालो भालु, भुक्ने मृग, लुंगुरलगायत लोपोन्मुख वन्यजन्तुको सिकार गर्न निषेध गरिएको छ।

=‍‍‍ सन्दर्भ सामग्रीहरू=

**ढोरपाटन शिकार आरक्ष**  *नेपाल सरकार वन तथा भु-संरक्षण मन्त्रालय, राष्ट्रिय निकुञ्ज तथा वन्यजन्तु संरक्षण विभाग*

## हेर्नुहोस 
श्रेणी:वन्यजन्तु आरक्ष
श्रेणी:राष्ट्रिय निकुञ्ज
स्तनधारी प्राणी

**स्तनधारी** ढाड भएका जनावरहरूको एउटा समुह हो । यसलाई मुख्यतया स्तन तथा स्तन्य ग्रन्थीको माध्यमबाट साथै रौं, मध्य कानको हाड आदिको माध्यमबाट चिन्न सकिन्छ ।

## यो पनि हेर्नुहोस्
## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
श्रेणी:जनावरहरू
श्रेणी:स्तनधारी प्राणी
पिरामिड प्रयोगशाला

thumb|right|पिरामिड प्रयोगशाला
विश्वको सर्वोच्च शिखर सगरमाथाको काखैमा रहको **पिरामिड प्रयोगशाला** विश्वकै सबैभन्दा उच्च क्षेत्रमा रहेको विज्ञान तथा प्रविधि अनुसन्धान केन्द्र हो। समुद्र सतहबाट ५०५० मिटरको उचाइमा रहेको यो अनुसन्धान केन्द्र पिरामिड इन्टरनेसनल ल्याब्रेटोरी एन्ड अब्जरभेटोरी सेन्टरको नामले चिनिन्छ। यो उच्च भू- भागिय अनुसन्धान गर्ने सुविधा सम्पन्न अन्तर्राष्ट्रिय स्तरको अत्याधुनिक प्रयोगशाला हो।

सन् १९९० को अन्त्य तिरसम्म पुग्दा हिमालहरूको मूल्य, पर्वतारोहणको अवधारणासँग मात्रै गाँसिएको थिएन त्यस सम्बन्धी नयाँ वैज्ञानिक सोच र मूल्य मान्यताको प्रादुर्भाव हुँदै आएको थियो। उच्च हिम श्रृंखलाहरू चुमेर नयाँ कीर्तिमान बनाउने सोच भन्दा भिन्न उद्देश्य लिएर वैज्ञानिकहरूको एउटा समिति बन्यो। यस समितिले पहाडी र हिमाली दुर्गम क्षेत्रमा दिगो विकासका लागि आवश्यक विशिष्ट वैज्ञानिक सहयोग उपलब्ध गराई त्यसको माध्यमबाट पर्यावरण संरक्षण,स्थानिय जनताको जीवनस्तरको सुधार गर्दै वैज्ञानिक ज्ञानको प्रचार गरी वैज्ञानिक खोजको नतीजा,पहाडी क्षेत्रको दिगो व्यवस्थापन, क्षमता विकास सम्बन्धी क्रियाकलाप, स्थानीय संस्कृति र परम्पराको विकासका लागि आवश्यक सहयोग अभिवृद्धि गर्ने कार्यमा सहयोग गर्ने उद्देश्य राखेको छ। 
इटालिको राष्ट्रिय अनुसन्धान केन्द्र सिएनआरको सहयोगमा ग्याँस लेजर जस्ता अत्याधुनिक प्रविधि प्रयोग गरी १९९२मा सगरमाथाको उचाई पुन: नाप्ने काम गर्‍यो। यहि संस्थाको सहयोगमा सगरमाथाको उचाई ८८४८ मिटरनै कायम गरियो। इटालियन माउण्टेनका नामले चिनिने विश्वको दोस्रो अग्लो हिमाल माउन्ट के टु को पनि सन् १९९६ मा पुन उचाई नापियो। यसरी निजि क्षेत्रमा स्थापित सस्थांले हिन्दुकुश, काराकोरम र हिमालय पर्वत क्षेत्रमा विशेष गरी नेपाल, पाकिस्तान, तिब्बत, भारत, भुटान र अफ्रिकाको पर्वतिय क्षेत्रमा प्रविधि विकास र वैज्ञानिक अनुसन्धान गर्दै आएको छ। बीस लाख यूरो भन्दा बढी खर्च गरी आजसम्म यस केन्द्रले १४३ देशको ५२० भन्दा बढी वैज्ञानिक प्रयोजनलाई आतिथ्य गरेको छ। त्यस्तै, २२० जना अनुसन्धानकर्ताका अनुसन्धान प्रयोजन पुरा गर्नुका साथै ७६५ वटा पुस्तकहरू प्रकाशित गरिसकेको छ।

## एबिसी स्टेसन ५०७३ मिटर; लोबुचे
## उपकरणहरू 
## सन्दर्भ सामग्री
## बाह्य कडीहरू 
# अधिकारी लक्ष्मण,सर्वोच्च उचाइको प्रयोगशाला नेपालमा
मकालु-बरूण राष्ट्रिय निकुञ्ज

**मकालु-बरुण राष्ट्रिय निकुञ्ज**को स्थापना बि. सं. २०४९ (सन १९९२)मा भएको हो, जसको नामाकरण मकालु हिमालको नामबाट गरिएको हो। यसको प्रशासनिक तथा ब्यबस्थापनका कार्य नेपाल सरकार, राष्ट्रिय निकुञ्ज तथा वन्यजन्तु संरक्षण विभागबाट हुने गर्छ भने सहयोगिको रूपमा द माउन्टेन ईन्टिच्युटस '''The Mountain Institute's initiative** (संरक्षित क्षेत्र तथा समुदाय विकासलाई समाहित गराई लग्ने नविन संरक्षण नमुना)ले कार्य गर्दै आएको छ।

अरुण नदीको छेउछाउका उष्ण जंगल देखि हिमालयको उच्च भाग सम्म फैलिएको मकालु-बरुण राष्ट्रिय निकुञ्ज बिश्वको सबैभन्दा अग्लो स्थानमा रहेको संरक्षीत क्षेत्र हो, जुन समुन्द्री सतहबाट ८,००० मिटरको उचाईमा अवस्थित छ। मकालु-बरुण राष्ट्रिय निकुञ्ज २३,३० वर्ग किलोमिटर क्षेत्रफलमा फैलिएकोछ। यस निकुञ्ज भित्र मकालु हिमाल (८,४६३ मिटर) बिश्वको पन्ध्रौ अग्लो हिमाल, चाम्लाङ्ग हिमाल (७,३१९ मिटर) नेपालको चौँथो अग्लो हिमाल, बरुन्त्से हिमाल (७,१२९ मिटर), मिरा पिक (Mera Peak) ( ६,६५४ मिटर) लगायतका हिमालहरू रहेकाछन।

## वनस्पति तथा वन्यजन्तुहरू 
वन्सपतिका अधिक बिभिदताका कारण परिचित यस मकालु-बरुण राष्ट्रिय निकुञ्जमा २५ प्रजातिका लाली गुराँसहरू, ४७ प्रजातिका अर्किड (Orchid) तथा ५६ अन्य दुर्लभ प्रजातिका वनस्पतिहरू पाइन्छन्। साथै यस निकुञ्जमा हिउँ चितुवा, कस्तुरी मृग, बँदेल लगायतका दुर्लभ वन्यजन्तुहरू पाईने गर्छन।

=‍‍ सन्दर्भ सामग्रीहरू =

## बाह्य कडीहरू
# **मकालु-बरुण राष्ट्रिय निकुञ्ज'*  *नेपाल सरकार वन तथा भु-संरक्षण मन्त्रालय, राष्ट्रिय निकुञ्ज तथा वन्यजन्तु संरक्षण विभाग''
## यो पनि हेर्नुहोस 
श्रेणी:नेपालका राष्ट्रिय निकुञ्जहरू
बमबहादुर राणा

**बम बहादुर राणा** नेपालको प्रधानमन्त्री तथा प्रधान सेनापति थिए । यिनी जंगबहादुर बेलायत गएका बखत नेपालको कार्यकारी प्रधानमन्त्री भएका थिए। यिनी वि.सं. १९०६ देखि	१९०७ सम्म करिव १ वर्षसम्म नेपालको कार्यकारी प्रधानमन्त्री रहे। 

## वृत्ति 
### कुमारीचोक 
जंगबहादुरले बमबहादुर कुँवरलाई कुमारी चोकको काजी बनाएका थिए।

### कार्यवाहक प्रधानमन्त्री 
जंगबहादुर बेलायत गएका बखत नेपालको कार्यकारी प्रधानमन्त्री भएका थिए।

### जंगबहादुरको हत्या योजना 
जंगबहादुर बेलायत गएका बखतमा फर्केपछी हत्या गर्ने 
बद्री नरसिंह राणा र जयबहादुर राणाको योजनाको पोल उनले खोलेका थिए । जंगबहादुरको हत्या गरी उप्रेन्द्र बिक्रम शाह श्री ५ बन्ने, बमबहादुर प्रधानमन्त्री बन्ने र बद्रीनरसिंह कमान्डर इनचिफ बन्ने षडयन्त्र बनेको थियो।

### *तेश्रो नेपाल तिब्बत युद्ध* 
मुख्य लेख: *अन्तिम नेपाल तिब्बत युद्ध*

तेश्रो  नेपाल तिब्बत युद्धमा बम बहादुर कुवंरले केरूङ अभियानको नेतृत्व २५७२८ सेनाका साथ गरेका थिए । जनरल बमबहादुर र कर्णेल पृथ्वीध्वज को ३ पल्टन, १२ तोपले केरुङ कब्जा गरेको थियो।

उनले मृत्युरहित विजयको गौरव प्राप्त गरेका थिए । उनले तिब्बती आक्रमण अभियानको सफलतापूर्वक साङ्गोपाङ्गो लगाएका थिए ।

### प्रधानमन्त्री 
वि.सं. १९१३ साउन १७ गतेका दिन जङ्गबहादुरले अकस्मात् प्रधानमन्त्रीको पदबाट राजिनामा दिएर भाइ बमबहादुरलाई आफ्ना उत्तराधिकारी घोषणा गरे । जंगबहादुरले राजिनामा दिएर उनी प्रधानमन्त्री भएपनि मुलुकको अख्तियार, अधिकार र आदेश जंगबहादुरकै हातमा थियो ।

जनरल बमबहादुरलाई प्रधानमन्त्रीको कार्यभारको जिम्मेवारी दिइयो, जो उनले आफ्ना मृत्युपर्यन्त भोग गरे । हुन त बमबहादुरले यसअघि पनि विभिन्न समयमा कार्यवाहक प्रधानमन्त्रीको जिम्मेवारी सम्मालेका थिए, तर आफ्ना कुसल र सुयोग्य दाजुको सरसल्लाह बिना उनले झिँगो पनि मार्दैनथे र मार्न सक्तैनथे पनि ।

## मृत्यु 
वि.सं. १९१४ जेष्ठ ११ गते बमबहादुरको मृत्यु भयो । उनको मृत्यु धेरै कारणले गर्दा स्मरणीय छ । तीमध्ये केही  :— 

# पहिलो, जङ्गबहादुरले गैरकानुनी घोषित गरेका हुँदा उनको मृत्युपश्चात् सती जाने कोही भएन । 
# दोस्रो, प्राकृतिक मृत्युवरण गर्नेमा उनी पहिलो प्रधानमन्त्री थिए । उनीभन्दा पहिलेका सबै सरकार प्रमुखको कुनै न कुनै दुघर्टना वा षडयन्त्रमा परेर मृत्यु भएको छ । 
# तेस्रो, बमबहादुरको अन्त्येष्टि क्रिया सकिएपछि जङ्गबहादुरले प्रधानमन्त्रीको कार्यभार ग्रहण गरे, जो उनले मृतक भाइलाई दिएका थिए ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
श्रेणी:नेपालको इतिहास
श्रेणी:नेपालका प्रधानमन्त्रीहरू श्रेणी:पदमा रहँदा नै मृत्यु हुने व्यक्तिहरू
श्रेणी:राणा प्रधानमन्त्रीहरू
श्रेणी:राणा शासन
श्रेणी:सन् १८५७ मा मृत्यु
श्रेणी:खस जाति
श्रेणी:१९औँ शताब्दीका नेपालका प्रधानमन्त्रीहरू
श्रेणी:१९औँ शताब्दीका नेपाली राजनीतिज्ञहरू
इहि

मा आयोजित सामुहिक इहि]]

 
नेवाः जातीमा बालिका रजश्वला हुनु अगाडी  'इहि' गराउने प्रचलन छ। “इ” भनेको नेपाल भाषामा समय हो र “हि” भनेको रगत हो अर्थात रगत देखा पर्नु अगाडी गर्नु पर्ने संस्कार नै इहि संस्कार हो ।   इहि गर्ने बालिका दिनभरी व्रत बसेर बेल लगायत कलश, बज्र, चक्रआदिको पूजाआजा गर्दछन् । विधिवत रूपमा पूजाआजा गरी इहि गर्ने  गर्ने बालिकाका बुवाले ईष्ट देवतासंग बिधिवत् रूपमा सम्बन्ध गास्ने काम गरेपछि  यो इहि कार्य   सम्पन्न हुने गर्दछ । नेवार जातिमा बेल जस्तो भयो दुलहीको वर पनि उस्तैहुने विश्वास छ । । इहि संस्कार  भएपछि विजोर वर्षमा बाह्र दिनसम्म बाह्रा राखेपछि सूर्यदर्शन गराइन्छ र वयस्क भएपछि बरसँग विवाह गराइन्छ ।

## सती प्रथा उन्मुलन
सती प्रथा उन्मुलन गर्नका लागि इहिको परम्परा आरम्भ भएको थियो।

## चित्र दिर्घा
File:(इहि) 01.jpg|thumb|200px|right|भक्तपुरमा आयोजित सामुहिक इहि
File:(इहि).jpg|thumb|200px|right|भक्तपुरमा आयोजित सामुहिक इहि

https://www.facebook.com/media/set/?set=a.4093369170701220&type=3

## स्रोत
श्रेणी:नेवाः
शिकार

*हतियार वा पासोको सहायता द्वारा जनावर वा पंछिको प्राकृतिक वासस्थानको सेरोफेरोमा मार्ने प्रक्रिया
*जंगली जनावरको मासु
गेहेन्द्रबहादुर राजभण्डारी

**गेहेन्द्र बहादुर राजभण्डारी** एक वर्षसम्म नेपालको प्रथम मन्त्री हुने एकमात्र व्यक्ति हुन्। राजा महेन्द्रले कीर्तिनिधि बिष्टको सरकार हटाई यिनलाई  २०२६ चैत ३१ देखि प्रथम मन्त्री (फर्स्ट मिनिस्टर) बनाएका थिए। यिनले २०२८ वैशाख १ सम्म प्रथम मन्त्रीको रूपमा रही प्रधानमन्त्री सरहको काम गरे।
दूरदर्शी व्यक्ति, सन् १९५१ देखि १९६१ सम्म स्वास्थ्य मन्त्रालयमा सहसचिव र सचिव, स्थानीय स्वशासन, शिक्षा क्षेत्रमा अग्रगामी, आदर्श कन्या निकेतन (पाटनमा बालिका विद्यालय), मच्छिन्द्र हाई स्कूल (लगनखेल) बोर्ड सदस्य, पाटन, महेन्द्र रत्न कलेज र त्रिभुवन विश्वविद्यालय, नेपाल कमर्स कलेज (नेपाल कमर्स क्याम्पस) को संस्थापक प्रिन्सिपलको रूपमा स्थापित, राजनीतिमा संलग्न र गृह, सूचना, परराष्ट्र, शिक्षा, स्वास्थ्य, रक्षा, दरबार, र वित्त (1970-1971) पछि बङ्गलादेशका लागि नेपाली राजदूत बने ।

सामाजिक क्षेत्रमा उनी ललितपुर रेडक्रस च्याप्टर, ललित ग्रेजुएट सर्कल, नेपाल प्रोफेसर एसोसिएसन आदिका संस्थापक सदस्य थिए। उनले सन् १९६९ मा सोभियत संघ को मैत्रीपूर्ण भ्रमण पनि गरे। कूटनीतिक सम्बन्ध 1956 मा। उहाँको 70 वर्षको उमेरमा 23 अगस्त 1994 मा मृत्यु भयो।
## जीवनी
## सन्दर्भ सामग्री
श्रेणी:नेपालका अर्थ मन्त्रीहरू
पुष्कर शाह

चौतारीया **पुष्कर शाह** नेपालको पाँचौं प्रधानमन्त्री हुन्। यिनी वि.सं. १९९५ देखि १९९६ सम्म करिव १ वर्षसम्म नेपालको प्रधानमन्त्री रहे। 
## मुख्तियारी
मुख्तियार भीमसेन थापालाई पदच्युत गरिएपछि मुलुकको मुख्तियारी पाएका रंगनाथ पण्डितले पनि वि.सं १८९५ भाद्रमा राजीनामा दिएपछि महारानी साम्राज्यलक्ष्मी देवीको जोडबलमा १८९६ चैतमा चौतारीया पुष्कर शाहलाई मुख्तियारी दिइएको थियो।

पुष्कर शाह अङ्ग्रेज पदाधिकारीका कट्टर विरोधी त थिएनन् । तर बृटिस कम्पनी सरकारका अङ्ग्रेज राजदूत बिएच हजसन यिनलाई अङ्ग्रेज पदाधिकारीका विरोधीका रुपमा गणना गरि आफ्नो सरकार समक्ष सन्देश पठाउँथे।
### सैनिक विद्रोह 
त्यतिबेला सैनिक तथा निजामती कर्मचारीलाई तलब बापत नगद दिने व्यवस्था थिएन । वार्षिक खान्कीका रूपमा उनीहरूले धान, चामल, कोदो आदि जिन्सी वस्तु पाउँथे । सरकारबाट उनीहरूलाई ‘तिर्जा’ अर्थात् बाली उठाउन पाउने अधिकारपत्र दिइन्थ्यो र त्यही अधिकारपत्र देखाएर सैनिक तथा निजामती कर्मचारीहरूले आ-आफ्नो खान्की आफैं उठाउँथे । तर, राजनीतिक अस्थिरताका कारण राज्यले उनीहरूलाई दुई वर्षदेखि ‘तिर्जा’ दिन सकिरहेको थिएन। खान्कीको सट्टा नगदमा तलब दिने तयारी भइरहेको थियो।

यसो गर्दा आफूहरूलाई घाटा हुने भन्दै नेपाली सेनाको कम्पु-पल्टनका सैनिक र अफिसरले विद्रोह गरे ।
वि.सं १८९७ असार १० मा टुँडिखेलको परेड मैदानमा जम्मा भएका कम्पु पल्टनका सैनिकले आफूहरूसँग रहेका गोलीगट्ठा परेड मैदानमा छोडेर उनीहरू खान्की खारेज गर्ने पक्षमा रहेका चौतारा पुष्कर शाह, राजगुरु रङ्गनाथ पण्डित, प्रसादसिंह बस्नेत, कपर्दार कुलराज पाँडे तथा करवीर पाँडे आदि सात जना प्रमुख भाइ भारदारहरूको घरमा जबर्जस्ती पसी सम्पूर्ण कागतपत्र अप्रत्याशित रूपमा जलाइदिए। यसै क्रममा उनीहरूले इन्द्रचोकमा रहेको राजगूरु रंगनाथ पाँडेको घरमा पसेर उनको निजी पुस्तकालयमा आगो लगाइदिए (अब यस्तो कहिल्यै नहोस्, पृ. ९५) । भनिन्छ- उनको पुस्तकालय त्यतिबेलाको वैभवशाली पुस्तकालय मध्येमा पथ्र्यो ।

## पदावधी अन्त्य/ बर्खास्ती  
सैनिक विद्रोहलाई शान्त पार्न राजा राजेन्द्रले टुँडिखेलमा गएर कम्पु पल्टनका सैनिकलाई सान्त्वना दिँदा राजा राजेन्द्रले अधिराज्यको आम्दानीको स्रोत घटेको मात्र चर्चा गरेका थिए। तर बृटिस कम्पनी सरकारका राजदुत बिएच हजसनले "राजा राजेन्द्र द्वारा टुँडिखेलमा रहेको परेडको मैदानमा कम्पनी सरकारका पदाधिकारी विरोधी वक्तव्य दिइएको थियो" भन्ने झुटो सन्देश पठाई कम्पनी सरकारका गभर्नर जनरल अक्ल्यान्डका तर्फबाट राजाको नाममा एउटा हप्कीको कडिकडाउ पत्र लेखाइदिए।

यस पत्रमा " नेपाल अधिराज्यमा हाल कार्यरत मन्त्रीहरूलाई हटाई यिनीहरूको बदलामा नयाँ मन्त्रीहरू नियुक्त गरिनु पर्छ" भन्ने सल्लाह समेत दिइएको थियो। राजा राजेन्द्र यस्तो पत्र आएपछि सुरुसुरुमा त अडिएर बसिरहेका थिए। तर यसको निम्ति दोश्रो ताकिता पत्र आएपछि राजाले धर नै पाएनन् र कम्पनी सरकारका पदाधिकारीहरूकै सल्लाहानुसार वि सं १८९७ कार्तिक १८ मा पुष्कर शाहालाई हटाई फत्यजङ्ग शाहलाई मुख्तियार नियुक्त गरियो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:चौतारिया
श्रेणी:चौतारिया खलक
श्रेणी:खस जाति
श्रेणी:१९औँ शताब्दीका नेपालका प्रधानमन्त्रीहरू
नेपाली काङ्ग्रेस (प्रजातान्त्रिक)

**नेपाली काँग्रेस (प्रजातान्त्रिक)** नेपाली कांग्रेसको विभाजनबाट बनेको नेपालको एउटा राजनीतिक दल थियो। नेपाली कांग्रेस (प्रजातान्त्रिक)को नेतृत्व पूर्वप्रधानमन्त्री शेरबहादुर देउवाले गरेका थिए भने मूल पार्टीको नेतृत्व गिरिजाप्रसाद कोइरालाले गरेका थिए।

सन् २००७ सेप्टेम्बर २५ मा, नेपाली कांग्रेस  (प्रजातान्त्रिक) र नेपाली कांग्रेसबीच एकता भयो। एकीकृत पार्टीले नेपाली कांग्रेसको नाम कायम राख्दै रुखलाई चुनाव चिन्हको रूपमा प्रयोग गरेको छ।

## यो पनि हेर्नुहोस् 
* कृष्णप्रसाद भट्टराई
* शेरबहादुर देउवा
* ध्यान गोविन्द रञ्जित
* गणेशमान सिंह

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य कडीहरू
* Decont वेबसाइट 

श्रेणी:नेपाली काङ्ग्रेस
श्रेणी:नेपालका राजनीतिक दलहरू
लङ्गुर

**लङ्गुर** 'सेम्नोपिथेकस'(Semnopithecus) प्रजाति अन्तर्गत पर्ने स्तनधारी जनावर हो। यो मुख्यतया दक्षीण एसियामा पाईने गर्छ। लङ्गुरहरू मुख्यतया जंगली क्षेत्रमा बसोबास गर्ने गर्छन साथै यिनीहरू सहरी क्षेत्रमा पनि पाईने गर्छन। सामान्यतया लङ्गुरका सबै प्रजातिहरू कम देखि सामान्य उचाईमा पाईने गर्छन तर नेपाली लङ्गुर र पश्चिमा लङ्गुरहरू समुन्द्री सतहबाट ४,००० मिटर (१३,००० फिट) भन्दा माथीका हिमाली क्षेत्रमा पाईने गर्छन।

यसका प्राय सबै प्रजातिहरूलाई लङ्गुर वा ढेडु भनिने गरिन्छ। हाल सम्म लङ्गुरका सात प्रकारका प्रजातिहरू फेला परेका छन, जस मध्ये हनुमान लङ्गुर (*Semnopithecus entellus*) प्रजाति सबैभन्दा पछि (सन २००१मा) फेला परेको प्रजाति हो।

## स्वरूप 
लङ्गुरको हल्का पहेंलो मिसिएको खैरो रंगको हुन्छ, अनुहार र कान कालो रंगको हुन्छ। साथै केही प्रजातिको हात तथा खुट्टाहरू पनि कालो रंगको हुने गर्छ। लङ्गुरको प्रजाति अनुसार आकार फरक - फरक हुने हुने गरे तापनि सामान्यतया भाले लङ्गुरको पुच्छर ७५ सेन्टिमिटर(३० इन्च) र पोथी लङ्गुरको पुच्छर ६५ सेन्टिमिटर(२६ इन्च) हुने गर्छ। यिनीहरूको पुच्छर जहिले पनि शरीरको आकार भन्दा लामो हुन्छ। दक्षिणी क्षेत्रका लङ्गुरहरूको आकार उत्तरी क्षेत्रका लङ्गुरहरूको भनद‍्दा सानो हुने गर्छ। अहिले सम्ममा नेपालमा भेटिएको नेपाली लङ्गुर (२६.५ किलोग्राम) सबैभन्दा ठूलो लङ्गुर मानिएको छ।

## वासस्थान 
लङ्गुर मुख्यतया नेपाल तथा भारत लगायतका दक्षिण एसियाली राष्ट्रहरूमा पाईने गर्छ। सामान्यतया लङ्गुरहरू जंगलमा बस्ने गरे तापनि यिनीहरू विभिन्न मठ मन्दिरहरू, देवलहरू, पुराना किल्लाहरू तथा मानव बस्ती नजिकपनि बस्ने गर्छन।

## खाना 
## वर्गिकरण 
हाल सम्म लङ्गुरका निम्न सात प्रजातिहरू रहेका छन।
* नेपाली लङ्गुर *Semnopithecus schistaceus*
* पश्चिमा लङ्गुर *Semnopithecus ajax*
* फेटावाल लङ्गुर *Semnopithecus hector*
* हनुमान लङ्गुर *Semnopithecus entellus*
* Black-footed Gray Langur *Semnopithecus hypoleucos*
* Southern Plains Gray Langur *Semnopithecus dussumieri*
* मद्रासी खैरो लङ्गुर *Semnopithecus priam*
 
## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:वन्यजन्तु
पाण्डा

पाण्डा वा ठूलो पाण्डा **Ursidae** परिवार अंतर्गत पर्ने जनावर हो, जुन चीनको मध्य-पश्चिम तथा दक्षिण-पश्चिम क्षेत्रमा पाइन्छ। पाण्डाको मुख्य आहारा बाँस भएपनि यसले अन्य घाँसपात, जंगली कन्दमुल तथा स-साना जन्तु तथा पंक्षीहरूको मासु पनि खाने गर्छ।

श्रेणी:वन्यजन्तु
जिराफ

जिराफ **Giraffidae** परिवार अन्तर्गत पर्ने स्तनधारी जनावर हो।

श्रेणी:वन्यजन्तु
यो अस्ट्रेलिया महादेशमा पाईन्छ।यनिहरू सहारा मरूभूमि मा धैरे छन्।उटलाई मरूभूमिको जहाज भनेर चनिन्छ्।
महामृत्युञ्जय मन्त्र

अङ्गुठाकार|राजा रवि वर्माद्वारा सिर्जित
**महामृत्युञ्जय मन्त्र** वा **त्रियम्बकं मन्त्र** ऋगवेद(७।५९।१२)मा उल्लेखित र यजुर्वेदमा पुन उल्लेख गरिएको मन्त्र हो। यो मन्त्रले त्रियम्ब्क वा त्रि नेत्र भएको वा रुद्र, शिवकै स्वरुप, लाई सम्बोधन गर्दछ। यसमा मार्कण्डेय ऋषिले मृत्यु विजेता मानिने शिवको स्तुति गरेका छन्। 

यो मन्त्रको अर्थ मार्कण्डेय ऋषिलाई मात्र थाहा थियो । पछि उनले यो मन्त्र चन्द्रमा , सतीदेवीलाई दिए । 

## मन्त्र 
ॐ त्रियम्बकं यजामहे, सुगन्धिं पुष्टिवर्धनं 

उर्वारुकमिव बन्धनान् मृत्योर्मोक्षिय मामृतात् 

*भावार्थ

ॐ

त्रियम्बकं =हे त्रिनेत्र (महादेवको नाम)

यजामहे=प्रार्थना गर्दछौ

सुगन्धिं =सुवासित(

पुष्टिवर्धनं= जीवकारक,शक्तिकारक

उर्वारुकमिव =लहरादार फल (काक्रो)

बन्धनान् =लहरा (वन्धन)

मृत्योर्मोक्षिय =मृत्यु बाट मोक्ष

मा अमृतात् =अमरता

यसलाई मृत्युसँग विजय पाउने महा मृत्युञ्जय मन्त्र भनिन्छ। यस मन्त्रको धेरै नाम र रूप छन्। ऋषिमुनिहरूले यसलाई वेदको हृदयको भनेर ब्याख्या गरेका छन्। चिन्तन र ध्यानका लागि प्रयोग गरिने अनेक मन्त्रमध्ये गायत्री मन्त्रसँग यस मन्त्रको सर्वोच्च स्थान छ।
## सरल अनुवाद
हामी त्रिनेत्रीय वास्तविकताको चिन्तन गर्छौँ जसले जीवनको मधुर परिपूर्णतालाई पोषित गर्छ र बृद्घि गर्छ। ककडी जस्तै हामी यसको तनबाट मुक्त छौँ अमरत्वबाट होइन मृत्युबाट हो ।

श्रेणी:हिन्दु मन्त्रहरू
शुक्लाफाँटा राष्ट्रिय निकुञ्ज

**शुक्लाफाँट वन्यजन्तु आरक्ष** नेपालको पश्चिम तराईको कञ्चनपुर जिल्लामा अवस्थित छ। शुक्लाफाँट वन्यजन्तु आरक्षलाई पहिला वि.सं. २०२६ ( सन् १९६९)मा शिकार आरक्षको रूपमा व्यवस्थापन गर्न शुरु गरीएता पनि यसले वि.सं. २०३३ ( सन् १९७६)मा वन्यजन्तु आरक्षको रूपमा मान्यता प्राप्त गर्‍यो।

## चित्र ग्यालरी

File:Wooden Machan.JPG|रानीताल नजिकरहेको वन्यजन्तु अवलोकन गर्ने मचान

File:Suklaphata2.JPG|शुक्लाफाँट आरक्षभित्र रहेका रूखहरू

File:Suklaphata1.JPG|आरक्ष भित्र रहेको विशाल फाँट "शुक्लाफाँट" खरखडाई पछि जोतेको ठाउँमा अनाज खोज्दै गरेका कृष्णसारको बथान

File:Krishnasaar.JPG|शुक्लाफाँटभित्र कृष्णसारको बथान

File:Suklaphata3.JPG|शुक्लाफाँट वन्यजन्तु आरक्ष भित्रको जीप बाटो

File:Wooden Machan1.JPG|रानीतालको मचान

File:Wooden Machan2.JPG|आरक्षभित्र पर्ने ताराताल नजीकैको एक मचान

File:Ranitaal.JPG|रानीताल

File:Ranitaal1.JPG|रानीताल
File:Suklaphata5.JPG|विशाल फाँटमा जीपको ट्र्याक

File:Suklaphata4.JPG|आरक्षभित्र रहेको वन्यजन्तु अनुगमन केन्द्र

## बाह्य कडीहरू
* Information of *Department of National Parks and Wildlife Conservation*, Nepal 
* शुक्लाफाँटा अर्थात् जीवजन्तुको जीवित सङ्ग्रहालय - अनलाईन खबर डट कम

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
श्रेणी:नेपालका घाँसे मैदानहरू
श्रेणी:नेपालका राष्ट्रिय निकुञ्जहरू
हुँडार

**हुँडार** *हाइनिडेई(Hyaenidae)* परिवार अंतर्गत पर्ने मांसाहारी जनावर हो। यसलाई अङ्ग्रेजीमा हाइना (Hyana) भनिन्छ, जुन शब्द ग्रिक भाषाको हुआइना (huaina)बाट आएको हो। हुँडारहरू मुख्यतया अफ्रिका तथा एसिया महादेशका जंगलमा पाईने गर्छ। यो नेपालमा समेत केहि संख्यामा बचेको छ । नेपालको सल्यान र दाङ् जिल्लामा यो पाइने गर्छ । यहाँ करिब २०० संख्यामा हुडार पाइन्छ । अरु देशमा पाइने भन्दा नेपालको हुडार निकै आकर्षक र सुन्दर हुन्छ । नेपालमा पाइने हुडार आदि शरिर अफ़्रिकि हुडार(हाइना) जस्तो र आदि पाटेबाघको जस्तो रंङ मिसिएको हुन्छ । वनजंगलमा बस्ने यि मानव अतिक्रमणले वन नासिदै गएपछि मानव बस्तीमै पसेर कुखुरा, चल्ला खाने भएकोले मानिसले यसलाई मार्ने, विष हाल्दिने गरि यसको संख्या दिनानुदिन घट्दैछ । यसलाई सरकारले संरक्षित जनावरमा राखेकोले यसको संरक्षण र बचाउमा हामी सबै लाग्नुपर्छ । विषेश गरेर यसले सिनो खाने भएकोले त्यसमा विष हाल्ने, पासो थाप्नेलाइ कारवाही हुनुपर्छ ।

## सन्दर्भ सूची
श्रेणी:जनावरहरू
श्रेणी:वन्यजन्तु
अजिङ्गर

**अजिङ्गर** सरीसृप वर्गमा पर्ने सर्पको एक प्रजाति हो। यिनीहरू मुख्यत: अफ्रिका, एसिया तथा अस्ट्रेलियामा पाईन्छन। 

[thumb|200px|right|बर्मेली अजिंगर, ''[:en:Python molurus bivittatus|Python molurus bivittatus ]]
अजिङ्गर ठूलो सर्प हो। यो प्रायः घना वन्जङ्गलमा बस्छ।यो रुखको ठूलाठूला मुडामा र सुकेको पातहरूमा लुकेर बस्दछ। यो कहिलेकाहिँ नदी र ठूला पोखरीहरुका आसपासका घाँसे मैदानमा पनि बस्दछ। यसको टाउको फराकिलो हुन्छ । यसका आँखाहरु साना हुन्छन् । आँखाको नानी पहेँलो हुन्छ। यसको शरीर सेतो र छिरबिरे रङ्ग्को हुन्छ। यसको लम्बाइ करिब सात मिटर हुन्छ। यसको ओजन अन्दाजी ९० कि•ग्रा• सम्म हुन्छ। संसारमा पाइने विभिन्न सर्पहरुमध्ये यो सबैभन्दा ठूलो सर्प हो तर यो बिसालु हुँदैन ।यसले बख्रा र मृगका पाठाहरु पुरै निल्न सक्छ।

## भौगोलिक वितरण
## वासस्थान
## खाना
## प्रजनन
## संरक्षण स्थिति
विश्वका कैयौ मुलुकहरुले अजिङ्गरको संरक्षण गरेको पाइन्छ । खास गरि चिडियाखानामा सुरक्षित तरीकाले संरक्षण गर्ने गरेको देखिन्छ । घना जङ्गलमा सर्वसाधारणहरुले भेटाएमा राष्ट्रीय निकुञ्जको जिम्मा दिएर संरक्षण गर्ने गरेको देखिन्छ। यसरी अजिङ्गरलाई चिडियाखाना र राष्ट्रीय निकुञ्जमा सुरक्षित तरीकाले राखेर संरक्षण गरेको पाइन्छ । 

## ग्यालरी
## यो पनि हेर्नुहोस्
## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## बाह्य सुत्र
श्रेणी:वन्यजन्तु
राग चंद्रकोश

*मालकोशको स्वरमा 'नि' स्वर शुद्ध गरी गायन हुदा त्यहि राग चंद्रकोश भनि चिनिन्छ ।

*आरोह- सा _ग म ,_ध _नि सां ।
*अवरोह- सां _नि _ध म,_ग म _ग सा ।
*पकड- _ध(मंद्र) _नि(मंद्र) सा म , _ग म _ग सा ।

## हेर्नुहोस्
*राग
*राग मालश्री
*राग ध्रूपद
*राग दिपक
*राग बहार
*राग जौनपुरी
*राग बागेश्री
*राग मारू बिहाग
*राग देश
*राग बिहाग
*राग हंसध्वनि
*राग ललित
*राग यमन
*राग दरबारी
*राग भैरव
*राग वृन्दावनी
*राग भीमपलासी
*राग मालकोश

*तानसेन
*सारेगम

श्रेणी:सङ्गीत
घोडा

**घोडा** (अश्व) मानिसको नजिकभएको संसारको सबै भन्दा प्राचीन स्तनधारी घरपालुवा जनावर हो, जसले अज्ञात काल देखि मानिसको कुनै न कुनै रूपमा सेवा गरेको छ। घोडा ईक्यूडी (Equidae) परिवार अंतर्गत पर्दछ। यस परिवारमा घोडाको अतिरिक्त वर्तमान युगको गधा, जेब्रा, टट्टू एवं खच्चड पनि पर्दछन। आदिनूतन युग (Eosin period)को ईयोहिप्पस (Eohippus) नामक घोडाको प्रथम पूर्वज देखि लिएर आज सम्मको सारा पूर्वज र सदस्य त्यहि परिवारमा सम्मिलित छन्।
यसको वैज्ञानिक नाम ईक्वस (Equus) ग्रिक शब्दबाट लिईएको हो, जसको अर्थ घोडा हुन्छ, तर यस परिवारको दोस्रो सदस्य ईक्वस जातिको नै अन्य छ: उपजातिहरूमा विभाजित छन्। अत: केवल ईक्वस शब्दले घोडाको अभिहित गर्न उचित छैन। आजको घोडाको सही नाम ईक्वस कैबेलस (Equus caballus) हो। यसको पाल्तू र जंगली दुबै प्रजातिका घोडालाई त्यहि नामले नै चिनिने गर्छन। यद्धपि, मध्य एसियाको पश्चिमी मंगोलिया र पूर्वी तुर्किस्तानमा पाईने ईक्वस प्रज्वेलस्की (Equus przwalski) नामक घोडाको वास्तविक जंगली घोडा मानिछन। दक्षिण अफ्रिकाको जंगलहरूमा आज पनि घोडा बृहत झुण्डमा पाइन्छन्, जहाँ एक भाले र धेरै पोथीहरू रहन्छ। सबै भन्दा अधिक १,००० सम्म घोडा एक साथ जंगलमा पाईने गरेका छन्। यिनीहरू सबै घोडा ईक्वस कैबेलसको नै पूर्वज हुन। एक झुण्डको घोडा दोस्रो झुण्डमा जाने र उनिहरूलाई कुनै ब्यबधान पुर्याउने काम गर्दैन। खतराको समयमा भाले चारै तर्फबाट पोथीहरूलाई घेरेर बस्छन र आक्रमणकारीको सामना गर्छन। एसियामा एकदम संख्यामा यिनको ठिगने कदको जंगली सम्बन्धी ५० देखि लिएर सयौंको संख्यामा झुंडहरूमा बस्छन। मानिसले आफ्नो आवश्यकता अनुसार यिनीहरूलाई घरपालुवा बनाउने गर्छन।
## जीवविज्ञान
### आयु र जीवन चरणहरू
नस्ल, व्यवस्थापन र वातावरणमा निर्भर गर्दै, आधुनिक घरपालुवा घोडाको आयु २५ देखि ३० वर्षको हुन्छ।

श्रेणी:घरपालुवा जनावर
श्रेणी:जनावरहरू
मालकोश

**मालकोश** भारतीय शास्त्रीय सङ्गीतको एक राग हो। यो भारतीय शास्त्रीय सङ्गीतको सबैभन्दा पुरानो रागहरू मध्येको एक समेत हो।

## आरोहण र अवरोहण
*आरोह- सा _ग म ,_ध _नि सां ।
*अवरोह- सां _नि _ध म,_ग म _ग सा ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## यो पनि हेर्नुहोस्
श्रेणी:हिन्दुस्तानी रागहरू
यमन (राग)

**यमन** भारतीय शास्त्रीय सङ्गीतको एक राग हो। यो रागलाई रातको प्रारम्भिक प्रहरमा वा साँझपख गाइने गरिन्छ।यो राग कल्याण ठाटदेखि निस्कन्छ। यस रागलाई राग कल्याणको नामले पनि चिनिन्छ। यो राग उत्पत्ति कल्याण ठाटबाट हुन्छ अत: यसलाई आश्रय राग पनि भनिन्छ (जब कुनै रागको उत्पत्ति त्यसै नामको ठाटदेखि हुन्छ)। मुगल शासन कालको बेला, मुसलमानहरूले यस रागलाई नाम राग यमन अथवा राग इमन भन्न शुरु गरे। यस रागको विशेषता यो हो कि यसमा तीव्र मध्यमको प्रयोग गरिन्छ। बाँकी सबै स्वर शुद्ध लाग्छन्। यसको आरोह र अवरोहमा सबै स्वर प्रयुक्त हुन्छन्।

## विशेषता
*थाट-कल्याण
*गायन समय-रातको प्रारम्भिक प्रहर
*जाति-ओडव-सम्पूर्ण 
*आरोह- नि रे ग, म॑ प, ध नि सां ।
*अवरोह- सां नि ध प, म॑ ग रे सा ।
*पकड- नि रे ग रे, प रे, नि रे सा ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## यो पनि हेर्नुहोस्
श्रेणी:हिन्दुस्तानी रागहरू
देश (राग)

**देश राग** भारतीय शास्त्रीय सङ्गीतको एक राग हो।यो राग खमाज ठाटदेखि निस्कन्छ। यो रागलाई अबेला राति गाइने गरिन्छ।यो एक चञ्चल प्रकृतिको राग मानिएको छ। यसमा धेरै छोटो ख्याल र ठुमरी गाइन्छ। आरोहमा शुद्ध 'नि' र अवरोहमा कोमल 'नि'को प्रयोग गरिन्छ। आरोहमा 'ग' र 'ध' स्वर वर्जित भएता पनि यदाकदा रागको सुन्दरताको लागि 'ग' अथवा 'ध'को प्रयोग मन्द र द्रुत स्वरहरूको रूपमा गरिएको पाइन्छ।

## विशेषता
*थाट- खमाज
*जाति- औडव-सम्पूर्ण
*आरोहमा गन्धार तथा धैवत स्वर वर्ज्य र अवरोहमा सातै स्वरको 'का' प्रयोग हुन्छ।
*वादी स्वर- 'रे' तथा संवादी स्वर-'प'
*गायन समय: रात्रिको दोस्रो प्रहर।
*आरोह- नि सा रे, म प नि, सा
*अवरोह- सा नि ध, प ध म ग रे, प म ग, रे ग नि सा
*पकड- रे, म प नि, सा रे नि ध प, म ग रे

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
## यो पनि हेर्नुहोस्
श्रेणी:हिन्दुस्तानी रागहरू